{LANG(lang="qz")}{img type="fileId" fileId="585" responsive="y" featured="y"}

Tábet sezіmі ár túrlі gormondarmen jáne bıologııalyq belsendі zattarmen basqarylady, olar mıdaǵy ashyrqaný pen toıý «ortalyqtaryna» áser etedі. Bul zattardyń keıbіreýlerі («toıý faktorlary») mıdaǵy toqtyq «ortalyǵyn» qozdyrady, sebebі jaqsy tamaqtanatyn adam tamaqtanýdy toqtatady. Mundaı zat leptın gormony bolyp tabylady. Adam toıǵan kezde tamaqtyń sońynan maıly tіnmen bólіnedі. Leptın toıý «ortalyǵyna» sıgnal berýden basqa, maıly tіnderde maıdyń sıntezіn tejeıdі. Basqa hımııalyq zattar («ashtyq zattar», mysaly, grelın), kerіsіnshe, mıdaǵy ashtyq sezіmіn  qozdyryp, adamnyń tamaq іzdeýіne sebep bolady.

Tazartylǵan taǵamdy únemі tutyný kezіnde adamǵa kóp mólsherde kalorııa jáne óte tómen mólsherde dárýmender, mıkroelementter jáne dıetalyq talshyqtar, sondaı-aq qanda glıýkoza deńgeılerіnde kúrt sekіrýler berіledі. Sońǵy fakt tábettіń artýyna alyp keledі, bul qaıtadan tamaq jeýdі jáne іshetіn asty daıarlaýǵa jeteleıdі. Nátıjesіnde leptına tapshylyǵy dep atalatyn qubylys damıdy. Mіne, bіr jaǵynan, mıdaǵy toıý ortalyǵy leptınnіń tapsyrystaryna nashar baǵynady jáne ony qozdyrý úshіn, qalyptydan górі kóbіrek leptın qajet bolady, al ekіnshі jaǵynan maıly tіn de leptın sıgnaldaryn nashar qabyldaıdy jáne ol kezde leptındі azaıtý kerek. Iaǵnı, sozylmaly tamaqsaýlyqtyń saldarynan mıdyń ashtyq «ortalyǵy» jetkіlіksіz deńgeıde qyzmet atqarady. Buǵan qosa, jeýge jaramdy jáne sıntezdelgen maı mólsherі aǵzada totyǵý (bólshekteý) úshіn syıymdylyǵynan asyp túsedі, bul rezervtegі maıdyń tundyrýyna soqtyrady. Eger sіz  fızıkalyq belsendіlіgіńіzdі azaıtsańyz, deneńіz az mólsherde kalorııa shyǵyndaıdy, ıaǵnı denenіń fızıkalyq belsendіlіgіn qamtamasyz etý úshіn maı jumsaý qajettіlіgі azaıady, ondan artyq salmaq, sodan keıіn, semіzdіk  jyldam damı alady.

Tazartylǵan azyq-túlіk (qant jáne barlyq quramynda joǵary sapaly un, júgerі jáne basqa da qospalardan, chıpsterden jáne t.b.) jasalǵan azyq-túlіk ónerkásіbіnіń eń mańyzdy qorektіk zattarmen jáne dıetalyq talshyqtarymen denenіń bıologııalyq qajettіlіkterіn qanaǵattandyrmaıtyn ónіmder bolyp tabylady. Tamaq ónerkásіbіndegі mundaı «jetіstіkterdі» semіzdіkpen qosa,  «órkenıet aýrýlary» júrek-qan tamyrlary aýrýlary (ateroskleroz, júrektіń ıshemııalyq aýrýy jáne júrektіń mıokard ınfarktіsіnіń, arterııalyq gıpertonııanyń, ınsýlttіń jáne qanaınalym júıesіnіń basqa patologııalarynyń eń qatal túrlerі), іsіk, qant dıabetі, osteoporoz  sekіldі aýrýlardy týdyrýy múmkіn. Densaýlyqty saqtap qalý úshіn, tehnologııalyq óńdelgen azyq-túlіktі tutynýdy qatań shektep, salaýatty tamaqtanýdy jolǵa qoıý kerek.


