INSERT INTO `tiki_articles_copy` VALUES ('','Epılepsııa','','','qz','s','',0,'',10759,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531980960,1563516960,1531981626,'Epılepsııa – qurysý ustamalarymen (bulshyq ettiń eriksiz jıyrylýy) qosarlanatyn mıdyń belsendiliginiń buzylysy. Aýrýǵa qaıtalanatyn ustamalar tán. Bul ustamalar deneniń qandaı da bir bóliginiń qysqa merzimdi eriksiz qurysýy túrinde (partsıaldyq qurysý) nemese búkil dene boıy (jalpy qurysý) jáne keıde esten tanýmen jáne ishek nemese qýyq qyzmetin baqylaýdy joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\nBul kórinister mı jasýshalary tobynda artyq elektr zarıadtarynyń nátıjesi. Mundaı zarıadtar mıdyń túrli bólikterinde paıda bolýy múmkin. Ustamalar estegi azdaǵan joǵaltý nemes bulshyq et túıilýi, nemese aýyr, uzaq konvýlsııa retinde bolady. Ustamalar jıiligi boıynsha ajyratylady, jylyna bir retten sırek nemese kúnine birneshe ret bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__ \r\n                            \r\nEpılepsııa – qurysý ustamalarymen (bulshyq ettiń eriksiz jıyrylýy) qosarlanatyn mıdyń belsendiliginiń buzylysy. Aýrýǵa qaıtalanatyn ustamalar tán. Bul ustamalar deneniń qandaı da bir bóliginiń qysqa merzimdi eriksiz qurysýy túrinde (partsıaldyq qurysý) nemese búkil dene boıy (jalpy qurysý) jáne keıde esten tanýmen jáne ishek nemese qýyq qyzmetin baqylaýdy joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\nBul kórinister mı jasýshalary tobynda artyq elektr zarıadtarynyń nátıjesi. Mundaı zarıadtar mıdyń túrli bólikterinde paıda bolýy múmkin. Ustamalar estegi azdaǵan joǵaltý nemes bulshyq et túıilýi, nemese aýyr, uzaq konvýlsııa retinde bolady. Ustamalar jıiligi boıynsha ajyratylady, jylyna bir retten sırek nemese kúnine birneshe ret bolýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"90\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Mı birneshe bólimnen turady. Aralyq mı men úlken jarty sharmen túziletin aldyńǵy mı, ortańǵy mı, artqy mı (oǵan julyn men mıdy, kópir men mıshyqty qosatyn sopaq mı kiredi). Mı adamnyń barlyq aǵzalarynyń jumysyn baqylaıdy jáne basqarady. Jarty shar qyzmetimen adamdy janýardan erekshe etetin úrdister baılanysqan: sana, es, oılaý, sóıleý, eńbek etý qyzmeti.\'\'\r\n\r\n_____________________________________________________________________________________\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nEpılepsııa kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 5 - 20 jas aralyǵynda bolady. Ádette, naýqastarda epılepsııamen aýyrýdyń otbasylyq tarıhy bolady.\r\n\r\nEpılepsııa mıdyń aýrýy nemese zaqymdanýy nátıjesinde, keıde belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nEpılepsııanyń keń taralǵan sebepteri:\r\n\r\n* mıdyń týa bitken máselesi (mıdyń týa bitken aqaýy)\r\n* Mıdyń bosaný kezindegi jaraqaty\r\n* Zattek almasýynyń týa bitken buzylystary (mysaly, fenılketonýrııa)\r\n* bassúıek-mı jaraqaty\r\n* Infektsııalar, onyń ishinde, mıdyń abstsessi, menıngıt, entsefalıt, JITS(SPID)\r\n* Insýlt \r\n* mıdyń isigi\r\n* mıdaǵy aqaýly qantamyrlarynyń bolýy\r\n* mı tininiń zaqymdanýyna nemese buzylýyna aparǵan basqa aýrý\r\n* keıbir dári preparattaryn qoldaný, onyń ishinde, antıdepressanttar,  kokaın, amfetamın\r\n* Dementsııa (qarttyq esten adasý), Altsgeımer aýrýy\r\n \r\n\r\nÓzgerister nátıjesinde mıdyń tininde joǵary qozǵyshtyq oshaǵy qalyptasady, mı búkil denege jalǵan sıgnal (ımpýlster) jiberedi. Bul kezeńdi, boljanbaıtyn epılepsııa ustamasyna aparady. \r\n\r\nJalǵyz qurysý ustamasy, ádette, naýqasta epılepsııa bolýyn bildirmeıdi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nEpılepsııa sımptomdary ár túrli kórinis berýi múmkin. Keıbir adamdarda epılepsııa ustamasy qurysýmen, al basqalarda bir nársege shoǵyrlana almaıtyn jáne kózqarasynyń mánsiz bolýymen qosarlanady. Ustamanyń túri mıdyń qaı bóliginiń zaqymdanýyna jáne epılepsııanyń sebebi bolýyna baılanysty.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda epılepsııa ustamasy buryn bolǵandaryna uqsas. Ustama aldynda keıbir naýqastar ózderin jaǵymsyz sezinedi, mysaly, ótkir túsiniksiz ıis, shanshý, kóńil-kúı ózgerisi bolady. Qorshaǵan ortasyndaǵylar adamnyń minez-qulyǵy kúrt ózgerýin baıqaýy múmkin: qaraýy ózgerip, mazasyz, sileıgen kúıde bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqasty qaraıdy, mı men júıke júıesiniń jaǵdaıyn baǵalaý úshin birqatar taldaý ótkizedi:\r\n\r\n· elektroentsefalografııa (EEG) – mıdyń elektr belsendiligin baǵalaý ádisi. Epılepsııa kezinde aqaýly elektr belsendiligi anyqtalady. Keıbir jaǵdaıda epılepsııa ustamasy bastalatyn aýmaq anyqtalýy múmkin. Keıde mı qalypty kórinedi, eger ustamadan keıin biraz ýaqyt ótse.\r\n\r\nKeıde dáriger mıdyń elektr belsendiligin jazý úshin birneshe kún nemese apta  boıy elektroentsefalograf alyp júrýdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nBeıneelektroentsefalografııa júrgizý úshin (beıne-aspap kómegimen) arnaıy aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n·         Kompıýterlik tomografııa (KT) nemese magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT) –máseleniń mıdaǵy ornalasýy men sebebin anyqtaý úshin.\r\n\r\nQajet bolsa, basqa aýrýlardy eskerý úshin dáriger ınfektsııalyq aýrýlar bolýyna test jáne julyn pýnktsııasyn (julyn kanalynan julyn suıyqtyǵyn alý, bel tusynan) ótkizýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nUSTAMA KEZINDE NE ISTEÝ QAJET?\r\n\r\n·         Qurysý qımyldaryn kúshtep ustaýǵa tyryspaý;\r\n\r\n·         Tisin ajyratýǵa tyryspaý;\r\n\r\n·         Jasandy tynys alý nemese júrek massajyn jasamaý, ustamaǵa ushyraǵan adamdy tegis jerge jatqyzyp, basynyń astyna jumsaq nárse qoıý qajet;\r\n\r\n·         Adamdy ustama bolǵan jerden qozǵamaý, tek ómirge qaýipti bolmasa;\r\n\r\n·         Tildiń keptelýiniń jáne silemeıdiń tynys alý joldaryna túsýiniń aldyn alý úshin jatqan naýqastyń basyn bir jaǵyna burý qajet, al qusý paıda bolǵan jaǵdaıda búkil denesin abaılap  bir jaǵyna burý qajet.\r\n\r\nUstama aıaqtalǵannan keıin adam ózine kelip, tynyshtanyp, uıqysyn qandyrýy qajet. Ustamadan keıin kóp jaǵdaıda estiń qalypty bolmaýy jáne álsizdik paıda bolýy múmkin, adam ózdiginshe turǵanǵa deıin biraz ýaqyt ótýi tıis (ádette, 5-30 mınýt).\r\n\r\nBiriniń sońynan biri keletin birneshe úlken qurysý ustamalary erekshe qaýipti. Mundaı jaǵdaı __epılepsııalyq statýs__ atalady. Ol ómirge qaýipti, sebebi, naýqastyń tynys alýy toqtaýy jáne tunshyǵýdan ólimge ushyraýy múmkin. __Epılepsııalyq  statýs__ – epılepsııaǵa shaldyqqan naýqastyń óliminiń negizgi sebebi jáne shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\nEpılepsııany emdeýge dárilerdi uzaq qabyldaý jáne hırýrgııalyq aralasý kiredi.\r\n\r\nQurysýǵa qarsy dárilik preparattar (antıkolvýnsanttar) aldaǵy ustamalardy azaıtýy múmkin. Bul dáriler ishýge arnalǵan, dáriniń túri epılepsııalyq  naýqas zardap shegetin ustamanyń túrine baılanysty.\r\n\r\nPreparatty jáne mólsherlemesin jeke tańdaý jasalady. Kóbinese, múmkin janama áserin eskerý úshin qan taldaýy ótkiziledi. Dárilerdi árdaıym dárigerdiń nusqaýy boıynsha qabyldaý qajet, ony toqtatý ustamaǵa aparýy múmkin. Dárigermen aqyldasqannan keıin ǵana dári qabyldaýdy toqtatýǵa bolady.\r\n\r\nEpılepsııaǵa shaldyqqan júkti áıelder emdeý kýrsyn ózgertý úshin dárigerge júktiligin eskertýi qajet, sebebi, dáriler uryqtyń damýynda aqaýlar týyndatýy múmkin.\r\n\r\nUstamanyń aldyn alý úshin birneshe dárilik preparattar qabyldaǵanda ótpeıtin epılepsııa «medıtsınalyq refraktorlyq (kónbeıtin)» atalady.\r\n\r\nEpılepsııalyq ustamalar isikten, aqaýly qantamyrlarynan nemese mıdaǵy qan ketýinen týyndasa, hırýrgııalyq aralasý qoldanylady.\r\n\r\nKeıbir naýqastarǵa epılepsııalyq ustamalardy toqtatý úshin ózgergen mı jasýshalaryn joıý úshin hırýrgııalyq aralasý qoldanylady.\r\n\r\nKóbinese, dárigerler kezegen nervtiń (bassúıek-mı nervi) yntalandyrǵyshyn ornatý boıynsha operatsııany usynady, bul aspap kardıo-yntalandyrǵysh sekildi jumys isteıdi jáne ustamalar sanyn azaıtýy múmkin.  Kezegen  nervtiń (bassúıek-mı nervi) yntalandyrǵyshy udaıy jumys isteıdi, mıǵa udaıy shaǵyn elektr ımpýlsterin jiberedi jáne ustamany týyndatatyn dertti elektr belsendiliginiń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nKeıde balalardy arnaıy emdámge kóshiredi, ustamalardyń aldyn alý úshin. Eń belgilisi – ketogendi emdám (maılardyń mólsheri kóp jáne kómirsýlardyń mólsheri tómen arnaıy emdám).\r\n\r\nKórsetilgen emdám eresekterde ustama paıda bolýynyń aldyn alý úshin tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nÓmir saltyn nemese taǵaıyndalǵan dárilerdi ózgertý epılepsııalyq ustamalarǵa aparýy múmkin, mundaıda dárigermen keńesińiz, eger Siz:\r\n\r\n·      Jańa dárilerdi, dárýmenderdi nemese taǵamdyq qospany qabyldaǵyńyz kelse\r\n\r\n·      Kúshti kóńil-kúı kúızelisine ushyrasańyz\r\n\r\n·      Aýyrsańyz, ásirese, eger aýrý ınfektsııalyq bolsa\r\n\r\n·      Uıqyńyz qanbasa\r\n\r\n·      Júkti bolsańyz\r\n\r\n·      Epılepsııaǵa qarsy preparatty qabyldaýdy jiberip alsańyz\r\n\r\n·      alkogol tutyna bastasańyz.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaıda jalǵyz ustamadan keıin boljamy – oń. Dárimen emdeý 70% jaǵdaıda adamdy ustamadan tolyǵymen qutqarady. 20—30% jaǵdaıda ustamalar jalǵasady, mundaı jaǵdaıda kóbinese, birneshe qurysýǵa qarsy preparatty qabyldaý qajet bolady.\r\n\r\nDárini qabyldaýdyń oń nátıjesi bolmasa,  hırýrgııalyq operatsııa taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·      qabyldaıtyn preparattardyń janama áseri\r\n\r\n·      qulaýdan, soqtyǵýdan bir jerin soǵyp alýy, tisteýden zaqymdaný\r\n\r\n·      ustama kezinde tamaqtyń nemese silemeıdiń tynys jolyna túsýi, bul aspıratsııalyq pnevmonııaǵa aparýy múmkin\r\n\r\n·      mıdyń qaıtymsyz zaqymdanýy.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nJedel járdemge habarlasyńyz:\r\n\r\n·\n      Eger adamda epılepsııa ustamasy alǵash ret bolsa\r\n\r\n·      Bógde adamnyń epılepsııa ustamasyna kýá bolsańyz\r\n\r\nEger buryn ustamasy bolǵan adamda ustama bolsa, kelesi jaǵdaıda jedel járdemge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n·      Ustama ádettegiden uzaq bolsa, nemese olardyń sany jıi bolsa.\r\n\r\n·      Birneshe mınýtta birneshe ustama  bolsa.\r\n\r\n·      Birneshe epılepsııa ustamasy bolǵannan keıin adam esin jınamasa.\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger epılepsııadan zardap shegetin bolsańyz jáne sizde jańa sımptomdar paıda bolsa, qabyldaıtyn jańa dárilerden kelesi múmkin janama áserlerdi qosa: júrek aınýy, qusý, teridegi bóritken, shashtyń túsýi, qol-aıaǵynyń dirildeýi, bulshyq ettiń ózine tán emes jıyrylýy nemese qozǵalýdaǵy buzylystardyń baıqalýy.\r\n\r\nEger epılepsııa ustamasynyń kýási bolsańyz\r\n\r\n·      Naýqastyń qurysý qımylyn kúshtep ustaýǵa tyryspańyz;\r\n\r\n·      Múmkindiginshe, adamdy tegis jerge jatqyzyńyz, basynyń astyna jumsaq bir nárse qoıyńyz, jaǵasyn sheship, tar kıimin bosatyńyz;\r\n\r\n·      Tildiń keptelýiniń jáne silemeıdiń tynys alý joldaryna túsýiniń aldyn alý úshin jatqan naýqastyń basyn bir jaǵyna burý qajet, al qusý paıda bolǵan jaǵdaıda búkil denesin abaılap  bir jaǵyna burý qajet;\r\n\r\n·      Jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nǴylymǵa epılepsııanyń paıda bolýynyń aldyn alýdyń 100 paıyzdyq tásili áli belgisiz. Degenmen, epılepsııa ustamasynyń aldyn alý úshin usynylatyn eńbek úrdisin, taǵaıyndalǵan emdámdi, dene belsendiligin, kún tártibin qatań saqtaýdy durys qadaǵalaý qajet.  Tamaqta tuz jáne sý mólsherin shekteý qajet. Spırtti ishimdikter men temeki shegýden alshaq bolý mindetti.\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar: __Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Ekaterına Shýmareva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Erektsııa máseleleri','','','qz','s','',0,'',9626,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531982100,1563518100,1531982719,'Erektsııa máselesi – er adamnyń  jynystyq belsendilikti qanaǵattandyrý úshin jetkilikti erektsııany qoldaýǵa qabiletiniń bolmaýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Erektsııa múlde bolmaýy nemese jynystyq qatynas kezinde joǵaltylýy múmkin.\r\n\r\nEger bul jaǵdaı uzaq ýaqyt boıy saqtalsa, erektsııalyq buzylys atalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Talqylaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Ómir saltyn ózgertý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge barýdan neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nErektsııa máselesi – er adamnyń  jynystyq belsendilikti qanaǵattandyrý úshin jetkilikti erektsııany qoldaýǵa qabiletiniń bolmaýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Erektsııa múlde bolmaýy nemese jynystyq qatynas kezinde joǵaltylýy múmkin.\r\n\r\nEger bul jaǵdaı uzaq ýaqyt boıy saqtalsa, erektsııalyq buzylys atalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Talqylaý__\r\n\r\nErektsııa máseleleri eresek er adamdarda jıi kezdesedi. Barlyq derlik er adamdarda keıde erektsııaǵa jetý nemese saqtaýda máseleler paıda bolady.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda bul másele emdeýsiz ótedi. Keıde udaıy bolýy múmkin. Eger erektsııanyń bolýy nemese saqtalýy jynystyq qatynastardyń 25%-da oryn alsa, ony aýrý retinde sanaýǵa bolady.  \r\n\r\nErektsııa máseleleri ózin-ózi baǵalaýdy nasharlatyp, otbasyndaǵy jáne seriktesińizben máselelerge aparýy múmkin. Bul jaǵdaıdy emdeý qajet.\r\n\r\nBurynyraqta erlerdegi erektsııa buzylysy «basqa» qatysty sanalatyn. Erler bir-birine «mazasyzdanbaý» nemese «bosańsý qajet, sonda durystalady» degendeı paıdasyz keńester beretin. Búginde dárigerler erektsııa máselesiniń sebebin dene faktoryna balaıdy.\r\n\r\nErektsııa máselesiniń dene faktoryna baılanysty bolýyn tekserý úshin túngi ýaqytta erektsııa bolýyn tekserý qajet. Ádette, er adamda túnde 3-5 ret erektsııa paıda bolýy múmkin. Ár erektsııanyń uzaqtyǵy 30 mınýtty quraýy tıis. Dáriger sizge túngi erektsııany qalaı bilýge bolatyndyǵyn aıtady. Eger erektsııany tańerteń sezinetin bolsańyz, ádette, bul aýrýdyń dene sebepti emestigin bildiredi.\r\n\r\nErektsııa máseleleri erlerdiń jynystyq qushtarlyǵyna áser etpeıdi.\r\n\r\nQanaǵattaný sezimine tym tez jetý (ýaqytynan buryn sháýet shashý) belsizdikti bildirmeıdi. Bul másele týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nErlerdiń bedeýliginiń belsizdikten aıyrmashylyǵy bar. Erektsııada máselesi bar erlerdiń spermatozoıdtary analyq jasýshany uryqtandyra alady. Bedeýlikke shaldyqqan naýqastarda, ádette, erektsııasynda másele bolmaıdy, biraq, spermatozoıdtarynda másele bolýyna baılanysty uryqtandyra almaıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"91\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvtik júıesi\'\'\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nErektsııa kezinde mı, nervter, gormondar men qantamyrlary qatysady. Osy quraýshylardyń árqaısysynyń qalypty qyzmet etýine kedergi keltiretinniń barlyǵy erektsııa máselesine aparýy múmkin.\r\n\r\nErektsııa máselesiniń paıda bolýynyń jıi sebepteri:  \r\n\r\n* Qant  dıabeti, joǵary arterıaldyq qysym, júrektiń nemese qalqansha bezdiń aýrýlary, qan aǵymynyń buzylysy, depressııa nemese júıke júıesiniń aýrýlary (mysaly, shashyrańqy skleroz nemese Parkınson aýrýy)\r\n* dárilik preparattar, onyń ishinde, arterıaldyq gıpertonııany emdeıtin (ásirese, beta-blokatorlar), júrek glıkozıdteri (mysaly, dıgoksın), oıyqjarany emdeıtin keıbir dáriler, uıqy shaqyratyn nemese antıdepressanttar.\r\n* Qýyq asty bezindegi operatıvtik aralasýdan keıingi nervterdiń zaqymdanýy\r\n* nıkotın, alkogol nemese kokaın tutyný\r\n* seriktesińizben nashar psıhologııalyq qatynas\r\n* udaıy kúdiktený jáne sátsizdikten túńilý\r\n* julynnyń jaraqaty\r\n* kúızelis, qorqynysh, úreı\r\n* qanaǵattanýdy alýdyń ornyna belgili bir mindetti oryndaýdy maqsat tutatyn naqty emes jynystyq kútýler\r\n \r\nErektsııa máselesi egde jastaǵy erlerde jıi kezdesedi. Degenmen, bul kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin. Egde jastaǵy erlerde aýrýdyń sebebi – dene sebebi bolýy múmkin. Kóńil-kúı sebepteri jas erlerdiń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\nTestosteronnyń tómen deńgeıi erektsııa máselesine aparýy múmkin. Osynyń saldarynan er adamnyń jynystyq qushtarlyǵy da tómendeýi múmkin.  \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Ómir saltyn ózgertý__\r\n\r\nErlerdiń kópshiligine ómir saltyn ózgertý kómektesýi múmkin:\r\n\r\n* temeki shegýdi, alkogoldi, esirtkini qoıý qajet.\r\n* Kóbirek demalyp, jaıbaraqattaný qajet.\r\n* Qan aınalymynyń jaqsarýy úshin dene jattyǵýlaryn oryndap, emdám saqtaný qajet.\r\n* AITV jáne jynystyq jolmen beriletin aýrýlardyń aldyn alý úshin qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaný qajet.\r\n* Seriktesińizben jynystyq qatynas týraly ashyq sóılesińiz. Eger bulaı jasaı almasańyz, sizderge keńes berý qyzmeti kómektesedi.\r\n \r\nBir-birimen osy maqsatta sóılese almaıtyn juptarda jynystyq qatynasynda máseleler bolady. Óziniń sezimi týraly aıta almaıtyn erlerge ómirdiń jynystyq jaǵyndaǵy máselelerimen bólisýine qıynǵa túsedi. Seriktesińizben birge keńes alý qyzmetine júginý – sizderge kómektese alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Ómir saltyn ózgertkende de másele joıylmaıdy\r\n* Másele jaraqattan nemese qýyq asty bezindegi operatsııadan keıin paıda bolǵan\r\n* Sizde beldegi, ishtegi aýyrsyný nemese nesep júrýindegi máseleler sekildi sımptomdar bar.\r\n \r\nEger erektsııa máselesi qabyldaǵan dárilik preparattardan boldy dep sanasańyz, emdeýshi dárigermen keńesińiz. Preparattyń mólsherlemesin azaıtyp, nemese ony almastyrý qajet. Dárigermen keńeskennen keıin ǵana dárini qabyldaýdy toqtatýǵa bolady.\r\n\r\nEger erektsııadaǵy máseleler júrek aýrýyna baılanysty bolsa, dárigermen keńesińiz. Júrek máseleleri bar adamdarǵa, ádette, jynystyq qatynastyń qaýpi joq.\r\n\r\nErektsııany kúsheıtý preparatyn qabyldaý tusynda erektsııa 4 saǵattan artyq bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz nemese jedel járdem brıgadasyn shaqyryńyz.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge barýdan neni kútýge bolady__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, lǵan kiretinder:\r\n\r\n* Qan aınalymyn baǵalaý\r\n* Penıs pen tik ishekti qaraý\r\n* Nevrologııalyq tekserý\r\n \r\nBul máseleni týyndatqan sebepti anyqtaý úshin dáriger aýrýdyń tarıhy týraly kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n* Buryn erektsııa boldy ma?\r\n* Sizde másele erektsııanyń bolýynda nemese saqtalýynda ma?\r\n* Uıqy kezinde erektsııa bolady ma?\r\n* Erektsııa máselesine qansha ýaqyt boldy?\r\n* Qandaı dárilik preparattardy qabyldaısyz?\r\n* Temeki shegesiz be? Kúnine qansha temeki shegesiz?\r\n* Alkogol tutynasyz ba? Qandaı kólemde?\r\n* Jaqynda sizde operatıvtik aralasý boldy ma?\r\n* Qantamyrlarynyń operatsııasy nemese qantamyrlarynyń basqa emdeýi boldy ma?\r\n* Depressııada emessiz be?\r\n* Birnárseden qorqasyz ba nemese alańdaısyz ba?\r\n* Udaıy kúızeliste bolasyz ba?\r\n* Energetıkalyq deńgeıińiz tómendedi me?\r\n* Túnde jaqsy uıqtaısyz ba?\r\n* Dene máselelerine baılanysty jynystyq qatynastan qorqasyz ba?\r\n* Ómirińizde qandaı da bir ózgerister paıda boldy ma?\r\n* Taǵy qandaı sımptomdar bar?\r\n* Penıstiń aýmaǵynda qandaı da bir seziný ózgeristerin baıqadyńyz ba?\r\n* Nesep shyǵarýda máseleler bar ma?\r\n\r\nKelesi tekserýler ótkiziledi:\r\n\r\nQan taldaýy, onyń ishinde:\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (QJT)\r\n# Gormondyq ahýal\r\n# Metabolıkalyq  ahýal\r\n# Qýyq asty bezine telimdi antıgen\r\n* Nevrologııalyq tekserý\r\n* Túngi ýaqytta qalypty erektsııa bolýyna kóz jetkizý úshin penıstiń túngi isinýin anyqtaý\r\n* Qan aǵymyn jáne qantamyrlaryn tekserý úshin jynystyq músheniń ÝDT (ÝZI)\r\n* Psıhometrııalyq testileý\r\n* Jynystyq músheniń siresýine monıtorıng\r\n* Nesep taldaýy\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý máseleni týyndatqan sebepke baılanysty. Sizdiń erektsııaǵa qatysty máseleńizdi emdeýdiń jaqsy tásili týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nQazirgi kezde emdeýdiń kóptegen túrleri bar, mysaly:\r\n\r\n* Penıske  ınektsııalar\r\n* Nesep shyǵarý kanalynda jergilikti qoldanylatyn dárilik preparattar\r\n* Dári ishý\r\n* Hırýrgııalyq emdeý\r\n* Vakýýmdyq qural-jabdyqtar\r\n \r\nDárigerden ár ádistiń múmkin asqynýlary men janama áserleri týraly bilińiz.\r\n\r\nSıldenafıl (Vıagra), vardenafıl (Levıtra) jáne tadalafıl (Sıalıs) – 5 tıpti fosfodıesterazanyń  (FDE-5) tejeýishterine jatatyn dárilik preparattar. Olar jynystyq qozý bolǵanda ǵana áreket etedi. Olardyń áreket etýi preparatty qabyldaǵannan keıin 15-45 ishinde oryn alady.\r\n\r\nBul preparattardyń janama áserleri bar, bulshyq etindegi aýyrsyný men júrek ustamasyna deıin. Bul preparattardy nıtroglıtserın dárisimen birge qoldanýǵa bolmaıdy. Mundaı birge qoldaný arterıaldyq qysymdy kúrt tómendetýi múmkin. Osy preparattardy nıtroglıtserınmen birge qoldanǵan keıbir er adamdardyń ólim-jitimge ushyraǵany belgili.\r\n\r\nFDE-5 tejeýishterin kelesi jaǵdaılarda abaılap qoldanǵan jón:\r\n\r\n* Jaqynda ınsýlt nemese júrek ustamasy bolǵan\r\n* Júrektiń aýyr aýrýlary, mysaly, turaqsyz stenokardııa nemese júrek yrǵaǵynyń buzylysy (arıtmııa)\r\n* Júrektiń aýyr jetkiliksizdigi\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan joǵary arterıaldyq qysym\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan qant dıabeti\r\n* Óte tómen arterıaldyq qysym\r\n\r\nEger dárilik quraldar kómektespese, basqa emdeý ádisteri qoldanylady:\r\n\r\n* Testosteronmen oryn basýlyq emdeý, plastyr, gel nemese bulshyq etke ınektsııalar (testosteronnyń tómen deńgeıinde).\r\n* alprostadıl atty dárilik preparatty penıske engizedi nemese nesep shyǵarý kanalynda jergilikti qoldanady, bul kezde penıske qan kelýi jaqsarady. Jergilikti emdeý, ádette, ishiletin medıtsınalyq preparattarǵa qaraǵanda jaqsyraq áreket etedi.\r\n* Jynystyq múshege qan kelýin qamtamasyz etý úshin vakýýmdyq\n qural-jabdyqtar qoldanylýy múmkin. Odan keıin jynystyq qatynas kezinde erektsııany qoldaý úshin arnaıy rezeńke saqına qoldanylady.\r\n* Keıbir erlerge penıstiń ımplantaty (protez) qajet bolýy múmkin.\r\n \r\nJynystyq belsendilik pen qushtarlyqty arttyrý úshin taǵamdyq qospalar da bar. Degenmen, olardyń eshqaısysy erektsııa buzylysyn emdeýde tıimdilik kórsetpegen, jáne keıde olardyń qaýiptiligi de bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nErektsııa buzylysy; Impotentsııa; Erlerdegi jynystyq qyzmettiń buzylysy.','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Eresekterdegi appendıtsıt','','','qz','s','',0,'',3715,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531983180,1563519180,1531983672,'Appendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń (appendıkstiń) isinýi jáne qabynýy. Appendıks - toq ishektiń shaǵyn ósindisi.\r\n\r\nAppendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi shaǵyn qosalqysy.\r\n\r\nAppendıtsıt - shuǵyl operatsııalyq aralasýdy ótkizýdiń jıi kezdesetin sebebi. Aýrý appendıkstiń sańylaýy nájispen, bógde zatpen nemese, sırek jaǵdaıda, isikpen bitelýinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n {ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAppendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń (appendıkstiń) isinýi jáne qabynýy. Appendıks - toq ishektiń shaǵyn ósindisi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"92\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Appendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi shaǵyn qosalqysy.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAppendıtsıt - shuǵyl operatsııalyq aralasýdy ótkizýdiń jıi kezdesetin sebebi. Aýrý appendıkstiń sańylaýy nájispen, bógde zatpen nemese, sırek jaǵdaıda, isikpen bitelýinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAppendıtsıttiń sımptomdary ár túrli bolady. Aýrýdy anyqtaý kishkentaı balalarda, egde adamdarda jáne bala órbitý jasyndaǵy áıelderde qıynǵa túsedi.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda birinshi sımptomy – kindik tusynyń aýyrsynýy. Basynda aýyrsyný álsiz bolady, biraq, birtindep, kúsheıedi.Sondaı-aq, tábetti joǵaltý, júrek aınýy, qusý jáne dene temperatýrasynyń sál joǵarylaýy baıqalýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysatyndaı bolady. Aýyrsyný appendıkstiń ústinde Mak-Bernı núktesinde shoǵyrlanady. Ádette, bul aýrý bastalǵannan keıingi 12-24 saǵat ishinde bolady.\r\n\r\nAppendıks jarylsa, az ýaqytqa jeńildegendeı bolasyz, sımptomdar álsireıdi. Biraq, azdan keıin aýyrsyný kúsheıip, ózin seziný nasharlaıdy.\r\n\r\nAýyrsyný júrgende, jótelgende nemese kúrt qımyldaǵanda kúsheıýi múmkin. Keshirek damıtyn sımptomdary: \r\n\r\n* Qaltyraý jáne dirildeý\r\n* Ishtiń qatýy\r\n* Ishtiń ótýi\r\n* Qyzba\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nSiz sıpattaǵan sımptomdarǵa qarap  dáriger appendıtsıttiń bolýy jaıly oılanýy múmkin. \r\n\r\nSondaı-aq, dáriger medıtsınalyq tekseris júrgizedi.\r\n\r\n* Eger Sizde appendıtsıt bolsa, dáriger ishińizdiń tómengi oń jaǵyn jeńil túrde basqanda  aýyrsyný kúsheıedi.\r\n* Appendıkstiń jarylýy bolsa, ishtiń tusyna jaılap qol tıgizgenniń ózinde aýyrsyný kúsheıip, bulshyq et jıyrylady.\r\n* Rektaldyq (aınalshyq arqyly) zertteý barysynda tik ishektiń oń bóliginde sezimtaldyqtyń artýy anyqtalýy múmkin.\r\n \r\nQandy jalpy taldaýdyń nátıjesinde leıkotsıtter sanynyń artýy anyqtalýy múmkin. Sondaı-aq, appendıtsıtti anyqtaýda tekserýdiń kórneki ádisteri kómektesedi. Olarǵa jatatayndar:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń KT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDZ\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda appendıtsıt anyqtalysymen hırýrg appendıksti alyp tastaıdy.\r\n\r\nEger ish qýysy aǵzalarynyń  KT boıynsha abstsess (irińqalta) anyqtalsa, aldymen antıbıotıkter taǵaıyndalady. Appendıksti alyp tasatý qabyný báseńdep, isiný azaıǵannan keıin ótkiziledi.\r\n\r\nAppendıtsıtti anyqtaýda qoldanylatyn tekserý ádisteri asa jetildirilmegen, sondyqtan, operatsııa kezinde appendıkstiń qalypty ekendigi anyqtalýy múmkin. Bul jaǵdaıda hırýrg appendıksti alyp tastaıdy jáne ish qýysyn aýyrsyný sebebin anyqtaý úshin zertteıdi.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEger appendıks jarylǵanǵa deıin alynsa, naýqastar operatsııadan keıin tez qalpyna keledi.\r\n\r\nEger appendıks operatsııaǵa deıin jarylsa, qalpyna kelý úrdisi uzaq bolýy múmkin. Sondaı-aq, bul jaǵdaıda Siz kelesi máselelerdiń damýyna beıim bolasyz:\r\n\r\n* Abstsess (irińqalta)\r\n* Ishektiń túınelisi\r\n* Ish qýysynyń ınfektsııasy (perıtonıt)\r\n* Operatsııadan keıingi jaranyń juqpalanýy\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nSizde ishińizdiń tómengi oń jaǵynda aýyrsyný nemese appendıtsıttiń basqa sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Eresekterdegi dıareıa (ishtiń ótýi), qusý jáne sýsyzdanýdyń aldyn alý','','','qz','s','',0,'',3873,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531983720,1563519720,1531984423,'Ishtiń ótýi men qusý qaýipti bolýy múmkin, sebebi, organızmniń sýsyzdanýyna aparady. Organızm  suıyqtyqtyń úlken mólsherin joǵaltqanda sýsyzdaný damıdy. Egde jastaǵy adamdarda sýsyzdaný tez damıdy, biraq, sýsyzdaný kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ishtiń ótýi men qusý qaýipti bolýy múmkin be?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qusý men ishtiń ótýiniń paıda bolý sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qalaı organızmniń sýsyzdanýynyń aldyn alýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qusý men ishtiń ótýin toqtatý úshin dárilik preparattardy qabyldaý qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Balańyzda nemese jaqyn adamyńyzda sýsyzdaný damyǵandyǵyn qalaı bilýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Sýsyzdanýdyń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ishtiń ótýi men qusý qaýipti bolýy múmkin be?__\r\n\r\nIshtiń ótýi men qusý qaýipti bolýy múmkin, sebebi, organızmniń sýsyzdanýyna aparady. Organızm  suıyqtyqtyń úlken mólsherin joǵaltqanda sýsyzdaný damıdy. Egde jastaǵy adamdarda sýsyzdaný tez damıdy, biraq, sýsyzdaný kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qusý men ishtiń ótýiniń paıda bolý sebepteri qandaı?__\r\n\r\nIshtiń ótýi men qusý vırýstyq, bakterıaldyq, parazıtarlyq aýrýlardyń sımptomy, keıbir aýrýlar men dárilik preparattardy qabyldaýdyń saldary bolýy múmkin. Keıbir ónimderdi, shala pisken etti nemese balyqty  qorytýdyń buzylysy da ishtiń ótýi men qusýdy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qalaı organızmniń sýsyzdanýynyń aldyn alýǵa bolady?__\r\n\r\nIshtiń ótýi men qusý ustamasy baıqalǵan kez kelgen adamǵa joǵaltylǵan suıyqtyq pen elektrolıtterdiń ornyn toltyrý qajet.\r\n\r\nIshtiń ótýi men qusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqtyń ornyn toltyrý úshin eresekter men egde jastaǵy adamdar kúnine, keminde, 7-8 staqan sý ishýi qajet. Egde adamdarǵa joǵaltylǵan suıyqtyqtyń ornyn toltyrý úshin ishýge arnalǵan regıdratatsııalaý eritindileri taǵaıyndalýy múmkin (nusqaý). \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qusý men ishtiń ótýin toqtatý úshin dárilik preparattardy qabyldaý qajet pe?__\r\n\r\nÁdette, qajeti joq, sebebi, qusý men ishtiń ótýi tez ótedi. Infektsııalar kezinde qusý men ishtiń ótýi - ınfektsııalyq bólikti organızmnen shyǵarýǵa organızmniń qorǵanystyq reaktsııasy. Qusý men ishtiń ótýin toqtatatyn dárilerdi qabyldaý organızmniń ózdiginshe qalpyna kelýine kedergi keltirýi múmkin. Sondaı-aq, antıbıotıkterge de qajettilik joq. Dárilik preparattar qajet dep sanasańyz, dárigerge aıtyńyz.  \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Balańyzda nemese jaqyn adamyńyzda sýsyzdaný damyǵandyǵyn qalaı bilýge bolady?__\r\n\r\nAdamda sýsyzdaný damyǵandyǵyn boljaý qıyn. Ádette, sýsyzdanýdyń sımptomdary aýyr dárejesine ótkende paıda bolady. Sýsyzdanýdyń kelesi sımptomdarynyń biri baıqalsa, ásirese, egde jastaǵy adamdarda, dárigerge kóriný qajet. Aýyr sýsyzdaný jaǵdaıynda ishtiń ótýi men qusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqtyń ornyn toltyrý úshin naýqasqa kóktamyr (vena) arqyly suıyqtyq engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Sýsyzdanýdyń sımptomdary__\r\n\r\n* Neseptiń mólsheriniń azaıýy nemese bolmaýy, túsiniń qoshqyl bolýy\r\n* Neseptiń júrýiniń sıreýi\r\n* Shóldeý\r\n* Ashýshańdyq\r\n* Tábettiń bolmaýy\r\n* Salmaq joǵaltý\r\n* Aýyzdyń qurǵaýy\r\n* Teriniń sozylymdylyǵyn jáne serpimdiligin joǵaltý\r\n* Uıqy basýy.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nIshtiń  ótýi men qusý ýshyǵatyn bolsa, nemese ishtiń ótýine jáne/nemese qusýǵa ushyraǵan adamda kelesiler baıqalsa:\r\n\r\n* Sýsyzdaný belgileri bolsa (joǵaryda keltirilgen).\r\n* Qusý 8 saǵattan artyq jalǵassa nemese basylmaıtyn sıpatta bolsa.\r\n* Nájiste qan paıda bolsa.\r\n* Qusyqta qan paıda bolsa.\r\n* 8 saǵat ishinde neseptiń júrýi bolmasa.\r\n* Ýly zat jutý kezinde.\r\n* Bulshyq ettiń shıryǵýy nemese bastyń kúshti aýyrsynýy bolsa.\r\n* Enjar nemese uıqy basqan bolsa.\r\n* 2 saǵattan artyq ýaqyt boıy ishte aýyrsyný bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Ishtiń  ótýi men qusý basqa aýrýdyń sımptomdary bolýy múmkin be?\r\n* Ishtiń  ótýi men qusýdy emdeý úshin qandaı dárilik preparattar kómektesedi?','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Eresekterdegi qyzbany emdeý','','','qz','s','',0,'',6985,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531984440,1563520440,1531984732,'Qyzba  - qandaı da bir aýrýǵa jaýap retinde dene temperatýrasynyń artýy.\r\n\r\nDene temperatýry 37,2 - 37,5 ° S-tan asqanda eresekterdegi qyzba  týraly aıtylady.\r\n\r\nBalalarda qyzba  bolýy týraly dene  temperatýrasy kelesi mánderden asqanda aıtylady:\r\n\r\n·         37,2 °C – qoltyq astynda ólshegende\r\n\r\n·         38 °C rektaldyq ólsheýde (tik ishekte)\r\n\r\n·         37,5 °C peroraldyq ólsheýde (aýyzda)','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Talqylaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge barýdan ne kútý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQyzba  - qandaı da bir aýrýǵa jaýap retinde dene temperatýrasynyń artýy.\r\n\r\nDene temperatýry 37,2 - 37,5 ° S-tan asqanda eresekterdegi qyzba  týraly aıtylady.\r\n\r\nBalalarda qyzba  bolýy týraly dene  temperatýrasy kelesi mánderden asqanda aıtylady:\r\n\r\n·         37,2 °C – qoltyq astynda ólshegende\r\n\r\n·         38 °C rektaldyq ólsheýde (tik ishekte)\r\n\r\n·         37,5 °C peroraldyq ólsheýde (aýyzda)\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Talqylaý__\r\n\r\nDeneniń qalypty temperatýrasy kez kelgen ýaqytta ózgerýi múmkin.  Keshki ýaqytta ádette, joǵary bolady.  dene  temperatýrasyna áser etýi múmkin basqa  faktorlar:\r\n\r\n·         Áıelderde etekkir aınalymynyń ekinshi jartysynda dene temperatýrasy 1 nemese odan joǵary gradýsqa artady.\r\n\r\n·         Dene belsendiligi, kúshti  emotsııalar, tamaq ishý, jyly kıim, dárilik preparattar, bólmedegi joǵary temperatýra jáne joǵary ylǵaldylyq  dene temperatýrasynyń artýyna yqpal etedi.\r\n\r\nQyzba – organızmniń ınfektsııaǵa jaýap retinde qorǵanys serpini. Aýrý qozdyratyn bakterııalar  men vırýstardyń kópshiligi  37°S-tan asqan temperatýrada jaqsy damıdy. Qyzba  mıkroorganızmdermen kúresti kýálandyrǵanymen, ol organızmniń qorǵanysyna baǵyttalǵan.\r\n\r\nMıdyń qyzbadan zaqymdanýy ádette, dene temperatýrasy 42°S-qa deıin kóterilgenge deıin paıda bolmaıdy. Infektsııadan týyndaǵan qyzba emdeý bolmaǵanda dene temperatýrasynyń 41°C-tan artýymen sırek bolady.\r\n\r\nTúsiniksiz, birneshe kún men aptaǵa sozylatyn qyzba  aıqyn sebepsiz  qyzba atalady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKez kelgen ınfektsııa qyzbamen qosarlanýy múmkin. Keń taralǵandaryna jatatyndar:\r\n\r\n·         Kelesi ınfektsııalar: pnevmonııa, súıektiń qabynýy (osteomıelıt), appendıtsıt, týberkýlez, teriniń qabyný aýrýlary (tsellıýlıt) jáne menıngıt\r\n\r\n·         Respıratorlyq ınfektsııalar: sýyq tııý nemese tumaý tárizdi aýrýlar, angına (baspa), qulaq, muryn ınfektsııalary, ınfektsııalyq mononýkleoz jáne bronhıt\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy\r\n\r\n·         Vırýstyq jáne bakterıaldyq gastroenterıt\r\n\r\nAýtoımmýndyq jáne qabyný aýrýlary da qyzbamen ótýi múmkin. Kelesi túrleri:\r\n\r\n·         Artrıt nemese dáneker tinniń aýrýlary: revmatoıdtyq artrıt jáne júıelik qyzyl jegi\r\n\r\n·         Oıyq jaraly  kolıt nemese Kron aýrýy\r\n\r\n·         Vaskýlıt nemese túıindi perıarterııt\r\n\r\nQyzba qaterli isiktiń alǵashqy sımptomy bolýy múmkin. Bul ásirese,  Hodjkın aýrýyna, hodjkındik emes lımfomaǵa jáne leıkemııaǵa tán.\r\n\r\nqyzbanyń  paıda bolýynyń basqa múmkin sebepteri:\r\n\r\n·         Trombylar nemese tromboflebıt\r\n\r\n·         dárilik preparattar, mysaly, keıbir antıbıotıkter, antıgıstamındik jáne qurysýǵa qarsy preparattar.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nKeıde qarapaıym sýyq tııý nemese basqa vırýstyq ınfektsııa dene temperatýrasyn joǵarylatýy (38,9 - 40°C) múmkin. Bul árqashan aýyr aýrýdy nusqaı bermeıdi. Sonymen qatar, keıbir kúrdeli ınfektsııalar keıde qyzbasyz nemese dene temperatýrasynyń tómendeýimen ótýi múmkin.\r\n\r\nEger qyzba jeńil ótetin bolsa, basqa eshqandaı sımptomdar bolmasa, emdeý qajet bolmaıdy. Suıyqtyqty kóbirek iship, kóbirek demalyńyz.\r\n\r\nDene temperatýrasyn túsirýge tyrysqanda:\r\n\r\n·         qaltyraý bar bolsa, QYMTANBAŃYZ\r\n\r\n·         artyq kıim men kórpeni alyp tastańyz. Bólme temperatýrasy tym joǵary nemese tym tómen bolmaýy tıis. Jeńil kıim kıińiz jáne bir juqa kórpe jamylyńyz. Eger bólmede ystyq jáne qapyryq bolsa, jeldetkishti nemese kondıtsıonerdi qosyńyz.