INSERT INTO `tiki_articles` VALUES (938,'','Asqazan men ultabardyń oıyq jarasy','','','qz','s','',0,'',7852,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531709340,1563245340,1531711331,'Oıyqjara aýrýy — bul kezde adamnyń asqazanynyń jáne/nemese ultabarynyń (qaqpadan keıin keletin ash ishektiń bastapqy bóligi) qabyrǵasynda tereń aqaýlar men oıyq jaralar paıda bolady\r\n\r\nKóbinese, oıyq jaralar asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatynda paıda bolady, ıaǵnı, asaqazan qabyrǵasynyń betkeri qabatynda. Alaıda, oıyq jaralar tereńirek qabatta da paıda bolýy múmkin (bulshyq ettik jáne/nemese sirnelik).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nOıyqjara aýrýy — bul kezde adamnyń asqazanynyń jáne/nemese ultabarynyń (qaqpadan keıin keletin ash ishektiń bastapqy bóligi) qabyrǵasynda tereń aqaýlar men oıyq jaralar paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"54\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Adamnyń asqazan-ishek joldary\'\'\r\n\r\nKóbinese, oıyq jaralar asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatynda paıda bolady, ıaǵnı, asaqazan qabyrǵasynyń betkeri qabatynda. Alaıda, oıyq jaralar tereńirek qabatta da paıda bolýy múmkin (bulshyq ettik jáne/nemese sirnelik).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"55\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Asqazandaǵy nemese ultabardaǵy oıyq jara aýrýy – asqazannyń nemese ash ishektiń joǵarǵy bóliginiń (ultabar) silemeı qabatyndaǵy tereń aqaý.\'\'\r\n\r\n\'\'Oıyq jara – asqazan qabyrǵasynyń silemeı qabatynyń qabynǵan tereń aqaýy. Qabyný, ınfektsııalyq nemese qaterli jaǵdaılardan týyndaıdy.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"56\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýynyń damýynyń basty sebebi - \'\'Helicobacter pylori (H.pylori)\'\' bakterııasy. Asqazannyń oıyq jarasynan zardap shegetin adamdardyń kópshiliginde bul bakterııalar asqazan-ishek joldarynda ómir súredi. Degenmen, asqazanynda \'\'H.pylori.\'\' bakterııasy tabylǵan adamdardyń barlyǵynda oıyq jara aýrýy damı bermeıdi.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýynyń paıda bolýynyń jáne damýynyń qaýpin arttyratyn faktorlardy áser etýge bolatyn jáne áser etýge bolmaıtyn túrge bólýge bolady:\r\n\r\nÁser  etýge bolatyn faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·       Júıkelik-psıhıkalyq faktorlar (kúızelister). Asqazanda tuz qyshqylynyń óndirilýi, sondaı-aq, onyń qımyldaý qabileti júıke júıesiniń jaǵdaıymen ózara baılanysta. Oıyq jara aýrýyna shaldyqqan naýqastardyń 50-60 paıyzynda nevrozdar men depressııalar baıqalady.\r\n\r\n·       Alkogoldi shamadan artyq tutyný\r\n\r\n·       Atsetılsalıtsıl qyshqylyn (aspırındi), ıbýprofendi, naproksendi, nemese basqa steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy (NPVP) udaıy qabyldaý. Aspırındi nemese basqa NPVP keıde qabyldaý qaýipsiz.\r\n\r\n·       Temeki shegý\r\n\r\nÁser  etýge bolmaıtyn faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Tuqym qýalaý\r\n* Naýqastyń jynysy men jasy\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKishi oıyqjaralar qandaı da bir sımptomdardy týyndatpaıdy. Al keıbir oıyqjaralar kúrdeli qan ketýin týyndatady.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýyna kelesiler tán:\r\n\r\n·       Ishtiń joǵarǵy bóliginde (epıgastraldyq aýmaq) kúıdiretin, syzdaıtyn, ustama tárizdi aýyrsyný. Ádette, asqazannyń oıyq jarasynda aýyrsyný tamaq ishkennen keıin 30-60 mınýt ótkende paıda bolady, al ultabardyń oıyqjarasynda aýyrsyný ash qarynǵa  paıda bolady - “ashtyq aýyrsyný ”, tamaq ishkennen keıin basylyp, 2-3 saǵat ótkennen keıin qaıta paıda bolady, sondaı-aq, túngi aýyrsynýlar.\r\n\r\n·       Júrek aınýy jáne qusý. Qusqannan keıin jeńildeý sezimi paıda bolady, aýyrsyný azaıady nemese joıylady.\r\n\r\n·       Qyjyl (kúıdirý sezimi, óńeshtiń boıymen taralatyn)\r\n\r\n·       Qan aralas nemese tym qoshqyl nájis\r\n\r\n·       Salmaq joǵaltý\r\n\r\n·       Jıi ish qatýy\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jarasyn anyqtaý oıyq jaranyń ólshemi men ornalasqan jerin anyqtaýǵa, sondaı-aq,  helıkobakterıozdy (Helicobacter pylori qozdyrǵyshyn),  asqazannyń qyshqyldyǵyn anyqtaýǵa negizdeledi.  \r\n\r\nArnaıy dıagnostıka ádisi - fıbrogastrodýodenoskopııa (FGDS). Ádis asqazan qabyrǵasynyń nemese ultabardyń betkeri qabatyn (silemeı qabyǵy) óńesh arqyly asqazanǵa engiziletin zondpen qaraý.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"57\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Fıbrogastrodýodenoskopııa (FGDS) – aqaý izdeý úshin asqazan men ultabarǵa óńesh arqyly endoskopty (shaǵyn ıilgish tútik, ushynda kamera men shamy bar) engizý. Bul kezde kóptegen oıyq jara aýrýlarynyń negizgi sebebi - Helicobacter Pylori bakterııalaryn anyqtaý úshin arnaıy bıopsııalyq qysqysh arqyly tin úlgileri de alynady. Endoskopııa protsedýrasy kezinde oıyqjaradan kúshti qan ketýi bolsa, aýyrsynýdy basatyn ýkol salynýy múmkin.\'\'\r\n\r\nBul ádis asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabyǵynyń betkeri qabynýy bolatyn gastrıt pen gastrodýodenıtten oıyqjarany ajyratýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatyndaǵy qabyný úrdisi ádette, shaǵyn (dıametri birneshe sm) dóńgelek túzilis, shetteri kóterińki, bul qarqyndy qabynýdy bildiredi (qabyný beli).\r\n\r\n__Helıkobakterıozdy anyqtaý úshin eki negizgi ádis qoldanylady:__\r\n\r\n* Mıkroskoptyń kómegimen asqazannyń silemeı qabaty tinderinde bakterııalardy anyqtaý\r\n* Naýqastyń qanyndaǵy Helicobacter pylori qarsy antıdenelerdi anyqtaý (bógde organızmderdi, mysaly, bakterııalar men vırýstardy anyqtap, joıatyn qandaǵy aqýyzdy qosylystar).\r\n \r\nDurys jáne tıimdi emdeýdi taǵaıyndaý úshin FGDS kezinde asqazannyń rN-metrııasyn júrgizedi (qyshqyldyq deńgeıin anyqtaý).\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nOıyq jara aýrýyn emdeýdiń negizgi bólikteri:\r\n\r\n·         helıkobakter ınfektsııasyn joıýǵa baǵyttalǵan emdeý,\r\n\r\n·         asqazannyń qyshqyldyǵyn azaıtýǵa jáne oıyq jaraǵa óń bitirýdi yntalandyrýǵa baǵyttalǵan emdeý,\r\n\r\n·         emdám ustaný.\r\n\r\nOıyq jara aýrýyn emdeý onyń aýyrlyq dárejesine baılanysty jáne konservatıvti (naýqastyń aýrý tártibin ońtaılandyrý, emdámdik usynystardy qadaǵalaý, antıbıotıkterdi jáne sóldenýge qarsy preparattardy qoldaný) nemese hırýrgııalyq (aýrýdyń asqynǵan túrlerinde) joldary bolady.\r\n\r\n \r\nOıyq jara aýrýyn dárilermen emdeýge asqazannyń tuz qyshqylynyń bólinýin azaıtatyn preparattar  kiredi. Eger oıyq jara Helicobacter rylor juqpalanýdan bolsa, dáriger qosymsha túrde antıbakterıaldyq preparattardy keminde, 7 kúnge taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jarasyn emdemese, qaıtalanýy múmkin. Alaıda, dárigerdiń barlyq taǵaıyndaýyn qadaǵalaýda, berilgen dárilerdi ýaqytyly qabyldaýda  H.Pylori ınfektsııasyn tolyq emdep jazýǵa bolady jáne qaıtalaný múmkindigi aıtarlyqtaı azaıady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·       ishki qan ketýi\r\n\r\n·       asqazan qaqpaǵynyń sańylaýynyń tarylýy (obstrýktsııasy)\r\n\r\n·       ish qýysyndaǵy qabyný (perıtonıt)\r\n\r\n·       Asqazannyń nemese ultabardyń perforatsııasy (asqazan nemese ultabar boıy ótetin sańylaý tin perforatsııasy atalady.)\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"58\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Asqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýy tótenshe jaǵdaılarǵa aparýy múmkin. Qan ketý belgisi bolýynda nemese bolmaýynda ishtegi kúshti aýyrsyný asqazan nemese ultabarda oıyq jaranyń tesilýin kórsetýi múmkin. Qoshqyl tústi suıyqtyqpen qusý nemese qara nájistiń bolýy kúrdeli qan ketýin kórsetýi múmkin.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerdiń kómegine júginý qajet__\r\n\r\nBirden dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n·       Ishtiń joǵarǵy bóliginde (epıgastrııde) kenet, kúrt aýyrsyný paıda bolsa\r\n\r\n·       Júrek aınýy, qan aralas qusý baıqalsa\r\n\r\n·       Aıqyn álsizdik baıqalsa\r\n\r\n·       Nájiste qan aralasqan\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAspırın qabyldaýdan alshaq bolyńyz\r\n·       Temeki shegýdi qoıyńyz\r\n\r\nAlkogol tutynýdy shekteńiz.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Olga Lı, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nIlshat Mahpırshaev, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri ','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(939,'','Astma (Demikpe)','','','qz','s','',0,'',19904,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531711380,1563247380,1531712452,'Astma (demikpe) - bronhıoldardyń nemese ókpeniń aýa joldarynyń derttik jaǵdaıy, osy aýa joldarynyń tarylýymen sıpattalady. Bul sozylmaly aýrý; demikpe adamdarda ómir boıy qosarlanýmen ótýi múmkin.','\'\'__Astma (Demikpe)__\'\'\r\n\r\n\'\'__Astma__\'\' (demikpe) - bronhıoldardyń nemese ókpeniń aýa joldarynyń derttik jaǵdaıy, osy aýa joldarynyń tarylýymen sıpattalady. Bul sozylmaly aýrý; demikpe adamdarda ómir boıy qosarlanýmen ótýi múmkin.\r\n\r\nDemikpeniń úsh túri bar:\r\n\r\n\'\'__1. tynys alý joldarynyń bitelýi.__\'\' Qalypty tynys alýda tynys alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalary bosańsyǵan túrde bolady jáne aýa erkin ótedi. Alaıda, demikpesi bar adamdarda allergııa týyndatatyn zattekter, qorshaǵan ortanyń titirkendirgishteri  alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalarynyń qysylýyna aparady jáne aýa olardan erkin óte almaıdy. Aýanyń jetkilikti  túspeýi adamda aýanyń jetispeýin týyndatady, al tarylǵan tynys alý joldary arqyly ótetin aýa ysqyratyndaı dybys shyǵarady, bul ysqyratyn tynys alý retinde belgili.\r\n\r\n\'\'__2. Qabyný.__\'\' Demikpesi bar adamdarda bronhıoldar isingen, qyzyl tústi bolady. demikpeniń  bolashaqta ókpede qandaı dertti ózgeristerin týyndatýy múmkindiginde osy qabyný  edáýir rol atqarady. Sondyqtan, osy qabynýdy emdeý demikpesi bar adamdarda bolashaq úshin ózekti sanalady. \r\n\r\n\'\'__3.Tynys alý joldarynyń titirkengishtigi.__\'\' Demikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary asa sezimtal keledi. olar ádette, tozań, janýarlardyń tirshiliginiń ónimderi, shań jáne tútin sekildi túrli jeńil titirkendirgishterge de asa jiti serpin berip, tarylady.\r\n\r\n\'\'__Demikpe kimde damıdy?__\'\'\r\n\r\nDemikpe kez kelgen jasta damıdy, biraq, jastarda keń taralǵan (40 jasqa deıin). \r\notbasynda demikpe bolǵan adamdar oǵan beıim keledi. jáne kóbinese, allergııasy bar jáne temeki shegetin adamdarda jıi kezdesedi. Jalpy demikpe kez kelgen adamda, kez kelgen ýaqytta damýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń sebebi nede?__\'\'\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary asa sezimtal, qorshaǵan ortanyń titirkendirgish atalatyn túrli faktorlaryna serpin beredi. Osylarmen qatynas demikpeniń sımptomdaryn qozdyrady.\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdar óz aýrýyn baqylaýǵa alýda belsendi qatysa alady, ol úshin demikpeniń sımptomdaryn kúsheıtetin nemese ustamasyn shaqyratyn faktorlardyń organızmge áserin anyqtap, azaıtýy qajet. Mysaly, demikpe allergııadan bolsa, onyń aldyn alý arqyly demikpeniń de jıiligin jáne aýyrlyǵyn azaıtýǵa bolady.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń qandaı qozdyrý mehanızmderi jıi kezdesedi?__\'\'\r\n\r\n·         \'\'__Joǵarǵy tynys alý joldarynyń ınfektsııalary.__\'\' Sýyq tııý jáne tumaý, bronhıt (úlken tynys alý joldarynyń ınfektsııalary), nemese ınfektsııalyq sınýsıtter demikpeniń ustamasyn shaqyrýy múmkin.\r\n\r\n·         \'\'__Tynys alýda túsetin allergender.__\'\' Demikpege shaldyqqan adamdardyń 80 paıyzynda aýa arqyly taralatyn zattekterge  allergııa baıqalady, mysaly, aǵash tozańy, shópter men butaqtar, zeńder, janýarlar organızminiń týyndylary, taraqandardyń shańdy bólshekteri men dene bólikteri.\r\n\r\n·        \'\'__ Dáriler.__\'\' Demikpege shaldyqqan adamdar kóbinese, aspırınge jáne basqa qabynýǵa qarsy preparattarǵa sezimtal, mysaly, ıbýprofen, naproksen, ketoprofen jáne beta-blokatorlar (saqına kezinde bas aýrýyn, júrek aýrýyn, joǵary qan qysymyn jáne glaýkomany emdeý úshin qoldanylatyn).\r\n\r\n·         \'\'__Taǵam ónimderi men taǵamdyq qospalar.__\'\' Belgili bir taǵam ónimderinde demikpeniń sımptomdaryn qozdyratyn zattekter bolady.\r\n\r\n·         \'\'__Dene júktemesi.__\'\' Belsendi dene júktemesi demikpege shaldyqqan adamdardyń 80 paıyzynda tynys alý joldarynyń tarylýynyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n·         \'\'__Titirkendiretin zattekter.__\'\' Kóptegen titirkendiretin zattekter mysaly, temeki tútini, aǵash jaǵatyn aspaptar men peshter, ıis sýdyń jáne tazartqysh zattardyń kúshti ıisi,t.b. demikpeni qozdyrý  mehanızmi bolýy múmkin. Sondaı-aq, aýanyń lastanýy nemese býlaný da ustamany týyndatýy yqtımal.\r\n\r\n·         \'\'__Aýa raıy.__\'\' Sýyq aýa, temperatýra men ylǵaldylyq ózgeristeri demikpeniń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n·         \'\'__Kóńil-kúıdiń aıqyn buzylystary.__\'\' Qozý, qatty jylaý, aıqaı, kúızelis, ashý nemese kúlki ustamany shaqyrýy múmkin.\r\n\r\n·         \'\'__Asqazan-óńesh reflıýksi atalatyn aýrý.__\'\'\r\n\r\n\'\'__Qozdyrý  mehanızmderi demikpeniń barysyn qalaı ýshyqtyrady?__\'\'\r\n\r\nDemikpege  shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary árdaıym qabynǵan jáne asa sezimtal, sondyqtan, olar syrtqy faktorlarǵa -”qozdyrý mehanızmderine” serpin beredi. Osy mehanızmdermen qatynastyń saldarynan tynys alý joldary qysylady, qabynýy kúsheıedi, jáne olar silemeımen biteledi, bul tynys alýdyń qıyndaýyna, demikpege, nemese onyń sımptomdarynyń kúsheıýine aparady.  Demikpeniń ustamasy qozdyrý mehanızminiń áserinen keıin birden nemese birneshe kún nemese aptadan keıin bastalýy múmkin.\r\n\r\nDemikpeni qozdyratyn mehanızmderdiń kóptegen túrleri bar. Olarǵa serpin ár adamda ár ýaqytta túrli bolady. belgili bir mehanızmder bireýler úshin qaýipsiz, al basqalarda qabynýdy kúsheıtýi múmkin. Bireýler úshin olardyń sany kóp, basqalar úshin – bireý, nemese anyqtaý qıynǵa túsedi. Osy qozdyrý mehanızmderin taný jáne olardan qatynastan múmkindiginshe alshaq bolý demikpeni baqylaýǵa alýdy júzege asyrý úshin asa mańyzdy. Al baqylaýdyń jaqsy tásili – demikpege qarsy preparattardy qoldaný.\r\n\r\n\'\'__Men  úshin qozdyrý  mehanızmderi ne ekendigin qalaı bilýge bolady?__\'\'\r\n\r\nDemikpeniń sımptomdary paıda bolǵan kezdegi faktorlardy anyqtaý – demikpeniń qozdyrý  mehanızmderin tanýdaǵy alǵashqy qadam. Olar kóp bolǵanymen, siz olardyń bárine serpin bermeısiz. Bireýlerde qozdyrý  mehanızmi – bireý ǵana, basqada kóp bolýy yqtımal.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda demikpeniń qozdyrý  mehanızmderin serpin berý tarıhynan bilýge bolady, jáne teri synamalary men qan taldaýynan. Dáriger pnevmotahometr atalatyn quraldy qoldanýdy usynýy múmkin.\r\n\r\nPnevmotahometr ókpeden aýa qandaı kólemde jáne qanshalyqty jıi shyǵatynyn ólsheıdi. Bul qural tynys alýdyń ózgerisin ýaqytyly baıqaýǵa kómektesedi jáne demikpeniń alǵashqy belgilerin anyqtaıdy. Demikpege qarsy kómek kórsetetin mamannan nemese dárigerden sizge pnevmotahometr paıdaly bolýy jaıynda surańyz.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń sımptomdary qandaı?__\'\'\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary qysylǵanda, isingende nemese silemeımen bitelgende sımptomdary paıda bolady. olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         jótel, ásirese, túnde. \r\n\r\n·         Ysqyratyn tynys alý (joǵary ekpindi ysqyryq dybysy, tynysty shyǵarǵanda) \r\n\r\n·         Aýa jetpeý sezimi \r\n\r\n·         Keýdeniń qysylý, aýyrsyný sezimi\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdardyń bárinde birdeı sımptomdar bola bermeıdi. Olardyń barlyǵy birden bolmaýy nemese ár túri ár ýaqytta bolýy múmkin. Demikpeniń túrli ustamasy sımptomdarynyń bir-birinen aıyrmashylyǵy bolady, bir ustamada ortasha bolsa, keleside aýyr bolýy múmkin. Demikpeniń ustamasy – sımptomdardyń kenet ýshyǵýy.\r\n\r\n\'\'__Demikpe  dıagnozy qalaı qoıylady jáne emdeledi?__\'\'\r\n\r\nDemikpege kúmán bolsa, dárigerge kóriný qajet. Dáriger osy aýrýdy anyqtaýǵa test ótkizedi.   Dıagnoz anyqtalsa, ony emdeý úshin, jaǵdaıdy, ózin sezinýdi  jaqsartý úshin, demikpeniń paıda bolýyna aparǵan máselelerdi sheshýdiń kóptegen ádisteri bar.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń dıagnostıkasy__\'\'\r\n\r\nDemikpeni anyqtaý úshin dáriger syrtqatnamany, otbasynyń syrqatnamasyn jáne sımptomdardy zertteıdi. Tynys alýdaǵy ómirde bolǵan kez kelgen máselege nazar aýdarady, otbasynda demikpeniń, teri aýrýlarynyń (ekzema), nemese ókpeniń basqa dertti jaǵdaılarynyń bolýyn anyqtaıdy. Sımptomdardy tolyqtaı sıpattaý mańyzdy (jótel, ysqyratyn tynys alý, qysqa tynys alý, keýdedegi qysylý), olardyń qashan jáne qanshalyqty jıi baıqalýyn qosa. \r\n\r\nDáriger kóptegen zertteýlerge baǵyttaýy múmkin, ókpeniń fýnktsıonaldyq testi, allergııaǵa test, qan taldaýy, keýdeniń jáne muryn qýysynyń rentgendik zertteýi. Osy zertteýlerdiń bári dárigerge demikpeniń bolýyn jáne onyń barysyna áser etetin basqa aýrýdyń bolýyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDáriger deneni de tekseredi, júrek pen ókpeni tyńdaý arqyly (aýskýltatsııa).\r\n\r\n\'\'__Ókpeniń fýnktsıonaldyq testileri__\'\'\r\n\r\nÓkpeniń fýnktsıonaldyq testilerine (nemese ókpeniń qyzmetin zertteý testileri) ókpeniń qyzmetin baǵalaıtyn birqatar sharalar jatady. Olardyń ekeýi jıi demikpeni anyqtaýda qoldanylady -  spırometrııa ján metaholınmen test júrgizý.\r\n\r\n·         \'\'__Spırometrııa.__\'\' Bul – ókpeden aýanyń shyǵatyn kólemi men jyldamdyǵyn ólsheıtin qarapaıym zertteý. Ol kóbinese, aýa joldarynyń bitelý dárejesin anyqtaý úshin qoldanylady. Spırometrııany bronhodılatator  atalatyn tez áreket etetin preparatty sebýge deıin jáne keıin ótkizedi. Bronhodılatator tynys alý joldaryn keńeıtedi, bul aýanyń olarmen erkin ótýine múmkindik beredi. Osylaısha, dáriger  tynys alý joldarynyń bitelýin dárilik preparattarmen joıylý múmkindigin anyqtaı alady- astmanyń kórsetkishin. Zertteýdi dárigerge kelesi barýda da ótkizýge bolady, qarqynyn jáne emdeý josparyna ózgeris engizý qajettiligin bilý úshin.\r\n\r\n·         \'\'__Metaholınmen test.__\'\' Bul test, kóbinese, balalarǵa qaraǵanda eresekterde jıi qoldanylady. Ol sımptomdar men skrınıngtik spırometrııa demikpe dıagnozyn aıqyn kórsetpegende qoldanylady. \r\n\r\n\'\'Metaholın\'\' – demikpe bolsa, bul zattekpen tynys alǵanda tynys alý joldarynyń túıilýi jáne tarylýy paıda bolady. Test ótkizgende metaholınniń aerozoldik shańynyń ulǵaımaly mólsherimen tynys alady, spırometrııaǵa deıin jáne keıin.  Ókpe qyzmetiniń keminde 20% tómendeýi - demikpeniń bolýy - metaholındik testiniń oń nátıjesi. Test aıaqtalǵannan keıin metaholınge qarama qarsy áser kórsetýi úshin bronhodılatator taǵaıyndalady.\r\n\r\n\'\'__Fýnktsıonaldyq ókpe\n testilerine daıyndyq__\'\'\r\n\r\nSpırometrııaǵa daıyndalý úshin ne isteý qajettigin dárigerden surańyz. Metaholınmen testiniń aldynda jaqynda vırýstyq ınfektsııa, sýyq tııýi, vaktsınatsııa nemese ımmýnızatsııa bolsa, dárigerge habarlaý qajet, sebebi, bul test nátıjesine áser etedi.\r\n\r\nTest ótkizýge deıingi basqa daıyndyq sharalary:\r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni temeki shekpeý\r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni kofe, sháı, kola nemese shokolad tutynbaý \r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni dene júktemesine jáne salqynǵa shaldyqpaý \r\n\r\n·         Dári qabyldaýdaǵy ózgeristerge ázir bolý, demikpeni emdeýde qoldanylatyn keıbir dáriler testiniń nátıjesine áser etýi múmkin. Túrli preparattardy qabyldaý ár ýaqyt aralyqtarynda toqtatylýy múmkin. Mysaly, qysqa merzimdi aerozoldy bronhodılatatorlardy qabyldaý testige deıin 8 saǵat buryn toqtatylady, al uzaq merzimdi aerozoldy bronhodılatatorlardy 48 saǵat boıy qabyldaýǵa bolmaıdy. Dáriger taǵaıyndalǵan dárilerdi testige deıin qansha ýaqyt buryn qabyldaýǵa bolatyny jaıynda eskertedi.  \r\n\r\n\'\'__Keýde qýysynyń rentgendik tekserýi__\'\'\r\n\r\n\'\'Rentgen sýreti\'\' – arnaıy plenkada nemese flýorestsenttik ekranda beınelenetin, tómen mólsherli radıatsııany paıdalaný nátıjesinde alynatyn aǵzalardyń beınesi.  Rentgendik tekserý aýrýlardyń keń aýqymyn anyqtaý úshin qoldanylady, bronhıtten súıek synyǵyna deıin. Dáriger keýde qýysy aǵzalarynyń qurylysyn kórý úshin rentgendik tekserýdi taǵaıyndaıdy, mysaly, júrekti, ókpeni jáne súıekti. Ókpeniń qurylysyn zertteı otyryp, dáriger sımptomdardy týyndatyn demikpe bolýyn anyqtaı alady.\r\n\r\n\'\'__Muryn qýysynyń jaǵdaıyn baǵalaý__\'\'\r\n\r\nMuryn qýysynda polıp nemese sınýsıt bolýy demikpeni emdeýdi jáne baqylaýdy ýshyqtyrýy múmkin. Sınýstyq ınfektsııa – ınfektsııa sebepti muryn qýysynyń qabynýy nemese isinýi. Sınýstar suıyqtyqpen tolyp, bitelgende bakterııalar ınfektsııa men qabynýdy týyndatyp, kóbeıedi. Dáriger ınfektsııaǵa kúmán bolsa, muryn qýysynyń jaǵdaıyn baǵalaý úshin KT kórinisi sekildi sınýstardyń arnaıy rentgendik tekserýin taǵaıyndaıdy. Jiti sınýsıt dıagnozyn rastaý úshin keminde 10-12 kún boıy antıbıotıkpen emdeý taǵaıyndalady.\r\n\r\n\'\'__GER  jáne qyjyl boıynsha jaǵdaıdy baǵalaý__\'\'\r\n\r\nAsqazan-óńesh reflıýksi nemese gastro-ezofagealdy reflıýks (GER) – demikpeniń barysyn aýyrlatýy múmkin taǵy bir derttik jaǵdaı.  Eger dáriger bul aýrýǵa kúmáni bolsa, ony anyqtaıtyn arnaıy testilerdi ótýdi usynady.\r\n\r\n\'\'__Allergııa boıynsha jaǵdaıdy baǵalaý__\'\'\r\n\r\nAllergııaǵa synamalar demikpeniń sımptomdaryn týyndatýy múmkin qandaı da bir allergııalyq serpindi anyqtaý úshin qajet boolady.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń aýyrlyǵyn anyqtaý__\'\'\r\n\r\nOsy zertteýlerdiń negizinde dáriger demikpeni anyqtaıdy. Kelesi satyda dáriger demikpeniń aýyrlyǵyn anyqtaıdy, sebebi, bul durys emdeý úshin qajet. demikpeniń 4 túri bar, olar:\r\n\r\n\'\'__1. jeńil dárejeli ustamaly demikpe.__\'\' Sımptomdary aptasyna eki retten sırek bolady, sırek asqyný nemese ustamalar jáne demikpeniń túngi kezde jıi bolmaýy.  (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi).\r\n\r\n\'\'2. jeńil dárejeli turaqty (saqtalatyn) demikpe.\'\' Sımptomdary aptasyna eki retten jıi, kúnine bir retten sırek paıda bolady, al ustamasy ómirdiń qalypty barysyn buzady. Mundaı demikpesi bar adamdarda sımptomdar túnde aıyna eki retten jıi bolmaıdy. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi).\r\n\r\n\'\'__3. ortasha dárejeli turaqty demikpe. __\'\'Sımptomdary kúndelikti paıda bolady, túnde – aptasyna bir retten jıirek. Mundaı adamdarda ádette, demikpeniń ustamasy ómirdiń qalypty barysyna áser etedi, bul birneshe kúnge sozylýy múmkin. Sonymen qatar, mundaı naýqastarǵa sımptomdardy baqylaý úshin tez áreket etetin demikpege qarsy dárilerdi kúndelikti qoldaný qajet bolady. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi.)\r\n\r\n\'\'__4. turaqty demikpeniń aýyr túri.__\'\' Sımptomdary kúndiz-túni toqtamaıdy, tirshilik etý shekteledi, demikpeniń ustamasy jıi bolady. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi.)\r\n\r\n\'\'__Demikpege  qarsy dáriler__\'\'\r\n\r\nDemikpe – sozylmaly aýrý (ómir boıy bolatyn), bul kezde tynys alý joldarynyń silemeı qabaty qabynady, bul aýa ótýiniń shektelý jaǵdaılarynyń qaıtalanýymen, silemeı men jótel paıda bolýymen ýshyǵady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý__\'\'  baǵyttalady:\r\n\r\n·         Qabynýdyń jáne jótel, túngi, tańǵy nemese dene júktemesinen keıingi tunshyǵý sekildi sozylmaly sımptomdardyń aldyn alatyn preparattardy qabyldaý (uzaq merzimdik baqylaý dárileri)\r\n\r\n·         Demikpeniń ustamalary ustaǵanda emdeý dárilerin berý (jedel járdem preparattary)\r\n\r\n·         Demikpeni týyndatatyn zattekter/qubylystarymen qatynasty shekteý\r\n\r\n·         Demikpe kúndeliginde kúndelikti sımptomdardy kórsetý\r\n\r\nDemikpege  qarsy dárilerdiń jalpy eki túri bolady.\r\n\r\n·         \'\'__Qabynýǵa qarsy dári-dármekter.__\'\' Kópshilik jaǵdaıda bul demikpeni emdeýdiń mańyzdy bóligi, sebebi, bul preparattar turaqty negizde demikpeniń aldyn alady. Steroıdtar, - ”kortıkosteroıdtar” – demikpege shaldyqqan adamdar úshin qabynýǵa qarsy preparattardyń mańyzdy toby. Bul preparattar tynys alý joldaryndaǵy isinýdi  jáne silemeı túzilýin azaıtady. Nátıjesinde, tynys alý joldarynyń sezimtaldyǵy azaıady, qozdyrýshylarǵa serpin berý yqtımaldyǵy tómendeıdi. \r\n\r\n·         \'\'__Bronhodılatatorlar.__\'\' Bul preparattar demikpeniń sımptomdarynda kómektesedi, tynys alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalaryn bosańsytady. Buǵan jaýap retinde tynys alý joldary tez ashylady, ókpege aýanyń úlken kólemin jiberip/shyǵarady. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılatatorlar ókpeni silemeıden tazartýǵa kómektesedi. Tynys alý joldarynyń ashylýyna saı silemeı jeńil jyljıdy jáne jótelgen kezde jeńil shyǵady. (tolyǵyraq qarańyz: “Bronhodılatatorlar\").\r\n\r\nBul dáriler demikpeniń sımptomdaryn baqylaý úshin túrli shemalar boıynsha taǵaıyndalady. Durys emdeý qalypty ómir súrýge múmkindik beredi. Eger emdeý demikpeni baqylaýǵa kómektespese, dárigerdiń keńesin alý qajet.\r\n\r\n\'\'__Uzaq merzimdi dári-dármekter: qabynýdy emdeý__\'\'\r\n\r\nDárigerler búginde demikpeniń eki qurambóligin anyqtaıdy: tynys alý joldarynyń qabynýy jáne jiti bronhokonstrıktsııa (tynys alý joldarynyń qysqarýy).\r\n\r\nZertteýler kórsetkendeı, qabynýdyń aldyn alý – demikpeniń ustamalaryn, aýrýhanaǵa jatqyzý men ólim-jitimniń aldyn alýda ózekti shara.\r\n\r\nUzaq merzimdi preparattar uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn, sımptomdary aptasyna eki retten jıi bolatyn, jıi ustamasy qalypty ómir barysyn buzatyn   demikpeni baqylaýǵa alý úshin kúndelikti qabyldanady.\r\n\r\nUzaq merzimdi preparattardyń tıimdisi – tynys alý joldarynyń qabynýyn basatyn túrleri (qabynýǵa qarsy preparattar), alaıda, olarmen qatar áserin kúsheıtý úshin qoldanylatyn basqa túrleri de bar.\r\n\r\n\'\'__Uzaq merzimdik dárilerge jatatyndar:__\'\'\r\n\r\n·         Kortıkosteroıdtar (ıngalıatsııa túri - turaqty demikpeni emdeıtin qabynýǵa qarsy preparattar.) \r\n\r\n·         Jasýshalar membranasyn turaqtandyrǵyshtar (qabynýǵa qarsy preparattar) \r\n\r\n·         Beta – antagonıstter, uzaq merzimdik (bronhodılatatorlar, qabynýǵa qarsy preparattarmen birge jıi qoldanylady) \r\n\r\n·         Teofıllın (bronhodılatator, qabynýǵa qarsy preparattarmen birge qoldanylady, túngi sımptomdardyń aldyn alý úshin) \r\n\r\n·         Leıkotrıenderdiń modıfıkatorlary (steroıdtarǵa jáne jasýshalar membranasyn turaqtandyrǵyshtardyń balamasy).\r\n\r\n\'\'__Jedel járdem kórsetý dárileri: demikpeniń ustamasyn toqtatý__\'\'\r\n\r\nBul preparattar demikpeniń ustamasynyń sımptomdarynda  (jótel, keýdeniń qysylýy, ysqyratyn dybys - tynys joldary bronhokonstrıktsııasynyń belgileri) qajetti kómek kórsetý úshin qoldanylady.\r\n\r\nOlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         Beta – antagonıster qysqa merzimdik (bronhodılatatorlar – demikpeniń ustamalarynda jáne dene júktemesinen týyndaǵan demikpeniń sımptomdarynyń aldyn alý úshin tańdalatyn dáriler. \r\n\r\n·         Antıholınergetıkter (bronhodılatatorlar – tez áreket etetin beta – antagonısterge qosymsha túrde nemese balama retinde qoldanylady). \r\n\r\n·         Júıelik kortıkosteroıdtar (qabynýǵa qarsy preparattar, aýrýdy tez baqylaýǵa alý úshin qıyn jaǵdaıda, basqa dáriler endi qoldanyla bastalǵanda, saýyǵýdy tezdetý úshin qoldanylady).\r\n\r\n\'\'__Ingalıatorlar, aerozolder men tabletkalar__\'\'\r\n\r\nDemikpeni emdeıtin preparattar ıngalıatsııaǵa arnalǵan mólsherlengen ıngalıator - qurǵaq untaq nemese aerozol túrinde, nemese ishiletin tabletka/suıyqtyq túrinde shyǵarylady.\r\n\r\nKeıbir demikpege qarsy preparattardy qatar qabyldaýǵa bolady.  \r\nEki túrli preparattyń birigýinen turatyn birqatar ıngalıatorlar bolady.  Bul  quraldar eki dárige bir kózden túsýge múmkindik beredi, emdeý ýaqytyn azaıtyp, demikpeniń sımptomdaryn emdeýge qajetti ıngalıatorlardyń sanyn azaıtady. \r\n\r\n\'\'__Demikpege qarsy, retseptsiz satylatyn preparattar bolady ma?__\'\'\r\n\r\n\'\'__Iá.__\'\' Retseptsiz satylatyn demikpege qarsy keń taralǵan preparattar: Prımaten Mıst jáne Bronkeıd. Ekeýi de bronhodılatator sekildi áreket etedi, tynys alý joldarynyń mańyndaǵy bulshyq etterdi bosańsytady. Olar qysqa merzimdi jeńildetedi (20-30 mınýt), biraq, demikpeniń sımptomdaryn baqylaýǵa alýǵa nemese ustamasynyń aldyn alýǵa múmkindik bermeıdi. Qan qysymy joǵary, dıabeti, tıreoıdozy bar nemese júregi aýyratyn adamdarǵa  PrımatenMıst pen Bronkeıd usynylmaıdy.\r\n\r\nÓkinishke qaraı, kóptegen adamdar osy preparatty taǵaıyndaýsyz nemese shamadan artyq qoldanady. Olar uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa arnalmaǵan, osyǵan qaramastan, keıbir adamdar olardy demikpeniń sımptomdaryn emdeý úshin kúndelikti qoldanady. Bul preparattar demikpeni baqylaýǵa almaıtyndyqtan, olar sáıkes em almaýy múmkin.\r\n\r\nEger demikpege qarsy preparatty retseptsiz qabyldaıtyn bolsańyz, demikpeniń sımptomdary jıi paıda bolsa, dárigermen keńesý qajet. Eger demikpege qarsy preparattardy retsepti boıynsha qabyldaıtyn bolsańyz, retseptsiz\n preparattardy  keıde qoldanatyn bolsańyz da dárigerge habarlaý qajet. Sebebi, qajettiden artyq dári qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\n\'\'__Allergııaǵa  qarsy  ınektsııalar demikpeni emdeýge qoldanylady ma?__\'\'\r\n\r\nSońǵy birqatar zertteýler kórsetkendeı, allergııaǵa qarsy ınektsııalardy allergııasy bar balalarǵa taǵaıyndaýda allergııanyń sımpomdarymen qatar olarda demikpeniń damý múmkindigi de azaıǵan. Sonymen qatar, demikpeniń kóptegen jaǵdaılary allergııadan týyndaıtyndyqtan, allergııanyń barysyn baqylaǵan jón, demikpeniń ustamalarynyń jıiligin azaıtý úshin.\r\n\r\nDárigermen allergııaǵa qarsy ınektsııalar taǵaıyndaý qajettigi týraly keńesińiz.\r\n\r\n\'\'__Árdaıym demikpege qarsy preparattar qabyldaý qajet bolady ma?__\'\'\r\n\r\nDemikpege  qarsy preparattar qabyldaý qajettigi demikpeniń túriniń aýyrlyǵyna jáne sımptomdarynyń jıiligine táýeldi. Mysaly, eger demikpeniń sımptomdary allergııa asqynǵanda paıda bolsa, sımptomdardy baqylaıtyn dárilerdi sol kezeńde qabyldaý qajet. Alaıda, demikpesi bar adamdardyń kópshiligine kúndelikti dáriler qabyldaý qajet.','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(940,'','Atalyq bezdiń buralýy','','','qz','s','',0,'',2175,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531712460,1563248460,1531712924,'Atalyq bezdiń buralýy – uryqtyq tútiktiń dertti buralýy. Onyń nátıjesinde atalyq bezge qan kelýiniń tejelýi oryn alady.\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýynyń sebebi belgisiz. Aýrý kóbinese, jynystyq jetilý kezindegi uldar men jasóspirimderde bolady. Jyl saıyn 25 jastan kishi 4000 erdiń 1-de atalyq bezdiń buralýy bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n__Atalyq bezdiń buralýy dgenimiz ne?__\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýy – uryqtyq tútiktiń dertti buralýy. Onyń nátıjesinde atalyq bezge qan kelýiniń tejelýi oryn alady.\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýynyń sebebi belgisiz. Aýrý kóbinese, jynystyq jetilý kezindegi uldar men jasóspirimderde bolady. Jyl saıyn 25 jastan kishi 4000 erdiń 1-de atalyq bezdiń buralýy bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Atalyq bezderde, nemese uryqtyq tútikterde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik qalta tárizdi qurylymnyń) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵza.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n__Atalyq bezdiń buralýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nBul aýrý kezinde naýqastar umada kúshti aýrýdy sezinedi. Atalyq bez isingen nemese saý atalyq bezge qaraǵanda úlkenirek bolyp kórinedi. Júrek aınýy, qusý, bas aınalýy nemese uryqtyq suıyqtyqta qan bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n__Atalyq bezdiń buralýy qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEmdeýi - uryqtyq tútikti jazý boıynsha operatsııa jasaý qajet. Sondaı-aq, dárigerler atalyq bezdi janyndaǵy tinderge bekitýdi qamtamasyz etýi múmkin, bolashaqta buralý bolmas úshin. Bul shara – orhıpeksııa atalady.\r\n\r\n__Atalyq bezdiń buralýyn qanshalyqty tez emdeý qajet?__\r\n\r\nUmada aýyrsyný bolsa, shuǵyl túrde dárigerge habarlasyńyz. Eger atalyq bezdiń buralýy bolsa, ádette, 6 saǵat ishinde operatıvtik aralasý bolsa, ony saqtaýǵa bolady. Uzaq kútken saıyn zaqymdalǵan atalyq bezdi alyp tastaý yqtımaldyǵy artady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Umanyń isinýi atalyq bezdiń buralýymen baılanysty ma?\r\n* Operatıvtik emdeý qajet pe?\r\n* Operatsııadan keıingi qalpyna kelý kezeńi qanshalyqty uzaq?\r\n* Operatsııadan keıin jaıly seziný úshin ne isteýge bolady?\r\n* Bala órbitýge qabileti bolady ma?\r\n* Jynystyq ómirim qalypty bolady ma?\r\n* Bir ret atalyq bezdiń buralýy oryn alsa, taǵy paıda bolýy múmkin be?','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(941,'','Atalyq bezdiń qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',6436,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531713000,1563249000,1531713872,'Atalyq bezdiń qaterli isigi –umada ornalasqan erlerdiń jynystyq bezderi – atalyq bezde damıtyn qaterli isikter.','__Atalyq bezdiń qaterli isigi__\r\n\r\n__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qoldaý toptary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi –umada ornalasqan erlerdiń jynystyq bezderi – atalyq bezde damıtyn qaterli isikter.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzalaryna jynystyq múshe, uma, uryqtyq kópirshikter jáne qýyq asty bezi jatady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isiginiń naqty sebebi belgisiz. Aýrýdyń damýyna yqpal etýi múmkin qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Atalyq bezdiń aýytqýly damýy\r\n* Keıbir hımııalyq zattekterdiń áseri\r\n* Atalyq bezdiń qaterli isiginiń otbasylyq tarıhy\r\n* AITV-ınfektsııasy\r\n* Atalyq bezdiń qaterli isigi buryn bolǵan\r\n* Krıptorhızm (bir nemese eki atalyq bezdiń umaǵa túspeýi)\r\n* Klaınfelter sındromy.\r\n \r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi – qaterli isikterdiń 15-35 jas aralyǵyndaǵy erlerde keń taralǵan túri. Egde jastaǵy erlerde de bolýy múmkin, uldarda sırek kezdesedi.\r\n\r\nAq násildi erler azııalyq násildi erlerge qaraǵanda bul aýrýdyń paıda bolýyna beıim keledi.  \r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi men vazektomııanyń (sháýet tútingin alyp tastaý) arasynda eshqandaı baılanys joq.\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isiginiń eki negizgi túri bar: semınomdyq jáne semınomdyq emes. Bul isikter sháýet óndiretin jynystyq jasýshalardan ósedi.\r\n\r\nSemınomdyq túri: bul atalyq bezdiń qaterli isiginiń baıaý ósetin túri, kóbinese, 30-40 jastaǵy erlerde jıi kezdesedi. Qaterli isik, ádette, tek atalyq bezde shoǵyrlanady, biraq, lımfa túıinderine taralýy múmkin. Semınomdyq isikter sáýlelik emdeýge asa sezimtal.\r\n\r\nSemınomdyq emes: bul atalyq bezdiń qaterli isiginiń keń taralǵan, tez ósetin túri.\r\n\r\nSemınomdyq emes isikter jasýshalardyń birneshe túrinen turady, jáne osyǵan baılanysty kelesideı ajyratylady:\r\n\r\n* Horıokartsınoma (sırek)\r\n* Embrıonaldyq kartsınoma\r\n* Teratoma\r\n* Saryýyzdyq qaptyń isigi.\r\n \r\nSırek jaǵdaıda atalyq bezdiń isiginiń arqaýlyq (stromalyq) túri kezdesedi. Bul isikter, ádette, qatersiz bolady. Olardyń eki negizgi túri bar: Leıdıg jáne Sertolı jasýshalarynan isikter. Olar ádette, balalyq shaqta paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKeıde aýrý sımptomdarsyz ótýi múmkin. Bolatyn sımptomdary:\r\n\r\n* Atalyq bezdegi jaısyzdyq, aýyrsyný nemese umadaǵy aýyrlyq sezimi\r\n* Arqadaǵy nemese ishtiń tómengi jaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* Atalyq bezdiń ulǵaıýy\r\n* Erlerdiń emshek beziniń ulǵaıýy (gınekomastııa). Alaıda, qaterli isiksiz jasóspirim-uldarda da oryn alady.\r\n* Atalyq bezdiń isinýi.\r\n \r\nIsik metastazdanýy kezinde basqa aǵalarǵa: ókpege, jambas qýysyndaǵy aǵzalarǵa, arqaǵa nemese mıǵa kóshýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde atalyq bezdiń birinde qatty túzilis bolýy múmkin. Dıafanoskopııa – umany ashyq sáýlemen qaraǵanda – bul túzilis arqyly jaryq ótpeıdi.\r\n\r\nTekserýdiń basqa ádisteri:\r\n\r\n* Ish qýysynyń jáne jambas qýysyndaǵy aǵzalardyń KT\r\n* Onkomarkerlerge qan taldaýy: alfa-fetoproteın (AFP), adamnyń horıondyq gonadotropıni (beta-HGCh), laktatdegıdrogenaza (LDG)\r\n* Keýde qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Umanyń ÝDT (ÝZI).\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý kelesige baılanysty:\r\n\r\n* atalyq bezdiń qaterli isiginiń túrine\r\n* aýrýdyń damý satysyna.\r\n \r\nQaterli isikti anyqtaǵannan keıin mıkroskoppen qaraý arqyly isik jasýshalarynyń túrin anyqtaý qajet. Jasýshalar semınomdyq, semınomdyq emes nemese aralas bolady.\r\n\r\nKelesi satysy: qaterli isiktiń deneniń basqa aýmaǵyna taralý dárejesin anyqtaý. Bul isiktiń damý satysyn anyqtaý dep atalady.\r\n\r\n*  I saty – qaterli isik atalyq bezdiń aýmaǵynan tys taralmaǵan.\r\n* II saty – qaterli isiktiń metastazdanýy ish aýmaǵyndaǵy lımfalyq túıinderde shoǵyrlanǵan.\r\n* III saty – qaterli isiktiń metastazdanýy ish aýmaǵyndaǵy lımfalyq túıinderden syrtqa taralǵan (baýyrǵa, ókpege nemese mıǵa).\r\n \r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigin emdeýdiń túrleri:\r\n\r\n* Atalyq bezdi jáne jaqyn jerdegi lımfa túıinderin hırýrgııalyq alyp tastaý (orhıektomııa) (lımfadenektomııa). Bul ádis semınomdyq jáne semınomdyq emes isikterge qoldanylady.\r\n* Rentgen nemese basqa sáýelený túriniń joǵary mólsherlemesi qoldanylatyn sáýlelik emdeý – operatsııadan keıin isiktiń qaıta ósýiniń aldyn alý úshin júrgiziledi. Sáýlelik emdeý tek semınomdyq isikterge qoldanylady.\r\n* Hımııalyq emdeý – emdeýdiń úshinshi túri, bul kezde qaterli isiktiń jasýshalarynyń ósýin tejeý úshin dárilik preparattar qoldanylady. Bul emdeý túri semınomdyq jáne semınomdyq emes isikterge qoldanylady, naýqastardyń tiri qalýyna aıtarlyqtaı úles qosady.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi – qaterli isiterdiń ishindegi oń boljamdy túri. Isiktiń semınomdyq túrinde (joıqyndyǵy álsiz) erlerde erte anyqtalýynda tiri qalý 95% artyq. Aýrýdyń 2-3 satysyndaǵy naýqastardyń aýrý qaıtalanbaıtyndaı tiri qalý kórsetkishi tómenirek jáne isiktiń ólshemine, aýrýdyń bastalý ýaqytyna baılanysty.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi deneniń basqa aýmaqtaryna taralýy múmkin. Keń taralǵan metastazdanýy:\r\n\r\n* Ish qýysy\r\n* ókpe\r\n* ishperdeniń artyndaǵy keńistik (búırektiń qasyndaǵy ish qýysynyń basqa aǵzalarynyń artyndaǵy aýmaq)\r\n* omyrtqa baǵany\r\n \r\nhırýrgııalyq emdeýdiń asqynýlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* operatsııadan keıingi qan ketýi jáne ınfektsııanyń qosylýy\r\n* bedeýlik (eki atalyq bezdi de alyp tastaǵan jaǵdaıda)\r\n \r\nEger bolshaqta balaly bolǵyńyz kelse, sháýetti saqtaý ádisteri týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isiginiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAtalyq bezdi ózdiginshe qarap, qaterli isikti basqa aǵzalarǵa taralmaǵan, erte satysynda anyqtaýǵa bolady. Qaterli isikti erte anyqtaý – tabysty emdeýdiń jáne tiri qalýdyń sátti boljamy.\r\n\r\n{ANAME()}11{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi; Jynystyq jasýshalardyń isigi; Atalyq  bezdiń semınomdyq qaterli isigi; Atalyq  bezdiń semınomdyq emes qaterli isigi.','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(942,'','Atalyq bezdiń jaraqaty','','','qz','s','',0,'',5687,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531714140,1563250140,1531714531,'Atalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Atalyq bezdiń jaraqattarynyń sebebi qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Atalyq bezdiń jaraqatynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Atalyq bezdiń jaraqattary qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nAtalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Atalyq bezdiń jaraqattarynyń sebebi qandaı?__\r\n\r\nAtalyq bezdiń jaraqattary ótip ketetin (mysaly, pyshaqtan, qarýdan) nemese syrttaı (zatpen soqqy) bolatyndyǵyna qaramastan, olardyń barlyǵy atalyq bezdiń ishinara jáne tolyq jarylysyna, atalyq bezdi joǵaltýǵa aparýy múmkin,\r\n\r\nOq nemese pyshaq sekildi ótip ketetin zattardan bolatyn jaraqattar umanyń azdaǵan zaqymdanýyna, jáne qantamyrlary men atalyq bezdiń óziniń aýyr jaraqattaryna aparýy múmkin. Sondaı-aq, jaraqattar tikeleı soqqydan bolýy múmkin, mysaly, beısbol oıynynda, bul kezde atalyq bezdiń qabyǵy jarylýy jáne onyń qantamyrlary zaqymdanýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Atalyq bezdiń jaraqatynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nAtalyq bezdiń nemese umanyń jaraqatynda alǵashqy sımptom retinde kúshti aýyrsyný paıda bolatyndyǵyna qaramastan,  jaraqattyń umanyń ishinde zaqymdaný týyndatatyndyǵyn eskerý qajet. Atalyq bezdiń qabyǵynyń zaqymdanýynda nemese jarylýynda qan ketýi paıda bolady, qan umany sozyp, shıryqtyrady. Sonymen qatar, qannyń jınalýy ınfektsııaǵa aparýy da múmkin, sondaı-aq, atalyq bezdi joǵaltý nátıjesinde nemese qalǵan atalyq bezdi ózindik ımmýndyq júıeniń zaqymdaýynda bala órbitýde máseleler paıda bolýy múmkin. Aýyr jaraqattarda zaqymdanǵan atalyq bezdi ishinara nemese tolyq alyp tastaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nAtalyq bezdiń mańyndaǵy kúshti aýyrsyný epıdıdımıtke – atalyq bezdiń qosalqysynyń juqpasymen nemese qabynýymen baılanysty bolýy múmkin. Epıdıdımıtte qosalyq atalyq bezben qosa azdap isinip, qabynady. Bul aýrýdy emdemese, qan aınalymy buzylysy saldarynan atalyq bezdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nJoǵaryda atalǵan sımptomdar ádette, jeńil emdeledi. Biraq, bir tań qalatyny, atalyq bezdiń isikteriniń edáýir sany azdaǵan jaraqattardan keıin, atalyq bezderdi muqııat qaraǵanda anyqtalady. Kóptegen erler ózderin durystap qaraǵanǵa deıin atalyq bezdiń qabyǵynyń ústinde bolatyn aýyrsynbaıtyn, qatty túzilistiń bar ekendigin bile bermeıdi. Kópshilik soqqyny elemeı, medıtsınalyq kómekke júginbeı, qatelesedi. Atalyq bezdiń jaraqaty shuǵyl medıtsınalyq kómekti talap etedi! Eger atalyq bezdiń qaterli isigi erte satysynda anyqtalsa, ony emdep, jazýǵa bolady. Kesh satysynda anyqtalǵan qaterli isikter kóbinese, operatsııany, sáýlelik, hımııalyq emdeýdi talap etedi.\r\n\r\nUmanyń jaraqatyn alǵan erler ýrolog-dárigerge barýy qajet. Medıtsınalyq kómekke júginý sebepteri:\r\n\r\n* Umanyń kez kelgen ótip ketken jaraqattary\r\n* Umanyń soqqysy jáne/nemese isinýi\r\n* Nesep shyǵarýdyń qıyndaýy nemese nesepte qan bolýy\r\n* Atalyq bezdiń jaraqatynan keıin paıda bolatyn qyzba.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Atalyq bezdiń jaraqattary qalaı emdeledi?__\r\n\r\nÝrolog atalyq bezdiń zaqymdaný dárejesin qarapaıym medıtsınalyq qarap, tekserýde anyqtaı alady. Jaraqat jáne aýrýdyń tarıhy týraly suraqtardan keıin ýrolog umanyń ishin zertteýge kirisedi. Bul kezde dáriger atalyq bezdi jaýyp turǵan qabyqshany, jáne atalyq bezdiń jumsaq qosalqysyn jeńil tabady. Dáriger atalyq bezdiń qurylysyn, tamyrlaryn sezinýi qajet, olardyń zaqymdanbaýyn bilý úshin.\r\n\r\nEger barlyǵy qalypty bolsa, jáne qandaı da bir zaqymdaný bolmasa, ýrolog aýyrsynýdy basatyn preparattardy taǵaıyndaıdy, mysaly, atsetamınofen nemese ıbýprofen. Naýqasqa umany ustaý úshin Djok beldigin kıip júrý usynylady.\r\n\r\nEger ýrologqa zaqymdaný túsiniksiz bolsa, umanyń ÝDT (ÝZI) taǵaıyndalady. Tekserý barysynda dáriger umanyń, atalyq bezdiń, qosalqylarynyń, uryq tútiginiń beınesin alyp, qan aǵymyn zertteıdi.\r\n\r\nKórneki ádisterdiń eshqaısysy 100% dáldik bermese de, ýltradybystyq zertteý – tańdaýly ádis, sebebi, ony oryndaý jeńil, rentgen sáýlesi qoldanylmaıdy, umanyń qurylysyn aıqyn beıneleıdi. Sırek jaǵdaıda ýrologtar MRT taǵaıyndaıdy, bul kúrdeli tekserý túri, ol ÝDT (ÝZI) keıin kóptegen suraqtar qalsa, ótkiziledi.\r\n\r\nEger kez kelgen kórneki tekserýlerde atalyq bezdiń jaraqaty anyqtalsa, ádettegi áreketter algorıtmi – jalpy narkozben operatsııa jasaý, ol kezde umada tilik jasalyp, ishindegisi zerttelinedi. Eger atalyq bezdiń jarylýy az jáne ony qalpyna keltirý múmkin bolsa (qanmen jaqsy qamtamasyz etilý, atalyq bezdiń qalǵan bóliginiń jaqsy saqtalýy), ýrolog ádette, aqaýdy tigis salýmen qalpyna keltiredi, sodan keıin umadaǵy tilikti tigispen jabady. Keıde drenaj maqsatynda umada plastık tútik qaldyrylady. Bul kezde tútik boıymen qan jáne basqa suıyqtyq alynyp tastalynady.\r\n\r\nKeıde jaraqat kúrdeli bolýyna saı, atalyq bez qalpyna kelmeıdi. Mundaıda ýrolog atalyq bezdi alyp tastaıdy. Bul degenimiz – bedeýlik emes. Ekinshi atalyq bez saý bolsa, bala órbitý qabileti saqtalady. Sonymen qatar, naýqastyń gormon deńgeıi turaqty bolýy tıis, sebebi, bir ǵana atalyq bez qyzmet etedi.\r\n\r\nEger naýqasty qaraý jáne ÝDT (ÝZI) jaraqat epıdıdımıtke baılanysty bolǵandyǵyn kórsetse, hırýrgııalyq emdeýdiń qajeti joq, naýqasqa qabynýǵa qarsy dárilik preparattar taǵaıyndalady, mysaly,  ıbýprofen jáne Djok beldigin kıip júrý usynylady. Qajet bolsa, ýrolog antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy. Isiný ádette, 6-8 apta ishinde ótedi. Ózgeristi baqylaý úshin naýqasqa birneshe ret ýrologqa kóriný qajet. Alaıda, dáriler jáne Djok beldigi kómektespeıtin bolsa, hırýrgııalyq operatsııa jáne atalyq bezdi alyp tastaý qajet bolýy múmkin.','student_k',41,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(943,'','Aıaqtaǵy aýyrsyný jáne qurysý','','','qz','s','',0,'',1002,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720080,1563256080,1531720199,' perıferııalyq tamyrlardyń aýrýy. Sımptomdary: aıaqtaǵy nemese aıaqtyń ushyndaǵy quryspaly aýrý, belsendi qozǵalýda paıda bolady jáne demalǵanda basylady.',' Perıferııalyq tamyrlardyń aýrýy. Sımptomdary: aıaqtaǵy nemese aıaqtyń ushyndaǵy quryspaly aýrý, belsendi qozǵalýda paıda bolady jáne demalǵanda basylady.\r\n\r\n·         Infektsııa, aýyrsynýmen, isinýmen, qyzarýmen, nemese zaqymdanǵan tustyń jergilikti temperatýrasynyń artýymen sıpattalady. \r\n\r\n·         Tendenıt nemese býrsıt, birkelki qımyldy qaıtalaýdan paıda bolady.\r\n\r\n·         Aıaqtyń tereń kóktamyrynyń tromby aýyrsyný sımptomdaryn týyndatady. Bul sımptomdar medıtsınalyq aralasýdy qajet etedi, sebebi, tromb julynyp, ókpege qaraı baǵyttalýy múmkin, ókpe tamyrlarynyń embolııasy, paıda bolýy múmkin, ol kenetten entigýmen jáne qan túkirýmen sıpattalady. Ókpege tromby túsýi ólimge aparýy yqtımal.\r\n\r\n·         Bulshyq et túıilýi (”qurysý” nemese ”jiti kenetten aýyrsyný ”) – bulshyq ettiń kúshti, aýyrsynatyn qysylýy nemese jıyrylýy, kenetten paıda bolyp, birneshe sekýndtan birneshe mınýtqa deıin sozylady.\r\n\r\n·         Bulshyq ettiń aýyrsynýy, kúshti túıilý basylǵannan keıin birneshe saǵatqa sozylýy múmkin. ','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(944,'','Bakterıaldyq konıýnktıvıt','','','qz','s','',0,'',3836,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720200,1563256200,1531720929,'Konıýnktıvıt – bul qabaqtyń ishiniń silemeı qabatynyń (konıýnktıvanyń) qabynýy (isinýi) nemese ınfektsııasy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKonıýnktıvıt – bul qabaqtyń ishiniń silemeı qabatynyń (konıýnktıvanyń) qabynýy (isinýi) nemese ınfektsııasy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"60\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKonıýnktıva bakterııalardyń jáne basqa titirkendirgishterdiń áreketine ushyraıdy. Kóz jasy bakterııalardy shaıyp, konıýnktıvany qorǵaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, kóz jasynda aqýyzdar jáne bakterııalardy joıatyn antıdeneler bolady.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń paıda bolýynyń kóptegen sebepteri bar. Vırýstar asa keń taralǵan sebebin quraıdy. Vırýstyq  konıýnktıvıtti «qyzǵylt kóz» dep te ataıdy. «Qyzǵylt kóz» balalardyń arasynda jeńil taraýy múmkin.\r\n\r\nBasqa sebepteri:\r\n\r\n*  Allergııa (allergııalyq konıýnktıvıt)\r\n* Bakterııalar\r\n* Keıbir basqa aýrýlar\r\n* Hımııalyq áser etý\r\n* Hlamıdııalar\r\n* Zeńder\r\n* Parazıtter (sırek)\r\n\r\nKontaktilik lınzalardy qoldaný (ásirese, uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa arnalǵan lınzalar)\r\nJańa týǵan sábıler bosaný joldarynda bakterııalarmen juqpalanýy múmkin. Bul jaǵdaı jańa týǵan sábılerdiń oftalmııasy atalady, kórýdi saqtaý úshin bul dereý emdelýi tıis.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Naýqastyń kózinde túnde paıda bolatyn qabyrshaqtar\r\n* Kózdiń aýyrsynýy\r\n* Kózde qum bolýyn seziný\r\n* Kóz jasy aǵýynyń kúsheıýi\r\n* Kózdiń qyshýy\r\n* Kózdiń qyzarýy\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\n* Kózdi zertteý\r\n* Taldaý úshin konıýnktıvadan qyryndy alý\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKonıýnktıvıtti emdeý sebebine baılanysty.\r\n\r\nAllergııalyq konıýnktıvıt allergııany emdeý kezinde jazylyp ketýi múmkin.  Allergııany týyndatqan sebebimen qatynas joıylsa, óz betinshe jazylyp ketýi múmkin. Sýyq kompress qoıý allergııalyq konıýnktıvıtti basýǵa kómektesýi múmkin.\r\n\r\nAntıbıotıkpen emdeý, kóbinese, kóz tamshylary, bakterıaldyq konıýnktıvıtte tıimdi.\r\n\r\nVırýstyq konıýnktıvıt óz betinshe ótedi.\r\n\r\nKóptegen dárigerler «qyzǵylt kóz» kezinde  bakterıaldyq konıýnktıvıttiń aldyn alý úshin jeńil  antıbakterıaldyq kóz tamshylaryn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nSiz vırýstyq nemese bakterıaldyq konıýnktıvıt kezinde jyly kompress qoldaný arqyly jaısyzdyqty basa alasyz (kózge jabyq kúıinde jyly sýǵa malynǵan matany basý qajet).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEmdeý saldary, ádette, sátti boljamdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nSaqtyq sharalaryn qadaǵalmaıtyn bolsańyz, aýrýdy úıde nemese mektepte qaıtadan juqtyrýyńyz múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nSımptomdary 3 nemese 4 kúnnen artyq sozylsa, emdeýshi dárigerińizge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nMuqııat gıgıena konıýnktıvıttiń taralýynyń aldyn alýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Jastyqtyń tysyn jıi aýystyryńyz\r\n* Kózge arnalǵan kosmetıkańyzdy basqalarǵa bermeńiz.\r\n* Súlgilerińizdi nemese qol oramalyn basqalarǵa bermeńiz.\r\n* Kontaktilik lınzalardy durys qoldanyńyz jáne tazalańyz.\r\n* Kózińizdi qolyńyzben ustamańyz.\r\n* Kosmetıkany jıi almastyryńyz.\r\n* Qolyńyzdy jıi jýyńyz.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımder__\r\n\r\nKonıýnktıvanyń qabynýy; Qyzǵylt kóz.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001010.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Irına Goncharova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(945,'','Bakterıaldyq vagınoz','','','qz','s','',0,'',3794,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720980,1563256980,1531721566,'Bakterıaldyq vagınoz (BV) - qynaptyq ınfektsııalardyń biri. Qalypty jaǵdaıda qynapta densaýlyq úshin paıdaly bakterııalarmen qatar zııandylary da mekendeıdi. Bakterıaldyq vagınoz t osy qatynastyń buzylýynda jáne zııandy bakterııalardyń mólsheriniń ulǵaıýynda paıda bolady.\r\n\r\nMundaı úılesimsizdiktiń sebepteri anyq bola bermeıdi. Bakterıaldyq vagınoz barlyq jastaǵy áıelder men qyzdarda paıda bolatyn, keń taralǵan aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Ózine kútim jasaý jáne sımptomdardy jeńildetý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Bakterıaldyq vagınozdyń aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBakterıaldyq vagınoz (BV) - qynaptyq ınfektsııalardyń biri. Qalypty jaǵdaıda qynapta densaýlyq úshin paıdaly bakterııalarmen qatar zııandylary da mekendeıdi. Bakterıaldyq vagınoz t osy qatynastyń buzylýynda jáne zııandy bakterııalardyń mólsheriniń ulǵaıýynda paıda bolady.\r\n\r\nMundaı úılesimsizdiktiń sebepteri anyq bola bermeıdi. Bakterıaldyq vagınoz barlyq jastaǵy áıelder men qyzdarda paıda bolatyn, keń taralǵan aýrý.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBakterıaldyq vagınozdyń sımptomdary:\r\n\r\n* Qynaptan bólinetin aq nemese sur tústi, jaǵymsyz ıisti bólindiler\r\n* Neseptiń shyǵý kezindegi ashytý, kúıdirý sezimi\r\n* Qynaptyń ishindegi jáne syrtyndaǵy qyshý\r\n \r\nKeıde aýrýdyń sımptomdary bolmaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nBakterıaldyq vagınozdy anyqtaý úshin dáriger gınekologııalyq tekserý júrgizýi qajet. Sondyqtan, dárigerge kórinýge deıin 24 saǵat buryn tampondar qoldanbańyz jáne jynystyq qatynasqa túspeńiz.\r\n\r\nArqańyzǵa jatyp, aıaǵyńyzdy arnaıy salǵyshqa ornalastyrý usynylady.\r\nDáriger qynapqa aına atalatyn aspapty engizedi. Aınalar azdap ashylyp, qynapqa kiretin joldy ashady, osylaısha dárigerge qynaptyń qabyrǵasyn qaraýdy jeńildetýge jáne zararsyz maqta tamponnyń kómegimen bólindiniń (juǵyndy) úlgisin alýǵa jaǵdaı jasalady.\r\nBólindilerdiń úlgisi mıkroskoptyń astynda ınfektsııa belgisi bolýyna tekseriledi.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSizde bakterıaldyq vagınoz anyqtalsa, dáriger taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n* Ishýge arnalǵan tabletkalardaǵy antıbıotıkter\r\n* Quramynda antıbıotık bar qynaptyq jaqpa maılar \r\n \r\nDárini dárigerdiń taǵaıyndaýyna sáıkes, dál qabyldaıtyndyǵyńyzǵa kóz jetkizińiz jáne japsyrmasyndaǵy nusqaýlyqty qadaǵalańyz. Keıbir dárilermen qatar alkogoldi tutyný asqazannyń buzylysyn, asqazannyń qatty túıilýin týyndatýy nemese jaǵdaıyńyzdy nasharlatýy múmkin. Dárilik preparattardy qabyldaýdy ótkizip almańyz jáne úzbeńiz, sebebi, ınfektsııa qaıtalanýy múmkin.    \r\n\r\nBakterıaldyq vagınoz jynystyq qatynastaǵy seriktesterge – erlerge berilmeıdi. Biraq, eger seriktesińiz áıel bolsa, ol juqtyrýy múmkin. Oǵan da bakterıaldyq vagınozdy emdeý kýrsyn ótkizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Ózine kútim jasaý jáne sımptomdardy jeńildetý boıynsha keńester__\r\n\r\nQynaptyń titirkenýin jeńildetý úshin:\r\n\r\n* Ystyq nemese gıdromassajdyq vannalardy qabyldamańyz.\r\n* Qynapty jáne aınalshyqty jumsaq, ıissiz sabynmen jýyńyz.\r\n* Muqııat shaıynǵannan keıin jynystyq múshelerdiń aýmaǵyn qurǵatyp súrtińiz. \r\n* Iissiz tampondar men tósemshelerdi qoldanyńyz.\r\n* Keńdeý kıim jáne maqta matadan jasalǵan ishkıim kıińiz. Kolgotkı kımeýge tyrysyńyz.\r\n* Týaletten keıin aldynan artyna qaraı súrtinińiz.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Bakterıaldyq vagınozdyń aldyn alý__\r\n\r\nKelesi keńesterdi qadaǵalaý arqyly bakterıaldyq vagınozdyń taralýynyń aldyn alýǵa kómektese alasyz:\r\n\r\n* Jynystyq qatynasqa túspeńiz\r\n* Jynystyq qatynastaǵy seriktesterińizdiń sanyn shekteńiz.\r\n* Jynystyq qatynas kezinde árdaıym prezervatıv qoldanyńyz.\r\n* Búrkip shaıynbańyz. Búrký arqyly shaıynǵan kezde qynaptan ınfektsııadan qorǵaıtyn paıdaly bakterııalar joıylyp ketedi.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Sımptomdardyń jaqsarýy baıqalmaıdy\r\n* Jambas qýysynda aýyrsyný nemese qyzba paıda bolsa\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nTelimdi emes vagınıt.','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(946,'','Balalar men sábılerdegi pılorostenoz','','','qz','s','',0,'',3232,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531721520,1563257520,1531722140,'Pılorostenoz – bul asqazannyń qaqpasynyń tarylýy, onyń saldarynan asqazannan ishekke tamaqtyń ótýine kedergi keledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"61\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nPılorostenoz – bul asqazannyń qaqpasynyń tarylýy, onyń saldarynan asqazannan ishekke tamaqtyń ótýine kedergi keledi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda tamaq asqazannan ash (jińishke) ishektiń bastapqy bóligine asqazannyń qaqpasy arqyly ótedi. Qaqpanyń stenozynda onyń bulshyq etteriniń qalyńdaýy bolady. Asqazannan ash ishekke tamaqtyń ótýi úshin kedergi paıda bolady.\r\n\r\nQaqpanyń bulshyq etteriniń qalyńdaýynyń sebebi belgisiz. Belgili bir roldi gender atqaratyndyǵy belgili, ata-anasynda pılorostenoz bar adamdarda jıi paıda bolady.\r\n\r\nPılorostenoz  6 aılyq jasqa deıingi balalarda jıi kezdesedi. Uldar qyzdarǵa qaraǵanda jıirek aýyrady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKópshilik balalardaǵy alǵashqy sımptom – qusý:\r\n\r\n* Qusý ár tamaqtanýdan nemese keıbir tamaqtanýdan keıin ǵana paıda bolýy múmkin\r\n* Ádette, qusý shamamen, 3 aptalyq jastan bastalady, biraq, 1 aptalyq jáne 5 aılyq jas aralyǵynda kez kelgen ýaqytta bastalýy da múmkin.\r\n* Tez qusý\r\n* Qusýdan keıin bala ashyǵady\r\n \r\nBasqa sımptomdary týǵannan keıin birneshe aptadan keıin paıda bolady jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Ishtegi aýyrsyný\r\n* Kekirý\r\n* Udaıy ashyǵý sezimi\r\n* Sýsyzdaný (qusý kúsheıgen saıyn nasharlaıdy)\r\n* Salmaq qospaıdy nemese joǵaltady\r\n* Tamaqtandyrý aldyndaǵy jáne qusý paıda bolýynyń aldyndaǵy ishtiń tolqyn tárizdi qımyly.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrý, ádette, 6 aılyq jasqa deıin anyqtalady.\r\n\r\nMedıtsınalyq qarap, tekserý aldynda kelesi belgiler anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Sýsyzdaný belgileri, mysaly, teri men erinniń qurǵaqtyǵy, kóz jasynyń azaıýy, qurǵaq jaıalyqtar\r\n* Ishtiń kebýi\r\n* Ishtiń joǵarǵy bóligindegi – qaqpa tusyndaǵy domalaq túzilis\r\n \r\n\r\nAldymen, ish qýysynyń ÝDT (ÝZI) jasaý qajet. Basqa tekserý ádisteri:\r\n\r\n* Barıı qospasymen rentgenografııa – úlkeıgen asqazandy jáne stenozdy qaqpany anyqtaıdy. \r\n* Qan taldaýy – elektrolıttik úılesimsizdik jıi anyqtalady.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nPılorostenozdy emdeýde qaqpaǵa hırýrgııalyq aralasý qarastyrylady.  Operatsııa pılorotomııa atalady.\r\n\r\nJas sábıge jalpy narkoz berý qaýipti bolsa, ushynda shaǵyn ballon bar endoskop atalatyn qurylǵy qoldanylady. Ballon qaqpany keńeıtý úshin úrlenedi.\r\n\r\nOperatsııa jasalmaıtyn sábılerge zondpen tamaqtaný nemese qaqpany bosańsytý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý ádette, barlyq sımptomdardy joıady. Operatsııadan keıingi birneshe saǵattan keıin azdap tamaqtandyra bastaýǵa bolady.\r\n \r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBalada bul aýrýdyń sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQaqpanyń (pılorýstyń) týa bitken gıpertrofııalyq stenozy; Qaqpanyń (pılorýstyń) balalyq gıpertrofııalyq stenozy; Asqazannyń obstrýktsııasy. ','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(947,'','Balalardaǵy gastroenterıt','','','qz','s','',0,'',1254,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531722600,1563258600,1531722932,'Gastroenterıt – qusý men ish ótýiniń paıda bolýymen sıpattalatyn ınfektsııa.\r\n\r\nGastroenterıt vırýstarmen, bakterııalarmen nemese parazıttermen juqpalanýdan týyndaýy múmkin. Aýrýdy keıde «asqazan buzylysy» ataıdy, ol juqpaly jáne balalarǵa kútim jasaýda, mektepte jıi taraıdy. Gastroenterıt  jıi joǵary temperatýramen (qyzbamen) ótedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGastroenterıt – qusý men ish ótýiniń paıda bolýymen sıpattalatyn ınfektsııa.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGastroenterıt vırýstarmen, bakterııalarmen nemese parazıttermen juqpalanýdan týyndaýy múmkin. Aýrýdy keıde «asqazan buzylysy» ataıdy, ol juqpaly jáne balalarǵa kútim jasaýda, mektepte jıi taraıdy. Gastroenterıt  jıi joǵary temperatýramen (qyzbamen) ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEger balanyń nájisinde qan tabylsa, nájistiń úlgisi bakterııalar nemese parazıtter bolýyna tekseriledi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nImmýndyq júıesi álsiregen adamdarda nemese jas sábılerdegi ınfektsııanyń keıbir túrlerinen basqasynda, antıbıotıkter, ádette, taǵaıyndalmaıdy.  \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Asqynýlary__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda gastroenterıt jeńil ótedi jáne birneshe kúnge sozylady. Gastroenterıttiń qaterli asqynýy – sýsyzdaný damý qaýpi, sondyqtan, bul aýrý kezinde suıyqtyqty úlken kólemde ishý qajet. Kishkentaı balalar sýsyzdaný damý qaýpine beıim keledi. ','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(948,'','Balalardaǵy ish qatýy','','','qz','s','',0,'',5796,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531722900,1563258900,1531723541,'Ish qatýynyń sebepteri qandaı?\r\nEger balańyz talshyǵy az taǵamdy tutynatyn bolsa, suıyqtyqty az ishse, nemese az qımyldaıtyn bolsa, ish qatýy paıda bolady. Kóptegen adamdarda ish qatýynyń sebebi belgisiz bolyp qalýda. Nájistiń shyǵýy aýyrsynatyn bolsa, bala bul úrdisti ádeıi tejeıdi. Nájis shyǵýyn tejeý ish qatýyna aparýy múmkin. Balańyz dárethanada qarańǵy bolsa, jalǵyz qorqýy múmkin. Keıbir balalar oıyndy úzgisi kelmegendikten dárethanaǵa barmaıdy.\r\n\r\nTaǵamdy qabyldaýdy nasharlatýǵa, dene belsendiligin azaıtýǵa nemese qyzbanyń paıda bolýyna aparatyn aýrý ish qatýyna aparýy múmkin. Bul másele saýyqqannan keıin de saqtalýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ish qatýynyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Ish qatýynyń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Bul damýdyń satysy bolýy múmkin be?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Balany qalaı ishegin udaıy bosatýǵa úıretýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárethanaǵa barý kúndeligi__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ish qatýynyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nEger balańyz talshyǵy az taǵamdy tutynatyn bolsa, suıyqtyqty az ishse, nemese az qımyldaıtyn bolsa, ish qatýy paıda bolady. Kóptegen adamdarda ish qatýynyń sebebi belgisiz bolyp qalýda. Nájistiń shyǵýy aýyrsynatyn bolsa, bala bul úrdisti ádeıi tejeıdi. Nájis shyǵýyn tejeý ish qatýyna aparýy múmkin. Balańyz dárethanada qarańǵy bolsa, jalǵyz qorqýy múmkin. Keıbir balalar oıyndy úzgisi kelmegendikten dárethanaǵa barmaıdy.\r\n\r\nTaǵamdy qabyldaýdy nasharlatýǵa, dene belsendiligin azaıtýǵa nemese qyzbanyń paıda bolýyna aparatyn aýrý ish qatýyna aparýy múmkin. Bul másele saýyqqannan keıin de saqtalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Baladaǵy ish qatýynyń sımptomdary__\r\n\r\n* Nájis shyǵýy kezinde qatty kúshený\r\n* Ishtiń aýyrsynýy jáne jeldenýi\r\n* Qyńyrlaný\r\n* Sharshaý\r\n* Tábetin joǵaltý\r\n* Dárethanaǵa barǵysy kelmeý\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Bul damýdyń satysy bolýy múmkin be?__\r\n\r\nBalańyz damýdyń belgili bir satysynda bolýy múmkin. Dárethanany qoldaný daǵdysyn áli úırenbegen bolýy múmkin. Biraq, eger ózdiginshe dárethanaǵa baratyn bolǵannan keıin 3 aı ótkende balańyzdyń nesep shyǵarýynda eriksiz nájis shyǵarýy baıqalatyn bolsa, ony nájis shyǵarý úshin dárethanany qoldanýǵa úıretý qajet. Dáriger bul úshin keńes bere alady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Balany qalaı ishegin udaıy bosatýǵa úıretýge bolady?__\r\n\r\n__Dárethanaǵa barýdyń kúndeligin júrgizińiz__\r\n\r\nBalańyzdyń nájis shyǵaratyn ýaqytyn, orny men túrin kórsetetin kúndelik júrgizińiz. Bul emdeýshi dárigerge balanyń dárethanaǵa barý zańdylyǵyn kórýge kómektesedi. 2 –shi tarmaqqa  kóshýdiń aldynda keminde, 1 apta boıy kúndelik júrgizińiz. Eger balańyz bala baqshaǵa baratyn bolsa, tárbıeshini balanyń daǵdylaryn baqylaýyn surańyz. Bul zertteýdiń sońynda osy kúndelikti prınterden shyǵaryp, ári qaraı qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n__Balany ýnıtazǵa otyrýdy úıretińiz__\r\n\r\nBalamen dárethana ishinde oınap, jaman jer emestigin kórsetińiz. Balaǵa ýnıtazda shalbarymen nemese kolgotkıimen  kúnine birneshe mınýt otyrǵyzyp úıretińiz. Balanyń aıaǵynyń astyna kishkene oryndyq qoıý paıdaly bolýy múmkin. Balaǵa ózimen birge súıikti kitaptaryn, qýyrshaǵyn, shaǵyn oıynshyqtaryn alýǵa ruqsat berińiz.                              \r\n\r\nBala dárethanada bolǵanda onymen sóılesip, oınańyz. Biraq, bala birden dárethanany qoldanady dep kútpeńiz. Ol ýnıtazǵa otyryp úırenetindigin este saqtańyz. Birtindep, ýnıtazda otyrýyn 30 sekýndtan 5 mınýtqa deıin uzartyńyz. As úıdegi taımer «dárethanaǵa úırenýge» sıgnal bolýy múmkin. 