''__Astma (Demikpe)__''

''__Astma__'' (demikpe) - bronhıoldardyń nemese ókpeniń aýa joldarynyń derttik jaǵdaıy, osy aýa joldarynyń tarylýymen sıpattalady. Bul sozylmaly aýrý; demikpe adamdarda ómir boıy qosarlanýmen ótýi múmkin.

Demikpeniń úsh túri bar:

''__1. tynys alý joldarynyń bitelýi.__'' Qalypty tynys alýda tynys alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalary bosańsyǵan túrde bolady jáne aýa erkin ótedi. Alaıda, demikpesi bar adamdarda allergııa týyndatatyn zattekter, qorshaǵan ortanyń titirkendirgishteri  alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalarynyń qysylýyna aparady jáne aýa olardan erkin óte almaıdy. Aýanyń jetkilikti  túspeýi adamda aýanyń jetispeýin týyndatady, al tarylǵan tynys alý joldary arqyly ótetin aýa ysqyratyndaı dybys shyǵarady, bul ysqyratyn tynys alý retinde belgili.

''__2. Qabyný.__'' Demikpesi bar adamdarda bronhıoldar isingen, qyzyl tústi bolady. demikpeniń  bolashaqta ókpede qandaı dertti ózgeristerin týyndatýy múmkindiginde osy qabyný  edáýir rol atqarady. Sondyqtan, osy qabynýdy emdeý demikpesi bar adamdarda bolashaq úshin ózekti sanalady. 

''__3.Tynys alý joldarynyń titirkengishtigi.__'' Demikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary asa sezimtal keledi. olar ádette, tozań, janýarlardyń tirshiliginiń ónimderi, shań jáne tútin sekildi túrli jeńil titirkendirgishterge de asa jiti serpin berip, tarylady.

''__Demikpe kimde damıdy?__''

Demikpe kez kelgen jasta damıdy, biraq, jastarda keń taralǵan (40 jasqa deıin). 
otbasynda demikpe bolǵan adamdar oǵan beıim keledi. jáne kóbinese, allergııasy bar jáne temeki shegetin adamdarda jıi kezdesedi. Jalpy demikpe kez kelgen adamda, kez kelgen ýaqytta damýy múmkin.

''__Demikpeniń sebebi nede?__''

Demikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary asa sezimtal, qorshaǵan ortanyń titirkendirgish atalatyn túrli faktorlaryna serpin beredi. Osylarmen qatynas demikpeniń sımptomdaryn qozdyrady.

Demikpege shaldyqqan adamdar óz aýrýyn baqylaýǵa alýda belsendi qatysa alady, ol úshin demikpeniń sımptomdaryn kúsheıtetin nemese ustamasyn shaqyratyn faktorlardyń organızmge áserin anyqtap, azaıtýy qajet. Mysaly, demikpe allergııadan bolsa, onyń aldyn alý arqyly demikpeniń de jıiligin jáne aýyrlyǵyn azaıtýǵa bolady.

''__Demikpeniń qandaı qozdyrý mehanızmderi jıi kezdesedi?__''

·         ''__Joǵarǵy tynys alý joldarynyń ınfektsııalary.__'' Sýyq tııý jáne tumaý, bronhıt (úlken tynys alý joldarynyń ınfektsııalary), nemese ınfektsııalyq sınýsıtter demikpeniń ustamasyn shaqyrýy múmkin.

·         ''__Tynys alýda túsetin allergender.__'' Demikpege shaldyqqan adamdardyń 80 paıyzynda aýa arqyly taralatyn zattekterge  allergııa baıqalady, mysaly, aǵash tozańy, shópter men butaqtar, zeńder, janýarlar organızminiń týyndylary, taraqandardyń shańdy bólshekteri men dene bólikteri.

·        ''__ Dáriler.__'' Demikpege shaldyqqan adamdar kóbinese, aspırınge jáne basqa qabynýǵa qarsy preparattarǵa sezimtal, mysaly, ıbýprofen, naproksen, ketoprofen jáne beta-blokatorlar (saqına kezinde bas aýrýyn, júrek aýrýyn, joǵary qan qysymyn jáne glaýkomany emdeý úshin qoldanylatyn).