\r\n\r\n·          qyzbany túsirýge jyly vanna nemese gýbkamen súrtiný kómektesýi múmkin. Bul  protsedýralar dári qabyldaýdan keıin tıimdi, olaı bolmaǵanda, temperatýra qaıtadan kóterilýi múmkin.  \r\n\r\n·         Sýyq vanna QABYLDAMAŃYZ, muzdy nemese alkogolmen SÚRTINÝDI QOLDANBAŃYZ. Bul  protsedýralar terini salqyndatady, biraq, kóbinese, jaǵdaıdy ýshyqtyrady, sebebi, dirildi týyndatýy múmkin, osydan, dene temperatýrasy qaıtadan kóterilýi yqtımal.\r\n\r\nTómende dene temperatýrasyn túsirý úshin dárilerdi qabyldaý boıynsha keıbir usynystar berilgen:\r\n\r\n·         Atsetamınofen jáne ıbýprofen – ystyqty túsiretin preparattar. Keıde dárigerler eki preparatty da taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n·         Atsetamınofendi ár 4-6 saǵat saıyn qabyldańyz. Preparattyń áreket etý mehanızmi mıdaǵy jylýdy retteý ortalyǵyna áser etýge negizdelgen.\r\n\r\n·         Ibýprofendi ár 6 - 8 saǵat saıyn qabyldańyz. 6 aılyq jasqa jetpegen sábılerge ıbýprofendi BERÝGE BOLMAIDY.\r\n\r\n·         Aspırın eresekterdegi qyzbany emdeý úshin tıimdi. Aspırındi balaǵa berý úshin aldyn ala dárigerdiń keńesin alý mindetti.\r\n\r\n qyzba kezindegi tamaqtaný jáne suıyqtyq ishý tártibi:\r\n\r\n·         Naýqastar suıyqtyqty kóp ishýi tıis. Sý, sorpa, shyryn usynylady.\r\n\r\n·         Tamaq ishýge shekteý qoıylmaıdy, biraq, tábet bolmasa ózińizdi tamaq ishýge májbúrlemeńiz.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\n103 telefony arqyly jedel járdemdi shaqyryńyz, eger ózińizde nemese qasyńyzdaǵy adamda qyzba jáne kelesi sımptomdardyń biri bolsa:\r\n\r\n·         Jeńil oıana almaý\r\n\r\n·         Estiń qalypty bolmaýy\r\n\r\n·         Júre almaý\r\n\r\n·         Tynys alýdyń qıyndaýy, muryn qýysyn tazartqannyń ózinde\r\n\r\n·         Erinniń, tildiń nemese tyrnaqtyń kógerýi\r\n\r\n·         Kúshti bas aýyrýy\r\n\r\n·         Moıynnyń qarysýy\r\n\r\n·         Talma.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·         Dene temperatýrasy 40°C-tan artsa, jáne dári ishkende túspese.\r\n\r\n·         Qyzba 39°C deńgeıinde turaqtasa nemese odan ári ýshyqsa\r\n\r\n·         Qyzba 48-72 saǵattan artyq sozylsa.\r\n\r\n·         Qyzba aptanyń ishinde nemese odan uzaq ýaqyt boıy birde basylyp, birde joǵarylaıdy, dene temperatýrasy  asa joǵarylamasa da.\r\n\r\n·         Kúrdeli aýrý bar bolsa, mysaly, júrek aýrýy, mýkovıstsıdoz, ÓSOA (HOBL) nemese ókpeniń basqa sozylmaly aýrýlary.\r\n\r\n·         Qyzba kezinde bóritken nemese kógerý paıda bolsa.\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýda aýyrsyný bolsa.\r\n\r\n·         Immýndyq júıede máseleler bolsa, (steroıdtarmen emdeý, súıek kemigin nemese aǵza almastyrǵannan keıingi jaǵdaı, kók baýyrdy alyp tastaý, AITV (VICh) - oń statýs, qaterli isikten emdelý tarıhy)\r\n\r\n·         Úshinshi álem elderine jaqynda sapar shegý\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge barýdan neni kútý qajet__\r\n\r\nDáriger qyzbanyń sebebin anyqtaý úshin naýqasty qarap, tekseredi: terini, kózdi, qulaqty, muryndy, kómeıdi, keýdeni, ishti. \r\n\r\nEmdeý qyzbanyń uzaqtyǵy men sebebine, jáne basqa sımptomdaryna baılanysty.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin kelesi tekserýlerdi ótkizý  qajet bolady:\r\n\r\n·         Qannyń jiktelgen taldaýy (OAK)\r\n\r\n·         Neseptiń jalpy taldaýy (OAM)\r\n\r\n·         Keýde qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nDene temperatýrasynyń artýy; Gıpertermııa; Pıreksııa.','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Erızıpeloıd','','','qz','s','',0,'',946,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531985400,1563521400,1531985563,'Erızıpeloıd – teriniń bakterıaldyq qabynýy (dermatıt).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nErızıpeloıd – teriniń bakterıaldyq qabynýy (dermatıt).\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nErızıpeloıdtiń qozdyrǵyshy - Erysipelothrix Rhusiopathiae bakterııasy.  Bakterııalardyń bul túri balyqta, qusta, sút qorektilerde, mollıýskiler men shaıan tárizdilerde mekendeıdi. Adamdar ádette, osy janýarlarmen jumys istegende juqtyrady (mysaly, fermerler nemese qasapshylar).\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi sımptomy – teriniń sezimtaldyǵynyń artýy jáne qyzarýy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAýrýdy emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar taǵaıyndalady, ásirese, penıtsıllın.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nInfektsııa sırek taralady jáne ózdiginshe ótýi múmkin.','student_k',57,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Esekjem (kúldirektený) – teriniń allergııalyq serpini','','','qz','s','',0,'',2616,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531986000,1563522000,1531986134,'Esekjem –teriniń dárige, tamaqqa jáne basqa zattekterge allergııalyq serpini. Esekjem birneshe mınýttan birneshe kúnge deıin sozylýy múmkin. Esekjem kóterińki, qyzyl, qyshıtyn, túrli pishindi jáne ólshemdi, shetteri aıqyn jáne ortasy solǵyn keletin   kúldireýmen kórinedi.','\'\'__Esekjem__\'\' –teriniń dárige, tamaqqa jáne basqa zattekterge allergııalyq serpini. Esekjem birneshe mınýttan birneshe kúnge deıin sozylýy múmkin. Esekjem kóterińki, qyzyl, qyshıtyn, túrli pishindi jáne ólshemdi, shetteri aıqyn jáne ortasy solǵyn keletin   kúldireýmen kórinedi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"93\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nEsekjem paıda bolyp, ózdiginshe joıylýy múmkin. Bir orynnan kelesige kóshýi múmkin. Ólshemi 1-10 sm nemese odan úlken bolýy múmkin. Daqtary birigip, teriniń aýqymdy isingen jáne qyzarǵan bólikterin quraýy múmkin. Isiný bette paıda bolsa, ásirese, kóz ben erinniń aýmaǵynda, tamyrlyq isiný týraly aıtylady. Sonymen qatar, tamyrlyq isiný qol ushynda, aıaq ushynda, tamaq (kómeı) aýmaǵynda baıqalýy múmkin.\r\n\r\nEsekjem óz aldyna qaýipsiz, biraq tamyrlyq isiný ómir úshin qaýipti allergııalyq serpinniń birinshi belgisi bolýy múmkin (anafılaksııanyń), bul shuǵyl kómekti qajet etedi.\r\n\r\n\'\'__Sebebi.__\'\' Esekjem dárige, tamaqqa (balyq, jańǵaq, jumyrtqa, sút, t.b.), janýarlardyń túgine, ósimdik tozańyna,  ınfektsııaǵa (mononýkleoz), jándik shaǵýyna serpin retinde kórinýi múmkin. Basqa múmkin sebepteri – ósimdikpen,  ıngalıatsııada qoldanylatyn quraldarmen janasý, kúızelis, makııaj jáne ystyq-sýyqtyń, kúnniń áseri. Esekjem kóńil-kúı kúızelisiniń, tersheńdiktiń, aýtoımmýndyq aýrýdyń nemese leıkemııanyń saldarynan damýy múmkin. Kóbinese, sebebin anyqtaý qıyn.\r\n\r\n\'\'__Dıagnostıka__\'\' ádette qıynǵa túspeıdi, sebebi, esekjemniń  allergııalyq tegi aıqyn bolady, alaıda, keıde allergııaǵa arnaıy testiler qajet – teri testileri nemese qan taldaýy.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Kóbinese, arnaıy emdeý qajet bolmaıdy sebebi, sımptomdary ózdiginshe tez joıylýy múmkin. Allergııaǵa qarsy quraldar -  antıgıstamındik preparattar – tavegıl, sýprastındi paıdalaný asa tıimdi. Qyshyný men isinýdi azaıtý úshin teriniń zaqymdanǵan jerine salqyn kompressti qoıý usynylady (shaǵyn mata, salqyn sýǵa malynǵan). Teriniń úlken aýmaǵy zaqymdansa, salqyn vannalardy usynýǵa bolady. Ystyq vanna men dýsh qabyldaýǵa bolmaıdy. Sondaı-aq, qysatyn kıim kııýge bolmaıdy.\r\n\r\nJoǵaryda aıtylǵandaı, allergııalyq isiný ómir úshin qaýipti allergııalyq serpinniń birinshi belgisi bolýy múmkin (anafılaksııanyń), bul shuǵyl kómekti qajet etedi. Anafılaksııa kómeıdiń isinýin týyndatyp, tynys alýdyń edáýir qıyndaýyna – tunshyǵýǵa aparýy múmkin. Anafılaksııaǵa kúmán bolsa, shuǵyl túrde jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n\'\'__Aldyn alý__\'\'. allergııany    týyndatatyn dárilerden, ónimder men zattekterden alshaq bolý qajet.  Ystyq vanna qabyldaýdan, qysatyn kıim kııýden alshaq bolýǵa tyrysý qajet, sebebi, olar esekjemniń sımptomdarynyń qaıtalanýyna yqpal etýi múmkin. ','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Estýdiń jasqa baılanysty ózgeristeri','','','qz','s','',0,'',4803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531986600,1563522600,1531986992,'Jasqa baılanysty estýdi joǵaltý nemese presbıakýzıs – egde jasta paıda bolatyn estýdiń birtindep, baıaý tómendeýi.\r\n\r\nIshki qulaqtaǵy usaq túkti jasýshalar bizdiń estýimizge kómektesedi. Olar dybys tolqyndaryn ustap, nerv sıgnaldaryna túrlendiredi, olardy mı dybys retinde qabyldaıdy. Estýdi joǵaltý usaq túkti jasýshalardyń zaqymdanýynda nemese tirshiligin joıýynda paıda bolady. Túkti jasýshalar qalpyna kelmeıdi, sondyqtan, kópshilik jaǵdaıda olardyń zaqymdanýyna baılanysty estýdi joǵaltý qaıta ornyna kelmeıdi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý nemese presbıakýzıs – egde jasta paıda bolatyn estýdiń birtindep, baıaý tómendeýi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"94\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderinen turady. Syrtqy qulaq qalqannan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\'\' \r\n\r\nIshki qulaqtaǵy usaq túkti jasýshalar bizdiń estýimizge kómektesedi. Olar dybys tolqyndaryn ustap, nerv sıgnaldaryna túrlendiredi, olardy mı dybys retinde qabyldaıdy. Estýdi joǵaltý usaq túkti jasýshalardyń zaqymdanýynda nemese tirshiligin joıýynda paıda bolady. Túkti jasýshalar qalpyna kelmeıdi, sondyqtan, kópshilik jaǵdaıda olardyń zaqymdanýyna baılanysty estýdi joǵaltý qaıta ornyna kelmeıdi.\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltýdyń sebepteri kóp. Kóbinese, ishki qulaqtyń jasqa baılanysty ózgeristerine baılanysty bolady. Aýrýdyń paıda bolýynda genetıkalyq ózgerister ózgerister, sondaı-aq, shýdyń áseri (mysaly, rok-kontsert, mýzyka tyńdaıtyn naýshnıkter) úlken rol atqarady.\r\n\r\nKelesi faktorlar jasqa baılanysty  estýdi joǵaltýǵa yqpal etedi:\r\n\r\n Otbasylyq syrqat tarıhy (jasqa baılanysty  estýdi joǵaltý, ádette, bir otbasynyń múshelerinde kezdesedi)\r\nShýdyń áseri\r\nTemeki shegý (temeki shegetinderde shekpeıtinderge qaraǵanda osyndaı estýdi joǵaltý jıi kezdesedi)\r\nKeıbir aýrýlar, mysaly, qant dıabeti\r\nKeıbir dárilik preparattar.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nEstýdi joǵaltý baıaý túrde, uzaq ýaqyt barysynda damıdy.\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Bul aýrýǵa shaldyqqan adamdarǵa aınalasyndaǵy adamdardyń sózin túsiný qıynǵa túsedi\r\n* Olar jıi aıtylǵandy qaıtalaýdy suraıdy\r\n* Estimeı qalǵany úshin kúızeledi\r\n* Keıbir dybystar olarǵa tym qatty bolyp kórinedi\r\n* Olardyń shýly bólmede estýi qıyndaıdy\r\n* \"s\" nemese \"z\" dybystaryn aıtýda qıyndyqtary bolady\r\n* Olarǵa daýysynyń tembri joǵary adamdardy túsiný qıyn\r\n* Qulaqtaǵy shýyl\r\n \r\n\r\nOsy sımptomdardyń birin baıqasańyz, dárigerden keńes alyńyz. Presbıakýzıstiń (kárilik kereńdigi) sımptomdary basqa aýrýlardyń sımptomdarymen uqsas bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEmdeýshi dáriger tolyq medıtsınalyq tekseristi júrgizedi. Bul estýdi joǵaltýdyń sebebin tabýǵa kómektesedi. Qulaqty qaraý úshin dáriger otoskop atalatyn aspapty qoldanady. Keıde qulaqtyń kanaldarynda qulyq jınalýynan estýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nNaýqasty qulaq, muryn jáne tamaq (kómeı) boıynsha mamanǵa (dáriger-otolarıngologqa) baǵyttaıdy. Estýdi anyqtaıtyn testiler estýdi joǵaltý dárejesin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý emdelmeıdi. Emdeý kúndelikti qyzmetti jaqsartýǵa negizdeledi. Kelesilerdiń paıdasy bar:\r\n\r\n* Estý  apparattary\r\n* Telefon kúsheıtkishteri jáne basqa kómekshi qural-jabdyqtar\r\n* Ymdaý tili (estýdi joǵaltýdyń aýyr dárejesi bar adamdar úshin)\r\n* Eringe qarap oqý (mysaly, qarym-qatynasty jaqsartý úshin kórneki túrde oıǵa salý)\r\n* Estýdi joǵaltýdyń aýyr dárejesi bar adamdar úshin kohlearlyq ımplantat usynylýy múmkin. Bul kezde ımplantatty ornatý úshin operatsııa jasalady. Implantat qaıtadan dybystardy ajyratýǵa jáne ýaqyt óte kele adamǵa sózdi túsinýge múmkindik beredi. Biraq, qalypty estýdi qalpyna keltirmeıdi.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý baıaý túrde ýshyǵady. Bul qaıtymsyz úrdis jáne kereńdikke aparýy múmkin.\r\n\r\nEstýdi  joǵaltýdyń saldary naýqasty úıden shyqpaýǵa májbúrleıdi. Dárigerdiń kómegine júginip, otbasymen jáne dostarmen qarym-qatynas jasap, oqshaý bolmaýǵa tyrysý qajet. Estýdi  joǵaltý úrdisin baqylaýǵa alyp, tolyqqandy jáne belsendi ómir súrýdi jalǵastyrýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\nEstýdi  joǵaltý denelik (órt dabylyn estimeı qalýda) jáne psıhologııalyq (áleýmettik oqshaýlaný) máselelerge aparýy múmkin.\r\n\r\nEstýdi  joǵaltý kereńdikke aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEstýdi  joǵaltqan adamdar tezirek tekserilýi qajet. Bul qulyqtyń jınalýy nemese dárilik quraldardyń janama áseri sekildi sebepterdi teriske shyǵarýǵa kómektesedi. Emdeýshi dáriger naýqasqa estý testin ótkizýi tıis.\r\n\r\nKúrt estýdiń ózgerisi bolsa nemese estýdi joǵaltý bastyń aýyrsynýy, kórýdiń buzylystary nemese bas aınalýy sekildi sımptomdarmen qosarlanatyn bolsa, dereý dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý; Presbıakýzıs.','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Etekkir aldy sındromy (eas)','','','qz','s','',0,'',7368,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531987800,1563523800,1531988274,'Etekkir aldy sındromy (EAS) – bul etekkir bastalýyna deıin 14 kúndeı buryn seziletin sımptomdar toby.  Sımptomdar, ádette, etekkir bastalǵannan keıin joıylady.\r\n\r\nÁıelderdiń kópshiligi etekkir aldynda jeńil jaısyzdyq sezinedi. Biraq, EAS kezinde ashýshańdyq, depressııa nemese jaısyzdyq sezilýi múmkin, olarmen úıde nemese jumysta otyrǵanda kúresýge týra keledi. EAS keıbir sımptomdary tómende keltirilgen. Ár aılarda sımptomdar nasharlaýy nemese jaqsarýy da múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__EAS - etekkir aldy sındromy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__EAS sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__EAS sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__EAS paıda bolýynyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__EAS qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__EAS qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dıýretıkter degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Antıdepressanttar kómektese alady ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Uryqtanýǵa qarsy preparattardy qabyldaý kómektesedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__EAS emdeý úshin qandaı preparattardy retseptsiz satyp alýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Sımptomdardy qalaı jeńildetýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"12\")}__EAS baqylaý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"13\")}__Dárýmender men taǵamdyq qospalar jóninde ne aıtýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__EAS - etekkir aldy sındromy degenimiz ne?__\r\n\r\nEtekkir aldy sındromy (EAS) – bul etekkir bastalýyna deıin 14 kúndeı buryn seziletin sımptomdar toby.  Sımptomdar, ádette, etekkir bastalǵannan keıin joıylady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"95\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__EAS sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nÁıelderdiń kópshiligi etekkir aldynda jeńil jaısyzdyq sezinedi. Biraq, EAS kezinde ashýshańdyq, depressııa nemese jaısyzdyq sezilýi múmkin, olarmen úıde nemese jumysta otyrǵanda kúresýge týra keledi. EAS keıbir sımptomdary tómende keltirilgen. Ár aılarda sımptomdar nasharlaýy nemese jaqsarýy da múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__EAS sımptomdary__\r\n\r\n·         Teride bezeýlerdiń paıda bolýy nemese taralýy\r\n\r\n·         Arqadaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         Ishtiń kebýi\r\n\r\n·         Tábettiń ózgerýi, onyń ishinde, belgili bir ónimderge tartymdyq\r\n\r\n·         Ish qatýy\r\n\r\n·         Jylaýqorlyq  \r\n\r\n·         Depressııa\r\n\r\n·         Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n·         Ashýshańdyq, shıryǵý nemese úreılený\r\n\r\n·         Sharshaý sezimi\r\n\r\n·         Bas aýyrýy\r\n\r\n·         Ysyný\r\n\r\n·         Býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         Kóńil-kúıdiń qubylysy\r\n\r\n·         Jynystyq ómirge qulyqsyzdyq\r\n\r\n·         Emshektiń sezimtaldyǵy men isinýi\r\n\r\n·         Nazar qoıýdaǵy máseleler\r\n\r\n·         Uıqydaǵy máseleler\r\n\r\n·         Qoldyń nemese aıaqtyń isinýi\r\n\r\n·         Jalǵyz qalǵysy kelý\r\n\r\n·         Salmaqtyń artýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__EAS paıda bolýynyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nEAS paıda bolý sebepteri jetkilikti zerttelmegen. Eń yqtımaly: sımptomdardyń paıda bolýy etekkir aınalymy barysyndaǵy gormondar deńgeıiniń ózgerisimen baılanysty. EAS psıhologııalyq máselelerge nemese kúızeliske baılanysty týyndamaıdy, biraq, olar sımptomdardy nasharlatýy múmkin.\r\n\r\n {alink aname=\"5\"}\r\n__EAS qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger sımptomdardy kúntizbe boıynsha qadaǵalaýdy suraıdy. Eger sımptomdar birneshe aı boıy belgili bir kezeńde qaıtalanatyn bolsa, bul EAS bolýy múmkin.\r\n\r\nDáriger sizdi qarap, tekserip, basqa múmkin máselelerdi eskerý úshin keıbir tekserýlerdi ótkizýi múmkin. Sondaı-aq, ol sizben tamaqtanýdaǵy talǵamyńyz, ádetterińiz, jumysyńyz ben otbasyńyz týraly suraıdy.\r\n\r\n {alink aname=\"6\"}\r\n__EAS qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEAS emdeý tásili joq, biraq, emdám saqtaý, udaıy dene júktemeleri, keıbir dárilik preparattardy qabyldaý sımptomdardy jeńildetýge kómektesedi. Dáriger emdámge jáne jattyǵý baǵdarlamasyna qajetti ózgerister engizý týraly keńes beredi. Qandaı da bir sımptomdar bolýyna jáne olardyń aıqyndylyǵyna baılanysty dáriger sizge dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nNaqty sizge jaramdy emdeýdi tańdaý úshin sizge birneshe preparat qabyldaý qajet bolýy múmkin. Olar dárigerdiń retseptimen, retseptsiz de bosatylady. Kóbinese, dáriger dıýretıkter, antıdepressanttar jáne uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy taǵaıyndaýy múmkin. EAS úshin basqa preparattar qazirgi ýaqytta zerttelý ústinde.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dıýretıkter degenimiz ne?__\r\n\r\nDıýretıkter organızmge artyq suıyqtyq pen natrııdi shyǵarýǵa kómektesedi. Olar ishtiń kebýin, salmaqqa qatysty máselelerdi, keýde men ishtegi aýyrsynýdy jeńildetýge yqpal etedi. Dıýretıkter ádette, EAS osy sımptomdary paıda bolýynyń aldynda taǵaıyndalady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Antıdepressanttar kómektese alady ma?__\r\n\r\nAntıdepressanttar keıbir áıelder sezinetin kúshti ashýshańdyqta, depressııa men úreılenýde kómektesýi múmkin. Bul dárilerdi ádette, kúndelikti qabyldaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Uryqtanýǵa qarsy preparattardy qabyldaý kómektesedi me?__\r\n\r\nDáriger EAS keıbir sımptomdaryn jeńildetý úshin sizben uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaý týraly talqylaýy múmkin. Uryqtanýǵa  qarsy tabletkalar etekkir aınalymy boıy gormondardyń deńgeıin baqylaýǵa kómektesedi. Olardy qabyldaý kezinde kóptegen áıelder EAS sımptomdarynyń edáýir jeńildeýin baıqaıdy. Degenmen, bul preparattardyń ózindik janama áseri bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__EAS emdeý úshin qandaı preparattardy retseptsiz satyp alýǵa bolady?__\r\n\r\nEAS sımptomdaryn basý úshin dárigerdiń retseptisiz bosatylatyn dárilerdi qabyldaýǵa bolady. Bul preparattar - aspırınniń nemese atsetamınofenniń kofeınmen, antıgıstamındik preparattarmen nemese dıýretıktarmen birigýi.\r\n\r\nSondaı-aq, keıbir aýyrsynýdy basatyn preparattar da kómektesedi. Olarǵa steroıdtyq emes qabynýǵa qarsy, aýyrsynýdy basatyn dáriler jatady, mysaly, ıbýprofen, ketoprofen  jáne naproksen.\r\n\r\nBul dáriler EAS jeńil nemese ortasha kúıde ótýinde jaqsy kómektesedi. Bul preparattardyń birin qoldanar aldynda dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}11{ANAME}\r\n__Sımptomdardy qalaı jeńildetýge bolady?__\r\n\r\nEAS sımptomdaryn baqylaý boıynsha keńesterdi usynamyz.\r\n\r\nEAS sımptomdaryn jáne olardyń paıda bolý ýaqytyn bilý sizge ratsıonyńyzdy ózgertýge jáne dene jattyǵýlaryn ár aıǵa josparlaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nSiz úshin jaramdy preparat tańdaý nemese keńes berý birshama ýaqyt alýy múmkin. Ár adamda emdeý ár túrli bolady. Dárige sizge  durys emdeý tańdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}12{ANAME}\r\n__EAS baqylaý boıynsha keńester__\r\n\r\n·         Tamaqqa kúrdeli kómirsýlardy (mysaly, tutas dánder jáne tutas dánnen jasalǵan nan, makaron ónimderi jáne jarmalar), talshyq pen aqýyzdy tutynyńyz. Qantty jáne maıly ónimderdi qabyldaýdy azaıtyńyz.\r\n\r\n·         Ishtiń kebýin jáne organızmde suıyqtyqtyń irkilýin azaıtý úshin etekkirge deıin birneshe kún buryn tuzdy tutynýdan alshaq bolý qajet.\r\n\r\n·         Shıryǵýdy, ashýshańdyqty azaıtý, emshektiń aýyrsynýyn jeńildetý úshin kofeın tutynýdy azaıtyńyz.\r\n\r\n·         Alkogol ishýden alshaq bolyńyz. Etekkir bastalýynyń aldynda alkogol ishý ózińizdi basyńqy sezinýge aparýy múmkin.\r\n\r\n·         Tamaq ishýdi kúnine 3 ret emes, 6 retke ózgertińiz, jáne az úlespen ishińiz. \r\n\r\n·         Aerobty jattyǵýlarmen aınalysyńyz. Aptasyna 30 mınýtten, 4-6 ret.\r\n\r\n·         Kóbirek uıqtańyz (táýligine 8 saǵat).\r\n\r\n·         Tamaq ishý, uıqy jáne dene jattyǵýlarynyń kestesin quryńyz.\r\n\r\n·         Kúızelistik  oqıǵalardy etekkirden keıingi kelesi aptaǵa josparlap kórińiz.\r\n\r\n {ANAME()}13{ANAME}\r\n__Dárýmender men taǵamdyq qospalar jóninde ne aıtýǵa bolady?__\r\n\r\nDárýmender jáne basqa qospalar, mysaly, V6, E dárýmenderi, magnıı, marganets jáne trıptofan EAS sımptomdaryn jeńildetýi múmkin. Bul emdeý jaıynda kóptegen zertteýler júrgizilgen, jáne olardyń paıdasyna qaraǵanda ákeletin zııany kóptigi anyqtalǵan. Mysaly, V6, E dárýmenderin kóp mólsherde qabyldaǵanda, janama áserleri bolady. Osy dárýmender jáne qospalardy qabyldaý aldynda dárigermen keńesińiz.','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Etekkir aınalymynyń buzylysy - dısmenoreıa','','','qz','s','',0,'',3279,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531988280,1563524280,1531988588,'Dısmenoreıa – áıelderdiń etekkir aldynda nemese bastalýynda túıilýdi nemese aýyrsynýdy sezinýin sıpattaıtyn medıtsınalyq termın. Bul kúrdeli aýyrsyný emes.','\r\n__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Dısmenoreıa degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Etekkirdiń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kúrdeli máseleler bar ekendigi týraly qalaı bilýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dısmenoreıanyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýyrsynatyn kezeńder qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Bul emdeý kómektespese, ne isteý qajet?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Dısmenoreıa degenimiz ne?__\r\n\r\nDısmenoreıa – áıelderdiń etekkir aldynda nemese bastalýynda túıilýdi nemese aýyrsynýdy sezinýin sıpattaıtyn medıtsınalyq termın. Bul kúrdeli aýyrsyný emes.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Etekkirdiń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nEtekkirlik túıilý ishte, belde, bóksede nemese bókseniń ishki jaǵynda batyp aýyrsyný túrinde seziledi. Aýyrsyný etekkir aldynda nemese osy kezeńniń basynda bastalýy jáne 1-3 kún sozylýy múmkin. Aýyrsyný qarqyndy bolýy jáne kúndelikti qyzmetti shekteýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kúrdeli máseleler bar ekendigi týraly qalaı bilýge bolady?__\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolýynda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Kesh bastalǵan aýyrsynatyn etekkir,\r\n* Etekkir kezeńiniń alǵashqy eki kúninde ǵana paıda bolatyn aýyrsyný\r\n* Inshekten bólinetin ádettegideı emes bólinister nemese qan ketýi\r\n* analgetıkalyq preparattar qabyldaýda ótpeıtin aýyrsyný.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dısmenoreıanyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nDısmenoreıanyń eki túri bar:\r\n\r\n* alǵashqy  dısmenoreıada aýyrsyný jıi etekkirlik túıilýden týyndaıdy\r\n* keıingi dısmenoreıada aýyrsyný ınfektsııa, analyq bezdiń kıstasy (analyq bezdegi suıyqtyq tolǵan qaltashalar), endometrıoz, jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýlarynan týyndaıdy.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýyrsynatyn kezeńder qalaı emdeledi?__\r\n\r\nElektr qyzdyrǵysh jastyqshasyn qoldanýǵa nemese jyly vanna qabyldap kórýge bolady. Sondaı-aq, etekkir aldy sındromyn baqylaý úshin dárilik preparattardy qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\nBul dáriler aspırınniń nemese atsetamınofenniń kofeınmen, antıgıstamındik preparattarmen nemese dıýretıktermen birigýi. Mysaly: Mıdol, Pamprın, Premzın PMS.\r\n\r\nAýyrsynýdy basatyn dárilik preparattar da aýyrsynýdy jeńýge kómektesedi. Olarǵa jatatandar: ıbýprofen jáne naproksen. Bul dáriler jeńil nemese ortasha aýyrsynýdy basýǵa kómektesedi. Eger olar kómektespeıtin bolsa, dárigermen kúshtirek preparat týraly keńesińiz.\r\n\r\nDáriger uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy taǵaıyndaýy múmkin. Bul dáriler osy kezeńderdegi aýyrsynýdy jeńildetedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Bul emdeý kómektespese, ne isteý qajet?__\r\n\r\nEger bul ádisterdiń bireýi de kómektespese, dáriger analyq bezdiń kıstasynyń bolýyna nemese endometrıozǵa tekseredi. Dáriger ÝDT (ÝZI) analyq bezdiń kıstasynyń bolýyn kórýge kómektesedi. Shaǵyn operatıvtik aralasý – laparoskopııa endometrıozdy anyqtaý úshin qoldanylady. Bul ádis teride shaǵyn tilik jasap, jińishke tútik engizý arqyly jatyrdyń ishin kórýge múmkindik beredi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n \r\n* Aýyrsyný etekkir aınalymynyń qalypty quraýshysy ma?\r\n* Qandaı da bir tekserý ótkizý qajet pe?\r\n* Aýyrsynýdy jeńildetý úshin ne isteýge bolady?\r\n* Ómir saltyn, emdámdi ózgertý nemese arnaıy jattyǵýlar aýyrsynýdy azaıtady ma?\r\n* Aýyrsyný ótpese nemese ýshyǵatyn bolsa, ne isteý qajet?','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Fımoz jáne parafımoz','','','qz','s','',0,'',4035,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531988640,1563524640,1531989325,'Súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerde penıstiń ushy «kúpek» ataýymen belgili teri qabyqshamen jabylǵan. Fımoz kezinde kúpektiń tarylýy paıda bolady, ol jynystyq músheniń ushynda tyǵyz tartylyp, qaıtadan ornyna erkin qaıta almaıdy. Fımoz tabıǵı kórinis bolýy múmkin. Mysaly, 4 jasqa deıingi uldarda ádette, kúpekti ysyrý qıyn. Jas adamdarda, erlerde fımoz kóbinese kúpektiń qabynýyna (balanıt) nemese qant dıabeti sekildi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolady.\r\n\r\nParafımoz kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, ony qysqanda paıda bolady. Kúpek óziniń bastapqy jaǵdaıyna qaıtpaıdy jáne penıstiń ushyn jappaıdy. Bul isinýdiń, aýyrsynýdyń, penıstiń ushyna qan kelýiniń shektelýine aparýy múmkin. Eger kúpek óziniń tabıǵı ornalasý jaǵdaıyna qaıtpasa, kúrdeli asqynýlar paıda bolýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Bul degenimiz  ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Aýrýdyń kútiletin uzaqtyǵy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan mamanǵa kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Bul degenimiz  ne?__\r\n\r\nSúndetke otyrǵyzylmaǵan erlerde penıstiń ushy «kúpek» ataýymen belgili teri qabyqshamen jabylǵan. Fımoz kezinde kúpektiń tarylýy paıda bolady, ol jynystyq músheniń ushynda tyǵyz tartylyp, qaıtadan ornyna erkin qaıta almaıdy. Fımoz tabıǵı kórinis bolýy múmkin. Mysaly, 4 jasqa deıingi uldarda ádette, kúpekti ysyrý qıyn. Jas adamdarda, erlerde fımoz kóbinese kúpektiń qabynýyna (balanıt) nemese qant dıabeti sekildi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolady.\r\n\r\nParafımoz kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, ony qysqanda paıda bolady. Kúpek óziniń bastapqy jaǵdaıyna qaıtpaıdy jáne penıstiń ushyn jappaıdy. Bul isinýdiń, aýyrsynýdyń, penıstiń ushyna qan kelýiniń shektelýine aparýy múmkin. Eger kúpek óziniń tabıǵı ornalasý jaǵdaıyna qaıtpasa, kúrdeli asqynýlar paıda bolýy múmkin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"96\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvtik júıesi\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nFımoz, ádette, aýyrsynýsyz ótedi. Degenmen, kúpektiń tarylýynda nesep shyǵarý nemese jynystyq qyzmette qıyndyqtar paıda bolýy múmkin. Sonymen qatar, fımoz kezinde erlerge kúpektiń astyndaǵy terini tazalaý qıynǵa túsedi, bul ınfektsııalardyń paıda bolýyna yqpal etedi.\r\n\r\nParafımoz kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń aýyrsynyp, isinýimen sıpattalady. Penıstiń ushyna qan kelýiniń aýyr tejelýi týraly kúńgirt-kúlgin túsine qarap aıtýǵa bolady, bul ádette, shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq qaraý kezinde fımozdy jáne parafımozdy anyqtaı alady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aýrýdyń kútiletin uzaqtyǵy__\r\n\r\nFımoz kishkentaı balalarda ózdiginshe ótedi, eresekterde fımoz operatsııa jasalǵanǵa deıin nemese ınfektsııa emdelgenge deıin jazylmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJeke gıgıenany muqııat qadaǵalaý arqyly fımozdyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin shomylý kezinde kúpekti tolyǵymen ysyryp, astyndaǵy terini muqııat tazartý qajet.  \r\n\r\nKúpektiń jynystyq músheden tys ysyrylýynda árdaıym muqııat túrde bastapqy ornalasý jaǵdaıyna qaıtaryp otyrsańyz, parafımozdyń aldyn alýǵa bolady. Parafımoz paıda bolýynda, onyń qaıtalanbaýy úshin naýqastarǵa súndetke otyrǵyzylý usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nFımozdyń sımptomsyz ótýi emdeýdi qajet etpeıdi. Bul ásirese, balalar úshin durys. Eger uldarda fımoz ótpeıtin bolsa, nemese nesep shyǵarýǵa / gıgıenaǵa qatysty máseleler paıda bolsa, gıdrokortızon sekildi emdeıtin jaqpa maılardy qoldaný tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nJasóspirimder men erlerde aýrýdyń aldyn alý úshin jeke gıgıenany qadaǵalaý jáne ınfektsııalardy ýaqytyly emdeý jetkilikti bolýy múmkin. Qalǵan jaǵdaılarda, turaqty sımptomdardyń bolýynda da túzetý operatsııasyn (súndetke otyrǵyzý) jasaý qajet.\r\n\r\nEger parafımoz kezinde kúpek jynystyq músheden tys ysyrylatyn bolsa, ony qysatyn bolsa, tótenshe jaǵdaı oryn alady, bul kezde shuǵyl medıtsınalyq járdem qajet. Dáriger  shuǵyl túrde kúpekti kesýi nemese súndetke otyrǵyzýdy ótkizýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan mamanǵa kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Kúpekti bastapqy ornalasý jaǵdaıyna ákelýde nemese kúpektiń astyndaǵy terini tazartýda qıyndyq paıda bolady\r\n* Kúpektiń astynda qabyný paıda bolǵan.\r\n* Kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, qalypty jaǵdaıyna qaıtyp kelmeıdi.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen erlerde fımoz kúrdeli máselege aınalmaıdy, emdeýdi qajet etpeıdi. Degenmen, jaǵdaı ózdiginshe ońalmaıdy.\r\n\r\nJoǵaryda atalǵandaı, keıde parafımoz shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi. Eger shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginbeseńiz, jynystyq músheniń ushynyń qaıtymsyz zaqymdanýy oryn alýy múmkin. ','student_k',122,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Fobııalar (qorqynyshtar)','','','qz','s','',0,'',1721,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531989480,1563525480,1531989604,'Fobııalar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń bir túri (http://www.zdrav.kz/node/9420). Bul bir nárseden (shynaıy qaýipsiz) qatty negizsiz (ırratsıonaldyq) qorqý. \r\n\r\nTelimdi fobııalardyń túrleri kóp. Akrofobııa – bıiktikten qorqý. Agorafobııa – qoǵamdyq jerlerden qorqý, klaýstrofobııa – jabyq keńistikten qorqý. Eger mazasyz jáne qoǵamdaǵy kúndelikti qatynasta asa uıalshaq bolsańyz, áleýmettik fobııa bolýy múmkin. Fobııanyń basqa da taralǵan túrleri týnneldermen, keń jolda kólikte júrýmen, sýmen, ushýmen, janýarlarmen jáne qanmen baılanysty.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nFobııalar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń bir túri (http://www.zdrav.kz/node/9420). Bul bir nárseden (shynaıy qaýipsiz) qatty negizsiz (ırratsıonaldyq) qorqý. \r\n\r\nTelimdi fobııalardyń túrleri kóp. Akrofobııa – bıiktikten qorqý. Agorafobııa – qoǵamdyq jerlerden qorqý, klaýstrofobııa – jabyq keńistikten qorqý. Eger mazasyz jáne qoǵamdaǵy kúndelikti qatynasta asa uıalshaq bolsańyz, áleýmettik fobııa bolýy múmkin. Fobııanyń basqa da taralǵan túrleri týnneldermen, keń jolda kólikte júrýmen, sýmen, ushýmen, janýarlarmen jáne qanmen baılanysty.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nFobııasy bar adamdar qorqatyn nársesinen alshaq bolýǵa tyrysady. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda olar kelesige ushyraıdy:\r\n\r\n·         Qatty úreılený, qorqý\r\n\r\n·         Júrektiń jıi soǵýy\r\n\r\n·         Entigý\r\n\r\n·         Dirildeý  \r\n\r\n·         Sol jerden tez ketkisi kelý.\r\n\r\nFobııalar ádette, balalyq nemese jasóspirimdik shaqta paıda bolady, jáne eresek jasta jalǵasady. Fobııalardyń paıda bolý sebebi ádette, belgili bolady, biraq, keıde olar tuqym qýalaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý adamdardyń kópshiligine fobııalarmen kúresýge kómektesedi. Ádette, emdeýge dárilik preparattardy, psıhologııalyq emdeýdi qoldanady.\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/phobias.html\r\n\r\n                     \r\n__Aýdarmashy__: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Follıkýlıt','','','qz','s','',0,'',1059,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531989900,1563525900,1531990046,'Follıkýlıt – bul teri astynda ornalasqan shaǵyn qaltashalar - follıkýldardyń ınfektsııasy nemese qabynýy, folıkýldarda shash túzilip, ósedi.  Follıkýlıt deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, biraq, ol shash túbinde, kıimniń denege úıkeletin tustarynda – mysaly, qolda, bóksede jıi bolady.','__Follıkýlıt__ – bul teri astynda ornalasqan shaǵyn qaltashalar - follıkýldardyń ınfektsııasy nemese qabynýy, folıkýldarda shash túzilip, ósedi.  Follıkýlıt deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, biraq, ol shash túbinde, kıimniń denege úıkeletin tustarynda – mysaly, qolda, bóksede jıi bolady. \r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"97\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"98\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\nFollıkýlıttiń jıi sebebi – bakterıaldyq ınfektsııa, biraq, zeńdik ınfektsııadan da týyndaýy múmkin.\r\n\r\nFollıkýlıt shashtyń bir nemese birneshe shýmaǵynyń mańynda nemese túbinde qyzarǵan, aýyrsynatyn aýmaq túrinde bastalady. Odan keıin bul bólik teridegi irińdi tómpeshikke (pýstýla) aınalady, ol keıde qyshyp, kúıdiretin sezim beredi. Pýstýlany ashqanda  iriń jáne/nemese qan shyǵýy múmkin.\r\n\r\nInfektsııalyq  follıkýlıttiń teriniń betine jaqyn ornalasatyn jeńil jaǵdaılar ádette, ózdiginshe, shamamen 2 aptadan keıin jazylady. Tereń jáne kúrdeli ınfektsııalyq  follıkýlıtte ádette, ishetin antıbıotıkter men zeńge qarsy preparattar jaqsy kómektesedi.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Fýrýnkýl (shıqan)','','','qz','s','',0,'',6782,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531990140,1563526140,1531990585,'Fýrýnkýl – shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinderdiń iriń tektes bakterııalardan týyndaıtyn jiti irińdi-nekrozdy qabynýy.