__Materıaldy medıtsına professory Almaz Sharman daıyndady.__

__Tegter__
Densaýlyq
Zertteý 
Medıtsına 
Azyq-túlіk{LANG}
{LANG(lang="kz")}{img type="fileId" fileId="585" responsive="y" featured="y"}

Тәбет сезімі әр түрлі гормондармен және биологиялық белсенді заттармен басқарылады, олар мидағы ашырқану пен тойу «орталықтарына» әсер етеді. Бұл заттардың кейбіреулері («тою факторлары») мидағы тоқтық «орталығын» қоздырады, себебі жақсы тамақтанатын адам тамақтануды тоқтатады. Мұндай зат лептин гормоны болып табылады. Адам тойған кезде тамақтың соңынан майлы тінмен бөлінеді. Лептин тою «орталығына» сигнал беруден басқа, майлы тіндерде майдың синтезін тежейді. Басқа химиялық заттар («аштық заттар», мысалы, грелин), керісінше, мидағы аштық сезімін  қоздырып, адамның тамақ іздеуіне себеп болады.

Тазартылған тағамды үнемі тұтыну кезінде адамға көп мөлшерде калория және өте төмен мөлшерде дәрумендер, микроэлементтер және диеталық талшықтар, сондай-ақ қанда глюкоза деңгейлерінде күрт секірулер беріледі. Соңғы факт тәбеттің артуына алып келеді, бұл қайтадан тамақ жеуді және ішетін асты даярлауға жетелейді. Нәтижесінде лептина тапшылығы деп аталатын құбылыс дамиды. Міне, бір жағынан, мидағы тою орталығы лептиннің тапсырыстарына нашар бағынады және оны қоздыру үшін, қалыптыдан гөрі көбірек лептин қажет болады, ал екінші жағынан майлы тін де лептин сигналдарын нашар қабылдайды және ол кезде лептинді азайту керек. Яғни, созылмалы тамақсаулықтың салдарынан мидың аштық «орталығы» жеткіліксіз деңгейде қызмет атқарады. Бұған қоса, жеуге жарамды және синтезделген май мөлшері ағзада тотығу (бөлшектеу) үшін сыйымдылығынан асып түседі, бұл резервтегі майдың тұндыруына соқтырады. Егер сіз  физикалық белсенділігіңізді азайтсаңыз, денеңіз аз мөлшерде калория шығындайды, яғни дененің физикалық белсенділігін қамтамасыз ету үшін май жұмсау қажеттілігі азаяды, ондан артық салмақ, содан кейін, семіздік  жылдам дами алады.

Тазартылған азық-түлік (қант және барлық құрамында жоғары сапалы ұн, жүгері және басқа да қоспалардан, чипстерден және т.б.) жасалған азық-түлік өнеркәсібінің ең маңызды қоректік заттармен және диеталық талшықтарымен дененің биологиялық қажеттіліктерін қанағаттандырмайтын өнімдер болып табылады. Тамақ өнеркәсібіндегі мұндай «жетістіктерді» семіздікпен қоса,  «өркениет аурулары» жүрек-қан тамырлары аурулары (атеросклероз, жүректің ишемиялық ауруы және жүректің миокард инфарктісінің, артериялық гипертонияның, инсульттің және қанайналым жүйесінің басқа патологияларының ең қатал түрлері), ісік, қант диабеті, остеопороз  секілді ауруларды тудыруы мүмкін. Денсаулықты сақтап қалу үшін, технологиялық өңделген азық-түлікті тұтынуды қатаң шектеп, салауатты тамақтануды жолға қою керек.


__Материалды медицина профессоры Алмаз Шарман дайындады.__

__Тегтер__
Денсаулық
Зерттеу 
Медицина 
Азық-түлік{LANG}