3-shi qadamǵa ótý bala ýnıtazda kúnine 3-5 retten, 5 mınýt ishinde otyrǵanda múmkin bolady.\r\n\r\n__Balanyń nájisi jumsaq jáne qalyptasqan bolýyna kóz jetkizińiz__\r\n\r\nBul ádette, eger balaǵa sút ónimin azyraq berseńiz jáne ratsıonda talshyǵy mol ónimderiniń mólsherin arttyrǵanda bolady. Eger dáriger qoldasa, qysqa ýaqyttyń ishinde balaǵa talshyqty qospa túrinde berýge bolady. Dárigermen emdám quramyndaǵy qajetti ózgerister týraly keńesińiz.\r\n\r\nAldymen, balada nájistiń eriksiz shyǵýy baıqalady. Bul úshin oǵan ursyp, jazalamańyz. Balanyń eriksiz nájis shyǵarýy úshin yzalaný tek dárethanaǵa úırenýine kedergi keltiredi. Eger balada nájistiń eriksiz shyǵýy baıqalsa, baısaldy qalypta qalyńyz, sonda bala ózin nashar sezinbeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárethanaǵa barý ýaqytyn belgileńiz__\r\n\r\nBala ishek jumysyn qalpyna keltirgennen keıin jáne ýnıtazǵa úırengennen soń kúndelikti belgili bir ýaqytta dárethanaǵa barýyn qadaǵalańyz. Bala tamaq ishkennen keıin 10-20 mınýtteı ýaqyt ótkende, nájistenetin daǵdyly ýaqytta bala dárethanaǵa barýy qajet. Bul ýaqytty dárethanaǵa barý kúndeligine jazyp qoıyńyz. Bala keminde, kúnde 3-5 ret, 5 mınýttan ýnıtazda otyrýy qajet.\r\n\r\n__Dárethanada ishekti bosatqany úshin balany yntalandyrý__\r\n\r\nAlǵashqyda bala dárethanada ishegin bosatqany úshin syımen yntalandyryńyz. Basynda, ár ishekti bosatýy úshin, keıinnen, birneshe rette bir syılańyz. Osylaısha, bala tez úırenedi. Sol kezde syılaýdy toqtatasyz.\r\n\r\nOsydan keıin balany dárethanaǵa barý ýaqyty kelgendigin anyqtaýǵa úıretińiz. Balaǵa bul týraly sizdiń suraýyńyzdy kútpeı, óziniń aıtýyn úıretińiz. Dárethanaǵa barý aldynda kishkentaı balalar ata-anasyna kómek qajettigi týraly aıtýy qajet.\r\n\r\n__Ish qatýymen birge eriksiz nájistený qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEger balada 3 nemese 4 kún ishinde nájistený bolmasa, dárigerge barýyńyz qajet. Dáriger ishektiń tómengi bóliginde jınaqtalǵan nájisti shyǵarýǵa kómektesýi múmkin. Bul aýrýhanada balaǵa klızma nemese sýppozıtorıı qoıylýymen oryndalady. Nemese dáriger balaǵa ish júrgizetin preparattardyń joǵary mólsherlemesin taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nIshek bosaǵannan keıin bala dárethanaǵa jeńil bara alatyndyǵyna kóz jetkizý mańyzdy. Ishekti jeńil bosatý ish qatýynyń qaıta paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi. Emdeý balanyń emdámin ózgertýinen, suıyqty arttyrýdan, talshyǵy mol tamaqty tutynýdan, dárethanaǵa kúnine birneshe ret barýdan, nájisti jumsartý úshin ish júrgizetin preparattardy qoldanýdan turady. \r\n\r\nDárethanaǵa barý kúndeligikúni\r\n\r\n__||kúni|__	 __ýaqyty|__	__ ýaqyty|ýaqyty|ýaqyty|ýaqyty__\r\nDúıs/22|9:00 TN, TNSh|12:00 ÝO, DNSh|14:00  TN, TNSh| | ||\r\n \r\n__Nusqaý__: balada nájistený nemese nesep shyǵarý bolatyn ýaqyt:\r\n\r\nBirinshi baǵanǵa aptanyń kúni men aıdyń kúnin engizińiz.\r\n\r\nÝaqytyn belgileńiz \"Ýaqyt\".\r\n\r\nOsylaısha, kúnde jalǵastyryńyz.\r\n\r\n__Shartty belgileý:__\r\n\r\nDN = dárethanadaǵy nájistený.\r\nKN = kıimine nájistený\r\nTN = tósekte nájistený\r\nÝO = ýnıtazda otyrýdy úırený\r\nDNSh = dárethanadaǵy nesep shyǵarý\r\nKNSh = kıimine nesep shyǵarý\r\nTNSh = tósekte nesep shyǵarý.','student_k',51,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(949,'','Balalardaǵy ishek ınfektsııalary','','','qz','s','',0,'',9667,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531724100,1563260100,1531724612,'Dıareıa (jıi jáne suıyq nájis) – ishek ınfektsııalarynyń jıi sebebi, biraq, basqa aýrýlardyń nemese emdámdegi ózgeristiń sımptomy da bolýy múmkin. Ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary -  vırýstar nemese bakterııalar.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn qozdyrǵyshtyń túri adamnyń mekendeıtin geografııalyq aýmaǵyna, ekonomıkalyq damý deńgeıine, sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne jeke gıgıena normalaryn qadaǵalaýyna baılanysty. Mysaly, dıareıanyń órshýi sanıtarlyq jaǵdaıy nashar elderde nemese qoqystardy tyńaıtqysh retinde qoldanýda jıi paıda bolady, mundaı jaǵdaıda aýyz sýynyń jáne kókónis daqyldarynyń mıkrobtarmen jáne parazıttermen lastanýy oryn alady.\r\n\r\nAQSh sekildi damyǵan elderde dıareıa jaǵdaılary kóbinese, taǵamdyq ýlanýmen baılanysty. Taǵamdyq ýlaný bakterııalardyń ýyttary durys saqtalmaǵan nemese tıisti túrde daıyndalmaǵan taǵam ónimderinen adam organızmine túsýinde paıda bolady.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn vırýstar – gastroenterıt vırýstary – óte juqpaly jáne turmystyq jabdyqtar arqyly jeńil taralady (mysaly, jataqhanada). Bir jaqsysy, kóbinese dıareıa birneshe kún ishinde ózdiginshe aıaqtalady. Saý jasóspirimder men eresekter úshin  vırýstyq gastroenterıt jıi, biraq, kúrdeli emese jaısyzdyq. Biraq, ol kishkentaı balalar jáne sozylmaly aýrýy bar adamdarda organızmniń sýsyzdanýyna jıi aparyp, shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\nIshek ınfektsııalary jáne dıareıa bakterııalar men parazıtterdiń kóptegen túrleriniń saldarynan týyndaıdy. Bul ınfektsııalardyń kópshiligi jeńil jáne birneshe kún ishinde ótedi, biraq, kúrdeli túrleri de kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ishek ınfektsııalary týraly jalpy aqparat.__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jıi kezdesetin ishek ınfektsııalary.__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sımptomdar qaı kezde paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qandaı ýaqyt aralyǵynda ishek ınfektsııalary juqpaly bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý sharalary bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge kóriný qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Bul ınfektsııalar qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Ózin sezinýdi jaqsartý úshin qandaı sharalar qabyldaýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ishek ınfektsııalary týraly jalpy aqparat__\r\n\r\nDıareıa (jıi jáne suıyq nájis) – ishek ınfektsııalarynyń jıi sebebi, biraq, basqa aýrýlardyń nemese emdámdegi ózgeristiń sımptomy da bolýy múmkin. Ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary -  vırýstar nemese bakterııalar.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn qozdyrǵyshtyń túri adamnyń mekendeıtin geografııalyq aýmaǵyna, ekonomıkalyq damý deńgeıine, sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne jeke gıgıena normalaryn qadaǵalaýyna baılanysty. Mysaly, dıareıanyń órshýi sanıtarlyq jaǵdaıy nashar elderde nemese qoqystardy tyńaıtqysh retinde qoldanýda jıi paıda bolady, mundaı jaǵdaıda aýyz sýynyń jáne kókónis daqyldarynyń mıkrobtarmen jáne parazıttermen lastanýy oryn alady.\r\n\r\nAQSh sekildi damyǵan elderde dıareıa jaǵdaılary kóbinese, taǵamdyq ýlanýmen baılanysty. Taǵamdyq ýlaný bakterııalardyń ýyttary durys saqtalmaǵan nemese tıisti túrde daıyndalmaǵan taǵam ónimderinen adam organızmine túsýinde paıda bolady.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn vırýstar – gastroenterıt vırýstary – óte juqpaly jáne turmystyq jabdyqtar arqyly jeńil taralady (mysaly, jataqhanada). Bir jaqsysy, kóbinese dıareıa birneshe kún ishinde ózdiginshe aıaqtalady. Saý jasóspirimder men eresekter úshin  vırýstyq gastroenterıt jıi, biraq, kúrdeli emese jaısyzdyq. Biraq, ol kishkentaı balalar jáne sozylmaly aýrýy bar adamdarda organızmniń sýsyzdanýyna jıi aparyp, shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\nIshek ınfektsııalary jáne dıareıa bakterııalar men parazıtterdiń kóptegen túrleriniń saldarynan týyndaıdy. Bul ınfektsııalardyń kópshiligi jeńil jáne birneshe kún ishinde ótedi, biraq, kúrdeli túrleri de kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jıi kezdesetin ishek ınfektsııalary__\r\n\r\nTómende ishek ınfektsııalarynyń keıbir túrleri keltirilgen, múmkin estigen bolarsyzdar:\r\n\r\n·         \'\'AQSh –ta salmonella bakterııalary jylyna dııareıanyń 1-5 mıllıon jaǵdaıynyń sebebin quraıdy. Negizinen, bul bakterııalar taǵamdyq ýlanýdy týyndatady.  Olar taýyqtyń shıki eti men jumyrtqasynda jıi kezdesedi.\'\'\r\n\r\n·        \'\' Shıgella bakterııasy asa juqpaly jáne adamnan adamǵa ońaı juǵady. Olar ishektiń qabyrǵasyn zaqymdap, qantalaıtyn oıyq jaranyń paıda bolýyna yqpal etedi. Shıgella ınfektsııalary jyl saıyn álemde dıareıanyń  160 mıllıon jaǵdaıyna sebepshi bolady.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Ishek taıaqshasynyń bakterııalary adamnyń jáne janýarlardyń nájisinde bolady. Bakterııalardyń  keıbir shtammdary ýyt bóledi, ol kishkentaı balalar men egde jastaǵy adamdardyń ómirine qaýipti bolýy múmkin. Basqalary saıahatshynyń dıareıasyn týyndatýy múmkin – bul jeńilirek ınfektsııa. Ishek taıaqshasy adamnyń adammen tikeleı qatynasynda nemese zararlanǵan sý nemese taǵam arqyly taralady, mysaly, gambýrgerdegi nashar pisken sıyr eti nemese jýylmaǵan jemister arqyly.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Lıamblııalar – lastanǵan sý, jáne adamnyń adammen tyǵyz qatynasynda jeńil taralatyn  parazıtter. Olar AQSh-taǵy ishek ınfektsııalarynyń taǵy bir jıi sebebi. Bul parazıt mojet akvaparkter men basseınderde jıi kezdesedi, sebebi, ol hlordyń áserine turaqty. Zalaldy sý kózderinde shomylý nemese ishý sozylmaly dıareıanyń damýyna aparady. Balalar bala baqshada lıamblııany jıi juqtyrady jáne úıinde otbasynyń múshelerine parazıtterdi juqtyrýy múmkin.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Taǵy bir parazıt - krıptosporıdııa, balabaqshadaǵy jáne basqa qoǵamdyq oryndardaǵy dıareıa epıdemııasynyń jıi sebepshisi. Krıptosporıdııa kóbinese, sýly ish ótýyn týyndatady, ol 2 aptadan artyq ýaqytqa sozylýy múmkin.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nÁdette, ishek ınfektsııalary ishtiń túıilip aýyrýymen jáne ish ótýimen qosarlanady. Sondaı-aq kelesi sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n·         qyzba\r\n\r\n·         tábetti joǵaltý\r\n\r\n·         júrek aınýy\r\n\r\n·         qusý\r\n\r\n·         salmaq joǵaltý\r\n\r\n·         sýsyzdaný\r\n\r\n·         nájistegi silemeı nemese qan\r\n\r\nBul  sımptomdar, ádette, birneshe kúnge sozylady. Eger sımptomdardyń uzaqtyǵy 2 aptadan artyq sozylsa, sozylmaly dıareıa oryn alǵan. Osyndaıda  nemese nájiste qan bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sımptomdar qaı kezde paıda bolady?__\r\n\r\nIshek ınfektsııalarynyń ınkýbatsııalyq kezeńi aýrýdyń naqty qozdyrǵyshynyń túrine baılanysty ár túrli bolady. Mysaly, shıgelladan týyndaǵan ınfektsııalardyń ınkýbatsııalyq kezeńi ádette,  2 - 4 kúnge sozylady, biraq, vırýstyq ınfektsııalarda ınkýbatsılyq kezeń  4-48 saǵatqa sozylady.\r\n\r\nParazıtarlyq  ınfektsııalardyń ınkýbatsııalyq kezeńi uzaǵyraq. Mysaly, lıamblııalar saldarynan týyndaǵan ınfektsııalarda aýrýdyń sımptomdary damýyna deıin 1-4 apta ótýi múmkin. Qozdyrǵyshtyń túrine baılanysty jáne adamnyń jalpy jaǵdaıyna saı ishek ınfektsııasy birneshe kún nemese aptaǵa sozylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qandaı ýaqyt aralyǵynda ishek ınfektsııalary juqpaly bolady?__\r\n\r\nIshek  ınfektsııalary asa juqpaly. Olar adamnan adamǵa kir qol, zalaldy tamaq jáne sý, úı janýarlary arqyly juǵýy múmkin. Kópshilik jaǵdaılarda ınfektsııalar dıareıa ótkenge deıin juqpaly bolady, biraq, keıbir jaǵdaılarda odan uzaq bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharalary bar ma?__\r\n\r\nIshek ınfektsııalarynyń asa tıimdi aldyn alý joly – qoldy jıi jýý. Mıkrobtar organızmge taǵamdy  kir qolmen jeýde nemese tyrnaqty tistegende túsýi múmkin.\r\n\r\nDárethanadan keıin jáne tamaq isher aldynda qoldy sabyndap jýyp-shaıý qajet. Jýynatyn bólmeniń tazalyǵyn qoldaý da ınfektsııanyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn mıkrobtar taǵam ónimderimen jáne sýmen taralýy múmkin. Ózińizdi qorǵaý úshin tamaqty muqııat daıyndap, shıki kókónister men jemisterdi jýyńyz. Gambýrgerge tolyq pisken etti qoldanyńyz, tamaqtyń qalǵanyn tońazytqyshta saqtańyz, sebebi, birneshe saǵat tońazytqyshtan tys turǵan tamaqta dámdi túski asta aýrý qozdyratyn bakterııalar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAs úılik jabdyqtaryńyz jáne kesý taqtaılary taza bolýyn qadaǵalańyz, ásirese, shıki etten, jumyrtqa men qus etin óńdegennen keıin. Birneshe saǵat boıy tońazytqyshtan tys bolǵan tamaqty ishýden alshaq bolyńyz, qyzdyrǵanda da olarda ýyttar qalýy múmkin.\r\n\r\nSaıahat kezinde bulaqtan, kólden sý ishpeńiz, bul úshin jergilikti densaýlyq saqtaý organdarynyń bul sýdyń aýyz sýǵa jaramdylyǵyn rastaýy bolýy qajet. Keıbir damýshy elderde sýdy krannan emes, bótelkeden ishýge keńes beriledi, bul jerlerde kósheden sý satyp alyp ishýde de saq bolǵan jón.\r\n\r\nÚı janýarlary, ásirese, reptılııalar mıkrobtardy taratýy múmkin. Úı janýarynyń ydysyn ózińizdiń ydysyńyzdy jýatyn rakovınada jýmańyz. Úı janýaryn sıpaǵannan keıin qolyńyzdy jýyńyz!\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge kóriný qajet pe?__\r\n\r\nKeıde, barlyq tyrysýǵa qaramastan, ishek ınfektsııasy oryn alady. Balanyń ishi ótse, qyzba bolsa nemese ishi aýyrǵanyn eresekterge aıtýǵa úıretý qajet. Eresekter balany dárigerge kórsetýi tıis.\r\n\r\nEger ózińizdi enjar sezinseńiz, teriniń qurǵaqtyǵy nemese aýyzdyń qurǵaqtyǵy oryn alsa, nemese nájiste qan nemese silemeı bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet. Sondaı-aq, suıyqtyq ishe almaıtyndaı,  basylmaıtyn qusý bolsa, nemese aýrýdyń sımptomdary 3 kúnnen artyq sozylsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Bul ınfektsııalar qalaı emdeledi?__\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn kóptegen ınfektsııalar, ásirese, vırýstyqtar, ádette, emdeýsiz ótedi. Sýsyzdanýdyń aldyn alý úshin suıyqtyqtyń mol kólemin ishý – aýrýdyń betin baıqaý úshin durys tásil. Organızmniń sýsyzdanýynda aýrýhanaǵa jatyp, dıareıa, qusý jáne qyzba kezinde joǵaltqan suıyqtyqty tolyqtyrý úshin kóktamyr arqyly suıyqtyq engizilýi qajet bolady.\r\n\r\nDárigerge kóringende ishek ınfektsııasynyń túrin anyqtaý úshin\n nájistiń taldaýyn tapsyrý qajet bolýy múmkin. Dárilik preparattardy taǵaıyndaýdyń qajettigi aýrýdyń qozdyrǵyshyna baılanysty. Eger parazıtarlyq ınfektsııa bolsa, dáriger antıparazıtarlyq preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nVırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary kezinde emdeý qajet bolmaıdy, biraq, ımmýndyq júıesi álsiregen adamdar ınfektsııa búkil organızmge taramas úshin antıbıotıkterdi taǵaıyndaýǵa muqtaj bolady.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Ózin sezinýdi jaqsartý úshin qandaı sharalar qabyldaýǵa bolady?__\r\n\r\nOrganızmniń sýsyzdanýynyń aldyn alsańyz, ózińizdi jaqsy sezinesiz. Dıareıa kezinde suıyqtyqty joǵaltýmen qatar elektrolıtter (natrıı jáne kalıı) de joǵaltylady. Organızm olarsyz qalypty qyzmet ete almaıdy, sondyqtan, olardyń ornyn tolyqtyrý qajet. Quramynda natrıı bar sorpa nemese kóje, kalıı bar 100% jemis shyrynyn (qantsyz) ishińiz.\r\n\r\nTamaq ishe alatyndaı bolǵanda, quramynda kalıı bar jumsaq jemis nemese kókónisti tutynyńyz. Maıly taǵamdy, sút ónimderin, talshyǵy mol ónimdi nemese tátti taǵamdy dıareıa basylǵanǵa deıin  qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Sporttyq nemese alkogolsiz sýsyndardy ishpeńiz, olarda elektrolıtter bolǵanymen, qanty kóp bolǵandyqtan, dıareıany ýshyqtyrady.\r\n\r\nDıareıa, ádette, tez basylady. Suıyqtyqty jetkilikti ishińiz, jáne dárigerdiń usynystaryn oryndańyz, osylaısha, qysqa merzimde ózińizdi jaqsy sezinesiz.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://kidshealth.org/teen/infections/intestinal/diarrhea.html\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(950,'','Balalardaǵy qyzbany (temperatýranyń joǵarylaýyn) emdeý','','','qz','s','',0,'',3564,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531724700,1563260700,1531725017,'Qyzba – organızmniń ınfektsııany týdyratyn mıkrobtarmen kúresýiniń belgisi. Eger 3 aılyqtan 3 jasqa deıingi balada deneniń sýbfebrıldik temperatýrasy bolsa (38,8 °C deıin), oǵan dári bermeýge bolady. Dárilik preparattardy taǵaıyndaý dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda usynylady.\r\n\r\nEger 3 aılyqtan jas sábıde dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda, shuǵyl túrde dárigerge nemese jedel medıtsınalyq járdemge habarlasyńyz. Kishkentaı sábılerde qyzba aýyr ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Balanyń temperatýrasyn túsirýge tyrysý qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Balaǵa qandaı dárilik preparatty berýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárilik preparattardy qabyldaý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Temperatýrasyn túsirý úshin balaǵa aspırın berýge bolady ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Bala ózin jaqsy sezinýi úshin taǵy ne istýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Vanna qabyldaý qyzýdy túsirýge kómektesedi me?__{ALINK}\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Balanyń temperatýrasyn túsirýge tyrysý qajet pe?__\r\n\r\nQyzba – organızmniń ınfektsııany týdyratyn mıkrobtarmen kúresýiniń belgisi. Eger 3 aılyqtan 3 jasqa deıingi balada deneniń sýbfebrıldik temperatýrasy bolsa (38,8 °C deıin), oǵan dári bermeýge bolady. Dárilik preparattardy taǵaıyndaý dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda usynylady.\r\n\r\nEger 3 aılyqtan jas sábıde dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda, shuǵyl túrde dárigerge nemese jedel medıtsınalyq járdemge habarlasyńyz. Kishkentaı sábılerde qyzba aýyr ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Balaǵa qandaı dárilik preparatty berýge bolady?__\r\n\r\n2 aılyq jastan kishi sábıge dárini dárigermen aqyldasyp qana berýge bolady.\r\n\r\nAtsetamınofen aýyrsynýdy jáne qyzýdy túsiredi. Dárigermen balaǵa jaramdy preparattyń mólsherlemesi týraly keńesińiz. Mólsherleme balanyń jasy men salmaǵyna sáıkes esepteledi.\r\n\r\n6 aılyqtan asqan balanyń temperatýrasyn túsirý úshin basqa preparat  ıbýprofen qoldanylady. Ony balaǵa berýdiń aldynda dárigermen keńesý qajet. Dáriger balaǵa qajetti preparattyń durys mólsherlemesin aıtady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárilik preparattardy qabyldaý boıynsha keńester__\r\n\r\n·         Balaǵa kúnine preparattyń 5 mólsherlemesinen artyq bermeńiz.\r\n\r\n·         2 aılyqtan kishi sábılerge tek dárigerdiń taǵaıyndaýymen ǵana dári berýge bolady.\r\n\r\n·         Preparatqa nusqaýlyqty muqııat oqyńyz. Balaǵa preparattyń durys mólsherin berýge kóz jetkizińiz.\r\n\r\n·         Suıyq dárilik quraldardy durys ólsheý úshin arnaıy ólshem staqan nemese qasyqty qoldanyńyz. Olardy dárihanadan satyp alýǵa bolady. Qarapaıym sháı qasyǵyn qoldanýda preparattyń mólsherinen qatelesýge bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Temperatýrasyn túsirý úshin balaǵa aspırın berýge bolady ma?__\r\n\r\nJoq. Sırek jaǵdaılarda aspırın balalarda Reıe sındromynyń damýyna aparýy múmkin. Bul ólim-jitimge aparýy múmkin kúrdeli aýrý. Dárigerler 18 jastan kishi balalarǵa aspırın berýdi usynbaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Bala ózin jaqsy sezinýi úshin taǵy ne istýge bolady?__\r\n\r\n·         Organızmi sýsyzdanbaýy úshin balaǵa kóbirek suıyqtyq berý qajet. Sý, sorpa, jemisti balmuzdaq pen hosh ıisti jelatın – jaqsy tańdaý.  \r\n\r\n·         Eger bala suıyqtyqtyń jetkilikti mólsherin alsa, tamaq ishkisi kelmese, májbúrleý qajet emes.\r\n\r\n·         Balanyń demalysy jetkilikti bolsyn.\r\n\r\n·         Bólme temperatýrasy  21 – 230C deńgeıinde bolsyn.\r\n\r\n·         Balaǵa maqta matadan jeńil pıjama kıgizý qajet. Tym qymtaǵanda organızm qyzynyp, dene temperatýrasy artýy múmkin.\r\n\r\n·         Eger balada qaltyraý bolsa, oǵan qosymsha kórpe berińiz. Qaltyraý aıaqtalǵanda ony alyp tastańyz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Vanna qabyldaý qyzýdy túsirýge kómektesedi me?__\r\n\r\nAtsetamınofendi jáne jyly vanna qabyldaý balanyń qyzýyn túsirýge kómektesedi. Atsetamınofendi vannanyń aldynda berińiz. Eger bala vannaǵa túser aldynda preparatty qabyldamasa, ol dirildeı bastaýy múmkin, onyń organızmi qaıtadan  temperatýrany arttyrýy múmkin. Bul balanyń jaǵdaıyn nasharlatady. Salqyn sýly vannany qabyldaýǵa jáne balany spırtpen ysqylaýǵa bolmaıdy.','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(951,'','Balalardaǵy pnevmonııa','','','qz','s','',0,'',5667,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531725000,1563261000,1531725402,'Jótel men qyzba – pnevmonııanyń eki negizgi sımptomy. Basqa sımptomdary – álsizdik, qusý, dıareıa (ish ótýi), tábettiń bolmaýy, bas aýyrýy, bulshyq et aýyrsynýy jáne tynys alý máseleleri. Pnevmonııa kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, biraq, ádette, qys pen jazda jıi kezdesedi, sýyq tııýden nemese tynys alý joldarynyń basqa ınfektsııasynan keıin bolýy múmkin.\r\n\r\nBalańyzda pnevmonııa bolýy múmkin sanasańyz, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Keıbir jaǵdaıda pnevmonııa jeńil, keıbir jaǵdaıda aýyr ótedi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Pnevmonııanyń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Pnevmonııanyń birneshe túrleri bolady ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Pnevmonııa qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Pnevmonııa qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Balamdy pnevmonııadan saqtaý úshin ne isteýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Pnevmonııanyń sımptomdary__\r\n\r\nJótel men qyzba – pnevmonııanyń eki negizgi sımptomy. Basqa sımptomdary – álsizdik, qusý, dıareıa (ish ótýi), tábettiń bolmaýy, bas aýyrýy, bulshyq et aýyrsynýy jáne tynys alý máseleleri. Pnevmonııa kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, biraq, ádette, qys pen jazda jıi kezdesedi, sýyq tııýden nemese tynys alý joldarynyń basqa ınfektsııasynan keıin bolýy múmkin.\r\n\r\nBalańyzda pnevmonııa bolýy múmkin sanasańyz, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Keıbir jaǵdaıda pnevmonııa jeńil, keıbir jaǵdaıda aýyr ótedi.  \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Pnevmonııanyń birneshe túrleri bolady ma?__\r\n\r\nIá. Pnevmonııa – ókpeniń qabynýyn sıpattaıtyn jalpy termın, ol túrli mıkroorganızmderden týyndaýy múmkin.\r\n\r\nMysaly, kishkentaı balalarda pnevmonııanyń jıi qozdyrǵyshy bolatyn respıratorlyq-sıntsıtıaldyq vırýs (RSV), al jańa týǵan sábılerde pnevmonııa V toby streptokokktarynan týyndaýy múmkin, bosaný kezinde juqpalanýy múmkin. Úlkenirek balalarda pnevmonııa basqa bakterıaldyq nemese vırýstyq ınfektsııalardyń asqynýynan bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerler pnevmonııany eki topqa bóledi: bakterıaldyq jáne vırýstyq.\r\n\r\n===Bakterıaldyq pnevmonııa=== balalarda kenetten kelesi sımptomdardan paıda bolady: joǵary temperatýra, entigý jáne jótel. Balalar tamaqtan bas tartady jáne naýqas bolyp kórinedi.\r\n\r\nMundaı balalarda tynys alýda másele bolýy múmkin, (tynys alǵan kezde murynynyń ushy kóterilip, qabyrǵasynyń aralary tartylyp turýy múmkin) , tamyr soǵýy jıilep, erni men tyrnaǵy kógerýi múmkin. Balalar álsiz bolyp kórinedi, olarda qusý nemese ish ótýi paıda bolady. Sırekteý kezdesetin sımptomdary – ishtegi aýyrsyný jáne jelkeniń bulshyq etteriniń siresýi.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda qozdyrǵyshy \'\'Streptococcus pneumonia, biraq, aýrý altyn tústi stafılokokktan nemese mıkoplazmadan týyndaýy múmkin.\'\'\r\n\r\n===Vırýstyq pnevmonııa=== ádette, sýyq tııýi sekildi bastalady, biraq, sımptomdary baıaý jáne úzdiksiz ýshyǵady. Balalarda dene temperatýrasy kóteriledi, qyzba Tselsıı boıynsha 38,5 gradýstan bastalady, tynys alý qımyldary jıileıdi, ysqyratyndaı dybys estiledi. Álsizdik, qusý, ish ótýi de aýrýdyń sımptomdary.\r\n\r\nVırýstyq pnevmonııa, ádette, bakterıaldyq túrine qaraǵanda  qaýiptiligi kemdeý, biraq, balalar bakterııadan týyndaıtyn aýrýlarǵa beıimdilikti arttyrýy múmkin. Pnevmonııany týyndatqan vırýstarǵa respıratorlyq-sıntsıtıaldyq vırýs (RSV), paragrıpp vırýsy, adenovırýs jáne tumaý vırýsy jatady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Pnevmonııa qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger balanyń tynys alýyn baqylap,  stetoskoptyń kómegimen onyń ókpesin tyńdaıdy. Ol dybystyń qysqarýyn nemese basqa bógde shýdy anyqtaýy múmkin. Pnevmonııa kezinde ókpedegi aýa qapshyqtarynyń bóligi suıyqtyqqa tolady, bala tez tynys ala bastaıdy, sebebi, ottegini kóbirek alý qajet bola bastaıdy.\r\n\r\nEger dáriger balada pnevmonııa bar dep sanasa, ol keýde qýysynyń rentgenin, qan taldaýyn nemese murynnan juǵyndy alady. Bala ottegini jetkilikti alatyndyǵyna kóz jetkizý úshin pýlsoksımetr – qannyń ottegimen qanyǵýyn ólsheıtin, saýsaqqa ornatylatyn qarapaıym aspap qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Pnevmonııa qalaı emdeledi?__\r\n\r\nBakterıaldyq pnevmonııada dárigerler antıbıotıkter taǵaıyndaıdy. Vırýstyq pnevmonııa antıbıotıkterge serpin bermeıdi, sondyqtan emdeý tósekte bolýdy jáne suıyqtyqty kóp ishýdi qajet etedi. Suıyqtyqty jetkilikti ishý – pnevmonııanyń janama áserleri - tynys alýdyń jıileýinen jáne qyzbadan bolatyn sýsyzdanýmen kúrestegi ómirlik mańyzdy shara.\r\n\r\nEger balada bakterıaldyq pnevmonııa bolsa, aýanyń ylǵaldandyrǵyshyn qoldanýǵa bolady. Eger balada qyzba bolsa, oǵan atsetamınofen nemese  ıbýprofen berýge bolady (eger sábı 6 aılyqtan asqan bolsa).\r\n\r\nEger balańyzdy bakterıaldyq pnevmonııadan aýrýhanada emdeý qajet bolsa, oǵan suıyqtyqty kóp ishý jáne kóktamyr arqyly antıbıotıkter engizý taǵaıyndalady. Medbıkeler udaıy balanyń muryn qýysyn tazartady, sondaı-aq, oksımetrdiń kómegimen qandaǵy otteginiń deńgeıin baqylaıdy. Tynys alýdy jeńildetý úshin balaǵa murynǵa qoıylatyn ottegi tútigin nemese maska ákeledi.\r\n\r\nPnevmonııanyń jeńil ótýinde jalpy jaǵdaıdyń jaqsarýy bir apta ishinde bolady, al jótel uzaq ýaqyt boıy saqtalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Balamdy pnevmonııadan saqtaý úshin ne isteýge bolady?__\r\n\r\nBalany pnevmonııadan qorǵaý úshin kelesi usynystardy oryndańyz:\r\n\r\n__Ýaqytyly egýden ótkizińiz.__ Gemofıldik ınfektsııadan (HIB), AKDS (dıfterııaǵa, sirespe men kókjótelge qarsy), KPK (qyzylshaǵa, parotıtke, qyzamyqqa qarsy), tumaýǵa qarsy (6 aılyq jastan asqandarǵa), jelsheshekke jáne pnevmokokka qarsy egilý pnevmonııanyń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Eger balańyz bir sebeptermen egilýdi jiberip alsa, dárigermen keńesińiz. Vaktsınatsııa týraly bizdiń maqalamyzben tanysyńyz.  \r\n\r\n__Jeke gıgıena erejelerin qadaǵalańyz.__ Jıi qol jýyp, mıkrobtardyń taralýynyń aldyn alyńyz. Balaǵa ınfektsııanyń kózi bolýyna jol bermeńiz. Telefondy, oıynshyqty, esiktiń tutqasy nemese tońazytqyshtyń tutqasyn ustaǵan qolyńyzdy, deneniń basqa ashyq bólikterin udaıy jýyp turyńyz.\r\n\r\n__Úıde temeki shegýge tyıym salyńyz.__ Ózderińiz nemese qonaqtaryńyz temekini úıden tysta shegińiz. Temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar týraly dárigermen keńesińiz. Zertteýlerge saı, temeki tútininiń mańaıynda, qysqa merzim bolsa da, ómir súretin balalar jıi aýyrady jáne pnevmonııaǵa, joǵary tynys alý joldarynyń ınfektsııasyna, astmaǵa jáne qulaq ınfektsııalaryna  beıim.','student_k',44,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(952,'','Balalardaǵy titirkengen ishek sındromy (tis)','','','qz','s','',0,'',4824,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531725420,1563261420,1531726245,'Titirkengen ishek sındromy (TIS) – ishektiń jıi kezdesetin buzylysy, ishektiń túıilýimen, kóp jeldenýmen, ishtiń kebýimen, ish ótýimen jáne qatýymen sıpattalady. Aýrýdy keıde \"asqazan nevrozy\" nemese \"spastıkalyq kolıt\" dep ataıdy. Keıbir ónimder, kóńil-kúı kúızelisi, ınfektsııalar, jaraqattar TIS sımptomdarynyń paıda bolýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nTIS balalarǵa jaısyzdyq ákelgenimen, ol densaýlyqtyń kúrdeli máselelerine aparmaıdy. Dárigerler balalarǵa dárilerdiń, emdám men ómir saltyn ózgertý kómegimen TIS sımptomdaryn retteýge kómektesedi, sondyqtan, TIS shaldyqqan balalar belsendi jáne saý ómir saltyn ustana alady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__TIS sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__TIS sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__TIS dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTitirkengen ishek sındromy (TIS) – ishektiń jıi kezdesetin buzylysy, ishektiń túıilýimen, kóp jeldenýmen, ishtiń kebýimen, ish ótýimen jáne qatýymen sıpattalady. Aýrýdy keıde \"asqazan nevrozy\" nemese \"spastıkalyq kolıt\" dep ataıdy. Keıbir ónimder, kóńil-kúı kúızelisi, ınfektsııalar, jaraqattar TIS sımptomdarynyń paıda bolýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"62\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTIS balalarǵa jaısyzdyq ákelgenimen, ol densaýlyqtyń kúrdeli máselelerine aparmaıdy. Dárigerler balalarǵa dárilerdiń, emdám men ómir saltyn ózgertý kómegimen TIS sımptomdaryn retteýge kómektesedi, sondyqtan, TIS shaldyqqan balalar belsendi jáne saý ómir saltyn ustana alady. \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__TIS sebepteri__\r\n \r\nTIS naqty paıda bolý sebebi belgisiz, aýrý bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýy múmkin. Zertteýlerge saı, TIS shaldyqqan balalar bul aýrýǵa shaldyqpaǵan balalarǵa qaraǵanda aýyrsynýǵa, jaısyzdyqqa sezimtal jáne tolyqtyqqa beıim. Sút, shokolad, kofeın, maıly jáne ashy tamaq, fast-fýd sekildi keıbir ónimder TIS paıda bolýynyń sebebin quraýy múmkin. Keıbir jaǵdaıdaǵy sebebi belgisiz.\r\n\r\nKúızelis - aýrýdyń saý balalardyń arasynda damýynda aıtarlyqtaı rol atqarady. TIS shaldyqqan keıbir balalar kúızeliske jáne kóńil-kúı buzylysyna óte sezimtal. Onyń sebebi – toq ishektiń nervteri   mımen baılanysqan, jáne kúızelistik jáne shıelenistik jaǵdaılarda (otbasynyń máseleleri, synaqtar, demalys jáne jaraqattar) toq ishek pen asqazannyń qyzmetiniń buzylystary paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__TIS sımptomdary__\r\n \r\nTIS shaldyqqan balalarda ádette, keminde, 3 aı barysynda (aldyńǵy jylmen salystyrǵanda) tómendegi sımptomdardyń ekeýi bolady:\r\n\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, nájis shyqqannan keıin azaıatyn\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, balanyń dárethanaǵa barý jıiligine baılanysty\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, balanyń nájisindegi ózgeristerge baılanysty. Keıbir balalarda ish qatýy bolady, nájisi qataıady; basqa balalarda ishtiń ótýi oryn alýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__TIS dıagnostıkasy__\r\n\r\nTIS anyqtaýdyń naqty ádisi joq. Dárigerler ádette, balanyń tolyq syrqatnamasynyń (onyń ishinde, TIS boıynsha otbasylyq syrqatnama zertteledi) jáne medıtsınalyq tekserýdiń negizinde dıagnoz qoıady. Bala ishtiń jeldenýi nemese ótýi týraly suraqtarǵa jaýap berýge uıalýy múmkin. Sondyqtan, ata-analary balaǵa dáriger oǵan ózin jaqsy sezinýge kómektesýi úshin aqparatty bilýi qajettigin túsindirýi qajet.\r\n\r\nDáriger balanyń úıdegń jáne mekteptegi qorshaǵan ortasy týraly suraýy múmkin, keıbir ónimderdiń TIS sımptomdaryn týyndatýy múmkindigin anyqtaý úshin taǵamdyq kúndelik jazýdy tapsyrýy múmkin.\r\n\r\nKóbinese, dárigerge TIS anyqtaý úshin arnaıy tekserýlerdi júrgizýdiń qajeti bolmaıdy, biraq, keıde ishektiń basqa aýrýlaryn eskerý úshin qan men nájistiń taldaýyn, rentgendik zertteýdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTIS aıaǵyna deıin jazylmaıdy. Biraq, aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý boıynsha sharalar bar:\r\n\r\n* Emdámdegi ózgerister. TIS shaldyqqan keıbir balalar tamaqtanýdaǵy ózgeristerdiń TIS sımptomdaryn azaıtýǵa nemese joıýǵa kómektesetindigin baıqaıdy. Tamaqty kóp ishýden, kofeındi sýsyndardan, tatymdy, maıly nemese aýrýdyń sımptomdaryn týyndatatyn basqa ónimderden alshaq bolý qajet.\r\n* Ómir saltyn ózgertý. Eger sımptomdar kúızeliske baılanysty bolsa, balańyzben oǵan mektepke, úıge nemese dostaryna baılanysty kóńil-kúı kórinisterin baqylaýǵa kómektesý úshin ne isteı alatyndyǵyńyz týraly sóılesińiz.\r\n* Udaıy dene jattyǵýlaryn oryndaý jáne kúızelis deńgeıin azaıtý. Dene jattyǵýlary astyń jaqsy qorytylýyna jáne shıryǵýdyń basylýyna yqpal etedi. Eger balańyz alańdaýdan nemese depressııadan zardap shegetin bolsa, dáriger sizge balalar psıhologynyń nemese terapevtiń keńesin alýdy usynýy múmkin.\r\n* Dárilik  preparattar. Keıde dáriger TIS jeke sımptomdaryn emdeý úshin preparattar taǵaıyndaıdy, mysaly, ish qatýyn jeńildetý úshin ish júrgizetinder,  ish ótýine qarsy preparattar, mıorelaksanttar nemese antıdepressanttar. TIS sımptomdaryn jeńildetý úshin balaǵa dári berý aldynda dárigermen keńesińiz. Aýrýdy emdeý úshin qazir jańa dárilik quraldardyń qatary kóp, mysaly, neırotasymaldaýshy serotonınge baǵyttalǵan, biraq, mundaı preparattar asa saqtyqpen taǵaıyndalýy tıis.\r\n* Kúızelisti azaıtý. Gıpnoz, bosańsý úshin tynys alý jattyǵýlary jáne psıhoterapııa, TIS sımptomdaryn retteýdiń keń tanymal bolyp kele jatqan, qaýipsiz tásilderi.\r\n\r\nTIS ómirge qaýip tóndirmese de, ómirdiń sapasyna áser etýi múmkin. Balaǵa belsendi jáne saý ómir saltyn ustanýyna kómektesý úshin dárigermen TIS sımptomdaryn emdeý týraly keńesińiz. ','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(953,'','Balanıt','','','qz','s','',0,'',3130,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531726320,1563262320,1531726875,'Balanıt – bul kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń qabynýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBalanıt – bul kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń qabynýy.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvtik júıesine jynystyq múshe, uma, uryqtyq tútikter jáne qýyq asty bezi jatady.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBalanıt, kóbinese, súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerdiń jeke gıgıena erejelerin oryndamaýynyń saldarynan bolady.\r\n\r\n Aýrýdyń paıda bolýynyń basqa da kelesideı sebepteri bar:\r\n\r\n* Reaktıvti artrıt  nemese atrofııalyq jáne qyrma temiretki\r\n* Infektsııalar\r\n* Qurǵatatyn sabyndy qoldaný\r\n* Shomylǵannan keıin sabynnyń kóbiginiń durys shaıylmaýy\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan dıabet\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Kúpektiń nemese jynystyq músheniń qyzarýy\r\n* Jynystyq músheniń ushyndaǵy basqa bóritkender\r\n* Jynystyq músheden sasyq ıisti bólindiler shyǵýy\r\n* Kúpektiń jáne jynystyq músheniń aýyrsynýy\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger balonıtti medıtsınalyq tekseristiń negizinde ǵana anyqtaıdy. Degenmen, teride vırýstardyń, zeńder men bakterııalardyń bolýyn da tekserý qajet bolýy múmkin. Sondaı-aq, teriniń bıopsııasy da ótkizilýi qajet. \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń ádisin tańdaý balanıttiń sebebine baılanysty.\r\n\r\nBakterıaldyq balanıtte  tabletka nemese jaqpaı maı túrindegi antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\nTeri aýrýlary kezinde paıda bolatyn balanıtte steroıdtyq jaqpa maılar kómektesedi.\r\nZeńdik balanıtte zeńderge qarsy jaqpa maılar taǵaıyndalady.\r\n \r\n\r\nAýyr jaǵdaılarda súndetke otyrǵyzý - ońtaıly sheshim. Eger tazartý úshin kúpekti sozyp tartý múmkin bolmasa, naýqasty súndetke otyrǵyzý qajettigi týyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaılarda, balanıtti jaqpa maılarmen jáne gıgıenany muqııat qadaǵalaý arqyly emdeýge bolady. Ádette, hırýrgııalyq emdeý qajet bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy qabynýdyń saldarynan týyndaıdy:\r\n\r\n* Tyrtyqtaný tininiń qalyptasýy jáne jynystyq músheniń sańylaýynyń tarylýy \r\n* Kúpekti  ysyryp, penıstiń ushyn ashýdyń qıyndaýy (fımoz)\r\n* Kúpekti jynystyq músheniń ushyna qaraı tartýdyń qıyndaýy (parafımoz)\r\n* Penıstiń ushynyń qanmen qamtamasyz etilýiniń buzylysy\r\n* Jynystyq músheniń qaterli isiginiń damý qaýpiniń artýy\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBalanıttiń qandaı da bir sımptomdary bolsa, onyń ishinde, kúpektiń isinýi nemese aýyrsynýy bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJeke gıgıenany qadaǵalaý balanıttiń kópshilik jaǵdaılarynyń aldyn alýǵa kómektesedi. Shomylǵan kezde kúpekti tartyp, astyndaǵy aýmaqty tazartý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBalanopostıt','student_k',44,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(954,'','Balardaǵy appendıtsıt','','','qz','s','',0,'',4435,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531727340,1563263340,1531727845,'Ata-analarǵa balasynda appendıtsıt bar ekenin bilý qıynǵa túsedi. Basynda aýrý gastroenterıtke uqsaıdy. Klassıkalyq belgileri – ishtiń aýyrsynýy, qyzba jáne qusý. Sırek jaǵdaıda ishtiń ótýi paıda bolýy múmkin.  \r\n\r\nBasqa aıqyn belgisi (biraq, únemi bola bermeıdi) kindik tusynda paıda bolatyn aýyrsyný, birtindep ulǵaıyp, ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysady.\r\n\r\nBalanyń ishi keýip, ustaǵanda sezimtal bolýy múmkin, eger qabynǵan appendıksi aıaqqa baratyn bulshyq etti titirkendirse, bala oń jaǵyna aqsańqyrap, nemese ońǵa qaraı qısaıýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Appendıtsıt degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Appendıtsıt qanshalyqty jıi paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qaýip faktorlary bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Balańyzda appendıtsıt bar dep sanasańyz, ne isteý kerek?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Operatsııa qalaı ótedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Appendıtsıt jarylyp ketse, ne bolýy múmkin?__{ALINK}\r\n\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAta-analarǵa balasynda appendıtsıt bar ekenin bilý qıynǵa túsedi. Basynda aýrý gastroenterıtke uqsaıdy. Klassıkalyq belgileri – ishtiń aýyrsynýy, qyzba jáne qusý. Sırek jaǵdaıda ishtiń ótýi paıda bolýy múmkin.  \r\n\r\nBasqa aıqyn belgisi (biraq, únemi bola bermeıdi) kindik tusynda paıda bolatyn aýyrsyný, birtindep ulǵaıyp, ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysady.\r\n\r\nBalanyń ishi keýip, ustaǵanda sezimtal bolýy múmkin, eger qabynǵan appendıksi aıaqqa baratyn bulshyq etti titirkendirse, bala oń jaǵyna aqsańqyrap, nemese ońǵa qaraı qısaıýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Appendıtsıt degenimiz ne? __\r\n  \r\nAppendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń - pishini jaǵynan saýsaqqa uqsaıtyn, shaǵyn, qýys aǵzanyń qabynýy. Appendıks toq ishektiń bastapqy bóliginde bolady. Bul qabyný bakterııalardyń appendıkstiń ishinde qatty nájispen bitelýinde nemese kiretin sańylaýdy ulǵaıǵan lımfalyq túıinder basqanda  paıda bolýy múmkin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"63\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Appendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi ishek tininiń shaǵyn qaltashasy.\'\'\r\n\r\nJuqpalanǵannan keıin appendıksti alyp tastaý qajet, sebebi, onyń jarylýynyń jáne ınfektsııanyń ish qýysyna taralýynyń aldyn alý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Appendıtsıt qanshalyqty jıi paıda bolady?__\r\n\r\nAppendıtsıt shuǵyl ish hırýrgııasynyń keń taralǵan sebebi. Kóptegen elderde halyqtyń 7 paıyzynda ómir boıynda appendıtsıt paıda bolady. Appendıtsıttiń paıda bolý yqtımaldyǵy 10-nan 30 jas aralyǵynda kezdesedi. Appendıtsıt jaǵdaılarynyń jalpy sany azaıýda. Sarapshylardyń oıynsha, bul adamdardyń ratsıonyndaǵy talshyqtyń mólsheriniń artýyna baılanysty.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qaýip faktorlary bar ma?__\r\n\r\nOtbasynda appendıtsıt aýrýy bolǵan adamdar, sondaı-aq, erlermen salystyrǵanda áıelder bul aýrýǵa beıim keledi. Eger balada as qorytý jáne tynys alý máselelerin týyndatatayn tuqym qýalaıtyn aýrý – mýkovıstsıdoz bolsa, onyń boıynda appendıtsıt paıda bolýyna beıimdilik bolady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Balańyzda appendıtsıt bar dep sanasańyz, ne isteý kerek?__\r\n\r\nPedıatrǵa kórinińiz. Balańyzdy jedel járdem bólimshesine aparý qajet bolsa, ol sizge túsindiredi. Appendıtsıtti óz betinshe emdeýge bolmaıdy, sebebi, ol jarylyp ketip, ınfektsııanyń barlyq ish qýysyna taralýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nBalaǵa ish júrgizetin preparattar bermeńiz jáne klızma jasamańyz. Olar appendıkstiń jarylýyna aparýy múmkin. Balany jubatyp, tynyshtandyrýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\nAýrýhanada dáriger balańyzdy tekseredi. Rentgen, ýltradybys nemese kompıýterlik tomografııa – osy aýyrsyndyrmaıtyn sharalar arqyly balańyzdaǵy appendıkstiń tolyq kórinisin alýǵa bolady.\r\n\r\nDáriger ınfektsııa belgisin anyqtaý úshin qan taldaýyn, sondaı-aq, sımptomdar nesep joldarynyń ınfektsııasynan bolý múmkindigin anyqtaý úshin nesep taldaýyn taǵaıyndaıdy. Sonymen qatar, balaǵa operatsııa qajettiligin bilý úshin dáriger hırýrgpen keńesedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Operatsııa qalaı ótedi?__\r\n\r\nBalaǵa jalpy narkoz beriledi, osydan keıin hırýrg ishtiń tusyn azdap tiledi. Odan keıin appendıksti toq ishekten ajyratyp, ınfektsııaǵa baılanysty tolyp ketken suıyqtyqtan tazartady.\r\n\r\nKeıbir hırýrgter operatsııany arnaıy aspap – laparoskoptyń (ushynda kishkentaı kamerasy bar zond) kómegimen oryndaıdy, ol ishte ne bolyp jatqandyǵyn kórsetedi, bul kezde úlken tilik jasaýdyń qajeti bolmaıdy. \r\n\r\nDáriger, sonymen qatar, tiliktiń ınfektsııaǵa ushyramaýy úshin antıbıotıkter taǵaıyndaıdy. Operatsııadan keıin bala aýrýhanada 1-3 kún boıy bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Appendıtsıt jarylyp ketse, ne bolýy múmkin?__\r\n\r\nBakterıaldyq ınfektsııanyń aýyr túrde ótýinde appendıks jarylyp ketip, bakterııalar zaqymdanǵan aǵzadan ish qýysyna taraýy  múmkin. Bul jaǵdaıda bala aýrýhanaǵa jatqyzylady, ınfektsııamen kúresý úshin oǵan vena (kóktamyr) arqyly antıbıotıkter engizý taǵaıyndalady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý qajettigi saqtalady, hırýrgter sizben operatsııa jasaýǵa qolaıly ýaqyt jáne vena arqyly antıbıotıkter engizý uzaqtyǵyn talqylaıdy.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(955,'','Balardaǵy ishek ınfektsııalaryn emdeý','','','qz','s','',0,'',1891,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531727820,1563263820,1531728754,'Ishtiń ótýin týyndatatyn vırýstyq juqpalardyń kópshiligi ádette, emdeýsiz de joıylady. Úıde bolyp, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin suıyqtyqty kóbirek ishý qajet. Balada organızmniń sýsyzdanýy damysa, aýrýhanaǵa jatqyzyp,ish ótýinen, qusý men qyzbada joǵaltqan  suıyqtyqty tolyqtyrý úshin ony tamyr arqyly engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerge kóringende, balanyń nájisine taldaý jasaý qajet, bul ınfektsııanyń túrin anyqtaý úshin qajet. Dárilik preparattardy qabyldaý qajettiligi aýrýdyń sebebine baılanysty. Eger balada parazıttik ınfektsııa bolsa, dáriger parazıtterge qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Vırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary emdeýge muqtaj emes. Biraq, ımmýndyq júıesi álsiz adamdarǵa ınfektsııany organızmge taratpas úshin antıbıotık taǵaıyndalýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ishek ınfektsııalary qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jaǵdaıdy jaqsartý úshin ne isteýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ishek ınfektsııalary qalaı emdeledi?__\r\n\r\nIshtiń ótýin týyndatatyn vırýstyq juqpalardyń kópshiligi ádette, emdeýsiz de joıylady. Úıde bolyp, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin suıyqtyqty kóbirek ishý qajet. Balada organızmniń sýsyzdanýy damysa, aýrýhanaǵa jatqyzyp,ish ótýinen, qusý men qyzbada joǵaltqan  suıyqtyqty tolyqtyrý úshin ony tamyr arqyly engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerge kóringende, balanyń nájisine taldaý jasaý qajet, bul ınfektsııanyń túrin anyqtaý úshin qajet. Dárilik preparattardy qabyldaý qajettiligi aýrýdyń sebebine baılanysty. Eger balada parazıttik ınfektsııa bolsa, dáriger parazıtterge qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Vırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary emdeýge muqtaj emes. Biraq, ımmýndyq júıesi álsiz adamdarǵa ınfektsııany organızmge taratpas úshin antıbıotık taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Ne isteýge bolady?__\r\n\r\nBala sýdy mol ishse, ózin jaqsy sezinedi. Dıareıa kezinde suıyqtyqty joǵaltýmen qatar elektrolıtter (natrıı jáne kalıı) de joǵaltylady. Organızm olarsyz qalypty qyzmet ete almaıdy, sondyqtan, olardyń ornyn tolyqtyrý qajet. Quramynda natrıı bar sorpa nemese kóje, kalıı bar 100% jemis shyrynyn (qantsyz) daıyndańyz.\r\n\r\nBala tamaq ishýge daıyn bolǵanda, quramynda kalıı bar jumsaq jemis nemese kókónisti tutynýyna bolady. Maıly taǵamdy, sút ónimderin, talshyǵy mol ónimdi nemese tátti taǵamdy dıareıa basylǵanǵa deıin  qabyldaýdan alshaq bolýy qajet. Sporttyq nemese alkogolsiz sýsyndardy ishpegeni jón, olarda elektrolıtter bolǵanymen, qanty kóp bolǵandyqtan, dıareıany ýshyqtyrady.\r\n\r\nDıareıa, ádette, tez basylady. Suıyqtyqty jetkilikti iship, jáne dárigerdiń usynystaryn oryndaǵanda, osylaısha, qysqa merzimde bala ózin jaqsy sezine alady.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(956,'','Bas aýrýy','','','qz','s','',0,'',6747,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531728780,1563264780,1531729185,'Bastyń nemese moıynnyń aýmaǵyndaǵy jaısyzdyqty bas aýrýy dep ataıdy.  Bas aýrýynyń sebebi, kóbinese, kúrdeli emes. Kúndelikti ómir saltyn ózgertip, túrli relaksatsııa ádisterin úırenip nemese dári preparattaryn qabyldap, bas aýrýyna shaldyqqan adamdardyń kópshiligi ózin jaqsy sezinedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepter__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge kórinýden neni kútý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBastyń nemese moıynnyń aýmaǵyndaǵy jaısyzdyqty bas aýrýy dep ataıdy.  Bas aýrýynyń sebebi, kóbinese, kúrdeli emes. Kúndelikti ómir saltyn ózgertip, túrli relaksatsııa ádisterin úırenip nemese dári preparattaryn qabyldap, bas aýrýyna shaldyqqan adamdardyń kópshiligi ózin jaqsy sezinedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaıda bas aýrýy ıyq beldeýiniń, moıynnyń, shash túbiniń jáne ıektiń bulshyq etteriniń shıryǵýyna baılanysty. Bas aýrýynyń bul túri shıryǵýdan bas aýrýy atalady:\r\n\r\n* Ol kúızelispen, depressııamen, úreılenýmen, bastyń jaraqatymen nemese bas pen moıynnyń yńǵaısyz ornalasýymen baılanysty bolýy múmkin.\r\n\r\n* Bastyń mundaı aýrýy eki jaqtan da seziledi. Ol jelkeden bastalyp, aldyna qaraı taralady. Batyp, nemese qysyp aýyrsynýy múmkin, ıyqqa, moıynǵa nemese ıekke taralýy múmkin.\r\n\r\nSaqına tárizdi aýyrsyný kúshti bolýy múmkin. Ol ádette, basqa sımptomdarmen qosarlanady, mysaly, dybysqa nemese jaryqqa sezimtaldyqpen nemese júrek aınýymen. Saqına kezinde:\r\n\r\n* Aýyrsyný solqyldaýy múmkin. Ol ádette, bastyń bir jaǵynan bastalyp, bastyń búkil aýmaǵyna taralýy múmkin.\r\n\r\n* Aýra  - bas aýrýynyń aldynda paıda bolatyn belgilerdiń jıyntyǵy – oryn alýy múmkin. Aýyrsyný ádette, dene ornalasýyn ózgertkende kúsheıedi.\r\n\r\n* Saqına taǵamǵa keıbir ónimderdi: shokoladty, syrdyń keıbir túrlerin nemese natrıı glýtamatyn tutynýdan týyndaýy múmkin. Sondaı-aq, saqına ustamasynyń sebebi kofeın, uıqy qanbaýy nemese alkogol qabyldaý bolýy múmkin.\r\n\r\nRıkoshettik (janamalyq) bas aýrýy – udaıy qaıtalanýǵa beıim. Ol kóbinese, aýyrsynýdy basatyn dárilik preparattardy shamadan tys kóp qabyldaýdan jıi paıda bolady. Mundaı aýyrsyný atalǵan preparattardy aptasyna 3 kúnnen artyq qabyldaǵanda damýy múmkin.\r\n\r\nBas aýrýynyń basqa túrleri:\r\n\r\n* Klasterlik bas aýrýy – kenetten bolatyn, óte kúshti aýyrsyný, ol bir aıdyń ishinde kúnine birneshe ret paıda bolýy múmkin. Odan keıin biraz ýaqytqa toqtaýy múmkin. Bas aýrýy ádette, bir saǵatqa sozylady jáne kún saıyn bir ýaqytta qaıtalanady.\r\n\r\n* Sınýstyq bas aýrýy bastyń aldyńǵy bóliginde jáne bette paıda bolady. Ol jaqtyń, murynnyń jáne kózdiń artynda ornalasqan qýystyń qabynýyna baılanysty. Aýyrsyný tańerteń jáne basty alǵa eńkeıtkende kúsheıedi.\r\n\r\n* Bas aýrýy sýyq tıgende, tumaýda, qyzbada nemese etekkir aldy sındromynda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n* Bas aýrýy samaılyq arterııttiń sımptomy bolýy múmkin. Bul qandy bastyń samaı tusyna jáne moıynǵa tasymaldaýyna jaýapty arterııanyń qabynýy. \r\n\r\nSırek jaǵdaıda bas aýrýy kelesi aýyr jaǵdaılardyń sımptomy bolýy múmkin:\r\n\r\n* Mı men onyń betin jaýyp turatyn juqa qabyqshanyń arasyndaǵy aýmaqta qan ketýi (sýbarahnoıdaldyq qan ketýi)\r\n\r\n* Joǵary arterıaldyq qysym\r\n\r\n* Mıdyń ınfektsııalyq aýrýlary: menıngıt, entsefalıt nemese abstsess\r\n\r\n* Mıdyń isigi\r\n\r\n* Bas súıeginiń astynda suıyqtyq jınalýy, bul mıdyń isinýine aparady (gıdrotsefalııa)\r\n\r\n* Bas súıektiń ishindegi qysymnyń artýy, bul psevdotýmorozdyq sındromnyń paıda bolýymen baılanysty (isik emes)\r\n\r\n* Iisti gazben ýlaný\r\n\r\n* Uıqy kezindegi otteginiń jetispeýi (uıqy apnoesi)\r\n\r\n* Qan tamyrlarynyń aýrýlary:  arterııa-vena malformatsııasy (AVM), mıdyń anevrızmasy, ınsýlt jáne mıǵa qan quıylýy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nÚıde jasaýǵa bolatyn, bas aýrýyn basatyn sharalardy usynamyz. Olar kóbinese, saqınany nemese shıryǵýdan bolatyn bas aýrýy kezinde jaramdy. Bul sharalardy aýrýdyń alǵashqy sımptomdary paıda bola bastaǵanda oryndańyz.  \r\n\r\nSaqınanyń birinshi sımptomdarynda:\r\n\r\n* Sýsyzdaný bolmas úshin sýdy kóbirek ishińiz, ásirese, qusý bolsa.\r\n\r\n* Tynysh, qarańǵy bólmede demalyńyz.\r\n\r\n* Basqa salqyn kompress qoıyńyz.\r\n\r\n*  Ózińiz biletin túrli relaksatsııa tehnıkasyn qoldanyńyz.\r\n\r\nBas aýrýynyń kúndeligin júrgizý onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesedi. Bas aýrýy paıda bolsa, kúndelikke kelesini jazyp qoıyńyz:\r\n\r\n* Bas aýyrǵan kúndi jáne bastalǵan ýaqytyn\r\n\r\n* Sońǵy 24 saǵat boıy ne iship, jegenińizdi\r\n\r\n* Qansha ýaqyt uıqtaǵanyńyzdy\r\n\r\n* Bas aýrýynyń aldynda ne istegenińizdi jáne qaıda bolǵanyńyzdy\r\n\r\n* Bas aýrýy qansha ýaqytqa sozylǵandyǵyn jáne ne sebepti toqtaǵandyǵyn.\r\n\r\nKúndelikti dárigerge kórsetińiz, bul bas aýrýynyń sebebin anyqtaýda mańyzdy. Bul dárigerińizben birge emdeý josparyn ázirleýge kómektesedi. Bul sebepterdi bilý aýrýdyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nEger dáriger sizdiń bas aýrýyńyzdyń túrin emdeý úshin dári taǵaıyndaǵan bolsa, ony nusqaýlyǵyna saı qabyldańyz.\r\n\r\nShıryǵýdan bolatyn bas aýrýy kezinde atsetamınofen, aspırın nemese ıbýprofen preparattaryn qabyldańyz. Aýyrsynýdy basatyn dárilerdi aptasyna 3 kúnnen artyq qabyldaıtyn bolsańyz, dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nBas aýrýynyń keıbir túrleri kúrdeli aýrýdyń belgisi bolýy múmkin. Kelesi jaǵdaılardyń kez kelgeninde shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginińiz:\r\n\r\n* Birinshe ret paıda bolǵan bas aýrýy, jáne ol kúndelikti tirshilikke kedergi keltiredi.\r\n\r\n* Kenetten paıda bolǵan bas aýrýynyń kúshti ustamasy\r\n\r\n* Bas aýrýynyń atalǵan ustamasy – eń «nashar» túri, udaıy bas aýrýynan zardap shegetin bolsańyz da.\r\n\r\n* Bas aýrýymen qatar sóıleýdiń ózgerisi, kórýdiń buzylysy, qol men aıaqty qozǵaı almaý, tepe-teńdikti joǵaltý, estiń qalypty bolmaýy nemese esti joǵaltý.\r\n\r\n* Bas aýrýy sońǵy 24 saǵat ishinde ýshyǵý ústinde.\r\n\r\n* Qyzba, jelke bulshyq etteriniń siresýi, júrek aınýy jáne qusý bolsa.\r\n\r\n* Bas aýrýy bastyń jaraqatynan keıin paıda bolsa.\r\n\r\n* Bir kózdiń aýmaǵyndaǵy kúshti aýyrsyný, kózdiń qyzarýymen qosarlanǵan bolsa.\r\n\r\n* Bas aýrýy paıda bola bastaǵanda, ásirese, jasyńyz 50-den asqan bolsa.\r\n\r\n* Bas aýrýy kórýdegi máselemen, shaınaýdaǵy aýyrsynýymen nemese salmaq joǵaltýmen baılanystyrylatyn bolsa.\r\n\r\n* Bas aýrýynyń jańa túri paıda bolsa, sondaı-aq, otbasynda qaterli isikpen aýyrǵan jaǵdaılar bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge kórinýden neni kútý qajet__\r\n\r\nDáriger aýrýdyń tarıhyn zerttep, naýqastyń basyn, kózin, qulaǵyn, murnyn, tamaǵyn, moınyn jáne júıke júıesin tekseredi.\r\n\r\nEmdeıitn dárigerińiz bas aýyrýyna qatysty kóptegen suraqtardy qoıady. Dıagnoz aýrýdyń sımptomdaryna baılanysty qoıylady.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Qan taldaýy nemese julyn pýnktsııasy (ınfektsııa belgilerinde)\r\n\r\n* Mıdyń KT nemese MRT, bas aýrýymen qatar kúrdeli sımptomdar bolsa \r\n\r\n* Qýystardyń rentgeni\r\n\r\n* Kompıýterlik nemese MR - angıografııa\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nRıkoshettik (janama) bas aýrýlary; dárilik preparattardy shamadan tys kóp qabyldaý kezindegi bas aýrýy. ','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(957,'','Bastyń saqına aýrýy','','','qz','s','',0,'',10104,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531729200,1563265200,1531730021,'Bastyń saqına aýrýy bas aýrýynyń jıi kezdesetin túri, júrek aınýy, qusý nemese jaryqqa sezimtaldyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Adamdardyń kópshiliginde bastyń bir jaǵynda bolatyn, solqyldaýmen qosarlanatyn aýyrsyný seziledi.\r\n\r\nSaqınasy bar keıbir adamdarda bas aýrýynyń paıda bolýyna deıin «aýra» atalatyn belgi beretindeı sımptomdar bolady. Aýra – bas aýrýynyń paıda bolýy jaıly belgi beretin sımptomdar toby, kórý buzylystaryn qosa.\r\n\r\nBastyń saqına aýrýynyń sımptomdary – jaryq pen dybysqa joǵary sezimtaldyq,júrek aınýy, aýranyń paıda bolýy (bir kózdiń kórmeýi nemese týnneldik kórý), sóıleýdegi qıyndyq jáne kúshti aýyrsyný, ásirese, bastyń bir jaǵynda.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Ustamasyn emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBastyń saqına aýrýy bas aýrýynyń jıi kezdesetin túri, júrek aınýy, qusý nemese jaryqqa sezimtaldyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Adamdardyń kópshiliginde bastyń bir jaǵynda bolatyn, solqyldaýmen qosarlanatyn aýyrsyný seziledi.\r\n\r\nSaqınasy bar keıbir adamdarda bas aýrýynyń paıda bolýyna deıin «aýra» atalatyn belgi beretindeı sımptomdar bolady. Aýra – bas aýrýynyń paıda bolýy jaıly belgi beretin sımptomdar toby, kórý buzylystaryn qosa.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"64\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nBastyń saqına aýrýynyń sımptomdary – jaryq pen dybysqa joǵary sezimtaldyq,júrek aınýy, aýranyń paıda bolýy (bir kózdiń kórmeýi nemese týnneldik kórý), sóıleýdegi qıyndyq jáne kúshti aýyrsyný, ásirese, bastyń bir jaǵynda.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary ádette, 10-45 jas aralyǵynda paıda bolady. Keıde odan keıin de kezdesedi.\r\n\r\nSaqına erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi. Saqına bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýy múmkin. Keıbir áıelderde bas saqınasynyń ustamalary júktilik kezinde azaıýy múmkin.\r\n\r\nSaqına mıdyń aýytqýly belsendi bóliginde týyndaıdy, birneshe faktorlar saldarynan bolady. Alaıda, ustamalardyń paıda bolýynyń naqty sebebi belgisiz. Búginde medıtsına sarapshylarynyń kópshiligi ustama mıda bastalyp, júıke joldaryn jáne túrli hımııalyq zattekterdi qamtıdy dep saınaıdy. Aýrýǵa baılanysty ózgerister mıdaǵy jáne qorshaıtyn tinderdegi qan aǵymynyń buzylysyna aparady.\r\n\r\nAlkogol, kúızelis, ashýshańdyq, keıbir ıister, parfıýmerııa, qatty daýys, kúshti jaryq jáne temeki shegý saqınany týyndatýǵa sebepshi bolady. Saqınanyń ustamalaryn týyndatatyn basqa jaıttar:\r\n\r\n* Kofeın\r\n* Áıelderde etekkir aınalymy kezindegi nemese uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaýdan gormondar ózgerisi\r\n* Uıqy fazasynyń buzylysy\r\n* Dene jattyǵýlaryn oryndaý nemese basqa júkteme\r\n* Tamaq ishý ýaqytyn jiberip alý\r\n* Temeki shegý nemese tútin áseri\r\n \r\nSaqına ustamalary sondaı-aq, belgili bir ónimderden týyndaýy múmkin. Jıi kezdesetin túrleri:\r\n\r\n* Kez kelgen óńdelgen, fermenttelgen, tuzdalǵan nemese marınadtalǵan ónimder, sondaı-aq, natrıı glýtamaty bar ónimder.\r\n* Nan-toqash ónimderi, shokolad, jańǵaq, arahıs maıy jáne sút ónimderi.\r\n* Qyzyl sharapta, eski syrlarda, ystalǵan balyqta, taýyq baýyrynda, injirde jáne keıbir burshaq tuqymdastarda bolatyn tıramın quramdas ónimder.\r\n* Jemister  (avokado, banan, tsıtrýstylar).\r\n* Quramynda nıtrat bar et (bekon, hot-dog, salıamı, konservilengen et).\r\n* Pııaz.\r\n \r\nBul tizimdi jalǵastyrýǵa bolady.\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary mıdaǵy isiktiń nemese basqa kúrdeli máseleniń nátıjesi emes. Degenmen, tek tájirıbeli dáriger ǵana sımptomnyń saqınamen nemese basqa aýrýmen baılanysty ekendigin anyqtaı alady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKórý buzylystary, nemese aýra - saqınanyń belgisi. Aýra eki kózdi de qamtıdy, jáne kelesi sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n* Kórmeıtin daqtyń ýaqytsha paıda bolýy\r\n* Kórýdegi buzylystar\r\n* Kózdegi aýyrsyný\r\n* Juldyzshalar nemese ırek syzyqtardyń kórinýi\r\n* Týnneldik kórý\r\n \r\nBasqa belgileriniń sımptomdary –esineý, nazardy shoǵyrlandyrý qıyndyǵy, júrek aınýy jáne tıisti sózdi tańdaı almaý.\r\n\r\nSaqınasy bar adamnyń bárinde aýra bola bermeıdi. Aýra, ádette, bas aýrýyna deıin 10-15 mınýt buryn paıda bolady. Degenmen, aýra saqınaǵa deıin birneshe mınýtten 24 saǵatqa deıingi aralyqta paıda bolýy múmkin. Bas aýrýy aýradan keıin árdaıym bola bermeıdi.\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary ortasha nemese kúshti bolýy múmkin. Aýyrsyný kózdiń túbinde nemese bastyń, moıynnyń artqy jaǵynda sezilýi múmkin. Kóptegen naýqastarda bas aýrýlary únemi bir jaǵynda bastalady. Ádette bolatyn bas aýrýynyń túrleri:\r\n\r\n* Solqyldaıtyn nemese ortasha\r\n* Bastyń bir jaǵynda kúshtirek\r\n* Ortasha aýyrsynýdan bastap, birneshe mınýtten birneshe saǵatqa deıin ýshyǵady\r\n* 6 - 48 saǵat arasynda sozylady\r\n \r\nBas aýrýymen qatar kezdesetin basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Qaltyraý  \r\n* Nesep júrýiniń jıileýi\r\n* Sharshaý\r\n* Tábettiń bolmaýy\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n* Uıyp, jansyzdaný, shanshý sezimi nemese álsizdik\r\n* nazardy shoǵyrlandyrý qıyndyǵy, jáne tıisti sózdi tańdaı almaý\r\n* jaryqqa jáne dybysqa sezimtaldyq\r\n* tersheńdik\r\n \r\nSımptomdar saqına ótkennen keıin de saqtalýy múmkin. Naýqastar keıde bul jaǵdaıdy saqınadan keıingi «aıyqpaý» sanaıdy. Onyń sımptomdary:\r\n\r\n* oılaýdyń aıqyn bolmaýy, bulyńǵyrlyǵy\r\n* uıqy basýy\r\n* moıyndaǵy aýyrsyný\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger aýrýdyń sımptomdary, otbasylyq saqına tarıhy týraly suraq qoıyp, bas aýrýynyń túrin anyqtaıdy. Bas aýrýynyń bulshyq ettiń shıryǵýymen, muryn qýysyndaǵy máselelermen, nemese bastyń kúrdeli aýrýymen baılanysyn anyqtaý úshin tolyq medıtsınalyq tekseris qajet.\r\n\r\nBas aýrýynyń saqına ekendigin anyqtaıtyn naqty ádis joq. Degenmen, eger buryn ótip kórmeseńiz, nemese álsizdik, estiń máseleleri nemese abaılyqty joǵaltý sekildi sımptomdar bolsa, mıdyń KT nemese MRT taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nQurysý bolmaýyn rastaý úshin elektroentsefalografııa (EEG) ótkizilýi múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, lıýmbaldyq (julyndyq) pýnktsııa da jasalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSaqına aýrýyna emdeıtin naqty ádis joq. Maqsat – aýrýdyń paıda bolýyn týyndatatyn faktorlardy ózgertý nemese joıý arqyly saqınanyń alǵashqy sımptomdaryn shuǵyl emdeý nemese sımptomdarynyń paıda bolýynyń aldyn alý.\r\n\r\nEmdeýdiń ózekti kezeńi – saqınanyń sımptomdaryn úıde joıýǵa úıretý. Bas aýrýynyń kúndeligin júrgizý saqınany týyndatatyn faktorlardy anyqtaýǵa kómektesedi. Ári qaraı dárigermen birge osy faktorlardy joıýdyń josparyn qurýǵa bolady.\r\n\r\nEger saqınanyń ustamalary jıi paıda bolatyn bolsa, dáriger ustamalardy azaıtý úshin dárilik preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Bul dárilerdi kúndelikti qabyldaǵan jón, sebebi, osy tártipte olardyń tıimdiligi joǵary. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Antıdepressanttar, mysaly, amıtrıptılın nemese venlafaksın\r\n* Arterıaldyq qysymdy retteıtin dáriler, mysaly, beta-blokatorlar (propranolol) nemese kaltsııli kanaldardyń blokatorlary (verapamıl)\r\n* Qurysýǵa qarsy preparattar, mysaly, valproı qyshqyly, gabapentın jáne topıramat\r\n \r\nBotýlındik toksın ınektsııasyn egý de saqına ustamalaryn azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Ustamasyn emdeý__\r\n\r\nBasqa dárilik preparattar saqına ustamasynyń alǵashqy belgisinde qabyldanady. Atsetamınofen, ıbýprofen nemese aspırın sekildi aýyrsynýdy basatyn preparattar saqınanyń jeńil ótýinde tıimdi. Degenmen, kelesilerdi este ustaý qajet:\r\n\r\n* Dárilerdi aptasyna 3 kúnnen artyq qabyldaý rıkoshettik bas aýrýynyń paıda bolýyna aparady (bas aýrýy qaıtalanady).\r\n* Atsetamınofenniń úlken mólsherin qabyldaý baýyrǵa zııan keltirýi múmkin. Ibýprofenniń nemese aspırınniń artyq mólsheri asqazannyń titirkenýin týyndatýy múmkin.\r\n \r\nEger emdeý kómektespese, saqınany emdeý úshin dárigermen basqa preparattar týraly keńesińiz. Olarǵa jatatyndar – nazaldik spreıler, sýppozıtorııler nemese ınektsııalar. Dáriger dárilik preparattardyń birneshe tobynyń birin tańdaýy múmkin, oǵan jatatyndar:\r\n\r\n* Trıptandar – saqına ustamasyn toqtatý úshin taǵaıyndalady\r\n* Ergottar – quramynda ergotamınniń túrleri bar (sporynıa alkaloıdy)\r\n* Izometepten (Mıdrın)\r\n \r\nSaqınany emdeıtin keıbir dáriler qantamyrlaryn taryltady. Eger sizde júrek-qantamyr aýrýlarynyń damý qaýpi bolsa, nemese júrek aýrýyna shaldyqqan bolsańyz, bul preparattardy qoldanýdyń aldynda dárigermen keńesińiz. Júkti nemese júktilikti josparlaıtyn bolsańyz, sporynıa preparattaryn qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nBasqa dárilik preparattar saqınanyń sımptomdaryn emdeý úshin taǵaıyndalady. Olar jeke nemese basqa dárilermen birge qoldanylýy múmkin. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Júrek aınýyn basatyn preparattar\r\n* Tynyshtandyratyn quraldar, mysaly, barbıtýrattar\r\n* Esirtkilik aýyrsynýdy bastatyn quraldar\r\n \r\nPıretrým – saqınany emdeıtin keń taralǵan shóp. Osy ósimdik tektes preparattyń kómegimen saqınany emdeý boıynsha keıbir zertteýler júrgizilgen. Eger aýrýdy pıretrýmmen emdeýge árekettenseńiz, dárigerdiń pikirin bilińiz. Osymen qatar, ósimdik tektes dárilik quraldardyń satylýy dárihanalarda baqylaýǵa alynbaǵan. Shópti tańdaýda bilikti fıtoterapevtpen keńesý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁr adamnyń emdeýge serpini ár túrli bolady. Keıbir adamdarda bas aýrýlary sırek bolady jáne emdeýdi qajet etpeıdi. Basqalar birneshe preparattardy qabyldap, aýrýhanaǵa da jatady.\r\n\r\nSaqına ınsýlttiń damýynyń qaýip faktorlarynyń biri. Saqına aýramen qosarlanatyn bolsa, qaýip joǵary. Saqınasy bar adamdarǵa ınsýlttiń damýynyń\n basqa qaýip faktorlarynan alshaq bolý qajet, mysaly, temeki shegý, uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaý, durys tamaqtanbaý sekildi.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* «basyńyz buryn-sońdy bulaı qatty aýyrmaǵan»\r\n* Sóıleý, kórý, qımyl úılesimindegi buzylystar, tepe-teńdikti joǵaltý. Ásirese, osyǵan deıin saqına uqsas sımptomdarmen qosarlanbaǵan bolsa.\r\n* Bas aýrýy jatqan kezde ýshyǵady.\r\n* Bas aýrýy kenetten bastalǵan.\r\n \r\nSondaı-aq, kelesi jaǵdaılarda dárigermen keńesý qajet:\r\n\r\n* Bas aýrýy sıpatynyń ózgerisi\r\n* Osyǵan deıingi kómektesip kelgen emdeý tıimsiz bolýda \r\n* Dárilik preparattardy qabyldaýdyń janama áserleri paıda bolǵan: júrek soǵýy udaıylyǵynyń ózgerisi, solǵyn nemese kókshil teri, uıqy basýy, jótel, depressııa, sharshaý, júrek aınýy, qusý, dıareıa, ish qatýy, ishtiń aýyrsynýy, qurysý, aýyzdyń qurǵaýy nemese shóldeý.\r\n* Júktilik nemese júkti bolýy múmkindigi – keıbir dárilerdi júktilikte qoldanýǵa bolmaıdy. \r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000709.