\r\n\r\nShash follıkýly — shashtyń tamyry, ony qorshaıtyn tamyrtúbimen birge. Shash follıkýlynyń túbinde ony aınala ornalasatyn sezimtal nerv talshyqtary bolady. shashqa qol tıgizý nerv jalǵamdaryna áser etedi, osydan adam qol tıgizýdi sezinedi. Maı bezderi de ár shash folıkýlymen baılanysty, olar shash pen ony qorshaıtyn teriniń jaqsy jaǵdaıyn qoldaý úshin maı bóledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nFýrýnkýl – shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinderdiń iriń tektes bakterııalardan týyndaıtyn jiti irińdi-nekrozdy qabynýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"99\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nShash follıkýly — shashtyń tamyry, ony qorshaıtyn tamyrtúbimen birge. Shash follıkýlynyń túbinde ony aınala ornalasatyn sezimtal nerv talshyqtary bolady. shashqa qol tıgizý nerv jalǵamdaryna áser etedi, osydan adam qol tıgizýdi sezinedi. Maı bezderi de ár shash folıkýlymen baılanysty, olar shash pen ony qorshaıtyn teriniń jaqsy jaǵdaıyn qoldaý úshin maı bóledi.\r\n\r\nUqsas aýrýlar:\r\n\r\n• follıkýlıt (shash folıkýlynyń ortańǵy jáne joǵarǵy bólimderiniń betkeri qabynýy, bul qyzarǵan túıindermen (papýla) jáne irińdi tómpeshikterimen;\r\n\r\n• karbýnkýl (birneshe qatar ornalasqan shash folıkýldarynyń jiti irińdi-nekrozdy qabynýy, teride jáne teri astylyq maı talshyǵynda nekroz (tirshiligi joıylǵan tin) oshaǵyn túzýmen.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nFýrýnkýl – keń taralǵan teri máselesi. Kópshilik jaǵdaıda fýrýnkýldar altyn tústi stafılokokk (Staphylococcus aureus) bakterııasynan týyndaıdy. Fýrýnkýldardyń paıda bolýyn teri betinde mekendeıtin bakterııalar nemese zeńderdiń basqa túrleri de týyndatýy múmkin. Shash folıkýldarynyń zaqymdanýy ınfektsııaǵa olardyń arasynda ornalasqan folıkýl men tinderge tereń enýge múmkindik beredi.\r\n\r\nFýrýnkýldar deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, sebebi, adamnyń búkil terisi shash folıkýldarynan turady. Kóbinese, fýrýnkýldar bette, moıynda, qoltyq astynda, bóksede paıda bolady. Olar kóp nemese jalǵyz kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nFýrýnkýl ádette, teri betinde kóterilip turatyn shaǵyn qyzyl-qyzǵylt túıin túrinde paıda bolady. Ýaqyt óte zaqymdanǵan aýmaq ulǵaıady, suıyqtyqqa tolady. Fýrýnkýlda iriń men tirshiligi joıylǵan tinderdiń tolýy birtindep kúsheıetin aýyrsyný sezimin týyndatady. 3-4-shi kúni túıinniń ortasynda jumsarý paıda bolyp, iriń bólimen jarylady.\r\n\r\nAýyrsyný sezimi ádette, fýrýnkýldyń ishindegisi syrtqa shyqqanda ótedi. Jarylǵan jerde jasyl tústi nekrozdy tin - fýrýnkýldyń ózegi kórinedi.\r\n\r\nFýrýnkýldyń negizgi sımptomdary:\r\n\r\n·         Burshaq kólemdi dóńgelek túzilis (túıin), keıde ústel tennısi dobynyń ólshemine jetedi.\r\n\r\n·         Fýrýnkýldyń ortasy aq nemese sary tústi\r\n\r\n·         Isinýdiń ósýiniń tez qarqyny\r\n\r\n·         Isiný irińdeıdi, aǵady nemese qabyqtanady\r\n\r\n·         Teriniń basqa bólikterine taralýy, nemese basqa fýrýnkýldarmen qosylady.\r\n\r\nQosymsha sımptomdary:\r\n\r\n·         Jalpy álsizdik\r\n\r\n·         Sharshaý\r\n\r\n·         Dene temperatýrasynyń artýy\r\n\r\n·         Fýrýnkýl tusyndaǵy qyshý\r\n\r\n·         Fýrýnkýl mańyndaǵy teriniń qyzarýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nÁdette, dáriger fýrýnkýldy syrtqy túrinen biledi. Keıde maman fýrýnkýl tinin bakterııalyq ósindisin zerthanalyq taldaýúshin alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nFýrýnkýldy úı jaǵdaıynda syqpańyz, bul ınfektsııany ýshyqtyrady.\r\n\r\nFýrýnkýldar qyshýdan jáne azdaǵan aýrsyný seziminen keıin ózdiginshe ótýi múmkin. Kóbinese, aýyrsyný sezimi kúsheıedi, sebebi, ýaqyt óte fýrýnkýlda iriń men tirshiligi joıylǵan tinder tolady.\r\n\r\nBiraq, ádette,  fýrýnkýldy dáriger jarýy qajet, jarany irińnen arshý úshin. Ádette, jazylý úrdisi 2 aptaǵa sozylady. Jazylý úrdisin údetý úshin kúnine birneshe ret fýrýnkýlǵa jyly ylǵal kompress qoıýǵa bolady, teri qalpyna kelgenge deıin.\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý fýrýnkýl tereń jáne/nemese úlken bolǵanda qajet bolady.\r\n\r\nFýrýnkýl aýmaǵy taza bolyp qalýy mańyzdy, sondyqtan:\r\n\r\n·         Fýrýnkýlǵa qoıylatyn tańǵyshtardy jıi aýystyrý qajet\r\n\r\n·         Fýrýnkýldy ustaǵannan keıin qoldy muqııat jýý qajet\r\n\r\n·         Bóten adamnyń súlgisin, tósek jabyndysyn qoldanbańyz. Kıimdi, tósek jabyndasyn, súlgi, tósek jaımasyn jáne basqa teriniń zaqymdanǵan bóligi janasqan matalardy jıi jýyńyz.\r\n\r\n·         Fýrýnkýlǵa qoıylatyn tańǵyshtardy bólek shelekke tastańyz, qoldanǵan tańǵyshty basqa zattarǵa tıgizbeńiz.\r\n\r\nAntıbakterıaldyq tazalyq quraldary  fýrýnkýl paıda bolǵannan keıin kómektespeıdi.\r\n\r\nEger fýrýnkýl úlken nemese qaıtalanatyn bolsa dáriger antıbıotıkterdi tabletka nemese ınektsııa túrinde taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nKeıbir adamdarda teriniń qaıtalanatyn ınfektsııasy baıqalady jáne uzaq ýaqyt boıy fýrýnkýldan arylýy qıynǵa túsedi.\r\n\r\nNaýqastyń qulaq kanalynda nemese murnynda ornalasqan fýrýnkýldar kúshti aýyrsynýdy týyndatady. Murynda paıda bolǵan fýrýnkýldar dárigerdiń baqylaýynda bolýy qajet.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·         Fýrýnkýlez (fýrýnkýldardyń kóp shyǵýy)\r\n\r\n·         Karbýnkýlez (birneshe qatar ornalasqan shash folıkýldarynyń jiti irińdi-nekrozdy qabynýy, teride jáne teri astylyq maı talshyǵynda nekroz (tirshiligi joıylǵan tin) oshaǵyn túzýmen)\r\n\r\n·         Lımfangıt (lımfa tamyrlarynyń qabynýy)\r\n\r\n·         Lımfadenıt (lımfa túıinderiniń qabynýy)\r\n\r\n·         Tromboflebıt (kóktamyr qabyrǵasynyń qabynýy, tromb túzilýimen)\r\n\r\n·         Flegmona (tinniń jiti qabynýy, aıqyn shekarasyz)\r\n\r\n·         Teriniń, julynnyń, mıdyń, búırektiń nemese basqa aǵzalardyń  abstsesi, (irińdi qorjyndy qýys túzilýimen)\r\n\r\n·         Mıdyń jáne julynnyń ınfektsııasy.\r\n\r\n·         Endokardıt (júrektiń ishki qabyǵynyń qabynýy)\r\n\r\n·         Osteomıelıt (súıektiń jáne súıek kemiginiń qabynýy)\r\n\r\n·         Sepsıs (aýyr ınfektsııalyq aýrý, qanǵa bakterııa túsýinen týyndaıdy)\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger fýrýnkýl:\r\n\r\n·         Bette nemese omyrtqada paıda bolsa;\r\n\r\n·         Qaıtadan shyqsa;\r\n\r\n·         Aýyrsyný sezimin beredi;\r\n\r\n·         Aptadan artyq ótpeıdi;\r\n\r\n·         Temperatýramen, qandy bólinispen, irińniń kóp mólsherimen qosarlanady, aýyr ınfektsııanyń basqa belgileri bar.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKelesi áreketter ınfektsııanyń taralýynan tosqaýyl bolady:\r\n\r\n·         Antıbakterıaldyq sabyn\r\n\r\n·         Antıseptıkalyq gıgıena quraly\r\n\r\nGıgıena erejelerin qadaǵalaý.\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001474.htm\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Ekaterına Shýmareva,HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gıdrotsele','','','qz','s','',0,'',3506,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531990860,1563526860,1531991254,'Gıdrotsele – bul umanyń qýysynda suıyqtyq jınalýy\r\n\r\nGıdrotsele jańa týǵan sábılerde jıi kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGıdrotsele – bul umanyń qýysynda suıyqtyq jınalýy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGıdrotsele jańa týǵan sábılerde jıi kezdesedi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"96\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvtik júıesine jynystyq múshe, uma, uryqtyq tútikter jáne qýyq asty bezi jatady.\r\n\r\nSábıdiń ananyń qursaǵynda damýy kezinde atalyq bezder uryqtyń ish qýysynan tútik arqyly umaǵa túsedi. Osy tútik jabylmasa, gıdrotsele paıda bolady. Ol arqyly suıyqtyq ish qýysynan umaǵa aǵady. Bul onyń isinýine aparady.\r\n\r\nKóbinese, gıdrotsele týǵannan keıin birneshe aıdan keıin ótedi. Keıde aýrý shaptyń jaryǵymen qosa paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, gıdrotsele kelesilermen baılanysty bolýy múmkin:  \r\n\r\n* Atalyq bezdiń mańynda qalypty suıyqtyqtyń jınalýymen. Bul organızmde suıyqtyqtyń irkilýinde paıda bolýy múmkin. Gıdrotseleniń mundaı túri egde jastaǵy erlerde jıi kezdesedi.\r\n* Atalyq bezdiń nemese onyń qosalqylarynyń qabynýymen nemese jaraqatymen.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi sımptomy – atalyq bezderdiń aýyrsynbaı isinýi, olar sýly shar sekildi kórinedi. Gıdrotsele birjaqty nemese ekijaqty da bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserý júrgizgende, isingen, biraq, basqanda aýyrmaıtyn umany baıqaıdy. Kópshilik jaǵdaıda suıyqtyq jınalýyna baılanysty dárigerdiń atalyq bezdi basyp baıqaýyna múmkindik bolmaıdy. Umanyń suıyqtyqqa toly ólshemi ishti nemese umany basqanda úlkeıip, azaıýy múmkin.  Eger osy kezde umanyń ólshemi ózgeretin bolsa, bul shaptyń jaryǵy bolýy múmkin.\r\n\r\nGıdrotseleni isinge aýmaqqa fonardyń jaryǵyn túsirip jeńil anyqtaýǵa bolady. Eger uma móldir suıyqtyqqa toly bolsa, ol jaryqty ótkizedi. Aýrýdyń dıagnozyn naqtylaý úshin ÝDT (ÝZI) jasaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda gıdrotsele –qaýipsiz. Ol tek ınfektsııa qosarlansa nemese jaısyzdyq paıda bolsa ǵana emdeledi. Shaptyń jaryǵy kezindegi gıdrotseleni tezirek operatıvtik jolmen emdeý qajet. Eger aýrý birneshe aıdan keıin ótpese, hırýrgııalyq emdeý qajet bolýy múmkin.  Máseleni joıý úshin gıdrotseleektomııa (umanyń qabyqshasyn alyp tastaý) atty operatsııa jasalady. Drenaj jasaý tıimsiz, sebebi, suıyqtyq qaıtadan jınalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGıdrotsele balalarda hırýrgııalyq aralasýdy qajet etpeıdi. Eresekterde gıdrotsele ózdiginshe ótpeıdi. Qajet bolsa, jaqsy boljamdy jáne qarapaıym operatsııa jasalady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nOperatıvtik aralasý kezinde kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Trombylardyń (qan uıyndylarynyń) paıda bolýy\r\n* Infektsııalar\r\n* Umanyń jaraqaty\r\n \r\n{aname }\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nGıdrotsele sımptomy bolsa, dárigerge kóriný qajet. Bul atalyq bezderdiń isinýin týyndatatyn basqa aýrýlardy eskerý úshin qajet.\r\n\r\nUmadaǵy nemese atalyq bezdegi aýyrsyný shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Eger Sizde aýyrsyný bolsa jáne umanyń ólshemi ulǵaısa, atalyq bezdi joǵaltýdy boldyrmas úshin, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nAtalyq bezdiń shemeni. ','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gıpertıreoz','','','qz','s','',0,'',5546,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532312400,1563848400,1532313080,'Gıpertıreoz – qalqansha bez gormondarynyń shamadan tys kóp óndirilýimen sıpattalatyn aýrý. Bul aýrýdy, sondaı-aq, qalqansha bezdiń gıperfýnktsııasy dep te ataıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGıpertıreoz – qalqansha bez gormondarynyń shamadan tys kóp óndirilýimen sıpattalatyn aýrý. Bul aýrýdy, sondaı-aq, qalqansha bezdiń gıperfýnktsııasy dep te ataıdy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQalqansha bez endokrındik júıeniń mańyzdy aǵzasy. Ol moıynnyń aldyńǵy betinde, buǵanalardyń qosylǵan jerinen sál joǵaryda ornalasqan. Bez organızmniń ár jasýshasynyń energııasyn  qoldaný úrdisin retteıtin gormondardy óndiredi. Bul úrdis metabolızm atalady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"100\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qalqansha bez – endokrındik (gormondyq) júıeniń bóligi – organızmdegi metabolızmdi retteýde úlken rol atqarady.\'\'  \r\n\r\nGıpertıreozdyń paıda bolý sebebi kelesideı:\r\n\r\n* Taǵamǵa quramynda ıodtyń mólsheri kóp ónimderdi tutyný\r\n* Greıvs aýrýy (gıpertıreozdyń jıi kezdesetin sebebi)\r\n* Qalqansha bezdiń vırýstyq ınfektsııalarda, keıbir dárilik preparattardy qabyldaýda nemese júktilik kezinde qabynýynyń paıda bolýy (tıreoıdıt)\r\n* Qalqansha bezdiń nemese gıpofızdiń qatersiz isigi\r\n* Atalyq nemese analyq bezderdiń keıbir isikteri\r\n* Qalqansha bez gormondarynyń úlken mólsherin qabyldaý\r\n* Iod quramdas kontrasttyq zattekti qoldanýmen kórnekilik anyqtaý ádisterin júrgizý\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń asa jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Zeıindi shoǵyrlandyrýdaǵy qıyndyqtar\r\n* Sharshaý  \r\n* Ishektiń qımylynyń kúsheıýi\r\n* Zob (qalqansha bezdiń kórinetin ulǵaıýy) nemese qalqansha bezdiń túıinderi\r\n* Qoldyń dirili\r\n* Kúnniń ystyǵyn kótere almaý\r\n* Tábettiń joǵary bolýy\r\n* Tersheńdik\r\n* Áıelderde etekkir aınalymynyń buzylysy\r\n* Ashýshańdyq\r\n* Mazasyzdyq  \r\n* Uıqydaǵy máseleler\r\n* Salmaq joǵaltý (keıbir jaǵdaıda salmaqtyń  artýy bolady)\r\n\r\nOsy aýrý kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* Erlerde emshek beziniń ulǵaıýy\r\n* Teriniń jabysqaqtyǵy\r\n* Dıareıa (ish ótýi)\r\n* Shashtyń túsýi\r\n* Joǵary arterıaldyq qysym\r\n* Kózdiń qyshýy nemese titirkenýi\r\n* Teriniń qyshýy\r\n* Áıelderde etekkir aınalymynyń bolmaýy nemese buzylysy\r\n* Júrek aınýy nemese qusý\r\n* Kózdiń uıasynan dóńestenip shyǵyp turýy (ekzoftalm)\r\n* Júrek soǵýynyń jıileý nemese júrek yrǵaǵynyń buzylysy \r\n* Teriniń qyzarýy\r\n* Jambas pen ıyqtyń bulshyq etteriniń álsizdigi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, ol kezde anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Sıstolııalyq arterıaldyq qysymnyń artýy\r\n* Júrek  yrǵaǵynyń buzylysy \r\n* Qoldyń dirildeýi\r\n* Kózdiń mańaıynyń qabynýy nemese titirkenýi\r\n\r\nQalqansha  bez gormondarynyń deńgeıin zertteý úshin taǵaıyndalatyn qan taldaýlary: \r\n\r\nTTG, T3 jáne T4.\r\n\r\nSondaı-aq, kelesilerdi anyqtaý úshin taldaýlar taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Holesterın deńgeıi\r\n* Glıýkoza\r\n* Radıoaktıvti  ıodtyń jutylýy\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń baǵyty sımptomdardyń sebebi men aýyrlyǵyna baılanysty. Gıpertıreoz ádette, kelesi birneshe ádistemelerdiń kómegimen emdeledi:\r\n\r\n* Antıtıreoıdtyq dárilik preparattar\r\n* Qalqansha  bezdiń tinin buzý jáne gormondardyń artyq óndirilýin toqtatý úshin radıoaktıvtik  ıod\r\n\r\n·         Qalqansha  bezdi alyp tastaý úshin hırýrgııalyq operatsııa\r\n\r\nEger qalqansha bez hırýrgııalyq jolmen alynyp tastalatyn bolsa, naýqas ómir boıy qalqansha bezdiń preparattarmen almastyrý emdeýin qabyldaýy tıis.\r\n\r\nTamyrdyń soǵýynyń jıileýi, tersheńdik jáne mazasyzdyq sezimi sekildi sımptomdardy emdeý úshin  beta-tejeý tobynyń preparattary taǵaıyndalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGıpertıreoz emdeýge keledi. Keıbir jaǵdaılarda emdeýsiz de ótedi.\r\n\r\nGreıvs aýrýy saldarynan bolǵan gıpertıreoz ádette, birtindep kúsheıedi. Onyń kóptegen asqynýlary bar, olardyń keıbiri kúrdeli jáne ómirdiń sapasyna áser etýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__ \r\n\r\nKrız – ınfektsııaǵa nemese kúızeliske baılanysty gıpertıreoz sımptomdarynyń kúrt nasharlaýy. Bul kezde qyzba, nazar qoıýdyń tómendeýi jáne ishtiń aýyrsynýy baıqalady. Naýqastar aýrýhanada emdelýi tıis.\r\n\r\nAýrýdyń basqa asqynýyna jatatyndar:\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi, arıtmııa nemese júrek jetkiliksizdigi sekildi aýrýlar \r\n* Osteoporoz\r\n\r\n Hırýrgııalyq aralasýǵa baılanysty asqynýǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Moıyndaǵy tyrtyq\r\n* Daýys baılamdarynyń zaqymdanýyna saı qarlyǵý\r\n* Qalqanserik bezderdiń (qalqansha bezdiń qasynda ornalasqan) zaqymdanýyna saı qandaǵy kaltsııdiń tómen deńgeıi\r\n* Gıpotıreoz (qalqansha bezdiń gıpofýnktsııasy)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nGıpertıreozdyń sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet. Kelesi sımptomdar bolsa, «103» telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz:\r\n\r\n* Estiń buzylysy\r\n* Bas aınalýy\r\n* Júrek soǵýynyń jıileýi nemese udaıy soqpaýy\r\n\r\nGıpertıreozdy emdeýde qalqansha  bez gıpofýnktsııasynyń sımptomdary paıda bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Depressııa\r\n* Minez-qulyqtyq jáne denelik baıaýlyq\r\n* Salmaq qosý\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nTıreotoksıkoz.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000356.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy__: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa__:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Glaýkoma','','','qz','s','',0,'',7451,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532313120,1563849120,1532315203,'Glaýkoma – uzaq ýaqyt boıy kóz ishilik qysymnyń artýy esebinen kórý nervisiniń zaqymdanýynan oryn alady. Glaýkoma tuqym qýalaý boıynsha berilýi múmkin, biraq, uzaq ýaqyt boıy bilinbeýi múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Nelikten glaýkomanyń aldynda kóz ishilik qysym artady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Glaýkomanyń qandaı túrleri bar?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Glaýkoma kóbinese, kimde bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGlaýkoma – uzaq ýaqyt boıy kóz ishilik qysymnyń artýy esebinen kórý nervisiniń zaqymdanýynan oryn alady. Glaýkoma tuqym qýalaý boıynsha berilýi múmkin, biraq, uzaq ýaqyt boıy bilinbeýi múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"101\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kóz ishilik qysymnyń artýy kórý nervisiniń qysylýyn týyndatady, bul kórýdi joǵaltýǵa aparady.\'\'\r\n\r\nKóz ishilik qysymnyń artýy mıǵa beıneni berýdi júzege asyratyn kórý nervisin zaqymdaıdy. Emdeý bolmaǵan jaǵdaıda birneshe jyl ishinde glaýkoma kórýdi tolyǵymen joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nKóptegen adamdarda glaýkoma bastapqy kezeńinde sımpotomsyz ótetindikten, ýaqytyly anyqtaý jáne emdeý qajet. Mysaly kóz ishilik qysymnyń artýy kezinde aýyrsyný sezimi bolmaýy múmkin. Sondyqtan, kórýdi tolyǵymen joǵaltýdyń aldyn alý úshin udaıy okýlıst-dárigerge kórinip turý mańyzdy.\r\n\r\n40 jastan asqan nemese tuqym qýalaýy arqyly glaýkomadan zardap shegetin adamdar ár 1-2 jyl saıyn okýlıst-dárigerden tereń tekserýden ótýi qajet. Eger qant dıabeti, tuqym qýalaıtyn glaýkoma, nemese kózdiń basqa aýrýlarynyń damý yqtımaldyǵy sekildi densaýlyqtyń máseleleri bolsa, okýlıst-dárigerge kóriný jıirek bolýy qajet.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Nelikten glaýkomanyń aldynda kóz ishilik qysym artady?__\r\n\r\nGlaýkoma kóz ishilik qysymnyń artýynda damıdy. Bul kózdiń aldyńǵy kamerasynda kóz ishilik suıyqtyqtyń aınalymy buzylǵanda oryn alady.\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda, «kózdiń ylǵaly» atalatyn suıyqtyq shlemdik kanal arqyly kózdiń aldyńǵy kamerasynan aǵyp shyǵady. Eger bul kanal jabylyp qalsa, suıyqtyq jınaqtalyp, glaýkoma damıdy. Kanaldyń jabylýynyń aıqyn sebebi belgisiz, medıtsına qyzmetkerleri bul tuqym qýalaý saldarynan bolady dep sanaıdy.\r\n\r\nGlaýkomanyń damıtyn sırek sebepteri: kózdiń tikeleı nemese hımııalyq zaqymdanýy, kózdiń aýyr ınfektsııalary, kózdiń qantamyrynyń bitelýi, kózdiń qabyný aýrýlary, keıde kózdiń basqa aýrýlaryn emdeý úshin kózge jasalatyn operatsııalar. Ádette, glaýkoma eki kózdi de zaqymdaıdy, biraq, zaqymdaý dárejesi ár túrli bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Glaýkomanyń qandaı túrleri bar?__\r\n\r\nGlaýkomanyń eki negizgi túri bar:\r\n\r\n1. ashyq buryshty glaýkoma (keń buryshty glaýkoma) – bul keń taralǵan túri. Tekserip qaraǵanda kózdiń qurylysy ózgermegen, biraq, kóz ishilik suıyqtyq kózdiń trabekýlıarlyq júıesi atalatyn kanaldary arqyly tıisti túrde aǵyp shyqpaıdy.\r\n\r\n2. jabyq buryshty glaýkoma. Jiti nemese sozylmaly jabyq buryshty nemese tar buryshty glaýkoma dep te atalady. Glaýkomanyń bul túri keń taralmaǵan, biraq, kóz ishilik qysym kúrt kóterilgende paıda bolýy múmkin. Nurly qabyq pen móldir qabyqtyń arasyndaǵy (suıyqtyqtyń aǵatyn tútikteri ornalasqan jerde) burysh kishireıgende drenajdyq qyzmet buzylady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Glaýkoma kóbinese, kimde bolady?__\r\n\r\nGlaýkoma kóbinese, 40 jastan asqan adamdarda damıdy, biraq, jas kezde de, tipti, jas sábılerde de bolýy múmkin.\r\n\r\nGlaýkoma damý qaýpi aratady, eger sizde:\r\n\r\n* Jasyńyz 40-tan asqan bolsa\r\n* Tuqym qýalaý beıimdiligi bolsa\r\n* Kórý nashar bolsa\r\n* Qant dıabeti bolsa\r\n\r\nSondaı-aq, gormonaldyq dárilik preparattardy qabyldaıtyn bolsańyz, mysaly, prednızolondy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKeıbir adamdarda glaýkoma sımptomsyz ótedi. Birinshi jáne jıi sımptomy – shetkeri kórýdi joǵaltý, ol uzaq ýaqyt boıy baıqalmaıdy. Glaýkomany erte kezeńinde anyqtaý úshin okýlıst-dárigerde jylyna 1 nemese 2 ret tekserýde bolý qajet. Keıde kóz ishilik qysym joǵary kórsetkishterine deıin artýy múmkin. Bul jaǵdaıda kózde kenetten aýyrsyný paıda bolyp, kórý buldyraıdy jáne jaryq kóziniń mańynda túrli tústi sheńberler kórinedi.\r\n\r\nTómende keltirilgen sımptomdardyń qandaı da biri paıda bolsa, medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n\r\n•        jaryq kóziniń mańynda túrli-tústi sheńberlerdiń kórinýi\r\n\r\n•        kórýdi joǵaltý\r\n\r\n•        kózdiń qyzarýy\r\n\r\n•        kórýdiń buldyraýy (ásirese, sábılerde)\r\n\r\n•        júrek aınýy nemese qusý\r\n\r\n•        kóz aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n•        kórý aýmaǵynyń tarylýy\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nGlaýkomany anyqtaý úshin okýlıst-dáriger kózdi muqııat tekserýi qajet. Kózdi tekserý glaýkoma kezinde zaqymdanatyn kórý nervisin zertteýge baǵyttalady. Kórý nervisiniń beınesi ózgeristerdi jáne glaýkomanyń asqynýyn anyqtaýǵa kómektesedi. Kóz ishilik qysymdy anyqtaýǵa arnalǵan tonometrııa jáne shetkeri kórýdi anyqtaý úshin kórý aýmaǵyn zertteý sekildi medıtsınalyq sharalar júrgiziledi. Glaýkoma kezindegi tekserýler aýyrsyný bermeıdi jáne tez ýaqytta oryndalady. \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nGlaýkomany emdeýge kóz tamshylary, lazerlik nemese mıkrohırýrgııa jatady.\r\n\r\n• Glaýkoma kezindegi kóz tamshylary. Olar kózdiń kamerasyndaǵy suıyqtyqtyń paıda bolýyn azaıtady jáne onyń aǵyp shyǵýyn jaqsartady. Janama áserleri: allergııa, kózdiń qyzarýy, qysqa ýaqyttyq kúıdirý sezimi, kórýdiń buldyraýy jáne kózdiń titirkenýi. Glaýkoma kezinde keıbir dárilik preparattar júrektiń jáne ókpeniń jumysyna áser etýi múmkin. Basqa qabyldaıtyn dáriler nemese allergııalyq serpin týraly dárigerge mindetti túrde habarlaý qajet.\r\n\r\n• Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııa. Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııa ashyq buryshtyq glaýkomada suıyqtyqtyń aǵyp shyǵýyn jaqsartady nemese jabyq buryshty glaýkomada suıyqtyqtyń bitelýin joıady. Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııanyń túrlerine jatatyndar: trabekýloplastıka, bul kezde lazerdiń kómegimen drenaj jasalatyn aýmaqtyń trabekýlıarlyq júıesi ashylady; nurly qabyqtyń bóligi alynyp tastalady, nátıjesinde, kishkene oıyq sańylaý paıda bolady, ol arqyly suıyqtyq erkin aǵatyn bolady; tsıklofotokoagýlıatsııa, bul kezde lazer sáýlesimen kózdiń ortańǵy qabattary óńdeledi, osylaısha suıyqtyqtyń óndirilýi azaıady.\r\n\r\n• glaýkoma kezindegi mıkrohırýrgııa. Trabekýlotomııa atalatyn operatsııada suıyqtyq aǵyp shyǵýy úshin jańa kanal jasalady, osylaısha, glaýkomaǵa aparatyn kóz ishilik qysym azaıady. Keıbir jaǵdaıda qaıtadan operatsııalyq aralasý qajet bolady. Glaýkoma kezindegi mıkrohırýrgııanyń basqa asqynýlary: ýaqytsha nemese udaıy kórýdi joǵaltý, sondaı-aq, qan ketýi nemese ınfektsııalar.\r\n\r\nAshyq buryshtyq glaýkomany biriktirilgen emdeý – kóz tamshylary, lazerlik trabekýloplastıka jáne mıkrohırýrgııa. Ádette, glaýkomany bastapqy kezeńinde emdeý – medıkamentozdyq túrde, biraq, bastapqy kezeńinde lazerlik hırýrgııany nemese mıkrohırýrgııany qoldanýdyń paıdasy týraly dáleldemeler bar.\r\n\r\nSábılerdiń nemese ishten týa bitken glaýkoma bul aýrýdyń týǵan kezde anyqtalýyn bildiredi. Bul jaǵdaılarda aldymen, hırýrgııalyq aralasý qarastyrylady, sebebi, aýrýdyń sebebi – drenajdyq júıeniń durys damymaýy. \r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nGlaýkomanyń aldyn alý múmkin emes, biraq, erte anyqtaý arqyly aýrýdy baqylaýǵa alýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nGlaýkoma saldarynan kórýdi joǵaltý – qaıtymsyz jáne qalpyna kelmeıdi. Biraq, kóz ishilik qysymdy tómendetýge baǵyttalǵan sharalar kórýdi ári qaraı joǵaltýdyń aldyn alýǵa kómektesedi. Glaýkoma bar adamdar dárigerdiń taǵaıyndaýyn qadaǵalasa, udaıy tekserilip otyrsa, kóbinese, kórýdi joǵaltpaıdy.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Glossıt','','','qz','s','',0,'',4634,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532315160,1563851160,1532316445,'Glossıt – tildi isindirip jáne túsin ózgertetin, kóbinese, tildiń betin tym tegis etetin qabyný.\r\n\r\nTil dámdi sezýge, asty jutýǵa jáne shaınaýǵa kómektesedi. Sóıleý kezinde qoldanamyz. Til kóptegen bulshyq etterden turady. Tildiń joǵarǵy betinde dámdik retseptorlar bar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\nGlossıt – tildi isindirip jáne túsin ózgertetin, kóbinese, tildiń betin tym tegis etetin qabyný.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"102\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Til dámdi sezýge, asty jutýǵa jáne shaınaýǵa kómektesedi. Sóıleý kezinde qoldanamyz. Til kóptegen bulshyq etterden turady. Tildiń joǵarǵy betinde dámdik retseptorlar bar.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGlossıt kelesi sebepterden paıda bolady:\r\n\r\n* Tis pastasyna, aýyzdy shaıatyn suıyqtyqqa, tynys alýdy sergitkishke, kámpıttiń boıaǵyshyna, tis proteziniń plastıgine nemese arterıaldyq qysymnan qabyldaıtyn keıbir dárilerge allergııalyq serpin\r\n* Silemeı bólinýiniń buzylysynda aýyzdaǵy qurǵaqtyq\r\n* Bakterııalardan nemese vırýstardan týyndaıtyn ınfektsııalar  \r\n* Kúıikten, tistiń kedir-budyrlyǵynan, stomatologııalyq sharalardan keıingi zaqymdaný nemese basqa jaraqattardan keıin\r\n* Qandaǵy temirdiń (temir tapshylyǵy) nemese keıbir V toby dárýmenderiniń (mysaly, V12) tómen deńgeıi\r\n* Temekiden, alkogolden, tatymdyqtan titirkenis\r\n* Aýyz qýysynyń zeńdik ınfektsııasy.\r\n \r\n\r\nGlossıt kelesi teri aýrýlarynda paıda bolady, mysaly:\r\n\r\n* Qyzyl tegis temiretki (bóritkenmen sıpattalatyn sozylmaly qyshıtyn teri aýrýy)\r\n* Kóp túrli erıtema (ınfektsııalyq-allergııalyq sıpattaǵy aýrý, temperatýranyń kóterilýimen, dimkástanýmen bastalady, jáne biraz ýaqyt ótkennen keıin ǵana bóritken paıda bolady)\r\n* Aftozdyq oıyqjaralar (shaǵyn tereń emes oıyq jaralar, aýyzda paıda bolady jáne tamaq ishýdi, sóıleýdi qıyndatady)\r\n* Qarapaıym kúldireýik (teride jáne silemeı qabatta kúldireýdiń paıda bolýymen kórinetin aýrý, kúldireý taralyp, qosylýy múmkin)\r\n* Merez, t.b.\r\n \r\nGlossıt tuqym qýalaýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nGlossıtte sımptomdar alýan túrli, kóbinese, aýrýdyń sebebine jáne damý satysyna baılanysty bolady. Biraq, árdaıym kelesi belgileri bolady:\r\n\r\n* Tildegi birkelki emes, daqty óńez\r\n* Aýyz qýysyndaǵy túrli tereńdikti jáne aýmaqty alatyn oıyqjaralar\r\n* Túsiniń ózgerýi (jalpy nemese jergilikti daqtar túrinde)\r\n* Tildiń isinýi, onyń búıir betinde tisterdiń «iziniń» qalýy\r\n* Tildiń qozǵalǵyshtyǵynyń shektelýi\r\n* Aýyzdan ıis shyǵýy\r\n* Silemeı bólinýiniń buzylýy\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQaraý nátıjesinde dáriger (jalpy tájirıbe dárigeri, stomatolog, terapevt) tildiń nemese onyń bóliginiń isinýin anyqtaıdy, onyń betinde tildiń búrtikteriniń bolmaýy múmkin, naýqasty basqa aýrýlary jáne ómir salty týraly suraıdy, dıagnozdy anyqtaý úshin qan taldaýyn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nSyrqattyń alǵashqy belgilerinde dárigerge kóriný qajet. Ol aýrýdyń sebebin anyqtap, sáıkes emdeýdi taǵaıyndaıdy. Emdeýdiń maqsaty – qabynýdy azaıtý.\r\n\r\nMehanıkalyq jaraqat kezinde stomatologta emdelý qajet, synǵan tistiń ótkir ushy egeledi nemese protez durystalady. Aýyz qýysynyń jaqsy gıgıenasynyń mańyzy zor. Tisti muqııat tazalaý qajet, kúnine, keminde eki ret, kúnine, keminde, bir ret stomatologııalyq jipti qoldanýmen. Aýyz qýysyn antıseptıkalyq eritindilermen shaıý usynylady. Eger glossıt ınfektsııalyq sıpatta bolsa, antıbıotıkter jáne zeńge qarsy preparattar taǵaıyndalady.  Emdámdi ózgertý anemııany jáne qorektik zattekterdiń tapshylyǵyn emdeý úshin qoldanylady.  Tildiń titirkenisin azaıtý úshin titirkendirgishterden alshaq bolý qajet (mysaly, ystyq nemese ashy taǵamdy, alkogol men temekini).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nGlossıt ádette, emdeýge jaqsy kónedi, eger qabyný sebebi anyqtalyp, ýaqytyly emdeý bastalsa. Keıbir jaǵdaıda glossıt kúrdeli isinýge aparyp, tynys alý joldaryn tejeýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* tynys alý joldarynyń tejelýi\r\n* sóıleý, shaınaý nemese jutý kezindegi qıyndyqtar\r\n* jaısyzdyq\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n* glossıttiń sımptomdary 10 kúnnen artyq sozylady\r\n* tildiń kúshti isinýi\r\n* tynys alý jáne sóıleý asa qıyndaıdy.\r\n* Tynys alý joldarynyń bitelýi – tótenshe jaǵdaı, shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýyz qýysynyń jaqsy gıgıenasy (Tisti muqııat tazalaý, stomatologııalyq jipti qoldanýmen, udaıy stomatologta kásiptik tazalaý) glossıttiń aldyn alýǵa kómektesedi.   glossıt.','student_k',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gonoreıa (soz aýrýy)','','','qz','s','',0,'',7509,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532316420,1563852420,1532317266,'Gonoreıa (soz aýrýy) – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP).\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) qozdyrǵyshy - Neisseria gonorrhoeae bakterııasy. Bul aýrý jynystyq qatynastyń kez kelgen  túrinde berilýi múmkin. Aýyz qýysymen, inshekpen, jynystyq múshemen nemese aınalshyqpen janasýda juǵady. \r\n\r\nBakterııa organızmniń jyly, ylǵal ortasynda mekendeıdi. Bul organızmnen nesepti shyǵaratyn tútikke de (úrpi) qatysty. Áıelderde bakterııanyń mekendeıtin ortasy – reprodýktıvti júıeniń aǵzalary (jatyr tútikteri, jatyr men jatyr moıny) bolýy múmkin. sondaı-aq, bakterııa kózde de bolýy múmkin.\r\n\r\nZańǵa saı dárigerler gonoreıanyń (soz aýrýy) anyqtalýy jaıynda densaýlyq saqtaýdyń sáıkes mekmelerine habarlaýy tıis. Bul zańnyń maqsaty – naýqastyń tıisti kómek alýyna kóz jetkizý. Sondaı-aq, jynystyq seriktesterdi taýyp, tekserý qajet. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n \r\nGonoreıa (soz aýrýy) – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP).\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) qozdyrǵyshy - Neisseria gonorrhoeae bakterııasy. Bul aýrý jynystyq qatynastyń kez kelgen  túrinde berilýi múmkin. Aýyz qýysymen, inshekpen, jynystyq múshemen nemese aınalshyqpen janasýda juǵady. \r\n\r\nBakterııa organızmniń jyly, ylǵal ortasynda mekendeıdi. Bul organızmnen nesepti shyǵaratyn tútikke de (úrpi) qatysty. Áıelderde bakterııanyń mekendeıtin ortasy – reprodýktıvti júıeniń aǵzalary (jatyr tútikteri, jatyr men jatyr moıny) bolýy múmkin. sondaı-aq, bakterııa kózde de bolýy múmkin.\r\n\r\nZańǵa saı dárigerler gonoreıanyń (soz aýrýy) anyqtalýy jaıynda densaýlyq saqtaýdyń sáıkes mekmelerine habarlaýy tıis. Bul zańnyń maqsaty – naýqastyń tıisti kómek alýyna kóz jetkizý. Sondaı-aq, jynystyq seriktesterdi taýyp, tekserý qajet. \r\n\r\nKelesi qaýip faktorlary bolǵanda juqpalanýǵa beıimdilik bolady:\r\n\r\n·        jynystyq serikteser kóp bolsa\r\n\r\n·        serikteste jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP) bolsa.\r\n\r\n·        jynystyq qatynasta prezervatıv qoldanbaǵanda\r\n\r\n·        alkogol, esirtki nemese basqa tyıym salynǵan zattekterdi shamasynan kóp tutynǵanda.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) sımptomdary juqqannan keıin 2-5 kún ishinde paıda bolady. keıbir erlerde bir aıdyń ishinde damıdy. Keıbir adamdarda aýrý sımptomsyz ótedi. Olar juqpalanýy jaıynda bilmeıdi jáne emdelmeıdi. Mundaıda asqyný qaýpi jáne basqalarǵa berilýi artady.\r\n\r\nErlerde aýrý kelesi sımptomdarmen kórinis beredi:\r\n\r\n·        nesep shyǵarý kezinde kúıdirý jáne aýyrsyný sezimi\r\n\r\n·        jıi jáne jedel nesep shyǵarýdyń qajettigi\r\n\r\n·        jynystyq músheden bólinister (aq, sary nemese jasyl tústi)\r\n\r\n·        atalyq bezdiń aýyrsyný jáne isinýi\r\n\r\n·        kómeıdiń aýyrsynýy (gonokokkty farıngıt)\r\n\r\nÁıelderde aýrý jeńil túrde ótýi múmkin. Sondyqtan, ol basqa kez kelgen ınfektsııaǵa uqsas bolady. áıelderde kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n·        inshekten bólindi\r\n\r\n·        nesep shyǵarý kezinde kúıdirý jáne aýyrsyný sezimi\r\n\r\n·        nesep shyǵarýdyń jıileýi\r\n\r\n·        kómeıdiń aýyrsynýy\r\n\r\n·        jynystyq qatynas kezindegi aýyrsyný\r\n\r\n·        ishtiń tómengi bóligindegi kúshti aýyrsyný (juqpa jatyr tútigine jáne ish qýysyna taraǵanda)\r\n\r\n·        Qyzba (kúshti aýyrsyný (juqpa jatyr tútigine jáne ish qýysyna taraǵanda)\r\n\r\nJuqpa qan aǵymyna túskende kelesi sımptomdar paıda bolady:\r\n\r\n·        Qyzba\r\n\r\n·        Bóritken\r\n\r\n·        Artrıt tárizdi sımptomdar\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) bólinisterdiń úlgilerin nemese tindi mıkroskoppen zertteýde jeńil anyqtalady. Bul Gram boıynsha boıalý atalady. Bul jyldam, biraq, asa dál emes ádis.\r\n\r\nÓsindilerdiń úlgileri (zerthanalyq jaǵdaıda ósirilgen) Gonoreıa (soz aýrýy) dıagnozyn rastaıdy.\r\n\r\n·        ósindilerdiń qozdyrǵyshyn anyqtaý úshin úlgiler ádette jatyr moınynan, inshekten, úrpiden, aınalshyqtan nemese kómeıden alynady.    \r\n\r\n·        qan úlgileri nemese býyn suıyqtyǵy sırek tekseriledi.\r\n\r\n·        ósindi úlgisi boıynsha boljamdy dıagnozy 24 saǵat ishinde qoıylady,  túpkilikti dıagnoz –  72 saǵattan keıin qoıylady.\r\n\r\nSkrınıng retinde DNQ testileri ótkiziledi. Olardyń biri – lıgazdy tizbekti reaktsııa (LTsR). DNQ taldaýlary ósindini zertteýge qaraǵanda tezirek ótkiziledi. Bul testiler úshin zertteý úlgisi retinde nesep alynady, jynystyq aǵzalardan bólindige qaraǵanda nesepti alý ońaı. \r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) anyqtalsa, jynystyq jolmen beriletin basqa ınfektsııalarǵa tekserilý qajet, onyń ishinde, hlamıdıoz, merez jáne AITV. 21 jastan asqan áıelder Papanıkolaý boıynsha juǵyndyny qosa tapsyrǵany jón.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJuqpanyń bul túrin emdeý úshin kóptegen antıbıotıkter bar.\r\n\r\n·       ishýge arnalǵan  antıbıotık  bir joǵary mólsherimen, nemese 7 kún boıy qabyldaý qajet bolatyn preparattyń azdaǵan mólsheri taǵaıyndalady.  \r\n\r\n·        antıbıotıktiń ınektsııasy taǵaıyndalady, odan keıin úıde qabyldaý úshin preparattyń tabletkadaǵy túri taǵaıyndalady.\r\n\r\n·        jambas qýysy aǵzalarynyń qabyný aýrýlarynyń aýyr túrlerinde aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady, munda antıbıotıkter, ádette, kóktamyr arqyly engiziledi.\r\n\r\n·        ózdiginshe emdelýge bolmaıdy, dárigermen keńesý qajet. Dáriger emdeýdiń ońtaıly túrin tańdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nGonoreıaǵa (soz aýrýyna) shaldyqqan áıelderdiń jartysynan astamynda hlamıdıoz kezdesedi. Hlamıdoz gonoreıamen (soz aýrýy) qatar emdeledi.\r\n\r\nEger aýrý býyndaǵy aýyrsyný, teri bóritkeni, ishtiń nemese jambas qýysy aǵzalarynyń joǵary bóliginde kúshti aýyrsyný sekildi sımptomdarmen kórinis bergen bolsa, 7 kúnnen keıin dárigerge qaıta kóriný qajet. Juqpanyń jazylýyna kóz jetkizý úshin taldaýlar ótkiziledi.