·         ''__Taǵam ónimderi men taǵamdyq qospalar.__'' Belgili bir taǵam ónimderinde demikpeniń sımptomdaryn qozdyratyn zattekter bolady.

·         ''__Dene júktemesi.__'' Belsendi dene júktemesi demikpege shaldyqqan adamdardyń 80 paıyzynda tynys alý joldarynyń tarylýynyń sebebi bolýy múmkin.

·         ''__Titirkendiretin zattekter.__'' Kóptegen titirkendiretin zattekter mysaly, temeki tútini, aǵash jaǵatyn aspaptar men peshter, ıis sýdyń jáne tazartqysh zattardyń kúshti ıisi,t.b. demikpeni qozdyrý  mehanızmi bolýy múmkin. Sondaı-aq, aýanyń lastanýy nemese býlaný da ustamany týyndatýy yqtımal.

·         ''__Aýa raıy.__'' Sýyq aýa, temperatýra men ylǵaldylyq ózgeristeri demikpeniń sebebi bolýy múmkin.

·         ''__Kóńil-kúıdiń aıqyn buzylystary.__'' Qozý, qatty jylaý, aıqaı, kúızelis, ashý nemese kúlki ustamany shaqyrýy múmkin.

·         ''__Asqazan-óńesh reflıýksi atalatyn aýrý.__''

''__Qozdyrý  mehanızmderi demikpeniń barysyn qalaı ýshyqtyrady?__''

Demikpege  shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary árdaıym qabynǵan jáne asa sezimtal, sondyqtan, olar syrtqy faktorlarǵa -”qozdyrý mehanızmderine” serpin beredi. Osy mehanızmdermen qatynastyń saldarynan tynys alý joldary qysylady, qabynýy kúsheıedi, jáne olar silemeımen biteledi, bul tynys alýdyń qıyndaýyna, demikpege, nemese onyń sımptomdarynyń kúsheıýine aparady.  Demikpeniń ustamasy qozdyrý mehanızminiń áserinen keıin birden nemese birneshe kún nemese aptadan keıin bastalýy múmkin.

Demikpeni qozdyratyn mehanızmderdiń kóptegen túrleri bar. Olarǵa serpin ár adamda ár ýaqytta túrli bolady. belgili bir mehanızmder bireýler úshin qaýipsiz, al basqalarda qabynýdy kúsheıtýi múmkin. Bireýler úshin olardyń sany kóp, basqalar úshin – bireý, nemese anyqtaý qıynǵa túsedi. Osy qozdyrý mehanızmderin taný jáne olardan qatynastan múmkindiginshe alshaq bolý demikpeni baqylaýǵa alýdy júzege asyrý úshin asa mańyzdy. Al baqylaýdyń jaqsy tásili – demikpege qarsy preparattardy qoldaný.

''__Men  úshin qozdyrý  mehanızmderi ne ekendigin qalaı bilýge bolady?__''

Demikpeniń sımptomdary paıda bolǵan kezdegi faktorlardy anyqtaý – demikpeniń qozdyrý  mehanızmderin tanýdaǵy alǵashqy qadam. Olar kóp bolǵanymen, siz olardyń bárine serpin bermeısiz. Bireýlerde qozdyrý  mehanızmi – bireý ǵana, basqada kóp bolýy yqtımal.

Kóptegen jaǵdaılarda demikpeniń qozdyrý  mehanızmderin serpin berý tarıhynan bilýge bolady, jáne teri synamalary men qan taldaýynan. Dáriger pnevmotahometr atalatyn quraldy qoldanýdy usynýy múmkin.

Pnevmotahometr ókpeden aýa qandaı kólemde jáne qanshalyqty jıi shyǵatynyn ólsheıdi. Bul qural tynys alýdyń ózgerisin ýaqytyly baıqaýǵa kómektesedi jáne demikpeniń alǵashqy belgilerin anyqtaıdy. Demikpege qarsy kómek kórsetetin mamannan nemese dárigerden sizge pnevmotahometr paıdaly bolýy jaıynda surańyz.