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(958,'','Baýyr tsırrozy jáne portaldyq gıpertenzııa','','','qz','s','',0,'',4901,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531730340,1563266340,1531730676,'Tsırrozǵa shaldyqqan adamdarda baýyr jasýshalary zaqymdanady jáne ózdiginshe qalpyna kelý qabiletin joǵaltady. Baýyr jasýshalary tirshiligin joıǵanda tyrtyq tini qalyptasady. Tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady.\r\n\r\nÁdette, ýly zattekter men almasý ónimderi baýyr arqyly ótkende súzgilenedi. Sebebi, tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady, qan súzgilenbeıtin bolady. Ýly zattekter jáne almasý ónimderi organızmde jınaqtalady. Aýyr jaǵdaılarda tsırroz komaǵa jáne ólim-jitimge aparady.  ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Tsırroz degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Portaldyq gıpertenzııa degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Baýyr tsırrozynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Baýyr tsırrozynyń paıda bolý sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Portaldyq gıpertenzııanyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dáriger tsırrozdy qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Tsırroz degenimiz ne?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"65\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTsırrozǵa shaldyqqan adamdarda baýyr jasýshalary zaqymdanady jáne ózdiginshe qalpyna kelý qabiletin joǵaltady. Baýyr jasýshalary tirshiligin joıǵanda tyrtyq tini qalyptasady. Tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady.\r\n\r\nÁdette, ýly zattekter men almasý ónimderi baýyr arqyly ótkende súzgilenedi. Sebebi, tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady, qan súzgilenbeıtin bolady. Ýly zattekter jáne almasý ónimderi organızmde jınaqtalady. Aýyr jaǵdaılarda tsırroz komaǵa jáne ólim-jitimge aparady.  \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Portaldyq gıpertenzııa degenimiz ne?__\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda baýyrdan qannyń aǵýy qaqpa kóktamyry (venasy) atty iri qantamyry arqyly júzege asyrylady. Eger tsırrozdyń saldarynan baýyr arqyly qan aǵýy buzylsa, osy kóktamyrdaǵy qan aǵymy báseńdeıdi jáne qysymnyń artýyna yqpal etedi. Qaqpa venadaǵy qysymnyń artýy portaldyq gıpertenzııa atalady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Baýyr tsırrozynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nDáriger kelesi sımptomdardyń bolýy týraly suraıdy:\r\n\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n* Álsizdik jáne sharshaý\r\n* Júrek aınýy\r\n* Sary aýrý (teriniń jáne kózdiń aǵynyń sarǵaıýy)\r\n* Qoshqyl-qońyr tústi nesep\r\n* Qyzyl alaqan\r\n* Qan aralas qusyq\r\n* Etekkir aınalymynyń buzylysy (áıelderde)\r\n* Nazar qoıýdaǵy qıyndyqtar, umytshaqtyq\r\n* Teriniń qyshýy\r\n* Ishtiń kebýi (ish qýysynda suıyqtyq jınalýymen).\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Baýyr tsırrozynyń paıda bolý sebepteri qandaı?__\r\n\r\nTsırroz keıde gepatıtke baılanysty bolady (baýyrdaǵy vırýstyq juqpa), nemese organızmge zııandy hımııalyq zattekterdiń udaıy túsýinde paıda bolady. Tsırrozdyń paıda bolýynyń keń taralǵan sebebi – alkogoldi úlken mólsherde tutyný. Bul alkogoldik tsırroz atalady.\r\n\r\nAlkogoldi úlken mólsherde tutynatyn áıelder baýyrdyń alkogoldik tsırrozyna beıim keledi. Eger alkogol tutynatyn bolsańyz, baýyr tsırrozy belgisin tekserýi úshin bul týraly emdeýshi dárigerge aıtý qajet. Alkogoldi uzaq ýaqyt boıy tutynýmen qatar jáne mastaný (qysqa ýaqyt ishinde kóp mólsherde alkogol ishý) da baýyr tsırrozynyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Portaldyq gıpertenzııanyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nEger qaqpa venasy arqyly qan aǵymynyń ótýi buzylsa, qan júrekke basqa qantamyrlar arqyly qaıtýy tıis, kóbinese, asqazan, óńesh jáne ishek venalary arqyly. Ótetin qannyń kólemi artqandyqtan, bul tamyrlar isinip, keńeıedi. Bul venalardyń varıkozdyq keńeıýi.  Bul tamyrlardyń qabyrǵalary juqarǵan jáne jeńil jarylýy múmkin, sebebi, olar qandaǵy bıik qysymǵa beıimdelmegen.  Mundaı tamyrlardan qan ketýi kúrdeli bolýy, tipti, ólim-jitimge aparýy múmkin. Qaqpa vena júıesinde qan aǵymy buzylýynan ýyttar baýyrda joıylmaıdy, demek, organızmde qalady. \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dáriger tsırrozdy qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, baýyrdyń qyzmetin zertteý úshin tekserýlerdi taǵaıyndaıdy. Baýyrdyń bıopsııasy da taǵaıyndalady. Bul kezde baýyrǵa juqa ıne engiziledi, onymen tinniń shaǵyn bólikshesi alynady. Baýyrdy kórneki etý úshin ýltradybystyq shertteý dk taǵaıyndalady.\r\n\r\n__Baýyr tsırrozyn jáne portaldyq gıpertenzııany emdeýdiń nusqalary qandaı?__\r\n\r\nBaýyr jasýshalary zaqymdalǵanda olardy qalpyna keltirý úshin eshteńe jasaýǵa kelmeıdi, tsırroz da emdep, jazylmaıdy. Emdeý  baýyrdyń ári qaraı zaqymdalýyn joıýǵa jáne asqynýyn emdeýge baǵyttalǵan (mysaly, zaqymdalǵan qantamyrlarynan qan ketýi). Qantamyrlardyń qabyrǵalarynyń zaqymdanýynyń aldyn alý úshin dáriger dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy. Alaıda, olardyń janama áserleri bolady jáne keıbir naýqastar ony qabyldaı almaıdy. Sondaı-aq, portaldyq gıpertenzııa bolǵanda dáriger qysymdy azaıtý úshin preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nEger dárilik preparattardy qabyldaý jetkiliksiz bolsa, qan ketýin toqtatý úshin operatıvtik aralasý qajet bolady. Nusqalardyń biri – óńeshten asqazanǵa ótetin tusynda varıkozdyq keńeıgen venada qan aǵymyn tejeý. Em-sharany ótkizý úshin ushynda shamy bar ıkemdi tútik aýyz arqyly asqazanǵa engiziledi. Osydan keıin keńeıgen qan tamyryna olardy tejeý úshin arnaıy rezeńke salynady nemese hımııalyq zattekter engiziledi.\r\n\r\nEger em-shara tıimsiz bolsa, portaldyq gıpertenzııasy bar naýqasqa hırýrgııalyq operatsııa jasaý qajet bolýy múmkin, onyń barysynda hırýrg qantamyrlaryn qan aǵymy baýyrdy aınalyp ótetindeı etip qosady. Keıbir jaǵdaıda  TIPS (__transıýgýlıarlyq baýyr ishilik portokavaldyq__ shýntırleý) atalatyn em-shara qosa jasalýy múmkin.','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(959,'','Baılamdardy sozyp alýdaǵy alǵashqy járdem','','','qz','s','',0,'',2697,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531730760,1563266760,1531731147,'Baılamdar – qatty, elastıkalyq qurylymdar, súıekti ózara qosyp, olar býyndy ornynda ustaıdy. Sozyp alý– baılamdardyń jaraqaty, onyń talshyqtarynyń jarylýynan týyndaıdy. Baılamdardyń jarylýy ishinara nemese tolyq bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy tobyq pen tizeniń aýmaǵynda jıi paıda bolady. Sozylǵan baılamdar tez isinedi jáne aýyrsynatyn bolady. Ádette, aýyrsyný men isiný kúshtirek bolsa, jaraqat ta aýyr bolady. Kópshilik jaǵdaıda azdaǵan sozylýda jaraqatty ózdiginshe emdeýge bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Osy keńesterdi oryndańyz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Shuǵyl medıtsınalyq kómekke qashan júginý qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBaılamdar – qatty, elastıkalyq qurylymdar, súıekti ózara qosyp, olar býyndy ornynda ustaıdy. Sozyp alý– baılamdardyń jaraqaty, onyń talshyqtarynyń jarylýynan týyndaıdy. Baılamdardyń jarylýy ishinara nemese tolyq bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy tobyq pen tizeniń aýmaǵynda jıi paıda bolady. Sozylǵan baılamdar tez isinedi jáne aýyrsynatyn bolady. Ádette, aýyrsyný men isiný kúshtirek bolsa, jaraqat ta aýyr bolady. Kópshilik jaǵdaıda azdaǵan sozylýda jaraqatty ózdiginshe emdeýge bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Osy keńesterdi oryndańyz__\r\n\r\n1.      Zaqymdanǵan aıaqqa demalys berý qajet. Dáriger jaraqattanǵan aýmaqqa 48 saǵat  boıy júkteme túsirýge tyıym salady. Alaıda, belsendilikti múlde úzbeńiz. Tobyqtyń sozylýynda da basqa bulshyq etterge azdaǵan júkteme berýge bolady. Mysaly, qol men ıyq beldeýin jattyqtyrý úshin velotrenajerdi qoldanýǵa bolady, bul kezde jaraqattanǵan tobyq býynyna júkteme shekteledi. Osylaısha, júrek-qantamyr júıesiniń jumysyn qoldaýǵa bolady.\r\n\r\n2.      Zaqymdanǵan aýmaqqa sýyq basyńyz. Bul jaraqattan keıingi isinýdi shekteýge kómektesedi. Jaraqattan keıin tezirek oǵan muz basyńyz, ony 15-20 mınýtten, kúnine 7-8 ret, 48 saǵat ishinde isiný ketkenge deıin oryndańyz. Muz basqanda abaılańyz, uzaq ustamańyz, sebebi, bul tindirdiń zaqymdanýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n3.      Jaraqattanǵan tusty qysyp, tańyńyz. Ony elastıkalyq bıntten nemese neoprennen jasaǵan durys.\r\n\r\n4.      Aıaqty kóterip qoıý qajet. Bul onyń isinýin tejeıdi nemese aldyn alady.\r\n\r\nEki kúnnen keıin abaılap, zaqymdanǵan tusty ıkemdep, qozǵalta bastaýǵa bolady. Birtindep, jaǵdaı jaqsarady. Saýyǵý barysynda paıda bolǵan aýyrsynýdy jeńildetý úshin aýyrsynýdy basatyn, qabynýǵa qarsy preparattar - ıbýprofen jáne atsetamınofendi qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\nEki nemese úsh kúnde sımptomdar jaqsarmasa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Shuǵyl medıtsınalyq kómekke qashan júginý qajet__\r\n\r\n* Deneiń salmaǵyn jaraqattanǵan aıaqqa sala almaısyz, býynda turaqsyzdyq nemese jansyzdanýdy sezinesiz, nemese býyndy qozǵalta almaısyz. Bul baılamdardyń tolyq jarylýyn bildiredi. Dárigerge baratyn jolda býynǵa sýyq basyńyz.\r\n* Qyzyl nemese qyzarǵan jolaqtar pıda bolǵan, olar jaraqattanǵan aýmaqtyń sheginen shyǵyp, taralady. Bul ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.\r\n* Jaraqat ótkende birneshe ret jaraqattanǵan aýmaqta paıda bolǵan.\r\n* Baılamdardyń kúshti sozylýy bolsa. Emdeýdiń jetkiliksizdigi nemese kesh bastalýy býynnyń uzaq merzimdik turaqsyzdyǵyna nemese sozylmaly aýyrsynýǵa aparady. ','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(960,'','Bel-segizkóz radıkýlıtiniń','','','qz','s','',0,'',26717,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531731120,1563267120,1531734925,'Bel – bul súıekterden, bulshyq etterden jáne baılamdardan turatyn qurylym. Bel deneniń joǵarǵy jáne tómengi bóligin qosatyndyqtan, aýyr zattardy kótergende, bir nársege qol sozǵanda nemese omyrtqa buratylǵanda ol jaraqattarǵa asa beıim.  Belimiz aýyrsyný paıda bolǵanda, arqanyń ıkemdiligine, kúshtiligine táýeldi ekendigimizdi túsinemiz. Belimizde aýyrsyný paıda bolǵanǵa deıin kópshiligimiz arqanyń jáne ishtiń bulshyq etteriniń shıraqtyǵyn saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly oılanbaımyz.\r\n\r\nBarlyq adamdardyń 85% jýyǵy belinde aýyrsyný sezingen. Kóbinese, beldiń aýyrsynýy bulshyq etterdiń shamadan tys shıryǵýynyń jáne omyrtqa baǵanyn qoldap turatyn bulshyq etter men baılamdardyń jaraqattarynyń saldarynan týyndaıdy. Sırek túrde beldiń aýyrsynýy aýrýlarǵa nemese omyrtqa baǵanynyń deformatsııasyna baılanysty da bolady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Beldiń aýyrsynýy degenimiz ne jáne ol neniń saldarynan týyndaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Beldiń aýyrsynýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Beldiń aýyrsynýynyń sebebi qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Beldiń aýyrsynýynyń qaýip faktorlary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Úıdegi emdelý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dıskiniń jaryǵy boıynsha operatsııa jasaý qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dıskiniń jaryǵy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Dıskiniń jaryǵy kezinde qandaı operatsııalar jasalady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Beldiń aýyrsynýy degenimiz ne jáne ol neniń saldarynan týyndaıdy?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"66\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Bel__ – bul súıekterden, bulshyq etterden jáne baılamdardan turatyn qurylym. Bel deneniń joǵarǵy jáne tómengi bóligin qosatyndyqtan, aýyr zattardy kótergende, bir nársege qol sozǵanda nemese omyrtqa buratylǵanda ol jaraqattarǵa asa beıim.  Belimiz aýyrsyný paıda bolǵanda, arqanyń ıkemdiligine, kúshtiligine táýeldi ekendigimizdi túsinemiz. Belimizde aýyrsyný paıda bolǵanǵa deıin kópshiligimiz arqanyń jáne ishtiń bulshyq etteriniń shıraqtyǵyn saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly oılanbaımyz.\r\n\r\nBarlyq adamdardyń 85% jýyǵy belinde aýyrsyný sezingen. Kóbinese, beldiń aýyrsynýy bulshyq etterdiń shamadan tys shıryǵýynyń jáne omyrtqa baǵanyn qoldap turatyn bulshyq etter men baılamdardyń jaraqattarynyń saldarynan týyndaıdy. Sırek túrde beldiń aýyrsynýy aýrýlarǵa nemese omyrtqa baǵanynyń deformatsııasyna baılanysty da bolady.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýynyń túrleri: \r\n\r\n* Jiti, 3 aıǵa deıin sozylady. Kópshilik adamdarda úıde 4-6 apta emdelgennen keıin aýyrsyný jeńildeıdi. \r\n* Qaıtalanatyn, jiti sımptomdardyń qaıtalanatyn kórinisterimen. Kópshilik adamdarda beldiń aýyrsynýynyń qaıtalanýynyń, keminde, bir kórinisi baıqalady. \r\n* Sozylmaly, 3 aıdan artyq sozylady.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Beldiń aýyrsynýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\n«Beldiń aýyrsynýy» termıni sımptomrdardyń birqatar aýqymyn sıpattaý úshin qoldanylady. Sebepterine qaraı beldiń aýyrsynýy batyp, kúıdirip, jiti túrde aýyrsyný, úlken aýmaqty qamtıtyn nemese bir núktede shektelgen bolady. Birtindep damýy nemese kenetten paıda bolýy jáne bulshyq ettik túıilýmen nemese siresýmen qosarlanýy, nemese olarsyz ótýi múmkin.\r\n\r\nAıaqtaǵy sımptomdary (aýyrsyný, uıyp qalý nemese shanshý, ádette, tizeden tómen) omyrtqa baǵanynyń tómengi bóligindegi buzylystarǵa baılanysty aıaqqa baratyn nervtiń qysylýynan týyndaýy múmkin; olar ózdiginshe nemese beldiń aýyrsynýymen birge baıqalýy múmkin.  \r\n\r\nEki aıaqtaǵy álsizdik nesep qapty jáne/nemese ishekti baqylaý qyzmetin joǵaltýmen qosa «jylqy quıryǵy» atalatyn sındromdy bildiredi, bul jaǵdaıda shuǵyl medıtsınalyq kómek kórsetý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Beldiń aýyrsynýynyń sebebi qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger beldiń jiti aýyrsynýyn naýqastyń ótkendegi aýrýlary, jumysqa jáne dene belsendiligi, sondaı-aq, qarapaıym tekserýlerdiń negizinde anyqtaıdy. 95% jaǵdaıda emdeýge usynystar berý úshin dárigerge osy derekter jetkilikti.\r\n\r\nKeıde arqa aýmaǵyndaǵy buzylystar týraly kóbirek aqparat alýǵa múmkindik beretin kúrdeli kórnekilik tekserý ádisteri  qoldanylady. Arqa  aýmaǵyndaǵy buzylystardy anyqtaýdyń kórnekilik tekserý ádisterine jatatyndar: magnıttik- rezonanstyq tomografııa (MRT), kompıýterlik tomografııa (KT), súıekterdi skanerden ótkizý jáne rentgendik zertteý.\r\n\r\nMRT jáne kompıýterlik tomografııa nervterdiń syǵylýyna baılanysty buzylystardy týyndatatyn dıskiniń jaryǵyn nemese omyrtqa kanalynyń tarylýyn birdeı dárejede dál kórnekilikpen kórsetýge qabiletti. MRT kompıýterlik tomografııadan artyqshylyǵy - MRT kezinde ıondaýshy sáýlelený qoldanylmaıdy. \r\n\r\nEger tekserýdiń nátıjeleri naýqasta kúrdeli aýrýdyń bolýyn boljasa, sımptomdar 4-6 aptadan artyq sozylsa, nemese naýqastyń arqasynda udaıy kúshti aýyrsyný, aıaqtyń aýyrsynýy nemese uıyp qalýy bolsa, kórnekilik zertteý ádisteri naýqastyń aýrýynyń tabıǵatyn ashyp, sebebin anyqtaı alady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Beldiń aýyrsynýynyń qaýip faktorlary qandaı?__\r\n\r\nOrta jastaǵy erlerde, otbasynyń músheleriniń birinde arqasy tarapynan buzylystar bolsa, nemese júktiliktiń tolyq merzimin aıaqtasa, beldiń aýyrsyný qaýpi joǵary bolady. Sondaı-aq, qaýip faktorlaryna jatatyndar: temeki shegý, artyq salmaq, kóp otyratyn ómir salty, udaıy shıryǵý, arqanyń dirildeýi nemese buratylýy, súıekti álsiretetin dárilerdi uzaq ýaqyt qabyldaý (mysaly, kortıkosteroıdtardy).\r\n\r\n\'\'__Beldegi jiti aýyrsyný. __\'\'Kópshilik jaǵdaıda beldiń aýyrsynýy úıdegi emdeý kezinde basylady. Beldiń aýyrsynýynyń alǵashqy sımptomdarynda kelesi emdeýdi bastańyz:  \r\n\r\n3 kún muz basyp, sodan keıin ylǵaldy jylý qoıý qajet. Steroıdtyq emes qabynýǵa qarsy preparattardy aýyrsynýdy basý úshin qabyldaýǵa bolady. Kúndelikti belsendilikti jalǵastyrýǵa bolaly, eger arqadaǵy aýyrsyný kúsheımese.  Eki kúnnen asa tósekte bolý rejımi saýyǵýdy  báseńdetedi.\r\n\r\n\'\'__Beldiń kúsheıetin nemese jalǵasatyn aýyrsynýy.__\'\' Eger 4 apta boıy úıdegi emdeýge qaramastan, sımptomdar kúsheıetin bolsa, nemese ótpese,  tekserilý jáne úıdegi emdeýdi jalǵastyrý úshin dárigerge kórinińiz. Ýqalaýdy, akýpýnktýrany nemese balamalyq medıtsınanyń basqa, yńǵaıly túrlerin qoldanýǵa bolady. Ǵylymı zertteýlerdiń derekteri boıynsha belgisiz sebepti beldiń aýyrsynýynda nemese  bulshyq ettiń túıilýinde atalǵan emdeý túrleri árkimge ár túrli áser etedi. Bir shaǵyn zertteý kórsetkendeı, psıhologııalyq faktor mańyzdy rol atqarady: adamnyń asa senip jasaǵan em-sharasy beldiń aýyrsynýyn joıǵan.\r\n\r\n\'\'__Beldiń sozylmaly aýrýy.__ \'\' Eger beldiń máselesi 3 aıdan artyq ýaqytqa sozylsa, naýqas sozylmaly aýyrsynýdy emdep úırenýi qajet.  Sozylmaly aýyrsynýdy denelik jáne jigerlik turǵysynan jeńý úshin birneshe mamannan keńes alý qajet, emdik dene shynyqtyrý mamanyn qosa – arqaǵa jáne ishke arnalǵan jattyǵýlar keshenin tańdaý máselesi boıynsha. Beldiń sozylmaly aýyrsynýynda kómektesetin emdeýdiń qosymsha túrlerine aýyrsynýdy jeńý daǵdylaryna úıretýdiń tanymdyq-minez-qulyqtyq emdeýi, sondaı-aq, aýyrsynýdy basý úshin julyn kanalyna ınektsııa salý nemese úshtsıkldik antıdepressanttardy qabyldaý jatady.\r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeý úshin birqatar tájirıbelik nemese tekserilmegen emdeý ádisteri de bar, onyń ishinde, dısk ishilik elektrotermııalyq emdeý (VDET), morfındi sorǵyshtar jáne lazerlik dıskektomııa.  Bul ádisterge saqtyqpen qarańyz, mundaı emdeýge kirisý úshin birneshe pikirdi bilý qajet.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn emdeý úshin sırek jaǵdaıda operatsııa qajet bolady. Beldiń aýyrsynýyn týyndatatyn keıbir jaǵdaılarda (mysaly, dıskiniń jaryǵynda) operatsııa kómektesýi múmkin. Biraq, bul jaǵdaılarda da kópshilik adamdar operatsııasyz emdele alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn emdeýdiń nusqalary ár túrli: úıdegi emdeýden bastap, arqanyń sozylmaly aýrýlaryna qatysty tájirıbelik –ınvazıtik em-sharalarǵa deıin. Emdeýdiń keıbir ádisteri beldegi sozylmaly aýrýdy emdeý úshin jaramdy, biraq, jiti aýyrsynýdy basýǵa jaramsyz bolady.\r\n\r\nBeldiń jiti aýyrsynýyn basý úshin eki áreketti ádis:\r\n\r\n1) Belsendilikti saqtaý (tósekte jatpaý); 2) qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý. \r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń tıimdi eki ádisi:\r\n\r\n1) naýqastyń bulshyq etiniń kúshin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jattyǵýlar; 2) sozylmaly aýyrsynýdy emdeý.\r\n\r\nBelgisiz sebepti beldiń aýyrsynýyna nemese bulshyq ettiń túıilýine emdeýdiń ádisteri árkimge ár túrli áser etedi. Bir shaǵyn zertteý kórsetkendeı, adamnyń asa senip jasaǵan em-sharasy beldiń aýyrsynýyn jeńýge kómektesedi.\r\n\r\nEger naýqastyń beli jaraqatqa jaqynda ushyrasa, ony birneshe aptanyń ishinde tabysty emdeı alady.\r\n\r\nAldymen úıdegi emdeý ádisterin qoldaný qajet, oǵan 3 kún boıy muz basý, odan keıin ylǵal jylýdy qoıý,  sondaı-aq, steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý jatady.\r\n\r\nNaýqas óziniń kúndelikti belsendiligine, múmkindiginshe, tezirek oralýy qajet (tósekte bolý saýyǵýdy báseńdetedi). \r\n\r\nShydamdylyq qajet: beldegi jiti aýyrsynýdyń  90% jaǵdaılary  3 aıdyń barysynda tek úıdegi emdelý arqyly tabysty emdeledi. \r\n\r\nKóptegen adamdarda beldiń aýyrsynýynyń, keminde, bir qaıtalanýy bolady. Naýqastyń belinde aýyrsyný bolsa, arqasy burynǵydan áljýaz bolatynyn este ustaýy qajet. Omyrtqaǵa kútim jasaýdy kún tártibine mindetti engizý qajet:\r\n\r\nIshtiń jáne arqanyń bulshyq etteriniń kúshin saqtaý qajet, aýyrdy durys kóterip, arqany durys ustaýdy qadaǵalaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Úıdegi emdeý__\r\n\r\nNaýqastyń jaǵdaıynda qosymsha medıtsınalyq emdeý qajettigine qaramastan, úıdegi emdeý beldiń aýyrsynýynyń saýyǵýy úshin asa mańyzdy.\r\n\r\n\'\'__Beldiń jiti aýyrsynýy.__\'\' Naýqas arqasynyń alǵash jiti aýyrsynýyn sezinse, shuǵyl  dárigerdiń nazaryn talap etetin sımptomdardy bilýi tıis. Eger naýqasta\n kúrdeli aýrýdyń sımptomdary bolmasa, úıde emdelip kórýine bolady.\r\n\r\nAýyrsyný bastalǵannan keıingi alǵashqy birneshe kún boıy beldiń aýyrsynýyndaǵy kómek kórsetýdiń bastapqy usynystaryn oryndaý qajet. Mysaly, bókseni aınaldyra qozǵaý, bul jattyǵý omyrtqany jumsaq ajyratyp, beldi sozady.\r\n\r\n Kúndelikti júktemeni azaıtqan jón. Zertteýlerge saı, dene belsendiligin saqtaýǵa qaraǵanda tósekte bolýdyń paıdasy az (aýyrsynýdy basý úshin). Biraq, júktemelerdiń kólemin azaıtý qajet. Beldiń aýyrsynýyn týyndatatyn qımyldy jasaýdan alshaq bolý qajet.\r\n\r\nAýyrsynýdy basatyn dárilerdi nemese steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý qajet, sondaı-aq, arqanyń aýyrsynýyn azaıtý úshin oǵan muz nemese jylý qoıý qajet.\r\n\r\n\'\'__Sozylmaly aýyrsynýdy emdeý. __\'\'Eger beldiń aýyrsynýy 3 aıdan artyq ýaqytqa sozylsa, naýqastyń sozylmaly aýyrsynýdy emdep úırenýi ómirlik mańyzdy. Organızm udaıy aýyrsynýǵa sezimtal bola bastaǵandyqtan, fızıologııalyq túrdegi serpininiń saldarynan aýyrsyný udaıy kúıge kóshedi.\r\n\r\nSozylmaly aýrý kezinde psıhologııalyq keńes jáne dári-dármekpen emdeý qajet, sebebi, aýyrsyný ishteı-syrttaı qajytady. Jaǵdaıǵa baılanysty túrde úıdegi emdeý sheńberinde kelesi emdeý túrleriniń birin nemese birnesheýin qoldanyp, aýyrsynýdy baqylaýǵa alýǵa bolady:\r\n\r\n* Arqanyń bulshyq etterin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jattyǵýlar: qajetti jattyǵýlardyń tizimin alý úshin emdik dene shynyqtyrý boıynsha mamanǵa nemese emdeýshi dárigerge barý qajet. \r\n* Eki kún boıy aýyrsynýdy basatyn dárilerdi qabyldaý – aýyrsynýdy basý úshin. \r\n* Emdik ýqalaý – bulshyq etiniń túıilýin basý úshin.\r\n* Omyrtqa baǵanyn túzetý – bul sharany manýaldyq emdeý mamany jasaýy tıis.\r\n* Akýpýnktýra (ınemen emdeý).\r\n* Úshtsıkldik antıdepressanttar –sozylmaly aýyrsynýdy emdeý úshin. Dárilerdiń bul túri kóńil-kúıdi ǵana emes, sozylmaly aýyrsyný kezinde qosymsha aýyrsynýdy basatyn áseri de bar. \r\n* Aýyrsynýdy basatyn preparattardyń ınektsııasy nemese kortıkosteroıdtar (gormondar) – aýyrsyný sezimin tejeý nemese qabynýdy azaıtý úshin. \r\n* Neırostımýlıatsııa  apparattarynyń kómegimen julyndy yntalandyrý – beldegi kúshti sozylmaly aýyrsyný kezinde qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Beldiń aýyrsynýyn onyń kúsheıgen nemese qaıtalanǵan kezinde emdeý. __\'\'\r\nNaýqasta eki kúnnen artyq beliniń aýyrsynýy bolsa, arqasynyń nemese aıaqtarynyń jaǵynan sımptomdary kúsheıse nemese úıdegi 4 aptalyq emdeýden keıin de saqtalsa, dárigerge kóriný qajet. Obektıvti tekserý jáne zertteýdiń kórnekilik ádisteri naýqastyń jaǵdaıy týraly jańa aqparat berip, ári qaraı emdeý taktıkasy jóninde durys sheshim qabyldaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n__Eger beldiń jeńil nemese ortasha aýyrsynýynyń eshqandaı kúrdeli sebebi anyqtalmasa__ (bul 85% jaǵdaıda bolady), naýqasqa úıdegi emdeýdi jalǵastyrýyna keńes beriledi. Aýrýdyń sımptomdaryn ýshyqtyrmasa, kúndelikti arqany nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaý usynylady. Steroıdty  emes qabynýǵa qarsy preparattar, jyly ylǵal basý, ýqalaý paıdaly bolady.\r\n\r\n__Eger aýyrsyný kúshti bolsa, dáriger opıattar tobynan aýyrsynýdy basatyn dárilerdiń qysqa merzimdik kýrsyn, steroıdtardyń__ (gormondardyń) epıdýraldyq ınektsııalaryn, nemese bulshyq ettik relaksanttardy usynýy múmkin. Bul preparattardyń oń áserimen qatar qarymdy zııandy jáne janama áserleri de bar.\r\n\r\n__Eger naýqasta negizgi aýrý bolsa__ – mysaly, dıskiniń jaryǵy, omyrtqa baǵanynyń tarylýy, ankılozdyq spondılıt, osteoartrıt, qaterli isik  nemese ınfektsııa bolsa, osy aýrýlardy emdeý úshin naýqas tıisti mamandarǵa barýy tıis. \r\n \r\n__Operatsııa__\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn  emdeý úshin operatıvtik emdeý sırek qoldanylady; kópshilik jaǵdaıda aýyrsynýdyń sebebin hırýrgııalyq túrde joıý múmkin emes, sebebi, ol belgisiz. Operatıvtik emdeý omyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde buzylystary bar adamdardyń 1%-nan az sanynda jasalady.   Omyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde  jasalatyn operatsııalardyń kópshiligi dısk jaryǵyna  qatysty oryndalady. Sonymen qatar, dıskiniń jaryǵy bar adamdardyń kópshiligine operatsııa qajet bolmaıdy. Kóbinese, dısk jaryǵyna  qatysty operatsııa dıskiniń buzylystary aýyr jáne jeke túrdegi quıańǵa aparǵanda jasalady.\r\n\r\nOperatıvtik emdeý kelesi jaǵdaılarda oryndalady:\r\n\r\n* Jaraqattyń  nátıjesindegi omyrtqanyń synyqtary. \r\n* Julyn sarysýynyń ınfektsııalary . \r\n* «Omyrtqa baǵanynyń turaqsyzdyǵy» jaǵdaıy – mysaly, spondılolız jáne spondılolıstez. \r\n* Julynnyń isigi.\r\n\r\n\'\'__Operatıvtik emdeýdiń nusqalary__\'\'\r\n\r\nOmyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde  jasalatyn operatsııalardyń nusqalary ár  túrli jáne omyrtqa baǵanynyń tómengi bóligindegi máselelerdiń sebebine baılanysty bolady.\r\n\r\nDıskiniń jaryǵyna qatysty operatsııa kezinde julyndy nemese nerv túbirshegin qysatyn dıskiniń zattegi alynyp tastalady.\r\n\r\nJulyndyq kanaldyń tarylýyna qatysty operatsııalar (julyndy omyrtqaǵa artrodez jasaýmen (býyndy bekitý) nemese jasamastan dekompressııalaý (qysymyn azaıtý)) kezinde tarylǵan julyn kanalynyń keńeıýi júrgiziledi jáne julynnyń nemese túbirshekterdiń qysylýy joıylady. \r\n\r\nSpondılolıstez jáne «omyrtqa baǵanynyń turaqsyzdyǵynyń» basqa kórinisterine qatysty  omyrtqany ankılozdaý operatsııasy kezinde  (artrodez) omyrtqalar julynǵa nemese túbirshekterge qysymyn azaıtýy úshin bir-birimen qosylady.\r\n\r\nJulynnyń isikterine qatysty operatsııalarǵa isikti artrodez jasaýmen nemese jasamastan alyp tastaý jáne turaqtandyrý jatady.  \r\n\r\nOmyrtqanyń ınfektsııalyq zaqymdanýyna qatysty operatsııalar kezinde  ony artrodez jasaýmen nemese jasamastan hırýrgııalyq óńdeý júrgiziledi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dıskiniń jaryǵy boıynsha operatsııa jasaý qajet pe?__\r\n\r\nBul aqparat naýqasqa óziniń nusqasyn túsinýge kómektesedi  –  dárigermen birge sheshim qabyldanatyn nemese tolyǵymen onyń usynystaryn oryndaıtyn jaǵadaılarda.\r\n\r\nDıskiniń jaryǵyn  hırýrgııalyq emes nemese operatıvtik tásildermen emdeýge bolady. Sheshim qabyldaı otyryp, kelesi tustardy eskerý qajet:\r\n\r\nDısk jaryǵynyń kóptegen jaǵdaılary emdelip, jazylady, jáne aýyrsyný birneshe aı boıy tynyshtyq, medıkamentozdyq emdeý, ınektsııalar jáne reabılıtatsııa sekildi hırýrgııalyq emes emdeýden keıin azaıady.  Hırýrgııalyq  emes emdeý aýrýdyń sımptomdaryn edáýir azaıtýǵa jáne naýqastyń kúndelikti qyzmetine oralýyna kómektesedi.\r\n\r\nEger dıskiniń jaryǵynyń saldarynan naýqasta kúshti aýyrsyný nemese jambasta jáne aıaqtyń uıyp qalýy (quıań) bolsa, operatsııa jeńildetý ákeledi. \r\n\r\nEger aıqyndalǵan quıań bir aıdan artyq sozylsa, operatıvtik emdeý týraly oılaný qajet. Operatıvtik emdeýden keıin aýyrsyný tezirek ótýi yqtımal. Biraq, tájirıbege saı hırýrgııalyq emes emdeýdiń 4-8 jylynan keıingi nátıjeler hırýrgııalyq emdeýdiń nátıjelerimen uqsas keledi. \r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dıskiniń jaryǵy degenimiz ne?__\r\n\r\nOmyrtqany quraıtyn súıekter bir-birinen amortızatsııalaıtyn (soǵylýdy jumsartatyn) shaǵyn dıskilermen bólingen. Pishini jaǵynan dıskiler dóńgelek jáne jalpaq, tyǵyz syrtqy qabatymen (kapsýla nemese saqına), olar silikpe tárizdi zattekti (ıadrony) qorshap turady. Bul dıskiler saý bolǵanda, amortızator (soǵylýǵa jumsartqy) sekildi áreket etedi jáne omyrtqaǵa ıkemdilik beredi. Dısk jaraqattyń saldarynan, tabıǵı tozýdan, qartaıýdan nemese aýrýdyń saldarynan  zaqymdalǵan kezde olar ózgeshe túrde shyǵyńqy bolyp nemese jarylýy múmkin. Bul jaǵdaı dıskiniń jaryǵy nemese protrýzııasy atalady.\r\n\r\nDıskiniń  jaryǵy nemese protrýzııasy julynnan nerv taramdarynyń ajyraǵan jerinde nervti qysýy múmkin. Mundaı qysý aýyrsynýdy, uıyp qalýdy, shanshýdy, álsizdikti nemese aıaqtyń refleksterin joǵaltýdy týyndatýy múmkin. Bul kezde keıde belde aýyrsyný paıda bolady. Biraq, kóptegen jaǵdaıda dıskiniń jaryǵynyń sımptomdary bolmaıdy.  Eger MRT-zertteýinde dıskiniń jaryǵy bolsa, dáriger bul zertteý nátıjesin medıtsınalyq tekserip,qaraýdyń nátıjesimen muqııat salystyryp, sımptomdardyń sebebi MRT kezinde anyqtalǵan dıskiniń jaryǵy bolýyna kóz jetkizedi. \r\n\r\n\'\'__Qandaı jaǵdaıda dısk jaryǵynyń hırýrgııalyq emes emdeýi qoldanylady?__\'\'\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda dıskiniń jaryǵy hırýrgııalyq emes emdeýdiń birneshe aıynan keıin emdelip, jazylady. Hırýrgııalyq  emes emdeýge jatatyndar: qysqa merzimdik tynyshtyq kúı, aýyrsynýdy dárimen basý jáne emdik dene shynyqtyrý, sondaı-aq, dáriger taǵaıyndaǵan jattyǵýlar kesheni. Dıskiniń jaryǵyna shaldyqqan naýqastardyń shamamen 50%  - 1 aıdan keıin, al kópshiligi  - 6 aıdan keıin saýyǵady. Tek naýqastardyń  10%-da  - 5 aptadan keıin kúshti aýyrsyný saqtalady, bul kezde operatıvtik emdelý qajettigi týyndaıdy. \r\n\r\nEger hırýrgııalyq emes emdeýdiń 6 aptasynan keıin naýqastyń jaǵdaıy jaqsarsa, bul onyń organızminiń ári qaraı operatsııasyz saýyǵý múmkindigin kórsetetin oń belgi sanalady.  Kóbinese, organızm dıskiniń zattegin ózi joıady, bul nervtiń qysylýyna baılanysty týyndaǵan aýyrsynýdy jáne basqa sımptomdardy azaıtady. Bul úrdis rezorbtsııa atalady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dısk jaryǵyna qatysty operatsııa qashan jasalady?__\r\n\r\nOperatıvtik emdeý dısk jaryǵy aýrýyna shaldyqqan adamdardyń shamamen, 10 paıyzyna jasalady. Dárigerlerdiń kópshiligi, ádette, operatıvtik emdeýdi qoldanýdy qarastyrýdyń aldynda 1-3 aı  kútedi. Eger osy ýaqyt ishinde hırýrgııalyq emes emdeý ádisterimen naýqas tabyssyz emdelse, operatsııa týraly oılaný qajet. Keıde dıskiniń jaryǵy 6 aıdan astam ýaqyt boıy aýyrsynýdy, álsizdikti nemese uıyp qalýdy týyndatady, bul jaǵdaıda nervtiń qaıtymsyz zaqymdanýy paıda bolýy múmkin, jáne mundaı adamdarda  operatıvtik emdeýdiń paıdasy az bolady.\r\n\r\nDısk jaryǵyna qatysty operatsııa aýyrsynýdy azaıtý jáne qımyldar men qyzmettiń  kólemin qalpyna keltirý maqsatynda jasalady. Operatıvtik emdeý kelesi jaǵdaılarda kórsetilgen:\r\n\r\n* Naýqasty aıaqtaǵy aýyrsyný mazalaıdy, sondaı-aq, álsizdik jáne kúndelikti belsendiliktiń shektelýi bar. \r\n* Obektıvti tekserý nátıjeleri naýqastan álsizdikti, qımyldyń qalypty kóleminiń shektelýin, sezimtaldyqtyń buzylysyn nemese refleksterdiń ózgerýin anyqtaıdy. \r\n* Magnıttik -rezonanstyq tomografııa (MRT), kompıýterlik tomografııa nemese mıelogramma\n sekildi dıagnostıka ádisteri dıskiniń jaryǵyn operatsııalyq jolmen emdeý qajettigin kórsetedi.\r\n\r\nDısk jaryǵyna qatysty operatsııa kelesi jaǵdaılarda jasalady:\r\n\r\n* Dıskiniń jarylýy nemese nerv túbirtekteriniń qysylýynyń sebebi bolatyn dısk zatteginiń bos bólikterin alyp tastaý. Eger quıańnyń kúshti aýyrsynýy hırýrgııalyq emes emdeýdiń 4-6 aptasynan keıin ótpese, dáriger naýqasqa operatıvtik emdeýdi usynýy múmkin. \r\n* Nervtiń kúrdeli zaqymdanýyn týyndatqan dıskiniń jaryǵy nemese protrýzııasy. Nervtiń zaqymdanýyna tán sımptomdar aıaqta seziledi jáne oǵan álsizdik, koordınatsııany joǵaltý nemese sezimtaldyqty joǵaltý jatady. \r\n* Tek hırýrgııalyq jolmen emdep, jazýǵa bolatyn súıektiń qurylymdyq buzylystary  (bul jaǵdaılarda hırýrgııalyq emes emdeý orynsyz bolady).\r\n\r\nDıskiniń jaryǵy kezinde qandaı operatsııalar jasalady?\r\n\r\nDısk jaryǵy kezinde asa jıi jáne jaqsy zerttelgen operatıvtik aralasýǵa jatatyndar:\r\n\r\n\'\'__Dıskektomııa__\'\' – bul nerv túbirtegin nemese julyndy qysyp turǵan dıski jaryǵynyń zattegin alyp tastaý. Bul operatsııa, sondaı-aq, dıskiniń protrýzııasynda nemese jarylýynda jasalady. Dıskektomııa  - hırýrgııalyq emes emdelýi tabyssyz bolǵan, eńbekke qabiletinen aıyratyn kúshti aýyrsynýy bar adamdar úshin operatıvti emdeýdiń asa tıimdi túri. \r\n\r\n\'\'__Lamınotomıa jáne lamınektomııa__\'\' – bul operatsııalar omyrtqanyń jasqa baılanysty týyndaıtyn julynnyń jáne/nemese julyn túbirtekteriniń qysylýyn azaıtý maqsatynda jasalady. Lamınotomııa kezinde julynnyń ústinde qorǵanys doǵalyn quraıtyn omyrtqalardyń juqa bóliginiń úlesi alynyp tastalady (lamina – nemese plastına atalatyn); lamınektomııa kezinde jeke omyrtqalardyń ústindegi plastınka tolyqtaı alynyp tastalady, sondaı-aq, keıde omyrtqalardyń sańylaýy, julyn sarysýy ótetin julyn kanalyn taryltatyn qalyńdaǵan tin kesiledi. Bul operatsııalardyń kez kelgeni dıskektomııamen qatar nemese ózdiginshe oryndalýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Teri arqyly dıskektomııa__\'\' jaryqtyń julyn kanaly arqyly shyǵyp turýyn quraıtyn dısk protrýzııasynda qoldanylady. Bul operatsııa kezinde arqadaǵy kishkentaı tilik arqyly arnaıy aspap engiziledi; odan keıin dıskiniń jaryǵy kesiledi nemese drenaj jasalady, bul kezde onyń ólshemi azaıady. Teri arqyly dıskektomııa  ashyq dıskektomııaǵa qaraǵanda tıimdiligi tómen operatsııa sanalady, qazirgi kezde ol sırek qoldanylady.\r\n\r\n\'\'__Dısk jaryǵyna qatysty opreratsııalardyń qosarlanǵan qaýipteri qandaı?__\'\'\r\n\r\nDıskektomııa jáne mıkrodıskektomııa – dısk jaryǵy kezindegi operatsııalardyń jıi túrleri – olar ádette, jaqsy kóterimdi jáne asqynýy sırek. Biraq, operatsııa kezinde nerv túbirtekterin nemese julynnyń qurylymdaryn zaqymdaýdyń azdaǵan qaýpi bar. Keıbir naýqastarda operatsııa aýmaǵynda úlken tyrtyq qalady. Sondaı-aq, operatsııadan keıingi ınfektsııalyq asqynýlar qaýpi de bar, olar burynǵy zaqymdanýdy ýshyqtyrýy múmkin. Infektsııalyq  asqynýlardy emdeýde úrdisterdi toqtatý úshin  antıbıotıkter jáne qosymsha operatsııalar qajet bolýy múmkin. \r\n\r\nKez kelgen operatsııa qaýippen qosarlanady. Sonymen qatar, jalpy narkozǵa tán qaýpterdiń saldarynan emdeýshi dáriger jáne medıtsına qyzmetkerleri naýqastyń jaǵdaıyn operatsııa kezinde jáne odan keıingi kezeńde muqııat qadaǵalaıdy.\r\n\r\n\'\'__Dısk jaryǵy kezindegi operatsııalar qanshalyqty tıimdi?__\'\'\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıǵy, adamnyń ádettegi belsendiligin buzatyn, kúshti áserli aýyrsynýdy basatyn quraldardy qajet etetin sımptomdar baıqalatyn adamdar operatsııadan edáýir jeńildik alady. Zertteýlerge saı, operatıvti emdeý tómengi-beldik dısk jaryǵynan týyndaǵan orta dárejeli quıańy bar adamdarda joǵary, oń nátıje beredi. Hırýrgııalyq emdeýdiń nátıjelerin 5 jyldyq ǵylymı  zertteýine engizilgen 402 adamnyń ishinde  hırýrgııalyq emes emdeý qabyldaǵan adamdardyń  56% salystyrǵanda,  70%-da túbegeıli sımptomdar boıynsha jaqsarý baıqalǵan.\r\n\r\nKeıbir adamdar operatsııaǵa ómirlik jaǵdaılary tez saýyǵýdy talap etkende barady. Dene eńbegimen aınalyspaıtyn adamdar úshin qalypty qyzmetine oralý 2-4 aptadan keıin bolady, dene eńbeginiń adamdaryna 8-12 apta qajet bolady. \r\n\r\nKóptegen adamdar kúndelikti qyzmetin operatsııadan keıin jýyq arada jalǵastyrady. Keıbir jaǵdaıda dáriger naýqasqa operatsııadan keıingi reabılıtatsııa kýrsyn usynýy múmkin, oǵan arnaıy emdik dene shynyqtyrý jáne úıde oryndaıtyn jattyǵýlar kiredi.\r\n\r\nEmdeýdiń qandaı ádisteri bar? Kelesi nusqalary bar:\r\n\r\n# hırýrgııalyq emes emdeýdi qoldanyp kórý (mysaly, tynysh kúıde bolý, fızıo-emdeý jáne dene jattyǵýlary, sondaı-aq, dárilik quraldar). \r\n# Operatsııa jasaý.\r\n\r\n\'\'Dısk jaryǵyn operatıvtik emdeýdi qoldaıtyn  pikirler\'\'\r\n\r\n* Naýqasta eńbekke qabiletti joǵaltýǵa aparatyn kúshti aýyrsyný, aıaǵynyń uıyp qalýy nemese álsizdigi. \r\n* Aıaǵy jaǵynan sımptomdar 4 aptalyq  hırýrgııalyq emes emdeýden keıin azaımaıdy. \r\n* Nerv túbirteginiń qysylý belgileri kúsheıgen (aıaqtaǵy aýyrsyný kúsheıgen, sezimtaldyqtyń joǵalýy aıqyndalǵan,  saldaný nemese kúsheıgen álsizdik, koordınatsııany joǵaltý, refleksterdi tolyqtaı joǵaltý). \r\n* Naýqastyń jumysy eńbekke qabiletin tez qalpyna keltirýdi talap etedi \r\n* Operatsııadan keıingi birneshe apta boıy reabılıtatsııa rejımin muqııat oryndaı alý. \r\n \r\n\'\'Dısk jaryǵyn operatıvtik emdeýge qarsy pikirler\'\'\r\n\r\n* Naýqas dısk jaryǵynan  jazylý úshin fızıo-emdeý, jattyǵýlar, dárilik quraldar kiretin hırýrgııalyq emes emdeý ádisterin tańdaıdy. \r\n* Naýqastyń sımptomdaryn joıýǵa opreratsııanyń kepildigi joq. \r\n* Operatıvtik emdeýdiń hırýrgııalyq emes emdeýge qaraǵanda uzaq ýaqytqa kepildigi joq. \r\n* Operatsııa ınfektsııalyq asqynýlarmen, baıaý jazylýymen, qosymsha operatsııalar qajet bolýy qaýpimen qosarlanǵan.\r\n* Kez kelgen operatsııada júrek talmasy (mıokard ınfarkti) sekildi asqyný bar. \r\n* Naýqasqa qaıta operatsııa qajet bolmaýynyń kepildigi joq.\r\n\r\n\'\'__Emdeýdiń basqa túrleri__\'\'\r\n\r\nNaýqas  dárigermen birge beldiń aýyrsynýynyń denelik, psıhologııalyq, tájirıbelik jáne balamaly emdeý ádisteriniń birin tańdap alady. Bireýler qysqa merzimdik emdeýdi unatsa, basqalar beldiń sımptomdaryn ómir boıy ózdiginshe emdeý quraldaryn qalaıdy.\r\n\r\n\'\'__Keshendi emdeý jáne reabılıtatsııa  baǵdarlamalary__\'\'\r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn birikken durys emdeý ádisterin izdeýdegi ońtaıly sheshim – ıntegratsııalyq baǵdarlama. Keshendik reabılıtatsııalyq baǵdarlamalar emdik ádistemelerdiń jáne mamandardyń alýan túrin usynady. Mundaı baǵdarlama beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń asa tıimdi ádisi sanalady.\r\n\r\nBeldiń  aýyrsynýyn joıýǵa qatysty dene jattyǵýlary - beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń jáne baqylaýdyń eki tıimdi ádisiniń biri. Kúndelikti dene jattyǵýlary arqanyń aýyrsynýyn tıimdi joıyp, beldegi aýyrsynýdy uzaq ýaqytqa azaıtýǵa aparady. \r\n\r\nPsıho-emdeý beldiń jiti jáne sozylmaly aýyrsynýyn, eńbekke qabiletsizdikti azaıta alady.\r\n\r\nJulyndy yntalandyrý beldiń kúshti, sozylmaly aýyrsynýy jaǵdaıynda qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Beldiń aýyrsynýyn emdeýdiń tájirıbelik emdeý ádistemeleri__\'\'\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýynan zardap shegetin adamdar úshin udaıy jańa tájirıbelik ádister ázirlenip, usynylady. Eger naýqas osyndaı ádisti qoldanǵysy kelse, dárigerden mindetti túrde bul emdeýdiń tıimdiliginiń jáne qaýipsizdiginiń ǵylymı dálelderi týraly, sondaı-aq,  osy ádistemeni óziniń qoldaný nátıjesi týraly surańyz. Tómende keltirilgen emdeý ádistemeleri tájirıbelik sanalady jáne keńinen qoldanylmaıdy. Olar uzaq ýaqyt boıy zerttelmegen, biraq, beldiń aýyrsynýynyń keıbir túrlerin emdeýde bolashaqty ádis retinde kórsetilgen.\r\n\r\n* Dısk ishilik elektrotermııalyq emdeý (VDET) – zaqymdanǵan omyrtqa dıskiniń saldarynan týyndaǵan beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeıdi. \r\n* Botýlındik toksın (Botoksa) ınektsııalar beldegi aýyrsynatyn bulshyq et túıilýin basýǵa kómektesedi. \r\n* Omyrtqalardyń aksıaldyq dekompressııasy arqanyń omyrtqa dıskileriniń qysylýynan bolatyn aýyrsynýdy basýǵa kómektesedi.\r\n\r\n\'\'__Beldiń aýyrsynýyn keshendi emdeýde jáne ózdiginshe emdeýdegi qosymsha ádister__\'\'\r\n\r\nTómende keltirilgen qosymsha emdeý ádisteri beldegi aýyrsynýdy azaıtý úshin qoldanylady.\r\n\r\n* Ýqalaý beldiń jiti jáne sozylmaly aýyrsynýyn azaıtýdyń tıimdi ádisi, ásirese, arqaǵa kútim jasaý ádisterine úıretýmen, jattyǵýlarmen birge. \r\n* Manýaldyq osteopattyq emdeý jaqsy zerttelmegen, biraq, beldiń aýyrsynýyn emdeý úshin bolashaqty ádisteme sanalady.\r\n* Akýpýnktýra (ınemen emdeý) – ǵylymı zertteýlerdiń sońǵy júıelik sholýyna saı akýpýnktýranyń beldiń aýyrsynýyn emdeýdegi  tıimdiligi dáleldenbegen. \r\n* Antıdepressanttar kómegimen relaksatsııa ádistemesi bulshyq et shıryǵýyn jáne depressııany azaıtýǵa kómektesedi.','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(961,'','Bet nervisiniń saldanýy','','','qz','s','',0,'',3408,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531806060,1563342060,1531806426,'Bettiń bir jaǵyndaǵy birneshe nemese barlyq mımıkalyq bulshyq etterdiń qımyl qyzmetiniń buzylysy oryn alǵanda bet nervisiniń saldanýy (paralıchi) týraly aıtylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBettiń bir jaǵyndaǵy birneshe nemese barlyq mımıkalyq bulshyq etterdiń qımyl qyzmetiniń buzylysy oryn alǵanda bet nervisiniń saldanýy (paralıchi) týraly aıtylady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBet  nervisiniń saldanýynyń sebepteri:\r\n\r\n·         Mıdan bettiń bulshyq etterine sıgnaldar beretin bet nervisiniń zaqymdanýy nemese isinýi\r\n\r\n·         Mıdyń bettiń bulshyq etterine sıgnaldar beretin aýmaǵynyń zaqymdanýy\r\n\r\nSaý adamdarda bet nervisiniń nevrıti kóbinese, Bell paralıchimen baılanysty. Bul – bet nervisiniń qabyný jaǵdaıy. Bet nervisiniń saldanýy ınsýltten bolýy múmkin. Insýltte deneniń bir bóliginiń basqa bulshyq etteri de derttik úrdiske qamtylýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"67\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bet  nervisiniń nevrıti Bell paralıchimen baılanysty týyndaýy múmkin. Bul buzylys mononeıropatııa (bir nerviniń zaqymdanýy) atalady, bul kezde bassúıek-mı nervisiniń (bet nervisi) jetinshi juby zaqymdanady. Bet nervisi bet bulshyq etteriniń qımylyn baqylaıdy.\'\'\r\n\r\nMıdyń isigine baılanysty bolatyn bet nervisiniń saldanýy ádette, baıaý damıdy. Aýrýdyń sımptomdaryna bas aýrýy, qurysý nemese estimeı qalý jatady.\r\n\r\nAýrýdyń basqa sebepteri:\r\n\r\n·         Mıdyń nemese qorshaǵan tinderdiń ınfektsııasy\r\n\r\n·         Laım aýrýy\r\n\r\n·         Sarkoıdoz\r\n\r\n·         Bet nervisin qysatyn isik.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__\r\n\r\nDáriger tekserip qaraǵan kezde sizge aýrýyńyzdyń syrqatnamasy men sımptomdary týraly kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n·         Betińizdiń eki jaǵy da zaqymdanǵan ba?\r\n\r\n·         Jaqynda aýyrdyńyz ba, nemese jaraqat boldy ma?\r\n\r\n·         Basqa sımptomdary bar ma? Mysaly, silekeı, kóz jas aǵýy, bas aýrýy, qurysý, kórýdegi máseleler, álsizdik nemese saldaný.\r\n\r\nQajetti tekserister:\r\n\r\n·         Qan taldaýy, onyń ishinde, qandaǵy glıýkozany anyqtaý, qannyń jalpy taldaýy, erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵy (SOE), Laım aýrýyna test\r\n\r\n·         Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n\r\n·         Elektromıografııa\r\n\r\n·         Mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n\r\nDáriger fızıoterapevtke, logopedke nemese reabılıtologqa baǵyttaýy múmkin. Eger Bell paralıchi saldarynan paıda bolǵan bet nervisiniń nevrıti 6-12 aıdan artyq sozylatyn bolsa, bettiń syrtqy túrin jaqsartý úshin plastıkalyq hırýrgııa usynylýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý aýrýdyń týyndaý sebebine baılanysty. Emdeýshi dárigerdiń usynystaryn oryndańyz.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nEmdeýshi dárigerdiń úıdegi kútim týraly usynystaryn oryndańyz. Taǵaıyndalǵan dárilik preparattardy nusqaýlyǵyna sáıkes qabyldańyz.\r\n\r\nEger kóz tolyǵymen jabylmasa, móldirqabyqty kóz tamshylarynyń nemese geldiń kómegimen qurǵaqtanýdan qorǵaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBetińizde álsizdik nemese saldaný paıda bolsa, dárigerge kórinińiz. Bul sımptomdar kúshti bas aýyrýymen nemese kórmeı qalýmen qosarlansa, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBettiń saldanýy.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(962,'','Bilezik kanal sındromy','','','qz','s','',0,'',1387,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531806720,1563342720,1531806861,'__Bilezik kanal sındromy__  bileziktiń ortańǵy nervisisiniń qysýynan bolatyn aýrý. Sımptomdary – saýsaqtardyń, bileziktiń shanshýy, uıyp qalýy, álsizdigi nemese aýrsynýy.\r\n\r\nJúktilik kezinde, gıpotıreozda, dıabette, artrıtte,semizdikte qosarlanǵan aýrý retinde bilezik kanal sındromy damýy múmkin. Durys emes nemese uzaq ýaqyt boıy bilezik býynynyń qozǵalysynan ortańǵy nerv qysylyp, isik paıda bolýy nemese bilizik kanaly ishilik, bilizik kanaly mańyndaǵy tinderdiń qalyńdaýyna ákelýi múmkin. Bilezik kanal sındromyna shaldyǵatyn eń jıi naýqastar buryn sońdy bilezik býynynan jaraqat (ásirese sanyqtar) alǵandar bolyp tabylady.','__Bilezik kanal sındromy__  bileziktiń ortańǵy nervisisiniń qysýynan bolatyn aýrý. Sımptomdary – saýsaqtardyń, bileziktiń shanshýy, uıyp qalýy, álsizdigi nemese aýrsynýy.\r\n\r\nJúktilik kezinde, gıpotıreozda, dıabette, artrıtte,semizdikte qosarlanǵan aýrý retinde bilezik kanal sındromy damýy múmkin. Durys emes nemese uzaq ýaqyt boıy bilezik býynynyń qozǵalysynan ortańǵy nerv qysylyp, isik paıda bolýy nemese bilizik kanaly ishilik, bilizik kanaly mańyndaǵy tinderdiń qalyńdaýyna ákelýi múmkin. Bilezik kanal sındromyna shaldyǵatyn eń jıi naýqastar buryn sońdy bilezik býynynan jaraqat (ásirese sanyqtar) alǵandar bolyp tabylady.\r\n\r\nUzaq ýaqytqa sozylatyn jumysta, demalaysta bilezik kanal sındromynyń sebebi bolyp tabylýy múmkin. Bilezik kanal sındromyn shaqyrýshy is-qımyldar:\r\n\r\n* Baspada basý, derekterdi engizý, kompıýterlik tyshqandy qoldaný nemese shtrıh kodtaryn sanaý.\r\n* Qural-saımandarmen jumys isteý, ásirese dirildeýshi.\r\n* Uzaq ýaqyt boıy toqyma toqý nemese kıim tigý.\r\n* Uzaq ýaqyt boıy bilezikpen jumys isteý.\r\nBilezik kanal sındromynyń emi:qımyl-qozǵalysty jáne bilizikti titirkendiretinderdi shekteý, muz basý, tún ýaqytynda shına baılaý, qabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný. Sonymen qatar kofenınen, alkogolden, tabaktan bas tartý, qol men ıyqty bekitý, B6dárýmenniń qabyldaý óz kómegin tıgizedi. Keıbir jaǵdaıda operatsııalyq kómekke te qoldanylady.\r\n\r\n\r\nAýdarǵan: Berdibek Aǵabek','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(963,'','Bıtter','','','qz','s','',0,'',3792,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531807260,1563343260,1531808799,'Bıtter  - basqa adamdarmen tyǵyz qatynas arqyly juǵatyn kishkentaı jándikter (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nBıtterdiń eki túri bar: bastaǵy jáne qasaǵadaǵy bıtter.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBıtter  - basqa adamdarmen tyǵyz qatynas arqyly juǵatyn kishkentaı jándikter (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nBıtterdiń eki túri bar: bastaǵy jáne qasaǵadaǵy bıtter.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"68\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bul dene bıtiniń úlkeıtilgen beınesi. Bıtter qyshýdy jáne tyrnaqtyń izine uqsaıtyn teri bóritkenin týyndatady. Bıtter qyzbany, bórtpe súzegin jáne transheıalyq qyzbany týyndatatayn mıkroorganızmderdiń tasymaldaýshysy bolýy múmkin.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBıtter kıimniń tigisinde jáne qatparynda tirshilik etedi. Olar adamnyń qanymen qorektenedi jáne jumyrtqalaryn, tirshiliginiń qaldyqtaryn teride jáne kıimde qaldyrady.\r\n\r\n* Olar kıimde 1 aıǵa deıin tirshilik etedi.\r\n* Bıtter adamnan túskende bólme temperatýrasynda 5-7 kúnde tirshiligin joıady.\r\n \r\n\r\nBıti bar adammen tikeleı qatynasta bıtter juǵady, sondaı-aq, juqpalanǵan kıimnen, súlgiden nemese tósek jabdyǵynan juǵady.\r\n\r\nDene bıtteri basqalaryna qaraǵanda iri keledi.\r\n\r\nKıimdi nemese deneni jıi jýmaǵanda, nemese tyǵyz (adamdar kóp ornalasqan) jaǵdaıda bıtterdi juqtyrýdyń yqtımaldyǵy joǵary.\r\n\r\nBıtter paıda bolmaıdy, eger:\r\n\r\n* Udaıy jýynatyn bolsa\r\n* Kıimdi jáne tósek jabdyǵyn, keminde, aptasyna bir ret jýatyn bolsa.\r\n \r\n\r\nKıimdi ystyq keptirgish qondyrǵyda óńdeý kıimdegi bıtterdi joıýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBıtter kúshti qyshýdy týyndatady. Qyshý ádette, beldiń, qoltyq astynyń aýmaǵynda, kıimniń denege jabysqan tusynda (mysaly, ish kıiminiń baýynyń astynda) kóbirek bolady.\r\n\r\nTeride qyzyl túıinshekter paıda bolýy múmkin. Túıinshekter qabyrshaqtanyp, nemese qasyǵannan keıin qatty bolýy múmkin.\r\n\r\nBeldiń nemese shaptyń aýmaǵyndaǵy teri qalyńdap nemese túsi ózgerýi múmkin, eger uzaq ýaqyt boıy osy aýmaqtar bıtpen zaqymdanǵan bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger teri men kıimdi bıtterdiń bolý belgisine tekseredi.\r\n\r\n* Eresek bıtter – kúnjit tuqymyndaı ólshemdi, alty aıaǵy bolady jáne aqshyl-sur tústi.\r\n* Sirkeler – bıtterdiń jumyrtqalary. Olar bıti bar adamdardyń kıiminde, ádette, belinde jáne qoltyǵynda baıqalady.\r\n \r\nDenesinde bıti bar adamnyń basyn, denesiniń ashyq tustaryn bıtter bolýyna tekserý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBıtter, negizinen, kıimde tirshilik etedi. Bıtterden qutylý úshin juqpalanǵan kıimdi joıý nemese ystyq sýda (keminde, 55°S) jýý qajet, odan keıin kir jýatyn mashınada ystyq aınalymmen jýý qajet.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger quramynda Permetrın, Malatıon (Karbofos) nemese Benzıl Alkogol bar kremdi terige jaǵý úshin nemese jýýda qoldaný úshin taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nKıimdi, tósek jabdyǵyn, súlgilerdi  jýý – bıtterdi emdeýdegi eń mańyzdy qadam.\r\n\r\nAtalǵan sharalardy oryndaý máseleni sheshedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nTıimdi emdeý (óńdeý) arqyly bıtter tolyǵymen joıylady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nTeridegi tyrnaq izderi juqpalaný qaýpin arttyrady. Sırek jaǵdaıda bıtter transheıalyq qyzba sekildi keıbir sırek aýrýlardyń tasymaldaǵyshy bolady. Bıtter bıti bar adamnyń qasyndaǵylarǵa jeńil beriletin bolǵandyqtan, olardy da bıtterdiń bolýyna muqııat qaraý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKıimde bıt tabylsa nemese uzaq ýaqyt boıy qyshý ótpese, medıtsınalyq qyzmetkerdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nDene bıtteri; Pedıkýlez; kezbeler aýrýy.','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(964,'','Blefarıt','','','qz','s','',0,'',2676,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531809660,1563345660,1531809883,'Qabaqtyń asa jıi kezdesetin aýrýlarynyń biri – blefarıt, qabaqtyń shetiniń qabynýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQabaqtyń asa jıi kezdesetin aýrýlarynyń biri – blefarıt, qabaqtyń shetiniń qabynýy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBlefarıtke shaldyqqan naýqastardyń kópshiligi kózderiniń mańaıynyń qyshýyn, ashýyn, bógde zat turǵandaı bolýyn, oıanǵan kezde qabyrshaqtardyń paıda bolýyn nemese jabysýyn sezinedi. Tekserip qaraǵan kezde qabaqtyń shetiniń qyzarýy, al kirpikte qabyrshaqtardyń bolýy baıqalady. Sondaı-aq, konıýnktıvanyń (kózdiń silemeı qabyǵynyń) qyzarýy nemese silemeı bólinýi oryn alady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"69\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBlefarıt qabaqtyń sozylmaly bakterıaldyq ınfektsııasy kezinde, kózdiń meıbomııalyq bezderiniń qyzmetiniń buzylysynda, seboreıa nemese «kóz rozatseasy» atalatyn aýrýda kezdesedi. Bul dıagnoz samaıdaǵy, jaqtaǵy, muryndaǵy jáne ıektegi qantamyrlarynyń keńeıýimen (teleangıektazııa) rastalady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBlefarıtti negizgi emdeý jyly kompress qoıý, qabaqqa arnalǵan skrabtar (óńezdi shaıý úshin) jáne antıbıotıkti jaqpa maılardy qoldaný arqyly ótedi. Jyly kompresti 15 mınýtten, kúnine eki ret qoldaný qajet. Bul qabaqty titirkendiretin qabyrshaqtardy eritýge jáne meıbomııalyq bezderdiń sańylaýyn biteıtin silemeı óndirýin azaıtýǵa yqpal etedi. Jyly kompresten keıin qabaqqa skrab jaǵý qajet. Ol úshin balalarǵa arnalǵan sýsabyndy sýǵa ezip, kóbigin shyǵarý qajet. Qabaqty jaýyp, shetin muqııat túrde osy eritindimen maqta taıaqshamen nemese saýsaqpen tazartý qajet. Qabaqtyń shetine  erıtromıtsındi nemese basqa antıbıotıkti jaqpa maı jaǵý qajet. Jaqpa maıdy uıqyǵa keterde qoldaný qajet, sebebi, onyń saldarynan kórý buldyraýy múmkin. Infektsııa anyqtalǵan jaǵdaıda antıbıotıkti kóz tamshylary qoldanylýy múmkin.  \r\n\r\nEger aýrý qoldanylǵan emge ketpegen jaǵdaıda, bakterıaldyq taldaý jasaý (qabaqtan juǵyndy alý) qajet, bul rezıstenttik (antıbıotıkterge turaqty) mıkroorganızmdermen juqpalaný múmkindigin anyqtaý úshin qajet.  Mundaı jaǵdaılarda nemese «kóz rozatseasy» anyqtalǵan adamdarǵa ishke qabyldanatyn antıbıotıkter taǵaıyndalýy múmkin. Aýyr jaǵdaıda blefarıt móldirqabyqtyń oıyqjarasyna nemese ınfıltrat paıda bolýyna aparýy múmkin. Sırek jaǵdaıda rezıstenttik birjaqty nemese ekijaqty blefarıttiń sebebi bez kartsınomasy bolýy múmkin.    \r\n\r\nNaýqastar blefarıttiń sozylmaly aýrý ekendigin jáne qabaqtyń gıgıenasyn únemi qadaǵalaý qajettigin bilýi tıis. Onyń barysyn baqylaýǵa alǵan kezde naýqastarǵa kúnine bir ret skrabty qoldaný jetkilikti bolady. ','student_k',56,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(965,'','Bógde zat','','','qz','s','',0,'',7484,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531810140,1563346140,1531810891,'Bógde zat – qulaqqa, murynǵa nemese kómeıge túsip, turyp qalǵan zat.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Bógde zat degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kimde bógde zat máselesi jıi týyndaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qandaı zattar ádette, bógde zat sanalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Balanyń bógde zatty jutýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Balanyń tynys alý joldarynda birdeńe turyp qalýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Muryndaǵy bógde zattyń bolýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Balanyń qulaǵynda bógde zat bolsa, ne isteý qajet?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Balany osy máselelerden qalaı qorǵaı alasyz?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"12\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Bógde zat degenimiz ne?__\r\n\r\nBógde zat – qulaqqa, murynǵa nemese kómeıge túsip, turyp qalǵan zat.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kimde bógde zat máselesi jıi týyndaıdy?__\r\n\r\nBógde zat máselesi kez kelgen jasta týyndaıdy, biraq, 1-3 jastaǵy sábılerde jıi kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qandaı zattar ádette, bógde zat sanalady?__\r\n\r\nKishkentaı, ádemi, jyltyr zattar balalardyń nazaryn aýdarady jáne jeńil túrde bógde zat bolady.\r\n\r\nKishkentaı balalar ádette, tamaqty jutady (et, jańǵaq, dánder, kámpıt, jemis súıekteri jáne popkorn). Tıyndar, sharlar, túıreýishter, knopkalar, qaryndash bólikteri, lastıkter, qaǵaz bólikteri, tastar jáne monshaqtar bógde zat bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalar kishkentaı batareıalardy jeńil jutýy múmkin. Olar ýyttylyǵyna saı qaýipti.\r\n\r\nTis tazartqysh jáne ustaralar da qaýipti.\r\n\r\nSondaı-aq, usaq bólikter, mysaly, vınt, oıynshyqtardyń kózi, murny, basqa bólikteri qaýipti.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Balanyń bógde zatty jutýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nEger bala birdeńe jutyp qoısa, balada jaısyzdyq sezimi paıda bolady. Tynys alýynda, sóıleýde, jutýda nemese jylaýda máseleler paıda bolady. Balada silemeı aǵýy kúsheıedi, qusý, keýdesinde nemese asqazanynda aýyrsyný paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__\r\n\r\nEger bala kishkene batareıany jutyp qoısa, shuǵyl túrde dárigerdi shaqyryńyz.\r\n\r\nEger bala birdeńe jutyp qoıǵandyǵyn bilseńiz, jaısyzdyq belgilerin qadaǵalańyz.\r\n\r\nEger balada tynys alýynda, sóıleýde, jutýda nemese jylaýda másele bolsa, sondaı-aq, loqsý, silemeı aǵýy, qusý, keýdesinde nemese ishinde aýyrsyný bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nKúshti jaısyzdyqta nemese baladaǵy jaısyzdyq tıyndy jutqannan keıin paıda bolsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Ózin jaqsy sezinse de, birneshe kún boıy qadaǵalap, nájisinen jutqan tıyndy tekserińiz.\r\n\r\nÁdette, bala bir zatty (túıreýish nemese áınek sekildi ótkir bolsa da) kezdeısoq jutyp qoısa, olar nájispen ózdiginshe shyǵyp, zııan keltirmeýi múmkin.\r\n\r\nBalanyń nájisin tekserip, bógde zattyń organızmnen shyǵýyna kóz jetkizińiz.\r\n\r\nIsh júrgizetin nemese qosymsha talshyq bermeńiz.\r\n\r\nEger bógde nysan birneshe kún boıy nájiste bolmasa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Balanyń tynys alý joldarynda birdeńe turyp qalýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nEger bir zatty jutýda ol kómeıde turyp qalsa, onyń tynys joldary bitelip qalýy múmkin.\r\n\r\nEger tynys alý joldary jartylaı jabyq bolsa, jótel, qarlyǵý nemese basqa tynys alý máseleleri paıda bolýy múmkin. Shuǵyl medıtsınalyq kómek qyzmetine habarlasý qajet.\r\n\r\nBul sımptomdar ózdiginshe ótse, balany birneshe kún boıy respıratorlyq ınfektsııa sımptomdaryna (mysaly, qyzba nemese jótel) qadaǵalańyz. \r\n\r\nBalanyń tynys alý joldarynda bógde zat turyp qalýy týraly ınfektsııa nemese qabyný paıda bolǵansha bilmeýińiz de múmkin.\r\n\r\nEger balanyń tynys alý joldary tolyq jabylyp qalsa, bala tynys ala almaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__\r\n\r\nDereý dárigerge habarlasyńyz, eger balanyń kómeıinde bógde zat turyp qaldy dep sanaıtyn bolsańyz.\r\n\r\nTynys alýy qıyndasa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Eger bala esin bilse jáne ózdiginshe tynys alatyn bolsa, kómek kelgenge deıin muqııat qadaǵalańyz. Eger bala esin bilmese, nemese tynys almasa, ádisin bilseńiz, jasandy tynys alýdy,  Geımlıh sharasyn, arqasyn qaǵyp, ish qabyrǵasyn saýsaqpen azdap urǵylaýdy oryndańyz.\r\n\r\nBalaǵa tamaq, sý bermeńiz, bógde zatty saýsaqpen ıtermeńiz.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Muryndaǵy bógde zattyń bolýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\n* Murynnan shyǵatyn bólindi sasyq ıisti nemese qan aralasqan.\r\n* Murynmen tynys alý qıyndaǵan.\r\n* Muryndaǵy titirkenis.\r\n* Bala murnynda bógde zatty sezedi.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__\r\n\r\nMuryndaǵy bógde zat titirkenis, ınfektsııany, nemese tynys alýdyń qıyndaýyn týyndatýy múmkin. \r\n\r\nKórinbeıtin nemese jeńil túrde alynbaıtyn nysandy alýǵa tyryspańyz, sebebi, ony ári qaraı muryn qýysyna qaraı ıterip jiberýińiz múmkin.\r\n\r\nQysqyshty, maqta tyǵyndy nemese basqa aspaptardy bógde zatty alý úshin qoldanbańyz. \r\n\r\nBala muryn arqyly emes, aýyz arqyly tynys alsyn.\r\n\r\nEger jeńil jáne qaýipsiz isteı alsańyz, murynda qandaı nysan turyp qalǵandyǵyn anyqtańyz. Bir jaǵyn basyp, balany abaılap, bógde zat turyp qalǵan ekinshi jaǵymen tynys alýyn surańyz. Osy jaǵymen tym qatty nemese kóp tynys almaýyn ótinińiz.\r\n\r\nBul shara kómektespese, nemese nysandy alyp tastaý qıyn bolsa, dárigerge kórinińizder.\r\n\r\nEger balanyń muryn qýysy bógde zatty alyp tastaǵan soń titirkengen, nemese juqpalandy dep sanasańyz, dárigerge kórinińizder.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Balanyń qulaǵynda bógde zat bolsa, ne isteý qajet?__\r\n\r\nQulaqtaǵy bógde zat qulaqtyń ınfektsııasyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nDáriger balanyń qulaǵynda turyp qalǵan kez kelgen zatty alyp tastaýy qajet. Kóptegen zaqymdaýlar ata-analar ózderi bógde zatty alyp tastaýǵa tyrysqanda oryn alady.\r\n\r\nQysqysh, maqta tyǵyndy nemese basqa aspaptardy bógde zatty alý úshin qoldanbańyz.\r\n\r\nDárigerge kórinińizder.\r\n\r\nQulaqta qońyz jáne basqa jándikter turyp qalýy múmkin.\r\n\r\nKeıde jándikterdi jyly sýmen muqııat jýyp, alyp tastaýǵa bolady.\r\n\r\nBul da kómektespese, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}11{ANAME}\r\n__Balany osy máselelerden qalaı qorǵaı alasyz?__\r\n\r\nUsaq, ádemi, jyltyr zattardy balanyń qoly jetpeıtin jerde saqtańyz.\r\n\r\n7 jasqa deıingi balalarǵa jutyp qoımas úshin arahıs, popkorn nemese saǵyzdy berýge bolmaıdy.\r\n\r\nTamaqty usaq bólikterge kesińiz, bala ony jeńil shaınaı alady. Etti jáne tutas júzimdi usaq etip kesińiz, hot-dogtardy – usaq taıaqshaǵa (dóńgelek bólikterge emes) bólińiz.\r\n\r\n7 jasqa deıingi balalarǵa qaqalyp qalmas úshin saǵyzdy nemese soratyn kámpıtti bermeńiz.\r\n\r\nKishkentaı batareıalardy balanyń qoly jetpeıtin jerde saqtańyz.\r\n\r\nOıynshyqtardyń japsyrmasyn oqyńyz, balanyń jasyna qatysty usynystardy oryndańyzdar.  3 jasqa deıingi balalarǵa usaq bóligi bar oıynshyqtarmen oınaýǵa ruqsat bermeý qajet.\r\n\r\nBalanyń oıynshyǵyn qarap otyryńyz. Synbaýyn tekserip, synǵandaryn laqtyryp otyryńyz.\r\n\r\nBalalarǵa aýyzǵa, murynǵa oıynshyqtardy salmaýyn, nemese jutpaýyn aıtyńyzdar.\r\n\r\nBalalar jylaǵanda nemese jıi tynys alǵanda tamaq jegizbeńizder. \r\n\r\nTunshyǵýdyń aldyn alý úshin balalarǵa tamaq ishetin kezde oınaýǵa, kúlýge nemese sóıleýge jol bermeńizder.\r\n\r\n {ANAME()}12{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet?__\r\n\r\nBalanyń tynys alý joldarynda birdeńe turyp qalsa, (tynys alýy kenet qıyndasa) medıtsınalyq járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\nEger balańyz jaısyzdyqty sezinse, ony shuǵyl járdem bólimshesine jetkizińiz.\r\n\r\nBalańyzdyń jaǵdaıy týraly kúmánińiz nemese suraqtaryńyz bolsa,  dárigerge kórinińiz.','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(966,'','Brýtsellıoz','','','qz','s','',0,'',3978,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531810980,1563346980,1531811096,'Brýtsellıoz (Sın. Bang aýrýy, Brıýs aýrýy, melıtokokkoz) – ınfektsııalyq aýrý, uzaq ótýimen, júıke jáne júrek-qantamyr júıelerin, sondaı-aq, súıek-býyn apparatyn zaqymdaýmen sıpattalady.\r\n\r\nBrýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary — brýtsella tektes bakterııalar — tómen temperatýrany jáne muzdatýdy jaqsy kóteredi, sýda 5 aıǵa deıin, topyraqta — 3 aı jáne odan joǵary, sıyr sútinde — 45 kúnge deıin, jumsaq súzbede (brynza) — 60 kúnge deıin, maıda, kilegeıde, prostokvashada, balǵyn syrda — olardyń taǵamdyq qundylyǵy boıy saqtalady; muzdatylǵan ette — 5 aıdan artyq, tuzdalǵan teride — 2 aı, júnde — 3—4  aıǵa deıin saqtalady. Sútti qaınatqanda, pasterlegende brýtsellalar joıylady. Zararsyzdandyratyn quraldar bakterııalardy birneshe mınýt ishinde joıady.\r\n\r\nBrýtsellıozben kóbinese, úı janýarlary aýyrady (eshki, qoı, sıyr, shoshqa), bul kezde janýarlarda túsikter nemese óli týý baıqalady. Brýtsellalar qorshaǵan ortaǵa aýyratyn janýarlardyń sútimen, nesebimen jáne túsik kezinde jatyrdan bólindimen túsedi. Brýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary sondaı-aq, aýyratyn janýarlardyń etinde bolady.','__Brýtsellıoz__ (Sın. Bang aýrýy, Brıýs aýrýy, melıtokokkoz) – ınfektsııalyq aýrý, uzaq ótýimen, júıke jáne júrek-qantamyr júıelerin, sondaı-aq, súıek-býyn apparatyn zaqymdaýmen sıpattalady.\r\n\r\nBrýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary — brýtsella tektes bakterııalar — tómen temperatýrany jáne muzdatýdy jaqsy kóteredi, sýda 5 aıǵa deıin, topyraqta — 3 aı jáne odan joǵary, sıyr sútinde — 45 kúnge deıin, jumsaq súzbede (brynza) — 60 kúnge deıin, maıda, kilegeıde, prostokvashada, balǵyn syrda — olardyń taǵamdyq qundylyǵy boıy saqtalady; muzdatylǵan ette — 5 aıdan artyq, tuzdalǵan teride — 2 aı, júnde — 3—4  aıǵa deıin saqtalady. Sútti qaınatqanda, pasterlegende brýtsellalar joıylady. Zararsyzdandyratyn quraldar bakterııalardy birneshe mınýt ishinde joıady.\r\n\r\nBrýtsellıozben kóbinese, úı janýarlary aýyrady (eshki, qoı, sıyr, shoshqa), bul kezde janýarlarda túsikter nemese óli týý baıqalady. Brýtsellalar qorshaǵan ortaǵa aýyratyn janýarlardyń sútimen, nesebimen jáne túsik kezinde jatyrdan bólindimen túsedi. Brýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary sondaı-aq, aýyratyn janýarlardyń etinde bolady.\r\n\r\n·         B. eshki-qoı túri – etıologııalyq B. nusqasy, adamda Brucella melitensis arqyly týyndaıdy aýyr ótedi, kóp qaıtalanady, túrli asqynýy bolady.\r\n\r\n·         B. sıyr túri - etıologııalyq B. nusqasy, Brucella abortus arqyly týyndaıdy; adamda aýrýdyń salystyrmaly túrde jeńil ótýimen sıpattalady.\r\n\r\n·         B. jiti túri - klınıkalyq B. túri, qyzbamen, qaltyraýmen, kúshti terleýmen, ýyttanýmen, polıadenıtpen, artrıtpen, baýyr men kók baýyrdyń ulǵaıýymen, leıkopenııamen, júıke-vegetatıvtik buzylystarmen sıpattamalady.\r\n\r\n·         B. kók túri - etıologııalyq B. nusqasy, Brucella suis týyndaıdy; adamda sırek kezdesedi, salystyrmaly túrde jeńil ótýimen sıpattalady.\r\n\r\n·         B. sozylmaly túri - klınıkalyq B. túri, uzaq ótýimen, organızmniń allergııalyq serpini kezinde qandaı da bir aǵzalar men júıelerdiń zaqymdanýyna sáıkes damıtyn kóptegen túrli sımptomdarmen sıpattalady.