\r\n\r\nJuqpanyń ári qaraı taralýynyń aldyn alý úshin jynystyq qatynastaǵy seriktester tekserilýi jáne emdelýi qajet. Jynystyq  qatynastaǵy seriktesińizben qosa antıbakterıaldyq emdeýdiń tolyq kýrsynan ótýińiz qajet. Emdeý aıaqtalǵanǵa deıin prezervatıvterdi qoldanyńyz.\r\n\r\nGonoreıaǵa (soz aýrýyna) shaldyqqan naýqastyń barlyq jynystyq qatynastaǵy seriktesteri anyqtalyp, tekserilýi qajet. Bul juqpanyń ári qaraı taralýynyń aldyna alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n·        keıbir jaǵdaıda jynystyq qatynastaǵy seriktesińizge ózińiz aqparat berip, dárilik preparattardy usynýyńyzǵa bolady.\r\n\r\n·        basqa jaǵdaılarda seriktesińizben densaýlyq saqtaý bólimshesiniń ókilderi habarlasady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) organızmge taralmasa, antıbıotıkterdi qabyldaý arqyly emdelip, jazylady. Taralǵan gonoreıa (soz aýrýy) asa aýyr ınfektsııa sanalady. Kópshilik jaǵdaıda tıisti emdeýde jaǵdaıdyń jaqsarýy oryn alady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nÁıelderde kelesi asqynýlar bolady:\r\n\r\n·        ınfektsııanyń jatyr tútikterine taralýy nátıjesinde tyrtyqtar paıda bolýy múmkin. Bul ári qaraı júktilikte máselelerge aparýy múmkin.\r\n\r\n·        Júkti áıelder aýyr gonoreıaǵa shaldyqqan bolsa, qursaq ishinde nemese bosaný kezinde  nárestege aýrýdy berýi múmkin.\r\n\r\nErlerdegi múmkin asqynýlary:\r\n\r\n·        Úrpiniń tyrtyqtanýy nemese sańylaýynyń tarylýy  (organızmnen nesep shyǵarylatyn tútikter)\r\n\r\n·        Abstsess (úrpiniń mańynda iriń jınalýy)\r\n\r\nErler me áıelderde bolatyn basqa asqynýlar:\r\n\r\n·        ınfektsııanyń býynǵa enýi\r\n\r\n·        júrek qaqpaqshalarynyń juqpalanýy\r\n\r\n·        mıdyń qabyǵynyń juqpalanýy (menıngıt)\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nGonoreıa  sımptomdary bolsa, dereý dárigerge kóriný qajet. Kóptegen memlekettik klınıkalarda jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (IPP) aqysyz anyqtalyp, emdeledi.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq qatynasqa túspeý – gonoreıanyń aldyn alýdyń kepildi joly. Eger jynystyq qatynastaǵy seriktesińiz, ózińiz basqa adamdarmen jynystyq qatynasqa túspeıtin bolsańyzdar, juqpalaný qaýpi aıtarlyqtaı azaıady.\r\n\r\nqaýipsiz jynystyq qatynas jynystyq qatynas kezinde nemese oǵan deıin juqpalanýdyń aldyn alýǵa nemese ınfektsııany basqa adamǵa berilýiniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaýdy bildiredi.\r\n\r\nDárigerden suraý qajet: sizge V gepatıti nemese APV vaktsınasynyń qajettigi týraly. \r\n\r\nAqparat kózi: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007267.htm','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gormondyq buzylystar','','','qz','s','',0,'',1470,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532317260,1563853260,1532317520,'Endokrındik júıe  negizgi segiz bezden turady. Bul bezder gormondardy óndiredi. Gormondar – búkil organızmniń jumysyna áser etetin hımııalyq zattekter.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Gormondardyń qyzmeti__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Gormondyq buzylystardyń sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEndokrındik júıe  negizgi segiz bezden turady. Bul bezder gormondardy óndiredi. Gormondar – búkil organızmniń jumysyna áser etetin hımııalyq zattekter.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Gormondardyń qyzmeti__\r\n\r\nQan aǵymy júıesi boıynsha gormondar tinderge nemese aǵzalarǵa tasymaldanady. Gormondar baıaý jumys isteıdi, olar organızmde ótetin barlyq úrdisterdiń jumysyn retteıdi. Mysaly:\r\n\r\nÓsý jáne damý\r\n\r\nMetabolızm – as qorytý, shyǵarylý, tynys alý, qan aınalymy jáne dene temperatýrasyn qoldaý\r\n\r\nJynystyq qyzmet\r\n\r\nReprodýktıvtik qyzmet\r\n\r\nKóńil-kúı\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Gormondyq buzylystardyń sebepteri__\r\n\r\nEger Sizdiń gormondaryńyzdyń deńgeıi tym joǵary nemese tómen bolsa, Sizde gormondyq buzylys oryn alýy múmkin. Sondaı-aq, gormondyq aýrýlar organızmniń gormondarǵa qalypty jaǵdaı kezindegideı emes serpini kezinde de paıda bolady. Kúızelis, ınfektsııa, qan quramynyń ózgerýi, elektrolıtter balansynyń buzylysy da gormondardyń deńgeıine áser etýi múmkin.\r\n\r\nEndokrındik aýrýlardyń kóptegen túrleri bar, eń keń taralǵan túri – qant dıabeti. Ol ádette, organızmde óndiriletin gormondar deńgeıin baqylaý arqyly emdeledi. Eger másele qandaǵy gormondardyń tómen deńgeıinde bolsa, gormondyq preparattarmen almastyrý emdeýin taǵaıyndaý kómektesýi múmkin.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Holetsıstıt','','','qz','s','',0,'',4160,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532317860,1563853860,1532318491,'Sozylmaly  holetsıstıt – uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn ót qabynyń isinýi jáne titirkenýi.\r\n\r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\nBaýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\r\n\r\nÓt qaby baýyrdyń astynda ornalasqan shaǵyn qapshyq tárizdi aǵza. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolady. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSozylmaly  holetsıstıt – uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn ót qabynyń isinýi jáne titirkenýi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"103\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n\'\'Ish qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"104\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Baýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"105\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÓt qaby baýyrdyń astynda ornalasqan shaǵyn qapshyq tárizdi aǵza. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolady. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSozylmaly holetsıstıt, ádette, jiti (kenetten) holetsıstıttiń udaıy ustamalarynyń saldarynan paıda bolady. Bul ustamalardyń kópshiligi ót qabyndaǵy tastarǵa baılanysty.\r\n\r\nBul ustamalar ót qaby qabyrǵasynyń qalyńdaýyn týyndatady. Ót qaby jıyryla bastaıdy. Ýaqyt óte kele ót qabynyń ótti shoǵyrlandyrý, saqtaý jáne bólý qabileti tómendeıdi.\r\n\r\nAýrý erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi, ásirese, 40 jastan asqandarda.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJiti holetsıstıttiń sımptomdarymen myna jerden tanysýǵa bolady: qarańyz: jiti holetsıstıt.\r\n\r\nJiti holetsıstıt – syrqattyq jaǵdaı, ol sozylmaly holetsıstıtke aparady. Sozylmaly  holetsıstıttiń qosymsha sımptomdary belgisiz.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger kelesi qan taldaýyn taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n* Amılaza jáne lıpaza – uıqybezi aýrýlaryn anyqtaý úshin\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n* Baýyrdyń fýnktsıonaldyq synamalary – baýyrdyń qanshalyqty jaqsy jumys isteıtindigin bilý úshin.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastyń nemese qabynýdyń bolýyn anyqtaıtyn tekserýler:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDT (ÝZI)\r\n* Ót qabynyń stsıntıgrafııasy\r\n* Aýyzdan jasalatyn holetsıstografııa\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóbinese, aýrý hırýrgııalyq jolmen emdeledi. Ót qabyn alyp tastaıtyn operatsııa holetsıstektomııa atalady.\r\n\r\nKóbinese, laparoskopııalyq holetsıstektomııa qoldanylady. Bul  operatsııa kezinde hırýrg kishkene tilikterdi jasaıdy, bul keıinnen tez qalypqa kelýge yqpal etedi. Naýqastardy operatsııa jasalǵan kúni nemese erteńine úıge jiberedi.\r\nAshyq holetsıstektomııa ishtiń joǵarǵy oń bóliginde úlken tilikti jasaýdy qajet etedi.\r\nSyrqaty aýyr jáne basqa aýrýlar saldarynan operatsııany kótere almaıtyn naýqastarda ót tastary dárilik preparattarmen eritiledi. Alaıda, bul 2 jylǵa deıin sozylýy múmkin, al tastar qaıta túzilýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nHoletsıstektomııa – qaýpi az, keń taralǵan shara.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Nesepqaptyń qaterli isigi (sırek)\r\n* Sary aýrý\r\n* Pankreatıt\r\n* Jaǵdaıdyń nasharlaýy\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nHoletsıstıttiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń aldyn alý árdaıym múmkin bola bermeıdi. Maıly tamaq tutynýdy shekteý jiti holetsıstıtke shaldyqqan jáne ót qaby alynbaǵan adamdarda sımptomdardy jeńildetedi. Degenmen, maılardyń mólsheri tómen emdámniń paıdasy dáleldenbegen.','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ingalıatsııa (býlaý)','','','qz','s','',0,'',466,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532318820,1563854820,1532318901,'Býlaýdy ótkizý úshin adam ystyq sýy bar ydysqa basyn eńkeıtip otyrady. Basty súlgimen jaýyp, kózdi jumyp, tereń tynys alý qajet. Kózge ystyq býdy túsirmeý qajet.','Býlaýdy ótkizý úshin adam ystyq sýy bar ydysqa basyn eńkeıtip otyrady. Basty súlgimen jaýyp, kózdi jumyp, tereń tynys alý qajet. Kózge ystyq býdy túsirmeý qajet.\r\n\r\nBý muryn silemeıin qopsytyp, onyń shyǵarylýyn jaqsartyp, tynys alýdy jeńildetedi. Sýǵa mentol, evkalıpt, kamfora, tımol, qylqan japyraqtylardyń maıyn qosý muryn joldaryn tazartýǵa kómektesedi.\r\n\r\nBalalarǵa kúıik qaýpi bolǵandyqtan, býlaý usynylmaıdy. Onyń ornyna balany ystyq vannaǵa otyrǵyzýǵa bolady. ','student_k',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Inshek kandıdozy','','','qz','s','',0,'',6008,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532318880,1563854880,1532319489,'Inshek kandıdozy  kóbinese, Candida Albicans ashytqy zeńinen týyndaıtyn inshek ınfektsııasy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nInshek kandıdozy  kóbinese, Candida Albicans ashytqy zeńinen týyndaıtyn inshek ınfektsııasy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nInshek ashytqy ınfektsııasy kópshilik áıelderde kezdesedi. Candida Albicans – keń taralǵan zeń. Ol kóbinese, az mólsherde inshekte, aýyzda, asqazan-ishek joldarynda jáne teride kezdesedi. Ádette, bul sımptomdardyń paıda bolýyn jáne aýrýdyń damýyn týyndatpaıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"106\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette Kandıda shoǵyrynyń flýorestsenttik mıkroskopııasy kórsetilgen.\'\' Kandıda  - ashytqy ınfektsııasy, aýrýdyń jeńil túrin týyndatady, biraq, álsiregen adamdarda ómir úshin qaýipti aýrýlarǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nKandıdalar jáne kóptegen basqa mıkroorganızmder ádette, inshekti mekendeıdi, biri-biriniń tepe-teńdigin qoldaıdy.\r\n\r\nDegenmen, keıde Candida Albicans sany artady, bul ashytqy ınfektsııasynyń paıda bolýyna aparady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"107\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'zeńdik ınfektsııalar basqa maqsatpen taǵaıyndalǵan antıbıotıktedi qabyldaý kýrsynan keıin paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAntıbıotıkter inshektegi  mıkroorganızmderdiń qalypty úılesimin ózgertedi, olar qalypty jaǵdaıda zeńdik florany basatyn bakterııalardyń ósýin tejeıdi. \'\' \r\n\r\nBul kelesi jaǵdaılarda oryn alady:\r\n\r\n·         Infektsııalardyń basqa túrlerin emdeý úshin antıbıotıkter qabyldaý Antıbıotıkter inshektegi  mıkroorganızmderdiń qalypty úılesimin ózgertedi jáne qorǵanysty bakterııalardyń sanynyń azaıýyna aparady.\r\n\r\n·         Júktilik\r\n\r\n·         Semizdik                                                                \r\n\r\n·         Qant dıabeti.\r\n\r\nAshytqy ınfektsııasy jynystyq jolmen berilmeıdi. Degenmen, keıbir erlerde juqpalanǵan seriktespen jynystyq qatynastan keıin jynystyq múshesinde qyshý jáne bóritken sekildi sımptomdar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nInshektik ashytqy ınfektsııalary densaýlyqta basqa máseleniń bolýynyń belgisi bolýy múmkin. Basqa  inshektik ınfektsııalar qate túrde inshektik kandıdoz sanalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·         Inshekten aýkytqýly bólinister\r\n\r\n·         Sýly, aq, qoıý, kópirshikti bólinister\r\n\r\n·         Jynystyq qatynas kezindegi aýyrsyný\r\n\r\n·         nesep shyǵarýdyń aýyrsynýy\r\n\r\n·         výlvanyń qyzarýy jáne isinýi  \r\n\r\n·         inshektiń qyshýy, kúıdirý sezimi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\nDıagnostıka\r\n\r\nGınekologııalyq qaraý kezinde výlvanyń, inshektiń, onyń moınynyń qyzarýy jáne isinýi anyqtalýy múmkin.  Dáriger inshektiń qabyrǵasynda qurǵaq, aq daqtardy, výlvadaǵy syzattardy anyqtaıdy.\r\n\r\nInshekten shyǵatyn bólinistiń azdaǵan mólsherin mıkroskoptyń kómegimen qarastyrady. Keıde ótkizgen emdeýge qaramastan nemese ınfektsııanyń sımptomdary jaqsarmaǵanda nemese qaıtalanatyn bolsa, ósindi alynady. Emdeýshi dáriger sımptomdardyń basqa sebepterin eskerý úshin taldaý taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nInshektik ashytqy ınfektsııalaryn emdeý úshin krem nemese sýppozıtarıı (inshekke salynatyn) túrindegi dáriler qol jetimdi. Olardyń kópshiligin retseptisiz satyp alýǵa bolady.\r\n\r\nÚı jaǵdaıynda emdelýge bolady, eger:\r\n\r\n·         sımptomdar álsiz kórinse, jambas qýysynda aýyrsyný bolmasa nemese temperatýra joǵary bolmasa,\r\n\r\n·         bul alǵashqy ashytqylyq ınfektsııa emes jáne jáne ótkende ashytqylyq ınfektsııalardyń úlken kólemi bolmaǵan.\r\n\r\n·         Júktilik joq\r\n\r\n·         Sońǵy jynystyq qatynastan keıin basqa venerologııalyq aýrýlarǵa shaldyǵý múmkindigi týraly mazasyzdyq bolmasa.\r\n\r\nInshek kandıdozyn emdeý úshin túrli zeńderge qarsy dáriler qoldanylady, olardy dáriger taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nNusqaýlyqpen muqııat tanysyp, preparatty taǵaıyndalýy boıynsha qoldaný qajet. Jaǵdaıyńyz jaqsarsa da, preparatty qabyldaýdy belgilengen merziminen buryn toqtatpańyz. Sizge dárini 3-7 kún boıy qabyldaý qajet bolady, alǵan dárige baılanysty. Infektsııa qaıtalanbasa, bir kúndik emdeý kýrsy taǵaıyndalady, dáriger ádette «flýkonazol» atalatyn dárini taǵaıyndaıdy. Bul kapsýlany bir ret qana ishesiz. Eger sımptomdar kúrdeli bolsa, nemese inshek kandıdozy qaıtalansa, sizge qajet:\r\n\r\n·         Emdeý kýrsy - 14 kún,\r\n\r\n·         Inshek sýppozıtorııi Klotrımazol nemese Flýkonazol tabletkalary – ár apta saıyn,  jańadan juqpalaný jaǵdaılarynyń aldyn alý úshin.\r\n\r\nInshekten bólinis shyǵýynyń aldyn alý jáne emdeý sharalary:\r\n\r\nJynystyq aǵzalar aýmaǵyn qurǵaq jáne taza ustańyz. Sabyn qoldanbańyz jáne sýmen ǵana shaıynyńyz. Jyly, biraq, ystyq emes vannada otyrý sımptomdaryńyzdy jeńildetýi múmkin.\r\nBúrkýdi (sprıntsteý) qoldanbaýǵa tyrysyńyz. Kópshilik áıelder etekkirden keıin nemese jynystyq qatynastan keıin búrký arqyly ózderin taza sezinetin bolǵanymen, bul inshekten bólindini ulǵaıtýy múmkin, sebebi, búrký kezinde ınfektsııadan qorǵaıtyn paıdaly bakterııalar da inshekten joıylyp ketedi.\r\nAntıbıotık qabyldaýda ashytqylyq ınfektsııanyń paıda bolýynyń aldyn alý úshin tiri ósindili ıogýrt nemese atsıdofıldi laktobakterııalardy qabyldańyz.\r\nJynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa shaldyǵý nemese ınfektsııanyń taralýyn boldyrmas úshin prezervatıvter qoldanyńyz.\r\nJynystyq aǵzalar aýmaǵyna gıgıenalyq spreılerdi, parfıýmerııa nemese opa-dalapty qoldanbańyz.\r\nTitirkenýdi týyndatatyn tar shalbar, qysatyn ish kıim kımeýge tyrysyńyz.\r\nMaqta matadan ish kıim nemese maqta jipti kolgotkı kıińiz. Jibek pen neılonnan ish kıim kımeńiz, sebebi, bul matalar aýa aǵynyn jibermeıdi. Osydan jynystyq aǵzalar aýmaǵynda ter bólinýi kóbeıip, titirkený paıda bolady.\r\nGıgıenalyq tósemsheler qoldanǵan jón. Tampondardy qoldanbańyz.\r\nQant dıabeti bolsa, qandaǵy qant deńgeıin baqylaýǵa alyńyz. \r\n \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001511.htm\r\n\r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Insýlt jáne mıǵa qan quıylýy','','','qz','s','',0,'',34337,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532344680,1563880680,1532345710,'Mı – jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bassúıekpen jáne mıdyń qabyǵy atalatyn úsh juqa membranalarmen qorǵalǵan. «Mı-julyn sarysýy» atalatyn suıyqtyq mıdy qorshaıdy. Suıyqtyq mıdyń qabyǵy arasyndaǵy keńistikte jáne qarynsha atalatyn mıdyń óziniń qýystarynda bolady.\r\n\r\nJúıke jasýshalary júıesi boıynsha aqparat mıdan deneniń qalǵan aǵzalaryna jáne odan keri beriledi. Keıbir nervter mıdan kózge, qulaqqa jáne bastyń basqa aǵzalaryna barady. Basqa nervter julyn arqyly ótedi, mıdy deneniń basqa bólikterimen baılanystyrady. \r\n\r\nMıdyń jáne julynnyń sheńberinde glıaldyq jasýshalar (tirek jáne qorǵanys qyzmetin oryndaıtyn) júıke jasýshalaryn qorshaıdy jáne ornynda ustaıdy.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketimizdi (mysaly, júrý, sóıleý), sondaı-aq, organızmniń oılaýǵa táýeldi emes qyzmetin (mysaly, tynys alý) basqarady.  Mı sezim aǵzalaryn (kórýdiń, estýdiń, túısinýdiń, ıis, dám sezýdiń), este saqtaýdy, kóńil-kúıdi, jáne minez erekshelikterin de basqarady','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Mıdyń qurylysy qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Insýlt týraly jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Insýlttiń túrleri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Insýlt neniń saldarynan bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Insýlt paıda bolý qaýpine kim ushyraıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Insýlttiń belgileri men sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Insýlt qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Insýlt qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Qalaı ınsýlttiń aldyn alýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Insýltten keıingi ómir__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Mıdyń qurylys qandaı?__\r\n\r\nMı – jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bassúıekpen jáne mıdyń qabyǵy atalatyn úsh juqa membranalarmen qorǵalǵan. «Mı-julyn sarysýy» atalatyn suıyqtyq mıdy qorshaıdy. Suıyqtyq mıdyń qabyǵy arasyndaǵy keńistikte jáne qarynsha atalatyn mıdyń óziniń qýystarynda bolady.\r\n\r\nJúıke jasýshalary júıesi boıynsha aqparat mıdan deneniń qalǵan aǵzalaryna jáne odan keri beriledi. Keıbir nervter mıdan kózge, qulaqqa jáne bastyń basqa aǵzalaryna barady. Basqa nervter julyn arqyly ótedi, mıdy deneniń basqa bólikterimen baılanystyrady. \r\n\r\nMıdyń jáne julynnyń sheńberinde glıaldyq jasýshalar (tirek jáne qorǵanys qyzmetin oryndaıtyn) júıke jasýshalaryn qorshaıdy jáne ornynda ustaıdy.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketimizdi (mysaly, júrý, sóıleý), sondaı-aq, organızmniń oılaýǵa táýeldi emes qyzmetin (mysaly, tynys alý) basqarady.  Mı sezim aǵzalaryn (kórýdiń, estýdiń, túısinýdiń, ıis, dám sezýdiń), este saqtaýdy, kóńil-kúıdi, jáne minez erekshelikterin de basqarady.\r\n\r\nMıdyń úsh negizgi bóligi túrli qyzmetter túrin baqylaıdy:\r\n\r\n* __Mıdyń jarty sharlary__— Mıdyń jarty sharlary mıdyń eń úlken bóligi. Olar ústinde ornalasqan. Olar bizge jan-jaqta ne bolyp jatqandyǵyn habarlaý úshin, al denemizge – ótip jatqan áreketke serpin qaıtarý úshin bizdiń sezim aǵzalarymyzdan aqparatty qoldanady. Jarty sharlar oqýǵa, oılaýǵa, úırenýge, sóıleýge jáne kóńil-kúıge qabiletti baqylaıdy. Mı eki jarty sharǵa bólinedi – sol jáne oń, olardyń árqaısysy qyzmettiń jeke túrlerin baqylaıdy. Oń jarty shar deneniń sol jaq bulshyq etiniń qyzmetin, sol jarty shar deneniń oń jaq bulshyq etiniń qyzmetin baqylaıdy.\r\n* __Mıshyq__ —Mıshyq jarty sharlardyń astynda mıdyń artqy jaǵynda bolady. Ol tepe-teńdik sezimin jáne júrý, sóıleý sekildi kúrdeli áreketti baqylaıdy.\r\n* __Mı dińgegi__—Mı dińgegi mıdy julynmen jalǵastyrady. Ol ashyǵý sezimin jáne shóldeýdi baqylaıdy. Sonymen qatar, ol tynys alý úrdisin, dene temperatýrasyn, arterıaldyq qysymdy jáne organızmniń basqa negizgi qyzmetin baqylaıdy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"108\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Insýlt týraly jalpy aqparat__\r\n\r\nInsýlt – shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etetin aýrý. Insýlt mıǵa qan kelýi toqtaǵan kezde paıda bolady. Mıǵa qan kelýi toqtaǵan birneshe mınýtten keıin mı jasýshalary tirshiligin joıa bastaıdy. \r\n\r\nInsýlttiń eki túri bar. Jıi kezdesetin túri – ıshemııalyq ınsýlt, mıdyń qantamyrynyń trombymen bitelýine baılanysty. Basqa túri – gemorragııalyq ınsýlt – qan tamyrynyń jarylýymen jáne mıǵa qan quıylýymen baılanysty. «Mını-ınsýltter» nemese tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldar mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń  qysqa merzimdik toqtaýynda bolady.\r\n\r\nInsýlttiń sımptomdary:\r\n\r\n* Bettiń, qoldyń nemese aıaqtyń kenetten jansyzdanyp, uıyp qalýy nemese álsizdigi (ásirese, deneniń bir jaǵynda)\r\n* Kenetten tejelý, sóıleýde nemese sózdi túsinýde másele paıda bolýy  \r\n* Bir nemese eki kózdiń kenetten kórýiniń nasharlaýy\r\n* Kenetten júrýdegi másele paıda bolýy, bas aınalýy, tepe-teńdikti nemese qımyl úılesimin joǵaltý  \r\n* Kenetten sebepsiz kúshti bas aýyrsynýy\r\nEger osy sımptomdardyń biri baıqalsa, aýrýhanaǵa shuǵyl emdeýdi bastaý úshin kóriný qajet. Insýlttiń shuǵyl emdeýi onyń damýyn trombty tez eritý arqyly nemese qan ketýin toqtatý arqyly toqtatýǵa tyrysý. Reabılıtatsııalyq emdeý adamdarǵa ınsýlttiń nátıjesi – múgedektikti jeńýge kómektesedi. Qandy suıyltýǵa baǵyttalǵan dárilik emdeý ınsýlttiń jıi qoldanylatyn ádisi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Insýlttiń túrleri__\r\n\r\n__Ishemııalyq ınsýlt__\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt mıǵa ottegige qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Bitelý ıshemııalyq ınsýlttiń de sebebi - tromby saldarynan bolady.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlttiń eki túri bar: trombolııalyq jáne embolııalyq. Trombolııalyq ınsýltte qan uıyndysy (tromb) mıǵa qan jetkizetin arterııada túziledi.\r\n\r\nEmbolııalyq ınsýltte qan uıyndysy nemese basqa zattek (mysaly túıindaq nemese maı materıaly) qan aǵymymen mıdyń arterııasyna túsedi. (qan aǵymymen qozǵalatyn tromb nemese túıindaqtyń bólikshesi embol atalady).\r\n\r\nInsýlttiń eki túrinde de tromb nemese túıindaq ottegimen qanyqqan qannyń mıǵa barýyn tejeıdi.\r\n\r\n__Gemorragııalyq ınsýlt__\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt arterııanyń jarylýynda jáne mıǵa qan quıylýynda paıda bolady. Aqqan qan jaǵynan qysym mıdyń jasýshalaryn zaqymdaıdy.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlttiń eki túri bolady: mı ishilik jáne sýbarahnoıdaldyq.\r\n\r\nMı ishilik túrinde qantamyrynyń jarylýy jáne qan quıylýy mıdyń ózinde bolady.\r\n\r\nSýbarahnoıdaldyq túrinde qantamyrynyń jarylýy jáne qan quıylýy mıdyń betinde bolady. Bul kezde qan quıylýy mıdyń ishki jáne ortańǵy qabyǵynyń arasynda bolady.\r\n\r\nEki túrinde de qan quıylýy saldarynan mıdyń isinýi jáne bassúıek ishilik qysymnyń artýy paıda bolady. Isiný jáne qysym mıdaǵy jasýshalar men tinderdi zaqymdaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Insýlt neniń saldarynan bolady?__\r\n\r\n__Ishemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl__\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Ishemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń paıda bolý qaýpi kóptegen aýrýlarda artady.\r\n\r\nMysaly, ateroskleroz kezinde túıindaq atalatyn maıly zattekter arterııalardyń ishki qabyrǵasynda jınaqtalady. Birtindep túıindaq qataıady jáne arterııanyń sańylaýyn taryltady, bul kezde tinder men aǵzalarǵa (mysaly, mıǵa jáne júrekke) qan barýy shekteledi.\r\n\r\nArterııadaǵy túıindaq jarylýy múmkin. Trombotsıtter túıindaqtyń zaqymdanǵan jerinde jınaqtalady jáne tromb túzip, jabysady. Bul trombylar arterııany ishinara nemese tolyǵymen biteýi múmkin.\r\n\r\nTúıindaqtar organızmniń kez kelgen arterııasynda túzilýi múmkin, onyń ishinde, júrektiń, mıdyń jáne moıynnyń arterııalarynda.\r\n\r\nMoıynnyń eki jaǵyndaǵy eki negizgi arterııalar uıqy arterııasy atalady. Bul arterııalar ottegige qanyqqan qandy mıǵa, betke, shash túbine jáne moıynǵa jetkizedi.\r\n\r\nTúıindaqtar uıqy arterııasynda jınaqtalǵanda uıqy arterııasynyń aýrýy atalatyn jaǵdaı paıda bolady. Uıqy arterııasynyń aýrýy kóptegen ıshemııalyq ınsýlttiń jáne  TISh sebebi bolady.\r\n\r\nArterııanyń qabyrǵasynan tromby nemese túıindaqtyń bóligi ajyraǵanda embolııalyq ınsýlt (ıshemııalyq ınsýlttiń túri) nemese TISh damýy múmkin.\r\n\r\nTromb nemese túıindaq qan aǵymymen qozǵalyp, mıdyń arterııasynyń birinde turyp qalýy múmkin. Bul arterııadaǵy qan aǵymynyń toqtaýyn jáne mıdyń jasýshalarynyń zaqymdanýyn týyndatady.\r\n\r\nJúrek jáne qan aýrýlary da trombynyń jáne ınsýlttiń nemese TISh paıda bolýynyń sebebi bolýy múmkin.  Mysaly, júreksheniń fıbrıllıatsııasy (JF) embolııalyq ınsýlttiń jıi sebebi.\r\n\r\nJF kezinde júrektiń joǵarǵy kameralary tym tez jáne udaıy emes yrǵaqpen jıyrylady. Nátıjesinde, qannyń az kólemi júrekte qalady. Qan irkilýinde júrektiń kameralarynda tromby túzilýiniń qaýpi artady.\r\n\r\nIshemııalyq  ınsýlt jáne  TISh arterııalardyń aterosklerozben zaqymdanýy saldarynan damýy múmkin. Bul zaqymdanýlar shaǵyn arterııalarda kezdesedi jáne qannyń mıǵa barýyn tejeıdi.\r\n\r\n__Gemorragııalyq ınsýlt__\r\n\r\nMıdaǵy kenetten qan ketýi gemorragııalyq ınsýltti týyndatady. Qan quıylýy nátıjesinde mıdyń isinýi paıda bolady jáne bassúıek ishilik qysym artady. Isiný jáne bassúıek ishilik qysym mıdyń jasýshalaryn jáne tinderin zaqymdaıdy.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt joǵary arterıaldyq qysymnyń, anevrızmanyń jáne arterııalyq-venalyq malformatsııalardyń (AVM) saldarynan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n\"Arterıaldyq qysym \" – bul júrek qandy aıdaıtyn kezde qannyń arterııalardyń qabyrǵasyna túsiretin kúshi. Eger arterıaldyq qysym artatyn bolsa, jáne uzaq ýaqyt boıy joǵary bolyp qalsa, bul organızmdegi túrli buzylystarǵa aparady.\r\n\r\nAnevrızma – bul arterııanyń qabyrǵasynyń shar tárizdi dóńestigi, ol sozylýy jáne jarylýy múmkin. AVM – bul zaqymdanǵan arterııalar men venalardyń órimi, ol da mıda jarylýy múmkin. Joǵary arterıaldyq qysym anevrızmasy nemese AVM bar adamdarda gemorragııalyq ınsýlt paıda bolý qaýpin arttyrady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Insýlt paıda bolý qaýpine kim ushyraıdy?__\r\n\r\nOrganızmniń\n keıbir erekshelikteri, aýrýlar, daǵdylar ınsýlttiń nemese tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń paıda bolý qaýpin arttyrýy múmkin. Olardy qaýip faktorlary ataıdy.\r\n\r\nQaýip faktorlary kóp bolǵan saıyn, ınsýlttiń paıda bolý qaýpi de joǵary. Joǵary arterıaldyq qysym jáne temeki shegý sekldi qaýip faktorlaryn emdeýge nemese baqylaýǵa bolady. Jas pen jynys sekildi basqa qaýip faktorlary baqylaýǵa kelmeıdi.\r\n\r\nInsýlttiń paıda bolýynyń negizgi faktorlary:\r\n\r\n* __Joǵary  arterıaldyq qysym.__ Joǵary  arterıaldyq qysym – ınsýlttiń damýynyń negizgi qaýip faktory. Arterıaldyq qysym joǵary sanalady, eger uzaq ýaqyt boıy 140/90 mm.syn.baǵ.deńgeıinde nemese odan asatyn bolsa. Eger qant dıabeti bolsa nemese búırektiń sozylmaly aýrýy bolsa, 130/80 mm.syn.baǵ. jáne odan asatyn deńgeı joǵary sanalady. (mm.syn.baǵ. - mıllımetr synap baǵany - arterıaldyq qysymdy ólsheýde qoldanylatyn birlik).\r\n* __Temeki shegý.__ Temeki shegý qantamyrlaryn zaqymdaýǵa jáne arterıaldyq qysymdy arttyrýǵa qabiletti. Temeki shegý nátıjesinde otteginiń qajetti kólemin organızmniń barlyq tinderine jetkizý tómendeıdi. Passıvti temeki shegý de qantamyrlaryn zaqymdaýy múmkin.\r\n* __Dıabet.__ Dıabet organızmniń ınsýlındi sińirýiniń buzylysynda nemese jetkiliksiz óndirilýiniń saldarynan qandaǵy qanttyń joǵary deńgeıimen sıpattalatyn aýrý. Insýlın – qantty organızmniń jasýshalaryna jetkizýdi qamtamasyz etetin gormon, jasýshalarda energııa alý úshin qoldanylady.\r\n* __Júrek aýrýlary.__ Júrektiń ıshemııalyq aýrýy (koronarlyq arterııalardyń aýrýy), kardıomıopatııa, júrektiń jetkiliksizdigi jáne júreksheniń fıbrıllıatsııasy da trombynyń túzilýine yqpal etedi, trombylar ınsýltke aparýy múmkin.\r\n* __Mıdyń anevrızmalary nemese arterııalyq-venalyq malformatsııalar (AVM).__ Anevrızma – bul arterııanyń qabyrǵasynyń shar tárizdi dóńestigi, ol sozylýy jáne jarylýy múmkin. AVM – bul zaqymdanǵan arterııalar men venalardyń órimi, ol da mıda jarylýy múmkin. AVM týǵannan bolýy múmkin, biraq, kóbinese, olar jarylǵanǵa deıin anyqtalmaıdy.\r\n* __Jasy jáne jynysy.__ Insýlttiń paıda bolý qaýpi jas ulǵaıǵan saıyn artady. Jas kezde ınsýlt áıelderge qaraǵanda erlerde jıi kezdesedi. Biraq, ınsýltten áıelder ólim-jitimge jıi ushyraıdy. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaǵan áıelderde ınsýlttiń paıda bolý qaýpi birshama joǵary .\r\n* __Insýltke nemese TISh shaldyǵýdyń jeke nemese otbasylyq tarıhy.__ Eger sizde ınsýlt bolsa, onyń qaıtalaný qaýpi óte joǵary. TISh kezinde, aýrýdyń otbasylyq tarıhy bolýynda ınsýlttiń paıda bolý qaýpi joǵary.\r\n\r\nInsýlttiń paıda bolýynyń basqa da qaýip faktorlary bar, olardyń kópshiligin baqylaýǵa alýǵa bolady:\r\n\r\n* Alkogol jáne narkotık tutyný, kokaın, amfetamın jáne basqasyn qosa.\r\n* Qandaǵy zııandy holesterınniń joǵary deńgeıi\r\n* Dene belsendiliginiń bolmaýy\r\n* Durys tamaqtanbaý\r\n* Semizdik\r\n* Kúızelis jáne depressııa\r\n* Vaskýlıt (qantamyrlarynyń qabynýy) jáne qannyń uıýynyń buzylysy sekildi keıbir aýrýlar\r\n \r\n\r\nSalaýatty ómir saltyn ustaný ınsýlttiń qaýpin azaıtýy múmkin. Keıbir adamdarǵa ınsýlttiń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin dárilik preparattardy qabyldaý qajet.\r\n\r\nKeıde ınsýlt qandaı da bir belgili qaýip faktorlarynsyz da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Insýlttiń belgileri men sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nKóbinese, ınsýlttiń sımptomdary tez damıdy. Biraq, keıde olardyń damýy birneshe saǵatta nemese kúnde bolady.\r\n\r\nSımptomdary ınsýlttiń túrine jáne mıdyń zaqymdanǵan bóliginiń ornalasýyna baılanysty bolady. Ár naýqasta sımptomdardyń uzaqtyǵy men aıqyndyǵy ár túrli bolýy múmkin.\r\n\r\nInsýlttiń sımptomdary:\r\n\r\n__Kenet álsizdik\r\nParalıch (saldaný) nemese bettiń, qoldyń, aıaqtyń jansyzdanyp, uıyp qalýy, ásirese, deneniń bir jaǵynda\r\nEstiń qalypty bolmaýy\r\nSóıleý men túsinýdegi máseleler\r\nBir nemese eki kózdiń de kórýindegi buzylystar\r\nTynys alýdaǵy máseleler\r\nBas aınalýy, júrýdegi qıyndyqtar, tepe-teńdikti nemese qımyl úılesimin joǵaltý jáne túsiniksiz qulaýlar\r\nEsten taný\r\nKenet jáne kúshti bas aýyrsynýy__\r\n \r\nTranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) kezinde ınsýlt kezindegideı sımptomdar paıda bolady. Biraq, TISh sımptomdary ádette, 1-2 saǵattan az sozylady (keıde 24 saǵatqa deıin bolýy da múmkin).TISh ómirde bir ret, sondaı-aq, birneshe ret paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nBastapqyda TISh ınsýltten aıyrmashylyǵyn baıqaý qıyn. Barlyq ınsýltke uqsaıtyn sımptomdar shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetýdi qajet etedi.\r\n\r\nEger ózińizde nemese qasyńyzdaǵy adamda TISh nemese ınsýlt sımptomy paıda bolýyn baıqasańyz, dereý «103» telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\n__Insýlttiń asqynýlary__\r\n\r\nInsýltten keıin sizde kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* __Tromby jáne bulshyq et álsizdigi.__ Uzaq tósekte bolý aıaqtyń tereń kóktamyrynda (venada) tromby damý qaýpin arttyrady. Sondaı-aq, bul bulshyq etiniń álsizdigine jáne ıkemdiliginiń azaıýyna aparýy múmkin.\r\n* __Jutýdaǵy máseleler jáne pnevmonııa.__ Eger ınsýltte jutý kezinde qatysatyn bulshyq etter zaqymdansa, taǵam tutyný jáne ishýde qıyndyqtar paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, ókpege taǵamnyń jáne sýsynnyń bólikteri túsý qaýpine ushyraýyńyz múmkin. Osylaı bolǵanda pnevmonııa damýy múmkin.\r\n* __Nesep qabyn baqylaı almaý.__ Keıde ınsýlt kezinde nesep shyǵarý aktisine jaýapty bulshyq etter zaqymdanady. Ózdiginshe nesep shyǵara alatyn bolǵanǵa deıin nesep kateterin (nesepqapqa qoıylatyn tútik) qoıý qajet bolýy múmkin. Bul kateterlerdi qoldaný nesep joldarynyń ınfektsııasyna aparýy múmkin. Sondaı-aq, ınsýltten keıin ishekti baqylaýdy joǵaltý nemese ishtiń qatýy paıda bolýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Insýlt qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqastaǵy sımptomdardyń, aýrýdyń medıtsınalyq tarıhynyń, tekserý málimetteriniń jáne zertteýler nátıjeleriniń negizinde ınsýlt dıagnozyn qoıady.\r\n\r\nDáriger ınsýlttiń paıda bolý túrin, sebebin, mıdyń zaqymdanǵan aýmaǵynyń ornalasýyn, qan quıylýy bolýyn anyqtap, naqtylaýy qajet.\r\n\r\nEger dáriger naýqasta tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) bolýyn anyqtasa, ınsýlttiń aldyn alý úshin onyń sebebin izdeıdi.\r\n\r\n__Aýrýdyń tarıhy jáne medıtsınalyq tekserý__\r\n\r\nDáriger sizdi nemese otbasynyń múshelerinen sizde ınsýlt paıda bolýynyń qaýip faktorlary bolýy jóninde surastyrady. Mundaı faktorlarǵa jatatyndar: joǵary arterııalyq qysym, temeki shegý, ınsýltpen aýyrýdyń jeke nemese otbasylyq tarıhy. Dáriger sizdegi sımptomdar jáne olardyń paıda bolý ýaqyty týraly da suraıdy.   \r\n\r\nMedıtsınalyq tekserýde dáriger sizdiń mentaldyq (tárbıe jáne ómirlik tájirıbe nátıjesinde qalyptasqan) qyzmetińizdi, qımyl úılesimin jáne tepe-teńdikti tekseredi. Sonymen qatar, ol bettiń, qol-aıaqtyń uıyp, jansyzdanýyn, estiń qalypty bolmaýyn, sóıleý men kórýdegi máselelerdi tekseredi.\r\n\r\nDáriger uıqy arterııasynyń aýrýlarynyń belgilerin izdeıdi – bul ıshemııalyq ınsýlttiń jıi sebebi. Stetoskop arqyly uıqy arterııasyn tyńdaıdy. Ysqyratyn dybys – shýdyń bolýy uıqy arterııasyndaǵy túıindaqtyń bolýy saldarynan qan aǵymynyń kelýiniń ózgerýin nemese azaıýyn kýálandyrady.\r\n\r\n__Dıagnostıkalyq tekserýler jáne protsedýralar__\r\n\r\nInsýlt pen TISh anyqtaý úshin dáriger kelesi tekserýlerdi usynady:\r\n\r\n__Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT)__\r\n\r\nMıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT) – rentgen sáýleleriniń kómegimen mıdyń aıqyn, tolyq sýretin alýǵa múmkindik beretin, aýyrsynýsyz tekseris. Tekserýdiń bul túri, kóbinese, ınsýlt bolǵannan keıin birden ótkiziledi.\r\n\r\nKT ınsýlt kezindegi qan ketýin nemese mı jasýshalarynyń zaqymdanýyn kórsetedi. Sondaı-aq, tekserý sımptomdardyń sebebin quraıtyn basqa da mıdyń aýrýlaryn anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n__Mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)__\r\n\r\nAǵzalar men deneniń qurylymynyń aıqyn sýretin alý úshin MRT kezinde radıotolqyndar jáne magnıtter qoldanylady. Bul tekseris kezinde mı tininiń ózgeristeri jáne mı jasýshalarynyń zaqymdanýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nMRT tekserisi KTornyna nemese oǵan qosymsha túrde taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n__Kompıýterlik tomografııalyq angıografııa jáne magnıttik-rezonanstyq angıografııa__\r\n\r\nKT-angıografııada (KTA) jáne magnıttik-rezonanstyq angıografııada (MRA) mıdaǵy iri qan tamyrlaryn kórýge bolady. Bul tekserýler dárigerge trombynyń ornalasýy jáne mıdaǵy qan aǵymy týraly aqparat beredi.\r\n\r\n__Karotıdtik sonografııa__\r\n\r\nKarotıdtik sonografııa – aýyrsynýsyz jáne zııansyz tekserý, bul kezde uıqy arterııasynyń qabyrǵasyn ishinen tekserý úshin ýltradybys qoldanylady. Bul arterııalar mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizedi.\r\n\r\nKarotıdtik sonografııada uıqy arterııasyndaǵy aterosklerozdyq túıindaqtar jáne tarylýlar bolýyn kórýge bolady.\r\n\r\nBul tekserýge ýltradybystyq dopplerografııa jatady. Ýltradybystyq dopplerografııa – arnaıy test, ol arqyly tamyrlardaǵy qan aǵymynyń jyldamdyǵy men baǵyty týraly aıtýǵa bolady.\r\n\r\n__Karotıdtik angıografııa__\r\n\r\nKarotıdtik angıografııa – bul uıqy arterııasyn kórneki etý úshin boıaǵysh jáne arnaıy rentgen sáýleleri qoldanylatyn ádis.