''__Demikpeniń sımptomdary qandaı?__''

Demikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary qysylǵanda, isingende nemese silemeımen bitelgende sımptomdary paıda bolady. olarǵa jatatyndar:

·         jótel, ásirese, túnde. 

·         Ysqyratyn tynys alý (joǵary ekpindi ysqyryq dybysy, tynysty shyǵarǵanda) 

·         Aýa jetpeý sezimi 

·         Keýdeniń qysylý, aýyrsyný sezimi

Demikpege shaldyqqan adamdardyń bárinde birdeı sımptomdar bola bermeıdi. Olardyń barlyǵy birden bolmaýy nemese ár túri ár ýaqytta bolýy múmkin. Demikpeniń túrli ustamasy sımptomdarynyń bir-birinen aıyrmashylyǵy bolady, bir ustamada ortasha bolsa, keleside aýyr bolýy múmkin. Demikpeniń ustamasy – sımptomdardyń kenet ýshyǵýy.

''__Demikpe  dıagnozy qalaı qoıylady jáne emdeledi?__''

Demikpege kúmán bolsa, dárigerge kóriný qajet. Dáriger osy aýrýdy anyqtaýǵa test ótkizedi.   Dıagnoz anyqtalsa, ony emdeý úshin, jaǵdaıdy, ózin sezinýdi  jaqsartý úshin, demikpeniń paıda bolýyna aparǵan máselelerdi sheshýdiń kóptegen ádisteri bar.

''__Demikpeniń dıagnostıkasy__''

Demikpeni anyqtaý úshin dáriger syrtqatnamany, otbasynyń syrqatnamasyn jáne sımptomdardy zertteıdi. Tynys alýdaǵy ómirde bolǵan kez kelgen máselege nazar aýdarady, otbasynda demikpeniń, teri aýrýlarynyń (ekzema), nemese ókpeniń basqa dertti jaǵdaılarynyń bolýyn anyqtaıdy. Sımptomdardy tolyqtaı sıpattaý mańyzdy (jótel, ysqyratyn tynys alý, qysqa tynys alý, keýdedegi qysylý), olardyń qashan jáne qanshalyqty jıi baıqalýyn qosa. 

Dáriger kóptegen zertteýlerge baǵyttaýy múmkin, ókpeniń fýnktsıonaldyq testi, allergııaǵa test, qan taldaýy, keýdeniń jáne muryn qýysynyń rentgendik zertteýi. Osy zertteýlerdiń bári dárigerge demikpeniń bolýyn jáne onyń barysyna áser etetin basqa aýrýdyń bolýyn anyqtaýǵa kómektesedi.

Dáriger deneni de tekseredi, júrek pen ókpeni tyńdaý arqyly (aýskýltatsııa).

''__Ókpeniń fýnktsıonaldyq testileri__''

Ókpeniń fýnktsıonaldyq testilerine (nemese ókpeniń qyzmetin zertteý testileri) ókpeniń qyzmetin baǵalaıtyn birqatar sharalar jatady. Olardyń ekeýi jıi demikpeni anyqtaýda qoldanylady -  spırometrııa ján metaholınmen test júrgizý.

·         ''__Spırometrııa.__'' Bul – ókpeden aýanyń shyǵatyn kólemi men jyldamdyǵyn ólsheıtin qarapaıym zertteý. Ol kóbinese, aýa joldarynyń bitelý dárejesin anyqtaý úshin qoldanylady. Spırometrııany bronhodılatator  atalatyn tez áreket etetin preparatty sebýge deıin jáne keıin ótkizedi. Bronhodılatator tynys alý joldaryn keńeıtedi, bul aýanyń olarmen erkin ótýine múmkindik beredi. Osylaısha, dáriger  tynys alý joldarynyń bitelýin dárilik preparattarmen joıylý múmkindigin anyqtaı alady- astmanyń kórsetkishin. Zertteýdi dárigerge kelesi barýda da ótkizýge bolady, qarqynyn jáne emdeý josparyna ózgeris engizý qajettiligin bilý úshin.