\r\n\r\nAdam organızmine brýtsellalar tynys alý jáne as qorytý joldarynyń silemeı qabaty  arqyly, sondaı-aq, zaqymdanǵan teri arqyly (syzattar, t.b.) ótedi. Adam brýtsellıozben aýyratyn janýarlardyń shıki sútin jáne odan daıyndalǵan ónimderdi (syr, maı, súzbe, brynza) jáne durys pispegen nemese durys qýyrylmaǵan etti tutynǵanda  juqpalanady. Juqpalaný teri men júndi óńdeıtin óndiriste, aýyratyn janýarlardy baqqanda olardyń bólindisimen juqpalanǵan zattar arqyly oryn alýy múmkin. Saýynshylar, buzaý baǵýshylar, qoıshylar, mal dárigerlik mamandar, zootehnıkter jıi shaldyǵady.\r\n\r\nInkýbatsııalyq (jasyryn) kezeńi bir aptadan birneshe aıǵa deıin sozylady, kóbinese, 1-3 apta. Brýtsellıoz kóptegen klınıkalyq sımptomdarmen sıpattalady, onyń barysy túrli aýyrlyqty dárejede ótedi. Aýrý birtindep bastalady: azdap álsizdený, uıqysyzdyq, keıde ashýshańdyq, bas aýyrýy, býyn men bulshyq ettegi aýyrsyný, tábettiń tómendeýi, dene temperatýrasynyń 37,1—37,3°S artýy baıqalady. Brýtsellıoz jıi jiti túrde kelesideı bastalady: temperatýra 39— 40°S deıin artady, qaltyraý, álsizdik, kóp terleý, bulshyq ettegi kúrt aýyrsyný, býynnyń qurysýy jáne aýyrsyný bolady. qantamyrlardyń, júıke júıesiniń, súıek-býyn apparatynyń zaqymdanýy tán, keıde psıhıkalyq buzylystar bolady. Aýrý ortasha shamamen, 3 aıǵa sozylady, biraq, 1-2 jyl nemese odan uzaqqa sozylýy múmkin. Brýtsellıozdyń turaqty qalǵan kórinisteri múgedektikke aparýy múmkin. Júkti áıelderde ózdiginshe túsik tastaý oryn alýy múmkin.\r\n\r\n__Emdeý.__ Jiti septıkalyq túrinde negizgisi - etıotroptyq emdeý, ol 3-4 apta boıy jalǵasady. Tetratsıklın tobynyń antıbıotıkteri, streptomıtsın, levomıtsetın, rıfampıtsın taǵaıyndalady. Sozylmaly túrinde vaktsınalyq emdeýmen qosa jalpy nyǵaıtý sharalary ótkiziledi. Sanatorlyq-kýrorttyq emdeý  brýtsellezdiń klınıkalyq sımptomdary joıylǵannan keıin 6 aıdan keıin usynylady. Ómirge boljamy – oń, alaıda, aýrý eńbekke qabiletti ishinara joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\n__Aldyn alý.__ Aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń brýtsellezimen kúres. Brýtsellezge qarsy vaktsınatsııa – qaýip tobyndaǵy adamdar arasynda.','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(967,'','Bulshyq ettiń sozylýy','','','qz','s','',0,'',803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531811100,1563347100,1531811185,'Bulshyq ettiń sozylýynyń kópshiligi  (tartylǵan bulshyq et) bulshyq ettiń shamadan tys sozylýynan týyndaıdy. Sozylýlar álsiz nemese kúshti bolýy múmkin, mysaly, bulshyq ettiń nemese sińirdiń úzilýi.','Bulshyq ettiń sozylýynyń kópshiligi  (tartylǵan bulshyq et) bulshyq ettiń shamadan tys sozylýynan týyndaıdy. Sozylýlar álsiz nemese kúshti bolýy múmkin, mysaly, bulshyq ettiń nemese sińirdiń úzilýi.\r\n\r\nBulshyq ettiń sozylýynyń sımptomdary tartylý kúshine táýeldi túrde ózgeredi, oǵan jatatyndar:\r\n\r\n·         Aýyrsyný jáne sezimtaldyq, qozǵalǵan saıyn kúsheıedi.\r\n\r\n·         Isiný jáne kógerý.\r\n\r\n·         Qalypty nemese shektelgen qozǵalys.\r\n\r\n·         Tolyq úzilý tusyndaǵy isiný jáne pishinniń ózgerýi.\r\n\r\nBulshyq ettiń sozylýynda qalpyna kelý ýaqyty densaýlyq jaǵdaıyna jáne jasqa, sozylýdyń túri men dárejesine táýeldi ózgeredi. Álsiz sozylý úıde emdeýmen ótedi, al aýyr sozylýda medıtsınalyq járdem qajet. Kúshti sozylýdy emdemese, adam aýyrsynýdy uzaq sezinedi, qozǵalý qabileti shekteledi, aqaýǵa shaldyǵady. ','student_k',61,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(968,'','Búırektiń sozylmaly aýrýy','','','qz','s','',0,'',8448,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531811160,1563347160,1531811968,'Búırektiń sozylmaly aýrýy – búırektiń zaqymdanýymen jáne qyzmetiniń birtindep buzylysymen sıpattalatyn aýrý. Búırektiń negizgi qyzmeti – organızmnen zalmasý ónimderin jáne artyq sýdy syrtqa shyǵarý. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qoldaý toptary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy – búırektiń zaqymdanýymen jáne qyzmetiniń birtindep buzylysymen sıpattalatyn aýrý. Búırektiń negizgi qyzmeti – organızmnen zalmasý ónimderin jáne artyq sýdy syrtqa shyǵarý. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"70\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Búırek organızmnen almasý ónimderin shyǵarýǵa, elektrolıttik úılesimdi jáne arterıaldyq qysymdy retteýge, sondaı-aq, erıtropoezdi(erıtrotsıtterdi túzý) yntalandyrýǵa  jaýap beredi.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy (BSA)  - baıaý ýshyǵatyn aýrý. Belgili bir kezeń ishinde aýrý sımptomsyz ótedi. Keıde qyzmetiniń buzylýy baıaý damyǵanda sımptomdary búırektiń jumysy toqtaǵanǵa deıin bolmaýy múmkin.\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń qorytyndy kezeńi - sozylmaly búırek jetkiliksizdiginiń sońǵy satysy. Bul kezde búırekter zattek almasýyn jáne artyq suıyqtyqty organızmnen syrtqa shyǵara almaıdy. Gemodıalız nemese búırek almastyrý qajet bolady.\r\n\r\nKóbinese, búırektiń sozylmaly aýrýynyń damý sebebi – qant dıabeti jáne joǵary arterıaldyq qysym.\r\n\r\nBúırektiń zaqymdalýyna aparýǵa qabiletti basqa da aýrýlar:  \r\n\r\n* Aýtoımmýndyq aýrýlar (mysaly, júıelik qyzyljegi jáne sklerodermııa)\r\n* Búırektiń týa bitken aqaýlary (mysaly, búırektiń polıkıstozy)\r\n* Keıbir hımııalyq zattekterdiń áseri\r\n* Búırektiń jaraqaty\r\n* Búırektegi tastar jáne ınfektsııalar\r\n* Búırek tamyrlaryndaǵy máseleler\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý (analgetıkter jáne qaterli isikterdi emdeıtin preparattar)\r\n* Búırekke neseptiń keri aǵýy (reflıýks-nefropatııa)\r\n* Búırektiń basqa aýrýlary.\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy organızmde suıyqtyqtyń jáne almasý ónimderiniń jınalýyna aparady. Bul organızmniń kóptegen júıeleriniń buzylysyn týyndatady, onyń ishinde:\r\n\r\n* Arterıaldyq qysymnyń artýy\r\n* Qan jasýshalarynyń sanynyń azaıýy\r\n* D dárýmeni almasýynyń buzylysy jáne súıek saýlyǵynyń nasharlaýy.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń erte sımptomdary basqa kóptegen aýrýlardyń sımptomdaryna uqsas. Olar aýrýdyń erte satysyndaǵy jalǵyz belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\nOlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Jalpy álsizdik\r\n* Bas aýyrýy\r\n* Júrek aınýy\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n \r\nAýrýdyń  ýshyǵýynda paıda bolatyn sımptomdary:\r\n\r\n* Aýytqýly qoshqyl nemese aqshyl teri\r\n* Súıektegi aýyrsyný\r\n* Uıqy basýy nemese nazar qoıýdaǵy máseleler\r\n* Qol-aıaqtyń uıyp, isinýi\r\n* Bulshyq ettiń tartylýy jáne qurysý\r\n* Aýyzdan jaǵymsyz ıis shyǵýy\r\n* Kógerý paıda bolýy, nájiste qan bolýy\r\n* Shamadan artyq shóldeý\r\n* Yqylyq tııýdiń jıi ustamalary\r\n* Jynystyq qyzmettiń buzylysy\r\n* Etekkirdiń bolmaýy (amenoreıa)\r\n* Entigý  \r\n* Uıqydaǵy máseleler\r\n* Qusý, kóbinese, tańerteń.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nKóptegen naýqastrda búırektiń sozylmaly aýrýynyń barlyq satysynda joǵary arterıaldyq qysym baıqalady. Medıtsınalyq qaraý kezinde dáriger júrektiń jáne ókpeniń aýytqýly shýylyn anyqtaýy múmkin. Nevrologııalyq qaraýda nervterdiń zaqymdalýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nNeseptiń taldaýynda proteınýrııa (neseptegi aqýyz) jáne basqa ózgerister baıqalýy múmkin. Osy ózgerister paıda bolǵannan aýrýdyń sımptomdaryna deıin 6 aıdan 10 jylǵa deıin jáne odan asatyn ýaqyt ótýi múmkin.\r\n\r\nBúırektiń qyzmettik qabiletin baǵalaý úshin kelesi zertteýler taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Kreatının klırensi\r\n* Kreatının deńgeıi\r\n* Qandaǵy nesepnár azotyn anyqtaý (AMK)\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy kóptegen zertteýlerdiń nátıjesine áser etedi. Búırektiń sozylmaly aýrýy ýshyǵýynda ár 2-3 aı saıyn kelesi kórsetkishterdi anyqtaý qajet:\r\n\r\n* Albýmın\r\n* Kaltsıı\r\n* Qandaǵy holesterın deńgeıi\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n* Qandaǵy elektrolıtter deńgeıin anyqtaý\r\n* Magnıı\r\n* Fosfor\r\n* Kalıı\r\n* Natrıı\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń sebebin nemese túrin anyqtaý úshin basqa tekserýler:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń KT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń MRT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDT(ÝZI)\r\n* Búırektiń bıopsııasy\r\n* Búırekti skanerleý\r\n* Búırektiń ÝDT (ÝZI).\r\n \r\nAýrý kelesi tekserýlerdiń nátıjelerine áser etýi múmkin:\r\n\r\n* Erıtropoetın deńgeıi\r\n* Paratgormon deńgeıi\r\n* Súıektiń densıtometrııasy\r\n* D dárýmeniniń deńgeıi.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nArterıaldyq qysymdy baqylaý búırektiń zaqymdaný úrdisin báseńdetedi.\r\n\r\n* Bul úshin angıotenzın- aınaldyratyn fermentti tejeýshiler (APF) nemese angıotenzın retseptorlaryn basýshylar (BRA) taǵaıyndalady.\r\n* Maqsat – arterıaldyq qysymdy 130/80 mm.syn.baǵ deńgeıinde nemese odan tómen deńgeıin qoldaý.\r\n \r\nÓmir saltyna kelesi ózgeristerdi engizý búırekterdi qorǵaýǵa jáne júrektiń aýrýlarynyń, ınsýlttiń aldyn alýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz.\r\n* Maıdyń jáne holesterınniń mólsheri tómen taǵamdy tutynyńyz.\r\n* Dene jattyǵýlaryn udaıy oryndańyz (jattyǵý aldynda dárigermen keńesińiz)\r\n* Qajet bolsa, holesterın deńgeıin tómendetý úshin dárilik preparattardy qabyldańyz\r\n* Qandaǵy qant deńgeıin baqylaýda ustańyz.\r\n* Tuz nemese kalııdi tutynýdy shekteńiz.\r\n \r\nQandaı da bir dárilik preparattardy qabyldaý aldynda nefrologpen keńesińiz. Bul dárýmenderge, shópterge jáne taǵamdyq qospalarǵa da qatysty. Sizdi baqylaıtyn barlyq dárigerler búırektiń sozylmaly aýrýyna shaldyqqandyǵyńyz týraly bilýi tıis.\r\n\r\nBasqa emdeý ádisteri:\r\n\r\n* Qandaǵy fosfordyń deńgeıiniń artýynyń aldyn alý úshin fosfat baılanystyratyn dárilik preparattardy qabyldaý \r\n* Ratsıondaǵy temirdiń mólsheriniń artýy, temirdiń dárilik preparattary, anemııany emdeý úshin erıtropoetın ınektsııalary jáne  qan quıý\r\n* Kaltsıı jáne D dárýmeni preparattaryn qabyldaý (qabyldaý aldynda dárigermen keńesińiz)\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynda arnaıy emdám ustaný usynylady:\r\n\r\n* Suıyqtyqty shekteý\r\n* Aqýyzdyq ónimderdiń mólsherin azaıtý\r\n* Tuzdy, kalıı, fosfor, basqa elektrolıtterdi shekteý\r\n* Salmaq joǵaltýdyń aldyn alý úshin kalorııalar sanyn ulǵaıtý\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýyna shaldyqqan naýqastar kelesilerge qarsy vaktsına alýy tıis:\r\n\r\n* A gepatıtinen\r\n* V gepatıtinen\r\n* Tumaýdan\r\n* Pnevmokokk  ınfektsııasynan.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen  naýqastarǵa búırektiń sozylmaly aýrýy dıagnozy búırek qyzmetteriniń kópshiligin joǵaltqanǵa deıin qoıylmaýy múmkin.\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy emdelip, aıaǵyna deıin jazylmaıdy. Birtindep ýshyǵyp, sozylmaly búırek jetkiliksizdiginiń sońǵy satysyna deıin jetedi. Sımptomdardyń damý jyldamdyǵy kelesilerge táýeldi:\r\n\r\n* Búırektiń zaqymdaný sebebine\r\n* Naýqastyń ózine qamqorlyǵyna\r\n \r\nBúırek  jetkiliksizdigi - búırektiń sozylmaly aýrýynyń sońǵy satysy. Bul kezde búırek organızmniń qajettiligin qoldaı almaıdy.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqaspen gemodıalız ótkizý qajettiligin talqylaıdy. Sharanyń oryndalýy kezinde almasý ónimderi joıylady, sebebi, búırek bul qyzmetti oryndaı almaıdy.\r\n\r\nÁdette, dıalız búırektiń qyzmeti   10 - 15% saqtalǵanda taǵaıyndalady. Gemodıalızdi ótkizý búırek almastyrýǵa kútý qaǵazynda tirkelgen naýqastarǵa da qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\n*  Anemııa\r\n\r\n* Ishekten nemese asqazannan qan ketýi\r\n\r\n* Súıektegi, býyndaǵy jáne bulshyq etindegi aýyrsyný\r\n\r\n* Qandaǵy qant deńgeıiniń ózgerisi\r\n\r\n* Qol-aıaqtyń nervteriniń zaqymdanýy (perıferııalyq neıropatııa)\r\n\r\n* Dementsııa (aqyl-esten ajyraý)\r\n\r\n* Plevra qýysynda suıyqtyq jınalýy (plevrıt)\r\n\r\n* Júrek jáne qantamyrlar jaǵynan asqynýlar\r\n\r\n# Sozylmaly júrek jetkiliksizdigi\r\n# Júrektiń ıshemııalyq aýrýy\r\n# Joǵary  arterıaldyq qysym\r\n# Perıkardıt\r\n# Insýlt\r\n\r\n* Qandaǵy fosfor deńgeıiniń artýy\r\n* Qandaǵy kalıı deńgeıiniń artýy\r\n* Gıperparatıreoz\r\n* Infektsııanyń  paıda bolýynyń joǵary qaýpi\r\n* Baýyrdyń zaqymdanýy nemese baýyr jetkiliksizdigi\r\n* Tamaqtanýdyń jetkiliksizdigi\r\n* Túsik tastaý jáne bedeýlik\r\n* Qurysý  \r\n* Isinýler  \r\n* Súıektiń álsireýi jáne syný paıda bolý qaýpiniń artýy.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nMáseleniń  sebebi bolatyn aýrýlardy emdeý búırektiń sozylmaly aýrýynyń aldyn alýǵa nemese damýyn kesheýildetý úshin kómektese alady. Qant dıabetine shaldyqqan naýqastar qandaǵy qant deńgeıin, arterıaldyq qysymdy baqylaýy tıis jáne temeki shekpeýi tıis.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly jetkiliksizdigi.','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(969,'','Tselıakııa','','','qz','s','',0,'',7854,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531812660,1563348660,1531813718,'Tselıakııa  aýrýy - tamaqqa glıýtendi qoldaný barysynda asqorytý júıesindegi ash ishektiń buzylýymen sıpattalady. Glıýten – aqýyzda, bıdaı men arpanyń quramynda bolady. Tselıakııamen aýyratyn adamdar úshin glıýten «ý» bolyp sanalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Tselıakııa degen ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Tselıakııassy bar adamdardyń aǵzasyna glıýten  qalaı áser etedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Tselıakııanyń sımptomdary qalaı bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Men tselıkatsııaǵa qalaı shaldyqtym?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Eger men tselıakııamen aýyrsam, onyń belgilerin qalaı baıqaımyn?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Tselıakııa – aýyr dert. Men ony qalaı qadaǵalaı alamyn?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Tselıakııamen aýyratyndar úshin qandaı resýrstar bar?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Mende tselıakııa bolmasa, glıýtendi sezine alam ba?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sizdiń dárigerge qoıatyn suraqtaryńyz__{ALINK}\r\n\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Tselıakııa degen ne__\r\n\r\nTselıakııa  aýrýy - tamaqqa glıýtendi qoldaný barysynda asqorytý júıesindegi ash ishektiń buzylýymen sıpattalady. Glıýten – aqýyzda, bıdaı men arpanyń quramynda bolady. Tselıakııamen aýyratyn adamdar úshin glıýten «ý» bolyp sanalady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"71\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Asqortý júıesi aǵzalary \'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Tselıakııassy bar adamdardyń aǵzasyna glıýten  qalaı áser etedi?__\r\n\r\nTselıakııasy bar adamdarda glıýten, adamnyń óziniń ash ishegi aǵzalaryna qarsy aýtoımmýndy reaktsııa jiberedi. Ol ash ishekti zaqymdaıdy da, ishilgen qorektik zattardyń ash ishekke sińirilýine kedergi jasaıdy. Bul jaıt oryn alǵandaı aǵzańyz kaltsıı, aqýyz, kómirsýlar, maı sııaqty qajetti dárýmendermen qorektene almaı qalady. Al bul dárýmendersiz aǵza durys jumys isteı almaıdy.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Tselıakııanyń sımptomdary qalaı bolady?__\r\nTselıaktsııa kóptegen sımptomdarmen damıdy, sondaı-aq bul aýrýdyń sımptomdary ýaqyt óte kele aýysyp turady nemese múldem joǵalyp ketedi. Jalpy ol mynadaı sımptomdarmen belgi beredi:\r\n\r\n•	Tselıaktsııamen aýyratyn jas balalarda kóp kezdesetin sımptomdar, alǵashqyda asqortý júıesiniń buzylýymen sıpattalady. Asqazan aýyrady, qusady, ishi ótedi(tipti nájisine qan aralasýy múmkin), ishi qatady, sondaı-aq, óz qatarlylarymen salystyrǵanda boıy men salmaǵy óspeı qalady. Bala titirkengish, kirpıaz, ásershil bolyp ketýi múmkin. Eger balaǵa durys qorek jetispese, onyń ishi úlkeıip, bulshyq etteri men sandary jińishkerip ketedi. Kóptegen tselıaktsııamen aýyratyn balalarda artyq salmaq paıda bolyp, semizdik basyp ketýi de múmkin.\r\n•	Tselıaktsııamen aýyratyn jas óspirimderde ish ótý men ish qatý paıda bolady. Qysqa merzimdi. Kesh jynystyq jetilý kezeńi sekildi sımptomdary bilinýi múmkin. Sondaı-aq, tselıaktsııa shash túsý (oshaqty alopetsııa) nemese tis aýrýy sekildi jaǵdaılarmen mazalaýy múmkin.\r\n•	Eresekterde asqorytý júıesiniń buzylý sımptomy sırek kezdesedi.  Biraq onyń ornyna, jalpy qaljyraý, sharshaý, súıekterdiń aýrýy nemese býyndardyń solqylaýy, titirkengishtik, mazasyzdyq, kúızelis, sondaı-aq áıelderde etekkir tsıkliniń buzylysy paıda bolady. Keıbir jaǵdaılarda, ish ótý men ish qatý mazalýy múmkin.\r\n•	Tselıaktsııasy bar  eresek adamdarda oteoporoz (súıektegi kaltsıdiń joǵalýy) jáne anemı jıi kezdesip jatady. Osteoporozdyń sımptomdary keshki súıek aýrýymen sıpattalady. \r\n•	Sút qantyn paıdalana almaıdy (sútti taǵamdardy qaınata almaıdy) bul sımptom barlyq jastaǵy naýqastarda kezdesedi.\r\n•	Gerpetıformdyq dermatıt (tride qyshytatyn kóldireýler paıda bolady ) jáne aýyz qýysynyń ýylýy tselıaktsııamen aýyratyn barlyq naýqastarda bolatyn sımptomdar.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Men tselıkatsııaǵa qalaı shaldyqtym?__\r\nDárigerler men ǵalymdar tselıaktsııanyń naqty neden paıda bolatynyn bilmeıdi. Alaıda bul aýrý tómendegideı jaǵdaılardan kóptep kezdesedi eken.\r\n•	Eger januıańyzda 1 adamda tselıaktsııa bolsa,  áýletterińizdegi basqa da ár 10 adamnyń birinde bolsa bul aýrý oryn alýy múmkin.\r\n•	Bul aýtoımmýndy aýrý kezinde, dıabettiń 1 túri, revmatoıdty artrıt, aýtoımmýndy tıreoıdıt nemese gepatıt, Addıson aýrýy nemese Shegren sındromy oryn alýy múmkin.\r\n•	Genetıkalyq buzylys kezinde Daýna sındromy men Terner sındromy kezinde de paıda bolýy ǵajap emes.\r\nTselıaktsııa barlyq ýaqytta birden paıda bola salmaıdy. Keıbir ýaqyttardyń ishinde aýrý sımtomsyz damı beredi. Aýrýdy órshiterin faktorlarǵa: kúızelis, fızıkalyq jaraqat, ınfektsııa, bosaný nemese jedel jaǵdaılar jatady.\r\n\r\nEger men tselıakııamen aýyrsam, onyń belgilerin qalaı baıqaımyn?\r\nAýrýdy anyqtaý úshin dáriger qan taldamasyn alýy múmkin. Eger siz ózińizde tselıaktsııa bar dep kúmándansańyz dárigermen keńesip kórińiz. Taldama tapsyrǵansha quramynda glıýteni bar undy taǵamdardy birden doǵaryp tastamańyz, aldymen taldama nátıjesin tekserip alǵan jón. \r\nEger sizdiń qan taldamańyzdyń qorytyndysynda tselıkatsııa bolmasa, ishektiń bıopsııasyna dıagnoz qoıylýy múmkin (jińishke tútiksheniń kómegimen ash ishektiń tininen azǵantaı bólik alynady) nemese gerpetıformdyq dermetıtke dıagnoz qoıady (teridegi bórtpeniń túrin anyqtaý úshin ).\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Tselıaktsııa  - aýyr dert. Qalaı men ony baqylaı alamyn?__\r\nTselıaktsııa – aýyr dert. Qýanyshqa oraı siz glıýtensiz dıetany saqtaı otyryp, tselıaktsııany baqylaı alasyz. Iaǵnı, endige ómir boıy quramynda glıýteni joq  taǵamdardy paıdalanýyńyz kerek. Dıetany saqtaý arqyly aýrýdyń saldarynan zaqymddanǵan jerlerińizdi qaıta qalpyna keltirýge de bolady, ári óz-ózińizdi jaqsy sezinýge de múmkindik jasaýǵa bolady. Biraq ishektiń ratsıondyq zaqymdanǵan buzylysy qaıta mazalaýy múmkin, tipti siz birden ózińizdi nashar sezinbeseńizde.\r\n\r\nGlıýtensiz dıetany saqtap júrgen adamdar, quramynda bıdaı, arpa, qara bıdaı, úshqulaq, sondaı-aq nannyń kóptegen sorttary, makarondyq ónimder bar azyq-túlikten aýlaq júrgeni durys.  Kúrish, júgeri, sýly, alabota, qara qumyq, tary sııaqty ónimderde glıýten bolmaıdy. Keıbir naýqastar quramynda glıýten ber dep, sulyny da qoldanbaıdy eken. Keıbir dári óndiretin óndiris oryndarynda lıýtendi paıdalanady, sondyqtan jańa dárilerdi qoldanarda dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nBastapqyda glıýtensiz dıetany ustaý qıynǵa soǵady. Sol úshin ózińiz jáne januıańyzdaǵy adamdar quramynda glıýteni bar azyq-túlikten qajetti ýaqytta bas tartqan durys.  Taǵamdardyń quramynda glıýten bar-joqtyǵyn bilý úshin, alǵan azyǵyńyzdyń japsyrma qaǵazyn muqııat oqyp alǵanyńyz durys. Siz dúkennen azyq-túlik alatyn kezde abaılaǵanyńyz jón, nemese úıden basqa jerde tamaqtanatyn kezde de isher asyńyzǵa jaqsylap mán bergenińiz abzal. Jáne de siz tamaq daıyndaǵanda keıbir quramynda un bar retsepterden bas tartýyńyzǵa týra keledi.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Tselıakııamen aýyratyndar úshin qandaı resýrstar bar?__\r\nGlıýtensiz ómir súrý úshin arnaıy retsepter men keńester  jazylǵan  kóptegen kitaptar, veb-saıttar bar.\r\nSondaı-aq dıetologpen keńesseńiz de sizge paıdaly bolmaq. Dáriger-dıetolog sizge ratsıondaǵy qandaı azyqtardan aýlýq bolý kerektigin, syrtqy japsyrma qaǵazyn oqýǵanda nege basa nazar aýdýrý kerektigin, qandaı taǵamdardy qoldanýdy tejeý kerektigin, jáne sizge neni jegen tıimdi ekendigin aıtyp, túsindirip  beredi.  Azyqty iriktep alý úshin  dıetologtan kómek surasańyz bolady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Mende tselıakııa bolmasa, glıýtendi sezine alam ba?__\r\nIá, siz aǵzańyzdaǵy ımmýn júıeńizde glıýtenge áser bolmasa da, oǵan sezimtal bola alasyz. Glıýtenge sezimtaldyq sımptomy tselıaktsııa kezinen qaraǵanda jeńil damıdy, jáne aglıýtendi dıetany saqtaý kezinde ótedi. Glıýtenge sezimtaldyq sımptomy bolǵan jaǵdaıda, ne bolatyny jaıynda dárigermen jaqsylap aqyldasyp alyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sizdiń dárigerge qoıa alatyn suraqtaryńyz__\r\n•	Meniń anam tselıaktsııamen aýyrady. Mende bul aýrýǵa shaldyǵý qaýip bar ma?\r\n•	Men tselıaktsııamen aýyramyn. Meniń  balalarymda osy aýrýǵa shaldyǵý qaýpi bar ma?\r\n•	Tselıaktsııanyń sımptomdary qandaı bolady jáne ol as qortý júıesindegi  basqa problemalardan qalaı erekshelenedi?\r\n•	Tselıaktsııa densaýlyqtyń basqa da máseleleriniń belgisi bolyp tabyla ma? Demek bul mende densaýlyǵyma baılanysty basqa da problemalar bar degen sóz be?\r\n•	Tselıaktsııany emdeýge bola ma?\r\n\r\nBalalardyń salmaǵyna baılanysty máseleler (erlerde/áıelderde)\r\nBalalardyń ish ótýi (erler/áıelde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naǵzanyń glıýtenge tóze almaýy\r\n','student_k',53,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(970,'','Tsıstıt','','','qz','s','',0,'',3780,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531813740,1563349740,1531813932,'Tsıstıt – qýyqtyń silemeı qabatynyń qabynýy  (sondaı-aq, qarańyz: Nesepqap (qýyq) ınfektsııasy). Bul nesep-jynys aǵzalarynyń ishindegi eń keń taralǵan qabyný aýrýlarynyń biri. Áıelderdiń 20-25 % tsıstıttiń qandaı da bir túrine shaldyǵady, al 10 % sozylmaly tsıstıtten zardap shegedi, bul san jyl saıyn úzdiksiz arta túsýde. Erler bul aýrýmen sırek aýyrady – tsıstıt erlerdiń 0,5%-da kezdesedi.\r\n\r\nTsıstıttiń alǵashqy jáne ekinshi, jiti jáne sozylmaly, juqpaly jáne juqpaly emes túrleri  bolady.','__Tsıstıt__ – qýyqtyń silemeı qabatynyń qabynýy  (sondaı-aq, qarańyz: Nesepqap (qýyq) ınfektsııasy). Bul nesep-jynys aǵzalarynyń ishindegi eń keń taralǵan qabyný aýrýlarynyń biri. Áıelderdiń 20-25 % tsıstıttiń qandaı da bir túrine shaldyǵady, al 10 % sozylmaly tsıstıtten zardap shegedi, bul san jyl saıyn úzdiksiz arta túsýde. Erler bul aýrýmen sırek aýyrady – tsıstıt erlerdiń 0,5%-da kezdesedi.\r\n\r\nTsıstıttiń alǵashqy jáne ekinshi, jiti jáne sozylmaly, juqpaly jáne juqpaly emes túrleri  bolady.\r\n\r\n\'\'__Ekinshi tsıstıt qýyq__\'\' (tas, isik) nemese jaqyn aǵzalardyń (adenoma jáne qýyq asty beziniń qaterli isigi, jynystyq aǵzalardyń sozylmaly qabyný aýrýlary) aýrýlary kezinde damıdy.\r\n\r\n\'\'__Alǵashqy jiti tsıstıt__\'\' – negizinen, áıelder shaldyǵatyn aýrý. Onyń paıda bolýy salqyn tııýmen, juqpadan keıin, quralmen tekserýden keıin, jeke gıgıena erejelerin buzýmen baılanysty. Tsıstıttiń damýynyń boljamdy faktorlarynyń biri - qant dıabeti. Tsıstıttiń damýy organızmniń allergııalyq serpininiń saldarynan da bolýy múmkin.\r\n\r\nTsıstıttiń damýyna yqpal etetin faktorlar – silemeı qabattyń jaraqaty, jambas qýysyndaǵy kóktamyrlardyń qan aǵyny, gormondyq buzylystar, dárýmensizdik, salqyn tııýi, t.b. Sondaı-aq, ýrodınamıkanyń buzylysynyń mańyzy zor, onyń ishinde, qýyqtyń bosatylýynyń qıyndaýy nemese tolyq bosatylmaýy, qýyq bulshyqetiniń   shıraqtyǵynyń buzylýyna, neseptiń irkilýine nemese ydyraýyna aparady. Juqpaly tsıstıtte joǵary nemese tómen qaraı, lımfa nemese qan arqyly juqpalaný joldary bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalarda tsıstıttiń paıda bolýynyń jáne barysynyń keıbir ekreshelikteri bolady. Mysaly, uldarda nesep joldarynyń juqpalanýǵa yqpal etetin qandaı da bir anatomııalyq ózgeristeri (nesep shyǵarý tútiginiń syrtqy sańylaýynyń nemese klapanynyń stenozy, qýyq moınynyń týa bitken sklerozy) bolmaǵanda jiti tsıstıt sırek paıda bolady. Qyzdarda tsıstıt jeke gıgıenanyń buzylysymen jıi baılanysty. Balalarda aýrý eriksiz nesep shyǵarýmen, onyń ishinde, túnde ýaqytta tósekte , keıde – nájistiń eriksiz shyǵýy bolýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Tsıstıtti emdeý.__\'\' Eger tsıstıttiń belgileri paıda bolsa – óz betińizben emdeýge tyryspańyz, jáne aýrýdy ýshyqtyrmańyz. Durys emdelmegen nemese sońyna deıin emdelmegen tsıstıt sozylmaly túrge kóshýi múmkin, ony ómir boıy emdeýge týra keledi. Tez arada ýrologqa nemese gınekologqa kóriný qajet.\r\n\r\nJiti tsıstıt kezinde tynysh kúıdi saqtaý, emdám ustaný, suıqtyqty kóp mólsherde (kúnine 2-2,5 l) ishý usynylady; denege salqyn tıgizbeý, ishektiń udaıy qyzmetin qoldaý qajet, jynystyq qatynasqa túsýge bolmaıdy. Aýyrsyný qatty bolsa, rektaldyq (aınalshyq ishine) nemese vagınaldyq (inshek ishine) aýyrsynýdy basatyn sýppozıtarııler qoıý taǵaıyndalady. Bakterııaǵa qarsy emdeý antıbıotıkogramma boıynsha ótkiziledi, oǵan deıin keń aýqymdy áreket etetin antıbıotıkter, nıtrofýrandar, antıgıstamındik preparattar taǵaıyndalady. Alǵashqy sozylmaly tsıstıtti emdeýde ınfektsııa oshaǵyn anyqtaý jáne joıý, áıelderde – gınekologııalyq aýrýlardy nemese inshek juqpalaryn emdeý  mańyzdy rol atqarady. Tsıstıttiń sebepteriniń biri – ımmýnıtettiń tómendeýi bolǵandyqtan, jalpy kúsh jınaý úshin dárýmendik nemese fızıo-emdeý kýrstaryn ótkizý qajet. Sozylmaly tsıstıtti qabynýǵa qarsy emdeý antıbıotıkogramma boıynsha 3-4 apta boıy ótkiziledi, odan keıin uzaq ýaqytqa (3-6 aı) nıtrofýrandar nemese baktrım  taǵaıyndalady. Aı saıyn neseptiń bakterıologııalyq zertteýin ótkizý qajet, ásirese, dári qabyldaýdy toqtatqannan keıingi 6 aı ishinde.\r\n\r\nSozylmaly tsıstıtti emdeý , ásirese, ınterstıtsıaldyq túrin, áıelderde birshama qıyndyq týyndatady. Antıgıstamındik jáne gormondyq preparattardy (gıdrokortızon, prednızolon) qoldaný jaramdy, geparınmen emdeýge bolady (ınstıllıatsııa jáne ınfýzııalyq emdeý). Interstıtsıaldyq tsıstıtte fızıo-emdeý sharalary taǵaıyndalady. Qýyqtyń tyrtyqty ózgerisinde hırýrgııalyq operatsııa taǵaıyndalýy múmkin. ','student_k',44,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(971,'','Degıdratatsııa (sýsyzdaný)','','','qz','s','',0,'',6605,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531813920,1563349920,1531815036,'Degıdratatsııa (sýsyzdaný) – organızmde sýdyń jáne suıyqtyqtyń jetkilikti mólsheri bolmaıtyn jaǵdaı.  \r\n\r\nDegıdratatsııa  jeńil, ortasha nemese aýyr bolady, ol organızmniń joǵaltqan nemese tolyqtyrylmaǵan suıyqtyǵynyń kólemine baılanysty. Aýyr  degıdratatsııa ómir úshin asa qaýipti jaǵdaı.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDegıdratatsııa (sýsyzdaný) – organızmde sýdyń jáne suıyqtyqtyń jetkilikti mólsheri bolmaıtyn jaǵdaı.  \r\n\r\nDegıdratatsııa  jeńil, ortasha nemese aýyr bolady, ol organızmniń joǵaltqan nemese tolyqtyrylmaǵan suıyqtyǵynyń kólemine baılanysty. Aýyr  degıdratatsııa ómir úshin asa qaýipti jaǵdaı.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nDegıdratatsııa suıyqtyqtyń úlken kólemin joǵaltýǵa, organızmge sýdyń jetkilikti kóleminiń túspeýine nemese osy eki sebeptiń saldarynan da paıda bolady.\r\n\r\nOrganızm kelesi jaǵdaılarda suıyqtyqtyń úlken kólemin joǵaltýy múmkin:\r\n\r\n* Tersheńdikte (mysaly, dene jattyǵýlarynan)\r\n* Neseptiń kóp bólinýinen, mysaly, baqylaýǵa alynbaǵan dıabette, nemese dıýretıkter qabyldaýda (organızmnen suıyqtyqty shyǵaratyn dárilik preparattardy qabyldaýda)\r\n* Qyzbada\r\n* Qusýda nemese dıareıada\r\n \r\n\r\nNaýqas kelesilerdiń saldarynan suıyqtyq ishpeýi múmkin:\r\n\r\n* Aýrý kezindet tábetti joǵaltýdan\r\n* Júregi aınýynan\r\n* Kómeıdegi aýyrsynýdan jáne aýyzdaǵy oıyq jaralardan\r\n* Naýqas balalardaǵy sýsyzdaný kóbinese, taǵamdy nemese suıyqtyqty qabyldaýdan bas tartýmen birge qusýda, ish ótýinde nemese qyzbada suıyqtyq joǵaltýmen qosarlanýdyń nátıjesinde bolady.\r\n\r\nSábıler men balalar eresekterge qaraǵanda sýsyzdanýǵa kóbirek beıim, sebebi, olardyń salmaǵy az, olardyń organızmi suıyqtyq pen elektrolıtterdi tezirek joǵaltady.  Egde adamdar jáne túrli aýrýlary bar adamdar da joǵary qaýiptilik sanatynda.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Aýyz qýysynyń qurǵaqtyǵy nemese jabysqaqtyǵy\r\n* Letargııa nemese koma (aýyr degıdratatsııada)\r\n* Neseptiń bólinýi azaıǵan nemese bólinbeıdi; nesep qoshqyl-sary tústi\r\n* Kóz jasynyń bolmaýy\r\n* Kózdiń shúńireıýi\r\n* Balada eńbeginiń (tóbesindegi jumsaq tusy) túsip ketýi\r\n \r\nSondaı-aq, naýqasta qusý. Ishtiń ótýi, nemese eshteńe istegisi kelmeıtin ejarlyq bolýy múmkin. Osynyń bári sýsyzdanýǵa baılanysty bolýy múmkin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"72\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTeriniń serpimdiliginiń (týrgor) azaıýy teriniń (eresek adamnyń alaqanynyń syrtynda nemese balanyń ishinde) birneshe sekýndqa qyrtysqa jınalyp, kóterilgennen keıin jibergende qaıtadan ornyna kelmeýinen baıqalady. Teriniń týrgorynyń azaıýy -sýsyzdanýdyń kesh (keıingi) belgisi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNaýqasty teksergende kelesiler anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Kóldeneńnen tik qalypqa kóshkende arterıaldyq qysymnyń tómendeýi\r\n* Qyltamyrlardyń tolyqpaýy\r\n* Tómen arterıaldyq qysym\r\n* Teriniń týrgorynyń tómendigi – teri ádettegideı sozylymdy bolmaýy, dáriger qyrtysqa jınaǵanda ornyna kelýi baıaýlasa (ádette, teri birden ornyna kelýi qajet)\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi\r\n* Shok (soqqy)\r\n \r\nTekserýge kiredi:\r\n\r\n* Qannyń bıohımııalyq taldaýy (elektrolıtterdiń, ásirese, natrııdiń, kalııdiń jáne bıkarbonattyń deńgeılerin anyqtaý úshin)\r\n* Qandaǵy nesepnárdiń deńgeıin anyqtaý\r\n* Qannyń jalpy taldaýy\r\n* Kreatının\r\n*  Neseptiń menshikti salmaǵy\r\n \r\nSýsyzdanýdyń sebebin anyqtaý úshin basqa da tekserýler ótkiziledi (mysaly, qant dıabetine tekserý úshin qandaǵy qant deńgeıin anyqtaý).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSuıyqtyqty tutyný ádette, ortasha sýsyzdanýdy emdeý úshin jetkilikti. Suıyqtyqty bir rettik, mol kólemde ishýge qaraǵanda  azǵantaı mólsherde, jıi ishken jón (sábı nemese bala úshin sháı qasyqty nemese shprıtsti qoldanyp). Bir rettik kóp ishý qusýdy týyndatýy múmkin.\r\n\r\nElektrolıtterdiń nemese salqyn kópirshikti sýsyndardyń eritindileri de tıimdi. Olar dárihanalarda bolady. Sporttyq sýsyndarda qant kóp, olar ishtiń ótýin ýshyqtyrýy múmkin. Sábıler men balalarda alǵashqy almastyratyn suıyqtyq retinde sýdy qoldanbaǵan jón.   \r\n\r\nOrtasha jáne aýyr sýsyzdanýda suıyqtyqty  kóktamyr ishilik engizý jáne aýrýhanada emdeý qajet bolýy múmkin. Munda dáriger sýsyzdanýdyń sebebin anyqtap, emdeıdi.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda ishektiń vırýstyq aýrýlary (vırýstyq gastroenterıt) ádette, birneshe kúnnen keıin ózdiginshe ótedi.\r\n\r\nQarańyz: Dıareıa.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nErte anyqtalyp, emdelse, ádette, nátıjesi oń bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nEmdelmegen jaǵdaıda aýyr degıdratatsııa kelesilerge aparýy múmkin:\r\n\r\n* Ólim-jitimge\r\n* Mıdyń qaıtymsyz zaqymdanýyna\r\n* Qurysýǵa\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEger balańyzda kelesi sımptomdar bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge (mysaly, «103») habarlasyńyz:\r\n\r\n* Estiń qalypty bolmaýy\r\n* Bastyń aınalýy\r\n* Enjarlyq  \r\n* Sandyraqtaý\r\n \r\nEger balańyzda kelesi sımpomdar bolsa, dereý dárigerińizge habarlasyńyz:\r\n\r\n* Nájiste nemese qusyqta qan bolsa\r\n* Dıareıa nemese qusý (2 aılyqtan kishi sábılerde)\r\n* Aýyzdyń nemese kózdiń qurǵaqtyǵy\r\n* Qurǵaq teri, qyrtysqa jınalǵannan keıin qaıtadan ornyna baıaý keledi  \r\n* Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n* Enjarlyq jáne selqostyq\r\n* Neseptiń azdyǵy nemese 8 saǵat ishinde bolmaýy\r\n* Kóz jasynyń bolmaýy\r\n* Kózdiń shúńireıýi\r\n* Balanyń eńbegi (tóbesindegi) ishine qaraı túsken\r\n \r\nEger sábıge jetkilikti suıyqtyq beretinińizge senimsiz bolsańyz, dárigerge habarlasyńyz.\r\n\r\nSondaı-aq, kelesi jaǵdaılarda dárigerge habarlasýyńyzǵa bolady:\r\n\r\n* Siz nemese sábıińiz aýrý kezinde suıyqtyqty ustap tura almaısyzdar\r\n* Eresekte qusý 24 saǵattan artyq, sábıde 12 saǵattan artyq bolsa\r\n* Eresekte nemese balada ishtiń ótýi 5 kúnnen artyq bolsa\r\n* Bala ádettegige qaraǵanda belsendi emes, nemese ashýshań bolsa\r\n* Balańyzda nemese ózińizde ádettegige qaraǵanda nesep jıi júredi, ásirese, eger otbasynda qant dıabetimen aýyrǵandar bolsa nemese nesep aıdaıtyn preparattar qabyldaıtyn bolsańyz.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSaý bolǵan kezde de, kúndelikti suıyqtyqty kóp ishińiz. Ystyqta nemese dene jattyǵýlaryn oryndaıtyn bolsańyz, suıyqtyqty kóp ishińiz.\r\n\r\nNaýqastardy, ásirese, balalar men egde jastaǵy adamdardy muqııat qadaǵalańyzdar.\r\n\r\nEger sýsyzdaný sımptomdaryn baıqasańyz, dárigerge erte habarlańyz. Qusý jáne ishtiń ótýi paıda bolsa, sýsyzdaný belgilerin KÚTPEŃIZ, dereý suıyqtyqty tolyqtyrýdy bastańyz.\r\n\r\nAýyratyn adamnyń suıyqtyq ishýin qoldańyz. Qyzbada, qusýda nemese ishtiń ótýinde suıyqtyqqa qajettiliktiń joǵary bolatyndyǵyn este ustańyz. Monıtorıng jasaýdyń jeńil belgisi – dıýrez – bólinetin neseptiń jıiligi men kólemin baqylaý  (dárihanaǵa jıi barý nemese jıi ylǵal tósemsheler bolmaýy tıis).','student_k',81,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(972,'','Depressııa','','','qz','s','',0,'',6873,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531815300,1563351300,1531815951,'Depressııa – kúrdeli emotsıonaldyq (affektıvti) buzylys, bul kezde udaıy ýaıym, muń, ashýlaný, frýstratsııa (tilektiń múmkindikke saı bolmaýy), kúshtiń bolmaýy adamnyń kúndelikti ómirine teris áser etedi. Klınıkalyq depressııa aptalar, aılar, jyldar boıy sozylýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDepressııa – kúrdeli emotsıonaldyq (affektıvti) buzylys, bul kezde udaıy ýaıym, muń, ashýlaný, frýstratsııa (tilektiń múmkindikke saı bolmaýy), kúshtiń bolmaýy adamnyń kúndelikti ómirine teris áser etedi. Klınıkalyq depressııa aptalar, aılar, jyldar boıy sozylýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"73\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKópshilik adamdar ómiriniń belgili bir sátterinde qysqa merzimdi depressııanyń qandaı da bir túrin basynan keshiredi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nDepressııanyń paıda bolýynyń naqty sebepteri belgisiz. Kóptegen medık-ǵalymdardyń oıynsha, aýrý kúızelisten keıin mıda hımııalyq ózgerister nátıjesinde paıda bolady. Tuqym qýalaý beıimdiligi de bar. Kóbinese, depressııaǵa osy faktorlardyń birigýi aparady. Depressııa otbasynda eshkimde mundaı buzylys bolmasa da paıda bolýy múmkin. Depressııa kez kelgen adamda, tipti, balada da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKelesi faktorlar depressııanyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin:\r\n\r\n·      Belgili bir aýrýlar, gıpotıreozdy qosa (qalqansha bez qyzmetiniń tómendeýi), qaterli isik, udaıy aýyrsynýǵa aparatyn aýrýlar;\r\n\r\n·      Uıqydaǵy máseleler (uıqysyzdyq, túngi úreıli túster);\r\n\r\n·      Alkogoldi nemese esirtki zattekterge úıir bolý;\r\n\r\n·      Keıbir dárilerdi tutyný, mysaly, steroıdtardy (prednızolon).\r\n\r\nDepressııaǵa aparatyn ómirdegi jıi kúızelis jaǵdaılary:\r\n\r\n·      Súıikti adammen qoshtasý;\r\n\r\n·      Emtıhan tapsyra almaý;\r\n\r\n·      Jaqyn adamnyń qaıtys bolýy nemese aýyrýy;\r\n\r\n·      ajyrasý;\r\n\r\n·      bala kezdegi zorlyq kórý, nemese ata-ana jaǵynan nazar qoıýdyń jetispeýi;\r\n\r\n·      jumysty joǵaltý;\r\n\r\n·      áleýmettik oqshaýlaný (jalǵyzdyq), ádette, egde jastaǵy adamdarda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nDepressııa ózin-ózi baǵalaýdy buzýy, ómirdi nasharlatyp, qorshaǵan ortadaǵy adamdardyń ómirine zııan keltirýi múmkin.\r\n\r\nDepressııaǵa shaldyqqan adamdar ádette, ómirdi kúńgirt, kóńilsiz kúıde kóredi. Kóbinese, naýqas qandaı da bir máseleniń nemese jaǵdaıdyń oń sheshimine senbeıdi. \r\n\r\nDepressııanyń sımptomdary:\r\n\r\n·      tolqý, mazasyzdyq, ashýshańdyq;\r\n\r\n·      qorshaǵan álemnen aýlaqtaný, oqshaýlaný;\r\n\r\n·      járdemsizdik jáne úmitsizdik;\r\n\r\n·      qajetsizdik, ózin jek kórý nemese kináli seziný;\r\n\r\n·      buryn qanaǵattaný ákeletin kúndelikti áreketke qyzyǵýshylyqty nemese qanaǵattanýdy joǵaltý;\r\n\r\n·      qandaı da bir zatqa zeıin qoıýdyń qıyndaýy;\r\n\r\n·      tábettiń ózgerisi, kóbinese, depressııaǵa salmaq qosý qosarlanady;\r\n\r\n·      sharshaý, energııanyń jetispeýi;\r\n\r\n·      uıqtaı almaý nemese tym kóp uıqtaý;\r\n\r\n·      ólim nemese ózine qol jumsaý týraly oılar.\r\n\r\nDepressııa syrtynan muń sezimi emes, yzalaný jáne aıyptaý sekildi kórinýi múmkin.\r\n\r\nEger depressııa asa aýyr bolsa, kúrdeli sımptomdary, mysal, elesteý (joq zattar men dybystardy shynaıy qabyldaý) jáne sandyraq paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger ádette, aýrýdyń sımptomdary men uzaqtyǵy týraly kóbirek aqparat alý úshin birqatar suraqtar qoıady. Dáriger psıhologııalyq testilerge jaýap berýdi usynady. Naýqastyń belgili bir suraqtarǵa jaýaptary mamanǵa durys dıagnoz qoıýǵa jáne depressııanyń aýyrlyq dárejesin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDepressııaǵa alyp kelgen aýrýdy anyqtaý úshin keıde elektroentsefalografııa (mıdyń elektr belsendiligin anyqtaý) qoldanylady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDepressııany emdeýge kiredi:\r\n\r\n·      depressııany týyndatqan alǵashqy sebepti anyqtaý.\r\n\r\n·      Mamanmen terapııalyq áńgimelesý (psıhoterapııa)\r\n\r\n·      antıdepressantardy – mıdaǵy kóńil-kúıdi kóterýge jaýap beretin ózindik hımııalyq dárilik quraldardy qabyldaý. Depressııaǵa shaldyqqan naýqasta olar kóńil-kúıdi jaqsartady, ýaıymdy, úreıdi, emotsıonaldyq shıryǵýdy basady, psıhıkalyq belsendilikti arttyrady, uıqyny, tábetti retteıdi. Bul preparattardyń kópshiligi tıimdi, biraq, janama áseri bolady.\r\n\r\nEger depressııa shaǵyn bolsa, emdeýdiń bir túri ǵana qajet bolýy múmkin. Depressııanyń aýyr túrine shaldyqqan adamdar emdeýdiń birneshe túriniń birigýine muqtaj bolady. Saýyǵý úshin belgili bir ýaqyt ketedi, biraq, ádette, saýyǵý emdeýdiń basynan birneshe kún ótkende baıqala bastaıdy.\r\n\r\nNaýqasta ózine qol jumsaý oılary paıda bolsa, basyńqylyq jáne qarapaıym áreketti oryndaı almaý kúsheıgende arnaıy (psıhıatrııalyq) aýrýhanada emdelý qajet bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nDepressııada keıbir naýqastarǵa antıdepressanttardy qabyldaýdan 2 apta ótkende jaqsarý paıda bolady. Degenmen, kóptegen naýqastarǵa jaǵdaıdyń jaqsarýy jáne qaıta ustamalardyń aldyn alý úshin dárilerdi 4-9 aı qabyldaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·      alkogol nemese esirtki zattekterge úıir bolýdyń bastalýy\r\n\r\n·      densaýlyqta máseleler paıda bolý yqtımaldyǵy\r\n\r\n·      ózine qol jumsaý\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\n·      sebepsiz jylaýdyń jıi ustamasy paıda bolsa.\r\n\r\n·      Qabyldaıtyn dári kómektespeıtindeı nemese, kerisinshe, janama áseriniń týyndaıtyndaı bolyp kórinedi. Preparatty qabyldaýdy ózdiginshe toqtatýǵa bolmaıdy, mundaı sheshimdi dáriger qabyldaýy tıis.\r\n\r\n·      Depressııanyń qaıta ustamalary paıda bolsa.\r\n\r\n·      Depressııa jaǵdaıy jumysqa, mektepke, otbasyna teris áser etedi.\r\n\r\n·      Ózine nemese qorshaǵan adamdarǵa zııan ákelý oılary paıda bolsa.\r\n\r\n·      Estý elesteri paıda bolsa, qasynda joq adamdardyń daýysyn estý oryn alsa.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAlkogol  nemese esirtki zattekterdi qabyldaýdan bas tartyńyz, sebebi, bul depressııany ýshyqtyryp, ózine qol jumsaýǵa ıtermeleýi múmkin.\r\n\r\nDáriger taǵaıyndaǵan dárini qabyldańyz. Dárigerden dárilerdiń múmkin janama áseri jáne bul kezde ne isteý qajettigi týraly surańyz. Depressııanyń ýshyǵýynyń erte sıgnaldaryn tanyp úırenińiz.\r\n\r\nKelesi áreketter ózin jaqsy sezinýge kómektesýi múmkin:\r\n\r\n·      Dene belsendiligine kóbirek ýaqyt bólý\r\n\r\n·      Uıqynyń durys tártibin qadaǵalaý\r\n\r\n·      Qanaǵattaný sezimin ákeletin qyzmetpen aınalysý\r\n\r\n·      Senetin adammen áńgimelesý\r\n\r\n·      Ózińizdi baǵalaıtyn, keń peıildi adamdardyń arasynda bolý. \r\n\r\n\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Aleksandr Korolkov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Saltanat Hıshına, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',39,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(973,'','Dıabet','','','qz','s','',0,'',6235,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531815960,1563351960,1531816949,'Dıabet – bul qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýymen sıpattalatyn sozylmaly aýrý.\r\n\r\nInsýlın – uıqybeziniń qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin óndiretin gormony. Dıabet ınsýlınniń óndirilýiniń tómendeýimen, ınsýlınge turaqtylyqpen (tótemelilik) nemese eki sebeptiń de saldaryna baılanysty bolýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıabet – bul qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýymen sıpattalatyn sozylmaly aýrý.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nInsýlın – uıqybeziniń qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin óndiretin gormony. Dıabet ınsýlınniń óndirilýiniń tómendeýimen, ınsýlınge turaqtylyqpen (tótemelilik) nemese eki sebeptiń de saldaryna baılanysty bolýy múmkin. \r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"74\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQant dıabetiniń mánin túsiný úshin qalypty úrdisti túsiný qajet, ol kezde taǵam ydyraıdy jáne organızm ony energııany óndirý úshin qoldanady. As qorytý kezinde kelesi úrdister júredi:\r\n\r\n* Glıýkoza atalatyn qant qan aǵymyna túsedi. Glıýkoza - organızm úshin energııa kózi.\r\n* Uıqybezi atalatyn aǵza ınsýlındi óndiredi. Insýlınniń roli – glıýkozanyń qan aǵymynan bulshyq etke, maı jasýshalaryna jáne baýyr jasýshalaryna tasymaldanýynda, olarda energetıkalyq qýat kózi retinde qoldanylady. \r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"75\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQant dıabeti bar adamdarda qant deńgeıi joǵary, sebebi, organızm glıýkozany energııaǵa aınaldyrý úshin maı jasýshalaryna, baýyrǵa jáne bulshyq etine tasymaldaı almaıdy. Bul kelesi sebepterden bolady:\r\n\r\n* Uıqybezi ınsýlınniń jetkilikti mólsherin óndirmeıdi\r\n\r\n* Jasýshalar ınsýlınge serpin bermeıdi\r\n\r\n* Eki sebeptiń de saldary.\r\n\r\nQant dıabeti eki túrli bolady. Osy túrlerdiń árqaısysy úshin paıda bolý sebebi jáne qaýip faktorlary ár túrli:\r\n\r\n* ===1 tıpti qant dıabeti===  kez kelgen jasta papıda bolýy múmkin, biraq, ol kóbinese balalarda, jasóspirimder men jas adamdarda anyqtalady. Aýrýdyń bul túrinde organızm ınsýlındi az óndiredi nemese óndirmeıdi. Naqastar kúndelikti ınsýlındi egýge muqtaj. Aýrýdyń paıda bolýynyń naqty sebebi belgisiz.\r\n\r\n* ===2 tıpti qant dıabeti=== dıabettiń kópshilik jaǵdaılaryn quraıdy. Ol kóbinese, eresekterde paıda bolady. Biraq, balalar men jastardyń arasynda semizdiktiń keń taralǵandyǵyna saı olardyń arasynda da dıabettiń bul túri kezdese bastady. 2 tıpti dıabeti bar adamdardyń kópshiligi ózderiniń bul aýrýǵa shaldyqqandaryn bilmeıdi.\r\n\r\n* Qant dıabetiniń basqa sebepteri de bar, al keıbir naýqastardy eshqandaı topqa jatqyzýǵa kelmeıdi.\r\n\r\nGestatsııalyq dıabet – qandaǵy qant deńgeıiniń artýy, ol alǵash ret áıelderde júktilik kezinde paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıiniń joǵary bolýy kelesi sımptomdardy týyndatýy múmkin:\r\n\r\n* Kórýdiń aıqyn emestigi\r\n\r\n* Shóldeý sezimi\r\n\r\n* Sharshaý  \r\n\r\n* Ashyǵý\r\n\r\n* Neseptiń júrýiniń jıileýi\r\n\r\n* Salmaq joǵaltý\r\n\r\n2 tıpti dıabet baıaý damıtyndyqtan, qandaǵy qant deńgeıi joǵary bolatyn adamdarda aýrý uzaq ýaqyt boıy sımptomdarsyz ótýi múmkin.\r\n\r\n1 tıpti dıabettiń sımptomdary tez damıdy. Dıagnoz qoıylǵan kezde adamdardyń aýrýǵa shaldyǵýy ýshyǵady.\r\n\r\nAýrýdyń uzaq ýaqyt boıy ótýi saldarynan dıabet basqa kúrdeli máselelerge aparýy múmkin. Bul máseleler dıabettik asqynýlar retinde belgili, olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Kórý máseleleri (ásirese, túnde), jaryqqa sezimtaldyq, kórýdi joǵaltý\r\n* Aıaqtaǵy nemese tabandaǵy aýyrsynatyn oıyq jaralar, olar emdelmegen jaǵdaıda aıaqtyń nemese tabannyń bóligin joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n* Nervterdiń zaqymdanýy, onyń saldarynan aýyrsyný, shanshý jáne sezimtaldyqty joǵaltý, as qorytý máseleleri, erektsııanyń buzylysy paıda bolýy múmkin.\r\n* Búırektiń máseleleri, bul  búırek jetkiliksizdigine aparýy múmkin.\r\n* Immýndyq júıeniń álsireýi, bul da jıi ınfektsııalarǵa aparýy múmkin.\r\n* Júrek talmasynyń nemese ınsýlttiń paıda bolý yqtımaldyǵynyń artýy. \r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNesep taldaýy qandaǵy qanttyń joǵary deńgeıin kórsetýi múmkin. Biraq, qant dıabeti tek nesep taldaýy boıynsha ǵana anyqtalmaıdy.\r\n\r\nDáriger dıabettiń bolýyn  qandaǵy qant deńgeıi 200 mg/dl artyq bolǵanda boljaıdy. Dıagnozdyń rastalýy úshin kelesi tekserýlerdi ótkizý qajet:\r\n\r\nQan taldaýy:\r\n\r\n* Ash qarynǵa glıýkozanyń deńgeıin anyqtaý - qant dıabeti qoıylady, eger bul deńgeı  kelesi kórsetkishten: «126 mg/dl» - eki esege asatyn bolsa. 100 - 126 mg/dl arasyndaǵy deńgeı ashqarynǵa glıkemııa buzylysy nemese dıabet aldy atalady. Bul  2 tıpti qant dıabeti paıda bolýynyń qaýip faktory.\r\n\r\n* HbA1c (glıkozıldengen gemoglobın) deńgeıin anyqtaý\r\n\r\n# Normasy: 5.7% kem\r\n\r\n# Dıabet aldy: 5.7% - 6.4%\r\n\r\n# Dıabet: 6.5% nemese odan joǵary.\r\n\r\n* Glıýkozaǵa tózimdilik testi - qant dıabeti qoıylady, eger qandaǵy glıýkozanyń deńgeıi glıýkoza qabyldaǵannan keıin 2 saǵat ótkende 200 mg/dl asatyn bolsa. (bul test 2 tıpti dıabetti anyqtaý úshin jıi qoldanylady).\r\n\r\nAýrýdyń qandaı da bir sımptomdarynsyz 2 tıpti qant dıabetine skrınıngti ótý kelesi adamdarǵa usynylady:\r\n\r\n* Artyq salmaǵy bar balalar jáne qant dıabeti damýynyń basqa qaýipteri bar balalar 10 jasynan bastap, ár 2 jyl skrınıngten ótýi tıis.\r\n* Artyq salmaǵy bar eresekter (dene salmaǵynyń ındeksi - DSI > 25 bolsa) basqa qaýip faktorlary bolýynda.\r\n* 45 jastan asqan eresekter ár 3 jyl saıyn skrınıngten ótýi tıis.\r\n         \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n2 tıpti qant dıabeti ómir saltyn ózgerýinde, ásirese, salmaq azaıtý men emdám saqtaýda, keri qaıtýy baıqalady. Sonymen qatar, 2 tıpti qant dıabeti salmaq azaıtý operatsııalarynan keıin de qaıtýy múmkin.\r\n\r\n1 tıpti qant dıabeti emdelmeıdi. Qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin  naýqastarǵa ınsýlın preparatyn engizý qajet.\r\n\r\n1 jáne 2 tıpti dıabetti emdeýge dárilik preparattar, emdám saqtaý jáne dene jattyǵýlary jatady, bul sharalar qandaǵy qant deńgeıin baqylaýǵa arnalǵan.\r\n\r\nQandaǵy qant jáne holesterın deńgeıin, arterıaldyq qysymdy udaıy baqylaý búırektiń, kózdiń, júıke júıesiniń aýrýlarynyń, ınfarkt pen ınsýlttiń damý qaýpin azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDıabettiń asqynýynyń aldyn alý úshin jylyna keminde, 2-4 ret dárigerge baryp turý qajet. Máseleler týraly dárigermen keńesińiz. Dıabetti baqylaý týraly dárigerdiń keńesin oryndańyz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBelsendi ómir saltyn ustaný jáne ońtaıly dene salmaǵyn saqtaý 2 tıpti qant dıabetiniń paıda bolýynyń aldyn alýy múmkin.\r\n\r\n1 tıpti qant dıabetiniń aldyn alýǵa kelmeıdi. ','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(974,'','Dıabettik koma','','','qz','s','',0,'',12661,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531888380,1563424380,1531890148,'Dıabettik koma – dıabettiń ómir úshin qaterli asqynýy, bul kezde adam esin joǵaltýǵa deıin barady. Qandaǵy qanttyń joǵary (gıperglıkemııa) nemese tómen (gıpoglıkemııa) mólsheri asa qaýipti, sebebi, ekeýi de dıabettik komaǵa aparýy múmkin. Dıabettik komaǵa ushyraǵan naýqas tiri bolǵanmen, onyń jaǵdaı uıqydaǵydaı sekildi, esin tolyǵymen joǵaltady, syrtqy titirkendirgishterge serpini bolmaıdy. Shuǵyl em kórsetilmegen jaǵdaıda dıabettik koma ólim-jitimge aparady. Dıabettik komanyń paıda bolý yqtımaldyǵy ómir úshin qaýipti, biraq, onyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin aldymen, dıabetti durys emdeýden bastaý qajet.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan kóriný__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qaýip faktorlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Erekshe nusqaýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıabettik koma – dıabettiń ómir úshin qaterli asqynýy, bul kezde adam esin joǵaltýǵa deıin barady. Qandaǵy qanttyń joǵary (gıperglıkemııa) nemese tómen (gıpoglıkemııa) mólsheri asa qaýipti, sebebi, ekeýi de dıabettik komaǵa aparýy múmkin. Dıabettik komaǵa ushyraǵan naýqas tiri bolǵanmen, onyń jaǵdaı uıqydaǵydaı sekildi, esin tolyǵymen joǵaltady, syrtqy titirkendirgishterge serpini bolmaıdy. Shuǵyl em kórsetilmegen jaǵdaıda dıabettik koma ólim-jitimge aparady. Dıabettik komanyń paıda bolý yqtımaldyǵy ómir úshin qaýipti, biraq, onyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin aldymen, dıabetti durys emdeýden bastaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nDıabettik komanyń aldynda qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýyn nemese tómendeýin kórsetetin telimdi sımptomdary bolady.\r\n\r\n__Qandaǵy qanttyń joǵary deńgeıi (gıperglıkemııa)__\r\n\r\n Eger qandaǵy qanttyń deńgeıi tym joǵary bolsa, naýqas sezinýi múmkin:\r\n\r\n•        Kúshti shóldeý\r\n\r\n•        Neseptiń jıi júrýi\r\n\r\n•        Enjarlyq\r\n\r\n•        Júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n•        Entigý\r\n\r\n•        Ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n•        Aýyzdan atsetonnyń jemisti ıisi paıda bolady\r\n\r\n•        Aýyzdyń qurǵaqtyǵy\r\n\r\n•        Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n__Qandaǵy qanttyń tómen deńgeıi (gıpoglıkemııa)__\r\n\r\nQandaǵy qanttyń tómen deńgeıinde baıqalady:\r\n\r\n•        Diril nemese kúıgelektik\r\n\r\n•        Sharshaý\r\n\r\n•        Tersheńdik\r\n\r\n•        Ashyǵý\r\n\r\n•        Júrek aınýy\r\n\r\n•        Ashýshańdyq\r\n\r\n•        Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n•        Sóıleýdiń buzylysy\r\n\r\n•        Minez-qulyqtyń ózgerýi\r\n\r\nKeıbir naýqastar qandaǵy qanttyń tómendeýin kórsetetin gıpoglıkemııanyń sımptomdaryn sezinbeýi múmkin.\r\n\r\nEger qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýyna nemese tómendeýine  tán sımptomdardy baıqasańyz, qan taldaýynyń nátıjesine negizdelgen emdeýdi ustanyńyz. Eger jaǵdaıyńyz jaqsarmasa, nemese nasharlasa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nDıabettik koma – shuǵyl járdemdi talap etedi. Eger qandaǵy qanttyń deńgeıiniń kúrt artýyna nemese kúrt tómendeýine  tán sımptomdardy baıqasańyz, jáne talyp qalýyńyz múmkindigin sezinseńiz, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Eger qasyńyzda dıabetke shaldyqqan adam bolsa, jáne ol talyp qalsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz jáne onyń qyzmetkerlerine mindetti túrde talǵan naýqastyń dıabetpen aýyratyndyǵyn habarlańyz.  \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQandaǵy qanttyń tómen deńgeıden joǵaryǵa deıin udaıy ózgeristeri nemese uzaq ýaqyt boıy joǵary kórsetkishteriniń saqtalýy dıabettik komaǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n__Dıabettik ketoatsıdoz.__\r\n\r\nBulshyq et tininiń energetıkalyq resýrstarynyń taýsylǵan kezinde organızm maı qoryn buza bastaýy múmkin. Bul úrdistiń nátıjesinde keton atalatyn ýytty qyshqyldar túziledi. Tıisti emdeý bolmasa, dıabettik ketoatsıdoz dıabettik komaǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nDıabettik ketoatsıdoz – 1 tıpti qant dıabetiniń jıi kezdesetin asqynýy, biraq, 2 tıpti dıabette jáne gestatsııalyq dıabette (júktiliktegi) de paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n__Dıabettik gıperosmolıarlyq sındrom.__ Eger qandaǵy qanttyń deńgeıi detsılıtrge (mg/dl) 600 mıllıgrammnan asatyn bolsa nemese lıtrge (mmol/l) 33.3 mılımolden asatyn bolsa, bul jaǵdaı dıabettik gıperosmolıarlyq sındrom atalady.\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıi osy kórsetkishterden asatyn bolsa, qan tutqyr jáne qoıý bolady. Qanttyń artyq mólsheri qannan nesepke ótedi jáne organızmnen suıyqtyqtyń úlken kóleminiń shyǵarylýyna yqpal etedi.\r\n\r\nEger gıperosmolıarlyq sındromǵa ushyraǵan naýqasqa ýaqytyly kómek kórsetilmese, ómir úshin qaýipti sýsyzdaný oryn alýy múmkin, bul túbinde komaǵa aparýy yqtımal.  \r\n\r\nDıabettik gıperosmolıarlyq sındrom 2 tıpti dıabetke ushyraǵan egde jastaǵy adamdar men  orta jastaǵy adamdar arasynda jıi kezdesedi.\r\n\r\n__Gıpoglıkemııa.__ Glıýkoza mıdyń qalypty jumysy úshin qajet. Aýyr jaǵdaılarda qandaǵy qanttyń deńgeıi esten tanýǵa aparýy múmkin. Gıpoglıkemııanyń paıda bolý sebebi qandaǵy ınsýlınniń joǵary deńgeıi nemese organızmge taǵamnyń jetkiliksiz túsýi bolýy múmkin. Sondaı-aq, bul jaǵdaı shamadan tys dene júktemeleri men alkogoldi artyq tutynýda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdar gıpoglıkemııanyń túpkilikti nátıjesine áser etedi. Uzaq ýaqyt boıy ótetin dıabettiń barysynda  ashyǵý jáne terleýdiń artýy sekildi sımptomdardy baıqamaýyńyz da múmkin, olar qandaǵy qant deńgeıiniń qaýiptiligi týraly belgi beredi. Bul jaǵdaı tanylmaǵan gıpoglıkemııa atalady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qaýip faktorlary__\r\n\r\nQant dıabeti bar kez kelgen naýqas dıabettik koma paıda bolý qaýpine ushyraýy múmkin.\r\n\r\n__Eger sizde 1 tıpti dıabet bolsa__, dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesilermen baılanysty:\r\n\r\n•        Qandaǵy qanttyń tómen deńgeıi (gıpoglıkemııa)\r\n\r\n•        Dıabettik ketoatsıdoz\r\n\r\n__Eger sizde 2 tıpti dıabet bolsa,__ dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesilermen baılanysty:\r\n\r\n•        Dıabettik gıperosmolıarlyq sındrom, ásirese, jasyńyz ortadan asqan bolsa.\r\n\r\n__Eger sizde 1 nemese 2 tıpti dıabet bolsa,__ dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesi faktorlarǵa baılanysty:\r\n\r\n•        Insýlın jetkizý máseleleri. Eger sizge ınsýlındik pompa (sorǵy) qoıylsa, qandaǵy qant deńgeıin jıi tekserý qajet, sebebi, ınsýlındik pompanyń tútigi buralyp qalýy múmkin, osydan organızmge ınsýlın jetkizilýi tejeledi. Kamerasyz pompa bolǵanda da keıde ınsýlındi jetkizýdiń toqtaýyna aparatyn máseleler bolýy múmkin. Eger naýqasta 1 tıpti dıabet bolsa, organızmge ınsýlınniń túsýiniń toqtaýy tez dıabettik ketoatsıdozǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n•       __ Aýrý, jaraqat nemese operatsııa.__ Túrli aýrýlar jáne jaraqattar kezinde qandaǵy qant deńgeıi edáýir artýy múmkin. Bul 1 tıpti dıabette dıabettik ketoatsıdozǵa aparmaýy úshin, sondaı-aq, bul jaǵdaıdy retteý úshin organızmge túsetin ınsýlındi arttyrý qajet. Júrektiń nemese búırektiń irkilisti jetkiliksizdigi sekildi basqa aýrýlar  dıabettik gıperosmolıarlyq sındromnyń damý qaýpin arttyrýy múmkin.\r\n\r\n•       __ Dıabetti durys emdemeý.__ Eger qandaǵy qant deńgeıin qatań baqylaýǵa almasańyz, dárilik preparattardy dárigerdiń taǵaıyndaýmen qabyldamaıtyn bolsańyz, asqynýlar men dıabettik komanyń damý qaýpi joǵary bolady.\r\n\r\n•        __Insýlınnen ádeıi bas tartý.__ Keıde dıabeti bar, artyq salmaqty  adamdar aryqtaýǵa úmittenip, ınsýlındi qabyldaýdan bas tartady. Bul ómir úshin qaterli jáne dıabettik komanyń damýyna aparady.\r\n\r\n•        __Alkogol qabyldaý.__ Alkogol qandaǵy qanttyń deńgeıine boljamsyz áser etedi. Keıde alkogoldi qabyldaǵaǵan 1-2 kún ishinde qandaǵy qanttyń dál emes deńgeıi baqylanady. Bul gıpoglıkemııa saldarynan bolatyn dıabettik komanyń damý qaýpin arttyrady.\r\n\r\n•        __Tyıym salynǵan esirtkilik preparattardy qoldaný.__ Kokaın jáne ekstazı sekildi tyıym salynǵan esirtkilik preparattar qandaǵy qant deńgeıiniń edáýir artýyna jáne dıabettik komanyń damýyna yqpal etedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Asqynýlary__\r\n\r\nEmdeýden bas tartqanda dıabettik koma aparýy múmkin:\r\n\r\n•        Mıdyń zaqymdanýyna\r\n\r\n•        Ólim-jitimge.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Erekshe nusqaýlary__\r\n\r\nDıabettik koma – boljanbaıtyn jaǵdaı, oǵan daıyndalýǵa ýaqyt bolmaıdy. Eger qandaǵy qant deńgeıiniń kúshti artýyn nemese tómendeýin sezinseńiz, esten tanbaı turyp, «jedel járdemdi» shaqyrýǵa úlgerý qajet.\r\n\r\nEger dıabetke shaldyqqan adamnyń qasynda bolsańyz, onyń esten taný múmkindigin baıqasańyz nemese qımyly túsiniksiz bolyp kórsinse, dereý «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\n«Jedel járdem» kelgenge deıin ne isteýge bolady?\r\n\r\nEger dıabetti emdeý týraly eshteńe bilmeseńiz, jedel járdem brıgadasyn kútińiz.\r\n\r\nEger dıabetti emdeýmen tanys bolsańyz, kelesi áreketterdi oryndańyz:\r\n\r\n1.      Esten tanǵan adamnyń qandaǵy qant deńgeıin tekserińiz.\r\n\r\n2.      Eger qandaǵy qant deńgeıi 70 mg/dl (3.9 mmol/l) bolsa, oǵan glıýkagon ınektsısyn salyńyz. Eger glıýkagon bolmasa, glıýkoza gelin, baldy nemese qantty shárbatty jaǵynyń ishine jaǵý qajet. Qandaǵy qant deńgeıi tómen bolsa, ınsýlın bermeńiz.\r\n\r\n3.      Eger qandaǵy qant deńgeıi 70 mg/dl joǵary bolsa, jedel járdem brıgadasyn kútińiz. Qandaǵy glıýkoza  deńgeıi joǵary adamǵa qant bermeńiz.\r\n\r\n4.      Jedel  járdem brıgadasyna dıabet jáne qabyldanǵan sharalar týraly aıtyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıabettik komada  dıagnozdy  tez  qoıý asa mańyzdy. Jedel   járdem brıgadasy tekserý ótkizgende týystaryńyzdan sizdiń aýrýyńyzdyń tarıhyn suraıdy.\r\n\r\n__Qajetti tekserýler__\r\n\r\nKelesi kórsetkishterdi baǵalaý úshin túrli zerthanalyq testiler ótkizý qajet bolady:\r\n\r\n•\n        Qandaǵy qant deńgeıi\r\n\r\n•        Ketondyq deneler deńgeıi\r\n\r\n•        Qandaǵy azottyń nemese kreatınınniń mólsheri\r\n\r\n•        Qandaǵy kalııdiń, fosfattyń jáne natrııdiń mólsheri\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nDıabettik koma kezindegi jedel járdem kórsetý ádistemesin tańdaý qandaǵy qanttyń deńgeıine baılanysty. \r\n\r\n__Qandaǵy qant deńgeıi joǵary__\r\n\r\nEger qandaǵy qant deńgeıi tym joǵary bolsa, qajet bolady:\r\n\r\n•        Kóktamyr arqyly eritindiler engizip, sý balansyn qalpyna keltirý\r\n\r\n•        Jasýshalar durys qyzmet etýi úshin kalıı, natrıı nemese fosfat qosylady\r\n\r\n•        Organızm tinderine glıýkozany sińirýine kómektesý úshin ınsýlın\r\n\r\n•        Kez kelgen negizgi ınfektsııalardy emdeý.\r\n\r\n__Qandaǵy qant deńgeıi tómen__\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıi tómen bolsa, glıýkagon ınektsııasy qajet bolýy múmkin, ol qandaǵy glıýkoza mólsherin arttyrýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nÁdette, qandaǵy qant deńgeıi rettelgende, es qalpyna keledi.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nDıabettiń barysyn kúndelikti qatań baqylaý dıabettik komanyń aldyn alýǵa kómektesedi. Kelesi keńesterdi este ustańyz:\r\n\r\n•        Tamaqtaný tártibin jasap, qadaǵalańyz. Taǵamdy durys qabyldaý qandaǵy qant deńgeıin retteýge kómektese alady.\r\n\r\n•        Qandaǵy qant deńgeıin qadaǵalańyz. Glıkemııanyń deńgeıin jıi anyqtaý qandaǵy qanttyń deńgeıin normasynyń sheginde qoldaı alatyndyǵyńyzǵa senimdi bolýyńyzǵa kómektesedi. Sondaı-aq, bul glıýkozanyń deńgeıiniń artýynyń nemese tómendeýiniń qaýiptiligi bar ekendigi týraly saqtandyrady.\r\n\r\n•        Taǵaıyndalǵan emdeýdi qatań oryndańyz. Eger qandaǵy glıýkozanyń mólsheriniń kórsetkishteri jıi ózgeretin bolsa, emdeýshi dárigerge habarlaý qajet. Ol naýqasqa qajetti emdeýdi tańdaıdy.\r\n\r\n•        Kún tártibi. Qandaı da bir aýrýdyń kezinde qandaǵy qanttyń deńgeıi kúrt artýy múmkin. Aýrý kezinde qandaǵy qant deńgeıiniń artýyn qalaı retteýge bolatyndyǵy týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n•        Qandaǵy qant deńgeıiniń artýynda ketondar deńgeıin anyqtańyz. Eger qanttyń deńgeıi 240 mg/dl (13.3 mmol/l artyq bolsa, ketondyq denelerdi anyqtaý úshin nesepti taldaýǵa tapsyryńyz. Ketondardyń mólsheri artqanda dárigerge kórinińiz. Nesepte ketondar bolsa, jáne osy kezde qusý oryn alsa, dereý dárigerińizdi shaqyryńyz.\r\n\r\n•        Qol astynda glıýkagon jáne tez áser etetin qant kózderin ustańyz. Eger ınsýlın qabyldaıtyn bolsańyz, qol astynda glıýkagon jáne tez áser etetin qant kózderi, mysaly, glıýkoza tabletkasy nemese  apelsın shyryny bolýyn qadaǵalańyz, olardy qandaǵy qant deńgeıi tómen bolǵanda qabyldaý qajet.\r\n\r\n•        Qandaǵy glıýkozanyń shoǵyrlanýyna úzdiksiz monıtorıng (CGM). Bul ásirese, qajet, eger glıkemııanyń turaqty deńgeıin qoldaýda qıynydyqtar bolsa, nemese qandaǵy qant deńgeıiniń tómendeýin sezbeıtin bolsańyz (tanylmaıtyn gıpoglıkemııa).\r\n\r\nCGMs – teri astyna qoıylǵan kishkene datchıkter kómegimen qandaǵy qant deńgeıi baqylanatyn qural-jabdyq, ári qaraı bul aqparat symsyz qural-jabdyqqa beriledi.\r\n\r\nBul qural-jabdyqtar qandaǵy qant deńgeıiniń tómendiginiń qaýiptiligi týraly habar beredi. Biraq, CGM qoldanatyn bolsańyz da, qandaǵy qant deńgeıi glıýkometrdiń kómegimen anyqtalýy tıis.  Glıýkometrmen salystyrǵanda CGMs – qymbat qural-jabdyq, biraq, ol glıýkozanyń deńgeıin baqylaýda jaqsy nátıje beredi.\r\n\r\n•        Alkogol tutynýdy shekteńiz. Alkogoldiń qandaǵy qant deńgeıine áseri boljamdy emes, spırttik ishimdikterden bas tartqan jón.\r\n\r\n•        Týystaryńyzdy, dostaryńyzdy jáne áriptesterińizdi úıretińiz. Týystaryńyzdy, dostaryńyzdy qandaǵy qant deńgeıiniń kúrt ózgerýine tán sımptomdardy anyqtaýǵa úıretińiz, sondaı-aq, esten tanǵan kezde, «jedel járdem» shaqyrý qajettigin aıtyńyz.\r\n\r\n•        Medıtsınalyq  ıdentıfıkatsııalyq bilezik nemese alqa taǵyp júrgen jón. Eger naýqas esten tansa, mundaı aqparaty bar bilezik týystaryńyzǵa, dostaryńyzǵa jáne áriptesterińizge, jedel járdem qyzmetkerlerine paıdaly aqparat beredi. ','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(975,'','Dıabettik retınopatııa','','','qz','s','',0,'',7760,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531891860,1563427860,1531892379,'Dıabettik retınopatııa – 1 jáne 2 tıpti qant dıabetinde kózdiń torqabyǵynyń derttik ózgeristeriniń biri, ol, kóbinese, aýrý bastalǵannan keıin 5-10 jyl ótkende paıda bolady.\r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Kóz uıasy qabattardan turady, olar kózdiń ishki ózegin – áınek tárizdi deneni, kóz burshaǵyn, sýly ylǵalyn qorshaıdy. Kóz uıasynyń ózegin úsh qabat qorshaıdy: syrtqy, ortańǵy jáne ishki. Syrtqy – óte tyǵyz fıbrozdyq qabyq. Ol aldyńǵy móldir qabyqtan jáne artqy móldir emes bólik - aqqabyqtan turady. Ortańǵy – kóz uıasynyń tamyrly qabyǵy. Ol qantamyrlaryna, pıgmentterge baı jáne nurqabyqpen , kirpik denesimen jáne tamyrly qabyqshanyń ózinen turady. Ishki torqabyq – kórý analızatorynyń retseptorlyq bóligi, bul jerde jaryqty qabyldaý ótedi.\r\n\r\nAdam qant dıabetimen kóp aýyrǵan saıyn  dıabettik retınopatııanyń paıda bolý yqtımaldyǵy joǵary. Naýqastardyń 40-45 paıyzǵa jýyǵy dıabettik retınopatııanyń qandaı da bir satysynan zardap shegedi.