\r\n\r\nBul tekserýdiń barysynda kateter atalatyn tútik shaptyń aýmaǵynda (jambastyń joǵary tusynda) ornalasqan arterııaǵa ornatylady. Osydan keıin tútik joǵary qaraı uıqy arterııasynyń bireýine jyljıdy. Dáriger kontrastylyq zattekti osy arqyly uıqy arterııasyna engizedi.\r\n\r\nBoıaǵysh arterııalardy rentgen sýretterinde kórinetindeı etýge kómektesedi.\r\n\r\n__Júrek tekserýleri__\r\n\r\n__Elektrokardıografııa (EKG)__\r\n\r\nEKG – qarapaıym, aýyrsynýsyz tekserý, ol júrektiń elektrlik belsendiligin tirkeıdi. Tekserý júrektiń jıyrylýynyń jıiligin jáne yrǵaǵyn kórsetedi (udaıylyǵyn). EKG kezinde júrektiń ár bóligi arqyly ótken kezdegi elektr sıgnaldarynyń kúshi men sınhrondyǵy da tirkeledi.\r\n\r\nEKG júrek máselelerin anyqtaýǵa kómektesedi, olardyń ınsýltke aparýy múmkin.\n Mysaly, tekserý barysynda júreksheniń fıbrıllıatsııasy nemese júrek talmasy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\n__Ehokardıografııa__\r\n\r\nEhokardıografııa (EhoKG) - aýyrsynýsyz tekserý, bul kezde dybys tolqyndary júrektiń beınesin alý úshin qoldanylady.\r\n\r\nTekserý júrektiń ólshemi men pishini, júrek kamerasy men qaqpaqshalary týraly aqparat alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEhoKG júrektegi tromby jáne aorta máselesin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Aorta – basty arterııa, ol ottegimen qanyqqan qandy júrekten deneniń barlyq bólikterine taratady.\r\n\r\n__Qan taldaýy__\r\n\r\nDáriger qan taldaýyn ınsýltti anyqtaý úshin qoldanady.\r\n\r\n\'\'Qandaǵy qant deńgeıin anyqtaý (glıýkoza).\'\' Qandaǵy glıýkozanyń tómen deńgeıinde ınsýltke uqsaıtyn sımptomdar bolýy múmkin.\r\n\r\n\'\'Qandaǵy trombotsıtter mólsherin anyqtaý.\'\' Trombotsıtter –qannyń uıýyna kómektesetin qan jasýshalary. Trombotsıtterdiń aýytqyly deńgeıi – qan uıýynyń buzylysynyń nemese trombozdyq buzylystardyń (uıýdyń jetkiliksizdigi) belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger qan taldaýyn qannyń uıýynyń ýaqytyn ólsheý úshin qoldanady. Eki tekserý  –protrombınge (PT) jáne protrombındik ýaqytqa (PTÝ) – qannyń qalypty uıýynyń jaǵdaıyn kórsetedi.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Insýlt qalaı emdeledi?__\r\n\r\nInsýltti emdeý onyń túrine baılanysty (ıshemııalyq nemese gemorragııalyq). Tranzıtorlyq  ıshemııalyq shabýyldy emdeý (TISh) onyń sebebine, bastalǵannan ótken ýaqytyna, sımptomdaryna, basqa aýrýlardyń bolýyna baılanysty.\r\n\r\nInsýlt jáne TISh shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi. Eger Sizde ınsýlt sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetý qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\nBastapqy emdeýdi alǵannan keıin dáriger ınsýlttiń qaýip faktorlaryn emdeýge jáne asqynýynyń aldyn alýǵa tyrysady.\r\n\r\n__Ishemııalyq ınsýltti jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldy emdeý__\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Qan tamyrlarynyń bitelýi kóbinese, ıshemııalyq ınsýltqa jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýylǵa aparatyn trombylarǵa baılanysty.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýltti jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldy emdeý úshin dárilik preparattar jáne medıtsınalyq em-sharalar qoldanylady.\r\n\r\n__Dárilik preparattar__\r\n\r\nPlazmınogendi tindik belsendirgish (PTB) atalatyn dárilik preparat mıdaǵy arterııalardyń trombysyn erite alady. PTB kóktamyr arqyly engiziledi. Qajetti áserdi alý úshin bul dárilik preparat sımptomdar bastalǵan 4 saǵat ishinde qoldanylýy qajet, Ońtaılysy, sımptomdardyń basynan neǵurlym tezirek engizilýi qajet.\r\n\r\nEger qandaı da bir sebeptermen dáriger naýqasqa PTB taǵaıyndaı almasa, antıagreganttyq dárilik preparattardy qabyldaýǵa bolady. Mysaly, ınsýlt bastalǵannan 48 saǵat ishinde aspırın berilýi tıis. Antıagreganttyq dárilik quraldar trombotsıtterdiń jabysýyn jáne trombylardyń qalyptasýynyń aldyn alady.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger antıkoagýlıanttardy (qandy suıyltatyn preparattar) taǵaıyndaıdy. Bul dáriler jańa trombylardyń ósýin jáne qalyptasýynyń aldyn alady.\r\n\r\n__Medıtsınalyq em-sharalar__\r\n\r\nUıqy arterııalarynyń aýrýlary bolýynda dáriger karotıdtik endarterektomııany nemese uıqy arterııasyndaǵy teri arqyly koronarlyq aralasýdy jasaıdy. Keıde bul em-shara angıoplastıka atalady. Bul em-sharalar bitelgen uıqy beziniń sańylaýyn keńeıtýge baǵyttalǵan.\r\n\r\nǴalym-medıkter ıshemııalyq ınsýltti emdeýdiń basqa em-sharalarynyń tıimdiligin zertteıdi, mysaly, arterııa ishilik trombolızıs jáne tserebraldyq ıshemııa kezindegi mehanıkalyq embolektomııa.\r\n\r\nArterııa  ishilik trombolızıste kateter atalatyn uzyn ıkemdi tútik shaptyń aýmaǵynda (jambastyń joǵary tusynda) ornalasqan arterııaǵa ornatylady. Osydan keıin tútik joǵary qaraı usaq uıqy arterııasyna jyljıdy. Ol arqyly dáriger mıdaǵy trombyny buzatyn dárilik preparattardy engize alady.\r\n\r\nTserebraldyq  ıshemııa kezindegi mehanıkalyq embolektomııa barysynda arterııadan trombylar alyp tastalynady. Bul kezde kateter uıqy arterııasy arqyly mıdyń zaqymdalǵan bóligine ótkiziledi. Osydan keıin tromb arterııadan kateter arqyly alynady.\r\n\r\n__Gemorragııalyq ınsýltti emdeý__\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt arterııanyń jarylýynda jáne mıǵa qan quıylýynda paıda bolady. Ony emdeýdiń birinshi qadamy mıdaǵy qan ketýin izdeýge jáne sebebin joıýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýltten aıyrmashylyǵy - gemorragııalyq ınsýltti emdeýde antıagreganttar jáne qandy suıyltatyn preparattar qoldanylmaıdy, sebebi, olar qan ketýin kúsheıtýi múmkin.\r\n\r\nEger siz antıagreganttar jáne qandy suıyltatyn preparattar qabyldaıtyn bolsańyz jáne osy kezde sizde gemorragııalyq ınsýlt paıda bolsa, bul dárilerdi qabyldaýdy dereý toqtatý qajet.\r\n\r\nEger joǵary arterıaldyq qysym mıǵa qan quıylýynyń sebebi bolsa, dáriger ony tómendetý úshin dári taǵaıyndaıdy. Bul qannyń ári qaraı ketýiniń aldyn alady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý gemorragııalyq ınsýltti emdeýde qajet bolýy múmkin. Operatsııalardyń birneshe túri bar - anevrızmany klıpteý (qysqysh salý), spıraldyq embolızatsııa jáne arterııalyq-venalyq malformatsııany (AVM) qalpyna keltirý.\r\n\r\n__Anevrızmany  klıpteý jáne spıraldyq embolızatsııa__\r\n\r\nEger anevrızma (arterııanyń qabyrǵasyndaǵy shar tárizdi dóńestik) ınsýlttiń sebebi bolsa, dáriger anevrızmany  klıpteýdi jáne spıraldyq embolızatsııany usynýy múmkin.\r\n\r\nAnevrızmany   klıpteý anevrızmany mıdyń qan tamyrlarynan oqshaýlaý maqsatynda jasalady. Bul operatsııa anevrızma aýmaǵyndaǵy qan ketýin toqtatýǵa kómektesedi, sondaı-aq, onyń qaıta jarylýynyń aldyn alady.\r\n\r\nEm-shara kezinde hırýrg mıda tilik jasaıdy jáne anevrızmanyń túbinde kishkentaı qysqysh ornalastyrady. Operatsııa jalpy narkozben jasalady. Operatsııadan keıin birneshe kún boıy qarqyndy emdeý bólimshesinde baqylaýda bolý qajet.\r\n\r\nSpıraldyq embolızatsııa - anevrızmany emdeýdiń asa kúrdeli emese em-sharasy. Hırýrg kateter atalatyn tútikti shaptyń aýmaǵyndaǵy arterııaǵa ornalastyrady. Ári qaraı tútik joǵaryǵa anevrızma ornalasqan jerge jyljıdy.\r\n\r\nOsydan keıin tútik arqyly anevrızmaǵa kishkentaı spıral engiziledi. Spıral trombynyń qalyptasýyna yqpal etedi, ol anevrızmadaǵy qan aǵymyn tejeıdi jáne onyń qaıta jarylýynyń aldyn alady.\r\n\r\nSpıraldyq embolızatsııa jalpy narkozben, aýrýhanada jasalady.\r\n\r\n__Arterııalyq-venalyq malformatsııany (AVM) qalpyna keltirý__\r\n\r\nEger AVM  ınsýlttiń sebebi bolsa, dáriger ony qalpyna keltirýdi usynýy múmkin (AVM – mıdaǵy aqaýly, jarylýy múmkin arterııalar men venalardyń órimi). AVM qalpyna keltirý  mıdaǵy qaıta qan ketýiniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAVM qalpyna keltirýdiń birneshe ádistemesi bar:\r\n\r\n* AVM alyp tastaý operatsııasy\r\n* AVM qan tamyrlaryna qan aǵymyn tejeıtin arnaıy zattekterdi engizý\r\n* Qantamyrlaryn sklerozdaý úshin radıatsııa qoldaný\r\n \r\n__Insýlttiń  faktorlaryn emdeý__\r\n\r\nInsýltti nemese TISh negizgi emdeýden keıin dáriger qaýip faktorlaryn emdeıdi. Qaýip faktorlaryn emdeý úshin dáriger ómir saltyn ózgertýdi usynady.\r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý – temeki shegýden bas tartý, durys tamaqtaný, salaýatty salmaqty jáne dene belsendiligin qoldaý.\r\n\r\nEger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, dárilik preparattar taǵaıyndalady.  \r\n\r\n__Temeki  shegýden bas tartý__\r\n\r\nEger temeki shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Temeki qan tamyrlaryn zaqymdaıdy jáne ınsýlttiń, densaýlyqqa qatysty basqa máselelerdiń qaýpin arttyrady. Dárigermen temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar jáne ónimder týraly sóılesińiz. Sonymen qatar, passıvti temeki áserinen alshaq bolyńyz, ol da qantamyrlaryn zaqymdaıdy.\r\n\r\nTemeki shegýdi qoıý týraly qosymsha aqparatty osy tustan oqyńyz. Bul resýrstar júrektiń densaýlyǵyna shoǵyrlanǵanymen, temekini qoıý týraly aqparaty da bar.\r\n\r\n__Durys tamaqtaný__\r\n\r\nDurys taǵam – salaýatty ómir saltynyń mańyzdy bóligi. Túrli kókónis-jemisterdi, dánderdi tańdańyz; tutas dándi ónimderdi tutynýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\nQanyqqan maılary, trans-maılary  jáne holesterıni az ónimderdi tańdańyz. Salaýatty tańdaý: maısyz et, terisiz qus, balyq, burshaq tuqymdastar, maısyz sút jáne sút ónimderi.\r\n\r\nNatrııdiń (tuzdyń) mólsheri az ónimderdi tańdańyz jáne daıyndańyz. Tuzdyń joǵary mólsheriniń arterıaldyq qysymdy arttyrý qaýpi bar.\r\n\r\nQanttyń mólsheri tómen ónimderdi jáne sýsyndardy tańdańyz. Eger alkogoldi sýsyndar tutynatyn bolsańyz, shekteńiz.\r\n\r\nSalaýatty emdám ustaný týraly qosymsha aqparatty osy tustan oqyńyz.\r\n\r\nBul resýrstarda durys tamaqtaný týraly jalpy aqparat bar.\r\n\r\nSalaýatty salmaqty qoldaý\r\n\r\nSalaýatty salmaqty qoldaý ınsýlttiń paıda bolý qaýpin azaıta alady. Maqsaty – DSI dene salmaǵynyń ındeksin < 25 kúıinde ustaý.\r\n\r\nDSI salmaqtyń boıǵa qatynasy, ındeks organızmdegi jalpy maıdyń  paıyzyn anyqtaıdy. __zdrav.kz - DSI, taǵamdyq pıramıda resýrstaryn t.b__. paıdalanyp, DSI ólsheýge bolady, nemese dáriger DSI ólsheıdi.\r\n\r\nDSI 25-29,9 aralyǵynda bolsa, artyq salmaq bar. DSI >30 bolsa, semizdik oryn alǵan. DSI < 25 bolýy ınsýlttiń aldyn alý úshin qajet.\r\n\r\n __zdrav.kz – Artyq salmaq jáne semizdik resýrsyn qoldanyp,__ salaýatty salmaqty qoldaý týraly   qosymsha aqparatty alýǵa bolady.\r\n\r\n__Dene belsendiligi__\r\n\r\nUdaıy dene belsendiligi ınsýlttiń kóptegen faktorlaryn baqylaýǵa múmkindik beredi, mysaly, joǵary arterıaldyq qysymdy, zııandy holesterın deńgeıin jáne artyq salmaqty.\r\n\r\nJańa baǵdarlamany bastar aldynda dárigermen keńesińiz. Siz úshin qandaı dene belsendiligi qaýipsiz ekendigin bilińiz.\r\n\r\nAdamdar aptasyna 60 mınýttyq aerobtyq belsendilikten-aq densaýlyq úshin paıda alady. Belsendi bolǵan saıyn kóbirek paıdasyn kóresiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Qalaı ınsýlttiń aldyn alýǵa bolady?__\r\n\r\nQaýip faktorlarymen kúres ınsýlttiń aldyn alýǵa kómektesýi múmkin. Eger siz ınsýltti bastan keshirseńiz, kelesi áreketter onyń qaıta paıda bolýynyń aldyn\n alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n* __Temeki shekpeńiz__. Eger temeki shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Temeki qan tamyrlaryn zaqymdaıdy jáne ınsýlttiń qaýpin arttyrady. Dárigermen temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar jáne ónimder týraly sóılesińiz. Sonymen qatar, passıvti temeki áserinen alshaq bolyńyz, ol da qantamyrlaryn zaqymdaıdy.\r\n* __Salaýatty taǵamdy tańdańyz. __salaýatty emdám tamaqqa túrli kókónis-jemisterdi, tutas dánderdi tutyný; sondaı-aq, oǵan maısyz et, qus eti, balyq, burshaq tuqymdastar, maısyz sút jáne sút ónimderi kiredi. Salaýatty sanalatyn emdám: qanyqqan maılary, trans-maılary  jáne holesterıni,  natrııi (tuzy) jáne qanty az ónimderdi tańdaý.\r\n* __Salaýatty salmaqty qoldańyz.__ Eger sizde artyq salmaq bolsa nemese semizdikten zardap shekseńiz, dárigermen keńesińiz jáne salmaq azaıtý boıynsha durys jospar jasańyz. Salmaqty retteý ınsýlt qaýpiniń faktorlarynyń aldyn alady.\r\n* __Dene belsendiligin qoldańyz.__ Dene belsendiligi fıtnes-deńgeıdi jaqsartyp, densaýlyqqa ońtaıly áser etedi. Dárigermen keńesip, ózińiz úshin jattyǵýlardyń qandaı túri jáne kólemi qaýipsiz ekendigin keńesińiz.  \r\n* __Otbasylyq ınsýlt tarıhyn bilińiz.__ Eger ózińizde nemese otbasynyń múshelerinde ınsýlt buryn bolsa, bul týraly dárigerge mindetti túrde habarlańyz.  \r\n \r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý týraly qosymsha aqparatty aldyńǵy «Insýlt qalaı emdeledi» bóliminen oqyńyz. Eger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, ınsýlttiń damý qaýipteri faktorlaryn baqylaý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady. Dárilerdi dárigerdiń nusqaýlyǵyna saı qabyldańyz.\r\n\r\nEger sizde tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) bolsa,oǵan nazar aýdaryńyz. Insýlttiń aldyn alý úshin TISh sebebin tabý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Insýltten keıingi ómir__\r\n\r\nInsýltten keıin qalpyna kelý úshin birneshe aptalar, aılar nemese jyldar qajet bolýy múmkin. Keıbir adamdar tolyǵymen saýyǵady, keıbiri múgedek bolyp qalýy da múmkin.\r\n\r\nUdaıy kútim, reabılıtatsııa jáne emotsıonaldyq qoldaý qalypqa kelýge jáne ınsýlttiń qaıta paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEger sizde ınsýlt bolsa, onyń qaıtalaný qaýpi bar. Insýlttiń jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń (TISh) úreıli belgilerin jáne olar paıda bolǵanda ne isteý kerektigin bilý mańyzdy.\r\n\r\nEger Sizde ınsýlt sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetý qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\n__Kúndelikti kútim__\r\n\r\nÓmir  saltyn ózgertý ınsýltten keıin qalpyna kelýge jáne onyń qaıtadan paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý – temeki shegýden bas tartý, durys tamaqtaný, salaýatty salmaqty jáne dene belsendiligin qoldaý. Dárigermen keńesip, ózińiz úshin jattyǵýlardyń qandaı túri jáne kólemi qaýipsiz ekendigin keńesińiz.\r\n\r\nEger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, ınsýltten qalpyna kelý nemese damý qaýipteri faktorlaryn baqylaý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady. Dárilerdi dárigerdiń nusqaýlyǵyna saı qabyldańyz.\r\n\r\nEger naýqas ıshemııalyq ınsýltti basynan keshirse, oǵan antıkoagýlıanttar (qandy suıyltatyn preparattar) taǵaıyndalýy múmkin. Bul dáriler trombynyń qalyptasýynyń aldyn alady. Bul preparattar qanshalyqty jaqsy áser etýin tekserý úshin taldaý tapsyrý qajet bolady.\r\n\r\nQandy suıyltýdyń jıi kezdesetin janama áseri – qan ketýi. Bul dárilik preparattyń qandy kúshti suıyltýynda bolady. Bul janama áser ómir úshin qaýipti bolýy múmkin. Qan ketýi dene qýystarynda (ishki qan ketýi) nemese teriniń betinde (syrtqy qan ketýi) paıda bolýy múmkin.   \r\n\r\nQan ketýiniń úreıli belgilerin bilý shuǵyl kómekke ýaqytyly júginý úshin qajet. Bul belgiler:\r\n\r\n* Teridegi túsiniksiz kógerýler jáne/nemese kishkene qyzyl nemese kúlgin núkteler\r\n* Qyzyl ıekten jáne murynnan túsiniksiz qan ketýi\r\n* Etekkirdiń kúsheıýi\r\n* Ashyq qyzyl nemese kofe tústi qusyq\r\n* Neseptegi qan, nájistegi ashyq qyzyl qan nemese qara shaıyrly nájis\r\n* Ishtiń aýyrsynýy nemese kúshti bas aýyrýy\r\n \r\n\r\nQulaǵannan, jaraqattan nemese jeńil soǵylýdan keıingi kúshti qan ketýi de qannyń suıylýyn bildiredi. Osy sımptomdar bolsa, dereý dárigerge kórinińiz. Eger sizde kúshti qan ketýi bolsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\nDárigermen ári qaraı kórinýdiń jıiligi jáne qajetti tekserýlerdi ótý týraly keńesińiz. Bul kórinýler dárigerge ınsýlttiń qaýip faktorlaryn baqylaýǵa jáne qajetine qaraı emdeýdi túzetýge múmkindik beredi.\r\n\r\n__Reabılıtatsııa__\r\n\r\nInsýltten keıin qalpyna kelý (reabılıtatsııa) qajet bolýy múmkin. Reabılıtatsııaǵa sózben jumys isteý, fızıo- jáne eńbekpen emdeý kiredi.\r\n\r\n__Til, sóıleý jáne este saqtaý__\r\n\r\nInsýltten keıin tildesýde másele paıda bolýy múmkin. Durys sózderdi tańdaý, sóılem qurý nemese olardy maǵynasymen baılanystyrý qıynǵa túsýi múmkin. Este saqtaýmen jáne oılaý aıqyndyǵymen máseleler de bolýy múmkin. Bul máseleler qynjyltýy múmkin.\r\n\r\nSóıleý jáne til mamandary naýqasty qaıtadan tildesýge jáne este saqtaýdy jaqsartýǵa qaıtadan úıretýi múmkin.  \r\n\r\nBulshyq et jáne nervterdiń máseleleri\r\n\r\nInsýlt deneniń bir jaǵyn nemese bir jaǵynyń bóligin zaqymdaýy múmkin. Bul kezde paralıch (saldaný, qımyldaı almaý) nemese bulshyq et álsizdigi paıda bolýy múmkin, qulaý qaýipteri bolady.\r\n\r\nReabılıtatsııa mamandary bulshyq etin nyǵaıtýǵa jáne sozýǵa kómektesedi. Olar sondaı-aq, kúndelikti kıiný, tamaqtaný jáne shomylý sekildi sharalardy qaıta úırenýge kómektesedi.\r\n\r\n__Nesep qap jáne ishek máseleleri__\r\n\r\nInsýltte nesepqaptyń jáne ishektiń jumysyn baqylaý qabiletine jaýap beretin nervter zaqymdanýy múmkin. Bul jaǵdaıda nesep qap tolmasa da, udaıy nesep shyǵatyndaı sezim bolady. Keıde tipti dárethanaǵa jetpeı qalý da múmkin. Dárilik preparattar jáne mamandar bul máselelerdi sheshýge kómektesedi. \r\n\r\n__Jutýdaǵy jáne tamaqtanýdaǵy máseleler__\r\n\r\nInsýltten keıin jutýda máseleler bolýy múmkin. Bul máseleniń belgileri – jótelý nemese tamaqtaný kezinde qaqalý.\r\n\r\nLogoped bul suraqqa kómektese alady. Ol tamaqtaný ratsıonyn ózgertýdi usynady, mysaly, ezbe jeý nemese qoıý sýsyndardy ishý.\r\n\r\n__Emotsıonaldyq máseleler jáne qoldaý__\r\n\r\nInsýltten keıin minezde ózgerister bolady. Mysaly, kóńil-kúı tez ózgerýi múmkin. Osy nemese basqa ózgeristerden naýqas úreılený, mazasyzdaný nemese depressııaǵa shaldyǵýy múmkin. Insýltten keıin qalpyna kelý baıaý ótedi.\r\n\r\nÓzińizdi seziný týraly dárigermen talqylańyz. Kásiptik keńesshimen áńgimelesý de paıdaly bolady. Eger tym basyńqy bolsańyz, dáriger dárilik preparattardy jáne basqa sharalardy usynady, olar ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ish ótýi men qusýdan bolatyn sýsyzdanýdy emdeýde qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler','','','qz','s','',0,'',1904,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532345820,1563881820,1532346009,'Qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler – qusý men ish ótýi kezinde joǵaltylatyn suıyqtyq pen qorektik zattekterdi tolyqtyrýdyń ońtaıly quraly. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Ish ótýi kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler degenimiz ne?__\r\n\r\nQaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler – qusý men ish ótýi kezinde joǵaltylatyn suıyqtyq pen qorektik zattekterdi tolyqtyrýdyń ońtaıly quraly. Bul eritindiler sábılerge de, balalar men eresekterge de qaýipsiz. Olar birneshe túrde shyǵarylady:\r\n\r\n* Untaq, olardy sýmen ezý qajet;\r\n* Suıyqtyq, tutynýǵa daıyn eritindi;\r\n* Muzdatylǵan jemis balmuzdaǵy.\r\n \r\nDárihanadan Regıdron jáne basqa eritindilerdi satyp alýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý__      \r\n    \r\nQusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý úshin eritindiniń azdaǵan mólsherin jıi qabyldaýdan bastaý qajet, mysaly, ár mınýt saıyn 1 sháı qasyqtan. Eger naýqas suıyqtyqty sińire alatyn bolsa, birtindep, baıaý túrde onyń mólsherin arttyrý qajet. Eger qaıta sýlandyratyn suıyqtyqty qabyldaǵannan keıin qusý paıda bolsa, 30-60 mınýt kútińiz, sodan keıin birneshe ret jutyp kórińiz. Suıyqtyqtyń shaǵyn úlesterin qabyldaý bir márte úlken úlesin ishkenge qaraǵanda jaqsy sińiriledi. Qusý toqtaǵanda ishiletin qaıta sýlandyrý eritindisiniń mólsherin arttyrýǵa bolady, jáne oǵan qaınatpalardy nemese gazdalǵan sýsyndardy qosýǵa bolady.  Qabyldanatyn suıyqtyqtyń shaǵyn úlesteri asqazannyń buzylysyn az týyndatady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Ish ótýi kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý__\r\n\r\nEger naýqasta ish ótýi bolsa, ol qajet bolsa, qaıta sýlandyrý eritindilerimen qatar basqa da sýsyndardy qabyldaýyna bolady. Dáriger balanyń nemese eresektiń ishken suıyqtyǵynyń mólsherin qadaǵalaýdy suraıdy. Suıyqtyqtyń mólsherin qasyq nemese ólshem staqany arqyly ólsheýge bolady.','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ishek ınfektsııalary','','','qz','s','',0,'',5443,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532406840,1563942840,1532407227,'Bakterııalyq gastroenterıt – bakterııalardan týyndaǵan asqazan men ultabardyń qabynýy.\r\n\r\nJińishke ishek as qorytý júıesiniń eń uzyn bóligi – uzyndyǵy 6 metrge deıin jetedi! Ol asqazandy jýan (toq) ishekpen jalǵastyrady, kóptegen qatparlary bar (ish qýysynda ornalasýy úshin). Tutynatyn taǵamnyń kópshilik bóligi jińishke ishekte qorytylady. Ol úsh bólikten turady: ultabar, myqynishek, ash ishek.','\r\n__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBakterııalyq gastroenterıt – bakterııalardan týyndaǵan asqazan men ultabardyń qabynýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"109\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\n\'\'Jińishke ishek as qorytý júıesiniń eń uzyn bóligi – uzyndyǵy 6 metrge deıin jetedi! Ol asqazandy jýan (toq) ishekpen jalǵastyrady, kóptegen qatparlary bar (ish qýysynda ornalasýy úshin). Tutynatyn taǵamnyń kópshilik bóligi jińishke ishekte qorytylady. Ol úsh bólikten turady: ultabar, myqynishek, ash ishek.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBakterııalyq gastroenterıt belgili bir tamaqty tutynǵan bir adamdy nemese tutas topty zaqymdaýy múmkin. Bul joryqtarda, mektep ashanasynda, kafe, meıramhanada bolýy múmkin.\r\n\r\nMıkrobtar tamaqqa kóptegen jolmen túsýi (tuqymyn sebýi) múmkin:\r\n\r\n• Bakterııalar maldy soıǵanda janýardyń nemese qustyń isheginen etine túsýi múmkin  \r\n\r\n• Sýarýǵa nemese jýýǵa arnalǵan sýda adamnyń nemese janýarlardyń tirshiliginiń qaldyqtary bolýy múmkin.\r\n\r\n• dúkenderde, meıramhanada nemese úı jaǵdaıynda ónimderdi durys saqtamaý saldarynan.\r\n\r\nTaǵamdyq ýlaný kóbinese, tamaq pen sýsyndardy tutynýda jıi paıda bolady:\r\n\r\n• qolyn jýmaǵan adamnyń tamaqty daıyndaýynda\r\n\r\n• as úı jabdyǵynyń, kesetin taqtaılardyń jáne basqa aspaptardyń las bolýynda tamaq daıyndalýy\r\n\r\n• tońazytqyshta saqtalmaǵan, maıonez qosylǵan taǵam (qyryqqabattan, sábizden, pııaz ben kartoptan jasalǵan túrli salattar)  \r\n\r\n• durys saqtalmaǵan jáne muzdatylǵan, salqyndatylǵan ónimderdi tıisti túrde daıyndamastan tutyný\r\n\r\n• jýylmaǵan nemese nashar jýylǵan kókónister men jemisterdi tutyný\r\n\r\n•shıki kókónistik nemese jemistik shyryndardy, sút ónimderin (pasterlenbegen) tutyný  \r\n\r\n• tolyq pisirilmegen etti nemese jumyrtqany tutyný\r\n\r\n• qaınatylmaǵan qudyq sýyn nemese qaladaǵy sý kózinen sýdy qaınatpaı tutyný\r\n\r\nBakterııalyq gastroenterıt túrli bakterııalardan týyndaıdy, mysaly:\r\n\r\n• Kampılobakter eıýnı (kampılobakterıoz)\r\n\r\n• ishek taıaqshasy (esherıhıoz)\r\n\r\n• Salmonella (salmonellez)\r\n\r\n• Shıgella (shıgellez)\r\n\r\n• Stafılokokk (stafılokokkty enterıt)\r\n\r\n• Iersınııa (ıersınıoz)\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdary aýrýdyń qozdyrǵyshyna baılanysty. Suıyq jáne jıi nájis taǵamdyq ýlanýdyń barlyq túrine tán. Qosymsha sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n• ishtegi túıilý\r\n\r\n• ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n• Nájiste qan bolýy\r\n\r\n• tábetti joǵaltý\r\n\r\n• júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger taǵamdyq ýlanýdyń sımptomdaryn anyqtaıdy, mysaly, ishtiń aýyrsynýy jáne sýsyzdaný (organızmdegi suıyqtyqtyń qalypty mólsherin joǵaltý).\r\n\r\nAýrýdyń qozdyrǵyshyn anyqtaý úshin taǵamnyń nemese nájistiń taldaýyn ótkizedi. Degenmen, bul zertteýler ish ótýiniń naqty sebebin anyqtaı almaýy da múmkin.\r\n\r\nNájiste leıkotsıtter bolýyna da taldaý júrgiziledi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÁdette, aýrý bastalǵannan keıin birneshe kún ótkende jaǵdaı jaqsarady. Emdeýdiń maqsaty – naýqastyń jaǵdaıyn jaqsartý jáne organızmniń sýsyzdanýymen kúresý.\r\n\r\nSuıyqtyqty jetkilikti mólsherde tutyný jáne durys tamaqtaný jaǵdaıdy jaqsartady. Qajet sharalar:\r\n\r\n• ish ótýin emdeý\r\n\r\n• júrek aınýyn jáne qusýdy baqylaý\r\n\r\n• kóbirek demalý.\r\n\r\nEger ish ótse jáne udaıy júrek aıný men qusýdan organızmde suıyqtyqty ustaý múmkin bolmasa, kóktamyr arqyly suıyqtyq engizý qajet bolýy múmkin. Kóbinese, bul kishkentaı balalardy emdeýde qoldanylady.\r\n\r\nNesep aıdaıtyn preparattar qoldanatyn bolsańyz, dárigermen keńesińiz. Ish ótýi bolsa, bul preparattardy qoldanýdy toqtatý qajet bolýy múmkin. Emdeýshi dárigerdiń keńesin alyp qana emdeýdi ózgertýge nemese toqtatýǵa bolady. \r\n\r\nGastroenterıttiń jeńil nemese ortasha ótýinde antıbıotıkpen emdeý, ádette, taǵaıyndalmaıdy.\r\n\r\nDárihanadan ishtiń ótýin emdeý úshin dárilik preparattardy satyp alýǵa bolady.  \r\n\r\n• qanmen ish ótýi, qyzba nemese ish ótýiniń aýyr túrinde dárilik preparattardy mindetti túrde dárigerdiń keńesimen qabyldaý qajet.\r\n\r\n• bul dárilik preparattardy balalarǵa bermeńiz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nBirneshe kún ishinde jaǵdaı emdeýsiz de jaqsarýy múmkin.\r\n\r\nIshek taıaqshasynyń keıbir sırek túrleri aýyr anemııaǵa, tipti, búırek jetkiliksizdigine de aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq járdemge júginińiz:\r\n\r\n• nájiste qan nemese iriń bolsa, jáne «qara» nájiste\r\n\r\n• ish ótýi jáne dene temperatýrasy 38°C-tan joǵary bolsa\r\n\r\n• jaqynda shetelden ish ótýimen kelseńiz, \r\n\r\n• ishtiń aýyrsynýy, nájis shyqqanda basylmaıtyn bolsa\r\n\r\n• sýsyzdaný sımptomdary (shóldeý, bas aınalýy, estiń qalypty bolmaýy)\r\n\r\nSondaı-aq, dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n• ish ótýi jıilese jáne balalarda – 2 kúnnen keıin, eresekterde – 5 kúnnen keıin jaǵdaı jaqsarmasa\r\n\r\n• 3 aılyqtan asqan balalarda 12 saǵattan artyq qusý bolsa.\r\n\r\nKishkentaı balalarda qusý jáne ish ótýi bolsa, shuǵyl túrde dárigerge habarlasyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nQarańyz: (taǵam ónimderiniń qaýipsizdigi): http://www.zdrav.kz/node/9222\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nInfektsııalyq bakterııalyq dıareıa; Jiti gastroenterıt; Bakterııalyq gastroenterıt.','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ishektiń túınelisi (bitelýi)','','','qz','s','',0,'',4629,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532407260,1563943260,1532407822,'Óńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady. Ishektiń túınelisi – ishektiń boıymen taǵamnyń ótýiniń tolyqtaı nemese ishinara toqtaýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Profılaktıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"110\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}{img type=\"fileId\" fileId=\"111\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Óńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady. Ishektiń túınelisi – ishektiń boıymen taǵamnyń ótýiniń tolyqtaı nemese ishinara toqtaýy.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nIshek túınelisiniń paıda bolý sebepteri:\r\n\r\n* Mehanıkalyq sebepter, bul kezde ishektiń belgili bir bóliginde kedergi turady\r\n* Dınamıkalyq sebepter – bul kezde ishek durys jumys istemeıdi, biraq, onyń mehanıkalyq sebepteri bolmaıdy.\r\n \r\nIshektiń dınamıkalyq túınelisi – jalǵan bitelis dep te atalady, bul balalarda kezdesetin túınelistiń negizgi túri. Bul jaǵdaıdyń damý sebepteri:\r\n\r\n* Ishek ınfektsııasyn týyndatatyn bakterııalar nemese vırýstar (gastroenterıt)\r\n* Hımııalyq, elektrolıttik, nemese mıneraldyq úılesimsizdik (mysaly, kalıı deńgeıiniń tómendeýi)\r\n* Ish qýysy aǵzalaryndaǵy operatıvtik aralasýdan keıingi asqynýlar\r\n* Ishektiń qanmen qamtamasyz etilýiniń buzylýy (shajyrqaıdyń ıshemııasy)\r\n* Ish qýysy aǵzalaryndaǵy ınfektsııalyq aýrýlar, mysaly, appendıtsıt\r\n* Búırektiń nemese ókpeniń aýrýlary\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý, ásirese, esirtkilik.\r\n \r\nIshektiń mehanıkalyq túınelisiniń sebepteri:\r\n\r\n* Operatsııalyq aralasýdan keıin paıda bolatyn jabyspalar nemese tyrtyqtar.\r\n* Bógde zattekter (ishekti biteıtin túrli jutyp qoıǵan zattar)\r\n* Ót tastary (sırek)\r\n* Jaryqtar\r\n* Qatty nájis\r\n* Invagınatsııa (ishektiń bir bóliginiń basqasyna enýi)\r\n* Ishekti biteıtin isikter\r\n* Ishektiń qaıyrylýy\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Ishtiń kebýi\r\n* Tolyp ketý sezimi, jeldenýdiń artýy\r\n* Ishtiń aýyrsynýy jáne túıilýi\r\n* Aýyzdan jaǵymsyz ıis shyǵýy\r\n* Ishtiń qatýy\r\n* Dıareıa\r\n* Jel shyǵara almaý\r\n* Qusý  \r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nIsh aýmaǵyn teksergende dáriger ishtiń kebýin, aýyrsynýyn nemese jaryqtardy anyqtaıdy.\r\n\r\nIshektiń túınelisin anyqtaıtyn tekserister:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Barıılik zattekpen klızma jasaý\r\n* Óńeshti, asqazandy jáne ash ishekti zertteý úshin rentgenologııalyq sýretterdiń toptamasy\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nIshtiń kebýiniń sımptomdarynyń aldyn alý jáne qusyqty joıý úshin arnaıy tútik (zondty) muryn arqyly asqazanǵa nemese ishekke engiziledi.  \r\n\r\nToq ishektiń qaıyrylýynda tik ishekke tútikti engizý arqyly kómek kórsetiledi.\r\n\r\nZond engizý sımptomdardy jeńildetpegen jaǵdaıda nemese tinderdiń joıylýynyń belgileri paıda bolsa, ishektiń túınelisin týyndatatyn kedergilerdi joıý úshin operatıvtik aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nIshektiń túınelisiniń paıda bolý sebebine balanysty. Kópshilik jaǵdaıda bul sebepter jeńil emdeledi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAsqynýlar aparýy múmkin:\r\n\r\n* Elektrolıttik (hımııalyq jáne mıneraldyq) úılesimsizdikke\r\n* Sýsyzdanýǵa\r\n* Ishektegi sańylaýdyń paıda paıda bolýyna (perforatsııa)\r\n* Juqpalanýǵa\r\n* Sary aýrýǵa (teri men kózdiń aǵynyń sarǵaıýy).\r\n \r\nEger kedergi ishektiń qanmen qamtamasyz etilýin bitese, bul juqpalansa jáne tinderdiń tirshiligin joıýǵa (gangrenaǵa) aparady. Tinderdiń joıylý qaýpi onyń bitelýiniń sebebimen jáne bitelý uzaqtyǵymen baılanysty. Jaryqta, ishektiń qaıyrylýynda, qynaptalýynda gangrenanyń damý qaýpi joǵary.\r\n\r\nJańa týǵan sábılerdegi ishektiń qabyrǵasyn buzatyn ishek túınelisi (nekrozdyq enterokolıt) ómirge qaýip  tóndiredi jáne qan men ókpeniń juqpalanýyna aparady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Ishekti bosatyp, jelin shyǵara almaısyz\r\n* Uzaq ýaqyt boıy ketpeıtin ishtiń kebýi\r\n* Qusý saqtalady\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAldyn alý aýrýdy týyndatqan sebepterge baılanysty. Isik jáne jaryq sekildi aýrýlardy emdeý bitelistiń paıda bolý qaýpin azaıtady.\r\n\r\nBitelistiń keıbir sebepteriniń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nParalıchtik túınek; Ishektiń qaıyrlýy; ishektiń túınelisi; ishektiń jalǵan bitelisi.','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti','','','qz','s','',0,'',6001,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532408040,1563944040,1532408505,'Iyqtyń  adgezıvti  kapsýlıti  -  adam ıyǵyn qandaı da bir baǵytta aýyrsynbaı qozǵalta almaıtyn aýrý. Dárigerler keıde bul aýrýdy «ıyqtyń qatyp qalýy» dep ataıdy, sebebi, ıyqtyń býyny burylý ıkemdiligin joǵaltady, ony qozǵaltý qıynǵa túsedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıtiniń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Iyqtyń «qatyp qalýy» qalaı bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıtiniń paıda bolý sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Jattyǵýdyń 3 túri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qoıa alatyn suraqtaryńyz__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti degenimiz ne?__\r\n\r\nIyqtyń  adgezıvti  kapsýlıti  -  adam ıyǵyn qandaı da bir baǵytta aýyrsynbaı qozǵalta almaıtyn aýrý. Dárigerler keıde bul aýrýdy «ıyqtyń qatyp qalýy» dep ataıdy, sebebi, ıyqtyń býyny burylý ıkemdiligin joǵaltady, ony qozǵaltý qıynǵa túsedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıtiniń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda ıyq kez kelgen baǵytta, aýyrsynbaı qozǵalýy tıis. Iyqtyń qozǵalǵyshtyǵyn tekserý úshin kelesi jattyǵýlardy jasańyz:\r\n\r\n* Eki qolyńyzdy aspanǵa kóterińiz\r\n* Eki qolyńyzdy aldyńyzǵa sozyńyz\r\n* Qoldaryńyzdy deneńizdiń eki jaǵyna qaraı sozyńyz\r\n* Kóılegińizdiń artqy jaǵyn jóndeýge tyrysqandaı nemese shalbaryńyzdyń artqy qaltasynan birdeńe alǵandaı qımyldańyz.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Iyqtyń «qatyp qalýy» qalaı bolady?__\r\n\r\nAdgezıvti kapsýlıt kezinde keıde adam ıyǵyn tolyq kólemde qozǵalta almaıdy. Bul ıyqtyń jetkiliksiz nemese durys jumys istemeýinen bolady (qozǵalǵanda aýyrsynatyn bolǵandyqtan). Býynnyń mańaıynda dáneker tini ulǵaıyp, óse bastaıdy, ol býyndaǵy qozǵalysty qıyndatady. Dáneker tininiń qalyptasýynyń birneshe satysy bar, ol kezde aýrý ýshyǵýy nemese ózdiginshe saýyǵý da oryn alýy múmkin.\r\n\r\n# __Aýyrsyný satysy.__ Aldymen ıyqta aýyrsyný jáne shıryǵý paıda bolýy seziledi. Birtindep aýyrsyný kúsheıedi. Bul saty 3-8 aı aralyǵynda sozylady.\r\n#__ Adgezıvtik saty.__ Bul kezde aýyrsyný birtindep basylady, biraq býynnyń qozǵalmaýy kúsheıe túsedi. Bul saty, ádette, 4-6 aı aralyǵynda sozylady.\r\n# __Saýyǵý satysy__. Qorytyndy saty, 1-3 aı aralyǵynda sozylady, ol kezde, ádette, aýyrsyný bolmaıdy. Iyqty azdap qozǵaltýdyń ózi qıyndaıdy. Biraz ýaqyttan keıin bul shıryǵý birtindep ótedi. Qaıtadan ıyq qozǵaltýǵa keledi. Iyǵyńyzdy tolyǵymen artqa bura almasańyz da, kóptegen isterdi ózdigińizshe oryndaı alasyz. Keıde qımyldyń kólemi artqan saıyn býynda aýyrsyný paıda bolýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıtiniń paıda bolý sebepteri qandaı?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"112\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nAdgezıvti kapsýlıt ıyq býynynyń mańaıyndaǵy dáneker tini tartylyp, qozǵalysyn shektegende paıda bolady. Bul kóbinese, mysaly, ıyqtyń buralý manjetiniń zaqymy, qoldyń synýy nemese operatsııadan keıingi qalpyna kelý sekildi  býynnyń jaraqattardan keıin qozǵalmaýynyń saldarynan paıda bolady.\r\n\r\n40 jastan asqan adamdarda, ásirese, áıelderde ıyqtyń adgezıvtik kapsýlıtiniń paıda bolý qaýpi joǵary bolady. Qant dıabeti sekildi keıbir aýrýlar kezinde qaýip artady. \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger Sizdegi sımptomdardyń negizinde jáne býynnyń qozǵalýynyń shektelýine saı Sizde ıyqtyń adgezıvti kapsýlıti bar ekendigin anyqtaıdy. Aýyrsynýdyń sebebin anyqtaý úshin dáriger býynnyń túrli bólikterin basyp kóredi. Sondaı-aq, basqa máselelerdiń bolýyn anyqtaý úshin dáriger Sizge býynnyń rentgenografııasyn nemese magnıttik-rezonanstyq tomografııasyn (MRT) ótkizýdi usynýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Iyqtyń adgezıvti kapsýlıti qalaı emdeledi?__\r\n\r\nDáriger Sizge býyndaǵy dáneker tinniń buzylýyna yqpal etetin jattyǵýlar týraly aıtady. Bul jattyǵýlardy oryndaý úshin fızıoterapevttiń keńesi qajet bolýy múmkin. Siz bul jattyǵýlardy úıde oryndaı alasyz, biraq, únemi dárigerdiń nusqaýlaryn qadaǵalaý qajet.\r\n\r\nKeıde jattyǵýlardy oryndaý kezinde aýyrsyný paıda bolady, sondyqtan, dáriger sizderge aýyrsynýdy basatyn nemese bulshyq ettiń bosańsýyna yqpal etetin preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Iyqqa jattyǵýǵa deıin birneshe mınýt buryn jylytqy nemese muzy bar paketti qoıý da aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi. Árdaıym jattyǵýdy bastar aldynda 5-10 mınýt daıyndyq jasaý qajet, ol úshin ıyqty azdap qımyldatý nemese  birqalypty  jattyǵýlar jasaý qajet. Deneńizdiń basqa bólikterin de (moıyn, arqa, qol, shyntaq) daıyndaý jáne sozý qajettigin este ustańyz.