·         ''__Metaholınmen test.__'' Bul test, kóbinese, balalarǵa qaraǵanda eresekterde jıi qoldanylady. Ol sımptomdar men skrınıngtik spırometrııa demikpe dıagnozyn aıqyn kórsetpegende qoldanylady. 

''Metaholın'' – demikpe bolsa, bul zattekpen tynys alǵanda tynys alý joldarynyń túıilýi jáne tarylýy paıda bolady. Test ótkizgende metaholınniń aerozoldik shańynyń ulǵaımaly mólsherimen tynys alady, spırometrııaǵa deıin jáne keıin.  Ókpe qyzmetiniń keminde 20% tómendeýi - demikpeniń bolýy - metaholındik testiniń oń nátıjesi. Test aıaqtalǵannan keıin metaholınge qarama qarsy áser kórsetýi úshin bronhodılatator taǵaıyndalady.

''__Fýnktsıonaldyq ókpe
 testilerine daıyndyq__''

Spırometrııaǵa daıyndalý úshin ne isteý qajettigin dárigerden surańyz. Metaholınmen testiniń aldynda jaqynda vırýstyq ınfektsııa, sýyq tııýi, vaktsınatsııa nemese ımmýnızatsııa bolsa, dárigerge habarlaý qajet, sebebi, bul test nátıjesine áser etedi.

Test ótkizýge deıingi basqa daıyndyq sharalary:

·         Test ótkizetin kúni temeki shekpeý

·         Test ótkizetin kúni kofe, sháı, kola nemese shokolad tutynbaý 

·         Test ótkizetin kúni dene júktemesine jáne salqynǵa shaldyqpaý 

·         Dári qabyldaýdaǵy ózgeristerge ázir bolý, demikpeni emdeýde qoldanylatyn keıbir dáriler testiniń nátıjesine áser etýi múmkin. Túrli preparattardy qabyldaý ár ýaqyt aralyqtarynda toqtatylýy múmkin. Mysaly, qysqa merzimdi aerozoldy bronhodılatatorlardy qabyldaý testige deıin 8 saǵat buryn toqtatylady, al uzaq merzimdi aerozoldy bronhodılatatorlardy 48 saǵat boıy qabyldaýǵa bolmaıdy. Dáriger taǵaıyndalǵan dárilerdi testige deıin qansha ýaqyt buryn qabyldaýǵa bolatyny jaıynda eskertedi.  

''__Keýde qýysynyń rentgendik tekserýi__''

''Rentgen sýreti'' – arnaıy plenkada nemese flýorestsenttik ekranda beınelenetin, tómen mólsherli radıatsııany paıdalaný nátıjesinde alynatyn aǵzalardyń beınesi.  Rentgendik tekserý aýrýlardyń keń aýqymyn anyqtaý úshin qoldanylady, bronhıtten súıek synyǵyna deıin. Dáriger keýde qýysy aǵzalarynyń qurylysyn kórý úshin rentgendik tekserýdi taǵaıyndaıdy, mysaly, júrekti, ókpeni jáne súıekti. Ókpeniń qurylysyn zertteı otyryp, dáriger sımptomdardy týyndatyn demikpe bolýyn anyqtaı alady.

''__Muryn qýysynyń jaǵdaıyn baǵalaý__''

Muryn qýysynda polıp nemese sınýsıt bolýy demikpeni emdeýdi jáne baqylaýdy ýshyqtyrýy múmkin. Sınýstyq ınfektsııa – ınfektsııa sebepti muryn qýysynyń qabynýy nemese isinýi. Sınýstar suıyqtyqpen tolyp, bitelgende bakterııalar ınfektsııa men qabynýdy týyndatyp, kóbeıedi. Dáriger ınfektsııaǵa kúmán bolsa, muryn qýysynyń jaǵdaıyn baǵalaý úshin KT kórinisi sekildi sınýstardyń arnaıy rentgendik tekserýin taǵaıyndaıdy. Jiti sınýsıt dıagnozyn rastaý úshin keminde 10-12 kún boıy antıbıotıkpen emdeý taǵaıyndalady.