\r\n\r\nJúktilik kezinde dıabettik retınopatııa dıabetke shaldyqqan áıelderde kúrdeli máseleler týyndatýy múmkin. Dıabettik retınopatııamen qatar qant dıabeti katarakta, glaýkoma sekildi aýrýlardy týyndatýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıabettik retınopatııa – 1 jáne 2 tıpti qant dıabetinde kózdiń torqabyǵynyń derttik ózgeristeriniń biri, ol, kóbinese, aýrý bastalǵannan keıin 5-10 jyl ótkende paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"76\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Kóz uıasy qabattardan turady, olar kózdiń ishki ózegin – áınek tárizdi deneni, kóz burshaǵyn, sýly ylǵalyn qorshaıdy. Kóz uıasynyń ózegin úsh qabat qorshaıdy: syrtqy, ortańǵy jáne ishki. Syrtqy – óte tyǵyz fıbrozdyq qabyq. Ol aldyńǵy móldir qabyqtan jáne artqy móldir emes bólik - aqqabyqtan turady. Ortańǵy – kóz uıasynyń tamyrly qabyǵy. Ol qantamyrlaryna, pıgmentterge baı jáne nurqabyqpen , kirpik denesimen jáne tamyrly qabyqshanyń ózinen turady. Ishki torqabyq – kórý analızatorynyń retseptorlyq bóligi, bul jerde jaryqty qabyldaý ótedi.\r\n\r\nAdam qant dıabetimen kóp aýyrǵan saıyn  dıabettik retınopatııanyń paıda bolý yqtımaldyǵy joǵary. Naýqastardyń 40-45 paıyzǵa jýyǵy dıabettik retınopatııanyń qandaı da bir satysynan zardap shegedi.\r\n\r\nJúktilik kezinde dıabettik retınopatııa dıabetke shaldyqqan áıelderde kúrdeli máseleler týyndatýy múmkin. Dıabettik retınopatııamen qatar qant dıabeti katarakta, glaýkoma sekildi aýrýlardy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAýrý kózdiń torqabyǵynyń qantamyrlaryndaǵy ózgeristerdiń saldarynan paıda bolady. Naýqastardyń bir bóliginde dıabettik retınopatııa kózden suıyqtyqtyń aǵýymen jáne torqabyqtyń isinýimen kórinis beredi, al keıbir naýqastarda torqabyqtyń betinde qalypsyz qantamyrlarynyń ósýi bastalady.\r\n\r\nDıabettik retınopatııa tórt satyda damıdy:\r\n\r\n# Retınopatııanyń  prolıferatıvtik emes jeńil túri.  Torqabyqta mıkroanevrızma (usaq tamyrlardyń keńeıýi) paıda bolýymen sıpattalady.\r\n# Retınopatııanyń  prolıferatıvtik emes ortasha túri. Ári qaraı aýrý ýshyqqan saıyn kózdiń torqabyǵyn qorektendiretin keıbir qantamyrlar tejeledi.\r\n# Retınopatııanyń  prolıferatıvtik emes aýyr túri. Bul satyda kóptegen qantamyrlary tejelgen, torqabyqtyń qalypty qanaınalymy bar birneshe aýmaǵy ǵana qalady. Osy aýmaqtar  torqabyqqa qorektik zattekterdiń burynǵy aǵymyn qalpyna keltirýde organızmde jańa qantamyrlary óse bastaýy úshin sıgnal jiberedi.\r\n# Prolıferatıvtik retınopatııa. Bul aýrýdyń sońǵy satysy. Munda jańa qantamyrlarynyń jappaı ósýi ótedi. Suıyqtyq torqabyqtyń qalypsyz, juqa  tamyrlarynan makýlaǵa (torqabyqtyń ortasy) túsedi, ol kórýdiń fokýstelýine jaýap beredi, bul aldymen isinýdi týyndatady, sodan keıin kórýde buzylystar paıda bolady, kórmeı qalýǵa deıin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"77\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}{img type=\"fileId\" fileId=\"78\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kórýi qalypty adamǵa kórinetin kórinistiń beınesi   Dıabettik  retınopatııasy bar naýqastyń kórýi\'\' \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKóbinese, dıabettik retınopatııa  sımptomsyz ótedi, ásirese, aýrýdyń erte satysynda. Bastapqyda naýqas qannyń bólikterin, nemese kóz aldynda qalqıtyn ádettegi daqtardy kóredi.\r\n\r\nKeıde daqtar emdeýsiz ótedi, al naýqastyń kórýi jaqsara bastaıdy. Degenmen, qan ketýi qaıtalanýy jáne kórýdiń bulyńǵyrlanýyna jáne jaǵdaıdyń nasharlaýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nEmdemegen jaǵdaıda prolıferatıvtik retınopatııa kórýdi edáýir joǵaltýǵa, tipti, kórmeı qalýǵa aparady. Emdeý neǵurlym erte bastalsa, tıimdiligi soǵurlym joǵary bolatyndyǵyn bilý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnostıka oftalmologııalyq taldaýlar arqyly júzege asyrylady:\r\n\r\n* Kórýdi anyqtaý testi – arnaıy kesteniń kómegimen naýqastyń kórgishtigin anyqtaý.\r\n* Keńeıtilgen qarashyq kezindegi oftalmoskopııa. Naýqastyń kózine qarashyǵyn keńeıtý úshin arnaıy tamshylar tamyzylady. Bul oftalmologqa kózdiń ishki bóligin kórýge jáne  dıabettik retınopatııaǵa nusqaıtyn belgilerdiń bolýyn tekserýge múmkindik beredi.\r\n* Tonometrııa – arnaıy quraldyń kómegimen kózdiń qysymyn ólsheý. Bul testini ótkizý úshin dáriger arnaıy tamshylardy qoldanýy múmkin.\r\n* Flıýorestsenttik angıografııa– kózdiń torqabyǵyn zertteýdiń kórneki ádisi. Naýqasqa kóktamyr arqyly arnaıy boıaǵysh engiziledi, ol torqabyqtyń qantamyrlaryna túsedi, osydan keıin dáriger beınelerdi túsiredi.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAýrýdyń alǵashqy satylarynda naýqasta sary daqtyń isinýi bolmasa, emdeý qajet bolmaıdy. Aýrýdyń ári qaraı damýynyń aldyn alý úshin qant dıabetimen aýyratyn naýqastarǵa qandaǵy qant deńgeıin, arterıaldyq qysymdy jáne qandaǵy holesterın deńgeıin muqııat baqylaý qajet. Dıabettik retınopatııanyń erte satysyndaǵy naýqastar emdeýge muqtaj bolmaıdy, biraq, olar kórýindegi ózgeristerdi muqııat qadaǵalaýy jáne oftalmologta udaıy tekserilýi qajet. Eger oftalmolog kózdiń torqabyǵynda jańa tamyrlardyń ósýin nemese sary daqtyń isinýin baıqasa,  emdeý qajet bolady. Kóz hırýrgııasy - dıabettik retınopatııany emdeýdiń negizgi ádisi. Lazerlik hırýrgııa – kózdiń torqabyǵynda jańa tamyrlardyń ósý tusynda shaǵyn kúıikter jasaýǵa múmkindik beretin ádis. Bul úrdis fotokoagýlıatsııa atalady.\r\n\r\nBasqa hırýrgııalyq ádis – vıktrektomııa – bul «áınek tárizdi» deneni joıý, ol qan ketýin joıýǵa jáne torqabyqtyń ajyraýyn toqtatýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nDıabettik  retınopatııanyń  aýyr asqynýlary – ekinshi glaýkoma, katarakta, torqabyqtyń ajyraýy, gemoftalm («áınek tárizdi» denege qan quıylýy), kórýdiń edáýir tómendeýi, tolyq kórmeı qalý bolýy múmkin. Osy jaǵdaılardyń bári qant dıabetine shaldyqqan naýqastardyń endokrınologtyń jáne oftalmologtyń udaıy baqylaýynda bolýyn talap etedi. \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nDıabettik retınopatııa kórýdiń tómendeýine jáne kórmeýge aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger qant dıabetine shaldyqsańyz jáne kelesi sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Jaryq kómeski bolǵanda kórýińiz nashar;\r\n* Kóz aldynda aq daqtardyń paıda bolýyn baıqaısyz;\r\n* Zattar qos bolyp kórinýi nemese bulyńǵyr kórinýi;\r\n* Kózdegi aýyrsyný, bas aýyrýymen  qosarlanǵan;\r\n* Kórýdiń óz jaǵyńyzda zattardy kórmeısiz;\r\n* Kózde júzetin kóleńkeni nemese daqtardy kóresiz.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEger sizde qant dıabeti bolsa, jylyna bir ret qarashyqty keńeıtip, oftalmoskopııa sharasyn ótý qajet:\r\n\r\n* Prolıferatıvtik retınopatııa sımptomsyz damýy múmkin. Aýrýdyń osy satysynyń ózinde kórýdi joǵaltý yqtımaldyǵy joǵary.\r\n* Sary daqtyń isinýi dıabettik retınopatııanyń tórt satysynyń kez kelgeninde sımptomsyz damýy múmkin.\r\n* Prolıferatıvtik retınopatııa jáne sary daqtyń isinýi  bir mezgilde paıda bolýy múmkin, biraq, naýqas kórýdiń buzylysyn sezinbeýi múmkin.\r\n* Oftalmolog sary daqtyń isinýin nemese dıabettik retınopatııanyń qandaı da bir satysy bar ekendigin naqty anyqtaı alady. Dıabettik retınopatııanyń sımptomdary  bolýyna táýelsiz túrde aýrýdy erte anyqtaý jáne ýaqytyly emdeý kórýdi joǵaltýdyń aldyn alýǵa jáne ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.\r\n \r\nEger dıabettik retınopatııa anyqtalsa, oftalmologta jıirek tekserilý usynylady. Bul aýrýdan zardap shegetin adamdar ýaqytyly emdeýdi bastap, kórmeı qalý qaýpin 95 paıyzǵa azaıta alady.\r\n\r\ndıabettik retınopatııanyń ýshyǵýynyń aldyn alýda qandaǵy qanttyń jáne arterıaldyq qysymnyń  deńgeılerin durys uıymdastyrylǵan baqylaý, qant pen qysymdy azaıtatyn preparattardy ýaqytyly qabyldaý úlken rol atqarady.\r\n\r\nTorqabyqtyń profılaktıkalyq lazerkoagýlıatsııasy kóz túbindegi ózgeristerdiń toqtaýyna jáne keri qaıtýyna yqpal etedi.','student_k',61,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(976,'','Dısmorfofobııa','','','qz','s','',0,'',3756,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531892340,1563428340,1531892987,'Dısmorfofobııa – sozylmaly psıhıkalyq aýrý, bul kezde naýqas óziniń syrtqy pishini týraly kóp oılaıdy, al olqylyqtary mańyzdy emes nemese oıdan shyǵarylǵan bolady, soǵan qaramastan naýqasqa pishini usqynsyz kórinedi, bireýlerdiń ózin baıqaǵanyn qalamaıdy.\r\n\r\nNaýqasta dısmorfofobııa bolsa, ol óziniń syrtqy pishini men dene symbatynyń beınesine shamadan tys, kúnine kóp saǵattan kóńil qoıyp, osy týraly mazalanady. Boljamdy olqylyǵy naýqasqa qaıǵyrý ákeledi, osy mezi qylatyn oıy kúndelikti ómirine áser etedi. Naýqas kóptegen kosmetıkalyq sharalaǵa júginedi nemese shamadan tys jattyǵady, boljamdy olqylyǵyn «túzetýge» tyrysady, biraq, eshqashan nátıjesimen qanaǵattanbaıdy. Dene dısmorfofobııasy kemtar bolyp kóriný úreıi sekildi de belgili.\r\n\r\nDısmorfofobııany emdeýge kognıtıvtik-minez-qulyqtyq emdeý kirýi múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDısmorfofobııa – sozylmaly psıhıkalyq aýrý, bul kezde naýqas óziniń syrtqy pishini týraly kóp oılaıdy, al olqylyqtary mańyzdy emes nemese oıdan shyǵarylǵan bolady, soǵan qaramastan naýqasqa pishini usqynsyz kórinedi, bireýlerdiń ózin baıqaǵanyn qalamaıdy.\r\n\r\nNaýqasta dısmorfofobııa bolsa, ol óziniń syrtqy pishini men dene symbatynyń beınesine shamadan tys, kúnine kóp saǵattan kóńil qoıyp, osy týraly mazalanady. Boljamdy olqylyǵy naýqasqa qaıǵyrý ákeledi, osy mezi qylatyn oıy kúndelikti ómirine áser etedi. Naýqas kóptegen kosmetıkalyq sharalaǵa júginedi nemese shamadan tys jattyǵady, boljamdy olqylyǵyn «túzetýge» tyrysady, biraq, eshqashan nátıjesimen qanaǵattanbaıdy. Dene dısmorfofobııasy kemtar bolyp kóriný úreıi sekildi de belgili.\r\n\r\nDısmorfofobııany emdeýge kognıtıvtik-minez-qulyqtyq emdeý kirýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nDısmorfofobııanyń belgileri men sımptomdaryna kelesiler kiredi:\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini úshin yńǵaısyzdyq seziminde bolady\r\n\r\n• aınaǵa qarap, ózin jıi zertteý nemese kerisinshe, aınaǵa qaramaý\r\n\r\n• óziniń syrtqy pishininde aýytqý, aqaý bolýyna senimdilik\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini týraly basqalar ádeıi teris pikir aıtady dep senedi\r\n\r\n• qoǵamnan oqshaýlaný\r\n\r\n• úıden shyqpaý\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini týraly basqalardan jubatý izdeıdi\r\n\r\n• jıi  kosmetıkalyq sharalar qanaǵattandyrmaıdy\r\n\r\n• terini tazalaý nemese túgin julý nemese olqylyqty joıý úshin shamadan tys sátsiz kúsh salý sekildi shamadan tys kútim jasaý\r\n\r\n• boljamdy olqylyqty joıý úshin tym kóp kosmetıka qoldaný, kıiný nemese saqal ósirý\r\n\r\n• óziniń syrtqy pishinin bireýmen salystyrý\r\n\r\n• kópshilik aldynda sóıleýden qashý\r\n\r\nNaýqas denesiniń bir bóligine kóp kóńil bóledi, ásirese, bir erekshe bólikterin uzaq ýaqyt boıy qarastyryp, nazaryna alady.\r\n\r\nAdamdar óziniń nazaryn bóledi:\r\n\r\n• betine  (murny, betiniń óńi, ájimderi, bezeý nemese basqa daqtar)\r\n\r\n• shashyna (paıda bolýy, juqarýy nemese tazdanýy)\r\n\r\n• terige nemese kóktamyrynyń syrtqa bilinýine\r\n\r\n• emsheginiń ólshemine\r\n\r\n• bulshyq etiniń ólshemine jáne shıraqtyǵyna\r\n\r\n• jynystyq múshelerine.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nNaýqastyń syrtqy pishinine qatysty uıalý jáne yńǵaısyzdyq dısmorfofobııany emdeýge kedergi keltirýi múmkin. Biraq, dısmorfofobııanyń belgileri nemese sımptomdary baıqalsa, dárigerge, psıhoterapevtke nemese basqa medıtsına qyzmetkerine habarlańyz.\r\n\r\nDısmorfofobııa  ádette, ózdiginshe emdelmeıdi, belgili bir ýaqyt ótýinde ýshyǵýy múmkin, jáne minez-qulyqtyń ózgerisine, tipti ózine qol jumsaýǵa deıin aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nDısmorfofobııanyń sebepteri belgisiz. Kóptegen psıhıkalyq aýrýlar sekildi dısmorfofobııa kelesi jaıttardyń saldary bolýy múmkin:\r\n\r\n•        Mıdyń buzylystary. Mı qurylymyndaǵy nemese júıke júıesi bıohımııasynyń aýytqýlary dısmorfofobııanyń paıda bolýynda mańyzdy rol atqarýy múmkin.\r\n\r\n•        Tuqym qýalaý. Keıbir zertteýler kórsetkendeı, dısmorfofobııa tuqym qýalaýy boıynsha berilýi múmkin.\r\n\r\n•        Qorshaǵan orta. Qorshaǵan orta, ómirlik oqıǵalar jáne mádenıet dısmorfofobııaǵa yqpal etýi múmkin, ásirese, olar syrtqy pishinge baılanysty teris oqıǵalar ákeletin bolsa. \r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:  http://www.mayoclinic.com/print/body-dysmorphic-disorder/DS00559/DSECTION=all&METHOD=print\r\n\r\n \r\n__Aýdarmashy:__ Ekaterına Shýmareva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',135,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(977,'','Dıspepsııa (as qorytýdyń buzylysy)','','','qz','s','',0,'',4019,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531893000,1563429000,1531894288,'Dıspepsııa nemese as qorytýdyń buzylysy – bul ishtiń joǵarǵy bóligindegi jeńil jaısyzdyq, tamaq ishý kezinde nemese ishkennen keıin paıda bolady, kelesi túrde sezilýi múmkin:\r\n\r\nKindik pen tóssúıeginiń arasyndaǵy qyzý, kúıdirý nemese aýyrsyný sezimi\r\nTamaq ishken kezde nemese ishkennen keıin birden paıda bolatyn jaǵymsyz, ishtiń tolyp ketý sezimi\r\n \r\nIshtiń kebýi jáne júrek aınýy - jıi kezdespeıtin sımptomdary.\r\n\r\nDıspepsııa – qyjyldyń sımptomyna jatpaıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıspepsııa nemese as qorytýdyń buzylysy – bul ishtiń joǵarǵy bóligindegi jeńil jaısyzdyq, tamaq ishý kezinde nemese ishkennen keıin paıda bolady, kelesi túrde sezilýi múmkin:\r\n\r\n* Kindik pen tóssúıeginiń arasyndaǵy qyzý, kúıdirý nemese aýyrsyný sezimi\r\n* Tamaq ishken kezde nemese ishkennen keıin birden paıda bolatyn jaǵymsyz, ishtiń tolyp ketý sezimi\r\n \r\nIshtiń kebýi jáne júrek aınýy - jıi kezdespeıtin sımptomdary.\r\n\r\nDıspepsııa – qyjyldyń sımptomyna jatpaıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"79\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Óńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóbinese, eger qan ketýi, salmaq joǵaltý nemese jutý sekildi basqa sımptomdarmen birge bolmasa, dıspepsııa densaýlyqqa qatysty kúrdeli máseleniń belgisi emes.\r\n\r\nKeıbir sırek jaǵdaıda júrek ustamasy kezindegi jaısyzdyq dıspepsııa retinde qate qabyldanýy múmkin.\r\n\r\nDıspepsııanyń týyndaý sebepteri:\r\n\r\n•      Alkogoldi shamadan tys tutyný\r\n\r\n•      Tatymdylyǵy kóp, maıly nemese qýyrylǵan taǵam\r\n\r\n•      Tamaqty shamadan kóp ishý\r\n\r\n•      Tamaqty tez ishý\r\n\r\n•      Kúızelis nemese kúıgelektený\r\n\r\n•      Talshyǵy mol tamaqty tutyný\r\n\r\n•      Temeki shegý\r\n\r\n•      Kofeındi shamadan tys kóp tutyný\r\n\r\nDıspepsııanyń basqa sebepteri:\r\n\r\n•      Ót tastary\r\n\r\n•      Gastrıt (asqazannyń silemeı qabatynyń qabynýy jáne isinýi)\r\n\r\n•      Uıqybeziniń qabynýy (pankreatıt)\r\n\r\n•      Oıyqjaralar  (asqazannyń nemese ishektiń)\r\n\r\n•      Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý, mysaly, antıbıotıkterdi, aspırındi nemese aýyrsynýdy basatyndar (NPVP – steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar).\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nTamaqtaný tártibin ózgertý sımptomdardy jeńildetedi, ol úshin oryndaý qajet:\r\n\r\n•      Tamaqty asyqpaı ishý \r\n\r\n•      Tamaqty muqııat jáne tolyǵymen shaınaý\r\n\r\n•      Tamaq ishkende sóılespeýge tyrysyńyz\r\n\r\n•      Tamaq ishkenen keıin birden tolqý nemese dene jattyǵýlaryn oryndaýdan alshaq bolyńyz.\r\n\r\n•      Jaıbaraqattanyp, demalyńyz, eger buzylys kúızelisten týyndasa.\r\n\r\nAspırındi nemese basqa NPVP - steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Eger olardy qabyldaý qajet bolsa, tamaq ishkennen keıin qabyldańyz.\r\n\r\nAntatsıdterdi qabyldaý (asqazan sólindegi tuz qyshqylyn beıtaraptandyratyn preparat) dıspepsııany jeńildetedi.\r\n\r\nRanıtıdın  (Zantak) jáne omeprazol (Prılosek) sekildi dárilik preparattar da sımptomdardy jeńildetedi. Dáriger osy dárilerdi úlken mólsherlemesimen nemese uzaq ýaqyt boıy qabyldaýdy usynady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nIegińizde, keýdeńizde, arqańyzda aýyrsyný bolsa, tersheńdik, mazasyzdaný nemese sharasyzdyq sezimi bolsa, shuǵyl dárigerge kóriný qajet. Bul júrek ustamasynyń sımptomdary bolýy múmkin.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n•      Dıspepsııa sımptomdarynyń ózgerisin baıqasańyz\r\n\r\n•      Sımptomdar birneshe kúnnen artyq sozylsa\r\n\r\n•      Túsiniksiz salmaq joǵaltý paıda bolsa\r\n\r\n•      Kenetten, kúshti aýyrsyný paıda bolsa\r\n\r\n•      Jutýda máseleler paıda bolsa\r\n\r\n•      Teri men kózdiń aǵy sarǵaısa (sary aýrý)\r\n\r\n•      Qusyqta nemese nájiste qan paıda bolsa\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__\r\n\r\nDáriger asqazan men as qorytý joldarynyń aýmaǵyn tekseredi. Sımptomdar týraly suraqtar qoıady.\r\n\r\nDáriger kelesi tekserýlerdi taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n•      Ish qýysynynń ÝDT (ÝZI)\r\n\r\n•      Qan taldaýy\r\n\r\n•      Fıbrogastrodýodenoskopııa.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nIndıgestııa; tamaq ishkennen keıingi ishtiń tolyp ketý sezimi.','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(978,'','Dıvertıkýlıt','','','qz','s','',0,'',4949,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531906980,1563442980,1531908071,'Dıvertıkýlıt – bul toq ishektiń silemeı qabatyn zaqymdaıtyn aýrý.  Aýrý ishektiń qabyrǵasynda shaǵyn qalta tárizdi tompaıǵan tustar - dıvertıkýldardyń qalyptasýymen sıpattalady, olar as qorytý joldarynyń kez kelgen bóliminde paıda bolýy múmkin, biraq, toq ishektiń sońǵy bóliginde (tik ishekte) jıi kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Dıvertıkýlıt degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Bul aýrýdyń paıda bolýyna kim jáne nelikten beıim?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dáriger dıvertıkýlıtti qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıvertıkýlıt qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrýdyń aldyn alý sharalary bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Dıvertıkýlıt degenimiz ne?__\r\n\r\nDıvertıkýlıt – bul toq ishektiń silemeı qabatyn zaqymdaıtyn aýrý.  Aýrý ishektiń qabyrǵasynda shaǵyn qalta tárizdi tompaıǵan tustar - dıvertıkýldardyń qalyptasýymen sıpattalady, olar as qorytý joldarynyń kez kelgen bóliminde paıda bolýy múmkin, biraq, toq ishektiń sońǵy bóliginde (tik ishekte) jıi kezdesedi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"80\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń asa keń taralǵan túrleri\r\n\r\n* __Dıvertıkýlez.__ Dıvertıkýlezi bar adamdardyń toq isheginde qalta tárizdi tompaıǵan tustar qalyptasady. Negizinen, aýrý sımptomsyz ótedi jáne naýqastardyń kópshiligi ózderiniń aýyrǵandyǵyn bilmeýi múmkin.\r\n* __Dıvertıkýlıt.__ Aýrý qaltalardyń juqpalanýy jáne qabynýy kezinde damıdy. Dıvertıkýlıttiń sımptomdaryna ishtegi jiti aýyrsyný, qyzba, júrek aınýy, ish qatýy nemese ish ótýi jatady. Sırek bolatyn sımptomdaryna qusý jáne jıilegen, aýyrsynǵan nesep júrýi jatady. Aýyrsyný kóbinese, ishtiń tómengi sol jaq bóliginde shoǵyrlanady. Dıvertıkýlıttiń asqynýyna ishektiń túınelisi jáne prerforatsııasy jatady. \r\n* __Dıvertıkýlıarlyq qan ketýi.__ Dıvertıkýlıarlyq qan ketýi dıvertıkýlıarlyq qaltashanyń qasyndaǵy qantamyrynyń zaqymdanýynda paıda bolady. Nájis júrgende qan bolýy múmkin. Eger ózińizde rektaldyq (tik ishektik) qan ketýine kúmánińiz bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Bul aýrýdyń paıda bolýyna kim jáne nelikten beıim?__\r\n\r\nDıvertıkýlıt áıelderde de, erlerde de kezdesedi, kóbinese 40 jastan asqanda. Aýrý taǵam talshyqtaryn jetkiliksiz tutynǵanda týyndaıdy. Talshyqty az tutynǵanda ish qatýy oryn alady. Ish qatýy ishektiń qabyrǵasynda qysymnyń artýyna yqpal etedi. Bul qysym dıvertıkýlıarlyq qaltashanyń qalyptasýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dáriger dıvertıkýlıtti qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nDáriger aýrýdy anyqtaý úshin ish aýmaǵyn aýyrsyný bolýyna zertteıdi, ishektiń jumysy, emdám jáne qabyldaıtyn dárilik preparattar týraly surastyrady.  Dıvertıkýlıtti anyqtaý úshin dáriger keıbir tekseris túrlerin taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\n* __Barıı qoldanylýymen klızma. __Bul zertteý úshin rentgenkontrastylyq suıyqtyqpen (suıyqtyq tik ishekke engiziledi) klızma jasalady.\r\n* __Sıgmoıdoskopııa.__ Bul tekserýdi ótkizý úshin naýqastyń tik ishegine jińishke, ıkemdi, qýys, ushynda jaryq kózi bar tútik engiziledi. Tútik asa kishkentaı beınekameramen qosylǵan, ol arqyly dáriger tik ishekti jáne toq ishektiń sońǵy bólimderi kórinedi.\r\n* __Kolonoskopııa. __Zertteýdiń aldynda naýqasqa dárilik preparat beriledi, ol naýqastyń bosańsyp, jeńil uıqyǵa ketýine múmkindik beredi. Odan keıin tik ishekke jińishke ıkemdi, beınekameraǵa qosylǵan tútik engiziledi. Bul dárigerge toq ishektiń óne boıyn zertteýge múmkindik beredi. Kolonoskopııa  jaǵymsyz, biraq, aýyrsynbaıtyn em-shara.\r\n* __Kompıýterlik tomografııa.__ Bul tekserý rentgendik kórneki etýdiń túrleriniń biri, ol dárigerge as qorytý joldarynyń tompaıǵan (qaltashalar), juqpalanǵan nemese qabynǵan tustaryn kórýge múmkindik beredi.\r\n\r\n Keıde dıvertıkýlıt basqa aýrýdy tekserý kezinde nemese kolorektaldyq qaterli isikke jáne as qorytý joldarynyń basqa máselelerin anyqtaýǵa skrınıng kezinde kezdeısoq tabylady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıvertıkýlıt qalaı emdeledi?__\r\n\r\nDıvertıkýlıt kezinde juqpalaný jáne qabyný qaltalarynyń aldyn alý úshin dáriger naýqasqa taǵamǵa talshyǵy bar ónimderdi kóbirek tutynýdy, suıyqtyqty kóp ishýdi, jáne udaıy sportpen shuǵyldanýdy usynady.\r\n\r\nAýrýdyń jeńil ótýinde dáriger antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq, bolashaqtaǵy máselelerdiń aldyn alý úshin dáriger naýqasqa taǵamǵa talshyǵy bar ónimderdi kóbirek tutynýdy, suıyqtyqty kóp ishýdi, jáne udaıy sportpen shuǵyldanýdy usynady.\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń aýyr ótýinde nemese dıvertıkýlıarlyq qan ketýi oryn alǵanda toq ishektiń zaqymdanǵan bóligin jáne qaltashalaryn alyp tastaý úshin operatıvtik aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrýdyń aldyn alý sharalary bar ma?__\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń aldyn alý úshin talshyǵy mol emdám ustaný qajet. Ratsıonǵa jemis-jıdekti, tutas dándi ónimderdi engizip, talshyqtyń kólemin arttyrýǵa bolady. Sonymen qatar, mindetti túrde suıyqtyqty kóp ishý jáne udaıy sportpen shuǵyldaný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Dıvertıkýlıttiń ýshyǵýynyń aldyn alý úshin ómir saltyn qalaı ózgertý qajet?\r\n* Dıvertıkýlıt toq ishektiń qaterli isiginiń nemese basqa aýrýdyń sımptomy ma?\r\n* Dıvertıkýlıttiń bolýy kolorektaldyq qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady ma?\r\n* Dıvertıkýlıtti emdeý úshin dáriler bar ma?\r\n* Dıvertıkýlıtti operatıvtik emdeý qajet pe? Basqa nusqalary bar ma?','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(979,'','Ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs','','','qz','s','',0,'',4435,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531908480,1563444480,1531908779,'Ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs (quıymshaqtyq epıtelıılik jol, pılonıdaldyq sınýs) – bul segizkóz aýmaǵyndaǵy maıly talshyqta  teri astyndaǵy tar tútik túrinde kórinetin jáne bókse arasyndaǵy ortańǵy syzyq boıynsha bir nemese birneshe sańylaýmen ashylatyn aýrý.\r\n\r\nSınýstyń uzyndyǵy: 2 - 10 sm bolýy múmkin, teri astyndaǵy talshyqta aıaqtalady jáne quıymshaqpen tikeleı baılanysty emes. Quıymshaqtyq epıtelıılik joldyń ishki betinde túkter, ter jáne maı bezderi bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__ Jalpy aqparat__\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs (quıymshaqtyq epıtelıılik jol, pılonıdaldyq sınýs) – bul segizkóz aýmaǵyndaǵy maıly talshyqta  teri astyndaǵy tar tútik túrinde kórinetin jáne bókse arasyndaǵy ortańǵy syzyq boıynsha bir nemese birneshe sańylaýmen ashylatyn aýrý.\r\n\r\nSınýstyń uzyndyǵy: 2 - 10 sm bolýy múmkin, teri astyndaǵy talshyqta aıaqtalady jáne quıymshaqpen tikeleı baılanysty emes. Quıymshaqtyq epıtelıılik joldyń ishki betinde túkter, ter jáne maı bezderi bolady.      \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"81\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs kelesi túrde bolýy múmkin:\r\n\r\n·         pılonıdaldyq abstsess (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqta irińdeý)\r\n\r\n·         pılonıdaldyq kısta (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqtaǵy teriniń damýynyń anomalııasy)\r\n\r\n·         pılonıdaldyq sınýstyq túıin (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqtaǵy kıstozdyq qýystyń túzilýi)\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__ Sebepteri__\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýstyń paıda bolý sebepteri tolyq anyqtalmaǵan. Birqatar zertteýshiler bul aýrýdy týa bitken sanaıdy, embrıonnyń ósýi barysynda quıymshaqtyń damýynyń tolyq emes tsıkline baılanysty. Basqa ǵalymdar bul jaǵdaı bókse arasyndaǵy qyrtysta teri  astyna óse bastaıtyn túkterge baılanysty týyndaıdy dep sanaıdy.\r\n\r\nBul aýrý jıi baıqalady:\r\n\r\n·         erlerde\r\n\r\n·         artyq salmaǵy bar adamdarda\r\n\r\n·         atalǵan aýmaqtaǵy jaraqattan nemese titirkenisten\r\n\r\n·         teride shamadan artyq túktený bolatyn adamdarda\r\n\r\n·         kóp otyratyn adamdarda\r\n\r\n·         qysatyn kıim kıetin adamdarda.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n __Sımptomdary__\r\n\r\n·         quıymshaq aýmaǵynda iriń aǵýy\r\n\r\n·         naýqas otyratyn aýmaǵynyń isinýi\r\n\r\n·         quıymshaqtyń qasyndaǵy aýmaqta isiný, qyshý, jergilikti temperatýranyń artýy\r\n\r\n·         dene temperatýrasynyń artýy, álsizdik, jalpy nashar seziný\r\n\r\n·         bir nemese birneshe sańylaýdyń bolýy, olardan túkter shyǵyp turady, basqanda suıyqtyq shyǵady.\r\n\r\nAýrý sımptomsyz ótýi múmkin, bul jaǵdaıda bókse arasyndaǵy qyrtysta shaǵyn shuńqyr ǵana baıqalady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrý dárigerdiń qaraýy qaraýy kezinde anyqtalady. Dáriger kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n·         bókse aýmaǵynda teride kórinetin ózgerister bar ma?            \r\n\r\n·         Bókse aýmaǵynda irińdeý baıqalady ma?\r\n\r\n·         Basqa shaǵymdaryńyz bar ma?\r\n\r\nKeıde zaqymdanǵan aýmaqtyń kompıýterlik tomografııasy ótkiziledi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs qaýipti sımptomdardy týyndatpasa, emdeýdi qajet etpeıdi.\r\n\r\nPılonıdaldyq abstsessti ashyp, shaıyp, antıbakterıaldyq quraldarmen óńdeý qajet.  Antıbıotıkter aýrý aıqyn bolsa qoldanylady, eger ınfektsııa teriniń basqa aýmaǵyna taralatyn bolsa.\r\n\r\nQuıymshaqtyq epıtelıılik joldy joıý boıynsha basqa hırýrgııalyq operatsııalarǵa jatady:\r\n\r\n·         terini almastyrý\r\n\r\n·         Qaıta paıda bolǵan abstsessti joıý boıynsha hırýrgııalyq operatsııa.\r\n\r\n ınfektsııanyń aldyn alý úshin zaqymdanǵan aýmaqty taza ustap, udaıy túkterdi alyp tastap otyrsa, jaǵdaı jaqsarady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń túri men emdeýdiń barysyna baılanysty ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs ádette, 4-10 apta ishinde ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBókse arasyndaǵy aýmaqta  kelesilerdi baıqasańyz dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         aýyrsyný\r\n\r\n·         isiný\r\n\r\n·         qyzarý\r\n\r\n·         irińdeý\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýstyń aldyn alýdyń jalǵyz tásili  - ony joıý boıynsha ýaqytyly josparly hırýrgııalyq operatsııa.\r\n\r\nOperatsııadan keıin asqynýlardyń aldyn alý úshin usynylady:\r\n\r\n·         operatsııadan keıin úsh apta boıy otyrýǵa, aýyr kóterýge bolmaıdy\r\n\r\n·         tigisti alyp tastaǵannan keıin kúndelikti gıgıenalyq dýsh qabyldaý qajet (atalǵan aýmaqty shaıý qajet)\r\n\r\n·         operatsııadan keıin 6 aı boıy aıyna 2 ret operatsııa aýmaǵynda epılıatsııa ótkizý qajet\r\n\r\nqatty ortańǵy tigisi bar tar kıim kımeý (operatsııadan keıingi tyrtyqtyń jaraqatynyń aldyn alý úshin).','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(980,'','Endometrıoz','','','qz','s','',0,'',6135,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531975800,1563511800,1531976178,'\"Endometrıoz\"  termınimen jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýy atalady. Jatyrdyń silemeı qabaty endometrıı nemese endometroıdtyq tin atalady. Qalypty jaǵdaıda etekkir kezinde endometrııdiń ajyraýy ótedi.\r\n\r\nEndometrıı - jatyr qýysynyń  jabyndysy. Alaıda, endometrıoz kezinde jatyrdyń silemeı qabatynyń tini jatyr tútikteri arqyly analyq bezge, jambas qýysyna, qýyqqa nemese basqa aýmaqqa túsýi múmkin. Etekkir kezinde bul tin jatyrdyń silemeı qabaty sekildi qanaıdy. Bul úrdis ádette, aýyrsynady jáne jambas qýysynda tyrtyq tininiń túzilýine aparady.\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Endometrıoz degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Endometrıozdyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dáriger endmetrıozdy qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Endometrıoz qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý kýrsynyń uzaqtyǵy qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Operatıvtik emdeý týraly__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Etekkir toqtaý shaǵynda qandaı ózgerister bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Endometrıoz qaýipti me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Júktilik jóninde__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Endometrıoz degenimiz ne?__\r\n\r\n\"Endometrıoz\"  termınimen jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýy atalady. Jatyrdyń silemeı qabaty endometrıı nemese endometroıdtyq tin atalady. Qalypty jaǵdaıda etekkir kezinde endometrııdiń ajyraýy ótedi.\r\n\r\nEndometrıı - jatyr qýysynyń  jabyndysy. Alaıda, endometrıoz kezinde jatyrdyń silemeı qabatynyń tini jatyr tútikteri arqyly analyq bezge, jambas qýysyna, qýyqqa nemese basqa aýmaqqa túsýi múmkin. Etekkir kezinde bul tin jatyrdyń silemeı qabaty sekildi qanaıdy. Bul úrdis ádette, aýyrsynady jáne jambas qýysynda tyrtyq tininiń túzilýine aparady.\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"82\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyrdyń moıynnan joǵary ornalasqan keń bóligi jatyrdyń denesi atalady. Kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi jatyrdyń túbi atalady. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵalasy eki qabattan turady. Ishki qabaty endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etten turady jáne mıometrıı atalady.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde ár aı saıyn endometrııdiń qalyńdaýy ótedi, bul jatyrdyń júktilikke daıyndyǵymen baılanysty. Eger júktilik ornamasa, endometrııdiń qalyń syrtqy qabaty ajyraıdy jáne qynap arqyly qan uıyndysymen birge syrtqa shyǵady. Bul etekkir atalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Endometrıozdyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nEndometrıozdy anyqtaý óte qıyn. Eger jynystyq qatynas kezinde nemese etekkirdiń birinshi kúnderinde kúshti aýyrsyný bolsa, belde nemese tik ishek aýmaǵynda aýyrsyný bolsa, bul endometrıozdyń saldarynan bolýy múmkin. Bul sımptomdardyń bolýynyń ózinde dáriger naýqasta endometrıoz bolýyna senimdi bolmaıdy. Mundaı aýyrsynýlardyń sebebi kóptegen aýrýlarǵa tán bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dáriger endmetrıozdy qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, aýrýdyń sımptomdary týraly suraıdy. Dáriger sımptomdardyń sebebi – endometrıoz ekendigi týraly kúmándanǵanymen, oǵan anyq kóz jetkizý úshin laparoskopııa jasaý qajet. Bul dárigerge jatyrdyń qýysyn zertteýge múmkindik beredi. Em-sharany oryndaý úshin teride kishkene tilik jasalyp, ol arqyly ish qýysyna jińishke tútik engiziledi. Dáriger shaǵyn kamerany paıdalanyp, endometrıoz oshaqtary bolýyn qaraı alady. Bul em-shara kezinde jalpy narkoz beriledi, naýqas aýyrsynýdy sezbeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Endometrıoz qalaı emdeledi?__\r\n\r\nBirqatar dáriler aýyrsynýdy basady. Atsetamınofen nemese ıbýprofen sekildi preparattardy qabyldaýyńyzǵa bolady.\r\n\r\nKeıde gormondar deńgeıin retteý úshin uryqtanýǵa qarsy tabletkalar taǵaıyndalady. Kómektesetin taǵy bir preparat – áseri uzartylǵan progesteron (ol uryqtanýǵa qarsy preparat retinde de qoldanylady).\r\n\r\nEndometrıozdy emdeýdiń taǵy bir dárilik preparaty – danazol jáne gonadotropın – relızıng – gormonnyń analogi (GnRG). Olardyń áser etý mehanızmi etekkirdi tejeýinde. Olardy qoldanǵanda áıelder etekkir kezindegi sımptomdarǵa uqsas janama áserin sezinedi, mysaly, ysyný jáne inshek ishiniń qurǵaqtyǵy. Danazol  bettegi bóritkenge jáne túktenýge aparýy múmkin. Keıde GnRG analoginiń janama áseri  estrogeni bar preparattardy qatar qoldanǵanda ótedi.\r\n\r\nAromatazany tejeýshiler, mysaly, ekzemestan jáne letrozol, bul emdeý osyǵan deıin tájirıbelik sanalyp keldi, biraq, shaǵyn zertteýlerde jaqsy nátıje bergen. Aromatazany tejeýshilerdi qabyldaǵanda, joǵaryda keltirilgen preparattardyiń biri qosymsha taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý kýrsynyń uzaqtyǵy qandaı?__\r\n\r\nUryqtanýǵa  qarsy tabletkalardy,  danazoldy jáne GnRG analogin qoldanyp emdeý kýrsynyń uzaqtyǵy 6-9 aı aralyǵynda bolady. Bul kezde aýyrsyný azaıyp, jaǵdaı jaqsarady. Biraq, dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatqanda aýyrsyný qaıtadan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Operatıvtik emdeý týraly?__\r\n\r\nEndometrıozdy emdeý úshin hırýrgııalyq emdeý de qoldanylady. Operatsııa kezinde (nemese dıagnostıkalyq laparoskopııa kezinde) dáriger jatyrdan tys shoǵyrlanǵan endometrıı tinderin alyp tastaıdy. Aýyr endometrıoz kezinde dáriger gısterektomııany usynady, bul operatsııa kezinde jatyr, keıde analyq bezder de tolyǵymen alynady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Etekkir toqtaý shaǵynda qandaı ózgerister bolady?__\r\n\r\nKóptegen áıelderde endometrıoz etekkir toqtaý shaǵynda joıylady. Oǵan deıin endometrıozdyń sımptomdarymen kúresýge dárilik preparattar jáne hırýrgııalyq emdeý kómektese alady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Endometrıoz qaýipti me?__\r\n\r\nKeıbir zertteýler endometrıozdy analyq bezdiń qaterli isiginiń qaýip faktory ekendigin kórsetken. Bul aýrý kezinde bala kóterýde de máseleler bolady.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME} \r\n__Júktilik jóninde__\r\n\r\nEndometrıozy bar áıelderde uryqtanýda máseleler bolady. Keıbireýler úshin uzaq ýaqyt boıy uryqtanýda máseleler bolady. Keıbirine bedeýlikti emdeýdiń hırýrgııalyq jáne / nemese basqa emdeýleri qajet bolady.  Eger naýqasta endometrıoz bolsa, jáne júktilikti josparlaıtyn bolsa, dáriger ony kópke keıin qaldyrmaýdy aıtady, sebebi, jas artqan saıyn endometrıoz da ýshyǵyp, júktilik múmkindigi azaıady.\r\n\r\nÁdette, endometrıoz sımptomdary júktilikte joıylady.  \r\n\r\nEndometrıozdy emdeý kýrsyn ótip júrgende júktilikke ruqsat etilmeıdi. Bul kýrstan keıin júkti bolǵyńyz kelse, bul preparattar júktilik múmkindigin arttyrmaıdy. Eger emdeý kýrsynan keıin júktilikti josparlamaıtyn bolsańyz, uryqtanýǵa qarsy preparattardy qabyldaýdy jalǵastyrýyńyz qajet.','student_k',57,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(981,'','Endometrıt','','','qz','s','',0,'',4698,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531976160,1563512160,1531977374,'Endometrıt – jatyrdyń silemeı qabatynyń qabynýy. Bul aýrýdyń endometrıozdan aıyrmashylyǵy bar.\r\n\r\nEndometrıttiń sebepteri - ınfektsııalar, mysaly, hlamıdıoz, gonoreıa, týberkýlez, nemese qalypty jaǵdaıda inshekte kezdesetin bakterııalardyń birneshe túriniń birigýinde týyndaýy múmkin. Kópshilik jaǵdaıda endometrıt ózdiginshe bolatyn túsikte, uzaq bosanýda nemese kesar tiliginen keıin paıda bolady.\r\n\r\nEndometrıttiń damý qaýpi jatyr qýysyn zertteý boıynsha dıagnostıkalyq sharalardy ótkizýden keıin artady. Mysaly, dılatatsııa jáne kıýretaj (jatyr moınyn keńeıtý jáne jatyrdyń silemeı qabatyn tazartý), gısteroskopııa jáne jatyr ishilik quraldardy ornatý (VMÝ).\r\n\r\nEndometrıt  basqa gınekologııalyq ınfektsııalarmen qatar paıda bolýy múmkin, mysaly, jiti salpıngıt, jiti tservıtsıt jáne jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (IPPP).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEndometrıt – jatyrdyń silemeı qabatynyń qabynýy. Bul aýrýdyń endometrıozdan aıyrmashylyǵy bar.\r\n\r\n{img fileId=\"83\" thumb=\"box\"}{img type=\"fileId\" fileId=\"83\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Endometrıt – jatyrdyń silemeı qabatynyń ınfektsııalyq qabynýy.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nEndometrıttiń sebepteri - ınfektsııalar, mysaly, hlamıdıoz, gonoreıa, týberkýlez, nemese qalypty jaǵdaıda inshekte kezdesetin bakterııalardyń birneshe túriniń birigýinde týyndaýy múmkin. Kópshilik jaǵdaıda endometrıt ózdiginshe bolatyn túsikte, uzaq bosanýda nemese kesar tiliginen keıin paıda bolady.\r\n\r\nEndometrıttiń damý qaýpi jatyr qýysyn zertteý boıynsha dıagnostıkalyq sharalardy ótkizýden keıin artady. Mysaly, dılatatsııa jáne kıýretaj (jatyr moınyn keńeıtý jáne jatyrdyń silemeı qabatyn tazartý), gısteroskopııa jáne jatyr ishilik quraldardy ornatý (VMÝ).\r\n\r\nEndometrıt  basqa gınekologııalyq ınfektsııalarmen qatar paıda bolýy múmkin, mysaly, jiti salpıngıt, jiti tservıtsıt jáne jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (IPPP).\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•        Ishtiń tómengi bólimindegi kebý nemese isiný\r\n\r\n•        Inshekten etekkirge baılanysty emes qan ketýi\r\n\r\n•        Inshekten dertti bólinister shyǵýy\r\n\r\n•        Ish bosatýda jaǵymsyz seziný (ish qatýy)\r\n\r\n•        qyzba (38-400 S)\r\n\r\n•        jalpy álsizdik, úreılený sezimi\r\n\r\n•        Ishtiń tómengi bólimindegi aýyrsyný (jatyr aýmaǵyndaǵy aýyrsyný)\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger, medıtsınalyq jáne gınekologııalyq tekserýdi ótkizedi. Ishtiń tómengi bóligi saýsaqpen basqanda sezimtal bolýy múmkin. Ishektiń jıyrylýy báseńdeýi múmkin. Jatyrdy gınekologııalyq  tekserý kezinde jatyr moıny ustaǵanda aýyrsynýy múmkin. Jatyr moınynan bólinis baıqalýy múmkin.\r\n\r\nDıagnostıka ádister:\r\n\r\n•        hlamıdıoz, gonoreıa jáne basqa ınfektsııalardy anyqtaý úshin jatyr moınynan materıaldy bakterıologııalyq zertteý  \r\n\r\n•        Endometrıaldyq bıopsııa\r\n\r\n•        SOE (erıtrotsıtterdi shógý jyldamdyǵy)\r\n\r\n•        Laparoskopııa\r\n\r\n•        Leıkotsıtter sany\r\n\r\n•        Inshekten juǵyndy (qandaı da bir ózgeristerdi anyqtaý úshin mıkroskopııalyq zertteý)\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEndometrıttiń asqynýynyń aldyn alý úshin antıbakterıaldyq emdeý taǵaıyndalady. Eger antıbakterıaldyq emdeý jergilikti ótkizilse (gınekologııalyq sharalar barysynda), emdeýdiń tolyq kýrsyn ótip, qabynýdyń ótkendigine kóz jetkizý qajet.\r\n\r\nBosanýdan keıin paıda bolǵan endometrıttiń aýyr ótýinde naýqas aýrýhanaǵa jatqyzylýy qajet.\r\n\r\nQosymsha emdeý:\r\n\r\n•        Kóktamyr arqyly suıyqtyqtar quıylýy\r\n\r\n•        Demalý.\r\n\r\nEger aýrý jynystyq jolmen beriletin ınfektsııadan týyndasa, naýqastyń jynystyq qatynastaǵy seriktesterin qosa tekserý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAntıbakterıaldyq preparattarmen durys jáne ýaqytyly emdegende endometrıtti emdep, jazýǵa bolady. Emdelmegen jaǵdaıda endometrıt aýrýdyń aýyr ótýine jáne gınekologııalyq asqynýǵa, reprodýktıvtik qyzmettiń buzylysyna aparyp, densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyna teris áser etedi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n•        Bedeýlik\r\n\r\n•        Pelvıoperıtonıt (jambas qýysy aýmaǵyndaǵy ınfektsııa)\r\n\r\n•        Jatyr aýmaǵyndaǵy jáne jambas qýysyndaǵy abstsestiń túzilýi\r\n\r\n•        Sepsıs\r\n\r\n•        Sepsıstik shok\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEndometrıttiń belgileri bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nEger sizde endometrıttiń aýyr sımptomdary bolsa jáne jaqynda bosanǵan bolsańyz, jatyrda hırýrgııalyq operatsııa jasalǵan bolsa, túsik nemese jasandy túsik bolsa, jatyr ishilik qural ornatylsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq  jolmen beriletin ınfektsııadan týyndaıtyn endometrıttiń aldyn alý sharalary:\r\n\r\n•        Ýaqytyly  dıagnostıka jáne ózińizdi, jynystyq qatynastaǵy seriktesińizdi durys jáne tolyqqandy emdeý.\r\n\r\n•        Prezervatıv qoldanýmen qaýipsiz jynystyq qatynas.\r\n\r\nEndometrıttiń damý qaýpi gınekologııalyq em-sharalardy oryndaýda, mysaly, bosanýda, jasandy túsikti, jatyr ishilik quraldy ornatýda zararsyzdyqty qadaǵalaýda azaıady.\r\n\r\nEndometrıttiń jáne basqa ınfektsııalardyń aldyn alý úshin kesar tiligi operatsııasynyń jáne basqa operatıvtik aralasýdyń aldynda antıbakterıaldyq preparattar taǵaıyndalady. ','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(982,'','Enterobıoz (ishekqurtymen juqpalaný)','','','qz','s','',0,'',2790,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531977720,1563513720,1531978313,'Enterobıoz –  ishekqurttardan  týyndaǵan adamnyń parazıttik aýrýy.\r\n\r\nIshekqurttar  - kóbinese, balalarda bolatyn ishek parazıtteri.\r\n\r\nAýrýǵa kóbinese, balalar ushyraıdy. Tek aýrý adamnan juqtyrýǵa bolady.\r\n\r\nAdam ishekqurtty  olardyń jetilgen jumyrtqasy taǵammen aýzyna nemese shańmen ishine túskende juqtyrady. Enterobıozǵa ushyraǵan adam saýsaǵy lastanǵanda ózine-ózi juqtyrady (naýqastar aınalshyqtyń mańyndaǵy terini qasıdy, sebebi kúshti qyshý mazaılaıdy).\r\n\r\nNaýqastyń terisinde ishekqurttyq analyǵy salǵan jumyrtqalar 4-6 saǵattan keıin jetiledi de adam juqpaly bolady. jumyrtqalar tósekke jáne naýqastyń ish kıimine, úıdegi jáne jumys ornyndaǵy zattarǵa túsedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__                                 \r\n\r\nEnterobıoz –  ishekqurttardan  týyndaǵan adamnyń parazıttik aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"84\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nIshekqurttar  - kóbinese, balalarda bolatyn ishek parazıtteri.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAýrýǵa kóbinese, balalar ushyraıdy. Tek aýrý adamnan juqtyrýǵa bolady.\r\n\r\nAdam ishekqurtty  olardyń jetilgen jumyrtqasy taǵammen aýzyna nemese shańmen ishine túskende juqtyrady. Enterobıozǵa ushyraǵan adam saýsaǵy lastanǵanda ózine-ózi juqtyrady (naýqastar aınalshyqtyń mańyndaǵy terini qasıdy, sebebi kúshti qyshý mazaılaıdy).\r\n\r\nNaýqastyń terisinde ishekqurttyq analyǵy salǵan jumyrtqalar 4-6 saǵattan keıin jetiledi de adam juqpaly bolady. jumyrtqalar tósekke jáne naýqastyń ish kıimine, úıdegi jáne jumys ornyndaǵy zattarǵa túsedi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"86\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nEnterobıozdyń  negizgi sımptomdary:\r\n\r\n·         aınalshyq mańyndaǵy qyshý;\r\n\r\n·         Mazasyz uıqy;\r\n\r\n·         sharshaý;\r\n\r\n·         tábet pen salmaq joǵaltý;\r\n\r\n·         túnde nesep ustamaý.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEnterobıozdy anyqtaý úshin ishekqurt jumyrtqalaryn tabý qajet, onyń kórinisi – ishek buzylysy jáne aınalshyq mańyndaǵy qyshý.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"85\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nishekqurt jumyrtqalaryn mıkroskoppen kórýge bolady.\r\n\r\nEnterobıozdy anyqtaý úshin Grehem ádisin qoldanyp, zertteý qajet, ol úshin jabysqaq lenta qoldanylady. ishekqurt jumyrtqalaryn tyrnaq astynan alǵan juǵyndydan da tabýǵa bolady. ishekqurttardyń  qozǵalatyn eresek analyǵyn naýqastyń nájisiniń betinen kórýge bolady.  \r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEnterobıoz ádette parazıtterge qarsy dárilerdi qoldanýmen tolyq jazylady. Mundaı preparattar dárihanada erkin satylady.\r\n\r\nÁdette, dárimen emdeý kýrsy 2 aptadan keıin qaıtalanady, qaıta juqtyrýdyń aldyn alý úshin.\r\n\r\nNaýqastar preparatty qabyldaý kezinde gıgıena tártibin qatań qadaǵalaýy tıis.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nenterobıoz tabysty emdeledi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDereý dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         eger ózińizde nemese balańyzda aýrýdyń joǵaryda atalǵan sımptomdary baıqalsa.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAldyn alý sharalary - gıgıena tártibin qatań qadaǵalaý, naýqastarmen qatar olarmen qarym-qatynastaǵy adamdarǵa da. ','student_k',95,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(983,'','Entropıon (qabaqtyń ózgerýi)','','','qz','s','',0,'',4152,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531978440,1563514440,1531978880,'Entropıon nemese qabaqtyń ózgerýi – qabaqtyń bóliginiń nemese barlyq shetiniń ishine qaıyrylýy, osydan móldirqabyqqa kirpikter tıip turady. Móldirqabyq  – bul kóz uıasynyń aldyńǵy dóńesteý móldir bóligi. \r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol qýys jáne suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEntropıon nemese qabaqtyń ózgerýi – qabaqtyń bóliginiń nemese barlyq shetiniń ishine qaıyrylýy, osydan móldirqabyqqa kirpikter tıip turady. Móldirqabyq  – bul kóz uıasynyń aldyńǵy dóńesteý móldir bóligi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"87\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol qýys jáne suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__         \r\n                                                  \r\nEntropıon týa bitken bolýy múmkin, kóz uıasynyń qurylysy men bulshyq etiniń ornalasýynyń buzylýynda.\r\n\r\nJoǵarǵy qabaqtyń qaıyrylýy tek týa bitken bolady jáne tuqym qýalaıtyn aýrýlarda baıqalady, mysaly, mıkroftalm, kóz uıasynyń ólshemi qalypty jaǵdaıdan kishi bolǵanda.  \r\n\r\nQabaqtyń tómengi jaǵynyń qaıyrylýy eresekterde kózdiń dóńgelek bulshyq etiniń jumysynda buzylys bolýynan – eriksiz jıyrylýynan nemese saldanýynan (jıyryla almaýynan), sondaı-aq, jaraqattyń, kúıiktiń nemese qabynýdyń saldarynan  konıýktıvanyń tyrtyqtanýynan paıda bolady.\r\n\r\nEntropıonnyń paıda bolýynyń qaýip faktoraly:\r\n\r\n* Egde jas (jasqa baılanysty kózdiń tómengi bóligin qorshaıtyn bulshyq etterdiń álsizdigi saldarynan damıdy)\r\n* Kózdiń jaraqaty\r\n* Kózdiń juqpaly aýrýlary\r\n* Kózdiń hımııalyq kúıigi\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Jas aǵýy\r\n* Qyzarý\r\n* Kózdegi jaısyzdyq jáne aýyrsyný\r\n* Kózge qum túskendeı sezim\r\n* Qyshý jáne kúıdirý sezimi\r\n* Kózdiń titirkenýi\r\n* Móldirqabyq zaqymdanǵanda kórýdiń nasharlaýy\r\n \r\nBalalarda qabaqtyń qaıyrylýy sımptomsyz ótedi jáne kózge másele týyndatpaıdy, sebebi, kirpikter óte jumsaq jáne kózge zaqym keltirmeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger qabaqtyń qaıyrylýyn naýqastyń qabaǵyn qarap, anyqtaı alady. entropıondy anyqtaý úshin eshqandaı qosymsha taldaý qajet emes.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nQuramynda jasandy kóz jasy bar tamshylar qoldanylady – olar qurǵaqtyqty joıýǵa jáne titirkený sezimin azaıtýǵa kómektesedi. Kózdiń qabynýy bolýynda dárigerdiń taǵaıyndaýymen bakterııaǵa qarsy tamshylar qoldanylady.\r\n\r\nQabaqtyń ornalasýyn túzeıtin hırýrgııalyq operatsııalar tıimdi bolady. Olar kózdiń dóńgelek bulshyq etiniń álsizdiginde, saldanýynda, túıilýinde jáne konıýktıvanyń tyrtyqtanýynda qoldanylady. Operatsııa kózdiń dóńgelek bulshyq etiniń jáne teri bólikshesiniń kesilýimen oryndalady, osylaısha, qabaq qaıyrylmaıtyn etilip, durys ornalastyrylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÁdette, entropıondy ýaqytyly anyqtaýda jáne emdeýde asqynýsyz, tez emdeledi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nKózdiń qurǵaqtanýy jáne titirkenýi kelesi qaýiptiń paıda bolýyn arttyrady:\r\n\r\n* Kózdiń móldirqabyǵynyń zaqymdanýy – kórýdiń nasharlaýy nemese kórýdi joǵaltý\r\n* Kózdiń móldirqabyǵynda oıyqjaranyń paıda bolýy\r\n* Kózdiń ınfektsııasy\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kóriný qajet, eger:\r\n\r\n* Qabaqtaryńyz ishine qaıyrylǵanda\r\n* Kózde ylǵı bógde zat turǵandaı sezinýde\r\n* Kózde aýyrsyný bolady\r\n* Kúrt kórý nasharlasa\r\n* Kóz kenetten qyzarǵanda\r\n* Kóz jaryqqa tym sezimtal bolǵanda\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda qabaqtyń qaıyrylýynyń aldyn alýǵa bolady. Alaıda, emdeý asqynýdyń qaýpin azaıtady.','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(984,'','Epıdemııalyq parotıt','','','qz','s','',0,'',4674,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531979040,1563515040,1531979434,'Epıdemııalyq parotıt (boryqtaný dep te atalady)  - vırýstyq aýrý, qulaq mańaıyndaǵy silemeı beziniń qabynýyn jáne ulǵaıýyn týyndatady. Qulaq  mańaıyndaǵy silemeı bezi qulaq pen ıektiń arasynda ornalasady. Bul bezder tamaqty shaınaýǵa jáne jutýǵa kómektesetin silemeıdi óndiredi. Aýrýdyń aýyr ótýinde dertti úrdiske basqa aǵzalar da qamtylady. \r\n\r\nBoryqtanýǵa kóbinese, 2-12 jas aralyǵyndaǵy,  epıdemııalyq parotıtke qarsy egilmegen balalar ushyraıdy. Biraq, aýrý kez kelgen jasta paıda bolatyndyǵyn este ustaý qajet.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Epıdemııalyq parotıt degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Epıdemııalyq parotıttiń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Parotıt qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń aldyn alý sharalary bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Epıdemııalyq parotıt degenimiz ne?__\r\n\r\nEpıdemııalyq parotıt (boryqtaný dep te atalady)  - vırýstyq aýrý, qulaq mańaıyndaǵy silemeı beziniń qabynýyn jáne ulǵaıýyn týyndatady. Qulaq  mańaıyndaǵy silemeı bezi qulaq pen ıektiń arasynda ornalasady. Bul bezder tamaqty shaınaýǵa jáne jutýǵa kómektesetin silemeıdi óndiredi. Aýrýdyń aýyr ótýinde dertti úrdiske basqa aǵzalar da qamtylady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"88\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nBoryqtanýǵa kóbinese, 2-12 jas aralyǵyndaǵy,  epıdemııalyq parotıtke qarsy egilmegen balalar ushyraıdy. Biraq, aýrý kez kelgen jasta paıda bolatyndyǵyn este ustaý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nParotıttiń aıqyn belgisi – silemeı bezdiń isinýinen bolatyn bettiń isinýi. Bul isiný aýyrsynady jáne keıde aýrýdyń jalǵyz belgisi bolady. Isiný ádette, aýrýdyń ekinshi kúni paıda bolyp, 5-7 kún ishinde saqtalady. Aýrýdyń basqa da sımptomdary:\r\n\r\n* Bettegi aýyrsyný\r\n* qyzba, alǵashqy birneshe kúnde 39-40°S jetedi jáne 2-3 kún sozylady\r\n* qaltyraý\r\n* tábettiń bolmaýy\r\n* bas aýyrýy\r\n* tamaqtyń aýyrýy\r\n* samaı tusynyń nemese ıektiń isinýi\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet?__\r\n\r\nEpıdemııalyq parotıtti emdeıtin dáriler joq. Ol ózdiginshe 2 aptada ótedi. Vırýstyq ınfektsııa bolǵandyqtan, antıbıotıkter taǵaıyndalmaıdy.\r\n\r\nSırek jaǵdaılarda boryqtaný deneniń basqa bólikterine taraýy jáne basqa kúrdeli aýrýlarǵa aparýy múmkin. Bul kezde atalyq nemese analyq bezdiń, uıqybeziniń jáne mıdyń isinýi paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, estimeýge jáne menıngıtke (julyn men mıdyń qabyǵynyń qabynýy) aparýy múmkin. Júkti áıelderde keıde túsikke aparýy múmkin. Kelesi sımptomdar bolsa, dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* kúshti bas aýyrýy\r\n* jelke bulshyq etiniń siresýi\r\n* kózdiń qyzarýy\r\n* uıqy basýy\r\n* ishtiń aýyrsynýy\r\n* qusý\r\n* atalyq bezdegi aýyrsyný jáne isiný\r\n \r\nBoryqtaný bar ekendigine kúmán bolsa, júkti áıelder qandaı da bir sımptomdar bolmasa da dárigerge kórinýi qajet.\r\n\r\nQurysý paıda bolsa, dereý jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Epıdemııalyq parotıttiń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nBoryqtaný juqpalanǵan silemeımen taralatyn vırýstan týyndaıdy. Bul vırýs sýyq tııý sekildi taralatyndyǵyn bildiredi. Mysaly, juqpalanǵan adam qasyńyzda bolsa, nemese ol ustaǵan zatty ustasańyz, jáne boryqtanýǵa qarsy egilmegen bolsańyz, aýrýdy juqtyrýyńyz múmkin. Ádette, aýrýdyń sımptomdary vırýspen qatynastan keıin 12-24 kún ótkende baıqalýy múmkin. Bul - ınkýbatsııalyq kezeńi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Parotıt qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEger ózińiz nemese balańyz boryqtanýǵa shaldyqsa, ınfektsııanyń ózdiginshe ótýin tek baqylaý ǵana múmkin. Jaısyzdyqty jeńý úshin keıbir sharalardy oryndaýǵa bolady:\r\n\r\n* Isingen jaqtarǵa salqyn nemese jylýdy basý.\r\n* Aýyrsynýdy jáne isinýdi basý úshin atsetamınofen nemese ıbýprofen qabyldaý. 18 jasqa deıingi balalarǵa aspırın berýge bolmıaıdy, ol Reıe sındromynyń damýyna aparýy múmkin. Sındrom Reıe – kúrdeli aýrý, ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\n* Organızmniń sýsyzdanýyn boldyrmas úshin suıyqtyqty kóp ishý qajet.\r\n* Muqııat shaınaýdy qajet etpeıtin, jumsaq asty jeńiz.\r\n* Silemeıdiń bólinýin arttyratyn qyshqyl ónimdi tutynýdan alshaq bolyńyz (mysaly, tsıtrýstylar).\r\n* Tamaqty jyly tuzdy sýmen kúnine birneshe ret shaıyńyz.\r\n* Jemistik balmuzdaqty jep kórińiz, tamaqtyń titirkenýin basý úshin.\r\n* Atalyq bezdiń isinýinde umany ustap turý úshin arnaıy tańǵyshty kıip júrý qajet. Muzdy paketti basý aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi. Bedeýlik sekildi asqynýy sırek kezdesedi.\r\n* Sımptomdardyń paıda bolǵan alǵashqy 5 kúninde qoǵamdyq jerler men tyǵyz qatynastan alshaq bolyńyz. Bul kezde asa juqpaly bolasyz.\r\n \r\nÁdette, ómirinde bir ret boryqtanýmen aýyrǵan adamda ómirlik ımmýnıtet qalyptasady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń aldyn alý sharalary bar ma?__\r\n\r\nIá. Qyzamyqqa, qyzylshaǵa jáne epıdemııalyq parotıtke qarsy biriktirilgen vaktsına boryqtaný aýrýyna shaldyǵýdy 80-90%-ǵa azaıtady. Vaktsınanyń eki mólsherlemesi tıimdi. Bul biriktirilgen vaktsına 12-15 aılyq sábılerge salynady. Eger sábıler bir sebepti egilmese, 4-6 nemese 11-12 jasynda egilýi qajet. Eshqashan egilý kesh emes. Qoǵamdyq jerde nemese densaýlyq saqtaý salasynda jumys isteıtin bolsańyz, buryn egilmeseńiz, mindetti túrde egilýińiz qajet. Bul máseleler týraly árdaıym dárigerden keńes alýǵa bolady.','student_k',81,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(985,'','Epıdıdımıt','','','qz','s','',0,'',5919,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531979700,1563515700,1531980200,'Epıdıdımıt – bul atalyq bezdiń qosalqysynyń, atalyq bezdi uryq shyǵatyn jolmen qosatyn tútiktiń isinýi (qabynýy).\r\n\r\nAtalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar.\r\n\r\nEpıdıdımıt 19-35 jas aralyǵyndaǵy jas erlerdiń arasynda keń taralǵan. Bul áskerı qyzmetkerlerdiń arasynda aýrýhanaǵa kórinýdiń jıi sebebi.\r\n\r\nEpıdıdımıt ádette, bakterıaldyq ınfektsııanyń nesep shyǵaratyn kanaldan, qýyq asty bezinen nemese qýyqtan ótýinde paıda bolady.  Getero jynystyq qatynasty erlerdiń arasynda bul aýrýdy jıi týyndatatyn ınfektsııalar - gonoreıa jáne hlamıdıoz. Balalarda, egde jastaǵy erlerde, gomo jynystyq qatynasty erlerde aýrýdyń jıi qozdyrǵyshy – ishek taıaqshasy.\r\n\r\nTýberkýlez mıkobakterııasy epıdıdımıtti týyndatýy múmkin.  Ýreaplazma bakterııasy da bul aýrýdyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nEpıdıdımıttiń basqa sebebi – júrek yrǵaǵynyń buzylysyn emdeıtin, amıodaron atalatyn dárilik preparatty qabyldaý bolýy múmkin.','\r\n__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEpıdıdımıt – bul atalyq bezdiń qosalqysynyń, atalyq bezdi uryq shyǵatyn jolmen qosatyn tútiktiń isinýi (qabynýy).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"89\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Atalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nEpıdıdımıt 19-35 jas aralyǵyndaǵy jas erlerdiń arasynda keń taralǵan. Bul áskerı qyzmetkerlerdiń arasynda aýrýhanaǵa kórinýdiń jıi sebebi.\r\n\r\nEpıdıdımıt ádette, bakterıaldyq ınfektsııanyń nesep shyǵaratyn kanaldan, qýyq asty bezinen nemese qýyqtan ótýinde paıda bolady.  Getero jynystyq qatynasty erlerdiń arasynda bul aýrýdy jıi týyndatatyn ınfektsııalar - gonoreıa jáne hlamıdıoz. Balalarda, egde jastaǵy erlerde, gomo jynystyq qatynasty erlerde aýrýdyń jıi qozdyrǵyshy – ishek taıaqshasy.\r\n\r\nTýberkýlez mıkobakterııasy epıdıdımıtti týyndatýy múmkin.  Ýreaplazma bakterııasy da bul aýrýdyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nEpıdıdımıttiń basqa sebebi – júrek yrǵaǵynyń buzylysyn emdeıtin, amıodaron atalatyn dárilik preparatty qabyldaý bolýy múmkin.\r\n\r\nEpıdıdımıttiń paıda bolý qaýpi artady:\r\n\r\n·         Súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerdiń arasynda\r\n\r\n·         Jýyrda bolǵan hıýrgııalyq aralasýdan keıin nemese nesep joldaryndaǵy máselelerde\r\n\r\n·         Úrpi kateterin udaıy qoldanýda\r\n\r\n·         Prezervatıvsiz, birneshe seriktespen jynystyq qatynasta.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nEpıdıdımıt temperatýranyń sál artýynan, qaltyraý men atalyq bez aýmaǵynda aýyrlyq seziminen bastalýy múmkin. Birtindep, bul aýmaq qysymǵa sezimtal bola bastaıdy.\r\n\r\nEpıdıdımıttiń basqa sımptomdary:\r\n\r\n·         Sháýettegi qan\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý kanalynan bólindi (penıstyń ushynda)\r\n\r\n·         Ishtiń tómengi bóliginde nemese jambas qýysy aýmaǵynda jaısyzdyq\r\n\r\n·         Qyzba  \r\n\r\n·         Shaptaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         Atalyq bezdiń isinýi\r\n\r\n·         Sháýet shashý kezindegi aýyrsyný\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý kezindegi aýyrsyný jáne kúıdirý sezimi  \r\n\r\n·         Umanyń aýyrsynatyn isinýi\r\n\r\n·         Zaqymdanǵan jaqtaǵy shaptyń aýmaǵyndaǵy isiný, shıryǵý\r\n\r\n·         Atalyq bezdegi aýyrsyný, nájis shyǵarý kezinde kúsheıetin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nTekserý kezinde zaqymdanǵan jaqta qyzarý, shıryǵý, keıde umanyń isinýi de anyqtalady. Shıryǵý ádette, atalyq bezdiń shaǵyn bóliginde, qosalqynyń ornalasqan aýmaǵynda paıda bolady. \r\n\r\nSondaı-aq, shaptyń aýmaǵyndaǵy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy jáne penısten bólindi shyǵýy anyqtalýy múmkin. Rektaldyq zertteý kezinde qýyq asty beziniń ulǵaıýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nKelesi tekserýler taǵaıyndalýy múmkin:\r\n\r\n·         Qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n\r\n·         Ýltradybystyq dopplerografııa\r\n\r\n·         Atalyq bezdi skanerleý (radıonýklıdtik skanerleý)\r\n\r\n·         Neseptiń jalpy taldaýy qozdyrǵyshty anyqtaý úshin (neseptiń birneshe úlgilerin tapsyrý qajet bolady: bastapqy, ortańǵy úlesin, qýyq asty bezin ýqalaýdan keıin)\r\n\r\n·         hlamıdıoz jáne gonoreıaǵa tekserý.\r\n\r\nBul aýrýdy atalyq bezdiń buralýynan aıyra bilý qajet. Atalyq  bezdiń buralýy – shuǵyl hırýrgııalyq aralasýdy qajet etein aýrý.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDáriger ınfektsııany emdeý úshin dárilerdi taǵaıyndaıdy. Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar antıbıotıkterdi taǵaıyndaýdy qajet etedi. Jynystyq qatynastaǵy seriktesterińiz de emdelýi tıis. Aýyrsynýdy basatyn jáne qabynýǵa qarsy preparattar qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nAmıodarondy qabyldaýdan bolǵan epıdıdımıtti emdeý onyń mólsherlemesin azaıtýǵa nemese preparatty almastyrýǵa negizdeledi.\r\n\r\nNaýqastarǵa tósekte bolý tártibin qadaǵalaý qajet, umany joǵary ornalastyryp, oǵan muzy bar paketti basý qajet. Emdeý kýrsyn aıaqtaǵannan keıin qaıtadan dárigerge baryp, ınfektsııanyń tolyq emdelgendigine kóz jetkizý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEpıdıdımıt ádette antıbıotıkpen emdelgende ótedi. Jynystyq nemese reprodýktıvtik múmkindikter bul kezde tómendemeıdi. Degenmen, aýrý qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nEmdeý bolmasa, nemese basqa jaǵdaılarda aýrý sozylmaly túrge kóshýi múmkin. Sozylmaly barysynda isiný bolmaıdy, biraq, naýqas udaıy aýyrsynýdy sezinedi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýy__\r\n\r\nAýrýdyń asqynýlary:\r\n\r\n·         umanyń abstsessi\r\n\r\n·         Sozylmaly epıdıdımıt\r\n\r\n·         Umada sańylaý qalyptasýy\r\n\r\n·         Qannyń jetkiliksiz kelýinen atalyq bezdiń tininiń tirshiligin joıýy (atalyq bez ınfarkti)\r\n\r\n·         Bedeýlik\r\n\r\nUmadaǵy jiti aýyrsyný shuǵyl medıtsınalyq kómekti talap etedi. Bul kezde dárigerdiń shuǵyl keńesi qajet.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEpıdıdımıttiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz. Kenetten nemese jaraqattan atalyq bezde kúshti aýyrsyný paıda  bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginińiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdy erte anyqtaý jáne ınfektsııalardy emdeý arqyly epıdıdımıttiń asqynýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\nEpıdıdımıt paıda bolý qaýpi bar operatsııalardyń aldynda dáriger antıbıotık taǵaıyndaýy múmkin. Qaýipsiz jynystyq qatynas (jynystyq qatynastaǵy bir ǵana seriktes, prezervatıv qoldaný) jynystyq jolmen berilgen aýrýlardan bolǵan epıdıdımıttiń aldyn alýǵa kómektesýi múmkin.\r\n\r\n \r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001279.htm\r\n\r\n \r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',93,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(986,'','Epılepsııa','','','qz','s','',0,'',10759,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531980960,1563516960,1531981626,'Epılepsııa – qurysý ustamalarymen (bulshyq ettiń eriksiz jıyrylýy) qosarlanatyn mıdyń belsendiliginiń buzylysy. Aýrýǵa qaıtalanatyn ustamalar tán. Bul ustamalar deneniń qandaı da bir bóliginiń qysqa merzimdi eriksiz qurysýy túrinde (partsıaldyq qurysý) nemese búkil dene boıy (jalpy qurysý) jáne keıde esten tanýmen jáne ishek nemese qýyq qyzmetin baqylaýdy joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\nBul kórinister mı jasýshalary tobynda artyq elektr zarıadtarynyń nátıjesi. Mundaı zarıadtar mıdyń túrli bólikterinde paıda bolýy múmkin. Ustamalar estegi azdaǵan joǵaltý nemes bulshyq et túıilýi, nemese aýyr, uzaq konvýlsııa retinde bolady. Ustamalar jıiligi boıynsha ajyratylady, jylyna bir retten sırek nemese kúnine birneshe ret bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__ \r\n                            \r\nEpılepsııa – qurysý ustamalarymen (bulshyq ettiń eriksiz jıyrylýy) qosarlanatyn mıdyń belsendiliginiń buzylysy. Aýrýǵa qaıtalanatyn ustamalar tán. Bul ustamalar deneniń qandaı da bir bóliginiń qysqa merzimdi eriksiz qurysýy túrinde (partsıaldyq qurysý) nemese búkil dene boıy (jalpy qurysý) jáne keıde esten tanýmen jáne ishek nemese qýyq qyzmetin baqylaýdy joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\nBul kórinister mı jasýshalary tobynda artyq elektr zarıadtarynyń nátıjesi. Mundaı zarıadtar mıdyń túrli bólikterinde paıda bolýy múmkin. Ustamalar estegi azdaǵan joǵaltý nemes bulshyq et túıilýi, nemese aýyr, uzaq konvýlsııa retinde bolady. Ustamalar jıiligi boıynsha ajyratylady, jylyna bir retten sırek nemese kúnine birneshe ret bolýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"90\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Mı birneshe bólimnen turady. Aralyq mı men úlken jarty sharmen túziletin aldyńǵy mı, ortańǵy mı, artqy mı (oǵan julyn men mıdy, kópir men mıshyqty qosatyn sopaq mı kiredi). Mı adamnyń barlyq aǵzalarynyń jumysyn baqylaıdy jáne basqarady. Jarty shar qyzmetimen adamdy janýardan erekshe etetin úrdister baılanysqan: sana, es, oılaý, sóıleý, eńbek etý qyzmeti.\'\'\r\n\r\n_____________________________________________________________________________________\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nEpılepsııa kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 5 - 20 jas aralyǵynda bolady. Ádette, naýqastarda epılepsııamen aýyrýdyń otbasylyq tarıhy bolady.