(1005,'article','1163','Bulshyq et álsizdigi','qz','2018-08-08 05:38:32','2018-08-08 05:34:00','Siz qalypty dıapazondy qozǵalys qabiletińiz saqtalyp tursa da, ishteı aýyrsynyp, bulshyq et álsizdigin sezine alasyz ba? Bul jaǵdaı bulshyq et álsizdigin bildiredi. Ol kezde siz tym shıryǵyp turssańyz da mazasyzdanbaısyz, jáne sizdiń qozǵalys qabiletińiz qalypty bolyp turady,sondaı-aq  áli de belsendi qozǵalystar jasaı beresiz.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1163',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bulshyq','y','   Bulshyq et álsizdigi Siz qalypty dıapazondy qozǵalys qabiletińiz saqtalyp tursa da, ishteı aýyrsynyp, bulshyq et álsizdigin sezine alasyz ba? Bul jaǵdaı bulshyq et álsizdigin bildiredi. Ol kezde siz tym shıryǵyp turssańyz da mazasyzdanbaısyz, jáne sizdiń qozǵalys qabiletińiz qalypty bolyp turady,sondaı-aq  áli de belsendi qozǵalystar jasaı beresiz. Siz qalypty dıapazondy qozǵalys qabiletińiz saqtalyp tursa da, ishteı aýyrsynyp, bulshyq et álsizdigin sezine alasyz ba? Bul jaǵdaı bulshyq et álsizdigin bildiredi. Ol kezde siz tym shıryǵyp turssańyz da mazasyzdanbaısyz, jáne sizdiń qozǵalys qabiletińiz qalypty bolyp turady,sondaı-aq  áli de belsendi qozǵalystar jasaı beresiz.\r\n\r\nBulshyq et álsizdiginiń birden-bir sebebi, deneńizdegi qyzmet etýshi fýnktsııalardyń bireýiniń joǵalyp ketýinen týyndaıdy. Tipti ol birneshe mınýtqa sozylsa da mıǵa qannyń turaqty baryp turýyna keri áserin tıgizedi:\r\n\r\n•	Ótpeli ıshemıkalyq mı qan aınalymynyń buzylýy, fýnktsııalardyń qysqa ýaqytqa  nemese ýaqytsha joǵalyp ketýine sebepker bolady.\r\n•	Talyp qalýdan  fýnktsııalar  birtindep nemese ylǵyı joǵalyp kete beredi. Talyp qalý qaýpin baıqasańyz, tez arada jedel járdem  shaqyryńyz.\r\n\r\nTegter: \r\nbulshyq et álsizdigi \r\nbelsendi qozǵalys \r\n qan aınalymy \r\ntalma\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1006,'article','1178','Ostrıtsalar (ishik qurttary)','qz','2018-08-08 06:33:15','2018-08-08 06:32:00','__Bul ne? Ostrıtsalar__ – bul kishketaı, jip tárizdi domalaq ishek qurttar, olar kóbinese  asqorytý júıesin zaqymdaıdy, kóbinese 5 jastan,  10 jaqa deıingi balalarda kezdesedi. __Ostrıtsalardyń__ uzyndyǵy  2 mm-den 5mm-ge deıin bolady. Olar ishekte mekendep adamnyń jegen tamaqtarymen qorektene beredi.   ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1178',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ostrıtsalar','y','   Ostrıtsalar (ishik qurttary) __Bul ne? Ostrıtsalar__ – bul kishketaı, jip tárizdi domalaq ishek qurttar, olar kóbinese  asqorytý júıesin zaqymdaıdy, kóbinese 5 jastan,  10 jaqa deıingi balalarda kezdesedi. __Ostrıtsalardyń__ uzyndyǵy  2 mm-den 5mm-ge deıin bolady. Olar ishekte mekendep adamnyń jegen tamaqtarymen qorektene beredi.    Bul ne? Ostrıtsalar – bul kishketaı, jip tárizdi domalaq ishek qurttar, olar kóbinese  asqorytý júıesin zaqymdaıdy, kóbinese 5 jastan,  10 jaqa deıingi balalarda kezdesedi. Ostrıtsalardyń uzyndyǵy  2 mm-den 5mm-ge deıin bolady. Olar ishekte mekendep adamnyń jegen tamaqtarymen qorektene beredi.   \r\nQalaı juǵady? Ádette ostrıtsalar  osy qurtty juqtyrǵan adamnan nemese osyndaı ishek  qurttyń jumyrtqalary bar zattan jumyrtqa kúıinde adam organızmine kirip ketedi. Al aýa arqyly juǵýy sırek kezdesedi. \r\nOstrıtsııalarmen zaqymdanýdyń taǵy bir belgileri aınalshyqtyń  (anýstyń) aınalasy qyshıdy jáne  sonyń áserinen túngi uıqy buzylady, qyshýy túnde tipti kúsheıedi. Al basqa ýaqytta  qatty qyshı bermeıdi, biraq onyń ózine de balalar shydaı almaı jatady. Kóp adamdarda otrıtsasy bolsa da bilinbeıdi. Keıbir adamdar eshqandaı em qabyldamasada jazylyp ketedi.\r\nOtrıtsa juqtyryp alǵan adam dárilermen tez emdeledi jáne  emdelgennen keıin ınfektsııa da taralmaıdy. Ostrıtsııalar adam densaýlyǵyna kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n \r\nBalańyzda osy belgilerdi baıqasańyz, pedıatrǵa habarlasyńyz, ol bul aýrýdy tekserip, qalaı aldyn alý kerektigin kórsetedi.  \r\n\r\nTegter: \r\nostrtsalar   \r\nparazıtter    \r\nishek qurttar   \r\nqyshý   \r\nasqorytý júıesi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1007,'article','1190','Kekirý','qz','2018-08-08 08:46:55','2018-08-08 08:46:00','Kekirý kóbinese, aýa jutyp alǵannan bolady.  Kóp aýa jutyp alǵannan keıin,  tym toıyp qalǵandaı nemese ish shertıip ketkendeı sezimder týyndaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1190',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kekirý','y','   Kekirý Kekirý kóbinese, aýa jutyp alǵannan bolady.  Kóp aýa jutyp alǵannan keıin,  tym toıyp qalǵandaı nemese ish shertıip ketkendeı sezimder týyndaıdy. Kekirý kóbinese, aýa jutyp alǵannan bolady.  Kóp aýa jutyp alǵannan keıin,  tym toıyp qalǵandaı nemese ish shertıip ketkendeı sezimder týyndaıdy.\r\nQatty toıyp alǵannan nemese asqazannyń asty qorytpaýynyń sebebinen bolatyn kekirý,  jaıdan-jaı jıi bola bermeıdi. Oǵan sebep bolatyn mynadaı da qaýipti jaǵdaılar bar:\r\n•	Oıyq jara da aýrsyný sezimderin týdyrady;\r\n•	Asqazan nemese as qorytý júıesiniń obyry.  Júrek aıný, tábettiń tómendeýi jáne  ishken as sińbeı,  asqazan tolyp turǵandaı sezimde bolý;\r\n•	Asqazan - ishek joldarynyń titirkenýinen  kekirý men qyjyl paıda bolady.  Ásirese,  jatqanda nemese eńkeıgende qatty mazalaıdy;\r\n•	Ót qabynyń aýrýy ishińizdiń joǵarǵy oń jaq bóligin aýyrtyp, keıde, aýyrsyný belgileri  arqa men ıyqqa qaraı taralýy  múmkin.\r\n•	Qyjyl. Ishtiń joǵarǵy bóliginde nemese keýdede  paıda bolyp,  gazdyń túzilýin,  toqtyq sezimin, aýyrsyný nemese asqazannyń ashyǵan sezimderin týdyrady. Bul  belgiler kekirikti týdyrýy da, týdyrmaýy da eki talaı.\r\n•	Bezerlik bolýy múmkin. Bezerlik –  tosyn jaǵdaıda qorytylmaıtyn materıaldardy(qatty zattar, shash t.s.s )  aýyzǵa salyp, jutyp jibergende, asqazan joldarynyń bitelip qalaýyn aıtady (asqazannyń kedergili bitelip qalýy). \r\nEger kóp kekire beretin bolsańyz, dárigerge habarlasyńyz. Qatty toıǵannan nemese as qortýyńyz durys bolmaǵannan ba, joq basqa ma anyqtap alyńyz.  Múmkin úıde-aq emdelip, jazylyp ketersiz.\r\nTegter:\r\nkekirý     \r\nas qorytpaý    \r\nqyjyl   \r\nasqazannyń oıyq jarasy    \r\nash ishek oıyq jarasy\r\nishek isigi\r\nóńesh isigi\r\nasqazan-óńesh reflıýksi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1008,'article','1206','Gemorragııalyq pýrpýra','qz','2018-08-09 09:48:03','2018-08-09 09:47:00','__Gemorragııalyq pýrpýra (GP)__ – bul aýtoımmýndyq aýrý, aǵzadaǵy qanaınalymyna (trombotsıtterge)  qyzmet etetin  jasýshalar búlinip, kenetten qan ketýler bola bastaıdy, bul protsess álsiz júzege asýyda múmkin nemese qarqyndy túrde órshýi múmkin. Sondaı-aq, bul aýrý terini, ishki aǵzalardy, júrekti, búırek pen mıdy zaqymdaıdy. GP-nyń sebebi áli belgisiz, sol sebepti ony ıdıopatııalyq dep ataıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1206',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gemorragııalyq','y','   Gemorragııalyq pýrpýra __Gemorragııalyq pýrpýra (GP)__ – bul aýtoımmýndyq aýrý, aǵzadaǵy qanaınalymyna (trombotsıtterge)  qyzmet etetin  jasýshalar búlinip, kenetten qan ketýler bola bastaıdy, bul protsess álsiz júzege asýyda múmkin nemese qarqyndy túrde órshýi múmkin. Sondaı-aq, bul aýrý terini, ishki aǵzalardy, júrekti, búırek pen mıdy zaqymdaıdy. GP-nyń sebebi áli belgisiz, sol sebepti ony ıdıopatııalyq dep ataıdy. Gemorragııalyq pýrpýra (GP) – bul aýtoımmýndyq aýrý, aǵzadaǵy qanaınalymyna (trombotsıtterge)  qyzmet etetin  jasýshalar búlinip, kenetten qan ketýler bola bastaıdy, bul protsess álsiz júzege asýyda múmkin nemese qarqyndy túrde órshýi múmkin. Sondaı-aq, bul aýrý terini, ishki aǵzalardy, júrekti, búırek pen mıdy zaqymdaıdy. GP-nyń sebebi áli belgisiz, sol sebepti ony ıdıopatııalyq dep ataıdy.\r\nBul aýrý kógerý nemese qyzyl tústi daqtardyń paıda bolýymen sıpattalady. Neǵurlym asqynyp ketse ishten qan ketýi yqtımal.\r\nGP  keıbir jaǵdaılarda ózdiginen jazylyp, emdeýdi qajet etpeıdi.  Basqa jaǵdaılarda qan ketýdi toqtatý úshin medıtsınalyq kómek qajet bolýy múmkin. Immýndyq júıeni  basý úshin steroıdti preparattar  (mysaly, prednızolon) qajet bolýy múmkin. Kók tamyrǵa ımmýnoglobýlındi ınektsııa taǵaıyndaýǵa bolady. Eshqandaı amal tabylmaǵan jaǵdaıda kókbaýyrdy alyp tastaý usynylady.\r\n\r\nTegter:\r\nGemorragııalyq pýrpýra \r\nGP sebebi\r\nGP emi \r\nGP sımptomdary \r\nSteroıdtar \r\nAýtoımmýndy aýrýlar \r\nTrombotsıtter\r\nQan ketý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1009,'article','1268','Qýyq jáne zár shyǵarýshy joldar','qz','2018-10-05 09:42:05','2018-10-05 09:40:00','__Qýyq__– qursaqtyń tómengi jaǵynda ornalasqan qýys múshe. Búırekten shyǵarylǵan suıyq qaldyqtar oǵan zár túrinde jınalady. Al nesepaǵar arqyly ár búırekten zár ótedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1268',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qýyq','y','   Qýyq jáne zár shyǵarýshy joldar __Qýyq__– qursaqtyń tómengi jaǵynda ornalasqan qýys múshe. Búırekten shyǵarylǵan suıyq qaldyqtar oǵan zár túrinde jınalady. Al nesepaǵar arqyly ár búırekten zár ótedi. \r\n \r\n\r\nQýyq– qursaqtyń tómengi jaǵynda ornalasqan qýys múshe. Búırekten shyǵarylǵan suıyq qaldyqtar oǵan zár túrinde jınalady. Al nesepaǵar arqyly ár búırekten zár ótedi.\r\nQýyqtyń ishki shyryshty qabatyn sytrqy bulshyqetti qabat qorshap turady. Qýyq tolǵanda bul bulshyqetter jıyrylyp, zárdiń syrtqa shyǵýyna jaǵdaı jasaıdy. Zár qýyqtan taǵy bir nesep joly arqyly syrtqa shyǵady.\r\n \r\nTegter:\r\n \r\nqýyq\r\nZár shyǵarý tútigi\r\nZár\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1010,'article','1331','Tsellıýlıt','qz','2018-10-11 07:14:16','2018-10-11 07:11:00','__Tsellıýlıt__ –genetıkalyq túrde tek áıeldiń denesine tán sozylmaly patologııa bolyp tabylady. Tsellıýlıttiń paıda bolýyna birneshe faktorlar  áser etýi múmkin: genetıkalyq, endokrındik, enzımdik , psıhosomatıkalyq, toksıkalyq jáne eń mańyzdysy tamyrlyq. Buryn bul aýrýdy – lıpodıstrofııa, passıvti maı (joıylmaıtyn maıdyń kúrdeli túzilisi) dep ataǵan. Biraq, «tsellıýlıt» degen termıni bekitilip,  densaýlyq pen sulýlyq sózdikterinde erekshe orynǵa ıe boldy.   Eýropa men AQSh-ta tsellıýlıt máselesi 1957 jyldan beri mańyzdy oryn alyp keledi. Jáne sodan beri qaraı, belgili bir emdeý nátıjelerine de qol jetkizdi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1331',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tsellıýlıt','y','   Tsellıýlıt __Tsellıýlıt__ –genetıkalyq túrde tek áıeldiń denesine tán sozylmaly patologııa bolyp tabylady. Tsellıýlıttiń paıda bolýyna birneshe faktorlar  áser etýi múmkin: genetıkalyq, endokrındik, enzımdik , psıhosomatıkalyq, toksıkalyq jáne eń mańyzdysy tamyrlyq. Buryn bul aýrýdy – lıpodıstrofııa, passıvti maı (joıylmaıtyn maıdyń kúrdeli túzilisi) dep ataǵan. Biraq, «tsellıýlıt» degen termıni bekitilip,  densaýlyq pen sulýlyq sózdikterinde erekshe orynǵa ıe boldy.   Eýropa men AQSh-ta tsellıýlıt máselesi 1957 jyldan beri mańyzdy oryn alyp keledi. Jáne sodan beri qaraı, belgili bir emdeý nátıjelerine de qol jetkizdi.  Tsellıýlıt –genetıkalyq túrde tek áıeldiń denesine tán sozylmaly patologııa bolyp tabylady. Tsellıýlıttiń paıda bolýyna birneshe faktorlar  áser etýi múmkin: genetıkalyq, endokrındik, enzımdik , psıhosomatıkalyq, toksıkalyq jáne eń mańyzdysy tamyrlyq. Buryn bul aýrýdy – lıpodıstrofııa, passıvti maı (joıylmaıtyn maıdyń kúrdeli túzilisi) dep ataǵan. Biraq, «tsellıýlıt» degen termıni bekitilip,  densaýlyq pen sulýlyq sózdikterinde erekshe orynǵa ıe boldy.   Eýropa men AQSh-ta tsellıýlıt máselesi 1957 jyldan beri mańyzdy oryn alyp keledi. Jáne sodan beri qaraı, belgili bir emdeý nátıjelerine de qol jetkizdi. \r\n\r\nTsellıýlıt – garmondardyń joıylyp, organızmniń úılesimsizdiginen paıda bolatyn aýrý.  Muny keıde ustanǵan ómir saltyna baılanysty paıda bolatyn aýrý deıdi.  «Apelsın qabyqshasy» sekildi jumsaq bolady, qatty jáne qatty men jumsaq aralas túrde de kezdesedi (Bul túr eń kóp taralǵan). Osy jaǵdaılarǵa baılanysty ádister suryptalady. \r\n\r\nTsellıýlıttiń paıda bolýy – kóptegen áıelderge tanys jaǵdaı.  Teri qatparlanǵanda aldymen teriniń ústingi qabatynan usaq budyrlar shyǵady. Sodan soń bul budyrmaq qosarlanyp, ólshemsiz paıda bola beredi. Sońynda tsellıýlıt  aıaq pen sandy suryqsyzdandyryp jiberedi, bir qaraǵanda saýsaqpen ábden shuqylaǵan qamyrǵa uqsap qalady. Tsellıýlıt tek syrtqy aqaýlarmen toqtap qalmaıdy, teri ústindegi maıly torlarǵa, shuńqyr-shuńqyrlarǵa kóz úırenip qalǵanymen, ol óziniń zaqymdaý fýnktsııasyn ári qaraı jalǵastyra beredi. Tipti ishki aǵzalar men tinderdiń qyzmetterin  buzyn jalǵastyrady. Bastapqy kezeńde, bul bar bolǵany maıly tinderdiń ózgerýimen sıpattalady, odan keıin ol damı kele, kúrdeli fýnktsııalarǵa jalǵasyp, kishi jambas aǵzalaryna shabady (etekkirdiń toqtaýyna, qosalqy ósindilerdiń paıda bolýyna jine t.b. jaǵdaılarǵa soqtyrady).  \r\n\r\nEmdelýi. Tsellıýlıtti emdemes buryn, eń alydmen dáriger-kosmetologpen keńesip alǵan jón. Tsellıýlıttiń sebepti  spektri óte kólemdi bolǵandyqtan,  ádette ony  jeke emdeý  kerek, jáne jalpylama qabyldanǵan amaldar eshqendaı nátje bermeı jatady, biraq odan jalpy jaǵdaı nasharlap ketýi ǵajap emes.  Qandaı jaǵdaıda bolmasyn naýqas burynǵy ómir súrý daǵdysyn ózgertýi kerek,  tamaqtanýyna kóńil bólgeni abzal.\r\n\r\nQazirgi ýaqytta  tsellıýlıtti jeke emdeýdiń kóptegen ádisteri bar. Jaqsy áser etetin,jáne keń taralǵan ádis – mezoterapııa jáne tsellıýlıpolız ádisteri. Mezoterapııa qazirgi kezde tsellıýlıt jaǵdaıyna ǵana emes, terini jasartý ádisi retinde de  keńiren qoldanylýda.  Búgingi tańda pressoterapııa jáne antıtsellıýlıttyq jaqpa maılardy antıtsellıýlıttyq massajben úılestire qoldaný, jaqsy nátıje  berýde. Keıbir emhanalarda tsellıýlıtten aıyqtyrý úshin tipti súlikpen emdeý sekildi sizge tańsyq emdeý túrlerin usynýy múmkin.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1011,'article','1385','Qýyq asty beziniń qaterli isigi ','qz','2018-11-16 04:23:51','2018-11-16 04:23:00','__Qýyq asty beziniń qaterli isigi __– bul qýyq asty beziniń tinderiniń qalyptan tys ósýi. Qýyq asty bezi – bul jańǵaq pishindes, qýyqtyń astynda ornalasqan, sháýet suıyqtyǵyn óndiretin múshe bolyp tabylady.\r\n\r\nQýyq asty beziniń qaterli isigi ne sebepti damıtynyn mamandar áli anyqtaǵan joq, degenmen olar qaterli isiktiń damý qaýpi jyldar boıy eselenip jáne otbasylyq anamnez saldarynan ósýi múmkin dep esepteıdi. Qýyq asty beziniń qaterli isigi 50 jastan asqan er adamdarda jıi kezdesedi. Sondaı-aq ólim kórsetkishi jaǵynan qaterli isikter arasynda ekinshi oryndy alady.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1385',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qýyq','y','   Qýyq asty beziniń qaterli isigi  __Qýyq asty beziniń qaterli isigi __– bul qýyq asty beziniń tinderiniń qalyptan tys ósýi. Qýyq asty bezi – bul jańǵaq pishindes, qýyqtyń astynda ornalasqan, sháýet suıyqtyǵyn óndiretin múshe bolyp tabylady.\r\n\r\nQýyq asty beziniń qaterli isigi ne sebepti damıtynyn mamandar áli anyqtaǵan joq, degenmen olar qaterli isiktiń damý qaýpi jyldar boıy eselenip jáne otbasylyq anamnez saldarynan ósýi múmkin dep esepteıdi. Qýyq asty beziniń qaterli isigi 50 jastan asqan er adamdarda jıi kezdesedi. Sondaı-aq ólim kórsetkishi jaǵynan qaterli isikter arasynda ekinshi oryndy alady. Qýyq asty beziniń qaterli isigi – bul qýyq asty beziniń tinderiniń qalyptan tys ósýi. Qýyq asty bezi – bul jańǵaq pishindes, qýyqtyń astynda ornalasqan, sháýet suıyqtyǵyn óndiretin múshe bolyp tabylady.\r\n\r\nQýyq asty beziniń qaterli isigi ne sebepti damıtynyn mamandar áli anyqtaǵan joq, degenmen olar qaterli isiktiń damý qaýpi jyldar boıy eselenip jáne otbasylyq anamnez saldarynan ósýi múmkin dep esepteıdi. Qýyq asty beziniń qaterli isigi 50 jastan asqan er adamdarda jıi kezdesedi. Sondaı-aq ólim kórsetkishi jaǵynan qaterli isikter arasynda ekinshi oryndy alady.\r\n\r\nQýyq asty bezi qaterli isiginiń bastapqy satylarynda eshqandaı sımptomdar baıqalmaıdy. Al eger sımptomdar baıqalsa, olar zár shyǵarý qıyndyqtary retinde bolady (mysaly, zárdi óz erkimen shyǵara almaý nemese zár ustamaý sekildi).\r\n\r\nKeı jaǵdaılarda qýyq asty beziniń qaterli isigi bastapqy satyda anyqtalyp jatsa, ol aıtarlyqtaı emdelip ketedi. Aýrýdy emdeýge mynalar jatady: muqııat baqylaýda ustaý, dári-dármekterdi, rentgendik terapııany qoldaný jáne jedel aralasý.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1012,'article','1412','Iersınıoz (Jalǵan týberkýlez)','qz','2018-11-19 10:49:14','2018-11-19 10:42:00','Ishek ıersınıozy jáne jalǵan týberkýlez ınfektsııalyq aýrýlar bolyp tabylady. Olar Yersinia enterocolitica enterokolıttiń qozdyrǵyshy bolyp tabylady. Enterokolıt – balalyq kezde jıi kezdesetin ash ishek pen toq ishektiń qabynýymen sıpattalatyn aýrý.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1412',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Iersınıoz','y','   Iersınıoz (Jalǵan týberkýlez) Ishek ıersınıozy jáne jalǵan týberkýlez ınfektsııalyq aýrýlar bolyp tabylady. Olar Yersinia enterocolitica enterokolıttiń qozdyrǵyshy bolyp tabylady. Enterokolıt – balalyq kezde jıi kezdesetin ash ishek pen toq ishektiń qabynýymen sıpattalatyn aýrý. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat \r\nIshek ıersınıozy jáne jalǵan týberkýlez ınfektsııalyq aýrýlar bolyp tabylady. Olar Yersinia enterocolitica enterokolıttiń qozdyrǵyshy bolyp tabylady. Enterokolıt – balalyq kezde jıi kezdesetin ash ishek pen toq ishektiń qabynýymen sıpattalatyn aýrý.\r\n  \r\nSýret: Jińishke ishek asqorytý júıesiniń eń uzyn bóligi bolyp tabylady, onyń uzyndyǵy shamamen 6 metrdi quraıdy. Ol asqazandy toq ishekpen baılanystyrady jáne kóptegen qatparlardan (qursaq qýysyna yńǵaılastyrylyp) turady. Qabyldanatyn taǵamdardyń kóp bóligi ash ishekte sińiriledi. Ol úsh bólikten turady: on eki eli ishek, myqyn ishek jáne ash ishek.\r\n\r\nSebepteri\r\nBul aýrý adamda  shıki nemese jetkilikti termııalyq óńdeýden ótpegen shoshqa etin jegende  jáne pasterlenbegen sútti paıdalanǵan kezde týyndaıdy. Sondaı-aq,  aýrý janýarlarmen baılanysqannan da, lastalǵan qudyq sýyn paıdalanǵan kezde de nemese sırek jaǵdaılarda - ınfıtsırlengen qan quıý kezinde de osy aýrýdyń juǵý qaýpi basym bolady. Atalmysh  aýrýmen ımmýndyq júıesi álsiregen balalar da jıi aýyrady. Inkýbatsııalyq kezeń shamamen 4-6 kúndi quraıdy.\r\n \r\nSımptomdary\r\nYersinia enterocolitica ash ishek pen toq ishektiń qabynýyn ǵana emes, sonymen qatar ish ótýi men dene temperatýrasynyń kóterilýi sııaqty sımptomdardy da týdyrady. Naýqas balanyń úlken dáretinen  qan men shyrysh aralasyp shyǵýy múmkin. Bul sımptomdar 1 aptadan 3 aptaǵa deıin, keıde uzaǵyraq ýaqytqa sozylýy  múmkin.\r\nOsy keń taraǵan sımptomdarmen qatar, aǵzasynda temirdiń joǵary mólsheri (qan quıý kezinde) bar nemese ımmýndyq júıesi álsiregen jáne basqa da aýrýlarmen aýratyn jas  balalarda bakterıemııanyń (bakterııalardyń qan aǵymymen taralýy) damýy múmkin. Jasóspirimderde appendıtsıttiń sımptomdaryna uqsas (jalǵan appendıtsıt sındromy), oń jaq myqyn aımaǵyndaǵy aýyrsyný sııaqty sımptomdar paıda bolýy múmkin. Sırek jaǵdaılarda bul aýrý tamaqtaǵy aýyrý sezimimen, kózdiń qabynýymen, menıngıt jáne pnevmonııamen kórinis beredi. Juqtyrylǵan ınfektsııadan keıin jasóspirimderde býyndaryndaǵy aýyrsyný sezimi jáne baltyrynda qyzyl bórtpe (túıindi erıtema) paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nJalǵan týberkýlezben aýyratyn balalarda temperatýranyń kóterilýi, bórtpe, ishtegi aýyrý sezimi jáne jalǵan appendıtsıt sındromy sııaqty sımptomdar paıda bolýy múmkin. Keıbir balalarda ish ótýi, bórtpe jáne aıaq-qoldyń isinýi kezdesedi.\r\n \r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nBalańyzdyń nájisinen qan aralas shyqsa, jedel járdemge habarlasyńyz. Ish ótýden týyndaıtyn aýyzdyń qurǵaýy, shóldeý jáne zár shyǵarý jıiliginiń tómendeýi sııaqty sýsyzdaný sımptomdaryna kóńil bólińiz.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nDáriger balanyń nájisinen Yersinia-ny anyqtaýǵa arnalǵan analızderdi taǵaıyndaýy múmkin. Sondaı-aq, qozdyrǵyshtardy tamaqtyń shyryshty qabatynan jaǵyndy alý arqyly, nesep taldamasy jáne bakterııalarǵa qarsy antıdenelerdi anyqtaý úshin qan taldamasyn  júrgizý arqyly anyqtaýǵa bolady.\r\nIersınıoz salystyrmaly túrde sırek kezdesetin ınfektsııa bolǵandyqtan, azdaǵan zerthanalar ǵana nájisten Yersinia-ny anyqtaı alady.\r\n \r\nEmdeý\r\nBul aýrý kóbinese ózdiginen jazylady. Keıbir jaǵdaılarda ıersınıoz antıbıotıktermen de emdeledi. Ish ótýi kezinde, naýqastarǵa sýsyzdanýdy boldyrmaý jáne emdeý úshin kóp sý ishý kerek.\r\n \r\nAldyn alý\r\nBalańyz shıki nemese shala pisirilgen shoshqa etin, pasterlenbegen sút pen lastanǵan sýdy qoldanbaýyn qadaǵalańyz. Shoshqanyń ishek-qarnyn óńdegennen keıin qolyńyzdy sabynmen muqııat jýyńyz.\r\nIersınıozdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan ekpe joq.\r\n\r\nTegter: \r\nishtiń ótýi\r\nnájistegi qan\r\nsýsyzdaný\r\nash ishek pen toq ishektiń qabynýy\r\nishtiń aýyrsynýy\r\njalǵan týberkýlezdiń sımptomdary\r\njalǵan týberkýlezdiń emidelýi\r\nıersınıoz dıagnostıkasy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1013,'article','1638','ӨМІР ӨЗЕГІ ПИРАМИДАСЫ','kz','2019-01-15 06:44:56','2019-01-15 06:13:00','Біздің бәріміз деніміз сау, күшті, қуатты, акылды, дана болғымыз келеді, сонымен бірге сырт келбетіміздін тартымды, жас болғанын калаймыз, достарымызбен және жакындарымызбен еркін карымкатынас жасап, рухани жайлылык сезінгіміз келеді. Баскаша айтканда, бәріміз де жаксы өмір сүруді калаймыз. Дене жайлылығына, ішкі жан дүниенің байи түсуіне, коршаған ортаны аялап сактауға және өмірде жемісті болуға көмектесетін салауатты өмір аркылы өмір са-пасына кол жеткізуге болады. Қолыңыздағы кітап осыған арналған.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1638',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','ӨМІР','y','   ӨМІР ӨЗЕГІ ПИРАМИДАСЫ Біздің бәріміз деніміз сау, күшті, қуатты, акылды, дана болғымыз келеді, сонымен бірге сырт келбетіміздін тартымды, жас болғанын калаймыз, достарымызбен және жакындарымызбен еркін карымкатынас жасап, рухани жайлылык сезінгіміз келеді. Баскаша айтканда, бәріміз де жаксы өмір сүруді калаймыз. Дене жайлылығына, ішкі жан дүниенің байи түсуіне, коршаған ортаны аялап сактауға және өмірде жемісті болуға көмектесетін салауатты өмір аркылы өмір са-пасына кол жеткізуге болады. Қолыңыздағы кітап осыған арналған. Біздің бәріміз деніміз сау, күшті, қуатты, акылды, дана болғымыз келеді, сонымен бірге сырт келбетіміздін тартымды, жас болғанын калаймыз, достарымызбен және жакындарымызбен еркін карымкатынас жасап, рухани жайлылык сезінгіміз келеді. Баскаша айтканда, бәріміз де жаксы өмір сүруді калаймыз. Дене жайлылығына, ішкі жан дүниенің байи түсуіне, коршаған ортаны аялап сактауға және өмірде жемісті болуға көмектесетін салауатты өмір аркылы өмір сапасына кол жеткізуге болады. Қолыңыздағы кітап осыған арналған.\r\nБұрын кай-қайсымыз да денсаулығымыз жөнінде сирек ойланатынбыз — темекіні көп шегетінбіз, спиртті ішімдікке әуестеніп, майлы тамақтан да тартынбайтынбыз. Еліміз өнеркәсіптің уытты калдықтарымен ластанған табиғаттың тазалығы мен оның сақталуын ойламастан, өндірістің дамуына баса назар аударды.\r\nБүгінгі әлемде азаматтардың сапалы ғұмыры басымдыққа ие болып отыр. Бұл өте кең ұғым, оны төменде ұсынылған «Өмір сапасыпирамидасы» түрінде сипаттауға болады. Пирамида шыңы — өмір сапасының өзі. Ортасы - өмір сапа-\r\nсын айқындайтын нәрселер, атап айтқанда, тәнсаулығы мен рухани саулык. Пирамиданың іргетасы - өмір сапасына кол жеткізу жолдары.\r\nМысалы,тән саулығы денсаулық және ұзак өмірмен, сондай-ак дене жайлылығымен айқындалады. Тән саулығына заманауи медицинаның, салауатты өмір салтының, сайма-сай тамақтанудың және қолайлы қоршаған ортаның аркасында кол жеткізуге болады.\r\nРухани саулық негізінде карым-қатынас жасау және қажетті акпаратты жеткілікті көлемде алу мүмкіндігі жатыр. Бұнда заманауи ақпараттық технологиялар және мобильді байланыстың жаңа буындары үлкен рөл атқарады.\r\n«Өмір өзегі пирамидасынан» көрініп тұрғандай, өмір сапасын жақсартуға арналған технологияларды биологиялық, экологиялық, акпараттық деп белгіленетін үш санатқа бөлуге болады.\r\nБИО технологиялар — адам биологиясына негізделген технологиялар. Олар ауруларды дер шағында болжауға және олардың алдын алуға бағытталған. Мұнда бүгінде салауатты өмір салты жетекші рөл атқарады. Ал болашақта - геномикаға, биоинженерияға, калпына келтіру медицинасына және биотехнологияларға негізделген\r\nғылыми жетістіктер тізгінді алмак.\r\n\r\n \r\n\r\nБИО ЭКО_АҚПАР\r\nӨмір өзегін жақсартуға бағытталған технологиялар\r\n\r\nЭКО технологиялар ішкі және қоршаған орта тазалығын камтамасыз етуге, яғни экологияны сактауға негізделген. Ішкі орта негізінен біз тұтынатын тағаммен айкындалады. Біздің ішкі ортамыз зиянды заттардан азат болуы тиіс, мұндай зиянды заттарға кейде дәрілерді жаткызуға болады. Сыртқы ортаның жағдайы көбіне біз оны өнеркәсіп қалдыкта-\r\nрымен каншалықты дәрежеде ластайтынымызға, дәстүрлі куат көздері — көмір мен мұнайды қанша жағатыны-\r\nмызға байланысты. Оларды жел және күн қуаты секілді анағұрлым таза көздерге алмастырған тиімді болмақ.\r\n«Өмір өзегі пирамидасындағы» акпараттық технологиялар АҚПАР болып белгіленген. Олар ақпаратты еркін алу мүмкіндігінің, карым-қатынас аукымын кенейту аркасында рухани саулыкты жақсарта алады.\r\nӘрине, достармен және жакын адамдармен тікелей қарым-катынас жасаған артык. Қарым-катынас пен әлеуметтік колдаудың денсаулыкты айтарлықтай жаксартып, өмірдің сапалы жылдарын ұзартатындығы ғылыми тұрғыда дәлелденген. Әсіресе маңайыңызда сізге немкұрайды карамайтын, камкорлык көрсететін адамдардың болуы\r\nмаңызды.\r\nАлайда казіргі әлемде виртуалдык карым-катынас манызды рөл аткарады. Мұндай катынас үшін, сондай-ак акпаратты алу жолында еш кедергі жок деуге болады. Барған сайын жайлы, кабылдауға және пайдалануға колайлы болып келе жаткан акпараттык технологияларды игеру ғана калады.\r\nҒаламтор акпаратты алуға және әлеуметтік желілер кұруға бірегей мүмкіндіктер ұсынады. Мысалы, ҒасеЬоок көмегімен ешқандай күш салмай-ак жер шарынын кез-келген түкпірінен ескі достармен тілдесуге, сондай-ак жүздеген жаңа кәсіби байланыстарға шығуға және жай ғана жана таныс достар табуға болады.\r\niРАD кұрылғылары тек тартымды, колдануға колайлы ғана емес. Ғаламтордың және мобильді байланыстың көмегімен бұл құрылғылар жұмыс орнынан шығып, бүгінде «сандык бұлт» деп аталатын шексіз сандық кеңістікте еркін шарлауға мүмкіндік береді.\r\nВиртуалдык карым-катынастың аса тартымдылығына карамастан, өмір сапасының көбіне тән жакындығына, айналадағы адамдармен, бәрінен бұрын туыстармен және жакын адамдармен мейірімді карым-катынас жасауға байланысты екендігін естен шығармаған жөн.\r\nӨмір өзегінің негізгі шарты - денсаулык, ал оның басты көрінісі — сапалы ұзак ғұмыр. Адамның денсаулығы мен ұзақ өмір сүруі туралы айтканда, үйді ара-тұра жөндеп, жаңартып тұру кажеттігін мысалға келтіруге болады. Мәселен, үйініз мықты етіп салынған болса да оның жаңбыр, жел, суық пен күн көзі секілді әр түрлі ауа райы әсерлеріне каншалықты ұзак уакыт төтеп бере алатындығын болжау қиын. Мәселенің мәні ол үйді калай күтетініңізде. Егер кол\r\nкусырып отыра берсеңіз, шатыры бүлініп, төбеден аккан судан, желдің әсерінен ол бұзыла бастайды. Ал ақауланған жерлерін уақытылы жөндеп, бүлінген бөліктерін жаңа материалдардың және технологиялардың көмегімен ауысты-\r\nрып отырсаңыз, үйіңіз өзіңізге де, болашақ ұрпактарыңызға да ұзак кызмет етеді.\r\nБұл айткандарымыздың бәрі біздің денсаулығымызға да катысты. Мұндағы айырмашылық — үйді жөндеуге қажетті материалдар туралы азды-көпті хабарымыз болғанымен, өмірдің биологиялық принциптері туралы біліміміз тым аз. Алайда соңғы онжылдықта біздің ішкі құрылысымыз туралы түсінігімізге кыруар өзгерістер енді. Бүгінде біз өзіміздің тегіміз, жасушаларымыз бен тіндеріміз, сананың табиғаты мен қызметі, сондай-ак осылар бұзылған жағдайда не\r\nболатындығы туралы бұрығыдан гөрі көбірек білеміз.\r\nХал-жайды жаксартуға, өмірден ләззат алуға, жастықты сақтап калуға көмектесетін карапайым ережелер бар. Бұл — денсаулык пен ұзақ өмір сырлары. Олар дене жаттығуларын жүйелі орындауға, дұрыс тамақтануға, зиянды әдет-\r\nтерден бас тартуға және жағымды көңіл күйді сактауға келіп тіреледі.\r\nБіз ауру мен қартаюдың алдын алуға болмайтын, кері шегінбейтін құбылыс еместігін түсіне бастадық. Өз денсау-\r\nлығымызды біз басқара да, бакылай да аламыз. Ол үшін салауатты өмір сүріп, ағзамыздағы бұзылыстарды дер шағында аныктап, ол бұзылыстарды жою мақсатында заманауи медицина технологияларын пайдаланауымыз\r\nқажет.\r\nСалауатты өмір салты — дін немесе догма емес, философия. Бұл қандай да бір ережесін бұздым деп өз-өзіңнен ұялып, киналатын қатаң тәртіп емес. Бұл біздің бәріміз түптің-түбі саналы түрде тандайтын жолымыз. Түптің-түбі келеміз дейтін себебім, адамның жасы ұлғайған сайын ауру-сыркауы көбейеді, алайда оларды алдын ала анық-\r\nтауға да, оларға төтеп беруге де болады. Саналы түрде деген себебім, күндердің күнінде біздің салауатты өмірдің орасан зор артыкшылыктарын түсіне бастайтынымыз анык.\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nДенсаулыкка қалай болса солай карау салдарынан біз бүгінде обыр, сусамыр, жүрек пен өкпе аурулары секілді көптеген ауыр сырқаттармен бетпе-бет келіп отырмыз.\r\nБүгінгі әлемде аурудың алдын алу басымдыкка ие болып отыр. Денсаулықты қамтамасыз етуді көпшілік әлі күнге негізінен аурулармен күресу деп біледі. Біз дәрігерлерге наукас адамдарға көмек көрсетуді үйретеміз, емдеу мекемелерін саламыз және жабдықтаймыз, әр түрлі ескі және жаңа ауруларды емдейтін дәрілер ойлап\r\nтабамыз.\r\nӨкінішке қарай, біз каптаған аурулардың шабуылына қарсы тұруға мәжбүрміз. Егер бұдан әрі де осылай жалғаса беретін болса, біздің сыркаттардан жеңіліп калуымыз әбден мүмкін.\r\nАлайда дұрысы аурудан корғанбай, оған қарсы шабуыл жасаған жөн. Атап айтқанда, дерттің алдын алу, оларды ерте аныктап, дамуына жол бермеу керек. Біздің аурудың алдын алу жолдарын білмеуіміз және алдын алуды каламауымыз осы сыркаттардың пайда болуына себеп болуда.\r\nЕгер карапайым ережелерді сақтайтын болсак, дерттің алдын алу, ауру-сыркаусыз өмірді ұзарту соншалыкты киын міндет емес. Бұның бәрі дене жаттығуларын тұракты түрде орындауға, сапалы ауызсу ішуге, үйлестірілген, яғни қажет мөлшерлі аспен коректенуге, сырткы және ішкі ортаның тазалығын сақтауға, ауруларды ерте анықтауға, олардың алдын алуға, сондай-ак жағымды көңіл күйді сақтауға келіп тіреледі.\r\nСалауатты іс-әрекет — әрбір саналы адамның өзінің, өз жакындарының, қоғамның алдындағы жеке жауапкершілігі. Қоғам өз азаматтарының сапалы өмір сүруіне мүдделі. Алайда егер өзіміз мүдделі болмасак, ешкандай мемлекеттік доктрина, үгіт-насихат пен инвестициялар біздін денсаулығымызды камтамасыз ете алмайды. Біздің денсаулығымыз, ұзак өмір сүруіміз, өміріміздің сапасы өз колымызда, ол ең алдымен біздің білімімізге, бізді осыларға қол жеткізуге\r\nжетелейтін себептерге байланысты.    ',NULL,'topic','2','tiki_p_read_topic','','','2','ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1014,'article','79','Анемия','kz','2018-07-13 09:53:27','2018-07-13 09:35:00','Анемия – қанда оттегіні ағзаларға негізгі жеткізушілер - сау қызыл қан жасушаларының тапшылығы болғанда дамитын ауру. Егер қанның қызыл жасушаларында гемоглобиннің мөлшері төмендесе, организм  темірдің мөлшерін жеткіліксіз алады. Анемияның  симптомдары, мысалы, шаршау оттегінің организмге жеткіліксіз түсуінен пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=79',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Анемия','y','   Анемия Анемия – қанда оттегіні ағзаларға негізгі жеткізушілер - сау қызыл қан жасушаларының тапшылығы болғанда дамитын ауру. Егер қанның қызыл жасушаларында гемоглобиннің мөлшері төмендесе, организм  темірдің мөлшерін жеткіліксіз алады. Анемияның  симптомдары, мысалы, шаршау оттегінің организмге жеткіліксіз түсуінен пайда болады. Анемия – қанда оттегіні ағзаларға негізгі жеткізушілер - сау қызыл қан жасушаларының тапшылығы болғанда дамитын ауру. Егер қанның қызыл жасушаларында гемоглобиннің мөлшері төмендесе, организм  темірдің мөлшерін жеткіліксіз алады. Анемияның  симптомдары, мысалы, шаршау оттегінің организмге жеткіліксіз түсуінен пайда болады.\r\n\r\nАнемия – қанның кең таралған дерті. Әйелдер және созылмалы ауруға шалдыққан адамдар осы дертке бейім келеді. Келесі факторларды есте ұстау қажет:\r\n\r\n·         Анемияның кейбір түрлері тұқым қуалайды, сәбилер туғаннан зардап шегуі мүмкін.\r\n\r\n·         Бала өрбіту жасындағы әйелдер анемияның темір тапшылықты аталатын түріне бейім, бұл етеккір кезінде қан жоғалтумен және жүктілік кезінде қан көлеміне қажеттіліктің артуына байланысты.\r\n\r\n·         Егде жастағы адамдар да анемияның даму қаупіне бейім, төмен калориялы емдәм және басқа аурулардың болуына байланысты.\r\n\r\nАнемияның түрі көп.  Олардың бәрінің себебі мен емдеу тәсілі бойынша айырмашылығы бар. Темір тапшылықты анемия - аса кең таралған түрі, темір құрамдас қоспалар мен емдәмді түзету арқылы жақсы емделеді. Анемияның кейбір түрі, мысалы, жүктілік кезіндегі – табиғи саналады. Алайда, анемияның кейбір түрлері адамның өмір бойы денсаулығына мәселелер әкелуі мүмкін.\r\n\r\nАнемияның себебі неде?\r\n\r\nАнемияның 400 астам түрі бар, оларды үш санатқа жіктеуге болады:\r\n\r\n·         Қан жоғалтудан болатын анемия. \r\n\r\n·         Қызыл қан жасушалар санының азаюынан немесе түзілу механизмінің бұзылуынан туындайтын анемия. \r\n\r\n·         Қызыл қан жасушаларының бұзылуынан болатын анемия.\r\n\r\nҚан жоғалтудан болатын анемия. Қызыл қан жасушалары ұзақ уақыт бойы баяу созылған, байқалмаған қан кетуі салдарынан жоғатылуы мүмкін. Мұндай созылмалы қан кетулер әдетте, асқазан ішек жолдарының дертінің нәтижесінде болады, мысалы,  ойық жаралар, геморрой, гастрит (асқазанның сілемей қабатының қабынуы) және қатерлі ісік. Созылмалы қан кетулер сондай-ақ, стероидты емес қабынуға қарсы дәрілік препараттарды (НПВП) қолданудан болуы мүмкін, мысалы, аспиринді. Етеккір және босану әйелдерде қанды едәуір жоғалтуға апарады, әсіресе, етеккірдің мол болуында және көп ұрықты жүктілікте.\r\n\r\nҚызыл қан жасушалар санының азаюынан немесе түзілу механизмінің бұзылуынан туындайтын анемия. Орақ тәрізді жасушалы анемияда қызыл қан жасушалары орақ тәрізді пішінді болады, (осыдан атауы, ”орақ тәрізді жасушалы”) генетикалық ауқау салдарынан. Олар тез жарылып-жойылады, сондықтан, оттегі ағзаларға жеткізілмейді, бұл анемияға апарады. Орақ тәрізді қызыл қан жасушалары ұсақ қантамырларында тіреліп қалуы да мүмкін, бұл ауырсынуды туындатады.\r\n\r\nТүзілетін қызыл қан жасушалар санының азаюынан туындайтын анемия. Темір тапшылықты анемия организмдегі органикалық емес темірдің жетіспеуі салдарынан дамиды. сүйек кемігі (сүйектің орталық бөілігі) оттегіні ағзаларға тасымалдайтын қызыл қан жасушаларының құрамбөлігі – гемоглобинді өндіру үшін қажет. Темірдің мөлшері сәйкес болмағанда, организм қызыл қан жасушалары үшін гемоглобинді жеткілікті мөлшерде өндіре алмайды. Нәтижесі - темір тапшылықты анемия. \r\nтемірге жұтаң емдәм темір тапшылықты анемияның себебі болады, әсіресе, сәбилерде, балаларда, жасөспірімдер мен өсімдік тектес емдәм ұстанатындарда. Жүктілік және бала емізу кезеңіндегі метаболизм қажеттілігі, етеккір де әйел организміндегі темірдің қорын тауысады. Жиі қан тапсыру, ауыр дене жүктемесі организмдегі темірдің қорын тауысуы мүмкін. Кейбір адамдар тағаммен темірдің мөлшерін жеткілікті тұтынады, алайда, асқазан-ішек жолдарындағы дерттік өзгерістердің салдарынан ол сіңірілмейді, мысалы,  Крон ауруы, немесе асқазанның , аш ішектің бөлігі хиургиялық түрде жойылған болса. Кейбір препараттар, тамақ пен кофеин құрамдас сусын да темірдің сіңу үрдісіне әсер етуі мүмкін.\r\n\r\n B-12 дәрумені  және фолий қышқылының жетіспеуінен болатын анемия  (мегалобластық анемия) – анемияның бір түрі, себебі, организмдегі В12 дәруменінің тапшылығы. Қызыл қан жасушаларын түзу үшін организмге В12 дәрумені және фолий қышқылы қажет, егер олардың бірі немесе екеуі де организмде жетіспейтін болса, мегалобластық анемия дамиды.\r\n\r\nКейде организмде В12 дәрумені тағамнан сорылмайды, бұл   пернициоздық анемия аталатын жағдайға апарады. В12 дәруменінің жеткіліксіз сіңуі Крон ауруының, ішектің паразитарлық инфекциясының, асқазан мен ішектің бөлігінің хирургиялық жойылуының,   АИТВ(ВИЧ) - инфекцияның салдары болуы мүмкін.  Етті аз жейтін немесе мүлде жемейтін, қатаң өсімдік тектес емдәмді ұстанатындар тамақпен В12 дәруменін жеткілікті мөлшерде алмайды.\r\n\r\nФолий қышқылының тапшылығы құрамында фолий қышқылының мөлшері аз тағамды тұтыну салдарынан дамиды, мысалы, фолий қышқылының мөлшері аз көкөністерді немесе олардың термиялық өңделуі салдарынан. Белгілі бір препараттарды қабылдау кезінде немесе алкогольді шамадан артық тұтынуда, организмге фолий қышқылының қосымша мөлшері қажет болса (мысалы, жүктілік кезінде) тапшылық дамуы мүмкін. Екі ішек ауруы - тропикалық афталар мен  глютенге сезімталдық энтеропатия (целиакия) –\r\nорганизмде В12 дәруменінің және фолий қышқылының тапшылығына апаруы мүмкін. Жүктіліктің ерте кезінде организмде фолий қышқылының жеткілікті мөлшері ұрықта жүйке түтігінің омыртқаның жырығы секілді ақауының дамуының алдын алады.\r\n\r\nСүйек кемігінің қызметіне және діңгекті жасушаларға байланысты пайда болатын анемия. Кейде организм сүйек кемігіндегі «діңгекті жасушалар» аталатын қарапайым жасушаларға (олар кейіннен қызыл жасушаларға дамиды) байланысты  қызыл қан жаушаларының жеткілікті мөлшерін өндіре алмайды. Бұл қажетті жасушалардың мөлшері оларда ақау пайда болса немесе метастаздық қатерлі ісік жасушаларымен алмасуынан азаюы мүмкін.\r\n\r\nAпластикалық анемия – діңгкекті жасушалар санының едәуір азаюында немесе олардың болмауында пайда болатын күрделі ауру. Апластикалық анемия тұқым қуалауы мүмкін, себепсіз немесе сүйек кемігінің дәрілік препараттармен, радиациямен, химиотерапиямен немесе инфекциямен зақымдануынан дамуы мүмкін.\r\n\r\nТалассемия – анемияның тұқым қуалайтын түрі, бұл кезде қан жасушаларының дұрыс қалыптасуы және өсуі мүмкін болмайды. Талассемия – Жерорта теңізінің, Африканың, Орта және Оңтүстік Азияның өңірлерінен шыққан адамдарға тән келетін, тұқым қуалайтын дерттік жағдай. Бұл жағдайдың ауырлығы орташадан өмірге қатерліге дейін болуы мүмкін; аса ауыр түрі – Кули анемиясы аталады. Қорғасын сүйектің кемігіне уытты, онымен жанасу анемияның дамуына апаруы мүмкін.  Қорғасынмен улану ересектерде жұмыста және балаларда, болған чипсілерді жегенде орын алуы мүмкін. Керамикалық ыдыстардың әйнекейі дұрыс болмауы да тамақты қорғасынмен улауы мүмкін.\r\n\r\nБасқа дерттік жағдайларға қосарланатын анемия. Бүйрек ауруы дамыса және гипотиреоидизмде организм қанның қызыл жасушаларының түзілу үрдісіне қажетті сәйкес гормондарды өндірмейді. Басқа созылмалы аурулар – аутоиммундық бұзылыстар, мысалы, қызылжегі немесе ревматоидты артрит, қатерлі ісік немесе инфекциялар да түзілетін қанның қызыл жасушаларының санын азайтуы мүмкін.\r\n\r\nҚанның  қызыл жасушаларының мезгілінен бұрын бұзылуынан туындайтын анемия. Қанның  қызыл жасушалары сынғыш және айналым жүйесіндегі әдеттегі жүктемелерге шыдай алмаса, олар мезгілінен бұрын бұзылуы мүмкін, бұл гемолитикалық анемияны туындатады. Гемолитикалық анемия адамда туа бітуі немесе кейін дамуы мүмкін. Бірқатар дерттік жағдайлар, мысалы, орақ тәрізді жасушалы анемия, қанның қызыл жасушаларының осы ақауларына апаруы мүмкін. Түзілетін жасушалардың санын азайтатын тұқым қуалайтын кейбір аурулар, мысалы, талассемия да сынғыш жасушалардың түзілуіне ықпал етеді.\r\n\r\nГемолитикалық анемия кенеттен немесе инфекциялар, дәрілік препараттар, жыланның немесе бүйеннің уыты, немесе тағамның белгілі бір түрлері секілді күйзелісті факторлардан дамуы мүмкін.   бауыр мен бүйрек ауруларының дамыған түрінде де қанның қызыл жасушаларының тіршілігі қысқаруы мүмкін.\r\n\r\n иммундық жүйе кейде қызыл жасушаларды бөгде ретінде қабылдап, қате шабуылға алады, бұл анемияға апарады. Жүкті әйелдің иммундық жүйесі ұрық қанының қызыл жасушаларына қатысты теріс ықпалды болса, балада анемияның телімді түрі – сәбилердің гемолитикалық ауруы дамиды.\r\n\r\nТамырларды алмастыру, жүрек клапандарын протездеу, жаңа ісіктер, ауыр дәрежелі күйіктер, химиялық заттектердің әсері, ауыр дәрежелі гипертензия, қан ұюының бұзылысы қанның қалыпты қызыл жасушаларының зақымдануына апаруы және оларды жеңіл бұзылатын етуі мүмкін. Сирек жағдайларда ұлғайған көк бауыр қанның қызыл жасушаларының тежеуі мүмкін және олар айналым ағымына түскенге дейін бұзуы мүмкін.\r\n\r\nСимптомдары қандай?\r\n\r\nАнемияның симптомдары оның түріне, себебіне және денсаулықтың жағдайына байланысты әр түрлі. Анемия басқа дерттік жағдайлармен байланысты болуы мүмкін, мысалы, қан кетуі, ойық жаралар, етеккір мәселесі, немесе қатерлі ісік – алдымен осы ауруларға тән симптомдар байқалады. \r\n\r\nОрганизмнің анемияның симптомдарын ерте сатысында  жоятын ерекше қабілеті бар. Егер анемияның ауырлығы орта дәрежелі болса, немесе ұзақ уақыт бойы дамыса, оның симптомдарын байқамауыңыз мүмкін.\r\n\r\nАнемияның көптеген түрлеріне жалпы тән болатындар:\r\n\r\n·         Тез шаршау және жұмыс қабілетін жоғалту. \r\n\r\n·         Жүректің әдеттегі емес жиі соғуы, әсіресе, дене жүктемесінде. \r\n\r\n·         Тыныс алудың қысқаруы және бас ауыруы, әсіресе, дене жүктемесінде. \r\n\r\n·         Зейінді шоғырландыру мәселелері \r\n\r\n·         Бас айналуы \r\n\r\n·         Терінің солғындығы \r\n\r\n·         Аяқтың құрысуы \r\n\r\n·         Ұйқысыздық.\r\n\r\nӘрі қарай анемияның белгілі бір түрлеріне тән  симптомдар келтіріледі:\r\n\r\nТемір тапшылығынан болған анемия:\r\n\r\n·         Қағазды, мұзды немесе топырақты жегісі келу (тәбеттің өзгерісі аталатын жағдай). \r\n\r\n·         Тырнақтың жоғары қарай қисаюы - коилонихиаз. \r\n\r\n·         Ауыз сілемей қабатының ауырсынатын сезімталдығы, ауыз шетінде сызат пайда болуымен.\r\n\r\n B-12 дәруменінің  тапшылығынан туындайтын анемия:\r\n\r\n·         Алақан мен табандағы «шымшу», «ине» қадалу сезімі. \r\n\r\n·         Дәм сезімін жоғалту. \r\n\r\n·         Жүрістің бұзылуы. \r\n\r\n·         Қол-аяқтың қозғалысының икемсіздігі. \r\n\r\n·         Естің қалыпты болмауы. \r\n\r\n·         Елестеу, сандырақ және естен ауысу.\r\n\r\nҚорғасынмен созылмалы уланудан туындайтын анемия:\r\n\r\n·         Қызыл иекте болатын қошқыл көк жолақ, қорғаныс сызығы аталады. \r\n\r\n·         Іштің ауырсынуы\r\n\r\n·         іш қатуы\r\n\r\n·         құсу\r\n\r\nқанның қызыл жасушаларынының созылмалы бұзылуынан туындайтын анемия:\r\n\r\n·         Сары ауру (тері мен көздің сарғаюы) \r\n\r\n·         Несептің қоңыр немесе қызыл болуы \r\n\r\n·         Аяқтағы жаралар \r\n\r\n·         Сәби шақта әлсіз даму \r\n\r\n·         Өт – тас ауруының симптомдары \r\n\r\nОрақ тәрізді жасушалы анемия:\r\n\r\n·         Шаршау  \r\n\r\n·         Жұқпаға аса бейімділік \r\n\r\n·         Балалық шақтағы өсудің және дамудың баяулығы \r\n\r\n·         Күшті ауырсынулар, әсіресе, буында, іште, қол-аяқта.\r\n\r\nқанның қызыл жасушаларынының кенеттен бұзылуынан туындайтын анемия:\r\n\r\n·         Іштің ауырсынуы \r\n\r\n·         Несептің қоңыр немесе қызыл болуы \r\n\r\n·         Сары ауру (терінің сарғаюы) \r\n\r\n·         Тері астындағы шағын қанталаулар. \r\n\r\n·         Ұстамалар  \r\n\r\n·         бүйрек жеткіліксіздігінің симптомдары .\r\n\r\nДәрігерге көрініңіз, егер: \r\n\r\n·         Балаңызда немесе өзіңізде ұдайы шаршау сезімі болса, тыныс алу бұзылса, жүрек соғуы жиілесе, тері солғын тартса, немесе анемияның басқа симптомдары байқалса. \r\n\r\n·         Балаңыз немесе өзіңіз аз тамақтанатын болсаңыз, немесе организмге дәрумендер мен минералдар жеткіліксіз түсетін болспа. \r\n\r\n·         Етеккір ауыр өтетін болса, немесе ойық жараның, гастриттің, геморройдың немесе коло-ректалдық қатерлі ісіктің симптомдары пайда болса. \r\n\r\n·         Сіз қоршаған ортада бар қорғасынмен уланудан қауіптенесіз. \r\n\r\n·         Отбасында тұқым қуалайтын анемия бар, және бала көтеруді жоспарлау алдында генетикалық кеңес алғыңыз келеді. \r\n\r\n·         Сіз жүктілікті болуды қарастыратын әйел болсаңыз, дәрігер тағамдық қоспаларды қабылдауды ұсынады, тіпті ұрықтануға дейін, әсіресе, фолий қышқылының туындыларын.   Бұл қоспалар ана мен балаға пайдалы.\r\n\r\nБар екендігін қалай білуге болады?\r\n\r\nанемия  диагнозын  қою үшін дәрігер сырқатнаманы, денеңізді қарайды, зертханалық талдау өткізеді. Симптомдарыңыз, отбасындағы сырқатнама, емдәм, қабылдайтын препараттар, алкоголь қабылдау және этникалық тегіңіз туралы  туралы толық жауап беру арқылы сіз дәрігерге көмектесе аласыз. Дәрігеріңіз  анемияның симптомдары болуын және оның себебін нұсқайтын басқа дене көрсеткіштерін анықтайды.\r\n\r\nҚан талдауы диагнозды растауымен қатар себебін де анықтауға көмектеседі. Негізгі талдаулардың бірі – жіктелген қан талдауы, оның барысында қанның қызыл жасушаларының саны, өлшемі, көлемі және олардағы гемоглобин мөлшері анықталады.\r\n\r\nЕгер аурудың басында темірдің тапшылығы анықталса, дәрігер қандағы темір деңгейін және организмдегі темірдің жалпы қорының үздік көрсеткіші - қан плазмасындағы ферритиннің деңгейін анықтайды. Дәрігер сонымен қатар, қандағы В12 дәруменінің және фолий қышқылының деңгейін өлшейді. Тек сирек жағдайда дәрігер анемияның себебін анықтау үшін сүйек кемігінің үлгісін алады.\r\n\r\nҚанның арнайы талдаулары сирек кездесетін анемияның түрлерін анықтайды, мысалы, қанның қызыл жасушаларына иммундық шабуыл, қанның қызыл жасушаларының сынғыштығы немесе ферменттердің, гемоглобиннің және ұю жүйесінің ақаулары.  \r\n\r\nДәрігер гемолитикалық анемияға күмәнданса, талдаулар қанның қызыл жасушаларының ыдырау өнімдерінің қан мен несепте болуын көрсетеді. \r\n \r\n\r\nЕмдеу әдістері қандай?\r\n\r\nДәрігер анемияны емдеп жазуы үшін оның себебін анықтауы тиіс. Анемияның бір түрін емдеу басқа түрі үшін орынсыз немесе қауіпті болуы мүмкін.\r\n\r\nҚанды жоғалтудан туындаған анемия. Кенеттен қанның үлкен көлемін жоғалтуда сізге сұйықтық, қан құюмен, оттегі берумен көмектеседі, және қанның жаңа қызыл жасушаларын құру үшін темір препараттарын беру қажет болуы мүмкін. Қанды созылмалы жоғалту алдымен, қан кету көзін анықтаумен, оны тоқтатумен емделеді,  қажет болса, темір тапшылықты анемияға емдеу тағайындалады.\r\n\r\nҚанның қызыл жасушаларының түзілуінің төмендеуіне байланысты туындайтын анемия. Темір тапшылықты анемияда дәрігер құрамында темірі организмге жеңіл сіңетін темірлі түрде болатын тағамдық қоспаларды ұсынады. Белгілі бір уақыт ішінде босатылатын темірі бар қоспалар көпшілік үшін жақсы таңдау емес, себебі, темір ас қорыту жолдарының көбінесе жоғарғы бөлігінде сіңеді.\r\n\r\nСақтандыру: темірі бар қоспаларды қолдану алдында әрдайым дәрігермен кеңесу қажет. Темірдің организмдегі артықшылығы зиянды болуы мүмкін. Темір препараттарының артық мөлшерін тұтыну симптомдары - шаршау, құсу, диарея, бас ауыруы, ашушаңдық және қосарланатын нашар сезіну.\r\n\r\nСақтандыру: темірі бар қоспалар,  басқа да қоспалар мен дәрілер секілді – балалардың қолы жетпейтін жерде сақталуы тиіс. темірі бар препараттармен улану – кішкентай балалардағы уланудың жиі себебі. Кейбір  таблеткаларды қолдану бірнеше сағат ішінде өлім-жітімге апаруы мүмкін. Балалардағы улану симптомдары – бас айналуы, естің қалыпты болмауы, жүрек айнуы, құсу, іш өтуі. Шұғыл түрде дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\nЖанама әсері: темірі бар қоспаларды бір жылға дейін қабылдауыңыз мүмкін. Бұл қоспаларды тамақпен бірге қабылдау жиі кездесетін жанама әсерлерінің алдын алуға көмектеседі: жүрек айнуы, диарея, іш қатуы және асқазандағы ауырсыну. Дәрігерге хабарлаңыз, егер жанама әсерлері ұзақ уақыт бойы сақталса. Құрамы бойынша әр түрлі препараттар болады.\r\n\r\nТемір препараттары басқа да қабылдайтын дәрілермен әрекеттесуі мүмкін, сондықтан, басқа ауру бойынша қабылдайтын дәрі туралы дәрігерге міндетті түрде айту қажет. Кальций препараттары темірдің сіңуіне кедергі келтіреді, сондықтан оларды әр түрлі уақытта қабылдау қажет.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер емдәм құрамындағы темірдің мөлшерін арттыруды ұсынуы мүмкін. Темірдің жақсы көздері – қызыл ет, бұршақ тұқымдастар, жұмыртқаның сарысы, өңделмеген дәнді дақыл өнімдері, жаңғақтар, теңіз өнімдері.\r\n\r\nДәрігер емдеу барысында қанның қызыл жасушаларының көрсеткіштерін бақылайды: гематокрит, гемоглобин, ферритин деңгейлерін. Егер темір құрамдас қоспаларды қолданудан жағдай жақсармаса, анемияны туындатқан басқа себепті іздеу қажет. Сирек жағдайда дәрігер темір препараттарының инъекциясын немесе темір препараттарын көктамыр арқылы енгізуді тағайындайды. Сирек жағдайда темір тапшылықты анемия өмірге қауіп төндіретін болса, қан құю қажет болады.\r\n\r\nВ12 дәруменінің және фолий қышқылының тапшылығынан туындаған анемия. Егер организмде В12 дәрумені жетіспесе, дәрігер B-12  дәруменінің инъекциясын тағайындайды, сонымен қатар, В12 дәрумені бар қоспалардың үлкен мөлшерін немесе В12 дәрумені бар мұрынға арналған спрейді ұсынуы мүмкін.  Организмде В12 дәруменінің қажетті мөлшері болғанда тапшылықтың көптеген симптомдары азаюы ықтимал.\r\n\r\nВ12 дәруменінің тапшылығы болатын адамдардың көпшілігі В12 дәруменін ұдайы сіңіре алмауы мүмкін, оларға әр ай сайын немесе әр үш ай сайын инъекциялар, немесе күнделікті таблеткалар қабылдау қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер емдәм құрамындағы В12 дәруменінің мөлшерін арттыруды ұсынуы мүмкін. В12 дәруменінің жақсы көзі: ет, бауыр, бүйрек; балық, устрицалар, моллюскілер; сүт, сыр, жұмыртқа.\r\n\r\nФолий  қышқылының тапшылығында дәрігер ол құрамдас қоспаларды тағайындайды және емдәм құрамында фолий қышқылының мөлшерін арттыруды ұсынады. Фолий қышқылының жақсы көздері: жасыл жапырақты балғын жемістер мен көкөністер, айқас гүлділер тұқымының көкөністері (гүлді қырыққабат, брокколи, брюссель қырыққабаты), бауыр, бүйрек, сүт өнімдері, өңделмеген дәнді дақыл өнімдері. Көкөністерді шикі күйінде немесе сәл ғана қыздырып тұтынған жөн.\r\n\r\nСүйек кемігі қызметінің бұзылуынан және діңгекті жасушаларда мәселелер болуына байланысты пайда болатын анемия. \r\n\r\nСүйек кемігінің немесе діңгекті жасушалардың қызметінің бұзылысынан болатын анемия тұрақты сипатты келеді және күрделірек емделеді. Тұқым қуалайтын анемияны, мысалы, талассемияны, емдеу әдістері көп және нақты жағдайға және аурудың симптомдарына байланысты. Бірқатар жағдайларда емдеу мүлде қажет болмайды, ал басқа жағдайларда көп реттік құйылымдар және басқа шұғыл күрделі шаралар қажет болады.   апластикалық   анемия кейде кенеттен жазылу сатысына көшуі мүмкіндігіне қарамастан, бұл ауруға шалдыққандар сүйек кемігін алмастыруға мұқтаж.\r\n\r\nҚорғасынмен улануды емдеу қорғасынмен жанасуды жоюға және организмнен қорғасынды байланыстырып, шығаратын препараттарды тағайындауға негізделеді. Анемия созылмалы ауру нәтижесінде дамыған адамдарға анемияны жеңілдетудің жақсы тәсілі – оны туындатқан ауруды емдеу. Қанның қызыл жасушаларының түзілуін ынталандыратын гормон – Эпоген инъекциялары тиімді болуы мүмкін. Бүйрек жеткіліксіздігінен болған анемияда сәйкес диализ,  Эпогенді қабылдау, сондай-ақ, бүйрек алмастыру қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nҚанның  қызыл жасушаларының бұзылуының күшеюінен болатын анемия.  Гемолитикалық  анемияны емдеу оның себебіне байланысты тағайындалады. Орташа гемолитикалық анемияда емдеу қажет болмауы да мүмкін. Қоршаған ортадағы тітіркендіргіш факторды – химиялық заттекті анықтау мүмкін болса – осы заттекпен жанасуды дереу тоқтату қажет. Гемолитикалық  анемиясы бар адамдарға жүректің зақымданған клапандарын алмастыру, ісікті алып тастау немесе дертті өзгерген қантамырларын түзету үшін хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, қолдайтын емдеу тағайындалады, мысалы, сұйықтықты көктамыр арқылы енгізу және ауырсынуды басу. Бірқатар жағдайда қан құю қажет болуы мүмкін. Стероидтық препараттар  организмнің өзіндік қанның қызыл жасушаларына иммундық серпінін кідіртуі мүмкін. Белгілі бір зиянды факторларды  плазмаферездің көмегімен қаннан жоюға болады.  \r\n\r\nГемолитикалық  анемия емдеуге қарамастан сақталатын болса, дәрігер соңғы шара ретінде-  спленэктомияны  –көк бауырды хирургиялық жолмен алып тастауды ұсынады. Көптеген адамдар көк бауырсыз да қалыпты өмір сүреді.\r\n\r\nӨт қабын алып тастау қажет болуы мүмкін, егер анемия бұрыннан орын алса және өт тас ауруының симптомдары болса. Гемолитикалық  анемия бүйректі зақымдаса, диализді өткізу қажет болуы мүмкін. Аса сирек жағдайда сүйек кемігін алмастыру - Гемолитикалық  анемияны емдеудің барысында жалғыз жарамды шешім болуы мүмкін.\r\n\r\nОрақ тәрізді  жасушалы анемияны емдеу болмауына қарамастан, дәрілік препараттар ауырсынуды азайтуы мүмкін. Гидроксиуреа аталатын препарат гемоглобиннің баламалы, ауруға шалдықпаған  түрінің түзілуін ынталандырады.\r\n\r\nҚалай алдын алуға болады? \r\n\r\nТемір тапшылықты анемияның алдын алу үшін тағамды дұрыс үйлесімді емдәм бойынша тұтыну қажет, оған темірдің көздері, В12 дәрумені мен фолий қышқылы енуі тиіс.\r\n\r\n·         Егер вегетариандық емдәмді тұтынатын болсаңыз, тағамтану бойынша маманмен немесе дәрігермен қажетті қоспалар мен емдәмді талқылаңыз. \r\n\r\n·         тағамтану бойынша маманнан немесе дәрігерден С дәруменін тұтыну қажеттілігін сұраңыз. C дәрумені асқазанның қышқылын күшейтеді және емдәмнің өнімдерінен темірдің сіңуін жақсартуы мүмкін. \r\n\r\n·         Кофеин мен шәйді тұтынуды азайту қажет. Бұл заттектер темірдің сіңуін басуы мүмкін. Темірдің басқа да тежеушілері EDTA сақтауыштары, талшықтар, кальцийдің үлкен мөлшері, кейбір көкөністерде болатын фитаттар. \r\n\r\n·         Темірмен байытылған жармалар мен нанды таңдаңыз. \r\n\r\n·         Қауіпсіздік бойынша нұсқаулықты қадағалаңыз, егер жұмысыңыз қорғасыны бар материалдармен жанасуға қатысты болса, мысалы, гальваникалық элементтер (батарейкалар), мұнай немесе бояулар. \r\n\r\n·         Дәрігерден немесе жергілікті денсаулық сақтау органдарынан тамақ немесе сусын әзірлейтін керамикалық ыдыста қорғасынның мөлшері болуын анықтайтын тестілерді сұрастырыңыз.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1015,'article','118','Депрессия','kz','2018-07-17 08:25:51','2018-07-17 08:15:00','Депрессия – күрделі эмоционалдық (аффективті) бұзылыс, бұл кезде ұдайы уайым, мұң, ашулану, фрустрация (тілектің мүмкіндікке сай болмауы), күштің болмауы адамның күнделікті өміріне теріс әсер етеді. Клиникалық депрессия апталар, айлар, жылдар бойы созылуы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=118',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Депрессия','y','   Депрессия Депрессия – күрделі эмоционалдық (аффективті) бұзылыс, бұл кезде ұдайы уайым, мұң, ашулану, фрустрация (тілектің мүмкіндікке сай болмауы), күштің болмауы адамның күнделікті өміріне теріс әсер етеді. Клиникалық депрессия апталар, айлар, жылдар бойы созылуы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nДепрессия – күрделі эмоционалдық (аффективті) бұзылыс, бұл кезде ұдайы уайым, мұң, ашулану, фрустрация (тілектің мүмкіндікке сай болмауы), күштің болмауы адамның күнделікті өміріне теріс әсер етеді. Клиникалық депрессия апталар, айлар, жылдар бойы созылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nКөпшілік адамдар өмірінің белгілі бір сәттерінде қысқа мерзімді депрессияның қандай да бір түрін басынан кешіреді.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nДепрессияның пайда болуының нақты себептері белгісіз. Көптеген медик-ғалымдардың ойынша, ауру күйзелістен кейін мида химиялық өзгерістер нәтижесінде пайда болады. Тұқым қуалау бейімділігі де бар. Көбінесе, депрессияға осы факторлардың бірігуі апарады. Депрессия отбасында ешкімде мұндай бұзылыс болмаса да пайда болуы мүмкін. Депрессия кез келген адамда, тіпті, балада да пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nКелесі факторлар депрессияның пайда болуына ықпал етуі мүмкін:\r\n\r\n·      Белгілі бір аурулар, гипотиреозды қоса (қалқанша без қызметінің төмендеуі), қатерлі ісік, ұдайы ауырсынуға апаратын аурулар;\r\n\r\n·      Ұйқыдағы мәселелер (ұйқысыздық, түнгі үрейлі түстер);\r\n\r\n·      Алкогольді немесе есірткі заттектерге үйір болу;\r\n\r\n·      Кейбір дәрілерді тұтыну, мысалы, стероидтарды (преднизолон).\r\n\r\nДепрессияға апаратын өмірдегі жиі күйзеліс жағдайлары:\r\n\r\n·      Сүйікті адаммен қоштасу;\r\n\r\n·      Емтихан тапсыра алмау;\r\n\r\n·      Жақын адамның қайтыс болуы немесе ауыруы;\r\n\r\n·      ажырасу;\r\n\r\n·      бала кездегі зорлық көру, немесе ата-ана жағынан назар қоюдың жетіспеуі;\r\n\r\n·      жұмысты жоғалту;\r\n\r\n·      әлеуметтік оқшаулану (жалғыздық), әдетте, егде жастағы адамдарда болады.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nДепрессия өзін-өзі бағалауды бұзуы, өмірді нашарлатып, қоршаған ортадағы адамдардың өміріне зиян келтіруі мүмкін.\r\n\r\nДепрессияға шалдыққан адамдар әдетте, өмірді күңгірт, көңілсіз күйде көреді. Көбінесе, науқас қандай да бір мәселенің немесе жағдайдың оң шешіміне сенбейді. \r\n\r\nДепрессияның симптомдары:\r\n\r\n·      толқу, мазасыздық, ашушаңдық;\r\n\r\n·      қоршаған әлемнен аулақтану, оқшаулану;\r\n\r\n·      жәрдемсіздік және үмітсіздік;\r\n\r\n·      қажетсіздік, өзін жек көру немесе кінәлі сезіну;\r\n\r\n·      бұрын қанағаттану әкелетін күнделікті әрекетке қызығушылықты немесе қанағаттануды жоғалту;\r\n\r\n·      қандай да бір затқа зейін қоюдың қиындауы;\r\n\r\n·      тәбеттің өзгерісі, көбінесе, депрессияға салмақ қосу қосарланады;\r\n\r\n·      шаршау, энергияның жетіспеуі;\r\n\r\n·      ұйқтай алмау немесе тым көп ұйқтау;\r\n\r\n·      өлім немесе өзіне қол жұмсау туралы ойлар.\r\n\r\nДепрессия сыртынан мұң сезімі емес, ызалану және айыптау секілді көрінуі мүмкін.\r\n\r\nЕгер депрессия аса ауыр болса, күрделі симптомдары, мысал, елестеу (жоқ заттар мен дыбыстарды шынайы қабылдау) және сандырақ пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер әдетте, аурудың симптомдары мен ұзақтығы туралы көбірек ақпарат алу үшін бірқатар сұрақтар қояды. Дәрігер психологиялық тестілерге жауап беруді ұсынады. Науқастың белгілі бір сұрақтарға жауаптары маманға дұрыс диагноз қоюға және депрессияның ауырлық дәрежесін анықтауға көмектеседі.\r\n\r\nДепрессияға алып келген ауруды анықтау үшін кейде электроэнцефалография (мидың электр белсенділігін анықтау) қолданылады.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nДепрессияны емдеуге кіреді:\r\n\r\n·      депрессияны туындатқан алғашқы себепті анықтау.\r\n\r\n·      Маманмен терапиялық әңгімелесу (психотерапия)\r\n\r\n·      антидепрессантарды – мидағы көңіл-күйді көтеруге жауап беретін өзіндік химиялық дәрілік құралдарды қабылдау. Депрессияға шалдыққан науқаста олар көңіл-күйді жақсартады, уайымды, үрейді, эмоционалдық ширығуды басады, психикалық белсенділікті арттырады, ұйқыны, тәбетті реттейді. Бұл препараттардың көпшілігі тиімді, бірақ, жанама әсері болады.\r\n\r\nЕгер депрессия шағын болса, емдеудің бір түрі ғана қажет болуы мүмкін. Депрессияның ауыр түріне шалдыққан адамдар емдеудің бірнеше түрінің бірігуіне мұқтаж болады. Сауығу үшін белгілі бір уақыт кетеді, бірақ, әдетте, сауығу емдеудің басынан бірнеше күн өткенде байқала бастайды.\r\n\r\nНауқаста өзіне қол жұмсау ойлары пайда болса, басыңқылық және қарапайым әрекетті орындай алмау күшейгенде арнайы (психиатриялық) ауруханада емделу қажет болады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nДепрессияда кейбір науқастарға антидепрессанттарды қабылдаудан 2 апта өткенде жақсару пайда болады. Дегенмен, көптеген науқастарға жағдайдың жақсаруы және қайта ұстамалардың алдын алу үшін дәрілерді 4-9 ай қабылдау қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n·      алкоголь немесе есірткі заттектерге үйір болудың басталуы\r\n\r\n·      денсаулықта мәселелер пайда болу ықтималдығы\r\n\r\n·      өзіне қол жұмсау\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\n·      себепсіз жылаудың жиі ұстамасы пайда болса.\r\n\r\n·      Қабылдайтын дәрі көмектеспейтіндей немесе, керісінше, жанама әсерінің туындайтындай болып көрінеді. Препаратты қабылдауды өздігінше тоқтатуға болмайды, мұндай шешімді дәрігер қабылдауы тиіс.\r\n\r\n·      Депрессияның қайта ұстамалары пайда болса.\r\n\r\n·      Депрессия жағдайы жұмысқа, мектепке, отбасына теріс әсер етеді.\r\n\r\n·      Өзіне немесе қоршаған адамдарға зиян әкелу ойлары пайда болса.\r\n\r\n·      Есту елестері пайда болса, қасында жоқ адамдардың дауысын есту орын алса.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nАлкоголь  немесе есірткі заттектерді қабылдаудан бас тартыңыз, себебі, бұл депрессияны ушықтырып, өзіне қол жұмсауға итермелеуі мүмкін.\r\n\r\nДәрігер тағайындаған дәріні қабылдаңыз. Дәрігерден дәрілердің мүмкін жанама әсері және бұл кезде не істеу қажеттігі туралы сұраңыз. Депрессияның ушығуының ерте сигналдарын танып үйреніңіз.