''__GER  jáne qyjyl boıynsha jaǵdaıdy baǵalaý__''

Asqazan-óńesh reflıýksi nemese gastro-ezofagealdy reflıýks (GER) – demikpeniń barysyn aýyrlatýy múmkin taǵy bir derttik jaǵdaı.  Eger dáriger bul aýrýǵa kúmáni bolsa, ony anyqtaıtyn arnaıy testilerdi ótýdi usynady.

''__Allergııa boıynsha jaǵdaıdy baǵalaý__''

Allergııaǵa synamalar demikpeniń sımptomdaryn týyndatýy múmkin qandaı da bir allergııalyq serpindi anyqtaý úshin qajet boolady.

''__Demikpeniń aýyrlyǵyn anyqtaý__''

Osy zertteýlerdiń negizinde dáriger demikpeni anyqtaıdy. Kelesi satyda dáriger demikpeniń aýyrlyǵyn anyqtaıdy, sebebi, bul durys emdeý úshin qajet. demikpeniń 4 túri bar, olar:

''__1. jeńil dárejeli ustamaly demikpe.__'' Sımptomdary aptasyna eki retten sırek bolady, sırek asqyný nemese ustamalar jáne demikpeniń túngi kezde jıi bolmaýy.  (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi).

''2. jeńil dárejeli turaqty (saqtalatyn) demikpe.'' Sımptomdary aptasyna eki retten jıi, kúnine bir retten sırek paıda bolady, al ustamasy ómirdiń qalypty barysyn buzady. Mundaı demikpesi bar adamdarda sımptomdar túnde aıyna eki retten jıi bolmaıdy. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi).

''__3. ortasha dárejeli turaqty demikpe. __''Sımptomdary kúndelikti paıda bolady, túnde – aptasyna bir retten jıirek. Mundaı adamdarda ádette, demikpeniń ustamasy ómirdiń qalypty barysyna áser etedi, bul birneshe kúnge sozylýy múmkin. Sonymen qatar, mundaı naýqastarǵa sımptomdardy baqylaý úshin tez áreket etetin demikpege qarsy dárilerdi kúndelikti qoldaný qajet bolady. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi.)

''__4. turaqty demikpeniń aýyr túri.__'' Sımptomdary kúndiz-túni toqtamaıdy, tirshilik etý shekteledi, demikpeniń ustamasy jıi bolady. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi.)

''__Demikpege  qarsy dáriler__''

Demikpe – sozylmaly aýrý (ómir boıy bolatyn), bul kezde tynys alý joldarynyń silemeı qabaty qabynady, bul aýa ótýiniń shektelý jaǵdaılarynyń qaıtalanýymen, silemeı men jótel paıda bolýymen ýshyǵady.

''__Emdeý__''  baǵyttalady:

·         Qabynýdyń jáne jótel, túngi, tańǵy nemese dene júktemesinen keıingi tunshyǵý sekildi sozylmaly sımptomdardyń aldyn alatyn preparattardy qabyldaý (uzaq merzimdik baqylaý dárileri)

·         Demikpeniń ustamalary ustaǵanda emdeý dárilerin berý (jedel járdem preparattary)

·         Demikpeni týyndatatyn zattekter/qubylystarymen qatynasty shekteý

·         Demikpe kúndeliginde kúndelikti sımptomdardy kórsetý

Demikpege  qarsy dárilerdiń jalpy eki túri bolady.

·         ''__Qabynýǵa qarsy dári-dármekter.__'' Kópshilik jaǵdaıda bul demikpeni emdeýdiń mańyzdy bóligi, sebebi, bul preparattar turaqty negizde demikpeniń aldyn alady. Steroıdtar, - ”kortıkosteroıdtar” – demikpege shaldyqqan adamdar úshin qabynýǵa qarsy preparattardyń mańyzdy toby. Bul preparattar tynys alý joldaryndaǵy isinýdi  jáne silemeı túzilýin azaıtady. Nátıjesinde, tynys alý joldarynyń sezimtaldyǵy azaıady, qozdyrýshylarǵa serpin berý yqtımaldyǵy tómendeıdi. 