\r\n\r\nEpılepsııa mıdyń aýrýy nemese zaqymdanýy nátıjesinde, keıde belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nEpılepsııanyń keń taralǵan sebepteri:\r\n\r\n* mıdyń týa bitken máselesi (mıdyń týa bitken aqaýy)\r\n* Mıdyń bosaný kezindegi jaraqaty\r\n* Zattek almasýynyń týa bitken buzylystary (mysaly, fenılketonýrııa)\r\n* bassúıek-mı jaraqaty\r\n* Infektsııalar, onyń ishinde, mıdyń abstsessi, menıngıt, entsefalıt, JITS(SPID)\r\n* Insýlt \r\n* mıdyń isigi\r\n* mıdaǵy aqaýly qantamyrlarynyń bolýy\r\n* mı tininiń zaqymdanýyna nemese buzylýyna aparǵan basqa aýrý\r\n* keıbir dári preparattaryn qoldaný, onyń ishinde, antıdepressanttar,  kokaın, amfetamın\r\n* Dementsııa (qarttyq esten adasý), Altsgeımer aýrýy\r\n \r\n\r\nÓzgerister nátıjesinde mıdyń tininde joǵary qozǵyshtyq oshaǵy qalyptasady, mı búkil denege jalǵan sıgnal (ımpýlster) jiberedi. Bul kezeńdi, boljanbaıtyn epılepsııa ustamasyna aparady. \r\n\r\nJalǵyz qurysý ustamasy, ádette, naýqasta epılepsııa bolýyn bildirmeıdi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nEpılepsııa sımptomdary ár túrli kórinis berýi múmkin. Keıbir adamdarda epılepsııa ustamasy qurysýmen, al basqalarda bir nársege shoǵyrlana almaıtyn jáne kózqarasynyń mánsiz bolýymen qosarlanady. Ustamanyń túri mıdyń qaı bóliginiń zaqymdanýyna jáne epılepsııanyń sebebi bolýyna baılanysty.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda epılepsııa ustamasy buryn bolǵandaryna uqsas. Ustama aldynda keıbir naýqastar ózderin jaǵymsyz sezinedi, mysaly, ótkir túsiniksiz ıis, shanshý, kóńil-kúı ózgerisi bolady. Qorshaǵan ortasyndaǵylar adamnyń minez-qulyǵy kúrt ózgerýin baıqaýy múmkin: qaraýy ózgerip, mazasyz, sileıgen kúıde bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqasty qaraıdy, mı men júıke júıesiniń jaǵdaıyn baǵalaý úshin birqatar taldaý ótkizedi:\r\n\r\n· elektroentsefalografııa (EEG) – mıdyń elektr belsendiligin baǵalaý ádisi. Epılepsııa kezinde aqaýly elektr belsendiligi anyqtalady. Keıbir jaǵdaıda epılepsııa ustamasy bastalatyn aýmaq anyqtalýy múmkin. Keıde mı qalypty kórinedi, eger ustamadan keıin biraz ýaqyt ótse.\r\n\r\nKeıde dáriger mıdyń elektr belsendiligin jazý úshin birneshe kún nemese apta  boıy elektroentsefalograf alyp júrýdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nBeıneelektroentsefalografııa júrgizý úshin (beıne-aspap kómegimen) arnaıy aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n·         Kompıýterlik tomografııa (KT) nemese magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT) –máseleniń mıdaǵy ornalasýy men sebebin anyqtaý úshin.\r\n\r\nQajet bolsa, basqa aýrýlardy eskerý úshin dáriger ınfektsııalyq aýrýlar bolýyna test jáne julyn pýnktsııasyn (julyn kanalynan julyn suıyqtyǵyn alý, bel tusynan) ótkizýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nUSTAMA KEZINDE NE ISTEÝ QAJET?\r\n\r\n·         Qurysý qımyldaryn kúshtep ustaýǵa tyryspaý;\r\n\r\n·         Tisin ajyratýǵa tyryspaý;\r\n\r\n·         Jasandy tynys alý nemese júrek massajyn jasamaý, ustamaǵa ushyraǵan adamdy tegis jerge jatqyzyp, basynyń astyna jumsaq nárse qoıý qajet;\r\n\r\n·         Adamdy ustama bolǵan jerden qozǵamaý, tek ómirge qaýipti bolmasa;\r\n\r\n·         Tildiń keptelýiniń jáne silemeıdiń tynys alý joldaryna túsýiniń aldyn alý úshin jatqan naýqastyń basyn bir jaǵyna burý qajet, al qusý paıda bolǵan jaǵdaıda búkil denesin abaılap  bir jaǵyna burý qajet.\r\n\r\nUstama aıaqtalǵannan keıin adam ózine kelip, tynyshtanyp, uıqysyn qandyrýy qajet. Ustamadan keıin kóp jaǵdaıda estiń qalypty bolmaýy jáne álsizdik paıda bolýy múmkin, adam ózdiginshe turǵanǵa deıin biraz ýaqyt ótýi tıis (ádette, 5-30 mınýt).\r\n\r\nBiriniń sońynan biri keletin birneshe úlken qurysý ustamalary erekshe qaýipti. Mundaı jaǵdaı __epılepsııalyq statýs__ atalady. Ol ómirge qaýipti, sebebi, naýqastyń tynys alýy toqtaýy jáne tunshyǵýdan ólimge ushyraýy múmkin. __Epılepsııalyq  statýs__ – epılepsııaǵa shaldyqqan naýqastyń óliminiń negizgi sebebi jáne shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\nEpılepsııany emdeýge dárilerdi uzaq qabyldaý jáne hırýrgııalyq aralasý kiredi.\r\n\r\nQurysýǵa qarsy dárilik preparattar (antıkolvýnsanttar) aldaǵy ustamalardy azaıtýy múmkin. Bul dáriler ishýge arnalǵan, dáriniń túri epılepsııalyq  naýqas zardap shegetin ustamanyń túrine baılanysty.\r\n\r\nPreparatty jáne mólsherlemesin jeke tańdaý jasalady. Kóbinese, múmkin janama áserin eskerý úshin qan taldaýy ótkiziledi. Dárilerdi árdaıym dárigerdiń nusqaýy boıynsha qabyldaý qajet, ony toqtatý ustamaǵa aparýy múmkin. Dárigermen aqyldasqannan keıin ǵana dári qabyldaýdy toqtatýǵa bolady.\r\n\r\nEpılepsııaǵa shaldyqqan júkti áıelder emdeý kýrsyn ózgertý úshin dárigerge júktiligin eskertýi qajet, sebebi, dáriler uryqtyń damýynda aqaýlar týyndatýy múmkin.\r\n\r\nUstamanyń aldyn alý úshin birneshe dárilik preparattar qabyldaǵanda ótpeıtin epılepsııa «medıtsınalyq refraktorlyq (kónbeıtin)» atalady.\r\n\r\nEpılepsııalyq ustamalar isikten, aqaýly qantamyrlarynan nemese mıdaǵy qan ketýinen týyndasa, hırýrgııalyq aralasý qoldanylady.\r\n\r\nKeıbir naýqastarǵa epılepsııalyq ustamalardy toqtatý úshin ózgergen mı jasýshalaryn joıý úshin hırýrgııalyq aralasý qoldanylady.\r\n\r\nKóbinese, dárigerler kezegen nervtiń (bassúıek-mı nervi) yntalandyrǵyshyn ornatý boıynsha operatsııany usynady, bul aspap kardıo-yntalandyrǵysh sekildi jumys isteıdi jáne ustamalar sanyn azaıtýy múmkin.  Kezegen  nervtiń (bassúıek-mı nervi) yntalandyrǵyshy udaıy jumys isteıdi, mıǵa udaıy shaǵyn elektr ımpýlsterin jiberedi jáne ustamany týyndatatyn dertti elektr belsendiliginiń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nKeıde balalardy arnaıy emdámge kóshiredi, ustamalardyń aldyn alý úshin. Eń belgilisi – ketogendi emdám (maılardyń mólsheri kóp jáne kómirsýlardyń mólsheri tómen arnaıy emdám).\r\n\r\nKórsetilgen emdám eresekterde ustama paıda bolýynyń aldyn alý úshin tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nÓmir saltyn nemese taǵaıyndalǵan dárilerdi ózgertý epılepsııalyq ustamalarǵa aparýy múmkin, mundaıda dárigermen keńesińiz, eger Siz:\r\n\r\n·      Jańa dárilerdi, dárýmenderdi nemese taǵamdyq qospany qabyldaǵyńyz kelse\r\n\r\n·      Kúshti kóńil-kúı kúızelisine ushyrasańyz\r\n\r\n·      Aýyrsańyz, ásirese, eger aýrý ınfektsııalyq bolsa\r\n\r\n·      Uıqyńyz qanbasa\r\n\r\n·      Júkti bolsańyz\r\n\r\n·      Epılepsııaǵa qarsy preparatty qabyldaýdy jiberip alsańyz\r\n\r\n·      alkogol tutyna bastasańyz.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaıda jalǵyz ustamadan keıin boljamy – oń. Dárimen emdeý 70% jaǵdaıda adamdy ustamadan tolyǵymen qutqarady. 20—30% jaǵdaıda ustamalar jalǵasady, mundaı jaǵdaıda kóbinese, birneshe qurysýǵa qarsy preparatty qabyldaý qajet bolady.\r\n\r\nDárini qabyldaýdyń oń nátıjesi bolmasa,  hırýrgııalyq operatsııa taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·      qabyldaıtyn preparattardyń janama áseri\r\n\r\n·      qulaýdan, soqtyǵýdan bir jerin soǵyp alýy, tisteýden zaqymdaný\r\n\r\n·      ustama kezinde tamaqtyń nemese silemeıdiń tynys jolyna túsýi, bul aspıratsııalyq pnevmonııaǵa aparýy múmkin\r\n\r\n·      mıdyń qaıtymsyz zaqymdanýy.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nJedel járdemge habarlasyńyz:\r\n\r\n·\n      Eger adamda epılepsııa ustamasy alǵash ret bolsa\r\n\r\n·      Bógde adamnyń epılepsııa ustamasyna kýá bolsańyz\r\n\r\nEger buryn ustamasy bolǵan adamda ustama bolsa, kelesi jaǵdaıda jedel járdemge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n·      Ustama ádettegiden uzaq bolsa, nemese olardyń sany jıi bolsa.\r\n\r\n·      Birneshe mınýtta birneshe ustama  bolsa.\r\n\r\n·      Birneshe epılepsııa ustamasy bolǵannan keıin adam esin jınamasa.\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger epılepsııadan zardap shegetin bolsańyz jáne sizde jańa sımptomdar paıda bolsa, qabyldaıtyn jańa dárilerden kelesi múmkin janama áserlerdi qosa: júrek aınýy, qusý, teridegi bóritken, shashtyń túsýi, qol-aıaǵynyń dirildeýi, bulshyq ettiń ózine tán emes jıyrylýy nemese qozǵalýdaǵy buzylystardyń baıqalýy.\r\n\r\nEger epılepsııa ustamasynyń kýási bolsańyz\r\n\r\n·      Naýqastyń qurysý qımylyn kúshtep ustaýǵa tyryspańyz;\r\n\r\n·      Múmkindiginshe, adamdy tegis jerge jatqyzyńyz, basynyń astyna jumsaq bir nárse qoıyńyz, jaǵasyn sheship, tar kıimin bosatyńyz;\r\n\r\n·      Tildiń keptelýiniń jáne silemeıdiń tynys alý joldaryna túsýiniń aldyn alý úshin jatqan naýqastyń basyn bir jaǵyna burý qajet, al qusý paıda bolǵan jaǵdaıda búkil denesin abaılap  bir jaǵyna burý qajet;\r\n\r\n·      Jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nǴylymǵa epılepsııanyń paıda bolýynyń aldyn alýdyń 100 paıyzdyq tásili áli belgisiz. Degenmen, epılepsııa ustamasynyń aldyn alý úshin usynylatyn eńbek úrdisin, taǵaıyndalǵan emdámdi, dene belsendiligin, kún tártibin qatań saqtaýdy durys qadaǵalaý qajet.  Tamaqta tuz jáne sý mólsherin shekteý qajet. Spırtti ishimdikter men temeki shegýden alshaq bolý mindetti.\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar: __Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Ekaterına Shýmareva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(987,'','Erektsııa máseleleri','','','qz','s','',0,'',9626,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531982100,1563518100,1531982719,'Erektsııa máselesi – er adamnyń  jynystyq belsendilikti qanaǵattandyrý úshin jetkilikti erektsııany qoldaýǵa qabiletiniń bolmaýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Erektsııa múlde bolmaýy nemese jynystyq qatynas kezinde joǵaltylýy múmkin.\r\n\r\nEger bul jaǵdaı uzaq ýaqyt boıy saqtalsa, erektsııalyq buzylys atalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Talqylaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Ómir saltyn ózgertý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge barýdan neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nErektsııa máselesi – er adamnyń  jynystyq belsendilikti qanaǵattandyrý úshin jetkilikti erektsııany qoldaýǵa qabiletiniń bolmaýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Erektsııa múlde bolmaýy nemese jynystyq qatynas kezinde joǵaltylýy múmkin.\r\n\r\nEger bul jaǵdaı uzaq ýaqyt boıy saqtalsa, erektsııalyq buzylys atalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Talqylaý__\r\n\r\nErektsııa máseleleri eresek er adamdarda jıi kezdesedi. Barlyq derlik er adamdarda keıde erektsııaǵa jetý nemese saqtaýda máseleler paıda bolady.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda bul másele emdeýsiz ótedi. Keıde udaıy bolýy múmkin. Eger erektsııanyń bolýy nemese saqtalýy jynystyq qatynastardyń 25%-da oryn alsa, ony aýrý retinde sanaýǵa bolady.  \r\n\r\nErektsııa máseleleri ózin-ózi baǵalaýdy nasharlatyp, otbasyndaǵy jáne seriktesińizben máselelerge aparýy múmkin. Bul jaǵdaıdy emdeý qajet.\r\n\r\nBurynyraqta erlerdegi erektsııa buzylysy «basqa» qatysty sanalatyn. Erler bir-birine «mazasyzdanbaý» nemese «bosańsý qajet, sonda durystalady» degendeı paıdasyz keńester beretin. Búginde dárigerler erektsııa máselesiniń sebebin dene faktoryna balaıdy.\r\n\r\nErektsııa máselesiniń dene faktoryna baılanysty bolýyn tekserý úshin túngi ýaqytta erektsııa bolýyn tekserý qajet. Ádette, er adamda túnde 3-5 ret erektsııa paıda bolýy múmkin. Ár erektsııanyń uzaqtyǵy 30 mınýtty quraýy tıis. Dáriger sizge túngi erektsııany qalaı bilýge bolatyndyǵyn aıtady. Eger erektsııany tańerteń sezinetin bolsańyz, ádette, bul aýrýdyń dene sebepti emestigin bildiredi.\r\n\r\nErektsııa máseleleri erlerdiń jynystyq qushtarlyǵyna áser etpeıdi.\r\n\r\nQanaǵattaný sezimine tym tez jetý (ýaqytynan buryn sháýet shashý) belsizdikti bildirmeıdi. Bul másele týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nErlerdiń bedeýliginiń belsizdikten aıyrmashylyǵy bar. Erektsııada máselesi bar erlerdiń spermatozoıdtary analyq jasýshany uryqtandyra alady. Bedeýlikke shaldyqqan naýqastarda, ádette, erektsııasynda másele bolmaıdy, biraq, spermatozoıdtarynda másele bolýyna baılanysty uryqtandyra almaıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"91\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvtik júıesi\'\'\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nErektsııa kezinde mı, nervter, gormondar men qantamyrlary qatysady. Osy quraýshylardyń árqaısysynyń qalypty qyzmet etýine kedergi keltiretinniń barlyǵy erektsııa máselesine aparýy múmkin.\r\n\r\nErektsııa máselesiniń paıda bolýynyń jıi sebepteri:  \r\n\r\n* Qant  dıabeti, joǵary arterıaldyq qysym, júrektiń nemese qalqansha bezdiń aýrýlary, qan aǵymynyń buzylysy, depressııa nemese júıke júıesiniń aýrýlary (mysaly, shashyrańqy skleroz nemese Parkınson aýrýy)\r\n* dárilik preparattar, onyń ishinde, arterıaldyq gıpertonııany emdeıtin (ásirese, beta-blokatorlar), júrek glıkozıdteri (mysaly, dıgoksın), oıyqjarany emdeıtin keıbir dáriler, uıqy shaqyratyn nemese antıdepressanttar.\r\n* Qýyq asty bezindegi operatıvtik aralasýdan keıingi nervterdiń zaqymdanýy\r\n* nıkotın, alkogol nemese kokaın tutyný\r\n* seriktesińizben nashar psıhologııalyq qatynas\r\n* udaıy kúdiktený jáne sátsizdikten túńilý\r\n* julynnyń jaraqaty\r\n* kúızelis, qorqynysh, úreı\r\n* qanaǵattanýdy alýdyń ornyna belgili bir mindetti oryndaýdy maqsat tutatyn naqty emes jynystyq kútýler\r\n \r\nErektsııa máselesi egde jastaǵy erlerde jıi kezdesedi. Degenmen, bul kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin. Egde jastaǵy erlerde aýrýdyń sebebi – dene sebebi bolýy múmkin. Kóńil-kúı sebepteri jas erlerdiń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\nTestosteronnyń tómen deńgeıi erektsııa máselesine aparýy múmkin. Osynyń saldarynan er adamnyń jynystyq qushtarlyǵy da tómendeýi múmkin.  \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Ómir saltyn ózgertý__\r\n\r\nErlerdiń kópshiligine ómir saltyn ózgertý kómektesýi múmkin:\r\n\r\n* temeki shegýdi, alkogoldi, esirtkini qoıý qajet.\r\n* Kóbirek demalyp, jaıbaraqattaný qajet.\r\n* Qan aınalymynyń jaqsarýy úshin dene jattyǵýlaryn oryndap, emdám saqtaný qajet.\r\n* AITV jáne jynystyq jolmen beriletin aýrýlardyń aldyn alý úshin qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaný qajet.\r\n* Seriktesińizben jynystyq qatynas týraly ashyq sóılesińiz. Eger bulaı jasaı almasańyz, sizderge keńes berý qyzmeti kómektesedi.\r\n \r\nBir-birimen osy maqsatta sóılese almaıtyn juptarda jynystyq qatynasynda máseleler bolady. Óziniń sezimi týraly aıta almaıtyn erlerge ómirdiń jynystyq jaǵyndaǵy máselelerimen bólisýine qıynǵa túsedi. Seriktesińizben birge keńes alý qyzmetine júginý – sizderge kómektese alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Ómir saltyn ózgertkende de másele joıylmaıdy\r\n* Másele jaraqattan nemese qýyq asty bezindegi operatsııadan keıin paıda bolǵan\r\n* Sizde beldegi, ishtegi aýyrsyný nemese nesep júrýindegi máseleler sekildi sımptomdar bar.\r\n \r\nEger erektsııa máselesi qabyldaǵan dárilik preparattardan boldy dep sanasańyz, emdeýshi dárigermen keńesińiz. Preparattyń mólsherlemesin azaıtyp, nemese ony almastyrý qajet. Dárigermen keńeskennen keıin ǵana dárini qabyldaýdy toqtatýǵa bolady.\r\n\r\nEger erektsııadaǵy máseleler júrek aýrýyna baılanysty bolsa, dárigermen keńesińiz. Júrek máseleleri bar adamdarǵa, ádette, jynystyq qatynastyń qaýpi joq.\r\n\r\nErektsııany kúsheıtý preparatyn qabyldaý tusynda erektsııa 4 saǵattan artyq bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz nemese jedel járdem brıgadasyn shaqyryńyz.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge barýdan neni kútýge bolady__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, lǵan kiretinder:\r\n\r\n* Qan aınalymyn baǵalaý\r\n* Penıs pen tik ishekti qaraý\r\n* Nevrologııalyq tekserý\r\n \r\nBul máseleni týyndatqan sebepti anyqtaý úshin dáriger aýrýdyń tarıhy týraly kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n* Buryn erektsııa boldy ma?\r\n* Sizde másele erektsııanyń bolýynda nemese saqtalýynda ma?\r\n* Uıqy kezinde erektsııa bolady ma?\r\n* Erektsııa máselesine qansha ýaqyt boldy?\r\n* Qandaı dárilik preparattardy qabyldaısyz?\r\n* Temeki shegesiz be? Kúnine qansha temeki shegesiz?\r\n* Alkogol tutynasyz ba? Qandaı kólemde?\r\n* Jaqynda sizde operatıvtik aralasý boldy ma?\r\n* Qantamyrlarynyń operatsııasy nemese qantamyrlarynyń basqa emdeýi boldy ma?\r\n* Depressııada emessiz be?\r\n* Birnárseden qorqasyz ba nemese alańdaısyz ba?\r\n* Udaıy kúızeliste bolasyz ba?\r\n* Energetıkalyq deńgeıińiz tómendedi me?\r\n* Túnde jaqsy uıqtaısyz ba?\r\n* Dene máselelerine baılanysty jynystyq qatynastan qorqasyz ba?\r\n* Ómirińizde qandaı da bir ózgerister paıda boldy ma?\r\n* Taǵy qandaı sımptomdar bar?\r\n* Penıstiń aýmaǵynda qandaı da bir seziný ózgeristerin baıqadyńyz ba?\r\n* Nesep shyǵarýda máseleler bar ma?\r\n\r\nKelesi tekserýler ótkiziledi:\r\n\r\nQan taldaýy, onyń ishinde:\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (QJT)\r\n# Gormondyq ahýal\r\n# Metabolıkalyq  ahýal\r\n# Qýyq asty bezine telimdi antıgen\r\n* Nevrologııalyq tekserý\r\n* Túngi ýaqytta qalypty erektsııa bolýyna kóz jetkizý úshin penıstiń túngi isinýin anyqtaý\r\n* Qan aǵymyn jáne qantamyrlaryn tekserý úshin jynystyq músheniń ÝDT (ÝZI)\r\n* Psıhometrııalyq testileý\r\n* Jynystyq músheniń siresýine monıtorıng\r\n* Nesep taldaýy\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý máseleni týyndatqan sebepke baılanysty. Sizdiń erektsııaǵa qatysty máseleńizdi emdeýdiń jaqsy tásili týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nQazirgi kezde emdeýdiń kóptegen túrleri bar, mysaly:\r\n\r\n* Penıske  ınektsııalar\r\n* Nesep shyǵarý kanalynda jergilikti qoldanylatyn dárilik preparattar\r\n* Dári ishý\r\n* Hırýrgııalyq emdeý\r\n* Vakýýmdyq qural-jabdyqtar\r\n \r\nDárigerden ár ádistiń múmkin asqynýlary men janama áserleri týraly bilińiz.\r\n\r\nSıldenafıl (Vıagra), vardenafıl (Levıtra) jáne tadalafıl (Sıalıs) – 5 tıpti fosfodıesterazanyń  (FDE-5) tejeýishterine jatatyn dárilik preparattar. Olar jynystyq qozý bolǵanda ǵana áreket etedi. Olardyń áreket etýi preparatty qabyldaǵannan keıin 15-45 ishinde oryn alady.\r\n\r\nBul preparattardyń janama áserleri bar, bulshyq etindegi aýyrsyný men júrek ustamasyna deıin. Bul preparattardy nıtroglıtserın dárisimen birge qoldanýǵa bolmaıdy. Mundaı birge qoldaný arterıaldyq qysymdy kúrt tómendetýi múmkin. Osy preparattardy nıtroglıtserınmen birge qoldanǵan keıbir er adamdardyń ólim-jitimge ushyraǵany belgili.\r\n\r\nFDE-5 tejeýishterin kelesi jaǵdaılarda abaılap qoldanǵan jón:\r\n\r\n* Jaqynda ınsýlt nemese júrek ustamasy bolǵan\r\n* Júrektiń aýyr aýrýlary, mysaly, turaqsyz stenokardııa nemese júrek yrǵaǵynyń buzylysy (arıtmııa)\r\n* Júrektiń aýyr jetkiliksizdigi\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan joǵary arterıaldyq qysym\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan qant dıabeti\r\n* Óte tómen arterıaldyq qysym\r\n\r\nEger dárilik quraldar kómektespese, basqa emdeý ádisteri qoldanylady:\r\n\r\n* Testosteronmen oryn basýlyq emdeý, plastyr, gel nemese bulshyq etke ınektsııalar (testosteronnyń tómen deńgeıinde).\r\n* alprostadıl atty dárilik preparatty penıske engizedi nemese nesep shyǵarý kanalynda jergilikti qoldanady, bul kezde penıske qan kelýi jaqsarady. Jergilikti emdeý, ádette, ishiletin medıtsınalyq preparattarǵa qaraǵanda jaqsyraq áreket etedi.\r\n* Jynystyq múshege qan kelýin qamtamasyz etý úshin vakýýmdyq\n qural-jabdyqtar qoldanylýy múmkin. Odan keıin jynystyq qatynas kezinde erektsııany qoldaý úshin arnaıy rezeńke saqına qoldanylady.\r\n* Keıbir erlerge penıstiń ımplantaty (protez) qajet bolýy múmkin.\r\n \r\nJynystyq belsendilik pen qushtarlyqty arttyrý úshin taǵamdyq qospalar da bar. Degenmen, olardyń eshqaısysy erektsııa buzylysyn emdeýde tıimdilik kórsetpegen, jáne keıde olardyń qaýiptiligi de bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nErektsııa buzylysy; Impotentsııa; Erlerdegi jynystyq qyzmettiń buzylysy.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(988,'','Eresekterdegi appendıtsıt','','','qz','s','',0,'',3715,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531983180,1563519180,1531983672,'Appendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń (appendıkstiń) isinýi jáne qabynýy. Appendıks - toq ishektiń shaǵyn ósindisi.\r\n\r\nAppendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi shaǵyn qosalqysy.\r\n\r\nAppendıtsıt - shuǵyl operatsııalyq aralasýdy ótkizýdiń jıi kezdesetin sebebi. Aýrý appendıkstiń sańylaýy nájispen, bógde zatpen nemese, sırek jaǵdaıda, isikpen bitelýinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n {ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAppendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń (appendıkstiń) isinýi jáne qabynýy. Appendıks - toq ishektiń shaǵyn ósindisi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"92\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Appendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi shaǵyn qosalqysy.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAppendıtsıt - shuǵyl operatsııalyq aralasýdy ótkizýdiń jıi kezdesetin sebebi. Aýrý appendıkstiń sańylaýy nájispen, bógde zatpen nemese, sırek jaǵdaıda, isikpen bitelýinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAppendıtsıttiń sımptomdary ár túrli bolady. Aýrýdy anyqtaý kishkentaı balalarda, egde adamdarda jáne bala órbitý jasyndaǵy áıelderde qıynǵa túsedi.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda birinshi sımptomy – kindik tusynyń aýyrsynýy. Basynda aýyrsyný álsiz bolady, biraq, birtindep, kúsheıedi.Sondaı-aq, tábetti joǵaltý, júrek aınýy, qusý jáne dene temperatýrasynyń sál joǵarylaýy baıqalýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysatyndaı bolady. Aýyrsyný appendıkstiń ústinde Mak-Bernı núktesinde shoǵyrlanady. Ádette, bul aýrý bastalǵannan keıingi 12-24 saǵat ishinde bolady.\r\n\r\nAppendıks jarylsa, az ýaqytqa jeńildegendeı bolasyz, sımptomdar álsireıdi. Biraq, azdan keıin aýyrsyný kúsheıip, ózin seziný nasharlaıdy.\r\n\r\nAýyrsyný júrgende, jótelgende nemese kúrt qımyldaǵanda kúsheıýi múmkin. Keshirek damıtyn sımptomdary: \r\n\r\n* Qaltyraý jáne dirildeý\r\n* Ishtiń qatýy\r\n* Ishtiń ótýi\r\n* Qyzba\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nSiz sıpattaǵan sımptomdarǵa qarap  dáriger appendıtsıttiń bolýy jaıly oılanýy múmkin. \r\n\r\nSondaı-aq, dáriger medıtsınalyq tekseris júrgizedi.\r\n\r\n* Eger Sizde appendıtsıt bolsa, dáriger ishińizdiń tómengi oń jaǵyn jeńil túrde basqanda  aýyrsyný kúsheıedi.\r\n* Appendıkstiń jarylýy bolsa, ishtiń tusyna jaılap qol tıgizgenniń ózinde aýyrsyný kúsheıip, bulshyq et jıyrylady.\r\n* Rektaldyq (aınalshyq arqyly) zertteý barysynda tik ishektiń oń bóliginde sezimtaldyqtyń artýy anyqtalýy múmkin.\r\n \r\nQandy jalpy taldaýdyń nátıjesinde leıkotsıtter sanynyń artýy anyqtalýy múmkin. Sondaı-aq, appendıtsıtti anyqtaýda tekserýdiń kórneki ádisteri kómektesedi. Olarǵa jatatayndar:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń KT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDZ\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda appendıtsıt anyqtalysymen hırýrg appendıksti alyp tastaıdy.\r\n\r\nEger ish qýysy aǵzalarynyń  KT boıynsha abstsess (irińqalta) anyqtalsa, aldymen antıbıotıkter taǵaıyndalady. Appendıksti alyp tasatý qabyný báseńdep, isiný azaıǵannan keıin ótkiziledi.\r\n\r\nAppendıtsıtti anyqtaýda qoldanylatyn tekserý ádisteri asa jetildirilmegen, sondyqtan, operatsııa kezinde appendıkstiń qalypty ekendigi anyqtalýy múmkin. Bul jaǵdaıda hırýrg appendıksti alyp tastaıdy jáne ish qýysyn aýyrsyný sebebin anyqtaý úshin zertteıdi.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEger appendıks jarylǵanǵa deıin alynsa, naýqastar operatsııadan keıin tez qalpyna keledi.\r\n\r\nEger appendıks operatsııaǵa deıin jarylsa, qalpyna kelý úrdisi uzaq bolýy múmkin. Sondaı-aq, bul jaǵdaıda Siz kelesi máselelerdiń damýyna beıim bolasyz:\r\n\r\n* Abstsess (irińqalta)\r\n* Ishektiń túınelisi\r\n* Ish qýysynyń ınfektsııasy (perıtonıt)\r\n* Operatsııadan keıingi jaranyń juqpalanýy\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nSizde ishińizdiń tómengi oń jaǵynda aýyrsyný nemese appendıtsıttiń basqa sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(989,'','Eresekterdegi dıareıa (ishtiń ótýi), qusý jáne sýsyzdanýdyń aldyn alý','','','qz','s','',0,'',3873,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531983720,1563519720,1531984423,'Ishtiń ótýi men qusý qaýipti bolýy múmkin, sebebi, organızmniń sýsyzdanýyna aparady. Organızm  suıyqtyqtyń úlken mólsherin joǵaltqanda sýsyzdaný damıdy. Egde jastaǵy adamdarda sýsyzdaný tez damıdy, biraq, sýsyzdaný kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ishtiń ótýi men qusý qaýipti bolýy múmkin be?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qusý men ishtiń ótýiniń paıda bolý sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qalaı organızmniń sýsyzdanýynyń aldyn alýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qusý men ishtiń ótýin toqtatý úshin dárilik preparattardy qabyldaý qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Balańyzda nemese jaqyn adamyńyzda sýsyzdaný damyǵandyǵyn qalaı bilýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Sýsyzdanýdyń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ishtiń ótýi men qusý qaýipti bolýy múmkin be?__\r\n\r\nIshtiń ótýi men qusý qaýipti bolýy múmkin, sebebi, organızmniń sýsyzdanýyna aparady. Organızm  suıyqtyqtyń úlken mólsherin joǵaltqanda sýsyzdaný damıdy. Egde jastaǵy adamdarda sýsyzdaný tez damıdy, biraq, sýsyzdaný kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qusý men ishtiń ótýiniń paıda bolý sebepteri qandaı?__\r\n\r\nIshtiń ótýi men qusý vırýstyq, bakterıaldyq, parazıtarlyq aýrýlardyń sımptomy, keıbir aýrýlar men dárilik preparattardy qabyldaýdyń saldary bolýy múmkin. Keıbir ónimderdi, shala pisken etti nemese balyqty  qorytýdyń buzylysy da ishtiń ótýi men qusýdy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qalaı organızmniń sýsyzdanýynyń aldyn alýǵa bolady?__\r\n\r\nIshtiń ótýi men qusý ustamasy baıqalǵan kez kelgen adamǵa joǵaltylǵan suıyqtyq pen elektrolıtterdiń ornyn toltyrý qajet.\r\n\r\nIshtiń ótýi men qusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqtyń ornyn toltyrý úshin eresekter men egde jastaǵy adamdar kúnine, keminde, 7-8 staqan sý ishýi qajet. Egde adamdarǵa joǵaltylǵan suıyqtyqtyń ornyn toltyrý úshin ishýge arnalǵan regıdratatsııalaý eritindileri taǵaıyndalýy múmkin (nusqaý). \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qusý men ishtiń ótýin toqtatý úshin dárilik preparattardy qabyldaý qajet pe?__\r\n\r\nÁdette, qajeti joq, sebebi, qusý men ishtiń ótýi tez ótedi. Infektsııalar kezinde qusý men ishtiń ótýi - ınfektsııalyq bólikti organızmnen shyǵarýǵa organızmniń qorǵanystyq reaktsııasy. Qusý men ishtiń ótýin toqtatatyn dárilerdi qabyldaý organızmniń ózdiginshe qalpyna kelýine kedergi keltirýi múmkin. Sondaı-aq, antıbıotıkterge de qajettilik joq. Dárilik preparattar qajet dep sanasańyz, dárigerge aıtyńyz.  \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Balańyzda nemese jaqyn adamyńyzda sýsyzdaný damyǵandyǵyn qalaı bilýge bolady?__\r\n\r\nAdamda sýsyzdaný damyǵandyǵyn boljaý qıyn. Ádette, sýsyzdanýdyń sımptomdary aýyr dárejesine ótkende paıda bolady. Sýsyzdanýdyń kelesi sımptomdarynyń biri baıqalsa, ásirese, egde jastaǵy adamdarda, dárigerge kóriný qajet. Aýyr sýsyzdaný jaǵdaıynda ishtiń ótýi men qusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqtyń ornyn toltyrý úshin naýqasqa kóktamyr (vena) arqyly suıyqtyq engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Sýsyzdanýdyń sımptomdary__\r\n\r\n* Neseptiń mólsheriniń azaıýy nemese bolmaýy, túsiniń qoshqyl bolýy\r\n* Neseptiń júrýiniń sıreýi\r\n* Shóldeý\r\n* Ashýshańdyq\r\n* Tábettiń bolmaýy\r\n* Salmaq joǵaltý\r\n* Aýyzdyń qurǵaýy\r\n* Teriniń sozylymdylyǵyn jáne serpimdiligin joǵaltý\r\n* Uıqy basýy.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nIshtiń  ótýi men qusý ýshyǵatyn bolsa, nemese ishtiń ótýine jáne/nemese qusýǵa ushyraǵan adamda kelesiler baıqalsa:\r\n\r\n* Sýsyzdaný belgileri bolsa (joǵaryda keltirilgen).\r\n* Qusý 8 saǵattan artyq jalǵassa nemese basylmaıtyn sıpatta bolsa.\r\n* Nájiste qan paıda bolsa.\r\n* Qusyqta qan paıda bolsa.\r\n* 8 saǵat ishinde neseptiń júrýi bolmasa.\r\n* Ýly zat jutý kezinde.\r\n* Bulshyq ettiń shıryǵýy nemese bastyń kúshti aýyrsynýy bolsa.\r\n* Enjar nemese uıqy basqan bolsa.\r\n* 2 saǵattan artyq ýaqyt boıy ishte aýyrsyný bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Ishtiń  ótýi men qusý basqa aýrýdyń sımptomdary bolýy múmkin be?\r\n* Ishtiń  ótýi men qusýdy emdeý úshin qandaı dárilik preparattar kómektesedi?','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(990,'','Eresekterdegi qyzbany emdeý','','','qz','s','',0,'',6985,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531984440,1563520440,1531984732,'Qyzba  - qandaı da bir aýrýǵa jaýap retinde dene temperatýrasynyń artýy.\r\n\r\nDene temperatýry 37,2 - 37,5 ° S-tan asqanda eresekterdegi qyzba  týraly aıtylady.\r\n\r\nBalalarda qyzba  bolýy týraly dene  temperatýrasy kelesi mánderden asqanda aıtylady:\r\n\r\n·         37,2 °C – qoltyq astynda ólshegende\r\n\r\n·         38 °C rektaldyq ólsheýde (tik ishekte)\r\n\r\n·         37,5 °C peroraldyq ólsheýde (aýyzda)','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Talqylaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge barýdan ne kútý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQyzba  - qandaı da bir aýrýǵa jaýap retinde dene temperatýrasynyń artýy.\r\n\r\nDene temperatýry 37,2 - 37,5 ° S-tan asqanda eresekterdegi qyzba  týraly aıtylady.\r\n\r\nBalalarda qyzba  bolýy týraly dene  temperatýrasy kelesi mánderden asqanda aıtylady:\r\n\r\n·         37,2 °C – qoltyq astynda ólshegende\r\n\r\n·         38 °C rektaldyq ólsheýde (tik ishekte)\r\n\r\n·         37,5 °C peroraldyq ólsheýde (aýyzda)\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Talqylaý__\r\n\r\nDeneniń qalypty temperatýrasy kez kelgen ýaqytta ózgerýi múmkin.  Keshki ýaqytta ádette, joǵary bolady.  dene  temperatýrasyna áser etýi múmkin basqa  faktorlar:\r\n\r\n·         Áıelderde etekkir aınalymynyń ekinshi jartysynda dene temperatýrasy 1 nemese odan joǵary gradýsqa artady.\r\n\r\n·         Dene belsendiligi, kúshti  emotsııalar, tamaq ishý, jyly kıim, dárilik preparattar, bólmedegi joǵary temperatýra jáne joǵary ylǵaldylyq  dene temperatýrasynyń artýyna yqpal etedi.\r\n\r\nQyzba – organızmniń ınfektsııaǵa jaýap retinde qorǵanys serpini. Aýrý qozdyratyn bakterııalar  men vırýstardyń kópshiligi  37°S-tan asqan temperatýrada jaqsy damıdy. Qyzba  mıkroorganızmdermen kúresti kýálandyrǵanymen, ol organızmniń qorǵanysyna baǵyttalǵan.\r\n\r\nMıdyń qyzbadan zaqymdanýy ádette, dene temperatýrasy 42°S-qa deıin kóterilgenge deıin paıda bolmaıdy. Infektsııadan týyndaǵan qyzba emdeý bolmaǵanda dene temperatýrasynyń 41°C-tan artýymen sırek bolady.\r\n\r\nTúsiniksiz, birneshe kún men aptaǵa sozylatyn qyzba  aıqyn sebepsiz  qyzba atalady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKez kelgen ınfektsııa qyzbamen qosarlanýy múmkin. Keń taralǵandaryna jatatyndar:\r\n\r\n·         Kelesi ınfektsııalar: pnevmonııa, súıektiń qabynýy (osteomıelıt), appendıtsıt, týberkýlez, teriniń qabyný aýrýlary (tsellıýlıt) jáne menıngıt\r\n\r\n·         Respıratorlyq ınfektsııalar: sýyq tııý nemese tumaý tárizdi aýrýlar, angına (baspa), qulaq, muryn ınfektsııalary, ınfektsııalyq mononýkleoz jáne bronhıt\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy\r\n\r\n·         Vırýstyq jáne bakterıaldyq gastroenterıt\r\n\r\nAýtoımmýndyq jáne qabyný aýrýlary da qyzbamen ótýi múmkin. Kelesi túrleri:\r\n\r\n·         Artrıt nemese dáneker tinniń aýrýlary: revmatoıdtyq artrıt jáne júıelik qyzyl jegi\r\n\r\n·         Oıyq jaraly  kolıt nemese Kron aýrýy\r\n\r\n·         Vaskýlıt nemese túıindi perıarterııt\r\n\r\nQyzba qaterli isiktiń alǵashqy sımptomy bolýy múmkin. Bul ásirese,  Hodjkın aýrýyna, hodjkındik emes lımfomaǵa jáne leıkemııaǵa tán.\r\n\r\nqyzbanyń  paıda bolýynyń basqa múmkin sebepteri:\r\n\r\n·         Trombylar nemese tromboflebıt\r\n\r\n·         dárilik preparattar, mysaly, keıbir antıbıotıkter, antıgıstamındik jáne qurysýǵa qarsy preparattar.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nKeıde qarapaıym sýyq tııý nemese basqa vırýstyq ınfektsııa dene temperatýrasyn joǵarylatýy (38,9 - 40°C) múmkin. Bul árqashan aýyr aýrýdy nusqaı bermeıdi. Sonymen qatar, keıbir kúrdeli ınfektsııalar keıde qyzbasyz nemese dene temperatýrasynyń tómendeýimen ótýi múmkin.\r\n\r\nEger qyzba jeńil ótetin bolsa, basqa eshqandaı sımptomdar bolmasa, emdeý qajet bolmaıdy. Suıyqtyqty kóbirek iship, kóbirek demalyńyz.\r\n\r\nDene temperatýrasyn túsirýge tyrysqanda:\r\n\r\n·         qaltyraý bar bolsa, QYMTANBAŃYZ\r\n\r\n·         artyq kıim men kórpeni alyp tastańyz. Bólme temperatýrasy tym joǵary nemese tym tómen bolmaýy tıis. Jeńil kıim kıińiz jáne bir juqa kórpe jamylyńyz. Eger bólmede ystyq jáne qapyryq bolsa, jeldetkishti nemese kondıtsıonerdi qosyńyz.\r\n\r\n·          qyzbany túsirýge jyly vanna nemese gýbkamen súrtiný kómektesýi múmkin. Bul  protsedýralar dári qabyldaýdan keıin tıimdi, olaı bolmaǵanda, temperatýra qaıtadan kóterilýi múmkin.  \r\n\r\n·         Sýyq vanna QABYLDAMAŃYZ, muzdy nemese alkogolmen SÚRTINÝDI QOLDANBAŃYZ. Bul  protsedýralar terini salqyndatady, biraq, kóbinese, jaǵdaıdy ýshyqtyrady, sebebi, dirildi týyndatýy múmkin, osydan, dene temperatýrasy qaıtadan kóterilýi yqtımal.\r\n\r\nTómende dene temperatýrasyn túsirý úshin dárilerdi qabyldaý boıynsha keıbir usynystar berilgen:\r\n\r\n·         Atsetamınofen jáne ıbýprofen – ystyqty túsiretin preparattar. Keıde dárigerler eki preparatty da taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n·         Atsetamınofendi ár 4-6 saǵat saıyn qabyldańyz. Preparattyń áreket etý mehanızmi mıdaǵy jylýdy retteý ortalyǵyna áser etýge negizdelgen.\r\n\r\n·         Ibýprofendi ár 6 - 8 saǵat saıyn qabyldańyz. 6 aılyq jasqa jetpegen sábılerge ıbýprofendi BERÝGE BOLMAIDY.\r\n\r\n·         Aspırın eresekterdegi qyzbany emdeý úshin tıimdi. Aspırındi balaǵa berý úshin aldyn ala dárigerdiń keńesin alý mindetti.\r\n\r\n qyzba kezindegi tamaqtaný jáne suıyqtyq ishý tártibi:\r\n\r\n·         Naýqastar suıyqtyqty kóp ishýi tıis. Sý, sorpa, shyryn usynylady.\r\n\r\n·         Tamaq ishýge shekteý qoıylmaıdy, biraq, tábet bolmasa ózińizdi tamaq ishýge májbúrlemeńiz.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\n103 telefony arqyly jedel járdemdi shaqyryńyz, eger ózińizde nemese qasyńyzdaǵy adamda qyzba jáne kelesi sımptomdardyń biri bolsa:\r\n\r\n·         Jeńil oıana almaý\r\n\r\n·         Estiń qalypty bolmaýy\r\n\r\n·         Júre almaý\r\n\r\n·         Tynys alýdyń qıyndaýy, muryn qýysyn tazartqannyń ózinde\r\n\r\n·         Erinniń, tildiń nemese tyrnaqtyń kógerýi\r\n\r\n·         Kúshti bas aýyrýy\r\n\r\n·         Moıynnyń qarysýy\r\n\r\n·         Talma.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·         Dene temperatýrasy 40°C-tan artsa, jáne dári ishkende túspese.\r\n\r\n·         Qyzba 39°C deńgeıinde turaqtasa nemese odan ári ýshyqsa\r\n\r\n·         Qyzba 48-72 saǵattan artyq sozylsa.\r\n\r\n·         Qyzba aptanyń ishinde nemese odan uzaq ýaqyt boıy birde basylyp, birde joǵarylaıdy, dene temperatýrasy  asa joǵarylamasa da.\r\n\r\n·         Kúrdeli aýrý bar bolsa, mysaly, júrek aýrýy, mýkovıstsıdoz, ÓSOA (HOBL) nemese ókpeniń basqa sozylmaly aýrýlary.\r\n\r\n·         Qyzba kezinde bóritken nemese kógerý paıda bolsa.\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýda aýyrsyný bolsa.\r\n\r\n·         Immýndyq júıede máseleler bolsa, (steroıdtarmen emdeý, súıek kemigin nemese aǵza almastyrǵannan keıingi jaǵdaı, kók baýyrdy alyp tastaý, AITV (VICh) - oń statýs, qaterli isikten emdelý tarıhy)\r\n\r\n·         Úshinshi álem elderine jaqynda sapar shegý\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge barýdan neni kútý qajet__\r\n\r\nDáriger qyzbanyń sebebin anyqtaý úshin naýqasty qarap, tekseredi: terini, kózdi, qulaqty, muryndy, kómeıdi, keýdeni, ishti. \r\n\r\nEmdeý qyzbanyń uzaqtyǵy men sebebine, jáne basqa sımptomdaryna baılanysty.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin kelesi tekserýlerdi ótkizý  qajet bolady:\r\n\r\n·         Qannyń jiktelgen taldaýy (OAK)\r\n\r\n·         Neseptiń jalpy taldaýy (OAM)\r\n\r\n·         Keýde qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nDene temperatýrasynyń artýy; Gıpertermııa; Pıreksııa.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(991,'','Erızıpeloıd','','','qz','s','',0,'',946,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531985400,1563521400,1531985563,'Erızıpeloıd – teriniń bakterıaldyq qabynýy (dermatıt).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nErızıpeloıd – teriniń bakterıaldyq qabynýy (dermatıt).\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nErızıpeloıdtiń qozdyrǵyshy - Erysipelothrix Rhusiopathiae bakterııasy.  Bakterııalardyń bul túri balyqta, qusta, sút qorektilerde, mollıýskiler men shaıan tárizdilerde mekendeıdi. Adamdar ádette, osy janýarlarmen jumys istegende juqtyrady (mysaly, fermerler nemese qasapshylar).\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi sımptomy – teriniń sezimtaldyǵynyń artýy jáne qyzarýy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAýrýdy emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar taǵaıyndalady, ásirese, penıtsıllın.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nInfektsııa sırek taralady jáne ózdiginshe ótýi múmkin.','student_k',70,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(992,'','Esekjem (kúldirektený) – teriniń allergııalyq serpini','','','qz','s','',0,'',2616,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531986000,1563522000,1531986134,'Esekjem –teriniń dárige, tamaqqa jáne basqa zattekterge allergııalyq serpini. Esekjem birneshe mınýttan birneshe kúnge deıin sozylýy múmkin. Esekjem kóterińki, qyzyl, qyshıtyn, túrli pishindi jáne ólshemdi, shetteri aıqyn jáne ortasy solǵyn keletin   kúldireýmen kórinedi.','\'\'__Esekjem__\'\' –teriniń dárige, tamaqqa jáne basqa zattekterge allergııalyq serpini. Esekjem birneshe mınýttan birneshe kúnge deıin sozylýy múmkin. Esekjem kóterińki, qyzyl, qyshıtyn, túrli pishindi jáne ólshemdi, shetteri aıqyn jáne ortasy solǵyn keletin   kúldireýmen kórinedi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"93\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nEsekjem paıda bolyp, ózdiginshe joıylýy múmkin. Bir orynnan kelesige kóshýi múmkin. Ólshemi 1-10 sm nemese odan úlken bolýy múmkin. Daqtary birigip, teriniń aýqymdy isingen jáne qyzarǵan bólikterin quraýy múmkin. Isiný bette paıda bolsa, ásirese, kóz ben erinniń aýmaǵynda, tamyrlyq isiný týraly aıtylady. Sonymen qatar, tamyrlyq isiný qol ushynda, aıaq ushynda, tamaq (kómeı) aýmaǵynda baıqalýy múmkin.\r\n\r\nEsekjem óz aldyna qaýipsiz, biraq tamyrlyq isiný ómir úshin qaýipti allergııalyq serpinniń birinshi belgisi bolýy múmkin (anafılaksııanyń), bul shuǵyl kómekti qajet etedi.\r\n\r\n\'\'__Sebebi.__\'\' Esekjem dárige, tamaqqa (balyq, jańǵaq, jumyrtqa, sút, t.b.), janýarlardyń túgine, ósimdik tozańyna,  ınfektsııaǵa (mononýkleoz), jándik shaǵýyna serpin retinde kórinýi múmkin. Basqa múmkin sebepteri – ósimdikpen,  ıngalıatsııada qoldanylatyn quraldarmen janasý, kúızelis, makııaj jáne ystyq-sýyqtyń, kúnniń áseri. Esekjem kóńil-kúı kúızelisiniń, tersheńdiktiń, aýtoımmýndyq aýrýdyń nemese leıkemııanyń saldarynan damýy múmkin. Kóbinese, sebebin anyqtaý qıyn.\r\n\r\n\'\'__Dıagnostıka__\'\' ádette qıynǵa túspeıdi, sebebi, esekjemniń  allergııalyq tegi aıqyn bolady, alaıda, keıde allergııaǵa arnaıy testiler qajet – teri testileri nemese qan taldaýy.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Kóbinese, arnaıy emdeý qajet bolmaıdy sebebi, sımptomdary ózdiginshe tez joıylýy múmkin. Allergııaǵa qarsy quraldar -  antıgıstamındik preparattar – tavegıl, sýprastındi paıdalaný asa tıimdi. Qyshyný men isinýdi azaıtý úshin teriniń zaqymdanǵan jerine salqyn kompressti qoıý usynylady (shaǵyn mata, salqyn sýǵa malynǵan). Teriniń úlken aýmaǵy zaqymdansa, salqyn vannalardy usynýǵa bolady. Ystyq vanna men dýsh qabyldaýǵa bolmaıdy. Sondaı-aq, qysatyn kıim kııýge bolmaıdy.\r\n\r\nJoǵaryda aıtylǵandaı, allergııalyq isiný ómir úshin qaýipti allergııalyq serpinniń birinshi belgisi bolýy múmkin (anafılaksııanyń), bul shuǵyl kómekti qajet etedi. Anafılaksııa kómeıdiń isinýin týyndatyp, tynys alýdyń edáýir qıyndaýyna – tunshyǵýǵa aparýy múmkin. Anafılaksııaǵa kúmán bolsa, shuǵyl túrde jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n\'\'__Aldyn alý__\'\'. allergııany    týyndatatyn dárilerden, ónimder men zattekterden alshaq bolý qajet.  Ystyq vanna qabyldaýdan, qysatyn kıim kııýden alshaq bolýǵa tyrysý qajet, sebebi, olar esekjemniń sımptomdarynyń qaıtalanýyna yqpal etýi múmkin. ','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(993,'','Estýdiń jasqa baılanysty ózgeristeri','','','qz','s','',0,'',4803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531986600,1563522600,1531986992,'Jasqa baılanysty estýdi joǵaltý nemese presbıakýzıs – egde jasta paıda bolatyn estýdiń birtindep, baıaý tómendeýi.\r\n\r\nIshki qulaqtaǵy usaq túkti jasýshalar bizdiń estýimizge kómektesedi. Olar dybys tolqyndaryn ustap, nerv sıgnaldaryna túrlendiredi, olardy mı dybys retinde qabyldaıdy. Estýdi joǵaltý usaq túkti jasýshalardyń zaqymdanýynda nemese tirshiligin joıýynda paıda bolady. Túkti jasýshalar qalpyna kelmeıdi, sondyqtan, kópshilik jaǵdaıda olardyń zaqymdanýyna baılanysty estýdi joǵaltý qaıta ornyna kelmeıdi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý nemese presbıakýzıs – egde jasta paıda bolatyn estýdiń birtindep, baıaý tómendeýi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"94\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderinen turady. Syrtqy qulaq qalqannan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\'\' \r\n\r\nIshki qulaqtaǵy usaq túkti jasýshalar bizdiń estýimizge kómektesedi. Olar dybys tolqyndaryn ustap, nerv sıgnaldaryna túrlendiredi, olardy mı dybys retinde qabyldaıdy. Estýdi joǵaltý usaq túkti jasýshalardyń zaqymdanýynda nemese tirshiligin joıýynda paıda bolady. Túkti jasýshalar qalpyna kelmeıdi, sondyqtan, kópshilik jaǵdaıda olardyń zaqymdanýyna baılanysty estýdi joǵaltý qaıta ornyna kelmeıdi.\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltýdyń sebepteri kóp. Kóbinese, ishki qulaqtyń jasqa baılanysty ózgeristerine baılanysty bolady. Aýrýdyń paıda bolýynda genetıkalyq ózgerister ózgerister, sondaı-aq, shýdyń áseri (mysaly, rok-kontsert, mýzyka tyńdaıtyn naýshnıkter) úlken rol atqarady.\r\n\r\nKelesi faktorlar jasqa baılanysty  estýdi joǵaltýǵa yqpal etedi:\r\n\r\n Otbasylyq syrqat tarıhy (jasqa baılanysty  estýdi joǵaltý, ádette, bir otbasynyń múshelerinde kezdesedi)\r\nShýdyń áseri\r\nTemeki shegý (temeki shegetinderde shekpeıtinderge qaraǵanda osyndaı estýdi joǵaltý jıi kezdesedi)\r\nKeıbir aýrýlar, mysaly, qant dıabeti\r\nKeıbir dárilik preparattar.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nEstýdi joǵaltý baıaý túrde, uzaq ýaqyt barysynda damıdy.\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Bul aýrýǵa shaldyqqan adamdarǵa aınalasyndaǵy adamdardyń sózin túsiný qıynǵa túsedi\r\n* Olar jıi aıtylǵandy qaıtalaýdy suraıdy\r\n* Estimeı qalǵany úshin kúızeledi\r\n* Keıbir dybystar olarǵa tym qatty bolyp kórinedi\r\n* Olardyń shýly bólmede estýi qıyndaıdy\r\n* \"s\" nemese \"z\" dybystaryn aıtýda qıyndyqtary bolady\r\n* Olarǵa daýysynyń tembri joǵary adamdardy túsiný qıyn\r\n* Qulaqtaǵy shýyl\r\n \r\n\r\nOsy sımptomdardyń birin baıqasańyz, dárigerden keńes alyńyz. Presbıakýzıstiń (kárilik kereńdigi) sımptomdary basqa aýrýlardyń sımptomdarymen uqsas bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEmdeýshi dáriger tolyq medıtsınalyq tekseristi júrgizedi. Bul estýdi joǵaltýdyń sebebin tabýǵa kómektesedi. Qulaqty qaraý úshin dáriger otoskop atalatyn aspapty qoldanady. Keıde qulaqtyń kanaldarynda qulyq jınalýynan estýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nNaýqasty qulaq, muryn jáne tamaq (kómeı) boıynsha mamanǵa (dáriger-otolarıngologqa) baǵyttaıdy. Estýdi anyqtaıtyn testiler estýdi joǵaltý dárejesin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý emdelmeıdi. Emdeý kúndelikti qyzmetti jaqsartýǵa negizdeledi. Kelesilerdiń paıdasy bar:\r\n\r\n* Estý  apparattary\r\n* Telefon kúsheıtkishteri jáne basqa kómekshi qural-jabdyqtar\r\n* Ymdaý tili (estýdi joǵaltýdyń aýyr dárejesi bar adamdar úshin)\r\n* Eringe qarap oqý (mysaly, qarym-qatynasty jaqsartý úshin kórneki túrde oıǵa salý)\r\n* Estýdi joǵaltýdyń aýyr dárejesi bar adamdar úshin kohlearlyq ımplantat usynylýy múmkin. Bul kezde ımplantatty ornatý úshin operatsııa jasalady. Implantat qaıtadan dybystardy ajyratýǵa jáne ýaqyt óte kele adamǵa sózdi túsinýge múmkindik beredi. Biraq, qalypty estýdi qalpyna keltirmeıdi.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý baıaý túrde ýshyǵady. Bul qaıtymsyz úrdis jáne kereńdikke aparýy múmkin.\r\n\r\nEstýdi  joǵaltýdyń saldary naýqasty úıden shyqpaýǵa májbúrleıdi. Dárigerdiń kómegine júginip, otbasymen jáne dostarmen qarym-qatynas jasap, oqshaý bolmaýǵa tyrysý qajet. Estýdi  joǵaltý úrdisin baqylaýǵa alyp, tolyqqandy jáne belsendi ómir súrýdi jalǵastyrýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\nEstýdi  joǵaltý denelik (órt dabylyn estimeı qalýda) jáne psıhologııalyq (áleýmettik oqshaýlaný) máselelerge aparýy múmkin.\r\n\r\nEstýdi  joǵaltý kereńdikke aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEstýdi  joǵaltqan adamdar tezirek tekserilýi qajet. Bul qulyqtyń jınalýy nemese dárilik quraldardyń janama áseri sekildi sebepterdi teriske shyǵarýǵa kómektesedi. Emdeýshi dáriger naýqasqa estý testin ótkizýi tıis.\r\n\r\nKúrt estýdiń ózgerisi bolsa nemese estýdi joǵaltý bastyń aýyrsynýy, kórýdiń buzylystary nemese bas aınalýy sekildi sımptomdarmen qosarlanatyn bolsa, dereý dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý; Presbıakýzıs.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(994,'','Etekkir aldy sındromy (eas)','','','qz','s','',0,'',7368,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531987800,1563523800,1531988274,'Etekkir aldy sındromy (EAS) – bul etekkir bastalýyna deıin 14 kúndeı buryn seziletin sımptomdar toby.  Sımptomdar, ádette, etekkir bastalǵannan keıin joıylady.\r\n\r\nÁıelderdiń kópshiligi etekkir aldynda jeńil jaısyzdyq sezinedi. Biraq, EAS kezinde ashýshańdyq, depressııa nemese jaısyzdyq sezilýi múmkin, olarmen úıde nemese jumysta otyrǵanda kúresýge týra keledi. EAS keıbir sımptomdary tómende keltirilgen. Ár aılarda sımptomdar nasharlaýy nemese jaqsarýy da múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__EAS - etekkir aldy sındromy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__EAS sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__EAS sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__EAS paıda bolýynyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__EAS qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__EAS qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dıýretıkter degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Antıdepressanttar kómektese alady ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Uryqtanýǵa qarsy preparattardy qabyldaý kómektesedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__EAS emdeý úshin qandaı preparattardy retseptsiz satyp alýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Sımptomdardy qalaı jeńildetýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"12\")}__EAS baqylaý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"13\")}__Dárýmender men taǵamdyq qospalar jóninde ne aıtýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__EAS - etekkir aldy sındromy degenimiz ne?__\r\n\r\nEtekkir aldy sındromy (EAS) – bul etekkir bastalýyna deıin 14 kúndeı buryn seziletin sımptomdar toby.  Sımptomdar, ádette, etekkir bastalǵannan keıin joıylady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"95\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__EAS sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nÁıelderdiń kópshiligi etekkir aldynda jeńil jaısyzdyq sezinedi. Biraq, EAS kezinde ashýshańdyq, depressııa nemese jaısyzdyq sezilýi múmkin, olarmen úıde nemese jumysta otyrǵanda kúresýge týra keledi. EAS keıbir sımptomdary tómende keltirilgen. Ár aılarda sımptomdar nasharlaýy nemese jaqsarýy da múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__EAS sımptomdary__\r\n\r\n·         Teride bezeýlerdiń paıda bolýy nemese taralýy\r\n\r\n·         Arqadaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         Ishtiń kebýi\r\n\r\n·         Tábettiń ózgerýi, onyń ishinde, belgili bir ónimderge tartymdyq\r\n\r\n·         Ish qatýy\r\n\r\n·         Jylaýqorlyq  \r\n\r\n·         Depressııa\r\n\r\n·         Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n·         Ashýshańdyq, shıryǵý nemese úreılený\r\n\r\n·         Sharshaý sezimi\r\n\r\n·         Bas aýyrýy\r\n\r\n·         Ysyný\r\n\r\n·         Býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         Kóńil-kúıdiń qubylysy\r\n\r\n·         Jynystyq ómirge qulyqsyzdyq\r\n\r\n·         Emshektiń sezimtaldyǵy men isinýi\r\n\r\n·         Nazar qoıýdaǵy máseleler\r\n\r\n·         Uıqydaǵy máseleler\r\n\r\n·         Qoldyń nemese aıaqtyń isinýi\r\n\r\n·         Jalǵyz qalǵysy kelý\r\n\r\n·         Salmaqtyń artýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__EAS paıda bolýynyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nEAS paıda bolý sebepteri jetkilikti zerttelmegen. Eń yqtımaly: sımptomdardyń paıda bolýy etekkir aınalymy barysyndaǵy gormondar deńgeıiniń ózgerisimen baılanysty. EAS psıhologııalyq máselelerge nemese kúızeliske baılanysty týyndamaıdy, biraq, olar sımptomdardy nasharlatýy múmkin.\r\n\r\n {alink aname=\"5\"}\r\n__EAS qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger sımptomdardy kúntizbe boıynsha qadaǵalaýdy suraıdy. Eger sımptomdar birneshe aı boıy belgili bir kezeńde qaıtalanatyn bolsa, bul EAS bolýy múmkin.\r\n\r\nDáriger sizdi qarap, tekserip, basqa múmkin máselelerdi eskerý úshin keıbir tekserýlerdi ótkizýi múmkin. Sondaı-aq, ol sizben tamaqtanýdaǵy talǵamyńyz, ádetterińiz, jumysyńyz ben otbasyńyz týraly suraıdy.\r\n\r\n {alink aname=\"6\"}\r\n__EAS qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEAS emdeý tásili joq, biraq, emdám saqtaý, udaıy dene júktemeleri, keıbir dárilik preparattardy qabyldaý sımptomdardy jeńildetýge kómektesedi. Dáriger emdámge jáne jattyǵý baǵdarlamasyna qajetti ózgerister engizý týraly keńes beredi. Qandaı da bir sımptomdar bolýyna jáne olardyń aıqyndylyǵyna baılanysty dáriger sizge dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nNaqty sizge jaramdy emdeýdi tańdaý úshin sizge birneshe preparat qabyldaý qajet bolýy múmkin. Olar dárigerdiń retseptimen, retseptsiz de bosatylady. Kóbinese, dáriger dıýretıkter, antıdepressanttar jáne uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy taǵaıyndaýy múmkin. EAS úshin basqa preparattar qazirgi ýaqytta zerttelý ústinde.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dıýretıkter degenimiz ne?__\r\n\r\nDıýretıkter organızmge artyq suıyqtyq pen natrııdi shyǵarýǵa kómektesedi. Olar ishtiń kebýin, salmaqqa qatysty máselelerdi, keýde men ishtegi aýyrsynýdy jeńildetýge yqpal etedi. Dıýretıkter ádette, EAS osy sımptomdary paıda bolýynyń aldynda taǵaıyndalady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Antıdepressanttar kómektese alady ma?__\r\n\r\nAntıdepressanttar keıbir áıelder sezinetin kúshti ashýshańdyqta, depressııa men úreılenýde kómektesýi múmkin. Bul dárilerdi ádette, kúndelikti qabyldaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Uryqtanýǵa qarsy preparattardy qabyldaý kómektesedi me?__\r\n\r\nDáriger EAS keıbir sımptomdaryn jeńildetý úshin sizben uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaý týraly talqylaýy múmkin. Uryqtanýǵa  qarsy tabletkalar etekkir aınalymy boıy gormondardyń deńgeıin baqylaýǵa kómektesedi. Olardy qabyldaý kezinde kóptegen áıelder EAS sımptomdarynyń edáýir jeńildeýin baıqaıdy. Degenmen, bul preparattardyń ózindik janama áseri bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__EAS emdeý úshin qandaı preparattardy retseptsiz satyp alýǵa bolady?__\r\n\r\nEAS sımptomdaryn basý úshin dárigerdiń retseptisiz bosatylatyn dárilerdi qabyldaýǵa bolady. Bul preparattar - aspırınniń nemese atsetamınofenniń kofeınmen, antıgıstamındik preparattarmen nemese dıýretıktarmen birigýi.\r\n\r\nSondaı-aq, keıbir aýyrsynýdy basatyn preparattar da kómektesedi. Olarǵa steroıdtyq emes qabynýǵa qarsy, aýyrsynýdy basatyn dáriler jatady, mysaly, ıbýprofen, ketoprofen  jáne naproksen.\r\n\r\nBul dáriler EAS jeńil nemese ortasha kúıde ótýinde jaqsy kómektesedi. Bul preparattardyń birin qoldanar aldynda dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}11{ANAME}\r\n__Sımptomdardy qalaı jeńildetýge bolady?__\r\n\r\nEAS sımptomdaryn baqylaý boıynsha keńesterdi usynamyz.\r\n\r\nEAS sımptomdaryn jáne olardyń paıda bolý ýaqytyn bilý sizge ratsıonyńyzdy ózgertýge jáne dene jattyǵýlaryn ár aıǵa josparlaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nSiz úshin jaramdy preparat tańdaý nemese keńes berý birshama ýaqyt alýy múmkin. Ár adamda emdeý ár túrli bolady. Dárige sizge  durys emdeý tańdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}12{ANAME}\r\n__EAS baqylaý boıynsha keńester__\r\n\r\n·         Tamaqqa kúrdeli kómirsýlardy (mysaly, tutas dánder jáne tutas dánnen jasalǵan nan, makaron ónimderi jáne jarmalar), talshyq pen aqýyzdy tutynyńyz. Qantty jáne maıly ónimderdi qabyldaýdy azaıtyńyz.\r\n\r\n·         Ishtiń kebýin jáne organızmde suıyqtyqtyń irkilýin azaıtý úshin etekkirge deıin birneshe kún buryn tuzdy tutynýdan alshaq bolý qajet.\r\n\r\n·         Shıryǵýdy, ashýshańdyqty azaıtý, emshektiń aýyrsynýyn jeńildetý úshin kofeın tutynýdy azaıtyńyz.\r\n\r\n·         Alkogol ishýden alshaq bolyńyz. Etekkir bastalýynyń aldynda alkogol ishý ózińizdi basyńqy sezinýge aparýy múmkin.\r\n\r\n·         Tamaq ishýdi kúnine 3 ret emes, 6 retke ózgertińiz, jáne az úlespen ishińiz. \r\n\r\n·         Aerobty jattyǵýlarmen aınalysyńyz. Aptasyna 30 mınýtten, 4-6 ret.\r\n\r\n·         Kóbirek uıqtańyz (táýligine 8 saǵat).\r\n\r\n·         Tamaq ishý, uıqy jáne dene jattyǵýlarynyń kestesin quryńyz.\r\n\r\n·         Kúızelistik  oqıǵalardy etekkirden keıingi kelesi aptaǵa josparlap kórińiz.\r\n\r\n {ANAME()}13{ANAME}\r\n__Dárýmender men taǵamdyq qospalar jóninde ne aıtýǵa bolady?__\r\n\r\nDárýmender jáne basqa qospalar, mysaly, V6, E dárýmenderi, magnıı, marganets jáne trıptofan EAS sımptomdaryn jeńildetýi múmkin. Bul emdeý jaıynda kóptegen zertteýler júrgizilgen, jáne olardyń paıdasyna qaraǵanda ákeletin zııany kóptigi anyqtalǵan. Mysaly, V6, E dárýmenderin kóp mólsherde qabyldaǵanda, janama áserleri bolady. Osy dárýmender jáne qospalardy qabyldaý aldynda dárigermen keńesińiz.','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(995,'','Etekkir aınalymynyń buzylysy - dısmenoreıa','','','qz','s','',0,'',3279,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531988280,1563524280,1531988588,'Dısmenoreıa – áıelderdiń etekkir aldynda nemese bastalýynda túıilýdi nemese aýyrsynýdy sezinýin sıpattaıtyn medıtsınalyq termın. Bul kúrdeli aýyrsyný emes.','\r\n__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Dısmenoreıa degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Etekkirdiń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kúrdeli máseleler bar ekendigi týraly qalaı bilýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dısmenoreıanyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýyrsynatyn kezeńder qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Bul emdeý kómektespese, ne isteý qajet?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Dısmenoreıa degenimiz ne?__\r\n\r\nDısmenoreıa – áıelderdiń etekkir aldynda nemese bastalýynda túıilýdi nemese aýyrsynýdy sezinýin sıpattaıtyn medıtsınalyq termın. Bul kúrdeli aýyrsyný emes.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Etekkirdiń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nEtekkirlik túıilý ishte, belde, bóksede nemese bókseniń ishki jaǵynda batyp aýyrsyný túrinde seziledi. Aýyrsyný etekkir aldynda nemese osy kezeńniń basynda bastalýy jáne 1-3 kún sozylýy múmkin. Aýyrsyný qarqyndy bolýy jáne kúndelikti qyzmetti shekteýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kúrdeli máseleler bar ekendigi týraly qalaı bilýge bolady?__\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolýynda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Kesh bastalǵan aýyrsynatyn etekkir,\r\n* Etekkir kezeńiniń alǵashqy eki kúninde ǵana paıda bolatyn aýyrsyný\r\n* Inshekten bólinetin ádettegideı emes bólinister nemese qan ketýi\r\n* analgetıkalyq preparattar qabyldaýda ótpeıtin aýyrsyný.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dısmenoreıanyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nDısmenoreıanyń eki túri bar:\r\n\r\n* alǵashqy  dısmenoreıada aýyrsyný jıi etekkirlik túıilýden týyndaıdy\r\n* keıingi dısmenoreıada aýyrsyný ınfektsııa, analyq bezdiń kıstasy (analyq bezdegi suıyqtyq tolǵan qaltashalar), endometrıoz, jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýlarynan týyndaıdy.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýyrsynatyn kezeńder qalaı emdeledi?__\r\n\r\nElektr qyzdyrǵysh jastyqshasyn qoldanýǵa nemese jyly vanna qabyldap kórýge bolady. Sondaı-aq, etekkir aldy sındromyn baqylaý úshin dárilik preparattardy qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\nBul dáriler aspırınniń nemese atsetamınofenniń kofeınmen, antıgıstamındik preparattarmen nemese dıýretıktermen birigýi. Mysaly: Mıdol, Pamprın, Premzın PMS.\r\n\r\nAýyrsynýdy basatyn dárilik preparattar da aýyrsynýdy jeńýge kómektesedi. Olarǵa jatatandar: ıbýprofen jáne naproksen. Bul dáriler jeńil nemese ortasha aýyrsynýdy basýǵa kómektesedi. Eger olar kómektespeıtin bolsa, dárigermen kúshtirek preparat týraly keńesińiz.\r\n\r\nDáriger uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy taǵaıyndaýy múmkin. Bul dáriler osy kezeńderdegi aýyrsynýdy jeńildetedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Bul emdeý kómektespese, ne isteý qajet?__\r\n\r\nEger bul ádisterdiń bireýi de kómektespese, dáriger analyq bezdiń kıstasynyń bolýyna nemese endometrıozǵa tekseredi. Dáriger ÝDT (ÝZI) analyq bezdiń kıstasynyń bolýyn kórýge kómektesedi. Shaǵyn operatıvtik aralasý – laparoskopııa endometrıozdy anyqtaý úshin qoldanylady. Bul ádis teride shaǵyn tilik jasap, jińishke tútik engizý arqyly jatyrdyń ishin kórýge múmkindik beredi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n \r\n* Aýyrsyný etekkir aınalymynyń qalypty quraýshysy ma?\r\n* Qandaı da bir tekserý ótkizý qajet pe?\r\n* Aýyrsynýdy jeńildetý úshin ne isteýge bolady?\r\n* Ómir saltyn, emdámdi ózgertý nemese arnaıy jattyǵýlar aýyrsynýdy azaıtady ma?\r\n* Aýyrsyný ótpese nemese ýshyǵatyn bolsa, ne isteý qajet?','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(996,'','Fımoz jáne parafımoz','','','qz','s','',0,'',4035,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531988640,1563524640,1531989325,'Súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerde penıstiń ushy «kúpek» ataýymen belgili teri qabyqshamen jabylǵan. Fımoz kezinde kúpektiń tarylýy paıda bolady, ol jynystyq músheniń ushynda tyǵyz tartylyp, qaıtadan ornyna erkin qaıta almaıdy. Fımoz tabıǵı kórinis bolýy múmkin. Mysaly, 4 jasqa deıingi uldarda ádette, kúpekti ysyrý qıyn. Jas adamdarda, erlerde fımoz kóbinese kúpektiń qabynýyna (balanıt) nemese qant dıabeti sekildi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolady.\r\n\r\nParafımoz kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, ony qysqanda paıda bolady. Kúpek óziniń bastapqy jaǵdaıyna qaıtpaıdy jáne penıstiń ushyn jappaıdy. Bul isinýdiń, aýyrsynýdyń, penıstiń ushyna qan kelýiniń shektelýine aparýy múmkin. Eger kúpek óziniń tabıǵı ornalasý jaǵdaıyna qaıtpasa, kúrdeli asqynýlar paıda bolýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Bul degenimiz  ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Aýrýdyń kútiletin uzaqtyǵy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan mamanǵa kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Bul degenimiz  ne?__\r\n\r\nSúndetke otyrǵyzylmaǵan erlerde penıstiń ushy «kúpek» ataýymen belgili teri qabyqshamen jabylǵan. Fımoz kezinde kúpektiń tarylýy paıda bolady, ol jynystyq músheniń ushynda tyǵyz tartylyp, qaıtadan ornyna erkin qaıta almaıdy. Fımoz tabıǵı kórinis bolýy múmkin. Mysaly, 4 jasqa deıingi uldarda ádette, kúpekti ysyrý qıyn. Jas adamdarda, erlerde fımoz kóbinese kúpektiń qabynýyna (balanıt) nemese qant dıabeti sekildi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolady.\r\n\r\nParafımoz kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, ony qysqanda paıda bolady. Kúpek óziniń bastapqy jaǵdaıyna qaıtpaıdy jáne penıstiń ushyn jappaıdy. Bul isinýdiń, aýyrsynýdyń, penıstiń ushyna qan kelýiniń shektelýine aparýy múmkin. Eger kúpek óziniń tabıǵı ornalasý jaǵdaıyna qaıtpasa, kúrdeli asqynýlar paıda bolýy múmkin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"96\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvtik júıesi\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nFımoz, ádette, aýyrsynýsyz ótedi. Degenmen, kúpektiń tarylýynda nesep shyǵarý nemese jynystyq qyzmette qıyndyqtar paıda bolýy múmkin. Sonymen qatar, fımoz kezinde erlerge kúpektiń astyndaǵy terini tazalaý qıynǵa túsedi, bul ınfektsııalardyń paıda bolýyna yqpal etedi.\r\n\r\nParafımoz kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń aýyrsynyp, isinýimen sıpattalady. Penıstiń ushyna qan kelýiniń aýyr tejelýi týraly kúńgirt-kúlgin túsine qarap aıtýǵa bolady, bul ádette, shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq qaraý kezinde fımozdy jáne parafımozdy anyqtaı alady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aýrýdyń kútiletin uzaqtyǵy__\r\n\r\nFımoz kishkentaı balalarda ózdiginshe ótedi, eresekterde fımoz operatsııa jasalǵanǵa deıin nemese ınfektsııa emdelgenge deıin jazylmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJeke gıgıenany muqııat qadaǵalaý arqyly fımozdyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin shomylý kezinde kúpekti tolyǵymen ysyryp, astyndaǵy terini muqııat tazartý qajet.  \r\n\r\nKúpektiń jynystyq músheden tys ysyrylýynda árdaıym muqııat túrde bastapqy ornalasý jaǵdaıyna qaıtaryp otyrsańyz, parafımozdyń aldyn alýǵa bolady. Parafımoz paıda bolýynda, onyń qaıtalanbaýy úshin naýqastarǵa súndetke otyrǵyzylý usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nFımozdyń sımptomsyz ótýi emdeýdi qajet etpeıdi. Bul ásirese, balalar úshin durys. Eger uldarda fımoz ótpeıtin bolsa, nemese nesep shyǵarýǵa / gıgıenaǵa qatysty máseleler paıda bolsa, gıdrokortızon sekildi emdeıtin jaqpa maılardy qoldaný tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nJasóspirimder men erlerde aýrýdyń aldyn alý úshin jeke gıgıenany qadaǵalaý jáne ınfektsııalardy ýaqytyly emdeý jetkilikti bolýy múmkin. Qalǵan jaǵdaılarda, turaqty sımptomdardyń bolýynda da túzetý operatsııasyn (súndetke otyrǵyzý) jasaý qajet.\r\n\r\nEger parafımoz kezinde kúpek jynystyq músheden tys ysyrylatyn bolsa, ony qysatyn bolsa, tótenshe jaǵdaı oryn alady, bul kezde shuǵyl medıtsınalyq járdem qajet. Dáriger  shuǵyl túrde kúpekti kesýi nemese súndetke otyrǵyzýdy ótkizýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan mamanǵa kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Kúpekti bastapqy ornalasý jaǵdaıyna ákelýde nemese kúpektiń astyndaǵy terini tazartýda qıyndyq paıda bolady\r\n* Kúpektiń astynda qabyný paıda bolǵan.\r\n* Kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, qalypty jaǵdaıyna qaıtyp kelmeıdi.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen erlerde fımoz kúrdeli máselege aınalmaıdy, emdeýdi qajet etpeıdi. Degenmen, jaǵdaı ózdiginshe ońalmaıdy.