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Jattyǵýdyń 3 túri__\r\n\r\n__Qabyrǵaǵa órmeleý:__ Qolyńyzdy aldyńyzǵa qabyrǵaǵa qoıyńyz. Saýsaqtyń kómegimen qabyrǵanyń boıymen joǵary qaraı «órmeleńiz». Birneshe santımetr ótkennen keıin toqtańyz jáne osy jaǵdaıda 30 sekýnd boıy qalyńyz. Qabyrǵanyń boıymen joǵary qaraı únemi «órmeleýge» tyrysyńyz.  \r\n\r\n__Kodman jattyǵýy:__ Oryndyqqa bir búıirińizben otyryńyz. Qoltyǵyńyzben oryndyqtyń qabyrǵasyna tirelińiz, qolyńyzdy bos, ilingendeı etip ustańyz. Qolyńyzdy baıaý túrde aınaldyra bastańyz. Aldymen qolyńyzdy kishi, odan keıin úlken sheńber jasap aınaldyryńyz. Bul jattyǵýdy eki baǵytta da jasańyz.\r\n\r\n__Zattarǵa qol jetkizý:__ Kúndelikti qoldanatyn zattaryńyzdy (aıaq kıim, shynyaıaq, tis shetkasy sııaqty) joǵarydaǵy sórege qoıyńyz. Osylaısha, olardy alý úshin jıi qolyńyzdy sozatyn bolasyz. Bul ıyq úshin jaqsy sozylý jattyǵýy bolady.\r\n\r\nBul jattyǵýlardy kúnine bir nemese eki ret oryndańyz, ózińizdi jaqsy sezingennen keıin de jalǵastyryńyz. Qımyldaý kólemi azaımas úshin saý ıyǵyńyzdy da jattyqtyrýdy umytpańyz.\r\n\r\nAdgezıvti kapsýlıtke shaldyqqan keıbir naýqastarda býynnyń qyzmeti tolyǵymen qalpyna keledi. Basqalar býynda udaıy álsiz aýyrsynýdy nemese shıryǵýdy sezinýi múmkin. Adgezıvti kapsýlıtke deıin aınalysqan kúndelikti qyzmet túrlerin oryndaı berýińiz qajet.  \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıa alatyn suraqtaryńyz__\r\n \r\n* Adgezıvti kapsýlıttiń paıda bolý sebebi qandaı?\r\n* Emdeýdiń qandaı nusqasyn tańdaý qajet?\r\n* Sımptomdar qashan jaqsarady?\r\n* Sımptomdar qaıtalanýy múmkin be?\r\n* Jattyǵýlardy oryndaý qaýipsiz be? Qandaı jattyǵýlardy jasaý qajet?','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qabaqtyń qabynýy – halıazıon','','','qz','s','',0,'',3889,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532408820,1563944820,1532409299,'Halıazıon – qabaqtyń aýrýy, meıbomı beziniń shyǵý kanalynyń bitelýimen sıpattalady. \r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nHalıazıon – qabaqtyń aýrýy, meıbomı beziniń shyǵý kanalynyń bitelýimen sıpattalady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"113\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nHalıazıon  meıbomı bezderiniń biriniń shyǵý joly bitelgende paıda bolady. Bul bezder qabaqtyń shetinde kirpiktiń astynda ornalasqan; olar kózdi shaıatyn maıly suıyqtyqty óndiredi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nHalıazıon kóbinese, teriskennen (ishki gordeolýmnan) keıin paıda bolady. Bul kezde ádette, qabaq qyzaryp, isinip, ystyq bolady. Keıde teriskenniń saldarynan bez bosatylmaıdy, biraq, qyzarý jáne isik basylady. Bez qabaqtaǵy myqty, serpimdi túıinge aınalady, bul halıazıon atalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQabaqty qaraý dıagnozdy naqtylaıdy.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda teriniń qaterli isigi halıazıon sekildi kórinedi. Eger mundaı kúdikter bolsa, bıopsııa qajet bolady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nHalıazıon kóbinese, bir aıǵa jýyq ýaqyt ishinde emdeýsiz ótedi.\r\n\r\n* Emdeýde qabaqqa kúnine tórt ret, 10-15 mınýttan jyly kompress qoıylady. Ystyq emes sýdy qoldaný qajet. Bul bezdiń kanaldy bitegen qataıǵan bólindisin jibitedi jáne bosatylýyna kómektesedi, sondyqtan saýyǵýǵa aparady.\r\n* Halıazıondy basýǵa tyryspańyz.\r\nEger halıazıonnyń ólshemi ulǵaısa, ony hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý qajet. Tilik teride tyrtyq bolmas úshin, kóbinese, qabaqtyń ishki jaǵynan jasalady.\r\n\r\nInektsııalyq steroıdtyq preparattar – emdeýdiń basqa nusqasy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nHalıazıon, ádette, ózdiginshe jazylady. Emdeý oń nátıje beredi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nHalıazıon ózdiginshe jazylǵanmen, qabaqta tyrtyq qalady. Bul másele kóbinese, halıazıondy operatıvtik emdeýde kezdesedi, biraq, sırek bolady. Birneshe kirpikten aıyrylý, nemese  qabaqtyń shetinde shaǵyn naýashyq qalýy múmkin. Jıi kezdesetin asqynýy – aýrýdyń qaıtalanýy.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEmdeýge qaramastan, qabaqtaǵy túıin ósetin bolsa, nemese kirpik joǵaltylǵan bólik bar bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nHalıazıonnyń nemese teriskenniń aldyn alý úshin qabaqqa jáne kirpik ósetin syzyqqa túnge qaraı jumsaq skrabty (óńezdi joıatyn qural) jaǵý kómektesedi. Kózdi tazartý úshin arnaıy gýbkany (spondjdy), ezilgen balalar sýsabynyn qoldaný qajet.\r\n\r\nTazalaǵannan keıin dáriger taǵaıyndaǵan antıobıtigi bar jaqpa maıdy qoldaný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nMeıbomı beziniń lıpogranýlemasy.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001006.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',71,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qajý (qatty sharshaý)','','','qz','s','',0,'',5348,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532409420,1563945420,1532409590,'Qajý – sharshaýdy, álsizdikti, kúshtiń bolmaýyn seziný.\r\n\r\nQajýdy uıqy basýdan aıyra bilý qajet. Uıqy basýy – uıqyǵa arnalmaǵan ýaqytta uıqysy kelýdi seziný.\r\n\r\nQajý – energııa men kúshtiń bolmaýy. Uıqy basýy jáne apatııa (aınalaǵa kóńil bólmeý) qajýdyń belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\nQajý – organızmniń denelik, kóńil-kúılik shıryǵýyna, zerigýge nemese uıqysyzdyqqa qalypty jáne negizgi jaýapty serpini bolýy múmkin. Alaıda, bul kúrdeli psıhıkalyq nemese denelik jaǵdaıdyń belgisi de bolýy múmkin. Eger qajý jetkilikti uıqydan, jaqsy tamaqtanýdan nemese tynyshtaný jaǵdaıynan keıin de basylmasa, dárigerge kóriný qajet. Qajý – jalpy sımptom jáne kúrdeli aýrýdyń sebebi emes.\r\n\r\nQajýdy tolyq sıpattaý – dárigerge onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesýi múmkin. Mysaly, eger tańerteń qalypty jaǵdaıda oıansańyz, biraq, qajý júktemeden keıin tez ornaıtyn bolsa, onyń sebebi qalqansha bezdiń qyzmetimen baılanysty bolýy múmkin. Al basqa jaǵynan, eger kúni boıyna sozylatyn qajý jáne energııa jetispeý sezimimen oıanatyn bolsańyz, bul depressııalyq jaǵdaı bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qashan medıtsınalyq kómekke júginý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQajý – sharshaýdy, álsizdikti, kúshtiń bolmaýyn seziný.\r\n\r\nQajýdy uıqy basýdan aıyra bilý qajet. Uıqy basýy – uıqyǵa arnalmaǵan ýaqytta uıqysy kelýdi seziný.\r\n\r\nQajý – energııa men kúshtiń bolmaýy. Uıqy basýy jáne apatııa (aınalaǵa kóńil bólmeý) qajýdyń belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\nQajý – organızmniń denelik, kóńil-kúılik shıryǵýyna, zerigýge nemese uıqysyzdyqqa qalypty jáne negizgi jaýapty serpini bolýy múmkin. Alaıda, bul kúrdeli psıhıkalyq nemese denelik jaǵdaıdyń belgisi de bolýy múmkin. Eger qajý jetkilikti uıqydan, jaqsy tamaqtanýdan nemese tynyshtaný jaǵdaıynan keıin de basylmasa, dárigerge kóriný qajet. Qajý – jalpy sımptom jáne kúrdeli aýrýdyń sebebi emes.\r\n\r\nQajýdy tolyq sıpattaý – dárigerge onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesýi múmkin. Mysaly, eger tańerteń qalypty jaǵdaıda oıansańyz, biraq, qajý júktemeden keıin tez ornaıtyn bolsa, onyń sebebi qalqansha bezdiń qyzmetimen baılanysty bolýy múmkin. Al basqa jaǵynan, eger kúni boıyna sozylatyn qajý jáne energııa jetispeý sezimimen oıanatyn bolsańyz, bul depressııalyq jaǵdaı bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQajýdyń kóptegen sebepteri bolady:\r\n\r\n•        Anemııa (temirtapshylyqty anemııany qosa)\r\n\r\n•        Depressııa nemese qaıǵy\r\n\r\n•        Dárilik preparattar, mysaly, tynyshtandyratyn quraldar nemese antıdepressanttar\r\n\r\n•        Udaıy mazalaıtyn aýyrsyný\r\n\r\n•        Uıqynyń buzylysy, mysaly, uıqysyzdyq, uıqy kezinde tynys alýdyń kenetten toqtaýy nemese narkolepsııa\r\n\r\n•        Gıpotıreoz nemese gıpertıreoz (qalqansha bezdiń belsendiliginiń tómendeýi nemese artýy, sáıkesinshe)\r\n\r\n•        Alkogol nemese esirtki tutyný. Mysaly, kokaın nemese basqa esirtkilik preparattardy tutyný, ásirese, olardy udaıy tutynýda.\r\n\r\nSondaı-aq, qajý kelesi aýrýlar kezinde paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n•        Addıson aýrýy (búırek ústi bezderi gormondarynyń óndirilýiniń buzylysy)\r\n\r\n•        Anoreksııa nemese as qorytý joldarynyń basqa buzylystary\r\n\r\n•        Artrıt, jasóspirimdik revmatoıdtyq artrıtti qosa\r\n\r\n•        Aýtoımmýnndyq aýrýlar, júıelik qyzyljegi sekildi\r\n\r\n•        Qaterli isik\r\n\r\n•        Júrektiń irkilisti jetkiliksizdigi\r\n\r\n•        Dıabet\r\n\r\n•        Fıbromıalgııa (qarqyndylyǵy jáne ornalasýy ár túrli bolatyn bulshyq et-qańqalyq aýyrsyný sezimi)\r\n\r\n•        Reabılıtatsııasy (qalpyna kelýi) uzaq bolatyn ınfektsııalar, mysaly, bakterıaldyq endokardıt (júrektiń bulshyq etiniń jáne/nemese klapandarynyń ınfektsııalyq zaqymdanýy), parazıtarlyq ınfektsııalar, SPID, týberkýlez, mononýkleoz\r\n\r\n•        Búırek aýrýlary\r\n\r\n•        Baýyr aýrýlary\r\n\r\n•        Qorektik zattekterdiń jetkiliksizdigi\r\n\r\nKeıbir dárilik preparattar uıqy basýyn, nemese qajýdy týyndatýy múmkin, mysaly, allergııany emdeıtin dáriler (antıgıstamındik), joǵary arterıaldyq qysymdy emdeıtin dáriler, sondaı-aq, steroıdtar jáne nesep aıdaıtyn preparattar.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromy – tumaý sekildi sımptomdardan bastalyp, 6 aı nemese odan uzaq ýaqytqa sozylatyn jaǵdaı. Bul dıagnoz basqa múmkin sebepterdi eskergennen keıin qoıylady. Kópshilikte bul sındrom demalǵanda da jeńildeýi bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nQajýmen kúres boıynsha keńester:\r\n\r\n•        Kúndelikti jetkilikti ýaqyt boıy uıqtańyz.\r\n\r\n•        Salaýatty, jaqsy úılesimdi taǵamdy tutynyńyz jáne kúni boıy sýdy mol tutynyńyz.  \r\n\r\n•        Dene jattyǵýlaryn udaıy oryndańyz.\r\n\r\n•        Basqa bosańsyp, jaıbaraqattaný tásilderin qoldanyńyz. Mysaly, ıoga nemese medıtatsııany.\r\n\r\n•        Jumys ýaqytyn durys bólý.\r\n\r\n•        Kúızelisti, shıelenisti jaǵdaılardan alshaq bolyńyz. Múmkindiginshe, jumysta demalys alyp, nemese qatynastardy retteńiz.\r\n\r\n•        Kóp dárýmendik keshenderdi qabyldańyz, aldyn ala dárigermen keńesip.\r\n\r\n•        Alkogoldi, nıkotındi jáne esirtkilik zattekterdi tutynýdy qoıyńyz.\r\n\r\nEger sozylmaly aýyrsynýdan nemese depressııadan zardap shegetin bolsańyz, bul jaǵdaılardy emdeý qajýdy jeńýge kómektesedi. Alaıda, keıbir antıdepressııalyq dárilik preparattar qajý jaǵdaıyn týyndatýy nemese ýshyqtyrýy múmkin. Bul jaǵdaıda emdeý kómektesedi. Dárigermen aqyldaspaı dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz jáne ózgertpeńiz.\r\n\r\nYntalandyrǵyshtar (mysaly, kofeın sekildi) qajýdy emdeýde tıimdi emes. Olardy qoldanýdy toqtatýda jaǵdaı ýshyǵýy múmkin. Tynyshtandyratyn quraldar da jaǵdaıdy nasharlatady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qashan medıtsınalyq kómekke júginý qajet__\r\n\r\nShuǵyl dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        Estiń qalypsyzdyǵy nemese bas aınalýy baıqalsa\r\n\r\n•        Kórýdiń buldyraýy bolsa\r\n\r\n•        Nesep az mólsherde bólinse, nemese júrmese jáne isiný men salmaq qosý bolsa.\r\n\r\nDárigerge  kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        Túsiniksiz álsizdik nemese sharshaý paıda bolsa, ásirese, eger qyzba nemese salmaq joǵaltý bolsa\r\n\r\n•        Ish qatýy, teriniń qurǵaqtyǵy, salmaqtyń artýy baıqalsa, nemese sýyqty kótere almaıtyn boslsańyz.\r\n\r\n•        Túnde jıi oıansańyz\r\n\r\n•        Bas aýrýynan zardap shegesiz\r\n\r\n•        Taǵaıyndalǵan/taǵaıyndalmaǵan dárilik preparattaryn qabyldaısyz nemese esirtki qabyldaısyz, olar sharshaý nemese uıqy basý sezimin týyndatady\r\n\r\n•        Depressııa nemese basyńqy kóńil-kúı baıqalady\r\n\r\n•        Uıqysyzdyq mazalaıdy.','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kegel jattyǵýlary','','','qz','s','',0,'',4127,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532409960,1563945960,1532410157,'Kegel jattyǵýlary – nesepqaptyń, jatyr men toq ishektiń astyndaǵy bulshyq etterin nyǵaıtýǵa arnalǵan jattyǵýlar kesheni. Olar erlerge de, áıelderge de nesep shyǵýy jáne ishekti bosatý máselelerinde kómektese alady.\r\n\r\nMundaı máseleler qartaıǵanda, salmaq artqanda, júktilik pen bosanýdan keıin, qýyq asty bezine operatsııadan keıin (erlerde) nemese gınekologııalyq hırýrgııadan keıin (áıelderde) paıda bolýy múmkin. Nesep shyǵarý jáne ishekti bosatý máseleleri mıdyń aýrýlary nemese júıkelik buzylystary bar adamdarda da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKegel jattyǵýlaryn kez kelgen ýaqytta, otyrǵanda nemese jatqanda jasaı alasyz. Tamaq iship otyrǵanda, ústel basynda otyrǵanda, kólik júrgizýde, teledıdar aldynda demalyp otyrǵanda jasaı alasyz.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jattyqtyratyn bulshyq etti taýyp alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kegel jattyǵýlaryn qalaı oryndaýǵa bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKegel jattyǵýlary – nesepqaptyń, jatyr men toq ishektiń astyndaǵy bulshyq etterin nyǵaıtýǵa arnalǵan jattyǵýlar kesheni. Olar erlerge de, áıelderge de nesep shyǵýy jáne ishekti bosatý máselelerinde kómektese alady.\r\n\r\nMundaı máseleler qartaıǵanda, salmaq artqanda, júktilik pen bosanýdan keıin, qýyq asty bezine operatsııadan keıin (erlerde) nemese gınekologııalyq hırýrgııadan keıin (áıelderde) paıda bolýy múmkin. Nesep shyǵarý jáne ishekti bosatý máseleleri mıdyń aýrýlary nemese júıkelik buzylystary bar adamdarda da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKegel jattyǵýlaryn kez kelgen ýaqytta, otyrǵanda nemese jatqanda jasaı alasyz. Tamaq iship otyrǵanda, ústel basynda otyrǵanda, kólik júrgizýde, teledıdar aldynda demalyp otyrǵanda jasaı alasyz.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jattyqtyratyn bulshyq etti taýyp alý__\r\n\r\nKegel jattyǵýlaryn oryndaý úshin nesep shyǵarýǵa yńǵaılanyp, ony ustaı turý qajet. Nesep shyǵarýǵa qatysatyn bulshyq etterdi bosańsytyp, odan keıin shıyryqtyrý qajet. Shıryqtyrý  qajet bolatyn bulshyq etterin durys tabý mańyzdy.\r\n\r\nKelesi joly nesep shyǵarý kezinde bul úrdisti tejep kórińiz. Áıelderde – inshektiń (qynaptyń), nesepqap pen aınalshyqtyń bulshyq etteriniń shıryǵyp, jıyrylǵandyǵyn seziný qajet.  Bul - jambas qýysy túbiniń bulshyq etteri. Eger olardyń shıryǵýyn sezinseńiz, jattyǵýdy durys oryndaǵansyz.  \r\n\r\nEger qajetti bulshyq etterdi shıryqtyratyndyǵyńyzǵa senimdi bolmasańyz:\r\n\r\n·         áıelder: saýsaqty inshekke (qynapqa) engizý qajet. Nesep shyǵarýdy toqtatqyńyz kelgendeı bulshyq etterdi shıryqtyryńyz, odan keıin bosańsytyńyz. Bulshyq etterdiń shıryǵyp, joǵary jıyrylýyn, odan keıin tómen túsýin sezinýińiz kerek.\r\n\r\n·         erler: saýsaqty tik ishekke engizý qajet. Nesep shyǵarýdy toqtatqyńyz kelgendeı bulshyq etterdi shıryqtyryńyz, odan keıin bosańsytyńyz. Bulshyq etterdiń shıryǵyp, joǵary jıyrylýyn, odan keıin tómen túsýin sezinýińiz kerek.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kegel jattyǵýlaryn qalaı oryndaýǵa bolady__\r\n\r\nDurys tehnıkasyn úırenip alǵannan keıin Kegel jattyǵýlaryn kúnine úsh ret oryndańyz:\r\n\r\n·         nesepqaptyń bos ekendigine kóz jetkizý qajet, odan keıin otyryńyz nemese jatyńyz.  \r\n\r\n·         Jambas qýysy túbiniń bulshyq etterin shıryqtyryńyz. 6 nemese 8-ge deıin sanańyz.\r\n\r\n·         Bulshyq etterdi bosańsytyp, 10-ǵa deıin sanańyz.\r\n\r\n·         10 retten, kúnine 3 ret qaıtalańyz (tańerteń, kúndiz jáne túnde).\r\n\r\nJattyǵýlardy oryndaý kezinde tereń tynys alyp, jaıbaraqttanyńyz. Ishtiń, bókseniń nemese keýdeniń bulshyq etteriniń shıryqpaýyna kóz jetkizińiz.\r\n\r\n4-6 aptadan keıin ózińizdi jaqsy sezinesiz, al sımptomdar azaıady. Jattyǵýlardy oryndaýdy jalǵastyryńyz, biraq, júktemeni arttyrmańyz. Tym kóp kúsh túsirmeńiz, sebebi, onda nesep shyǵarýda tym shıryǵýǵa nemese ishektiń oramdarynyń jyljyp ketýine aparýy múmkin.\r\n\r\nBirneshe eskertý:\r\n\r\n·         Kegel jattyǵýlaryn nesep shyǵarý kezinde aıyna eki ret qana oryndaýǵa bolady. Sebebi, jattyǵýlardy nesep shyǵarýmen qatar oryndaý uzaq ýaqytqa jambas túbi bulshyq etterin bosańsytýy múmkin.\r\n\r\n·         Kegel jattyǵýlaryn áıelderdiń durys oryndamaýy nemese tym kúshpen oryndaýy inshektik (qynaptyq) bulshyq etterdiń kúshti shıryǵýyna aparýy múmkin. Bul jynystyq qatynas kezinde aýyrsyný ákelýi múmkin.\r\n\r\n·         Jattyǵýlardy oryndaýdy toqtatqanda qaıtadan nesep ustamaýy bolýy múmkin. Sondyqtan, bastaǵannan keıin bul jattyǵýlardy ómir boıy udaıy oryndaý qajet.\r\n\r\n·         Jattyǵýlardy oryndaı bastaǵannan nesep ustamaý sımptomdarynyń azaıýyna deıin birneshe aı ótýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKegel jattyǵýlaryn  durys oryndaýyńyzǵa senimsiz bolsańyz, dárigerdiń kómegine júginińiz. Dáriger olardyń durys oryndalýyn teksere alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\nJambas qýysy bulshyq etterin nyǵaıtýǵa arnalǵan jattyǵýlar; Jambas qýysy bulshyq etterine jattyǵýlar.','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Klasterlik bas aýyrýy','','','qz','s','',0,'',3224,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532429580,1563965580,1532429740,'Klasterlik bas aýyrýy – bastyń bir jaǵyn zaqymdaıtyn, qaıtalanatyn aýyrsyný. Olar aınalyp kelip, kenetten paıda bolady jáne kúshti, qajytatyn aýyrsynýdy týyndatady, kóz jasy aǵýymen, muryn aǵýymen qosarlanýy múmkin (rınoreıamen) bastyń zaqymdanǵan jaǵynda. Olar kúndelikti bir ýaqytta, birenshe apta boıy qaıtalanady, sodan keıin basylyp, birneshe aptadan, aıdan, tipti, jyldan keıin qaıtadan paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nKlasterlik bas aýyrýynyń sebebi belgisiz, alaıda, olardyń paıda bolýy gıstamınniń jáne serotonınniń bosatylýymen qosarlanýy anyqtalǵan. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsyný kóbinese, temeki shegetin adamdarda baıqalatyndyǵy belgili. Saqınadan  aıyrmashylyǵy – olar kóbinese, áıelderge qaraǵanda erlerde jıi baıqalady. Klasterlik aýyrsynýlar kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, jasóspirimdik jáne orta jastyń arasynda. Otbasylyq beıimdilik anyqtalmaǵan.  Alkogol ishý, kúızelis jáne belgili taǵam ónimderin tutyný klasterlik aýyrsynýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.','\r\n\'\'__Bul degenimiz ne?__\'\'\r\n\r\n__Klasterlik bas aýyrýy__ – bastyń bir jaǵyn zaqymdaıtyn, qaıtalanatyn aýyrsyný. Olar aınalyp kelip, kenetten paıda bolady jáne kúshti, qajytatyn aýyrsynýdy týyndatady, kóz jasy aǵýymen, muryn aǵýymen qosarlanýy múmkin (rınoreıamen) bastyń zaqymdanǵan jaǵynda. Olar kúndelikti bir ýaqytta, birenshe apta boıy qaıtalanady, sodan keıin basylyp, birneshe aptadan, aıdan, tipti, jyldan keıin qaıtadan paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nKlasterlik bas aýyrýynyń \'\'__sebebi__\'\' belgisiz, alaıda, olardyń paıda bolýy gıstamınniń jáne serotonınniń bosatylýymen qosarlanýy anyqtalǵan. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsyný kóbinese, temeki shegetin adamdarda baıqalatyndyǵy belgili. Saqınadan  aıyrmashylyǵy – olar kóbinese, áıelderge qaraǵanda erlerde jıi baıqalady. Klasterlik aýyrsynýlar kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, jasóspirimdik jáne orta jastyń arasynda. Otbasylyq beıimdilik anyqtalmaǵan.  Alkogol ishý, kúızelis jáne belgili taǵam ónimderin tutyný klasterlik aýyrsynýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary__\'\'   \r\n\r\n·         Bas aýyrýy: \r\n   - udaıy jáne jiti, \r\n   - kúshti jáne qajytatyn, \r\n   - kenetten bastalady, ádette, uıqyǵa ketkennen keıin 2-3 saǵat ótkende.\r\n   - ýshyǵyp,  5-10 mınýt ishinde shyńyna jetedi, bul jarty saǵattan 2 saǵatqa deıin jalǵasady.\r\n   - ádette, bastyń bir jaǵyn zaqymdaıdy, negizinen, bettiń moıynnan samaıǵa deıingi bóligin zaqymdaıdy.\r\n   - kózdiń ishinde nemese aınalasynda seziledi. \r\n\r\n·         Bettiń qyzarýy.\r\n\r\n·         Kózdiń aldyndaǵy jáne mańaıyndaǵy isiný (ádette, bir kózdiń astynda).\r\n\r\n·         Bas aýyrýy shoǵyrlanǵan jaqtaǵy kózden jas aǵýy.\r\n\r\n·         Kózdiń qyzarýy (bas aýyrýy shoǵyrlanǵan jaqtaǵy) \r\n\r\n·         Bastyń zaqymdanǵan jaǵyndaǵy murynnyń bitelýi nemese aǵýy.\r\n\r\n\'\'__Dıagnostıka.__\'\' Ádette, dıagnoz sımptomdardy taldaý negizinde qoıylady. Klasterlik bas aýyrýyn basqa kúrdeli aýrýlardan aıyrý mańyzdy, mysaly, mıdyń isikteri. Bul jaǵdaıda kompıýterlik tomografııa jáne ıaderlik-magnıttik rezonans sekildi ádister kómektesedi.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Klasterlik bas aýyrýyn emdeý quraly bolmaǵanymen, dárilerdiń kómegimen aýyrsynýdyń jıiligin jáne uzaqtyǵyn azaıtýǵa bolady. Emdeýdiń maqsaty – sımptomdardy jeńildetý. Keıde aýyrsyný ózdiginshe ótedi. Aýyrsynýdy basatyn dáriler ádette kómektespeıdi, nemese baıaý áser etedi. Ottegini qabyldaý aýyrsyný sezimin jeńildetedi, ásirese, túnde baıqalatyn aýyrsynýdy.\r\n\r\nDárlik preparattardan ergotamın toby preparattarynyń tıimdiligi kórsetilgen. Alaıda, olar kúrdeli janama áserdi týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, antıgıstamındiler,  ındometatsın (dıklofenak), amıtrıptılın, verapamıl, propranolol, t.b. preparattar tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nAlkogol ishýdi jáne temeki shegýdi qoıý mańyzdy. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsynýdy týyndatatyn taǵam ónimderin tutynbaý qajet. hırýrgııalyq emdeý usynylmaıdy.\r\n\r\n\'\'__Múmkin asqynýlary.__\'\' Klasterlik bas aýyrýy ómirge qaýip tóndirmeıdi, alaıda, olar sozylmaly bolady, yńǵaısyzdyq týyndatyp, jumysqa qabiletke jáne ómir saltyna teris áser etýi múmkin. Keıde klasterlik bas aýyrýy kúshti bolatyny sonshalyq, ózine qol jumsaý oılaryn týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, naýqastar qabyldaýǵa májbúr bolatyn dárilik preparattardyń janama áserin de ataý qajet.','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kóktamyrdyń (venanyń) varıkozdyq keńeıýi (varıkoz)','','','qz','s','',0,'',6228,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532429760,1563965760,1532430168,'Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – teri astynda kórinetin, isingen, kedir-budyrlanǵan jáne ulǵaıǵan venalar. Kóbinese, olar qyzyl nemese kók tústi bolady. Olar ádette, aıaqta paıda bolady, biraq, deneniń basqa bólikterinde de paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy.__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}                    \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – teri astynda kórinetin, isingen, kedir-budyrlanǵan jáne ulǵaıǵan venalar. Kóbinese, olar qyzyl nemese kók tústi bolady. Olar ádette, aıaqta paıda bolady, biraq, deneniń basqa bólikterinde de paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAıaqtyń saý venalarynda qandy ustap turatyn jáne onyń júrekke qaraı joǵary jyljýyna yqpal etetin qaqpaqshalary bolady. Qaqpaqshalar durys jumys istemese, qan venada irkiledi. Olar jınalǵan qannan isinip, venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi paıda bolady. Teri ústinde kórýge bolatyn venanyń (kóktamyrdyń ) azdaǵan varıkozdyq keńeıýi «tamyrlyq juldyzshalar» atalady.\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi keń taralǵan aýrý jáne erlerge qaraǵanda, áıelderde jıi paıda bolady. Ádette, aýrý kópshilik adamdarda kóp másele týyndatpaıdy. Degenmen, keıbir adamdarda aıaqtaǵy isiný jáne aýyrsyný, tromby túzilýi jáne teriniń ózgerý sekildi kúrdeli sımptomdardyń damýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"114\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – betki venalardyń qaqpaqshalarynyń durys qyzmet etpeýine baılanysty ulǵaıýy, aýyrsynýy, kedir-budyrlanýy. Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi ádette, aıaqta bolady, biraq, basqa jerde de bolýy yqtımal. Bul keń taralǵan aýrý, kóbinese, áıelderde kezdesedi.\'\'\r\n\r\nAýrýdyń damý qaýpiniń faktorlary:\r\n\r\n* Egde jas\r\n* Áıel jynysy (jynystyq jetilýde, júktilikte, etekkir toqtaý shaǵynda paıda bolatyn gormondyq ózgerister venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýine aparýy múmkin). Uryqtanýǵa qarsy dárilerdi nemese gormondardy qabyldaý da qaýipti arttyrady.\r\n\r\n* Vena qaqpaqshalarynyń týa bitken aqaýy\r\n\r\n* semizdik\r\n\r\n* júktilik\r\n\r\n* buryn aıaq venasynda tromb túzilýiniń bolýy\r\n\r\n* uzaq ýaqyt boıy turý nemese otyrý\r\n\r\n* Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýiniń otbasylyq tarıhynyń bolýy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Aıaqta aýyrlyq, jarylatyndaı sezimniń, keıde aýyrsynýdyń bolýy.\r\n\r\n* Kórinetin, isingen venalar\r\n\r\n* Aıaqtyń nemese tobyqtyń jeńil isinýi\r\n\r\n* Qyshý\r\n\r\nAýrýdyń aýyr túriniń sımptomdary:\r\n\r\n* Aıaqtyń isinýi\r\n\r\n* Aıaqtyń nemese sıraqtyń aýyrsynýy – uzaq turǵanda nemese uzaq otyrǵanda\r\n\r\n* Aıaq nemese tobyq terisiniń túsin ózgertýi\r\n\r\n* Qurǵaq, titirkengen, qabyrshaqtanǵan teri, jeńil syzattanyp, jarylady\r\n\r\n* Uzaqqa sozylatyn, jazylmaıtyn teriniń oıyq jaralary\r\n\r\n* Aıaq pen tobyqtaǵy teriniń qalyńdaýy jáne nyǵyzdaýy (bul uzaq ýaqyt boıy oryn alýy múmkin).\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger aıaqtan isiný, teriniń túsiniń ózgerýin, oıyqjarany tabý úshin ǵa qaraıdy, sondaı-aq, dáriger tekseredi:\r\n\r\n* Venalardaǵy qan aǵynyn\r\n\r\n* Aıaqtyń basqa máselelerin eskerý (mysaly, tromb túzilýin).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýiniń sımptomdarynyń kórinisin azaaıtý úshin dáriger ózine-ózi kómektesý boıynsha kelesi qadamdardy usynady:\r\n\r\n* Isinýdi azaıtý úshin kompressııalyq shulyq kıińiz. Olar aıaqty azdap qysyp, aıaqta qannyń jyljýyna yqpal etedi.\r\n\r\n* Uzaq ýaqyt boıy turmańyz nemese uzaq otyrmańyz. Aıaqty azdap qozǵaltýdyń ózi qan aǵynyn jaqsartady.\r\n\r\n* Aıaqty kúnine 3-4 ret, ár joly 15 mınýtten, júrek deńgeıinen joǵary kóterip qoıyńyz.\r\n\r\n* Ashyq jaralar nemese ınfektsııalar bolsa, olarǵa muqııat kútim jasańyz. Emdeýshi dáriger ony qalaı jasaý qajettigin kórsetedi.\r\n\r\n* Artyq salmaqtan arylyńyz.\r\n\r\n* Dene jattyǵýlarynyń sanyn arttyryńyz. Bul salmaqtan arylýǵa jáne aıaqta qan aǵymyn jaqsartýǵa kómektesedi. Júrý jáne júzý dene belsendiliginiń jaqsy úlgileri.\r\n\r\n* Eger aıaǵyńyzdyń terisi qurǵaq jáne jarylǵan bolsa, ylǵaldandyryńyz. Degenmen, terini emdeýdiń keıbir túrleri máseleni ýshyqtyrýy múmkin. Kez kelgen loson, krem nemese antıbıotıgi bar jaqpa maılardy qoldaný aldynda dárigermen keńesý qajet. Dáriger sizge jaramdy losondardy usynýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń aýyr ótýinde emdeýdiń kelesi nusqalary usynylady:\r\n\r\n* Lazermen emdeý. Jaryq sáýlesi shaǵyn varıkozdy venalarǵa baǵyttalady, olar keıinnen kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Skleroterapııa. Tuzdy sýdy nemese hımııalyq eritindini venaǵa engizedi. Vena qataıady jáne kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Ablıatsııa. Venany jaýyp, kórinbeýi úshin jylý qoldanylady. Vena keıinnen kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Venalardy tazalaý (isinýin joıý): aıaqta, zaqymdanǵan vena tusynda shaǵyn hırýrgııalyq tilikter jasalady. Vena bir tilik arqyly tazartylady.\r\n\r\n* Qaqpaqshany qalpyna keltirý: aıaqta shaǵyn tilik jasalady jáne zaqymdanǵan qaqpaqsha qalpyna keltiriledi.\r\n\r\n* Shýntırleý: bul tejelgen vena mańyndaǵy qan aǵymyn qaıta baǵyttaý úshin jasalatyn hırýrgııalyq operatsııa. Tútik nemese deneden alynǵan qantamyry zaqymdanǵan vena mańynda qan aǵymynyń aınalyp ótý jolyn jasaý úshin qoldanylady.\r\n\r\n* Angıoplastıka jáne stentteý. Bul protsedýra tarylǵan nemese bitelgen venanyń sańylaýyn ashady. Angıoplastıka kezinde tejelgen venanyń sańylaýyn keńeıtý úshin shaǵyn medıtsınalyq ballon qoldanylady. Ballon venanyń ishki qabyrǵasyna jabysyp, onyń qan aǵymyn jaqsartady. Shaǵyn metall tútik (stent) vena ishine qoıylady, onyń qaıtadan tarylýyn boldyrmas úshin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi ádette, ýaqyt óte kele ýshyǵady. Ózine-ózi kómektesý sharalaryn oryndaý aýyrsynýdy azaıtýǵa, aýrýdyń ýshyǵýynyń aldyn alýǵa, kúrdeli máselelerge ulaspaýyna kómektesedi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\n* Dárigermen keńesińiz, eger:\r\n\r\n* Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi aýyrsynatyn bolsa\r\n\r\n* Sımptomdar ózine-ózi kómektesý sharalaryn oryndaǵanda, mysaly, kompressııalyq shulyq kıgende nemese uzaq otyrmaýǵa, uzaq turmaýǵa tyrysqanda da ótpeıtin bolsa nemese ýshyqsa.\r\n\r\n* Kenetten isiný nemese aýyrsyný kúsheıse, qyzba, aıaqtyń qyzarýy nemese oıyqjaralar paıda bolsa.\r\n\r\n* Aıaqtyń oıyqjaralary uzaq ýaqyt boıy jazylmaıtyn bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nVarıkoz','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kómeıdiń streptokokktyq qabynýy','','','qz','s','',0,'',2440,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532430180,1563966180,1532430241,'Kópshilik farıngıtterdiń sebebi – vırýs. Farıngıt ózdiginshe, medıtsınalyq járdemsiz ótedi. Alaıda, farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń - bakterııadan týyndaǵan – bakterıaldyq juqpalanýdyń sımptomy bolýy múmkin.','Kópshilik farıngıtterdiń sebebi – vırýs. Farıngıt ózdiginshe, medıtsınalyq járdemsiz ótedi. Alaıda, farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń - bakterııadan týyndaǵan – bakterıaldyq juqpalanýdyń sımptomy bolýy múmkin.\r\n\r\nFarıngıt 3-15 jas aralyǵyndaǵy balalarda jıi kezdesedi, degenmen, kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin. Kómeıdiń  streptokokktyq qabynýynyń sımptomdary – farıngıt, kelesilerdiń qosarlanýymen:\r\n\r\n·         Qyzba 38.3°C jáne odan joǵary.\r\n\r\n·         Jutýda kúsheıetin aýyrsyný.\r\n\r\n·         Jutýdaǵy qıyndyq.\r\n\r\n·         Kómeıdiń artqy jaǵyndaǵy jáne badamshabezdegi aq nemese sary daq nemese ózeń.\r\n\r\n·         Moıynnyń lımfa túıinderiniń isinýi.\r\n\r\nKómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń basqa sımptomdary - ásirese, balalarda, deneniń jalpy aýyrsynýy, bas aýyrýy, asqazandaǵy aýyrsyný, júrek aınýy, qusý nemese enjarlyq. Ádette, kómeıdiń streptokokktyq qabynýy sýyq tııý sımptomdarynda paıda bolmaıdy, mysaly, túshkirýde, muryn aǵýynda nemese bitelýinde, nemese jótelde. Jalpy, sýyq tııý sımptomdary kóp bolǵan saıyn bul farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýy ekendiginiń yqtımaldyǵy azyraq. Kómeıdiń streptokokktyq qabynýy ekspress-testiniń kómegimen nemese kómeıden alynǵan juǵyndynyń zertteýmen ǵana senimdi anyqtalady.   \r\n\r\nKópshilik jaǵdaılarda kómeıdiń streptokokktyq qabynýy onymen zaqymdanǵan adammen qatynasta berilmeıdi. Alaıda, onyń sımptomdaryn baqylaý mańyzdy. Farıngıt paıda bolsa, onyń streptokokktyq aýrýy bar adammen qatynastan keıin kómeıdiń streptokokktyq qabynýyna ótý yqtımaldyǵy bolady.   \r\n\r\nStreptokokktyq qabyný bóritkenmen bolǵanda skarlatına (jánshaý) atalady. Baıqalatyn sımptomdary kedir-budyrly, qyzyl bóritken, qyrǵysh qaǵazǵa uqsas keledi. bóritken keýde men ishte paıda bolady, sodan keıin 24 saǵat ishinde deneniń basqa bóligine taralady. Bóritken jáne qyzarý teri qyrtysynda jaqsy kórinedi, ásires, shaptyń aýmaǵynda, qoltyq astynda jáne shyntaq búgilisinde. Qyzba men farıngıt ádette, bóritkenniń paıda bolýynyń aldynda paıda bolady. Bóritken birtindep aptanyń ishinde joıylady, teri qabyrshaqtana bastaıdy.\r\n\r\nKómeıdiń streptokokktyq qabynýyn anyqtaǵanda ádette, revmatızmniń aldyn alý maqsatynda antıbıotıkter taǵaıyndalady, ol kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń asqynýy bolýy múmkin.  Revmatızm júrektiń, býynnyń, mı men teriniń máseleleriniń sebebi bolýy múmkin. Antıbıotıkter  revmatızmniń aldyn alýy múmkin, olardy kómeıdiń streptokokktyq qabynýy bastalǵannan 9 kún ishinde qoldanǵan jaǵdaıda.','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kontratseptsııa jáne otbasyn josparlaý','','','qz','s','',0,'',7927,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532430240,1563966240,1532430826,'Qandaı kontratseptsııa túrin tańdaý túrli faktorlarǵa baılanysty, onyń ishinde, densaýlyqqa, jynystyq qatynastyń jıiligine, bala órbitýge tilektiń bolýyna.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Barerlik (kedergileý) ádister__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Gormondyq ádister__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__JIS (VMS)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Udaıy kontratseptsııa ádister__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Senimdi emes ádister__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQandaı kontratseptsııa túrin tańdaý túrli faktorlarǵa baılanysty, onyń ishinde, densaýlyqqa, jynystyq qatynastyń jıiligine, bala órbitýge tilektiń bolýyna.\r\n\r\nKontratseptsııa  túrin tańdaýda eskerý qajet túrli faktorlar:\r\n\r\n* __Tıimdiligi__  - bul ádistiń júktilikten qorǵaýy qanshalyqty jaqsy? 1 jyl ishinde osy ádisti qoldanǵan 100 áıeldegi júktilik sanyna qarańyz. Eger josparlanbaǵan júktilik jeke tulǵa nemese qos tulǵa úshin qarymdy buzylysty retinde qarastyrylatyn bolsa, asa tıimdi ádis tańdalýy tıis. Kerisinshe, eger qos tulǵa júktilikti keıinge qaldyrsa, biraq, júktiliktiń josparlanýdan erte ornaýyna  jalpy qarsy bolmasa, tıimdiligi tómen ádisti tańdaǵan jón.\r\n* __Quny__  – ádistiń qol jetimdiligi?\r\n* __Densaýlyqqa qaýpi__ – densaýlyqqa qarymdy qaýpi qandaı? Mysaly, uryqtanýǵa qarsy tabletkalar, ádette, 35 jastan asqan áıelderge usynylmaıdy, jáne temeki shegetin bolsa.\r\n* __Seriktesiniń qatysýy__ – seriktesiniń tańdalǵan kontratseptsııa ádisin qoldaýǵa daıyndyǵy. Alaıda, siz belsendi jáne kómektesetin roldi tańdamaıtyn seriktespen jynystyq qatynasyńyzdy qaıta qarastyrýyńyzǵa bolady.\r\n* __Udaıylyq__  - Ýaqytsha ádisti qoldanǵyńyz keledi (tıimdiligi tómen), nemese uzaq merzimdi nemese udaıy ádisti tańdaısyz (tıimdiligi joǵary)?\r\n* __JJBI (IPPP)__ jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalardyń jáne AIT (VICh)  aldyn alý – kóptegen ádister JJBI  eshqandaı qorǵanys bermeıdi. Jalpy, prezervatıvter JJBI aldyn alýda jaqsy tańdaý, ásirese, spermıtsıdtermen birge.\r\n* __Qol jetimdik__ – Ádis retseptisiz, dárigerge barmastan, nemese kámelettik jasqa jetpegenderde – ata-anasynyń kelisiminsiz  qoldanylady ma?\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Barerlik (kedergileý) ádister__\r\n\r\nPREZERVATIVTER\r\n\r\n* Prezervatıv - juqa latekstik nemese polıýretan qabyqsha. Erlerdiń prezervatıvi qozǵan (erektsııaly) penıske (jynystyq múshege) kıgiziledi.\r\n* Prezervatıv júktilikti boldyrmas úshin jynystyq qatynastyń barlyq ýaqyty boıy kıgizilýi tıis.\r\n* Prezervatıvter kópshilik dárihanalarda jáne kóptegen dúkenderde qol jetimdi. Olardy satyp alý úshin retseptiniń qajeti joq. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"115\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Áıelder prezervatıvi, erler prezervatıvi sekildi, lateksten nemese polıýretannan jasalǵan barerlik kontratseptsııa ádisi. Prezervatıvtiń ár ushynda saqına bar. Qynaptyń (inshektiń) ishine ornalastyrylǵan saqına jatyrdyń moınyna kıgiziledi, al basqa ashyq turǵan saqına, inshekten tys jatady jáne výlvany qamtıdy. Áıelder prezervatıvteri bólshek saýdada satylady.\'\'\r\n\r\n\r\nDIAFRAGMA JÁNE TsERVIKALDYQ QAQPAQShA\r\n\r\n* Dıafragma – ıkemdi rezeńkeden kishkene ydys, ol spermıtsıdti kremge nemese jelege toltyrylǵan.\r\n* Ony inshekke, spermatozoıdtar jatyrǵa ótpes úshin jynystyq qatynastyń aldynda jatyr moınyna ornalastyrady.\r\n* Ony jynystyq qatynastan keıin ornynda 6-8 saǵat ótkenge deıin qaldyrǵan jón.