·         ''__Bronhodılatatorlar.__'' Bul preparattar demikpeniń sımptomdarynda kómektesedi, tynys alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalaryn bosańsytady. Buǵan jaýap retinde tynys alý joldary tez ashylady, ókpege aýanyń úlken kólemin jiberip/shyǵarady. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılatatorlar ókpeni silemeıden tazartýǵa kómektesedi. Tynys alý joldarynyń ashylýyna saı silemeı jeńil jyljıdy jáne jótelgen kezde jeńil shyǵady. (tolyǵyraq qarańyz: “Bronhodılatatorlar").

Bul dáriler demikpeniń sımptomdaryn baqylaý úshin túrli shemalar boıynsha taǵaıyndalady. Durys emdeý qalypty ómir súrýge múmkindik beredi. Eger emdeý demikpeni baqylaýǵa kómektespese, dárigerdiń keńesin alý qajet.

''__Uzaq merzimdi dári-dármekter: qabynýdy emdeý__''

Dárigerler búginde demikpeniń eki qurambóligin anyqtaıdy: tynys alý joldarynyń qabynýy jáne jiti bronhokonstrıktsııa (tynys alý joldarynyń qysqarýy).

Zertteýler kórsetkendeı, qabynýdyń aldyn alý – demikpeniń ustamalaryn, aýrýhanaǵa jatqyzý men ólim-jitimniń aldyn alýda ózekti shara.

Uzaq merzimdi preparattar uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn, sımptomdary aptasyna eki retten jıi bolatyn, jıi ustamasy qalypty ómir barysyn buzatyn   demikpeni baqylaýǵa alý úshin kúndelikti qabyldanady.

Uzaq merzimdi preparattardyń tıimdisi – tynys alý joldarynyń qabynýyn basatyn túrleri (qabynýǵa qarsy preparattar), alaıda, olarmen qatar áserin kúsheıtý úshin qoldanylatyn basqa túrleri de bar.

''__Uzaq merzimdik dárilerge jatatyndar:__''

·         Kortıkosteroıdtar (ıngalıatsııa túri - turaqty demikpeni emdeıtin qabynýǵa qarsy preparattar.) 

·         Jasýshalar membranasyn turaqtandyrǵyshtar (qabynýǵa qarsy preparattar) 

·         Beta – antagonıstter, uzaq merzimdik (bronhodılatatorlar, qabynýǵa qarsy preparattarmen birge jıi qoldanylady) 

·         Teofıllın (bronhodılatator, qabynýǵa qarsy preparattarmen birge qoldanylady, túngi sımptomdardyń aldyn alý úshin) 

·         Leıkotrıenderdiń modıfıkatorlary (steroıdtarǵa jáne jasýshalar membranasyn turaqtandyrǵyshtardyń balamasy).

''__Jedel járdem kórsetý dárileri: demikpeniń ustamasyn toqtatý__''

Bul preparattar demikpeniń ustamasynyń sımptomdarynda  (jótel, keýdeniń qysylýy, ysqyratyn dybys - tynys joldary bronhokonstrıktsııasynyń belgileri) qajetti kómek kórsetý úshin qoldanylady.

Olarǵa jatatyndar:

·         Beta – antagonıster qysqa merzimdik (bronhodılatatorlar – demikpeniń ustamalarynda jáne dene júktemesinen týyndaǵan demikpeniń sımptomdarynyń aldyn alý úshin tańdalatyn dáriler. 

·         Antıholınergetıkter (bronhodılatatorlar – tez áreket etetin beta – antagonısterge qosymsha túrde nemese balama retinde qoldanylady). 