\r\n\r\nJoǵaryda atalǵandaı, keıde parafımoz shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi. Eger shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginbeseńiz, jynystyq músheniń ushynyń qaıtymsyz zaqymdanýy oryn alýy múmkin. ','student_k',143,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(997,'','Fobııalar (qorqynyshtar)','','','qz','s','',0,'',1721,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531989480,1563525480,1531989604,'Fobııalar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń bir túri (http://www.zdrav.kz/node/9420). Bul bir nárseden (shynaıy qaýipsiz) qatty negizsiz (ırratsıonaldyq) qorqý. \r\n\r\nTelimdi fobııalardyń túrleri kóp. Akrofobııa – bıiktikten qorqý. Agorafobııa – qoǵamdyq jerlerden qorqý, klaýstrofobııa – jabyq keńistikten qorqý. Eger mazasyz jáne qoǵamdaǵy kúndelikti qatynasta asa uıalshaq bolsańyz, áleýmettik fobııa bolýy múmkin. Fobııanyń basqa da taralǵan túrleri týnneldermen, keń jolda kólikte júrýmen, sýmen, ushýmen, janýarlarmen jáne qanmen baılanysty.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nFobııalar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń bir túri (http://www.zdrav.kz/node/9420). Bul bir nárseden (shynaıy qaýipsiz) qatty negizsiz (ırratsıonaldyq) qorqý. \r\n\r\nTelimdi fobııalardyń túrleri kóp. Akrofobııa – bıiktikten qorqý. Agorafobııa – qoǵamdyq jerlerden qorqý, klaýstrofobııa – jabyq keńistikten qorqý. Eger mazasyz jáne qoǵamdaǵy kúndelikti qatynasta asa uıalshaq bolsańyz, áleýmettik fobııa bolýy múmkin. Fobııanyń basqa da taralǵan túrleri týnneldermen, keń jolda kólikte júrýmen, sýmen, ushýmen, janýarlarmen jáne qanmen baılanysty.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nFobııasy bar adamdar qorqatyn nársesinen alshaq bolýǵa tyrysady. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda olar kelesige ushyraıdy:\r\n\r\n·         Qatty úreılený, qorqý\r\n\r\n·         Júrektiń jıi soǵýy\r\n\r\n·         Entigý\r\n\r\n·         Dirildeý  \r\n\r\n·         Sol jerden tez ketkisi kelý.\r\n\r\nFobııalar ádette, balalyq nemese jasóspirimdik shaqta paıda bolady, jáne eresek jasta jalǵasady. Fobııalardyń paıda bolý sebebi ádette, belgili bolady, biraq, keıde olar tuqym qýalaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý adamdardyń kópshiligine fobııalarmen kúresýge kómektesedi. Ádette, emdeýge dárilik preparattardy, psıhologııalyq emdeýdi qoldanady.\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/phobias.html\r\n\r\n                     \r\n__Aýdarmashy__: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(998,'','Follıkýlıt','','','qz','s','',0,'',1059,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531989900,1563525900,1531990046,'Follıkýlıt – bul teri astynda ornalasqan shaǵyn qaltashalar - follıkýldardyń ınfektsııasy nemese qabynýy, folıkýldarda shash túzilip, ósedi.  Follıkýlıt deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, biraq, ol shash túbinde, kıimniń denege úıkeletin tustarynda – mysaly, qolda, bóksede jıi bolady.','__Follıkýlıt__ – bul teri astynda ornalasqan shaǵyn qaltashalar - follıkýldardyń ınfektsııasy nemese qabynýy, folıkýldarda shash túzilip, ósedi.  Follıkýlıt deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, biraq, ol shash túbinde, kıimniń denege úıkeletin tustarynda – mysaly, qolda, bóksede jıi bolady. \r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"97\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"98\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\nFollıkýlıttiń jıi sebebi – bakterıaldyq ınfektsııa, biraq, zeńdik ınfektsııadan da týyndaýy múmkin.\r\n\r\nFollıkýlıt shashtyń bir nemese birneshe shýmaǵynyń mańynda nemese túbinde qyzarǵan, aýyrsynatyn aýmaq túrinde bastalady. Odan keıin bul bólik teridegi irińdi tómpeshikke (pýstýla) aınalady, ol keıde qyshyp, kúıdiretin sezim beredi. Pýstýlany ashqanda  iriń jáne/nemese qan shyǵýy múmkin.\r\n\r\nInfektsııalyq  follıkýlıttiń teriniń betine jaqyn ornalasatyn jeńil jaǵdaılar ádette, ózdiginshe, shamamen 2 aptadan keıin jazylady. Tereń jáne kúrdeli ınfektsııalyq  follıkýlıtte ádette, ishetin antıbıotıkter men zeńge qarsy preparattar jaqsy kómektesedi.','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(999,'','Fýrýnkýl (shıqan)','','','qz','s','',0,'',6782,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531990140,1563526140,1531990585,'Fýrýnkýl – shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinderdiń iriń tektes bakterııalardan týyndaıtyn jiti irińdi-nekrozdy qabynýy.\r\n\r\nShash follıkýly — shashtyń tamyry, ony qorshaıtyn tamyrtúbimen birge. Shash follıkýlynyń túbinde ony aınala ornalasatyn sezimtal nerv talshyqtary bolady. shashqa qol tıgizý nerv jalǵamdaryna áser etedi, osydan adam qol tıgizýdi sezinedi. Maı bezderi de ár shash folıkýlymen baılanysty, olar shash pen ony qorshaıtyn teriniń jaqsy jaǵdaıyn qoldaý úshin maı bóledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nFýrýnkýl – shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinderdiń iriń tektes bakterııalardan týyndaıtyn jiti irińdi-nekrozdy qabynýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"99\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nShash follıkýly — shashtyń tamyry, ony qorshaıtyn tamyrtúbimen birge. Shash follıkýlynyń túbinde ony aınala ornalasatyn sezimtal nerv talshyqtary bolady. shashqa qol tıgizý nerv jalǵamdaryna áser etedi, osydan adam qol tıgizýdi sezinedi. Maı bezderi de ár shash folıkýlymen baılanysty, olar shash pen ony qorshaıtyn teriniń jaqsy jaǵdaıyn qoldaý úshin maı bóledi.\r\n\r\nUqsas aýrýlar:\r\n\r\n• follıkýlıt (shash folıkýlynyń ortańǵy jáne joǵarǵy bólimderiniń betkeri qabynýy, bul qyzarǵan túıindermen (papýla) jáne irińdi tómpeshikterimen;\r\n\r\n• karbýnkýl (birneshe qatar ornalasqan shash folıkýldarynyń jiti irińdi-nekrozdy qabynýy, teride jáne teri astylyq maı talshyǵynda nekroz (tirshiligi joıylǵan tin) oshaǵyn túzýmen.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nFýrýnkýl – keń taralǵan teri máselesi. Kópshilik jaǵdaıda fýrýnkýldar altyn tústi stafılokokk (Staphylococcus aureus) bakterııasynan týyndaıdy. Fýrýnkýldardyń paıda bolýyn teri betinde mekendeıtin bakterııalar nemese zeńderdiń basqa túrleri de týyndatýy múmkin. Shash folıkýldarynyń zaqymdanýy ınfektsııaǵa olardyń arasynda ornalasqan folıkýl men tinderge tereń enýge múmkindik beredi.\r\n\r\nFýrýnkýldar deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, sebebi, adamnyń búkil terisi shash folıkýldarynan turady. Kóbinese, fýrýnkýldar bette, moıynda, qoltyq astynda, bóksede paıda bolady. Olar kóp nemese jalǵyz kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nFýrýnkýl ádette, teri betinde kóterilip turatyn shaǵyn qyzyl-qyzǵylt túıin túrinde paıda bolady. Ýaqyt óte zaqymdanǵan aýmaq ulǵaıady, suıyqtyqqa tolady. Fýrýnkýlda iriń men tirshiligi joıylǵan tinderdiń tolýy birtindep kúsheıetin aýyrsyný sezimin týyndatady. 3-4-shi kúni túıinniń ortasynda jumsarý paıda bolyp, iriń bólimen jarylady.\r\n\r\nAýyrsyný sezimi ádette, fýrýnkýldyń ishindegisi syrtqa shyqqanda ótedi. Jarylǵan jerde jasyl tústi nekrozdy tin - fýrýnkýldyń ózegi kórinedi.\r\n\r\nFýrýnkýldyń negizgi sımptomdary:\r\n\r\n·         Burshaq kólemdi dóńgelek túzilis (túıin), keıde ústel tennısi dobynyń ólshemine jetedi.\r\n\r\n·         Fýrýnkýldyń ortasy aq nemese sary tústi\r\n\r\n·         Isinýdiń ósýiniń tez qarqyny\r\n\r\n·         Isiný irińdeıdi, aǵady nemese qabyqtanady\r\n\r\n·         Teriniń basqa bólikterine taralýy, nemese basqa fýrýnkýldarmen qosylady.\r\n\r\nQosymsha sımptomdary:\r\n\r\n·         Jalpy álsizdik\r\n\r\n·         Sharshaý\r\n\r\n·         Dene temperatýrasynyń artýy\r\n\r\n·         Fýrýnkýl tusyndaǵy qyshý\r\n\r\n·         Fýrýnkýl mańyndaǵy teriniń qyzarýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nÁdette, dáriger fýrýnkýldy syrtqy túrinen biledi. Keıde maman fýrýnkýl tinin bakterııalyq ósindisin zerthanalyq taldaýúshin alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nFýrýnkýldy úı jaǵdaıynda syqpańyz, bul ınfektsııany ýshyqtyrady.\r\n\r\nFýrýnkýldar qyshýdan jáne azdaǵan aýrsyný seziminen keıin ózdiginshe ótýi múmkin. Kóbinese, aýyrsyný sezimi kúsheıedi, sebebi, ýaqyt óte fýrýnkýlda iriń men tirshiligi joıylǵan tinder tolady.\r\n\r\nBiraq, ádette,  fýrýnkýldy dáriger jarýy qajet, jarany irińnen arshý úshin. Ádette, jazylý úrdisi 2 aptaǵa sozylady. Jazylý úrdisin údetý úshin kúnine birneshe ret fýrýnkýlǵa jyly ylǵal kompress qoıýǵa bolady, teri qalpyna kelgenge deıin.\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý fýrýnkýl tereń jáne/nemese úlken bolǵanda qajet bolady.\r\n\r\nFýrýnkýl aýmaǵy taza bolyp qalýy mańyzdy, sondyqtan:\r\n\r\n·         Fýrýnkýlǵa qoıylatyn tańǵyshtardy jıi aýystyrý qajet\r\n\r\n·         Fýrýnkýldy ustaǵannan keıin qoldy muqııat jýý qajet\r\n\r\n·         Bóten adamnyń súlgisin, tósek jabyndysyn qoldanbańyz. Kıimdi, tósek jabyndasyn, súlgi, tósek jaımasyn jáne basqa teriniń zaqymdanǵan bóligi janasqan matalardy jıi jýyńyz.\r\n\r\n·         Fýrýnkýlǵa qoıylatyn tańǵyshtardy bólek shelekke tastańyz, qoldanǵan tańǵyshty basqa zattarǵa tıgizbeńiz.\r\n\r\nAntıbakterıaldyq tazalyq quraldary  fýrýnkýl paıda bolǵannan keıin kómektespeıdi.\r\n\r\nEger fýrýnkýl úlken nemese qaıtalanatyn bolsa dáriger antıbıotıkterdi tabletka nemese ınektsııa túrinde taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nKeıbir adamdarda teriniń qaıtalanatyn ınfektsııasy baıqalady jáne uzaq ýaqyt boıy fýrýnkýldan arylýy qıynǵa túsedi.\r\n\r\nNaýqastyń qulaq kanalynda nemese murnynda ornalasqan fýrýnkýldar kúshti aýyrsynýdy týyndatady. Murynda paıda bolǵan fýrýnkýldar dárigerdiń baqylaýynda bolýy qajet.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·         Fýrýnkýlez (fýrýnkýldardyń kóp shyǵýy)\r\n\r\n·         Karbýnkýlez (birneshe qatar ornalasqan shash folıkýldarynyń jiti irińdi-nekrozdy qabynýy, teride jáne teri astylyq maı talshyǵynda nekroz (tirshiligi joıylǵan tin) oshaǵyn túzýmen)\r\n\r\n·         Lımfangıt (lımfa tamyrlarynyń qabynýy)\r\n\r\n·         Lımfadenıt (lımfa túıinderiniń qabynýy)\r\n\r\n·         Tromboflebıt (kóktamyr qabyrǵasynyń qabynýy, tromb túzilýimen)\r\n\r\n·         Flegmona (tinniń jiti qabynýy, aıqyn shekarasyz)\r\n\r\n·         Teriniń, julynnyń, mıdyń, búırektiń nemese basqa aǵzalardyń  abstsesi, (irińdi qorjyndy qýys túzilýimen)\r\n\r\n·         Mıdyń jáne julynnyń ınfektsııasy.\r\n\r\n·         Endokardıt (júrektiń ishki qabyǵynyń qabynýy)\r\n\r\n·         Osteomıelıt (súıektiń jáne súıek kemiginiń qabynýy)\r\n\r\n·         Sepsıs (aýyr ınfektsııalyq aýrý, qanǵa bakterııa túsýinen týyndaıdy)\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger fýrýnkýl:\r\n\r\n·         Bette nemese omyrtqada paıda bolsa;\r\n\r\n·         Qaıtadan shyqsa;\r\n\r\n·         Aýyrsyný sezimin beredi;\r\n\r\n·         Aptadan artyq ótpeıdi;\r\n\r\n·         Temperatýramen, qandy bólinispen, irińniń kóp mólsherimen qosarlanady, aýyr ınfektsııanyń basqa belgileri bar.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKelesi áreketter ınfektsııanyń taralýynan tosqaýyl bolady:\r\n\r\n·         Antıbakterıaldyq sabyn\r\n\r\n·         Antıseptıkalyq gıgıena quraly\r\n\r\nGıgıena erejelerin qadaǵalaý.\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001474.htm\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Ekaterına Shýmareva,HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1000,'','Gıdrotsele','','','qz','s','',0,'',3506,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531990860,1563526860,1531991254,'Gıdrotsele – bul umanyń qýysynda suıyqtyq jınalýy\r\n\r\nGıdrotsele jańa týǵan sábılerde jıi kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGıdrotsele – bul umanyń qýysynda suıyqtyq jınalýy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGıdrotsele jańa týǵan sábılerde jıi kezdesedi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"96\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvtik júıesine jynystyq múshe, uma, uryqtyq tútikter jáne qýyq asty bezi jatady.\r\n\r\nSábıdiń ananyń qursaǵynda damýy kezinde atalyq bezder uryqtyń ish qýysynan tútik arqyly umaǵa túsedi. Osy tútik jabylmasa, gıdrotsele paıda bolady. Ol arqyly suıyqtyq ish qýysynan umaǵa aǵady. Bul onyń isinýine aparady.\r\n\r\nKóbinese, gıdrotsele týǵannan keıin birneshe aıdan keıin ótedi. Keıde aýrý shaptyń jaryǵymen qosa paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, gıdrotsele kelesilermen baılanysty bolýy múmkin:  \r\n\r\n* Atalyq bezdiń mańynda qalypty suıyqtyqtyń jınalýymen. Bul organızmde suıyqtyqtyń irkilýinde paıda bolýy múmkin. Gıdrotseleniń mundaı túri egde jastaǵy erlerde jıi kezdesedi.\r\n* Atalyq bezdiń nemese onyń qosalqylarynyń qabynýymen nemese jaraqatymen.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi sımptomy – atalyq bezderdiń aýyrsynbaı isinýi, olar sýly shar sekildi kórinedi. Gıdrotsele birjaqty nemese ekijaqty da bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserý júrgizgende, isingen, biraq, basqanda aýyrmaıtyn umany baıqaıdy. Kópshilik jaǵdaıda suıyqtyq jınalýyna baılanysty dárigerdiń atalyq bezdi basyp baıqaýyna múmkindik bolmaıdy. Umanyń suıyqtyqqa toly ólshemi ishti nemese umany basqanda úlkeıip, azaıýy múmkin.  Eger osy kezde umanyń ólshemi ózgeretin bolsa, bul shaptyń jaryǵy bolýy múmkin.\r\n\r\nGıdrotseleni isinge aýmaqqa fonardyń jaryǵyn túsirip jeńil anyqtaýǵa bolady. Eger uma móldir suıyqtyqqa toly bolsa, ol jaryqty ótkizedi. Aýrýdyń dıagnozyn naqtylaý úshin ÝDT (ÝZI) jasaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda gıdrotsele –qaýipsiz. Ol tek ınfektsııa qosarlansa nemese jaısyzdyq paıda bolsa ǵana emdeledi. Shaptyń jaryǵy kezindegi gıdrotseleni tezirek operatıvtik jolmen emdeý qajet. Eger aýrý birneshe aıdan keıin ótpese, hırýrgııalyq emdeý qajet bolýy múmkin.  Máseleni joıý úshin gıdrotseleektomııa (umanyń qabyqshasyn alyp tastaý) atty operatsııa jasalady. Drenaj jasaý tıimsiz, sebebi, suıyqtyq qaıtadan jınalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGıdrotsele balalarda hırýrgııalyq aralasýdy qajet etpeıdi. Eresekterde gıdrotsele ózdiginshe ótpeıdi. Qajet bolsa, jaqsy boljamdy jáne qarapaıym operatsııa jasalady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nOperatıvtik aralasý kezinde kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Trombylardyń (qan uıyndylarynyń) paıda bolýy\r\n* Infektsııalar\r\n* Umanyń jaraqaty\r\n \r\n{aname }\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nGıdrotsele sımptomy bolsa, dárigerge kóriný qajet. Bul atalyq bezderdiń isinýin týyndatatyn basqa aýrýlardy eskerý úshin qajet.\r\n\r\nUmadaǵy nemese atalyq bezdegi aýyrsyný shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Eger Sizde aýyrsyný bolsa jáne umanyń ólshemi ulǵaısa, atalyq bezdi joǵaltýdy boldyrmas úshin, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nAtalyq bezdiń shemeni. ','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1001,'','Gıpertıreoz','','','qz','s','',0,'',5546,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532312400,1563848400,1532313080,'Gıpertıreoz – qalqansha bez gormondarynyń shamadan tys kóp óndirilýimen sıpattalatyn aýrý. Bul aýrýdy, sondaı-aq, qalqansha bezdiń gıperfýnktsııasy dep te ataıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGıpertıreoz – qalqansha bez gormondarynyń shamadan tys kóp óndirilýimen sıpattalatyn aýrý. Bul aýrýdy, sondaı-aq, qalqansha bezdiń gıperfýnktsııasy dep te ataıdy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQalqansha bez endokrındik júıeniń mańyzdy aǵzasy. Ol moıynnyń aldyńǵy betinde, buǵanalardyń qosylǵan jerinen sál joǵaryda ornalasqan. Bez organızmniń ár jasýshasynyń energııasyn  qoldaný úrdisin retteıtin gormondardy óndiredi. Bul úrdis metabolızm atalady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"100\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qalqansha bez – endokrındik (gormondyq) júıeniń bóligi – organızmdegi metabolızmdi retteýde úlken rol atqarady.\'\'  \r\n\r\nGıpertıreozdyń paıda bolý sebebi kelesideı:\r\n\r\n* Taǵamǵa quramynda ıodtyń mólsheri kóp ónimderdi tutyný\r\n* Greıvs aýrýy (gıpertıreozdyń jıi kezdesetin sebebi)\r\n* Qalqansha bezdiń vırýstyq ınfektsııalarda, keıbir dárilik preparattardy qabyldaýda nemese júktilik kezinde qabynýynyń paıda bolýy (tıreoıdıt)\r\n* Qalqansha bezdiń nemese gıpofızdiń qatersiz isigi\r\n* Atalyq nemese analyq bezderdiń keıbir isikteri\r\n* Qalqansha bez gormondarynyń úlken mólsherin qabyldaý\r\n* Iod quramdas kontrasttyq zattekti qoldanýmen kórnekilik anyqtaý ádisterin júrgizý\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń asa jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Zeıindi shoǵyrlandyrýdaǵy qıyndyqtar\r\n* Sharshaý  \r\n* Ishektiń qımylynyń kúsheıýi\r\n* Zob (qalqansha bezdiń kórinetin ulǵaıýy) nemese qalqansha bezdiń túıinderi\r\n* Qoldyń dirili\r\n* Kúnniń ystyǵyn kótere almaý\r\n* Tábettiń joǵary bolýy\r\n* Tersheńdik\r\n* Áıelderde etekkir aınalymynyń buzylysy\r\n* Ashýshańdyq\r\n* Mazasyzdyq  \r\n* Uıqydaǵy máseleler\r\n* Salmaq joǵaltý (keıbir jaǵdaıda salmaqtyń  artýy bolady)\r\n\r\nOsy aýrý kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* Erlerde emshek beziniń ulǵaıýy\r\n* Teriniń jabysqaqtyǵy\r\n* Dıareıa (ish ótýi)\r\n* Shashtyń túsýi\r\n* Joǵary arterıaldyq qysym\r\n* Kózdiń qyshýy nemese titirkenýi\r\n* Teriniń qyshýy\r\n* Áıelderde etekkir aınalymynyń bolmaýy nemese buzylysy\r\n* Júrek aınýy nemese qusý\r\n* Kózdiń uıasynan dóńestenip shyǵyp turýy (ekzoftalm)\r\n* Júrek soǵýynyń jıileý nemese júrek yrǵaǵynyń buzylysy \r\n* Teriniń qyzarýy\r\n* Jambas pen ıyqtyń bulshyq etteriniń álsizdigi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, ol kezde anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Sıstolııalyq arterıaldyq qysymnyń artýy\r\n* Júrek  yrǵaǵynyń buzylysy \r\n* Qoldyń dirildeýi\r\n* Kózdiń mańaıynyń qabynýy nemese titirkenýi\r\n\r\nQalqansha  bez gormondarynyń deńgeıin zertteý úshin taǵaıyndalatyn qan taldaýlary: \r\n\r\nTTG, T3 jáne T4.\r\n\r\nSondaı-aq, kelesilerdi anyqtaý úshin taldaýlar taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Holesterın deńgeıi\r\n* Glıýkoza\r\n* Radıoaktıvti  ıodtyń jutylýy\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń baǵyty sımptomdardyń sebebi men aýyrlyǵyna baılanysty. Gıpertıreoz ádette, kelesi birneshe ádistemelerdiń kómegimen emdeledi:\r\n\r\n* Antıtıreoıdtyq dárilik preparattar\r\n* Qalqansha  bezdiń tinin buzý jáne gormondardyń artyq óndirilýin toqtatý úshin radıoaktıvtik  ıod\r\n\r\n·         Qalqansha  bezdi alyp tastaý úshin hırýrgııalyq operatsııa\r\n\r\nEger qalqansha bez hırýrgııalyq jolmen alynyp tastalatyn bolsa, naýqas ómir boıy qalqansha bezdiń preparattarmen almastyrý emdeýin qabyldaýy tıis.\r\n\r\nTamyrdyń soǵýynyń jıileýi, tersheńdik jáne mazasyzdyq sezimi sekildi sımptomdardy emdeý úshin  beta-tejeý tobynyń preparattary taǵaıyndalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGıpertıreoz emdeýge keledi. Keıbir jaǵdaılarda emdeýsiz de ótedi.\r\n\r\nGreıvs aýrýy saldarynan bolǵan gıpertıreoz ádette, birtindep kúsheıedi. Onyń kóptegen asqynýlary bar, olardyń keıbiri kúrdeli jáne ómirdiń sapasyna áser etýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__ \r\n\r\nKrız – ınfektsııaǵa nemese kúızeliske baılanysty gıpertıreoz sımptomdarynyń kúrt nasharlaýy. Bul kezde qyzba, nazar qoıýdyń tómendeýi jáne ishtiń aýyrsynýy baıqalady. Naýqastar aýrýhanada emdelýi tıis.\r\n\r\nAýrýdyń basqa asqynýyna jatatyndar:\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi, arıtmııa nemese júrek jetkiliksizdigi sekildi aýrýlar \r\n* Osteoporoz\r\n\r\n Hırýrgııalyq aralasýǵa baılanysty asqynýǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Moıyndaǵy tyrtyq\r\n* Daýys baılamdarynyń zaqymdanýyna saı qarlyǵý\r\n* Qalqanserik bezderdiń (qalqansha bezdiń qasynda ornalasqan) zaqymdanýyna saı qandaǵy kaltsııdiń tómen deńgeıi\r\n* Gıpotıreoz (qalqansha bezdiń gıpofýnktsııasy)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nGıpertıreozdyń sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet. Kelesi sımptomdar bolsa, «103» telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz:\r\n\r\n* Estiń buzylysy\r\n* Bas aınalýy\r\n* Júrek soǵýynyń jıileýi nemese udaıy soqpaýy\r\n\r\nGıpertıreozdy emdeýde qalqansha  bez gıpofýnktsııasynyń sımptomdary paıda bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Depressııa\r\n* Minez-qulyqtyq jáne denelik baıaýlyq\r\n* Salmaq qosý\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nTıreotoksıkoz.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000356.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy__: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa__:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1002,'','Glaýkoma','','','qz','s','',0,'',7451,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532313120,1563849120,1532315203,'Glaýkoma – uzaq ýaqyt boıy kóz ishilik qysymnyń artýy esebinen kórý nervisiniń zaqymdanýynan oryn alady. Glaýkoma tuqym qýalaý boıynsha berilýi múmkin, biraq, uzaq ýaqyt boıy bilinbeýi múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Nelikten glaýkomanyń aldynda kóz ishilik qysym artady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Glaýkomanyń qandaı túrleri bar?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Glaýkoma kóbinese, kimde bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGlaýkoma – uzaq ýaqyt boıy kóz ishilik qysymnyń artýy esebinen kórý nervisiniń zaqymdanýynan oryn alady. Glaýkoma tuqym qýalaý boıynsha berilýi múmkin, biraq, uzaq ýaqyt boıy bilinbeýi múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"101\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kóz ishilik qysymnyń artýy kórý nervisiniń qysylýyn týyndatady, bul kórýdi joǵaltýǵa aparady.\'\'\r\n\r\nKóz ishilik qysymnyń artýy mıǵa beıneni berýdi júzege asyratyn kórý nervisin zaqymdaıdy. Emdeý bolmaǵan jaǵdaıda birneshe jyl ishinde glaýkoma kórýdi tolyǵymen joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nKóptegen adamdarda glaýkoma bastapqy kezeńinde sımpotomsyz ótetindikten, ýaqytyly anyqtaý jáne emdeý qajet. Mysaly kóz ishilik qysymnyń artýy kezinde aýyrsyný sezimi bolmaýy múmkin. Sondyqtan, kórýdi tolyǵymen joǵaltýdyń aldyn alý úshin udaıy okýlıst-dárigerge kórinip turý mańyzdy.\r\n\r\n40 jastan asqan nemese tuqym qýalaýy arqyly glaýkomadan zardap shegetin adamdar ár 1-2 jyl saıyn okýlıst-dárigerden tereń tekserýden ótýi qajet. Eger qant dıabeti, tuqym qýalaıtyn glaýkoma, nemese kózdiń basqa aýrýlarynyń damý yqtımaldyǵy sekildi densaýlyqtyń máseleleri bolsa, okýlıst-dárigerge kóriný jıirek bolýy qajet.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Nelikten glaýkomanyń aldynda kóz ishilik qysym artady?__\r\n\r\nGlaýkoma kóz ishilik qysymnyń artýynda damıdy. Bul kózdiń aldyńǵy kamerasynda kóz ishilik suıyqtyqtyń aınalymy buzylǵanda oryn alady.\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda, «kózdiń ylǵaly» atalatyn suıyqtyq shlemdik kanal arqyly kózdiń aldyńǵy kamerasynan aǵyp shyǵady. Eger bul kanal jabylyp qalsa, suıyqtyq jınaqtalyp, glaýkoma damıdy. Kanaldyń jabylýynyń aıqyn sebebi belgisiz, medıtsına qyzmetkerleri bul tuqym qýalaý saldarynan bolady dep sanaıdy.\r\n\r\nGlaýkomanyń damıtyn sırek sebepteri: kózdiń tikeleı nemese hımııalyq zaqymdanýy, kózdiń aýyr ınfektsııalary, kózdiń qantamyrynyń bitelýi, kózdiń qabyný aýrýlary, keıde kózdiń basqa aýrýlaryn emdeý úshin kózge jasalatyn operatsııalar. Ádette, glaýkoma eki kózdi de zaqymdaıdy, biraq, zaqymdaý dárejesi ár túrli bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Glaýkomanyń qandaı túrleri bar?__\r\n\r\nGlaýkomanyń eki negizgi túri bar:\r\n\r\n1. ashyq buryshty glaýkoma (keń buryshty glaýkoma) – bul keń taralǵan túri. Tekserip qaraǵanda kózdiń qurylysy ózgermegen, biraq, kóz ishilik suıyqtyq kózdiń trabekýlıarlyq júıesi atalatyn kanaldary arqyly tıisti túrde aǵyp shyqpaıdy.\r\n\r\n2. jabyq buryshty glaýkoma. Jiti nemese sozylmaly jabyq buryshty nemese tar buryshty glaýkoma dep te atalady. Glaýkomanyń bul túri keń taralmaǵan, biraq, kóz ishilik qysym kúrt kóterilgende paıda bolýy múmkin. Nurly qabyq pen móldir qabyqtyń arasyndaǵy (suıyqtyqtyń aǵatyn tútikteri ornalasqan jerde) burysh kishireıgende drenajdyq qyzmet buzylady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Glaýkoma kóbinese, kimde bolady?__\r\n\r\nGlaýkoma kóbinese, 40 jastan asqan adamdarda damıdy, biraq, jas kezde de, tipti, jas sábılerde de bolýy múmkin.\r\n\r\nGlaýkoma damý qaýpi aratady, eger sizde:\r\n\r\n* Jasyńyz 40-tan asqan bolsa\r\n* Tuqym qýalaý beıimdiligi bolsa\r\n* Kórý nashar bolsa\r\n* Qant dıabeti bolsa\r\n\r\nSondaı-aq, gormonaldyq dárilik preparattardy qabyldaıtyn bolsańyz, mysaly, prednızolondy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKeıbir adamdarda glaýkoma sımptomsyz ótedi. Birinshi jáne jıi sımptomy – shetkeri kórýdi joǵaltý, ol uzaq ýaqyt boıy baıqalmaıdy. Glaýkomany erte kezeńinde anyqtaý úshin okýlıst-dárigerde jylyna 1 nemese 2 ret tekserýde bolý qajet. Keıde kóz ishilik qysym joǵary kórsetkishterine deıin artýy múmkin. Bul jaǵdaıda kózde kenetten aýyrsyný paıda bolyp, kórý buldyraıdy jáne jaryq kóziniń mańynda túrli tústi sheńberler kórinedi.\r\n\r\nTómende keltirilgen sımptomdardyń qandaı da biri paıda bolsa, medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n\r\n•        jaryq kóziniń mańynda túrli-tústi sheńberlerdiń kórinýi\r\n\r\n•        kórýdi joǵaltý\r\n\r\n•        kózdiń qyzarýy\r\n\r\n•        kórýdiń buldyraýy (ásirese, sábılerde)\r\n\r\n•        júrek aınýy nemese qusý\r\n\r\n•        kóz aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n•        kórý aýmaǵynyń tarylýy\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nGlaýkomany anyqtaý úshin okýlıst-dáriger kózdi muqııat tekserýi qajet. Kózdi tekserý glaýkoma kezinde zaqymdanatyn kórý nervisin zertteýge baǵyttalady. Kórý nervisiniń beınesi ózgeristerdi jáne glaýkomanyń asqynýyn anyqtaýǵa kómektesedi. Kóz ishilik qysymdy anyqtaýǵa arnalǵan tonometrııa jáne shetkeri kórýdi anyqtaý úshin kórý aýmaǵyn zertteý sekildi medıtsınalyq sharalar júrgiziledi. Glaýkoma kezindegi tekserýler aýyrsyný bermeıdi jáne tez ýaqytta oryndalady. \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nGlaýkomany emdeýge kóz tamshylary, lazerlik nemese mıkrohırýrgııa jatady.\r\n\r\n• Glaýkoma kezindegi kóz tamshylary. Olar kózdiń kamerasyndaǵy suıyqtyqtyń paıda bolýyn azaıtady jáne onyń aǵyp shyǵýyn jaqsartady. Janama áserleri: allergııa, kózdiń qyzarýy, qysqa ýaqyttyq kúıdirý sezimi, kórýdiń buldyraýy jáne kózdiń titirkenýi. Glaýkoma kezinde keıbir dárilik preparattar júrektiń jáne ókpeniń jumysyna áser etýi múmkin. Basqa qabyldaıtyn dáriler nemese allergııalyq serpin týraly dárigerge mindetti túrde habarlaý qajet.\r\n\r\n• Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııa. Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııa ashyq buryshtyq glaýkomada suıyqtyqtyń aǵyp shyǵýyn jaqsartady nemese jabyq buryshty glaýkomada suıyqtyqtyń bitelýin joıady. Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııanyń túrlerine jatatyndar: trabekýloplastıka, bul kezde lazerdiń kómegimen drenaj jasalatyn aýmaqtyń trabekýlıarlyq júıesi ashylady; nurly qabyqtyń bóligi alynyp tastalady, nátıjesinde, kishkene oıyq sańylaý paıda bolady, ol arqyly suıyqtyq erkin aǵatyn bolady; tsıklofotokoagýlıatsııa, bul kezde lazer sáýlesimen kózdiń ortańǵy qabattary óńdeledi, osylaısha suıyqtyqtyń óndirilýi azaıady.\r\n\r\n• glaýkoma kezindegi mıkrohırýrgııa. Trabekýlotomııa atalatyn operatsııada suıyqtyq aǵyp shyǵýy úshin jańa kanal jasalady, osylaısha, glaýkomaǵa aparatyn kóz ishilik qysym azaıady. Keıbir jaǵdaıda qaıtadan operatsııalyq aralasý qajet bolady. Glaýkoma kezindegi mıkrohırýrgııanyń basqa asqynýlary: ýaqytsha nemese udaıy kórýdi joǵaltý, sondaı-aq, qan ketýi nemese ınfektsııalar.\r\n\r\nAshyq buryshtyq glaýkomany biriktirilgen emdeý – kóz tamshylary, lazerlik trabekýloplastıka jáne mıkrohırýrgııa. Ádette, glaýkomany bastapqy kezeńinde emdeý – medıkamentozdyq túrde, biraq, bastapqy kezeńinde lazerlik hırýrgııany nemese mıkrohırýrgııany qoldanýdyń paıdasy týraly dáleldemeler bar.\r\n\r\nSábılerdiń nemese ishten týa bitken glaýkoma bul aýrýdyń týǵan kezde anyqtalýyn bildiredi. Bul jaǵdaılarda aldymen, hırýrgııalyq aralasý qarastyrylady, sebebi, aýrýdyń sebebi – drenajdyq júıeniń durys damymaýy. \r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nGlaýkomanyń aldyn alý múmkin emes, biraq, erte anyqtaý arqyly aýrýdy baqylaýǵa alýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nGlaýkoma saldarynan kórýdi joǵaltý – qaıtymsyz jáne qalpyna kelmeıdi. Biraq, kóz ishilik qysymdy tómendetýge baǵyttalǵan sharalar kórýdi ári qaraı joǵaltýdyń aldyn alýǵa kómektesedi. Glaýkoma bar adamdar dárigerdiń taǵaıyndaýyn qadaǵalasa, udaıy tekserilip otyrsa, kóbinese, kórýdi joǵaltpaıdy.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1003,'','Glossıt','','','qz','s','',0,'',4634,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532315160,1563851160,1532316445,'Glossıt – tildi isindirip jáne túsin ózgertetin, kóbinese, tildiń betin tym tegis etetin qabyný.\r\n\r\nTil dámdi sezýge, asty jutýǵa jáne shaınaýǵa kómektesedi. Sóıleý kezinde qoldanamyz. Til kóptegen bulshyq etterden turady. Tildiń joǵarǵy betinde dámdik retseptorlar bar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\nGlossıt – tildi isindirip jáne túsin ózgertetin, kóbinese, tildiń betin tym tegis etetin qabyný.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"102\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Til dámdi sezýge, asty jutýǵa jáne shaınaýǵa kómektesedi. Sóıleý kezinde qoldanamyz. Til kóptegen bulshyq etterden turady. Tildiń joǵarǵy betinde dámdik retseptorlar bar.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGlossıt kelesi sebepterden paıda bolady:\r\n\r\n* Tis pastasyna, aýyzdy shaıatyn suıyqtyqqa, tynys alýdy sergitkishke, kámpıttiń boıaǵyshyna, tis proteziniń plastıgine nemese arterıaldyq qysymnan qabyldaıtyn keıbir dárilerge allergııalyq serpin\r\n* Silemeı bólinýiniń buzylysynda aýyzdaǵy qurǵaqtyq\r\n* Bakterııalardan nemese vırýstardan týyndaıtyn ınfektsııalar  \r\n* Kúıikten, tistiń kedir-budyrlyǵynan, stomatologııalyq sharalardan keıingi zaqymdaný nemese basqa jaraqattardan keıin\r\n* Qandaǵy temirdiń (temir tapshylyǵy) nemese keıbir V toby dárýmenderiniń (mysaly, V12) tómen deńgeıi\r\n* Temekiden, alkogolden, tatymdyqtan titirkenis\r\n* Aýyz qýysynyń zeńdik ınfektsııasy.\r\n \r\n\r\nGlossıt kelesi teri aýrýlarynda paıda bolady, mysaly:\r\n\r\n* Qyzyl tegis temiretki (bóritkenmen sıpattalatyn sozylmaly qyshıtyn teri aýrýy)\r\n* Kóp túrli erıtema (ınfektsııalyq-allergııalyq sıpattaǵy aýrý, temperatýranyń kóterilýimen, dimkástanýmen bastalady, jáne biraz ýaqyt ótkennen keıin ǵana bóritken paıda bolady)\r\n* Aftozdyq oıyqjaralar (shaǵyn tereń emes oıyq jaralar, aýyzda paıda bolady jáne tamaq ishýdi, sóıleýdi qıyndatady)\r\n* Qarapaıym kúldireýik (teride jáne silemeı qabatta kúldireýdiń paıda bolýymen kórinetin aýrý, kúldireý taralyp, qosylýy múmkin)\r\n* Merez, t.b.\r\n \r\nGlossıt tuqym qýalaýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nGlossıtte sımptomdar alýan túrli, kóbinese, aýrýdyń sebebine jáne damý satysyna baılanysty bolady. Biraq, árdaıym kelesi belgileri bolady:\r\n\r\n* Tildegi birkelki emes, daqty óńez\r\n* Aýyz qýysyndaǵy túrli tereńdikti jáne aýmaqty alatyn oıyqjaralar\r\n* Túsiniń ózgerýi (jalpy nemese jergilikti daqtar túrinde)\r\n* Tildiń isinýi, onyń búıir betinde tisterdiń «iziniń» qalýy\r\n* Tildiń qozǵalǵyshtyǵynyń shektelýi\r\n* Aýyzdan ıis shyǵýy\r\n* Silemeı bólinýiniń buzylýy\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQaraý nátıjesinde dáriger (jalpy tájirıbe dárigeri, stomatolog, terapevt) tildiń nemese onyń bóliginiń isinýin anyqtaıdy, onyń betinde tildiń búrtikteriniń bolmaýy múmkin, naýqasty basqa aýrýlary jáne ómir salty týraly suraıdy, dıagnozdy anyqtaý úshin qan taldaýyn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nSyrqattyń alǵashqy belgilerinde dárigerge kóriný qajet. Ol aýrýdyń sebebin anyqtap, sáıkes emdeýdi taǵaıyndaıdy. Emdeýdiń maqsaty – qabynýdy azaıtý.\r\n\r\nMehanıkalyq jaraqat kezinde stomatologta emdelý qajet, synǵan tistiń ótkir ushy egeledi nemese protez durystalady. Aýyz qýysynyń jaqsy gıgıenasynyń mańyzy zor. Tisti muqııat tazalaý qajet, kúnine, keminde eki ret, kúnine, keminde, bir ret stomatologııalyq jipti qoldanýmen. Aýyz qýysyn antıseptıkalyq eritindilermen shaıý usynylady. Eger glossıt ınfektsııalyq sıpatta bolsa, antıbıotıkter jáne zeńge qarsy preparattar taǵaıyndalady.  Emdámdi ózgertý anemııany jáne qorektik zattekterdiń tapshylyǵyn emdeý úshin qoldanylady.  Tildiń titirkenisin azaıtý úshin titirkendirgishterden alshaq bolý qajet (mysaly, ystyq nemese ashy taǵamdy, alkogol men temekini).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nGlossıt ádette, emdeýge jaqsy kónedi, eger qabyný sebebi anyqtalyp, ýaqytyly emdeý bastalsa. Keıbir jaǵdaıda glossıt kúrdeli isinýge aparyp, tynys alý joldaryn tejeýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* tynys alý joldarynyń tejelýi\r\n* sóıleý, shaınaý nemese jutý kezindegi qıyndyqtar\r\n* jaısyzdyq\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n* glossıttiń sımptomdary 10 kúnnen artyq sozylady\r\n* tildiń kúshti isinýi\r\n* tynys alý jáne sóıleý asa qıyndaıdy.\r\n* Tynys alý joldarynyń bitelýi – tótenshe jaǵdaı, shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýyz qýysynyń jaqsy gıgıenasy (Tisti muqııat tazalaý, stomatologııalyq jipti qoldanýmen, udaıy stomatologta kásiptik tazalaý) glossıttiń aldyn alýǵa kómektesedi.   glossıt.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1004,'','Gonoreıa (soz aýrýy)','','','qz','s','',0,'',7509,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532316420,1563852420,1532317266,'Gonoreıa (soz aýrýy) – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP).\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) qozdyrǵyshy - Neisseria gonorrhoeae bakterııasy. Bul aýrý jynystyq qatynastyń kez kelgen  túrinde berilýi múmkin. Aýyz qýysymen, inshekpen, jynystyq múshemen nemese aınalshyqpen janasýda juǵady. \r\n\r\nBakterııa organızmniń jyly, ylǵal ortasynda mekendeıdi. Bul organızmnen nesepti shyǵaratyn tútikke de (úrpi) qatysty. Áıelderde bakterııanyń mekendeıtin ortasy – reprodýktıvti júıeniń aǵzalary (jatyr tútikteri, jatyr men jatyr moıny) bolýy múmkin. sondaı-aq, bakterııa kózde de bolýy múmkin.\r\n\r\nZańǵa saı dárigerler gonoreıanyń (soz aýrýy) anyqtalýy jaıynda densaýlyq saqtaýdyń sáıkes mekmelerine habarlaýy tıis. Bul zańnyń maqsaty – naýqastyń tıisti kómek alýyna kóz jetkizý. Sondaı-aq, jynystyq seriktesterdi taýyp, tekserý qajet. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n \r\nGonoreıa (soz aýrýy) – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP).\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) qozdyrǵyshy - Neisseria gonorrhoeae bakterııasy. Bul aýrý jynystyq qatynastyń kez kelgen  túrinde berilýi múmkin. Aýyz qýysymen, inshekpen, jynystyq múshemen nemese aınalshyqpen janasýda juǵady. \r\n\r\nBakterııa organızmniń jyly, ylǵal ortasynda mekendeıdi. Bul organızmnen nesepti shyǵaratyn tútikke de (úrpi) qatysty. Áıelderde bakterııanyń mekendeıtin ortasy – reprodýktıvti júıeniń aǵzalary (jatyr tútikteri, jatyr men jatyr moıny) bolýy múmkin. sondaı-aq, bakterııa kózde de bolýy múmkin.\r\n\r\nZańǵa saı dárigerler gonoreıanyń (soz aýrýy) anyqtalýy jaıynda densaýlyq saqtaýdyń sáıkes mekmelerine habarlaýy tıis. Bul zańnyń maqsaty – naýqastyń tıisti kómek alýyna kóz jetkizý. Sondaı-aq, jynystyq seriktesterdi taýyp, tekserý qajet. \r\n\r\nKelesi qaýip faktorlary bolǵanda juqpalanýǵa beıimdilik bolady:\r\n\r\n·        jynystyq serikteser kóp bolsa\r\n\r\n·        serikteste jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP) bolsa.\r\n\r\n·        jynystyq qatynasta prezervatıv qoldanbaǵanda\r\n\r\n·        alkogol, esirtki nemese basqa tyıym salynǵan zattekterdi shamasynan kóp tutynǵanda.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) sımptomdary juqqannan keıin 2-5 kún ishinde paıda bolady. keıbir erlerde bir aıdyń ishinde damıdy. Keıbir adamdarda aýrý sımptomsyz ótedi. Olar juqpalanýy jaıynda bilmeıdi jáne emdelmeıdi. Mundaıda asqyný qaýpi jáne basqalarǵa berilýi artady.\r\n\r\nErlerde aýrý kelesi sımptomdarmen kórinis beredi:\r\n\r\n·        nesep shyǵarý kezinde kúıdirý jáne aýyrsyný sezimi\r\n\r\n·        jıi jáne jedel nesep shyǵarýdyń qajettigi\r\n\r\n·        jynystyq músheden bólinister (aq, sary nemese jasyl tústi)\r\n\r\n·        atalyq bezdiń aýyrsyný jáne isinýi\r\n\r\n·        kómeıdiń aýyrsynýy (gonokokkty farıngıt)\r\n\r\nÁıelderde aýrý jeńil túrde ótýi múmkin. Sondyqtan, ol basqa kez kelgen ınfektsııaǵa uqsas bolady. áıelderde kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n·        inshekten bólindi\r\n\r\n·        nesep shyǵarý kezinde kúıdirý jáne aýyrsyný sezimi\r\n\r\n·        nesep shyǵarýdyń jıileýi\r\n\r\n·        kómeıdiń aýyrsynýy\r\n\r\n·        jynystyq qatynas kezindegi aýyrsyný\r\n\r\n·        ishtiń tómengi bóligindegi kúshti aýyrsyný (juqpa jatyr tútigine jáne ish qýysyna taraǵanda)\r\n\r\n·        Qyzba (kúshti aýyrsyný (juqpa jatyr tútigine jáne ish qýysyna taraǵanda)\r\n\r\nJuqpa qan aǵymyna túskende kelesi sımptomdar paıda bolady:\r\n\r\n·        Qyzba\r\n\r\n·        Bóritken\r\n\r\n·        Artrıt tárizdi sımptomdar\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) bólinisterdiń úlgilerin nemese tindi mıkroskoppen zertteýde jeńil anyqtalady. Bul Gram boıynsha boıalý atalady. Bul jyldam, biraq, asa dál emes ádis.\r\n\r\nÓsindilerdiń úlgileri (zerthanalyq jaǵdaıda ósirilgen) Gonoreıa (soz aýrýy) dıagnozyn rastaıdy.\r\n\r\n·        ósindilerdiń qozdyrǵyshyn anyqtaý úshin úlgiler ádette jatyr moınynan, inshekten, úrpiden, aınalshyqtan nemese kómeıden alynady.    \r\n\r\n·        qan úlgileri nemese býyn suıyqtyǵy sırek tekseriledi.\r\n\r\n·        ósindi úlgisi boıynsha boljamdy dıagnozy 24 saǵat ishinde qoıylady,  túpkilikti dıagnoz –  72 saǵattan keıin qoıylady.\r\n\r\nSkrınıng retinde DNQ testileri ótkiziledi. Olardyń biri – lıgazdy tizbekti reaktsııa (LTsR). DNQ taldaýlary ósindini zertteýge qaraǵanda tezirek ótkiziledi. Bul testiler úshin zertteý úlgisi retinde nesep alynady, jynystyq aǵzalardan bólindige qaraǵanda nesepti alý ońaı. \r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) anyqtalsa, jynystyq jolmen beriletin basqa ınfektsııalarǵa tekserilý qajet, onyń ishinde, hlamıdıoz, merez jáne AITV. 21 jastan asqan áıelder Papanıkolaý boıynsha juǵyndyny qosa tapsyrǵany jón.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJuqpanyń bul túrin emdeý úshin kóptegen antıbıotıkter bar.\r\n\r\n·       ishýge arnalǵan  antıbıotık  bir joǵary mólsherimen, nemese 7 kún boıy qabyldaý qajet bolatyn preparattyń azdaǵan mólsheri taǵaıyndalady.  \r\n\r\n·        antıbıotıktiń ınektsııasy taǵaıyndalady, odan keıin úıde qabyldaý úshin preparattyń tabletkadaǵy túri taǵaıyndalady.\r\n\r\n·        jambas qýysy aǵzalarynyń qabyný aýrýlarynyń aýyr túrlerinde aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady, munda antıbıotıkter, ádette, kóktamyr arqyly engiziledi.\r\n\r\n·        ózdiginshe emdelýge bolmaıdy, dárigermen keńesý qajet. Dáriger emdeýdiń ońtaıly túrin tańdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nGonoreıaǵa (soz aýrýyna) shaldyqqan áıelderdiń jartysynan astamynda hlamıdıoz kezdesedi. Hlamıdoz gonoreıamen (soz aýrýy) qatar emdeledi.\r\n\r\nEger aýrý býyndaǵy aýyrsyný, teri bóritkeni, ishtiń nemese jambas qýysy aǵzalarynyń joǵary bóliginde kúshti aýyrsyný sekildi sımptomdarmen kórinis bergen bolsa, 7 kúnnen keıin dárigerge qaıta kóriný qajet. Juqpanyń jazylýyna kóz jetkizý úshin taldaýlar ótkiziledi.\r\n\r\nJuqpanyń ári qaraı taralýynyń aldyn alý úshin jynystyq qatynastaǵy seriktester tekserilýi jáne emdelýi qajet. Jynystyq  qatynastaǵy seriktesińizben qosa antıbakterıaldyq emdeýdiń tolyq kýrsynan ótýińiz qajet. Emdeý aıaqtalǵanǵa deıin prezervatıvterdi qoldanyńyz.\r\n\r\nGonoreıaǵa (soz aýrýyna) shaldyqqan naýqastyń barlyq jynystyq qatynastaǵy seriktesteri anyqtalyp, tekserilýi qajet. Bul juqpanyń ári qaraı taralýynyń aldyna alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n·        keıbir jaǵdaıda jynystyq qatynastaǵy seriktesińizge ózińiz aqparat berip, dárilik preparattardy usynýyńyzǵa bolady.\r\n\r\n·        basqa jaǵdaılarda seriktesińizben densaýlyq saqtaý bólimshesiniń ókilderi habarlasady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) organızmge taralmasa, antıbıotıkterdi qabyldaý arqyly emdelip, jazylady. Taralǵan gonoreıa (soz aýrýy) asa aýyr ınfektsııa sanalady. Kópshilik jaǵdaıda tıisti emdeýde jaǵdaıdyń jaqsarýy oryn alady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nÁıelderde kelesi asqynýlar bolady:\r\n\r\n·        ınfektsııanyń jatyr tútikterine taralýy nátıjesinde tyrtyqtar paıda bolýy múmkin. Bul ári qaraı júktilikte máselelerge aparýy múmkin.\r\n\r\n·        Júkti áıelder aýyr gonoreıaǵa shaldyqqan bolsa, qursaq ishinde nemese bosaný kezinde  nárestege aýrýdy berýi múmkin.\r\n\r\nErlerdegi múmkin asqynýlary:\r\n\r\n·        Úrpiniń tyrtyqtanýy nemese sańylaýynyń tarylýy  (organızmnen nesep shyǵarylatyn tútikter)\r\n\r\n·        Abstsess (úrpiniń mańynda iriń jınalýy)\r\n\r\nErler me áıelderde bolatyn basqa asqynýlar:\r\n\r\n·        ınfektsııanyń býynǵa enýi\r\n\r\n·        júrek qaqpaqshalarynyń juqpalanýy\r\n\r\n·        mıdyń qabyǵynyń juqpalanýy (menıngıt)\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nGonoreıa  sımptomdary bolsa, dereý dárigerge kóriný qajet. Kóptegen memlekettik klınıkalarda jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (IPP) aqysyz anyqtalyp, emdeledi.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq qatynasqa túspeý – gonoreıanyń aldyn alýdyń kepildi joly. Eger jynystyq qatynastaǵy seriktesińiz, ózińiz basqa adamdarmen jynystyq qatynasqa túspeıtin bolsańyzdar, juqpalaný qaýpi aıtarlyqtaı azaıady.\r\n\r\nqaýipsiz jynystyq qatynas jynystyq qatynas kezinde nemese oǵan deıin juqpalanýdyń aldyn alýǵa nemese ınfektsııany basqa adamǵa berilýiniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaýdy bildiredi.\r\n\r\nDárigerden suraý qajet: sizge V gepatıti nemese APV vaktsınasynyń qajettigi týraly. \r\n\r\nAqparat kózi: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007267.htm','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1005,'','Gormondyq buzylystar','','','qz','s','',0,'',1470,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532317260,1563853260,1532317520,'Endokrındik júıe  negizgi segiz bezden turady. Bul bezder gormondardy óndiredi. Gormondar – búkil organızmniń jumysyna áser etetin hımııalyq zattekter.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Gormondardyń qyzmeti__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Gormondyq buzylystardyń sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEndokrındik júıe  negizgi segiz bezden turady. Bul bezder gormondardy óndiredi. Gormondar – búkil organızmniń jumysyna áser etetin hımııalyq zattekter.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Gormondardyń qyzmeti__\r\n\r\nQan aǵymy júıesi boıynsha gormondar tinderge nemese aǵzalarǵa tasymaldanady. Gormondar baıaý jumys isteıdi, olar organızmde ótetin barlyq úrdisterdiń jumysyn retteıdi. Mysaly:\r\n\r\nÓsý jáne damý\r\n\r\nMetabolızm – as qorytý, shyǵarylý, tynys alý, qan aınalymy jáne dene temperatýrasyn qoldaý\r\n\r\nJynystyq qyzmet\r\n\r\nReprodýktıvtik qyzmet\r\n\r\nKóńil-kúı\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Gormondyq buzylystardyń sebepteri__\r\n\r\nEger Sizdiń gormondaryńyzdyń deńgeıi tym joǵary nemese tómen bolsa, Sizde gormondyq buzylys oryn alýy múmkin. Sondaı-aq, gormondyq aýrýlar organızmniń gormondarǵa qalypty jaǵdaı kezindegideı emes serpini kezinde de paıda bolady. Kúızelis, ınfektsııa, qan quramynyń ózgerýi, elektrolıtter balansynyń buzylysy da gormondardyń deńgeıine áser etýi múmkin.\r\n\r\nEndokrındik aýrýlardyń kóptegen túrleri bar, eń keń taralǵan túri – qant dıabeti. Ol ádette, organızmde óndiriletin gormondar deńgeıin baqylaý arqyly emdeledi. Eger másele qandaǵy gormondardyń tómen deńgeıinde bolsa, gormondyq preparattarmen almastyrý emdeýin taǵaıyndaý kómektesýi múmkin.','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1006,'','Holetsıstıt','','','qz','s','',0,'',4160,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532317860,1563853860,1532318491,'Sozylmaly  holetsıstıt – uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn ót qabynyń isinýi jáne titirkenýi.\r\n\r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\nBaýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\r\n\r\nÓt qaby baýyrdyń astynda ornalasqan shaǵyn qapshyq tárizdi aǵza. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolady. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSozylmaly  holetsıstıt – uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn ót qabynyń isinýi jáne titirkenýi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"103\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n\'\'Ish qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"104\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Baýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"105\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÓt qaby baýyrdyń astynda ornalasqan shaǵyn qapshyq tárizdi aǵza. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolady. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSozylmaly holetsıstıt, ádette, jiti (kenetten) holetsıstıttiń udaıy ustamalarynyń saldarynan paıda bolady. Bul ustamalardyń kópshiligi ót qabyndaǵy tastarǵa baılanysty.\r\n\r\nBul ustamalar ót qaby qabyrǵasynyń qalyńdaýyn týyndatady. Ót qaby jıyryla bastaıdy. Ýaqyt óte kele ót qabynyń ótti shoǵyrlandyrý, saqtaý jáne bólý qabileti tómendeıdi.\r\n\r\nAýrý erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi, ásirese, 40 jastan asqandarda.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJiti holetsıstıttiń sımptomdarymen myna jerden tanysýǵa bolady: qarańyz: jiti holetsıstıt.\r\n\r\nJiti holetsıstıt – syrqattyq jaǵdaı, ol sozylmaly holetsıstıtke aparady. Sozylmaly  holetsıstıttiń qosymsha sımptomdary belgisiz.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger kelesi qan taldaýyn taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n* Amılaza jáne lıpaza – uıqybezi aýrýlaryn anyqtaý úshin\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n* Baýyrdyń fýnktsıonaldyq synamalary – baýyrdyń qanshalyqty jaqsy jumys isteıtindigin bilý úshin.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastyń nemese qabynýdyń bolýyn anyqtaıtyn tekserýler:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDT (ÝZI)\r\n* Ót qabynyń stsıntıgrafııasy\r\n* Aýyzdan jasalatyn holetsıstografııa\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóbinese, aýrý hırýrgııalyq jolmen emdeledi. Ót qabyn alyp tastaıtyn operatsııa holetsıstektomııa atalady.\r\n\r\nKóbinese, laparoskopııalyq holetsıstektomııa qoldanylady. Bul  operatsııa kezinde hırýrg kishkene tilikterdi jasaıdy, bul keıinnen tez qalypqa kelýge yqpal etedi. Naýqastardy operatsııa jasalǵan kúni nemese erteńine úıge jiberedi.\r\nAshyq holetsıstektomııa ishtiń joǵarǵy oń bóliginde úlken tilikti jasaýdy qajet etedi.\r\nSyrqaty aýyr jáne basqa aýrýlar saldarynan operatsııany kótere almaıtyn naýqastarda ót tastary dárilik preparattarmen eritiledi. Alaıda, bul 2 jylǵa deıin sozylýy múmkin, al tastar qaıta túzilýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nHoletsıstektomııa – qaýpi az, keń taralǵan shara.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Nesepqaptyń qaterli isigi (sırek)\r\n* Sary aýrý\r\n* Pankreatıt\r\n* Jaǵdaıdyń nasharlaýy\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nHoletsıstıttiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń aldyn alý árdaıym múmkin bola bermeıdi. Maıly tamaq tutynýdy shekteý jiti holetsıstıtke shaldyqqan jáne ót qaby alynbaǵan adamdarda sımptomdardy jeńildetedi. Degenmen, maılardyń mólsheri tómen emdámniń paıdasy dáleldenbegen.','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1007,'','Ingalıatsııa (býlaý)','','','qz','s','',0,'',466,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532318820,1563854820,1532318901,'Býlaýdy ótkizý úshin adam ystyq sýy bar ydysqa basyn eńkeıtip otyrady. Basty súlgimen jaýyp, kózdi jumyp, tereń tynys alý qajet. Kózge ystyq býdy túsirmeý qajet.','Býlaýdy ótkizý úshin adam ystyq sýy bar ydysqa basyn eńkeıtip otyrady. Basty súlgimen jaýyp, kózdi jumyp, tereń tynys alý qajet. Kózge ystyq býdy túsirmeý qajet.\r\n\r\nBý muryn silemeıin qopsytyp, onyń shyǵarylýyn jaqsartyp, tynys alýdy jeńildetedi. Sýǵa mentol, evkalıpt, kamfora, tımol, qylqan japyraqtylardyń maıyn qosý muryn joldaryn tazartýǵa kómektesedi.\r\n\r\nBalalarǵa kúıik qaýpi bolǵandyqtan, býlaý usynylmaıdy. Onyń ornyna balany ystyq vannaǵa otyrǵyzýǵa bolady. ','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1008,'','Inshek kandıdozy','','','qz','s','',0,'',6008,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532318880,1563854880,1532319489,'Inshek kandıdozy  kóbinese, Candida Albicans ashytqy zeńinen týyndaıtyn inshek ınfektsııasy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nInshek kandıdozy  kóbinese, Candida Albicans ashytqy zeńinen týyndaıtyn inshek ınfektsııasy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nInshek ashytqy ınfektsııasy kópshilik áıelderde kezdesedi. Candida Albicans – keń taralǵan zeń. Ol kóbinese, az mólsherde inshekte, aýyzda, asqazan-ishek joldarynda jáne teride kezdesedi. Ádette, bul sımptomdardyń paıda bolýyn jáne aýrýdyń damýyn týyndatpaıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"106\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette Kandıda shoǵyrynyń flýorestsenttik mıkroskopııasy kórsetilgen.\'\' Kandıda  - ashytqy ınfektsııasy, aýrýdyń jeńil túrin týyndatady, biraq, álsiregen adamdarda ómir úshin qaýipti aýrýlarǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nKandıdalar jáne kóptegen basqa mıkroorganızmder ádette, inshekti mekendeıdi, biri-biriniń tepe-teńdigin qoldaıdy.\r\n\r\nDegenmen, keıde Candida Albicans sany artady, bul ashytqy ınfektsııasynyń paıda bolýyna aparady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"107\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'zeńdik ınfektsııalar basqa maqsatpen taǵaıyndalǵan antıbıotıktedi qabyldaý kýrsynan keıin paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAntıbıotıkter inshektegi  mıkroorganızmderdiń qalypty úılesimin ózgertedi, olar qalypty jaǵdaıda zeńdik florany basatyn bakterııalardyń ósýin tejeıdi. \'\' \r\n\r\nBul kelesi jaǵdaılarda oryn alady:\r\n\r\n·         Infektsııalardyń basqa túrlerin emdeý úshin antıbıotıkter qabyldaý Antıbıotıkter inshektegi  mıkroorganızmderdiń qalypty úılesimin ózgertedi jáne qorǵanysty bakterııalardyń sanynyń azaıýyna aparady.\r\n\r\n·         Júktilik\r\n\r\n·         Semizdik                                                                \r\n\r\n·         Qant dıabeti.\r\n\r\nAshytqy ınfektsııasy jynystyq jolmen berilmeıdi. Degenmen, keıbir erlerde juqpalanǵan seriktespen jynystyq qatynastan keıin jynystyq múshesinde qyshý jáne bóritken sekildi sımptomdar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nInshektik ashytqy ınfektsııalary densaýlyqta basqa máseleniń bolýynyń belgisi bolýy múmkin. Basqa  inshektik ınfektsııalar qate túrde inshektik kandıdoz sanalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·         Inshekten aýkytqýly bólinister\r\n\r\n·         Sýly, aq, qoıý, kópirshikti bólinister\r\n\r\n·         Jynystyq qatynas kezindegi aýyrsyný\r\n\r\n·         nesep shyǵarýdyń aýyrsynýy\r\n\r\n·         výlvanyń qyzarýy jáne isinýi  \r\n\r\n·         inshektiń qyshýy, kúıdirý sezimi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\nDıagnostıka\r\n\r\nGınekologııalyq qaraý kezinde výlvanyń, inshektiń, onyń moınynyń qyzarýy jáne isinýi anyqtalýy múmkin.  Dáriger inshektiń qabyrǵasynda qurǵaq, aq daqtardy, výlvadaǵy syzattardy anyqtaıdy.\r\n\r\nInshekten shyǵatyn bólinistiń azdaǵan mólsherin mıkroskoptyń kómegimen qarastyrady. Keıde ótkizgen emdeýge qaramastan nemese ınfektsııanyń sımptomdary jaqsarmaǵanda nemese qaıtalanatyn bolsa, ósindi alynady. Emdeýshi dáriger sımptomdardyń basqa sebepterin eskerý úshin taldaý taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nInshektik ashytqy ınfektsııalaryn emdeý úshin krem nemese sýppozıtarıı (inshekke salynatyn) túrindegi dáriler qol jetimdi. Olardyń kópshiligin retseptisiz satyp alýǵa bolady.\r\n\r\nÚı jaǵdaıynda emdelýge bolady, eger:\r\n\r\n·         sımptomdar álsiz kórinse, jambas qýysynda aýyrsyný bolmasa nemese temperatýra joǵary bolmasa,\r\n\r\n·         bul alǵashqy ashytqylyq ınfektsııa emes jáne jáne ótkende ashytqylyq ınfektsııalardyń úlken kólemi bolmaǵan.\r\n\r\n·         Júktilik joq\r\n\r\n·         Sońǵy jynystyq qatynastan keıin basqa venerologııalyq aýrýlarǵa shaldyǵý múmkindigi týraly mazasyzdyq bolmasa.\r\n\r\nInshek kandıdozyn emdeý úshin túrli zeńderge qarsy dáriler qoldanylady, olardy dáriger taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nNusqaýlyqpen muqııat tanysyp, preparatty taǵaıyndalýy boıynsha qoldaný qajet. Jaǵdaıyńyz jaqsarsa da, preparatty qabyldaýdy belgilengen merziminen buryn toqtatpańyz. Sizge dárini 3-7 kún boıy qabyldaý qajet bolady, alǵan dárige baılanysty. Infektsııa qaıtalanbasa, bir kúndik emdeý kýrsy taǵaıyndalady, dáriger ádette «flýkonazol» atalatyn dárini taǵaıyndaıdy. Bul kapsýlany bir ret qana ishesiz. Eger sımptomdar kúrdeli bolsa, nemese inshek kandıdozy qaıtalansa, sizge qajet:\r\n\r\n·         Emdeý kýrsy - 14 kún,\r\n\r\n·         Inshek sýppozıtorııi Klotrımazol nemese Flýkonazol tabletkalary – ár apta saıyn,  jańadan juqpalaný jaǵdaılarynyń aldyn alý úshin.\r\n\r\nInshekten bólinis shyǵýynyń aldyn alý jáne emdeý sharalary:\r\n\r\nJynystyq aǵzalar aýmaǵyn qurǵaq jáne taza ustańyz. Sabyn qoldanbańyz jáne sýmen ǵana shaıynyńyz. Jyly, biraq, ystyq emes vannada otyrý sımptomdaryńyzdy jeńildetýi múmkin.\r\nBúrkýdi (sprıntsteý) qoldanbaýǵa tyrysyńyz. Kópshilik áıelder etekkirden keıin nemese jynystyq qatynastan keıin búrký arqyly ózderin taza sezinetin bolǵanymen, bul inshekten bólindini ulǵaıtýy múmkin, sebebi, búrký kezinde ınfektsııadan qorǵaıtyn paıdaly bakterııalar da inshekten joıylyp ketedi.\r\nAntıbıotık qabyldaýda ashytqylyq ınfektsııanyń paıda bolýynyń aldyn alý úshin tiri ósindili ıogýrt nemese atsıdofıldi laktobakterııalardy qabyldańyz.\r\nJynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa shaldyǵý nemese ınfektsııanyń taralýyn boldyrmas úshin prezervatıvter qoldanyńyz.\r\nJynystyq aǵzalar aýmaǵyna gıgıenalyq spreılerdi, parfıýmerııa nemese opa-dalapty qoldanbańyz.\r\nTitirkenýdi týyndatatyn tar shalbar, qysatyn ish kıim kımeýge tyrysyńyz.\r\nMaqta matadan ish kıim nemese maqta jipti kolgotkı kıińiz. Jibek pen neılonnan ish kıim kımeńiz, sebebi, bul matalar aýa aǵynyn jibermeıdi. Osydan jynystyq aǵzalar aýmaǵynda ter bólinýi kóbeıip, titirkený paıda bolady.\r\nGıgıenalyq tósemsheler qoldanǵan jón. Tampondardy qoldanbańyz.\r\nQant dıabeti bolsa, qandaǵy qant deńgeıin baqylaýǵa alyńyz. \r\n \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001511.htm\r\n\r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1009,'','Insýlt jáne mıǵa qan quıylýy','','','qz','s','',0,'',34337,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532344680,1563880680,1532345710,'Mı – jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bassúıekpen jáne mıdyń qabyǵy atalatyn úsh juqa membranalarmen qorǵalǵan. «Mı-julyn sarysýy» atalatyn suıyqtyq mıdy qorshaıdy. Suıyqtyq mıdyń qabyǵy arasyndaǵy keńistikte jáne qarynsha atalatyn mıdyń óziniń qýystarynda bolady.\r\n\r\nJúıke jasýshalary júıesi boıynsha aqparat mıdan deneniń qalǵan aǵzalaryna jáne odan keri beriledi. Keıbir nervter mıdan kózge, qulaqqa jáne bastyń basqa aǵzalaryna barady. Basqa nervter julyn arqyly ótedi, mıdy deneniń basqa bólikterimen baılanystyrady. \r\n\r\nMıdyń jáne julynnyń sheńberinde glıaldyq jasýshalar (tirek jáne qorǵanys qyzmetin oryndaıtyn) júıke jasýshalaryn qorshaıdy jáne ornynda ustaıdy.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketimizdi (mysaly, júrý, sóıleý), sondaı-aq, organızmniń oılaýǵa táýeldi emes qyzmetin (mysaly, tynys alý) basqarady.  Mı sezim aǵzalaryn (kórýdiń, estýdiń, túısinýdiń, ıis, dám sezýdiń), este saqtaýdy, kóńil-kúıdi, jáne minez erekshelikterin de basqarady','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Mıdyń qurylysy qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Insýlt týraly jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Insýlttiń túrleri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Insýlt neniń saldarynan bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Insýlt paıda bolý qaýpine kim ushyraıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Insýlttiń belgileri men sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Insýlt qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Insýlt qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Qalaı ınsýlttiń aldyn alýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Insýltten keıingi ómir__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Mıdyń qurylys qandaı?__\r\n\r\nMı – jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bassúıekpen jáne mıdyń qabyǵy atalatyn úsh juqa membranalarmen qorǵalǵan. «Mı-julyn sarysýy» atalatyn suıyqtyq mıdy qorshaıdy. Suıyqtyq mıdyń qabyǵy arasyndaǵy keńistikte jáne qarynsha atalatyn mıdyń óziniń qýystarynda bolady.\r\n\r\nJúıke jasýshalary júıesi boıynsha aqparat mıdan deneniń qalǵan aǵzalaryna jáne odan keri beriledi. Keıbir nervter mıdan kózge, qulaqqa jáne bastyń basqa aǵzalaryna barady. Basqa nervter julyn arqyly ótedi, mıdy deneniń basqa bólikterimen baılanystyrady. \r\n\r\nMıdyń jáne julynnyń sheńberinde glıaldyq jasýshalar (tirek jáne qorǵanys qyzmetin oryndaıtyn) júıke jasýshalaryn qorshaıdy jáne ornynda ustaıdy.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketimizdi (mysaly, júrý, sóıleý), sondaı-aq, organızmniń oılaýǵa táýeldi emes qyzmetin (mysaly, tynys alý) basqarady.  Mı sezim aǵzalaryn (kórýdiń, estýdiń, túısinýdiń, ıis, dám sezýdiń), este saqtaýdy, kóńil-kúıdi, jáne minez erekshelikterin de basqarady.\r\n\r\nMıdyń úsh negizgi bóligi túrli qyzmetter túrin baqylaıdy:\r\n\r\n* __Mıdyń jarty sharlary__— Mıdyń jarty sharlary mıdyń eń úlken bóligi. Olar ústinde ornalasqan. Olar bizge jan-jaqta ne bolyp jatqandyǵyn habarlaý úshin, al denemizge – ótip jatqan áreketke serpin qaıtarý úshin bizdiń sezim aǵzalarymyzdan aqparatty qoldanady. Jarty sharlar oqýǵa, oılaýǵa, úırenýge, sóıleýge jáne kóńil-kúıge qabiletti baqylaıdy. Mı eki jarty sharǵa bólinedi – sol jáne oń, olardyń árqaısysy qyzmettiń jeke túrlerin baqylaıdy. Oń jarty shar deneniń sol jaq bulshyq etiniń qyzmetin, sol jarty shar deneniń oń jaq bulshyq etiniń qyzmetin baqylaıdy.\r\n* __Mıshyq__ —Mıshyq jarty sharlardyń astynda mıdyń artqy jaǵynda bolady. Ol tepe-teńdik sezimin jáne júrý, sóıleý sekildi kúrdeli áreketti baqylaıdy.\r\n* __Mı dińgegi__—Mı dińgegi mıdy julynmen jalǵastyrady. Ol ashyǵý sezimin jáne shóldeýdi baqylaıdy. Sonymen qatar, ol tynys alý úrdisin, dene temperatýrasyn, arterıaldyq qysymdy jáne organızmniń basqa negizgi qyzmetin baqylaıdy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"108\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Insýlt týraly jalpy aqparat__\r\n\r\nInsýlt – shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etetin aýrý. Insýlt mıǵa qan kelýi toqtaǵan kezde paıda bolady. Mıǵa qan kelýi toqtaǵan birneshe mınýtten keıin mı jasýshalary tirshiligin joıa bastaıdy. \r\n\r\nInsýlttiń eki túri bar. Jıi kezdesetin túri – ıshemııalyq ınsýlt, mıdyń qantamyrynyń trombymen bitelýine baılanysty. Basqa túri – gemorragııalyq ınsýlt – qan tamyrynyń jarylýymen jáne mıǵa qan quıylýymen baılanysty. «Mını-ınsýltter» nemese tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldar mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń  qysqa merzimdik toqtaýynda bolady.\r\n\r\nInsýlttiń sımptomdary:\r\n\r\n* Bettiń, qoldyń nemese aıaqtyń kenetten jansyzdanyp, uıyp qalýy nemese álsizdigi (ásirese, deneniń bir jaǵynda)\r\n* Kenetten tejelý, sóıleýde nemese sózdi túsinýde másele paıda bolýy  \r\n* Bir nemese eki kózdiń kenetten kórýiniń nasharlaýy\r\n* Kenetten júrýdegi másele paıda bolýy, bas aınalýy, tepe-teńdikti nemese qımyl úılesimin joǵaltý  \r\n* Kenetten sebepsiz kúshti bas aýyrsynýy\r\nEger osy sımptomdardyń biri baıqalsa, aýrýhanaǵa shuǵyl emdeýdi bastaý úshin kóriný qajet. Insýlttiń shuǵyl emdeýi onyń damýyn trombty tez eritý arqyly nemese qan ketýin toqtatý arqyly toqtatýǵa tyrysý. Reabılıtatsııalyq emdeý adamdarǵa ınsýlttiń nátıjesi – múgedektikti jeńýge kómektesedi. Qandy suıyltýǵa baǵyttalǵan dárilik emdeý ınsýlttiń jıi qoldanylatyn ádisi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Insýlttiń túrleri__\r\n\r\n__Ishemııalyq ınsýlt__\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt mıǵa ottegige qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Bitelý ıshemııalyq ınsýlttiń de sebebi - tromby saldarynan bolady.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlttiń eki túri bar: trombolııalyq jáne embolııalyq. Trombolııalyq ınsýltte qan uıyndysy (tromb) mıǵa qan jetkizetin arterııada túziledi.\r\n\r\nEmbolııalyq ınsýltte qan uıyndysy nemese basqa zattek (mysaly túıindaq nemese maı materıaly) qan aǵymymen mıdyń arterııasyna túsedi. (qan aǵymymen qozǵalatyn tromb nemese túıindaqtyń bólikshesi embol atalady).\r\n\r\nInsýlttiń eki túrinde de tromb nemese túıindaq ottegimen qanyqqan qannyń mıǵa barýyn tejeıdi.\r\n\r\n__Gemorragııalyq ınsýlt__\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt arterııanyń jarylýynda jáne mıǵa qan quıylýynda paıda bolady. Aqqan qan jaǵynan qysym mıdyń jasýshalaryn zaqymdaıdy.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlttiń eki túri bolady: mı ishilik jáne sýbarahnoıdaldyq.\r\n\r\nMı ishilik túrinde qantamyrynyń jarylýy jáne qan quıylýy mıdyń ózinde bolady.\r\n\r\nSýbarahnoıdaldyq túrinde qantamyrynyń jarylýy jáne qan quıylýy mıdyń betinde bolady. Bul kezde qan quıylýy mıdyń ishki jáne ortańǵy qabyǵynyń arasynda bolady.\r\n\r\nEki túrinde de qan quıylýy saldarynan mıdyń isinýi jáne bassúıek ishilik qysymnyń artýy paıda bolady. Isiný jáne qysym mıdaǵy jasýshalar men tinderdi zaqymdaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Insýlt neniń saldarynan bolady?__\r\n\r\n__Ishemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl__\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Ishemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń paıda bolý qaýpi kóptegen aýrýlarda artady.\r\n\r\nMysaly, ateroskleroz kezinde túıindaq atalatyn maıly zattekter arterııalardyń ishki qabyrǵasynda jınaqtalady. Birtindep túıindaq qataıady jáne arterııanyń sańylaýyn taryltady, bul kezde tinder men aǵzalarǵa (mysaly, mıǵa jáne júrekke) qan barýy shekteledi.\r\n\r\nArterııadaǵy túıindaq jarylýy múmkin. Trombotsıtter túıindaqtyń zaqymdanǵan jerinde jınaqtalady jáne tromb túzip, jabysady. Bul trombylar arterııany ishinara nemese tolyǵymen biteýi múmkin.\r\n\r\nTúıindaqtar organızmniń kez kelgen arterııasynda túzilýi múmkin, onyń ishinde, júrektiń, mıdyń jáne moıynnyń arterııalarynda.\r\n\r\nMoıynnyń eki jaǵyndaǵy eki negizgi arterııalar uıqy arterııasy atalady. Bul arterııalar ottegige qanyqqan qandy mıǵa, betke, shash túbine jáne moıynǵa jetkizedi.\r\n\r\nTúıindaqtar uıqy arterııasynda jınaqtalǵanda uıqy arterııasynyń aýrýy atalatyn jaǵdaı paıda bolady. Uıqy arterııasynyń aýrýy kóptegen ıshemııalyq ınsýlttiń jáne  TISh sebebi bolady.\r\n\r\nArterııanyń qabyrǵasynan tromby nemese túıindaqtyń bóligi ajyraǵanda embolııalyq ınsýlt (ıshemııalyq ınsýlttiń túri) nemese TISh damýy múmkin.\r\n\r\nTromb nemese túıindaq qan aǵymymen qozǵalyp, mıdyń arterııasynyń birinde turyp qalýy múmkin. Bul arterııadaǵy qan aǵymynyń toqtaýyn jáne mıdyń jasýshalarynyń zaqymdanýyn týyndatady.