\r\n\r\nКелесі әрекеттер өзін жақсы сезінуге көмектесуі мүмкін:\r\n\r\n·      Дене белсенділігіне көбірек уақыт бөлу\r\n\r\n·      Ұйқының дұрыс тәртібін қадағалау\r\n\r\n·      Қанағаттану сезімін әкелетін қызметпен айналысу\r\n\r\n·      Сенетін адаммен әңгімелесу\r\n\r\n·      Өзіңізді бағалайтын, кең пейілді адамдардың арасында болу. \r\n\r\n\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Александр Корольков, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Салтанат Хишина, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1016,'article','124','Дивертикулит','kz','2018-07-18 10:01:11','2018-07-18 09:43:00','Дивертикулит – бұл тоқ ішектің сілемей қабатын зақымдайтын ауру.  Ауру ішектің қабырғасында шағын қалта тәрізді томпайған тұстар - дивертикулдардың қалыптасуымен сипатталады, олар ас қорыту жолдарының кез келген бөлімінде пайда болуы мүмкін, бірақ, тоқ ішектің соңғы бөлігінде (тік ішекте) жиі кездеседі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=124',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Дивертикулит','y','   Дивертикулит Дивертикулит – бұл тоқ ішектің сілемей қабатын зақымдайтын ауру.  Ауру ішектің қабырғасында шағын қалта тәрізді томпайған тұстар - дивертикулдардың қалыптасуымен сипатталады, олар ас қорыту жолдарының кез келген бөлімінде пайда болуы мүмкін, бірақ, тоқ ішектің соңғы бөлігінде (тік ішекте) жиі кездеседі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nДивертикулит дегеніміз не?\r\n\r\nДивертикулит – бұл тоқ ішектің сілемей қабатын зақымдайтын ауру.  Ауру ішектің қабырғасында шағын қалта тәрізді томпайған тұстар - дивертикулдардың қалыптасуымен сипатталады, олар ас қорыту жолдарының кез келген бөлімінде пайда болуы мүмкін, бірақ, тоқ ішектің соңғы бөлігінде (тік ішекте) жиі кездеседі.\r\n\r\n\r\n\r\nДивертикулиттің аса кең таралған түрлері\r\n\r\n* Дивертикулез. Дивертикулезі бар адамдардың тоқ ішегінде қалта тәрізді томпайған тұстар қалыптасады. Негізінен, ауру симптомсыз өтеді және науқастардың көпшілігі өздерінің ауырғандығын білмеуі мүмкін.\r\n* Дивертикулит. Ауру қалталардың жұқпалануы және қабынуы кезінде дамиды. Дивертикулиттің симптомдарына іштегі жіті ауырсыну, қызба, жүрек айнуы, іш қатуы немесе іш өтуі жатады. Сирек болатын симптомдарына құсу және жиілеген, ауырсынған несеп жүруі жатады. Ауырсыну көбінесе, іштің төменгі сол жақ бөлігінде шоғырланады. Дивертикулиттің асқынуына ішектің түйнелісі және прерфорациясы жатады. \r\n* Дивертикулярлық қан кетуі. Дивертикулярлық қан кетуі дивертикулярлық қалташаның қасындағы қантамырының зақымдануында пайда болады. Нәжіс жүргенде қан болуы мүмкін. Егер өзіңізде ректальдық (тік ішектік) қан кетуіне күмәніңіз болса, шұғыл түрде дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\r\nБұл аурудың пайда болуына кім және неліктен бейім?\r\n\r\nДивертикулит әйелдерде де, ерлерде де кездеседі, көбінесе 40 жастан асқанда. Ауру тағам талшықтарын жеткіліксіз тұтынғанда туындайды. Талшықты аз тұтынғанда іш қатуы орын алады. Іш қатуы ішектің қабырғасында қысымның артуына ықпал етеді. Бұл қысым дивертикулярлық қалташаның қалыптасуына апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nДәрігер дивертикулитті қалай анықтайды?\r\n\r\nДәрігер ауруды анықтау үшін іш аумағын ауырсыну болуына зерттейді, ішектің жұмысы, емдәм және қабылдайтын дәрілік препараттар туралы сұрастырады.  Дивертикулитті анықтау үшін дәрігер кейбір тексеріс түрлерін тағайындауы мүмкін.\r\n\r\n* Барий қолданылуымен клизма. Бұл зерттеу үшін рентгенконтрастылық сұйықтықпен (сұйықтық тік ішекке енгізіледі) клизма жасалады.\r\n* Сигмоидоскопия. Бұл тексеруді өткізу үшін науқастың тік ішегіне жіңішке, икемді, қуыс, ұшында жарық көзі бар түтік енгізіледі. Түтік аса кішкентай бейнекамерамен қосылған, ол арқылы дәрігер тік ішекті және тоқ ішектің соңғы бөлімдері көрінеді.\r\n* Колоноскопия. Зерттеудің алдында науқасқа дәрілік препарат беріледі, ол науқастың босаңсып, жеңіл ұйқыға кетуіне мүмкіндік береді. Одан кейін тік ішекке жіңішке икемді, бейнекамераға қосылған түтік енгізіледі. Бұл дәрігерге тоқ ішектің өне бойын зерттеуге мүмкіндік береді. Колоноскопия  жағымсыз, бірақ, ауырсынбайтын ем-шара.\r\n* Компьютерлік томография. Бұл тексеру рентгендік көрнекі етудің түрлерінің бірі, ол дәрігерге ас қорыту жолдарының томпайған (қалташалар), жұқпаланған немесе қабынған тұстарын көруге мүмкіндік береді.\r\n\r\n Кейде дивертикулит басқа ауруды тексеру кезінде немесе колоректалдық қатерлі ісікке және ас қорыту жолдарының басқа мәселелерін анықтауға скрининг кезінде кездейсоқ табылады.\r\n\r\n\r\nДивертикулит қалай емделеді?\r\n\r\nДивертикулит кезінде жұқпалану және қабыну қалталарының алдын алу үшін дәрігер науқасқа тағамға талшығы бар өнімдерді көбірек тұтынуды, сұйықтықты көп ішуді, және ұдайы спортпен шұғылдануды ұсынады.\r\n\r\nАурудың жеңіл өтуінде дәрігер антибиотиктерді тағайындайды. Сондай-ақ, болашақтағы мәселелердің алдын алу үшін дәрігер науқасқа тағамға талшығы бар өнімдерді көбірек тұтынуды, сұйықтықты көп ішуді, және ұдайы спортпен шұғылдануды ұсынады.\r\n\r\nДивертикулиттің ауыр өтуінде немесе дивертикулярлық қан кетуі орын алғанда тоқ ішектің зақымданған бөлігін және қалташаларын алып тастау үшін оперативтік араласу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nАурудың алдын алу шаралары бар ма?\r\n\r\nДивертикулиттің алдын алу үшін талшығы мол емдәм ұстану қажет. Рационға жеміс-жидекті, тұтас дәнді өнімдерді енгізіп, талшықтың көлемін арттыруға болады. Сонымен қатар, міндетті түрде сұйықтықты көп ішу және ұдайы спортпен шұғылдану қажет.\r\n\r\n\r\nДәрігерге қойылатын сұрақтар\r\n\r\n* Дивертикулиттің ушығуының алдын алу үшін өмір салтын қалай өзгерту қажет?\r\n* Дивертикулит тоқ ішектің қатерлі ісігінің немесе басқа аурудың симптомы ма?\r\n* Дивертикулиттің болуы колоректалдық қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады ма?\r\n* Дивертикулитті емдеу үшін дәрілер бар ма?\r\n* Дивертикулитті оперативтік емдеу қажет пе? Басқа нұсқалары бар ма?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1017,'article','148','Глаукома','kz','2018-07-23 03:06:43','2018-07-23 02:32:00','Глаукома –  көру нервісінің зақымдануы. Глаукома тұқым қуалау бойынша берілуі мүмкін, бірақ, ұзақ уақыт бойы білінбеуі мүмкін.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=148',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Глаукома','y','   Глаукома Глаукома –  көру нервісінің зақымдануы. Глаукома тұқым қуалау бойынша берілуі мүмкін, бірақ, ұзақ уақыт бойы білінбеуі мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nГлаукома – ұзақ уақыт бойы көз ішілік қысымның артуы есебінен көру нервісінің зақымдануынан орын алады. Глаукома тұқым қуалау бойынша берілуі мүмкін, бірақ, ұзақ уақыт бойы білінбеуі мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nКөз ішілік қысымның артуы көру нервісінің қысылуын туындатады, бұл көруді жоғалтуға апарады.\r\n\r\nКөз ішілік қысымның артуы миға бейнені беруді жүзеге асыратын көру нервісін зақымдайды. Емдеу болмаған жағдайда бірнеше жыл ішінде глаукома көруді толығымен жоғалтуға апаруы мүмкін.\r\n\r\nКөптеген адамдарда глаукома бастапқы кезеңінде симпотомсыз өтетіндіктен, уақытылы анықтау және емдеу қажет. Мысалы көз ішілік қысымның артуы кезінде ауырсыну сезімі болмауы мүмкін. Сондықтан, көруді толығымен жоғалтудың алдын алу үшін ұдайы окулист-дәрігерге көрініп тұру маңызды.\r\n\r\n40 жастан асқан немесе тұқым қуалауы арқылы глаукомадан зардап шегетін адамдар әр 1-2 жыл сайын окулист-дәрігерден терең тексеруден өтуі қажет. Егер қант диабеті, тұқым қуалайтын глаукома, немесе көздің басқа ауруларының даму ықтималдығы секілді денсаулықтың мәселелері болса, окулист-дәрігерге көріну жиірек болуы қажет.\r\n\r\n\r\nНеліктен глаукоманың алдында көз ішілік қысым артады?\r\n\r\nГлаукома көз ішілік қысымның артуында дамиды. Бұл көздің алдыңғы камерасында көз ішілік сұйықтықтың айналымы бұзылғанда орын алады.\r\n\r\nҚалыпты жағдайда, «көздің ылғалы» аталатын сұйықтық шлемдік канал арқылы көздің алдыңғы камерасынан ағып шығады. Егер бұл канал жабылып қалса, сұйықтық жинақталып, глаукома дамиды. Каналдың жабылуының айқын себебі белгісіз, медицина қызметкерлері бұл тұқым қуалау салдарынан болады деп санайды.\r\n\r\nГлаукоманың дамитын сирек себептері: көздің тікелей немесе химиялық зақымдануы, көздің ауыр инфекциялары, көздің қантамырының бітелуі, көздің қабыну аурулары, кейде көздің басқа ауруларын емдеу үшін көзге жасалатын операциялар. Әдетте, глаукома екі көзді де зақымдайды, бірақ, зақымдау дәрежесі әр түрлі болады.\r\n\r\n \r\nГлаукоманың қандай түрлері бар?\r\n\r\nГлаукоманың екі негізгі түрі бар:\r\n\r\n1. ашық бұрышты глаукома (кең бұрышты глаукома) – бұл кең таралған түрі. Тексеріп қарағанда көздің құрылысы өзгермеген, бірақ, көз ішілік сұйықтық көздің трабекулярлық жүйесі аталатын каналдары арқылы тиісті түрде ағып шықпайды.\r\n\r\n2. жабық бұрышты глаукома. Жіті немесе созылмалы жабық бұрышты немесе тар бұрышты глаукома деп те аталады. Глаукоманың бұл түрі кең таралмаған, бірақ, көз ішілік қысым күрт көтерілгенде пайда болуы мүмкін. Нұрлы қабық пен мөлдір қабықтың арасындағы (сұйықтықтың ағатын түтіктері орналасқан жерде) бұрыш кішірейгенде дренаждық қызмет бұзылады.\r\n\r\n \r\nГлаукома көбінесе, кімде болады?\r\n\r\nГлаукома көбінесе, 40 жастан асқан адамдарда дамиды, бірақ, жас кезде де, тіпті, жас сәбилерде де болуы мүмкін.\r\n\r\nГлаукома даму қаупі аратады, егер сізде:\r\n\r\n* Жасыңыз 40-тан асқан болса\r\n* Тұқым қуалау бейімділігі болса\r\n* Көру нашар болса\r\n* Қант диабеті болса\r\n\r\nСондай-ақ, гормоналдық дәрілік препараттарды қабылдайтын болсаңыз, мысалы, преднизолонды.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nКейбір адамдарда глаукома симптомсыз өтеді. Бірінші және жиі симптомы – шеткері көруді жоғалту, ол ұзақ уақыт бойы байқалмайды. Глаукоманы ерте кезеңінде анықтау үшін окулист-дәрігерде жылына 1 немесе 2 рет тексеруде болу қажет. Кейде көз ішілік қысым жоғары көрсеткіштеріне дейін артуы мүмкін. Бұл жағдайда көзде кенеттен ауырсыну пайда болып, көру бұлдырайды және жарық көзінің маңында түрлі түсті шеңберлер көрінеді.\r\n\r\nТөменде келтірілген симптомдардың қандай да бірі пайда болса, медициналық көмекке жүгініңіз:\r\n\r\n•        жарық көзінің маңында түрлі-түсті шеңберлердің көрінуі\r\n\r\n•        көруді жоғалту\r\n\r\n•        көздің қызаруы\r\n\r\n•        көрудің бұлдырауы (әсіресе, сәбилерде)\r\n\r\n•        жүрек айнуы немесе құсу\r\n\r\n•        көз аумағындағы ауырсыну\r\n\r\n•        көру аумағының тарылуы\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nГлаукоманы анықтау үшін окулист-дәрігер көзді мұқият тексеруі қажет. Көзді тексеру глаукома кезінде зақымданатын көру нервісін зерттеуге бағытталады. Көру нервісінің бейнесі өзгерістерді және глаукоманың асқынуын анықтауға көмектеседі. Көз ішілік қысымды анықтауға арналған тонометрия және шеткері көруді анықтау үшін көру аумағын зерттеу секілді медициналық шаралар жүргізіледі. Глаукома кезіндегі тексерулер ауырсыну бермейді және тез уақытта орындалады. \r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nГлаукоманы емдеуге көз тамшылары, лазерлік немесе микрохирургия жатады.\r\n\r\n• Глаукома кезіндегі көз тамшылары. Олар көздің камерасындағы сұйықтықтың пайда болуын азайтады және оның ағып шығуын жақсартады. Жанама әсерлері: аллергия, көздің қызаруы, қысқа уақыттық күйдіру сезімі, көрудің бұлдырауы және көздің тітіркенуі. Глаукома кезінде кейбір дәрілік препараттар жүректің және өкпенің жұмысына әсер етуі мүмкін. Басқа қабылдайтын дәрілер немесе аллергиялық серпін туралы дәрігерге міндетті түрде хабарлау қажет.\r\n\r\n• Глаукома кезіндегі лазерлік хирургия. Глаукома кезіндегі лазерлік хирургия ашық бұрыштық глаукомада сұйықтықтың ағып шығуын жақсартады немесе жабық бұрышты глаукомада сұйықтықтың бітелуін жояды. Глаукома кезіндегі лазерлік хирургияның түрлеріне жататындар: трабекулопластика, бұл кезде лазердің көмегімен дренаж жасалатын аумақтың трабекулярлық жүйесі ашылады; нұрлы қабықтың бөлігі алынып тасталады, нәтижесінде, кішкене ойық саңылау пайда болады, ол арқылы сұйықтық еркін ағатын болады; циклофотокоагуляция, бұл кезде лазер сәулесімен көздің ортаңғы қабаттары өңделеді, осылайша сұйықтықтың өндірілуі азаяды.\r\n\r\n• глаукома кезіндегі микрохирургия. Трабекулотомия аталатын операцияда сұйықтық ағып шығуы үшін жаңа канал жасалады, осылайша, глаукомаға апаратын көз ішілік қысым азаяды. Кейбір жағдайда қайтадан операциялық араласу қажет болады. Глаукома кезіндегі микрохирургияның басқа асқынулары: уақытша немесе ұдайы көруді жоғалту, сондай-ақ, қан кетуі немесе инфекциялар.\r\n\r\nАшық бұрыштық глаукоманы біріктірілген емдеу – көз тамшылары, лазерлік трабекулопластика және микрохирургия. Әдетте, глаукоманы бастапқы кезеңінде емдеу – медикаментоздық түрде, бірақ, бастапқы кезеңінде лазерлік хирургияны немесе микрохирургияны қолданудың пайдасы туралы дәлелдемелер бар.\r\n\r\nСәбилердің немесе іштен туа біткен глаукома бұл аурудың туған кезде анықталуын білдіреді. Бұл жағдайларда алдымен, хирургиялық араласу қарастырылады, себебі, аурудың себебі – дренаждық жүйенің дұрыс дамымауы. \r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nГлаукоманың алдын алу мүмкін емес, бірақ, ерте анықтау арқылы ауруды бақылауға алуға болады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nГлаукома салдарынан көруді жоғалту – қайтымсыз және қалпына келмейді. Бірақ, көз ішілік қысымды төмендетуге бағытталған шаралар көруді әрі қарай жоғалтудың алдын алуға көмектеседі. Глаукома бар адамдар дәрігердің тағайындауын қадағаласа, ұдайы тексеріліп отырса, көбінесе, көруді жоғалтпайды.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1018,'article','155','Инсульт және миға қан құйылуы','kz','2018-07-23 11:35:10','2018-07-23 11:18:00','Ми – жұмсақ, кеуекті тін массасы. Ол бассүйекпен және мидың қабығы аталатын үш жұқа мембраналармен қорғалған. «Ми-жұлын сарысуы» аталатын сұйықтық миды қоршайды. Сұйықтық мидың қабығы арасындағы кеңістікте және қарынша аталатын мидың өзінің қуыстарында болады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=155',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','И','Инсульт','y','   Инсульт және миға қан құйылуы Ми – жұмсақ, кеуекті тін массасы. Ол бассүйекпен және мидың қабығы аталатын үш жұқа мембраналармен қорғалған. «Ми-жұлын сарысуы» аталатын сұйықтық миды қоршайды. Сұйықтық мидың қабығы арасындағы кеңістікте және қарынша аталатын мидың өзінің қуыстарында болады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nМидың құрылыс қандай?\r\n\r\nМи – жұмсақ, кеуекті тін массасы. Ол бассүйекпен және мидың қабығы аталатын үш жұқа мембраналармен қорғалған. «Ми-жұлын сарысуы» аталатын сұйықтық миды қоршайды. Сұйықтық мидың қабығы арасындағы кеңістікте және қарынша аталатын мидың өзінің қуыстарында болады.\r\n\r\nЖүйке жасушалары жүйесі бойынша ақпарат мидан дененің қалған ағзаларына және одан кері беріледі. Кейбір нервтер мидан көзге, құлаққа және бастың басқа ағзаларына барады. Басқа нервтер жұлын арқылы өтеді, миды дененің басқа бөліктерімен байланыстырады. \r\n\r\nМидың және жұлынның шеңберінде глиалдық жасушалар (тірек және қорғаныс қызметін орындайтын) жүйке жасушаларын қоршайды және орнында ұстайды.\r\n\r\nМи біздің саналы әрекетімізді (мысалы, жүру, сөйлеу), сондай-ақ, организмнің ойлауға тәуелді емес қызметін (мысалы, тыныс алу) басқарады.  Ми сезім ағзаларын (көрудің, естудің, түйсінудің, иіс, дәм сезудің), есте сақтауды, көңіл-күйді, және мінез ерекшеліктерін де басқарады.\r\n\r\nМидың үш негізгі бөлігі түрлі қызметтер түрін бақылайды:\r\n\r\n* Мидың жарты шарлары— Мидың жарты шарлары мидың ең үлкен бөлігі. Олар үстінде орналасқан. Олар бізге жан-жақта не болып жатқандығын хабарлау үшін, ал денемізге – өтіп жатқан әрекетке серпін қайтару үшін біздің сезім ағзаларымыздан ақпаратты қолданады. Жарты шарлар оқуға, ойлауға, үйренуге, сөйлеуге және көңіл-күйге қабілетті бақылайды. Ми екі жарты шарға бөлінеді – сол және оң, олардың әрқайсысы қызметтің жеке түрлерін бақылайды. Оң жарты шар дененің сол жақ бұлшық етінің қызметін, сол жарты шар дененің оң жақ бұлшық етінің қызметін бақылайды.\r\n* Мишық —Мишық жарты шарлардың астында мидың артқы жағында болады. Ол тепе-теңдік сезімін және жүру, сөйлеу секілді күрделі әрекетті бақылайды.\r\n* Ми діңгегі—Ми діңгегі миды жұлынмен жалғастырады. Ол ашығу сезімін және шөлдеуді бақылайды. Сонымен қатар, ол тыныс алу үрдісін, дене температурасын, артериалдық қысымды және организмнің басқа негізгі қызметін бақылайды. \r\n\r\n\r\n \r\n \r\nИнсульт туралы жалпы ақпарат\r\n\r\nИнсульт – шұғыл медициналық көмекті қажет ететін ауру. Инсульт миға қан келуі тоқтаған кезде пайда болады. Миға қан келуі тоқтаған бірнеше минуттен кейін ми жасушалары тіршілігін жоя бастайды. \r\n\r\nИнсульттің екі түрі бар. Жиі кездесетін түрі – ишемиялық инсульт, мидың қантамырының тромбымен бітелуіне байланысты. Басқа түрі – геморрагиялық инсульт – қан тамырының жарылуымен және миға қан құйылуымен байланысты. «Мини-инсульттер» немесе транзиторлық ишемиялық шабуылдар мидың қанмен қамтамасыз етілуінің  қысқа мерзімдік тоқтауында болады.\r\n\r\nИнсульттің симптомдары:\r\n\r\n* Беттің, қолдың немесе аяқтың кенеттен жансызданып, ұйып қалуы немесе әлсіздігі (әсіресе, дененің бір жағында)\r\n* Кенеттен тежелу, сөйлеуде немесе сөзді түсінуде мәселе пайда болуы  \r\n* Бір немесе екі көздің кенеттен көруінің нашарлауы\r\n* Кенеттен жүрудегі мәселе пайда болуы, бас айналуы, тепе-теңдікті немесе қимыл үйлесімін жоғалту  \r\n* Кенеттен себепсіз күшті бас ауырсынуы\r\nЕгер осы симптомдардың бірі байқалса, ауруханаға шұғыл емдеуді бастау үшін көріну қажет. Инсульттің шұғыл емдеуі оның дамуын тромбты тез еріту арқылы немесе қан кетуін тоқтату арқылы тоқтатуға тырысу. Реабилитациялық емдеу адамдарға инсульттің нәтижесі – мүгедектікті жеңуге көмектеседі. Қанды сұйылтуға бағытталған дәрілік емдеу инсульттің жиі қолданылатын әдісі.\r\n\r\n \r\nИнсульттің түрлері\r\n\r\nИшемиялық инсульт\r\n\r\nИшемиялық инсульт миға оттегіге қаныққан қанды жеткізетін артерияның бітелуінде пайда болады. Бітелу ишемиялық инсульттің де себебі - тромбы салдарынан болады.\r\n\r\nИшемиялық инсульттің екі түрі бар: тромболиялық және эмболиялық. Тромболиялық инсультте қан ұйындысы (тромб) миға қан жеткізетін артерияда түзіледі.\r\n\r\nЭмболиялық инсультте қан ұйындысы немесе басқа заттек (мысалы түйіндақ немесе май материалы) қан ағымымен мидың артериясына түседі. (қан ағымымен қозғалатын тромб немесе түйіндақтың бөлікшесі эмбол аталады).\r\n\r\nИнсульттің екі түрінде де тромб немесе түйіндақ оттегімен қаныққан қанның миға баруын тежейді.\r\n\r\nГеморрагиялық инсульт\r\n\r\nГеморрагиялық инсульт артерияның жарылуында және миға қан құйылуында пайда болады. Аққан қан жағынан қысым мидың жасушаларын зақымдайды.\r\n\r\nГеморрагиялық инсульттің екі түрі болады: ми ішілік және субарахноидалдық.\r\n\r\nМи ішілік түрінде қантамырының жарылуы және қан құйылуы мидың өзінде болады.\r\n\r\nСубарахноидалдық түрінде қантамырының жарылуы және қан құйылуы мидың бетінде болады. Бұл кезде қан құйылуы мидың ішкі және ортаңғы қабығының арасында болады.\r\n\r\nЕкі түрінде де қан құйылуы салдарынан мидың ісінуі және бассүйек ішілік қысымның артуы пайда болады. Ісіну және қысым мидағы жасушалар мен тіндерді зақымдайды.\r\n\r\n \r\nИнсульт ненің салдарынан болады?\r\n\r\nИшемиялық инсульт және транзиторлық ишемиялық шабуыл\r\n\r\nИшемиялық инсульт және транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) миға оттегімен қаныққан қанды жеткізетін артерияның бітелуінде пайда болады. Ишемиялық инсульт және транзиторлық ишемиялық шабуылдың пайда болу қаупі көптеген ауруларда артады.\r\n\r\nМысалы, атеросклероз кезінде түйіндақ аталатын майлы заттектер артериялардың ішкі қабырғасында жинақталады. Біртіндеп түйіндақ қатаяды және артерияның саңылауын тарылтады, бұл кезде тіндер мен ағзаларға (мысалы, миға және жүрекке) қан баруы шектеледі.\r\n\r\nАртериядағы түйіндақ жарылуы мүмкін. Тромбоциттер түйіндақтың зақымданған жерінде жинақталады және тромб түзіп, жабысады. Бұл тромбылар артерияны ішінара немесе толығымен бітеуі мүмкін.\r\n\r\nТүйіндақтар организмнің кез келген артериясында түзілуі мүмкін, оның ішінде, жүректің, мидың және мойынның артерияларында.\r\n\r\nМойынның екі жағындағы екі негізгі артериялар ұйқы артериясы аталады. Бұл артериялар оттегіге қаныққан қанды миға, бетке, шаш түбіне және мойынға жеткізеді.\r\n\r\nТүйіндақтар ұйқы артериясында жинақталғанда ұйқы артериясының ауруы аталатын жағдай пайда болады. Ұйқы артериясының ауруы көптеген ишемиялық инсульттің және  ТИШ себебі болады.\r\n\r\nАртерияның қабырғасынан тромбы немесе түйіндақтың бөлігі ажырағанда эмболиялық инсульт (ишемиялық инсульттің түрі) немесе ТИШ дамуы мүмкін.\r\n\r\nТромб немесе түйіндақ қан ағымымен қозғалып, мидың артериясының бірінде тұрып қалуы мүмкін. Бұл артериядағы қан ағымының тоқтауын және мидың жасушаларының зақымдануын туындатады.\r\n\r\nЖүрек және қан аурулары да тромбының және инсульттің немесе ТИШ пайда болуының себебі болуы мүмкін.  Мысалы, жүрекшенің фибрилляциясы (ЖФ) эмболиялық инсульттің жиі себебі.\r\n\r\nЖФ кезінде жүректің жоғарғы камералары тым тез және ұдайы емес ырғақпен жиырылады. Нәтижесінде, қанның аз көлемі жүректе қалады. Қан іркілуінде жүректің камераларында тромбы түзілуінің қаупі артады.\r\n\r\nИшемиялық  инсульт және  ТИШ артериялардың атеросклерозбен зақымдануы салдарынан дамуы мүмкін. Бұл зақымданулар шағын артерияларда кездеседі және қанның миға баруын тежейді.\r\n\r\nГеморрагиялық инсульт\r\n\r\nМидағы кенеттен қан кетуі геморрагиялық инсультті туындатады. Қан құйылуы нәтижесінде мидың ісінуі пайда болады және бассүйек ішілік қысым артады. Ісіну және бассүйек ішілік қысым мидың жасушаларын және тіндерін зақымдайды.\r\n\r\nГеморрагиялық инсульт жоғары артериалдық қысымның, аневризманың және артериялық-веналық мальформациялардың (АВМ) салдарынан пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n“Артериалдық қысым ” – бұл жүрек қанды айдайтын кезде қанның артериялардың қабырғасына түсіретін күші. Егер артериалдық қысым артатын болса, және ұзақ уақыт бойы жоғары болып қалса, бұл организмдегі түрлі бұзылыстарға апарады.\r\n\r\nАневризма – бұл артерияның қабырғасының шар тәрізді дөңестігі, ол созылуы және жарылуы мүмкін. АВМ – бұл зақымданған артериялар мен веналардың өрімі, ол да мида жарылуы мүмкін. Жоғары артериалдық қысым аневризмасы немесе АВМ бар адамдарда геморрагиялық инсульт пайда болу қаупін арттырады.\r\n\r\n \r\nИнсульт пайда болу қаупіне кім ұшырайды?\r\n\r\nОрганизмнің кейбір ерекшеліктері, аурулар, дағдылар инсульттің немесе транзиторлық ишемиялық шабуылдың пайда болу қаупін арттыруы мүмкін. Оларды қауіп факторлары атайды.\r\n\r\nҚауіп факторлары көп болған сайын, инсульттің пайда болу қаупі де жоғары. Жоғары артериалдық қысым және темекі шегу секлді қауіп факторларын емдеуге немесе бақылауға болады. Жас пен жыныс секілді басқа қауіп факторлары бақылауға келмейді.\r\n\r\nИнсульттің пайда болуының негізгі факторлары:\r\n\r\n* Жоғары  артериалдық қысым. Жоғары  артериалдық қысым – инсульттің дамуының негізгі қауіп факторы. Артериалдық қысым жоғары саналады, егер ұзақ уақыт бойы 140/90 мм.сын.бағ.деңгейінде немесе одан асатын болса. Егер қант диабеті болса немесе бүйректің созылмалы ауруы болса, 130/80 мм.сын.бағ. және одан асатын деңгей жоғары саналады. (мм.сын.бағ. - миллиметр сынап бағаны - артериалдық қысымды өлшеуде қолданылатын бірлік).\r\n* Темекі шегу. Темекі шегу қантамырларын зақымдауға және артериалдық қысымды арттыруға қабілетті. Темекі шегу нәтижесінде оттегінің қажетті көлемін организмнің барлық тіндеріне жеткізу төмендейді. Пассивті темекі шегу де қантамырларын зақымдауы мүмкін.\r\n* Диабет. Диабет организмнің инсулинді сіңіруінің бұзылысында немесе жеткіліксіз өндірілуінің салдарынан қандағы қанттың жоғары деңгейімен сипатталатын ауру. Инсулин – қантты организмнің жасушаларына жеткізуді қамтамасыз ететін гормон, жасушаларда энергия алу үшін қолданылады.\r\n* Жүрек аурулары. Жүректің ишемиялық ауруы (коронарлық артериялардың ауруы), кардиомиопатия, жүректің жеткіліксіздігі және жүрекшенің фибрилляциясы да тромбының түзілуіне ықпал етеді, тромбылар инсультке апаруы мүмкін.\r\n* Мидың аневризмалары немесе артериялық-веналық мальформациялар (АВМ). Аневризма – бұл артерияның қабырғасының шар тәрізді дөңестігі, ол созылуы және жарылуы мүмкін. АВМ – бұл зақымданған артериялар мен веналардың өрімі, ол да мида жарылуы мүмкін. АВМ туғаннан болуы мүмкін, бірақ, көбінесе, олар жарылғанға дейін анықталмайды.\r\n* Жасы және жынысы. Инсульттің пайда болу қаупі жас ұлғайған сайын артады. Жас кезде инсульт әйелдерге қарағанда ерлерде жиі кездеседі. Бірақ, инсульттен әйелдер өлім-жітімге жиі ұшырайды. Ұрықтануға қарсы таблеткаларды қабылдаған әйелдерде инсульттің пайда болу қаупі біршама жоғары .\r\n* Инсультке немесе ТИШ шалдығудың жеке немесе отбасылық тарихы. Егер сізде инсульт болса, оның қайталану қаупі өте жоғары. ТИШ кезінде, аурудың отбасылық тарихы болуында инсульттің пайда болу қаупі жоғары.\r\n\r\nИнсульттің пайда болуының басқа да қауіп факторлары бар, олардың көпшілігін бақылауға алуға болады:\r\n\r\n* Алкоголь және наркотик тұтыну, кокаин, амфетамин және басқасын қоса.\r\n* Қандағы зиянды холестериннің жоғары деңгейі\r\n* Дене белсенділігінің болмауы\r\n* Дұрыс тамақтанбау\r\n* Семіздік\r\n* Күйзеліс және депрессия\r\n* Васкулит (қантамырларының қабынуы) және қанның ұюының бұзылысы секілді кейбір аурулар\r\n \r\n\r\nСалауатты өмір салтын ұстану инсульттің қаупін азайтуы мүмкін. Кейбір адамдарға инсульттің пайда болу қаупін азайту үшін дәрілік препараттарды қабылдау қажет.\r\n\r\nКейде инсульт қандай да бір белгілі қауіп факторларынсыз да пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nИнсульттің белгілері мен симптомдары қандай?\r\n\r\nКөбінесе, инсульттің симптомдары тез дамиды. Бірақ, кейде олардың дамуы бірнеше сағатта немесе күнде болады.\r\n\r\nСимптомдары инсульттің түріне және мидың зақымданған бөлігінің орналасуына байланысты болады. Әр науқаста симптомдардың ұзақтығы мен айқындығы әр түрлі болуы мүмкін.\r\n\r\nИнсульттің симптомдары:\r\n\r\n__Кенет әлсіздік\r\nПаралич (салдану) немесе беттің, қолдың, аяқтың жансызданып, ұйып қалуы, әсіресе, дененің бір жағында\r\nЕстің қалыпты болмауы\r\nСөйлеу мен түсінудегі мәселелер\r\nБір немесе екі көздің де көруіндегі бұзылыстар\r\nТыныс алудағы мәселелер\r\nБас айналуы, жүрудегі қиындықтар, тепе-теңдікті немесе қимыл үйлесімін жоғалту және түсініксіз құлаулар\r\nЕстен тану\r\nКенет және күшті бас ауырсынуы__\r\n \r\nТранзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) кезінде инсульт кезіндегідей симптомдар пайда болады. Бірақ, ТИШ симптомдары әдетте, 1-2 сағаттан аз созылады (кейде 24 сағатқа дейін болуы да мүмкін).ТИШ өмірде бір рет, сондай-ақ, бірнеше рет пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nБастапқыда ТИШ инсульттен айырмашылығын байқау қиын. Барлық инсультке ұқсайтын симптомдар шұғыл медициналық жәрдем көрсетуді қажет етеді.\r\n\r\nЕгер өзіңізде немесе қасыңыздағы адамда ТИШ немесе инсульт симптомы пайда болуын байқасаңыз, дереу «103» телефоны арқылы шұғыл медициналық жәрдем қызметіне хабарласыңыз. Өздігінше ауруханаға жетуге немесе басқа біреудің апаруына жол бермеңіз. Шұғыл медициналық жәрдем ауруханаға жетер жолда қажетті емдеуді жасай алады. Инсульт кезінде әр минут қымбат.\r\n\r\nИнсульттің асқынулары\r\n\r\nИнсульттен кейін сізде келесі асқынулар пайда болуы мүмкін:\r\n\r\n* Тромбы және бұлшық ет әлсіздігі. Ұзақ төсекте болу аяқтың терең көктамырында (венада) тромбы даму қаупін арттырады. Сондай-ақ, бұл бұлшық етінің әлсіздігіне және икемділігінің азаюына апаруы мүмкін.\r\n* Жұтудағы мәселелер және пневмония. Егер инсультте жұту кезінде қатысатын бұлшық еттер зақымданса, тағам тұтыну және ішуде қиындықтар пайда болуы мүмкін. Сондай-ақ, өкпеге тағамның және сусынның бөліктері түсу қаупіне ұшырауыңыз мүмкін. Осылай болғанда пневмония дамуы мүмкін.\r\n* Несеп қабын бақылай алмау. Кейде инсульт кезінде несеп шығару актісіне жауапты бұлшық еттер зақымданады. Өздігінше несеп шығара алатын болғанға дейін несеп катетерін (несепқапқа қойылатын түтік) қою қажет болуы мүмкін. Бұл катетерлерді қолдану несеп жолдарының инфекциясына апаруы мүмкін. Сондай-ақ, инсульттен кейін ішекті бақылауды жоғалту немесе іштің қатуы пайда болуы мүмкін.\r\n \r\n\r\nИнсульт қалай анықталады?\r\n\r\nЕмдеуші дәрігер науқастағы симптомдардың, аурудың медициналық тарихының, тексеру мәліметтерінің және зерттеулер нәтижелерінің негізінде инсульт диагнозын қояды.\r\n\r\nДәрігер инсульттің пайда болу түрін, себебін, мидың зақымданған аумағының орналасуын, қан құйылуы болуын анықтап, нақтылауы қажет.\r\n\r\nЕгер дәрігер науқаста транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) болуын анықтаса, инсульттің алдын алу үшін оның себебін іздейді.\r\n\r\nАурудың тарихы және медициналық тексеру\r\n\r\nДәрігер сізді немесе отбасының мүшелерінен сізде инсульт пайда болуының қауіп факторлары болуы жөнінде сұрастырады. Мұндай факторларға жататындар: жоғары артериялық қысым, темекі шегу, инсультпен ауырудың жеке немесе отбасылық тарихы. Дәрігер сіздегі симптомдар және олардың пайда болу уақыты туралы да сұрайды.   \r\n\r\nМедициналық тексеруде дәрігер сіздің менталдық (тәрбие және өмірлік тәжірибе нәтижесінде қалыптасқан) қызметіңізді, қимыл үйлесімін және тепе-теңдікті тексереді. Сонымен қатар, ол беттің, қол-аяқтың ұйып, жансыздануын, естің қалыпты болмауын, сөйлеу мен көрудегі мәселелерді тексереді.\r\n\r\nДәрігер ұйқы артериясының ауруларының белгілерін іздейді – бұл ишемиялық инсульттің жиі себебі. Стетоскоп арқылы ұйқы артериясын тыңдайды. Ысқыратын дыбыс – шудың болуы ұйқы артериясындағы түйіндақтың болуы салдарынан қан ағымының келуінің өзгеруін немесе азаюын куәландырады.\r\n\r\nДиагностикалық тексерулер және процедуралар\r\n\r\nИнсульт пен ТИШ анықтау үшін дәрігер келесі тексерулерді ұсынады:\r\n\r\nМидың компьютерлік томографиясы (КТ)\r\n\r\nМидың компьютерлік томографиясы (КТ) – рентген сәулелерінің көмегімен мидың айқын, толық суретін алуға мүмкіндік беретін, ауырсынусыз тексеріс. Тексерудің бұл түрі, көбінесе, инсульт болғаннан кейін бірден өткізіледі.\r\n\r\nКТ инсульт кезіндегі қан кетуін немесе ми жасушаларының зақымдануын көрсетеді. Сондай-ақ, тексеру симптомдардың себебін құрайтын басқа да мидың ауруларын анықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nМидың магниттік-резонанстық томографиясы (МРТ)\r\n\r\nАғзалар мен дененің құрылымының айқын суретін алу үшін МРТ кезінде радиотолқындар және магниттер қолданылады. Бұл тексеріс кезінде ми тінінің өзгерістері және ми жасушаларының зақымдануы анықталуы мүмкін.\r\n\r\nМРТ тексерісі КТорнына немесе оған қосымша түрде тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nКомпьютерлік томографиялық ангиография және магниттік-резонанстық ангиография\r\n\r\nКТ-ангиографияда (КТА) және магниттік-резонанстық ангиографияда (МРА) мидағы ірі қан тамырларын көруге болады. Бұл тексерулер дәрігерге тромбының орналасуы және мидағы қан ағымы туралы ақпарат береді.\r\n\r\nКаротидтік сонография\r\n\r\nКаротидтік сонография – ауырсынусыз және зиянсыз тексеру, бұл кезде ұйқы артериясының қабырғасын ішінен тексеру үшін ультрадыбыс қолданылады. Бұл артериялар миға оттегімен қаныққан қанды жеткізеді.\r\n\r\nКаротидтік сонографияда ұйқы артериясындағы атеросклероздық түйіндақтар және тарылулар болуын көруге болады.\r\n\r\nБұл тексеруге ультрадыбыстық допплерография жатады. Ультрадыбыстық допплерография – арнайы тест, ол арқылы тамырлардағы қан ағымының жылдамдығы мен бағыты туралы айтуға болады.\r\n\r\nКаротидтік ангиография\r\n\r\nКаротидтік ангиография – бұл ұйқы артериясын көрнекі ету үшін бояғыш және арнайы рентген сәулелері қолданылатын әдіс.\r\n\r\nБұл тексерудің барысында катетер аталатын түтік шаптың аумағында (жамбастың жоғары тұсында) орналасқан артерияға орнатылады. Осыдан кейін түтік жоғары қарай ұйқы артериясының біреуіне жылжиды. Дәрігер контрастылық заттекті осы арқылы ұйқы артериясына енгізеді.\r\n\r\nБояғыш артерияларды рентген суреттерінде көрінетіндей етуге көмектеседі.\r\n\r\nЖүрек тексерулері\r\n\r\nЭлектрокардиография (ЭКГ)\r\n\r\nЭКГ – қарапайым, ауырсынусыз тексеру, ол жүректің электрлік белсенділігін тіркейді. Тексеру жүректің жиырылуының жиілігін және ырғағын көрсетеді (ұдайылығын). ЭКГ кезінде жүректің әр бөлігі арқылы өткен кездегі электр сигналдарының күші мен синхрондығы да тіркеледі.\r\n\r\nЭКГ жүрек мәселелерін анықтауға көмектеседі, олардың инсультке апаруы мүмкін. Мысалы, тексеру барысында жүрекшенің фибрилляциясы немесе жүрек талмасы анықталуы мүмкін.\r\n\r\nЭхокардиография\r\n\r\nЭхокардиография (ЭхоКГ) - ауырсынусыз тексеру, бұл кезде дыбыс толқындары жүректің бейнесін алу үшін қолданылады.\r\n\r\nТексеру жүректің өлшемі мен пішіні, жүрек камерасы мен қақпақшалары туралы ақпарат алуға көмектеседі.\r\n\r\nЭхоКГ жүректегі тромбы және аорта мәселесін анықтауға мүмкіндік береді. Аорта – басты артерия, ол оттегімен қаныққан қанды жүректен дененің барлық бөліктеріне таратады.\r\n\r\nҚан талдауы\r\n\r\nДәрігер қан талдауын инсультті анықтау үшін қолданады.\r\n\r\nҚандағы қант деңгейін анықтау (глюкоза). Қандағы глюкозаның төмен деңгейінде инсультке ұқсайтын симптомдар болуы мүмкін.\r\n\r\nҚандағы тромбоциттер мөлшерін анықтау. Тромбоциттер –қанның ұюына көмектесетін қан жасушалары. Тромбоциттердің ауытқылы деңгейі – қан ұюының бұзылысының немесе тромбоздық бұзылыстардың (ұюдың жеткіліксіздігі) белгісі болуы мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер қан талдауын қанның ұюының уақытын өлшеу үшін қолданады. Екі тексеру  –протромбинге (ПТ) және протромбиндік уақытқа (ПТУ) – қанның қалыпты ұюының жағдайын көрсетеді.\r\n\r\n \r\nИнсульт қалай емделеді?\r\n\r\nИнсультті емдеу оның түріне байланысты (ишемиялық немесе геморрагиялық). Транзиторлық  ишемиялық шабуылды емдеу (ТИШ) оның себебіне, басталғаннан өткен уақытына, симптомдарына, басқа аурулардың болуына байланысты.\r\n\r\nИнсульт және ТИШ шұғыл медициналық жәрдемді қажет етеді. Егер Сізде инсульт симптомдары болса, шұғыл медициналық жәрдем көрсету қызметіне хабарласыңыз. Өздігінше ауруханаға жетуге немесе басқа біреудің апаруына жол бермеңіз. Шұғыл медициналық жәрдем ауруханаға жетер жолда қажетті емдеуді жасай алады. Инсульт кезінде әр минут қымбат.\r\n\r\nБастапқы емдеуді алғаннан кейін дәрігер инсульттің қауіп факторларын емдеуге және асқынуының алдын алуға тырысады.\r\n\r\nИшемиялық инсультті және транзиторлық ишемиялық шабуылды емдеу\r\n\r\nИшемиялық инсульт және транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) миға оттегімен қаныққан қанды жеткізетін артерияның бітелуінде пайда болады. Қан тамырларының бітелуі көбінесе, ишемиялық инсультқа және транзиторлық ишемиялық шабуылға апаратын тромбыларға байланысты.\r\n\r\nИшемиялық инсультті және транзиторлық ишемиялық шабуылды емдеу үшін дәрілік препараттар және медициналық ем-шаралар қолданылады.\r\n\r\nДәрілік препараттар\r\n\r\nПлазминогенді тіндік белсендіргіш (ПТБ) аталатын дәрілік препарат мидағы артериялардың тромбысын еріте алады. ПТБ көктамыр арқылы енгізіледі. Қажетті әсерді алу үшін бұл дәрілік препарат симптомдар басталған 4 сағат ішінде қолданылуы қажет, Оңтайлысы, симптомдардың басынан неғұрлым тезірек енгізілуі қажет.\r\n\r\nЕгер қандай да бір себептермен дәрігер науқасқа ПТБ тағайындай алмаса, антиагреганттық дәрілік препараттарды қабылдауға болады. Мысалы, инсульт басталғаннан 48 сағат ішінде аспирин берілуі тиіс. Антиагреганттық дәрілік құралдар тромбоциттердің жабысуын және тромбылардың қалыптасуының алдын алады.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер антикоагулянттарды (қанды сұйылтатын препараттар) тағайындайды. Бұл дәрілер жаңа тромбылардың өсуін және қалыптасуының алдын алады.\r\n\r\nМедициналық ем-шаралар\r\n\r\nҰйқы артерияларының аурулары болуында дәрігер каротидтік эндартерэктомияны немесе ұйқы артериясындағы тері арқылы коронарлық араласуды жасайды. Кейде бұл ем-шара ангиопластика аталады. Бұл ем-шаралар бітелген ұйқы безінің саңылауын кеңейтуге бағытталған.\r\n\r\nҒалым-медиктер ишемиялық инсультті емдеудің басқа ем-шараларының тиімділігін зерттейді, мысалы, артерия ішілік тромболизис және церебралдық ишемия кезіндегі механикалық эмболэктомия.\r\n\r\nАртерия  ішілік тромболизисте катетер аталатын ұзын икемді түтік шаптың аумағында (жамбастың жоғары тұсында) орналасқан артерияға орнатылады. Осыдан кейін түтік жоғары қарай ұсақ ұйқы артериясына жылжиды. Ол арқылы дәрігер мидағы тромбыны бұзатын дәрілік препараттарды енгізе алады.\r\n\r\nЦеребралдық  ишемия кезіндегі механикалық эмболэктомия барысында артериядан тромбылар алып тасталынады. Бұл кезде катетер ұйқы артериясы арқылы мидың зақымдалған бөлігіне өткізіледі. Осыдан кейін тромб артериядан катетер арқылы алынады.\r\n\r\nГеморрагиялық инсультті емдеу\r\n\r\nГеморрагиялық инсульт артерияның жарылуында және миға қан құйылуында пайда болады. Оны емдеудің бірінші қадамы мидағы қан кетуін іздеуге және себебін жоюға бағытталған.\r\n\r\nИшемиялық инсульттен айырмашылығы - геморрагиялық инсультті емдеуде антиагреганттар және қанды сұйылтатын препараттар қолданылмайды, себебі, олар қан кетуін күшейтуі мүмкін.\r\n\r\nЕгер сіз антиагреганттар және қанды сұйылтатын препараттар қабылдайтын болсаңыз және осы кезде сізде геморрагиялық инсульт пайда болса, бұл дәрілерді қабылдауды дереу тоқтату қажет.\r\n\r\nЕгер жоғары артериалдық қысым миға қан құйылуының себебі болса, дәрігер оны төмендету үшін дәрі тағайындайды. Бұл қанның әрі қарай кетуінің алдын алады.\r\n\r\nХирургиялық емдеу геморрагиялық инсультті емдеуде қажет болуы мүмкін. Операциялардың бірнеше түрі бар - аневризманы клиптеу (қысқыш салу), спиралдық эмболизация және артериялық-веналық мальформацияны (АВМ) қалпына келтіру.\r\n\r\nАневризманы  клиптеу және спиралдық эмболизация\r\n\r\nЕгер аневризма (артерияның қабырғасындағы шар тәрізді дөңестік) инсульттің себебі болса, дәрігер аневризманы  клиптеуді және спиралдық эмболизацияны ұсынуы мүмкін.\r\n\r\nАневризманы   клиптеу аневризманы мидың қан тамырларынан оқшаулау мақсатында жасалады. Бұл операция аневризма аумағындағы қан кетуін тоқтатуға көмектеседі, сондай-ақ, оның қайта жарылуының алдын алады.\r\n\r\nЕм-шара кезінде хирург мида тілік жасайды және аневризманың түбінде кішкентай қысқыш орналастырады. Операция жалпы наркозбен жасалады. Операциядан кейін бірнеше күн бойы қарқынды емдеу бөлімшесінде бақылауда болу қажет.\r\n\r\nСпиралдық эмболизация - аневризманы емдеудің аса күрделі емесе ем-шарасы. Хирург катетер аталатын түтікті шаптың аумағындағы артерияға орналастырады. Әрі қарай түтік жоғарыға аневризма орналасқан жерге жылжиды.\r\n\r\nОсыдан кейін түтік арқылы аневризмаға кішкентай спираль енгізіледі. Спираль тромбының қалыптасуына ықпал етеді, ол аневризмадағы қан ағымын тежейді және оның қайта жарылуының алдын алады.\r\n\r\nСпиралдық эмболизация жалпы наркозбен, ауруханада жасалады.\r\n\r\nАртериялық-веналық мальформацияны (АВМ) қалпына келтіру\r\n\r\nЕгер АВМ  инсульттің себебі болса, дәрігер оны қалпына келтіруді ұсынуы мүмкін (АВМ – мидағы ақаулы, жарылуы мүмкін артериялар мен веналардың өрімі). АВМ қалпына келтіру  мидағы қайта қан кетуінің пайда болуының алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nАВМ қалпына келтірудің бірнеше әдістемесі бар:\r\n\r\n* АВМ алып тастау операциясы\r\n* АВМ қан тамырларына қан ағымын тежейтін арнайы заттектерді енгізу\r\n* Қантамырларын склероздау үшін радиация қолдану\r\n \r\nИнсульттің  факторларын емдеу\r\n\r\nИнсультті немесе ТИШ негізгі емдеуден кейін дәрігер қауіп факторларын емдейді. Қауіп факторларын емдеу үшін дәрігер өмір салтын өзгертуді ұсынады.\r\n\r\nӨмір салтын өзгерту – темекі шегуден бас тарту, дұрыс тамақтану, салауатты салмақты және дене белсенділігін қолдау.\r\n\r\nЕгер өмір салтын өзгерту жеткіліксіз болса, дәрілік препараттар тағайындалады.  \r\n\r\nТемекі  шегуден бас тарту\r\n\r\nЕгер темекі шегетін болсаңыз, қойыңыз. Темекі қан тамырларын зақымдайды және инсульттің, денсаулыққа қатысты басқа мәселелердің қаупін арттырады. Дәрігермен темекіні қоюға көмектесетін бағдарламалар және өнімдер туралы сөйлесіңіз. Сонымен қатар, пассивті темекі әсерінен алшақ болыңыз, ол да қантамырларын зақымдайды.\r\n\r\nТемекі шегуді қою туралы қосымша ақпаратты осы тұстан оқыңыз. Бұл ресурстар жүректің денсаулығына шоғырланғанымен, темекіні қою туралы ақпараты да бар.\r\n\r\nДұрыс тамақтану\r\n\r\nДұрыс тағам – салауатты өмір салтының маңызды бөлігі. Түрлі көкөніс-жемістерді, дәндерді таңдаңыз; тұтас дәнді өнімдерді тұтынуға тырысыңыз.\r\n\r\nҚаныққан майлары, транс-майлары  және холестерині аз өнімдерді таңдаңыз. Салауатты таңдау: майсыз ет, терісіз құс, балық, бұршақ тұқымдастар, майсыз сүт және сүт өнімдері.\r\n\r\nНатрийдің (тұздың) мөлшері аз өнімдерді таңдаңыз және дайындаңыз. Тұздың жоғары мөлшерінің артериалдық қысымды арттыру қаупі бар.\r\n\r\nҚанттың мөлшері төмен өнімдерді және сусындарды таңдаңыз. Егер алкогольді сусындар тұтынатын болсаңыз, шектеңіз.\r\n\r\nСалауатты емдәм ұстану туралы қосымша ақпаратты осы тұстан оқыңыз.\r\n\r\nБұл ресурстарда дұрыс тамақтану туралы жалпы ақпарат бар.\r\n\r\nСалауатты салмақты қолдау\r\n\r\nСалауатты салмақты қолдау инсульттің пайда болу қаупін азайта алады. Мақсаты – ДСИ дене салмағының индексін &lt; 25 күйінде ұстау.\r\n\r\nДСИ салмақтың бойға қатынасы, индекс организмдегі жалпы майдың  пайызын анықтайды. zdrav.kz - ДСИ, тағамдық пирамида ресурстарын т.б. пайдаланып, ДСИ өлшеуге болады, немесе дәрігер ДСИ өлшейді.\r\n\r\nДСИ 25-29,9 аралығында болса, артық салмақ бар. ДСИ &gt;30 болса, семіздік орын алған. ДСИ &lt; 25 болуы инсульттің алдын алу үшін қажет.\r\n\r\n zdrav.kz – Артық салмақ және семіздік ресурсын қолданып, салауатты салмақты қолдау туралы   қосымша ақпаратты алуға болады.\r\n\r\nДене белсенділігі\r\n\r\nҰдайы дене белсенділігі инсульттің көптеген факторларын бақылауға мүмкіндік береді, мысалы, жоғары артериалдық қысымды, зиянды холестерин деңгейін және артық салмақты.\r\n\r\nЖаңа бағдарламаны бастар алдында дәрігермен кеңесіңіз. Сіз үшін қандай дене белсенділігі қауіпсіз екендігін біліңіз.\r\n\r\nАдамдар аптасына 60 минуттық аэробтық белсенділіктен-ақ денсаулық үшін пайда алады. Белсенді болған сайын көбірек пайдасын көресіз.\r\n\r\n \r\nҚалай инсульттің алдын алуға болады?\r\n\r\nҚауіп факторларымен күрес инсульттің алдын алуға көмектесуі мүмкін. Егер сіз инсультті бастан кешірсеңіз, келесі әрекеттер оның қайта пайда болуының алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\n* Темекі шекпеңіз. Егер темекі шегетін болсаңыз, қойыңыз. Темекі қан тамырларын зақымдайды және инсульттің қаупін арттырады. Дәрігермен темекіні қоюға көмектесетін бағдарламалар және өнімдер туралы сөйлесіңіз. Сонымен қатар, пассивті темекі әсерінен алшақ болыңыз, ол да қантамырларын зақымдайды.\r\n* Салауатты тағамды таңдаңыз. салауатты емдәм тамаққа түрлі көкөніс-жемістерді, тұтас дәндерді тұтыну; сондай-ақ, оған майсыз ет, құс еті, балық, бұршақ тұқымдастар, майсыз сүт және сүт өнімдері кіреді. Салауатты саналатын емдәм: қаныққан майлары, транс-майлары  және холестерині,  натрийі (тұзы) және қанты аз өнімдерді таңдау.\r\n* Салауатты салмақты қолдаңыз. Егер сізде артық салмақ болса немесе семіздіктен зардап шексеңіз, дәрігермен кеңесіңіз және салмақ азайту бойынша дұрыс жоспар жасаңыз. Салмақты реттеу инсульт қаупінің факторларының алдын алады.\r\n* Дене белсенділігін қолдаңыз. Дене белсенділігі фитнес-деңгейді жақсартып, денсаулыққа оңтайлы әсер етеді. Дәрігермен кеңесіп, өзіңіз үшін жаттығулардың қандай түрі және көлемі қауіпсіз екендігін кеңесіңіз.  \r\n* Отбасылық инсульт тарихын біліңіз. Егер өзіңізде немесе отбасының мүшелерінде инсульт бұрын болса, бұл туралы дәрігерге міндетті түрде хабарлаңыз.  \r\n \r\n\r\nӨмір салтын өзгерту туралы қосымша ақпаратты алдыңғы «Инсульт қалай емделеді» бөлімінен оқыңыз. Егер өмір салтын өзгерту жеткіліксіз болса, инсульттің даму қауіптері факторларын бақылау үшін дәрілік препараттар тағайындалады. Дәрілерді дәрігердің нұсқаулығына сай қабылдаңыз.\r\n\r\nЕгер сізде транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) болса,оған назар аударыңыз. Инсульттің алдын алу үшін ТИШ себебін табу қажет.\r\n\r\n \r\nИнсульттен кейінгі өмір\r\n\r\nИнсульттен кейін қалпына келу үшін бірнеше апталар, айлар немесе жылдар қажет болуы мүмкін. Кейбір адамдар толығымен сауығады, кейбірі мүгедек болып қалуы да мүмкін.\r\n\r\nҰдайы күтім, реабилитация және эмоционалдық қолдау қалыпқа келуге және инсульттің қайта пайда болуының алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nЕгер сізде инсульт болса, оның қайталану қаупі бар. Инсульттің және транзиторлық ишемиялық шабуылдың (ТИШ) үрейлі белгілерін және олар пайда болғанда не істеу керектігін білу маңызды.\r\n\r\nЕгер Сізде инсульт симптомдары болса, шұғыл медициналық жәрдем көрсету қызметіне хабарласыңыз. Өздігінше ауруханаға жетуге немесе басқа біреудің апаруына жол бермеңіз. Шұғыл медициналық жәрдем ауруханаға жетер жолда қажетті емдеуді жасай алады. Инсульт кезінде әр минут қымбат.\r\n\r\nКүнделікті күтім\r\n\r\nӨмір  салтын өзгерту инсульттен кейін қалпына келуге және оның қайтадан пайда болуының алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nӨмір салтын өзгерту – темекі шегуден бас тарту, дұрыс тамақтану, салауатты салмақты және дене белсенділігін қолдау. Дәрігермен кеңесіп, өзіңіз үшін жаттығулардың қандай түрі және көлемі қауіпсіз екендігін кеңесіңіз.\r\n\r\nЕгер өмір салтын өзгерту жеткіліксіз болса, инсульттен қалпына келу немесе даму қауіптері факторларын бақылау үшін дәрілік препараттар тағайындалады. Дәрілерді дәрігердің нұсқаулығына сай қабылдаңыз.\r\n\r\nЕгер науқас ишемиялық инсультті басынан кешірсе, оған антикоагулянттар (қанды сұйылтатын препараттар) тағайындалуы мүмкін. Бұл дәрілер тромбының қалыптасуының алдын алады. Бұл препараттар қаншалықты жақсы әсер етуін тексеру үшін талдау тапсыру қажет болады.\r\n\r\nҚанды сұйылтудың жиі кездесетін жанама әсері – қан кетуі. Бұл дәрілік препараттың қанды күшті сұйылтуында болады. Бұл жанама әсер өмір үшін қауіпті болуы мүмкін. Қан кетуі дене қуыстарында (ішкі қан кетуі) немесе терінің бетінде (сыртқы қан кетуі) пайда болуы мүмкін.   \r\n\r\nҚан кетуінің үрейлі белгілерін білу шұғыл көмекке уақытылы жүгіну үшін қажет. Бұл белгілер:\r\n\r\n* Терідегі түсініксіз көгерулер және/немесе кішкене қызыл немесе күлгін нүктелер\r\n* Қызыл иектен және мұрыннан түсініксіз қан кетуі\r\n* Етеккірдің күшеюі\r\n* Ашық қызыл немесе кофе түсті құсық\r\n* Несептегі қан, нәжістегі ашық қызыл қан немесе қара шайырлы нәжіс\r\n* Іштің ауырсынуы немесе күшті бас ауыруы\r\n \r\n\r\nҚұлағаннан, жарақаттан немесе жеңіл соғылудан кейінгі күшті қан кетуі де қанның сұйылуын білдіреді. Осы симптомдар болса, дереу дәрігерге көрініңіз. Егер сізде күшті қан кетуі болса, «жедел жәрдемді» шақырыңыз.\r\n\r\nДәрігермен әрі қарай көрінудің жиілігі және қажетті тексерулерді өту туралы кеңесіңіз. Бұл көрінулер дәрігерге инсульттің қауіп факторларын бақылауға және қажетіне қарай емдеуді түзетуге мүмкіндік береді.\r\n\r\nРеабилитация\r\n\r\nИнсульттен кейін қалпына келу (реабилитация) қажет болуы мүмкін. Реабилитацияға сөзбен жұмыс істеу, физио- және еңбекпен емдеу кіреді.\r\n\r\nТіл, сөйлеу және есте сақтау\r\n\r\nИнсульттен кейін тілдесуде мәселе пайда болуы мүмкін. Дұрыс сөздерді таңдау, сөйлем құру немесе оларды мағынасымен байланыстыру қиынға түсуі мүмкін. Есте сақтаумен және ойлау айқындығымен мәселелер де болуы мүмкін. Бұл мәселелер қынжылтуы мүмкін.\r\n\r\nСөйлеу және тіл мамандары науқасты қайтадан тілдесуге және есте сақтауды жақсартуға қайтадан үйретуі мүмкін.  \r\n\r\nБұлшық ет және нервтердің мәселелері\r\n\r\nИнсульт дененің бір жағын немесе бір жағының бөлігін зақымдауы мүмкін. Бұл кезде паралич (салдану, қимылдай алмау) немесе бұлшық ет әлсіздігі пайда болуы мүмкін, құлау қауіптері болады.\r\n\r\nРеабилитация мамандары бұлшық етін нығайтуға және созуға көмектеседі. Олар сондай-ақ, күнделікті киіну, тамақтану және шомылу секілді шараларды қайта үйренуге көмектеседі.\r\n\r\nНесеп қап және ішек мәселелері\r\n\r\nИнсультте несепқаптың және ішектің жұмысын бақылау қабілетіне жауап беретін нервтер зақымдануы мүмкін. Бұл жағдайда несеп қап толмаса да, ұдайы несеп шығатындай сезім болады. Кейде тіпті дәретханаға жетпей қалу да мүмкін. Дәрілік препараттар және мамандар бұл мәселелерді шешуге көмектеседі. \r\n\r\nЖұтудағы және тамақтанудағы мәселелер\r\n\r\nИнсульттен кейін жұтуда мәселелер болуы мүмкін. Бұл мәселенің белгілері – жөтелу немесе тамақтану кезінде қақалу.\r\n\r\nЛогопед бұл сұраққа көмектесе алады. Ол тамақтану рационын өзгертуді ұсынады, мысалы, езбе жеу немесе қою сусындарды ішу.\r\n\r\nЭмоционалдық мәселелер және қолдау\r\n\r\nИнсульттен кейін мінезде өзгерістер болады. Мысалы, көңіл-күй тез өзгеруі мүмкін. Осы немесе басқа өзгерістерден науқас үрейлену, мазасыздану немесе депрессияға шалдығуы мүмкін. Инсульттен кейін қалпына келу баяу өтеді.\r\n\r\nӨзіңізді сезіну туралы дәрігермен талқылаңыз. Кәсіптік кеңесшімен әңгімелесу де пайдалы болады. Егер тым басыңқы болсаңыз, дәрігер дәрілік препараттарды және басқа шараларды ұсынады, олар өмір сапасын жақсартуға көмектеседі.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1019,'article','166','Контрацепция және отбасын жоспарлау','kz','2018-07-24 11:13:46','2018-07-24 11:04:00','Қандай контрацепция түрін таңдау түрлі факторларға байланысты, оның ішінде, денсаулыққа, жыныстық қатынастың жиілігіне, бала өрбітуге тілектің болуына.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=166',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Контрацепция','y','   Контрацепция және отбасын жоспарлау Қандай контрацепция түрін таңдау түрлі факторларға байланысты, оның ішінде, денсаулыққа, жыныстық қатынастың жиілігіне, бала өрбітуге тілектің болуына. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nҚандай контрацепция түрін таңдау түрлі факторларға байланысты, оның ішінде, денсаулыққа, жыныстық қатынастың жиілігіне, бала өрбітуге тілектің болуына.\r\n\r\nКонтрацепция  түрін таңдауда ескеру қажет түрлі факторлар:\r\n\r\n* Тиімділігі  - бұл әдістің жүктіліктен қорғауы қаншалықты жақсы? 1 жыл ішінде осы әдісті қолданған 100 әйелдегі жүктілік санына қараңыз. Егер жоспарланбаған жүктілік жеке тұлға немесе қос тұлға үшін қарымды бұзылысты ретінде қарастырылатын болса, аса тиімді әдіс таңдалуы тиіс. Керісінше, егер қос тұлға жүктілікті кейінге қалдырса, бірақ, жүктіліктің жоспарланудан ерте орнауына  жалпы қарсы болмаса, тиімділігі төмен әдісті таңдаған жөн.\r\n* Құны  – әдістің қол жетімділігі?\r\n* Денсаулыққа қаупі – денсаулыққа қарымды қаупі қандай? Мысалы, ұрықтануға қарсы таблеткалар, әдетте, 35 жастан асқан әйелдерге ұсынылмайды, және темекі шегетін болса.\r\n* Серіктесінің қатысуы – серіктесінің таңдалған контрацепция әдісін қолдауға дайындығы. Алайда, сіз белсенді және көмектесетін рольді таңдамайтын серіктеспен жыныстық қатынасыңызды қайта қарастыруыңызға болады.\r\n* Ұдайылық  - Уақытша әдісті қолданғыңыз келеді (тиімділігі төмен), немесе ұзақ мерзімді немесе ұдайы әдісті таңдайсыз (тиімділігі жоғары)?\r\n* ЖЖБИ (ИППП) жыныстық жолмен берілетін инфекциялардың және АИТ (ВИЧ)  алдын алу – көптеген әдістер ЖЖБИ  ешқандай қорғаныс бермейді. Жалпы, презервативтер ЖЖБИ алдын алуда жақсы таңдау, әсіресе, спермицидтермен бірге.\r\n* Қол жетімдік – Әдіс рецептісіз, дәрігерге бармастан, немесе кәмелеттік жасқа жетпегендерде – ата-анасының келісімінсіз  қолданылады ма?\r\n \r\n\r\nБарьерлік (кедергілеу) әдістер\r\n\r\nПРЕЗЕРВАТИВТЕР\r\n\r\n* Презерватив - жұқа латекстік немесе полиуретан қабықша. Ерлердің презервативі қозған (эрекциялы) пениске (жыныстық мүшеге) кигізіледі.\r\n* Презерватив жүктілікті болдырмас үшін жыныстық қатынастың барлық уақыты бойы кигізілуі тиіс.\r\n* Презервативтер көпшілік дәріханаларда және көптеген дүкендерде қол жетімді. Оларды сатып алу үшін рецептінің қажеті жоқ. \r\n\r\n\r\n\r\nӘйелдер презервативі, ерлер презервативі секілді, латекстен немесе полиуретаннан жасалған барьерлік контрацепция әдісі. Презервативтің әр ұшында сақина бар. Қынаптың (іншектің) ішіне орналастырылған сақина жатырдың мойнына кигізіледі, ал басқа ашық тұрған сақина, іншектен тыс жатады және вульваны қамтиды. Әйелдер презервативтері бөлшек саудада сатылады.\r\n\r\n\r\nДИАФРАГМА ЖӘНЕ ЦЕРВИКАЛДЫҚ ҚАҚПАҚША\r\n\r\n* Диафрагма – икемді резеңкеден кішкене ыдыс, ол спермицидті кремге немесе желеге толтырылған.\r\n* Оны іншекке, сперматозоидтар жатырға өтпес үшін жыныстық қатынастың алдында жатыр мойнына орналастырады.\r\n* Оны жыныстық қатынастан кейін орнында 6-8 сағат өткенге дейін қалдырған жөн.\r\n* Мембраналарды әйелге дәрігер тағайындайды, ол әйел үшін диафрагманың дұрыс түрін анықтайды.\r\n* Дұрыс қолдануына байланысты, 1 жылда осы әдісті таңдайтын 100 әйелде 5-20 жуық жүктілік орын алады.\r\n* Ұқсас, кішірек өлшемді жабдық цервикалдық қақпақша аталады.\r\n* Қаупі – диафрагмаға немесе спермицидтерге тітіркеніс, аллергиялық серпін және несеп шығару жолдарының инфекциясының пайда болуы жиілігінің артуы.  Сирек жағдайда, әйелдерде уытты шок синдромы дамуы мүмкін. Бұл диафрагманы іншекте ұзақ уақыт қалдырғанда орын алады. Цервикалдық қақпақша Пап-тестінің қалыпсыз мәнін туындатуы мүмкін (Папаниколау бойынша жұғынды– жатыр мойнының қатерлі ісігін анықтаудың жұғындысы).\r\n\r\n\r\n\r\nДиафрагма - икемді резеңкеден жасалған кішкене ыдыс, ол спермицидті кремге толтырылған, жыныстық қатынастың алдында жатыр мойнына қойылады. Жабдық жыныстық қатынастан кейін орнында бірнеше сағатқа қалдырылады. Диафрагма – дәрігер тағайындайтын және орнататын  жабдық, басқа барьерлік әдістерге, мысалы, презервативтерге қарағанда бағасы қымбатырақ..\r\n\r\nҚЫНАПТЫҚ (ІНШЕКТІК) ГУБКАЛАР\r\n\r\nІншектік контрацептивтік губкалар – бұл жұмсақ, синтетикалық, спермицидтер сіңірілген губкалар. Жыныстық қатынасқа дейін губка ылғалдандырылып, іншекке енгізіледі және жатыр мойнының үстінен қойылады.\r\n\r\n \r\nГормондық әдістер\r\n\r\nГормондық әдістер – бұл эстроген мен прогестерон, немесе тек  прогестерон гормоны қолданылатын контрацептивтік әдіс.\r\n\r\n Екі  гормон да етеккір айналымы кезінде ұрық жасушасының әйелдің аналық безінен шығуына (овуляцияға) кедергі келтіруге бағытталады. Оған организмнің басқа гормондарының деңгейіне әсер ету арқылы қол жеткізіледі.\r\nПрогестиндер сперманың (шәуеттің) жатырға түсіуіне кедергі келтіреді, ол үшін әйелдің жатырының маңайындағы сілемейді қою және жабысқақ етеді.\r\n \r\n‘’Таблеткалар жүктілікті болдырмас үшін бірнеше бағытта жұмыс істейді. Ұрықтануға қарсы таблеткалар овуляцияны тежейді, ұрық жасушасының аналық безден шықпауына ықпал етеді. Сондай-ақ, олар цервикалдық сілемейдің жағдайын өзгертіп, қоюырақ етеді, бұл сперманың (шәуеттің)жатырға жету үрдісін қиындатады. Ұрықтануға қарсы таблеткалар сондай-ақ, эндометрийдің жеткілікті дамуына – ұрықтанған ұрық жасушасын қабылдап, өсіруге мүмкіндік бермейді.\r\n\r\nБұл контрацепция әдісі жыныстық жолмен берілетін аурулардан қорғаныс бермейді.’’\r\n\r\nГормондық  контрацепцияның түрлері:\r\n\r\n* Эстроген  мен прогестерон гормондары біріктірілген ұрықтануға қарсы,  овуляцияны тежейтін таблеткалар.\r\n* Прогестерон гормоны бар ұрықтануға қарсы таблеткалар, «мини-пили» деп аталады.\r\n* Импланттар – шағын стерженьдер, хирургиялық жолмен тері астына орнатылады, олар овуляцияға қарсы үздіксіз  прогестерон мөлшерлемесін шығарады.\r\n* Тері  пластырьлары (ОртоЭвра) иықта, бөкседе, немесе басқа ыңғайлы жерде орналастырылады. Олар ұдайы прогестерон мен эстроген шығарады. Басқа гормондық әдістер секілді оларды қолдану үшін рецептінің қажеті жоқ.\r\n* Іншек сақинасы (НоваРинг) – икемді сақина, ені 2 см жуық, іншектің ішіне орналастырылады. Ол  прогестерон мен эстроген шығарады.\r\n \r\n\r\nЖІС (ВМС)\r\n\r\n* ЖІС (ВМС) – шағын, пластиктен немесе мыстан жасалған құрал, оны жатырдың ішіне гинеколог дәрігер орнатады. Кейбір ЖІС прогестеронның аз мөлшерін бөледі. ЖІС орнында 5-10 жыл бойы қалдыруға болады, бұл оның түріне байланысты.\r\n* ЖІС кез келген уақытта орнатуға болады.\r\n* ЖІС – қауіпсіз және қызметін жақсы атқарады. Жылына ЖІС қолданған 100 әйелдің бірінен азы ғана жүкті болады.\r\n* Мүмкін қаупі мен асқынулары - құрысу, қан кетуі (кейде, ауыр), сондай-ақ, жатырдың перфорациясы.\r\n* Прогестеронды ЖІС алғашқы бірнеше айда жиі пигментацияны туындатуы мүмкін. Әйелдердің 50% бірінші жолдың соңында етеккір тоқтауы мүмкін. ЖІС алып тастағаннан кейін бұл әсер жойылады.\r\n \r\n\r\nҰдайы контрацепция әдістері\r\n\r\nБұл әдістер болашақта бала өрбітуді ешқашан жоспарламайтын адамдарға арналған. Ұдайы әдіс саналғанымен, кейінірек бала өрбітуге шешім пайда болса, кейде бұл операцияларды қайтаруға болады.\r\n\r\n \r\nСенімді емес әдістер\r\n\r\n* Үзілген жыныстық қатынас - шәует шашу алдында пенисті (жыныстық мүшені) іншектен шығару. Бірақ, шәуеттің азғантай бөлігі шәует шашуға дейін бөлінуі мүмкін, осы арқылы жүктілік болуы да мүмкін.\r\n* Бүрку (спермицидтер қолдану)  - жыныстық қатынастан бұл әдісті кейін қолдану тиімсіз, себебі, шәует жатыр мойнынан дейінгі өзінің жолын 90 секунда жетеді. \r\n* Емшек емізу. Ана сүтін емізу жүктіліктің алдын алады, дегенмен, тәжірибе жүзінде кейде емізетін әйелдерде жүктілік болған жағдайлар кездседі.\r\n \r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nКонтрацепция; отбасын жоспарлау және контрацепция    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1020,'article','194','Менопауза (етеккір тоқтау шағы)','kz','2018-07-28 13:25:29','2018-07-28 13:04:00','Менопауза – әйелдерде етеккірдің толығымен тоқтауы. Ол аналық бездің қызметінің өшуінде және әйелдердің жыныстық гормондары - эстроген мен прогестеронның өндірілуінің азаюында пайда болады. Бұлар етеккір айналымын реттейтін гормондар. Менопауза орнауының уақыты әр түрлі, қалыпты жағдайда 40-59 жаста болды. Менопауза – бірнеше жылға созылатын, біртіндеп өтетін үрдіс.\r\n\r\nПременопауза – менопаузаға дейін 3-5 жыл уақыт кезеңін сипаттайтын термин.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=194',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Менопауза','y','   Менопауза (етеккір тоқтау шағы) Менопауза – әйелдерде етеккірдің толығымен тоқтауы. Ол аналық бездің қызметінің өшуінде және әйелдердің жыныстық гормондары - эстроген мен прогестеронның өндірілуінің азаюында пайда болады. Бұлар етеккір айналымын реттейтін гормондар. Менопауза орнауының уақыты әр түрлі, қалыпты жағдайда 40-59 жаста болды. Менопауза – бірнеше жылға созылатын, біртіндеп өтетін үрдіс.\r\n\r\nПременопауза – менопаузаға дейін 3-5 жыл уақыт кезеңін сипаттайтын термин. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nМенопауза дегеніміз не?\r\nМенопауза – әйелдерде етеккірдің толығымен тоқтауы. Ол аналық бездің қызметінің өшуінде және әйелдердің жыныстық гормондары - эстроген мен прогестеронның өндірілуінің азаюында пайда болады. Бұлар етеккір айналымын реттейтін гормондар. Менопауза орнауының уақыты әр түрлі, қалыпты жағдайда 40-59 жаста болды. Менопауза – бірнеше жылға созылатын, біртіндеп өтетін үрдіс.\r\n\r\nПременопауза – менопаузаға дейін 3-5 жыл уақыт кезеңін сипаттайтын термин.\r\n\r\n \r\nМенопаузаның жиі кездесетін симптомдары қандай?\r\n\r\nКейбір әйелдерде етеккір тоқтауында симптомдар болмайды. Ал әйелдердің көпшілігінде кейбір келесідей симптомдар болады:\r\n\r\nЕтеккір айналымының бұзылысы. Бұл менопауза симптомдарының алғашқыларының бірі. Етеккір жиірек болып немесе бір мезгіл болмауы мүмкін. Етеккірлік қан кетуі әдеттегіден көп немесе аз болуы мүмкін.\r\n\r\nЫсынулар. Ысынулар - менопаузаның жиі кездесетін симптомы. Ысынулар дененің жоғарғы жартысында және баста кейде пайда болатын қызыну сезімі. Бұл кезде тері қызарып, тершеңдік пайда болады. Жүрек айнуы және бас айналуы, бас ауыруы және жүрек соғуының жиілеуі сезілуі мүмкін.\r\n\r\nҚынап ішінің құрғақтығы. Менопауза кезінде және одан кейін қынаптың (іншектің) және жыныстық ағзалардың терісі жұқарады. Қынап (іншек) жыныстық қозу кезінде бөлінді өндіру қабілетін жоғалтады. Бұл өзгерістер жыныстық қатынас кезіндегі ауырсынудың пайда болуына апаруы мүмкін. Жыныстық қатынас кезіндегі ауырсынуды азайту үшін  су негізіндегі лубрикант (ылғалдандырғыш) немесе қынап аумағына ылғалдандыратын крем қолдануға болады.\r\n\r\nСондай-ақ, құрамында эстроген бар қынаптық кремді қолданудың артықшылығы мен қауіптері туралы дәрігермен кеңесуге болады.\r\n\r\nНесеп шығару жолдарының аурулары. Менопауза кезінде және одан кейін әйелдер несепқап пен несеп шығару жолдарының инфекциясына бейім болады. Несеп шығару жиілесе, немесе несеп шығаруда немесе несеп кешігуінде күйдіру сезімі болса, дәрігерге көрініңіз.  \r\n\r\nБас ауыруы, түнгі тершеңдік, ұйқыдағы мәселелер, шаршау және басқа симптомдар. Менопауза кезінде ұйқыға кетуде немесе ұйқыда мәселелер болады. Түнгі тершеңдіктен оянуыңыз мүмкін. Ұйқының тез фазасы бұзылуы немесе болмауы мүмкін, сондықтан шаршау және күйгелектену сезімі пайда болады.\r\nСалмақтың артуы. Көптеген әйелдер менопауза кезінде салмақ қосады. Салауатты емдәм және ұдайы дене жүктемесі сымбатты сақтауға көмектеседі.    \r\n\r\n\r\nКелесі симптомдар болса, дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* Етеккір айналымының бұзылыстары\r\n* Көп қан кетуі \r\n* Етеккірдегі қан кетуінің ұзаруы  \r\n* Етеккір 3 аптадан жиірек болады\r\n* Жыныстық қатынастан кейін қан кетуі\r\n* Етеккір аралық кезеңдегі кез келген қанды бөліністер\r\n\r\nМенопауза кезінде көңіл-күй симптомдары пайда болады ма?\r\n\r\nКөптеген әйелдерде менопауза кезінде көңіл-күй симптомдары болады. Оларға түңілу, үрейлену және көңіл-күй өзгерісі жатады. Кейбір әйелдерде симптомдар күрделі болуы мүмкін. Егер көңіл-күй симптомдары пайда болса, дәрігермен кеңесу қажет.\r\n\r\n \r\nМенопауза қашан пайда болады?\r\n\r\nМенопауза орнауының уақыты әр әйелдерде әр түрлі болады. Шамамен алғанда, пенопауза 51 жаста орын алады. Қалыпты саналатыны 49-59 жас аралығында. Әйелдерде менопауза көбінесе, анасында болған жасында болады. Егер етеккір ерте тоқтаса (40 жасқа дейін), дәрігер қан талдауын тағайындайды, бұл етеккір айналымының бұзылысымен өтетін басқа ауру еместігін, менопауза екендігін анықтау үшін қажет.\r\n\r\nМенопауза – бірнеше жылға созылатын, біртіндеп өтетін үрдіс. Егер етеккір қатарынан 12 ай бойы болмаса ғана менопауза туралы айтуға болады. (Осы кезде жүктілікті қаламаған жағдайда контрацепция әдістерін қолдану қажет).\r\n\r\nАналық безді оперативтік алып тастаған жағдайда әйелдерде «хирургиялық» менопауза орын алады. Жатыр алып тасталса, аналық без сақталса, әйелде етеккір тоқтайды, бірақ, «хирургиялық» менопауза болмайды.\r\n\r\n \r\nГормондық алмастыру емдеуі дегеніміз не?\r\n\r\nГормондық алмастыру емдеуі (ГАЕ) – менопауза симптомдарын емдеуге арналған синтетикалық гормондарды тағайындау арқылы өтетін емдеу әдісі. ГАЕ кезінде эстроген жеке немесе прогестерон гормонымен бірге тағайындалады. Кейбір әйелдердің айтуынша,  ГАЕ кезінде ысыну, қынаптың құрғақтығы, несеп шығаруға қатысты басқа мәселелер секілді симптомдар жеңілдейді. Бірақ, бұл емдеу барлық әйелдерге жарамды емес. Жаңа зерттеулерге сай, кейде ГАЕ кезіндегі қауіптер оның артықшылығынан асады. ГАЕ артықшылығы мен қауіптері туралы дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\n \r\nБасқа емдеу әдістері бар ма?\r\n\r\nИә. Эстрогені бар крем, антидепрессанттардың аз мөлшері, соя өнімдері және кейбір өсімдік тектес қоспалар менопауза симптомдарын жеңілдетеді. Бұл нұсқалар туралы дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\n \r\nФитоэстрогендер дегеніміз не?\r\n\r\nФитоэстрогендер –кейбір дәнді дақылдарда, көкөністерде, аскөгінде, үрме бұршақта және басқа бұршақ тұқымдастарда болатын өсімдік тектес заттектер. Олар организмде эстрогеннің ролін атқарады. Ғалымдар кейбір менопауза симптомдарын жеңілдету үшін фитоэстрогендер қолданылуы мүмкіндігін зерттеуде. Сондай-ақ, осы заттектерден болатын жанама әсерлер де зерттелуде.\r\n\r\nКөптеген соя өнімдері, мысалы, тофу, темпе және соя жаңғақтары – фитоэстрогеннің көзі. Кейбір зерттеулерге сай, соя өнімдері әйелдерде менопаузадан кейін ысынуды азайтуы мүмкін. Дегенмен, бұл зерттеулердің нәтижелері нақты болмауы мүмкін.\r\n\r\nҚазіргі кезде менопауза симптомдарын жеңілдету үшін фитоэстрогені бар шөптерді, олардың негізіндегі таблеткалар мен кремдерді қолдану үшін ғылыми деректер жеткіліксіз. Сондай-ақ, осы өнімдерді қолданумен байланысты қауіптер де толық зерттелмеген. Кейбір шөптер және қоспалар дәрілік препараттармен бірге зиянды болуы мүмкін. Кез келген табиғи және шөп өнімдерін симптомдарды жеңілдету үшін қолдануды жоспарлауда алдын ала дәрігермен кеңесу қажет. \r\n\r\nМенопауза кезінде белгілі бір өнімдерді немесе сусындарды қабылдауды шектеу қажет пе?\r\n\r\nЕгер ысыну орын алса, ащы немесе ыстық тағамды, сусынды тұтынуды шектеу қажет. Алкоголь қабылдау да ысынуды туындатады. Одан басқа, алкоголь сүйектің өсуі мен кальцийдің сіңірілуіне кедергі келтіреді. Менопаузадағы әйелдерге алкогольді тұтынбау немесе шектеу қажет.\r\n\r\n \r\nЕмдәм ұстану ұйқының сапасына әсер етеді ме?\r\n\r\nКелесі кеңестер ұйқыға қатысты мәселелерді жоюға көмектеседі:\r\n\r\n* Тағам қабылдау ұдайы және белгіленген уақытында болуы тиіс.\r\n* Түнге қарай тамақ ішуден және түнгі бір асардан алшақ болу қажет.\r\n* Кофеде, шәйда, шоколадта және колада болатын кофеинді шектеңіз. Кофеин қанда 6 сағат бойы сақталады және ұйқыдағы мәселеге апарады.\r\n* Алкоголь тұтынудан алшақ болыңыз. Алкогольден ұйқы басуы сезіледі, бірақ, ол ұйқының тез және баяу фазасына әсер етеді. Бұл түнде оянуға апарады.\r\n \r\n\r\n«Ысыну» кезіндегі жәрдем\r\n\r\n* Салқын бөлмеде ұйқтаңыз.\r\n* Ыстықтаған кезде киімді жеңіл шешетіндей етіп киіну қажет.\r\n* «Тыныс алатындай» мақта матадан немесе табиғи матадан киім кию қажет, осылайша, қызынудан алшақ боласыз. Төсекке мақта маталы жабынды салыңыз.\r\n* «Ысынуда» салқын су немесе басқа сусынды ішіңіз.\r\n* Дене жүктемесін арттырыңыз.\r\n* Ысынудың себебін анықтап, осы факторлардан алшақ болыңыз. Ащы тамақ, алкоголь, тар киім және ыстық ылғал ауа райы осыларға жатады.\r\n \r\n\r\nМенопауза сүйектің саулығына қалай әсер етеді?\r\n\r\nӘйелдің жасы артқан сайын остеопороз даму қаупі артады. Бұл қауіп менопауза кезінде артады. Менопауза кезінде эстроген деңгейінің азаюында сүйек тінінің ыдырауы оның қалпына келуінен артық болады. Бұл сүйекті әлсіз етеді, сынық қаупі артады. Сүйектің мықтылығын қолдау үшін тамақпен кальций мен Д дәруменінің мол мөлшерін тұтыну маңызды. Д дәрумені организмге кальцийді сіңіруге көмектеседі.\r\n\r\nДәрігер тамаққа құрамында кальций бар өнімді немесе кальций препарарттарын қабылдауды ұсынуы мүмкін. Сондай-ақ, организмде кальций жақсы сіңуі үшін Д дәруменін тағайындайды. Өзіңізге кальций мен Д дәруменінің қандай мөлшерін қабылдау қажеттігін дәрігерден сұраңыз.\r\n\r\n30-50 жас аралығындағы әйелдер үшін кальцийдің тәуліктік нормасы  -  1000 мг. 50 жастан асқан әйелдер үшін күніне 1200 мг кальций қажет. Сүт, йогурт, басқа сүт өнімдері - кальцийдің жақсы көзі. Соя бұршақтары, брокколи және тофу да оған жатады.   \r\n\r\n30-70 жас аралығындағы әйелдер үшін Д дәруменіне тәуліктік қажеттілік, кемінде, 600 халықралық бірлікті (МЕ) құрайды. 70 жастан асқан әйелдер күніне Д дәруменін 800 МЕ мөлшерінде қабылдауы қажет. Майлы балық, албырт және тунец секілді,  - Д дәруменінің жақсы көзі.\r\n\r\n \r\nМенопауза жүректің саулығына қалай әсер етеді?\r\n\r\nМенопаузадан кейін әйелдер жүрек ауруларының дамуына бейім келеді. Организмде эстрогендер деңгейінің төмендеуімен қатар денсаулыққа қатысты басқа да мәселелер пайда болуы мүмкін. Оған жататындар – дене салмағының артуы, аз қимылды өмір салты, артериялық қысымның артуы немесе қант диабеті. Денсаулыққа қатысты осы мәселелердің даму қаупін азайту үшін тамаққа қоректік заттектерге бай, алуан түрлі тағам өнімдерін тұтынып, белсенділік пен салауатты салмақты қадағалау қажет.\r\n\r\n \r\nМенопауза қандағы темірдің деңгейіне қалай әсер етеді?\r\n\r\nЕгер етеккір сақталса, олар мол келетін болса, немесе етеккір арасында қан кетуі болса, сіз организмде темір деңгейінің төмендеуіне бейім боласыз. Бұл анемияға апаруы мүмкін. Тамаққа кемінде, 3 өнімді тұтыну арқылы осы микроэлементтің жеткілікті мөлшерін жеткізуге болады. Темірдің мол мөлшері саумалдықта, үрме бұршақта және етте болады. Сондай-ақ, дәрігер темір препараттарын тағайындайды.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қойылатын сұрақтар\r\n\r\n* Симптомдар менопауза келуін куәландырады ма?\r\n*  Етеккір айналымы ұдайы емес. Қандай симптомдар ұдайы еместіктің басқа ауру емес, менопауза екендігін  көрсетеді?\r\n* Ыңғайсыздық және/немесе нашар сезіну орын алған. Симптомдарды  қауіпсіз емдеудің тәсілі бар ма?\r\n* Соя өнімдері және өсімдік тектес қоспалар симптомдарды жоюға көмектеседі деген пікір бар. Олар тиімді ме? Маған жарамды ма?\r\n* Мен гормондық алмастыру емдеуін өте аламын ба?\r\n* Гормондық  алмастыру емдеуінің қауіптері мен артықшылықтары қандай?\r\n* Менде жүрек ауруы мен остеопороздың даму қаупі бар ма?\r\n* Тексеруден өту қажет пе, мысалы, сүйектің денситометриясын?\r\n* Емдәмге және жаттығулар жоспарына қандай өзгерістер енгізу қажет?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1021,'article','241','Плеврит және плевраның басқа аурулары','kz','2018-08-01 06:40:39','2018-08-01 06:25:00','Плеврит – плевраның қабынуы дамитын ауру. Плевра – тіндердің екі үлкен қабатынан тұратын қабық. Бір қабат өкпенің сыртқы бетін жабады. Екінші қабат кеуде қуысының ішкі бетін жабады.\r\n__text__\r\nПлевра қабаттарының арасында өте жұқа кеңістік бар, ол плевра кеңістігі аталады. Қалыпты жағдайда бұл кеңістік сұйықтықтың үлкен көлемімен толған болады – 4 шәй қасыққа жуық к-лемде. Сұйықтық плевраның екі қабаттарына тыныс алу кезінде бір-бірімен тегіс жанасуына көмектеседі. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=241',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','П','Плеврит','y','   Плеврит және плевраның басқа аурулары Плеврит – плевраның қабынуы дамитын ауру. Плевра – тіндердің екі үлкен қабатынан тұратын қабық. Бір қабат өкпенің сыртқы бетін жабады. Екінші қабат кеуде қуысының ішкі бетін жабады.\r\n__text__\r\nПлевра қабаттарының арасында өте жұқа кеңістік бар, ол плевра кеңістігі аталады. Қалыпты жағдайда бұл кеңістік сұйықтықтың үлкен көлемімен толған болады – 4 шәй қасыққа жуық к-лемде. Сұйықтық плевраның екі қабаттарына тыныс алу кезінде бір-бірімен тегіс жанасуына көмектеседі.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nПлеврит дегеніміз не?\r\n\r\nПлеврит – плевраның қабынуы дамитын ауру. Плевра – тіндердің екі үлкен қабатынан тұратын қабық. Бір қабат өкпенің сыртқы бетін жабады. Екінші қабат кеуде қуысының ішкі бетін жабады.\r\n\r\nПлевра қабаттарының арасында өте жұқа кеңістік бар, ол плевра кеңістігі аталады. Қалыпты жағдайда бұл кеңістік сұйықтықтың үлкен көлемімен толған болады – 4 шәй қасыққа жуық к-лемде. Сұйықтық плевраның екі қабаттарына тыныс алу кезінде бір-бірімен тегіс жанасуына көмектеседі. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nПлевраның екі беті тітіркеніп, қабынса плеврит дамиды.  Бір-бірімен  тегіс жанасудың орнына олар тыныс алған сайын бір-біріне үйкеледі. Үйкеліс қатты ауырсынуды тудырады.\r\n\r\nКөптеген аурулар плевритті туындатуы мүмкін, оның ішінде, вирустық инфекциялар.\r\n\r\nПлевраның басқа аурулары\r\n\r\n\r\nПневмоторакс\r\n\r\nПлевра қуысында ауа немесе газ жиналуы мүмкін, бұл кезде пневмоторакс орын алады. Өкпенің аурулары немесе өкпенің жіті зақымдануы пневмотораксты туындатады.\r\n\r\nӨкпеге жасалатын кейбір шаралар да пневмотораксты туындатуы мүмкін. Мысалы, өкпедегі операциялар, инемен сұйықтықты шығару, бронхоскопия және механикалық вентиляция.\r\n\r\nКейде пневмоторакстың себебі анықталмайды.\r\n\r\nПневмоторакстың кең таралған симптомдары – кенеттен бір жақтағы ауырсыну және ентігу. Плевралық қуыстағы ауа мен газ өкпеге қысым түсіреді және олардың коллапсына (қан айналымының бұзылысына) апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nПлеврит және пневмоторакс\r\n\r\nАздаған пневмоторакс емдеусіз де өтуі мүмкін. Үлкен пневмоторакста плевра қуысында газды немесе ауаны жою бойынша шара өткізілуі қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nАса үлкен пневмоторакс  кеуде қуысындағы қан ағымын бұзуы мүмкін, және артериалдық қысымның бұзылуына апаруы мүмкін. Бұл кернеулі (ширықпалы) пневмоторакс аталады.\r\n\r\n\r\nПлевралдық эффузия\r\n\r\nПлевриттің кейбір жағдайында артық сұйықтық плевра қуысында жиналады. Бұл плевралық экссудат (сұйықтық) аталады. Сұйықтықтың артық мөлшері өкпені плевраның басып, қысуына апарады, бір бөлігі түскенге дейін. Бұл тыныс алуды қиындатады.  \r\n\r\nКейде артық сұйықтық жұқпаланады да іріңдейді. Бұл жағдай эмпиема аталады.\r\n\r\nПлевралық сұйықтық плеврит болмаса да қалыптасуы мүмкін. Мысалы, пневмония, жүрек жеткіліксіздігі, қатерлі ісік немесе өкпе артериясының эмболиясы плевралық сұйықтықтың қалыптасуына апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nГемоторакс\r\n\r\nПлевра қуысында қан да жиналуы мүмкін. Бұл жағдай гемоторакс аталады. Кеуде қуысының жарақаты, жүректегі немесе кеуде қуысындағы операциялар, өкпенің немесе плевраның қатерлі ісігі гемоторокстің себебі болуы мүмкін.  \r\n\r\nГемоторакс өкпені басып, коллапсына (қан айналымының бұзылысына) апаруы мүмкін. Гемоторакс, сондай-ақ, шокты (есеңгіреуді) туындатуы мүмкін. Шок кезінде өмірлік маңызды ағзаларға қан мен оттегі жеткілікті түспейді.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nПлеврит және өкпенің басқа аурулары туындатушы себебіне байланысты күрделі болуы мүмкін.  Егер туындатушы аурулар күрделі емес болса, ерте анықталса, дұрыс емделсе, көпшілік жағдайда толығымен сауығу орын алады. \r\n\r\nПлевриттің және плевраның басқа ауруларының атаулары\r\n\r\n·        Плеврит, сондай-ақ, кеудедегі плевралық ауырсыну деп те аталады.\r\n\r\n·        Плевралық эффузия, сондай-ақ, плевра қуысындағы сұйықтықтың жиналуы деп те аталады.\r\n\r\n·        Пневмоторакс, сондай-ақ,  плевра қуысындағы ауаның жиналуы деп те аталады\r\n\r\n \r\nПлевриттің және плевраның басқа ауруларының себептері?\r\n\r\nПлеврит\r\n\r\nПлевриттің себебін көптеген аурулар құрауы мүмкін. Вирустық жұқпалар – кең таралған себептері. Басқа себептері:\r\n\r\n·        Бактериялық инфекциялар, мысалы, пневмония және туберкулез, зеңдік және паразитарлық инфекциялар.\r\n\r\n·        өкпе артериясының эмболиясы, қантамырлар арқылы өкпеге тромбтың түсуі\r\n\r\n·        Аутоиммундық аурулар, мысалы, жүйелі қызылжегі және ревматоидтық артрит\r\n\r\n·        қатерлі ісік, мысалы, өкпенің қатерлі ісігі, лимфома және мезотелиома\r\n\r\n·        жүректегі және кеуде қуысы аумағындағы операциялар, әсіресе, аортокоронарлық шунтирлеу\r\n\r\nжүректегі және кеуде қуысы аумағындағы операциялар, әсіресе, \r\n\r\n·        өкпе аурулары, мысалы, ЛАМ (лимфангиолеомиоматоз) немесе асбестоз\r\n\r\n·        ішектің қабыну аурулары\r\n\r\n·        отбасылық жерорта теңіздік қызба – тұқым қуалайтын ауру, ол көбінесе қызбаны және іш пен плевра қуысына сұйықтық жиналуын туындатады.\r\n\r\nПлевриттің басқа себептері – кеуде қуысының жарақаты, панкреатит (ұйқыбезінің қабынуы), және кейбір дәрілік препараттарға серпін. Белгілі бір дәрілерге серпін қызылжегі тәрізді жағдайды туындатуы мүмкін. Бұл препараттарға жататындар: прокаинамид, гидралазин, изониазид\r\n\r\nКейде дәрігерлер плевриттің себебін анықтай алмайды.\r\n\r\n\r\nПневмоторакс\r\n\r\nӨкпенің аурулары немесе өкпенің жіті зақымдануы пневмоторакстың (плевра қуысында ауаның немесе газдың жиналуын) дамуын мүмкін етеді. Мұндай аурулар: ХОБЛ (өкпенің созылмалы обструктивті ауруы), туберкулез, ЛАМ.\r\n\r\nКеуде қуысындағы операциялар да пневмоторакстың себебі болуы мүмкін.\r\n\r\nКейде пневмоторакс өкпенің қандай да бір ауруы, жарақаты болмаса да туындайды. Бұл кенеттен болатын пневмоторакс аталады. Темекі шегу кенеттен болатын пневмоторакстың қаупін арттырады. Бұл ауру отбасында болса да қаупі артады.\r\n\r\n\r\nПлевралдық эффузия\r\n\r\nПлевралық сұйықтықтың кең таралған себебі – жүрек жеткіліксіздігі. Өкпенің қатерлі ісігі, ЛАМ, пневмония, туберкулез, басқа да өкпенің жұқпалы аурулары плевра қуысында сұйықтық қалыптасуына апаруы мүмкін.\r\n\r\nКейде бауыр мен бүйрек аурулары да плевра қуысында сұйықтық жиналуына апаруы мүмкін. Асбестоз, саркоидоз және кейбір дәрілік препараттарға серпін де плевра эффузиясына апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nГемоторакс\r\n\r\nКеуде қуысының жарақаты немесе жүректегі және кеуде қуысы аумағындағы операциялар, өкпенің немесе плевраның қатерлі ісігі де гемоторакстың (плевра қуысында қан жиналуы) себебі болуы мүмкін.\r\n\r\nГемоторакс, сондай-ақ, жұқпалы аурулардың асқынуы болуы мүмкін (мысалы, пневмонияның), туберкулездың немесе кенеттен болатын пневмоторакстың.\r\n\r\n\r\nПлевриттің және плевраның ауруларының симптомдары қандай?\r\n\r\nПлеврит\r\n\r\nПлевриттің негізгі симптомы – кеудедегі қатты немесе қадалған ауырсыну, ол терең тыныс алғанда, жөтелгенде немесе түшкіруде күшейеді.\r\n\r\nАуырсыну бір жерде шоғырлануы мүмкін, немесе иыққа немесе арқаға берілуі мүмкін. Кейде ауырсыну ұдайы батып ауыратын сипатта болады.\r\n\r\nПлевритті туындатушы себебіне байланысты келесі симптомдар болуы мүмкін:\r\n\r\n·        ентігу немесе тыныс алудың жиілеуі\r\n\r\n·        жөтел\r\n\r\n·        қызба және қалтырау\r\n\r\n·        түсініксіз арықтау.\r\n\r\nПневмоторакс\r\n\r\nПневмоторакстың  симптомдары:\r\n\r\n·        кеуде қуысы аумағындағы кенеттен, жіті ауырсыну,  терең тыныс алғанда, жөтелгенде күшейеді.\r\n\r\n·        ентігу\r\n\r\n·        кеуденің қысылу сезімі\r\n\r\n·        тез шаршау, шаршаңқылық\r\n\r\n·        жүректің соғуының жиілеуі\r\n\r\n·        терінің көкшілденуі,бұл қандағы оттегі мөлшерінің төмендеуіне байланысты.\r\n\r\nПневмоторакстың басқа симптомдары: тыныс алғанда мұрын ұшының кеңеюі, ашушаңдық, психологиялық ширығу немесе гипотония (артериалдық қысымның төмендеуі).\r\n\r\nПлевралдық эффузия\r\n\r\nПлевральная эффузия, әдетте, симптомсыз өтеді.\r\n\r\nГемоторакс\r\n\r\nГемоторакстың  симптомдары көбінесе, пневмоторакстың симптомдарына ұқсас.  Оларға жататындар:\r\n\r\n·        кеудедегі ауырсыну\r\n\r\n·        ентігу\r\n\r\n·        тыныс алудың жеткіліксіздігі\r\n\r\n·        жүрек соғуының жиілеуі\r\n\r\n·        ашушаңдық\r\n\r\n·        мазасыздану.\r\n\r\n\r\nПлеврит және плевраның басқа аурулары қалай анықталады?\r\n\r\nДәрігер плевритті немесе плевраның басқа ауруын аурудың даму тарихының,жалпы тексерудің және тексеру нәтижелерінің  негізінде анықтайды.\r\n\r\nДәрігер сіздің симптомдарыңыздың басқа себептерін де ескеруі қажет. Сондай-ақ, ол плевриттің немесе плевраның басқа ауруының пайда болуының тікелей себебін анықтап, емдейді.\r\n\r\n\r\nМедициналық сыртқатнамасы (тарихы)\r\n\r\nДәрігер аурудың тарихы туралы толық мәлімет алу үшін сұрақтар қояды. Ол кез келген ауырсынуды сипаттауды өтінеді, келесілерге назар аудара отырып: \r\n\r\n·        қалай сезілуін\r\n\r\n·        қайда орналасуын және қолға, иекке немесе иыққа берілуін\r\n\r\n·        қалай басталып, өтуі, ауырсыну ұстамаларының қайталануы жайында.\r\n\r\n·        әлсіреуі мен күшеюіне не әсер ететіндігі туралы.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер сізде басқа симптомдардың болуын сұрайды, мысалы, ентігу, жөтел немесе жүректің жиі соғуы. Жүректің жиі соғуы  жүректің бір жиырылуының болмауы, мазасыздық, жүрек соғуының тым күшті және тез соғуы  секілді сезіледі.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер келесілер туралы сұрайды:\r\n\r\n·        жүрек ауруының болуы туралы\r\n\r\n·        темекі шегуіңіз туралы\r\n\r\n·        туберкулезді жұқтыруы мүмкін жерлерге саяхатқа баруыңыз туралы\r\n\r\n·        жұмысыңыз асбестпен байланысты болуы туралы. Асбест – белгілі бір кезеңде көптеген өндірісте кеңінен қолданылған  минерал.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер қабылдап жүрген немесе бұрын қабылдаған дәрілер туралы сұрайды. Кейбір препараттарды қабылдауға серпін плевриттің немесе плевраның басқа ауруларының дамуына ықпал етуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nДәрігердің тексеруі\r\n\r\nДәрігер стетоскоптың көмегімен қандай да бір дертті шуылдың болуына кеуде қуысыңызды тыңдайды.\r\n\r\nПлевритте плевраның қабынған қабаттары бір-біріне үйкеліп тыныс алғанда қатаң, қадалғандай дыбыс шығарады. Дәрігерлер оны плевраның үйкелу шуылы деп атайды. Дәрігер осындайда плеврит диагнозын қояды.\r\n\r\nПлевралық эффузияда плевра қуысында жиналған сұйықтық плевра қабаттарының бір-біріне үйкелуін жояды. Бірақ, плевра қуысында сұйықтық көп жиналса, дәрігер кеуде қуысын ұрғылап зерттегенде қатаң дыбысты естиді. Немесе сұйықтық жиналуы салдарынан қандай да бір тыныс алу шуылын естімеуі мүмкін.\r\n\r\nТыныс алу шуылының бәсеңдігі немесе қатаңдығы пневмоторакстың (плевра қуысындағы ауаның немесе газдың жиналуы) себебі болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nДиагностикалық тестілер\r\n\r\nАлғашқы қараудың нәтижесінде дәрігер келесі тексерулерді тағайындайды:\r\n\r\nКеуде қуысы ағзаларының рентгенографиясы\r\n\r\nКеуде қуысы ағзаларының рентгенографиясы – ауырсынусыз тексеру әдісі, ол кеуде қуысының, мысалы, жүректің, өкпенің, қантамырларының құрылысын көрсетеді. Бұл әдіс плевра кеңістігінде сұйықтық болуын да көрсете алады.\r\n\r\nКеуде қуысы ағзаларының рентгенографиясы плевра ауруының себебін де нұсқайды, мысалы, пневмония, қабырғаның сынуы немесе өкпенің ісігі.\r\n\r\nКейде рентген суретін бір бүйірге жатқызып жасайды. Бұлай орналасу тұрғанда түсірілгенде көрінбейтін сұйықтықты көрсетуі мүмкін.\r\n\r\nКеуде қуысы ағзаларының КТ\r\n\r\nКеуде қуысы ағзаларының компьютерлік томографиясы – ауырсынусыз тексеру әдісі, кеуде қуысының құрылысын дәл суретке түсіруге мүмкіндік береді.\r\n\r\nБұл тест өкпенің компьютерлік суретін жасайды, онда сұйықтығы бар қалталар бейнеленуі мүмкін. Кеуде қуысы ағзаларының КТ пневмонияның, өкпенің іріңге толуының, ісіктің немесе плевра ауруларының басқа мүмкін себептерінің белгілерін анықтауы мүмкін.\r\n\r\nУльтрадыбыс\r\n\r\nБұл әдісте өкпенің суретін алу үшін ультрадыбыстар қолданылады. Оның көмегімен кеуде қуысында сұйықтықтың орналасуын анықтауға болады. Сондай-ақ, ол кейбір ісіктерді анықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nКеуде қуысы ағзаларының МРТ\r\n\r\nКеуде қуысы ағзаларының магниттік-резонанстық томографиясы немесе МРТ радио толқындарды, магнит пен компьютерді қолданады, олар кеуде қуысының дәл суретін береді. Бұл анықтау әдісі плевралық эффузияны және ісікті анықтауға мүмкіндік береді. Бұл әдіс магниттік резонанс (МР) немесе ядролық магниттік резонанс (ЯМР) деп те  аталады.\r\n\r\nҚан талдаулары\r\n\r\nҚан талдаулары плевриттің немесе плевраның басқа ауруларының даму қаупін арттыратын аурудың болуын көрсетуі мүмкін. Мұндай ауруларға жататындар:\r\n\r\nБактериалдық немесе вирустық инфекциялар, пневмония, панкреатит (ұйқыбезінің қабынуы), бүйрек аурулары немесе қызылжегі.\r\n\r\nАртериалдық қандағы газдарды зерттеу\r\n\r\nБұл үшін артериядан, көбінесе, шынтақтың бетіндегі артериядан қан алынады. Қандағы оттегі мен көмір қышқыл газының деңгейі зерттеледі. Бұл тест өкпенің оттегіні қаншалықты жақсы сіңіруін көрсетеді.\r\n\r\nТоракоцентез\r\n\r\nДәрігер плевра қуысында сұйықтық жиналуын және орналасуын анықтағаннан кейін зерттеу үшін оның үлгісін алуы мүмкін. Бұл торакоцентез аталатын шара кезінде орындалады.\r\n\r\nШара кезінде дәрігер жіңішке инені немесе пластик түтікті плевра қуысына енгізіп, артық сұйықтықты сорып алады. Алынған сұйықтық зерттеуге жіберіледі.\r\n\r\nТоракоцентездің қауіптері – ауырсыну, қан кетуі, жұқпа – олар аздаған болады, өздігінше кетеді немесе жеңіл емделеді. Дәрігер шарадан кейін асқыну болмауына көз жеткізу үшін кеуде қуысының рентгенін  өткізеді.\r\n\r\nПлевралық сұйықтықты талдау\r\n\r\nТоракоцентез өткізілгенде алынған сұйықтықты микроскоппен зерттейді. Ол инфекцияның, қатерлі ісіктің, немесе плевра қуысында жиналатын басқа сұйықтықтың немесе қанның болуына әсер ететін басқа аурулардың белгісіне тексеріледі.\r\n\r\nБиопсия\r\n\r\nДәрігер сұйықтықтың плевра қуысында жиналуының себебі – туберкулез немесе қатерлі ісік деп болжаса, плевра тінінің  кішкентай  үлгісін микроскоппен зерттейді.\r\n\r\nТіннің үлгісін алу үшін дәрігер келесі шаралардың бірін өткізуі мүмкін:\r\n\r\n·        инені кеуде қуысына енгізеді, плевраның сыртқы қабатының кішкентай үлгісін алу үшін.\r\n\r\n·        плевраны көру үшін кеуде қуысындағы кішкентай тіліктерге ұшында шамы бар түтікті енгізеді (эндоскоп). Одан кейін дәрігер тіннің шағын бөлігін кесіп алады. Бұл шара ауруханада жасалады. Шара кезінде наркоз беріледі.\r\n\r\n·       кеуде қуысындағы шағын тілік арқылы плевраның кішкентай үлгісін кесіп алады. Бұл ашық плевралдық биопсия аталады. Әдетте, бұл дәл талдау үшін инелік биопсияның үлгісі тым аз болғанда өткізіледі.  Бұл шара ауруханада жасалады. Шара кезінде наркоз беріледі.\r\n\r\n\r\nПлеврит және плевраның басқа аурулары қалай емделеді?\r\n\r\nплеврит немесе плевраның басқа аурулары шаралармен, дәрілік препараттармен, басқа әдістермен емделеді. Емдеу мақсаттары:\r\n\r\n·        симптомдарын жеңілдету\r\n\r\n·       плевра қуысынан сұйықтықты, ауаны, немесе қанды шығару (көп мөлшерде болса)\r\n\r\n·      негізгі ауруды емдеу\r\n\r\nСимптомдарды жеңілдету\r\n\r\nСимптомдарды жеңілдету үшін дәрігер ұсынуы мүмкін:\r\n\r\n·        Ацетаминофен немесе қабынуға қарсы дәрілік препарат (ибупрофен секілді) – ауырсынуды бақылау үшін\r\n\r\n·        кодеин негізіндегі жөтелге қарсы шәрбат – жөтелді бақылау үшін.\r\n\r\n·        зақымдану жағында жату. Бұл ыңғайлы орналасу.\r\n\r\n·        ауырсыну басылғанда терең тыныс алып, жөтелу арқылы қақырықты түсіру қажет. Олай болмаса, пневмония дамуы мүмкін.\r\n\r\n·        жеткілікті тынығып, демалу қажет.\r\n\r\nПлевралық кеңістіктен сұйықтықты, ауаны немесе қанды шығару\r\n\r\nДәрігер өкпенің коллапсы (қан айналымының бұзылысы) болмауы үшін плевра қуысынан ауаны немесе қанды шығаруға кеңес береді.\r\n\r\nСұйықтықты, ауа мен қанды шығару шаралары бірдей.\r\n\r\n·        торакоцентезді өткізуде дәрігер жіңішке инені немесе пластик түтікті плевра қуысына енгізеді. Оған жалғанған шприцтің көмегімен ол кеуде қуысынан сұйықтықты шығарады. Шара өткізілгенде бір ретінде 6 тостаған сұйықтыққа дейін алуға болады.\r\n\r\n·        егер дәрігерге көп сұйықтық алу керек болса, ол дренаж түтігін қолданады. Сұйықтық бар кеуде қабырғасы аумағына ауырсынуды басатын құралды енгізеді, одан кейін екі қабырғаның арасына пластик түтікті қояды. Түтік сұйықтық шығарылатын ыдысқа жалғанады. Одан кейін түтіктің орналасуын тексеру үшін дәрігер кеуде қуысының рентгенін өткізеді.  \r\n\r\n·        дәрігер дренаж түтігін плевра қуысынан қан мен ауаны алу үшін де қолданады. Бұл бірнеше күнге созылуы мүмкін. Түтік плевра қуысында қалдырылады, осы кезеңде науқас ауруханада болуы қажет.\r\n\r\nКейде плевра қуысындағы сұйықтықта ірің немесе қан ұйындысы болады. Бұл кезде плевра қуысынан сұйықтықты шығару қиындайды. Іріңді немесе қан ұйындысын бұзу үшін дренаж түтігі арқылы плевра қуысына  фибринолитик аталатын дәрілік препараттар енгізіледі. Егер сұйықтық түтік арқылы ақпаса, операция қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер ауа ұдайы плевра қуысына аздап  кіретін болса, дәрігер дренаж түтігіне бір жақты клапанды бекітуі мүмкін. Клапан плевра қуысынан ауаның шығуына мүмкіндік береді, бірақ, қайтуына мүмкіндік бермейді. Бұл клапанды қолдану емдеуді үйде жалғастыруға мүмкіндік береді.\r\n\r\n\r\nНегізгі ауруды емдеу\r\n\r\nТоракоцентезді өткізу арқылы алынған сұйықтық үлгісі микроскоппен зерттеледі. Бұл сұйықтық жиналуының себебін анықтауға көмектеседі, оның негізінде емдеудің жоспары жасалады.\r\n\r\nЕгер сұйықтықта жұқпа болса, емдеу жоспарына антибиотик және дренаж (сору) кіреді. Туберкулезде және зеңдік жұқпада емдеу кезінде антибиотиктер мен зеңге қарсы препараттарды ұзақ қабылдау қарастырылады. \r\n\r\nЕгер плевра қуысында сұйықтық жиналуы ісікке байланысты болса, оны шығарғаннан кейін тез қайта жиналады. Кейде ісікке қарсы дәрілік препараттар сұйықтықтың әрі қарай жиналуының алдына алуға мүмкіндік береді. Егер бұлай болмаса, дәрігер плевра қуысын тығыздайды. Бұл плевродез аталады.\r\n\r\nБұл шараны өткізу үшін дренаж түтігі арқылы кеуде қуысынан барлық сұйықтық алынады. Одан кейін заттекті плевра түтігі арқылы плевра қуысына енгізеді. Заттек плевраның бетін тітіркендіреді. Бұл  плевраның қос қабатының жабысуына апарады, бұл сұйықтықтың көп көлемі жиналуының алдын алады.\r\n\r\nІсіктің көлемін азайту үшін химиялық немесе сәулемен емдеу де қолданылады.\r\n\r\nЕгер плевра қуысында сұйықтық жиналуы жүрек жеткіліксіздігіне байланысты болса, әдетте, диуретиктер (организмде сұйықтық іркілуінің алдын алатын препараттар) және басқа дәрілік препараттар тағайындалады.\r\n\r\n\r\nАқпарат көзі: http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/\r\n\r\nМатериалды дайындаған: Алмаз Шарман, медицина профессоры.\r\n\r\nАударған: Асель Стамбекова.\r\n\r\nРедакциялаған: Александр Корольков.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1022,'article','365','Тырнақ астына кіріп кеткен затты алып тастай алмау','kz','2018-08-08 05:44:08','2018-08-08 05:43:00','Тырнақтың астындағы тікен немесе қадалып тұрған басқа да зат қатты ауыртуы мүмкін. Егер зат кішкентай болса және тырнақтың астынан шығып тұрса, оны таза қысқышпен алып тастаңыз. Затты ары қарай итеріп жібермей, мұқият қарап алыңыз. Затты алып тастағаннан кейін қан ағуы мүмкін. Егер тырнағыңыздың астындағы тікенекті алып тастау қиынға соқса, дәрігерге барғаныңыз жөн.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=365',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тырнақ','y','   Тырнақ астына кіріп кеткен затты алып тастай алмау Тырнақтың астындағы тікен немесе қадалып тұрған басқа да зат қатты ауыртуы мүмкін. Егер зат кішкентай болса және тырнақтың астынан шығып тұрса, оны таза қысқышпен алып тастаңыз. Затты ары қарай итеріп жібермей, мұқият қарап алыңыз. Затты алып тастағаннан кейін қан ағуы мүмкін. Егер тырнағыңыздың астындағы тікенекті алып тастау қиынға соқса, дәрігерге барғаныңыз жөн. Тырнақтың астындағы тікен немесе қадалып тұрған басқа да зат қатты ауыртуы мүмкін. Егер зат кішкентай болса және тырнақтың астынан шығып тұрса, оны таза қысқышпен алып тастаңыз. Затты ары қарай итеріп жібермей, мұқият қарап алыңыз. Затты алып тастағаннан кейін қан ағуы мүмкін. Егер тырнағыңыздың астындағы тікенекті алып тастау қиынға соқса, дәрігерге барғаныңыз жөн.\r\n\r\nЕгер тікенекті алған болсаңыз, онда оның бүтіндігін тексеріңіз. Егер, қадалған тікенектің бір бөлігі қалып қойса, оны дәрігерге  алғызыңыз. Мүмкін болса, жарты бөлшекті өзіңізбен бірге алып жүріңіз. Ағаш секілді органикалық заттар рентген сәулелерінен көрінбеуі мүмкін. Тіпті оны шығару дәрігердің өзіне қйындық туғызуы мүмкін.\r\nТырнақтың астынан нысанды алып тастағаннан кейін инфекция түспегеніне көз жеткізіңіз. \r\n\r\nЕгер затты тырнақтың астында қалдырып жүре берсеңіз инфекция таралады. Тырнақ астына қадалған заттың әлі де сол орында тұрғандығын білдіретін белгілер:\r\n\r\n•	Егер, зат алынған кезде бүтін шықпай сынығы қалып қойса;\r\n•	Тырнақты басқан кезде, сырқырап ауыратын болса.\r\n\r\nТегтер: \r\nтырнақтың астындағы тікен затты алғаннан кейін қан кету \r\nтікенекті қалай алу керек \r\nинфекция түсуі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1023,'article','373','Ауыздан аққан қанды тоқтату','kz','2018-08-08 06:31:33','2018-08-08 06:30:00','__Ауыздан аққан қанда қалай тоқтатуға  болады?__\r\n\r\nШұғыл көмекті қажет етпейтін жағдайда, тері жарақатының  басқа адамның қанымен араласып кетпеуі үшін мынадай  сақтық шараларын қолдануға болады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=373',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Ауыздан','y','   Ауыздан аққан қанды тоқтату __Ауыздан аққан қанда қалай тоқтатуға  болады?__\r\n\r\nШұғыл көмекті қажет етпейтін жағдайда, тері жарақатының  басқа адамның қанымен араласып кетпеуі үшін мынадай  сақтық шараларын қолдануға болады.\r\n Ауыздан аққан қанда қалай тоқтатуға  болады?\r\n\r\nШұғыл көмекті қажет етпейтін жағдайда, тері жарақатының  басқа адамның қанымен араласып кетпеуі үшін мынадай  сақтық шараларын қолдануға болады.\r\n\r\nҚанды тоқтату үшін ең алдымен: \r\n\r\n•	Мүмкіндік болса, қолыңызды сабынмен жақсылап жуып алыңыз.\r\n•	Жарақаттанған жерді басу үшін, медициналық қолғаптарды киіңіз (бар болса). Егер қолыңызда медициналық қолғаптар болмаса, жарақатқа басу үшін таза материяны пластикалық   пакетті, немесе   қолыңызда бар кез келген таза матаны қолдануға болады.\r\n•	Зардап шеккен адамның мүмкіндігі болса, жарақаттанған жерін өзіне бастырыңыз және сол жерін көтеріп көріңіз.\r\n•	Жалаң қолдармен тек соңғы жағдайда ғана басуға болады\r\n•	Зардап шеккен адамды шалқасымен жатқызып, басын көтерінкі ұстаңыз\r\n•	Қан  аузынан сауғаламайтындай  немесе қанды жұтып алмайтындай  жатқызыңыз. Қанды жұтынып алу жүрегін  айнытып құстырып жіберуі мүмкін.\r\n•	атрық затты аузынан алып тастаңыз, мысалы, сағызды т.с.с .  жарақатты қатты тазалауға тырыспаңыз \r\n•	Жарақат айналасындағы барлық  әшекей бұйымдарды алып тастаңыз.\r\n•	Таза  материямен  немесе таза матамен  жарақат үстінен басыңыз. Егер жарақат ішінде, бір зат болса, жарақаттағы заттың үстінен емес ,жанынан басу керек.\r\n•	Сағатқа қарап, алдағы 15 минут бойы жарақатты басып тұрыңыз.  Ұзақ уақыт өткендей болуы мүмкін, дегенмен жарақаттан қан тоқтағанын көру үшін  ерте ашып жіберуден сақтаныңыз. Егер қан матаға әбден сіңіп кеткен болса, матаны алмай тұрып үстінен екінші матаны қойыңыз.\r\n\r\nЕртіннің ішкі жағының қанауы. Қанаған тісті және жақты  басып тұрыңыз, яки, қабатталған дәкенің кесіндісін немесе таза матаны ерін мен езуге байлап қойыңыз. еріннің қаны толық тоқтағанша, ашып қарай бермеңіз. Ауызды қатты кермеуге, қатты ауызды ашып күлмеуге тырысыңыз, әйтпесе қан қайта ағуы мүмкін.\r\n\r\nТілдің қанауы. Қанаған жерді дәкемен немесе дәкенің кесіндісімен қысып байлап койыңыз.\r\n\r\nҰрттың ішкі жағының қанауы.  Жарақат пен тістің арасына, оралған дәкенің кесіндісін немесе таза матаны байлап қойыңыз.\r\n\r\nТісті жұлдырғаннан кейін дәрігеріңіздің берген нусқауларын толық орындаңыз. Егер сізге нусқау берілмесе, дәкені немесе таза матаның кесіндісін тістеп тұрып, қанның тоқтағанын күтіңіз.  Егер бұл амалмен қан тоқтамаса, дымқыл шәй қалташасын (чайный пакетик) 10-15 минут бойы тістеп тұрыңыз.  Толық жазылғанша, темекі шекпеңіз, түкіріне бермеңіз, аузыңызға кәмпит сияқты қатты нәрселерді салмаңы, әйтпесе тіс қайта қанауы мүмкін.\r\n•	Егер 15 минут бойы қанаған жеріңізден қан тоқтамаса, тоқтатпай басып тұрыңыз немесе қансыраған жерді жоғары көтеріп қойыңыз.  Одан кейінгі әрекет «Жедел жәрдем» және «Симптомдарын біліңіз» бөлімдерінде анықтап жазылған.\r\n•	Егер 15 минут өткеннен кейін, тағыда  қан көрінсе, қан қысымы төмендесе және де 15 минут бойы жарақатты басып тұрыңыз. Үздіксіз 3 мәрте 15 минуттан (45 минут) жарақатты қан тоқтату үшін басып көріңіз. Егер қан әлі де тоқтамаса, (қан болар-болмас көрініп, тамшылап тұрып алса)  45 минут тоқтаусыз бассаңызда аға берса, онда «Симптомдарын біліңіз» бөліндегі әрекеттерді орындаңыз. \r\n•	Кесіліп қалған теріні қайта орнына дұрыстап қойыңыз. Мүмкіндігіне қарай, тері кесіндісін таза дәке мен матаңы орнына қолданыңыз.\r\n•	Зардап шеккен адам дәке мен матаны жұтып қоймасын.\r\n•	Таңбаны ауызға көлденеңнен жапсырып қоймаңыз.\r\n•	Бірнеше күн бойы жаттығу жасамаңыз. Жаттығулар қанның қысымын көтеріп, ауыздан қайтадан қан ағуына себеп болады. \r\n\r\nТеггер:    \r\nауыздан қан ағу      \r\nжарақат      \r\nқанаған кезде көмектесу \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1024,'article','398','Ганглий','kz','2018-08-08 09:22:53','2018-08-08 09:21:00','__Ганглий (түйін)__ – ішіне гель тәріздес мөлдір сұйықтық жиналған кішкентай қапшықтар. Олар қолда және білекте, кейде табанда, балтырда, тізеде және иықта пайда болады. Олар қатерлі.   ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=398',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Ганглий','y','   Ганглий __Ганглий (түйін)__ – ішіне гель тәріздес мөлдір сұйықтық жиналған кішкентай қапшықтар. Олар қолда және білекте, кейде табанда, балтырда, тізеде және иықта пайда болады. Олар қатерлі.    Ганглий (түйін) – ішіне гель тәріздес мөлдір сұйықтық жиналған кішкентай қапшықтар. Олар қолда және білекте, кейде табанда, балтырда, тізеде және иықта пайда болады. Олар қатерлі.   \r\n\r\n\r\n\r\nГанглийдің  шығу себебі белгісіз.  Бірақ, бұл жарақаттың әсерінен болып қалуы да ықтимал, өйткені  сіңір қынапшасына немесе жілік қуыстарына қосымша сұйықтықтар жиналып қалса олар да томпиып шыға келеді. \r\nГанглийі бар адамдардың көбісі, оның кенеттен пайда болғанын байқайды. Олардың көлемі бидай сияқты немесе шиеден үлкен болуы мүмкін, әдетте аурымайды және қозғалмалы болып тұрады. Қозғалған сайын олар өседі, өйткені қапшықта сұйықтық көп жиналады. Ганглий өздігінен азайып та, жарылып та кетуі мүмкін.\r\n\r\nГанглийлер аса  қауіпті емес. Ол өздігінен жоғалып кетеді. Егер пайда болған ганглилер өздігінен жоғалып кетіп жатса арнайы емдеудің қажеті жоқ. Егер гангли  ауыртса, сұрықсызданып немесе қозғалысты шектесе, оны кептіруге болады (аспирация) және оған кортикостероид енгізуге болады. Бірақ аспирациядан кейін гангли ылғыйда қайтадан пайда болады. Оны хирургиялық жолмен алып тастауға керек.\r\nГанглийді ауыр затпен басуға болмайды, өйткені одан пайда жоқ және ол жағдайды ұшықтырып жіберуі мүмкн.\r\n \r\nТегтер: \r\nГанглий     \r\nТерідегі кисталар     \r\nБуындардың үлкеюі    \r\nТеріде және буын айналасындағы гель тәрізді сұйықтық\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1025,'article','422','Бас айналу','kz','2018-08-09 10:03:52','2018-08-09 10:02:00','__Бас айналу__ -  деп,қозғалыста туындағаныңғайсыздық сезімін, тіпті қозғалуға мүлдем мүмкіндік болмай қалған жағдайды айтады.Қозғалыс сезімін әдетте айналу немесе айналдыру деп сипаттайды, сондай-ақ құлап бара жатқандай немесе теңселіп тұрғандай сезімдер пайда болуы мүмкін.\r\nБас айналғаннан адамның жүрегі айнып, лоқсып құсып жіберетін жағдайлары болады. Ондай жағдайда, тепе-теңдікті сақтап, қозғалу немесе тұру қиынға соғады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=422',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бас','y','   Бас айналу __Бас айналу__ -  деп,қозғалыста туындағаныңғайсыздық сезімін, тіпті қозғалуға мүлдем мүмкіндік болмай қалған жағдайды айтады.Қозғалыс сезімін әдетте айналу немесе айналдыру деп сипаттайды, сондай-ақ құлап бара жатқандай немесе теңселіп тұрғандай сезімдер пайда болуы мүмкін.\r\nБас айналғаннан адамның жүрегі айнып, лоқсып құсып жіберетін жағдайлары болады. Ондай жағдайда, тепе-теңдікті сақтап, қозғалу немесе тұру қиынға соғады.\r\n Бас айналу -  деп,қозғалыста туындағаныңғайсыздық сезімін, тіпті қозғалуға мүлдем мүмкіндік болмай қалған жағдайды айтады.Қозғалыс сезімін әдетте айналу немесе айналдыру деп сипаттайды, сондай-ақ құлап бара жатқандай немесе теңселіп тұрғандай сезімдер пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nБас айналғаннан адамның жүрегі айнып, лоқсып құсып жіберетін жағдайлары болады. Ондай жағдайда, тепе-теңдікті сақтап, қозғалу немесе тұру қиынға соғады.\r\n\r\nБас айналудың себептеріне: жүйке, қан ағымының немесе құлақішілік мәселелерді жатқызуға болады.\r\nБас айналудың сирек ұстамалары өздігінен өтуі мүмкін. Егер бас жиі айналып немесе қатты айналатын болса, онда оның себебінің ерекшелігіне  байланысты ем қолданылады.\r\n\r\nБас айналу, жиі болатын екі түрлі сезімді  сипаттайды. Маңыздысы, сіз  басыңыздың шынымен айналып тұрғанын білуіге тиіссіз, ол үшін  дер кезінде  «Менің басым айналып тұр»деуіңіз керек,  себебіоның өзіңіз үшін және дәрігеріңіз үшін, осы мәселенің басын ашып алуға септігі тиіп қалуы әбден мүмкін.\r\n\r\n•	Вертиго – бұл айналаңызда еш қозғалыс болып тұрмаса да,  сізге бәрі теңселіп тұрғандай көрінетін  сезім. Бұл үрдіс, әдетте, айналу сезімі ретінде сипатталды, бірақ ол құлау немесе тербеліс сезімін қамтуы да мүмкін. Вертигоның салдарынан жүрек айну, құсу, жүре алмау немесе тұра алмау немесе жарақат алу сияқты қауіпті жағдайлар орын алуы ықтимал.\r\n\r\n•	Талмаурау– бұл естен тану секілді сезім. Қалтырау  сезімі болуы мүмкін, бір орында тұру қиынға соғады, бірақ айналу немесе айналдыру сезімі жоқ. Көптеген науқастар ауырған кезде, осы талмаурау жағдайын сезінеді. Бірақ жатқан кезде бұл сезімнен айығуға болады.\r\n\r\nЕгер де вертиго немесеталмаураувирусты инфекция және аллергия кезінде байқалса құлақ ауруларының біріне жатқызса болады. Әдетте Вертиго, құлақтың ішкі ауруларында (мысалы, лабиринтте  құлақтың және бастың жарақаттарында немесе құлақ пердесінің қатерсіз ісіктерінде  байқалады.\r\n \r\nТегтер:\r\n\r\nБас айналу   \r\nВертиго   \r\nБас айналудың себептері  \r\nТалмаурау   \r\nТепе-теңдіктің жоғалуы \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1026,'article','464','Көмей','kz','2018-08-10 08:00:58','2018-08-10 07:58:00','__Көмей__– мойынның алдыңғы жағында орналасқан мүше. Сонымен қатар оны дауыс қорабы деп атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары, сондай-ақ өңештің алдында және жоғары орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – Адамов алмасы деп аталады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=464',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Көмей','y','   Көмей __Көмей__– мойынның алдыңғы жағында орналасқан мүше. Сонымен қатар оны дауыс қорабы деп атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары, сондай-ақ өңештің алдында және жоғары орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – Адамов алмасы деп аталады.\r\n \r\n\r\n\r\nКөмей– мойынның алдыңғы жағында орналасқан мүше. Сонымен қатар оны дауыс қорабы деп атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары, сондай-ақ өңештің алдында және жоғары орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – Адамов алмасы деп аталады.\r\n\r\nКөмей 3 бөліктен тұрады:\r\n•	Жоғарғы бөлігі – көмей үстілік бөлігі.\r\n•	Ортаңғы бөлігі – дауыс байламы орналасқан бөлік.\r\n•	Төменгі бөлігі – көмей асты бөлігі. Көмей асты бөлігі – кеңірдекпен жалғасады.\r\n\r\nКөмей тыныс алуға, жұтынуға, сөйлеуге қатысады. Негізінен көмей кеңірдек үстілік қақпақша сияқты жұмыс жасайды, яғни жабады, ашады, тыныс алуға, жұтынуға, сөйлеуге көмектеседі.\r\n\r\nТыныс алу: сіз тыныс алмаған жағдайда дауыс байламдары толық жабық тұрады\r\n.\r\nЖұтыну: көмей кеңірдектің қорғаныш қызметтін атқарады. Сіз тамақты жұтқанда көмей үстілік бөлік жабылып, тамақ өнімдерінің кеңірдекке және өкпеге түсуінің алдын алады. Тамақ өңеш арқылы асқазанға түседі.\r\n\r\nСөйлеу: көмейдің арқасында әр түрлі дыбыстар шығара аласыз. Сөйлегенде, сіздердің дауыс байламдарымыз бір-біріне жақындайды. Өкпеден шығатын ауа дауыс байламдары арқылы өткенде толқындар пайда болып, содан дауыс пайда болады. Тіл, ерін, тістердің арқасында бұл дауыстар сөздерге айналады.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nкөмей\r\nкөмекей\r\nтыныс алу\r\nжұтыну\r\nсөйлеу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1027,'article','541','Ұйқы безі (панкреас)','kz','2018-10-05 10:04:01','2018-10-05 10:02:00','__Ұйқы безі __– іш қуысында асқазан мен бел омыртқаның арасында орналасқан, асқорыту жүйесінің маңызды мүшесі болып табылады. Ол – бауыpмен, ішектермен және басқа да ішкі мүшелермен шектеседі. Қалыпты  ұйқы безінің ұзындығы 15 см құрайды. Қалпы – ұзын алмұрт тәрізді. Ұйқы безінің  кең бөлігін – басы, ортаңғы бөлігін – денесі, жіңішке бөлігін – құйрығы деп атайды.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=541',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ұ','Ұйқы','y','   Ұйқы безі (панкреас) __Ұйқы безі __– іш қуысында асқазан мен бел омыртқаның арасында орналасқан, асқорыту жүйесінің маңызды мүшесі болып табылады. Ол – бауыpмен, ішектермен және басқа да ішкі мүшелермен шектеседі. Қалыпты  ұйқы безінің ұзындығы 15 см құрайды. Қалпы – ұзын алмұрт тәрізді. Ұйқы безінің  кең бөлігін – басы, ортаңғы бөлігін – денесі, жіңішке бөлігін – құйрығы деп атайды. \r\n\r\nҰйқы безі – іш қуысында асқазан мен бел омыртқаның арасында орналасқан, асқорыту жүйесінің маңызды мүшесі болып табылады. Ол – бауырмен, ішектермен және басқа да ішкі мүшелермен шектеседі. Қалыпты  ұйқы безінің ұзындығы 15 см құрайды. Қалпы – ұзын алмұрт тәрізді. Ұйқы безінің  кең бөлігін – басы, ортаңғы бөлігін – денесі, жіңішке бөлігін – құйрығы деп атайды.\r\n\r\nҰйқы безі – өзінен инсулин және тағы да басқа гормондар бөледі. Бұл гормондар қанағымға еніп, бүкіл организмге таралады. Бұл гормондардың қызметі – тамақ арқылы түскен энергияны сақтау және пайдалану болып табылады. Мысалы, инсулин қандағы қанттың деңгейін қалыпты  ұстап тұруға қатысады. Инсулиннің жеткіліксіздігінен қант диабетті туындайды.\r\n\r\nҰйқы безі сонымен қатар асты қорытуға қажетті асқорыту сөлін – ферменттерді өндіреді. Одан өндірілген асқорыту ферменттері арнайы түтікшелер арқылы он екі ішекке түседі. ( он екі ішек – біз қабылдаған тамақтың алғашқы корытылуы жүретін, аш ішектің бастапқы бөлігі.)\r\n \r\nТегтер: \r\nБауыр\r\nинсулин\r\nҚант диабетті\r\nФерменттер\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1028,'article','614','Лейкодистрофия (Александера ауруы)','kz','2018-11-02 10:22:02','2018-11-02 10:20:00','__Лейкодистрофия __–  ми жасушаларына қатысты, сирек кездесетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=614',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Л','Лейкодистрофия','y','   Лейкодистрофия (Александера ауруы) __Лейкодистрофия __–  ми жасушаларына қатысты, сирек кездесетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды. Лейкодистрофия –  ми жасушаларына қатысты, сирек кездесетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды.\r\n\r\nМиелинді қабықтың зақымдануынан ми мен дененің басқа бөліктерінің арасындағы қатынас баяулайды немесе тұйықталып қалады, оның салдары мынадай жайттарға әкеледі:\r\n\r\n•	Қозғалыс үйлесімділігі бұзылады;\r\n•	Сөйлеуде ыңғайсыздық туындайды;\r\n•	Көздің көруі нашарлайды;\r\n•	Есту жағы бұзылады \r\n•	Ментальді және физикалық дамуы бұзылады.\r\n\r\nКөп жағдайда лейкодистрофия тұқым қуалау арқылы генетикалық жолмен беріледі. Аурудың симптомдары кішкентай кезден бастап көрініс береді. Аурудың белгілерін бастапқыда анықтау қиын, бұл ыңғайсыздықпен қиналып жүрген бала сырт көзге сау көрінуі мүмкін. Дегенмен де  бұл симптомдар уақыт өте келе асқынып кетеді.\r\n\r\nӨкінішке қарай қазіргі кезде лейкодистрофияны емдеу әдісі табылмады. Кейбір медициналық дәрілер мен физикалық терапиялар арқылы науқсатың жағдайын жеңілдетуге болады.\r\n\r\nҒалымдар лейкодистрофияның кейбір түрлерін емдеу үшін сүйек кемігін трансплантациялау мүмкіндіктерін қарастыруда.\r\n\r\nТегтер: \r\nЛейкодистрофия\r\nАлександера ауруы\r\nГенетикалық аурулар\r\nБас миы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1029,'article','646','Орхит','kz','2018-11-15 08:54:41','2018-11-15 08:46:00','Орхит – бір немесе екі атабездің қабынуы.\r\nОрхит әртүрлі бактериялар мен вирустардан пайда болады.\r\nОрхитті дамытатын көп таралған вирустардың бірі – эпидемикалық паротит вирусы болып табылады. \r\n','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=646',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Орхит','y','   Орхит Орхит – бір немесе екі атабездің қабынуы.\r\nОрхит әртүрлі бактериялар мен вирустардан пайда болады.\r\nОрхитті дамытатын көп таралған вирустардың бірі – эпидемикалық паротит вирусы болып табылады. \r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nОрхит – бір немесе екі атабездің қабынуы.\r\n\r\nСебептері\r\nОрхит әртүрлі бактериялар мен вирустардан пайда болады.\r\nОрхитті дамытатын көп таралған вирустардың бірі – эпидемикалық паротит вирусы болып табылады. Бұл ауру көбінесе ұл балаларды жыныс мүшелерінің өспелі кезеңінде мазалайды.  Орхит эпидемикалық паротиттің  бастапқы 4-6 күні өткеннен кейін білінеді. Кейінгі кезде, балаларға екпе жүргізудің арқасында эпидемикалық паротит ұшырасуы азайды. \r\nОрхит сондай-ақ, қуық асты безі мен жұмалақ ауруының инфекциясы кезінде де мазалауы мүмкін.\r\nОрхит гоноре немесе хламидиоз секілді  жыныстық жолмен берілетін инфекциясы (ЖЖБИ) кезінде де кездесіп жатады. Орхиттің толық түрі 19-35 жас арасындағы еркектер арасында жиі кездеседі.\r\nЖыныстық жолмен берілетін орхиттің қауіпті факторлары:\r\n•	Қауірті жыныстық байланыстар;\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатынасқа түсе беру;\r\n•	Бұрынғы гонореи немесе басқа да ЖЖБИ\r\n•	ЖЖБИ диагнозы бар адаммен жыныстық қатынаста болу.\r\nЖЖБИ  мен байланысы жоқ орхиттің қауіпті факторлары:\r\n•	45 жастан асқанда;\r\n•	Фоллея катетерасын ұзақ қолданғаннан;\r\n•	Эпидемиялық паротитке қарсы вакцинасын салдырмағаннан;\r\n•	Несеп шығару жолдарының тума ақауы;\r\n•	Несеп шығару жолдарының айналмалы инфекциясы;\r\n•	Несеп шығару жолдарын жедел емдегеннен.\r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Ұрық сұйықтығымен араласып қан шығады;\r\n•	Жыныс мүшесінен бөлінді шығады;\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Шаттың ауруы;\r\n•	Жыныстық қатынас кезінде немесе эякуляция кезінде ауру сезімі  байқалады;\r\n•	Несеп шығару кезінде ауырады;\r\n•	Ұма  ісиді;\r\n•	Шаттың зақымдалған жағы  ісініп, сезімтал болып кетеді;\r\n•	Жұмалақ ісініп, ауырлық сезінеді;\r\n•	Қысым немесе созылу кезінде жұмыртқа жақ ауырып тұрады.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nДәрігерге тексерілу кезінде мынадай жайттар анықталуы мүмкін:\r\n•	Қуық асты безінің  үлкеюі және сезімталдығы;\r\n•	Зақымданған жақтағы шаттың лимфа түйіндері үлкейіп, сезімтал болып кетеді;\r\n•	Зақымдалған жақтың жұмалағы сезімтал болып, ауырып тұрады.\r\nАуруды диагностикалаудың әдістері:\r\n•	Қанның жалпы талдаасы (ҚЖТ)\r\n•	Жұмалақты УДЗ-ға түсіру;\r\n•	Хламидиозға және гонореяға тексеру жүргізу;\r\n•	Несепке талдама жасау;\r\n•	Зәр тамшыларынан бірнеше үлгілер алынады. Соның ішінде бастапқы, соңғы бөлігі, сондай-ақ простатаға жасалатын массаждан кейін үлгісі алынады. \r\n\r\nЕмдеу\r\nМынадай емделу жолдары бар:\r\n•	Антибиотиктер – егер инфекция бактериялардан болса (гонорея немесе хламидиоз сияқты аурулармен жыныстық қатынас жайсайтын серігіңізде емделуі керек);\r\n•	Қабынуға қарсы дәрі-дәрмектер;\r\n•	Тыныштандырғыштар;\r\n•	Зардап шеккен аймаққа мұз пакеттерін қолданумен және ұмаға жоғары қалыпты қамтамасыз етумен төсек тартып жату\r\n\r\nБолжамы\r\nБактериядан пайда болған орхиттің уақытында  диагнозын анықтап, ерте бастан емдесе, атабездің қалыпты қызмет етуін  сақтап қалуға болады.\r\nБолжам бойынша орхит, асқынып,  шошқаборық ауруына ауытқуы мүмкін. Ерлерде орхит эпидемиялық паротит кезінде туындаса,  бедеу болып қалу қаупі бар.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\nКейбір балаларда шошқаборық вирусынан  пайда болған орхит  жұмалақ аторфиясымен астасып кетуі мүмкін.\r\nСондай-ақ орхит бедеулікке соқтыруы мүмкін.\r\nБасқа да потенциалды асқынулар:\r\n•	Созылмалы эпидидимит;\r\n•	Атабез тіндерінің өлуі;\r\n•	Ұма терісі салбырап тұрады;\r\n•	Ұма абсцесі.\r\nҰма немесе атабез қатты ауырса, ол атабездің қан тамрыларының бұралып қалуынан болуы мүмкін. Ондай жағдайда жедел түрдегі медициналық көмек қажет болады. Егер   сіздің ұмаңыз бен атабезіңіз күтпеген жерден  қатты ауырып кетсе, міндетті түрде дәрігерге хабарласыңыз.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nАтабезге байланысты кез-келген мәселемен дәрігерге қаралғаныңыз жөн.\r\nЕгер сіздің атабезіңіз кенеттен, немесе оқыс жағдайда ауыра қалса 103 телефон нөмірі арқылы жедел медициналық көмек шақырыңыз.\r\n\r\nАлдын алу\r\nЭпидемиялық паротитке қарсы екпе - паротитпен байланысты орхиттің пайда болуының алдын алады. ИППП-мен байланысты орхиттің дамуының алдын алу үшін, тек бір адаммен  қауіпсіз жыныстық қатынас жасап, мүшеқап пайдаланған оңтайлы шешім болмақ.\r\n\r\nСинонимдері\r\nЭпидидимоорхит; атабез инфекциясы\r\nТегтер: орхит\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1030,'article','654','Қуық асты безінің қатерлі ісігі ','kz','2018-11-16 04:23:51','2018-11-16 04:23:00','__Қуық асты безінің қатерлі ісігі __– бұл қуық асты безінің тіндерінің қалыптан тыс өсуі. Қуық асты безі – бұл жаңғақ пішіндес, қуықтың астында орналасқан, шәует сұйықтығын өндіретін мүше болып табылады.\r\n\r\nҚуық асты безінің қатерлі ісігі не себепті дамитынын мамандар әлі анықтаған жоқ, дегенмен олар қатерлі ісіктің даму қаупі жылдар бойы еселеніп және отбасылық анамнез салдарынан өсуі мүмкін деп есептейді. Қуық асты безінің қатерлі ісігі 50 жастан асқан ер адамдарда жиі кездеседі. Сондай-ақ өлім көрсеткіші жағынан қатерлі ісіктер арасында екінші орынды алады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=654',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қуық','y','   Қуық асты безінің қатерлі ісігі  __Қуық асты безінің қатерлі ісігі __– бұл қуық асты безінің тіндерінің қалыптан тыс өсуі. Қуық асты безі – бұл жаңғақ пішіндес, қуықтың астында орналасқан, шәует сұйықтығын өндіретін мүше болып табылады.\r\n\r\nҚуық асты безінің қатерлі ісігі не себепті дамитынын мамандар әлі анықтаған жоқ, дегенмен олар қатерлі ісіктің даму қаупі жылдар бойы еселеніп және отбасылық анамнез салдарынан өсуі мүмкін деп есептейді. Қуық асты безінің қатерлі ісігі 50 жастан асқан ер адамдарда жиі кездеседі. Сондай-ақ өлім көрсеткіші жағынан қатерлі ісіктер арасында екінші орынды алады. Қуық асты безінің қатерлі ісігі – бұл қуық асты безінің тіндерінің қалыптан тыс өсуі. Қуық асты безі – бұл жаңғақ пішіндес, қуықтың астында орналасқан, шәует сұйықтығын өндіретін мүше болып табылады.\r\n\r\nҚуық асты безінің қатерлі ісігі не себепті дамитынын мамандар әлі анықтаған жоқ, дегенмен олар қатерлі ісіктің даму қаупі жылдар бойы еселеніп және отбасылық анамнез салдарынан өсуі мүмкін деп есептейді. Қуық асты безінің қатерлі ісігі 50 жастан асқан ер адамдарда жиі кездеседі. Сондай-ақ өлім көрсеткіші жағынан қатерлі ісіктер арасында екінші орынды алады.\r\n\r\nҚуық асты безі қатерлі ісігінің бастапқы сатыларында ешқандай симптомдар байқалмайды. Ал егер симптомдар байқалса, олар зәр шығару қиындықтары ретінде болады (мысалы, зәрді өз еркімен шығара алмау немесе зәр ұстамау секілді).\r\n\r\nКей жағдайларда қуық асты безінің қатерлі ісігі бастапқы сатыда анықталып жатса, ол айтарлықтай емделіп кетеді. Ауруды емдеуге мыналар жатады: мұқият бақылауда ұстау, дәрі-дәрмектерді, рентгендік терапияны қолдану және жедел араласу.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1031,'article','949','Balalardaǵy ishek ınfektsııalary','qz','2018-07-16 07:03:32','2018-07-16 06:55:00','Dıareıa (jıi jáne suıyq nájis) – ishek ınfektsııalarynyń jıi sebebi, biraq, basqa aýrýlardyń nemese emdámdegi ózgeristiń sımptomy da bolýy múmkin. Ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary -  vırýstar nemese bakterııalar.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn qozdyrǵyshtyń túri adamnyń mekendeıtin geografııalyq aýmaǵyna, ekonomıkalyq damý deńgeıine, sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne jeke gıgıena normalaryn qadaǵalaýyna baılanysty. Mysaly, dıareıanyń órshýi sanıtarlyq jaǵdaıy nashar elderde nemese qoqystardy tyńaıtqysh retinde qoldanýda jıi paıda bolady, mundaı jaǵdaıda aýyz sýynyń jáne kókónis daqyldarynyń mıkrobtarmen jáne parazıttermen lastanýy oryn alady.\r\n\r\nAQSh sekildi damyǵan elderde dıareıa jaǵdaılary kóbinese, taǵamdyq ýlanýmen baılanysty. Taǵamdyq ýlaný bakterııalardyń ýyttary durys saqtalmaǵan nemese tıisti túrde daıyndalmaǵan taǵam ónimderinen adam organızmine túsýinde paıda bolady.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn vırýstar – gastroenterıt vırýstary – óte juqpaly jáne turmystyq jabdyqtar arqyly jeńil taralady (mysaly, jataqhanada). Bir jaqsysy, kóbinese dıareıa birneshe kún ishinde ózdiginshe aıaqtalady. Saý jasóspirimder men eresekter úshin  vırýstyq gastroenterıt jıi, biraq, kúrdeli emese jaısyzdyq. Biraq, ol kishkentaı balalar jáne sozylmaly aýrýy bar adamdarda organızmniń sýsyzdanýyna jıi aparyp, shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\nIshek ınfektsııalary jáne dıareıa bakterııalar men parazıtterdiń kóptegen túrleriniń saldarynan týyndaıdy. Bul ınfektsııalardyń kópshiligi jeńil jáne birneshe kún ishinde ótedi, biraq, kúrdeli túrleri de kezdesedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=949',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalardaǵy','y','   Balalardaǵy ishek ınfektsııalary Dıareıa (jıi jáne suıyq nájis) – ishek ınfektsııalarynyń jıi sebebi, biraq, basqa aýrýlardyń nemese emdámdegi ózgeristiń sımptomy da bolýy múmkin. Ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary -  vırýstar nemese bakterııalar.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn qozdyrǵyshtyń túri adamnyń mekendeıtin geografııalyq aýmaǵyna, ekonomıkalyq damý deńgeıine, sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne jeke gıgıena normalaryn qadaǵalaýyna baılanysty. Mysaly, dıareıanyń órshýi sanıtarlyq jaǵdaıy nashar elderde nemese qoqystardy tyńaıtqysh retinde qoldanýda jıi paıda bolady, mundaı jaǵdaıda aýyz sýynyń jáne kókónis daqyldarynyń mıkrobtarmen jáne parazıttermen lastanýy oryn alady.\r\n\r\nAQSh sekildi damyǵan elderde dıareıa jaǵdaılary kóbinese, taǵamdyq ýlanýmen baılanysty. Taǵamdyq ýlaný bakterııalardyń ýyttary durys saqtalmaǵan nemese tıisti túrde daıyndalmaǵan taǵam ónimderinen adam organızmine túsýinde paıda bolady.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn vırýstar – gastroenterıt vırýstary – óte juqpaly jáne turmystyq jabdyqtar arqyly jeńil taralady (mysaly, jataqhanada). Bir jaqsysy, kóbinese dıareıa birneshe kún ishinde ózdiginshe aıaqtalady. Saý jasóspirimder men eresekter úshin  vırýstyq gastroenterıt jıi, biraq, kúrdeli emese jaısyzdyq. Biraq, ol kishkentaı balalar jáne sozylmaly aýrýy bar adamdarda organızmniń sýsyzdanýyna jıi aparyp, shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\nIshek ınfektsııalary jáne dıareıa bakterııalar men parazıtterdiń kóptegen túrleriniń saldarynan týyndaıdy. Bul ınfektsııalardyń kópshiligi jeńil jáne birneshe kún ishinde ótedi, biraq, kúrdeli túrleri de kezdesedi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nIshek ınfektsııalary týraly jalpy aqparat\r\n\r\nDıareıa (jıi jáne suıyq nájis) – ishek ınfektsııalarynyń jıi sebebi, biraq, basqa aýrýlardyń nemese emdámdegi ózgeristiń sımptomy da bolýy múmkin. Ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary -  vırýstar nemese bakterııalar.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn qozdyrǵyshtyń túri adamnyń mekendeıtin geografııalyq aýmaǵyna, ekonomıkalyq damý deńgeıine, sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne jeke gıgıena normalaryn qadaǵalaýyna baılanysty. Mysaly, dıareıanyń órshýi sanıtarlyq jaǵdaıy nashar elderde nemese qoqystardy tyńaıtqysh retinde qoldanýda jıi paıda bolady, mundaı jaǵdaıda aýyz sýynyń jáne kókónis daqyldarynyń mıkrobtarmen jáne parazıttermen lastanýy oryn alady.\r\n\r\nAQSh sekildi damyǵan elderde dıareıa jaǵdaılary kóbinese, taǵamdyq ýlanýmen baılanysty. Taǵamdyq ýlaný bakterııalardyń ýyttary durys saqtalmaǵan nemese tıisti túrde daıyndalmaǵan taǵam ónimderinen adam organızmine túsýinde paıda bolady.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn vırýstar – gastroenterıt vırýstary – óte juqpaly jáne turmystyq jabdyqtar arqyly jeńil taralady (mysaly, jataqhanada). Bir jaqsysy, kóbinese dıareıa birneshe kún ishinde ózdiginshe aıaqtalady. Saý jasóspirimder men eresekter úshin  vırýstyq gastroenterıt jıi, biraq, kúrdeli emese jaısyzdyq. Biraq, ol kishkentaı balalar jáne sozylmaly aýrýy bar adamdarda organızmniń sýsyzdanýyna jıi aparyp, shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\nIshek ınfektsııalary jáne dıareıa bakterııalar men parazıtterdiń kóptegen túrleriniń saldarynan týyndaıdy. Bul ınfektsııalardyń kópshiligi jeńil jáne birneshe kún ishinde ótedi, biraq, kúrdeli túrleri de kezdesedi.\r\n\r\n\r\nJıi kezdesetin ishek ınfektsııalary\r\n\r\nTómende ishek ınfektsııalarynyń keıbir túrleri keltirilgen, múmkin estigen bolarsyzdar:\r\n\r\n·         AQSh –ta salmonella bakterııalary jylyna dııareıanyń 1-5 mıllıon jaǵdaıynyń sebebin quraıdy. Negizinen, bul bakterııalar taǵamdyq ýlanýdy týyndatady.  Olar taýyqtyń shıki eti men jumyrtqasynda jıi kezdesedi.\r\n\r\n·         Shıgella bakterııasy asa juqpaly jáne adamnan adamǵa ońaı juǵady. Olar ishektiń qabyrǵasyn zaqymdap, qantalaıtyn oıyq jaranyń paıda bolýyna yqpal etedi. Shıgella ınfektsııalary jyl saıyn álemde dıareıanyń  160 mıllıon jaǵdaıyna sebepshi bolady.\r\n\r\n·         Ishek taıaqshasynyń bakterııalary adamnyń jáne janýarlardyń nájisinde bolady. Bakterııalardyń  keıbir shtammdary ýyt bóledi, ol kishkentaı balalar men egde jastaǵy adamdardyń ómirine qaýipti bolýy múmkin. Basqalary saıahatshynyń dıareıasyn týyndatýy múmkin – bul jeńilirek ınfektsııa. Ishek taıaqshasy adamnyń adammen tikeleı qatynasynda nemese zararlanǵan sý nemese taǵam arqyly taralady, mysaly, gambýrgerdegi nashar pisken sıyr eti nemese jýylmaǵan jemister arqyly.\r\n\r\n·         Lıamblııalar – lastanǵan sý, jáne adamnyń adammen tyǵyz qatynasynda jeńil taralatyn  parazıtter. Olar AQSh-taǵy ishek ınfektsııalarynyń taǵy bir jıi sebebi. Bul parazıt mojet akvaparkter men basseınderde jıi kezdesedi, sebebi, ol hlordyń áserine turaqty. Zalaldy sý kózderinde shomylý nemese ishý sozylmaly dıareıanyń damýyna aparady. Balalar bala baqshada lıamblııany jıi juqtyrady jáne úıinde otbasynyń múshelerine parazıtterdi juqtyrýy múmkin.\r\n\r\n·         Taǵy bir parazıt - krıptosporıdııa, balabaqshadaǵy jáne basqa qoǵamdyq oryndardaǵy dıareıa epıdemııasynyń jıi sebepshisi. Krıptosporıdııa kóbinese, sýly ish ótýyn týyndatady, ol 2 aptadan artyq ýaqytqa sozylýy múmkin.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nÁdette, ishek ınfektsııalary ishtiń túıilip aýyrýymen jáne ish ótýimen qosarlanady. Sondaı-aq kelesi sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n·         qyzba\r\n\r\n·         tábetti joǵaltý\r\n\r\n·         júrek aınýy\r\n\r\n·         qusý\r\n\r\n·         salmaq joǵaltý\r\n\r\n·         sýsyzdaný\r\n\r\n·         nájistegi silemeı nemese qan\r\n\r\nBul  sımptomdar, ádette, birneshe kúnge sozylady. Eger sımptomdardyń uzaqtyǵy 2 aptadan artyq sozylsa, sozylmaly dıareıa oryn alǵan. Osyndaıda  nemese nájiste qan bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\r\nSımptomdar qaı kezde paıda bolady?