\r\n* Membranalardy áıelge dáriger taǵaıyndaıdy, ol áıel úshin dıafragmanyń durys túrin anyqtaıdy.\r\n* Durys qoldanýyna baılanysty, 1 jylda osy ádisti tańdaıtyn 100 áıelde 5-20 jýyq júktilik oryn alady.\r\n* Uqsas, kishirek ólshemdi jabdyq tservıkaldyq qaqpaqsha atalady.\r\n* Qaýpi – dıafragmaǵa nemese spermıtsıdterge titirkenis, allergııalyq serpin jáne nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasynyń paıda bolýy jıiliginiń artýy.  Sırek jaǵdaıda, áıelderde ýytty shok sındromy damýy múmkin. Bul dıafragmany inshekte uzaq ýaqyt qaldyrǵanda oryn alady. Tservıkaldyq qaqpaqsha Pap-testiniń qalypsyz mánin týyndatýy múmkin (Papanıkolaý boıynsha juǵyndy– jatyr moınynyń qaterli isigin anyqtaýdyń juǵyndysy).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"116\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Dıafragma - ıkemdi rezeńkeden jasalǵan kishkene ydys, ol spermıtsıdti kremge toltyrylǵan, jynystyq qatynastyń aldynda jatyr moınyna qoıylady. Jabdyq jynystyq qatynastan keıin ornynda birneshe saǵatqa qaldyrylady. Dıafragma – dáriger taǵaıyndaıtyn jáne ornatatyn  jabdyq, basqa barerlik ádisterge, mysaly, prezervatıvterge qaraǵanda baǵasy qymbatyraq..\'\'\r\n\r\nQYNAPTYQ (INShEKTIK) GÝBKALAR\r\n\r\nInshektik kontratseptıvtik gýbkalar – bul jumsaq, sıntetıkalyq, spermıtsıdter sińirilgen gýbkalar. Jynystyq qatynasqa deıin gýbka ylǵaldandyrylyp, inshekke engiziledi jáne jatyr moınynyń ústinen qoıylady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Gormondyq ádister__\r\n\r\nGormondyq ádister – bul estrogen men progesteron, nemese tek  progesteron gormony qoldanylatyn kontratseptıvtik ádis.\r\n\r\n Eki  gormon da etekkir aınalymy kezinde uryq jasýshasynyń áıeldiń analyq bezinen shyǵýyna (ovýlıatsııaǵa) kedergi keltirýge baǵyttalady. Oǵan organızmniń basqa gormondarynyń deńgeıine áser etý arqyly qol jetkiziledi.\r\nProgestınder spermanyń (sháýettiń) jatyrǵa túsiýine kedergi keltiredi, ol úshin áıeldiń jatyrynyń mańaıyndaǵy silemeıdi qoıý jáne jabysqaq etedi.\r\n \r\n\'\'Tabletkalar júktilikti boldyrmas úshin birneshe baǵytta jumys isteıdi. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalar ovýlıatsııany tejeıdi, uryq jasýshasynyń analyq bezden shyqpaýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, olar tservıkaldyq silemeıdiń jaǵdaıyn ózgertip, qoıýyraq etedi, bul spermanyń (sháýettiń)jatyrǵa jetý úrdisin qıyndatady. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalar sondaı-aq, endometrııdiń jetkilikti damýyna – uryqtanǵan uryq jasýshasyn qabyldap, ósirýge múmkindik bermeıdi.\r\n\r\nBul kontratseptsııa ádisi jynystyq jolmen beriletin aýrýlardan qorǵanys bermeıdi.\'\'\r\n\r\nGormondyq  kontratseptsııanyń túrleri:\r\n\r\n* Estrogen  men progesteron gormondary biriktirilgen uryqtanýǵa qarsy,  ovýlıatsııany tejeıtin tabletkalar.\r\n* Progesteron gormony bar uryqtanýǵa qarsy tabletkalar, «mını-pılı» dep atalady.\r\n* Implanttar – shaǵyn sterjender, hırýrgııalyq jolmen teri astyna ornatylady, olar ovýlıatsııaǵa qarsy úzdiksiz  progesteron mólsherlemesin shyǵarady.\r\n* Teri  plastyrlary (OrtoEvra) ıyqta, bóksede, nemese basqa yńǵaıly jerde ornalastyrylady. Olar udaıy progesteron men estrogen shyǵarady. Basqa gormondyq ádister sekildi olardy qoldaný úshin retseptiniń qajeti joq.\r\n* Inshek saqınasy (NovaRıng) – ıkemdi saqına, eni 2 sm jýyq, inshektiń ishine ornalastyrylady. Ol  progesteron men estrogen shyǵarady.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__JIS (VMS)__\r\n\r\n* JIS (VMS) – shaǵyn, plastıkten nemese mystan jasalǵan qural, ony jatyrdyń ishine gınekolog dáriger ornatady. Keıbir JIS progesteronnyń az mólsherin bóledi. JIS ornynda 5-10 jyl boıy qaldyrýǵa bolady, bul onyń túrine baılanysty.\r\n* JIS kez kelgen ýaqytta ornatýǵa bolady.\r\n* JIS – qaýipsiz jáne qyzmetin jaqsy atqarady. Jylyna JIS qoldanǵan 100 áıeldiń birinen azy ǵana júkti bolady.\r\n* Múmkin qaýpi men asqynýlary - qurysý, qan ketýi (keıde, aýyr), sondaı-aq, jatyrdyń perforatsııasy.\r\n* Progesterondy JIS alǵashqy birneshe aıda jıi pıgmentatsııany týyndatýy múmkin. Áıelderdiń 50% birinshi joldyń sońynda etekkir toqtaýy múmkin. JIS alyp tastaǵannan keıin bul áser joıylady.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Udaıy kontratseptsııa ádisteri__\r\n\r\nBul ádister bolashaqta bala órbitýdi eshqashan josparlamaıtyn adamdarǵa arnalǵan. Udaıy ádis sanalǵanymen, keıinirek bala órbitýge sheshim paıda bolsa, keıde bul operatsııalardy qaıtarýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Senimdi emes ádister__\r\n\r\n* __Úzilgen jynystyq qatynas__ - sháýet shashý aldynda penısti (jynystyq músheni) inshekten shyǵarý. Biraq, sháýettiń azǵantaı bóligi sháýet shashýǵa deıin bólinýi múmkin, osy arqyly júktilik bolýy da múmkin.\r\n* __Búrký (spermıtsıdter qoldaný)__  - jynystyq qatynastan bul ádisti keıin qoldaný tıimsiz, sebebi, sháýet jatyr moınynan deıingi óziniń jolyn 90 sekýnda jetedi. \r\n* __Emshek emizý.__ Ana sútin emizý júktiliktiń aldyn alady, degenmen, tájirıbe júzinde keıde emizetin áıelderde júktilik bolǵan jaǵdaılar kezdsedi.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKontratseptsııa; otbasyn josparlaý jáne kontratseptsııa','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kontýzııa nemese «mıdyń shaıqalýy»','','','qz','s','',0,'',7095,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532431260,1563967260,1532431604,'Mıdyń shaıqalýy – kúrdeli aýrý, bul kezde shaıqalýdy týyndatqan jaraqattan keıin sońǵy birneshe apta, al keıde birneshe aı  ótkende bas aýrýy nemese bas aınalýy sekildi sımptomdar paıda bolady.\r\n\r\nMıdyń shaıqalýy degenimiz – jeńil bassúıek-mı jaraqaty, kóbinese, bastyń soqqysynan keıin paıda bolady. Esti joǵaltý mundaı dıagnozdy qoıý úshin mindetti shart emes. Shyn mánisinde, mıdyń shaıqalýynyń damý qaýpi bastapqy jaraqattyń aýyrlyǵymen baılanysty emes.\r\n\r\nKóptegen adamdarda aýrýdyń sımptomdary alǵashqy 7-10 kúnde paıda bolady jáne jaraqattan keıin úsh aı ishinde ótedi, biraq, keıde bir jyl boıy nemese odan uzaq ýaqyt boıy saqtalady.  Mıdyń shaıqalýyn emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetýge baǵyttalǵan.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Anyqtamasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qaýip faktorlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Anyqtamasy__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýy – kúrdeli aýrý, bul kezde shaıqalýdy týyndatqan jaraqattan keıin sońǵy birneshe apta, al keıde birneshe aı  ótkende bas aýrýy nemese bas aınalýy sekildi sımptomdar paıda bolady.\r\n\r\nMıdyń shaıqalýy degenimiz – jeńil bassúıek-mı jaraqaty, kóbinese, bastyń soqqysynan keıin paıda bolady. Esti joǵaltý mundaı dıagnozdy qoıý úshin mindetti shart emes. Shyn mánisinde, mıdyń shaıqalýynyń damý qaýpi bastapqy jaraqattyń aýyrlyǵymen baılanysty emes.\r\n\r\nKóptegen adamdarda aýrýdyń sımptomdary alǵashqy 7-10 kúnde paıda bolady jáne jaraqattan keıin úsh aı ishinde ótedi, biraq, keıde bir jyl boıy nemese odan uzaq ýaqyt boıy saqtalady.  Mıdyń shaıqalýyn emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetýge baǵyttalǵan.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýynyń sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Bas aýyrýy\r\n* Bas aınalýy\r\n* Sharshaý\r\n* Ashýshańdyq\r\n* Úreılený sezimi\r\n* Uıqysyzdyq\r\n* Zeıindi shoǵyrlandyrý jáne este saqtaýdyń tómendeýi\r\n* Shý men jaryqqa asqan sezimtaldyq\r\n \r\n\r\nMıdyń shaıqalýynan keıingi bas aýyrýy ózgerýi múmkin jáne shıryǵý aýyrsynýy nemese saqına sekildi bolady. Kópshilik jaǵdaıda shıryǵý aýyrsynýy kezdesedi, ol bastyń jaraqaty kezinde bolǵan moıynnyń zaqymymen baılanysty bolýy múmkin. Keıbir jaǵdaıda jeńil bassúıek-mı jaraqatynan keıin adamdar túrli minez-qulyqtyq nemese kóńil-kúılik buzylystarǵa ushyraıdy. Otbasynyń músheleri adamnyń ashýshań, kúmánshil bolatynyn, jıi talasý nemese qyrsyǵý ádetin baıqaıdy. \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger bastyń jaraqaty estiń qalypsyzdyǵyn nemese amnezııany (bolǵandy umytý) týyndatsa, esten tanbasańyz da, dárigerge kóriný qajet.  Eger mıdyń shaıqalýy sportpen aınalysý kezinde paıda bolsa, dene jattyǵýyn toqtatyńyz. Alynǵan jaraqattyń asqynýynyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKeıbir sarapshylardyń oıynsha, mıdyń shaıqalýynyń sımptomdary mıdyń qurylymdyq zaqymdanýyna baılanysty týyndaıdy. Basqalary aýrýdyń sımptomdary psıhologııalyq faktorlarǵa baılanysty sanaıdy, sebebi, bas aýyrýy, bas aınalýy jáne uıqy máseleleri sekildi sımptomdar depressııa, úreılený nemese jaraqattan keıingi kúızelistik buzylys  kezindegi sımptomdarǵa uqsas. Kóptegen jaǵdaılarda  mıdyń jaraqatynyń fızıologııalyq saldary jáne olarǵa kóńil-kúı serpini sımptomdardyń damýynda rol atqarady. \r\n\r\nZertteýshiler nelikten keıbir adamdarda jaraqattan keıin turaqty sımptomdar bolatyndyǵy, keıbirinde – bolmaıtyndyǵy týraly naqty aıta almaıdy. Jaraqattyń aýyrlyǵy jáne mıdyń shaıqalýynyń turaqty sımptomdarynyń damý yqtımaldyǵy arasynda dáleldengen baılanys joq.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qaýip faktorlary__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýynyń qaýip faktorlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Adamnyń jasy. Zertteýlerge saı, adamnyń jasy mıdyń shaıqalýynyń damýy úshin qaýip faktory bolady.\r\n* Jynysy. Áıelderde mıdyń shaıqalýy jıi anyqtalady, biraq, bul áıelderdiń medıtsınalyq kómekke jıi júginýne baılanysty bolýy múmkin.\r\n* Jaraqat. Avtokóliktegi apat, sportpen aınalysý, qulaý saldarynan bolatyn jaraqattar ádette osy aýrýdyń paıda bolýyna aparady.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEshqandaı tekserý mıdyń shaıqalýyn dáleldeı almaıdy. Dáriger osyǵan uqsas sımptomdardy týyndatatyn basqa áleýetti máseleler bolýyn tekserý úshin mıdy tekseristen ótkizedi. Ádette, mıdyń aýytqýlaryn anyqtaý úshin kompıýterlik tomografııany (KT) ótkizgen jón.\r\n\r\nEger sizde jıi bas aınalýy bolsa, sizdi qulaq, muryn jáne kómeı aýrýlaryna mamandanǵan dárigerge baǵyttaıdy. Mazasyzdyq pen depressııaǵa shaldyqsańyz, nemese este saqtaý men kúndelikti tirshilik máselelerin sheshýde  qınalatyn bolsańyz, psıhologqa nemese psıhıatrǵa baǵyttaý qajet bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýynyń arnaıy emi joq. Onyń ornyna dáriger sizde paıda bolǵan sımptomdardy emdeıdi. Túrli sımptomdar men olardyń kezdesý jıiligi ár adam úshin erekshe bolady.\r\n\r\n__Bas aýyrýy__\r\n\r\nBastyń saqına aýrýyn nemese shırýǵydan bolatyn bas aýrýyn emdeý úshin qoldanylatyn preparattar, onyń ishinde, keıbir antıdepressanttar mıdyń shaıqalýyna baılanysty bas aýrýynda tıimdi bolýy múmkin.   Mysaly:\r\n\r\n* Amıtrıptılın. Bul preparat sondaı-aq, jaraqattan keıingi zaqymdanýdy emdeý úshin, sondaı-aq, mıdyń shaıqalýyna baılanysty ashýshańdyq, bas aınalýy jáne depressııa sekildi sımptomdardy emdeý úshin keńinen qoldanylady.\r\n* Dıgıdroergotamın(DHE 45) – metoklopramıdpen (​​Reglan) birge. Bul preparattar sozylmaly bas aýrýyn jeńildetedi, biraq, olar kóktamyr arqyly aýrýhana jaǵdaıynda qoldanylýy tıis.\r\n* Mıdyń  shaıqalýy kezinde aýyrsynýdy basatyn preprattardy shamadan tys qoldaný turaqty bas aýrýynyń paıda bolýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n__Este saqtaý jáne oılaý máseleleri__\r\n\r\nQazirgi kezde jeńil bassúıek-mı jaraqatynan keıin kognıtıvtik (tanymdyq) máselelerdi emdeý úshin eshqandaı dárilik preparattardy qabyldaý usynylmaıdy.  Mı shaıqalýy kezinde kognıtıvtik  (tanymdyq) máseleler bolýynda ýaqyt – ońtaıly emdeý, sebebi, sımptomdardyń kópshiligi jaraqattan keıin birneshe apta nemese aı ótkende ózdiginshe ótedi.\r\n\r\nKognıtıvtik emdeýdiń keıbir túrleri paıdaly bolady, mysaly, qalta kúntizbesin, elektrondyq organaızerdi qoldanýdaǵy nemese este saqtaý men nazar qoıýdaǵy olqylyqtardy joıý úshin, basqa ádisterdi  qoldanýdaǵy daǵdylardy jattyqtyrý júrgiziletin reabılıtatsııa.\r\n\r\n__Depressııa jáne mazasyzdyq__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýynyń sımptomdary zaqymdanýshy sımptomdarynyń sebebin jáne ýaqyt ótkende ózderin jaqsy sezinetindigin bilgende, jıi jaqsarady. Aýrý jaıly bilý adamnyń úreıin azaıtady jáne tynyshtanýyna kómektesedi.  Depressııa jáne mazasyzdyq sımptomdary kúsheıgende emdeýdiń birneshe nusqalary bar:\r\n\r\nPsıhoterapııa. Máselelerdi psıhologpen nemese psıhıatrmen talqylaý, olardyń bassúıek-mı jaraqatyna ushyraǵan adamdardy emdeý tájirıbesi asa paıdaly.\r\nDárilik preparattar. Úreıge nemese depressııaǵa ushyraǵanda antıdepressanttar nemese tynyshtandyratyn preparattar usynylýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýyn aldyn alýdyń jalǵyz belgili tásili – bastyń jaraqatyn boldyrmaý.\r\n\r\n__Bastyń jaraqatyna qalaı ushyramaýǵa bolady__\r\n\r\nÁrbir áleýetti qaýipti jaǵdaıǵa daıyn bolý múmkin bolmasa da, bastyń jaraqatynyń jıi kezdesetin sebebinen alshaq bolý úshin keńester beriledi:\r\n\r\n* Avtokólikte kele jatqanda qaýipsizdik beldigin salyńyz jáne balalardyń jasyna sáıkes qaýipsiz oryndyqta otyrýyn qadaǵalańyz. 13 jasqa deıingi balalar artqy orynda otyrǵany qaýipsiz, ásirese, eger avtokólikte qaýipsizdik «jastyqtary» bolmasa.\r\n* Ózińiz jáne balańyz velosıpedte, rolıkti konkıde, shańǵyda, snoýbordta bolǵanda,  fýtbol oınaǵanda, skeıtbordıngte, atqa mingende, mototsıklde bastyń arnaıy kıimin (shlemin) kıip júrý qajet.\r\n* Úıde qulaýdyń aldyn alyńyz,mysaly, shaǵyn kilemshelerdi tósemeńiz, jaryqty jaqsartyńyz, saty bolsa, súıenetin jaqtaý qoıyńyz.','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Konıýktıvıt','','','qz','s','',0,'',2385,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532431740,1563967740,1532431902,'Konıýnktıva jáne konıýnktıvıt degenimiz ne? Konıýnktıva – kózdiń silemeı qabatyn, qabaqtyń ishki betin jáne kóz uıasynyń aldyńǵy bóligin jaýyp turady. Ol kózdi bakterııalar men túrli hımııalyq titirkendirgishterden qorǵaıdy. bakterııalar men hımııalyq zattekter túskende kóz jasynyń bezderi suıyqtyqty – kóz jasyn bóledi, olar bakterııalar men hımııalyq zattekterdi eritip, shaıady. Sonymen qatar, kóz jasynda bakterııalardy joıýǵa qabiletti fermentter men antıdeneler bolady.','\'\'__Konıýnktıva jáne konıýnktıvıt degenimiz ne?__\'\' Konıýnktıva – kózdiń silemeı qabatyn, qabaqtyń ishki betin jáne kóz uıasynyń aldyńǵy bóligin jaýyp turady. Ol kózdi bakterııalar men túrli hımııalyq titirkendirgishterden qorǵaıdy. bakterııalar men hımııalyq zattekter túskende kóz jasynyń bezderi suıyqtyqty – kóz jasyn bóledi, olar bakterııalar men hımııalyq zattekterdi eritip, shaıady. Sonymen qatar, kóz jasynda bakterııalardy joıýǵa qabiletti fermentter men antıdeneler bolady.\r\n\r\n__Konıýnktıvıt__ – konıýnktıvanyń ınfektsııasy jáne titirkenýi. Konıýnktıvıt kózdiń qyzarýyn týyndatýy múmkin, jáne ádette, kózden sary nemese jasyl tústi bólindi shyǵýymen sıpattalady. Konıýnktıvıttiń kóptegen sebebi bolady. Kóbinese, konıýnktıvıt vırýstardan týyndaıdy. Sonymen qatar, sebebi túrli bakterııalar, zeńder, sırek  - parazıtter bolýy yqtımal. Kontaktilik lınzalardy durys qoldanbaý da konıýnktıvıttiń sebebi bolýy yqtımal.  Jańa týǵan sábılerdiń konıýnktıvıti atty túsinik bar, sebebi -  uryqtyń bosaný joldary arqyly ótýinde juqpalanýy. Sonymen qatar, konıýnktıvıt allergııalyq serpindi bolýy múmkin, nemese hımııalyq titirkendirgishterden týyndaýy múmkin.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń __\'\'sımptomdary\'\'__  - kózdiń qyzarýy, kóz jasynyń kóp aǵýy, kózdiń aýyrsynýy men titirkenýi, jaryqqa asqan sezimtaldyq, sary tústi bólindi jáne tańerteń qabyqsha túzilýi.\r\n\r\n__\'\'Dıagnostıka\'\'__ úshin ádette, kózden juǵyndy alyp, zerthanaǵa taldaýǵa jiberedi.\r\n\r\n\'\'__Emdeý__\'\'  konıýnktıvıttiń sebebine baılanysty. Vırýstyq konıýnktıvıt ádette, ózdiginshe ótedi. Eger ol 3-4 kún ishinde ótpese – dárigerge kóriný qajet, ol konıýnktıvıttiń bakterıaldyq sebebin anyqtap, antıbıotıkti tamshylar taǵaıyndaıdy. Jaǵymsyz sezinýdi azaıtý úshin kózge jyly kompress (taza matany jyly sýǵa malyp) qoıýǵa bolady. Allergııalyq konıýnktıvıt allergııany emdeýdi talap etedi. Allergııalyq konıýnktıvıttiń sımptomdary kózge salqyn kompress qoıǵanda basylýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Aldyn alý.__\'\' Vırýstyq konıýnktıvıt – juqpaly jáne ásirese, mektepke deıingi balalar mekemelerinde jeńil taralady. Juqpalanbaý úshin qoldy muqııat jýý qajet.\r\n\r\nBakterıaldyq asqynýdyń aldyn alý úshin dárigerler keıde kózge antıbıotıkti tamshylar taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń aldyn alý úshin tazalyq erejelerin qadaǵalaý qajet: qoldy jıi jýý, jastyqqapty udaıy almastyrý, kosmetıkalyq quraldardy udaıy almastyrý, olardy basqa adamdarǵa bermeý, kontaktilik lınzalardy durys qoldaný.','tair',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kortıkosteroıdtar','','','qz','s','',0,'',1125,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532431860,1563967860,1532432053,'Kortıkosteroıdtar –birqatar aýrýlardy emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul preparattar kúızeliske,jaraqatqa baılanysty týyndaǵan aýrýlarǵa jaýap retinde búırek ústi bezinde óndiriletin gormondarǵa uqsaıdy. Olardyń áser etý mehanızmi qabynýdy azaıtýymen jáne ımmýndyq júıege áser etýimen baılanysty.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kortıkosteroıdtardy taǵaıyndaýǵa kórsetimder__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Janama áserleri__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKortıkosteroıdtar –birqatar aýrýlardy emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul preparattar kúızeliske,jaraqatqa baılanysty týyndaǵan aýrýlarǵa jaýap retinde búırek ústi bezinde óndiriletin gormondarǵa uqsaıdy. Olardyń áser etý mehanızmi qabynýdy azaıtýymen jáne ımmýndyq júıege áser etýimen baılanysty.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kortıkosteroıdtardy taǵaıyndaýǵa kórsetimder__\r\n\r\nKortıkosteroıd kelesi aýrýlardy emdeýde qoldanylady:\r\n\r\n* Artrıt\r\n* Bronhy demikpesi (astma)\r\n* Aýtoımmýndyq aýrýlar, mysaly, júıeli qyzyljegi jáne shashyrańqy skleroz\r\n* Teri aýrýlary, mysaly, ekzema jáne bóritken\r\n* Qaterli isiktiń keıbir túrleri\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Janama áserleri__\r\n\r\nKortıkosteroıdtar –bul kúshti dárilik preparattar, olardy qabyldaǵanda janama áserleri paıda bolýy múmkin, mysaly, osteoporoz (súıektiń álsizdigi) jáne katarakta. Sondyqtan, múmkindiginshe, olar qysqa merzimge taǵaıyndalady. ','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','As qorytý joldarynyń ınfektsııalary','','','qz','s','',0,'',1062,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532432040,1563968040,1532432224,'Gastroenterıt – bul vırýstardyń, bakterııalardyń nemese parazıtterdiń saldarynan ishektiń silemeı qabatynyń qabynýy. Vırýsty gastroenterıt kóptegen elderde atalǵan aýrýlardyń ishinde ekinshi orynda. Jıi sebebi - norovırýstyq ınfektsııa. Aýrý vırýspen lastanǵan tamaq nemese sý arqyly, sondaı-aq, juqpalanǵan adammen qatynasta taralady. Eń jaqsy aldyn alý – qoldy jıi jýý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n {ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGastroenterıt – bul vırýstardyń, bakterııalardyń nemese parazıtterdiń saldarynan ishektiń silemeı qabatynyń qabynýy. Vırýsty gastroenterıt kóptegen elderde atalǵan aýrýlardyń ishinde ekinshi orynda. Jıi sebebi - norovırýstyq ınfektsııa. Aýrý vırýspen lastanǵan tamaq nemese sý arqyly, sondaı-aq, juqpalanǵan adammen qatynasta taralady. Eń jaqsy aldyn alý – qoldy jıi jýý.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"117\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'As qorytý joldarynyń aǵzalary\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nGastroenterıttiń sımptomdary – ishtegi aýyrsyný, qusý, bas aýyrýy, qyzba jáne qaltyraý. Kópshilik jaǵdaılarda saýyǵý emdeýsiz ótip jatady.\r\n\r\nGastroenterıtte keń taralǵan másele – sýsyzdaný. Ol qusý men ish ótýinde joǵaltylǵan suıyqtyqtyń ornyn tolyqtyrý úshin suıyqtyqty jetkilikti ishpeýde paıda bolady.  Sýsyzdaný kishkentaı balalardyń, egde jastaǵy jáne ımmýndyq júıesi álsiz adamdardyń arasynda keń taraǵan.','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kóz qımylynyń buzylystary','','','qz','s','',0,'',2262,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532432220,1563968220,1532432455,'Nysanǵa qaraǵan kezde  eki kózdi tigý úshin birneshe bulshyq eti áreket etedi.  Bulshyq ette máseleler paıda bolsa, kózdiń úılesimdi jumysy buzylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kózdiń qurylysy jáne qyzmeti__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kóz qımyly buzylystarynyń túrleri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNysanǵa qaraǵan kezde  eki kózdi tigý úshin birneshe bulshyq eti áreket etedi.  Bulshyq ette máseleler paıda bolsa, kózdiń úılesimdi jumysy buzylady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kózdiń qurylysy jáne qyzmeti__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"118\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\r\n\r\nJaryq kózge móldirqabyq arqyly ótedi. Kóz arqyly jaryqtyń ótýinde móldirqabyq qarashyqtyń pishini ózgerý esebinen keńeıip, kózge kóbirek jaryqty ótkizedi nemese tarylyp, ony shekteıdi. Odan keıin lınzalar jaryqtyń torqabyqqa týra shoǵyrlanyp túsýi úshin  ózderiniń pishinin ózgertedi. Jaryq kórý nervisi arqyly mıǵa nerv sıgnaldaryn berýdiń hımııalyq úrdisin iske qosatyn fotoretseptorlardy qozdyrady.\r\n\r\nMıda osy nerv ımpýlstaryn óńdeý jáne tutas beıne qalyptastyrý júredi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kóz qımyly buzylystarynyń túrleri__\r\n\r\nKóz qımyly buzylystarynyń túrleri kóp. Jıi kezdesetinderi:\r\n\r\n* Qylılyq – kózdiń qımyly úılesimsiz bolatyn aýrý, bul kezde kórý osteri bir nysanǵa túıispeıdi.\r\n* Nıstagm – kózdiń tez, baqylaýǵa kelmeıtin qımyly, bular keıde «bılep turǵandaı» kóz atalady.\r\n Kóz qımyly buzylystarynyń keıbiri týǵannan bolady. Basqalary ómir boıynda damıdy jáne jaraqat sekildi máselelerge baılanysty bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýge kózáınek kıip júrý, kózdiń bulshyq etin jattyqtyrý úshin jattyǵý jasaý jáne operatıvtik aralasý jatady. Kóz qımyly buzylystarynyń keıbiri, mysaly, nıstagm emdelmeıdi.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kóz uıasyndaǵy sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy','','','qz','s','',0,'',8715,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532432460,1563968460,1532432909,'Sary daqtyń buzylysy – ortalyq kórýdiń birtindep baıaý túrde nasharlaýyna aparatyn kóz aýrýy.  Nátıjesinde, usaq bólikterdi ajyratý jáne oqý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nAýrý 60 jastan asqan alamdarda jıi kezdesedi, sondyqtan, ony sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy ataıdy. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSary daqtyń buzylysy – ortalyq kórýdiń birtindep baıaý túrde nasharlaýyna aparatyn kóz aýrýy.  Nátıjesinde, usaq bólikterdi ajyratý jáne oqý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nAýrý 60 jastan asqan alamdarda jıi kezdesedi, sondyqtan, ony sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy ataıdy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"119\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nSary daqtyń buzylysy – torqabyqtyń aýrýy, ol kezde kózdiń artqy betinde ornalasqan makýla (sary daq) zaqymdanady. Makýla ortalyq kórýdiń aıqyndylyǵy úshin jaýapty jáne adamǵa usaq bólikterdi ajyratýǵa múmkindik beredi. Sary daqtyń buzylysynyń eki túri bar: qurǵaq jáne ylǵaldy. Sary daqtyń buzylysynyń qurǵaq túri jıi kezdesedi jáne torqabyqtyń juqarýymen, sondaı-aq, «drýz» atalatyn – torqabyqta túziletin, buzylatyn tinnen turatyn shaǵyn aq-sary daqtardyń paıda bolýymen sıpattalady. Buzylystyń qurǵaq túri ádette, jeńil ótedi. Buzylystyń aýyr túri tezirek jáne aýyr ótedi. Bul derttik jaǵdaı qantamyrlardyń qantalaýynyń paıda bolýymen jáne ortalyq kórýdiń ózgerisimen, aq daqtardyń túzilýimen, torqabyq jasýshalarynyń tirshiligin joıýymen sıpattalady. Aýrý 50 jastan asqan adamdardyń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTorqabyq – kózdiń ishki qabyqshasy. Ol jaryqty jáne biz kóretin zattardyń beınesin mıǵa jiberetin nerv sıgnaldaryna túrlendiredi. Torqabyqtyń sary daq atalatyn bóligi beıneleýdi aıqyn jáne tolyq etedi.\r\n\r\nSary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy  ony qamtamasyz etetin qantamyrlarynyń zaqymdanýynda paıda bolady. Osy ózgeristerdiń nátıjesinde makýla zaqymdanady.\r\n\r\nSary daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń eki túri bolady:\r\n\r\n* \'\'Qurǵaq túri\'\' makýlanyń astyndaǵy qantamyrlarynyń juqarýy men synǵyshtyǵy kezinde paıda bolady. Bul kezde «drýz» atalatyn shaǵyn sary túzilister qalyptasady. Barlyq adamdarda sary daqtyń buzylysy qurǵaq túrinen bastalady.\r\n* \'\'Ylǵaldy túri\'\' osy aýrýǵa shaldyqqan adamdardyń shamamen, 10%-da bolady. Makýlanyń astynda jańa, aýytqýly jáne asa názik, synǵysh tamyrlardyń ósýi bastalady. Osy tamyrlar boıynsha qan jáne suıyqtyq aǵady. Kórýdi joǵaltýdyń kópshilik jaǵdaılary saryq daqtyń buzylysynyń osy túrimen baılanysty.\r\n \r\n\r\nOsy ýaqytqa deıin ǵalymdarǵa sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń naqty sebebi belgisiz. Aýrýdyń 55 jasqa deıin damýy sırek. Kóbinese, 75 jastan asqanda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Otbasy múshelerinde aýrýdyń damý jaǵdaılary bolsa\r\n* Eýropalyq násil\r\n* Temeki shegý\r\n* Maıly taǵamnan turatyn emdám ustaný\r\n* Áıel jynystylar.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń basynda sımptomdar bolmaýy múmkin. Aýrý asqynǵan kezde ortalyq kórýdiń buzylysynyń belgileri paıda bolady.\r\n\r\n__Sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túriniń sımptomdary__\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń jıi kezdesetin sımptomy – kórýdiń buldyraýy. Nysandar buldyrap, túster –solǵyn bolyp kórinedi. Usaq bólikterdi qaraǵanda jáne oqyǵanda qıyndyqtar paıda bolady. Biraq, kúndelikti basqa jumystardyń kópshiligin oryndaǵanda kórý qalypty bolady.\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń sımptomdarynyń ýshyǵýynda oqý nemese kúndelikti tirshilikti oryndaý úshin kóbirek jaryq qajet bolýy múmkin. Torqabyqtyń ortasyndaǵy buldyr daq birtindep artady jáne qoshqyl túske ıe bolady.\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń keıingi satylarynda alystan bet pishindi ajyratý qıynǵa túsedi.\r\n\r\n__Sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń ylǵaldy túriniń sımptomdary__\r\n\r\nBuzylystyń ylǵaldy túriniń keń taralǵan sımptomy – tik syzyqtardyń qısaıyp, nemese tolqyndanyp kórinýi.\r\n\r\nKórý aýmaǵynyń ortasynda shaǵyn qoshqyl daq paıda bolyp, ýaqyt óte úlkeıedi.\r\n\r\nOrtalyq kórýdi joǵaltý sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń eki túrinde  de tez paıda bolýy múmkin.  Osylaı bolǵan jaǵdaıda dereý oftalmologqa kóriný qajet. Dárigerdiń torqabyq aýrýlaryn emdeýdegi tájirıbesi bolýy shart.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNaýqastyń kóziniń túbi tekseriledi. Qarashyqty keńeıtý úshin kózge tamshy tamyzylady. Torqabyqty, qantamyrlaryn jáne kórý nervisin  tekserý úshin oftalmolog arnaıy lınzalardy qoldanady.\r\n\r\nDáriger makýlanyń, qantamyrlarynyń, drýzdyń telimdi ózgeristerin izdeıdi.\r\n\r\nNaýqasqa bir kózin jaýyp, Amsler tory arqyly tik syzyqtardyń beınesine qaraý usynylady. Eger olar tolqyndy bolyp kórinse, bul sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń belgisi sanalady.\r\n\r\nTekserýdiń basqa ádisteri:\r\n\r\n* Torqabyqtaǵy qan aǵymyn zertteý úshin arnaıy boıaǵyshtar men kameralardy qoldaný (flýorestsenttik angıografııa)\r\n* Kózdiń ishki qabyqshasyn fotoǵa túsirý (kóziń túbin fotoǵa túsirý)\r\n* Torqabyqty tekserý úshin jaryq tolyqyndaryn qoldaný (optıkalyq kogerenttik tomografııa)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túrin emdeýdiń qajeti joq.\r\n\r\nSary   daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń bastapqy satysynda temeki shegý sekildi zııandy ádet bolmasa, belgili bir dárýmenderdi, antıoksıdant pen myryshty birge qoldaný aýrýdyń asqynýynyń aldyn alady, biraq, kórýdi qalpyna keltirmeıdi.\r\n\r\nKeıde AREDS emdik dárýmendik formýlasy usynylady, oǵan kiretinder:\r\n\r\n* S dárýmeniniń 500 mg\r\n* beta-karotınniń 400 ME\r\n* myryshtyń 80 mg\r\n* mystyń 2 mg\r\n \r\nDárýmenderdiń osy birigýin dárigerdiń usynysy boıynsha qabyldaý qajet. Dáriger naýqastyń qabyldap júrgen basqa dárýmenderi nemese qospalary týraly bilýi tıis. Temeki shegetinderge bul qospany qabyldaýdyń qajeti joq.  \r\n\r\nAREDS otbasynda bul aýrýdyń bolýy jaǵdaıynda kómektese alady.\r\n\r\nAREDS formýlasyna kirmese de, lıýteınniń jáne zeaksantınniń qospalary da paıdaly bolady.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń ylǵaldy túrinde dáriger usynady:\r\n\r\n* Lazerlik hırýrgııany (lazerlik koagýlıatsııa) – jaryqtyń shaǵyn lazerlik sáýlesiniń áser etýimen dertti tamyrlardy buzý jáne olardaǵy qan ketýin tejeý.\r\n* Fotodınamıkalyq emdeý – qantalaıtyn tamyrlardy buzý úshin organızmge engiziletin jáne jaryqpen belsendiriletin arnaıy preparatty qoldaný.\r\n* Jańa qantamyrlarynyń qalyptasýynyń aldyn alý úshin kózge engiziletin arnaıy dárilik preparattardy qoldaný (bul aýyrsynbaıtyn úrdis).\r\n \r\nKórýi nasharlaǵan adamdar úshin arnaıy optıkalyq jabdyqtar (lınza sekildi) kórýdi tıimdi qoldanýǵa jáne ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.\r\n\r\nUdaıy oftalmolog-dárigerge kóriný asa mańyzdy.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túrinde oftalmolog-dárigerge jylyna bir ret kózdi tolyq tekserý úshin barý qajet.\r\n Ylǵaldy túrinde dárigerge aı saıyn barý qajet bolýy múmkin. \r\nKórýdiń buzylystaryn erte anyqtaý asa mańyzdy, sebebi, emdeýdi erte bastaý jaqsy nátıjelerge aparady.\r\n\r\nÓzgeristerdi anyqtaýdyń jaqsy tásili – úıde Amsler torynyń kómegimen ózdiginshe testileý. Oftalmolog tordyń beınesiniń kóshirmesin beredi nemese ǵalamtordan alýǵa bolady. Oqýǵa arnalǵan kózáınekti kıip, ár kózdi bólek tekserý qajet. Eger syzyqtar tolqyn bolyp kórinse, dereý dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysy shetkeri kórýge áser etpeıdi. Bul degenimiz, kórý tolyǵymen joıylmaıdy. Aýrý tek ortalyq kórýdi joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túriniń jeńil ótýi ádette, ortalyq kórýdi joǵaltýǵa aparmaıdy.\r\n\r\nBuzylystyń ylǵaldy túri kórýdi aıtarlyqtaı joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\nÁdette, sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynda naýqas oqý, avtokólik júrgizý, qashyqtan bet pishindi ajyratý qabiletterin joǵaltýy múmkin. Biraq, bul aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar kúndelikti qyzmetin qıyndyqsyz oryndaı alady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger naýqasta sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysy bolsa, dáriger kúndelikti kórýdi Amsler tory arqyly tekserip otyrýdy usynady. Syzyqtar tolqyndy bolyp kórinse, nemese kórýde basqa ózgerister baıqalsa, dereý dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń aldyn alý tásili bolmaǵanymen, salaýatty ómir saltyn ustaný aýrýdyń damý qaýpin azaıtýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Temeki shegýge bolmaıdy\r\n* Kókónister men jemisterdiń mólsheri joǵary, janýar maılarynyń mólsheri tómen emdámdi ustaný qajet\r\n* Udaıy dene jattyǵýlaryn oryndaý qajet\r\n* Salaýatty salmaqty qoldaý qajet.\r\n \r\nDárigerge baryp, udaıy kózdiń túbin tekserip otyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nJasqa  baılanysty makýlalyq buzylys; jasqa baılanysty makýlodıstrofııa. ','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kózdiń jaraqatyn emdeý','','','qz','s','',0,'',1333,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532532360,1564068360,1532532674,'Qandaı da bir nysan, mysaly, áınektiń nemese metaldyń synyǵy kózden shyǵyp tursa.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__«103» telefony boıynsha jedel árdemdi shaqyryńyz, eger__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kózge hımııalyq zattekter túsýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kózge soqqy tııýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Kózge bógde zattar túsýi__{ALINK}\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__«103» telefony boıynsha jedel árdemdi shaqyryńyz, eger:__\r\n\r\n* Qandaı da bir nysan, mysaly, áınektiń nemese metaldyń synyǵy kózden shyǵyp tursa.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kózge hımııalyq zattekter túsýi__\r\n\r\n*  Kózdi ýqalamańyz.\r\n* Dereý kózdi sýdyń mol mólsherimen shaıyńyz. Qolda bar kez kelgen sý kózin qoldanyńyz: - fontan, dýsh, baqsha shlangy.\r\n* Kózdi shaıyp jatqanda, nemese 15-20 mınýt boıy shaıǵannan keıin, jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n* Kózge tańǵysh salmańyz.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kózge soqqy tııýi__\r\n\r\n* Sýyq kompress qoıyńyz, biraq, kózdi qatty baspańyz.\r\n* Aýyrsynýdy basatyn dárilerdi qabyldańyz - atsetamınofen  nemese ıbýprofen, aýyrsynýdy azaıtý úshin.\r\n* Kógerý, qan ketý, kórýdiń buzylysy nemese kózdi qozǵaltqanda aýyrsyný bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Kózge bógde zattar túsýi__\r\n\r\n* Kózdi ýqalamańyz.\r\n* Joǵarǵy qabaqty tómen tartyp, jıi kirpik qaǵyńyz.\r\n* Eger bógde zat ketpese, kózdi sýmen shaıyńyz.\r\n* Sýmen shaıý da kómektespese, kózdi jabyńyz, muqııat túrde tańǵysh salyp, dárigerge kórinińiz. ','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kózge bógde zattyń túsýi','','','qz','s','',0,'',1551,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532532720,1564068720,1532532819,'Kózge túsetin bógde zattardyń kópshiligi (nysandar) – topyraq, kirpik nemese kıimniń qyldary sekildi shaǵyn bólshekter. Qaýiptisi – metaldyń bólshekteri nemese basqa nysandar, kózge úlken jyldamdyqpen túsetin. Olar mehanıkalyq aspaptardan, gazonshapqyshtan nemese qarýdan ushqan zattar bolýy múmkin. Olar kúrdeli jaraqat týyndatýy múmkin.\r\n\r\nKózdiń jaraqaty qan ketýin, qarashyqtyń ólsheminiń ózgerýin, kózburshaqtyń bulyńǵyrlanýyn, kórýdiń nasharlaýyn nemese kórýdiń ózgerýin týyndatýy múmkin. Bógde zattar kózge tereń enýi múmkin. Mundaıda olardy qozǵamaý qajet. Olardy kóz mamany alýy tıis (oftalmolog).','Kózge túsetin bógde zattardyń kópshiligi (nysandar) – topyraq, kirpik nemese kıimniń qyldary sekildi shaǵyn bólshekter. Qaýiptisi – metaldyń bólshekteri nemese basqa nysandar, kózge úlken jyldamdyqpen túsetin. Olar mehanıkalyq aspaptardan, gazonshapqyshtan nemese qarýdan ushqan zattar bolýy múmkin. Olar kúrdeli jaraqat týyndatýy múmkin.\r\n\r\nKózdiń jaraqaty qan ketýin, qarashyqtyń ólsheminiń ózgerýin, kózburshaqtyń bulyńǵyrlanýyn, kórýdiń nasharlaýyn nemese kórýdiń ózgerýin týyndatýy múmkin. Bógde zattar kózge tereń enýi múmkin. Mundaıda olardy qozǵamaý qajet. Olardy kóz mamany alýy tıis (oftalmolog).\r\n\r\n\'\'__Shaǵyn ólshemdi nysandardy alyp tastaý úshin ne isteý qajet?__\'\' Aldymen, kózdi súrtýge bolmaıdy. Qoldy muqııat jýý qajet. Jaqsy jaryqta kózdi muqııat qaraý qajet. Eger nysan kózde kórinse, ony sýmen shaıýǵa bolady. nysan joǵarǵy nemese tómengi qabaqta bolýy múmkin. Mundaıda qabaqty ashyp turyp, maqta tyǵyndy qoldanýmen qabaq astynan zatty abaılap alyp tastaýǵa bolady. kózdiń ústinen zattardy alyp tastaýǵa maqta tyǵyndy qoldanýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nEger bógde zatty kózden úı jaǵdaıynda alyp tastaýǵa kelmese, kózdi taza tańǵyshpen jaýyp (kózdi qyspańyz), dárigerge kóriný qajet. Eger bógde zatty alyp tastasańyz, biraq, birazdan keıin kózde birnárse qalǵandaı sezim paıda bolsa, móldirqabyq zaqymdanýy múmkin. Bul jaǵdaıda dárigerge mindetti túrde barý qajet.