\r\n\r\nJúrek jáne qan aýrýlary da trombynyń jáne ınsýlttiń nemese TISh paıda bolýynyń sebebi bolýy múmkin.  Mysaly, júreksheniń fıbrıllıatsııasy (JF) embolııalyq ınsýlttiń jıi sebebi.\r\n\r\nJF kezinde júrektiń joǵarǵy kameralary tym tez jáne udaıy emes yrǵaqpen jıyrylady. Nátıjesinde, qannyń az kólemi júrekte qalady. Qan irkilýinde júrektiń kameralarynda tromby túzilýiniń qaýpi artady.\r\n\r\nIshemııalyq  ınsýlt jáne  TISh arterııalardyń aterosklerozben zaqymdanýy saldarynan damýy múmkin. Bul zaqymdanýlar shaǵyn arterııalarda kezdesedi jáne qannyń mıǵa barýyn tejeıdi.\r\n\r\n__Gemorragııalyq ınsýlt__\r\n\r\nMıdaǵy kenetten qan ketýi gemorragııalyq ınsýltti týyndatady. Qan quıylýy nátıjesinde mıdyń isinýi paıda bolady jáne bassúıek ishilik qysym artady. Isiný jáne bassúıek ishilik qysym mıdyń jasýshalaryn jáne tinderin zaqymdaıdy.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt joǵary arterıaldyq qysymnyń, anevrızmanyń jáne arterııalyq-venalyq malformatsııalardyń (AVM) saldarynan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n\"Arterıaldyq qysym \" – bul júrek qandy aıdaıtyn kezde qannyń arterııalardyń qabyrǵasyna túsiretin kúshi. Eger arterıaldyq qysym artatyn bolsa, jáne uzaq ýaqyt boıy joǵary bolyp qalsa, bul organızmdegi túrli buzylystarǵa aparady.\r\n\r\nAnevrızma – bul arterııanyń qabyrǵasynyń shar tárizdi dóńestigi, ol sozylýy jáne jarylýy múmkin. AVM – bul zaqymdanǵan arterııalar men venalardyń órimi, ol da mıda jarylýy múmkin. Joǵary arterıaldyq qysym anevrızmasy nemese AVM bar adamdarda gemorragııalyq ınsýlt paıda bolý qaýpin arttyrady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Insýlt paıda bolý qaýpine kim ushyraıdy?__\r\n\r\nOrganızmniń\n keıbir erekshelikteri, aýrýlar, daǵdylar ınsýlttiń nemese tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń paıda bolý qaýpin arttyrýy múmkin. Olardy qaýip faktorlary ataıdy.\r\n\r\nQaýip faktorlary kóp bolǵan saıyn, ınsýlttiń paıda bolý qaýpi de joǵary. Joǵary arterıaldyq qysym jáne temeki shegý sekldi qaýip faktorlaryn emdeýge nemese baqylaýǵa bolady. Jas pen jynys sekildi basqa qaýip faktorlary baqylaýǵa kelmeıdi.\r\n\r\nInsýlttiń paıda bolýynyń negizgi faktorlary:\r\n\r\n* __Joǵary  arterıaldyq qysym.__ Joǵary  arterıaldyq qysym – ınsýlttiń damýynyń negizgi qaýip faktory. Arterıaldyq qysym joǵary sanalady, eger uzaq ýaqyt boıy 140/90 mm.syn.baǵ.deńgeıinde nemese odan asatyn bolsa. Eger qant dıabeti bolsa nemese búırektiń sozylmaly aýrýy bolsa, 130/80 mm.syn.baǵ. jáne odan asatyn deńgeı joǵary sanalady. (mm.syn.baǵ. - mıllımetr synap baǵany - arterıaldyq qysymdy ólsheýde qoldanylatyn birlik).\r\n* __Temeki shegý.__ Temeki shegý qantamyrlaryn zaqymdaýǵa jáne arterıaldyq qysymdy arttyrýǵa qabiletti. Temeki shegý nátıjesinde otteginiń qajetti kólemin organızmniń barlyq tinderine jetkizý tómendeıdi. Passıvti temeki shegý de qantamyrlaryn zaqymdaýy múmkin.\r\n* __Dıabet.__ Dıabet organızmniń ınsýlındi sińirýiniń buzylysynda nemese jetkiliksiz óndirilýiniń saldarynan qandaǵy qanttyń joǵary deńgeıimen sıpattalatyn aýrý. Insýlın – qantty organızmniń jasýshalaryna jetkizýdi qamtamasyz etetin gormon, jasýshalarda energııa alý úshin qoldanylady.\r\n* __Júrek aýrýlary.__ Júrektiń ıshemııalyq aýrýy (koronarlyq arterııalardyń aýrýy), kardıomıopatııa, júrektiń jetkiliksizdigi jáne júreksheniń fıbrıllıatsııasy da trombynyń túzilýine yqpal etedi, trombylar ınsýltke aparýy múmkin.\r\n* __Mıdyń anevrızmalary nemese arterııalyq-venalyq malformatsııalar (AVM).__ Anevrızma – bul arterııanyń qabyrǵasynyń shar tárizdi dóńestigi, ol sozylýy jáne jarylýy múmkin. AVM – bul zaqymdanǵan arterııalar men venalardyń órimi, ol da mıda jarylýy múmkin. AVM týǵannan bolýy múmkin, biraq, kóbinese, olar jarylǵanǵa deıin anyqtalmaıdy.\r\n* __Jasy jáne jynysy.__ Insýlttiń paıda bolý qaýpi jas ulǵaıǵan saıyn artady. Jas kezde ınsýlt áıelderge qaraǵanda erlerde jıi kezdesedi. Biraq, ınsýltten áıelder ólim-jitimge jıi ushyraıdy. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaǵan áıelderde ınsýlttiń paıda bolý qaýpi birshama joǵary .\r\n* __Insýltke nemese TISh shaldyǵýdyń jeke nemese otbasylyq tarıhy.__ Eger sizde ınsýlt bolsa, onyń qaıtalaný qaýpi óte joǵary. TISh kezinde, aýrýdyń otbasylyq tarıhy bolýynda ınsýlttiń paıda bolý qaýpi joǵary.\r\n\r\nInsýlttiń paıda bolýynyń basqa da qaýip faktorlary bar, olardyń kópshiligin baqylaýǵa alýǵa bolady:\r\n\r\n* Alkogol jáne narkotık tutyný, kokaın, amfetamın jáne basqasyn qosa.\r\n* Qandaǵy zııandy holesterınniń joǵary deńgeıi\r\n* Dene belsendiliginiń bolmaýy\r\n* Durys tamaqtanbaý\r\n* Semizdik\r\n* Kúızelis jáne depressııa\r\n* Vaskýlıt (qantamyrlarynyń qabynýy) jáne qannyń uıýynyń buzylysy sekildi keıbir aýrýlar\r\n \r\n\r\nSalaýatty ómir saltyn ustaný ınsýlttiń qaýpin azaıtýy múmkin. Keıbir adamdarǵa ınsýlttiń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin dárilik preparattardy qabyldaý qajet.\r\n\r\nKeıde ınsýlt qandaı da bir belgili qaýip faktorlarynsyz da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Insýlttiń belgileri men sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nKóbinese, ınsýlttiń sımptomdary tez damıdy. Biraq, keıde olardyń damýy birneshe saǵatta nemese kúnde bolady.\r\n\r\nSımptomdary ınsýlttiń túrine jáne mıdyń zaqymdanǵan bóliginiń ornalasýyna baılanysty bolady. Ár naýqasta sımptomdardyń uzaqtyǵy men aıqyndyǵy ár túrli bolýy múmkin.\r\n\r\nInsýlttiń sımptomdary:\r\n\r\n__Kenet álsizdik\r\nParalıch (saldaný) nemese bettiń, qoldyń, aıaqtyń jansyzdanyp, uıyp qalýy, ásirese, deneniń bir jaǵynda\r\nEstiń qalypty bolmaýy\r\nSóıleý men túsinýdegi máseleler\r\nBir nemese eki kózdiń de kórýindegi buzylystar\r\nTynys alýdaǵy máseleler\r\nBas aınalýy, júrýdegi qıyndyqtar, tepe-teńdikti nemese qımyl úılesimin joǵaltý jáne túsiniksiz qulaýlar\r\nEsten taný\r\nKenet jáne kúshti bas aýyrsynýy__\r\n \r\nTranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) kezinde ınsýlt kezindegideı sımptomdar paıda bolady. Biraq, TISh sımptomdary ádette, 1-2 saǵattan az sozylady (keıde 24 saǵatqa deıin bolýy da múmkin).TISh ómirde bir ret, sondaı-aq, birneshe ret paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nBastapqyda TISh ınsýltten aıyrmashylyǵyn baıqaý qıyn. Barlyq ınsýltke uqsaıtyn sımptomdar shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetýdi qajet etedi.\r\n\r\nEger ózińizde nemese qasyńyzdaǵy adamda TISh nemese ınsýlt sımptomy paıda bolýyn baıqasańyz, dereý «103» telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\n__Insýlttiń asqynýlary__\r\n\r\nInsýltten keıin sizde kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* __Tromby jáne bulshyq et álsizdigi.__ Uzaq tósekte bolý aıaqtyń tereń kóktamyrynda (venada) tromby damý qaýpin arttyrady. Sondaı-aq, bul bulshyq etiniń álsizdigine jáne ıkemdiliginiń azaıýyna aparýy múmkin.\r\n* __Jutýdaǵy máseleler jáne pnevmonııa.__ Eger ınsýltte jutý kezinde qatysatyn bulshyq etter zaqymdansa, taǵam tutyný jáne ishýde qıyndyqtar paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, ókpege taǵamnyń jáne sýsynnyń bólikteri túsý qaýpine ushyraýyńyz múmkin. Osylaı bolǵanda pnevmonııa damýy múmkin.\r\n* __Nesep qabyn baqylaı almaý.__ Keıde ınsýlt kezinde nesep shyǵarý aktisine jaýapty bulshyq etter zaqymdanady. Ózdiginshe nesep shyǵara alatyn bolǵanǵa deıin nesep kateterin (nesepqapqa qoıylatyn tútik) qoıý qajet bolýy múmkin. Bul kateterlerdi qoldaný nesep joldarynyń ınfektsııasyna aparýy múmkin. Sondaı-aq, ınsýltten keıin ishekti baqylaýdy joǵaltý nemese ishtiń qatýy paıda bolýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Insýlt qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqastaǵy sımptomdardyń, aýrýdyń medıtsınalyq tarıhynyń, tekserý málimetteriniń jáne zertteýler nátıjeleriniń negizinde ınsýlt dıagnozyn qoıady.\r\n\r\nDáriger ınsýlttiń paıda bolý túrin, sebebin, mıdyń zaqymdanǵan aýmaǵynyń ornalasýyn, qan quıylýy bolýyn anyqtap, naqtylaýy qajet.\r\n\r\nEger dáriger naýqasta tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) bolýyn anyqtasa, ınsýlttiń aldyn alý úshin onyń sebebin izdeıdi.\r\n\r\n__Aýrýdyń tarıhy jáne medıtsınalyq tekserý__\r\n\r\nDáriger sizdi nemese otbasynyń múshelerinen sizde ınsýlt paıda bolýynyń qaýip faktorlary bolýy jóninde surastyrady. Mundaı faktorlarǵa jatatyndar: joǵary arterııalyq qysym, temeki shegý, ınsýltpen aýyrýdyń jeke nemese otbasylyq tarıhy. Dáriger sizdegi sımptomdar jáne olardyń paıda bolý ýaqyty týraly da suraıdy.   \r\n\r\nMedıtsınalyq tekserýde dáriger sizdiń mentaldyq (tárbıe jáne ómirlik tájirıbe nátıjesinde qalyptasqan) qyzmetińizdi, qımyl úılesimin jáne tepe-teńdikti tekseredi. Sonymen qatar, ol bettiń, qol-aıaqtyń uıyp, jansyzdanýyn, estiń qalypty bolmaýyn, sóıleý men kórýdegi máselelerdi tekseredi.\r\n\r\nDáriger uıqy arterııasynyń aýrýlarynyń belgilerin izdeıdi – bul ıshemııalyq ınsýlttiń jıi sebebi. Stetoskop arqyly uıqy arterııasyn tyńdaıdy. Ysqyratyn dybys – shýdyń bolýy uıqy arterııasyndaǵy túıindaqtyń bolýy saldarynan qan aǵymynyń kelýiniń ózgerýin nemese azaıýyn kýálandyrady.\r\n\r\n__Dıagnostıkalyq tekserýler jáne protsedýralar__\r\n\r\nInsýlt pen TISh anyqtaý úshin dáriger kelesi tekserýlerdi usynady:\r\n\r\n__Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT)__\r\n\r\nMıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT) – rentgen sáýleleriniń kómegimen mıdyń aıqyn, tolyq sýretin alýǵa múmkindik beretin, aýyrsynýsyz tekseris. Tekserýdiń bul túri, kóbinese, ınsýlt bolǵannan keıin birden ótkiziledi.\r\n\r\nKT ınsýlt kezindegi qan ketýin nemese mı jasýshalarynyń zaqymdanýyn kórsetedi. Sondaı-aq, tekserý sımptomdardyń sebebin quraıtyn basqa da mıdyń aýrýlaryn anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n__Mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)__\r\n\r\nAǵzalar men deneniń qurylymynyń aıqyn sýretin alý úshin MRT kezinde radıotolqyndar jáne magnıtter qoldanylady. Bul tekseris kezinde mı tininiń ózgeristeri jáne mı jasýshalarynyń zaqymdanýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nMRT tekserisi KTornyna nemese oǵan qosymsha túrde taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n__Kompıýterlik tomografııalyq angıografııa jáne magnıttik-rezonanstyq angıografııa__\r\n\r\nKT-angıografııada (KTA) jáne magnıttik-rezonanstyq angıografııada (MRA) mıdaǵy iri qan tamyrlaryn kórýge bolady. Bul tekserýler dárigerge trombynyń ornalasýy jáne mıdaǵy qan aǵymy týraly aqparat beredi.\r\n\r\n__Karotıdtik sonografııa__\r\n\r\nKarotıdtik sonografııa – aýyrsynýsyz jáne zııansyz tekserý, bul kezde uıqy arterııasynyń qabyrǵasyn ishinen tekserý úshin ýltradybys qoldanylady. Bul arterııalar mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizedi.\r\n\r\nKarotıdtik sonografııada uıqy arterııasyndaǵy aterosklerozdyq túıindaqtar jáne tarylýlar bolýyn kórýge bolady.\r\n\r\nBul tekserýge ýltradybystyq dopplerografııa jatady. Ýltradybystyq dopplerografııa – arnaıy test, ol arqyly tamyrlardaǵy qan aǵymynyń jyldamdyǵy men baǵyty týraly aıtýǵa bolady.\r\n\r\n__Karotıdtik angıografııa__\r\n\r\nKarotıdtik angıografııa – bul uıqy arterııasyn kórneki etý úshin boıaǵysh jáne arnaıy rentgen sáýleleri qoldanylatyn ádis.\r\n\r\nBul tekserýdiń barysynda kateter atalatyn tútik shaptyń aýmaǵynda (jambastyń joǵary tusynda) ornalasqan arterııaǵa ornatylady. Osydan keıin tútik joǵary qaraı uıqy arterııasynyń bireýine jyljıdy. Dáriger kontrastylyq zattekti osy arqyly uıqy arterııasyna engizedi.\r\n\r\nBoıaǵysh arterııalardy rentgen sýretterinde kórinetindeı etýge kómektesedi.\r\n\r\n__Júrek tekserýleri__\r\n\r\n__Elektrokardıografııa (EKG)__\r\n\r\nEKG – qarapaıym, aýyrsynýsyz tekserý, ol júrektiń elektrlik belsendiligin tirkeıdi. Tekserý júrektiń jıyrylýynyń jıiligin jáne yrǵaǵyn kórsetedi (udaıylyǵyn). EKG kezinde júrektiń ár bóligi arqyly ótken kezdegi elektr sıgnaldarynyń kúshi men sınhrondyǵy da tirkeledi.\r\n\r\nEKG júrek máselelerin anyqtaýǵa kómektesedi, olardyń ınsýltke aparýy múmkin.\n Mysaly, tekserý barysynda júreksheniń fıbrıllıatsııasy nemese júrek talmasy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\n__Ehokardıografııa__\r\n\r\nEhokardıografııa (EhoKG) - aýyrsynýsyz tekserý, bul kezde dybys tolqyndary júrektiń beınesin alý úshin qoldanylady.\r\n\r\nTekserý júrektiń ólshemi men pishini, júrek kamerasy men qaqpaqshalary týraly aqparat alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEhoKG júrektegi tromby jáne aorta máselesin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Aorta – basty arterııa, ol ottegimen qanyqqan qandy júrekten deneniń barlyq bólikterine taratady.\r\n\r\n__Qan taldaýy__\r\n\r\nDáriger qan taldaýyn ınsýltti anyqtaý úshin qoldanady.\r\n\r\n\'\'Qandaǵy qant deńgeıin anyqtaý (glıýkoza).\'\' Qandaǵy glıýkozanyń tómen deńgeıinde ınsýltke uqsaıtyn sımptomdar bolýy múmkin.\r\n\r\n\'\'Qandaǵy trombotsıtter mólsherin anyqtaý.\'\' Trombotsıtter –qannyń uıýyna kómektesetin qan jasýshalary. Trombotsıtterdiń aýytqyly deńgeıi – qan uıýynyń buzylysynyń nemese trombozdyq buzylystardyń (uıýdyń jetkiliksizdigi) belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger qan taldaýyn qannyń uıýynyń ýaqytyn ólsheý úshin qoldanady. Eki tekserý  –protrombınge (PT) jáne protrombındik ýaqytqa (PTÝ) – qannyń qalypty uıýynyń jaǵdaıyn kórsetedi.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Insýlt qalaı emdeledi?__\r\n\r\nInsýltti emdeý onyń túrine baılanysty (ıshemııalyq nemese gemorragııalyq). Tranzıtorlyq  ıshemııalyq shabýyldy emdeý (TISh) onyń sebebine, bastalǵannan ótken ýaqytyna, sımptomdaryna, basqa aýrýlardyń bolýyna baılanysty.\r\n\r\nInsýlt jáne TISh shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi. Eger Sizde ınsýlt sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetý qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\nBastapqy emdeýdi alǵannan keıin dáriger ınsýlttiń qaýip faktorlaryn emdeýge jáne asqynýynyń aldyn alýǵa tyrysady.\r\n\r\n__Ishemııalyq ınsýltti jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldy emdeý__\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Qan tamyrlarynyń bitelýi kóbinese, ıshemııalyq ınsýltqa jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýylǵa aparatyn trombylarǵa baılanysty.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýltti jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldy emdeý úshin dárilik preparattar jáne medıtsınalyq em-sharalar qoldanylady.\r\n\r\n__Dárilik preparattar__\r\n\r\nPlazmınogendi tindik belsendirgish (PTB) atalatyn dárilik preparat mıdaǵy arterııalardyń trombysyn erite alady. PTB kóktamyr arqyly engiziledi. Qajetti áserdi alý úshin bul dárilik preparat sımptomdar bastalǵan 4 saǵat ishinde qoldanylýy qajet, Ońtaılysy, sımptomdardyń basynan neǵurlym tezirek engizilýi qajet.\r\n\r\nEger qandaı da bir sebeptermen dáriger naýqasqa PTB taǵaıyndaı almasa, antıagreganttyq dárilik preparattardy qabyldaýǵa bolady. Mysaly, ınsýlt bastalǵannan 48 saǵat ishinde aspırın berilýi tıis. Antıagreganttyq dárilik quraldar trombotsıtterdiń jabysýyn jáne trombylardyń qalyptasýynyń aldyn alady.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger antıkoagýlıanttardy (qandy suıyltatyn preparattar) taǵaıyndaıdy. Bul dáriler jańa trombylardyń ósýin jáne qalyptasýynyń aldyn alady.\r\n\r\n__Medıtsınalyq em-sharalar__\r\n\r\nUıqy arterııalarynyń aýrýlary bolýynda dáriger karotıdtik endarterektomııany nemese uıqy arterııasyndaǵy teri arqyly koronarlyq aralasýdy jasaıdy. Keıde bul em-shara angıoplastıka atalady. Bul em-sharalar bitelgen uıqy beziniń sańylaýyn keńeıtýge baǵyttalǵan.\r\n\r\nǴalym-medıkter ıshemııalyq ınsýltti emdeýdiń basqa em-sharalarynyń tıimdiligin zertteıdi, mysaly, arterııa ishilik trombolızıs jáne tserebraldyq ıshemııa kezindegi mehanıkalyq embolektomııa.\r\n\r\nArterııa  ishilik trombolızıste kateter atalatyn uzyn ıkemdi tútik shaptyń aýmaǵynda (jambastyń joǵary tusynda) ornalasqan arterııaǵa ornatylady. Osydan keıin tútik joǵary qaraı usaq uıqy arterııasyna jyljıdy. Ol arqyly dáriger mıdaǵy trombyny buzatyn dárilik preparattardy engize alady.\r\n\r\nTserebraldyq  ıshemııa kezindegi mehanıkalyq embolektomııa barysynda arterııadan trombylar alyp tastalynady. Bul kezde kateter uıqy arterııasy arqyly mıdyń zaqymdalǵan bóligine ótkiziledi. Osydan keıin tromb arterııadan kateter arqyly alynady.\r\n\r\n__Gemorragııalyq ınsýltti emdeý__\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt arterııanyń jarylýynda jáne mıǵa qan quıylýynda paıda bolady. Ony emdeýdiń birinshi qadamy mıdaǵy qan ketýin izdeýge jáne sebebin joıýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýltten aıyrmashylyǵy - gemorragııalyq ınsýltti emdeýde antıagreganttar jáne qandy suıyltatyn preparattar qoldanylmaıdy, sebebi, olar qan ketýin kúsheıtýi múmkin.\r\n\r\nEger siz antıagreganttar jáne qandy suıyltatyn preparattar qabyldaıtyn bolsańyz jáne osy kezde sizde gemorragııalyq ınsýlt paıda bolsa, bul dárilerdi qabyldaýdy dereý toqtatý qajet.\r\n\r\nEger joǵary arterıaldyq qysym mıǵa qan quıylýynyń sebebi bolsa, dáriger ony tómendetý úshin dári taǵaıyndaıdy. Bul qannyń ári qaraı ketýiniń aldyn alady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý gemorragııalyq ınsýltti emdeýde qajet bolýy múmkin. Operatsııalardyń birneshe túri bar - anevrızmany klıpteý (qysqysh salý), spıraldyq embolızatsııa jáne arterııalyq-venalyq malformatsııany (AVM) qalpyna keltirý.\r\n\r\n__Anevrızmany  klıpteý jáne spıraldyq embolızatsııa__\r\n\r\nEger anevrızma (arterııanyń qabyrǵasyndaǵy shar tárizdi dóńestik) ınsýlttiń sebebi bolsa, dáriger anevrızmany  klıpteýdi jáne spıraldyq embolızatsııany usynýy múmkin.\r\n\r\nAnevrızmany   klıpteý anevrızmany mıdyń qan tamyrlarynan oqshaýlaý maqsatynda jasalady. Bul operatsııa anevrızma aýmaǵyndaǵy qan ketýin toqtatýǵa kómektesedi, sondaı-aq, onyń qaıta jarylýynyń aldyn alady.\r\n\r\nEm-shara kezinde hırýrg mıda tilik jasaıdy jáne anevrızmanyń túbinde kishkentaı qysqysh ornalastyrady. Operatsııa jalpy narkozben jasalady. Operatsııadan keıin birneshe kún boıy qarqyndy emdeý bólimshesinde baqylaýda bolý qajet.\r\n\r\nSpıraldyq embolızatsııa - anevrızmany emdeýdiń asa kúrdeli emese em-sharasy. Hırýrg kateter atalatyn tútikti shaptyń aýmaǵyndaǵy arterııaǵa ornalastyrady. Ári qaraı tútik joǵaryǵa anevrızma ornalasqan jerge jyljıdy.\r\n\r\nOsydan keıin tútik arqyly anevrızmaǵa kishkentaı spıral engiziledi. Spıral trombynyń qalyptasýyna yqpal etedi, ol anevrızmadaǵy qan aǵymyn tejeıdi jáne onyń qaıta jarylýynyń aldyn alady.\r\n\r\nSpıraldyq embolızatsııa jalpy narkozben, aýrýhanada jasalady.\r\n\r\n__Arterııalyq-venalyq malformatsııany (AVM) qalpyna keltirý__\r\n\r\nEger AVM  ınsýlttiń sebebi bolsa, dáriger ony qalpyna keltirýdi usynýy múmkin (AVM – mıdaǵy aqaýly, jarylýy múmkin arterııalar men venalardyń órimi). AVM qalpyna keltirý  mıdaǵy qaıta qan ketýiniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAVM qalpyna keltirýdiń birneshe ádistemesi bar:\r\n\r\n* AVM alyp tastaý operatsııasy\r\n* AVM qan tamyrlaryna qan aǵymyn tejeıtin arnaıy zattekterdi engizý\r\n* Qantamyrlaryn sklerozdaý úshin radıatsııa qoldaný\r\n \r\n__Insýlttiń  faktorlaryn emdeý__\r\n\r\nInsýltti nemese TISh negizgi emdeýden keıin dáriger qaýip faktorlaryn emdeıdi. Qaýip faktorlaryn emdeý úshin dáriger ómir saltyn ózgertýdi usynady.\r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý – temeki shegýden bas tartý, durys tamaqtaný, salaýatty salmaqty jáne dene belsendiligin qoldaý.\r\n\r\nEger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, dárilik preparattar taǵaıyndalady.  \r\n\r\n__Temeki  shegýden bas tartý__\r\n\r\nEger temeki shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Temeki qan tamyrlaryn zaqymdaıdy jáne ınsýlttiń, densaýlyqqa qatysty basqa máselelerdiń qaýpin arttyrady. Dárigermen temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar jáne ónimder týraly sóılesińiz. Sonymen qatar, passıvti temeki áserinen alshaq bolyńyz, ol da qantamyrlaryn zaqymdaıdy.\r\n\r\nTemeki shegýdi qoıý týraly qosymsha aqparatty osy tustan oqyńyz. Bul resýrstar júrektiń densaýlyǵyna shoǵyrlanǵanymen, temekini qoıý týraly aqparaty da bar.\r\n\r\n__Durys tamaqtaný__\r\n\r\nDurys taǵam – salaýatty ómir saltynyń mańyzdy bóligi. Túrli kókónis-jemisterdi, dánderdi tańdańyz; tutas dándi ónimderdi tutynýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\nQanyqqan maılary, trans-maılary  jáne holesterıni az ónimderdi tańdańyz. Salaýatty tańdaý: maısyz et, terisiz qus, balyq, burshaq tuqymdastar, maısyz sút jáne sút ónimderi.\r\n\r\nNatrııdiń (tuzdyń) mólsheri az ónimderdi tańdańyz jáne daıyndańyz. Tuzdyń joǵary mólsheriniń arterıaldyq qysymdy arttyrý qaýpi bar.\r\n\r\nQanttyń mólsheri tómen ónimderdi jáne sýsyndardy tańdańyz. Eger alkogoldi sýsyndar tutynatyn bolsańyz, shekteńiz.\r\n\r\nSalaýatty emdám ustaný týraly qosymsha aqparatty osy tustan oqyńyz.\r\n\r\nBul resýrstarda durys tamaqtaný týraly jalpy aqparat bar.\r\n\r\nSalaýatty salmaqty qoldaý\r\n\r\nSalaýatty salmaqty qoldaý ınsýlttiń paıda bolý qaýpin azaıta alady. Maqsaty – DSI dene salmaǵynyń ındeksin < 25 kúıinde ustaý.\r\n\r\nDSI salmaqtyń boıǵa qatynasy, ındeks organızmdegi jalpy maıdyń  paıyzyn anyqtaıdy. __zdrav.kz - DSI, taǵamdyq pıramıda resýrstaryn t.b__. paıdalanyp, DSI ólsheýge bolady, nemese dáriger DSI ólsheıdi.\r\n\r\nDSI 25-29,9 aralyǵynda bolsa, artyq salmaq bar. DSI >30 bolsa, semizdik oryn alǵan. DSI < 25 bolýy ınsýlttiń aldyn alý úshin qajet.\r\n\r\n __zdrav.kz – Artyq salmaq jáne semizdik resýrsyn qoldanyp,__ salaýatty salmaqty qoldaý týraly   qosymsha aqparatty alýǵa bolady.\r\n\r\n__Dene belsendiligi__\r\n\r\nUdaıy dene belsendiligi ınsýlttiń kóptegen faktorlaryn baqylaýǵa múmkindik beredi, mysaly, joǵary arterıaldyq qysymdy, zııandy holesterın deńgeıin jáne artyq salmaqty.\r\n\r\nJańa baǵdarlamany bastar aldynda dárigermen keńesińiz. Siz úshin qandaı dene belsendiligi qaýipsiz ekendigin bilińiz.\r\n\r\nAdamdar aptasyna 60 mınýttyq aerobtyq belsendilikten-aq densaýlyq úshin paıda alady. Belsendi bolǵan saıyn kóbirek paıdasyn kóresiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Qalaı ınsýlttiń aldyn alýǵa bolady?__\r\n\r\nQaýip faktorlarymen kúres ınsýlttiń aldyn alýǵa kómektesýi múmkin. Eger siz ınsýltti bastan keshirseńiz, kelesi áreketter onyń qaıta paıda bolýynyń aldyn\n alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n* __Temeki shekpeńiz__. Eger temeki shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Temeki qan tamyrlaryn zaqymdaıdy jáne ınsýlttiń qaýpin arttyrady. Dárigermen temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar jáne ónimder týraly sóılesińiz. Sonymen qatar, passıvti temeki áserinen alshaq bolyńyz, ol da qantamyrlaryn zaqymdaıdy.\r\n* __Salaýatty taǵamdy tańdańyz. __salaýatty emdám tamaqqa túrli kókónis-jemisterdi, tutas dánderdi tutyný; sondaı-aq, oǵan maısyz et, qus eti, balyq, burshaq tuqymdastar, maısyz sút jáne sút ónimderi kiredi. Salaýatty sanalatyn emdám: qanyqqan maılary, trans-maılary  jáne holesterıni,  natrııi (tuzy) jáne qanty az ónimderdi tańdaý.\r\n* __Salaýatty salmaqty qoldańyz.__ Eger sizde artyq salmaq bolsa nemese semizdikten zardap shekseńiz, dárigermen keńesińiz jáne salmaq azaıtý boıynsha durys jospar jasańyz. Salmaqty retteý ınsýlt qaýpiniń faktorlarynyń aldyn alady.\r\n* __Dene belsendiligin qoldańyz.__ Dene belsendiligi fıtnes-deńgeıdi jaqsartyp, densaýlyqqa ońtaıly áser etedi. Dárigermen keńesip, ózińiz úshin jattyǵýlardyń qandaı túri jáne kólemi qaýipsiz ekendigin keńesińiz.  \r\n* __Otbasylyq ınsýlt tarıhyn bilińiz.__ Eger ózińizde nemese otbasynyń múshelerinde ınsýlt buryn bolsa, bul týraly dárigerge mindetti túrde habarlańyz.  \r\n \r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý týraly qosymsha aqparatty aldyńǵy «Insýlt qalaı emdeledi» bóliminen oqyńyz. Eger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, ınsýlttiń damý qaýipteri faktorlaryn baqylaý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady. Dárilerdi dárigerdiń nusqaýlyǵyna saı qabyldańyz.\r\n\r\nEger sizde tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) bolsa,oǵan nazar aýdaryńyz. Insýlttiń aldyn alý úshin TISh sebebin tabý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Insýltten keıingi ómir__\r\n\r\nInsýltten keıin qalpyna kelý úshin birneshe aptalar, aılar nemese jyldar qajet bolýy múmkin. Keıbir adamdar tolyǵymen saýyǵady, keıbiri múgedek bolyp qalýy da múmkin.\r\n\r\nUdaıy kútim, reabılıtatsııa jáne emotsıonaldyq qoldaý qalypqa kelýge jáne ınsýlttiń qaıta paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEger sizde ınsýlt bolsa, onyń qaıtalaný qaýpi bar. Insýlttiń jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń (TISh) úreıli belgilerin jáne olar paıda bolǵanda ne isteý kerektigin bilý mańyzdy.\r\n\r\nEger Sizde ınsýlt sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetý qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\n__Kúndelikti kútim__\r\n\r\nÓmir  saltyn ózgertý ınsýltten keıin qalpyna kelýge jáne onyń qaıtadan paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý – temeki shegýden bas tartý, durys tamaqtaný, salaýatty salmaqty jáne dene belsendiligin qoldaý. Dárigermen keńesip, ózińiz úshin jattyǵýlardyń qandaı túri jáne kólemi qaýipsiz ekendigin keńesińiz.\r\n\r\nEger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, ınsýltten qalpyna kelý nemese damý qaýipteri faktorlaryn baqylaý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady. Dárilerdi dárigerdiń nusqaýlyǵyna saı qabyldańyz.\r\n\r\nEger naýqas ıshemııalyq ınsýltti basynan keshirse, oǵan antıkoagýlıanttar (qandy suıyltatyn preparattar) taǵaıyndalýy múmkin. Bul dáriler trombynyń qalyptasýynyń aldyn alady. Bul preparattar qanshalyqty jaqsy áser etýin tekserý úshin taldaý tapsyrý qajet bolady.\r\n\r\nQandy suıyltýdyń jıi kezdesetin janama áseri – qan ketýi. Bul dárilik preparattyń qandy kúshti suıyltýynda bolady. Bul janama áser ómir úshin qaýipti bolýy múmkin. Qan ketýi dene qýystarynda (ishki qan ketýi) nemese teriniń betinde (syrtqy qan ketýi) paıda bolýy múmkin.   \r\n\r\nQan ketýiniń úreıli belgilerin bilý shuǵyl kómekke ýaqytyly júginý úshin qajet. Bul belgiler:\r\n\r\n* Teridegi túsiniksiz kógerýler jáne/nemese kishkene qyzyl nemese kúlgin núkteler\r\n* Qyzyl ıekten jáne murynnan túsiniksiz qan ketýi\r\n* Etekkirdiń kúsheıýi\r\n* Ashyq qyzyl nemese kofe tústi qusyq\r\n* Neseptegi qan, nájistegi ashyq qyzyl qan nemese qara shaıyrly nájis\r\n* Ishtiń aýyrsynýy nemese kúshti bas aýyrýy\r\n \r\n\r\nQulaǵannan, jaraqattan nemese jeńil soǵylýdan keıingi kúshti qan ketýi de qannyń suıylýyn bildiredi. Osy sımptomdar bolsa, dereý dárigerge kórinińiz. Eger sizde kúshti qan ketýi bolsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\nDárigermen ári qaraı kórinýdiń jıiligi jáne qajetti tekserýlerdi ótý týraly keńesińiz. Bul kórinýler dárigerge ınsýlttiń qaýip faktorlaryn baqylaýǵa jáne qajetine qaraı emdeýdi túzetýge múmkindik beredi.\r\n\r\n__Reabılıtatsııa__\r\n\r\nInsýltten keıin qalpyna kelý (reabılıtatsııa) qajet bolýy múmkin. Reabılıtatsııaǵa sózben jumys isteý, fızıo- jáne eńbekpen emdeý kiredi.\r\n\r\n__Til, sóıleý jáne este saqtaý__\r\n\r\nInsýltten keıin tildesýde másele paıda bolýy múmkin. Durys sózderdi tańdaý, sóılem qurý nemese olardy maǵynasymen baılanystyrý qıynǵa túsýi múmkin. Este saqtaýmen jáne oılaý aıqyndyǵymen máseleler de bolýy múmkin. Bul máseleler qynjyltýy múmkin.\r\n\r\nSóıleý jáne til mamandary naýqasty qaıtadan tildesýge jáne este saqtaýdy jaqsartýǵa qaıtadan úıretýi múmkin.  \r\n\r\nBulshyq et jáne nervterdiń máseleleri\r\n\r\nInsýlt deneniń bir jaǵyn nemese bir jaǵynyń bóligin zaqymdaýy múmkin. Bul kezde paralıch (saldaný, qımyldaı almaý) nemese bulshyq et álsizdigi paıda bolýy múmkin, qulaý qaýipteri bolady.\r\n\r\nReabılıtatsııa mamandary bulshyq etin nyǵaıtýǵa jáne sozýǵa kómektesedi. Olar sondaı-aq, kúndelikti kıiný, tamaqtaný jáne shomylý sekildi sharalardy qaıta úırenýge kómektesedi.\r\n\r\n__Nesep qap jáne ishek máseleleri__\r\n\r\nInsýltte nesepqaptyń jáne ishektiń jumysyn baqylaý qabiletine jaýap beretin nervter zaqymdanýy múmkin. Bul jaǵdaıda nesep qap tolmasa da, udaıy nesep shyǵatyndaı sezim bolady. Keıde tipti dárethanaǵa jetpeı qalý da múmkin. Dárilik preparattar jáne mamandar bul máselelerdi sheshýge kómektesedi. \r\n\r\n__Jutýdaǵy jáne tamaqtanýdaǵy máseleler__\r\n\r\nInsýltten keıin jutýda máseleler bolýy múmkin. Bul máseleniń belgileri – jótelý nemese tamaqtaný kezinde qaqalý.\r\n\r\nLogoped bul suraqqa kómektese alady. Ol tamaqtaný ratsıonyn ózgertýdi usynady, mysaly, ezbe jeý nemese qoıý sýsyndardy ishý.\r\n\r\n__Emotsıonaldyq máseleler jáne qoldaý__\r\n\r\nInsýltten keıin minezde ózgerister bolady. Mysaly, kóńil-kúı tez ózgerýi múmkin. Osy nemese basqa ózgeristerden naýqas úreılený, mazasyzdaný nemese depressııaǵa shaldyǵýy múmkin. Insýltten keıin qalpyna kelý baıaý ótedi.\r\n\r\nÓzińizdi seziný týraly dárigermen talqylańyz. Kásiptik keńesshimen áńgimelesý de paıdaly bolady. Eger tym basyńqy bolsańyz, dáriger dárilik preparattardy jáne basqa sharalardy usynady, olar ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1010,'','Ish ótýi men qusýdan bolatyn sýsyzdanýdy emdeýde qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler','','','qz','s','',0,'',1904,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532345820,1563881820,1532346009,'Qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler – qusý men ish ótýi kezinde joǵaltylatyn suıyqtyq pen qorektik zattekterdi tolyqtyrýdyń ońtaıly quraly. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Ish ótýi kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler degenimiz ne?__\r\n\r\nQaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler – qusý men ish ótýi kezinde joǵaltylatyn suıyqtyq pen qorektik zattekterdi tolyqtyrýdyń ońtaıly quraly. Bul eritindiler sábılerge de, balalar men eresekterge de qaýipsiz. Olar birneshe túrde shyǵarylady:\r\n\r\n* Untaq, olardy sýmen ezý qajet;\r\n* Suıyqtyq, tutynýǵa daıyn eritindi;\r\n* Muzdatylǵan jemis balmuzdaǵy.\r\n \r\nDárihanadan Regıdron jáne basqa eritindilerdi satyp alýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý__      \r\n    \r\nQusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý úshin eritindiniń azdaǵan mólsherin jıi qabyldaýdan bastaý qajet, mysaly, ár mınýt saıyn 1 sháı qasyqtan. Eger naýqas suıyqtyqty sińire alatyn bolsa, birtindep, baıaý túrde onyń mólsherin arttyrý qajet. Eger qaıta sýlandyratyn suıyqtyqty qabyldaǵannan keıin qusý paıda bolsa, 30-60 mınýt kútińiz, sodan keıin birneshe ret jutyp kórińiz. Suıyqtyqtyń shaǵyn úlesterin qabyldaý bir márte úlken úlesin ishkenge qaraǵanda jaqsy sińiriledi. Qusý toqtaǵanda ishiletin qaıta sýlandyrý eritindisiniń mólsherin arttyrýǵa bolady, jáne oǵan qaınatpalardy nemese gazdalǵan sýsyndardy qosýǵa bolady.  Qabyldanatyn suıyqtyqtyń shaǵyn úlesteri asqazannyń buzylysyn az týyndatady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Ish ótýi kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý__\r\n\r\nEger naýqasta ish ótýi bolsa, ol qajet bolsa, qaıta sýlandyrý eritindilerimen qatar basqa da sýsyndardy qabyldaýyna bolady. Dáriger balanyń nemese eresektiń ishken suıyqtyǵynyń mólsherin qadaǵalaýdy suraıdy. Suıyqtyqtyń mólsherin qasyq nemese ólshem staqany arqyly ólsheýge bolady.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1011,'','Ishek ınfektsııalary','','','qz','s','',0,'',5443,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532406840,1563942840,1532407227,'Bakterııalyq gastroenterıt – bakterııalardan týyndaǵan asqazan men ultabardyń qabynýy.\r\n\r\nJińishke ishek as qorytý júıesiniń eń uzyn bóligi – uzyndyǵy 6 metrge deıin jetedi! Ol asqazandy jýan (toq) ishekpen jalǵastyrady, kóptegen qatparlary bar (ish qýysynda ornalasýy úshin). Tutynatyn taǵamnyń kópshilik bóligi jińishke ishekte qorytylady. Ol úsh bólikten turady: ultabar, myqynishek, ash ishek.','\r\n__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBakterııalyq gastroenterıt – bakterııalardan týyndaǵan asqazan men ultabardyń qabynýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"109\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\n\'\'Jińishke ishek as qorytý júıesiniń eń uzyn bóligi – uzyndyǵy 6 metrge deıin jetedi! Ol asqazandy jýan (toq) ishekpen jalǵastyrady, kóptegen qatparlary bar (ish qýysynda ornalasýy úshin). Tutynatyn taǵamnyń kópshilik bóligi jińishke ishekte qorytylady. Ol úsh bólikten turady: ultabar, myqynishek, ash ishek.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBakterııalyq gastroenterıt belgili bir tamaqty tutynǵan bir adamdy nemese tutas topty zaqymdaýy múmkin. Bul joryqtarda, mektep ashanasynda, kafe, meıramhanada bolýy múmkin.\r\n\r\nMıkrobtar tamaqqa kóptegen jolmen túsýi (tuqymyn sebýi) múmkin:\r\n\r\n• Bakterııalar maldy soıǵanda janýardyń nemese qustyń isheginen etine túsýi múmkin  \r\n\r\n• Sýarýǵa nemese jýýǵa arnalǵan sýda adamnyń nemese janýarlardyń tirshiliginiń qaldyqtary bolýy múmkin.\r\n\r\n• dúkenderde, meıramhanada nemese úı jaǵdaıynda ónimderdi durys saqtamaý saldarynan.\r\n\r\nTaǵamdyq ýlaný kóbinese, tamaq pen sýsyndardy tutynýda jıi paıda bolady:\r\n\r\n• qolyn jýmaǵan adamnyń tamaqty daıyndaýynda\r\n\r\n• as úı jabdyǵynyń, kesetin taqtaılardyń jáne basqa aspaptardyń las bolýynda tamaq daıyndalýy\r\n\r\n• tońazytqyshta saqtalmaǵan, maıonez qosylǵan taǵam (qyryqqabattan, sábizden, pııaz ben kartoptan jasalǵan túrli salattar)  \r\n\r\n• durys saqtalmaǵan jáne muzdatylǵan, salqyndatylǵan ónimderdi tıisti túrde daıyndamastan tutyný\r\n\r\n• jýylmaǵan nemese nashar jýylǵan kókónister men jemisterdi tutyný\r\n\r\n•shıki kókónistik nemese jemistik shyryndardy, sút ónimderin (pasterlenbegen) tutyný  \r\n\r\n• tolyq pisirilmegen etti nemese jumyrtqany tutyný\r\n\r\n• qaınatylmaǵan qudyq sýyn nemese qaladaǵy sý kózinen sýdy qaınatpaı tutyný\r\n\r\nBakterııalyq gastroenterıt túrli bakterııalardan týyndaıdy, mysaly:\r\n\r\n• Kampılobakter eıýnı (kampılobakterıoz)\r\n\r\n• ishek taıaqshasy (esherıhıoz)\r\n\r\n• Salmonella (salmonellez)\r\n\r\n• Shıgella (shıgellez)\r\n\r\n• Stafılokokk (stafılokokkty enterıt)\r\n\r\n• Iersınııa (ıersınıoz)\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdary aýrýdyń qozdyrǵyshyna baılanysty. Suıyq jáne jıi nájis taǵamdyq ýlanýdyń barlyq túrine tán. Qosymsha sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n• ishtegi túıilý\r\n\r\n• ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n• Nájiste qan bolýy\r\n\r\n• tábetti joǵaltý\r\n\r\n• júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger taǵamdyq ýlanýdyń sımptomdaryn anyqtaıdy, mysaly, ishtiń aýyrsynýy jáne sýsyzdaný (organızmdegi suıyqtyqtyń qalypty mólsherin joǵaltý).\r\n\r\nAýrýdyń qozdyrǵyshyn anyqtaý úshin taǵamnyń nemese nájistiń taldaýyn ótkizedi. Degenmen, bul zertteýler ish ótýiniń naqty sebebin anyqtaı almaýy da múmkin.\r\n\r\nNájiste leıkotsıtter bolýyna da taldaý júrgiziledi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÁdette, aýrý bastalǵannan keıin birneshe kún ótkende jaǵdaı jaqsarady. Emdeýdiń maqsaty – naýqastyń jaǵdaıyn jaqsartý jáne organızmniń sýsyzdanýymen kúresý.\r\n\r\nSuıyqtyqty jetkilikti mólsherde tutyný jáne durys tamaqtaný jaǵdaıdy jaqsartady. Qajet sharalar:\r\n\r\n• ish ótýin emdeý\r\n\r\n• júrek aınýyn jáne qusýdy baqylaý\r\n\r\n• kóbirek demalý.\r\n\r\nEger ish ótse jáne udaıy júrek aıný men qusýdan organızmde suıyqtyqty ustaý múmkin bolmasa, kóktamyr arqyly suıyqtyq engizý qajet bolýy múmkin. Kóbinese, bul kishkentaı balalardy emdeýde qoldanylady.\r\n\r\nNesep aıdaıtyn preparattar qoldanatyn bolsańyz, dárigermen keńesińiz. Ish ótýi bolsa, bul preparattardy qoldanýdy toqtatý qajet bolýy múmkin. Emdeýshi dárigerdiń keńesin alyp qana emdeýdi ózgertýge nemese toqtatýǵa bolady. \r\n\r\nGastroenterıttiń jeńil nemese ortasha ótýinde antıbıotıkpen emdeý, ádette, taǵaıyndalmaıdy.\r\n\r\nDárihanadan ishtiń ótýin emdeý úshin dárilik preparattardy satyp alýǵa bolady.  \r\n\r\n• qanmen ish ótýi, qyzba nemese ish ótýiniń aýyr túrinde dárilik preparattardy mindetti túrde dárigerdiń keńesimen qabyldaý qajet.\r\n\r\n• bul dárilik preparattardy balalarǵa bermeńiz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nBirneshe kún ishinde jaǵdaı emdeýsiz de jaqsarýy múmkin.\r\n\r\nIshek taıaqshasynyń keıbir sırek túrleri aýyr anemııaǵa, tipti, búırek jetkiliksizdigine de aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq járdemge júginińiz:\r\n\r\n• nájiste qan nemese iriń bolsa, jáne «qara» nájiste\r\n\r\n• ish ótýi jáne dene temperatýrasy 38°C-tan joǵary bolsa\r\n\r\n• jaqynda shetelden ish ótýimen kelseńiz, \r\n\r\n• ishtiń aýyrsynýy, nájis shyqqanda basylmaıtyn bolsa\r\n\r\n• sýsyzdaný sımptomdary (shóldeý, bas aınalýy, estiń qalypty bolmaýy)\r\n\r\nSondaı-aq, dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n• ish ótýi jıilese jáne balalarda – 2 kúnnen keıin, eresekterde – 5 kúnnen keıin jaǵdaı jaqsarmasa\r\n\r\n• 3 aılyqtan asqan balalarda 12 saǵattan artyq qusý bolsa.\r\n\r\nKishkentaı balalarda qusý jáne ish ótýi bolsa, shuǵyl túrde dárigerge habarlasyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nQarańyz: (taǵam ónimderiniń qaýipsizdigi): http://www.zdrav.kz/node/9222\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nInfektsııalyq bakterııalyq dıareıa; Jiti gastroenterıt; Bakterııalyq gastroenterıt.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1012,'','Ishektiń túınelisi (bitelýi)','','','qz','s','',0,'',4629,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532407260,1563943260,1532407822,'Óńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady. Ishektiń túınelisi – ishektiń boıymen taǵamnyń ótýiniń tolyqtaı nemese ishinara toqtaýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Profılaktıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"110\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}{img type=\"fileId\" fileId=\"111\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Óńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady. Ishektiń túınelisi – ishektiń boıymen taǵamnyń ótýiniń tolyqtaı nemese ishinara toqtaýy.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nIshek túınelisiniń paıda bolý sebepteri:\r\n\r\n* Mehanıkalyq sebepter, bul kezde ishektiń belgili bir bóliginde kedergi turady\r\n* Dınamıkalyq sebepter – bul kezde ishek durys jumys istemeıdi, biraq, onyń mehanıkalyq sebepteri bolmaıdy.\r\n \r\nIshektiń dınamıkalyq túınelisi – jalǵan bitelis dep te atalady, bul balalarda kezdesetin túınelistiń negizgi túri. Bul jaǵdaıdyń damý sebepteri:\r\n\r\n* Ishek ınfektsııasyn týyndatatyn bakterııalar nemese vırýstar (gastroenterıt)\r\n* Hımııalyq, elektrolıttik, nemese mıneraldyq úılesimsizdik (mysaly, kalıı deńgeıiniń tómendeýi)\r\n* Ish qýysy aǵzalaryndaǵy operatıvtik aralasýdan keıingi asqynýlar\r\n* Ishektiń qanmen qamtamasyz etilýiniń buzylýy (shajyrqaıdyń ıshemııasy)\r\n* Ish qýysy aǵzalaryndaǵy ınfektsııalyq aýrýlar, mysaly, appendıtsıt\r\n* Búırektiń nemese ókpeniń aýrýlary\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý, ásirese, esirtkilik.\r\n \r\nIshektiń mehanıkalyq túınelisiniń sebepteri:\r\n\r\n* Operatsııalyq aralasýdan keıin paıda bolatyn jabyspalar nemese tyrtyqtar.\r\n* Bógde zattekter (ishekti biteıtin túrli jutyp qoıǵan zattar)\r\n* Ót tastary (sırek)\r\n* Jaryqtar\r\n* Qatty nájis\r\n* Invagınatsııa (ishektiń bir bóliginiń basqasyna enýi)\r\n* Ishekti biteıtin isikter\r\n* Ishektiń qaıyrylýy\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Ishtiń kebýi\r\n* Tolyp ketý sezimi, jeldenýdiń artýy\r\n* Ishtiń aýyrsynýy jáne túıilýi\r\n* Aýyzdan jaǵymsyz ıis shyǵýy\r\n* Ishtiń qatýy\r\n* Dıareıa\r\n* Jel shyǵara almaý\r\n* Qusý  \r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nIsh aýmaǵyn teksergende dáriger ishtiń kebýin, aýyrsynýyn nemese jaryqtardy anyqtaıdy.\r\n\r\nIshektiń túınelisin anyqtaıtyn tekserister:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Barıılik zattekpen klızma jasaý\r\n* Óńeshti, asqazandy jáne ash ishekti zertteý úshin rentgenologııalyq sýretterdiń toptamasy\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nIshtiń kebýiniń sımptomdarynyń aldyn alý jáne qusyqty joıý úshin arnaıy tútik (zondty) muryn arqyly asqazanǵa nemese ishekke engiziledi.  \r\n\r\nToq ishektiń qaıyrylýynda tik ishekke tútikti engizý arqyly kómek kórsetiledi.\r\n\r\nZond engizý sımptomdardy jeńildetpegen jaǵdaıda nemese tinderdiń joıylýynyń belgileri paıda bolsa, ishektiń túınelisin týyndatatyn kedergilerdi joıý úshin operatıvtik aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nIshektiń túınelisiniń paıda bolý sebebine balanysty. Kópshilik jaǵdaıda bul sebepter jeńil emdeledi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAsqynýlar aparýy múmkin:\r\n\r\n* Elektrolıttik (hımııalyq jáne mıneraldyq) úılesimsizdikke\r\n* Sýsyzdanýǵa\r\n* Ishektegi sańylaýdyń paıda paıda bolýyna (perforatsııa)\r\n* Juqpalanýǵa\r\n* Sary aýrýǵa (teri men kózdiń aǵynyń sarǵaıýy).\r\n \r\nEger kedergi ishektiń qanmen qamtamasyz etilýin bitese, bul juqpalansa jáne tinderdiń tirshiligin joıýǵa (gangrenaǵa) aparady. Tinderdiń joıylý qaýpi onyń bitelýiniń sebebimen jáne bitelý uzaqtyǵymen baılanysty. Jaryqta, ishektiń qaıyrylýynda, qynaptalýynda gangrenanyń damý qaýpi joǵary.\r\n\r\nJańa týǵan sábılerdegi ishektiń qabyrǵasyn buzatyn ishek túınelisi (nekrozdyq enterokolıt) ómirge qaýip  tóndiredi jáne qan men ókpeniń juqpalanýyna aparady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Ishekti bosatyp, jelin shyǵara almaısyz\r\n* Uzaq ýaqyt boıy ketpeıtin ishtiń kebýi\r\n* Qusý saqtalady\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAldyn alý aýrýdy týyndatqan sebepterge baılanysty. Isik jáne jaryq sekildi aýrýlardy emdeý bitelistiń paıda bolý qaýpin azaıtady.\r\n\r\nBitelistiń keıbir sebepteriniń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nParalıchtik túınek; Ishektiń qaıyrlýy; ishektiń túınelisi; ishektiń jalǵan bitelisi.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1013,'','Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti','','','qz','s','',0,'',6001,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532408040,1563944040,1532408505,'Iyqtyń  adgezıvti  kapsýlıti  -  adam ıyǵyn qandaı da bir baǵytta aýyrsynbaı qozǵalta almaıtyn aýrý. Dárigerler keıde bul aýrýdy «ıyqtyń qatyp qalýy» dep ataıdy, sebebi, ıyqtyń býyny burylý ıkemdiligin joǵaltady, ony qozǵaltý qıynǵa túsedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıtiniń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Iyqtyń «qatyp qalýy» qalaı bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıtiniń paıda bolý sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Jattyǵýdyń 3 túri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qoıa alatyn suraqtaryńyz__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti degenimiz ne?__\r\n\r\nIyqtyń  adgezıvti  kapsýlıti  -  adam ıyǵyn qandaı da bir baǵytta aýyrsynbaı qozǵalta almaıtyn aýrý. Dárigerler keıde bul aýrýdy «ıyqtyń qatyp qalýy» dep ataıdy, sebebi, ıyqtyń býyny burylý ıkemdiligin joǵaltady, ony qozǵaltý qıynǵa túsedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıtiniń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda ıyq kez kelgen baǵytta, aýyrsynbaı qozǵalýy tıis. Iyqtyń qozǵalǵyshtyǵyn tekserý úshin kelesi jattyǵýlardy jasańyz:\r\n\r\n* Eki qolyńyzdy aspanǵa kóterińiz\r\n* Eki qolyńyzdy aldyńyzǵa sozyńyz\r\n* Qoldaryńyzdy deneńizdiń eki jaǵyna qaraı sozyńyz\r\n* Kóılegińizdiń artqy jaǵyn jóndeýge tyrysqandaı nemese shalbaryńyzdyń artqy qaltasynan birdeńe alǵandaı qımyldańyz.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Iyqtyń «qatyp qalýy» qalaı bolady?__\r\n\r\nAdgezıvti kapsýlıt kezinde keıde adam ıyǵyn tolyq kólemde qozǵalta almaıdy. Bul ıyqtyń jetkiliksiz nemese durys jumys istemeýinen bolady (qozǵalǵanda aýyrsynatyn bolǵandyqtan). Býynnyń mańaıynda dáneker tini ulǵaıyp, óse bastaıdy, ol býyndaǵy qozǵalysty qıyndatady. Dáneker tininiń qalyptasýynyń birneshe satysy bar, ol kezde aýrý ýshyǵýy nemese ózdiginshe saýyǵý da oryn alýy múmkin.\r\n\r\n# __Aýyrsyný satysy.__ Aldymen ıyqta aýyrsyný jáne shıryǵý paıda bolýy seziledi. Birtindep aýyrsyný kúsheıedi. Bul saty 3-8 aı aralyǵynda sozylady.\r\n#__ Adgezıvtik saty.__ Bul kezde aýyrsyný birtindep basylady, biraq býynnyń qozǵalmaýy kúsheıe túsedi. Bul saty, ádette, 4-6 aı aralyǵynda sozylady.\r\n# __Saýyǵý satysy__. Qorytyndy saty, 1-3 aı aralyǵynda sozylady, ol kezde, ádette, aýyrsyný bolmaıdy. Iyqty azdap qozǵaltýdyń ózi qıyndaıdy. Biraz ýaqyttan keıin bul shıryǵý birtindep ótedi. Qaıtadan ıyq qozǵaltýǵa keledi. Iyǵyńyzdy tolyǵymen artqa bura almasańyz da, kóptegen isterdi ózdigińizshe oryndaı alasyz. Keıde qımyldyń kólemi artqan saıyn býynda aýyrsyný paıda bolýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıtiniń paıda bolý sebepteri qandaı?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"112\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nAdgezıvti kapsýlıt ıyq býynynyń mańaıyndaǵy dáneker tini tartylyp, qozǵalysyn shektegende paıda bolady. Bul kóbinese, mysaly, ıyqtyń buralý manjetiniń zaqymy, qoldyń synýy nemese operatsııadan keıingi qalpyna kelý sekildi  býynnyń jaraqattardan keıin qozǵalmaýynyń saldarynan paıda bolady.\r\n\r\n40 jastan asqan adamdarda, ásirese, áıelderde ıyqtyń adgezıvtik kapsýlıtiniń paıda bolý qaýpi joǵary bolady. Qant dıabeti sekildi keıbir aýrýlar kezinde qaýip artady. \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger Sizdegi sımptomdardyń negizinde jáne býynnyń qozǵalýynyń shektelýine saı Sizde ıyqtyń adgezıvti kapsýlıti bar ekendigin anyqtaıdy. Aýyrsynýdyń sebebin anyqtaý úshin dáriger býynnyń túrli bólikterin basyp kóredi. Sondaı-aq, basqa máselelerdiń bolýyn anyqtaý úshin dáriger Sizge býynnyń rentgenografııasyn nemese magnıttik-rezonanstyq tomografııasyn (MRT) ótkizýdi usynýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti qalaı emdeledi?__\r\n\r\nDáriger Sizge býyndaǵy dáneker tinniń buzylýyna yqpal etetin jattyǵýlar týraly aıtady. Bul jattyǵýlardy oryndaý úshin fızıoterapevttiń keńesi qajet bolýy múmkin. Siz bul jattyǵýlardy úıde oryndaı alasyz, biraq, únemi dárigerdiń nusqaýlaryn qadaǵalaý qajet.\r\n\r\nKeıde jattyǵýlardy oryndaý kezinde aýyrsyný paıda bolady, sondyqtan, dáriger sizderge aýyrsynýdy basatyn nemese bulshyq ettiń bosańsýyna yqpal etetin preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Iyqqa jattyǵýǵa deıin birneshe mınýt buryn jylytqy nemese muzy bar paketti qoıý da aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi. Árdaıym jattyǵýdy bastar aldynda 5-10 mınýt daıyndyq jasaý qajet, ol úshin ıyqty azdap qımyldatý nemese  birqalypty  jattyǵýlar jasaý qajet. Deneńizdiń basqa bólikterin de (moıyn, arqa, qol, shyntaq) daıyndaý jáne sozý qajettigin este ustańyz.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Jattyǵýdyń 3 túri__\r\n\r\n__Qabyrǵaǵa órmeleý:__ Qolyńyzdy aldyńyzǵa qabyrǵaǵa qoıyńyz. Saýsaqtyń kómegimen qabyrǵanyń boıymen joǵary qaraı «órmeleńiz». Birneshe santımetr ótkennen keıin toqtańyz jáne osy jaǵdaıda 30 sekýnd boıy qalyńyz. Qabyrǵanyń boıymen joǵary qaraı únemi «órmeleýge» tyrysyńyz.  \r\n\r\n__Kodman jattyǵýy:__ Oryndyqqa bir búıirińizben otyryńyz. Qoltyǵyńyzben oryndyqtyń qabyrǵasyna tirelińiz, qolyńyzdy bos, ilingendeı etip ustańyz. Qolyńyzdy baıaý túrde aınaldyra bastańyz. Aldymen qolyńyzdy kishi, odan keıin úlken sheńber jasap aınaldyryńyz. Bul jattyǵýdy eki baǵytta da jasańyz.\r\n\r\n__Zattarǵa qol jetkizý:__ Kúndelikti qoldanatyn zattaryńyzdy (aıaq kıim, shynyaıaq, tis shetkasy sııaqty) joǵarydaǵy sórege qoıyńyz. Osylaısha, olardy alý úshin jıi qolyńyzdy sozatyn bolasyz. Bul ıyq úshin jaqsy sozylý jattyǵýy bolady.\r\n\r\nBul jattyǵýlardy kúnine bir nemese eki ret oryndańyz, ózińizdi jaqsy sezingennen keıin de jalǵastyryńyz. Qımyldaý kólemi azaımas úshin saý ıyǵyńyzdy da jattyqtyrýdy umytpańyz.\r\n\r\nAdgezıvti kapsýlıtke shaldyqqan keıbir naýqastarda býynnyń qyzmeti tolyǵymen qalpyna keledi. Basqalar býynda udaıy álsiz aýyrsynýdy nemese shıryǵýdy sezinýi múmkin. Adgezıvti kapsýlıtke deıin aınalysqan kúndelikti qyzmet túrlerin oryndaı berýińiz qajet.  \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıa alatyn suraqtaryńyz__\r\n \r\n* Adgezıvti kapsýlıttiń paıda bolý sebebi qandaı?\r\n* Emdeýdiń qandaı nusqasyn tańdaý qajet?\r\n* Sımptomdar qashan jaqsarady?\r\n* Sımptomdar qaıtalanýy múmkin be?\r\n* Jattyǵýlardy oryndaý qaýipsiz be? Qandaı jattyǵýlardy jasaý qajet?','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1014,'','Qabaqtyń qabynýy – halıazıon','','','qz','s','',0,'',3889,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532408820,1563944820,1532409299,'Halıazıon – qabaqtyń aýrýy, meıbomı beziniń shyǵý kanalynyń bitelýimen sıpattalady. \r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nHalıazıon – qabaqtyń aýrýy, meıbomı beziniń shyǵý kanalynyń bitelýimen sıpattalady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"113\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nHalıazıon  meıbomı bezderiniń biriniń shyǵý joly bitelgende paıda bolady. Bul bezder qabaqtyń shetinde kirpiktiń astynda ornalasqan; olar kózdi shaıatyn maıly suıyqtyqty óndiredi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nHalıazıon kóbinese, teriskennen (ishki gordeolýmnan) keıin paıda bolady. Bul kezde ádette, qabaq qyzaryp, isinip, ystyq bolady. Keıde teriskenniń saldarynan bez bosatylmaıdy, biraq, qyzarý jáne isik basylady. Bez qabaqtaǵy myqty, serpimdi túıinge aınalady, bul halıazıon atalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQabaqty qaraý dıagnozdy naqtylaıdy.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda teriniń qaterli isigi halıazıon sekildi kórinedi. Eger mundaı kúdikter bolsa, bıopsııa qajet bolady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nHalıazıon kóbinese, bir aıǵa jýyq ýaqyt ishinde emdeýsiz ótedi.\r\n\r\n* Emdeýde qabaqqa kúnine tórt ret, 10-15 mınýttan jyly kompress qoıylady. Ystyq emes sýdy qoldaný qajet. Bul bezdiń kanaldy bitegen qataıǵan bólindisin jibitedi jáne bosatylýyna kómektesedi, sondyqtan saýyǵýǵa aparady.\r\n* Halıazıondy basýǵa tyryspańyz.\r\nEger halıazıonnyń ólshemi ulǵaısa, ony hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý qajet. Tilik teride tyrtyq bolmas úshin, kóbinese, qabaqtyń ishki jaǵynan jasalady.\r\n\r\nInektsııalyq steroıdtyq preparattar – emdeýdiń basqa nusqasy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nHalıazıon, ádette, ózdiginshe jazylady. Emdeý oń nátıje beredi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nHalıazıon ózdiginshe jazylǵanmen, qabaqta tyrtyq qalady. Bul másele kóbinese, halıazıondy operatıvtik emdeýde kezdesedi, biraq, sırek bolady. Birneshe kirpikten aıyrylý, nemese  qabaqtyń shetinde shaǵyn naýashyq qalýy múmkin. Jıi kezdesetin asqynýy – aýrýdyń qaıtalanýy.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEmdeýge qaramastan, qabaqtaǵy túıin ósetin bolsa, nemese kirpik joǵaltylǵan bólik bar bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nHalıazıonnyń nemese teriskenniń aldyn alý úshin qabaqqa jáne kirpik ósetin syzyqqa túnge qaraı jumsaq skrabty (óńezdi joıatyn qural) jaǵý kómektesedi. Kózdi tazartý úshin arnaıy gýbkany (spondjdy), ezilgen balalar sýsabynyn qoldaný qajet.\r\n\r\nTazalaǵannan keıin dáriger taǵaıyndaǵan antıobıtigi bar jaqpa maıdy qoldaný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nMeıbomı beziniń lıpogranýlemasy.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001006.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',81,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1015,'','Qajý (qatty sharshaý)','','','qz','s','',0,'',5348,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532409420,1563945420,1532409590,'Qajý – sharshaýdy, álsizdikti, kúshtiń bolmaýyn seziný.\r\n\r\nQajýdy uıqy basýdan aıyra bilý qajet. Uıqy basýy – uıqyǵa arnalmaǵan ýaqytta uıqysy kelýdi seziný.\r\n\r\nQajý – energııa men kúshtiń bolmaýy. Uıqy basýy jáne apatııa (aınalaǵa kóńil bólmeý) qajýdyń belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\nQajý – organızmniń denelik, kóńil-kúılik shıryǵýyna, zerigýge nemese uıqysyzdyqqa qalypty jáne negizgi jaýapty serpini bolýy múmkin. Alaıda, bul kúrdeli psıhıkalyq nemese denelik jaǵdaıdyń belgisi de bolýy múmkin. Eger qajý jetkilikti uıqydan, jaqsy tamaqtanýdan nemese tynyshtaný jaǵdaıynan keıin de basylmasa, dárigerge kóriný qajet. Qajý – jalpy sımptom jáne kúrdeli aýrýdyń sebebi emes.\r\n\r\nQajýdy tolyq sıpattaý – dárigerge onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesýi múmkin. Mysaly, eger tańerteń qalypty jaǵdaıda oıansańyz, biraq, qajý júktemeden keıin tez ornaıtyn bolsa, onyń sebebi qalqansha bezdiń qyzmetimen baılanysty bolýy múmkin. Al basqa jaǵynan, eger kúni boıyna sozylatyn qajý jáne energııa jetispeý sezimimen oıanatyn bolsańyz, bul depressııalyq jaǵdaı bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qashan medıtsınalyq kómekke júginý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQajý – sharshaýdy, álsizdikti, kúshtiń bolmaýyn seziný.\r\n\r\nQajýdy uıqy basýdan aıyra bilý qajet. Uıqy basýy – uıqyǵa arnalmaǵan ýaqytta uıqysy kelýdi seziný.\r\n\r\nQajý – energııa men kúshtiń bolmaýy. Uıqy basýy jáne apatııa (aınalaǵa kóńil bólmeý) qajýdyń belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\nQajý – organızmniń denelik, kóńil-kúılik shıryǵýyna, zerigýge nemese uıqysyzdyqqa qalypty jáne negizgi jaýapty serpini bolýy múmkin. Alaıda, bul kúrdeli psıhıkalyq nemese denelik jaǵdaıdyń belgisi de bolýy múmkin. Eger qajý jetkilikti uıqydan, jaqsy tamaqtanýdan nemese tynyshtaný jaǵdaıynan keıin de basylmasa, dárigerge kóriný qajet. Qajý – jalpy sımptom jáne kúrdeli aýrýdyń sebebi emes.\r\n\r\nQajýdy tolyq sıpattaý – dárigerge onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesýi múmkin. Mysaly, eger tańerteń qalypty jaǵdaıda oıansańyz, biraq, qajý júktemeden keıin tez ornaıtyn bolsa, onyń sebebi qalqansha bezdiń qyzmetimen baılanysty bolýy múmkin. Al basqa jaǵynan, eger kúni boıyna sozylatyn qajý jáne energııa jetispeý sezimimen oıanatyn bolsańyz, bul depressııalyq jaǵdaı bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQajýdyń kóptegen sebepteri bolady:\r\n\r\n•        Anemııa (temirtapshylyqty anemııany qosa)\r\n\r\n•        Depressııa nemese qaıǵy\r\n\r\n•        Dárilik preparattar, mysaly, tynyshtandyratyn quraldar nemese antıdepressanttar\r\n\r\n•        Udaıy mazalaıtyn aýyrsyný\r\n\r\n•        Uıqynyń buzylysy, mysaly, uıqysyzdyq, uıqy kezinde tynys alýdyń kenetten toqtaýy nemese narkolepsııa\r\n\r\n•        Gıpotıreoz nemese gıpertıreoz (qalqansha bezdiń belsendiliginiń tómendeýi nemese artýy, sáıkesinshe)\r\n\r\n•        Alkogol nemese esirtki tutyný. Mysaly, kokaın nemese basqa esirtkilik preparattardy tutyný, ásirese, olardy udaıy tutynýda.\r\n\r\nSondaı-aq, qajý kelesi aýrýlar kezinde paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n•        Addıson aýrýy (búırek ústi bezderi gormondarynyń óndirilýiniń buzylysy)\r\n\r\n•        Anoreksııa nemese as qorytý joldarynyń basqa buzylystary\r\n\r\n•        Artrıt, jasóspirimdik revmatoıdtyq artrıtti qosa\r\n\r\n•        Aýtoımmýnndyq aýrýlar, júıelik qyzyljegi sekildi\r\n\r\n•        Qaterli isik\r\n\r\n•        Júrektiń irkilisti jetkiliksizdigi\r\n\r\n•        Dıabet\r\n\r\n•        Fıbromıalgııa (qarqyndylyǵy jáne ornalasýy ár túrli bolatyn bulshyq et-qańqalyq aýyrsyný sezimi)\r\n\r\n•        Reabılıtatsııasy (qalpyna kelýi) uzaq bolatyn ınfektsııalar, mysaly, bakterıaldyq endokardıt (júrektiń bulshyq etiniń jáne/nemese klapandarynyń ınfektsııalyq zaqymdanýy), parazıtarlyq ınfektsııalar, SPID, týberkýlez, mononýkleoz\r\n\r\n•        Búırek aýrýlary\r\n\r\n•        Baýyr aýrýlary\r\n\r\n•        Qorektik zattekterdiń jetkiliksizdigi\r\n\r\nKeıbir dárilik preparattar uıqy basýyn, nemese qajýdy týyndatýy múmkin, mysaly, allergııany emdeıtin dáriler (antıgıstamındik), joǵary arterıaldyq qysymdy emdeıtin dáriler, sondaı-aq, steroıdtar jáne nesep aıdaıtyn preparattar.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromy – tumaý sekildi sımptomdardan bastalyp, 6 aı nemese odan uzaq ýaqytqa sozylatyn jaǵdaı. Bul dıagnoz basqa múmkin sebepterdi eskergennen keıin qoıylady. Kópshilikte bul sındrom demalǵanda da jeńildeýi bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nQajýmen kúres boıynsha keńester:\r\n\r\n•        Kúndelikti jetkilikti ýaqyt boıy uıqtańyz.\r\n\r\n•        Salaýatty, jaqsy úılesimdi taǵamdy tutynyńyz jáne kúni boıy sýdy mol tutynyńyz.  \r\n\r\n•        Dene jattyǵýlaryn udaıy oryndańyz.\r\n\r\n•        Basqa bosańsyp, jaıbaraqattaný tásilderin qoldanyńyz. Mysaly, ıoga nemese medıtatsııany.\r\n\r\n•        Jumys ýaqytyn durys bólý.\r\n\r\n•        Kúızelisti, shıelenisti jaǵdaılardan alshaq bolyńyz. Múmkindiginshe, jumysta demalys alyp, nemese qatynastardy retteńiz.\r\n\r\n•        Kóp dárýmendik keshenderdi qabyldańyz, aldyn ala dárigermen keńesip.\r\n\r\n•        Alkogoldi, nıkotındi jáne esirtkilik zattekterdi tutynýdy qoıyńyz.\r\n\r\nEger sozylmaly aýyrsynýdan nemese depressııadan zardap shegetin bolsańyz, bul jaǵdaılardy emdeý qajýdy jeńýge kómektesedi. Alaıda, keıbir antıdepressııalyq dárilik preparattar qajý jaǵdaıyn týyndatýy nemese ýshyqtyrýy múmkin. Bul jaǵdaıda emdeý kómektesedi. Dárigermen aqyldaspaı dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz jáne ózgertpeńiz.\r\n\r\nYntalandyrǵyshtar (mysaly, kofeın sekildi) qajýdy emdeýde tıimdi emes. Olardy qoldanýdy toqtatýda jaǵdaı ýshyǵýy múmkin. Tynyshtandyratyn quraldar da jaǵdaıdy nasharlatady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qashan medıtsınalyq kómekke júginý qajet__\r\n\r\nShuǵyl dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        Estiń qalypsyzdyǵy nemese bas aınalýy baıqalsa\r\n\r\n•        Kórýdiń buldyraýy bolsa\r\n\r\n•        Nesep az mólsherde bólinse, nemese júrmese jáne isiný men salmaq qosý bolsa.\r\n\r\nDárigerge  kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        Túsiniksiz álsizdik nemese sharshaý paıda bolsa, ásirese, eger qyzba nemese salmaq joǵaltý bolsa\r\n\r\n•        Ish qatýy, teriniń qurǵaqtyǵy, salmaqtyń artýy baıqalsa, nemese sýyqty kótere almaıtyn boslsańyz.\r\n\r\n•        Túnde jıi oıansańyz\r\n\r\n•        Bas aýrýynan zardap shegesiz\r\n\r\n•        Taǵaıyndalǵan/taǵaıyndalmaǵan dárilik preparattaryn qabyldaısyz nemese esirtki qabyldaısyz, olar sharshaý nemese uıqy basý sezimin týyndatady\r\n\r\n•        Depressııa nemese basyńqy kóńil-kúı baıqalady\r\n\r\n•        Uıqysyzdyq mazalaıdy.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1016,'','Kegel jattyǵýlary','','','qz','s','',0,'',4127,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532409960,1563945960,1532410157,'Kegel jattyǵýlary – nesepqaptyń, jatyr men toq ishektiń astyndaǵy bulshyq etterin nyǵaıtýǵa arnalǵan jattyǵýlar kesheni. Olar erlerge de, áıelderge de nesep shyǵýy jáne ishekti bosatý máselelerinde kómektese alady.\r\n\r\nMundaı máseleler qartaıǵanda, salmaq artqanda, júktilik pen bosanýdan keıin, qýyq asty bezine operatsııadan keıin (erlerde) nemese gınekologııalyq hırýrgııadan keıin (áıelderde) paıda bolýy múmkin. Nesep shyǵarý jáne ishekti bosatý máseleleri mıdyń aýrýlary nemese júıkelik buzylystary bar adamdarda da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKegel jattyǵýlaryn kez kelgen ýaqytta, otyrǵanda nemese jatqanda jasaı alasyz. Tamaq iship otyrǵanda, ústel basynda otyrǵanda, kólik júrgizýde, teledıdar aldynda demalyp otyrǵanda jasaı alasyz.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jattyqtyratyn bulshyq etti taýyp alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kegel jattyǵýlaryn qalaı oryndaýǵa bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKegel jattyǵýlary – nesepqaptyń, jatyr men toq ishektiń astyndaǵy bulshyq etterin nyǵaıtýǵa arnalǵan jattyǵýlar kesheni. Olar erlerge de, áıelderge de nesep shyǵýy jáne ishekti bosatý máselelerinde kómektese alady.\r\n\r\nMundaı máseleler qartaıǵanda, salmaq artqanda, júktilik pen bosanýdan keıin, qýyq asty bezine operatsııadan keıin (erlerde) nemese gınekologııalyq hırýrgııadan keıin (áıelderde) paıda bolýy múmkin. Nesep shyǵarý jáne ishekti bosatý máseleleri mıdyń aýrýlary nemese júıkelik buzylystary bar adamdarda da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKegel jattyǵýlaryn kez kelgen ýaqytta, otyrǵanda nemese jatqanda jasaı alasyz. Tamaq iship otyrǵanda, ústel basynda otyrǵanda, kólik júrgizýde, teledıdar aldynda demalyp otyrǵanda jasaı alasyz.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jattyqtyratyn bulshyq etti taýyp alý__\r\n\r\nKegel jattyǵýlaryn oryndaý úshin nesep shyǵarýǵa yńǵaılanyp, ony ustaı turý qajet. Nesep shyǵarýǵa qatysatyn bulshyq etterdi bosańsytyp, odan keıin shıyryqtyrý qajet. Shıryqtyrý  qajet bolatyn bulshyq etterin durys tabý mańyzdy.\r\n\r\nKelesi joly nesep shyǵarý kezinde bul úrdisti tejep kórińiz. Áıelderde – inshektiń (qynaptyń), nesepqap pen aınalshyqtyń bulshyq etteriniń shıryǵyp, jıyrylǵandyǵyn seziný qajet.  Bul - jambas qýysy túbiniń bulshyq etteri. Eger olardyń shıryǵýyn sezinseńiz, jattyǵýdy durys oryndaǵansyz.  \r\n\r\nEger qajetti bulshyq etterdi shıryqtyratyndyǵyńyzǵa senimdi bolmasańyz:\r\n\r\n·         áıelder: saýsaqty inshekke (qynapqa) engizý qajet. Nesep shyǵarýdy toqtatqyńyz kelgendeı bulshyq etterdi shıryqtyryńyz, odan keıin bosańsytyńyz. Bulshyq etterdiń shıryǵyp, joǵary jıyrylýyn, odan keıin tómen túsýin sezinýińiz kerek.\r\n\r\n·         erler: saýsaqty tik ishekke engizý qajet. Nesep shyǵarýdy toqtatqyńyz kelgendeı bulshyq etterdi shıryqtyryńyz, odan keıin bosańsytyńyz. Bulshyq etterdiń shıryǵyp, joǵary jıyrylýyn, odan keıin tómen túsýin sezinýińiz kerek.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kegel jattyǵýlaryn qalaı oryndaýǵa bolady__\r\n\r\nDurys tehnıkasyn úırenip alǵannan keıin Kegel jattyǵýlaryn kúnine úsh ret oryndańyz:\r\n\r\n·         nesepqaptyń bos ekendigine kóz jetkizý qajet, odan keıin otyryńyz nemese jatyńyz.  \r\n\r\n·         Jambas qýysy túbiniń bulshyq etterin shıryqtyryńyz. 6 nemese 8-ge deıin sanańyz.\r\n\r\n·         Bulshyq etterdi bosańsytyp, 10-ǵa deıin sanańyz.\r\n\r\n·         10 retten, kúnine 3 ret qaıtalańyz (tańerteń, kúndiz jáne túnde).\r\n\r\nJattyǵýlardy oryndaý kezinde tereń tynys alyp, jaıbaraqttanyńyz. Ishtiń, bókseniń nemese keýdeniń bulshyq etteriniń shıryqpaýyna kóz jetkizińiz.\r\n\r\n4-6 aptadan keıin ózińizdi jaqsy sezinesiz, al sımptomdar azaıady. Jattyǵýlardy oryndaýdy jalǵastyryńyz, biraq, júktemeni arttyrmańyz. Tym kóp kúsh túsirmeńiz, sebebi, onda nesep shyǵarýda tym shıryǵýǵa nemese ishektiń oramdarynyń jyljyp ketýine aparýy múmkin.\r\n\r\nBirneshe eskertý:\r\n\r\n·         Kegel jattyǵýlaryn nesep shyǵarý kezinde aıyna eki ret qana oryndaýǵa bolady. Sebebi, jattyǵýlardy nesep shyǵarýmen qatar oryndaý uzaq ýaqytqa jambas túbi bulshyq etterin bosańsytýy múmkin.\r\n\r\n·         Kegel jattyǵýlaryn áıelderdiń durys oryndamaýy nemese tym kúshpen oryndaýy inshektik (qynaptyq) bulshyq etterdiń kúshti shıryǵýyna aparýy múmkin. Bul jynystyq qatynas kezinde aýyrsyný ákelýi múmkin.\r\n\r\n·         Jattyǵýlardy oryndaýdy toqtatqanda qaıtadan nesep ustamaýy bolýy múmkin. Sondyqtan, bastaǵannan keıin bul jattyǵýlardy ómir boıy udaıy oryndaý qajet.\r\n\r\n·         Jattyǵýlardy oryndaı bastaǵannan nesep ustamaý sımptomdarynyń azaıýyna deıin birneshe aı ótýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKegel jattyǵýlaryn  durys oryndaýyńyzǵa senimsiz bolsańyz, dárigerdiń kómegine júginińiz. Dáriger olardyń durys oryndalýyn teksere alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\nJambas qýysy bulshyq etterin nyǵaıtýǵa arnalǵan jattyǵýlar; Jambas qýysy bulshyq etterine jattyǵýlar.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),