\r\n\r\nIshek ınfektsııalarynyń ınkýbatsııalyq kezeńi aýrýdyń naqty qozdyrǵyshynyń túrine baılanysty ár túrli bolady. Mysaly, shıgelladan týyndaǵan ınfektsııalardyń ınkýbatsııalyq kezeńi ádette,  2 - 4 kúnge sozylady, biraq, vırýstyq ınfektsııalarda ınkýbatsılyq kezeń  4-48 saǵatqa sozylady.\r\n\r\nParazıtarlyq  ınfektsııalardyń ınkýbatsııalyq kezeńi uzaǵyraq. Mysaly, lıamblııalar saldarynan týyndaǵan ınfektsııalarda aýrýdyń sımptomdary damýyna deıin 1-4 apta ótýi múmkin. Qozdyrǵyshtyń túrine baılanysty jáne adamnyń jalpy jaǵdaıyna saı ishek ınfektsııasy birneshe kún nemese aptaǵa sozylýy múmkin.\r\n\r\n\r\nQandaı ýaqyt aralyǵynda ishek ınfektsııalary juqpaly bolady?\r\n\r\nIshek  ınfektsııalary asa juqpaly. Olar adamnan adamǵa kir qol, zalaldy tamaq jáne sý, úı janýarlary arqyly juǵýy múmkin. Kópshilik jaǵdaılarda ınfektsııalar dıareıa ótkenge deıin juqpaly bolady, biraq, keıbir jaǵdaılarda odan uzaq bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nAldyn alý sharalary bar ma?\r\n\r\nIshek ınfektsııalarynyń asa tıimdi aldyn alý joly – qoldy jıi jýý. Mıkrobtar organızmge taǵamdy  kir qolmen jeýde nemese tyrnaqty tistegende túsýi múmkin.\r\n\r\nDárethanadan keıin jáne tamaq isher aldynda qoldy sabyndap jýyp-shaıý qajet. Jýynatyn bólmeniń tazalyǵyn qoldaý da ınfektsııanyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn mıkrobtar taǵam ónimderimen jáne sýmen taralýy múmkin. Ózińizdi qorǵaý úshin tamaqty muqııat daıyndap, shıki kókónister men jemisterdi jýyńyz. Gambýrgerge tolyq pisken etti qoldanyńyz, tamaqtyń qalǵanyn tońazytqyshta saqtańyz, sebebi, birneshe saǵat tońazytqyshtan tys turǵan tamaqta dámdi túski asta aýrý qozdyratyn bakterııalar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAs úılik jabdyqtaryńyz jáne kesý taqtaılary taza bolýyn qadaǵalańyz, ásirese, shıki etten, jumyrtqa men qus etin óńdegennen keıin. Birneshe saǵat boıy tońazytqyshtan tys bolǵan tamaqty ishýden alshaq bolyńyz, qyzdyrǵanda da olarda ýyttar qalýy múmkin.\r\n\r\nSaıahat kezinde bulaqtan, kólden sý ishpeńiz, bul úshin jergilikti densaýlyq saqtaý organdarynyń bul sýdyń aýyz sýǵa jaramdylyǵyn rastaýy bolýy qajet. Keıbir damýshy elderde sýdy krannan emes, bótelkeden ishýge keńes beriledi, bul jerlerde kósheden sý satyp alyp ishýde de saq bolǵan jón.\r\n\r\nÚı janýarlary, ásirese, reptılııalar mıkrobtardy taratýy múmkin. Úı janýarynyń ydysyn ózińizdiń ydysyńyzdy jýatyn rakovınada jýmańyz. Úı janýaryn sıpaǵannan keıin qolyńyzdy jýyńyz!\r\n\r\n\r\nDárigerge kóriný qajet pe?\r\n\r\nKeıde, barlyq tyrysýǵa qaramastan, ishek ınfektsııasy oryn alady. Balanyń ishi ótse, qyzba bolsa nemese ishi aýyrǵanyn eresekterge aıtýǵa úıretý qajet. Eresekter balany dárigerge kórsetýi tıis.\r\n\r\nEger ózińizdi enjar sezinseńiz, teriniń qurǵaqtyǵy nemese aýyzdyń qurǵaqtyǵy oryn alsa, nemese nájiste qan nemese silemeı bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet. Sondaı-aq, suıyqtyq ishe almaıtyndaı,  basylmaıtyn qusý bolsa, nemese aýrýdyń sımptomdary 3 kúnnen artyq sozylsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\r\nBul ınfektsııalar qalaı emdeledi?\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn kóptegen ınfektsııalar, ásirese, vırýstyqtar, ádette, emdeýsiz ótedi. Sýsyzdanýdyń aldyn alý úshin suıyqtyqtyń mol kólemin ishý – aýrýdyń betin baıqaý úshin durys tásil. Organızmniń sýsyzdanýynda aýrýhanaǵa jatyp, dıareıa, qusý jáne qyzba kezinde joǵaltqan suıyqtyqty tolyqtyrý úshin kóktamyr arqyly suıyqtyq engizilýi qajet bolady.\r\n\r\nDárigerge kóringende ishek ınfektsııasynyń túrin anyqtaý úshin\n nájistiń taldaýyn tapsyrý qajet bolýy múmkin. Dárilik preparattardy taǵaıyndaýdyń qajettigi aýrýdyń qozdyrǵyshyna baılanysty. Eger parazıtarlyq ınfektsııa bolsa, dáriger antıparazıtarlyq preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nVırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary kezinde emdeý qajet bolmaıdy, biraq, ımmýndyq júıesi álsiregen adamdar ınfektsııa búkil organızmge taramas úshin antıbıotıkterdi taǵaıyndaýǵa muqtaj bolady.\r\n\r\n\r\nÓzin sezinýdi jaqsartý úshin qandaı sharalar qabyldaýǵa bolady?\r\n\r\nOrganızmniń sýsyzdanýynyń aldyn alsańyz, ózińizdi jaqsy sezinesiz. Dıareıa kezinde suıyqtyqty joǵaltýmen qatar elektrolıtter (natrıı jáne kalıı) de joǵaltylady. Organızm olarsyz qalypty qyzmet ete almaıdy, sondyqtan, olardyń ornyn tolyqtyrý qajet. Quramynda natrıı bar sorpa nemese kóje, kalıı bar 100% jemis shyrynyn (qantsyz) ishińiz.\r\n\r\nTamaq ishe alatyndaı bolǵanda, quramynda kalıı bar jumsaq jemis nemese kókónisti tutynyńyz. Maıly taǵamdy, sút ónimderin, talshyǵy mol ónimdi nemese tátti taǵamdy dıareıa basylǵanǵa deıin  qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Sporttyq nemese alkogolsiz sýsyndardy ishpeńiz, olarda elektrolıtter bolǵanymen, qanty kóp bolǵandyqtan, dıareıany ýshyqtyrady.\r\n\r\nDıareıa, ádette, tez basylady. Suıyqtyqty jetkilikti ishińiz, jáne dárigerdiń usynystaryn oryndańyz, osylaısha, qysqa merzimde ózińizdi jaqsy sezinesiz.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://kidshealth.org/teen/infections/intestinal/diarrhea.html\r\n\r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1032,'article','954','Balardaǵy appendıtsıt','qz','2018-07-16 07:57:25','2018-07-16 07:49:00','Ata-analarǵa balasynda appendıtsıt bar ekenin bilý qıynǵa túsedi. Basynda aýrý gastroenterıtke uqsaıdy. Klassıkalyq belgileri – ishtiń aýyrsynýy, qyzba jáne qusý. Sırek jaǵdaıda ishtiń ótýi paıda bolýy múmkin.  \r\n\r\nBasqa aıqyn belgisi (biraq, únemi bola bermeıdi) kindik tusynda paıda bolatyn aýyrsyný, birtindep ulǵaıyp, ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysady.\r\n\r\nBalanyń ishi keýip, ustaǵanda sezimtal bolýy múmkin, eger qabynǵan appendıksi aıaqqa baratyn bulshyq etti titirkendirse, bala oń jaǵyna aqsańqyrap, nemese ońǵa qaraı qısaıýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=954',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balardaǵy','y','   Balardaǵy appendıtsıt Ata-analarǵa balasynda appendıtsıt bar ekenin bilý qıynǵa túsedi. Basynda aýrý gastroenterıtke uqsaıdy. Klassıkalyq belgileri – ishtiń aýyrsynýy, qyzba jáne qusý. Sırek jaǵdaıda ishtiń ótýi paıda bolýy múmkin.  \r\n\r\nBasqa aıqyn belgisi (biraq, únemi bola bermeıdi) kindik tusynda paıda bolatyn aýyrsyný, birtindep ulǵaıyp, ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysady.\r\n\r\nBalanyń ishi keýip, ustaǵanda sezimtal bolýy múmkin, eger qabynǵan appendıksi aıaqqa baratyn bulshyq etti titirkendirse, bala oń jaǵyna aqsańqyrap, nemese ońǵa qaraı qısaıýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAta-analarǵa balasynda appendıtsıt bar ekenin bilý qıynǵa túsedi. Basynda aýrý gastroenterıtke uqsaıdy. Klassıkalyq belgileri – ishtiń aýyrsynýy, qyzba jáne qusý. Sırek jaǵdaıda ishtiń ótýi paıda bolýy múmkin.  \r\n\r\nBasqa aıqyn belgisi (biraq, únemi bola bermeıdi) kindik tusynda paıda bolatyn aýyrsyný, birtindep ulǵaıyp, ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysady.\r\n\r\nBalanyń ishi keýip, ustaǵanda sezimtal bolýy múmkin, eger qabynǵan appendıksi aıaqqa baratyn bulshyq etti titirkendirse, bala oń jaǵyna aqsańqyrap, nemese ońǵa qaraı qısaıýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAppendıtsıt degenimiz ne? \r\n  \r\nAppendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń - pishini jaǵynan saýsaqqa uqsaıtyn, shaǵyn, qýys aǵzanyń qabynýy. Appendıks toq ishektiń bastapqy bóliginde bolady. Bul qabyný bakterııalardyń appendıkstiń ishinde qatty nájispen bitelýinde nemese kiretin sańylaýdy ulǵaıǵan lımfalyq túıinder basqanda  paıda bolýy múmkin. \r\n\r\n\r\n\r\nAppendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi ishek tininiń shaǵyn qaltashasy.\r\n\r\nJuqpalanǵannan keıin appendıksti alyp tastaý qajet, sebebi, onyń jarylýynyń jáne ınfektsııanyń ish qýysyna taralýynyń aldyn alý qajet.\r\n\r\n \r\nAppendıtsıt qanshalyqty jıi paıda bolady?\r\n\r\nAppendıtsıt shuǵyl ish hırýrgııasynyń keń taralǵan sebebi. Kóptegen elderde halyqtyń 7 paıyzynda ómir boıynda appendıtsıt paıda bolady. Appendıtsıttiń paıda bolý yqtımaldyǵy 10-nan 30 jas aralyǵynda kezdesedi. Appendıtsıt jaǵdaılarynyń jalpy sany azaıýda. Sarapshylardyń oıynsha, bul adamdardyń ratsıonyndaǵy talshyqtyń mólsheriniń artýyna baılanysty.\r\n\r\n \r\nQaýip faktorlary bar ma?\r\n\r\nOtbasynda appendıtsıt aýrýy bolǵan adamdar, sondaı-aq, erlermen salystyrǵanda áıelder bul aýrýǵa beıim keledi. Eger balada as qorytý jáne tynys alý máselelerin týyndatatayn tuqym qýalaıtyn aýrý – mýkovıstsıdoz bolsa, onyń boıynda appendıtsıt paıda bolýyna beıimdilik bolady.\r\n\r\n \r\nBalańyzda appendıtsıt bar dep sanasańyz, ne isteý kerek?\r\n\r\nPedıatrǵa kórinińiz. Balańyzdy jedel járdem bólimshesine aparý qajet bolsa, ol sizge túsindiredi. Appendıtsıtti óz betinshe emdeýge bolmaıdy, sebebi, ol jarylyp ketip, ınfektsııanyń barlyq ish qýysyna taralýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nBalaǵa ish júrgizetin preparattar bermeńiz jáne klızma jasamańyz. Olar appendıkstiń jarylýyna aparýy múmkin. Balany jubatyp, tynyshtandyrýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\nAýrýhanada dáriger balańyzdy tekseredi. Rentgen, ýltradybys nemese kompıýterlik tomografııa – osy aýyrsyndyrmaıtyn sharalar arqyly balańyzdaǵy appendıkstiń tolyq kórinisin alýǵa bolady.\r\n\r\nDáriger ınfektsııa belgisin anyqtaý úshin qan taldaýyn, sondaı-aq, sımptomdar nesep joldarynyń ınfektsııasynan bolý múmkindigin anyqtaý úshin nesep taldaýyn taǵaıyndaıdy. Sonymen qatar, balaǵa operatsııa qajettiligin bilý úshin dáriger hırýrgpen keńesedi.\r\n\r\n \r\nOperatsııa qalaı ótedi?\r\n\r\nBalaǵa jalpy narkoz beriledi, osydan keıin hırýrg ishtiń tusyn azdap tiledi. Odan keıin appendıksti toq ishekten ajyratyp, ınfektsııaǵa baılanysty tolyp ketken suıyqtyqtan tazartady.\r\n\r\nKeıbir hırýrgter operatsııany arnaıy aspap – laparoskoptyń (ushynda kishkentaı kamerasy bar zond) kómegimen oryndaıdy, ol ishte ne bolyp jatqandyǵyn kórsetedi, bul kezde úlken tilik jasaýdyń qajeti bolmaıdy. \r\n\r\nDáriger, sonymen qatar, tiliktiń ınfektsııaǵa ushyramaýy úshin antıbıotıkter taǵaıyndaıdy. Operatsııadan keıin bala aýrýhanada 1-3 kún boıy bolady.\r\n\r\n \r\nAppendıtsıt jarylyp ketse, ne bolýy múmkin?\r\n\r\nBakterıaldyq ınfektsııanyń aýyr túrde ótýinde appendıks jarylyp ketip, bakterııalar zaqymdanǵan aǵzadan ish qýysyna taraýy  múmkin. Bul jaǵdaıda bala aýrýhanaǵa jatqyzylady, ınfektsııamen kúresý úshin oǵan vena (kóktamyr) arqyly antıbıotıkter engizý taǵaıyndalady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý qajettigi saqtalady, hırýrgter sizben operatsııa jasaýǵa qolaıly ýaqyt jáne vena arqyly antıbıotıkter engizý uzaqtyǵyn talqylaıdy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1033,'article','957','Bastyń saqına aýrýy','qz','2018-07-16 08:33:41','2018-07-16 08:20:00','Bastyń saqına aýrýy bas aýrýynyń jıi kezdesetin túri, júrek aınýy, qusý nemese jaryqqa sezimtaldyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Adamdardyń kópshiliginde bastyń bir jaǵynda bolatyn, solqyldaýmen qosarlanatyn aýyrsyný seziledi.\r\n\r\nSaqınasy bar keıbir adamdarda bas aýrýynyń paıda bolýyna deıin «aýra» atalatyn belgi beretindeı sımptomdar bolady. Aýra – bas aýrýynyń paıda bolýy jaıly belgi beretin sımptomdar toby, kórý buzylystaryn qosa.\r\n\r\nBastyń saqına aýrýynyń sımptomdary – jaryq pen dybysqa joǵary sezimtaldyq,júrek aınýy, aýranyń paıda bolýy (bir kózdiń kórmeýi nemese týnneldik kórý), sóıleýdegi qıyndyq jáne kúshti aýyrsyný, ásirese, bastyń bir jaǵynda.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=957',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bastyń','y','   Bastyń saqına aýrýy Bastyń saqına aýrýy bas aýrýynyń jıi kezdesetin túri, júrek aınýy, qusý nemese jaryqqa sezimtaldyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Adamdardyń kópshiliginde bastyń bir jaǵynda bolatyn, solqyldaýmen qosarlanatyn aýyrsyný seziledi.\r\n\r\nSaqınasy bar keıbir adamdarda bas aýrýynyń paıda bolýyna deıin «aýra» atalatyn belgi beretindeı sımptomdar bolady. Aýra – bas aýrýynyń paıda bolýy jaıly belgi beretin sımptomdar toby, kórý buzylystaryn qosa.\r\n\r\nBastyń saqına aýrýynyń sımptomdary – jaryq pen dybysqa joǵary sezimtaldyq,júrek aınýy, aýranyń paıda bolýy (bir kózdiń kórmeýi nemese týnneldik kórý), sóıleýdegi qıyndyq jáne kúshti aýyrsyný, ásirese, bastyń bir jaǵynda. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBastyń saqına aýrýy bas aýrýynyń jıi kezdesetin túri, júrek aınýy, qusý nemese jaryqqa sezimtaldyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Adamdardyń kópshiliginde bastyń bir jaǵynda bolatyn, solqyldaýmen qosarlanatyn aýyrsyný seziledi.\r\n\r\nSaqınasy bar keıbir adamdarda bas aýrýynyń paıda bolýyna deıin «aýra» atalatyn belgi beretindeı sımptomdar bolady. Aýra – bas aýrýynyń paıda bolýy jaıly belgi beretin sımptomdar toby, kórý buzylystaryn qosa.\r\n\r\n\r\n\r\nBastyń saqına aýrýynyń sımptomdary – jaryq pen dybysqa joǵary sezimtaldyq,júrek aınýy, aýranyń paıda bolýy (bir kózdiń kórmeýi nemese týnneldik kórý), sóıleýdegi qıyndyq jáne kúshti aýyrsyný, ásirese, bastyń bir jaǵynda.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary ádette, 10-45 jas aralyǵynda paıda bolady. Keıde odan keıin de kezdesedi.\r\n\r\nSaqına erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi. Saqına bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýy múmkin. Keıbir áıelderde bas saqınasynyń ustamalary júktilik kezinde azaıýy múmkin.\r\n\r\nSaqına mıdyń aýytqýly belsendi bóliginde týyndaıdy, birneshe faktorlar saldarynan bolady. Alaıda, ustamalardyń paıda bolýynyń naqty sebebi belgisiz. Búginde medıtsına sarapshylarynyń kópshiligi ustama mıda bastalyp, júıke joldaryn jáne túrli hımııalyq zattekterdi qamtıdy dep saınaıdy. Aýrýǵa baılanysty ózgerister mıdaǵy jáne qorshaıtyn tinderdegi qan aǵymynyń buzylysyna aparady.\r\n\r\nAlkogol, kúızelis, ashýshańdyq, keıbir ıister, parfıýmerııa, qatty daýys, kúshti jaryq jáne temeki shegý saqınany týyndatýǵa sebepshi bolady. Saqınanyń ustamalaryn týyndatatyn basqa jaıttar:\r\n\r\n* Kofeın\r\n* Áıelderde etekkir aınalymy kezindegi nemese uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaýdan gormondar ózgerisi\r\n* Uıqy fazasynyń buzylysy\r\n* Dene jattyǵýlaryn oryndaý nemese basqa júkteme\r\n* Tamaq ishý ýaqytyn jiberip alý\r\n* Temeki shegý nemese tútin áseri\r\n \r\nSaqına ustamalary sondaı-aq, belgili bir ónimderden týyndaýy múmkin. Jıi kezdesetin túrleri:\r\n\r\n* Kez kelgen óńdelgen, fermenttelgen, tuzdalǵan nemese marınadtalǵan ónimder, sondaı-aq, natrıı glýtamaty bar ónimder.\r\n* Nan-toqash ónimderi, shokolad, jańǵaq, arahıs maıy jáne sút ónimderi.\r\n* Qyzyl sharapta, eski syrlarda, ystalǵan balyqta, taýyq baýyrynda, injirde jáne keıbir burshaq tuqymdastarda bolatyn tıramın quramdas ónimder.\r\n* Jemister  (avokado, banan, tsıtrýstylar).\r\n* Quramynda nıtrat bar et (bekon, hot-dog, salıamı, konservilengen et).\r\n* Pııaz.\r\n \r\nBul tizimdi jalǵastyrýǵa bolady.\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary mıdaǵy isiktiń nemese basqa kúrdeli máseleniń nátıjesi emes. Degenmen, tek tájirıbeli dáriger ǵana sımptomnyń saqınamen nemese basqa aýrýmen baılanysty ekendigin anyqtaı alady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nKórý buzylystary, nemese aýra - saqınanyń belgisi. Aýra eki kózdi de qamtıdy, jáne kelesi sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n* Kórmeıtin daqtyń ýaqytsha paıda bolýy\r\n* Kórýdegi buzylystar\r\n* Kózdegi aýyrsyný\r\n* Juldyzshalar nemese ırek syzyqtardyń kórinýi\r\n* Týnneldik kórý\r\n \r\nBasqa belgileriniń sımptomdary –esineý, nazardy shoǵyrlandyrý qıyndyǵy, júrek aınýy jáne tıisti sózdi tańdaı almaý.\r\n\r\nSaqınasy bar adamnyń bárinde aýra bola bermeıdi. Aýra, ádette, bas aýrýyna deıin 10-15 mınýt buryn paıda bolady. Degenmen, aýra saqınaǵa deıin birneshe mınýtten 24 saǵatqa deıingi aralyqta paıda bolýy múmkin. Bas aýrýy aýradan keıin árdaıym bola bermeıdi.\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary ortasha nemese kúshti bolýy múmkin. Aýyrsyný kózdiń túbinde nemese bastyń, moıynnyń artqy jaǵynda sezilýi múmkin. Kóptegen naýqastarda bas aýrýlary únemi bir jaǵynda bastalady. Ádette bolatyn bas aýrýynyń túrleri:\r\n\r\n* Solqyldaıtyn nemese ortasha\r\n* Bastyń bir jaǵynda kúshtirek\r\n* Ortasha aýyrsynýdan bastap, birneshe mınýtten birneshe saǵatqa deıin ýshyǵady\r\n* 6 - 48 saǵat arasynda sozylady\r\n \r\nBas aýrýymen qatar kezdesetin basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Qaltyraý  \r\n* Nesep júrýiniń jıileýi\r\n* Sharshaý\r\n* Tábettiń bolmaýy\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n* Uıyp, jansyzdaný, shanshý sezimi nemese álsizdik\r\n* nazardy shoǵyrlandyrý qıyndyǵy, jáne tıisti sózdi tańdaı almaý\r\n* jaryqqa jáne dybysqa sezimtaldyq\r\n* tersheńdik\r\n \r\nSımptomdar saqına ótkennen keıin de saqtalýy múmkin. Naýqastar keıde bul jaǵdaıdy saqınadan keıingi «aıyqpaý» sanaıdy. Onyń sımptomdary:\r\n\r\n* oılaýdyń aıqyn bolmaýy, bulyńǵyrlyǵy\r\n* uıqy basýy\r\n* moıyndaǵy aýyrsyný\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger aýrýdyń sımptomdary, otbasylyq saqına tarıhy týraly suraq qoıyp, bas aýrýynyń túrin anyqtaıdy. Bas aýrýynyń bulshyq ettiń shıryǵýymen, muryn qýysyndaǵy máselelermen, nemese bastyń kúrdeli aýrýymen baılanysyn anyqtaý úshin tolyq medıtsınalyq tekseris qajet.\r\n\r\nBas aýrýynyń saqına ekendigin anyqtaıtyn naqty ádis joq. Degenmen, eger buryn ótip kórmeseńiz, nemese álsizdik, estiń máseleleri nemese abaılyqty joǵaltý sekildi sımptomdar bolsa, mıdyń KT nemese MRT taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nQurysý bolmaýyn rastaý úshin elektroentsefalografııa (EEG) ótkizilýi múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, lıýmbaldyq (julyndyq) pýnktsııa da jasalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nSaqına aýrýyna emdeıtin naqty ádis joq. Maqsat – aýrýdyń paıda bolýyn týyndatatyn faktorlardy ózgertý nemese joıý arqyly saqınanyń alǵashqy sımptomdaryn shuǵyl emdeý nemese sımptomdarynyń paıda bolýynyń aldyn alý.\r\n\r\nEmdeýdiń ózekti kezeńi – saqınanyń sımptomdaryn úıde joıýǵa úıretý. Bas aýrýynyń kúndeligin júrgizý saqınany týyndatatyn faktorlardy anyqtaýǵa kómektesedi. Ári qaraı dárigermen birge osy faktorlardy joıýdyń josparyn qurýǵa bolady.\r\n\r\nEger saqınanyń ustamalary jıi paıda bolatyn bolsa, dáriger ustamalardy azaıtý úshin dárilik preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Bul dárilerdi kúndelikti qabyldaǵan jón, sebebi, osy tártipte olardyń tıimdiligi joǵary. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Antıdepressanttar, mysaly, amıtrıptılın nemese venlafaksın\r\n* Arterıaldyq qysymdy retteıtin dáriler, mysaly, beta-blokatorlar (propranolol) nemese kaltsııli kanaldardyń blokatorlary (verapamıl)\r\n* Qurysýǵa qarsy preparattar, mysaly, valproı qyshqyly, gabapentın jáne topıramat\r\n \r\nBotýlındik toksın ınektsııasyn egý de saqına ustamalaryn azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n\r\nUstamasyn emdeý\r\n\r\nBasqa dárilik preparattar saqına ustamasynyń alǵashqy belgisinde qabyldanady. Atsetamınofen, ıbýprofen nemese aspırın sekildi aýyrsynýdy basatyn preparattar saqınanyń jeńil ótýinde tıimdi. Degenmen, kelesilerdi este ustaý qajet:\r\n\r\n* Dárilerdi aptasyna 3 kúnnen artyq qabyldaý rıkoshettik bas aýrýynyń paıda bolýyna aparady (bas aýrýy qaıtalanady).\r\n* Atsetamınofenniń úlken mólsherin qabyldaý baýyrǵa zııan keltirýi múmkin. Ibýprofenniń nemese aspırınniń artyq mólsheri asqazannyń titirkenýin týyndatýy múmkin.\r\n \r\nEger emdeý kómektespese, saqınany emdeý úshin dárigermen basqa preparattar týraly keńesińiz. Olarǵa jatatyndar – nazaldik spreıler, sýppozıtorııler nemese ınektsııalar. Dáriger dárilik preparattardyń birneshe tobynyń birin tańdaýy múmkin, oǵan jatatyndar:\r\n\r\n* Trıptandar – saqına ustamasyn toqtatý úshin taǵaıyndalady\r\n* Ergottar – quramynda ergotamınniń túrleri bar (sporynıa alkaloıdy)\r\n* Izometepten (Mıdrın)\r\n \r\nSaqınany emdeıtin keıbir dáriler qantamyrlaryn taryltady. Eger sizde júrek-qantamyr aýrýlarynyń damý qaýpi bolsa, nemese júrek aýrýyna shaldyqqan bolsańyz, bul preparattardy qoldanýdyń aldynda dárigermen keńesińiz. Júkti nemese júktilikti josparlaıtyn bolsańyz, sporynıa preparattaryn qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nBasqa dárilik preparattar saqınanyń sımptomdaryn emdeý úshin taǵaıyndalady. Olar jeke nemese basqa dárilermen birge qoldanylýy múmkin. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Júrek aınýyn basatyn preparattar\r\n* Tynyshtandyratyn quraldar, mysaly, barbıtýrattar\r\n* Esirtkilik aýyrsynýdy bastatyn quraldar\r\n \r\nPıretrým – saqınany emdeıtin keń taralǵan shóp. Osy ósimdik tektes preparattyń kómegimen saqınany emdeý boıynsha keıbir zertteýler júrgizilgen. Eger aýrýdy pıretrýmmen emdeýge árekettenseńiz, dárigerdiń pikirin bilińiz. Osymen qatar, ósimdik tektes dárilik quraldardyń satylýy dárihanalarda baqylaýǵa alynbaǵan. Shópti tańdaýda bilikti fıtoterapevtpen keńesý qajet.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nÁr adamnyń emdeýge serpini ár túrli bolady. Keıbir adamdarda bas aýrýlary sırek bolady jáne emdeýdi qajet etpeıdi. Basqalar birneshe preparattardy qabyldap, aýrýhanaǵa da jatady.\r\n\r\nSaqına ınsýlttiń damýynyń qaýip faktorlarynyń biri. Saqına aýramen qosarlanatyn bolsa, qaýip joǵary. Saqınasy bar adamdarǵa ınsýlttiń damýynyń\n basqa qaýip faktorlarynan alshaq bolý qajet, mysaly, temeki shegý, uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaý, durys tamaqtanbaý sekildi.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* «basyńyz buryn-sońdy bulaı qatty aýyrmaǵan»\r\n* Sóıleý, kórý, qımyl úılesimindegi buzylystar, tepe-teńdikti joǵaltý. Ásirese, osyǵan deıin saqına uqsas sımptomdarmen qosarlanbaǵan bolsa.\r\n* Bas aýrýy jatqan kezde ýshyǵady.\r\n* Bas aýrýy kenetten bastalǵan.\r\n \r\nSondaı-aq, kelesi jaǵdaılarda dárigermen keńesý qajet:\r\n\r\n* Bas aýrýy sıpatynyń ózgerisi\r\n* Osyǵan deıingi kómektesip kelgen emdeý tıimsiz bolýda \r\n* Dárilik preparattardy qabyldaýdyń janama áserleri paıda bolǵan: júrek soǵýy udaıylyǵynyń ózgerisi, solǵyn nemese kókshil teri, uıqy basýy, jótel, depressııa, sharshaý, júrek aınýy, qusý, dıareıa, ish qatýy, ishtiń aýyrsynýy, qurysý, aýyzdyń qurǵaýy nemese shóldeý.\r\n* Júktilik nemese júkti bolýy múmkindigi – keıbir dárilerdi júktilikte qoldanýǵa bolmaıdy. \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000709.htm\r\n\r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1034,'article','979','Ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs','qz','2018-07-18 10:12:59','2018-07-18 10:08:00','Ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs (quıymshaqtyq epıtelıılik jol, pılonıdaldyq sınýs) – bul segizkóz aýmaǵyndaǵy maıly talshyqta  teri astyndaǵy tar tútik túrinde kórinetin jáne bókse arasyndaǵy ortańǵy syzyq boıynsha bir nemese birneshe sańylaýmen ashylatyn aýrý.\r\n\r\nSınýstyń uzyndyǵy: 2 - 10 sm bolýy múmkin, teri astyndaǵy talshyqta aıaqtalady jáne quıymshaqpen tikeleı baılanysty emes. Quıymshaqtyq epıtelıılik joldyń ishki betinde túkter, ter jáne maı bezderi bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=979',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Ektodermaldyq','y','   Ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs Ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs (quıymshaqtyq epıtelıılik jol, pılonıdaldyq sınýs) – bul segizkóz aýmaǵyndaǵy maıly talshyqta  teri astyndaǵy tar tútik túrinde kórinetin jáne bókse arasyndaǵy ortańǵy syzyq boıynsha bir nemese birneshe sańylaýmen ashylatyn aýrý.\r\n\r\nSınýstyń uzyndyǵy: 2 - 10 sm bolýy múmkin, teri astyndaǵy talshyqta aıaqtalady jáne quıymshaqpen tikeleı baılanysty emes. Quıymshaqtyq epıtelıılik joldyń ishki betinde túkter, ter jáne maı bezderi bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n Jalpy aqparat\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs (quıymshaqtyq epıtelıılik jol, pılonıdaldyq sınýs) – bul segizkóz aýmaǵyndaǵy maıly talshyqta  teri astyndaǵy tar tútik túrinde kórinetin jáne bókse arasyndaǵy ortańǵy syzyq boıynsha bir nemese birneshe sańylaýmen ashylatyn aýrý.\r\n\r\nSınýstyń uzyndyǵy: 2 - 10 sm bolýy múmkin, teri astyndaǵy talshyqta aıaqtalady jáne quıymshaqpen tikeleı baılanysty emes. Quıymshaqtyq epıtelıılik joldyń ishki betinde túkter, ter jáne maı bezderi bolady.      \r\n\r\n\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs kelesi túrde bolýy múmkin:\r\n\r\n·         pılonıdaldyq abstsess (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqta irińdeý)\r\n\r\n·         pılonıdaldyq kısta (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqtaǵy teriniń damýynyń anomalııasy)\r\n\r\n·         pılonıdaldyq sınýstyq túıin (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqtaǵy kıstozdyq qýystyń túzilýi)\r\n\r\n\r\n Sebepteri\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýstyń paıda bolý sebepteri tolyq anyqtalmaǵan. Birqatar zertteýshiler bul aýrýdy týa bitken sanaıdy, embrıonnyń ósýi barysynda quıymshaqtyń damýynyń tolyq emes tsıkline baılanysty. Basqa ǵalymdar bul jaǵdaı bókse arasyndaǵy qyrtysta teri  astyna óse bastaıtyn túkterge baılanysty týyndaıdy dep sanaıdy.\r\n\r\nBul aýrý jıi baıqalady:\r\n\r\n·         erlerde\r\n\r\n·         artyq salmaǵy bar adamdarda\r\n\r\n·         atalǵan aýmaqtaǵy jaraqattan nemese titirkenisten\r\n\r\n·         teride shamadan artyq túktený bolatyn adamdarda\r\n\r\n·         kóp otyratyn adamdarda\r\n\r\n·         qysatyn kıim kıetin adamdarda.\r\n\r\n \r\n Sımptomdary\r\n\r\n·         quıymshaq aýmaǵynda iriń aǵýy\r\n\r\n·         naýqas otyratyn aýmaǵynyń isinýi\r\n\r\n·         quıymshaqtyń qasyndaǵy aýmaqta isiný, qyshý, jergilikti temperatýranyń artýy\r\n\r\n·         dene temperatýrasynyń artýy, álsizdik, jalpy nashar seziný\r\n\r\n·         bir nemese birneshe sańylaýdyń bolýy, olardan túkter shyǵyp turady, basqanda suıyqtyq shyǵady.\r\n\r\nAýrý sımptomsyz ótýi múmkin, bul jaǵdaıda bókse arasyndaǵy qyrtysta shaǵyn shuńqyr ǵana baıqalady.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nAýrý dárigerdiń qaraýy qaraýy kezinde anyqtalady. Dáriger kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n·         bókse aýmaǵynda teride kórinetin ózgerister bar ma?            \r\n\r\n·         Bókse aýmaǵynda irińdeý baıqalady ma?\r\n\r\n·         Basqa shaǵymdaryńyz bar ma?\r\n\r\nKeıde zaqymdanǵan aýmaqtyń kompıýterlik tomografııasy ótkiziledi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs qaýipti sımptomdardy týyndatpasa, emdeýdi qajet etpeıdi.\r\n\r\nPılonıdaldyq abstsessti ashyp, shaıyp, antıbakterıaldyq quraldarmen óńdeý qajet.  Antıbıotıkter aýrý aıqyn bolsa qoldanylady, eger ınfektsııa teriniń basqa aýmaǵyna taralatyn bolsa.\r\n\r\nQuıymshaqtyq epıtelıılik joldy joıý boıynsha basqa hırýrgııalyq operatsııalarǵa jatady:\r\n\r\n·         terini almastyrý\r\n\r\n·         Qaıta paıda bolǵan abstsessti joıý boıynsha hırýrgııalyq operatsııa.\r\n\r\n ınfektsııanyń aldyn alý úshin zaqymdanǵan aýmaqty taza ustap, udaıy túkterdi alyp tastap otyrsa, jaǵdaı jaqsarady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nAýrýdyń túri men emdeýdiń barysyna baılanysty ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs ádette, 4-10 apta ishinde ótedi.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nBókse arasyndaǵy aýmaqta  kelesilerdi baıqasańyz dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         aýyrsyný\r\n\r\n·         isiný\r\n\r\n·         qyzarý\r\n\r\n·         irińdeý\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýstyń aldyn alýdyń jalǵyz tásili  - ony joıý boıynsha ýaqytyly josparly hırýrgııalyq operatsııa.\r\n\r\nOperatsııadan keıin asqynýlardyń aldyn alý úshin usynylady:\r\n\r\n·         operatsııadan keıin úsh apta boıy otyrýǵa, aýyr kóterýge bolmaıdy\r\n\r\n·         tigisti alyp tastaǵannan keıin kúndelikti gıgıenalyq dýsh qabyldaý qajet (atalǵan aýmaqty shaıý qajet)\r\n\r\n·         operatsııadan keıin 6 aı boıy aıyna 2 ret operatsııa aýmaǵynda epılıatsııa ótkizý qajet\r\n\r\nqatty ortańǵy tigisi bar tar kıim kımeý (operatsııadan keıingi tyrtyqtyń jaraqatynyń aldyn alý úshin).    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1035,'article','981','Endometrıt','qz','2018-07-19 05:16:14','2018-07-19 04:56:00','Endometrıt – jatyrdyń silemeı qabatynyń qabynýy. Bul aýrýdyń endometrıozdan aıyrmashylyǵy bar.\r\n\r\nEndometrıttiń sebepteri - ınfektsııalar, mysaly, hlamıdıoz, gonoreıa, týberkýlez, nemese qalypty jaǵdaıda inshekte kezdesetin bakterııalardyń birneshe túriniń birigýinde týyndaýy múmkin. Kópshilik jaǵdaıda endometrıt ózdiginshe bolatyn túsikte, uzaq bosanýda nemese kesar tiliginen keıin paıda bolady.\r\n\r\nEndometrıttiń damý qaýpi jatyr qýysyn zertteý boıynsha dıagnostıkalyq sharalardy ótkizýden keıin artady. Mysaly, dılatatsııa jáne kıýretaj (jatyr moınyn keńeıtý jáne jatyrdyń silemeı qabatyn tazartý), gısteroskopııa jáne jatyr ishilik quraldardy ornatý (VMÝ).\r\n\r\nEndometrıt  basqa gınekologııalyq ınfektsııalarmen qatar paıda bolýy múmkin, mysaly, jiti salpıngıt, jiti tservıtsıt jáne jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (IPPP).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=981',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Endometrıt','y','   Endometrıt Endometrıt – jatyrdyń silemeı qabatynyń qabynýy. Bul aýrýdyń endometrıozdan aıyrmashylyǵy bar.\r\n\r\nEndometrıttiń sebepteri - ınfektsııalar, mysaly, hlamıdıoz, gonoreıa, týberkýlez, nemese qalypty jaǵdaıda inshekte kezdesetin bakterııalardyń birneshe túriniń birigýinde týyndaýy múmkin. Kópshilik jaǵdaıda endometrıt ózdiginshe bolatyn túsikte, uzaq bosanýda nemese kesar tiliginen keıin paıda bolady.\r\n\r\nEndometrıttiń damý qaýpi jatyr qýysyn zertteý boıynsha dıagnostıkalyq sharalardy ótkizýden keıin artady. Mysaly, dılatatsııa jáne kıýretaj (jatyr moınyn keńeıtý jáne jatyrdyń silemeı qabatyn tazartý), gısteroskopııa jáne jatyr ishilik quraldardy ornatý (VMÝ).\r\n\r\nEndometrıt  basqa gınekologııalyq ınfektsııalarmen qatar paıda bolýy múmkin, mysaly, jiti salpıngıt, jiti tservıtsıt jáne jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (IPPP). Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nEndometrıt – jatyrdyń silemeı qabatynyń qabynýy. Bul aýrýdyń endometrıozdan aıyrmashylyǵy bar.\r\n\r\n\r\n\r\nEndometrıt – jatyrdyń silemeı qabatynyń ınfektsııalyq qabynýy.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nEndometrıttiń sebepteri - ınfektsııalar, mysaly, hlamıdıoz, gonoreıa, týberkýlez, nemese qalypty jaǵdaıda inshekte kezdesetin bakterııalardyń birneshe túriniń birigýinde týyndaýy múmkin. Kópshilik jaǵdaıda endometrıt ózdiginshe bolatyn túsikte, uzaq bosanýda nemese kesar tiliginen keıin paıda bolady.\r\n\r\nEndometrıttiń damý qaýpi jatyr qýysyn zertteý boıynsha dıagnostıkalyq sharalardy ótkizýden keıin artady. Mysaly, dılatatsııa jáne kıýretaj (jatyr moınyn keńeıtý jáne jatyrdyń silemeı qabatyn tazartý), gısteroskopııa jáne jatyr ishilik quraldardy ornatý (VMÝ).\r\n\r\nEndometrıt  basqa gınekologııalyq ınfektsııalarmen qatar paıda bolýy múmkin, mysaly, jiti salpıngıt, jiti tservıtsıt jáne jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (IPPP).\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n•        Ishtiń tómengi bólimindegi kebý nemese isiný\r\n\r\n•        Inshekten etekkirge baılanysty emes qan ketýi\r\n\r\n•        Inshekten dertti bólinister shyǵýy\r\n\r\n•        Ish bosatýda jaǵymsyz seziný (ish qatýy)\r\n\r\n•        qyzba (38-400 S)\r\n\r\n•        jalpy álsizdik, úreılený sezimi\r\n\r\n•        Ishtiń tómengi bólimindegi aýyrsyný (jatyr aýmaǵyndaǵy aýyrsyný)\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger, medıtsınalyq jáne gınekologııalyq tekserýdi ótkizedi. Ishtiń tómengi bóligi saýsaqpen basqanda sezimtal bolýy múmkin. Ishektiń jıyrylýy báseńdeýi múmkin. Jatyrdy gınekologııalyq  tekserý kezinde jatyr moıny ustaǵanda aýyrsynýy múmkin. Jatyr moınynan bólinis baıqalýy múmkin.\r\n\r\nDıagnostıka ádister:\r\n\r\n•        hlamıdıoz, gonoreıa jáne basqa ınfektsııalardy anyqtaý úshin jatyr moınynan materıaldy bakterıologııalyq zertteý  \r\n\r\n•        Endometrıaldyq bıopsııa\r\n\r\n•        SOE (erıtrotsıtterdi shógý jyldamdyǵy)\r\n\r\n•        Laparoskopııa\r\n\r\n•        Leıkotsıtter sany\r\n\r\n•        Inshekten juǵyndy (qandaı da bir ózgeristerdi anyqtaý úshin mıkroskopııalyq zertteý)\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEndometrıttiń asqynýynyń aldyn alý úshin antıbakterıaldyq emdeý taǵaıyndalady. Eger antıbakterıaldyq emdeý jergilikti ótkizilse (gınekologııalyq sharalar barysynda), emdeýdiń tolyq kýrsyn ótip, qabynýdyń ótkendigine kóz jetkizý qajet.\r\n\r\nBosanýdan keıin paıda bolǵan endometrıttiń aýyr ótýinde naýqas aýrýhanaǵa jatqyzylýy qajet.\r\n\r\nQosymsha emdeý:\r\n\r\n•        Kóktamyr arqyly suıyqtyqtar quıylýy\r\n\r\n•        Demalý.\r\n\r\nEger aýrý jynystyq jolmen beriletin ınfektsııadan týyndasa, naýqastyń jynystyq qatynastaǵy seriktesterin qosa tekserý qajet.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nAntıbakterıaldyq preparattarmen durys jáne ýaqytyly emdegende endometrıtti emdep, jazýǵa bolady. Emdelmegen jaǵdaıda endometrıt aýrýdyń aýyr ótýine jáne gınekologııalyq asqynýǵa, reprodýktıvtik qyzmettiń buzylysyna aparyp, densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyna teris áser etedi.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n•        Bedeýlik\r\n\r\n•        Pelvıoperıtonıt (jambas qýysy aýmaǵyndaǵy ınfektsııa)\r\n\r\n•        Jatyr aýmaǵyndaǵy jáne jambas qýysyndaǵy abstsestiń túzilýi\r\n\r\n•        Sepsıs\r\n\r\n•        Sepsıstik shok\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEndometrıttiń belgileri bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nEger sizde endometrıttiń aýyr sımptomdary bolsa jáne jaqynda bosanǵan bolsańyz, jatyrda hırýrgııalyq operatsııa jasalǵan bolsa, túsik nemese jasandy túsik bolsa, jatyr ishilik qural ornatylsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginińiz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nJynystyq  jolmen beriletin ınfektsııadan týyndaıtyn endometrıttiń aldyn alý sharalary:\r\n\r\n•        Ýaqytyly  dıagnostıka jáne ózińizdi, jynystyq qatynastaǵy seriktesińizdi durys jáne tolyqqandy emdeý.\r\n\r\n•        Prezervatıv qoldanýmen qaýipsiz jynystyq qatynas.\r\n\r\nEndometrıttiń damý qaýpi gınekologııalyq em-sharalardy oryndaýda, mysaly, bosanýda, jasandy túsikti, jatyr ishilik quraldy ornatýda zararsyzdyqty qadaǵalaýda azaıady.\r\n\r\nEndometrıttiń jáne basqa ınfektsııalardyń aldyn alý úshin kesar tiligi operatsııasynyń jáne basqa operatıvtik aralasýdyń aldynda antıbakterıaldyq preparattar taǵaıyndalady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1036,'article','994','Etekkir aldy sındromy (eas)','qz','2018-07-19 08:17:54','2018-07-19 08:10:00','Etekkir aldy sındromy (EAS) – bul etekkir bastalýyna deıin 14 kúndeı buryn seziletin sımptomdar toby.  Sımptomdar, ádette, etekkir bastalǵannan keıin joıylady.\r\n\r\nÁıelderdiń kópshiligi etekkir aldynda jeńil jaısyzdyq sezinedi. Biraq, EAS kezinde ashýshańdyq, depressııa nemese jaısyzdyq sezilýi múmkin, olarmen úıde nemese jumysta otyrǵanda kúresýge týra keledi. EAS keıbir sımptomdary tómende keltirilgen. Ár aılarda sımptomdar nasharlaýy nemese jaqsarýy da múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=994',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Etekkir','y','   Etekkir aldy sındromy (eas) Etekkir aldy sındromy (EAS) – bul etekkir bastalýyna deıin 14 kúndeı buryn seziletin sımptomdar toby.  Sımptomdar, ádette, etekkir bastalǵannan keıin joıylady.\r\n\r\nÁıelderdiń kópshiligi etekkir aldynda jeńil jaısyzdyq sezinedi. Biraq, EAS kezinde ashýshańdyq, depressııa nemese jaısyzdyq sezilýi múmkin, olarmen úıde nemese jumysta otyrǵanda kúresýge týra keledi. EAS keıbir sımptomdary tómende keltirilgen. Ár aılarda sımptomdar nasharlaýy nemese jaqsarýy da múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nEAS - etekkir aldy sındromy degenimiz ne?\r\n\r\nEtekkir aldy sındromy (EAS) – bul etekkir bastalýyna deıin 14 kúndeı buryn seziletin sımptomdar toby.  Sımptomdar, ádette, etekkir bastalǵannan keıin joıylady.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nEAS sımptomdary qandaı?\r\n\r\nÁıelderdiń kópshiligi etekkir aldynda jeńil jaısyzdyq sezinedi. Biraq, EAS kezinde ashýshańdyq, depressııa nemese jaısyzdyq sezilýi múmkin, olarmen úıde nemese jumysta otyrǵanda kúresýge týra keledi. EAS keıbir sımptomdary tómende keltirilgen. Ár aılarda sımptomdar nasharlaýy nemese jaqsarýy da múmkin.\r\n\r\n \r\nEAS sımptomdary\r\n\r\n·         Teride bezeýlerdiń paıda bolýy nemese taralýy\r\n\r\n·         Arqadaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         Ishtiń kebýi\r\n\r\n·         Tábettiń ózgerýi, onyń ishinde, belgili bir ónimderge tartymdyq\r\n\r\n·         Ish qatýy\r\n\r\n·         Jylaýqorlyq  \r\n\r\n·         Depressııa\r\n\r\n·         Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n·         Ashýshańdyq, shıryǵý nemese úreılený\r\n\r\n·         Sharshaý sezimi\r\n\r\n·         Bas aýyrýy\r\n\r\n·         Ysyný\r\n\r\n·         Býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         Kóńil-kúıdiń qubylysy\r\n\r\n·         Jynystyq ómirge qulyqsyzdyq\r\n\r\n·         Emshektiń sezimtaldyǵy men isinýi\r\n\r\n·         Nazar qoıýdaǵy máseleler\r\n\r\n·         Uıqydaǵy máseleler\r\n\r\n·         Qoldyń nemese aıaqtyń isinýi\r\n\r\n·         Jalǵyz qalǵysy kelý\r\n\r\n·         Salmaqtyń artýy\r\n\r\n \r\nEAS paıda bolýynyń sebepteri qandaı?\r\n\r\nEAS paıda bolý sebepteri jetkilikti zerttelmegen. Eń yqtımaly: sımptomdardyń paıda bolýy etekkir aınalymy barysyndaǵy gormondar deńgeıiniń ózgerisimen baılanysty. EAS psıhologııalyq máselelerge nemese kúızeliske baılanysty týyndamaıdy, biraq, olar sımptomdardy nasharlatýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEAS qalaı anyqtalady?\r\n\r\nDáriger sımptomdardy kúntizbe boıynsha qadaǵalaýdy suraıdy. Eger sımptomdar birneshe aı boıy belgili bir kezeńde qaıtalanatyn bolsa, bul EAS bolýy múmkin.\r\n\r\nDáriger sizdi qarap, tekserip, basqa múmkin máselelerdi eskerý úshin keıbir tekserýlerdi ótkizýi múmkin. Sondaı-aq, ol sizben tamaqtanýdaǵy talǵamyńyz, ádetterińiz, jumysyńyz ben otbasyńyz týraly suraıdy.\r\n\r\n \r\nEAS qalaı emdeledi?\r\n\r\nEAS emdeý tásili joq, biraq, emdám saqtaý, udaıy dene júktemeleri, keıbir dárilik preparattardy qabyldaý sımptomdardy jeńildetýge kómektesedi. Dáriger emdámge jáne jattyǵý baǵdarlamasyna qajetti ózgerister engizý týraly keńes beredi. Qandaı da bir sımptomdar bolýyna jáne olardyń aıqyndylyǵyna baılanysty dáriger sizge dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nNaqty sizge jaramdy emdeýdi tańdaý úshin sizge birneshe preparat qabyldaý qajet bolýy múmkin. Olar dárigerdiń retseptimen, retseptsiz de bosatylady. Kóbinese, dáriger dıýretıkter, antıdepressanttar jáne uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy taǵaıyndaýy múmkin. EAS úshin basqa preparattar qazirgi ýaqytta zerttelý ústinde.\r\n\r\n \r\nDıýretıkter degenimiz ne?\r\n\r\nDıýretıkter organızmge artyq suıyqtyq pen natrııdi shyǵarýǵa kómektesedi. Olar ishtiń kebýin, salmaqqa qatysty máselelerdi, keýde men ishtegi aýyrsynýdy jeńildetýge yqpal etedi. Dıýretıkter ádette, EAS osy sımptomdary paıda bolýynyń aldynda taǵaıyndalady.\r\n\r\n \r\nAntıdepressanttar kómektese alady ma?\r\n\r\nAntıdepressanttar keıbir áıelder sezinetin kúshti ashýshańdyqta, depressııa men úreılenýde kómektesýi múmkin. Bul dárilerdi ádette, kúndelikti qabyldaý qajet.\r\n\r\n \r\nUryqtanýǵa qarsy preparattardy qabyldaý kómektesedi me?\r\n\r\nDáriger EAS keıbir sımptomdaryn jeńildetý úshin sizben uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaý týraly talqylaýy múmkin. Uryqtanýǵa  qarsy tabletkalar etekkir aınalymy boıy gormondardyń deńgeıin baqylaýǵa kómektesedi. Olardy qabyldaý kezinde kóptegen áıelder EAS sımptomdarynyń edáýir jeńildeýin baıqaıdy. Degenmen, bul preparattardyń ózindik janama áseri bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEAS emdeý úshin qandaı preparattardy retseptsiz satyp alýǵa bolady?\r\n\r\nEAS sımptomdaryn basý úshin dárigerdiń retseptisiz bosatylatyn dárilerdi qabyldaýǵa bolady. Bul preparattar - aspırınniń nemese atsetamınofenniń kofeınmen, antıgıstamındik preparattarmen nemese dıýretıktarmen birigýi.\r\n\r\nSondaı-aq, keıbir aýyrsynýdy basatyn preparattar da kómektesedi. Olarǵa steroıdtyq emes qabynýǵa qarsy, aýyrsynýdy basatyn dáriler jatady, mysaly, ıbýprofen, ketoprofen  jáne naproksen.\r\n\r\nBul dáriler EAS jeńil nemese ortasha kúıde ótýinde jaqsy kómektesedi. Bul preparattardyń birin qoldanar aldynda dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n \r\nSımptomdardy qalaı jeńildetýge bolady?\r\n\r\nEAS sımptomdaryn baqylaý boıynsha keńesterdi usynamyz.\r\n\r\nEAS sımptomdaryn jáne olardyń paıda bolý ýaqytyn bilý sizge ratsıonyńyzdy ózgertýge jáne dene jattyǵýlaryn ár aıǵa josparlaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nSiz úshin jaramdy preparat tańdaý nemese keńes berý birshama ýaqyt alýy múmkin. Ár adamda emdeý ár túrli bolady. Dárige sizge  durys emdeý tańdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n \r\nEAS baqylaý boıynsha keńester\r\n\r\n·         Tamaqqa kúrdeli kómirsýlardy (mysaly, tutas dánder jáne tutas dánnen jasalǵan nan, makaron ónimderi jáne jarmalar), talshyq pen aqýyzdy tutynyńyz. Qantty jáne maıly ónimderdi qabyldaýdy azaıtyńyz.\r\n\r\n·         Ishtiń kebýin jáne organızmde suıyqtyqtyń irkilýin azaıtý úshin etekkirge deıin birneshe kún buryn tuzdy tutynýdan alshaq bolý qajet.\r\n\r\n·         Shıryǵýdy, ashýshańdyqty azaıtý, emshektiń aýyrsynýyn jeńildetý úshin kofeın tutynýdy azaıtyńyz.\r\n\r\n·         Alkogol ishýden alshaq bolyńyz. Etekkir bastalýynyń aldynda alkogol ishý ózińizdi basyńqy sezinýge aparýy múmkin.\r\n\r\n·         Tamaq ishýdi kúnine 3 ret emes, 6 retke ózgertińiz, jáne az úlespen ishińiz. \r\n\r\n·         Aerobty jattyǵýlarmen aınalysyńyz. Aptasyna 30 mınýtten, 4-6 ret.\r\n\r\n·         Kóbirek uıqtańyz (táýligine 8 saǵat).\r\n\r\n·         Tamaq ishý, uıqy jáne dene jattyǵýlarynyń kestesin quryńyz.\r\n\r\n·         Kúızelistik  oqıǵalardy etekkirden keıingi kelesi aptaǵa josparlap kórińiz.\r\n\r\n \r\nDárýmender men taǵamdyq qospalar jóninde ne aıtýǵa bolady?\r\n\r\nDárýmender jáne basqa qospalar, mysaly, V6, E dárýmenderi, magnıı, marganets jáne trıptofan EAS sımptomdaryn jeńildetýi múmkin. Bul emdeý jaıynda kóptegen zertteýler júrgizilgen, jáne olardyń paıdasyna qaraǵanda ákeletin zııany kóptigi anyqtalǵan. Mysaly, V6, E dárýmenderin kóp mólsherde qabyldaǵanda, janama áserleri bolady. Osy dárýmender jáne qospalardy qabyldaý aldynda dárigermen keńesińiz.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1037,'article','1020','Kontratseptsııa jáne otbasyn josparlaý','qz','2018-07-24 11:13:46','2018-07-24 11:04:00','Qandaı kontratseptsııa túrin tańdaý túrli faktorlarǵa baılanysty, onyń ishinde, densaýlyqqa, jynystyq qatynastyń jıiligine, bala órbitýge tilektiń bolýyna.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1020',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kontratseptsııa','y','   Kontratseptsııa jáne otbasyn josparlaý Qandaı kontratseptsııa túrin tańdaý túrli faktorlarǵa baılanysty, onyń ishinde, densaýlyqqa, jynystyq qatynastyń jıiligine, bala órbitýge tilektiń bolýyna. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nQandaı kontratseptsııa túrin tańdaý túrli faktorlarǵa baılanysty, onyń ishinde, densaýlyqqa, jynystyq qatynastyń jıiligine, bala órbitýge tilektiń bolýyna.\r\n\r\nKontratseptsııa  túrin tańdaýda eskerý qajet túrli faktorlar:\r\n\r\n* Tıimdiligi  - bul ádistiń júktilikten qorǵaýy qanshalyqty jaqsy? 1 jyl ishinde osy ádisti qoldanǵan 100 áıeldegi júktilik sanyna qarańyz. Eger josparlanbaǵan júktilik jeke tulǵa nemese qos tulǵa úshin qarymdy buzylysty retinde qarastyrylatyn bolsa, asa tıimdi ádis tańdalýy tıis. Kerisinshe, eger qos tulǵa júktilikti keıinge qaldyrsa, biraq, júktiliktiń josparlanýdan erte ornaýyna  jalpy qarsy bolmasa, tıimdiligi tómen ádisti tańdaǵan jón.\r\n* Quny  – ádistiń qol jetimdiligi?\r\n* Densaýlyqqa qaýpi – densaýlyqqa qarymdy qaýpi qandaı? Mysaly, uryqtanýǵa qarsy tabletkalar, ádette, 35 jastan asqan áıelderge usynylmaıdy, jáne temeki shegetin bolsa.\r\n* Seriktesiniń qatysýy – seriktesiniń tańdalǵan kontratseptsııa ádisin qoldaýǵa daıyndyǵy. Alaıda, siz belsendi jáne kómektesetin roldi tańdamaıtyn seriktespen jynystyq qatynasyńyzdy qaıta qarastyrýyńyzǵa bolady.\r\n* Udaıylyq  - Ýaqytsha ádisti qoldanǵyńyz keledi (tıimdiligi tómen), nemese uzaq merzimdi nemese udaıy ádisti tańdaısyz (tıimdiligi joǵary)?\r\n* JJBI (IPPP) jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalardyń jáne AIT (VICh)  aldyn alý – kóptegen ádister JJBI  eshqandaı qorǵanys bermeıdi. Jalpy, prezervatıvter JJBI aldyn alýda jaqsy tańdaý, ásirese, spermıtsıdtermen birge.\r\n* Qol jetimdik – Ádis retseptisiz, dárigerge barmastan, nemese kámelettik jasqa jetpegenderde – ata-anasynyń kelisiminsiz  qoldanylady ma?\r\n \r\n\r\nBarerlik (kedergileý) ádister\r\n\r\nPREZERVATIVTER\r\n\r\n* Prezervatıv - juqa latekstik nemese polıýretan qabyqsha. Erlerdiń prezervatıvi qozǵan (erektsııaly) penıske (jynystyq múshege) kıgiziledi.\r\n* Prezervatıv júktilikti boldyrmas úshin jynystyq qatynastyń barlyq ýaqyty boıy kıgizilýi tıis.\r\n* Prezervatıvter kópshilik dárihanalarda jáne kóptegen dúkenderde qol jetimdi. Olardy satyp alý úshin retseptiniń qajeti joq. \r\n\r\n\r\n\r\nÁıelder prezervatıvi, erler prezervatıvi sekildi, lateksten nemese polıýretannan jasalǵan barerlik kontratseptsııa ádisi. Prezervatıvtiń ár ushynda saqına bar. Qynaptyń (inshektiń) ishine ornalastyrylǵan saqına jatyrdyń moınyna kıgiziledi, al basqa ashyq turǵan saqına, inshekten tys jatady jáne výlvany qamtıdy. Áıelder prezervatıvteri bólshek saýdada satylady.\r\n\r\n\r\nDIAFRAGMA JÁNE TsERVIKALDYQ QAQPAQShA\r\n\r\n* Dıafragma – ıkemdi rezeńkeden kishkene ydys, ol spermıtsıdti kremge nemese jelege toltyrylǵan.\r\n* Ony inshekke, spermatozoıdtar jatyrǵa ótpes úshin jynystyq qatynastyń aldynda jatyr moınyna ornalastyrady.\r\n* Ony jynystyq qatynastan keıin ornynda 6-8 saǵat ótkenge deıin qaldyrǵan jón.\r\n* Membranalardy áıelge dáriger taǵaıyndaıdy, ol áıel úshin dıafragmanyń durys túrin anyqtaıdy.\r\n* Durys qoldanýyna baılanysty, 1 jylda osy ádisti tańdaıtyn 100 áıelde 5-20 jýyq júktilik oryn alady.\r\n* Uqsas, kishirek ólshemdi jabdyq tservıkaldyq qaqpaqsha atalady.\r\n* Qaýpi – dıafragmaǵa nemese spermıtsıdterge titirkenis, allergııalyq serpin jáne nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasynyń paıda bolýy jıiliginiń artýy.  Sırek jaǵdaıda, áıelderde ýytty shok sındromy damýy múmkin. Bul dıafragmany inshekte uzaq ýaqyt qaldyrǵanda oryn alady. Tservıkaldyq qaqpaqsha Pap-testiniń qalypsyz mánin týyndatýy múmkin (Papanıkolaý boıynsha juǵyndy– jatyr moınynyń qaterli isigin anyqtaýdyń juǵyndysy).\r\n\r\n\r\n\r\nDıafragma - ıkemdi rezeńkeden jasalǵan kishkene ydys, ol spermıtsıdti kremge toltyrylǵan, jynystyq qatynastyń aldynda jatyr moınyna qoıylady. Jabdyq jynystyq qatynastan keıin ornynda birneshe saǵatqa qaldyrylady. Dıafragma – dáriger taǵaıyndaıtyn jáne ornatatyn  jabdyq, basqa barerlik ádisterge, mysaly, prezervatıvterge qaraǵanda baǵasy qymbatyraq..\r\n\r\nQYNAPTYQ (INShEKTIK) GÝBKALAR\r\n\r\nInshektik kontratseptıvtik gýbkalar – bul jumsaq, sıntetıkalyq, spermıtsıdter sińirilgen gýbkalar. Jynystyq qatynasqa deıin gýbka ylǵaldandyrylyp, inshekke engiziledi jáne jatyr moınynyń ústinen qoıylady.\r\n\r\n \r\nGormondyq ádister\r\n\r\nGormondyq ádister – bul estrogen men progesteron, nemese tek  progesteron gormony qoldanylatyn kontratseptıvtik ádis.\r\n\r\n Eki  gormon da etekkir aınalymy kezinde uryq jasýshasynyń áıeldiń analyq bezinen shyǵýyna (ovýlıatsııaǵa) kedergi keltirýge baǵyttalady. Oǵan organızmniń basqa gormondarynyń deńgeıine áser etý arqyly qol jetkiziledi.\r\nProgestınder spermanyń (sháýettiń) jatyrǵa túsiýine kedergi keltiredi, ol úshin áıeldiń jatyrynyń mańaıyndaǵy silemeıdi qoıý jáne jabysqaq etedi.\r\n \r\n‘’Tabletkalar júktilikti boldyrmas úshin birneshe baǵytta jumys isteıdi. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalar ovýlıatsııany tejeıdi, uryq jasýshasynyń analyq bezden shyqpaýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, olar tservıkaldyq silemeıdiń jaǵdaıyn ózgertip, qoıýyraq etedi, bul spermanyń (sháýettiń)jatyrǵa jetý úrdisin qıyndatady. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalar sondaı-aq, endometrııdiń jetkilikti damýyna – uryqtanǵan uryq jasýshasyn qabyldap, ósirýge múmkindik bermeıdi.\r\n\r\nBul kontratseptsııa ádisi jynystyq jolmen beriletin aýrýlardan qorǵanys bermeıdi.’’\r\n\r\nGormondyq  kontratseptsııanyń túrleri:\r\n\r\n* Estrogen  men progesteron gormondary biriktirilgen uryqtanýǵa qarsy,  ovýlıatsııany tejeıtin tabletkalar.\r\n* Progesteron gormony bar uryqtanýǵa qarsy tabletkalar, «mını-pılı» dep atalady.\r\n* Implanttar – shaǵyn sterjender, hırýrgııalyq jolmen teri astyna ornatylady, olar ovýlıatsııaǵa qarsy úzdiksiz  progesteron mólsherlemesin shyǵarady.\r\n* Teri  plastyrlary (OrtoEvra) ıyqta, bóksede, nemese basqa yńǵaıly jerde ornalastyrylady. Olar udaıy progesteron men estrogen shyǵarady. Basqa gormondyq ádister sekildi olardy qoldaný úshin retseptiniń qajeti joq.\r\n* Inshek saqınasy (NovaRıng) – ıkemdi saqına, eni 2 sm jýyq, inshektiń ishine ornalastyrylady. Ol  progesteron men estrogen shyǵarady.\r\n \r\n\r\nJIS (VMS)\r\n\r\n* JIS (VMS) – shaǵyn, plastıkten nemese mystan jasalǵan qural, ony jatyrdyń ishine gınekolog dáriger ornatady. Keıbir JIS progesteronnyń az mólsherin bóledi. JIS ornynda 5-10 jyl boıy qaldyrýǵa bolady, bul onyń túrine baılanysty.\r\n* JIS kez kelgen ýaqytta ornatýǵa bolady.\r\n* JIS – qaýipsiz jáne qyzmetin jaqsy atqarady. Jylyna JIS qoldanǵan 100 áıeldiń birinen azy ǵana júkti bolady.\r\n* Múmkin qaýpi men asqynýlary - qurysý, qan ketýi (keıde, aýyr), sondaı-aq, jatyrdyń perforatsııasy.\r\n* Progesterondy JIS alǵashqy birneshe aıda jıi pıgmentatsııany týyndatýy múmkin. Áıelderdiń 50% birinshi joldyń sońynda etekkir toqtaýy múmkin. JIS alyp tastaǵannan keıin bul áser joıylady.\r\n \r\n\r\nUdaıy kontratseptsııa ádisteri\r\n\r\nBul ádister bolashaqta bala órbitýdi eshqashan josparlamaıtyn adamdarǵa arnalǵan. Udaıy ádis sanalǵanymen, keıinirek bala órbitýge sheshim paıda bolsa, keıde bul operatsııalardy qaıtarýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nSenimdi emes ádister\r\n\r\n* Úzilgen jynystyq qatynas - sháýet shashý aldynda penısti (jynystyq músheni) inshekten shyǵarý. Biraq, sháýettiń azǵantaı bóligi sháýet shashýǵa deıin bólinýi múmkin, osy arqyly júktilik bolýy da múmkin.\r\n* Búrký (spermıtsıdter qoldaný)  - jynystyq qatynastan bul ádisti keıin qoldaný tıimsiz, sebebi, sháýet jatyr moınynan deıingi óziniń jolyn 90 sekýnda jetedi. \r\n* Emshek emizý. Ana sútin emizý júktiliktiń aldyn alady, degenmen, tájirıbe júzinde keıde emizetin áıelderde júktilik bolǵan jaǵdaılar kezdsedi.\r\n \r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nKontratseptsııa; otbasyn josparlaý jáne kontratseptsııa    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1038,'article','1025','Kóz qımylynyń buzylystary','qz','2018-07-24 11:40:55','2018-07-24 11:37:00','Nysanǵa qaraǵan kezde  eki kózdi tigý úshin birneshe bulshyq eti áreket etedi.  Bulshyq ette máseleler paıda bolsa, kózdiń úılesimdi jumysy buzylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1025',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kóz','y','   Kóz qımylynyń buzylystary Nysanǵa qaraǵan kezde  eki kózdi tigý úshin birneshe bulshyq eti áreket etedi.  Bulshyq ette máseleler paıda bolsa, kózdiń úılesimdi jumysy buzylady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nNysanǵa qaraǵan kezde  eki kózdi tigý úshin birneshe bulshyq eti áreket etedi.  Bulshyq ette máseleler paıda bolsa, kózdiń úılesimdi jumysy buzylady.\r\n\r\n \r\nKózdiń qurylysy jáne qyzmeti\r\n\r\n\r\n \r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\r\n\r\nJaryq kózge móldirqabyq arqyly ótedi. Kóz arqyly jaryqtyń ótýinde móldirqabyq qarashyqtyń pishini ózgerý esebinen keńeıip, kózge kóbirek jaryqty ótkizedi nemese tarylyp, ony shekteıdi. Odan keıin lınzalar jaryqtyń torqabyqqa týra shoǵyrlanyp túsýi úshin  ózderiniń pishinin ózgertedi. Jaryq kórý nervisi arqyly mıǵa nerv sıgnaldaryn berýdiń hımııalyq úrdisin iske qosatyn fotoretseptorlardy qozdyrady.\r\n\r\nMıda osy nerv ımpýlstaryn óńdeý jáne tutas beıne qalyptastyrý júredi.\r\n\r\n \r\nKóz qımyly buzylystarynyń túrleri\r\n\r\nKóz qımyly buzylystarynyń túrleri kóp. Jıi kezdesetinderi:\r\n\r\n* Qylılyq – kózdiń qımyly úılesimsiz bolatyn aýrý, bul kezde kórý osteri bir nysanǵa túıispeıdi.\r\n* Nıstagm – kózdiń tez, baqylaýǵa kelmeıtin qımyly, bular keıde «bılep turǵandaı» kóz atalady.\r\n Kóz qımyly buzylystarynyń keıbiri týǵannan bolady. Basqalary ómir boıynda damıdy jáne jaraqat sekildi máselelerge baılanysty bolady.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýge kózáınek kıip júrý, kózdiń bulshyq etin jattyqtyrý úshin jattyǵý jasaý jáne operatıvtik aralasý jatady. Kóz qımyly buzylystarynyń keıbiri, mysaly, nıstagm emdelmeıdi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1039,'article','1098','Reıno aýrýy','qz','2018-08-01 07:20:21','2018-08-01 07:14:00','Reıno fenomeni – qantamyrlarynyń, kóbinese, qoldyń saýsaqtaryndaǵy jáne aıaqtyń baqaılaryndaǵy tamyrlardyń zaqymdanatyn aýrýy. Bul kezde qantamyrlary tarylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1098',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','R','Reıno','y','   Reıno aýrýy Reıno fenomeni – qantamyrlarynyń, kóbinese, qoldyń saýsaqtaryndaǵy jáne aıaqtyń baqaılaryndaǵy tamyrlardyń zaqymdanatyn aýrýy. Bul kezde qantamyrlary tarylady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n?\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nReıno fenomeni – qantamyrlarynyń, kóbinese, qoldyń saýsaqtaryndaǵy jáne aıaqtyń baqaılaryndaǵy tamyrlardyń zaqymdanatyn aýrýy. Bul kezde qantamyrlary tarylady.\r\n\r\n\r\nReıno fenomeni kimde paıda bolady?\r\n\r\nReıno fenomen  barlyq jasta kezdesýi múmkin. Bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýy jıi kezdesedi. Biraq, qosymsha tekseristerdi júrgizý qajet.\r\n\r\nAýrýdyń alǵashqy túri kóp kezdesedi. Bul ádette, 15-25 jas aralyǵynda bastalady. Aýrý sýyq jerde turatyn adamdar arasynda keń taralǵan.\r\n\r\nAýrýdyń ekinshi rettegi túri 35-40 jas aralyǵynda bastalady. Sklerodermııa, Shegren sındromy jáne júıelik qyzyljegi sekildi dáneker tininiń aýrýlaryna shaldyqqan adamdarda jıi kezdesedi. Basqa múmkin sebepterine jatatyndar:\r\n\r\n·         Týnneldik sındrom, bul kezde bilektiń nervteri zaqymdanady\r\n\r\n·         Qantamyrlarynyń aýrýlary\r\n\r\n·         Areterıaldyq gıpertenzııany, bas saqınasyn nemese qaterli isikti emdeýde qoldanylatyn keıbir dári-dármektik preparattar\r\n\r\n·         Sýyq tııýdi emdeıtin keıbir preparattar\r\n\r\n·         Keıbir esirtkiler\r\n\r\nAýrýdyń ekinshi rettegi túri kelesi adamdarda kezdesýi asa yqtımal:\r\n\r\n·         Kásibi belgili bir hımııalyq zattektermen baılanysty adamdar\r\n\r\n·         Jumysynda vıbratsııalyq aspaptardy, mysaly, ken ornyndaǵy balǵalardy qoldanatyn adamdar.\r\n\r\n\r\nReıno fenomeniniń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nSýyq aýa raıynda organızm teridegi qan aınalymyn báseńdete otyryp, jylýdy saqtaıdy. Bul qan tamyrlarynyń tarylýy arqyly júzege asyrylady.            \r\n\r\nReıno fenomeninde oragızmniń sýyqqa nemese kúızeliske serpini saý adamdarǵa qaraǵanda kúshtirek bolady. Bul kezde qantamyrlary ádettegiden tezirek tarylady. Bul «ustama» túrinde bolady.\r\n\r\n\r\n\r\nUstama kezinde qoldyń saýsaqtary men aıaqtyń baqaılarynyń túsi ózgerýi múmkin. Olar aq, kók nemese qyzyl tús alýy múmkin. Qan aınalymynyń báseńdeýi saldarynan saýsaqtar sýyq bolyp seziledi, jáne uıyp qalýy baıqalady. Ustama ótkennen keıin qan aǵymy qalpyna keledi, saýsaqtarda shanshý nemese tamyrdyń soǵýy seziledi. Qan aǵymynyń tolyq rettelýi, ádette, deneniń barlyq sýyq bólikteri jylyǵannan keıin 15 mınýttan soń oryn alady.\r\n\r\n\r\nReıno fenomeniniń  alǵashqy  jáne ekinshi rettegi  túrleriniń aıyrmashylyǵy  nede?\r\n\r\nReıno fenomeniniń alǵashqy túriniń kórinisteri asa biline bermeıtindikten, adamdar ony emdeýge qajettilikti sezinbeıdi.\r\n\r\nReıno fenomeniniń einshi rettegi túri kúrdelirek bolady. Bul túri qoldyń saýsaqtary men aıaqtyń baqaılaryna qan kelýi azaıýynyń saldarynan paıda bolady.\r\n\r\n\r\nDáriger Reıno fenomenin  qalaı anyqtaıdy?\r\n\r\nReıno sındromyn anyqtaý qıyn emes. Qıynǵa túsetini – adamda bul aýrýdyń qaı túri bolýyn anyqtaý.\r\n\r\nAýrýdyń túrin anyqtaý úshin dárigerge aýrýdyń tolyq tarıhyn anyqtaý qajet, sondaı-aq, kelesideı tekseristerdi ótkizý qajet:\r\n\r\n·         Qan taldaýy\r\n\r\n·         Tyrnaq uıasynyń mıkroskopııasy\r\n\r\n\r\nReıno fenomenin emdeý\r\n\r\nEmdeý baǵyttalady:\r\n\r\n·         Ustamalar sanyn azaıtýǵa\r\n\r\n·         Aýrýdyń ustamalaryn jeńildetýge\r\n\r\n·         Tinderdiń zaqymdanýynyń aldyn alýǵa\r\n\r\n·         Qoldyń saýsaqtary men aıaqtyń baqaılaryn joǵaltýdyń aldyn alýǵa\r\n\r\nReıno fenomeniniń alǵashqy túrinde tinderdiń zaqymdanýy bolmaıdy, sondyqtan, aldymen, aýrýdy dári-dármeksiz emdeý ádisteri qoldanylady. Dárini qoldaný ádisteri Reıno fenomeniniń ekinshi rettegi túrinde keń taralǵan.\r\n\r\nReıno sındromynyń aýyr jaǵdaılary oıyq jaraǵa nemese gangrenaǵa (tinderdiń tirshiligin joıýy) aparýy múmkin. Bul oıyq jaralar aýyrsynady jáne emdeýi qıynǵa túsedi. Oıyq jaralar jáne tinderdiń kúrdeli zaqymdanýy paıda bolsa, ıaǵnı, aýrýdyń aýyr barysynda operatıvtik emdeý usynylýy múmkin.\r\n\r\n\r\nDári-dármeksiz emdeý  jáne  ózdiginshe  kómek sharalary\r\n\r\nAýrýdyń ustamasynyń uzaqtyǵy men aýyrlyǵyn azaıtýǵa baǵyttalǵan sharalar:\r\n\r\n·         Qol-aıaqty qurǵaq túrde, jyly kúıde ustaý qajet.\r\n\r\n·         Qol-aıaqty jyly sýda jylytý qajet.\r\n\r\n·         Jeldetkishterden alshaq bolý qajet.\r\n\r\n·         Muzdaǵan nemese sýyq taǵamdy ustaǵanda qolǵap kııý qajet.\r\n\r\n·         Sýyq aýa raıynda jyly, bos turatyn kıimdi jáne bas kıimin kııý qajet.\r\n\r\n·         Arnaıy jylytqyshtardy, mysaly, shaǵyn jyly qalta tárizdi, qaltada qolǵaptyń nemese aıaq kıimniń ishinde ustap, qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n·         Sýyq aýa raıynda dene jattyǵýyn dalada oryndaý úshin dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\n·         Temeki shegýge bolmaıdy.\r\n\r\n·         Aýrýdyń sımptomdaryn ýshyqtyratyn dárilik preparattardy qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\n·         Kúızelisti baqylaýǵa alý qajet.\r\n\r\n·         Dene jattyǵýlarymen udaıy aınalysý qajet.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         Naýqasty aýrýdyń ustamalary mazalaıtyn bolsa.\r\n\r\n·         Naýqastyń ózine kútim jasaý týraly suraqtary bolsa.\r\n\r\n·         Ustamalar tek deneniń bir jaǵynda bolsa.\r\n\r\n·          Qoldyń saýsaqtary men aıaqtyń baqaılarynda oıyq jaralar bolsa.\r\n\r\n\r\nDári-dármekpen  emdeý\r\n\r\nReıno sındromyna shaldyqqan adamdardy emdeý túrleri:\r\n\r\n·         Arterıaldyq qysymdy baqylaıtyn dárilik preparattarmen\r\n\r\n·         Qan tamyrlaryn keńeıtetin dárilermen (vazodılatatorlar). Olar saýsaqtar men baqaılardaǵy oıyq jaralardy emdeý úshin de qoldanylady.\r\n\r\nEger qan aǵymy qalpyna kelmese, saýsaqty nemese baqaıdy joǵaltý qaýpi paıda bolady, sondyqtan, basqa preparattardy taǵaıyndaý qajet.\r\n\r\nJúkti áıelderge atalǵan dárilerdi qabyldaýǵa bolmaıdy. Júktilik kezinde keıde Reıno fenomeni jeńil ótedi nemese joıylady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1040,'article','1141','Ýretrıt','qz','2018-08-05 12:03:17','2018-08-05 11:51:00','Ýretrıt – nesep shyǵarý kanaly – úrpiniń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Úrpi (nesep shyǵarý kanaly) – organızmnen nesep shyǵarylatyn tútik.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1141',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Y','Ýretrıt','y','   Ýretrıt Ýretrıt – nesep shyǵarý kanaly – úrpiniń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Úrpi (nesep shyǵarý kanaly) – organızmnen nesep shyǵarylatyn tútik. Jalpy aqparat\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÝretrıt – nesep shyǵarý kanaly – úrpiniń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Úrpi (nesep shyǵarý kanaly) – organızmnen nesep shyǵarylatyn tútik.