·         Júıelik kortıkosteroıdtar (qabynýǵa qarsy preparattar, aýrýdy tez baqylaýǵa alý úshin qıyn jaǵdaıda, basqa dáriler endi qoldanyla bastalǵanda, saýyǵýdy tezdetý úshin qoldanylady).

''__Ingalıatorlar, aerozolder men tabletkalar__''

Demikpeni emdeıtin preparattar ıngalıatsııaǵa arnalǵan mólsherlengen ıngalıator - qurǵaq untaq nemese aerozol túrinde, nemese ishiletin tabletka/suıyqtyq túrinde shyǵarylady.

Keıbir demikpege qarsy preparattardy qatar qabyldaýǵa bolady.  
Eki túrli preparattyń birigýinen turatyn birqatar ıngalıatorlar bolady.  Bul  quraldar eki dárige bir kózden túsýge múmkindik beredi, emdeý ýaqytyn azaıtyp, demikpeniń sımptomdaryn emdeýge qajetti ıngalıatorlardyń sanyn azaıtady. 

''__Demikpege qarsy, retseptsiz satylatyn preparattar bolady ma?__''

''__Iá.__'' Retseptsiz satylatyn demikpege qarsy keń taralǵan preparattar: Prımaten Mıst jáne Bronkeıd. Ekeýi de bronhodılatator sekildi áreket etedi, tynys alý joldarynyń mańyndaǵy bulshyq etterdi bosańsytady. Olar qysqa merzimdi jeńildetedi (20-30 mınýt), biraq, demikpeniń sımptomdaryn baqylaýǵa alýǵa nemese ustamasynyń aldyn alýǵa múmkindik bermeıdi. Qan qysymy joǵary, dıabeti, tıreoıdozy bar nemese júregi aýyratyn adamdarǵa  PrımatenMıst pen Bronkeıd usynylmaıdy.

Ókinishke qaraı, kóptegen adamdar osy preparatty taǵaıyndaýsyz nemese shamadan artyq qoldanady. Olar uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa arnalmaǵan, osyǵan qaramastan, keıbir adamdar olardy demikpeniń sımptomdaryn emdeý úshin kúndelikti qoldanady. Bul preparattar demikpeni baqylaýǵa almaıtyndyqtan, olar sáıkes em almaýy múmkin.

Eger demikpege qarsy preparatty retseptsiz qabyldaıtyn bolsańyz, demikpeniń sımptomdary jıi paıda bolsa, dárigermen keńesý qajet. Eger demikpege qarsy preparattardy retsepti boıynsha qabyldaıtyn bolsańyz, retseptsiz
 preparattardy  keıde qoldanatyn bolsańyz da dárigerge habarlaý qajet. Sebebi, qajettiden artyq dári qabyldaýǵa bolmaıdy.

''__Allergııaǵa  qarsy  ınektsııalar demikpeni emdeýge qoldanylady ma?__''

Sońǵy birqatar zertteýler kórsetkendeı, allergııaǵa qarsy ınektsııalardy allergııasy bar balalarǵa taǵaıyndaýda allergııanyń sımpomdarymen qatar olarda demikpeniń damý múmkindigi de azaıǵan. Sonymen qatar, demikpeniń kóptegen jaǵdaılary allergııadan týyndaıtyndyqtan, allergııanyń barysyn baqylaǵan jón, demikpeniń ustamalarynyń jıiligin azaıtý úshin.

Dárigermen allergııaǵa qarsy ınektsııalar taǵaıyndaý qajettigi týraly keńesińiz.

''__Árdaıym demikpege qarsy preparattar qabyldaý qajet bolady ma?__''

Demikpege  qarsy preparattar qabyldaý qajettigi demikpeniń túriniń aýyrlyǵyna jáne sımptomdarynyń jıiligine táýeldi. Mysaly, eger demikpeniń sımptomdary allergııa asqynǵanda paıda bolsa, sımptomdardy baqylaıtyn dárilerdi sol kezeńde qabyldaý qajet. Alaıda, demikpesi bar adamdardyń kópshiligine kúndelikti dáriler qabyldaý qajet.