\r\n\r\n \r\n\r\nÁıelderdiń nesep-jynys júıesi         \r\n\r\n \r\n\r\n Erlerdiń nesep-jynys júıesi\r\n\r\nÁıelder men erlerdiń nesep shyǵarý joldary úrpisiniń uzyndyǵymen ǵana erekshelenedi.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nÝretrıt bakterııalardan nemese vırýstardan týyndaıdy. Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasyn týyndatqan bakterııalar (ishek taıaqshasy) jáne jynystyq jolmen beriletin aýrýlar (hlamıdıoz, gonoreıa) da ýretrıttiń sebebi bolýy múmkin. Ýretrıtti týyndata alatyn vırýstarǵa – qarapaıym gerpes jáne  tsıtomegalovırýs jatady.\r\n\r\nBasqa sebepteri:\r\n\r\n·         Jaraqattar\r\n\r\n·         Uryqtandyrýǵa qarsy quraldarda: kremder, kóbikter, t.b. qoldanylatyn hımııalyq zattekterge asqan sezimtaldyq.\r\n\r\nÝretrıttiń qaýip faktorlary:\r\n\r\n·         Bala órbitý jasyndaǵy áıelder\r\n\r\n·         20 – 35 jastaǵy erler\r\n\r\n·         Jynystyq qatynastaǵy seriktesterdiń kóptigi\r\n\r\n·         Joǵary qaýipti jynystyq qatynas (mysaly, analdyq, prezervatıvsiz)\r\n\r\n·         jynystyq jolmen beriletin aýrýlardyń bolýy.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nErlerde :\r\n\r\n* nesepte nemese sháýette qannyń paıda bolýy\r\n* nesep shyǵarýda kúıdiretin aýyrsynýdyń paıda bolýy (dızýrııa)\r\n* jynystyq músheden bólindi shyǵýy\r\n* qyzba (sıre)\r\n* nesep shyǵýynyń jıileýi\r\n* penıstiń nemese shaptyń aýmaǵynyń qyshýy, aýyrsynýy nemese isinýi\r\n* jynystyq qatynas kezinde nemese eıakýlıatsııa kezindegi aýyrsyný.\r\n\r\nÁıelderde :\r\n\r\n* ishtiń aýyrsynýy\r\n* nesep shyǵarýda kúıdiretin aýyrsynýdyń paıda bolýy\r\n* qyzba jáne qaltyraý\r\n* nesep shyǵýynyń jıileýi\r\n* jambas qýysyn aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* inshekten (qynaptan) bólindi shyǵýy.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger nemese medbıke naýqasty qaraıdy. Erlerde ishtiń, nesepqaptyń, penıstiń, umanyń aýmaǵyn qaraıdy. Qaraý kezinde anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* jynystyq músheden bólindi shyǵýy\r\n* shaptyń aýmaǵyndaǵy aýyrsynǵan jáne úlkeıgen lımfa túıinderi\r\n* aýyrsynatyn jáne isingen jynystyq múshe.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger saýsaqpen rektaldyq zertteý júrgizedi.\r\n\r\nÁıelderde ishtiń jáne jambas qýysynyń aýmaǵyn qaraıdy. Dáriger kelesilerdiń bolýyn tekseredi:\r\n\r\n* úrpiden bólindiler shyǵýy\r\n* ishtiń tómengi bóliginiń aýyrsynýy\r\n* úrpiniń aýyrsynýy.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger nesepqapty ushynda kamerasy bar tútiktiń kómegimen qaraıdy. Bul tsıstoskopııa atalady.\r\n\r\nKelesi tekserýler ótkiziledi:\r\n\r\n* qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n* S-reaktıvti aqýyzdy anyqtaý\r\n* Jambas qýysy aǵzalarynyń ÝDT (ÝZI) (áıelder úshin)\r\n* Júktilikke test (áıelder úshin)\r\n* Neseptiń jalpy taldaýy jáne neseptiń bakterıaldyq ósindisin zertteý\r\n* gonoreıa, hlamıdıoz, t.b. jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa tekserý.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nÝretrıtti emdeýdiń maqsaty:\r\n\r\n* ınfektsııanyń sebebin joıý\r\n* aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý\r\n* ınfektsııanyń taralýynyń aldyn alý.\r\n\r\nInfektsııa bolsa, antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nSondaı-aq, qarańyz:\r\n\r\n* Hlamıdıoz\r\n* Gonoreıa\r\n\r\nAýyrsynýdy basatyn preparattar, onyń ishinde, steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar nemese Fenazopırıdın (Pırıdıým) taǵaıyndalýy múmkin, ol antıbıotıktermen qatar nesep shyǵarý joldarynda áreket etedi.\r\n\r\nÝretrıtke shaldyqqan adamdar emdeletin kezde jynystyq qatynasqa túspeýi nemese prezervatıv qoldanýy tıis. Eger qabynýdyń sebebi ınfektsııa bolsa, jynystyq seriktesińiz de emdeý kýrsynan ótýi tıis.  \r\n\r\nJaraqattan nemese hımııalyq titirkendirgishterdiń saldarynan ýretrıtke shaldyqqan adamdarǵa jaraqat nemese titirkendirgishterden alshaq bolý qajet.\r\n\r\nAntıbıotıktermen emdelgennen keıin ótpeıtin jáne 6 aptaǵa deıin sozylatyn ýretrıt – sozylmaly atalady. Bul máseleni emdeý úshin túrli antıbıotıkter qoldanylady.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nDurys anyqtap, emdegende ýretrıt ádette, asa asqynýsyz ótedi.\r\n\r\nDegenmen, ýretrıt áıeldermen qatar erlerde de úrpiniń (úrpiniń bitelisi) jáne basqa nesep-jynystyq aǵzalardyń qaıtymsyz zaqymdanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nErlerde ýretrıt kelesi asqynýlar paıda bolýymen qaýipti:\r\n\r\n* Nesep qaptyń qabynýy (tsıstıt)\r\n* Epıdıdımıt\r\n* Atalyq bezdiń qabynýy (orhıt)\r\n* Qýyq asty beziniń qabynýy (prostatıt)\r\n\r\nAýyr ınfektsııadan keıin úrpiniń tarylýy paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nÁıelderde ýretrıt kelesi asqynýlar paıda bolýymen qaýipti:\r\n\r\n* Nesep qaptyń qabynýy (tsıstıt)\r\n* Tservıtsıt (jatyrdyń moınynyń silemeı qabatynyń qabynýy)\r\n* Jambas qýysy aǵzalarynyń qabyný aýrýlary (jatyrdyń, onyń tútikteriniń nemese analyq bezdiń silemeı qabatynyń qabynýy).\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nÝretrıttiń sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nÝretrıttiń keıbir sımptomdary jeke gıgıenany qadaǵalaý jáne qaýipsiz jynystyq qatynas (tek bir jynystyq seriktes, prezervatıv qoldaný) arqyly joıylýy múmkin.\r\n\r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nÚrpilik sındrom; gonokokktyq emes ýretrıt.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000439.htm\r\n\r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1041,'article','1164','Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy','qz','2018-08-08 05:39:59','2018-08-08 05:38:00','__Bul nemene? __Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy  - kóbinese jasóspirimde, mehanıkalyq óndinis oryndarynda jumys isteıtin adamdarda jáne atletterde kezdesetin jaǵdaı. Ol  tizeniń aldyńǵy jaǵynyń aýrýymen, qatty qysym bolýmen, jaraqat alýmen, artyq salmaqpen, tizedegi asyq qate ornyǵyp qalyp nemese sol asyqta qandaı da bir ózgerister bolýymen sıpattalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1164',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tize','y','   Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy __Bul nemene? __Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy  - kóbinese jasóspirimde, mehanıkalyq óndinis oryndarynda jumys isteıtin adamdarda jáne atletterde kezdesetin jaǵdaı. Ol  tizeniń aldyńǵy jaǵynyń aýrýymen, qatty qysym bolýmen, jaraqat alýmen, artyq salmaqpen, tizedegi asyq qate ornyǵyp qalyp nemese sol asyqta qandaı da bir ózgerister bolýymen sıpattalady. Bul nemene? Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy  - kóbinese jasóspirimde, mehanıkalyq óndinis oryndarynda jumys isteıtin adamdarda jáne atletterde kezdesetin jaǵdaı. Ol  tizeniń aldyńǵy jaǵynyń aýrýymen, qatty qysym bolýmen, jaraqat alýmen, artyq salmaqpen, tizedegi asyq qate ornyǵyp qalyp nemese sol asyqta qandaı da bir ózgerister bolýymen sıpattalady.\r\n\r\nOǵan myna sımptomdar qamtylady:\r\n•	Tizeni búgip otyrardyń aldynda, qısyq jerge nemese baspaldaqtyń ústine otyrǵanda aýyrady.\r\n•	Keıde tizeni óz erkimen búksse búgiledi,  al kenetten kútpegen jerden búgip qalǵan ýaqytta  deneni qaıda kótere almaı qalady. \r\n\r\nEmi. Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy steroıdtik emes qabynýǵa qarsy dári-dármektiń kómegimen, sondaı-aq tynyshtyqty qamtamasyz etý men tizege sýyq basý arqyly emdeledi. Jattyǵýmen emdeý aıaqtyń tómengi jaǵyndaǵy bulshyq etterdiń tepe-teńdigin saqtaýǵa múmkindik beredi. Tizege arnalǵan bandaj kııý de kóp kómegin tıgizedi.\r\n\r\nTegter:\r\ntize\r\nzoryǵý\r\njaraqat\r\naýyrsyný\r\nbandaj\r\ndene shynyqtyrý\r\nartyq salmaq\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1042,'article','1172','Zańsyz esirtkiler','qz','2018-08-08 05:50:10','2018-08-08 05:49:00','__Zańsyz esirtkiler__ - dáriger taǵaıyndamaǵan nemese dárihanada satylmaıtyn zattar.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń keıbir túrleri - geroın (trankvılızator); kokaın (stımýlıator); LSD, meskalın, fenıltsıklıdın, metamfınamın jáne psılotsıbın (gallıýtsınogen); marıhýana jáne gashısh (kendir qýraı); jáne gamma-gıdroksıbýtırat.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1172',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Z','Zańsyz','y','   Zańsyz esirtkiler __Zańsyz esirtkiler__ - dáriger taǵaıyndamaǵan nemese dárihanada satylmaıtyn zattar.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń keıbir túrleri - geroın (trankvılızator); kokaın (stımýlıator); LSD, meskalın, fenıltsıklıdın, metamfınamın jáne psılotsıbın (gallıýtsınogen); marıhýana jáne gashısh (kendir qýraı); jáne gamma-gıdroksıbýtırat.\r\n Zańsyz esirtkiler - dáriger taǵaıyndamaǵan nemese dárihanada satylmaıtyn zattar.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń keıbir túrleri - geroın (trankvılızator); kokaın (stımýlıator); LSD, meskalın, fenıltsıklıdın, metamfınamın jáne psılotsıbın (gallıýtsınogen); marıhýana jáne gashısh (kendir qýraı); jáne gamma-gıdroksıbýtırat.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń saldarynan kútpegen jaǵdaılar oryn alýy múmkin, qarańyz:\r\n•	Negizinen esirtkiniń barlyǵy adamdy tez áýestendiredi jáne ózine táýeldi etedi.\r\n•	Esirtki túrleri ár adamǵa ártúrli áser beredi.\r\n•	Esirtkiniń áser etý kúshin anyqtaı almaısyń.\r\n•	Olardyń quramynda belgisiz zattar bolýy múmkin. Esirtki qajet etetinder úshin dep, retseppen shyǵaratyndaı, bul zańsyz esirtkilerdi sapa baqylaýynan ótkizbeıdi.\r\n•	Olar basqa da nashaqorlyq zattarmen nemese alkogoldi ishimdiktermen aralasyp, kútpegen jaǵdaılarǵa ushyratýy ábden múmkin. \r\n \r\nTegı: \r\nnarkotıkter\r\nnarkotıktiń saldary\r\nnashaqorlyq\r\ngeroın\r\ntrankvılızator\r\nstımýlıator\r\ngallıýtsınogender\r\nnashaqorlyq pen táýeldilik\r\ngallıýtsınatsııa\r\nalkogoldiń áserimen esirtki\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1043,'article','1174','Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt','qz','2018-08-08 05:56:57','2018-08-08 05:51:00','__Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt__ – bul qabynǵan  ishek aýrýlarynyń bir túri. Ol ishki shyryshty toq ishek jáne tik ishekterdiń qabynyp,(oıyq) jara paıda bolýyna  sebepker bolady. Kolıt –  ishti aýyrtady jáne tik ishekten qan ketiredi, dıareıaǵa ushyratady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt – sozylmaly bolyp keledi, tipti adam ǵumyrynyń uzaq bóliginde jazyla qoımaýy  múmkin. Keıbireýlerde uzaq ýaqyttyq belgileri bilinbeıdi, nemese óte álsiz sımptomdary baıqalyp jatady. Endi basqalarda sımptomdary neǵrlym eleýli jáne aýyr bolady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1174',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Beıspetsıfıkaly','y','   Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt __Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt__ – bul qabynǵan  ishek aýrýlarynyń bir túri. Ol ishki shyryshty toq ishek jáne tik ishekterdiń qabynyp,(oıyq) jara paıda bolýyna  sebepker bolady. Kolıt –  ishti aýyrtady jáne tik ishekten qan ketiredi, dıareıaǵa ushyratady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt – sozylmaly bolyp keledi, tipti adam ǵumyrynyń uzaq bóliginde jazyla qoımaýy  múmkin. Keıbireýlerde uzaq ýaqyttyq belgileri bilinbeıdi, nemese óte álsiz sımptomdary baıqalyp jatady. Endi basqalarda sımptomdary neǵrlym eleýli jáne aýyr bolady.\r\n Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt – bul qabynǵan  ishek aýrýlarynyń bir túri. Ol ishki shyryshty toq ishek jáne tik ishekterdiń qabynyp,(oıyq) jara paıda bolýyna  sebepker bolady. Kolıt –  ishti aýyrtady jáne tik ishekten qan ketiredi, dıareıaǵa ushyratady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt – sozylmaly bolyp keledi, tipti adam ǵumyrynyń uzaq bóliginde jazyla qoımaýy  múmkin. Keıbireýlerde uzaq ýaqyttyq belgileri bilinbeıdi, nemese óte álsiz sımptomdary baıqalyp jatady. Endi basqalarda sımptomdary neǵrlym eleýli jáne aýyr bolady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıtti dárimen embeıdi nemese, toq ishektiń zaqymdanǵan  bóligin alyptastaý úshin ota jasalady. Emdeý ustamanyń aýyrlyǵyna, naýqastyń jasyna baılanysty taǵaıyndalady. Balalarǵa jine egde tartqan kisilerge erekshe kútim talam etiledi.\r\n\r\nTegter: \r\nqabynýy \r\nishekte paıda bolǵan jara \r\nish aýrý belgileri \r\nbeıspetssıfıkanyń sany \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL);
INSERT INTO `index_5c78d55771ac3` VALUES (1044,'article','1176','Aýyzdan aqqan qandy toqtatý','qz','2018-08-08 06:31:33','2018-08-08 06:30:00','__Aýyzdan aqqan qanda qalaı toqtatýǵa  bolady?__\r\n\r\nShuǵyl kómekti qajet etpeıtin jaǵdaıda, teri jaraqatynyń  basqa adamnyń qanymen aralasyp ketpeýi úshin mynadaı  saqtyq sharalaryn qoldanýǵa bolady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1176',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Aýyzdan','y','   Aýyzdan aqqan qandy toqtatý __Aýyzdan aqqan qanda qalaı toqtatýǵa  bolady?__\r\n\r\nShuǵyl kómekti qajet etpeıtin jaǵdaıda, teri jaraqatynyń  basqa adamnyń qanymen aralasyp ketpeýi úshin mynadaı  saqtyq sharalaryn qoldanýǵa bolady.\r\n Aýyzdan aqqan qanda qalaı toqtatýǵa  bolady?\r\n\r\nShuǵyl kómekti qajet etpeıtin jaǵdaıda, teri jaraqatynyń  basqa adamnyń qanymen aralasyp ketpeýi úshin mynadaı  saqtyq sharalaryn qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nQandy toqtatý úshin eń aldymen: \r\n\r\n•	Múmkindik bolsa, qolyńyzdy sabynmen jaqsylap jýyp alyńyz.\r\n•	Jaraqattanǵan jerdi basý úshin, medıtsınalyq qolǵaptardy kıińiz (bar bolsa). Eger qolyńyzda medıtsınalyq qolǵaptar bolmasa, jaraqatqa basý úshin taza materııany plastıkalyq   paketti, nemese   qolyńyzda bar kez kelgen taza matany qoldanýǵa bolady.\r\n•	Zardap shekken adamnyń múmkindigi bolsa, jaraqattanǵan jerin ózine bastyryńyz jáne sol jerin kóterip kórińiz.\r\n•	Jalań qoldarmen tek sońǵy jaǵdaıda ǵana basýǵa bolady\r\n•	Zardap shekken adamdy shalqasymen jatqyzyp, basyn kóterinki ustańyz\r\n•	Qan  aýzynan saýǵalamaıtyndaı  nemese qandy jutyp almaıtyndaı  jatqyzyńyz. Qandy jutynyp alý júregin  aınytyp qustyryp jiberýi múmkin.\r\n•	atryq zatty aýzynan alyp tastańyz, mysaly, saǵyzdy t.s.s .  jaraqatty qatty tazalaýǵa tyryspańyz \r\n•	Jaraqat aınalasyndaǵy barlyq  áshekeı buıymdardy alyp tastańyz.\r\n•	Taza  materııamen  nemese taza matamen  jaraqat ústinen basyńyz. Eger jaraqat ishinde, bir zat bolsa, jaraqattaǵy zattyń ústinen emes ,janynan basý kerek.\r\n•	Saǵatqa qarap, aldaǵy 15 mınýt boıy jaraqatty basyp turyńyz.  Uzaq ýaqyt ótkendeı bolýy múmkin, degenmen jaraqattan qan toqtaǵanyn kórý úshin  erte ashyp jiberýden saqtanyńyz. Eger qan mataǵa ábden sińip ketken bolsa, matany almaı turyp ústinen ekinshi matany qoıyńyz.\r\n\r\nErtinniń ishki jaǵynyń qanaýy. Qanaǵan tisti jáne jaqty  basyp turyńyz, ıakı, qabattalǵan dákeniń kesindisin nemese taza matany erin men ezýge baılap qoıyńyz. erinniń qany tolyq toqtaǵansha, ashyp qaraı bermeńiz. Aýyzdy qatty kermeýge, qatty aýyzdy ashyp kúlmeýge tyrysyńyz, áıtpese qan qaıta aǵýy múmkin.\r\n\r\nTildiń qanaýy. Qanaǵan jerdi dákemen nemese dákeniń kesindisimen qysyp baılap koıyńyz.\r\n\r\nUrttyń ishki jaǵynyń qanaýy.  Jaraqat pen tistiń arasyna, oralǵan dákeniń kesindisin nemese taza matany baılap qoıyńyz.\r\n\r\nTisti juldyrǵannan keıin dárigerińizdiń bergen nýsqaýlaryn tolyq oryndańyz. Eger sizge nýsqaý berilmese, dákeni nemese taza matanyń kesindisin tistep turyp, qannyń toqtaǵanyn kútińiz.  Eger bul amalmen qan toqtamasa, dymqyl sháı qaltashasyn (chaınyı paketık) 10-15 mınýt boıy tistep turyńyz.  Tolyq jazylǵansha, temeki shekpeńiz, túkirine bermeńiz, aýzyńyzǵa kámpıt sııaqty qatty nárselerdi salmańy, áıtpese tis qaıta qanaýy múmkin.\r\n•	Eger 15 mınýt boıy qanaǵan jerińizden qan toqtamasa, toqtatpaı basyp turyńyz nemese qansyraǵan jerdi joǵary kóterip qoıyńyz.  Odan keıingi áreket «Jedel járdem» jáne «Sımptomdaryn bilińiz» bólimderinde anyqtap jazylǵan.\r\n•	Eger 15 mınýt ótkennen keıin, taǵyda  qan kórinse, qan qysymy tómendese jáne de 15 mınýt boıy jaraqatty basyp turyńyz. Úzdiksiz 3 márte 15 mınýttan (45 mınýt) jaraqatty qan toqtatý úshin basyp kórińiz. Eger qan áli de toqtamasa, (qan bolar-bolmas kórinip, tamshylap turyp alsa)  45 mınýt toqtaýsyz bassańyzda aǵa bersa, onda «Sımptomdaryn bilińiz» bólindegi áreketterdi oryndańyz. \r\n•	Kesilip qalǵan terini qaıta ornyna durystap qoıyńyz. Múmkindigine qaraı, teri kesindisin taza dáke men matańy ornyna qoldanyńyz.\r\n•	Zardap shekken adam dáke men matany jutyp qoımasyn.\r\n•	Tańbany aýyzǵa kóldeneńnen japsyryp qoımańyz.\r\n•	Birneshe kún boıy jattyǵý jasamańyz. Jattyǵýlar qannyń qysymyn kóterip, aýyzdan qaıtadan qan aǵýyna sebep bolady. \r\n\r\nTegger:    \r\naýyzdan qan aǵý      \r\njaraqat      \r\nqanaǵan kezde kómektesý \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1045,'article','1183','Kaltsıdiń qabattalýy -  kaltsıı tendonıti','qz','2018-08-08 06:44:01','2018-08-08 06:42:00','__Bul qandaı aýrý?__\r\n__Kaltsıı tendonıti __– bul aýrý kaltsıı qabattaryndaǵy qanmen qamtamasyz etýdiń buzylýynan jáne qabynýynan paıda bolady.  Munyń saldarynan jasýshalar jarylyp, degeneratıvti ózgerister paıda bolady.  Kaltsıdiń sozbalaqtanyp ketýi de osydan. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1183',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kaltsıdiń','y','   Kaltsıdiń qabattalýy -  kaltsıı tendonıti __Bul qandaı aýrý?__\r\n__Kaltsıı tendonıti __– bul aýrý kaltsıı qabattaryndaǵy qanmen qamtamasyz etýdiń buzylýynan jáne qabynýynan paıda bolady.  Munyń saldarynan jasýshalar jarylyp, degeneratıvti ózgerister paıda bolady.  Kaltsıdiń sozbalaqtanyp ketýi de osydan. \r\n Bul qandaı aýrý?\r\n\r\nKaltsıı tendonıti – bul aýrý kaltsıı qabattaryndaǵy qanmen qamtamasyz etýdiń buzylýynan jáne qabynýynan paıda bolady.  Munyń saldarynan jasýshalar jarylyp, degeneratıvti ózgerister paıda bolady.  Kaltsıdiń sozbalaqtanyp ketýi de osydan. \r\n\r\nBelgileri:\r\n•	Iyqtyń aýrýy álsin-álsán qaıtalanyp turady. Keıde 1-2 aptaǵa deıin sozylady. Aýrýy kóbinese túnde mazalaıdy, sodan uıqy buzylady. \r\n•	Iyqtyń qozǵalysy qaıta-qaıta tuıyqtalyp qalady. \r\n•	Kaltsıı tendınıti kóbinese erlerge qaraǵanda, áıelderde jıi kezdesedi. \r\n\r\nEMDEÝ\r\n•	Birinshiden jaqsylap dep alý kerek;\r\n•	Sýyq basý kerek;\r\n•	Isinip ketse, qaqsap aýrsa dári-dármekterdi paıdalanýǵa bolady;\r\n•	Jattyǵý jasaý kerek;\r\n•	Keıde steroıdtyq garmondarǵa ıne saldyrýǵa da bolady.\r\nTek bir jaǵdaıda ǵana hırýrgııalyq jolmen  qabattalyp qalǵan kaltsıdi alyp tastaýǵa bolady - qozǵalý múmkin bolmaı qalǵanda.  \r\n \r\nTegter: \r\nKaltsıı jınalýy\r\nkaltsıı tendonıti\r\nıyq aýyrsynýy\r\ndegeneratıvti ózgerister\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1046,'article','1197','Emshek ushynan bólindiniń shyǵýy','qz','2018-08-08 09:04:30','2018-08-08 09:01:00','Eshqashan júkti bolmaǵan áıelderde emshek ushynan bólindiniń shyǵýy sırek kezdesedi. Júktiliktiń sońǵy aptasynda, áıelderde ýyz túrindegi bólindiler shyǵýy -  qalypty jaǵdaı. Óz betinshe bólinetin bólindiler barlyq áıelderdiń 80% -ynda baıqalady jáne ol tek emizikti basqanda ǵana paıda bolady. Bul qalypty jaǵdaı. Bólindiler móldir, tunyq, aq jáne sarǵysh bolýy múmkin.\r\nJúktilik kezinen tys, sút bezderinen bólindiler óz betinshe shyǵa bastasa – onda ol jaıdan-jaı emes. Ásirese, keýde pishini men konsıstentsııasynyń ózgergen kezinde shyqsa qaýipti bolyp sanalady. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1197',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Emshek','y','   Emshek ushynan bólindiniń shyǵýy Eshqashan júkti bolmaǵan áıelderde emshek ushynan bólindiniń shyǵýy sırek kezdesedi. Júktiliktiń sońǵy aptasynda, áıelderde ýyz túrindegi bólindiler shyǵýy -  qalypty jaǵdaı. Óz betinshe bólinetin bólindiler barlyq áıelderdiń 80% -ynda baıqalady jáne ol tek emizikti basqanda ǵana paıda bolady. Bul qalypty jaǵdaı. Bólindiler móldir, tunyq, aq jáne sarǵysh bolýy múmkin.\r\nJúktilik kezinen tys, sút bezderinen bólindiler óz betinshe shyǵa bastasa – onda ol jaıdan-jaı emes. Ásirese, keýde pishini men konsıstentsııasynyń ózgergen kezinde shyqsa qaýipti bolyp sanalady. \r\n Eshqashan júkti bolmaǵan áıelderde emshek ushynan bólindiniń shyǵýy sırek kezdesedi. Júktiliktiń sońǵy aptasynda, áıelderde ýyz túrindegi bólindiler shyǵýy -  qalypty jaǵdaı. Óz betinshe bólinetin bólindiler barlyq áıelderdiń 80% -ynda baıqalady jáne ol tek emizikti basqanda ǵana paıda bolady. Bul qalypty jaǵdaı. Bólindiler móldir, tunyq, aq jáne sarǵysh bolýy múmkin.\r\n\r\nJúktilik kezinen tys, sút bezderinen bólindiler óz betinshe shyǵa bastasa – onda ol jaıdan-jaı emes. Ásirese, keýde pishini men konsıstentsııasynyń ózgergen kezinde shyqsa qaýipti bolyp sanalady. \r\nTómendegi sebepter bólindilerdiń ózdiginen shyǵýyna áser etýi múmkin.\r\n•	Emshekter jaraqattanǵanda;\r\n•	Dárilik preparattardan, mysaly: oraldy kontratseptıvter 3448, tsımetıdın, metıldopa, metoklopramıd, razarpın, verapamıl jáne t.b.\r\n•	Sút bezderiniń abstsessi iriń aǵýǵa  sebep bolýy múmkin.\r\n•	Gıpofız isigi \r\n•	Sút bezderiniń isigi (ıntradýktaldi papılloma).\r\n\r\nGalaktoreıa -  bul emshekten ózdiginen bólinetin suıyqtyqtyń biri. Ol keıbir dári-dármekterdiń janama áserinen  nemese qaýipti emes gıpofız isiginiń (gıpofızdik adenoma), sondaı-aq gıpotıreoz sııaqty belgili bir isikterdiń áserinen paıda bolady. Sút bezderinen qandaı da bir bólindiler paıda bolǵan jaǵdaıda nemese emshektiń bir shaq ushynan qan aralas suıyqtyqtar shyqsa dárigerge habarlasyńyz. \r\n\r\nTegter: \r\nemshekten bólindilerdiń shyǵýy     \r\nsút bezderiniń aýrýy      \r\nemizikten irinniń aǵýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1047,'article','1207','A Gepatıti','qz','2018-08-09 09:50:04','2018-08-09 09:48:00','\'\'__Bul qandaı aýrý? __\'\'Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysty bolyp júr.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.. V jáne S gepatıtteri týraly qosymsha aqparat alý úshin arnaıy saıttardan qarańyz: gepatıt V  jáne gepatıt S.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1207',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','A','y','   A Gepatıti \'\'__Bul qandaı aýrý? __\'\'Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysty bolyp júr.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.. V jáne S gepatıtteri týraly qosymsha aqparat alý úshin arnaıy saıttardan qarańyz: gepatıt V  jáne gepatıt S. Bul qandaı aýrý? Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysty bolyp júr.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.. V jáne S gepatıtteri týraly qosymsha aqparat alý úshin arnaıy saıttardan qarańyz: gepatıt V  jáne gepatıt S.\r\n\r\nA Gepatıti gepatıtterdiń eń qaýipti túri bolyp tabylady. V jáne S gepatıtinen aıyrmashylyǵy A gepatıtinde sozylmaly aýrýdyń damýyna alyp kelmeıdi.\r\n\r\nVırýsty A gepatıti  lastanǵan sý men buzylǵan azyq-túlik arqyly beriledi. Sondaı-aq, A Gepatıtimen aýyratyn adamnan da juǵady.  Vırýysty A gepatıti naýqastyń nájisinen de bólinedi.  Inkýbatsııalyq dep atalatyn kezeńi 15-45 kúnge deıin sozylady. Nájisten basqa, qan  jáne organızmniń basqa da suıyqtyqtarynan juqtyrýy múmkin.\r\n\r\nVırýsty A gepatıti emdelgennen keıin organızmde salyp qalmaıdy. Sondaı-aq,  A gepatıtiniń taratatyn naqty faktor joq, desede, osy ınfektsııany adam ózi aýyrmasa da, basqalarǵa taratyp júrýi yqtımal.  Osyndaı jaǵdaı (tasymaldaýshy) V gepatıtinde de paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nA gepatıtiniń qaýipti faktorlary:  A gepatıtimen aýyratyn adammen birge ómir súrý, Ońtústik jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa, Ońtústik Amerıka elderine týrıstik saparmen barý, sondaı-aq, esirtkini tamyr ishine qoldaný.\r\nA Gepatıtniń belgileri:\r\n•	Sarǵyshtaný \r\n•	Álsireý\r\n•	Dene temperatýrasynyń sál kóterilýi\r\n•	Barlyq deneniń qyshynýy\r\n•	Tábettiń bolmaýy\r\n•	Neseptiń kúńgirttenýi (onyń túsi kúńgirt-sary nemese qońyr tústi bolady)\r\n•	Nájistiń tússizdenýi (nájis aqshyl-sur tústi bolady).\r\n\r\nA gepatıtiniń dıagnozyn tabý úshin  dáriger,  zerthanalyq zertteýler negizinde tekserý júrgizedi.  Antıdenelerdi qatystyra otyryp, baýyr fermentteriniń deńgeıin  anyqtaıdy.\r\n\r\nEmdelýi. A gepatıtine arnalǵan arnaıy emdeý túri joq. Naýqastardyń 85%-nan astamy 3 aı ishinde saýyǵyp ketedi. Basqa naýqastarda aýrý uzaǵyraq sozylady, biraq, ádette, 6 aıdan aspaıdy. Demalý jáne tósektik rejım usynylady. Baýyrǵa zııan keltiretin alkogol ónimderi men keıbir dári-dármekterdi paıdalanbaý kerek. Sondaı-aq maıly taǵamdardan bas tartyp, Paıdaly as retinde – asqabaqty tutyný kerek.\r\n\r\nVırýysty A gepatıtin juqtyrýdyń aldyn-alý úshin: qoldy  uqyptylap juý kerek; sondaı-aq taza sýdy qoldanyp jáne A gepatıtimen aýyratyn adamdardan múmkindiginshe aýlaq bolý kerek. Mektepke deıingi mekemeler men mektepterdi  sanıtarlyq-gıgıenalyq normalarǵa sáıkes  taza sýmen qamtamasyz etý  qajet.\r\n\r\nA gepatıtimen aýyratyn adamdarmen baılanysqa túsken adamdarǵa ımmýnoglobýlınderdi engizý usynylady.\r\nA gepatıtine qarsy eń tıimdi shara – ekpe júrgizý. Ekpe (vaktsına)  alǵash engizgen kúnnen bastap 4 apta boıy qorǵanysh qyzmetin atqarady. Uzaq ýaqyt boıy qorǵaý úshin, alǵashqy dozadan soń,  6 jáne 12 aı araǵa salyp baryp qosymsha ekpeler alǵan durys.\r\nA gepatıtine qarsy ekpe egý  usynylǵan adamdar:\r\n•	A gepatıtin juqtyrý qaýpi joǵary elderge baratyn adamdar. Ekpeni  4 apta buryn saldyrady, sodan soń 6 jáne 12 aı araǵa salyp engizý kerek. Budan basqa, ımmýnoglobýlındi ınektsııa alýǵa da bolady.\r\n•	V nemese S sozylmaly gepatıti bar adamdar\r\n•	Inektsııalyq esirtki tutynýshylar.\r\n\r\nTegter:\r\nGepatıt A    \r\nSarǵaıý  \r\nsary aýrý  \r\nGepatıt A sebebi  \r\nGepatıt A emi  \r\nGepatıt A sımptomdary \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1048,'article','1214','Dakrıotsıstıt','qz','2018-08-09 10:06:22','2018-08-09 10:05:00','__Dakrıotsıstıt__ - kóz jasy qaltashyǵynyń qabynýy. Bul aýrý -  kózdińjastyqshasynyńbitelip qalýynan paıda bolady. Kóbinese sábıler men egde jastaǵy adamda bolatyn jaǵdaı.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1214',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dakrıotsıstıt','y','   Dakrıotsıstıt __Dakrıotsıstıt__ - kóz jasy qaltashyǵynyń qabynýy. Bul aýrý -  kózdińjastyqshasynyńbitelip qalýynan paıda bolady. Kóbinese sábıler men egde jastaǵy adamda bolatyn jaǵdaı. Dakrıotsıstıt - kózjasy qaltashyǵynyń qabynýy. Bul aýrý -  kózdińjastyqshasynyńbitelip qalýynan paıda bolady. Kóbinese sábıler men egde jastaǵy adamda bolatyn jaǵdaı.\r\n\r\nDakrıotsıstıttiń belgileri: kóz jasy qaltashyǵynda aýyrsyný sezimi paıda bolady; kóz isiıdi; qyzarady; kózden jas jıi aǵyp turady. Sondaı-aq, aq, sary nemese sary-qońyr tústi irińdi suıyqtyq shyǵýy múmkin. Sozylmaly dakrıotsıstıtti emdeý úshin, kóz jasy qaltashyǵyn hırýrgııayq jolmen alyp tastaıdy.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nkózjasyqaltashyǵy\r\ndakrıotsıstıt\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1049,'article','1298','Sýıtsıd','qz','2018-10-05 11:06:09','2018-10-05 11:05:00','__Sýıtsıd__ – «ózin óltirý», «ózine qol jumsaý» degen maǵyna beredi.\r\n\r\nAdamnyń  ózin óltirý týraly  azdaǵan oılary, ýaqyt óte kele órship, ózine qol jumsaýǵa degen nıetin kúsheıte túsedi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1298',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Sýıtsıd','y','   Sýıtsıd __Sýıtsıd__ – «ózin óltirý», «ózine qol jumsaý» degen maǵyna beredi.\r\n\r\nAdamnyń  ózin óltirý týraly  azdaǵan oılary, ýaqyt óte kele órship, ózine qol jumsaýǵa degen nıetin kúsheıte túsedi.\r\n Sýıtsıd – «ózin óltirý», «ózine qol jumsaý» degen maǵyna beredi.\r\n\r\nAdamnyń  ózin óltirý týraly  azdaǵan oılary, ýaqyt óte kele órship, ózine qol jumsaýǵa degen nıetin kúsheıte túsedi.\r\n\r\nÓzine qol jumsaǵysy kelgen barlyq adamdar óle bermeıdi.  Kóp umtylystary zaıa ketedi. Áıelderden góri erkekter ózine ózi qol jumsaýǵa jıi barady, biraq erlerdiń jan tapsyrýy áıelderden qaraǵanda sırek kezdesip jatady.\r\n\r\nAdamnyń óz-ózine qol jumsaý týraly kóp oılaý nemese soǵan jospar qurýy –  aýyr jaǵdaıdy boldyrmaý úshin tez arada kómekti qajet etedi. Mundaı kómek áreketin sýıtsıd máselesi boıynsha jumys isteıtin mamandar ǵana atqara alady.\r\n\r\nTegter: \r\nÓz-ózine qol jumsaý\r\nÓlimdi josparlaý\r\nSýıtsıdtyń aldyn alý\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1050,'article','1327','Fotofobııa','qz','2018-10-10 11:25:38','2018-10-10 11:24:00','__Fotofobııa__  – adamnyń  jasandy nemese tabıǵı jaryqqa  qalypty qaraı almaýy.  Bul aqaý  kóbinese kózdiń qubylmaly qabyǵynyń qabynýynan, ınfektsııa túskennen,  nemese shyn aınanyń (rogovıtsy) zaqymdanýynan  paıda bolady.    ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1327',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','F','Fotofobııa','y','   Fotofobııa __Fotofobııa__  – adamnyń  jasandy nemese tabıǵı jaryqqa  qalypty qaraı almaýy.  Bul aqaý  kóbinese kózdiń qubylmaly qabyǵynyń qabynýynan, ınfektsııa túskennen,  nemese shyn aınanyń (rogovıtsy) zaqymdanýynan  paıda bolady.     Fotofobııa  – adamnyń  jasandy nemese tabıǵı jaryqqa  qalypty qaraı almaýy.  Bul aqaý  kóbinese kózdiń qubylmaly qabyǵynyń qabynýynan, ınfektsııa túskennen,  nemese shyn aınanyń (rogovıtsy) zaqymdanýynan  paıda bolady.    \r\n\r\nFotofobııanyń jeńil túrine shaldyqqan adamdarǵa ashyq kún astynda  kún sáýlesinen qorǵaıtyn kózildirikti taǵyp jýrý, jetkilikti qorǵanysty qamtamassyz etedi.   Alaıda aıryqsha  sezimtaldyqty sezingen adamdar múmkindiginshe jaryqtan aýlaq bolýy kerek,  kez kelgen jaryqtandyrylǵan ortada  kózderin búrkep júrýleri qajet.  Jaryqqa degen sezimtaldyǵynyń  paıda bolýy   ne sebepti ekenin anyqtaý  óte mańyzdy.  Óıtkeni  maqsatty túrde  em qabyldaý máseleni sheshýi múmkin . \r\n\r\nTegter: \r\njaryq sezimtaldyǵy,\r\nKózdiń qubylmaly qabyǵynyń ınfektsııasy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1051,'article','1359','V gepatıtine qarsy vaktsınalar','qz','2018-11-12 09:09:33','2018-11-12 08:40:00','V gepatıtine qarsy mynadaı adamdarǵa ekpe engizý kerek: densaýlyq saqtaý salysynyń qyzmetkerlerine, V gepatıtimen aýyratyndarmen birge ómir súretinderge, osy vırýsty juqtyrý qaýpi bar jandarǵa, V nepatıti baýyrdy zaqymdaıdy. Sondaı-aq ımmýnızatsııa (ekpe) jas sábılerge jáne kishkentaı kezinde salynbaı qalǵan eresek balarǵa salynady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1359',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','V','V','y','   V gepatıtine qarsy vaktsınalar V gepatıtine qarsy mynadaı adamdarǵa ekpe engizý kerek: densaýlyq saqtaý salysynyń qyzmetkerlerine, V gepatıtimen aýyratyndarmen birge ómir súretinderge, osy vırýsty juqtyrý qaýpi bar jandarǵa, V nepatıti baýyrdy zaqymdaıdy. Sondaı-aq ımmýnızatsııa (ekpe) jas sábılerge jáne kishkentaı kezinde salynbaı qalǵan eresek balarǵa salynady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nV gepatıtine qarsy vaktsınalar aǵzany V vırýstyq ınfektsııasynan qorǵaıdy. Sebebi, V gepatıti baýyrdy zaqymdaıtyn qaýipti aýrý.\r\n \r\nV gepatıtine qarsy mynadaı adamdarǵa ekpe engizý kerek: densaýlyq saqtaý salysynyń qyzmetkerlerine, V gepatıtimen aýyratyndarmen birge ómir súretinderge, osy vırýsty juqtyrý qaýpi bar jandarǵa, V nepatıti baýyrdy zaqymdaıdy. Sondaı-aq ımmýnızatsııa (ekpe) jas sábılerge jáne kishkentaı kezinde salynbaı qalǵan eresek balarǵa salynady.\r\nV gepatıti – V gepatıttik vırýstan týyndaıdy.\r\nV gepatıtine qarsy V vaktsınasynyń quramynda aqýyzdyq fraktsııa (gepatıt vırýsynyń ımmýnnogendik aqýyzy) bar. Vaktsınanyń quramynda vırýs joq, sondyqtan vaktsına egilgende juǵyp ketý qaýpi bolmaıdy. Vaktsına egilgennen keıin 2 apta ótken soń, aǵza aqýyzdan antıdenelerdi bólip shyǵarady.\r\n \r\nV gepatıti sarysýly gepatıt retinde de tanymal, sebebi ol qan arqyly jáne jynystyq qatynas arqyly da taralady. Bul sondaı-aq ,  esirtki qoldanatyndar, gomoseksýaldar arasynda da jıi juǵyp jataryn aýrý. Myna sýrette – V vırýstyq gepatıtiniń usaq túıirshikti mıkroskoptyq sýreti beınelengen. (Aýrýdy baqylaý jáne aldyn alý jónindegi ortalyǵy usynǵan sýret)\r\nV gepatıtine qarsy vaktsına basqa vırýstyq gepatıt túrlerinen qorǵaı almaıdy. Qazirgi ýaqytta A vırýstyq gepatıtine qarsy vaktsına bar. A vırýstyq gepatıtine qarsy turý úshin, adam ózine vaktsına qabyldaýy qajet.\r\n\r\n\r\nKim ekpe saldyrýy kerek\r\nSábıler\r\nV gepatıtine qarsy vaktsına – balalarǵa saldyrýǵa mindettelgen birden-bir vaktsına (ekpe).\r\nBalalarǵa ekpe úsh kezeńde júrgiziledi (úsh dúrkin). Ár vaktsına balanyń jasyna qaraı salynady.\r\n•	Týylǵannan keıin, perzenthanadan shyǵatyn kezde. Eger balanyń anasyn V vırýstyq gepatıtin tasymaldaýshy bolsa, onda vaktsına náreste ómirge kelgen sátte salynady. \r\n•	1 jáne 2 aıdyń arasynda.\r\n•	6 aılyǵynda.\r\nBalalar men jasóspirimder\r\nVaktsına saldyrylmaǵan balalar men jasóspirimderge, gepatıtke qarsy vaktsınany barynsha erte saldyrýǵa tyrysý kerek.\r\nEresekterge \r\nEresekter tómendegideı jaǵdaılarda vaktsınatsııalanýy kerek:\r\n•	Densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerlerine;\r\n•	V gepatıtin juqtyrǵan adamdarmen turmystyq jáne jynystyq qatynas jasaıtyndarǵa;\r\n•	Erkektermen  jynystyq qatynasqa túsetin erkekterge (gomoseksýalısterge);\r\n•	Gemodıalız protsedýrasyn júrgizetinderge;\r\n•	Dıabetke shaldyqqandarǵa;\r\n•	Búırek jetispeýshiliktiń termınaldyq satysyndaǵylarǵa, sozylmaly baýyr aýyrýymen aýyratyndarǵa nemese AITV-ınfektsııasy barlarǵa;\r\n•	Kóp adammen jynystyq qatyna jasaıtyndarǵa;\r\n•	Esirtkini ıne arqyly  qoldanatyndarǵa;\r\n•	Múshelik aýystyrýlarǵa daıyndyq jasap jatqandarǵa, hımıoterapııa sııaqty.\r\n\r\nKimder saldyrmaıdy\r\n•	Ashytqyǵa  allergııasy bar adamdar;\r\n•	Býryn ekpe qabyldaǵannan aýyr formaly allergııaǵa ushyraǵandar;\r\n•	Salmaqty aýrýmen aýyratyndar, sýyq tıip, qyzýy kóterilip turǵan adamdarǵa, jalpy jaǵdaı jaqsarǵannan keıin saldyrǵan durys.\r\n\r\nQaýipter jáne janama áserler\r\nKóp adamdardy vaktsınadan keıin eshqandaı janama áserler mazalamaıdy. Al keıbir adamdardy bolar-bolmas máseleler mazalaıdy, mysaly, vaktsına saldyrǵan jer aýyrsyný, qyzarý, shamaly mazasyzdaný bolady. Jaǵymsyz  janama áserler sırek kezdesedi jáne negizinen vaktsınanyń komponentterine allergııalyq reaktslardan týyndaıdy. \r\nV gepatıtine qarsy vaktsına aýtızmniń damýyna eshqandaı úles qospaıdy, ári oǵan eshqandaı dálel de  joq.\r\nEshqandaı vaktsına ómir boıy áser etip júrmeıdi.  Budan túıerimiz, V gepatıtine qarsy vaktsına saldyrǵannyń ózinde, gepatıttiń juǵyp ketýine ol da tolyqtaı qarsy tura almaıdy.\r\n\r\nMyna jaǵdaılar oryn alsa, dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Vaktsına saldyrýǵa senimdi bolmasańyz;\r\n•	Vaktsınadan keıin aýyr salmaqty sımptomdar paıda bolsa;\r\n•	Vaktsınaǵa baılanysty qandaı da bir mazalaǵan suraǵyńyz bolsa.\r\n\r\nSınonımderi\r\nNerV – vaktsınasy; V gepatıti – ımmýnızatsııasy; NerV – ımmýnızatsııasy\r\n\r\nPerzenthanada jańa týylǵan náresteni vaktsınalatsııalaý usynylady. Sodan keıin birinshi vaktsınadan bir aıdan soń, vaktsınatsııalaý 0-1-6 tizbegine sáıkes júrse, ımmýnıtet  15 jyl boıy saqtalatyndyqtan qaıtadan vaktsınatsııalaý qajet emes.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1052,'article','87','Аталық бездің қатерлі ісігі','kz','2018-07-16 04:04:32','2018-07-16 03:50:00','Аталық бездің қатерлі ісігі –ұмада орналасқан ерлердің жыныстық бездері – аталық безде дамитын қатерлі ісіктер.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=87',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аталық','y','   Аталық бездің қатерлі ісігі Аталық бездің қатерлі ісігі –ұмада орналасқан ерлердің жыныстық бездері – аталық безде дамитын қатерлі ісіктер. Аталық бездің қатерлі ісігі\r\n\r\nМазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігі –ұмада орналасқан ерлердің жыныстық бездері – аталық безде дамитын қатерлі ісіктер.\r\n\r\n\r\n\r\nЕрлердің репродуктивті жүйесінің ағзаларына жыныстық мүше, ұма, ұрықтық көпіршіктер және қуық асты безі жатады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігінің нақты себебі белгісіз. Аурудың дамуына ықпал етуі мүмкін қауіп факторлары:\r\n\r\n* Аталық бездің ауытқулы дамуы\r\n* Кейбір химиялық заттектердің әсері\r\n* Аталық бездің қатерлі ісігінің отбасылық тарихы\r\n* АИТВ-инфекциясы\r\n* Аталық бездің қатерлі ісігі бұрын болған\r\n* Крипторхизм (бір немесе екі аталық бездің ұмаға түспеуі)\r\n* Клайнфельтер синдромы.\r\n \r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігі – қатерлі ісіктердің 15-35 жас аралығындағы ерлерде кең таралған түрі. Егде жастағы ерлерде де болуы мүмкін, ұлдарда сирек кездеседі.\r\n\r\nАқ нәсілді ерлер азиялық нәсілді ерлерге қарағанда бұл аурудың пайда болуына бейім келеді.  \r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігі мен вазэктомияның (шәует түтінгін алып тастау) арасында ешқандай байланыс жоқ.\r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігінің екі негізгі түрі бар: семиномдық және семиномдық емес. Бұл ісіктер шәует өндіретін жыныстық жасушалардан өседі.\r\n\r\nСеминомдық түрі: бұл аталық бездің қатерлі ісігінің баяу өсетін түрі, көбінесе, 30-40 жастағы ерлерде жиі кездеседі. Қатерлі ісік, әдетте, тек аталық безде шоғырланады, бірақ, лимфа түйіндеріне таралуы мүмкін. Семиномдық ісіктер сәулелік емдеуге аса сезімтал.\r\n\r\nСеминомдық емес: бұл аталық бездің қатерлі ісігінің кең таралған, тез өсетін түрі.\r\n\r\nСеминомдық емес ісіктер жасушалардың бірнеше түрінен тұрады, және осыған байланысты келесідей ажыратылады:\r\n\r\n* Хориокарцинома (сирек)\r\n* Эмбрионалдық карцинома\r\n* Тератома\r\n* Сарыуыздық қаптың ісігі.\r\n \r\nСирек жағдайда аталық бездің ісігінің арқаулық (стромалық) түрі кездеседі. Бұл ісіктер, әдетте, қатерсіз болады. Олардың екі негізгі түрі бар: Лейдиг және Сертоли жасушаларынан ісіктер. Олар әдетте, балалық шақта пайда болады.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nКейде ауру симптомдарсыз өтуі мүмкін. Болатын симптомдары:\r\n\r\n* Аталық бездегі жайсыздық, ауырсыну немесе ұмадағы ауырлық сезімі\r\n* Арқадағы немесе іштің төменгі жағындағы ауырсыну\r\n* Аталық бездің ұлғаюы\r\n* Ерлердің емшек безінің ұлғаюы (гинекомастия). Алайда, қатерлі ісіксіз жасөспірім-ұлдарда да орын алады.\r\n* Аталық бездің ісінуі.\r\n \r\nІсік метастаздануы кезінде басқа ағаларға: өкпеге, жамбас қуысындағы ағзаларға, арқаға немесе миға көшуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nМедициналық тексеру кезінде аталық бездің бірінде қатты түзіліс болуы мүмкін. Диафаноскопия – ұманы ашық сәулемен қарағанда – бұл түзіліс арқылы жарық өтпейді.\r\n\r\nТексерудің басқа әдістері:\r\n\r\n* Іш қуысының және жамбас қуысындағы ағзалардың КТ\r\n* Онкомаркерлерге қан талдауы: альфа-фетопротеин (АФП), адамның хориондық гонадотропині (бета-ХГЧ), лактатдегидрогеназа (ЛДГ)\r\n* Кеуде қуысы ағзаларының шолу рентгенографиясы\r\n* Ұманың УДТ (УЗИ).\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу келесіге байланысты:\r\n\r\n* аталық бездің қатерлі ісігінің түріне\r\n* аурудың даму сатысына.\r\n \r\nҚатерлі ісікті анықтағаннан кейін микроскоппен қарау арқылы ісік жасушаларының түрін анықтау қажет. Жасушалар семиномдық, семиномдық емес немесе аралас болады.\r\n\r\nКелесі сатысы: қатерлі ісіктің дененің басқа аумағына таралу дәрежесін анықтау. Бұл ісіктің даму сатысын анықтау деп аталады.\r\n\r\n*  I саты – қатерлі ісік аталық бездің аумағынан тыс таралмаған.\r\n* II саты – қатерлі ісіктің метастаздануы іш аумағындағы лимфалық түйіндерде шоғырланған.\r\n* III саты – қатерлі ісіктің метастаздануы іш аумағындағы лимфалық түйіндерден сыртқа таралған (бауырға, өкпеге немесе миға).\r\n \r\nАталық  бездің қатерлі ісігін емдеудің түрлері:\r\n\r\n* Аталық безді және жақын жердегі лимфа түйіндерін хирургиялық алып тастау (орхиэктомия) (лимфаденэктомия). Бұл әдіс семиномдық және семиномдық емес ісіктерге қолданылады.\r\n* Рентген немесе басқа сәуелену түрінің жоғары мөлшерлемесі қолданылатын сәулелік емдеу – операциядан кейін ісіктің қайта өсуінің алдын алу үшін жүргізіледі. Сәулелік емдеу тек семиномдық ісіктерге қолданылады.\r\n* Химиялық емдеу – емдеудің үшінші түрі, бұл кезде қатерлі ісіктің жасушаларының өсуін тежеу үшін дәрілік препараттар қолданылады. Бұл емдеу түрі семиномдық және семиномдық емес ісіктерге қолданылады, науқастардың тірі қалуына айтарлықтай үлес қосады.\r\n \r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nАталық  бездің қатерлі ісігі – қатерлі ісітердің ішіндегі оң болжамды түрі. Ісіктің семиномдық түрінде (жойқындығы әлсіз) ерлерде ерте анықталуында тірі қалу 95% артық. Аурудың 2-3 сатысындағы науқастардың ауру қайталанбайтындай тірі қалу көрсеткіші төменірек және ісіктің өлшеміне, аурудың басталу уақытына байланысты.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nАталық  бездің қатерлі ісігі дененің басқа аумақтарына таралуы мүмкін. Кең таралған метастаздануы:\r\n\r\n* Іш қуысы\r\n* өкпе\r\n* ішперденің артындағы кеңістік (бүйректің қасындағы іш қуысының басқа ағзаларының артындағы аумақ)\r\n* омыртқа бағаны\r\n \r\nхирургиялық емдеудің асқынуларына жататындар:\r\n\r\n* операциядан кейінгі қан кетуі және инфекцияның қосылуы\r\n* бедеулік (екі аталық безді де алып тастаған жағдайда)\r\n \r\nЕгер болшақта балалы болғыңыз келсе, шәуетті сақтау әдістері туралы дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nАталық  бездің қатерлі ісігінің симптомдары болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАталық безді өздігінше қарап, қатерлі ісікті басқа ағзаларға таралмаған, ерте сатысында анықтауға болады. Қатерлі ісікті ерте анықтау – табысты емдеудің және тірі қалудың сәтті болжамы.\r\n\r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nАталық  бездің қатерлі ісігі; Жыныстық жасушалардың ісігі; Аталық  бездің семиномдық қатерлі ісігі; Аталық  бездің семиномдық емес қатерлі ісігі.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1053,'article','197','Мойын артриті (спондиллез)','kz','2018-07-28 14:09:44','2018-07-28 13:59:00','Мойын спондилезі  - мойын шеміршегі мен сүйегінің (мойын омыртқалардың) тозуымен сипатталатын ауру. Бұл көбінесе, мойындағы созылмалы ауырсынудың себебі болады.\r\nОмыртқа бірнеше бөлімнен тұрады. Мойын омыртқалары мойынды құрайды. Кеуде омыртқалары кеуде бөлімін құрайды, оларға қабырғалар бекітілген. Бел омыртқалары соңғы кеуде омыртқасы мен сегізкөздің жоғарғы бөлігінің арасында орналасқан. Сегізкөздік омыртқалар жамбастың жамбас сүйегіне бекітілген, құйымшақ – соңғы омыртқа немесе рудиментарлық (организмнің эволюциялық дамуы үрдісінде негізгі мәнін жоғалтқан) құйрық.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=197',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мойын','y','   Мойын артриті (спондиллез) Мойын спондилезі  - мойын шеміршегі мен сүйегінің (мойын омыртқалардың) тозуымен сипатталатын ауру. Бұл көбінесе, мойындағы созылмалы ауырсынудың себебі болады.\r\nОмыртқа бірнеше бөлімнен тұрады. Мойын омыртқалары мойынды құрайды. Кеуде омыртқалары кеуде бөлімін құрайды, оларға қабырғалар бекітілген. Бел омыртқалары соңғы кеуде омыртқасы мен сегізкөздің жоғарғы бөлігінің арасында орналасқан. Сегізкөздік омыртқалар жамбастың жамбас сүйегіне бекітілген, құйымшақ – соңғы омыртқа немесе рудиментарлық (организмнің эволюциялық дамуы үрдісінде негізгі мәнін жоғалтқан) құйрық. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы аппарат\r\n\r\nМойын спондилезі  - мойын шеміршегі мен сүйегінің (мойын омыртқалардың) тозуымен сипатталатын ауру. Бұл көбінесе, мойындағы созылмалы ауырсынудың себебі болады.\r\n\r\n\r\n\r\nОмыртқа бірнеше бөлімнен тұрады. Мойын омыртқалары мойынды құрайды. Кеуде омыртқалары кеуде бөлімін құрайды, оларға қабырғалар бекітілген. Бел омыртқалары соңғы кеуде омыртқасы мен сегізкөздің жоғарғы бөлігінің арасында орналасқан. Сегізкөздік омыртқалар жамбастың жамбас сүйегіне бекітілген, құйымшақ – соңғы омыртқа немесе рудиментарлық (организмнің эволюциялық дамуы үрдісінде негізгі мәнін жоғалтқан) құйрық.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nМойын спондилезі омыртқаның мойын бөлімінің созылмалы тозуымен байланысты орын алады. Бұл кезде мойын омыртқаның арасында орналасқан дискілер немесе жастықшалар және омыртқаның мойын бөлімінің сүйектерінің арасындағы буындар зақымданады. Омыртқаның сүйектерінде (омыртқаларда) сүйек сүйелі (шеткі өсінділер) қалыптасуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nУақыт өте келе бұл өзгерістер нерв түбіртектерінің бірін немесе бірнешеуін қысуы мүмкін. Ауыр жағдайларда дерттік үрдіске жұлын да тартылуы мүмкін. Мұндай үрдіс қолмен қатар аяқты да қамтиды.\r\n\r\nБұл өзгерістер күнделікті тозудың салдарынан пайда болады. Олар жұмыста немесе спортта белсенді адамдарда көбірек пайда болуы ықтимал.\r\n\r\nНегізгі қауіп факторы – қартаю. Көптеген адамдарда 60 жасқа таман мойын спондилезін рентгеннен көруге болады. Басқа да пайда бейімділік факторлары:\r\n\r\n* Артық салмақ және дене жүктемелерінің болмауы\r\n* Ауыр заттарды көтеруді, тым көп иілуді талап ететін жұмыс\r\n* Бұрын мойын жарақатының болуы (көбінесе, мойын спондилезінің пайда болуына дейін бірнеше жыл бұрын)\r\n* Бұрын омыртқада операциялардың болуы\r\n* Омыртқа аралық дискілердің зақымдануы\r\n* Ауыр артрит\r\n* Остеопороздан омыртқаның шағын сынықтары (сүйектің жұқаруы)\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nСимптомдары көбінесе, ұзақ уақыт бойы баяу дамиды. Олар кенеттен пайда болуы немесе бірден нашарлауы мүмкін. Ауырсыну жеңіл немесе қозғалтпауға дейін апаратын, терең және қарқынды болуы мүмкін.\r\n\r\nАуырсыну жауырынның үстінде сезілуі мүмкін. Сирек жағдайда ауырсыну иыққа, иықтан төмен немесе саусақтарға таралуы мүмкін.\r\n\r\nАуырсыну келесі жағдайларда ушығады:\r\n\r\n*  ұзақ тұрғанда немесе отырғанда\r\n* түнде\r\n* түшкіргенде, жөтелгенде немесе күлгенде\r\n*  мойынды артқа шалқайтқанда немесе ұзақ уақыт бойы ұзын қашықтыққа жаяу жүргенде.\r\n \r\nСондай-ақ, белгілі бір бұлшық еттерінде әлсіздік сезілуі мүмкін. Кейде бұл дәрігер қарағанға дейін сезілмейді. Басқа жағдайларда қолды көтерудің немесе бір нәрсені қатты қысудың қиындығы байқалады.\r\n\r\nБасқа жиі кездесетін симптомдары:\r\n\r\n*  мойынның қиын қозғалуы, уақыт өте келе ушығады.\r\n* Иықтағы, қол-аяқтағы ұйып қалу немесе әдеттен тыс сезінулер (сирек)\r\n*  Бас ауыруы, әсіресе, желке тұсында.\r\n \r\nСирек симптомдары:\r\n\r\n*   Тепе-теңдікті жоғалту\r\n*  Қуықты немесе ішекті бақылауды жоғалту (жұлынның қысылуында). \r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nМедициналық қарау кезінде басты бұруда қиындықтар анықталуы мүмкін.\r\n\r\nЕмдеуші дәрігер басты алға және жан-жаққа еңкейтуді сұрайды, бұл кезде басты ақырындап басады. Бұл тексерудің басында ауырсынудың күшеюі немесе ұйып қалудың пайда болуы - әдетте, омыртқаның нервісіне қысым көрсетілуінің белгісі.\r\n\r\nӘлсіздік немесе сезімталдықты жоғалту – белгілі нерв түбіршектерінің немесе жұлынның зақымдануының белгісі .\r\n\r\nМойынның немесе омыртқаның рентгені әдетте, артриттің немесе омыртқаның басқа өзгерістерін іздеу үшін өткізіледі.\r\n\r\nМойынның магниттік-резонанстық томографиясы (МРТ) келесі жағдайларда тағайындалады:\r\n\r\n*   Дәрілік препараттарды қабылдауда басылмайтын мойындағы немесе қолдағы күшті ауырсыну\r\n*  Әлсіздікте немесе қолдың ұйып, жансыздануында\r\n \r\nТүбіртектік нервтердің қызметін зерттеу үшін электромиография (ЭМГ) және нерв өткізгіштігін өлшеу жүргізіледі.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеуші дәрігеріңіз немесе басқа мамандар ауырсынуды жеңуге көмектеседі, сондықтан белсенділікті сақтай аласыз.\r\n\r\n* Дәрігер физиоемдеуге бағыттайды. Физиотерапевт созу арқылы ауырсынуды азайтуға көмектеседі. Мойынның бұлшық етін нығайтатын жаттығуларды орындауды үйретеді.\r\n* Терапевт мойынға қысымды азайту үшін созып, тарту(тракция) әдістемесін может қолдануы мүмкін.\r\n* Массажист, ине салушы немесе омыртқа манипуляциясын жасайтын маманға баруыңыз мүмкін (мануалдық терапевт, остеопат немесе физиотерапевт). Кейде бірнеше рет барғаннан кейін мойындағы ауырсыну өтуі мүмкін.\r\n* Ауырсыну ұстамасын жеңілдету үшін салқын немесе жылы пакетті қоюға болады.\r\n \r\nЕгер ауырсыну өмірге әсер ететін болса, когнитивтік –мінез-құлықтық емдеу пайдалы болады. Бұл техника ауырсынуды жақсырақ түсініп, меңгеруге көмектеседі.\r\n\r\nДәрілік препараттарды қабылдау ауырсынуды жеңуге көмектесуі мүмкін. Дәрігер ауырсынуды ұзақ уақыт бақылауға алу үшін стероидты емес қабынуға қарсы заттектерді тағайындайды. Есірткілік анальгетиктер күшті ауырсынуда ғана, алдыңғылар көмектеспесе, тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nБұл ем-шаралардан кейін де ауырсыну өтпесе, немесе сезімталдық пен қозғалысты жоғалту орын алса, хирургиялық емдеу ұсынылады. Операция нервтердің және жұлынның қысылуын жою үшін жасалады.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nМойын спондилезіне шалдыққан науқастардың көпшілігінде ұзақ уақыт бойы созылатын симптомдар болады. Бұл симптомдар әдетте, дәрімен емдеу арқылы жеңілдейді, бұл кезде ешқандай операция қажет болмайды.\r\n\r\nБұл ауруға шалдыққан көптеген адамдар белсенді өмір салтын қолдауға қабілетті. Кейбір науқастар созылмалы ауырсынумен өмір сүреді.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Нәжістің немесе несептің ұстамауы\r\n* Бұлшық ет қызметін жоғалту\r\n* Мүгедектік (кейде)\r\n* Тепе-теңдікті жоғалту\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* Ауру ушығатын болса\r\n* Асқыну белгілері болса\r\n* Жаңа симптомдар пайда болса (дененің белгілі бір бөлігінде қозғалыстың бұзылуы немесе сезімталдықты жоғалту)\r\n* Қуықты немесе ішекті бақылай алмау (шұғыл дәрігерге көріну қажет).\r\n \r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nМойын остеоартриті; Мойын артриті; Мойындағы созылмалы ауру.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1054,'article','214','Өкпенің созылмалы обструктивті ауруы','kz','2018-07-28 17:16:10','2018-07-28 17:03:00','Өкпенің созылмалы обструктивті ауруы (ӨСОА) – өкпенің ең жиі кездесетін ауруы, ол тыныс алу жолдарына ауа ағынының келуінің қайтымсыз  ішінара шектелуімен сипатталады, және тыныс алудың қиындауымен қосарланады. \r\n\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс алу жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үлестері аталатын үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады. Демді ішке тарту кезінде өкпе оттегіге толады, оттегі жасушалар мен тіндерге негізгі қызметін орындау үшін қажет. Дем шығару кезінде өкпе көмір қышқыл газын сыртқа шығарады, ол организмдегі заттек алмасуының өнімдері.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруының  адам организміне келтіретін зияны - қайтымсыз. Оның екі түрі бар: эмфизема және созылмалы бронхит, бұл тыныс алу жеткіліксіздігінің аса кең таралған себептері.\r\n\r\nСозылмалы  бронхит – бронхылардың (негізгі тыныс алу жолдарының) қабынуы, ол ұзақ уақыт бойы қақырықты жөтелмен, тыныс алудың қиындауымен, ентігумен және шаршаумен қосарланады. Ауру вирустық респираторлық инфeкция саналады. ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=214',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','Өкпенің','y','   Өкпенің созылмалы обструктивті ауруы Өкпенің созылмалы обструктивті ауруы (ӨСОА) – өкпенің ең жиі кездесетін ауруы, ол тыныс алу жолдарына ауа ағынының келуінің қайтымсыз  ішінара шектелуімен сипатталады, және тыныс алудың қиындауымен қосарланады. \r\n\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс алу жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үлестері аталатын үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады. Демді ішке тарту кезінде өкпе оттегіге толады, оттегі жасушалар мен тіндерге негізгі қызметін орындау үшін қажет. Дем шығару кезінде өкпе көмір қышқыл газын сыртқа шығарады, ол организмдегі заттек алмасуының өнімдері.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруының  адам организміне келтіретін зияны - қайтымсыз. Оның екі түрі бар: эмфизема және созылмалы бронхит, бұл тыныс алу жеткіліксіздігінің аса кең таралған себептері.\r\n\r\nСозылмалы  бронхит – бронхылардың (негізгі тыныс алу жолдарының) қабынуы, ол ұзақ уақыт бойы қақырықты жөтелмен, тыныс алудың қиындауымен, ентігумен және шаршаумен қосарланады. Ауру вирустық респираторлық инфeкция саналады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруы (ӨСОА) – өкпенің ең жиі кездесетін ауруы, ол тыныс алу жолдарына ауа ағынының келуінің қайтымсыз  ішінара шектелуімен сипатталады, және тыныс алудың қиындауымен қосарланады. \r\n\r\n\r\n\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс алу жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үлестері аталатын үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады. Демді ішке тарту кезінде өкпе оттегіге толады, оттегі жасушалар мен тіндерге негізгі қызметін орындау үшін қажет. Дем шығару кезінде өкпе көмір қышқыл газын сыртқа шығарады, ол организмдегі заттек алмасуының өнімдері.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруының  адам организміне келтіретін зияны - қайтымсыз. Оның екі түрі бар: эмфизема және созылмалы бронхит, бұл тыныс алу жеткіліксіздігінің аса кең таралған себептері.\r\n\r\nСозылмалы  бронхит – бронхылардың (негізгі тыныс алу жолдарының) қабынуы, ол ұзақ уақыт бойы қақырықты жөтелмен, тыныс алудың қиындауымен, ентігумен және шаршаумен қосарланады. Ауру вирустық респираторлық инфекция саналады. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЭмфизема – өкпенің ауа қалташалары (альвеолары) бұзылысқа ұшырайтын ауру. Көбінесе, альвеолалардың және қоршаған тіндердің ушығатын бұзылысы байқалады. Аурудың кейінгі сатыларында өкпеде бұрын өкпе тіні болған тұстарда ауа қуыстары түзіледі. Эмфизема өкпенің ауа қалташаларының арасында қабырғалар әлсірегенде (жұқарғанда) пайда болады. Эмфизема өкпенің коллапсына апарады.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруынан зардап шегетін адамдардың көпшілігінде аурудың жоғарыда келтірілген екі түрінің бірігуі байқалады.   \r\n \r\n\r\nСебептері\r\n\r\nТемекі шегу – өкпенің созылмалы обструктивті ауруларының негізгі себептерінің бірі. Адам көбірек темекі шеккен сайын өкпенің созылмалы обструктивті ауруының  ықтималдығы жоғары болады.\r\n\r\nДегенмен, темекі шегетіндердің кейбірі сырқатқа шалдықпауы да мүмкін. Сирек жағдайда, темекі шекпейтін адамдарда организмінде алфа-1 антитрипсин ақуызының жеткіліксіздігінен эмфизема дамуы мүмкін.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруының қауіп факторларына жатады:\r\n\r\n* жұмыс орнындағы кейбір газдардың немесе ауаның әрекеті\r\n\r\n* Пассивті темекі шегу және қоршаған ортаның ластануы\r\n\r\n* отта жиі тамақ әзірлеу, желдетудің нашар болуымен.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n* Жөтел, қақырықпен немесе қақырықсыз\r\n\r\n* Ентігу\r\n\r\n* Тыныс алудың қиындауы\r\n\r\n* Сырылдау\r\n\r\n* Шаршау\r\n\r\n* Жиі респираторлық аурулар.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруының симптомдары біртіндеп дамитындықтан, кейбір адамдар бұл аурудың болуын білмейді.  \r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\n1. ауруды науқастың тыныс алуын  стетоскоптың көмегімен тыңдау арқылы анықтауға болады. Бірақ, өкпенің созылмалы обструктивті ауруы болуында да өкпенің дыбысы қалыпты болатын жағдайлар кездеседі. \r\n\r\n  \r\n\r\n2. Өкпенің созылмалы обструктивті ауруын анықтаудың оңтайлы тесті – спирометрия – өкпенің сыйымдылығын өлшейтін арнайы машина, ауырсындырмайтын зерттеу. Оның нәтижесі тест өткеннен кейін бірден бейнеленеді, науқастың жағынан дене ширығуы қажет болмайды, талдау үшін қан алу қажет емес, науқастың организмі радиацияға ұшырамайды.\r\n\r\n3.Сондай-ақ, кеуде қуысының рентгені немесе компьютерлік томографиясы арқылы сырқатты анықтауға болады. Алайда, кейде мұндай бейнелеуде де өкпе қалыпты көрінуі мүмкін. Кейде науқастың қанын талдау қажет болады, қандағы оттегі мен көмір қышқыл газының мөлшерін өлшеу үшін.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруынан толық жазылуға кепілдік беретін әмбебап құрал жоқ, алайда, аурудың симптомдарын жеңілдету және аурудың нашарлауының алдын алу үшін көптеген тәсілдер бар.\r\n\r\nАлдымен, өкпенің созылмалы обструктивті ауруынан зардап шегетін адам темекі шегуді қоюы қажет.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруын емдеуде қолданылатын дәрілік препараттар:\r\n\r\n* Ингаляторлар (бронхолитиктер, бронхыны кеңейтетін), тыныс алу жолдарын ашу үшін\r\n\r\n* Ингаляциялық стероидтар, өкпенің қабынуын азайту үшін\r\n\r\n* қабынуға қарсы препараттар.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруының жіті көрінісі кезінде қолданылады:\r\n\r\n* Стероидтық препараттар, таблетка немесе инъекция күйінде\r\n\r\n* Бронхолитиктер,  себу құралдарының көмегімен\r\n\r\n* оттегімен емдеу\r\n\r\n* науқасты өкпенің жасанды вентиляциясы аппаратына қосу.\r\n\r\nАурудың жіті түрінде науқасқа антибиотиктер тағайындалады, себебі, инфекциялар аурудың барысын ушықтыруы мүмкін. Үй жағдайында оттегімен емдеу қажет болуы мүмкін, науқас қандағы оттегінің жеткілікті деңгейін қолдай алуы үшін.\r\n\r\nОттегімен емдеу ауруды емдемейді, бірақ, науқастың белсенді болып қалуы үшін басқаша тыныс алуға үйретеді.\r\n\r\nДенсаулықты нығайту үшін серуен, дене жаттығулары ұсынылады, олар аяқтың бұлшық етінің күшін сақтауға көмектеседі. Науқас дәрігерден күнделікті денсаулықты қолдау үшін қандай қашықтықты жүруі туралы сұрауы қажет. Біртіндеп қашықтықты арттыруға болады.  Ентігу пайда болса, серуенді азайту қажет. Серуен кезінде өкпені келесі дем шығарғанға дейін толығымен тазарту үшін демді шығаруда ерінді жиыру қажет.\r\n\r\nҮй жағдайында аурудың барысын жеңілдету үшін кеңестер:\r\n\r\n* Науқас өте суық ауадан алшақ болуы қажет.\r\n\r\n* Үйде ешкім темекі шекпеуі тиіс.\r\n\r\n* Түтін көздерін жойып, ауаның ластануы дәрежесін азайту қажет.\r\n\r\nНауқастың рационы салауатты тағамнан, балықтан, тауықтан, еттен, жемістен, көкөністен тұруы тиіс. Мұндай емдәмді қадағалау кезінде салмақты қолдау қиынға түсетін болса, калориясы көбірек тағамды тұтыну жөнінде диетологпен кеңесу қажет.   \r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруы – ұзақ, созылмалы ауруы. Темекі шегуді тоқтатпаса, ауру нашарлайды.\r\n\r\nӨкпенің созылмалы обструктивті ауруының ауыр түрі бар науқастар дене жаттығуларының көпшілігін орындауда ентігуден зардап шегеді және ауруханада жиі емделеді.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Жүрек ырғағының бұзылуы\r\n* Науқасты жасанды вентиляция аппаратына қосу қажеттігі, оттегімен емдеуді қолдану\r\n* Жүректің оң жақтық жеткіліксіздігі (оң жүрекшеден және жүректің оң қарыншасынан қанның ағуының қиындауы) немесе өкпелік жүрек (жүректің ұлғаюы және өкпенің созылмалы ауруының салдарынан жүрек жеткіліксіздігі)\r\n*  Пневмония\r\n* Пневмоторакс (өкпенің және кеуде қуысының арасындағы плевра қуысында газ жиналуы)\r\n* Көп салмақ жоғалту және тағамды жеткілікті ішпеу\r\n*  Сүйектің жұқаруы (остеопороз)\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЕгер кенеттен тұншығу немесе ентігу пайда болса, дереу дәрігерге көрініңіз немесе шұғыл жедел жәрдемді шақыру қажет.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nТемекі шегу секілді зиянды әдеттен арылу көбінесе аурудың дамуына жол бермейді. Дәрігермен кеңесіп, сіз үшін темекі шегуді қоюдың қандай тәсілі жарамды екендігін білу қажет. Дәріханаларда темекі шегуді қоюға көмектесетін медициналық препараттар бар. Темекі шегуді қоюға нақты ұмтылу болса, дәрілердің тиімділігі басым болады.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1055,'article','250','Розеола (қызғылт дақ)','kz','2018-08-01 07:26:35','2018-08-01 07:20:00','Розеола - бұл вирустық инфекция, әдетте, емшек еметін және жас сәбилерде кездеседі. Қызғылт-қызыл бөріткенмен және жоғары температурамен сипатталады. Розеола – бұл қызамық емес; бұл аурулардың арасында сәл айырмашылық бар. Розеола қауіпті емес, симптоматикалықтан басқа емдеуді қажет етпейді, тез уақытта өздігінше өтеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=250',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Р','Розеола','y','   Розеола (қызғылт дақ) Розеола - бұл вирустық инфекция, әдетте, емшек еметін және жас сәбилерде кездеседі. Қызғылт-қызыл бөріткенмен және жоғары температурамен сипатталады. Розеола – бұл қызамық емес; бұл аурулардың арасында сәл айырмашылық бар. Розеола қауіпті емес, симптоматикалықтан басқа емдеуді қажет етпейді, тез уақытта өздігінше өтеді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nРозеола - бұл вирустық инфекция, әдетте, емшек еметін және жас сәбилерде кездеседі. Қызғылт-қызыл бөріткенмен және жоғары температурамен сипатталады. Розеола – бұл қызамық емес; бұл аурулардың арасында сәл айырмашылық бар. Розеола қауіпті емес, симптоматикалықтан басқа емдеуді қажет етпейді, тез уақытта өздігінше өтеді.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nРозеола 3 айлықтан бастап 4 жасқа дейінгі сәбилерде жиі кездеседі, көбінесе, 6 айлықтан бастап 1 жасқа дейінгі сәбилерді зақымдайды.\r\n\r\nВирустың қоздырғышы – адамның 6 типті герпес вирусы (HHV-6). Бірақ, басқа вирустық ауруларда да ұқсас симптомдары пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\nЖұқпалану мен симптомдардың пайда болуының арасындағы уақыт  (инкубациялық кезең) : 5-15 күн.\r\n\r\nАлғашқы  симптомдары:\r\n\r\n•        Көздің қызаруы\r\n\r\n•        Жалпы әлсіздік, жылауқорлық\r\n\r\n•        Мұрынның ағуы\r\n\r\n•        Көмейдің ауырсынуы\r\n\r\n•        Температура тез жоғарылап, 40°С дейін жетуі мүмкін, 3 - 7 күн бойы болады.\r\n\r\nАуру басталғаннан кейін 2-4 күн өткенде температура түсіп, бөріткен пайда болады. Бөріткен, әдетте:\r\n\r\n•        Денеде пайда болады, одан кейін қол-аяққа, мойынға және бетке көшеді\r\n\r\n•        Қызғылт немесе қызғылт –қызыл түсті\r\n\r\n•        Терінің үстінде сәл көтеріліп тұрған шағын ойық жаралары бар, \r\n\r\n \r\n\r\nРозеола үшін қызғылт, тегіс немесе терінің үстінде сәл көтеріліп тұрған,  диаметрі 2 -3 мм болатын бөріткендер бар.\r\n\r\nБөріткен бірнеше сағаттан 2-3 күнге дейін созылады. Бұл ауру кезінде, әдетте, қышу болмайды.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер баланы қарап, аурудың сырқатнамасын сұрайды. Қараған кезде мойынның, құлақтың (артқы) лимфа түйіндерінің ұлғаюы байқалады.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nРозеоланы телімді емдеу түрлері жоқ. Ауру, әдетте, өздігінше, асқынусыз өтеді.\r\n\r\nАцетаминофен немесе Ибупрофен тобының қабынуға қарсы дәрілері, сондай-ақ, суық суға салынған губкамен ысқылау температураны түсіруге ықпал етуі мүмкін. Температура артқанда кейбір балаларда құрысу пайда болады. Бұл жағдайда жедел медициналық жәрдемді шақыру немесе жақын жердегі медициналық көмек көрсету орнына хабарласу қажет.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n•        Асептикалық менингит (сирек жағдайда)\r\n\r\n•        Энцефалит (сирек жағдайда)\r\n\r\n•        Қызба кезінде құрысу.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nКелесі жағдайларда медициналық жәрдемге жүгініңіз, егер:\r\n\r\n•        Жоғары температура, қабынуға қарсы қызу түсіретін препараттарды (ацетоминофен немесе ибупрофен) және суық компрессті қолданудан түспейтін болса\r\n\r\n•        Жалпы жағдайдың нашарлауы\r\n\r\n•        Әлсіздік, нашар сезіну, жылауқорлық.\r\n\r\nҚұрысу пайда болса, шұғыл түрде жедел медициналық жәрдемді шақыру қажет.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nҚолды мұқият жуу және жеке гигиенаны қадағалау розеоланы туындатқан вирустардың таралуының алдын алады.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nКенет экзантема; Алтыншы ауру.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1056,'article','278','Тағамдық улану','kz','2018-08-01 11:37:55','2018-08-01 11:31:00','Тағамдық улану бактериялармен, вирустармен немесе уыттармен залалданған өнімдерді тұтынғанда пайда болады. Көпшілік жағдайда тағамдық улануды келесі бактериялар туындатады: алтын түсті стафилококк (Staphylococcus aureus) және ішек таяқшасы (Escherichia coli).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=278',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тағамдық','y','   Тағамдық улану Тағамдық улану бактериялармен, вирустармен немесе уыттармен залалданған өнімдерді тұтынғанда пайда болады. Көпшілік жағдайда тағамдық улануды келесі бактериялар туындатады: алтын түсті стафилококк (Staphylococcus aureus) және ішек таяқшасы (Escherichia coli). Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nТағамдық улану бактериялармен, вирустармен немесе уыттармен залалданған өнімдерді тұтынғанда пайда болады. Көпшілік жағдайда тағамдық улануды келесі бактериялар туындатады: алтын түсті стафилококк (Staphylococcus aureus) және ішек таяқшасы (Escherichia coli).\r\n\r\n   \r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nІшек таяқшасының негізгі көзі – жұқпаланған (жұқпаланған адамдардың) жануарлардың нәжістері. Сондай-ақ, ол тазартылмаған суда болады.\r\n\r\nАлтын  түсті стафилококк бактериялары әдетте, адамдардың терісінде болады, ал тамаққа түскенде уытты өндіріп, осы ауруды туындатады. Тағамдық улану жұқпаланған тағам организмге түскенде орын алады. Ауру залалданған тағамды тұтынғаннан кейін бір адамда немесе адамдардың тобында пайда болуы мүмкін. Көбінесе, тағамдық улану жорықтарда, асхана, дәмхана, т.б. қоғамдық тамақтану орындарында тамақтанғанда пайда болады.\r\n\r\nБактериялардың тағамға түсу жолдары:\r\n\r\n* Қолын дұрыс жумаған адам дайындаған кез келген тағам\r\n* Жуылмаған ас үй жабдығымен, тақтайшаларда, т.б. аспаптармен дайындалған кез келген тағам\r\n* Өнімдерді дайындау кезінде немесе жуғанда (көкөністер мен жемістер) нашар суды қолдану\r\n* Сүт өнімдері немесе құрамында майонез бар өнімдер, тоңазытқышта тым ұзақ сақталған\r\n* Мұздатылған немесе салқындатылған өнімдер, сәйкес температурада сақталмаған, немесе дұрыс қыздырылмаған\r\n* Толық пісірілмеген ет немесе жұмыртқа\r\n \r\nЖоғары қауіпке бейім:\r\n\r\n* Сәбилер және 5 жасқа дейінгі балалар\r\n* Егде жастағы адамдар\r\n* Диабет немесе бүйрек ауруы секілді күрделі аурулары бар адамдар\r\n* Иммунитеті әлсіреген адамдар.\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nӘдетте, залалданған тағамды тұтынғаннан кейін 2-6 сағат ішінде келесідей көрініс береді:\r\n\r\n* Жүрек айнуы\r\n* құсу\r\n* диарея (іш өтуі)\r\n* іштегі ауық-ауық ауырсыну және түйілу\r\n* қызу\r\n* бас ауыруы\r\n* әлсіздік\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nТағамдық уланудың нақты қоздырғышын анықтау үшін келесі талдаулар жүргізіледі:\r\n\r\n* нәжістің\r\n* құсықтың\r\n* қанның (вирус пен уытты анықтаудың экспресс-талдауы)\r\n* ауырғандар тұтынған тағам өнімдерінің\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nӘдетте, тағамдық уланудың симптомдары бірнеше күн ішінде өтеді. Жұмсақ емдәм ұстанған жөн: қиын қорытылатын және тітіркендіретін өнімдерді тұтынбау қажет.\r\n\r\nОрганизмдегі су үйлесімін қолдау үшін аурудың барысында суды көп ішу қажет – күніне 2-3 литрден. Регидронды қолдану көп құсу мен диарея кезіндегі электролиттерді жоғалтуды толықтырады.\r\n\r\nОрганизмнен уыттарды шығару және симптомдардың ауырлығын азайту үшін энтеросорбенттер (энтеросгель, белсендірілген көмір) қолданылады.\r\n\r\nМикробқа қарсы препараттарды емдеуші дәрігер ғана тағайындайды, және тағамдық уланудың ауыр жағдайларында қолданылады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nАдамдардың көпшілігі дұрыс емделгенде 12-48 сағат ішінде тағамдық уланудан толығымен айығады. Алайда, тағамдық уланудың ауыр өтуінде күрделі асқынулар болуы мүмкін. Сау адамдарда тағамдық  уланудан өлім-жітімге ұшырау аса сирек болады.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулар\r\n\r\nЖиі кездесетін асқынуы – сусыздану.\r\n\r\nТағамдық улану кезінде күрделі асқыну сирек болады. Оларға жататындар:\r\n\r\n* асқазан-ішек қан кетуі\r\n* жүйке жүйесінің зақымдануы\r\n* бүйректегі мәселелер\r\n* Артрит (буынның қабынуы)\r\n* Перикардит (жүректі жабатын қабықшаның қабынуы)\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\n* Тыныс алудың күрт бұзылуы\r\n* Бұлшық еттегі әлсіздік\r\n* Жоғары температура\r\n* Қан аралас көп іш өтуі\r\n* Жүкті әйелдер мен балалардағы тағамдық улану\r\n* Организмнің күшті сусыздануы және су тәрізді жиі іш өтуі\r\n* Келесі уыттану белгілерінің болуы: күшті бас ауыруы, бас айналуы, салқын және ылғалды тер, естен тану жағдайлары.\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\n* Гигиенаны қадағалап, тамақ алдында қол жуу қажет\r\n* Көкөністер мен жемістерді тұтыну алдында мұқият жуу қажет\r\n* Өнімдерді тоңазытқышта дұрыс температурада сақтау\r\n* Тағамды дұрыс қыздырып өңдеу\r\n* Қоғамдық тамақтанудың күмәнді орындарынан алшақ болу\r\n* Жүкті және емізетін әйелдерге ерекше сақ болып, кез келген тағамдық уланудан алшақ болу қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1057,'article','362','Зақымданған аяқ-қолға таңғыш қалақтарды орнату','kz','2018-08-08 05:41:26','2018-08-08 05:40:00','__Таңғыш қалақ (шина) орнату__ – кез-келген жарақатты уақытша емдеу түрі болып табылады. Таңғыш қалақтар  зақымданған аяқ-қолды дәрігер тексергенге дейін асқынып кетудің алдын алады.  Зақымдалған қол-аяқты қозғалыссыз ұстап тұрудің екі жолы бар: жараланған қол-аяқты қатты затқа немесе дененің басқа сау бөлігіне таңып байлау керек. \r\n\'\'__Бірінші әдіс__\'\' – оралған газет немесе журнал, болмаса түзу таяқ, тіпті болмаса кез-келген түзу, қатты затқа зақымдалған аяқ-қолды белдікпен, немесе, кез-келзен оңтайлы жіппен  таңып байлап тастау керек.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=362',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','З','Зақымданған','y','   Зақымданған аяқ-қолға таңғыш қалақтарды орнату __Таңғыш қалақ (шина) орнату__ – кез-келген жарақатты уақытша емдеу түрі болып табылады. Таңғыш қалақтар  зақымданған аяқ-қолды дәрігер тексергенге дейін асқынып кетудің алдын алады.  Зақымдалған қол-аяқты қозғалыссыз ұстап тұрудің екі жолы бар: жараланған қол-аяқты қатты затқа немесе дененің басқа сау бөлігіне таңып байлау керек. \r\n\'\'__Бірінші әдіс__\'\' – оралған газет немесе журнал, болмаса түзу таяқ, тіпті болмаса кез-келген түзу, қатты затқа зақымдалған аяқ-қолды белдікпен, немесе, кез-келзен оңтайлы жіппен  таңып байлап тастау керек.\r\n Таңғыш қалақ (шина) орнату – кез-келген жарақатты уақытша емдеу түрі болып табылады. Таңғыш қалақтар  зақымданған аяқ-қолды дәрігер тексергенге дейін асқынып кетудің алдын алады.  Зақымдалған қол-аяқты қозғалыссыз ұстап тұрудің екі жолы бар: жараланған қол-аяқты қатты затқа немесе дененің басқа сау бөлігіне таңып байлау керек. \r\nБірінші әдіс – оралған газет немесе журнал, болмаса түзу таяқ, тіпті болмаса кез-келген түзу, қатты затқа зақымдалған аяқ-қолды белдікпен, немесе, кез-келзен оңтайлы жіппен  таңып байлап тастау керек.\r\nЗақымданған аяқ-қолға таңғыш қалақтарды орнату кезінде, мынадай сақтық шараларына мән беру керек:\r\n•	Таңғыш қалақты қатты қыспаңыз.\r\n•	Қатты байлаудың белгілері:\r\n•	Дененің ұйуы,\r\n•	Шаншуы,\r\n•	Ауырсынудің үдеуі,\r\n•	Таңғыш қалақтың астындағы терінің суып, бозғылт рең беруі,\r\n•	Таңғыш қалақтың астындағы ісіктің үлкеюі,\r\n•	Аяқ саусақтарының сынғаны байқалса ол жерді орауға болмайды. Сынған сүйек өз орнынан қозғалып кетуі мүмкін. \r\n\r\nТаңғыш қалақтарды бекіткенде, саусақтар бүгілмейтіндей етіп бекіту керек. Жалпы ережеге сүйенсек, таңғыш қалақтарды түйіннің үстіне және оның төменгі бөлігіне орналастыру керек.\r\n\r\nЕкінші тәсіл – жарақаттанған қолды денеге орау арқылы қозғалыссыз ұстап тұру.\r\nТаңғыш қалақтарды бұлай пайдалану – дәрігер келгенге дейінгі алғашқы көмек болып табылады.\r\n\r\nТегтер: \r\nжарақат \r\nтаңғыш қалақ\r\nсыну \r\nсүйек шығып кету \r\nалғашқы көмек\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1058,'article','427','Мелена (қара нәжіс)','kz','2018-08-09 10:11:56','2018-08-09 10:11:00','__Мелена__ -жолдардағы шайырға ұқсас қара. жылтыр және жабысқақ келетін нәжіс. Қара нәжіс әдетте асқазан - ішек жолынан қан кетудің белгіс іболып саналады немесе қан кету симптомы ретінде сипатталады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=427',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мелена','y','   Мелена (қара нәжіс) __Мелена__ -жолдардағы шайырға ұқсас қара. жылтыр және жабысқақ келетін нәжіс. Қара нәжіс әдетте асқазан - ішек жолынан қан кетудің белгіс іболып саналады немесе қан кету симптомы ретінде сипатталады. Мелена -жолдардағы шайырға ұқсас қара жылтыр және жабысқақ келетін нәжіс. Қара нәжіс әдетте асқазан - ішек жолынан қан кетудің белгіс іболып саналады немесе қан кету симптомы ретінде сипатталады.\r\n\r\nТегтер:\r\nҚаранәжіс\r\nмелена \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1059,'article','503','Шынтақтың қалыпты қозғалмауы','kz','2018-08-29 07:41:03','2018-08-29 07:38:00','Ауыр жарақат алып, ісінгеннен кейін шынтағыңызды әдеттегідей қалыпты қозғалта алмай қалған кездер болған шығар. Аяқ-қолдарыңызды немесе буындарыңызды қозғалтқан кезеде ауырсынасыз. Сол ісіктің әсерінен сіздің қозғалу мүмкіндігіңіз шектеледі.\r\nЕгер буындарыңыз  ойнамалы болып,  қолыңызды әдеттегідей еркін қозғалта алмай қалсаңыз, сіздің сүйегіңіз шытынап,  немесе, сіңіріңіздің созылуы әбден мүмкін. Тіпті, буындарыңызды ары-бері қозғасаңыз, сырқырай бастайды. Ал балаңыз осылай зақымданған болса, онда ол ауырған жеріне қол тигізбей, қашқалақтай бастайды.\r\nШынтағыңызды қозғалтқан кезде қатты ауырса, онда күтімілдеңіз. Тіпті таңғыш қалақпен таңып алсаңыз да болады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=503',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ш','Шынтақтың','y','   Шынтақтың қалыпты қозғалмауы Ауыр жарақат алып, ісінгеннен кейін шынтағыңызды әдеттегідей қалыпты қозғалта алмай қалған кездер болған шығар. Аяқ-қолдарыңызды немесе буындарыңызды қозғалтқан кезеде ауырсынасыз. Сол ісіктің әсерінен сіздің қозғалу мүмкіндігіңіз шектеледі.\r\nЕгер буындарыңыз  ойнамалы болып,  қолыңызды әдеттегідей еркін қозғалта алмай қалсаңыз, сіздің сүйегіңіз шытынап,  немесе, сіңіріңіздің созылуы әбден мүмкін. Тіпті, буындарыңызды ары-бері қозғасаңыз, сырқырай бастайды. Ал балаңыз осылай зақымданған болса, онда ол ауырған жеріне қол тигізбей, қашқалақтай бастайды.\r\nШынтағыңызды қозғалтқан кезде қатты ауырса, онда күтімілдеңіз. Тіпті таңғыш қалақпен таңып алсаңыз да болады.\r\n Ауыр жарақат алып, ісінгеннен кейін шынтағыңызды әдеттегідей қалыпты қозғалта алмай қалған кездер болған шығар. Аяқ-қолдарыңызды немесе буындарыңызды қозғалтқан кезеде ауырсынасыз. Сол ісіктің әсерінен сіздің қозғалу мүмкіндігіңіз шектеледі.\r\n\r\nЕгер буындарыңыз  ойнамалы болып,  қолыңызды әдеттегідей еркін қозғалта алмай қалсаңыз, сіздің сүйегіңіз шытынап,  немесе, сіңіріңіздің созылуы әбден мүмкін. Тіпті, буындарыңызды ары-бері қозғасаңыз, сырқырай бастайды. Ал балаңыз осылай зақымданған болса, онда ол ауырған жеріне қол тигізбей, қашқалақтай бастайды.\r\nШынтағыңызды қозғалтқан кезде қатты ауырса, онда күтімілдеңіз. Тіпті таңғыш қалақпен таңып алсаңыз да болады.\r\nБуындарыңызды мүлдем  бүге алмай, не қозғалта алмай қалсаңыз, онда байқаңыз, жүйке жүйеңіз зақымданып, бұлшық еттеріңіз жарылып немесе сіңіріңіз созылып кетуі ықтимал.\r\n\r\nФукциялардың жоғалып, күтпеген ауырсынудың пайда болуы – бұлшық еттердің, сіңір байламдарының, жүйке жүйесінің зақымданғанын білдіреді. Ондайда медициналық көмекке жүгінген дұрыс.\r\n\r\nБуынның еркін қозғалмай қалуы – остеоартрит (сүйек-буын қабынуы), шынтақ бруситі, ревматоидты артрит, құяң (буынның  ұстамалы ауруы) немесе қызыл жегі (волчанка) аурулардың әсерінен де болады.\r\n\r\nБуынның мүлдем қозғалмай қалуының тағы бір себебі, шынтақтың ұршығына бір нәрсе тіреліп, оны толық жазып-бүгуге кедергі келтіріп тұрған кезде туындайды. Бұл мынадай жағдайларда болуы мүмкін:\r\n\r\n•	Сүйектің сынған бөлігі босап тұрса (остеартрит немесе сынықтан кейін), шеміршек немесе буында (буын бұлшық етінде) бөгде зат қалып қойған болса. Жарақаттан кейін болмаса ауыр соққыдан кейін иық  немесе шынтақ, не болмаса кәрі жілік сүйектерінің сынықтары шынтақтың буыннына қысылып қалып, ішіне қан ұйып және (кесіп өткен остеохондриттің әсерінен) бөлініп салбырап тұрса;\r\n•	Шынтақ орнынын тайып кетсе.\r\nЕгер кішкентай балаңыз зақымданған шынтағына қол тигізбей, және сол ауырған қолын істете алмай қалса алаңдайсыз. Баланың сүйегі сынуы ықтимал, жәрі жілігі орнынан тайып, шынтақтың айналасындағы сіңірлер созылып тұруы мүмкін. Бұл әдетте бала қолын ары-бері қозғағанда, көтеріп немесе бір қолын тартқанда болатын жағдай. Егер сіз баланың жарақатының ауырлығын байқасаңыз, өз дәрігеріңізге хабарлассыңыз.\r\n\r\nТегтер: \r\nШынтақ буынының жарақаты\r\nшынтақ буынының  ісігі\r\nревматоидты артрит\r\nшынтақ буынындағы ауырсыну \r\nбұлшық ет жыртылуы\r\nсіңірдің созылуы\r\nжіліктің таюы\r\nқоды қозғау мүмкін емес \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1060,'article','510','Бірінші дәрежелі күйік','kz','2018-09-03 08:01:24','2018-09-03 07:57:00','__Бірінші дәрежелі күйік деп__ –  күннің астында ұзақ жүргенде дене терісінің үстіңгі қабатынның қызалып кетуін айталды. Бұлай күйген кезде адамның ыстығы аздап көтеріліп, терінің беті суланып, сыздап тұрады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=510',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бірінші','y','   Бірінші дәрежелі күйік __Бірінші дәрежелі күйік деп__ –  күннің астында ұзақ жүргенде дене терісінің үстіңгі қабатынның қызалып кетуін айталды. Бұлай күйген кезде адамның ыстығы аздап көтеріліп, терінің беті суланып, сыздап тұрады. Бірінші дәрежелі күйік деп –  күннің астында ұзақ жүргенде дене терісінің үстіңгі қабатынның қызалып кетуін айталды. Бұлай күйген кезде адамның ыстығы аздап көтеріліп, терінің беті суланып, сыздап тұрады.\r\n\r\nБірінші дәрежелі күйікті 3-5 тәулікте үйде емдеуге болады. Күйік толық жазылғанда денеде тыртық қлмайды.\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\nкүйік\r\nқызаруы\r\nтерінің беттік қабағы\r\nКүнкүйік\r\nІсу, ісіну\r\nАуырсынғыштық (аурушаңдық)\r\nкүйген кездегі дене қызуының байқалуы\r\nүйде емделу\r\nкүйгенкездегікөпіршіктер\r\nтыртықтар\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1061,'article','518','Тері жараларында қанды тоқтату','kz','2018-09-14 10:08:19','2018-09-14 10:05:00','__Тері жарақатындағы қанды қалай тоқтатуға болады__\r\n\r\nЕгер шұғыл түрде емдеуді қажет етпесе,  келесі шаралар тері жарақатын, сондай-ақ басқа адамның қанымен тікелей байланыста болдырмаудаудан сақтайды.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=518',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тері','y','   Тері жараларында қанды тоқтату __Тері жарақатындағы қанды қалай тоқтатуға болады__\r\n\r\nЕгер шұғыл түрде емдеуді қажет етпесе,  келесі шаралар тері жарақатын, сондай-ақ басқа адамның қанымен тікелей байланыста болдырмаудаудан сақтайды.\r\n Тері жарақатындағы қанды қалай тоқтатуға болады\r\n\r\nЕгер шұғыл түрде емдеуді қажет етпесе,  келесі шаралар тері жарақатын, сондай-ақ басқа адамның қанымен тікелей байланыста болдырмаудаудан сақтайды.\r\n\r\nҚанды  тоқтату үшін ең алдымен: \r\n\r\n•	Егер қолыңыз қан-жоса болып тұрса,  мүмкіндігінше, қолыңызды сабынмен жақсылап жуып алыңыз;\r\n•	Жарақатты сықпас бұрын, медициналық қолғаптарды киіңіз (бар болса). Егер қолыңызда медициналық қолғаптар болмаса, таза матаны, пластикалық пакетті,  немесе   қолыңызда бар кез келген таза материялды жарақаттың үстіне қабаттап қойып алыңыз.\r\n•	Зардап шеккен адамның мүмкіндігі болса, жарақаттанған жерін өзіне қыстырыңыз, тіпті болмай жатса, жарақат алған  аяқ-қолды көтеріңіз.\r\n•	Жалаң қолдармен тек басқа амал болмай қалған кезде ғана қысуға болады.\r\n\r\nҚанды тоқтату\r\n\r\n•	Зардап шеккен адамды шалқасымен жатқызып, қансырап жатқан жерін көтеріңкіреңіз.\r\n•	Жарақаттан  көрініп тұрған, алынуы оңай  барлық заттарды алып тастаңыз. Жарақатты тазалау үшін алдымен қанды тоқтату керек.\r\n•	Жарақат маңындағы киімді шешіңіз немесе қиып тастаңыз. Жарақаттанған жер ісіп кетсе, қан айналымына әсер етпеуі  үшін, әшекей бұйымдарды түгелдей алып тастаңыз.\r\n•	Сағатқа қарап, алдағы 15 минут бойы жарақатты басып тұрыңыз. Ұзақ уақыт өткендей болады кейде, дегенмен  қан тоқтағанын көремін ерте ашып жібермеңіз. Егер қан матаға әбден сіңіп кеткен болса, матаны алмай тұрып үстінен екінші матаны байлаңыз. Егер жарақаттанған жерде, бір зат болса, жарақаттағы заттың үстінен емес, жанынан қысу керек.\r\n•	15 минут  өткеннен кейін қан азаймаса немесе тоқтамаса қан кетіп жатқан жерді көтерінкіреп жарақатты қысып тұра беріңіз.\r\n•	15 минут үзбей басып тұрғаннан соң, босатқан кезде  қайта қан ақса,  тағы да 15 минут жарақатты басу керек.  3 рет 15 минуттан басуға болады (барлығы 45 минут).\r\n\r\nТегтер:  \r\nқан кетуді тоқтату\r\nжарақат\r\nқан кеткен кезде көрсетілетін көмек\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1062,'article','519','Бастағы кішкентай жарақаттың қансырауын тоқтату','kz','2018-09-14 10:13:11','2018-09-14 10:09:00','\'\'__Кішкене ауқымдағы бас жарақатынан қанды қалай тоқтатуға болады__\'\'\r\n\r\nБет терісімен бас терісіне жақын орналасқан  қан тамырларының көп болуына байланысты, бастағы кішкентай жарақаттың өзінен көп қан кетуі мүмкін.  Мұндай көп түрдегі қансыраудан қауіптенуіңіз мүмкін. Бірақ, көп жағдайда жарақаттың ауыр болмауына байланысты, емдік шараларды үй жағдайында жасап, қанды тоқтатуға болады. Үйде емдеуге болады ма, жоқ әлде шұғыл түрдегі дәрігердің көмегі қажет пе, оны жарақаттың түріне қарап шешу керек.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=519',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бастағы','y','   Бастағы кішкентай жарақаттың қансырауын тоқтату \'\'__Кішкене ауқымдағы бас жарақатынан қанды қалай тоқтатуға болады__\'\'\r\n\r\nБет терісімен бас терісіне жақын орналасқан  қан тамырларының көп болуына байланысты, бастағы кішкентай жарақаттың өзінен көп қан кетуі мүмкін.  Мұндай көп түрдегі қансыраудан қауіптенуіңіз мүмкін. Бірақ, көп жағдайда жарақаттың ауыр болмауына байланысты, емдік шараларды үй жағдайында жасап, қанды тоқтатуға болады. Үйде емдеуге болады ма, жоқ әлде шұғыл түрдегі дәрігердің көмегі қажет пе, оны жарақаттың түріне қарап шешу керек.\r\n Кішкене ауқымдағы бас жарақатынан қанды қалай тоқтатуға болады\r\n\r\nБет терісімен бас терісіне жақын орналасқан  қан тамырларының көп болуына байланысты, бастағы кішкентай жарақаттың өзінен көп қан кетуі мүмкін.  Мұндай көп түрдегі қансыраудан қауіптенуіңіз мүмкін. Бірақ, көп жағдайда жарақаттың ауыр болмауына байланысты, емдік шараларды үй жағдайында жасап, қанды тоқтатуға болады. Үйде емдеуге болады ма, жоқ әлде шұғыл түрдегі дәрігердің көмегі қажет пе, оны жарақаттың түріне қарап шешу керек.\r\n\r\nШұғыл көмекке мұқтаж жағдайлар \r\n\r\nЕгер бастағы жарақат терең  және сүйектен әрі өткен болса, шұғыл  көмек қажет. Жедел жәрдем қызметкерлеріне хабарласыңыз. Жарақатты мына жағдайларда басып қыспаңыз:\r\n\r\n•	Бас сүйегі деформацияланған. Бас сүйектің майысуы, сынық сүйектің көрініп тұруы, немесе ашық мидың  көрінуі  бас сүйектің  деформацияланғанын білдіреді. \r\n•	Көздің жарақаты.\r\n•	Мұрыннан немесе құлақтан аққан қанды, мөлдір сұйықтықты тоқтатуға тырыспаңыз\r\n\r\nКішкене жарақаттағы қанды тоқтату\r\nҚанды  тоқтатар алдында:\r\n\r\n•	Мүмкіндік болған жағдайда қолыңызды сабындап  сумен жақсылап жуыңыз.\r\n•	Егер сіз басқа адамның жарақатына емдік  шара қолданатын болсаңыз, жарақатты басу алдында қолдарыңызға латексті қолғап киіп алыныз (бар болса). Қолғап жоқ  жағдайда, қолыңызбен жарақаттың арасына бірнеше бүктелген таза материяны  немесе пластикалық пакетті қойыныз.  Жарақатты жалаң қолдармен тек басқа амал болмаса  ғана қысыңыз.\r\n•	Зардап шеккен адамды шалқасымен жатқызыңыз\r\n•	Жарақаттан көрініп  тұрған бөгде заттарды алып тастаңыз. Бірақ жарақатты тазалауға тырыспаңыз.\r\n•	Дәкемен, таза материямен немесе қолда бар таза матамен жарақатты қаттырақ қысып байлаңыз. Егер жарақатта алынбаған бөгде зат болса, заттың  үстінен емес, жанынан қысу керек.\r\n•	Сағатқа қарап, алдағы 15 минут бойы жарақатты қысып тұрыңыз.  Ұзақ уақыт өткендей болуы мүмкін, дегенмен жарақаттан қан тоқтағанын көру үшін  ерте ашып жіберуден сақтаныңыз. Егер қан матаға әбден сіңіп кеткен болса, матаны алмай тұрып үстінен екінші матаны қойыңыз.\r\n•	15 минут үзбей басып тұрғаннан соң, босатқанда  қан  қайта пайда болса, жарақатты тағы да 15 минут қысу керек. 3 рет 15 минуттан басуға болады (барлығы 45 минут).\r\n•	Егер 15 минут өткеннен кейін,  қан  тоқтамаса, тіпті азаймаса қысып тұра беріңіз. Қан ағып жатқан жерін көтеріңкі қалыпта ұстаңыз және дәрігер шақырыңыз.\r\n•	Шок алудың симптомдары, мысалы: қатты уайымға берілу, жағдайды толық түсіне алмау, қорқыныш сезімдеріне ұшырау, жиі және үстіртін ғана тыныс алу т.б.. Шок алу – шұғыл көмекті талап  етеді. Себеббі ол адам өміріне қауіпті жағдай.\r\n\r\nТегтер:    \r\nқансырау    \r\nбас жарақаты    \r\nкесілу    \r\nшұғыл көмек\r\nқан тамырлары\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1063,'article','534','Жатыр','kz','2018-10-05 07:52:06','2018-10-05 07:49:00','__Жатыр__ – әйелдердегі өндірістік жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. Жатыр – қуық пен тік ішектің арасында, кіші жамбас қуысында орналасқан.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=534',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жатыр','y','   Жатыр __Жатыр__ – әйелдердегі өндірістік жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. Жатыр – қуық пен тік ішектің арасында, кіші жамбас қуысында орналасқан. Жатыр – әйелдердегі өндірістік жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. Жатыр – қуық пен тік ішектің арасында, кіші жамбас қуысында орналасқан.\r\n\r\n \r\n\r\nЖатыр мойындығы – жатырдың төменгі бөлігінде орналасқан, тарылған жері. Жатырдың кең бөлігі, мойындықтың үстіңгі жағында орналасқан, оны – жатыр денесі дейді.  Жатырдың күмбез тәрізді жоғарғы бөлігі -  жатырдың түбі деп аталады. Жатырдан қарама-қарсы екі жақ бетінен Фаллопиев түтікшелері шығады. Олар аналық безге жалғасып тұйықталады.\r\nЖатыр үш қабаттан тұрады. Ішкі қабаты – эндометрий. Ортаңғы қабаты – миометрий – (бұлшықетті қабат). Сыртқы қабаты – периметрий.\r\n\r\nБала туу  жасындағы әйелдердің  әр ай сайын эндометриі жуарып тұрады, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуына байланысты болатын құбылыс. Егер жүктілік болмаса, эндометрий қабатты сылынып, қынап арқылы қанмен араласып сыртқа шығып кетеді. Оны – етеккір  (менструация) деп атайды.\r\n\r\nТегтер: \r\nӘйел ағзалары\r\nЖатыр\r\nЖыныс мүшелері\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1064,'article','536','Қуық және зәр шығарушы жолдар','kz','2018-10-05 09:42:05','2018-10-05 09:40:00','__Қуық__– құрсақтың төменгі жағында орналасқан қуыс мүше. Бүйректен шығарылған сұйық қалдықтар оған зәр түрінде жиналады. Ал несепағар арқылы әр бүйректен зәр өтеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=536',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қуық','y','   Қуық және зәр шығарушы жолдар __Қуық__– құрсақтың төменгі жағында орналасқан қуыс мүше. Бүйректен шығарылған сұйық қалдықтар оған зәр түрінде жиналады. Ал несепағар арқылы әр бүйректен зәр өтеді. \r\n \r\n\r\nҚуық– құрсақтың төменгі жағында орналасқан қуыс мүше. Бүйректен шығарылған сұйық қалдықтар оған зәр түрінде жиналады. Ал несепағар арқылы әр бүйректен зәр өтеді.\r\nҚуықтың ішкі шырышты қабатын сытрқы бұлшықетті қабат қоршап тұрады. Қуық толғанда бұл бұлшықеттер жиырылып, зәрдің сыртқа шығуына жағдай жасайды. Зәр қуықтан тағы бір несеп жолы арқылы сыртқа шығады.\r\n \r\nТегтер:\r\n \r\nқуық\r\nЗәр шығару түтігі\r\nЗәр\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1065,'article','546','Шәуетбау','kz','2018-10-05 10:26:55','2018-10-05 10:26:00','__Шәуетбау__ – сыртқы жыныс мүшесін (қуық) ұрық жасушаларымен қамтамасыз ететін және әр аталық безбен бекініп, белгілі қалыпта ұстап тұрушы мүше. Шәуетбауда қан тaмырлар (вена, артерия), жүйке жасушалары (нервтер), лимфатикалық түйіндер және ұрық жасушасы (сперматозоид) тасымалданатын түтікше болады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=546',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ш','Шәуетбау','y','   Шәуетбау __Шәуетбау__ – сыртқы жыныс мүшесін (қуық) ұрық жасушаларымен қамтамасыз ететін және әр аталық безбен бекініп, белгілі қалыпта ұстап тұрушы мүше. Шәуетбауда қан тaмырлар (вена, артерия), жүйке жасушалары (нервтер), лимфатикалық түйіндер және ұрық жасушасы (сперматозоид) тасымалданатын түтікше болады. Шәуетбау – сыртқы жыныс мүшесін ұрық жасушаларымен қамтамасыз ететін және әр аталық безбен бекініп, белгілі қалыпта ұстап тұрушы мүше. Шәуетбауда қан тамырлар (вена, артерия), жүйке жасушалары (нервтер), лимфатикалық түйіндер және ұрық жасушасы (сперматозоид) тасымалданатын түтікше болады.\r\n\r\nШәуетбау эпидидимистан (әр аталық безде орналасатын қапшық тәрізді түзіліс) жоғарғы қарай бағытталған.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nШәуетбау\r\nАталық без\r\nурология\r\nмедицина\r\nЕр адамның денсаулығы\r\nӘкеткіш қантамырлар\r\nСыртқы жыныс мүше\r\nҰрық жасушасы\r\nЭпидидимис\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1066,'article','582','Айналшық сызаты ','kz','2018-10-05 11:37:13','2018-10-05 11:36:00','Айналшық сызаты – бұл айналма бұлшық еттің бойымен жағалай пайда болған жіңішке сызық, яғни, ол көтен ішектің тарылып, жиырылып тұратын   (сфинктер) сыртқы бөлігінің аздап жыртылуы десе де болады. Мұндай жыртылулар, іш қатқан кезде аналдық жасушаларының зақымдануынан, немесе артқы тесік қысқышына шамадан тыс күш түсіп кеткенде пайда болады. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=582',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Айналшық','y','   Айналшық сызаты  Айналшық сызаты – бұл айналма бұлшық еттің бойымен жағалай пайда болған жіңішке сызық, яғни, ол көтен ішектің тарылып, жиырылып тұратын   (сфинктер) сыртқы бөлігінің аздап жыртылуы десе де болады. Мұндай жыртылулар, іш қатқан кезде аналдық жасушаларының зақымдануынан, немесе артқы тесік қысқышына шамадан тыс күш түсіп кеткенде пайда болады.  Айналшық сызаты – бұл айналма бұлшық еттің бойымен жағалай пайда болған жіңішке сызық, яғни, ол көтен ішектің тарылып, жиырылып тұратын   (сфинктер) сыртқы бөлігінің аздап жыртылуы десе де болады. Мұндай жыртылулар, іш қатқан кезде аналдық жасушаларының зақымдануынан, немесе артқы тесік қысқышына шамадан тыс күш түсіп кеткенде пайда болады. \r\n\r\nАйналшық сызатының симптомдарына келетін болсақ, нәжіс шығару кезінде (дефекация) бірден ашытып, ауыртады. Оның ауруы тіпті күшейіп, бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Сіз тіпті дәретхана қағазыменн сүрткен кезде қан тамшыларын да байқауыңыз мүмкін. Бұл қан бірақ нәжістен бөлек бөлініп шығады.\r\n\r\nАйналшықтың жиналуы үшін барынша сұйық тамақтар  мен суды көп ішу керек.     Жоғары талшықты диетаны дұрыс ұстану қажет.  Нәжәстің жұмсаруына жағдай жасап, өз еркімен шығуын күтіп, оған уақыт бөліңіз (қатты күшене бермеңіз) . \r\n\r\nТегтер: \r\nнәжіс шығарғаннан кейін аурсыну, \r\nнәжіс қан араласып шығу,  \r\nіш қату, \r\nсызат,  \r\nайналшықтың сызатын емдеу   \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1067,'article','619','Физикалық жаттығулардың қандай пайдасы бар','kz','2018-11-08 04:39:28','2018-11-08 04:20:00','Дене белсенділігінің жүрек ауруының қаупін едәуір төмендететіні дәлелденді. Қозғалыс біздің жүрегімізді тынығуға көмектеседі екен. Аз қозғалатын өмір салты ұстанатын адамдардың жүрегі, белсенді адамдарға қарағанда әлдеқайда көбірек күш жұмсауға мәжбүр. Өте аз қозғалатын адамның жүрегі қанша аз қозғалыс жасаған сайын минутына 80 есеге дейін қысыла береді екен. Алайда, белсенді адамдарда жүректің қысылу ырғағы минутына 60-70 соққы алады. Бұл тәулігіне шамамен 85 мың жүрек қысылуын, ал  аз қозғалатын адамдарда жүрек күн сайын 110 мыңнан астам рет қыссылуға мәжбүр болады. Салыстыру үшін, егер сіз күн сайын автокөлігіңізде шамамен 100 шақырым жүрсеңіз, онда бұл айырмашылық шамамен 30 километрге тең.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=619',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ф','Физикалық','y','   Физикалық жаттығулардың қандай пайдасы бар Дене белсенділігінің жүрек ауруының қаупін едәуір төмендететіні дәлелденді. Қозғалыс біздің жүрегімізді тынығуға көмектеседі екен. Аз қозғалатын өмір салты ұстанатын адамдардың жүрегі, белсенді адамдарға қарағанда әлдеқайда көбірек күш жұмсауға мәжбүр. Өте аз қозғалатын адамның жүрегі қанша аз қозғалыс жасаған сайын минутына 80 есеге дейін қысыла береді екен. Алайда, белсенді адамдарда жүректің қысылу ырғағы минутына 60-70 соққы алады. Бұл тәулігіне шамамен 85 мың жүрек қысылуын, ал  аз қозғалатын адамдарда жүрек күн сайын 110 мыңнан астам рет қыссылуға мәжбүр болады. Салыстыру үшін, егер сіз күн сайын автокөлігіңізде шамамен 100 шақырым жүрсеңіз, онда бұл айырмашылық шамамен 30 километрге тең. Қозғалыс және жүрек қызметі\r\n\r\n\r\nДене белсенділігінің жүрек ауруының қаупін едәуір төмендететіні дәлелденді. Қозғалыс біздің жүрегімізді тынығуға көмектеседі екен. Аз қозғалатын өмір салты ұстанатын адамдардың жүрегі, белсенді адамдарға қарағанда әлдеқайда көбірек күш жұмсауға мәжбүр. Өте аз қозғалатын адамның жүрегі қанша аз қозғалыс жааған сайын минутына 80 есеге дейін қысыла береді екен. Алайда, белсенді адамдарда жүректің қысылу ырғағы минутына 60-70 соққы алады. Бұл тәулігіне шамамен 85 мың жүрек қысылуын, ал  аз қозғалатын адамдарда жүрек күн сайын 110 мыңнан астам рет қысылуға мәжбүр болады. Салыстыру үшін, егер сіз күн сайын автокөлігіңізде шамамен 100 шақырым жүрсеңіз, онда бұл айырмашылық шамамен 30 километрге тең.\r\n\r\nАдамның жүрегі  тек қана жүрек соғу аралығындағы аралығымен, оттегімен қамтамасыз етілетіндей  болып жобаланған. Жүрек соғысының арасындағы үзіліс қаншалықты ұзағырақ болса, жүрек бұлшықетін тамақтандыратын коронарлық тамырлар арқылы қан көп қан кетеді. Тұрақты түрде жаттығумен шұғылданатын адамдарда коронарлық тамырлар кеңірек болады, одан жүрекке қан және оттегінің көп мөлшері келіп тұрады, ондай адамдар күшті әрі, дені сау болып кетеді. Мұндай жүрек сирек тарылады жүректің тынығуына уақыт жеткілікті болады.\r\n\r\nТұрақты түрде аз қозғалысты өмір салтын ұстанатын  адамдар жүрек ауруларына көбірек бейім, өйткені олардың коронарлық тамырлары тарылып, жүрегі аз оттегімен қамтамасыз етіледі. Оттегінің және қоректік заттардың қажетті мөлшерін алу үшін жүрек қысылған және оқшауланбаған коронарлық тамырларды айналып өтетін қосымша кішігірім тамырларды жасауға мәжбүр болады. Бұлар бүйір тамырлар деп аталады. Бірақ көбінесе бұлар жеткіліксіздік танытады. Оның ссалдарынан жүрек қыспасы (стенокардия) туындауы мүмкін, ал сосын – инфаркт пайда болады.\r\nСондықтан тұрақты жаттығулар жасау керек, тіпті қарапайым күнделікті бірнеше сағаттық серуендеу жүрек-қан тамырлары ауруларының дамуына айтарлықтай  кедергі келтіреді. Қозғалыс - бұл жүрек денсаулығының кепілі.\r\n\r\nҚозғалыс және қатерлі ісіктің ескертпесі\r\n\r\nРак ауруын әдеттегі жаттығулар мен дұрыс тамақтану арқылы алдын алуға болатындығы бұрыннан бері белгілі. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда ғана біз сенімді ғылыми дәлелдерге қол жеткіздік. Соңғы ғылыми зерттеулер көрсеткендей, онкүндіктің өлімі қатерлі диета мен тұрмыс жағдайына байланысты.\r\n\r\nФизикалық белсенділіктің қорғаныштық әсерін қамтамасыз ететін факторлардың арасында мынаны атап өтуге болады: физикалық жаттығулар қан айналымын және энергия алмасуын жақсартады, тыныс алу функциясын арттырады, асқазан-ішек жолдары арқылы тамақтың өтуін тездетеді, иммундық жүйені ынталандырады, сондай-ақ, бұзылған гендердің қалпына келтірілуіне ықпал етеді мутациялар болып танылады.\r\n\r\nОнкологиялық аурулардың барлық түрлерінің ішінде жаттығудың ең көп әсері тоқ ішектің қатерлі ісігіне байланысты болып келеді. Жаттығудың жалпы ұзақтығы 3-4 сағат бойы жүргізілсе, тоқ ішектің қатерлі ісігінің даму қаупін екі есе азайтады екен. Бірнеше жыл бұрын АҚШ -тың Ұлттық онкологиялық институтының ғалымдары, физикалық белсенділікті тұрақты ұстанатындар тоқ ішек обырының пайда болуын 50 пайызға төмендетуі мүмкін екенін анықтады.\r\nҚозғалыссыз өмір салты, керісінше, тоқ ішектің қатерлі ісігінің даму қаупін арттырады. Бұл  бір түсіндірілмелерде, қозғалыссыз өмір салты тоқ ішектің өтімділігін баяулататынын, керісінше одан токсиндік заттардың және канцерогендердің зақымдауы жиі болатыны белгілі болды.  \r\n\r\nОсыған ұқсас нәтижелер сүт безі қатерлі ісігіне байланысты болды. Тәжірибе аптасына 3-4 сағат бойы сүт безінің қатерлі ісігінің даму қаупін 20-30 пайызға төмендететінін анықтады.\r\n\r\nФизикалық белсенділік тіпті сүт безі қатерлі ісігіне диагноз қойған әйелдерге де пайдалы. Тұрақты физикалық жаттығулар, мысалы, аптасына 3-4 сағат жылдам жүру секілді, қайталанбалы обыр ауруының туындау қаупін азайтады екен, сондай-ақ, аз қозғалатын адамдар мен салыстырғанда өлім-жітім саны да айтарлықтай азаяды екен.  Жаттығулардың пайдалы әсері рактің басқа түрлерінің қаупін азайтуға да көмектеседі. Зерттеулер көрсеткендей, аптасына бес рет орындалатын 45 минуттық жаттығулар өңеш обырын, бүйрек, эндометрия және сонымен қатар өкпе ісігінің даму қаупін азайтады екен.\r\n\r\nҚозғалыс - денсаулық кепілі\r\n\r\nКөптеген фактілердің нұсқауынша, тұрақты физикалық күшме мен дұрыс тамақтанудың арқасында көптеген аурулармен тиімді күресуге және өмірді айтарлықтай ұзартуға болатын көрінеді. Мысалы, Гарвард университетінің ғалымдары бақшаларда жұмыс істеу және тұрақты велосипедпен жүру сияқты қалыпты жаттығулар жүрек-қантамыр ауруларынан болатын өлімді 80 пайызға, инсультті 21-34 пайызға, қант диабетін 16- 50, сүт безі қатерлі ісігін 20-30% -ға, тоқ ішек қатерлі ісігін 30-40% -ға қысқартады, сондай-ақ гипертензияның қаупін 20% төмендетеді деген ақпарат берген екен.\r\n\r\n\r\n\r\nФизикалық жүктемелердің деңгейін қалай бақылайды және болуы мүмкін қауіп-қатерлер\r\n\r\nКейбір қауіптерге қарамастан, спорт  қасымыз үшін де  пайдалы. Белсенді серуендеудің адамдар үшін ешқандай қауіптілігі жоқ. Неғұрлым қарқынды жүктемелер сіздің денсаулығыңыз үшін қауіпті екендігіне қатысты кейбір көріністерден мысал келтірейік.\r\n\r\nДене күштемелерінің дәрежесін тиімді бақылауға мүмкіндік беретін қарапайым әдіс бар. Ол импульсты өлшеуге негізделген. Жүрек импульсінің жылдамдығын минутына 60-90 пайызға дейін жылдамдату қалыпты деп саналады. Осыған сүйене отырып, сіз қолданатын дене күштемелері қаншалықты жүрек соғуларының қажетті және қолайлы ауқымына сәйкес келетінін анықтауға болады.\r\n\r\nФормула өте оңай: (220 жасыңыз) × 0,60 (220 жасыңыз) × 0,90\r\n\r\nБұл формуланы пайдалану үшін, ең алдымен, сіздің жасыңызды 220 нөмірінен алып тастау арқылы максималды жүрек соғысын өлшеу керек. Мысалы, 40 жаста болсаңыз, жүрек соғысының максималды құрамы минутына 180 жүрек соғатын болады. Осыдан кейін, төменгі қалаған жүрек соғу аралығын орнату үшін алынған көрсеткішті 0,60 –қа көбейту керек. Бұл жағдайда төменгі интервал болады: 180 × 0.60 = минутына 108 соққы. Бұл жаттығу кезінде жүрек соғу жылдамдығы минутына 108-тен төмен болса, жүктемені аздап арттыруға болады.\r\n\r\nЖоғарғы рұқсат етілген аралықты есептеу үшін, ең жоғарғы жүрек соғу жылдамдығын 0,90-ға көбейту керек. Бұл жағдайда келесі суретке ие боламыз: минутына 180 × 0.90 = 162 жүрек соғысы. Бұл физикалық күш салудың нәтижесінде жүрек соғу жылдамдығы минутына 162-ден жоғары көтерілсе, тыныс алуды тоқтатып, аз қарқындылығы бар жүктемені қалпына келтіруді білдіреді.\r\n\r\nКөптеген адамдар үшін физикалық белсенділіктің сипаты мен ұзақтығы туралы дәрігермен кеңесу қажет емес. Алайда, созылмалы аурулардан зардап шегетін немесе олардың даму қаупі бар, 45 жастан асқан ерлер мен 55 жастан асқан әйелдер үшін жаттығудың түрі мен ұзақтығын жоспарлау алдында дәрігермен кеңесу ұсынылады.\r\n\r\nЖаңа бағдарламаны бастамас бұрын келесі сұрақтарға жауап беруіңіз керек:\r\n\r\n•	Менің жасым және жынысым қандай? Мысалы, мен 50 жастан асқан немесе 55 жастан асқан әйелмін бе?\r\n•	Соңғы айларда кеуде ауыруы болды ма?\r\n•	Дене белсенділігі кезінде кеуде ауырсынудан немесе жоғары қан қысымынан зардап шегіп жүрмін бе?\r\n•	енің басым айналып, есімнен танған кездер болды ма?\r\n•	Мен аздаған физикалық жүктемеден демікпеге шалдықтым ба?\r\n•	Менде жүрек соғысы немесе инсульт болды ма?\r\n•	Маған дәрігер қандайда бір порт түрімен айналықанда медициналық қадағалауда болу керектігімді дәрігер ескертті ме?\r\n•	Жоғары қан қысымы немесе басқа жүрек-қан тамырлары ауруларына арналған дәрі-дәрмектерді қабылдадым ба?\r\n•	Менде жаттығумен айналысу барысында сүйек-бұлшықет жүйеінің ауруларына байланысты  нашарлау езімдері болды ма?\r\n•	Қант диабеті үшін инсулинді немесе басқа да препараттарды қабылдадым ба?\r\n•	Менде жаттығу кезінде туындауы мүмкін басқа да денсаулыққа қатысты мәселелер бар ма?\r\nЖоғарыда көрсетілген сұрақтардың біреуіне «иә» деп жауап берсеңіз, дәрігермен кеңесу керек. Сізге неғұрлым мұқият талдау жасағаны тиімді, сондай-ақ әрекет ету басталғанға дейін физикалық күшке қалай төзімді екеніңізді тексеріңіз. Тест нәтижелері бойынша  дәрігер сізге қандай спорт түрі  ең қауіпсіз және ең тиімді екендігі туралы кеңес береді.\r\n\r\n\r\nФизикалық жаттығулардан болуы мүмкін қауіптер\r\n\r\nДене белсенділігінің ұзақ ғұмыр мен жақсы денсаулыққа ықпал ететініне еш күмән жоқ. Бірақ соған қарамастан, спорттың салдарынан да мүмкін болатын көптеген жағдайлар бар - кішігірім проблемалардан өмірге қауіп төндіретін жағдайларға дейін.\r\n\r\nТаңдалған физикалық белсенділік бағдарламасына жету үшін сіз өзіңіз үшін тиімді екенін тексеріңіз.\r\nМүмкін, ең үлкен қауіп бұлшықеттер массасын жоғарылату үшін  жүргізілген жаттығулардан келетін шығар. Созылулар, сынықтар және жарықтар тіпті шағын жүктемелерден де пайда болуы мүмкін. Мысалы, футбол немесе теннис ойнап, дұрыс емес айналыммен, буындардан жарақат алып қалу мүмкін. Басқа сәтсіздікке әкеліп соғатын қозғалыстар, мысалы, алға қарай оңбай жығылып түссеңіз, аралық дискіні зақымдауыңыз мүмкін.\r\n\r\nЕгер қандай да бір ауруға осалдығыңыз бар болса, спорт айтарлықтай қауіп тудырмауы мүмкін. Мысалы, остеопорозға диагноз қойған болсаңыз, күшті жаттығулар сүйектеріңізді сындыруы мүмкін. Кейде жаттығулар астма науқастарындағы адамдарда да нашарлауға әкеледі.Атма науқасымен ауыратын адамдар үшін физикалық белсенділік үлкен пайда әкеледі, себебі бұл тыныс алуды жақсартуға көмектеседі.\r\n\r\nФизикалық жаттығулардың  қауіпсіздігі\r\n\r\nТөмендегі ұсынымдар жасына, физикалық жағдайына немесе жаттығулардың қарқындылығына қарамастан спортпен шұғылдануға көмектеседі.\r\n\r\n•	Жаттығуларды бастамас бұрын, денеңізді қыздырыңыз.\r\n•	Тамақтан кейін кем дегенде екі сағаттан соң жаттығуды бастаңыз.\r\n•	науқастанғаннан кейін екі немесе одан да көп күнді өткеннен соң жаттығыңыз.\r\n•	Ыстық немесе ылғалды ауа-райында дененің қатты қызып кетуінен сақ болыңыз: бас ауруы, айналуы, жүрек айнуы, әлсіздік, құрысу немесе жиі жүрек соғуы орын алуы мүмкін. Әрқашан көп мөлшерде су ішіңіз. Температура 25 градусқа дейін көтерілгенін сезсеңіз, жүктемені азайтыңыз. Егер ауа 30 градусқа дейін ысыса, жаттығуды таңертеңгісін ерте жоспарлаңыз.\r\n•	Егер сіз шамадан тыс жүктелген күштемені орындап жүрсеңіз, аздап үзіліс жасаңыз.\r\n•	Ауа райы үшін ыңғайлы, жеңіл киімді киіңіз.\r\n•	Жаттығуыңызға сай келетін ыңғайлы аяқ-киімдерді таңдаңыз және оларды үнемі өзгертіңіз. Есіңізде болсын, спортқа арналған аяқ киім 6-дан 12 айға дейін киуге жарамды.\r\n•	Өзіңіздің физикалық жағдайыңызға сәйкес келетін физикалық жаттығулар жүйесін жасаңыз. Егер сіз созылмалы аурудың салдарынан медициналық бақылауда болсаңыз, алдымен стресс дәрежесін анықтау үшін дәрігердің өзімен кеңесіңіз.\r\n•	Егер сізде төмендегідей симптомдардың біреуі болса, қысымды тоқтатыңыз және дәрігеріңізбен кеңесіңіз:\r\n- дененің жоғарғы бөлігінде ыңғайсыздық, ауырсыну, қалтырау немесе ауырсыну сезімі;\r\n- әлсіздік немесе етен тану;\r\n- тыныс алуды қалпына келтіру үшін 5 минуттың аздық етуі;\r\n- сүйектерде немесе буындарда болатын ауырсыну.\r\n• Қатты қинамаңыз. Денеңізді тыңдаңыз, сіз өзіңізді, қандай да бір жайтты сезінсеңіз жаттығуды тоқтатыңыз:\r\n- Жаттығуды аяқтай алмайтындай жағдайда тұрсаңыз;\r\n- Сіз жүктеме кезінде сөйлей алмай қалсаңыз;\r\n- Тұрақты жаттығудан кейін өзіңізді әлсіз сезінсеңіз;\r\n- Күні бойы әлсіз сезініп жүрсеңіз;\r\n- Ұйықтауда қиналсаңыз;\r\n- Жаттығудан кейін буындарда ауырсыну пайда болса.\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nденсаулық қалашығы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1068,'article','626','Аяқтың бас бармақ бурситі ','kz','2018-11-12 08:28:52','2018-11-12 08:23:00','Аяқтың бас бармақ бурситі (буынаралық қалтаның қабынуы) – бұл бас бармақтың басқа саусақтардан қарама-қарсы жаққа қарай ауытқуы. Бұл аяқтың бас бармағының үстіңгі жағына дөңестің түзілуімен сипатталады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=626',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аяқтың','y','   Аяқтың бас бармақ бурситі  Аяқтың бас бармақ бурситі (буынаралық қалтаның қабынуы) – бұл бас бармақтың басқа саусақтардан қарама-қарсы жаққа қарай ауытқуы. Бұл аяқтың бас бармағының үстіңгі жағына дөңестің түзілуімен сипатталады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nАяқтың бас бармақ бурситі (буынаралық қалтаның қабынуы) – бұл бас бармақтың басқа саусақтардан қарама-қарсы жаққа қарай ауытқуы. Бұл аяқтың бас бармағының үстіңгі жағына дөңестің түзілуімен сипатталады.\r\n \r\nТабан сүйектері бір-бірінен ерекшеленіп тұр.\r\n\r\nСебептері \r\nАяқтағы бас бармақ бурситі көбінесе әйелдерде кездеседі. Бурситің түзілуі туа біткен буын патологиясынан болады.\r\nБіз өкшелі аяқ киімдер мен тар байпақтарды кигеннен  де аяқтағы бас бармақ бурситі дамиды.\r\nАурудың өршуіне қарай (төмпешіктің өсуі кезінде) буын қалташығы сұйықтыққа толады. Соның әсерінен бас бармақта ауырсыну пайда болады.\r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Тері қызарады, аяқтағы бас бармақтың үстінгі жағында мүйізгектер пайда болады;\r\n•	Бас бармақтың сүйегі жарақаттанады;\r\n•	Аяқ киім кигенде  ауырады;\r\n•	Бас бармақ қарама-қарсы жаққа ауытқиды.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nДәрігер әдетте, тексеру барысында аяқтағы бас бармақ бурситін анықтайды.\r\nРенген аяқтағы бас бармақ буынының қисайып, орнығып қалғанын анықтайды. Кей жағдайда артрит диагностикалануы мүмкін. \r\n\r\nЕмдеу \r\nЕгер аяқтағы бас бармақ бурситі бірінші рет мүжіле бастаса, онда аяқты мұқият күтімілдеу керек.\r\n•	Аяғыңызға ыңғайлы, кең байпақ киіңіз. Көп жағдайда осылай жасау мәселені шешіп, кейінірек емдеуді қажет етпеуі мүмкін.\r\n•	Арнай ыңғайластырылған ортопедиялық киімдерді пайдаланыңыз: жүннен тоқылған байпақтарды киіңіз, немесе әр саусаққа жеке-жеке киілетін кергіш деп аталатын арнайы құралдарды пайдаланыңыз.\r\n•	Үйде жүргенде домбықтар қажалмас үшін аяқ киімнің немесе байпақтың домбыққа тура келген жерен тесіп қойыңыз.\r\nБурситтер мен өспелер қатты дамып кеткенде хирургиялық жолмен шешуге тура келеді. Ота жасағанда, қисайған басбармақты түзеп, артық томпиып шыққан сүйекті кесіп алып тастайды. Бұл ауруды емдеу үшін жүздеген әртүрлі жедел әдістер бар.\r\n\r\nБолжамы\r\nБурсит пайда болған аяғыңызды барынша күтімілдеңіз, және ақау пайда бола бастағанда емін дереу қолға алыңыз. Ересектерді емдегеннен қарағанда жасөспірімдерді емдеген қиынға соғады.\r\nАяқтағы бас бармақ бурситінің ауруын басу үшін, науқастарға жедел ем қабылдаған әлдеқайда жеңіл болмақ. Науқастарды хирургиялық жолмен емдегеннен кейін, заманауи түрлі аяқкиімдер кигенде бурсин көп мазалай бермейді.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nАяқтағы бас бармағыңызда бурсит пайда болған кезде, мынадай жағдайларға байланысты дәрігерге қаралсаңыз болады:\r\n•	Кең аяқ киім кисеңізде аяғыңыздың ауруы басылмаса;\r\n•	Ауру сіздің қалыпты өмір сүру дағдыңызға кедергі келтіріп жатса;\r\n•	Қандай да бір инфекция байқала бастаса ( мысалы, қызару немесе ісіну), әсіресе сіз аққан болсаңыз.\r\n\r\nАлдын алу \r\nТар, қысатын аяқ киім кимеңіз\r\n\r\nСинонимдері\r\nHallux valgus немесе бас бармақтың вальгустық ақауы\r\n\r\nТегтер: \r\nжүргенде ауырсыну\r\nісіну\r\nаяқтғы бас бармақта қызарған ісік пайда болуы байқалады\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1069,'article','635','Ересектердегі түнгі энурез немесе шыжыңдығы ','kz','2018-11-15 03:48:10','2018-11-15 03:35:00','Түнгі энурез (шыжыңдық) (NE) - ұйқы кезінде өздігінен зәр шығару. Зерттеулер негізінде, ересектердің кем дегенде 2% түнде өзіне ие бола алмай зәр жіберіп қоятын көрнеді. Түнгі шыжыңдықты  никтуриядан ба немесе қуықты болсату үшін түнгі ұйқыдан турудың қажеттігі (екі немесе одан да көп рет тұруға мәжбүр болу) басым болғаннан ба, саралап алу керек. Шыжыңдықтың бір-бірінен сараланатын  әрқандай түрі бар.\r\n\r\nБіріншілікті (ұзақ сақталушы) түнгі шыжыңдық - бұл бала кезде дамитын ауру, ол егер баланың  «құрғақ» кезеңі 6 айдан артық аспай жатса бақыланады. Шамамен 18 жастан асқан ерлер мен әйелдердің  2-3% -ында шыжыңдықтың осы түрі байқалады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=635',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Е','Ересектердегі','y','   Ересектердегі түнгі энурез немесе шыжыңдығы  Түнгі энурез (шыжыңдық) (NE) - ұйқы кезінде өздігінен зәр шығару. Зерттеулер негізінде, ересектердің кем дегенде 2% түнде өзіне ие бола алмай зәр жіберіп қоятын көрнеді. Түнгі шыжыңдықты  никтуриядан ба немесе қуықты болсату үшін түнгі ұйқыдан турудың қажеттігі (екі немесе одан да көп рет тұруға мәжбүр болу) басым болғаннан ба, саралап алу керек. Шыжыңдықтың бір-бірінен сараланатын  әрқандай түрі бар.\r\n\r\nБіріншілікті (ұзақ сақталушы) түнгі шыжыңдық - бұл бала кезде дамитын ауру, ол егер баланың  «құрғақ» кезеңі 6 айдан артық аспай жатса бақыланады. Шамамен 18 жастан асқан ерлер мен әйелдердің  2-3% -ында шыжыңдықтың осы түрі байқалады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nТүнгі энурез (шыжыңдық) (NE) - ұйқы кезінде өздігінен зәр шығару. Зерттеулер негізінде, ересектердің кем дегенде 2% түнде өзіне ие бола алмай зәр жіберіп қоятын көрнеді. Түнгі шыжыңдықты  никтуриядан ба немесе қуықты болсату үшін түнгі ұйқыдан турудың қажеттігі (екі немесе одан да көп рет тұруға мәжбүр болу) басым болғаннан ба, саралап алу керек. Шыжыңдықтың бір-бірінен сараланатын  әрқандай түрі бар.\r\n\r\nБіріншілікті (ұзақ сақталушы) түнгі шыжыңдық - бұл бала кезде дамитын ауру, ол егер баланың  «құрғақ» кезеңі 6 айдан артық аспай жатса бақыланады. Шамамен 18 жастан асқан ерлер мен әйелдердің  2-3% -ында шыжыңдықтың осы түрі байқалады.\r\n\r\nЕкіншілікті (қайталанатын) шыжыңдық – бұл жағдайда, әсіресе егде тартқан адамдар бірнеше ай, не болмаса, бірнеше жылдардағы «құрғақ» кезеңінен кейін төсекке түнде жіберуді бастайды.\r\n\r\n  \r\nТаралуы\r\n\r\nТүнгі шыжыңдық ерте замандардан бері адамдарды алаңдатын келе жатқан ыңғайсыздық жағдай. Аурудың тарихы б.з.д. 1500 жылдан бері бар көрінеді. Сол кезде зерттеу балалардағы біріншілікті (ұзаққа сақталатын) түнгі энурезді зерттеуге бағытталған, сондықтан ересектердегі екіншілікті (қайталанатын) энурезді толық зерттеу әлі толықтырылмады. Тек мынаны түссіну керек, несепті түнде ұстай алмау, мезгілсіз зәр жіберіп қою жағдайлары адамның кез-келген жасында орын алуы мүмкін.\r\n \r\n\r\nБастау алуы\r\n\r\n\r\n \r\nБұл ауру жайында мәселе көтеру үшін, алдымен  анатомиямен, қуық функциясымен  танысып алу керек.  Несеп бүйректерден бөлінеді де несеп жолы арқылы қуыққа шығарылады, сол жерде ол жиналады.  Қуық – толықтай бір бұлшықетті мүше, ол несеп шығарудан, несеп арнасына дейінгі несеп үшін қойма типтес (несеп арнасы - қуықтан сыртқа дейін несепті шығаратын түтікше )  Қуық қабырғасында орналасқан  бұлшық ет- детрузор тарылып несепті итергенде қуық босайды. Сол аралықта, қуық жиырыла бастағанда несеп қысқыш босап  қалады.  Босаңсыған сфинктер есікті ашушы қызметін атқарады, содан ағзадағы несеп сыртқа шығарылады. Қалыпты несеп шығару  кезінде бұлшықет-детрузор мен босаңсыған қысқыш бір уақытта жумыс істеуі керек.  Қуықтың бұлшықеттік қабырғасындағы нервтік жалғаулар бұлшықет жасушаларына тән, әрі оның жиырылуына көмекесетін ацетилхолин заттық рецепторын өндіреді. Нервтік жалғаулар арқылы «қуықты босату керек» деген белгі миға келіп түседі.  Бұл процесс өздігінен бақыланбайтын вегетативтік болып табылады. Бүтіндей ми, нерв, бұлшықет аралық дұры әрекеттесу  оңай процесс емес.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nЕресектердегі түнгі энурездің пайда болуы көптеген факторларға әсер етеді. Энурез симптомдары бар ересектердің көпшілігінде, күндізгі уақытта да зәр шығаруды ұстамау мүмкін. Сол үшін түнгі энурезбен байланысты белгілерді білуіңіз керек, себебі олар урологиялық аурулардан бұрын пайда болуы мүмкін.\r\nАлдымен түнгі энурез генетикалық деңгейде берілуі мүмкін. Десе де барлық адамдарда, энурез – тұқым қуалай бермейді. Зерттеулер көрсеткендей, екі ата-анада да  шыжыңдық болса, онда олардың баласында бұл аурудың туындау қаупі 77% -ға дейін артады. Егер бір ата-ана зәрін ұстай алмайтын болса,  онда 40% жағдайда балада аурудың даму қаупі бар.\r\n\r\nAДГ немесе антидиуретикалық гормон, бүйректерде өндірілген зәрдің мөлшерін азайтады. Әдетте, дене түнде көбірек AДГ өндіреді, бұл бүйректен зәрді азайтады. Түнде несептің пайда болуын азайту адамдарға зәр шығаруды тежеп, дұрыс ұйықтауына мүмкіндік береді. Алайда, кейбір адамдарда бұл гормон қажетті мөлшерде өндірілмейді, одан  түнде жиі зәр шығару жағдайы туындайды. Бұл жағдай 2 типті қант диабетіндегі симптомдарды еске түсіреді.\r\nБасқа жағдайларда, дене AДГ шығарады, бірақ бүйрек гормонды ажырата алмайды және бірдей мөлшерде несеп шығаруды жалғастырады. Бұл бұзылыс түнгі полиурия деп аталады, бұл ұйқы кезінде несептің пайда болуына ұласады, бұл ересектерде түнгі энурезге себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл симптом 1 типті қант диабетімен байланысты болуы мүмкін.\r\n\r\nОсындай белгілер әртүрлі медициналық жағдайлардағы адамдарда пайда болуы мүмкін. Егер сізде қант диабеті немесе түнгі энурез бар болса, дәрігерден кеңес алу керек.\r\n\r\nБіріншілікті түнгі энурездің тағы бір себебі - бұл «кіші» қуық болып табылады. Дегенмен, бұл түнгі энурезі бар науқастардағы қуықтың өлшемі басқа адамдарға қарағанда әлдеқайда кішкентай дегенді білдірмейді. Керісінше, бұл қуықтың функционалдық мүмкіндіктері кішірек, яғни нервтер миға сигнал жіберуден бұрын қуықта несеп көп мөлшерде болуы мүмкін, бұл осы аурудың басқа түрінен зардап шегетін адамдарға қарағанда кішірек болып саналады.. Бұлшықеттің шамадан тыс бұзылуы - detrusor бұлшықеттің ешқашан толық босаңсымайтындығына әкеледі, сондықтан қуықтың сыйымдылығы үлкен емес.\r\n\r\nҚуықтың функционалдық мүмкіндіктерімен бірге гиперактивтілік немесе еріксіз дефузорлы қысу да түнгі энурезге себеп болады. Детрузордың гиперактивтілігі бұл энурездің эпизоды болуына әкелуі мүмкін бұлшықеттің қысылуының еріксіздігі. Көптеген зерттеулерде детрагурдың қысылуының жоғарылауы түнгі энурезге себеп болғанын көрсетті. Түнгі шыжыңдығы бар науқастардың детрузорлық гиперактивтілігіне 70-80% диагноз қойылды. Алкоголь және кофеин тәрізді қуық тітіркендіргіштер де детрузор жұмысының бұзылуына ықпал етеді, ал зәр шығаруды арттыратын диуретиктер сияқты қосымша заттар несептің бөлінуін арттырады.\r\n\r\nКейбір дәрі-дәрмектер түнгі энурезге жанама әсерлері ретінде тіркелген, мысалы, гипнотиктер, ұйқысыздықты болдырмайтын дәрі-дәрмектер немесе психиатриялық тәжірибеде қолданылатын препараттар. Сондай-ақ, обструктивті ұйқы апноэ немесе ұйқының бұзылуы түнгі энурезге себеп болуы мүмкін. Кез-келген тағайындаған дәрі-дәрмектерді және олардың жанама әсерлерін дәрігермен талқылаңыз.\r\n\r\nКөптеген зерттеулер ересектердегі қайталама энурезді әдетте емдеуге болатын негізгі аурудың маңызды симптомы екенін растайды. Энурездің бұл түрі басқа белгілермен де кездеседі және күндіз жиі ұстамаумен де көрінеді.\r\nЕресектерде бастапқы түнгі энурез көбінесе простата немесе несеп ағар арнасының мәселесінен туындайды, мысалы, қуықалды немесе  жалпы құрылым сағасындағы мәселелер. Бұл проблемалар еркектердегі простата немесе әйелдердің жамбас органдарының пролапсымен байланысты болуы мүмкін.\r\n\r\nҚосымша энурездің қосымша себептері: қант диабеті, зәр жолдарының инфекциясы, зәр шығару жолдарының тастары, неврологиялық бұзылулар, анатомиялық бұзылыстар, простата қатерлі ісігі, простата кеңейтуі, қуықтың қатерлі ісігі және ұйқы апноты. Сирек жағдайларда, қатты алаңдаушылық немесе эмоционалдық зақым ересектерде энурезді тудыруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nЕң ақпараттандырылатын диагностикалық әдіс сіздің ауру тарихыңыз бен әдеттеріңіз туралы ақпарат болып табылады. Күнделікті іс-әрекеттеріңізді және күнделікті ісіңізді медициналық тексеруден кем дегенде екі күн бұрын тізімдеңіз. Бұл мәліметтер дәрігерге аурудың себебі мен ауырлығын анықтауға көмектеседі.\r\nКүндіз және түнде күнделікті зәр шығаруды жазып алыңыз.\r\n\r\n* Энурездің эпизоты болған кезде (күннің уақыты)?\r\n* Зәрдің көлемі?\r\n* Жатар алдында көптеген сұйықтықтарды қабылдайсыз ба?\r\n* Сіз қандай сусындар ішесіз? (тәтті кофе, кофеин немесе жасанды түрде тәтті немесе газдалған, алкогольді ішімдіктер және т.б.)\r\n* Несеп шығару қалай пайда болады? (Несеп ағыны күшті және үздіксіз, әлде қиындықтар бар ма?)\r\n* Қайталанатын зәр жолдарының инфекциялары бар ма?\r\n* «Ылғалды» және «Құрғақ» түндердің саны?\r\n\r\nСондай-ақ, түнгі терлеу сияқты түнгі энурезбен байланысты басқа белгілерге назар аударыңыз.\r\nКез келген ақпарат дәрігерге диагноз қоюға және тиісті емдеуді тағайындауға көмектеседі.\r\nДәрігердің тағайындауы кезінде аурудың жеке және отбасылық тарихына, сондай-ақ кез-келген дәріге қатысты толық ақпарат пен барлық мәліметтерді ұсыну қажет. Сонымен қатар, түнгі энурезге себеп болуы мүмкін басқа да маңызды проблемаларды болдырмау үшін дәрігермен кеңесу қажет.\r\n\r\nДәрігердің қабылдауы:\r\n* Медициналық байқау\r\n* Неврологиялық бағалау\r\n* Уринолиз және бактериологиялық зәрдегі мәдениет зәрді анықтайтын түрлі сынақтар.\r\n\r\nҚосымша әдістер:\r\n* Урофлоуметрия: несеп шығарудың жылдамдығын, мөлшерін және зәр шығару уақытын өлшейтін мамандандырылған құбырда өндірілетін зәр шығару әдісі.\r\n* Несеп қалдықтың мөлшері: Ультрадыбысты қолданып, зәр шығарудан кейін қуықтың көлемін анықтайды.\r\n* Басқа да проблемалар үшін қосымша диагностикалық әдістерді қолдануға болады.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nБастапқы (тұрақты) түнгі энурезі үшін емдеу кез келген жаста қолданылады.\r\n\r\nФармакологиялық терапия\r\n\r\nТүнгі энурезді емдеуге арналған түрлі дәрілер бар. Оларды жеке немесе жоғарыда аталған мінез-құлық емшарасымен бірге қолдануға болады және сол ең тиімді болып табылады. Көптеген зерттеулер ұзақ уақыт пайдаланылатын дәріні «ылғалды» түндерді азайту кезінде қолдану тиімді болуы мүмкін екенін көрсетті. Басқаша айтқанда, емдеу тоқтатылғаннан кейін ауру қайталанатындықтан, дәріні аурудың себебіне емес, симптомдарын жоюға бағыттау керек. Кез келген емдеуді бастамас бұрын дәрігермен кеңесу керек.\r\n\r\nХирургиялық емдеу\r\n\r\nДетрузордың ауыр гиперактивтілігіне байланысты операцияны қолдана білу керек немесе емдеудің басқа әдістері нәтиже әкелмесе ғана қолдануға болады. Барлық емдеу әдістерін дәрігермен талқылаңыз.\r\n \r\n\r\nЕмдеу кезінде көмек\r\n\r\nТүнгі зәр ұстай алмай қалуды емдеу кезінде  берілетін көмек бар. \r\n\r\nКілем жабыны: Төсемді қорғайтын көптеген заттар бар, мысалы, винил, су өткізбейтін және сіңіргіш матрас қаптамалары немесе тазалауды жеңілдететін пленка қорғаушылары.\r\n\r\nСіңіргіш плавки (іш киім): Бұл заттар сұйықтықты сіңіру және еріксіз зәрдің шығуын болдырмау үшін арнайы әзірленген түрлендірілген іш киімнің түрі болып табылады. Кез келген адамға бірнеше реет киуге болады және қол жетімді. Терісі тітіркенуге бейім адамдар үшін сіңіргіш плавки (іш киім) - ең жақсы таңдау.\r\n\r\nТері күтіміне арналған өнімдер: түнгі энурез кезінде пайда болатын тітіркену мен сезімталдықтан теріні қорғауға арналған көптеген өнімдер бар. Әртүрлі теріге арналған сабын, лосьон және тазартатын майлықтар бар.\r\n \r\nТегтер:\r\n\r\nзәрді ұстай алмау\r\nұйқыда жатып зәр жіберіп қою\r\nзәр ұстай алмауды емдеу\r\nзәр ұстай алмаудың белгілері\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1070,'article','1033','Qýyq asty beziniń adenomasy (qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy)','qz','2018-07-25 16:28:25','2018-07-25 16:21:00','Qýyq asty beziniń adenomasy  nemese qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy- qatersiz isik, qýyq asty beziniń bezdi epıtelııinen nemese stromalyq qurambóliginen damıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1033',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qýyq','y','   Qýyq asty beziniń adenomasy (qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy) Qýyq asty beziniń adenomasy  nemese qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy- qatersiz isik, qýyq asty beziniń bezdi epıtelııinen nemese stromalyq qurambóliginen damıdy. Qýyq asty beziniń adenomasy  nemese qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy- qatersiz isik, qýyq asty beziniń bezdi epıtelııinen nemese stromalyq qurambóliginen damıdy.\r\n\r\nPaıda bolý sebebi\r\n\r\nQýyq asty beziniń adenomasynyń naqty sebebi  belgisiz. Paıda bolýynyń asa yqtımal sebebi – qartaıý. Sondaı-aq, bezdi epıtelııiniń ósýine atalyq bezdiń gıperbelsendiligi yqpal etedi. Jas kezinde atalyq bez alynyp tastalǵan (mysaly, qaterli isikten) erler qýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqpaıtyndyǵy belgili. Sonymen qatar, qýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqqannan keıin atalyq bez alynyp tastalsa, qýyq asty beziniń ólshemi azaıa bastaıdy.\r\n\r\nQýyq asty beziniń gıperplazııasy týraly jaıttar:\r\n\r\nAýrýǵa shaldyǵý múmkindigi jasqa saı artady.\r\n\r\nQýyq asty beziniń adenomasy – keń taralǵan aýrý, uzaq ómir súrgen kez kelgen er adam erteli-kesh bul aýrýǵa shaldyǵady degen pikir bar.\r\n\r\n40 jastan asqan er adamdardyń kópshiliginde jáne 80 jastan asqan er adamdardyń 90 paıyzynan astamynda qýyq asty beziniń azdaǵan ulǵaıýy baıqalady.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń qaýip faktorlary anyqtalmaǵan, atalyq bezdiń qalypty qyzmetinen basqa.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nqýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqqan erlerdiń jartysyna jýyǵy aýrýdyń sımptomdaryn sezinedi, oǵan kiretinder:\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý sońyndaǵy neseptiń tamshylap bólinýi\r\n\r\n·         Nesep shyǵara almaý\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý kezinde qýyqtyń tolyq bosamaýy\r\n\r\n·         Nesep ustamaý\r\n\r\n·         Tún ishinde birneshe ret dárethanaǵa barý qajettigi\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdaǵy aýyrsyný, qanmen nesep (ınfektsııany kórsetýi múmkin)\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý aǵynynyń baıaý bastalýy nemese kidirýi\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·         Kenetten jáne kúshti nesep shyǵarǵysy kelý sezimi\r\n\r\n·         Neseptiń álsiz aǵyny.\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nAýrýdyń syrqatnamasyn muqııat zerttegennen keıin dáriger tik ishek arqyly saýsaqpen zertteýdi júrgizedi,   qýyq asty beziniń jaǵdaıyn, ólshemin baǵalaý úshin. Sondaı-aq, kelesi testiler júrgizilýi múmkin:\r\n\r\n·         Nesep aǵynynyń jyldamdyǵyn ólsheý\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdan keıin neseptiń qaldyq mólsherine test\r\n\r\n·         Qýyqtaǵy qysymdy ólsheý\r\n\r\n·         Múmkin juqpalarǵa nesepti taldaý\r\n\r\n·         qýyq asty beziniń spetsıfıkalyq antıgenine  (PSA) taldaý, qýyq asty beziniń qaterli isigin anyqtaý úshin\r\n\r\n·         Tsıstoskopııa\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger naýqasqa anketa toltyrýdy ótinedi, anketada sımptomdardyń aýyrlyǵyn jáne ómirge áserin baǵlaý qajet bolady. mundaı testide alynǵan upaılar sany aldyńǵy nátıjelemen salystyrylady, naýqastyń jaǵdaıy ýshyǵýyn anyqtaý úshin.\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý tásili sımptomdardyń aýyrlyǵyna jáne olardyń adam ómirine áserine, qandaı da bir basqa aýrýdyń bolýyna baılanysty. Emdeý nusqalaryna «kútý taktıkasy», ómir saltyn ózgertý, medıtsınalyq preparattardy taǵaıyndaý nemese hırýrgııalyq aralasý kiredi.  \r\n\r\nEger er adam 60 jastan asqan bolsa, sımptomdardyń bolýynyń yqtımaldyǵy joǵary. Biraq, qýyq asty bezi ulǵaıǵan kóptegen erlerde azdaǵan sımptomdar ǵana baıqalady, kóbinese, ózdiginshe kútim jasaýmen shekteledi.\r\n\r\nBiraq, eger naýqasta qýyq asty beziniń adenomasy bolsa, oǵan jyl saıyn dıagnostıkadan ótip, sımptomdardyń ári qaraı ýshyǵýyn baqylaý jáne qajet bolsa, emdeýge qajetti ózgerister engizý qajet.\r\n\r\nÓzdiginshe kútim jasaý\r\n\r\nJeńil  sımptomdar kezinde:\r\n\r\n·         Alǵashqy sezimmen qýyqty bosatý qajet. Dárethanaǵa jıi barý qajet, kúshti sezim bolmasa da.\r\n\r\n·         Alkogol nemese kofeındi tutynýdan alshaq bolý (ásirese, keshki astan keıin).\r\n\r\n·         Bir ishkende suıyqtyqty kóp ishpeý. Suıyqtyq qabyldaýdy kún barysynda bólip ishý. Uıqyǵa deıin 2 saǵat buryn suıyqtyq ishýdi toqtatý.\r\n\r\n·         sýyq tııý jáne sınýsıt kezinde isinýge qarsy quraldardy nemese antıgıstamındik preparattardy  qabyldamaýǵa tyrysý. Mundaı dáriler qýyq asty beziniń adenomasynyń sımptomdaryn kúsheıtýi múmkin.\r\n\r\n·         Jyly jerde bolýǵa, belsendi ómir saltyn ustanýǵa tyrysý qajet. Sýyq aýa raıy men dene júktemeleriniń bolmaýy sımptomdardy ýshyqtyrýy múmkin.\r\n\r\n·         Kegel jattyǵýlaryn oryndaý (jambas bulshyq etterin nyǵaıtý úshin jattyǵýlar).\r\n\r\n·         Kúızelisti azaıtý, sebebi, kúıgelektik pen shıryǵý nesep shyǵarýdyń jıi qajettiligine aparýy múmkin.\r\n\r\nSource: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000381.htm    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1071,'article','1117','Syrtqy qulaq ınfektsııasy («Júzýshiniń qulaǵy»)','qz','2018-08-01 11:27:05','2018-08-01 11:19:00','Syrtqy qulaq ınfektsııasy nemese syrtqy otıt — qulaqtyń syrtqy bóliminiń qabyný aýrýy.\r\nSyrtqy otıt – keń taralǵan aýrý. Aýrý ásirese, júzýshilerdiń jáne udaıy sýdyń áserine ushyraıtyn adamdardyń arasynda keń taralǵan. Aýrýǵa barlyq jas toptary ushyraıdy, biraq, balalarda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSyrtqy otıt jiti nemese sozylmaly bolýy múmkin.\r\n\r\nOrnalasýyna qaraı otıt dıffýzdy (taralǵan) jáne shektelgen bolady.\r\n\r\nShektelgen syrtqy otıt shıqan (shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinniń irińdi qabynýy) túrinde paıda bolady, ol estý kanalynyń syrtynda da (qulaq qalqanynda, qulaq túbi terisinde), ishinde de bolady. Shektelgen syrtqy otıttiń jıi sebebi – altyn tústi  stafılokokk (irińdi-qabyný ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshy).\r\n\r\nDıffýzdy syrtqy otıtte qabyný qulaq qalqanyn, búkil estý kanalyn, dybys jarǵaǵyn qamtıdy, qulaq mańyndaǵy terini de jıi qamtıdy. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1117',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Syrtqy','y','   Syrtqy qulaq ınfektsııasy («Júzýshiniń qulaǵy») Syrtqy qulaq ınfektsııasy nemese syrtqy otıt — qulaqtyń syrtqy bóliminiń qabyný aýrýy.\r\nSyrtqy otıt – keń taralǵan aýrý. Aýrý ásirese, júzýshilerdiń jáne udaıy sýdyń áserine ushyraıtyn adamdardyń arasynda keń taralǵan. Aýrýǵa barlyq jas toptary ushyraıdy, biraq, balalarda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSyrtqy otıt jiti nemese sozylmaly bolýy múmkin.\r\n\r\nOrnalasýyna qaraı otıt dıffýzdy (taralǵan) jáne shektelgen bolady.\r\n\r\nShektelgen syrtqy otıt shıqan (shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinniń irińdi qabynýy) túrinde paıda bolady, ol estý kanalynyń syrtynda da (qulaq qalqanynda, qulaq túbi terisinde), ishinde de bolady. Shektelgen syrtqy otıttiń jıi sebebi – altyn tústi  stafılokokk (irińdi-qabyný ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshy).\r\n\r\nDıffýzdy syrtqy otıtte qabyný qulaq qalqanyn, búkil estý kanalyn, dybys jarǵaǵyn qamtıdy, qulaq mańyndaǵy terini de jıi qamtıdy.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nSyrtqy qulaq ınfektsııasy nemese syrtqy otıt — qulaqtyń syrtqy bóliminiń qabyný aýrýy.\r\n\r\n  \r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqannan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\r\n\r\nSyrtqy otıt – keń taralǵan aýrý. Aýrý ásirese, júzýshilerdiń jáne udaıy sýdyń áserine ushyraıtyn adamdardyń arasynda keń taralǵan. Aýrýǵa barlyq jas toptary ushyraıdy, biraq, balalarda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSyrtqy otıt jiti nemese sozylmaly bolýy múmkin.\r\n\r\nOrnalasýyna qaraı otıt dıffýzdy (taralǵan) jáne shektelgen bolady.\r\n\r\nShektelgen syrtqy otıt shıqan (shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinniń irińdi qabynýy) túrinde paıda bolady, ol estý kanalynyń syrtynda da (qulaq qalqanynda, qulaq túbi terisinde), ishinde de bolady. Shektelgen syrtqy otıttiń jıi sebebi – altyn tústi  stafılokokk (irińdi-qabyný ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshy).\r\n\r\nDıffýzdy syrtqy otıtte qabyný qulaq qalqanyn, búkil estý kanalyn, dybys jarǵaǵyn qamtıdy, qulaq mańyndaǵy terini de jıi qamtıdy.  \r\n\r\n\r\nSebepteri                       \r\n \r\n \r\n\r\nEger syrtqy estý jolynyń terisine ınfektsııa (bakterıaldyq, zeńdik) túsetin bolsa, syrtqy otıt paıda bolady. Bul kezde teri qyzarady, estý jolynyń ózi isinýden tarylady.\r\n\r\nSyrtqy qulaq ınfektsııasynyń alǵy sharttary:\r\n\r\n·         Úshkir zatpen shaǵyn jaraqattaý (shpılkamen, tis tazalǵyshpen);\r\n\r\n·         Organızmniń aýrýlarǵa qarsy turýynyń tómendeýi;\r\n\r\n·         Syrtqy estý jolyna ylǵal túsýi, jınalýy;\r\n\r\n·         Qulaq qulyǵy kóleminiń azaıýy nemese ulǵaıýy (qulyqtyń azdyǵy durys qorǵanysty qamtamasyz etpeıdi, kóptigi – qulaqta ylǵal men shańdy ustaıdy).\r\n\r\nKóbinese, syrtqy otıt qulaqtyń sýmen udaıy janasýynda paıda bolady (júzýde), sondyqtan, otıttiń bul túrin keıde «júzýshiniń qulaǵy» dep ataıdy. \r\n\r\nAýrý ınfektsııalyq emes sebepti de bolady, mysaly, allergııada nemese ekzemada (teriniń allergııalyq tektes qabyný aýrýy), t.b.\r\n\r\nSyrtqy qulaq ınfektsııasynyń sozylmaly túri kelesiden týyndaýy múmkin:\r\n\r\n* Qulaqtaǵy bógde zatqa allergııalyq serpin (janasý dermatıti);\r\n* Sozylmaly teri aýrýlary, mysaly, psorıaz (teriniń sozylmaly aýrýy), ekzema.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nSyrtqy otıttiń kelesi sımptomdary bolady:\r\n\r\n·         Qulaq qalqanyn tartqanda kúshti aýyrsyný– syrtqy otıttiń aıryqsha belgisi.\r\n\r\n·         Qulaqtaǵy nemese qulaq aýmaǵyndaǵy udaıy aýyrsyný.\r\n\r\n·         Qulaqtaǵy qyshý (estý joly terisiniń zeńdi zaqymdanýynda, ekzemada ).\r\n\r\n·         Syrtqy estý jolynyń isinýi.\r\n\r\n·         Qulaqtyń bitelý sezimi\r\n\r\n·         Estýdiń nasharlaýy.\r\n\r\n·         Qulaqtan irińdi nemese qulyqty bólinister shyǵýy.\r\n\r\n·         Dene temperatýrasynyń artýy, qaltyraý, jalpy jaǵdaıdyń buzylýy.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nQulaqta aýyrsyný paıda bolsa, dárigerge kóriný qajet. Dáriger otoskoptyń (syrtqy estý jolyn jáne dybys jarǵaǵyn arnaıy optıkalyq aspappen qaraý) kómegimen estý jolyn qaraıdy, jáne qulaqta qabyný úrdisi bolýyn anyqtaıdy. Syrtqy otıtte qulaq aýmaǵy isinip,qyzarady; al estý jolynyń ishinde irińdi bólinister anyqtalady.\r\n\r\nQajettilik bolsa, qulaqtan bólindige bakterıologııalyq zertteý ótkiziledi, bul aýrýdyń qozdyrǵyshyn anyqtaýǵa jáne durys emdeý taǵaıyndaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nSyrtqy otıtti emdeýdi syrtqy estý jolyn tazalaýdan bastaý qajet,  sańylaýdy irińnen, qulyqtan, teriniń qabyrshaqtanǵan bólikterinen tazartý qajet.\r\n\r\nSyrtqy otıtte kelesi preparattar toby qoldanylady:\r\n\r\n·         Antıbakterıaldyq qulaq tamshylary;\r\n\r\n·         Gormonaldyq qulaq tamshylary (isinýdi basý úshin).\r\n\r\nEstý jolynyń kúshti isinýi kezinde oǵan dáke tyǵyny engiziledi, bul dárini qabyný tusynda ustaýdy qamtamasyz etedi.\r\n\r\nInfektsııa taralýynyń aýyr jaǵdaılarynda, ásirese, ımmýnıteti (organızmniń ınfektsııalarǵa qarsy turýy) tómendegen naýqastarda antıbakterıaldyq quraldar ishý nemese egý arqyly qoldanylady.\r\n\r\nQajet bolsa, analgetıkter (aýyrsynýǵa qarsy preparattar), qyzýdy túsiretin, syrtqy otıt allergııalyq tektes bolsa, allergııaǵa qarsy preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nSyrtqy estý jolynda shıqan paıda bolsa (shektelgen otıtte), dáriger ony ashyp, jarýy tıis.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń  boljamy\r\n\r\nDurys emdegende, syrtqy qulaq ınfektsııasy tolyǵymen jazylady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n·         Estýdiń nasharlaýy. Emdegennen keıin estý tolyǵymen qalpyna keledi.\r\n\r\n·         Egde jastaǵy adamdarda jáne dıabetke shaldyqqan naýqastarda qaterli syrtqy otıt atalatyn túri damýy múmkin, bul kezde ınfektsııa shemirshek tinge jáne súıek tinderine taralýy múmkin.\r\n\r\n·         Infektsııanyń qulaqpen kórshiles aýmaqqa, bassúıekti qosa, taralýy.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Syrtqy otıttiń sımptomdary paıda bolsa.\r\n* Qulaqtan suıyqtyq aǵa bastaýy baıqalsa.\r\n* Sımptomdar nasharlasa, bastalǵan emdeýge qaramastan.\r\n* Jańa sımptomdar paıda bolsa, joǵary temperatýra, qulaqtyń artyndaǵy aýyrsyný jáne qyzarý.\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAldymen, qulaqty durys jáne udaıy tazalaý qajet. Ádette, jınalǵan qulyqty estý jolyna kirer tusynda tazalaǵan jetkilikti.\r\nQulaqty tazalaýǵa úshkir zattardy qoldanýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nQulyqpen bitelisti jáne bógde zattekterdi estý jolynan óz betinshe alǵan durys emes, ony dárigerge tapsyrǵan jón.\r\nJýynǵanda nemese shomylǵanda qulaqqa sý kirýinen saqtaný qajet, ásirese, ashyq sýda.\r\n \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000622.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: NazerkeIskakova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  DaýrenZııabekov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1072,'article','1144','Ýveıt','qz','2018-08-07 09:29:25','2018-08-07 09:19:00','Ýveıt –kóz uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń (kózdiń ortańǵy qabatynyń) titirkenýimen jáne isinýimen sıpattalatyn aýrý. Kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasy torqabyqtyń qanmen qamtamasyz etilýiniń negizgi bóligin qamtamasyz etedi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1144',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Y','Ýveıt','y','   Ýveıt Ýveıt –kóz uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń (kózdiń ortańǵy qabatynyń) titirkenýimen jáne isinýimen sıpattalatyn aýrý. Kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasy torqabyqtyń qanmen qamtamasyz etilýiniń negizgi bóligin qamtamasyz etedi.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÝveıt –kóz uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń (kózdiń ortańǵy qabatynyń) titirkenýimen jáne isinýimen sıpattalatyn aýrý. Kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasy torqabyqtyń qanmen qamtamasyz etilýiniń negizgi bóligin qamtamasyz etedi. \r\n\r\n\r\n \r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nÝveıt revmatoıdtyq artrıt nemese ankılozdyq spondılıt, ınfektsııalar sekildi aýtoımmýndyq aýrýlarda, nemese ýyttardyń áreket etýinde paıda bolýy múmkin. Degenmen, kóp jaǵdaıda aýrýdyń damý sebebi belgisiz.\r\n\r\nAýrýdyń keń taralǵan túri – aldyńǵy ýveıt, bul kezde kózdiń aldyńǵy bóliginde qabyný paıda bolady.  Ony ırıdotsıklıt ataıdy, ádette, tek dıafragma – kózdiń nurly qabyǵy zaqymdanady. Qabyný aýtoımmýndyq aýrýlarmen baılanysty bolýy múmkin, biraq, kóbinese, saý adamdarda da bolady. Buzylys tek bir kózdi zaqymdaýy múmkin. Ol kóbinese, jastar men orta jastaǵy adamdardyń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\nArtqy ýveıt kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń artqy bóligin zaqymdaıdy. Bul bólikke kózdiń ortańǵy qabatyndaǵy tamyrly qabyqsha, qantamyrlar qabaty jáne dáneker tinder kiredi. Bul túri horıoıdıt atalady. Eger tek torqabyq zaqymdansa, úrdis  horıoretınıt atalady. Bul aýrý júıeli ınfektsııalary nemese aýtoımmýndyq aýrýlary bar adamdarda damıdy.\r\n\r\nÝveıttiń basqa túri – ortańǵy ýveıt. Bul kezde qabyný kózdiń nurly qabyǵy men tamyrly qabyǵy arasyndaǵy bólimde paıda bolady. Ortańǵy ýveıt ádette, jas er adamdarda kezdesedi,  jáne Kron aýrýmen nemese shashyrańqy sklerozben baılanysty bolýy múmkin.\r\n\r\nÝveıt kelesi aýrýlarmen qosarlanýy múmkin:\r\n\r\n* JITS (SPID)\r\n* Ankılozdyq spondılıt\r\n* Behchet sındromy\r\n* Tsıtomegalovırýstyq retınıt\r\n* Qursaý temiretki\r\n* Gıstoplazmoz\r\n* Jaraqat\r\n* Kavasakı  aýrýy\r\n* Psorıaz\r\n* Reaktıvtik artrıt\r\n* Revmatoıdtyq artrıt\r\n* Sarkoıdoz\r\n* Sıfılıs\r\n* Toksoplazmoz\r\n* Týberkýlez\r\n* Telimdi emes oıyq jaraly kolıt\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nÝveıt bir nemese eki kózdi de zaqymdaýy múmkin. Sımptomdary tez damıdy jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Kóz aldynda qara daqtar júrýi\r\n* Kózdegi aýyrsyný\r\n* Kózdiń qyzarýy\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAýrýdyń tarıhynyń jáne kózdiń tolyq tekserilýi ótkizilýi shart. Zerthanalyq tekserýler ınfektsııany nemese aýtoımmýndyq aýrýdy eskerý úshin qajet.\r\n\r\nOrtańǵy ýveıti bar 25-ten asqan adamdarǵa shashyrańqy sklerozdy eskerý úshin mıdyń jáne omyrtqa baǵanynyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy ótkizilýi tıis. \r\n\r\n\r\n\r\nKórý aýmaǵyn anyqtaý úshin ortalyq jáne shetkeri kórýdi tekserý júrgiziledi. Kórý aýmaǵynyń ózgerisi glaýkoma nemese retınıt sekildi aýrýlardyń bolýyn nusqaıdy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nIrıdotsıklıt ádette, jeńil ótedi. Emdeýge kiredi:\r\n\r\n* Qara (qońyr) kózáınek kııý\r\n* Aýyrsynýdy azaıtý úshin qarashyqty keńeıtetin kóz tamshylary\r\n* Steroıdty kóz tamshylary.\r\n \r\nOrtańǵy ýveıt ádette, kóz tamshylarymen emdeledi. Basqa da dáriler, onyń ishinde, ishetin, ımmýndyq júıeni basý úshin taǵaıyndalady.\r\n\r\nArtqy ýveıtti emdeý aýrýdy týyndatqan aýrýǵa baılanysty, biraq, árdaıym oǵan ishiletin steroıdtar kiredi. Keıde aýtoımmýndyq aýrýdyń mamandarynyń, sıfılıs (merez), týberkýlez, JITS (SPID), sarkoıdozılı, Behchet aýrýy sekildi ınfektsııany emdeıtin mamandardyń qosymsha keńesteri qajet.\r\n\r\nEger ýveıt júıelik juqpadan bolsa, emdeýge antıbıotıkter jáne kortıkosteroıdtar atalatyn qabynýǵa qarsy dárilik preparattar kiredi. Aýtoımmýndyq  aýrýlardy emdeý týraly aqparatty da qarańyz.\r\n\r\n \r\n Boljamy\r\n\r\nDurys emdelse, aldyńǵy ýveıt birneshe kún nemese apta ishinde ótedi. Degenmen, jıi qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nArtqy ýveıtke baılanysty qabyný birneshe aıdan jylǵa deıin sozylyp, durys emdelgenniń ózinde kórýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Katarakta\r\n* Torqabyqtyń astyna suıyqtyqtyń kirýi\r\n* Glaýkoma\r\n* Torqabyqtyń ajyraýy\r\n* Kórýdi joǵaltý.\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nÝveıttiń sımptomdary bolsa dárigermen keńesý qajet. Kózdiń aýyrsynýy nemese kórýdiń nasharlaýy - dárigerge shuǵyl kórinýdi talap etetin sımtomdar.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nNegizgi aýrýdy emdeý júıelik juqpa, aýtoımmýndyq  aýrýlary bar adamdarda ýveıttiń paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nIrıdotsıklıt; ortańǵy ýveıt; Horıoıdıt; Horıoretınıt; aldyńǵy ýveıt; artqy ýveıt.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1073,'article','1170','Ishektiń tolyq buralmaýy','qz','2018-08-08 05:47:55','2018-08-08 05:46:00','Ishektiń tolyq buralmaýy - jatyrdaǵy uryqtyń ishek qurylysy durys damymaǵandyqtan paıda bolatyn aqaý. Bul aqaý  ishektiń kenetten túıilip qalýyna sebepker bolady.\r\nIshektiń tolyq buralmaýy kóbinese sábılerdiń birinshi aılyǵynda belgi beredi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1170',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Ishektiń','y','   Ishektiń tolyq buralmaýy Ishektiń tolyq buralmaýy - jatyrdaǵy uryqtyń ishek qurylysy durys damymaǵandyqtan paıda bolatyn aqaý. Bul aqaý  ishektiń kenetten túıilip qalýyna sebepker bolady.\r\nIshektiń tolyq buralmaýy kóbinese sábılerdiń birinshi aılyǵynda belgi beredi.\r\n Ishektiń tolyq buralmaýy - jatyrdaǵy uryqtyń ishek qurylysy durys damymaǵandyqtan paıda bolatyn aqaý. Bul aqaý  ishektiń kenetten túıilip qalýyna sebepker bolady.\r\nIshektiń tolyq buralmaýy kóbinese sábılerdiń birinshi aılyǵynda belgi beredi.\r\n\r\nBelgileri:\r\n•	Qan nemese jasyl suıyqtyq qusady (ót);\r\n•	Ish kebedi;\r\n•	Durys tamaqtanbaıdy;\r\n•	Salmaq qospaıdy;\r\n•	Mazasyzdanyp jylaıdy.\r\nQandy qusyq nemese jasyl suıyqtyq qussa, tez arada dárigerge habarlasyńyz. Eger ishektiń tolyq buralmaý belgileri baıqalsa, onda ony tek hırýrgııalyq jolmen qalpyna keltirýge bolady.\r\n\r\nTegter:\r\nIshektiń durys ornalasýy  \r\nBalanyń ishegi buralyp qalý \r\nIshektiń tolyq buralmaýynyń belgileri \r\nBalanyń qandy qusyq nemese jasyl suıyqtyq qusýy\r\nBalanyń salmaq joǵaltýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1074,'article','1175','Birinshi dárejeli kúıik','qz','2018-08-08 06:28:54','2018-08-08 06:27:00','Birinshi dárejeli kúıik dep –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1175',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Birinshi','y','   Birinshi dárejeli kúıik Birinshi dárejeli kúıik dep –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady. Birinshi dárejeli kúıik dep –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.\r\n\r\nBirinshi dárejeli kúıikti 3-5 táýlikte úıde emdeýge bolady. Kúıik tolyq jazylǵanda denede tyrtyq qlmaıdy.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\nkúıik\r\nqyzarýy\r\nteriniń bettik qabaǵy\r\nKúnkúıik\r\nIsý, isiný\r\nAýyrsynǵyshtyq (aýrýshańdyq)\r\nkúıgen kezdegi dene qyzýynyń baıqalýy\r\núıde emdelý\r\nkúıgenkezdegikópirshikter\r\ntyrtyqtar\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1075,'article','1198','Taǵamda aqýyzdyń jetispeýshiliginen shashtyń túsýi.','qz','2018-08-08 09:05:26','2018-08-08 09:04:00','Adam aǵzasyna shashtyń eshqandaı fızıologııalyq mańyzdy áseri joq. Alaıda, kóp júıeli aýrýlar shashtyń ósýine keri áser etedi, keıde shashtyń túsýine de sebep bolady. Jiti  aqýyz jetispeýshiliginen de shashtyń ósýi nasharlap,  keıin tipti onyń  múldem joq bolýyna ákeledi. Aqýyzdyń jetispeýshiligi shashtyń dıffýzııalyq  túsýine – alopetsııaǵa ákeledi. Sondaı-aq, shashtyń túsýine, qaterli isikti emdeý  kezinde hımıoterapııada  keńinen qoldanylatyn tsıtotoksıkalyq  dárilerdiń áseri de bolýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1198',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Taǵamda','y','   Taǵamda aqýyzdyń jetispeýshiliginen shashtyń túsýi. Adam aǵzasyna shashtyń eshqandaı fızıologııalyq mańyzdy áseri joq. Alaıda, kóp júıeli aýrýlar shashtyń ósýine keri áser etedi, keıde shashtyń túsýine de sebep bolady. Jiti  aqýyz jetispeýshiliginen de shashtyń ósýi nasharlap,  keıin tipti onyń  múldem joq bolýyna ákeledi. Aqýyzdyń jetispeýshiligi shashtyń dıffýzııalyq  túsýine – alopetsııaǵa ákeledi. Sondaı-aq, shashtyń túsýine, qaterli isikti emdeý  kezinde hımıoterapııada  keńinen qoldanylatyn tsıtotoksıkalyq  dárilerdiń áseri de bolýy múmkin. Adam aǵzasyna shashtyń eshqandaı fızıologııalyq mańyzdy áseri joq. Alaıda, kóp júıeli aýrýlar shashtyń ósýine keri áser etedi, keıde shashtyń túsýine de sebep bolady. Jiti  aqýyz jetispeýshiliginen de shashtyń ósýi nasharlap,  keıin tipti onyń  múldem joq bolýyna ákeledi. Aqýyzdyń jetispeýshiligi shashtyń dıffýzııalyq  túsýine – alopetsııaǵa ákeledi. Sondaı-aq, shashtyń túsýine, qaterli isikti emdeý  kezinde hımıoterapııada  keńinen qoldanylatyn tsıtotoksıkalyq  dárilerdiń áseri de bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıbir dıetaǵa qyzyǵatyndar aqýyzdy shekteıdi nemese durys tamaqtaný rejımin buzady. Odan  dıstrofııa (tamaqtanýdyń buzylýy) qalyptasý múmkin. Eger  mundaı jaǵdaı oryn alsa dene aqýyzdy únemdeı bastaıdy, ol bolsa shashtyń ósýine tikeleı áser etýi múmkin. Osylaı  dıetalar qoldana bastaǵannan keıin 2-3 aıdyń ishinde shash jıi túsýin arttyrady.\r\nBul qaıtymdy jaǵdaı jáne aqýyz jetkilikti mólsherde tutynylatyn bolsa, aldyn alýǵa bolady. Eger adam dıetany qatal ustanýǵa sheshim qabyldasa, ol aǵzaǵa jetkilikti aqýyz berip turý kerek. Aqýyzǵa: et, taýyq, balyq, jumyrtqa, irimshiktiń keıbir túrleri, qurǵaq burshaqtar, burshaq sorpasy, dánder men jańǵaqtar jese paıdasy tıedi.\r\nQalypty aqýyzdy qorektendirgennen  keıin, shashtyń ósýi qalpyna keledi. Biraq, shash follıkýldarynyń qabynýy yqtımal.\r\n \r\nTegter:\r\n\r\nAlopetsııa\r\nShash ósýdiń toqtaýy \r\nShashtyń túsýi\r\nTazdaný\r\nAlmatyda shash emdeý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1076,'article','1267','Sút bezi','qz','2018-10-05 09:39:19','2018-10-05 09:37:00','__Sút bezi __qabyrǵalardy qorshap jatatyn keýde bulshyqetterinde ornalasqan. Ár sút bezi 15-20 bólikterden turady. Bólik kóptegen bólikshelerden turady.  Bóliksheler sút shyǵara alatyn kishkentaı bezderdiń toptarynan turady Bólikshelerde paıda bolǵan sút jińishke tútiksheler arqyly aǵyp, emshek ushyna barady. Emshek ushy – emshektiń dál ortasyndaǵy domalaq qara tústi terisi. Maı tini – bóliktermen tútikshelerdiń arasyndaǵy bos keńistikterdi jaýyp jatady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1267',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Sút','y','   Sút bezi __Sút bezi __qabyrǵalardy qorshap jatatyn keýde bulshyqetterinde ornalasqan. Ár sút bezi 15-20 bólikterden turady. Bólik kóptegen bólikshelerden turady.  Bóliksheler sút shyǵara alatyn kishkentaı bezderdiń toptarynan turady Bólikshelerde paıda bolǵan sút jińishke tútiksheler arqyly aǵyp, emshek ushyna barady. Emshek ushy – emshektiń dál ortasyndaǵy domalaq qara tústi terisi. Maı tini – bóliktermen tútikshelerdiń arasyndaǵy bos keńistikterdi jaýyp jatady. Sút bezi qabyrǵalardy qorshap jatatyn keýde bulshyqetterinde ornalasqan. Ár sút bezi 15-20 bólikterden turady. Bólik kóptegen bólikshelerden turady.  Bóliksheler sút shyǵara alatyn kishkentaı bezderdiń toptarynan turady Bólikshelerde paıda bolǵan sút jińishke tútiksheler arqyly aǵyp, emshek ushyna barady. Emshek ushy – emshektiń dál ortasyndaǵy domalaq qara tústi terisi. Maı tini – bóliktermen tútikshelerdiń arasyndaǵy bos keńistikterdi jaýyp jatady.\r\n\r\nSút bezinde sonymen qatar lımfa tamyrlary ornalasady. Bul tamyrlar lımfa túıinderi dep atalatyn shaǵyn dóńgelek aǵzalarǵa ákeledi. Lımfa túıinderi toptalyp sút beziniń mańynda ornalasady, ıaǵnı, bulshyqet asty shunqyrda, buǵana ústinde, keýde torynda (sút beziniń artqy jaǵynda) jáne taǵy da basqa jerlerde. Lımfa túıinderi – bakterııa, rak jasýshalary sııaqty, basqa da qajetsiz (ýly) zattardy ózinde ustap qalady.\r\n \r\n \r\n \r\nTegter: \r\nSút bezi\r\nTeri\r\nLımfa túıinderi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1077,'article','1319','Aýyr jiti respıratorly sındrom (AJRS, atıptik pnevmonııa)','qz','2018-10-05 11:45:03','2018-10-05 11:43:00','__Aýyr jiti respıratorlyq sındromy (AJRS, atıptik pnevmonııa)__ – bul vırýstyq respıratorlyq aýrý.  Álemde AJRS aýrýyna shaldyqqan adam  eń  alǵash 2003 jyly Azııada tirkeldi.  Bul vırýs epıdemııasy toqtatylǵanǵa deıin, búkil álemge birneshe aıdyń ishinde taralyp ketken bolatyn.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1319',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Aýyr','y','   Aýyr jiti respıratorly sındrom (AJRS, atıptik pnevmonııa) __Aýyr jiti respıratorlyq sındromy (AJRS, atıptik pnevmonııa)__ – bul vırýstyq respıratorlyq aýrý.  Álemde AJRS aýrýyna shaldyqqan adam  eń  alǵash 2003 jyly Azııada tirkeldi.  Bul vırýs epıdemııasy toqtatylǵanǵa deıin, búkil álemge birneshe aıdyń ishinde taralyp ketken bolatyn. Aýyr jiti respıratorlyq sındromy (AJRS, atıptik pnevmonııa) – bul vırýstyq respıratorlyq aýrý.  Álemde AJRS aýrýyna shaldyqqan adam  eń  alǵash 2003 jyly Azııada tirkeldi.  Bul vırýs epıdemııasy toqtatylǵanǵa deıin, búkil álemge birneshe aıdyń ishinde taralyp ketken bolatyn.\r\n\r\nAJRS – aýrýy adam ómirine asa qaýipti. Atıptik pnevmonııanyń sımptomdary mynadaı bolyp keledi:\r\n•	Joǵary temperatýra;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Deneniń aýyrsynýy;\r\n•	Qurǵaq jótel;\r\n•	Pnevmınııasy (keıingi kezeńderánde)\r\n\r\nQalaı qaraǵanda da, atıptik pnevmonııa saý adamdarǵa aýrý adammen jaqyn baılanys jasaǵanda juǵatyn kórinedi.  AJRS dem alý arqyly beriledi.  Vırýsy bar adam jótelgende, nemese túshkirgende vırýstar túkirik nemese silekeı tamshylarymen ózge adamnyń kózine, murnyna, aýzyna tıip ınfektsııa taralady eken. Sondaı-aq: súıiskende, qushaqtasqanda, tamaq nemese sý ishetin ydysty birge qoldanǵanda, ınfektsııalanǵan adammen jaqyn otyryp sóıleskende bul vırýstyń juǵý qaýpi basym baıqalatyny belgili boldy.\r\n\r\nAtıptik pnevmonııa epıdemııasynyń shyqqan jerine saıahattap baryp jatsańyz mindetti túrde gıgıenany qatań saqtańyz, qolyńyzdy jıi sabyndap jýyp turyńyz sonda ǵana vırýs juqtyrýdyń aldyn alasyz. Qazirgi ýaqytta atıptik pnevmonııanǵa qarsy dári dármekter joq. Ǵalymdar testileý múmkindikterin qoldana otyryp aýrýǵa daýa bolatyn dáriler men ekpe joldaryn qarastyrýda. \r\n\r\nTegter: \r\nAtıptik pnevmonııa\r\nPnevmonııa\r\nAýyr jiti resspıratorly sındrom\r\nSARS \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1078,'article','1351','Qalypty salmaqty qalaı ustap turýǵa bolady jáne semizdikpen qalaı kúresemiz ','qz','2018-11-08 05:09:57','2018-11-08 04:39:00','Qazirgi álemdegi eń mańyzdy problemalardyń biri semizdik bolyp otyr. Damyǵan elderde 10 adamnan 3-i semizdikten zarbap shegýde, bul olardyń salmaǵy salaýatty salmaqtyń eń joǵary sheginen 20 paıyzǵa artyq ekenin bildiredi.\r\n\r\nSemizdik densaýlyqqa aıtarlyqtaı nuqsan keltirip, túrli múshelerimiz ben súıekterimizge shamadan tys salmaq túsiredi. Mysaly, artyq salmaq bel  men tizeniń   aýyrýyna, sondaı-aq tynys alýdyń qıyndaýyna sebep bolady. Semizdik, koronarlyq júrek aýrýy, ınsýlt, joǵary qan qysymy sııaqty ómirge qaýip tóndiretin aýrýlardyń qaýpin arttyrady. Semiz adamdarda, ádette, qanyndaǵy holesterınniń mólsheri kóp bolady, bul aterosklerozdy týdyrady - qan tamyrlaryndaǵy maıdyń jınaqtalýyna ákeledi. Ateroskleroz ınfarkqa jáne ınsýltke soqtyrýy múmkin. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1351',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qalypty','y','   Qalypty salmaqty qalaı ustap turýǵa bolady jáne semizdikpen qalaı kúresemiz  Qazirgi álemdegi eń mańyzdy problemalardyń biri semizdik bolyp otyr. Damyǵan elderde 10 adamnan 3-i semizdikten zarbap shegýde, bul olardyń salmaǵy salaýatty salmaqtyń eń joǵary sheginen 20 paıyzǵa artyq ekenin bildiredi.\r\n\r\nSemizdik densaýlyqqa aıtarlyqtaı nuqsan keltirip, túrli múshelerimiz ben súıekterimizge shamadan tys salmaq túsiredi. Mysaly, artyq salmaq bel  men tizeniń   aýyrýyna, sondaı-aq tynys alýdyń qıyndaýyna sebep bolady. Semizdik, koronarlyq júrek aýrýy, ınsýlt, joǵary qan qysymy sııaqty ómirge qaýip tóndiretin aýrýlardyń qaýpin arttyrady. Semiz adamdarda, ádette, qanyndaǵy holesterınniń mólsheri kóp bolady, bul aterosklerozdy týdyrady - qan tamyrlaryndaǵy maıdyń jınaqtalýyna ákeledi. Ateroskleroz ınfarkqa jáne ınsýltke soqtyrýy múmkin.  Semizdik jaıyndaǵy máseleler\r\n\r\n\r\nQazirgi álemdegi eń mańyzdy problemalardyń biri semizdik bolyp otyr. Damyǵan elderde 10 adamnan 3-i semizdikten zarbap shegýde, bul olardyń salmaǵy salaýatty salmaqtyń eń joǵary sheginen 20 paıyzǵa artyq ekenin bildiredi.\r\n\r\nSemizdik densaýlyqqa aıtarlyqtaı nuqsan keltirip, túrli múshelerimiz ben súıekterimizge shamadan tys salmaq túsiredi. Mysaly, artyq salmaq bel  men tizeniń   aýyrýyna, sondaı-aq tynys alýdyń qıyndaýyna sebep bolady. Semizdik, koronarlyq júrek aýrýy, ınsýlt, joǵary qan qysymy sııaqty ómirge qaýip tóndiretin aýrýlardyń qaýpin arttyrady. Semiz adamdarda, ádette, qanyndaǵy holesterınniń mólsheri kóp bolady, bul aterosklerozdy týdyrady - qan tamyrlaryndaǵy maıdyń jınaqtalýyna ákeledi. Ateroskleroz ınfarkqa jáne ınsýltke soqtyrýy múmkin. Semiz adamdardyń arasynda, ót qabynda tasy barlar, sondaı-aq qant dıabetine shaldyqqandar, prostatıt, jatyr jáne sút bezderine shaldyqqandar arasynda jıi kezdesedi. Tipti túptep kelgende, semizdik depressııaǵa uryndyrady jáne adamnyń basqa da psıhıkalyq jaǵynan nasharlaýyna ákelýi múmkin. Ǵylymı zertteýler «semizdik orta eseppen 13 jyldyq ómirdi qııady» dep tujyrymdaǵan eken.\r\n\r\nArtyq salmaqty adamdar tek 4-5 kılogramm tastasa da  densaýlyǵyna aıtarlyqtaı jaǵymdy áser etedi eken. Osyndaı jetistikke jetken adamdar fızıkalyq ıgilik pen ózin-ózi baǵalaýdy aıtarlyqtaı jaqsartady. Degenmen, eń bastysy, kóptegen aýrýlardyń damý qaýpi  betin  beri burady.\r\n\r\nSemizdik tek eresek adamdar úshin  úlken problema bolyp tabylmaıdy. Semizdikten zııan shegip júrgen balalar da joǵaryda atalǵan aýrýlarǵa shaldyǵyp qalýy yqtımal, ol aýrýlardyń kópshiligi balalardyń ósip-jetilgen kezindde boı kórsetedi. Semiz balalar men jasóspirimder úshin artyq salmaq  jınaýdy shekteý úshin sharalar qoldanylý kerek. Bul balanyń qalypty ósýi men damýyn qamtamasyz etedi, sondaı-aq olar eseıgende asa qatty semire qoımaıdy.\r\n\r\nSizde artyq salmaq bar ma, joq ma qalaı anyqtaýǵa bolady? \r\n\r\nOl úshin eki ádisti qoldaný usynylady: boı-salmaq ındeksi jáne bel sheńberiniń kólemi. Túpkilikti salmaq ındeksi salmaqty boıǵa bólý arqyly jáne alynǵan keskindi kvadratpen esepteý arqyly esepteledi. Kelesi bette usynylǵan boı-salmaq ındeksiniń kestesinen ındeksińizdi eseptep, salmaǵyńyzdyń boıyńyzǵa barabarlyǵyn anyqtaı alasyz.\r\nSalmaqty qarapaıym túrde teksergende  salystyrmaly túrde qaraǵanda, boı-salmaq ındeksin qurý neǵurlym obektıvti kórsetkish bolyp tabylady, sebebi ol artyq maılaný dárejesine jaqyn   uǵym beredi. Alaıda boı-salmaq ındeksiniń shekteýleri bar. Máselen, ol maıly júktemeleri bar, bulshyq etti adamdarǵa jáne aýyr atletıkamen aınalysatyn adamdarǵa ózindik maı júktemesin qalaı qalypqa keltirý kerektigin kórsetip beredi. Alaıda, boı-salmaǵy ındeksi bulshyqet massasyn joǵaltqan adamdarǵa esh kómek bere almaıdy.\r\n\r\nSemizdik dárejesiniń taǵy bir kórsetkishi - bel sheńberdiń dıametrimen anyqtalady. Jaqynda júrgizilgen zertteýlerde maıdyń jaı jınaqtalýy mańyzdy emes, onyń jınalatyn  eń úlken  ornyn anyqtaýdyń mańyzy bolatynyn dáleldedi. Estetıkalyq turǵydan alǵanda, kólemdi jambas (almurt tárizdi dene) azdap kórikti bolyp kórinýi múmkin, ǵalymdar ishke maıdyń jınalýy (alma tárizdi denede) adam densaýlyǵyna zııandy ekendigin anyqtady.\r\n\r\nAǵzadaǵy jınalǵan maı eki túrge bólinedi: teri astyndaǵy, vıstseral nemese ishki dep atalady, bul eń keń taraǵan túri. Ádette, maıdyń shamamen 90 paıyzy teri astyna jınalady. Bul maıdyń, ıyq aımaǵyndaǵy teri men maıly búktemeni basyp, ońaı sezinetin maı túri. Ishki maıdy seziný ońaı emes. Bul maıdyń ishine ornalasqan, aǵzany jabatyn maı, omeným dep atalatyn tinniń túrinde. Ádette qalypty maı quramy maıdyń tek 10 paıyzyn quraıdy. Semizdikpen aýyratyn adamdarda teriasty maıynyń jáne ishki maıdyń quramy 75-ten 25-ke deıin. Ishki maıdyń teri astyna qaraǵanda qaýipti bolýy nede? Zertteýshiler ishki maıdyń maı jasýshalary teri astyndaǵy jasýshalardan agressıvti  bolyp tabylady, bul qandaǵy holesterın deńgeıiniń joǵarylaýyna jáne aterosklerozdyń damýyna sebep bolady.\r\nIshki maılaný men  qant dıabeti sııaqty ár túrli metabolıkalyq buzylýlardyń, sondaı-aq júrek-qantamyr júıesi aýrýlarynyń damý qaýpiniń arasynda baılanys bar ekeni anyqtaldy. Osy sebepti, mańyzdy kórsetkish - beldiń sheńberin ólsheý. Áıelderde 87 sm-den astam jáne erkekterde 100 sm-den artyq beldestik aınaldyra osy aýrýlardyń yqtımal qaýpin kórsetedi.\r\n\r\nEresekterdegi boı-salmaq kóretkishi. Salmaǵyńyzdy kesteniń sol jaǵyna jáne boıyńyzdy joǵarǵy jaǵyna belgileńiz. Salmaqtyń úinen kóldeneń syzyq,al boıdyń ústinen tik syzyq syzyńyz: bul joldardyń qıylysyndaǵy sýret sizdiń boı-salmaq ındeksi (RVI) bolyp tabylady. RVI 19-dan 24,9-ǵa deıin qalypty qundylyqtarǵa sáıkes keledi; RVI 25-den 29,9-ǵa deıingi salmaq artyq dene salmaǵyn kórsetedi; RVI 30-dan astam adam sizdiń semiz ekendigińizdi kórsetedi.\r\n\r\n\r\n\r\nPsıhologııalyq turǵyda aryqtaýǵa daıynsyz ba?\r\n\r\n\r\n\r\nSalmaqty joǵaltýdyń turaqty úrdisi eleýli kúsh pen kelisimdi talap etedi. Tabysqa jetýdiń tıimdi joldarynyń biri optımıstik ishki dıalogty qalyptastyrý bolyp tabylady. Eger siz árdaıym kóp kalorııalardy qajet etpeıtin ne jeýge bolmaıtyn nemese salmaǵyn joǵaltý úshin jetkilikti qozǵalmaıtynyńyzdy jáne sizge kóbirek jattyǵýdy qajet etetin mańyzdy «ishki daýysty» estısiz, onda siz durys emes ómir saltynan bas tartýǵa tyrysqan shyǵarsyz.\r\n\r\nMundaı mysaldy elestetip kórińizshi. Kóptegen jyldar boıy ómir súrý saltynan keıin ekinshi ret osy aptada ortasha jyldamdyqpen 20 mınýttyq jaıaý júrýdi sheshtik. Siz osyndaı kúsh-jigermen maqtanysh sezimimen tolyǵyp jatyrsyz jáne siz bul áreketti jańa salaýatty ádettiń, ómirińizdiń jańa kezeńiniń bastaýy dep sanaısyz.\r\n\r\nKenetten sizdiń ishki synı daýyńyz sezimniń osy sherýin tolyǵymen buzady: «Sen nesine maqtanasyń? Bar-joǵy 20 mınýt ótti  emes pe, onyń nesi maqtanysh? Mundaı maqsatpen «tabysqa» jetý úshin  10 jyldan asatyn ýaqyt kerek shyǵar».\r\nÓmirdegi naqty ózgeristerge daıyn bolmaǵandyqtan, osyndaı ishki synǵa jaýap taba almaı, jeńiliske ushyraıtyn kóńil kúıler bolady jáne ondaıda adam  eń aldymen qalaı tynyshtalýǵa bolatynyn oılaıdy. Sizde mynadaı oı týýy múmkin: «maǵan nege ózime  tátti balmuzdaq nemese kóp mólsherde kilegeıli tátti jemeske»- degendeı.  Baıqasańyz, kez kelgen súıikti  áreket tabysqa jeteleı bermeıdi.\r\n\r\nBul jeńiliske ushyraǵan kóńil-kúıdi, múmkin muny optımıstik jáne sheshimtal túrge aınaldyrýǵa bolatyn shyǵar.\r\n\r\nMysaly, siz mynadaı tásildermen ishki daýysqa jaýap bere alasyz:\r\n• «Osy aptada eki ret jaıaý júrýdiń jıyrma mınýty - keshke teledıdardyń aldyndaǵy dıvanǵa jatqanda  ótkizgen ýaqytpen salystyrǵanda úlken jetistik»\r\n• «Júrýdiń jıyrma mınýttyǵy júrek soǵysyn jyldamdatýǵa, qan aınalymyn jaqsartýǵa,  ottegini molyqtyrýǵa jáne bulshyqetterdi tıisti túrde kúsheıtýge jetkilikti».\r\n• «Jaıaý júrýdiń jıyrma mınýty tipti qıyn emes, tipti jaǵymdy; Men jaqyn arada osyndaı serýendi qýanyshpen qaıtalaımyn, tipti jıi júretin bolamyn ».\r\n• «Birneshe aptadan keıin men odan da kóp júre alamyn». Jaıaý serýendeý ómir saltyn jaqartýdyń jáne fızıkalyq belsendi bolýdyń yńǵaıly jáne tamasha tásili».\r\n• «Mańyzdysy, meniń densaýlyǵym úshin jaqsy daǵdylarmen eski ádetterden bas tartyp, jańa ómir bastaý».\r\n\r\nSiz ózińizdiń kókeıińizdegi synǵa qarsy shyqqan saıyn, boıyńyzdaǵy optımızm men aıqyndyqty arttyrasyz. Salmaq túsirý jáne densaýlyq -  maqsatqa qol jetkizýdiń tabystyń kepili.  \r\n\r\nEnergııa men dene salmaǵynyń teńgerimi\r\n\r\nDene salmaǵy, eń aldymen, kalorııanyń teńgerimi - taǵammen birge tutynatyn jáne fızıkalyq belsendilikke baılanysty joǵaltylǵan zattarmen anyqtalady. Salmaq joǵalýyna azyq-túlikpen tutynylǵannan góri kóp mólsherde kalorııalardy jaǵý arqyly qol jetkizgen abzal. Bul jaǵdaıda salmaq joǵaltýdyń jáne semizdiktiń aldyn alýdyń kilti - durys dıeta men turaqty fızıkalyq belsendilikti saqtaýǵa degen umtylystyń  dáıektiligi bolyp tabylady.\r\n\r\nJıi usynylatyn dıetalar, olar kóbinese maıdyń nemese kómirsýlardyń tutynylýyn shekteýge nemese artyq mólsherde aqýyzdy tutynbaýǵa baǵyttalady. Ýaqytsha salmaq joǵaltýǵa nıet etetin dıetanyń  túrin uzaq ýaqyt boıy paıdalanyp júrý múmkin emes. Negizgi azyq-túlikti tutynýdaǵy uzaq merzimdi teńgerimsizdik densaýlyqtyń negizgi parametrlerine teris áser etýi múmkin.\r\n\r\nEń tıimdi usynym - adam aptasyna orta eseppen bir fýntqa tek salmaq joǵaltýǵa nıettenýi kerek. Aıta ketý kerek, mundaı ádispen semiz adamdar ásirese alǵashqy 2-3 apta ishinde salmaq joǵaltýy múmkin. Alǵashqyda salmaq joǵaltý, negizinen, dene tininen sýdyń joǵalýyna baılanysty. Alaıda salmaq joǵaltýdyń turaqty bolýyn qamtamasyz etý úshin deneden sý emess, maı alynyp tastalýy kerek. Sondyqtan 1,5-2 kılogramm nemese odan da kóp salmaq joǵaltýǵa arnalǵan dıetalyq usynystar tek ýaqytsha áser etýi múmkin. Neǵurlym shynshyldyqqa negizdelgen fızıkalyq belsendiliktiń\n qalypty, biraq júıeli jáne turaqty rejımi - dıetany shekteý bolyp tabylady. Osy rejımge súıene otyryp, aptasyna bir fýnt úshin ortasha salmaq joǵaltýdy qamtamasyz etýge bolady.\r\n\r\nOl úshin tamaqtan kúnine shamamen 500 kalorııadan energııa tutynýdy azaıtý usynylady. Bul esepteý maıdyń bir fýnty 3500-ge jýyq tamaq kalorııasyna sáıkes keledi. Basqasha aıtqanda, jarty kılogramm maıdyń joǵalýy úshin 3500 kalorııa tutynylatyn azyq-túlik kólemin azaıtý kerek. Muny bir aptanyń ishinde kúndelikti azyq-túlikti tutynýdy 500 kalorııaǵa deıin tómendetýge bolady (500 kalorııa, 7 kún = 3500 kalorııa). Osynyń bárine dıetany jattyǵýmen biriktirý arqyly qol jetkizýge bolady. Tómende 500 kalorııanyń kúnine azaıtýǵa bolatynyn kórsetetin mysaldar keltirilgen.\r\n\r\nEger siz 500 kalorııa jaqqyńyz kelse, onda kelesi áreketterdi oryndaý kerek:\r\n•	1,5 saǵat boıy qarqyndy júrińiz.\r\n•	Shamamen bir saǵatqa júgirińiz.\r\n•	Bir saǵatqa júzý.\r\n•	Bir saǵatqa tennıs oınańyz.\r\n\r\nSizge shamamen 500 kalorııadan turatyn kelesi taǵamdardy paıdalana otyryp, tamaqtanýdan 500 kalorııany shegerýge bolady:\r\n•	Ortasha kólemde shujyq sendvıchi.\r\n•	Et pen soýsy bar makaronnyń bir tabaqǵy.\r\n•	Bir jarym staqan sút kokteıli.\r\n\r\nDene salmaǵyn tómendetý úshin, aldymen kalorııa qabyldaýdy shekteý mańyzdy bolyp tadylady. Teńgerimdi dıetany saqtaý qajet, atap aıtqanda, maıdyń, aqýyzdyń jáne kómirsýlardyń tepe-teńdigi. Bul formýlany ustanatyn bolsańyz, onda: 20-35% taǵamdyq kalorııa maıdan, kómirsýlardan 45-65% kalorııadan jáne aqýyzdardan 10-35% kalorııadan turýy kerek. Bir gramm kómirsýlar men aqýyzdar 4 kalorııadan turady, al bir gramm maı 9 kalorııadan turady.\r\n\r\n\r\n\r\nTeńestirilgen dıetaǵa kókónister, jemister, dándi daqyldar, burshaqtar, maısyz sút jáne sút ónimderi, balyq jáne az maılar men qus etterin úılestirý arqyly qol jetkizýge bolady. Tutynylatyn azyq-túlik bólikteriniń mólsherine erekshe nazar aýdarý kerek: ossynyń bári  artyq salmaqpen baılanysty. Osylaısha, sapany baqylaý ǵana emes, sonymen birge tutynylatyn azyq-túlik te semizdikpen kúresýdiń mańyzdy sharty bolyp tabylady. Salmaqty azaıtýǵa múmkindik beretin dıeta týraly tolyǵyraq tómende aıtylady.\r\n\r\nJoǵaryda aıtylǵandaı, eń tabysty jáne uzaq merzimdi salmaq joǵaltý energetıkalyq teńgerimniń quramdas bólikteriniń teńestirilgen ózgerisi arqyly júzege asyrylady - bir mezgilde kalorııalardyń tutynylýyn shekteý jáne fızıkalyq kúshterdiń esebinen energııa shyǵynyn ulǵaıtý qajet.\r\n\r\nSemizdiktiń aldyn alý kúndelikti qalypty fızıkalyq kúsh shyǵyndaý 30 mınýttan turady. Salmaqty joǵaltý úshin qalypty nemese qarqyndy fızıkalyq belsendilikti táýligine 30-dan 60 mınýtqa deıin nemese odan kóp ýaqytqa uzartý qajet. 40 jastan asqan erler men 50 jastan asqan áıelder, sondaı-aq júrek aýrýlary men qant dıabeti sııaqty sozylmaly aýrýlarǵa shaldyqqandar úshin salmaqty azaıtý úshin ıntensıvti jattyǵýlardy bastamas buryn, aldymen dárigerimen keńeip alýy mańyzdy. Alaıda, adamdardyń kópshiligi úshin dene belsendiliginiń artýy densaýlyqqa asa qatty qaýip tóndirmeıdi.\r\n\r\nSportpen dos bolyp, salmaǵyńdy túsir\r\n\r\nJattyǵý tek «kalorııany jaǵý» úshin ǵana emes. Olar rýhty jáne kóńil-kúıdi kóterýge, qýat berýge jáne stresske qarsy turýǵa da kómektesedi. Turaqty fızıkalyq belsendilik metabolıkalyq protsesstiń jyldamdyǵyn joǵarylatady, ol tipti siz kóp qozǵalmasańyz da,  tamaq kalorııalary tezirek órtelip turady degen sóz.\r\n\r\n«Ómirdiń máni qozǵalysta» taraýynda tolyǵyraq sıpattalǵandaı, fızıkalyq jattyǵýlardyń úsh negizgi túri bar: aerobıka, kúsh jáne sozylý jattyǵýlary. Aerobty jattyǵý qaıtalanatyn qozǵalystardan turady, sonyń ishinde qoldyń jáne aıaqtyń úlken bulshyqet toptarynyń jarylýyn atap ótsek bolady. Olar salmaq joǵaltý úshin óte mańyzdy. Sonymen qatar olar júrektiń qyzmetin jaqsartady.\r\n\r\nAerobty jattyǵýlarǵa mynalar jatady: júrý, velısıopedpen serýendeý,júzý, jattyǵý zalynda júrý jáne júgirý,  shańǵymen syrǵanaý, aerobıka jáne t.b. Jaıaý júrý nemese baspaldaqtardan  kóterilý sııaqty tómengi qarqyndy jattyǵýlardyń kópshiligi kún ishinde oryndalatyn bolýy múmkin. Qarqyndy júktemeler, aerobty jattyǵýlar tynys alýdy jáne júrek soǵýynyń jyldamdyǵyn arttyrady, terleýdi kúsheıtedi.\r\n\r\n\r\n\r\nKúsh beretin jattyǵýlar rezeńke taspalardy paıdalanyp, qarsylyqty jeńýge baǵyttalǵan, sondaı-aq gantel sııaqty salmaqty temirlermen jumys isteýge baılanysty. Olardy gımnatıkalyq  jattyǵý zaldarynda nemese fıtne-jattyǵý zalynda jáne úıde oryndaýǵa bolady. Kúshti jattyǵýlar úlken jáne shaǵyn bulshyqetterdiń jıyrylýyna yqpal etedi. Olar bulshyqet kúshindegi, balans pen teńgerimdi damytý úshin mańyzdy.\r\n\r\nBulshyqetti sozý jattyǵýlary teńgerilgen fızıkalyq baǵdarlama úshin negizgi  silteme bolyp tabylady. Jattyǵýdyń bir túri - ıoga. Ol uzartylǵan fızıkalyq teńestirý qabilettiligin edáýir jaqsartady, al jaqsy qyzǵan bulshyq etter jattyǵý kezinde stresske ushyramaıdy. Olar túrli jaraqattardyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nJattyǵýlardyń árbir túri týraly tolyǵyraq «Ómirdiń máni qozǵalysta» taraýynan bilýge bolady. Artyq salmaqty joǵaltý jáne qalypty salmaqty ustap turý úshin biz usynǵan on aptalyq jospar óte paıdaly bolýy múmkin, ol jattyǵýlardyń tórt negizgi túrin: aerobty jattyǵýlardy, kúshemeli jattyǵýlardy, ıkemdilik jattyǵýlaryn jáne teńgerimdi saqtaýǵa baǵyttalǵan jattyǵýlardy qamtıdy. Sonymen qatar, «Ómirdiń máni -qozǵalysta» taraýy bulshyq ettik kúshti, teńgerimdi jáne ıkemdilikti damytý úshin jattyǵýlar jıyntyǵyn usynady.\r\n\r\nMaqsatty fızıkalyq jattyǵýlardan basqa, qalypty qozǵalystar týraly umytýǵa bolmaıdy, olar kalorııalardy jaǵýǵa jáne salmaqtyń qalypqa kelýine yqpal etedi.\r\n\r\n\r\n\r\nMysaldar:\r\n• jaıaý júrý nemese velosıped satyp alý nemese basqa da ortaq is-sharalar;\r\n• jaıaý nemese velosıpedpen jumys isteý;\r\n• lıfti paıdalanýdyń ornyna baspaldaqpen kóterilý;\r\n• ústelde otyratyn kez kelgen ýaqytta úziliste - dálizde kem degende birneshe ret júre alasyz;\r\n• azyq-túlik dúkenine nemese bazarǵa, kólikpenn barýdyń ornyna, jaıaý erýendep baryp-kelý;\r\n• Eger siz kólik júrgizseńiz, onda keńseden nemese dúkennen alysyraq jerge toqtatyp qoıý kerek.\r\n\r\nBir qaraǵanda, bul áreketterdiń bári birshama az bolsa da, bul áreketter sizge qosymsha kalorııalardy «kúıdirýge» jáne turaqty jattyǵýlardan qajetti nátıjege jetýge kómektesedi.\r\n\r\nQanshama jıi jattyǵýǵa arnalǵan  kóptegen usynystar bar. Eń ǵylymı dáleldengen - orta qarqyndylyq jattyǵýlaryn kúnine kem degende 30 mınýt, aptasyna keminde 4 ret oryndaý usynylady. Bul 1980-1990 jyldardaǵy erejelerden edáýir erekshelenedi, ol kezde qarqyndy jáne jıi fızıkalyq kúsh salý usynylǵan, demek, kóptegen adamdar sportpen aınalysyp, ómir súrý saltyna oraldy degen óz. Qazirgi usynymdar shynaıy bolyp tabylady - bul qalypty jattyǵý, biraq turaqty oryndalýy kerek.\r\n\r\nOń nátıjege jetýdiń mańyzdy sharty - turaqty dene belsendiligi. Mysaly, siz aptasyna eki ret 15-20 mınýt boıy jattyǵý jasaı alasyz. Birtindep úshinshi kúndi qosyp, jattyǵýlardyń uzaqtyǵyn 30 mınýtqa deıin arttyrýǵa múmkindigińiz bar. Aqyr sońynda siz ózińizdiń ómir saltyńyzdyń ajyramas bóligi bola alatyn usynylǵan rejımge kele alasyz.\r\nKeıde sený qıyn, biraq siz jattyǵýǵa yńǵaıyz kúnderdiń ózinde belsendi qozǵalysqa degen qushtarlyǵyńyzdy sezgende kózdegen maqsatyńyzǵa jetýge, tipti azdaǵan saǵattyń qalǵanyn túinesiz.  Sportpen DOS bolý óte mańyzdy. Ómirdiń máni - bul qozǵalys, ol árıne sizdiń deneńizdiń qozǵalysy. Sizdiń nıetińiz kómegimen deneńizdiń qozǵalysy asa qundy jáne mańyzdy nárse retinde qalyptasady.\r\n\r\nQalypty salmaqty ustaýǵa demeý beretin dıetalyq usynystar\r\n\r\nSalmaqty azaıtý kóptegen jýrnaldarda jáne tanymal basylymdarda keńinen talqylanǵan taqyryp. Olar tez salmaq joǵaltýǵa kepildik beretin kóptegen túrli dıetalar usynady.\r\nDegenmen, olardyń barlyǵy da densaýlyq pen ómir salty úshin qolaıly emes. Dıetany tańdaý týraly durys sheshim qabyldaý úshin, usynylǵan dıeta kelesi talaptarǵa saı keletinine kóz jetkizińiz:\r\n•	maılylyǵy tómen jemister, kókónister, sút jáne aqýyz ónimderi, astyq jáne burshaqty daqtardan turatyn túrli taǵamdardy qamtıdy.\r\n•	Ózińizge unaıtyn tamaqtardy qamtıdy.\r\n•	Ol sizdiń ómir saltyńyzǵa qaıshy kelmeıdi jáne otbasy bıýdjetinde qol jetimdi.\r\n•	Jergilikti azyq-túlik dúkenderinen satyp alynatyn taǵamnan daıyndalǵan taǵamnan turady.\r\n•	salmaqty azaıtýǵa múmkindik beretin qorektik zattar men kalorııalardyń sanaly jáne teńgerimdi mólsherin qamtıdy.\r\n\r\nEger usynylǵan dıeta osy talaptardyń kem degende bireýin qanaǵattandyrmasa, taǵy bir qolaıly nusqany izdeńiz.\r\nSonymen qatar, ońtaıly ǵana dıetany taba bermeı, basqa da jaǵyna kóńil bólý mańyzdy. Durys tamaqtanýdyń fızıkalyq belsendiligpen úılesýi durysyraq. Ǵylymı zertteýler dıetalar men jattyǵýlardyń kombınatsııasy salmaqty joǵaltýdyń tıimdiligin jáne ony uzaq ýaqyt boıy ońtaıly deńgeıde ustap turýyn qamtamasyz etetindigin kórsetti. Kerisinshe, dene salmaǵynyń tómendeýin qamtamasyz etse de, táýligine 400-800 kalorııaǵa shekteý qoıylǵan, alaıda bul áser az ýaqytqa sozylǵan, al mundaı adamdardyń salmaǵy dıetalyq shekteýlerdi toqtatqannan keıin 6 aı ishinde bastapqy deńgeıge qaıta oralǵan.\r\n\r\nTómende negizinen ósimdikke negizdelgen tamaq ónimderiniń teńgerimin tutynýy arqyly azyqtyń kalorııaly quramyn qalaı azaıtý boıynsha usynymdar berilgen. Mundaı teńestirilgen dıeta energııany turaqtandyrýǵa, qant deńgeıin qalypqa keltirýge, kóńil-kúıdi jaqsartýǵa kómektesedi.\r\n\r\nBirinshi qadam: etti qoldanýdy azaıtý\r\n\r\n•	Portsııanyń mólsherin azaıtý; jumsaq etti qoldanyńyz, al taýyq eti terisimen bolmaýy kerek.\r\n•	Etti negizgi kókónis taǵamyna qosylǵan sorpalar túrinde nemese usaqtalǵan túrinde, az mólsherde paıdalanyńyz.\r\n•	Maıdyń maıly kórinetin qabattaryn alyp tastańyz.\r\n•	Etti tamaqty balyqpen aýystyrǵan jón.\r\n\r\n__Ekinshi qadam: kókónister men dándi\n daqyldardy, burshaq tuqymdatardy, sondaı-aq jemis-jıdekterdi kóbirek qoldaný__\r\n\r\n•	Astyq ónimderi bıdaı, kúrish, júgeri, arpa, qara bıdaı jáne olardan jasalǵan ónimder: nan, túrli dándi daqyldar jáne t.b.\r\n•	Quramynda qyzyl jáne qara burshaq, jasymyq, burshaq jáne t.b. bar. Bul topqa tofý jáne soıa súti sııaqty soıa jáne soıa ónimderi kiredi.\r\n•	Kókónisterdiń ishinen túsi qara bolyp keletin zattardy tutyný usynylady. Al «organıkalyq» dep atalatyn hımııalyq zattardy paıdalanbaı qoldan ósirilgen kókónisterdi paıdalanǵan durys. Eger bular tabylmasa, kókónisterdi tazalaý kerek.\r\n\r\nÚshinshi qadam: maıly sútterdi qoldanýdy shekteý \r\n\r\n•	Maılylyǵy 1% nemese 1,5% sútti qoldanyp, súttiń maıyn tolyǵymen jáne kremdi qabyldaýdy shekteý kerek\r\n•	Qalypty sútti kaltsıı men aqýyzdyń qaınar kózi bolyp tabylatyn qyshqyl sútti ónimdermen almastyrý kerek.\r\n•	Sondaı-aq, sıyr sútin allergııalyq reaktsııalar týdyratyn jáne kaltsıı men joǵary sapaly aqýyzdyń jaqsy kózi bolyp tabylatyn soıa sútimen almastyrýǵa bolady.\r\n•	Sary maıdy tutynýdy shekteńiz.\r\n•	Irimshiktiń kishkene kesekterge kesilgeni durys, al tómengi maı sorttaryn tutyný tipten jaqsy.\r\n\r\nTórtinshi qadam : tamaq ratsıonyńyzdy jańǵaqtarmen túrlendirińiz\r\n\r\n•	Jańǵaqtar - grek jańǵaǵy, badam jańǵaǵy, kádimgi jáne t.b. - jarma, shyryn retinde sebińiz nemese jaı ǵana taǵamdar retinde jeýge bolady.\r\n•	Tońazytqyshta jańǵaqtardy ustaǵan jaqsy.\r\n•	Eger jańǵaqtardy peshte qaqtaańyz, olardyń dámin jaqsartýǵa bolady. Tek qýyrmańyz.\r\n\r\nSAÝ TAMAQ TOLYQTAI DÁMDI BOLÝY MÚMKIN. OL ÚShIN:\r\n\r\n•	Tuzdy tolyqtaı joıý qajet emes. Ony az mólsherde qosý kerek.\r\n•	Ketchýp, tomat tuzdyǵy, qysha, soıa soýsy, sirke sýy jáne dámdeýishter óte qolaıly, biraq siz oǵan qatty úırenip almaýyńyz kerek\r\n•	Eger maıonez qossańyz, maıdyń tómen mólsherin paıdalanǵan durys.\r\n\r\nQUNARSYZ MAILY TAǴAMDARDY PAIDALANBAŃYZ\r\n\r\n\r\n\r\nKeıbir ónimderde jasyryn kalorııa bar. Tómende osyndaı ónimdermen kúresýdiń joldary qarastyrylǵan.\r\n\r\n• Bálishter, pechene, toqash sııaqty pisirilgen zattardan aýlaq bolýǵa tyrysyńyz. Biraq eger siz olardy unatatyn bolsańyz, olardy ózińiz daıyndańyz, mysaly, kalorııay az alma tuzdyǵy qosylǵan maılarmen almastyryńyz.\r\n• Eger Siz  pechenenni nemese kámpıtti unatańyz, olardy bir-birlep nemese az mólsherde satyp alý kerek, biraq tolyq paketterimen eme nemese qabymen alyp qoımańyz. Jalpy, sýpermarketke nemese azyq-túlik dúkenine barǵanda, táttiler men nan ónimderin satatyn bólimderge kóp bas suǵa bermeńiz.\r\n• Kóptegen kalorııalary bar margarınnen aýlaq bolý kerek.\r\n• Eger siz saýsaqtaryńyzdyń nemese úrtingen súlgińizden maı baıqasańyz, onda bul ónimde maıdyń bar ekeniniń anyq belgisi, ony qolanbaý  kerek.\r\n\r\nMAŃYZDYSY NEMEN TAMAQTANÝ EMES, QALAI TAMAQTANÝ\r\n\r\nBirinshiden, asyqpaı, baıyppen ishetin asyńyzdyń túr-turpatyna qarap alyńyz, sodan soń ony aýyzǵa salǵannan keıin tez juta salmaı,  muqııat shaınaý kerek. Tamaqty shaınap jeý jaqsy tamaqtandyrýǵa kómektesedi. Bul jaǵdaıda siz ózińizdiń deneńizge qajetti qorektik zattardyń mólsherin sanaly túrde tutynasyz jáne azyq-túlik massasyn arttyrýǵa  emes.\r\n\r\nDıetany baqylaıtyn taǵy bir tásil - tamaqtaný kezinde jegen asyńyzdyń dámin alyp, jáne bireýmen suhbattasyp otyryp ishý astyń asqazanǵa túsýine jaqsy kómektesedi.  Osylaısha, siz azyq-túlikterdi beısanalyq jáne avtomatty túrde tutyný ádetinen bas tarta alasyz, sol kezde siz oılaǵannan góri kóp kalorııa denege enedi.\r\n\r\nKúnine eki-úsh ret toıyp tamaqtanýdyń ornyna, az mólsherde kóbirek tamaqtanyńyz, biraq jetkilikti túrde. Mysaly, tańǵy jáne túski as arasyndaǵy úzilisterde, sondaı-aq, túski jáne keshki astar arasynda siz azǵantaı taǵamdy ishke súńgitip jiberińiz. Bul qýat pen kóńil-kúıdi saqtap qana qoımaı, ashtyq sezimine baılanysty túski jáne keshki astarda qatty toıýdan  aýlaq bolýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nTabaqqa az mólsherde tamaq alý  kerek. Bul sizge artyq aty  baqylap qoldanýyńyzǵa múmkindik beredi. Buǵan qosa, osy sııaqty jep bolǵan soń ústelden erte turý kerek. Japondyq uzaq ómir súretinder aıtqandaı, jetkiliksiz tamaqtaný sezimimen ómir súrý paıdaly.\r\n\r\nTegter:\r\n\r\naryqtaý\r\ntamaqtaný\r\ndıeta\r\nratsıon\r\nsemirý\r\nartyq salmaq\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1079,'article','1405','Qylılyq','qz','2018-11-19 05:59:32','2018-11-19 05:34:00','Qylılyq aýrýy –  eki kózdiń birdeı qozǵalmaýymen sıpattalady. Iaǵnı eki kóz bir nysanaǵa birdeı túspeıdi. Bul aýrý kópshilikke «qylı kóz» atymen belgili.\r\n \r\nAdamdarǵa kózdiń qalypty ornalasý tártibi belgili. Adamnyń qaıda qarap turǵanyn kóziniń qozǵalysyna qarap anyqtaýǵa bolady.  Al eki kózdiń eki jaqqa qarap turǵany adamdarǵa ersi kórinetin jaıt. Múny qylı kózdik dep ataıdy. Muny medıtsınalyq termınologııada kózdiń ishi men syrtynyń úılesimsizdigi dep ataıdy. Balanyń kózi kez-kelgen jaǵdaıda qylılana bastasa, ony dereý anyqtaý qajet, sebebi ol óskende úlken buzylystarǵa aparyp soǵy da yqtımal.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1405',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qylılyq','y','   Qylılyq Qylılyq aýrýy –  eki kózdiń birdeı qozǵalmaýymen sıpattalady. Iaǵnı eki kóz bir nysanaǵa birdeı túspeıdi. Bul aýrý kópshilikke «qylı kóz» atymen belgili.\r\n \r\nAdamdarǵa kózdiń qalypty ornalasý tártibi belgili. Adamnyń qaıda qarap turǵanyn kóziniń qozǵalysyna qarap anyqtaýǵa bolady.  Al eki kózdiń eki jaqqa qarap turǵany adamdarǵa ersi kórinetin jaıt. Múny qylı kózdik dep ataıdy. Muny medıtsınalyq termınologııada kózdiń ishi men syrtynyń úılesimsizdigi dep ataıdy. Balanyń kózi kez-kelgen jaǵdaıda qylılana bastasa, ony dereý anyqtaý qajet, sebebi ol óskende úlken buzylystarǵa aparyp soǵy da yqtımal.\r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nQylılyq aýrýy –  eki kózdiń birdeı qozǵalmaýymen sıpattalady. Iaǵnı eki kóz bir nysanaǵa birdeı túspeıdi. Bul aýrý kópshilikke «qylı kóz» atymen belgili.\r\n  \r\nAdamdarǵa kózdiń qalypty ornalasý tártibi belgili. Adamnyń qaıda qarap turǵanyn kóziniń qozǵalysyna qarap anyqtaýǵa bolady.  Al eki kózdiń eki jaqqa qarap turǵany adamdarǵa ersi kórinetin jaıt. Múny qylı kózdik dep ataıdy. Muny medıtsınalyq termınologııada kózdiń ishi men syrtynyń úılesimsizdigi dep ataıdy. Balanyń kózi kez-kelgen jaǵdaıda qylılana bastasa, ony dereý anyqtaý qajet, sebebi ol óskende úlken buzylystarǵa aparyp soǵy da yqtımal.\r\n\r\nSebepteri\r\nÁr kóz  6 túrli bulshyq etpen jaraqtalǵan, olardyń jumysyn «bir ǵana buıryq» ıgeredi. Olar bir nysanaǵa negizdelý úshin, eki kóz de sáıkestendirilgen. \r\nAl kózi qylı adamdarda atalmysh bulshyq etter úılespegen. Sonyń saldarynan bir kóz bir nysanaǵa qarap tursa, ekinshi kóz basqa nysanaǵa qarap qalady. \r\nBul jaǵdaı oryn alǵanda myıda eki túrli sýret kórinis beredi – ár kóz ózinshe kórinis berip turady. Bul mıdy jańylystyrady. Balalar nashar kóretin kózinen qaraǵanda jaqsy kóretin kózimen qarap ádettenip ketedi.  Eger kózdiń qylılanýyn emdemese, onda mı durys qabyldaý múmkindigin joǵaltady, sodan adam eshqashan jaqsy kóre almaıdy. Bul zaǵıyptylyq – amblıopııa dep atalady. Amblıopııanyń taǵy bir ataýy – «jalqaý kóz» dep atalady. Keıde amblıopııa kózdiń qylılanýynan týyndaıtyn bastapqy satydaǵy aýrý bolyp sanalady.\r\nKóbinese, balalardyń kózderi ne úshin qylılanatyny belgisiz. Kóp jaǵdaıda mundaı aýrýlar týmysynan bolady nemese kishkentaı kezinde bastalady. Bul týma qylı kóz dep atalady.\r\nBul aýrýdyń emdelýi kóp ýaqytty talap etedi,  irıne ol bulshyq et apparatyn durys baqylaýda ustaýmen baılanysty, bulshyq et kúshin emes.\r\nBalanyń qylı kóz bolýymen baılanysty basqa da aýrýlar:\r\n•	Aperta sındromy;\r\n•	Tserebraldy sal aýrýy\r\n•	Týa bitken qyzamyq\r\n•	Gemangıomaǵa jýyq kózi\r\n•	Pıgmentaldy dermatoz sındromy\r\n•	Nýnan sındromy \r\n•	Prader – Vıllı sındromy \r\n•	Merziminen buryn bolatyn  retınopatııa\r\n•	Retınoblastoma\r\n•	Bas mıynyń travmatıkalyq zaqymdanýy, \r\n•	Trısomııa 18\r\nEseıgende týyndaǵan qylılyq myna aýrýlardan paıda bolýy múmkin:\r\n•	Botýlızm\r\n•	Dıabetten (júre aıda bolǵan saldyq qylıdyq)\r\n•	Gııen-Barre sındromy\r\n•	Kózdiń zaqymdanýynan \r\n•	Ulýlardan daıyndalǵan tamaqtan ýlanyp qalý \r\n•	Insýltten\r\n•	Bas mıynyń jaraqatpen zaqymdanǵannan \r\n•	Kez kelgen aýrý nemese jaraqat saldarynan kózdiń kórýi joǵalǵannan\r\nTuqym qýalaıtyn qylı kózdik qaýipti faktor bolyp tabylady. Jaqynnan kóre almaýshylyq, ásirese balalarda múmkin bolatyn faktorlarǵa jatady. Kez-kelgen basqa aýrýlar kózge áser etýi múmkin, sondaı-aq kózdi qylılanyp qalýyna da.\r\nSıptomdary\r\nQylılyqtyń sımptomdary ylǵı bilinip turady nemese alma-kezek baıqalyp, joǵalyp turady. Sımptomdaryna mynalar jatady:\r\n•	Dıplopııa;\r\n•	Eki kóz eki túrli baǵytqa qarap turady;\r\n•	Kóz qozǵalystarynyń úılespeýi (kóz bir ýaqytta qozǵalmaıdy)\r\n•	Kózdiń kórmeı qalýy nemese kóz qarashyǵynyń kórý júıesiniń buzylýy\r\nNazar salatyn bir nárse bar, balalar amblıopııamen tez aýyryp qalady, sondyqtan olar dıplopııamen aýyrmaıdy.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde, dáriger kózdi  muqııat tekseredi. Kózdiń qylılanýyn anyqtaý úshin birneshe testter ótkiziledi:\r\n•	Janardan jaryqtyń shaǵylysýyn;\r\n•	Ashyq jáne jabyq kózben test ótkizý;\r\n•	Kóz torlaryn tekseredi;\r\n•	Standartty oftolmologııalyq tekserý;\r\n•	Kózdiń ótkirligin anyqtaıdy.\r\nBas pen júıke júıesin de tekseredi (Júıke júıelik tekserý).\r\n\r\nEmdeý\r\nBalalardy qylılyqtan emdeýdiń alǵashqy qadamy  - kózildirik taǵý.\r\nAldymen amblıopııany emdeý kerek. Saý kózdi jaýyp qoıý kerek. Sol kezde álsiz kóretin kózge kúsh túsip, ol óz jumysyn jaqsartady.\r\nBalańyzǵa kózildirik kıip, kózin tańyp júrgen unamaýy múmkin. Tańǵysh balańyzdyń álsiz kóziniń jumysyn kúsheıtý úshin ǵana kerek. Degenmen, tańǵysh pen kózildirikti kııý balańyz úshin mańyzdy.\r\nEger kóz ol ádisterden de nátıje bermese, onda hırýrgııalyq jolmen kózdi qalypqa keltirýge bolady. Ota jasaý kezinde bulshyq etter kúshti bolady  nemese olardyń tartylýy álsizdenedi.  \r\nKóz bulshyqetterine operatsııa jasaǵannan keıin qylılyq birden jazylyp ketpeıdi. Operatsııadan keıin bala kózildirik taǵyp júrýi kerek. Jalpy, balaǵa operatsııa qanshalyqty erte jasalsa, sonsha jaqsy bolmaq.\r\nEresekter arasynda, keıde bolyp turatyn qylılyqty kózildirik taǵyp, ne bolmasa kózge arnalǵan arnaıy jattyǵýlardy oryndaý arqyly ketirýge bolady. Al qylılyqtyń aýyr túrine shaldyqqan eresekterge ota jasaý arqyly emdegen tıimdi. Eger kórýdiń nasharlaýynan qylılyq paıda bolǵan bolsa, onda, ota jasaý arqyly kózidiń kórý qabiletin jaqsartqan durys. \r\n\r\nBoljamy\r\nOperatsııa jasalǵannan keıin kóz bir baǵytqa qaraýy múmkin. Biraq kózdiń nashar kórýi odan jaqsy bolyp ketpeıdi. \r\nBul másele balalardy mektepte kitap oqyǵanda mazalaýy múmkin, al eresekterdi kólik aıdaǵanda qınaıdy. Kózdiń nashar kórýi balany keıbir oıyndar oınaýynan tyıatyny sózsiz.\r\nJalpy, aýrýdy qanshalyqty erte anyqtap, aldyn alsa, sonshalyqty jaqsy bolmaq. Al kesh qolǵa alsa, bir kózdiń múldem kórmeı qalý qaýpi de joq emes. Shamamen, qylılyqqa shaldyqqan balalardyń úshten biri amblıopııanyń saldaryna bolyp jatady.\r\nQylılyq nemese amblıopaǵa shaldyqqan barlyq balalardy muqııat tekserip turý kerek.\r\nDáriger kómegine qashan júgingen jón\r\nKózdiń qylılyǵy dereý medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Kóz dárigeri, nemese jalpy dárigermen tómendegideı jaǵdaılar oryn alǵanda keńesińiz:\r\n•	Balańyzdyń kózi qylı sııaqty kórinip tursa;\r\n•	Balańyzdyń eki kózi sarǵaıyp tursa;\r\n•	Balańyz bir nársege qaraǵanda qınalatyn bolsa.\r\nEskertý! Bala sabaqta otyrǵanda taqtadaǵy nemese kitaptaǵy jazýdy durys kóre almasa, onda, másele týyndaǵanynyń belgisi bolýy múmkin. Teksertińiz!\r\n\r\nSınonımderi\r\nKózdiń kólegeılenýi; Ezotropııa; Ekzotropııa; Gıpotropııa; Gıpertropııa; Qylılyq:\r\nDurys kóre almaý (erlerde/áıelderde)\r\n\r\nTegter: \r\nqylılyq\r\nkóz\r\ntserebaldy sal aýrýy\r\nkóz rotatsııasy\r\nbuzylý\r\nbulshyqetter \r\nsýretter\r\nkóre almaý\r\nAperta sındromy\r\ngemangıoma\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1080,'article','179','Қуық асты безінің аденомасы (қуық асты безінің қатерсіз гиперплазиясы)','kz','2018-07-25 16:28:25','2018-07-25 16:21:00','Қуық асты безінің аденомасы  немесе қуық асты безінің қатерсіз гиперплазиясы- қатерсіз ісік, қуық асты безінің безді эпителийінен немесе стромалық құрамбөлігінен дамиды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=179',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қуық','y','   Қуық асты безінің аденомасы (қуық асты безінің қатерсіз гиперплазиясы) Қуық асты безінің аденомасы  немесе қуық асты безінің қатерсіз гиперплазиясы- қатерсіз ісік, қуық асты безінің безді эпителийінен немесе стромалық құрамбөлігінен дамиды. Қуық асты безінің аденомасы  немесе қуық асты безінің қатерсіз гиперплазиясы- қатерсіз ісік, қуық асты безінің безді эпителийінен немесе стромалық құрамбөлігінен дамиды.\r\n\r\nПайда болу себебі\r\n\r\nҚуық асты безінің аденомасының нақты себебі  белгісіз. Пайда болуының аса ықтимал себебі – қартаю. Сондай-ақ, безді эпителийінің өсуіне аталық бездің гипербелсенділігі ықпал етеді. Жас кезінде аталық без алынып тасталған (мысалы, қатерлі ісіктен) ерлер қуық асты безінің аденомасына шалдықпайтындығы белгілі. Сонымен қатар, қуық асты безінің аденомасына шалдыққаннан кейін аталық без алынып тасталса, қуық асты безінің өлшемі азая бастайды.\r\n\r\nҚуық асты безінің гиперплазиясы туралы жайттар:\r\n\r\nАуруға шалдығу мүмкіндігі жасқа сай артады.\r\n\r\nҚуық асты безінің аденомасы – кең таралған ауру, ұзақ өмір сүрген кез келген ер адам ертелі-кеш бұл ауруға шалдығады деген пікір бар.\r\n\r\n40 жастан асқан ер адамдардың көпшілігінде және 80 жастан асқан ер адамдардың 90 пайызынан астамында қуық асты безінің аздаған ұлғаюы байқалады.\r\n\r\nАурудың пайда болуының қауіп факторлары анықталмаған, аталық бездің қалыпты қызметінен басқа.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nқуық асты безінің аденомасына шалдыққан ерлердің жартысына жуығы аурудың симптомдарын сезінеді, оған кіретіндер:\r\n\r\n·         Несеп шығару соңындағы несептің тамшылап бөлінуі\r\n\r\n·         Несеп шығара алмау\r\n\r\n·         Несеп шығару кезінде қуықтың толық босамауы\r\n\r\n·         Несеп ұстамау\r\n\r\n·         Түн ішінде бірнеше рет дәретханаға бару қажеттігі\r\n\r\n·         Несеп шығарудағы ауырсыну, қанмен несеп (инфекцияны көрсетуі мүмкін)\r\n\r\n·         Несеп шығару ағынының баяу басталуы немесе кідіруі\r\n\r\n·         Несеп шығарудың қиындауы\r\n\r\n·         Кенеттен және күшті несеп шығарғысы келу сезімі\r\n\r\n·         Несептің әлсіз ағыны.\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nАурудың сырқатнамасын мұқият зерттегеннен кейін дәрігер тік ішек арқылы саусақпен зерттеуді жүргізеді,   қуық асты безінің жағдайын, өлшемін бағалау үшін. Сондай-ақ, келесі тестілер жүргізілуі мүмкін:\r\n\r\n·         Несеп ағынының жылдамдығын өлшеу\r\n\r\n·         Несеп шығарудан кейін несептің қалдық мөлшеріне тест\r\n\r\n·         Қуықтағы қысымды өлшеу\r\n\r\n·         Мүмкін жұқпаларға несепті талдау\r\n\r\n·         қуық асты безінің спецификалық антигеніне  (PSA) талдау, қуық асты безінің қатерлі ісігін анықтау үшін\r\n\r\n·         Цистоскопия\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер науқасқа анкета толтыруды өтінеді, анкетада симптомдардың ауырлығын және өмірге әсерін бағлау қажет болады. мұндай тестіде алынған ұпайлар саны алдыңғы нәтижелемен салыстырылады, науқастың жағдайы ушығуын анықтау үшін.\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу тәсілі симптомдардың ауырлығына және олардың адам өміріне әсеріне, қандай да бір басқа аурудың болуына байланысты. Емдеу нұсқаларына «күту тактикасы», өмір салтын өзгерту, медициналық препараттарды тағайындау немесе хирургиялық араласу кіреді.  \r\n\r\nЕгер ер адам 60 жастан асқан болса, симптомдардың болуының ықтималдығы жоғары. Бірақ, қуық асты безі ұлғайған көптеген ерлерде аздаған симптомдар ғана байқалады, көбінесе, өздігінше күтім жасаумен шектеледі.\r\n\r\nБірақ, егер науқаста қуық асты безінің аденомасы болса, оған жыл сайын диагностикадан өтіп, симптомдардың әрі қарай ушығуын бақылау және қажет болса, емдеуге қажетті өзгерістер енгізу қажет.\r\n\r\nӨздігінше күтім жасау\r\n\r\nЖеңіл  симптомдар кезінде:\r\n\r\n·         Алғашқы сезіммен қуықты босату қажет. Дәретханаға жиі бару қажет, күшті сезім болмаса да.\r\n\r\n·         Алкоголь немесе кофеинді тұтынудан алшақ болу (әсіресе, кешкі астан кейін).\r\n\r\n·         Бір ішкенде сұйықтықты көп ішпеу. Сұйықтық қабылдауды күн барысында бөліп ішу. Ұйқыға дейін 2 сағат бұрын сұйықтық ішуді тоқтату.\r\n\r\n·         суық тию және синусит кезінде ісінуге қарсы құралдарды немесе антигистаминдік препараттарды  қабылдамауға тырысу. Мұндай дәрілер қуық асты безінің аденомасының симптомдарын күшейтуі мүмкін.\r\n\r\n·         Жылы жерде болуға, белсенді өмір салтын ұстануға тырысу қажет. Суық ауа райы мен дене жүктемелерінің болмауы симптомдарды ушықтыруы мүмкін.\r\n\r\n·         Кегель жаттығуларын орындау (жамбас бұлшық еттерін нығайту үшін жаттығулар).\r\n\r\n·         Күйзелісті азайту, себебі, күйгелектік пен ширығу несеп шығарудың жиі қажеттілігіне апаруы мүмкін.\r\n\r\nSource: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000381.htm    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1081,'article','208','Өкпе артериясының тромбоэмболиясы','kz','2018-07-28 16:05:31','2018-07-28 15:56:00','Өкпе  эмболиясы – өкпедегі артериялардың бітелуінде пайда болатын ауру. Аурудың кең таралған себебі - тромбылар.\r\nӨкпе  - қос ағза, кеуде қуысын түгелдей дерлік алады. Өкпе – тыныс алу жүйесінің басты ағзасы. Оның өлшемі мен пішіні тыныс алу фазасына (тынысты ішке алу, сыртқа шығару) қарай өзгеруге қабілетті. \r\n\r\nӨкпе  эмболиясы көбінесе, көктамырдың тромбымен бітелуінен туындайды. Тромбылардың көп шоғырланатын жері бөксе-санның немесе жамбас қуысының терең көктамырлары. Бұл терең көктамырдың тромбозы аталады (ТКТ). Осындай тромбының бөлігі ажырап, қан ағымы бойымен өкпеге түсуі мүмкін. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=208',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','Өкпе','y','   Өкпе артериясының тромбоэмболиясы Өкпе  эмболиясы – өкпедегі артериялардың бітелуінде пайда болатын ауру. Аурудың кең таралған себебі - тромбылар.\r\nӨкпе  - қос ағза, кеуде қуысын түгелдей дерлік алады. Өкпе – тыныс алу жүйесінің басты ағзасы. Оның өлшемі мен пішіні тыныс алу фазасына (тынысты ішке алу, сыртқа шығару) қарай өзгеруге қабілетті. \r\n\r\nӨкпе  эмболиясы көбінесе, көктамырдың тромбымен бітелуінен туындайды. Тромбылардың көп шоғырланатын жері бөксе-санның немесе жамбас қуысының терең көктамырлары. Бұл терең көктамырдың тромбозы аталады (ТКТ). Осындай тромбының бөлігі ажырап, қан ағымы бойымен өкпеге түсуі мүмкін.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nӨкпе  эмболиясы – өкпедегі артериялардың бітелуінде пайда болатын ауру. Аурудың кең таралған себебі - тромбылар.\r\n\r\n \r\nСебептері \r\n\r\n\r\n\r\nӨкпе  - қос ағза, кеуде қуысын түгелдей дерлік алады. Өкпе – тыныс алу жүйесінің басты ағзасы. Оның өлшемі мен пішіні тыныс алу фазасына (тынысты ішке алу, сыртқа шығару) қарай өзгеруге қабілетті. \r\n\r\nӨкпе  эмболиясы көбінесе, көктамырдың тромбымен бітелуінен туындайды. Тромбылардың көп шоғырланатын жері бөксе-санның немесе жамбас қуысының терең көктамырлары. Бұл терең көктамырдың тромбозы аталады (ТКТ). Осындай тромбының бөлігі ажырап, қан ағымы бойымен өкпеге түсуі мүмкін. \r\n\r\n\r\n\r\nЭмболия – өкпедегі артерияның майдың бөліктерімен, ауамен, ісік тінімен немесе тромбымен бітелуі.\r\n\r\nЭмболияның басқа да себептері – ауаның көпіршіктері, май тамшылары, қағанақ суының бөлігі немесе паразиттер және ісік жасушалары.\r\n\r\nОтбасының мүшелерінде тромбы түзілуімен немесе қан ұюының бұзылыстарымен сипатталатын аурулар болса, адам осы ауруға бейім келеді.\r\n\r\nӨкпе эмболиясы келесі жағдайларда пайда болуы мүмкін:\r\n\r\n* Босанудан кейін\r\n* Жүрек талмасынан, жүрекке операциядан, инсульттен кейін\r\n* Ауыр жарақаттан, күйіктен немесе жамбас сынығынан кейін\r\n* Сүйекке, буынға немесе миға операциядан кейін\r\n* Ұзақ ұшу, автокөлікте ұзақ сапар шегуде\r\n* Қатерлі ісік болуында\r\n* Ұрықтануға қарсы таблеткаларды немесе эстрогендерді қолдануда\r\n* Ұзақ төсек тарту немесе бір жағдайда ұзақ уақыт болу\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nНегізгі  симптомдары – кеудедегі ауырсыну, келесі сипаттағы:\r\n\r\n* Ауырсыну төссүйектің астында немесе кеуде қуысының бір жағында болады\r\n* Күшті немесе кескендей ауырсыну\r\n* Күйдіретін, сыздайтын, немесе батып ауырсыну, кеудеде ауырлық сезімі\r\n* Әдетте, терең тыныс алғанда ауырсыну күшейеді\r\n* Ауырсынуға жауап ретінде еңкейесіз немесе кеудені қолыңызбен айқарып, ұстайсыз\r\n \r\nБасқа симптомдары:\r\n\r\n* Терінің көгерген реңкі (цианоз)\r\n\r\n* Бас айналуы, жарыққа сезімталдық немесе естен тану\r\n\r\n* Жиілеген немесе қиындаған тыныс алу\r\n\r\n* Жүрек жиырылуының жиілеуі\r\n\r\n* Алаңдау сезімі\r\n\r\n* Аяқтағы ауырсыну, қызару немесе ісіну\r\n\r\n* төмен артериалдық қысым\r\n\r\n* кенеттен жөтелу, қанмен қақырық шығару\r\n\r\n* кенеттен ентігу\r\n\r\n* тершеңдік, терінің жабысқақтығы.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер науқасты қарап, аурудың симптомдары және тарихы туралы сұрайды.\r\n\r\nӨкпенің қызметтік жағдайын бағалау үшін келесі тексерулер жүргізіледі:\r\n\r\n* артериалдық қанның газдары\r\n* Пульсоксиметрия\r\n \r\nКелесі көрнекілік әдістер тромбының орналасуын анықтауға көмектеседі:\r\n\r\n* Өкпе қуысының шолу рентгенографиясы\r\n* Кеуде қуысының КТ - ангиографиясы\r\n* Өкпенің вентиляциялық-перфузиялық сканерленуі\r\n* өкпенің ангиографиясы.\r\n \r\nТаға басқа тексерулер:\r\n\r\n* Кеуде қуысының компьютерлік томографиясы\r\n* Электрокардиография (ЭКГ)\r\n* D – димер деңгейін анықтау\r\n* Аяқтың тамырларының ультрадыбыстық допплерографиясы\r\n* Эхокардиография (ЭхоКГ)\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nӨкпе эмболиясы шұғыл емдеуді бастауды талап етеді. Аурухана жағдайында емдеу қажет болады:\r\n\r\n* Қанды сұйылту үшін дәрілік препаратта тағайындалады (әрі қарай тромбының түзілуінің алдын алу үшін).\r\n* Өкпенің артериясының тромбоэмболиясының ауыр, өмірге қауіпті түрде өтуінде емдеуге тромбыны еріту жатады. Бұл - тромболитиялық емдеу. Науқасқа тромбыны еріту үшін дәрілер тағайындалады.\r\n \r\nЕгер ауруханада қалу қажет болмаса, дәрігер үйде қабылдау үшін қанды сұйылтатаын дәрілерді ұсынады:\r\n\r\n* Ішуге таблеткалар немесе инъекциялар тағайындалады.\r\n* Кейбір препараттарды қабылдауда қажетті мөлшерлемесін таңдау үшін қан талдауын жасау қажет болады.\r\n* Аталған препараттардың қабылдау ұзақтығы тромбының түзілу себебіне және өлшеміне байланысты.\r\n* Емдеуші дәрігер бұл препараттарды қабылдау кезіндегі қан кету қаупі туралы айтады.  \r\n \r\nЕгер науқас қанды сұйылтатын препараттарды қабылдай алмаса, дәрігер төменгі қуыс көктамырда кава-сүзгіні орнату бойынша операцияны ұсынуы мүмкін. Бұл құрал іштегі басты көктамырда орналастырылады. Ол үлкен тромбылардың өкпенің қантамырларына түсуінің алдын алады. Кейде уақытша сүзгі қою ұсынылады, ол кейіннен алынып тасталынады.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nӨкпенің артериясының тромбоэмболиясынан кейін қалпына келу үрдісінің өтуі туралы болжау қиын, ол келесілерге тәуелді:\r\n\r\n* Ауруды туындатқан себептер (мысалы, қатерлі ісік, үлкен операция немесе жарақат)\r\n\r\n* Тромбының өлшемі\r\n\r\n* Тромбының уақытылы еруіне\r\n\r\nКейбір  адамдарда жүректің және өкпенің созылмалы аурулары дамуы мүмкін.\r\n\r\nӨкпе эмболиясының ауыр өтуінде өлім-жітімге апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nӨкпенің артериясының тромбоэмболиясының симптомдары пайда болса, 103 телефоны арқылы шұғыл медициналық жәрдемді шақыру қажет.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nТКТ пайда болуының жоғары қаупінде, сондай-ақ, үлкен операция кезінде тромбы түзілуінің алдын алу үшін қанды сұйылтатын препараттар тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nТКТ кезінде компрессиялық шұлықты киіп жүру ұсынылады. Нұсқаулығына сай киіп жүру қажет. Олар аяқтағы қан ағымын жақсартуға ықпал етеді және тромбы түзілу қаупін азайтады.  \r\n\r\nҰзақ ұшу, автокөліктегі сапарлар және ұзақ уақыт бойы отыруға немесе жатуға тура келетін  басқа жағдайларда аяқты жиі алмастырып отыру ТКТ алдын алуға көмектеседі. Тромбы түзілу қаупі жоғары болатын адамдарға ұзақ ұшу (4 сағаттан артық) кезінде тромбы түзілуінің алдын алу үшін гепарин (қанды сұйылтатын препарат) инъекциясы қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nТемекі шекпеңіз. Шегетін болсаңыз, қойыңыз. Эстроген қабылдайтын әйелдер темекі шегуді қоюы қажет.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nКөктамыр  тромбоэмболиясы; өкпедегі тромб; Эмболия; ісік эмболиясы; өкпе эмболиясы.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1082,'article','212','Өкпенің ішінара коллапсы - пневмоторакс','kz','2018-07-28 16:46:06','2018-07-28 16:38:00','Өкпенің  ішінара коллапсы - пневмоторакс  – өкпенің плевралық қуысында ауаның немесе газдың жиналуы (оттегі, көмір қышқыл газы). Ауаның мұндай жиналуы өкпеге қысым түсіруге апарады, нәтижесінде ағза тыныс алған кезде қалыпты жағдайда болатындай кеңейе алмайды.\r\n\r\nӨкпе – кеуде қуысында орналасқан жұп ағза. Өкпе тыныс алғанда енетін ауадан оттегіні алып, қанға жеткізеді. Өкпенің маңайында плевра қуысы аталатын өте жұқа кеңістік бар. Плевра қуысы – өкпенің сыртқы бетінің және кеуде қуысының ішкі бетінің арасындағы кеңістік. Әдетте, бұл өте жұқа қуыстар, оларда сұйықтықтың аздаған мөлшері бар.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=212',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','Өкпенің','y','   Өкпенің ішінара коллапсы - пневмоторакс Өкпенің  ішінара коллапсы - пневмоторакс  – өкпенің плевралық қуысында ауаның немесе газдың жиналуы (оттегі, көмір қышқыл газы). Ауаның мұндай жиналуы өкпеге қысым түсіруге апарады, нәтижесінде ағза тыныс алған кезде қалыпты жағдайда болатындай кеңейе алмайды.\r\n\r\nӨкпе – кеуде қуысында орналасқан жұп ағза. Өкпе тыныс алғанда енетін ауадан оттегіні алып, қанға жеткізеді. Өкпенің маңайында плевра қуысы аталатын өте жұқа кеңістік бар. Плевра қуысы – өкпенің сыртқы бетінің және кеуде қуысының ішкі бетінің арасындағы кеңістік. Әдетте, бұл өте жұқа қуыстар, оларда сұйықтықтың аздаған мөлшері бар. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nӨкпенің  ішінара коллапсы - пневмоторакс  – өкпенің плевралық қуысында ауаның немесе газдың жиналуы (оттегі, көмір қышқыл газы). Ауаның мұндай жиналуы өкпеге қысым түсіруге апарады, нәтижесінде ағза тыныс алған кезде қалыпты жағдайда болатындай кеңейе алмайды.\r\n\r\nӨкпе – кеуде қуысында орналасқан жұп ағза. Өкпе тыныс алғанда енетін ауадан оттегіні алып, қанға жеткізеді. Өкпенің маңайында плевра қуысы аталатын өте жұқа кеңістік бар. Плевра қуысы – өкпенің сыртқы бетінің және кеуде қуысының ішкі бетінің арасындағы кеңістік. Әдетте, бұл өте жұқа қуыстар, оларда сұйықтықтың аздаған мөлшері бар.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nПневмоторакс – бұл өкпе мен кеуде қабырғасының арасындағы плевра қуысында ауаның болуы.  Бұл кезде өкпенің ішкі бөлігінен өкпе мен кеуде қуысы арасындағы кеңістікке ауаның өтуі орын алады, ол өкпенің немесе кеуде қабырғасының зақымдануы нәтижесінде пайда болады.  Мұндай үрдіс өкпенің коллапсына (түсуіне) апаруы мүмкін.\r\n\r\nСуретте кеуденің оң жағы өкпе тінінен тыс орналасқан ауаға толған. Осыған байланысты зақымданған жақтағы өкпенің суреті сау жаққа қарағанда ашық түсті.\r\n\r\nБұл жағдай адамның кеуде қуысына оқ немесе пышақ тигенде, қабырға зақымданғанда немесе хирургиялық араласу кезінде байқалады. \r\n\r\nӨкпе коллапсының пайда болу қаупі өкпенің келесі ауруларында артады:\r\n\r\n* Астма\r\n* ХОБЛ (өкпенің созылмалы обструктивті ауруы)\r\n* Муковисцидоз (тұқым қуалайтын ауру)\r\n* Туберкулез\r\n* Көкжөтел\r\n \r\nСирек жағдайда өкпенің ішінара коллапсы себепсіз өтеді, мұндай жағдай өздігінше коллапс аталады.  Бұл жағдайда плевраның және өкпенің тұтастығының кенеттен бұзылуы, ауаның өкпеден плевра қуысына өтуі байқалады. Бойы ұзын, арық адамдарда, сондай-ақ, темекі шегетін адамдарда өкпенің ішінара коллапсы жиірек кездеседі.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nАурудың жиі кездесетін симптомдары:\r\n\r\n* Кеудедегі жіті ауырсыну, терең тыныс алғанда немесе жөтелгенде күшейеді\r\n* Ентігу\r\n \r\nТаралған  пневмоторакстың (өкпенің маңындағы үлкен бөлікті қамтитын пневмоторакс) күрделі симптомдары болады:\r\n\r\n* Қандағы оттегінің жеткіліксіздігі салдарынан терінің көкшілденуі (цианоз)\r\n* Кеуденің қысылу сезімі\r\n* Шаршау\r\n* Жүрек соғуының жиілеуі\r\n \r\nөкпенің ішінара коллапсы кезінде пайда болуы мүмкін басқа симптомдар:\r\n\r\n* Мұрын ұшының кеңеюі\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nАускультациия кезінде (фонендоскоптың көмегімен өкпені тыңдау) пневмоторакс жағында тыныс алудың болмауы немесе әлсіреуі анықталады. Сондай-ақ, науқаста төмен артериалдық қысым байқалуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер келесі зерттеулерді өткізеді:\r\n\r\n• артериялық қанның газдық құрамын талдау – қандағы газдың мөлшерін анықтау арқылы тыныс алу қызметін бағалаудың аса дәл әдісі (оттегіні, көмір қышқыл газын). Әдістің мәні – организмнің оттегімен қанығуын және тыныс алу жеткіліксіздігін анықтау. Пневмотораксқа шалдыққан адамдарда әдетте, оттегінің деңгейі төмен, ал көмірқышқыл  газының деңгейі – жоғары.\r\n\r\n• кеуде қуысының рентгенографиясы\r\n\r\nКеуде қуысының рентген суретінде оң өкпенің ішінара түсуі (ішінара коллапс)байқалады. Зақымданған оң жақтағы өкпенің суреті сау жаққа қарағанда ашық түсті және кішірек.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nАлғашқы жәрдем:\r\n\r\nПневмоторакс кезінде жедел жәрдем келгенге дейін кеуде қуысының ашық жарасына өтпейтін, герметикалық таңғышты тарту қажет. Ол үшін клеенканы, полиэтилен пленканы, қалың мақта-дәке таңғышты қолдануға болады.\r\n\r\nМедицина қызметкерлеріне білікті көмек:\r\n\r\nШағын пневмоторакс кезінде оттегі және демалыс қажет болады.\r\n\r\nКүрделі  жағдайда өкпе жеңіл жайылып, жазылуы үшін дәрігер пункция жасайды (өкпе маңайындағы ауаны жою үшін инемен тесу).\r\n\r\nНауқаста өкпенің ауыр ішінара коллапсы байқалса, қабырға мен өкпе арасындағы аумаққа арнайы өкпе түтігі енгізіледі, ол артық ауаны шығарып, ағзаның жайылып, жазылуына мүмкіндік береді, бұл жағдайда ауруханаға жату қажет болады.  Өкпе түтігін науқастың организмінде бірнеше жылға қалдыруға болады.\r\n\r\nКейбір жағдайда пневмотораксты емдеу және аурудың қайталануының алдын алу үшін  хирургиялық көмек қажет болады. Ауасы шығатын аумақты бітеу қажет, бұл жағдайда қуысты арнайы химиялық заттекпен толтырады, бұл тіннің тыртықтануын үдетеді. Бұл процедура плевродез аталады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nАурудың қайта пайда болу ықтималдығы артады, егер:\r\n\r\n* Адам ұзын және арық болса\r\n* Темекі шегетін болса\r\n* Бұрын қос өкпенің (оң және сол) ішінара коллапсы болса\r\n​\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* өкпенің қайталанған коллапсы\r\n* Шок (қан айналым, тыныс алу, жүйке жүйесінің өмірлік маңызды ағзаларының қызметтерінің күрт бұзылуы)\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге көрініңіз, егер өкпенің ішінара коллапсының симптомдары байқалса немесе бұрын осы аурумен ауырсаңыз.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nПневмоторакстың алдын алудың арнайы әдістері жоқ. Өкпе ауруларында заманауи емдік-профилактикалық іс-шараларды өткізу ұсынылады, сондай-ақ, аурудың пайда болу қаупін азайту үшін темекі шегуді қою қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1083,'article','226','Ойық жаралы колит','kz','2018-07-31 06:15:39','2018-07-31 06:07:00','Ойық жаралы колит (ОК) немесе телімді емес ойық жаралы колит – тоқ ішектің түрлі бөлімдерінің (өрлемелі тоқішек, көлденең тоқішек, төмендемелі тоқішек, сигма тәрізді, тік ішектер) тіні қабынып, бұзылысқа ұшырайды. Үрдіске көбінесе, тік ішек қатысады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=226',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Ойық','y','   Ойық жаралы колит Ойық жаралы колит (ОК) немесе телімді емес ойық жаралы колит – тоқ ішектің түрлі бөлімдерінің (өрлемелі тоқішек, көлденең тоқішек, төмендемелі тоқішек, сигма тәрізді, тік ішектер) тіні қабынып, бұзылысқа ұшырайды. Үрдіске көбінесе, тік ішек қатысады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nОйық жаралы колит (ОК) немесе телімді емес ойық жаралы колит – тоқ ішектің түрлі бөлімдерінің (өрлемелі тоқішек, көлденең тоқішек, төмендемелі тоқішек, сигма тәрізді, тік ішектер) тіні қабынып, бұзылысқа ұшырайды. Үрдіске көбінесе, тік ішек қатысады.\r\n\r\n\r\n\r\nӨңеш, асқазан, аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады, тоқ ішек судың сіңуін қамтамасыз етеді,  және тоқ ішек босатылғанда тағамның қоректік емес бөліктері организмнен сыртқа шығарылады.\r\n\r\n\r\n\r\nІшек жүйесі - тоқ, аш, тік ішектерден тұрады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\n«Телімді емес» термині колиттің белгілі бір сыртқы себептерсіз дамитындығын білдіреді.\r\n\r\nАуру кезінде ішектің сілемей қабатын көптеген ойық жаралар басады, сондықтан колит «ойық жаралы» аталады.\r\n\r\nБұл ауруды туындататын айқын себептер белгісіз. Көптеген жағдайда ішек тіндері өзіндік иммундық жүйенің әсерінен бұзылысқа ұшырайды. Тоқ ішектің жұмысындағы бұзылыстарды  стрептококк, сальмонелла, стафилококк секілді ауру қоздыратын микроорганизмдер туындатуы мүмкін.\r\n\r\nІшектің ойық жаралы колиті тұқым қуалауы да мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, ойық жаралы колитке шалдығу қаупі 5-20 есе артады, егер жақын туыстары осы аурумен ауырса.\r\n\r\nТелімді емес ойық жаралы колиттің туындау себебінің ішінде ұйқы безінің, өт қабының инфекциясын, қиын қорытылатын тағам өнімдерін ұдайы тұтынуды, алкогольді шамасынан артық тұтынуды, антибиотик қабылдауды, күйзелістерді атауға болады.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nОйық жаралы колиттің симптомдары аурудың түріне байланысты. Ойық жаралы колит клиникалық түрде жіті және созылмалы болады. Жіті ойық жаралы колит сирек кездеседі, ол аса күрт болуы мүмкін. Созылмалы ойық жаралы колит екі түрде өтеді: үздіксіз және қайталанатын. Асқыну және басылу кезеңдері болады. Жағдайлардың жартысында ойық жаралы колиттің екінші асқынуы келесі 2 жылда болады. 10% жағдайда ойық жаралы колиттің асқынуы сирек болады – 25 жылда 1 рет.\r\n\r\nСимптомдарына жататындар:\r\n\r\n·           Іштегі ауырсыну және қадалу (жіті ауырсыну ұстамасы)\r\n\r\n·           Іштің дауысты шұрылдауы\r\n\r\n·           Диарея (сұйық нәжіс, іш өтуі)\r\n\r\n·           Тенезм (нәжіс шығарғысы (ішек босатқысы) келетін жалған сезім)\r\n\r\n·           Нәжістегі қан мен ірің\r\n\r\n·           Қызба  (температураның артуы)\r\n\r\n·           Салмақ жоғалту\r\n\r\n·           Балалардың бойының өсуінің бәсеңдеуі\r\n\r\nБасқа симптомдарға жататындар:\r\n\r\n·           Жүрек айнуы және құсу\r\n\r\n·           Ауыз қуысындағы ойық жаралар\r\n\r\n·           Асқазан-ішек қан кетуі\r\n\r\n·           Буындағы ауырсыну\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДиагноз талдауды өткізу нәтижесінің негізінде алынған мәліметтердің және симптомдардың негізінде қойылады. Аурудың толық көрінісін алатын диагностика әдістері - колоноскопия және ішектің рентгендік зерттеуі (ирригоскопия).\r\n\r\nЭндоскопиялық зерттеу – оптикалық талшықтан тұратын ұзын түтікті айналшық арқылы тоқ ішекке енгізу. Мұндай зерттеу дәргерге тоқ ішектің ішкі қабырғасын көруге және жағдайын анықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nРектороманоскопия кезінде бүкіл тік ішектің және сигма тәрізді ішектің бастапқы бөлімінің жағдайы, түрлі дерттік үрдістердің болуы  анықталады.\r\n\r\nКолоноскопия кезінде тоқ ішектің бүкіл ішкі бетін визуалдық (көру арқылы) тексеру жүргізіледі, биопсия жасалады (өзгерген бөліктен тін алу және зерттеу).\r\n\r\n\r\n\r\nКолоноскопия тоқ ішектің бүкіл ұзындығын зерттеуге мүмкіндік береді, ректороманоскопия тек төменгі үштен бір бөлігін ғана зерттеуге мүмкіндік береді.\r\n\r\nИрригоскопия рентгендік диагностика әдісінің түрі, бұл кезде науқасқа арнайы клизманың көмегімен тоқ ішеккке барийлі қоспа енгізіледі, ол рентгенді сәулелерді жұтатын контрастылық заттек болады, тоқ ішектің қоспадан тазаруына дейін және кейін суреттер топтамасы жасалады.\r\n\r\nИрригоскопия ішектің саңылауының біркелкі емес тарылу аумағын немесе шектің бойында ойық жараны анықтайтын иректерді анықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nСондай-ақ, соңғы жылдары ауруды анықтаудың жаңа әдісі - капсулалық эндоскопия пайда болды. Бұл әдіс науқастың ішкі ағзаларын бейнесигнал таратқышпен біріктірілген эндоскопиялық капсуланың көмегімен зерттеуге негізделеді. Асқазан-ішек жолдарымен өту барысында капсула бірнеше сағат ішінде ондаған мың суреттерді түсіреді, олар науқастың денесінде орналасқан датчикке беріледі, және қабылдау қондырғысының жадына жазылады.   \r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nТелімді емес ойықжаралы колит – ұзақ өтетін ауру, ұдайы емдеуді қажет етеді.\r\n\r\n Ойықжаралы  колитті емдеу тез басылуына бағытталады. Емдеудің негізін қабынуға қарсы препараттар құрайды:\r\n\r\n·         глюкокортикоидты гормондар – организмде қабынуды туындататын факторлардың өндірілуін тежейтін препараттар;\r\n\r\n·         аминосалициллаттар – 5-аминсалицил  қышқылы бар препараттар,тоқ ішектің сілемей қабатының қабынуын тежейді;\r\n\r\n·         цитостатиктер, аса күрделі жағдайларда тағайындалады, себебі, олар өзіндік иммундық жүйені басады.\r\n\r\nКолитті симптоматикалық емдеу қан тоқтатын құралдардың көмегімен жүзеге асырылады. Егер қан кетуі көп болса, жақында мұздатылған қан плазмасын және эритроцитарлық массаны (қан бөліктер) құю қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nІшектің перистальтикасын ( толқын тәрізді жиырылу) реттеу мақсатында науқасқа іш өтуіне қарсы және түйілу мен ауырсынуды басатын құралдар тағайындалады.\r\n\r\nЖоғары температура болуында ойық жаралы колитті емдеу антибактериалдық емдеудің көмегімен жүзеге асырылады. Егер науқас аса арықтаған болса, қоректік қоспаларды енгізу қажеттігі туындайды.  \r\n\r\nДәрімен емдеу тиімсіз болса, және тік ішектен қан кетуі ұзақ болса, хирургиялық емдеу тағайындалады. Хирургиялық араласуда тоқ ішектің бөлігі немесе толық алынып тасталады. Мұндай операция  колэктомия аталады, бұл науқастардың шектелген санында ғана жасалады, себебі, мүгедектікке апарады.\r\n\r\nСондай-ақ, реконструктивті (қалпына келтіретін) хирургиялық араласу жүргізіледі – тоқ ішектің зақымданған бөлігін стомалар (ішектің денемен жасанды жалғасуы) жасаумен жою және кейіннен (6 ай- 2 жылдан кейін) ішек өтімділігін қалпына келтіру.\r\n\r\n \r\nЕмдәм\r\n\r\nОйықжаралы  колит арықтауға және организмнің қажуына апаратындықтан, тамақтану калориялы және толыққұнды болуы, ақуыздар мен дәрумендердің үлкен мөлшерін құрауы тиіс.\r\n\r\nНауқастарға тамақты күніне 5-6 рет, аздаған үлестермен ішу қажет.\r\n\r\nОйықжаралы  колитте тамаққа татымдықтарды, тұздықтарды, майлы және қуырылған тағамды, шикі жеміс пен көкністерді тұтынуға болмайды, себебі, бұлар іш өтуін туындатады. Сондай-ақ, сүт өнімдерін абайлап тұтынған жөн.\r\n\r\nЕмдәм келесі өнімдерді тұтынуға негізделеді: майсыз ет (құс, күркетауық, қоян еті), балық, майсыз сорпа-көже, жұмыртқа, ботқа, картоп. Сусындардан: кисельдер, жидек қайнатпасы, какао, қара кофе, шәй. Барлық тағам тандырда әзірленуі немесе пісірілуі тиіс.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nБасқа да аурудағыдай, колитті емдеуді көп созған сайын ауру ушығады, оны емдеп, жазу қиындайды.\r\n\r\nБастапқыда науқастардың 25% хирургиялық араласуды қолданбастан толық қалпына келуге мүмкіндігі болса, бірнеше жылдан кейін бұл пайыз едәуір төмендейді, ал науқастардың 30% жаппай колит болады (бүкіл тоқ ішектің зақымдануы). Жаппай колиті бар науқастардың жартысында толық жазылмайды, ал дәрігерге ерте көрінсе, сауығу мүмкінідігі айтарлықтай артады.\r\n\r\nЕгер колиттің симптомдары байқалса, мамандарға барып, тексеруден өту қажет. Ауруды ерте ескеру қажет, себебі, кеш анықтау емдеу ұзақтығы  мен қалпына келуді (жоғалтқан қызметін қалпына келтіру) ұлғайтады.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nОйық жаралы колитті емдемесе, күрделі асқынулары болады:\r\n\r\n·         күшті қан кетуі, өмірге қауіпті;\r\n\r\n·         тоқ ішектің тұтастығының бұзылуы және оның ішіндегісінің іш қуысына түсіп, ішперденің, қанның жұқапалануына апаруы мүмкін;\r\n\r\n·         тоқ ішектің диаметрінің ұлғаюы, бұл ішектің ішіндегісінің іркілуін туындатады, бұл бүкіл организмді уландырады;\r\n\r\n·         тоқ ішектің қатерлі ісігі;\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАлғашқы ойықжаралы  колиттің алдын алу шаралары жасалмаған. Аурудың нақты себебі анықталғанда жасалуы мүмкін. Осыған байланысты, 50 жасқа жеткен адамдар ұдайы колоноскопиядан өтуі қажет.\r\n\r\nОйықжаралы  колиттің асқынуының алдын алу дәрігердің шеберлігімен қатар науқасқа да байланысты. Аурудың симптомдары қайтып оралмас үшін әдетте, науқасқа ұзақ уақыт бойы дәрі қабылдау қажет болады. \r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000250.htm\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Екатерина Шумарева, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1084,'article','292','Тітіркенген тоқ ішек cиндромы','kz','2018-08-05 10:12:27','2018-08-05 10:04:00','Тітіркенген тоқ ішек синдромы (ТТІС) – асқазан-ішек жолдарының бұзылысы, әдетте, іштің кебуімен, ішектегі ауырсынумен және қызметінің бұзылысымен көрініс береді. \r\nІш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыp, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.\r\nӘйелдерде ТТІС ерлерге қарағанда екі есес жиі кездеседі. Ауру балалық шақта басталуы мүмкін, бірақ, көбінесе, 30-40 жаста басталады. 60 жастан кейін бұл синдром алғаш пайда болмайды.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=292',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тітіркенген','y','   Тітіркенген тоқ ішек cиндромы Тітіркенген тоқ ішек синдромы (ТТІС) – асқазан-ішек жолдарының бұзылысы, әдетте, іштің кебуімен, ішектегі ауырсынумен және қызметінің бұзылысымен көрініс береді. \r\nІш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыp, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.\r\nӘйелдерде ТТІС ерлерге қарағанда екі есес жиі кездеседі. Ауру балалық шақта басталуы мүмкін, бірақ, көбінесе, 30-40 жаста басталады. 60 жастан кейін бұл синдром алғаш пайда болмайды. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nТітіркенген тоқ ішек синдромы (ТТІС) – асқазан-ішек жолдарының бұзылысы, әдетте, іштің кебуімен, ішектегі ауырсынумен және қызметінің бұзылысымен көрініс береді.  \r\n\r\n  \r\n\r\nІш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.\r\n\r\nӘйелдерде ТТІС ерлерге қарағанда екі есес жиі кездеседі. Ауру балалық шақта басталуы мүмкін, бірақ, көбінесе, 30-40 жаста басталады. 60 жастан кейін бұл синдром алғаш пайда болмайды.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nТітіркенген тоқ ішек синдромының пайда болу себептері белгісіз.\r\n\r\nНегізгі пайда болу себептері: теріс эмоциялар, күйзелістер, инфекциялық аурулар, дәрілік әсер, тамақтану ерекшеліктері (тамақтану тәртібі мен ырғағының бұзылуы, тағам өнімдерінің жеткіліксіздігі және көмірсу құрамдас өнімдерді көп тұтыну).\r\n\r\nТТІС негізгі себебі ретінде жүйке жүйесінің дұрыс жұмыс істемеуін және отырумен өтетін өмір салтын, эндокриндік бұзылыстарды (климакс, дисменорея, етеккір алды синдромы, семіздік, гипотиреоз, қант диабеті, т.б.) атауға болады.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nТТІС негізгі симптомдары – іштің ауырсынуы, іштің кебуі (метеоризм), нәжістің бұзылысы.\r\n\r\nІштегі ауырсынудың келесі тән белгілері бар:\r\n\r\n* Жеңіл жайсыздықтан шыдатпайтын ауырсынуға дейін,\r\n* Айқын шекарасы жоқ, бүкіл ішке таралады.\r\n* Іштің түрлі аумағында әр уақытта пайда болуы мүмкін.\r\n* Күйдіретін, бататын, сыздайтын, қысатын, жайылған, т.б.\r\n* Әдетте, тамақ ішкеннен кейін күшейеді.\r\n* ТТІС анықтауда маңызды белгі  - ұйқы кезінде ауырсынудың болмауы, әдетте, науқас іш аумағындағы ауырсынатын сезімнен оянбайды. Әдетте, оянғаннан кейін пайда болады.\r\n \r\nІштің кебуінен (метеоризм) әдетте, іш күні бойы ұлғаяды, кешке аса ұлғайып, әсіресе, тамақтан кейін ұлғаюы айқын байқалады (көбінесе, түскі астан кейін).\r\n\r\nНәжістің бұзылысы сұйық немесе қатуымен көрініс береді. Іш өткенде нәжіс, көбінесе, таңертеңгілік, таңғы астан кейін байқалады, ішектің босатылу жиілігі 2-5 рет, арасында аз аралықпен.  Нәжіс шығарғысы келу әр тамақ ішкен сайын болады. Ішекті босатқысы келу сезімі аса қолайсыз кезде болуы тән, мысалы, жиналыс кезінде, метрода, қала маңы пойыздарында, емтихан немесе басқа күйзелістік жағдайларда. Нәжіс шығарғысы келу сезімі жиі пайда болуы салдарынан науқас театр, кино, басқа да қоғамдық орындарға барудан бас тартады. ТТІС кезінде іш өтуі ешуақытта түнде пайда болмайтындығын атау қажет. Сонымен қатар, нәжістің салмағы қалыпты болып, тәулігіне 200 г аспайды. Көбінесе, ішектің толық босамау сезімі болады. Нәжісте сілемей, тағамның қорытылмаған бөліктері болады, алайда, ТТІС кезінде нәжісте қан немесе ірің болмайды. Ішекті босату алдында ауырсыну күшейіп, босағаннан кейін едәуір азаюы байқалады.\r\n\r\nІш қатуында нәжіс жиі «қой құмалағындай» болады, яғни, ұсақ тығыз бөліктерден немесе «тығын» тәрізді – яғни, нәжістің алғашқы үлестері соңғыларына қарағанда тығыздау болады. Сондай-ақ, нәжіс қарындаш түрінде – ұзын жіңішке лента тәрізді болуы мүмкін. Іш қатудан кейінгі іш өтуі – бірнеше күндік іркілуден кейінгі сұйық нәжіс болуы мүмкін.\r\n\r\nАс қорытудың іштегі ауырлық, жүрек айнуы, немесе құсу, оң жақтағы ауырсыну секілді симптомдары байқалады.  \r\n\r\nПсихологиялық бұзылыстардың белгілері байқалады: көңіл-күйдің тұрақсыздығы, алаңдау, себепсіз қорқыныш, истерия.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nТТІС болуына арнайы зерттеу жоқ. Дәрігер басқа ауруларды ескеру үшін талдау мен зерттеулерді тағайындайды.\r\n\r\nАнықтаудың негізгі әдістері:\r\n\r\n*  Жалпы қарау\r\n*  Қан талдауы (лейкоцитоз, анемия, СОЭ үдеуі)\r\n* Несеп талдауы\r\n*  Қанның биохимиялық зерттеуі (билирубин, АлТ, АсТ, сілтілік фосфатаза, ГГТП)\r\n* копроцитограмма (нәжісті зерттеу), қанды, іріңді, тамақтың қорытылмаған бөліктерін көруге болады.\r\n* температураны өлшеу (инфекциялық себепті ескеру үшін)\r\n* дене салмағын өлшеу (онкологияны ескеру үшін)\r\n* эндоскопиялық зерттеу\r\n* нәжісті флораға зерттеу (тоқ ішек микрофлорасының құрамын зерттеу),\r\n* колоноскопия (полиптер мен ісіктерді ескеру үшін)\r\n* нәжісті ішекқұртқа зерттеу\r\n* тік ішекті саусақпен зерттеу\r\n* іш қуысы мен жамбас қуысы ағзаларының УДТ (УЗИ)\r\n* эзофагогастродуоденоскопия (асқазан-ішек жолдарының жоғарғы бөлігінің сілемей қабатын қарау)\r\n* ирригоскопия (ішекті рентгендік зерттеу рентген-контрастылық заттектерді қолданумен)\r\n* тыныс алу тесті (аш ішектегі тым көп бактериалдық өсу синдромын, лактаздық жеткіліксіздікті, фруктоза мен сорбитолды көтере алмауды, аш ішектен өту уақытын анықтау үшін)\r\n* психотерапевтінің кеңесі.\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу үшін емдәмді қадағалау, өмір салтын өзгерту, мысалы, дене белсенділігінің дәрежесін арттыру ұсынылады.\r\n\r\nПсихотерапия (науқасты мазалайтын симптомдар күрделі аурудан емес, психикалық жағдайға тікелей байланысты екендігін түсіндіру қажет). \r\n\r\nДәрі-дәрмек құралдарынан жұмсақ транквилизаторлар (науқас күйзеліс немесе алаңдауда болса),  спазмолитиктер (ауырсынуды басу үшін),  антифлатуленттер (метеоризмді азайтуға ықпал ететін препараттар), диареяға қарсы препараттар (смекта, лоперамид), іш жүргізетін құралдар (іш қатуында прокинетиктер ішектің қимыл белсенділігін жақсартады).\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n \r\nТітіркенген тоқ ішек синдромы өмір бойы қайталануы мүмкін. Кейбір адамдар үшін аурудың симптомдары күшті жайсыздық әкеліп, еңбекке қабілетті төмендетеді, әлеуметтік өміріне әсер етеді. Симптомдар әдетте, емдеу басталғаннан кейін жойылады. ТТІС ішекке зақым әкелмейді және күрделі салдарға апармайды.\r\n\r\nТітіркенген тоқ ішек синдромында өмір болжамы – оң. Дәрігер науқкстарды аурудың болжамының ерекшеліктерімен таныстыруы тиіс, бұл олардың психо-әлеуметтік адаптациясын жақсартады.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nТТІС ауыр асқынуды туындатпайды, мысалы, қан кетуі немесе ішек сілемйінің беріштенуі. Дегенмен, Тітіркенген тоқ ішек синдромы бар науқастарда ұдай іш қатуы болса,  копростаз даму қаупі болады (ішекте нәжістің көп жиналуы).\r\n\r\nКопростаздың белгілері:\r\n\r\n* амақтан жиіркену\r\n* іш аумағындағы ауырсыну\r\n* түйілу\r\n* құсу және жүрек айнуы\r\n* несеп пен нәжістің ұстамауы\r\n* естің бұзылысы\r\n* ішектің түйнегі\r\n* Перитонит.\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nМіндетті түрде дәрігерге көрініңіз, егер:\r\n\r\n* Іш өткенде қан аралас болса, айналшық саңылауынан қанды бөліністер болса.\r\n* Соңғы қан талдауына сай анемия болса (гемоглобиннің төмен деңгейі).\r\n* Себепсіз арықтау.\r\n* Іштің өтуі мен ауырсынуы түнде оятып, төсектен тұрғызады.\r\n* Іш өтуімен және ауырсынумен бірге температура байқалады.\r\n* Уақыт өте келе іш өтуі және қатуы күшейіп, әдеттегі емдеуге көнбейді.\r\n* Туыстарыңыздың бірі целиакиямен ауырған (белгілі бір ақуыздар бар тағам өнімдерімен аш ішектің түгінің зақымдануынан болатын тамақ қорыту бұзылысы), ішектің қатерлі ісігі, аналық бездің қатерлі ісігі, Крон ауруы (ішектің созылмалы қабыну ауруы) немесе телімді емес ойық жаралық колит (тоқ ішектің сілемей қабатының созылмалы қабыну ауруы).\r\n* 60 жастан асқан адамда іш өтуі (жиірек және сұйық нәжіс) кенеттен пайда болып, 6 аптадан артық созылады.\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\n* Спортпен шұғылдану (емдік дене шынықтыру, жүзу, жүгіру).\r\n* Үйлесімді және тиімді тамақтану, талшығы мол тағамды тұтыну (көкөністер, жемістер, аскөк), қуырылған, консервіленген, тым ыстық және ащы тағамнан алшақ болу\r\n* Депрессия мен невроздарды уақытылы емдеу.\r\n* Іш өтуі, қатуын емдейтін препараттарды орынсыз қолданбау.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1085,'article','502','Уылу (молочница), қынаптағы ашытқыш инфекция','kz','2018-08-25 11:39:24','2018-08-25 11:28:00','__Қынаптағы ашытқыш инфекция__ (вульвовагинальды кандидоз) – қынаптағы  ашытқы ағзалардың шамадан тыс өсуі. Инфекцияның әсерінен қышу мен ісік пайда болады, зәр шығару кезінде және жыныстық қатынаста ауырады,  сондай-ақ, қынаптан ақуыз ағады.\r\nАшытқыш ифекция денсаулыққа кері әсерін көп тигізе бермейді, бұл тек қатты қолайсыздық пен қобалжу сезімдерін тудырады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=502',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','У','Уылу','y','   Уылу (молочница), қынаптағы ашытқыш инфекция __Қынаптағы ашытқыш инфекция__ (вульвовагинальды кандидоз) – қынаптағы  ашытқы ағзалардың шамадан тыс өсуі. Инфекцияның әсерінен қышу мен ісік пайда болады, зәр шығару кезінде және жыныстық қатынаста ауырады,  сондай-ақ, қынаптан ақуыз ағады.\r\nАшытқыш ифекция денсаулыққа кері әсерін көп тигізе бермейді, бұл тек қатты қолайсыздық пен қобалжу сезімдерін тудырады.\r\n Қынаптағы ашытқыш инфекция (вульвовагинальды кандидоз) – қынаптағы  ашытқы ағзалардың шамадан тыс өсуі. Инфекцияның әсерінен қышу мен ісік пайда болады, зәр шығару кезінде және жыныстық қатынаста ауырады,  сондай-ақ, қынаптан ақуыз ағады.\r\n\r\nАшытқыш ифекция денсаулыққа кері әсерін көп тигізе бермейді, бұл тек қатты қолайсыздық пен қобалжу сезімдерін тудырады.\r\n\r\nҚынаптың ашытқыш инфекциясы бала туу жасындағы әйелдерде жиі кездеседі. Кейде кез-келген жастағы әйелдерде де кездесуі мүмкін. Қынаптағы ашытқыш инфекцияның қауіпін арттыратын белгілі бір факторлар бар. Мысалы: антибиотиктерді, жүктілікке қарсы дәрілерді қолдану, гармондарды алмастыру терапиясы немессе кортикойдтарды қолдану;  жүктілік;  жуыну; қысатын немесе ауа   кірмейтін іш киімдерді киу. Ашытқыш инфекция асқынып кетсе, иммундық жүйедегі аурулар мен қант диабеті сияқты басқа да аурулар мен астасып кетуі мүмкін.\r\n\r\nҚынаптың ашытқыш инфекциясы өздігінен де қайтады. Ал сақталып қалған инфекция болса, онда қажетті дәрі-дәрмектерді пайдалануды талап етеді.\r\n\r\nТегтер: \r\nуылу\r\nқышыну  \r\nинфекция \r\nкандидоз \r\nдисбактериоз\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1086,'article','539','Етеккір циклі','kz','2018-10-05 10:00:46','2018-10-05 09:59:00','Етеккір циклі – 1) айлық цикл, алғашқы етеккір кезеңінің басталуымен келесі етеккірдің басталуына дейінгі  кезеңде гармондардың өзгеруімен сипатталады; 2) ай сайын әйел денесінің жүктілікке дайындалу жүйесі. Жатырда эндрометрия деп аталатын жаңа қабықша пайда болады; аналық бездердің бірі аналық жасуша бөліп, ол өз кезегінде ұрықтандырылмай, кейін аналық жасуша етеккір кезеңінде жатырдан ағып, түсіп кетеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=539',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Е','Етеккір','y','   Етеккір циклі Етеккір циклі – 1) айлық цикл, алғашқы етеккір кезеңінің басталуымен келесі етеккірдің басталуына дейінгі  кезеңде гармондардың өзгеруімен сипатталады; 2) ай сайын әйел денесінің жүктілікке дайындалу жүйесі. Жатырда эндрометрия деп аталатын жаңа қабықша пайда болады; аналық бездердің бірі аналық жасуша бөліп, ол өз кезегінде ұрықтандырылмай, кейін аналық жасуша етеккір кезеңінде жатырдан ағып, түсіп кетеді. Етеккір циклі – 1) айлық цикл, алғашқы етеккір кезеңінің басталуымен келесі етеккірдің басталуына дейінгі  кезеңде гармондардың өзгеруімен сипатталады; 2) ай сайын әйел денесінің жүктілікке дайындалу жүйесі. Жатырда эндрометрия деп аталатын жаңа қабықша пайда болады; аналық бездердің бірі аналық жасуша бөліп, ол өз кезегінде ұрықтандырылмай, кейін аналық жасуша етеккір кезеңінде жатырдан ағып, түсіп кетеді.\r\n\r\n•	1-6 күннің арасы. Жатыр етінің қабығы жұмсарып, ол өз кезегінде етеккірлік қан кетудің басталуына әкеледі. Етеккірдің алғашқы күні – етеккірлік қан кетудің бірінші күні.\r\n•	7-ден 14 күн бойы (фолликулярлы кезең). Жатыр қабықтары жүктілікке дайындалу үшін жуандалады. Аналық жасуша (айына бір рет) ішкі қаптан (фолликула) аналық безге бөлінуге дайындалады.\r\n•	15-тен 28 күнге дейін  (лютеалды кезең). Аналық жасуша босайды (овуляция).\r\n\r\n	Егер аналық жасуша ұрықтандырылса, ол жатыр қуысына еніп, қабырғаға бекітіледі. Жүктілік басталады.\r\n	Егер аналық жасуша ұрықтандырылмаса, жатырдың ішкі қабаты етеккір кезеңінде  қанды сұйықтық түрінде қынап арқылы денеден шығарылады. Бұл цикл қайталанып тұрады.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1087,'article','587','Ауыр жіті респираторлы синдром (АЖРС, атиптік пневмония)','kz','2018-10-05 11:45:03','2018-10-05 11:43:00','__Ауыр жіті респираторлық синдромы (АЖРС, атиптік пневмония)__ – бұл вирустық респираторлық ауру.  Әлемде АЖРС ауруына шалдыққан адам  ең  алғаш 2003 жылы Азияда тіркелді.  Бұл вирус эпидемиясы тоқтатылғанға дейін, бүкіл әлемге бірнеше айдың ішінде таралып кеткен болатын.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=587',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Ауыр','y','   Ауыр жіті респираторлы синдром (АЖРС, атиптік пневмония) __Ауыр жіті респираторлық синдромы (АЖРС, атиптік пневмония)__ – бұл вирустық респираторлық ауру.  Әлемде АЖРС ауруына шалдыққан адам  ең  алғаш 2003 жылы Азияда тіркелді.  Бұл вирус эпидемиясы тоқтатылғанға дейін, бүкіл әлемге бірнеше айдың ішінде таралып кеткен болатын. Ауыр жіті респираторлық синдромы (АЖРС, атиптік пневмония) – бұл вирустық респираторлық ауру.  Әлемде АЖРС ауруына шалдыққан адам  ең  алғаш 2003 жылы Азияда тіркелді.  Бұл вирус эпидемиясы тоқтатылғанға дейін, бүкіл әлемге бірнеше айдың ішінде таралып кеткен болатын.\r\n\r\nАЖРС – ауруы адам өміріне аса қауіпті. Атиптік пневмонияның симптомдары мынадай болып келеді:\r\n•	Жоғары температура;\r\n•	Бас ауруы;\r\n•	Дененің ауырсынуы;\r\n•	Құрғақ жөтел;\r\n•	Пневминиясы (кейінгі кезеңдерәнде)\r\n\r\nҚалай қарағанда да, атиптік пневмония сау адамдарға ауру адаммен жақын байланыс жасағанда жұғатын көрінеді.  АЖРС дем алу арқылы беріледі.  Вирусы бар адам жөтелгенде, немесе түшкіргенде вирустар түкірік немесе сілекей тамшыларымен өзге адамның көзіне, мұрнына, аузына тиіп инфекция таралады екен. Сондай-ақ: сүйіскенде, құшақтасқанда, тамақ немесе су ішетін ыдысты бірге қолданғанда, инфекцияланған адаммен жақын отырып сөйлескенде бұл вирустың жұғу қаупі басым байқалатыны белгілі болды.\r\n\r\nАтиптік пневмония эпидемиясының шыққан жеріне саяхаттап барып жатсаңыз міндетті түрде гигиенаны қатаң сақтаңыз, қолыңызды жиі сабындап жуып тұрыңыз сонда ғана вирус жұқтырудың алдын аласыз. Қазіргі уақытта атиптік пневмониянға қарсы дәрі дәрмектер жоқ. Ғалымдар тестілеу мүмкіндіктерін қолдана отырып ауруға дауа болатын дәрілер мен екпе жолдарын қарастыруда. \r\n\r\nТегтер: \r\nАтиптік пневмония\r\nПневмония\r\nАуыр жіті ресспираторлы синдром\r\nSARS \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1088,'article','599','Целлюлит','kz','2018-10-11 07:14:16','2018-10-11 07:11:00','__Целлюлит__ –генетикалық түрде тек әйелдің денесіне тән созылмалы патология болып табылады. Целлюлиттің пайда болуына бірнеше факторлар  әсер етуі мүмкін: генетикалық, эндокриндік, энзимдік , психосоматикалық, токсикалық және ең маңыздысы тамырлық. Бұрын бұл ауруды – липодистрофия, пассивті май (жойылмайтын майдың күрделі түзілісі) деп атаған. Бірақ, «целлюлит» деген термині бекітіліп,  денсаулық пен сұлулық сөздіктерінде ерекше орынға ие болды.   Еуропа мен АҚШ-та целлюлит мәселесі 1957 жылдан бері маңызды орын алып келеді. Және содан бері қарай, белгілі бір емдеу нәтижелеріне де қол жеткізді. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=599',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ц','Целлюлит','y','   Целлюлит __Целлюлит__ –генетикалық түрде тек әйелдің денесіне тән созылмалы патология болып табылады. Целлюлиттің пайда болуына бірнеше факторлар  әсер етуі мүмкін: генетикалық, эндокриндік, энзимдік , психосоматикалық, токсикалық және ең маңыздысы тамырлық. Бұрын бұл ауруды – липодистрофия, пассивті май (жойылмайтын майдың күрделі түзілісі) деп атаған. Бірақ, «целлюлит» деген термині бекітіліп,  денсаулық пен сұлулық сөздіктерінде ерекше орынға ие болды.   Еуропа мен АҚШ-та целлюлит мәселесі 1957 жылдан бері маңызды орын алып келеді. Және содан бері қарай, белгілі бір емдеу нәтижелеріне де қол жеткізді.  Целлюлит –генетикалық түрде тек әйелдің денесіне тән созылмалы патология болып табылады. Целлюлиттің пайда болуына бірнеше факторлар  әсер етуі мүмкін: генетикалық, эндокриндік, энзимдік , психосоматикалық, токсикалық және ең маңыздысы тамырлық. Бұрын бұл ауруды – липодистрофия, пассивті май (жойылмайтын майдың күрделі түзілісі) деп атаған. Бірақ, «целлюлит» деген термині бекітіліп,  денсаулық пен сұлулық сөздіктерінде ерекше орынға ие болды.   Еуропа мен АҚШ-та целлюлит мәселесі 1957 жылдан бері маңызды орын алып келеді. Және содан бері қарай, белгілі бір емдеу нәтижелеріне де қол жеткізді. \r\n\r\nЦеллюлит – гармондардың жойылып, организмнің үйлесімсіздігінен пайда болатын ауру.  Мұны кейде ұстанған өмір салтына байланысты пайда болатын ауру дейді.  «Апелсин қабықшасы» секілді жұмсақ болады, қатты және қатты мен жұмсақ аралас түрде де кездеседі (Бұл түр ең көп таралған). Осы жағдайларға байланысты әдістер сұрыпталады. \r\n\r\nЦеллюлиттің пайда болуы – көптеген әйелдерге таныс жағдай.  Тері қатпарланғанда алдымен терінің үстінгі қабатынан ұсақ бұдырлар шығады. Содан соң бұл бұдырмақ қосарланып, өлшемсіз пайда бола береді. Соңында целлюлит  аяқ пен санды сұрықсыздандырып жібереді, бір қарағанда саусақпен әбден шұқылаған қамырға ұқсап қалады. Целлюлит тек сыртқы ақаулармен тоқтап қалмайды, тері үстіндегі майлы торларға, шұңқыр-шұңқырларға көз үйреніп қалғанымен, ол өзінің зақымдау функциясын әрі қарай жалғастыра береді. Тіпті ішкі ағзалар мен тіндердің қызметтерін  бұзын жалғастырады. Бастапқы кезеңде, бұл бар болғаны майлы тіндердің өзгеруімен сипатталады, одан кейін ол дами келе, күрделі функцияларға жалғасып, кіші жамбас ағзаларына шабады (етеккірдің тоқтауына, қосалқы өсінділердің пайда болуына жіне т.б. жағдайларға соқтырады).  \r\n\r\nЕмделуі. Целлюлитті емдемес бұрын, ең алыдмен дәрігер-косметологпен кеңесіп алған жөн. Целлюлиттің себепті  спектрі өте көлемді болғандықтан,  әдетте оны  жеке емдеу  керек, және жалпылама қабылданған амалдар ешқендай нәтже бермей жатады, бірақ одан жалпы жағдай нашарлап кетуі ғажап емес.  Қандай жағдайда болмасын науқас бұрынғы өмір сүру дағдысын өзгертуі керек,  тамақтануына көңіл бөлгені абзал.\r\n\r\nҚазіргі уақытта  целлюлитті жеке емдеудің көптеген әдістері бар. Жақсы әсер ететін,және кең таралған әдіс – мезотерапия және целлюлиполиз әдістері. Мезотерапия қазіргі кезде целлюлит жағдайына ғана емес, теріні жасарту әдісі ретінде де  кеңірен қолданылуда.  Бүгінгі таңда прессотерапия және антицеллюлиттық жақпа майларды антицеллюлиттық массажбен үйлестіре қолдану, жақсы нәтиже  беруде. Кейбір емханаларда целлюлиттен айықтыру үшін тіпті сүлікпен емдеу секілді сізге таңсық емдеу түрлерін ұсынуы мүмкін.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1089,'article','632','Гингивит','kz','2018-11-14 07:34:18','2018-11-14 07:27:00','Гингивит – қызыл иектің қабынуы.\r\n \r\nҚызыл иектің қабынуы гингивит деп аталады. Тістің айналасына жиналған кірдегі бактериялар ферменттер (коллагеназдар) түзеді. Олар қызыл иектің тіндерін зақымдап, шірітеді.  Инфекцияланған қызыл иек жағымсыз иіс шығарады, аздап қанайды, тістен ажырай бастайды. Тістің көп түсуі, тіс жегінің зақымынан емес, қызыл иектің ауырғанынан пайда болады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=632',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гингивит','y','   Гингивит Гингивит – қызыл иектің қабынуы.\r\n \r\nҚызыл иектің қабынуы гингивит деп аталады. Тістің айналасына жиналған кірдегі бактериялар ферменттер (коллагеназдар) түзеді. Олар қызыл иектің тіндерін зақымдап, шірітеді.  Инфекцияланған қызыл иек жағымсыз иіс шығарады, аздап қанайды, тістен ажырай бастайды. Тістің көп түсуі, тіс жегінің зақымынан емес, қызыл иектің ауырғанынан пайда болады.\r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nГингивит – қызыл иектің қабынуы.\r\n  \r\nҚызыл иектің қабынуы гингивит деп аталады. Тістің айналасына жиналған кірдегі бактериялар ферменттер (коллагеназдар) түзеді. Олар қызыл иектің тіндерін зақымдап, шірітеді.  Инфекцияланған қызыл иек жағымсыз иіс шығарады, аздап қанайды, тістен ажырай бастайды. Тістің көп түсуі, тіс жегінің зақымынан емес, қызыл иектің ауырғанынан пайда болады.\r\n\r\nСебептері\r\nГингивит пародонт ауруының бірден-бір формасы (тістің айналасын қоршап тұрған тіндер кешені).  Пародонт ауруы – қабыну мен инфекциядан пайда болады. Тістерді ұстап тұрушы тіндердің бұзылуы, сондай-ақ қызыл иектің ауруы, т.б. пародон жіне тіс ұяшығы (альвеолярлық сүйек) байланысты .\r\nГингивит тістегі кірдің ұзақ уақыт тазаланбағанынан да болып жатады.  Тіс кірі – тамақ қалдықтары мен шырыштар жиналан құрамында бактериялары бар жабысқақ материал. Ол тістің ашық жақтарына жабысып алады және ол тіс жиегінің зақымдануын болдыратын бірден бір себепкер.\r\n\r\nЕгер сіз тісті тазаламасаңыз, тіс кірі қалыңдап, қатайып тіске әбден жанасып, тіс тасына айналып кетеді. Тіс кірі мен тіс тасы қызыл иекті тітіркендіріп, оның қабынуына әкеліп соғады. Бактериялар мен токсиндер бүлініп, инфекция түзіп, қызыл иектің ісуіне себеп болады.\r\n\r\nМына жағдайларда гингивиттің даму қаупі туындайды:\r\n•	Кейбір инфекциялардан және жүйелі аурулардан;\r\n•	Ауыз қуысының гигиенасын нашар ұстанғаннан;\r\n•	Жүктілік  кезінде (гармондық өзгерістер қызыл иектің сесімталдығын арттырады);\r\n•	Игере алмайтын диабеттен;\r\n•	Тістің дұрыс қойылмағанынан, тістің ұңғыл-шұңғылдары, тісті қаптағанда дұрыс қоймағаннан,  жасанды тістерден (протез), тіс мостигінен;\r\n•	Фенитоин, висмут және кейбір өндірістік дәрілерді секілді кейбір дәрілерді қолданғаннан;\r\n\r\nГингивит көптеген адамдарда кездеседі. Ол әсіресе адамдардың өспелі кезеңдерінде, ағзада гармондық өзгерісстер пайда болғанда дамиды. Ол адамды  ұзақ уақыт мазалауы да мүмкін, немесе сіздің қызыл иегіңіз бен тісіңізді күтімілдеуіңізге де байланысты дамиды, болмаса жойылады.\r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Қызыл иектің қанауы (тісті щеткамен немесе жай қолмен тазалағанда қан шығады);\r\n•	Қызыл иек ашық-қызыл, немесе қызыл-көгілдір түсті болып кетеді;\r\n•	Қызыл иекке бір нәрссе тисе тез ауырғыз, сезімтал болып кетеді;\r\n•	Ауыз қаусында ойық жара пайда болады;\r\n•	Қызыл иек ісиді;\r\n•	Қызыл иек жылтырап кетеді.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nАуыз қуысы мен тістерді тексеріс кезінде тіс дәрігері қызыл иектің қызыл-көгілдір түсті болып, жұмсақ түрде  ісініп тұрғанын  байқайды.  \r\nҚызыл иек әдетте ауыра бермейді, және орташа сезімталдыққа ие.\r\nТістің түп негізін тексере отырып, ондағы тістің кірі мен тіс тасын ажыратуға болады.\r\nТіс дәрігері қызыл иекті мұқият қарау үшін арнайы бұрғыны пайдалануы мүмкін.  Себебі сол кезде ғана сізді мазалап жүрген гингивит пе, периодонтит па анықтай алады.\r\nӘдетте мұны бір емдегеннен кейін қайта емделу қажет емес. Дегенсен кейін рентгенологиялық тексеріс жүргізгеніңіз абзал, себебі, бұл ауру тістің негізгі құрылымына орнығып алған-алмағандығын анықтауға көмектеседі.\r\n\r\nЕмдеу\r\nЕмдеудің басты мақсаты қабыну процесін азайту болып табылады.\r\nТіс дәрігері тісті тазалауы керек. Ол тістегі жабысқан  қалың кірлерді тазалау үшін арнайы құралдарды пайдалануы мүмкін.\r\n\r\nТісті кәсіби түрде тазалап болғаннан кейін, ауыз қуысының гигиенасын мұқият қадағалау керек.  Тіс дәрігері сізге тіс тазалайтын щетка мен жіпті қалай қолдану керектігін түсіндіріп береді.\r\nТісті кәсіби түрде тазалағаннан кейін, қосымша тіс щеткасымен және тазалағыш жіппен тазалау бір жылға жуық уақытта, не болмаса қызыл иектің ауыруы асқынған жағдайда орын алу керектігі айтылады.\r\nСондай-ақ, ауыз қуысын бактерияға қарсы шайып тұру да мақұлданатын жайт.\r\nНемесе, дұрыс шықпаған тістер мен ауысқан тістердді емдеу керек. \r\nСонымен қатар кез-келген тісті жұлғаннан кейін, оны жақсылап емдеу керек.\r\n\r\nБолжамы\r\nКейбір адамдарда тістегі кірі мен тастарды жойғаннан кейін бір жайсыздық кездеседі.\r\nТісті кәсіби түрде тазалағаннан кейін және мұқият гигиена сақталғаннан кейін қызыл иектің қанауы мен сезімталдығы 1 немесе 2 аптадан кейін азаятын болады.\r\nҚызыл иектің ісінуін басу үшін жылы сұзды су не болмаса, бактерияға қарсы шайындымен  жуып тұру керек. Қабынуға қарсы дәрілер де пайдасын береді.\r\n\r\nСауыққан қызыл иек ашық күлгін түске енеді. Гигиенаны қатаң түрде сақтаса қызыл иектің ауруы қайта мазаламайтын болады.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\nАсқынған жағдайда мына ауруларға ұласады:\r\n•	Қайталанбалы гингивит;\r\n•	Периодонтит;\r\n•	Қызыл иектің немесе жақ сүйектерінде  инфекция немесе абсцесс пайда болады;\r\n•	Ауыз құысында ауру инфекциясы тұрақтап қалады.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nСіз соңғы 6 ай бойы тісіңізді кәсіби түрде тазалатпасаңыз немесе ауыз қуысын тексертпесеңіз, сондай-ақ қызыл иегіңіз ашық қызыл түске еніп кетсе, ісінсе дереу дәрігерге қаралғаныңыз жөн.\r\n\r\nАлдын алу \r\nТістің қабынуын болдырмау үшін, ең бастысы ауыз қуысының  гигиенасын жақсы тұтыну керек.\r\nСіз тісіңізді күніне екі рет жуып тұруыңыз керек, күніне бір рет жіпті де пайдаланыңыз, ал тіпті болма жатса, күніне бір рет тісіңізді тіс пастасымен жуып тұрыңыз. \r\nТіс дәрігері сізге, әр тамақ ішіп болғаннан кейін және ұйықтап тұрғаннан кейін тісіңізді жуып тұруға кеңес береді. Жеке тіс дәрігеріңіз болса, немесе гигиенистіңіз бар болса тісті щеткамен және жіппен қалай дұрыс тазалауға болатындығын сұрап алыңыз.\r\n\r\nЕгер сіздің тісіңіз кірленуге бейім болатын болса, арнайы құрылғаларда пайдалансаңыз да болады. Оларға: тіс тазалағыштарын, тіс щеткасын, ауыз қуысын дымқылдандырып тұратын сулар жатады. Бірақ сіз, ең дұрысы тіс щеткасы мен тіс тазалайтын жіпті пайдаланғаныңыз дұрыс.\r\nТіс тасына және тіс кіріне қарсы ауызды шайып тұру, сондайа-ақ тіс пастасын қолдану дұрыс деген ұсыныс бар.\r\nТісті ылғи кәсіби түрде тазалап тұрғаннан тіс кірі жойылады. Ол үшін  тіпті, тіс щеткасымен жіне тіс тазалағыш жіппен мұқият тазалық жүргізіп тұрса ба пайдалы болмақ.  Көптеген  тіс дәрігерлері кәсіби тіс тазалығын кемінде 6 айдан аспай өткізіп тұру керек деген кеңес береді.\r\n\r\nСинонимдері\r\nҚызыл иектің ауруы; Периодонт ауруы\r\n\r\nНәрестелердің және жас балалардың ауыз қуысының пробламалары (ерлерде / әйелдерде)\r\nТіс мәселесі (ерлерде / әйелдерде)\r\nАуыз қуысының мәселесі (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nГингивит, \r\nГингивиттің себептері, \r\nГингивиттің симптомдары, \r\nГингивиттің диагностикасы, \r\nГингивиттің емделуі   \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1090,'article','683','Жүректің тосыннан тоқтап қалуы','kz','2018-11-19 10:41:53','2018-11-19 10:40:00','Жүректе электірлік жүйе бар, ол жүрек соғысының ритмін бақылайды. Жүректе проблема туындаса, ол жүрек  соғысы ритмінің бұзылуынан болады, мұндай күрделі проблеманы аритмия деп атайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=683',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жүректің','y','   Жүректің тосыннан тоқтап қалуы Жүректе электірлік жүйе бар, ол жүрек соғысының ритмін бақылайды. Жүректе проблема туындаса, ол жүрек  соғысы ритмінің бұзылуынан болады, мұндай күрделі проблеманы аритмия деп атайды. Жүректе электірлік жүйе бар, ол жүрек соғысының ритмін бақылайды. Жүректе проблема туындаса, ол жүрек  соғысы ритмінің бұзылуынан болады, мұндай күрделі проблеманы аритмия деп атайды.\r\n\r\nАритмияның бірнеше түрі бар. Аритмия кезінде жүрек өте сирек немесе ақырын соғады,  не болмаса, тіпті соқпай қалуы да мүмкін. Жүректің тосыннан тоқтап қалуы, науқаста ауытқу болған жағдайда, жүрегі тоқтағанда орын алады. Бұл тоқтап қалудың жүрек ұстамасынан айырмашылығы, ұстама кезінде қан ағысы тоқтап қалады да, жүрек әдеттегі соғысын жалғастыра береді.\r\n\r\nЖүректің тосыннан тоқтап қалуы бірнеше себептерге байланысты орын алады. Себептері: жүрек қантамырларының аурулары, физикалық стресс, сондай-ақ кейбір тума аурулардың әсерінен болады. Кейде дәрігерлер жүректің не үшін тосыннан тоқтап қалатынын анықтай алмай жатады.\r\n\r\nЖүрек тоқтап қалған жағдайда, жедел медициналық көмек берілмесе, адам бірнеше минуттың ішінде өліп кетуі де мүмкін. Тек адам  жүрек дефибриллияциясын жасатқан болса ғана ажал аузынан арашалап алып қалуға мүмкіндік туады. Дефибрилляция – электроимпульсті әсер беру әдісі. Ол жүрек бұлшықеттерінің электірлік белсенділігін қайта қалпына келтіру үшін қолданылатын әдіс. Жүрегі тоқтап қалған адамды дефибриляцияның алдында, жүрек-өкпелік реанимациясынан өткізу керек, содан кейін ғана дефибриляторды қолданса болады.\r\n\r\nЕгер сіздің жүрегіңіз бұрын тосыннан тоқтаған болса, импланталған дефибриллятор қайта тоқтаудың алдын алып, өлім қаупін азайтады.\r\n\r\nТегтер: \r\nжүректің тоқтауы\r\nжүректің тосыннан тоқтауы\r\nжүрек қантамырларының жүйесі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1091,'article','800','Дем қысылу немесе тыныстың тарылуы','kz','2018-11-28 11:59:37','2018-11-28 11:57:00','Дем қысылу – бұл патологиялық жағдай,  өкпеден қанға оттегінің жетіспеуінен туындайды. Сондай-ақ, демнің қысылуы өкпенің қандағы көмірқышқыл газын жоя алмауынан да дамиды. Қанда көмірқышқыл газының көп мөлшерде жиналуынан, ішкі ағзалардың бүлінуі ғажап емес.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=800',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Дем','y','   Дем қысылу немесе тыныстың тарылуы Дем қысылу – бұл патологиялық жағдай,  өкпеден қанға оттегінің жетіспеуінен туындайды. Сондай-ақ, демнің қысылуы өкпенің қандағы көмірқышқыл газын жоя алмауынан да дамиды. Қанда көмірқышқыл газының көп мөлшерде жиналуынан, ішкі ағзалардың бүлінуі ғажап емес. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nДем қысылу – бұл патологиялық жағдай,  өкпеден қанға оттегінің жетіспеуінен туындайды. Жүрек, ми  сияқты ішкі ағзалар, жұмысын жақсарту үшін қандағы оттекке жеткілікті түрде қанығуы қажет. Сондай-ақ, демнің қысылуы өкпенің қандағы көмірқышқыл газын жоя алмауынан да дамиды. Қанда көмірқышқыл газының көп мөлшерде жиналуынан, ішкі ағзалардың бүлінуі ғажап емес.\r\n\r\n\r\n\r\nТыныс алатын ауа мұрын жолдары, кеңірдек және бронхтар арқылы өкпеге өтеді. \r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nТыныс алу функциясына әсер ететін түрлі аурулар және патологиялық жағдайлар  дем қысылуының бірден-бір себебі болуы мүмкін. \r\n\r\nМысалы:\r\n\r\n•	ӨСОА (өкпенің созылмалы обструктивті ауруы), пневмония, өкпе эмболиясы және кистозды фиброз секілді өкпе аурулары;\r\n•	Жүйке мен бұлшықеттердің зақымдалуынан туындайтын потолагиялық жағдайлар, мысалы, жұлынның жарақаттануы, бұлшықеттік дистрофия және инсульт;\r\n•	Өкпе айналасындағы тіндер мен қабырғалардың зақымдалуы. Кеуде қуысының бұзылысы да осы патологияны тудыруы  мүмкін.\r\n•	Наркотиктар мен ішімдіктің артық мөлшерде қолдану;\r\n•	Түтін мен зиянды газдарды жұтқаннан болатын түрлі  зақымданулар\r\n\r\n\r\nЕмделуі\r\n\r\nЕмдік тәсіл дем қысылуының  ауырлық дәрежесіне және жедел немесе созылмалы түріне байланысты, және оның қаншалықты күрделі болуына қасарсы жүргізіледі. Және де емдеу  тыныс алуды қиындатқан себептерге де байланысты орындалады. Тыныс алу функциясын жеңілдету үшін, сіз оттегілік терапия немесе басқа да емдер ала аласыз.\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nоттегі\r\nөкпе\r\nтыныс алу\r\nкөмірқышқыл газ\r\nтыныс алу жүйесі\r\nтыныс алудың қиындауы\r\nдемнің қысылуы\r\nбронхтар\r\nтрахея    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),