\r\n\r\n\'\'__Kózge engen zattardy alyp tastaý úshin ne isteý qajet?__\'\'  Zatty kózde qaldyrý qajet, ony QOZǴAÝǴA BOLMAIDY. Kózdi  taza tańǵyshpen jaýyp (kózdi qyspańyz), shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kron aýrýy','','','qz','s','',0,'',4604,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532532780,1564068780,1532533274,'Kron aýrýy  –  asqazan-ishek joldarynyń barlyq bóliginde – aýyz qýysynan bastap aınalshyqqa deıin oıyq jara paıda bolýymen sıpattalatyn ishektiń qabyný aýrýy. Qron aýrýy kezinde ishektiń saý bólikteri men zaqymdanǵan tustary kezektesip turady. Keıbir adamdarda aýrýdyń aýyr sımptomdary baıqalady, al basqalarda jeńil túrde nemese emdelmegen jaǵdaıda sımptomdarsyz ótedi. Aýrýdyń aýyr barysynda uzaq ýaqyt boıy emdelý, tipti, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Kron aýrýy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kron aýrýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kron aýrýynyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Kron aýrýy qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Kron aýrýy qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń sımptomdaryn qalaı jeńildetýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"120\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Kron aýrýy degenimiz ne?__\r\n\r\nKron aýrýy  –  asqazan-ishek joldarynyń barlyq bóliginde – aýyz qýysynan bastap aınalshyqqa deıin oıyq jara paıda bolýymen sıpattalatyn ishektiń qabyný aýrýy. Qron aýrýy kezinde ishektiń saý bólikteri men zaqymdanǵan tustary kezektesip turady. Keıbir adamdarda aýrýdyń aýyr sımptomdary baıqalady, al basqalarda jeńil túrde nemese emdelmegen jaǵdaıda sımptomdarsyz ótedi. Aýrýdyń aýyr barysynda uzaq ýaqyt boıy emdelý, tipti, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kron aýrýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nKron aýrýynyń sımptomdary asqazan-ishek joldarynyń zaqymdanǵan bóligine qaraı ár túrli bolady. Aýrýdyń jıi sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Dıareıa\r\n\r\n* Asqazannyń túıilip, aýyrsynýy\r\n\r\n* Ishte  qaıtalanyp, paıda bolatyn aýyrsyný\r\n\r\n* Nájistegi qan\r\n\r\n* Tábettiń tómendeýi\r\n\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n\r\nBasqa da qosalqy sımptomdaryna qaltyraý, býyndaǵy aýyrsyný, kórýdegi jáne teridegi máseleler, sharshaý sezimi jatady. \r\n\r\nKron aýrýynyń sımptomdary jeńil nemese aýyr bolýy múmkin. Ár ýaqytta qaıtalanyp, joıylyp, kúrt nemese birtindep bastalýy múmkin.  \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kron aýrýynyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nIshektiń osy qabyný aýrýynyń paıda bolý sebepteri osy ýaqytqa deıin belgisiz. Bir otbasynyń múshelerinde kezdesýi múmkin, ıaǵnı, tuqym qýalaý da belgili bir rol atqarady. Kóptegen zertteýshiler ishektiń qabyný aýrýlary organızmniń ımmýndyq júıesindegi máselelerge baılanysty dep sanaıdy. Qalypty jaǵdaıda ımmýndyq júıe organızmdi ınfektsııalardan qorǵaıdy. Ishektiń qabyný aýrýlary bar adamdardyń ımmýndyq júıesi tamaqty, paıdaly bakterııalar men basqa da zattekterdi ınfektsııa kózi dep qate qabyldaıdy. Osynyń saldarynan ımmýndyq júıe ishektiń jasýshalaryn shabýylǵa alyp,  onyń qabynýyna aparady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Kron aýrýy qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi júrgizip, aýrýdyń sıpattalǵan sımptomdaryn naqtylaıdy. Anyqtaý úshin dáriger qannyń birqatar taldaýyn jáne nájistiń úlgilerin zertteýdi taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq, dáriger toq nemese tik ishekti kórneki túrde qaraý boıynsha bir nemese birneshe protsedýralardy, mysaly, asqazan-ishek joldarynyń endoskopııasy – toq ishektiń sańylaýyna ıiletin jińishke tútik engizý arqyly jasalatyn kolonoskopııany jáne rektoromanoskopııany taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nAsqazan-ishek joldarynyń joǵary bólimderin zertteý ádisi – fıbrogastrodýodenoskopııa, ol arqyly dáriger naýqastyń asqazanynyń jáne ash isheginiń jaǵdaıyn oıyq jara bolýyna tekseredi. Mundaı  endoskopııa eki túrli bolady. Birinshi jaǵdaıda, shaǵyn kamerany jutý arqyly (kapsýlalyq endoskopııa), nemese dáriger ıiletin endoskopty aýyz qýysy arqyly engizedi.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin kórneki túrde qaraýǵa múmkindik beretin tekserýler, mysaly, rentgen, kompıýterlik tomografııa nemese ish qýysynyń MRT taǵaıyndalýy múmkin. \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Kron aýrýy qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty  - aýrýdyń sımptomdaryn týyndatatyn qabynýdy basý. Mundaı dárilik preparattarǵa qabynýǵa qarsy quraldar jáne ımmýndyq júıeni basatyn  preparattar jatady. Aýrýdyń qandaı da bir sımptomdarynyń bolýyna saı dáriger antıbıotıkterdi, dıareıaǵa qarsy, ish júrgizetin, aýyrsynýdy basatyn preparattardy nemese dárýmenderdi qabyldaýdy usynady. Aýrýdyń aýyr túrde ótýinde kóktamyr (vena) arqyly suıyqtyq engizý nemese operatıvtik aralasýdy júrgizý úshin naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady.\r\n\r\nEmdeý barysynda naýqas otbasylyq dáriger, gastroenterolog (asqazan-ishek joldarynyń mamany), qajet bolsa, hırýrg qatysatyn dárigerler tobynyń baqylaýynda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sımptomdaryn qalaı jeńildetýge bolady?__\r\n\r\nÓzińizge qamqorlyq jasaýdy qolyńyzǵa alyńyz. Emdám ustaný qajet. Qandaı da bir sımptomdardyń bolýyna baılanysty dáriger tamaqtaný ratsıonyndaǵy talshyǵy mol taǵamdy azaıtýdy nemese sút ónimderin tutynbaýdy usynýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, quramynda kofeın, alkogol bar jáne gazdalǵan sýsyndardy tutynýdy shekteý nemese tutynbaý qajet bolýy múmkin. Emdám ustanýmen qatar, demalý, udaıy sportpen shuǵyldaný qajet.  Kúızelisti baqylaýǵa alý qajet, sebebi, úıdegi nemese jumystaǵy máselelerge baılanysty kúızelisti jaǵdaılar aýrýdy qozdyrýy múmkin.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kseroftalmııa','','','qz','s','',0,'',5055,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532533260,1564069260,1532533959,'Kóz jasy kózdiń ylǵaldanýy jáne kózden bógde zattardy shaıý úshin qajet. Kózdiń saý plenkasy kórýdiń jaqsy bolýy úshin qajet.\r\n\r\nEger kózde kóz jasynyń óndirilýi qalypty bolmasa,  kseroftalmııa damıdy.\r\n\r\nMóldirqabyq  – bul kózdiń aldyńǵy bóligin jaýyp turatyn móldir qabyqsha. Móldirqabyq torqabyqta beıneni fokýstaý úshin kózburshaqpen birge qyzmet etedi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKóz jasy kózdiń ylǵaldanýy jáne kózden bógde zattardy shaıý úshin qajet. Kózdiń saý plenkasy kórýdiń jaqsy bolýy úshin qajet.\r\n\r\nEger kózde kóz jasynyń óndirilýi qalypty bolmasa,  kseroftalmııa damıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"121\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Móldirqabyq  – bul kózdiń aldyńǵy bóligin jaýyp turatyn móldir qabyqsha. Móldirqabyq torqabyqta beıneni fokýstaý úshin kózburshaqpen birge qyzmet etedi.\'\' \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKseroftalmııa ádette, saý adamdarda kezdesedi. Jas óskende jıi kezdesedi. Gormondyq ózgeristerdiń saldarynan kóz jasynyń óndirilýi azaıǵanda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKseroftalmııanyń taralýynyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Qorshaǵan ortanyń nemese jumys ornynyń aýasynyń qurǵaqtyǵy (jel, kondıtsıoner)\r\n* Kún sáýlesiniń áseri\r\n* Temeki shegýdiń nemese temeki tútinimen tynys alý áseri\r\n* Sýyq tııýden nemese allergııadan preparattar\r\n\r\nSondaı-aq, aýrýdyń paıda bolýynyń sharttalýy:\r\n\r\n* Qyzý nemese hımııalyq kúıikten\r\n* Aldyndaǵy kózdiń hırýrgııalyq emdeýi\r\n* Sırek aýtoımmýndyq aýrý – Shegren sındromy, bul kezde kóz jasyn óndiretin bezder buzylysqa ushyraıdy.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Kózdiń qyshýy, qyzarýy, ashý sezimi\r\n* Kózdegi shanshý nemese qum túsý sezimi\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Kórgishtikti ólsheý (kestelerdiń kómegimen)\r\n* Sańylaýly lampanyń (kózdiń kórinetin bólikteri – qabaqty, aqqabyqty, konıýnktıvany, nurly qabyqty, kózburshaqty, móldirqabyqty – mıkroskopııalyq taldaýdan ótkizetin apparat) kómegimen kózdi tekserý\r\n* Móldirqabyqty jáne kóz jasynyń plenkasyn dıagnostıkalyq boıaý\r\n* Kóz jasy plenkasynyń jarylý ýaqytyn anyqtaýǵa test (VRSP)\r\n* Kóz jasynyń óndirilý deńgeıin anyqtaý (Shırmer testi)\r\n* Kóz suıyqtyǵynyń kontsentratsııasyn ólsheý (osmolıarlyqty)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKseroftalmııany emdeýde, aldymen, kóz tamshysy sekildi «Jasandy kóz jasy» qoldanylady. «Jasandy kóz jasy» tamshylary saqtaýyshtarmen bolýy/bolmaýy múmkin. Saqtaýyshtary bar tamshylar yńǵaılyraq, biraq, keıbir naýqastarda olarǵa sezimtaldyq baıqalady. Tamshylardyń kóptegen túrleri bar, olar dárihanada retseptisiz bosatylady.\r\n\r\nTamshylardy keminde, aptasyna 2-4 ret qoldanyńyz. Eger  tamshyny udaıy qoldanýdan birneshe apta ótkende  sımptomdar ótpese:\r\n\r\n* Tamshylardy jıi qoldanýǵa tyrysyńyz (ár 2 saǵat saıyn)\r\n* Basqa preparatty qoldanyp kórinińz\r\n* Eger ózińizge jaramdy prepraratty tańdaı almasańyz, dárigermen keńesińiz.\r\n \r\nEmdeýdiń basqa ádisterine jatatyndary:\r\n\r\n* Balyq maıyn kúnine 2-3 ret qabyldaý\r\n* Kózde ylǵaldy saqtaıtyn, kún sáýlesinen qorǵaıtyn kózáınekti nemese kontaktilik lınzalardy kıip júrý\r\n* Restazıs, jergilikti kortıkosteroıdtar, tetratsıklın jáne doksıtsıklın sekildi dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Kóz jasy tútikterinde bolatyn mıkroskopııalyq tyǵyndar, olar kóz jasynyń aǵýyn jáne kózdi tejeıdi.\r\n \r\nBasqa paıdaly keńester\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz jáne temeki tútinin jutýdan, jel men jeldetkishtiń tike aǵynynan alshaq bolyńyz.\r\n* Ylǵaldandyrǵysh qoldanyńyz, ásirese, qysqy ýaqytta.\r\n* Allergııa men sýyq tııýden preparattar qabyldaýdy shekteńiz, olar qurǵaqtyq pen sımptomdardy nasharlatýy múmkin.\r\n* Ádeıilep kirpigińizdi jıi qaǵyńyz. Kózge demalys bermeńiz.\r\n* Udaıy kirpikti tazalap, jyly kompressti qoldanyńyz.\r\n \r\nKseroftalmııanyń keıbir sımptomdary saldarynan uıqy kezinde kózder sál ashylyp turýy múmkin. Bul jaǵdaıda jaqpa maı qoldanǵan durys. Olardy az mólsherde qoldaný qajet, sebebi, kórýdi nasharlatýy múmkin. Durysynda, uıqy aldynda qoldanǵan jón.\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý kómektese alady, eger sımptomdary qabaqtyń qurylysynyń durys bolmaýynan paıda bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKseroftalmııaǵa shaldyqqan adamdardyń kópshiligi kórýdi joǵaltpaıdy, tek jaısyzdyqty sezinedi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAýyr jaǵdaılarda kózdiń móldirqabyǵy zaqymdanýy nemese juqpalanýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDereý dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Kózińiz qyzarsa nemese kózde aýyrsyný sezimi bolsa\r\n* Qabaq qabyrshaqtansa, kózden bólinister shyqsa, nemese kózdiń nemese qabaqtyń jaralanýy bolsa\r\n* Kózdiń jaraqaty, nemese kózdiń dóńestigi nemese qabaqtyń túsýi bolsa.\r\n* Kseroftalmııa  sımptomdarymen birge býyn aýyrsa, isiný nemese aýyzda qurǵaqtyq sezimi bolsa.\r\n* Kózdiń jaǵdaıy ózdiginshe emdelgennen keıin birneshe kún ishinde kózdiń jaǵdaıy jaqsarmasa.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdarynyń aldyn alý úshin qurǵaq jerde bolýdan jáne kózdi titirkendiretin zattardan alshaq bolý qajet. ','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qulaqtyń baro-jaraqaty','','','qz','s','',0,'',5969,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532533980,1564069980,1532534609,'Qulaqtyń baro-jaraqaty – dybys jarǵaǵynyń syrtqy jáne ishki jaǵyndaǵy qysym deńgeıleriniń kúrt aıyrmashylyǵy nátıjesinde ortańǵy qulaqtyń zaqymdanýy.\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan (onyń tómengi bóligi - syrǵalyq) jáne syrtqy estý kanalynan turady. Ortańǵy qulaq dybys jarǵaǵynan jáne úsh kishkentaı súıekten turady. Ishki qulaq ıirimnen, jartylaı sheńberli tútikterden jáne estý nervisinen turady. Evstahıev tútigi – ortańǵy qulaqty jáne muryn-jutqynshaqty (murynnyń artqy bóligi jáne jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasy) qosatyn shaǵyn tútik. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQulaqtyń baro-jaraqaty – dybys jarǵaǵynyń syrtqy jáne ishki jaǵyndaǵy qysym deńgeıleriniń kúrt aıyrmashylyǵy nátıjesinde ortańǵy qulaqtyń zaqymdanýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"122\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan (onyń tómengi bóligi - syrǵalyq) jáne syrtqy estý kanalynan turady. Ortańǵy qulaq dybys jarǵaǵynan jáne úsh kishkentaı súıekten turady. Ishki qulaq ıirimnen, jartylaı sheńberli tútikterden jáne estý nervisinen turady. Evstahıev tútigi – ortańǵy qulaqty jáne muryn-jutqynshaqty (murynnyń artqy bóligi jáne jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasy) qosatyn shaǵyn tútik. \'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nOrtańǵy qulaqtaǵy qysym ádette, syrtqy ortadaǵy qysymnyń deńgeıimen birdeı. Bul qyzmetti evstahıev tútigi retteıdi.\r\n\r\nÁdette, evstahıev tútigi jabyq, onyń qabyrǵasy birine biri jaqyn ornalasqan. Jutynǵanda nemese esinegende evstahıev tútigi ashylady, dybys jarǵaǵynyń eki jaǵyndaǵy aýanyń qysymyn birdeı etip saqtap, aýa murynnan ortańǵy qulaqqa ótedi. Syrtqy qysymnyń kúrt ózgerýinde (artýynda nemese sırek - tómendeýinde) evstahıev tútigi ortańǵy qulaq qýysyna qysylatyn aýanyń jetkilikti kólemin tez engize almaıdy (anatomııalyq erekshelikteriniń saldarynan),  qýystaǵy qysym artady nemese qajet bolatynnan edáýir baıaý tómendeıdi. Syrtqy jáne qýys ishindegi qysymdardyń arasynda teńsizdik oryn alady, osydan baro-jaraqat paıda bolady.\r\n\r\nKóptegen adamdar ómirinde kem degende, bir ret baro-jaraqatqa baılanysty sezimge ushyrap kórgen. Bul ádette, bıiktiktiń kúrt ózgerýinde, mysaly, ushý kezinde, akvalangpen súńgýde nemese taýda avtokólik júrgizýde. Baro-jaraqattyń damý qaýpi, sondaı-aq, allergııa kezinde, sýyq tııý jáne tynys alý joldarynyń ınfektsııasynda, evstahıev tútiginiń fýnktsıonaldyq ózgeristerimen baılanysty artady.\r\n\r\nSonymen qatar, evstahıev tútiginiń bitelýi týa bitken bolýy da múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Bas aınalýy\r\n* Jaısyzdyq nemese/jáne qulaqtyń «bitip qalý» sezimi\r\n* Bir nemese eki qulaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Estýdiń tómendeýi (azdaǵan)\r\n\r\nKúshti nemese uzaq ýaqyt boıǵy baro-jaraqat kezinde:\r\n\r\n* Qulaqtaǵy kúshti aýyrsyný\r\n* Qulaqtaǵy qysym sezimi (sýdyń astynda bolatyndaı sezim)\r\n* Estýdi ishinara nemese tolyqtaı joǵaltý\r\n* Murynnan jáne/nemese qulaqtan qan ketýi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQulaqty qaraǵanda (otoskopııa) dáriger dybys jarǵaǵynyń azdaǵan dóńestigin nemese ishine tartylýyn anyqtaıdy.  Aýyr jaǵdaıda dybys jarǵaǵy qýysyndaǵy qantamyrlardyń jarylýy esebinen dybys jarǵaǵynyń artynda qan aǵýy baıqalýy múmkin.\r\n\r\nBaro-jaraqattyń aýyr túrin keıde qulaq ınfektsııasynan ajyratý qıyn.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nQulaqtaǵy jaısyzdyqty nemese aýyrsynýdy jeńildetý úshin evstahıev tútiginiń ótimdiligin qalpyna keltirý jáne qysymdy kelesi tásildermen azaıtý qajet:\r\n* Saǵyz shaınap kórińiz\r\n*  Demińizdi ishke tartyp, odan keıin baıaý túrde, muryn ushy men aýyzdy kólbeýlep turyp, demińizdi shyǵaryńyz.\r\n* Kámpıt soryńyz.\r\n*  Esineńiz.\r\n \r\nEger ózdigińizshe jaǵdaıdy retteı almasańyz, jaısyzdyq sezimi birneshe saǵat boıy saqtalsa, nemese aýyr túrdegi baro-jaraqat jaǵdaıynda sizge medıtsınalyq járdem qajet bolady.\r\n\r\nBaro-jaraqatty dárilik quraldarmen emdeýge kelesiler kiredi:\r\n\r\n* Antıgıstamındyq preparattar (allergııaǵa qarsy preparattar)\r\n* Dekongestanttar (tamyrdy taryltatyn preparattar, murynnyń bitelý sezimin azaıtady) preparattar nemese murynǵa spreıler túrinde\r\n* Steroıdtyq preparattar (gormondyq preparattar)\r\n \r\nBul preparattar murynnyń bitelý sezimin joıady jáne evstahıev tútiginiń ótimdiligin qalpyna keltiredi.\r\n\r\nAýyr  túrdegi baro-jaraqat jaǵdaıynda qulaqtyń ınfektsııasynyń aldyn alý úshin antıbıotıkter qoldanylady.\r\n\r\nEvstahıev  tútigi joǵaryda atalǵan ádistermen ashylmasa, hırýrgııalyq operatsııa – mırıngotomııa jasalýy múmkin. Hırýrg ortańǵy qulaqta qysymdy retteý úshin jáne suıyqtyqtyń aǵýyn qamtamasyz etý úshin dybys jarǵaǵynda tilik jasaıdy. Mundaı operatsııa óte sırek jasalady.\r\n\r\nEger udaıy qysymnyń ózgerýine ushyraıtyn bolsańyz, baro-jaraqatqa beıim bolasyz, mundaıda qysymdy retteý úshin dybys jarǵaǵyna arnaıy tútik ornatý múmkindigi bar.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nQulaqtyń baro-jaraqaty ádette, durys kútim jasaýda jáne ýaqytyly emdeýde oń boljamdy. Ádette, estýdi joǵaltý qysqa merzimdi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* qulaqtyń  jiti ınfektsııasy\r\n* Estýdi joǵaltý\r\n* Dybys jarǵaǵynyń jarylýy nemese tesilýi\r\n* Vertıgo (aınaladaǵy zattar aınalyp turǵandaı sezim)\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nAldymen, ózdigińizshe sımptomdardy joıý sharalaryn qabyldańyz. Eger baro-jaraqattan bolǵan jaısyzdyq birneshe saǵat boıy ótpese, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq kómekke júginý qajet:\r\n\r\n* Qulaqtan qan aqsa\r\n* joǵary temperatýra\r\n* qulaqtaǵy kúshti aýyrsyný.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJoǵarǵy tynys alý joldarynyń qabynýynda nemese allergııa ustamasynda qysymnyń ózgerýine jáne bıiktiktiń kúrt ózgerýinen alshaq bolyńyz.\r\n\r\nUshý kezinde ushaq tómendeı bastaǵanda uıqtamańyz. evstahıev tútigin ashý úshin «Emdeý» bólimindegi usynystardy qoldanyńyz. Sondaı-aq, antıgıstamındik (allergııaǵa qarsy) preparattardy jáne dekongestanttardy (tamyrdy taryltatyn) ushý aldynda qoldanýǵa bolady. Sábıler men balalarǵa ushaq tómendeı bastaǵanda berýge bolady.\r\n\r\nSýǵa súńgýde tereńge  baıaý boılaý jáne qaıta baıaý kóterilý qajet. Joǵarǵy tynys  alý joldarynyń qabynýynda nemese allergııa kezinde daıvıngpen (sý astynda júzý) aınalysý qaýipti, sebebi, baro-jaraqat mundaı belsendilik nátıjesinde kúrdeli túrge aınalýy múmkin.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qulaqtyń qulyǵy','','','qz','s','',0,'',3801,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532534880,1564070880,1532535567,'Estý kanaly túkti follıkýldardan jáne qulaqtyń qulyǵyn óndiretin bezderden turady. Qulyq ádette, syrtqa qaraı jyljıdy jáne qulaqty shaıǵanda ony tazalaýǵa bolady.\r\n\r\nBiraq, qulyq jınalyp, tyǵyn paıda bolýy jáne estý kanalyn biteýi múmkin. Qulyq – estimeı qalýdyń jıi kezdesetin sebepteriniń biri.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEstý kanaly túkti follıkýldardan jáne qulaqtyń qulyǵyn óndiretin bezderden turady. Qulyq ádette, syrtqa qaraı jyljıdy jáne qulaqty shaıǵanda ony tazalaýǵa bolady.\r\n\r\nBiraq, qulyq jınalyp, tyǵyn paıda bolýy jáne estý kanalyn biteýi múmkin. Qulyq – estimeı qalýdyń jıi kezdesetin sebepteriniń biri.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"123\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\'\'\r\n\r\nQulyq qulaqty qorǵaıdy:\r\n\r\n\'\'Ol qulaqty shań, bakterııalar, basqa da mıkrobtar men usaq zattardyń túsýinen qorǵaıdy.\r\n\r\nQulaq kanalynyń názik terisin qulaq kanalynyń suıyqtyǵynan titirkenýinen qorǵaıdy.\'\'\r\n\r\nKeıbir adamdarda bezder qulyqty kóp óndiredi, jáne ol qulaqtan ońaı alynbaıdy.  Osydan, qulyq qulaq kanalynda qataıyp, ony biteıdi. Qulaqty tazalaý kezinde qulyq ári qaraı ótip, estý kanaly tejelýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Qulaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Qulaqtyń tolyp ketýi nemese estimeı qalatyndaı, bitelý sezimi\r\n* Qulaqtaǵy shýdyń estilýi\r\n* Estýdi ishinara joǵaltý, ol nasharlaýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda qulyqtan úı jaǵdaıynda arylýǵa bolady. Ony jumsartý úshin kelesi zattekterdi qoldanýǵa bolady:\r\n\r\n* Balalar maıy\r\n* Satylatyn tamshylar\r\n* Glıtserın\r\n* Mıneraldyq maı\r\n* Sý\r\n \r\nQulyqtan arylýdyń basqa tásilderi:\r\n\r\n* Dene temperatýrasyndaǵy sýdy qoldanyńyz (sýyq nemese ystyq sý qysqa merzimdik, biraq, kúshti bas aınalýyna aparýy múmkin).\r\n\r\n* Estý kanalyn túzetý úshin basty tik ustap, qulaqtyń qalqanyn joǵary sozyńyz.\r\n\r\n* Shprıtsti qoldanyp, sýdyń azdaǵan aǵynyn qulaq kanalyna qulyqtyń qasyna muqııat baǵyttaý qajet.\r\n\r\n* Sý aǵýy úshin basty bir jaqqa qısaıtý, ony birneshe ret oryndaý qajet.\r\n\r\nQulaqtyń zaqymdanýyn nemese ınfektsııasyn boldyrmaý úshin:\r\n\r\n* Dybys jarǵaǵynda sańylaý bolsa, qulaqty eshqashan shaımańyz.\r\n*  Aýyz qýysyn tazalaıtyn ırrıgatormen qulaqty shaımańyz.\r\n \r\nQulyqty alǵannan keıin qulaqty muqııat keptirińiz. Qulaqty keptirý úshin shashty keptiretin fendi qoldanýǵa bolady, az qýatyn paıdalanyp, nemese qulaqqa birneshe tamshy spırt tamyzýǵa bolady.\r\n\r\nQulaq kanalyn saýsaqqa oralǵan shúberekpen nemese qaǵaz salfetkamen tazalaýǵa bolady. Qulaqty ylǵaldandyrý jáne qulyqtyń keýip ketýiniń aldyn alý úshin mıneraldy maı qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n* Qulaqty tym jıi jáne qatty tazalaýǵa bolmaıdy. Qulyq qulaqty qorǵaıdy.\r\n* Estý kanalyn qandaı da bir zatpen, mysaly, maqtaly taıaqshamen tazalaýǵa tyryspańyz.\r\n \r\nEger qulyqty alyp tastaı almasańyz, nemese jaısyzdyq sezinseńiz, dárigerge kórinińiz, ol kelesi tásildermen qulyqty alyp tastaıdy:\r\n\r\n* Irrıgatsııalyq (ylǵaldy) jolmen\r\n* Estý kanalynyń ishindegisin sorý arqyly\r\n* Kıýretka atalatyn aspappen.\r\n* Mıkroskoptyń kómegimen.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nQulyqtar qaıtadan paıda bolýy múmkin. Estimeý bul kezde ýaqytsha bolady, ádette, qulyqty alǵannan keıin ornyna keledi.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda qulyqty ózdiginshe alyp tastaýǵa tyrysý estý kanalyndaǵy ınfektsııaǵa nemese dybys jarǵaǵynyń zaqymdanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nQulaqtaǵy qulyqty alyp tastaı almaǵanda dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nQulyq bolǵanda kelesi sımptomdar oryn alsa, dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Qulaqtan bólindi shyǵýy\r\n* Qulaqtyń aýyrsynýy\r\n* Qyzba  \r\n* Qulyqty alyp tastaǵannan keıingi estimeı qalý.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQulyq; qulaqtyń bitelýi.','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qýyq asty beziniń adenomasy (qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy)','','','qz','s','',0,'',4401,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532535660,1564071660,1532536105,'Qýyq asty beziniń adenomasy  nemese qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy- qatersiz isik, qýyq asty beziniń bezdi epıtelııinen nemese stromalyq qurambóliginen damıdy.','__Qýyq asty beziniń adenomasy  nemese qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy__- qatersiz isik, qýyq asty beziniń bezdi epıtelııinen nemese stromalyq qurambóliginen damıdy.\r\n\r\n__Paıda bolý sebebi__\r\n\r\nQýyq asty beziniń adenomasynyń naqty sebebi  belgisiz. Paıda bolýynyń asa yqtımal sebebi – qartaıý. Sondaı-aq, bezdi epıtelııiniń ósýine atalyq bezdiń gıperbelsendiligi yqpal etedi. Jas kezinde atalyq bez alynyp tastalǵan (mysaly, qaterli isikten) erler qýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqpaıtyndyǵy belgili. Sonymen qatar, qýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqqannan keıin atalyq bez alynyp tastalsa, qýyq asty beziniń ólshemi azaıa bastaıdy.\r\n\r\nQýyq asty beziniń gıperplazııasy týraly jaıttar:\r\n\r\nAýrýǵa shaldyǵý múmkindigi jasqa saı artady.\r\n\r\nQýyq asty beziniń adenomasy – keń taralǵan aýrý, uzaq ómir súrgen kez kelgen er adam erteli-kesh bul aýrýǵa shaldyǵady degen pikir bar.\r\n\r\n40 jastan asqan er adamdardyń kópshiliginde jáne 80 jastan asqan er adamdardyń 90 paıyzynan astamynda qýyq asty beziniń azdaǵan ulǵaıýy baıqalady.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń qaýip faktorlary anyqtalmaǵan, atalyq bezdiń qalypty qyzmetinen basqa.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"124\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"125\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nqýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqqan erlerdiń jartysyna jýyǵy aýrýdyń sımptomdaryn sezinedi, oǵan kiretinder:\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý sońyndaǵy neseptiń tamshylap bólinýi\r\n\r\n·         Nesep shyǵara almaý\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý kezinde qýyqtyń tolyq bosamaýy\r\n\r\n·         Nesep ustamaý\r\n\r\n·         Tún ishinde birneshe ret dárethanaǵa barý qajettigi\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdaǵy aýyrsyný, qanmen nesep (ınfektsııany kórsetýi múmkin)\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý aǵynynyń baıaý bastalýy nemese kidirýi\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·         Kenetten jáne kúshti nesep shyǵarǵysy kelý sezimi\r\n\r\n·         Neseptiń álsiz aǵyny.\r\n\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrýdyń syrqatnamasyn muqııat zerttegennen keıin dáriger tik ishek arqyly saýsaqpen zertteýdi júrgizedi,   qýyq asty beziniń jaǵdaıyn, ólshemin baǵalaý úshin. Sondaı-aq, kelesi testiler júrgizilýi múmkin:\r\n\r\n·         Nesep aǵynynyń jyldamdyǵyn ólsheý\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdan keıin neseptiń qaldyq mólsherine test\r\n\r\n·         Qýyqtaǵy qysymdy ólsheý\r\n\r\n·         Múmkin juqpalarǵa nesepti taldaý\r\n\r\n·         qýyq asty beziniń spetsıfıkalyq antıgenine  (PSA) taldaý, qýyq asty beziniń qaterli isigin anyqtaý úshin\r\n\r\n·         Tsıstoskopııa\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger naýqasqa anketa toltyrýdy ótinedi, anketada sımptomdardyń aýyrlyǵyn jáne ómirge áserin baǵlaý qajet bolady. mundaı testide alynǵan upaılar sany aldyńǵy nátıjelemen salystyrylady, naýqastyń jaǵdaıy ýshyǵýyn anyqtaý úshin.\r\n\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý tásili sımptomdardyń aýyrlyǵyna jáne olardyń adam ómirine áserine, qandaı da bir basqa aýrýdyń bolýyna baılanysty. Emdeý nusqalaryna «kútý taktıkasy», ómir saltyn ózgertý, medıtsınalyq preparattardy taǵaıyndaý nemese hırýrgııalyq aralasý kiredi.  \r\n\r\nEger er adam 60 jastan asqan bolsa, sımptomdardyń bolýynyń yqtımaldyǵy joǵary. Biraq, qýyq asty bezi ulǵaıǵan kóptegen erlerde azdaǵan sımptomdar ǵana baıqalady, kóbinese, ózdiginshe kútim jasaýmen shekteledi.\r\n\r\nBiraq, eger naýqasta qýyq asty beziniń adenomasy bolsa, oǵan jyl saıyn dıagnostıkadan ótip, sımptomdardyń ári qaraı ýshyǵýyn baqylaý jáne qajet bolsa, emdeýge qajetti ózgerister engizý qajet.\r\n\r\n__Ózdiginshe kútim jasaý__\r\n\r\nJeńil  sımptomdar kezinde:\r\n\r\n·         Alǵashqy sezimmen qýyqty bosatý qajet. Dárethanaǵa jıi barý qajet, kúshti sezim bolmasa da.\r\n\r\n·         Alkogol nemese kofeındi tutynýdan alshaq bolý (ásirese, keshki astan keıin).\r\n\r\n·         Bir ishkende suıyqtyqty kóp ishpeý. Suıyqtyq qabyldaýdy kún barysynda bólip ishý. Uıqyǵa deıin 2 saǵat buryn suıyqtyq ishýdi toqtatý.\r\n\r\n·         sýyq tııý jáne sınýsıt kezinde isinýge qarsy quraldardy nemese antıgıstamındik preparattardy  qabyldamaýǵa tyrysý. Mundaı dáriler qýyq asty beziniń adenomasynyń sımptomdaryn kúsheıtýi múmkin.\r\n\r\n·         Jyly jerde bolýǵa, belsendi ómir saltyn ustanýǵa tyrysý qajet. Sýyq aýa raıy men dene júktemeleriniń bolmaýy sımptomdardy ýshyqtyrýy múmkin.\r\n\r\n·         Kegel jattyǵýlaryn oryndaý (jambas bulshyq etterin nyǵaıtý úshin jattyǵýlar).\r\n\r\n·         Kúızelisti azaıtý, sebebi, kúıgelektik pen shıryǵý nesep shyǵarýdyń jıi qajettiligine aparýy múmkin.\r\n\r\nSource: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000381.htm','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qylıkózdik','','','qz','s','',0,'',6206,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532536140,1564072140,1532536546,'Strabızm – kózder qozǵalysynyń úılesimsizdigi bolatyn aýrý, bul kezde kózder bir nysanǵa túıise almaıdy. Aýrý «qylıkózdik» degen ataýymen belgili. \r\nAdamdar sóılesetin adamynyń kóziniń ornalasýyn baqylaýǵa beıim. Basqa adamnyń kózderiniń baǵytyn baqylaı otyryp, onyń qaıda qaraǵandyǵyn bilýge bolady. Adamdarǵa  ár jaqqa qaraý úırenshikti emes. Bul qylıkózdik atalady. Medıtsınalyq termınologııada bul qubylys kózdi ishine keltirý, syrtyna shyǵarý, kóz rotatsııasynyń durys bolmaýy atalady. Qylıkózdiktiń kishkentaı balalarda kezdesýi shuǵyl túrde anyqtalýy shart, bul eresek jastaǵy aýyr buzylystyń aldyn alady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\nStrabızm – kózder qozǵalysynyń úılesimsizdigi bolatyn aýrý, bul kezde kózder bir nysanǵa túıise almaıdy. Aýrý «qylıkózdik» degen ataýymen belgili. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"126\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Adamdar sóılesetin adamynyń kóziniń ornalasýyn baqylaýǵa beıim. Basqa adamnyń kózderiniń baǵytyn baqylaı otyryp, onyń qaıda qaraǵandyǵyn bilýge bolady. Adamdarǵa  ár jaqqa qaraý úırenshikti emes. Bul qylıkózdik atalady. Medıtsınalyq termınologııada bul qubylys kózdi ishine keltirý, syrtyna shyǵarý, kóz rotatsııasynyń durys bolmaýy atalady. Qylıkózdiktiń kishkentaı balalarda kezdesýi shuǵyl túrde anyqtalýy shart, bul eresek jastaǵy aýyr buzylystyń aldyn alady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÁr kóz alty túrli bulshyq etpen qorshalǵan, olar «bir komanda sekildi» kózdiń jumysyn baqylaıdy. Olar eki kózdiń bir nysanǵa qaraýyn qamtamasyz etedi.\r\n\r\nQylıkózdik bar adamdarda osy bulshyq etterdiń jumysy úılespegen. Nátıjesinde, bir kóz nysanǵa qaraǵanda, ekinshisi basqa baǵytqa burylady.\r\n\r\nBul kezde mıǵa eki túrli beıne túsedi – ár kózden bireýden. Bul mıdy jańylystyrady. Balalardyń mıy álsiz kózden beıneni qabyldamaýǵa úırenýi múmkin.\r\n\r\nEger qylıkózdikti emdemese, beınesin mı qabyldamaıtyn kóz eshqashan jaqsy kórmeıtin bolady. Kórýdi bulaı joǵaltýdy __amblıopııa__ ataıdy. Basqa ataýy - «kózdiń jalqaýlyǵy». Keıde amblıopııa qylıkózdikke aparatyn bastapqy aýrý.\r\n\r\nKóptegen balalarda qylıkózdiktiń sebebi belgisiz. Mundaı balalardyń kópshiliginde aýrý týǵannan bolady nemese týǵannan soń az ýaqyttan keıin paıda bolady. Bul – týa bitken qylıkózdik atalady.\r\n\r\nBulshyq et kúshin emes, apparatyn durys baqylaýmen baılanysty máseleler kóp ýaqyt alady.\r\n\r\nBalalardyń qylıkózdigimen baılanysty basqa aýrýlar:\r\n\r\n•        Apert sındromy\r\n\r\n•        Tserebraldyq paralıch\r\n\r\n•        Týa bolǵan qyzamyq\r\n\r\n•        Kózdiń qasyndaǵy gemangıoma\r\n\r\n•        Pıgmenttik  dermatoz sındromy\r\n\r\n•        Nýnan sındromy\r\n\r\n•        Prader - Vıllı sındromy\r\n\r\n•        Mezgilinen burynǵy retınopatııa\r\n\r\n•        Retınoblastoma\r\n\r\n•        Mıdyń jaraqattyq zaqymdanýy\r\n\r\n•        Trısomııa 18\r\n\r\nEresek jasta bolatyn qylıkózdiktiń sebepteri:\r\n\r\n•        Botýlızm\r\n\r\n•        Dıabet (júre paıda bolǵan saldaný qylıkózdigi)\r\n\r\n•        Gııen-Barre sındromy\r\n\r\n•        Kózdiń zaqymdanýy\r\n\r\n•        Mollıýskilermen ýlaný\r\n\r\n•        Insýlt\r\n\r\n•        Mıdyń jaraqattyq zaqymdanýy\r\n\r\n•        Kózdiń kez kelgen aýrýynan nemese jaralanýynan kórýdi joǵaltý\r\n\r\nTuqym qýalaıtyn qylıkózdik – qaýip faktory. Alystan kórgishtik – yqpal etetin faktor, ásirese, balalarda. Kórýdi joǵaltýǵa aparatyn kez kelgen aýrý da qylıkózdikke aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nQylıkózdiktiń sımptomdary udaıy bolýy nemese paıda bolyp, joıylyp turýy múmkin. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n•        Dıplopııa (beıneniń qosarlana kórinýi)\r\n\r\n•        Ár jaqqa qaraıtyn kózder\r\n\r\n•        Kózderdiń qozǵalysynyń úılespeýi (kózder birge qozǵalmaıdy),\r\n\r\n•        Kórýdi joǵaltý nemese tereń kórýdi qabyldaýdyń buzylystary\r\n\r\nBalalar amblıopııaǵa tez ushyraıdy, sondyqtan, olarda dıplopııa bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde dáriger kózderdi muqııat qaraıdy. Qylıkózdikti anyqtaý úshin birneshe testiler ótkiziledi:\r\n\r\n•        Sáýleniń móldirqabyqta shaǵylýy\r\n\r\n•        Kózdiń jabylýymen/ashylýymen test\r\n\r\n•        Kózdiń torqabyǵyn qaraý\r\n\r\n•        Standarttyq oftalmologııalyq qaraý\r\n\r\n•        Kózdiń kórýin tekserý\r\n\r\nSondaı-aq, bastyń jáne júıke júıesiniń tekserilýi ótkiziledi (nevrologııalyq tekserý).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBalalarda qylıkózdikti emdeýdiń birinshi qadamy – kózáınek kıip júrý.\r\n\r\nAldymen amblıopııany emdeý qajet. Saý kóz tańǵyshpen jabylady. Bul álsiz kózdiń kúshtirek jumys isteýine yqpal etedi.\r\n\r\nBala tańǵyshty nemese kózáınekti kıip júrgisi kelmeýi múmkin. Tańǵysh balany álsiz kózben kórýge májbúr etedi. Biraq, tańǵysh pen kózáınekti kıip júrý asa mańyzdy.  \r\n\r\nOsydan keıin de kózder durys qozǵalmaıtyn bolsa, hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin. Operatsııa kezinde belgili bir bulshyq etterdi kúshtirek etip nemese tartylýyn azaıtady.\r\n\r\nKózdiń bulshyq etterine hırýrgııalyq operatsııa jasaý «jalqaý kózdiń» nashar kórýin joımaıdy. Balaǵa operatsııadan keıin kózáınek kıip júrý qajet bolýy múmkin. Balaǵa erte operatsııa jasalǵanyna saı nátıjesi de jaqsyraq bolady.\r\n\r\nPaıda bolyp, joıylatyn qylıkózdiktiń jeńil túri bar eresekter ózderiniń jaǵdaıyn kózáınek kıip júrýmen jáne kózdiń bulshyq etterine arnalǵan jattyǵýlarmen jaqsarta alady. Qylıkózdiktiń kúrdeli túrleri operatsııalyq aralasýdy talap etedi. Eger qylıkózdik kórýdi joǵaltýdan paıda bolsa, hırýrgııalyq jolmen joıýdyń aldynda kórýdi jaqsartý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nOperatsııadan keıin kózder bir baǵytqa qaraıdy, biraq kórýdegi máseleler qalady.\r\n\r\nMektepte balada kitap oqý kezinde, eresekterde – kólik júrgizýde máseleler bolady. Nashar kórý balanyń keıbir sporttyq oıyndardy oınaý qabiletin shekteýi múmkin.\r\n\r\nErte anyqtaý kezinde jáne ýaqytyly emdeýde boljamy - oń. Medıtsınalyq kómekke kesh júginý bir kózdiń tolyq kórmeýine aparýy múmkin. Qylıkózdigi bar balalardyń úshten bir bóligi amblıopııaǵa ushyraǵan.\r\n\r\nKóptegen balalarda qylıkózdik nemese amblıopııa kezdesetindikten, olar muqııat tekserilýi tıis.\r\n\r\n__Dárigerdiń kómegine qashan júginý qajet__\r\n\r\nQylıkózdik neǵurlym  tezirek medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Dárigermen nemese kóz dárigerimen kelesi jaǵdaılarda keńesińiz:\r\n\r\n·         Balada qylıkózdik bar bolyp kórinse\r\n\r\n·         Bala kózine zattar qos bolyp kórinýine shaǵym aıtsa\r\n\r\n·         Birnárseni baqylaý kezinde qıyndyqtar bolsa\r\n\r\nEskertý: balanyń taqtany jaqsy kórmeýi nemese oqı almaýy saldarynan keıde mektepte máseleler nemese oqýynda qıyndyqtar bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQıylysqan kózder; Ezotropııa; Ekzotropııa; Gıpotropııa; Gıpertropııa; Qylıkózdik; Sheldený.','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qyrma temiretki','','','qz','s','',0,'',4222,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532536560,1564072560,1532537046,'Qyrma temiretki (mıkrosporııa) – teriniń juqpaly aýrýy, parazıtarlyq zeńderden (adam organızminde parazıtarlyq mekendeıtin mıkrobtar) týyndaıdy.\r\nQyrma temiretki shashtyń tazdanyp túsýine aparady. Tazdaný oshaqtary birtindep qosylyp, shash túbiniń edáýir aýmaǵyn alýy múmkin.\r\nTemiretkiniń bul túri deneniń kez kelgen bóligin zaqymdaýy múmkin: qoldyń, bilektiń, alaqannyń, aıaq ushynyń terisin, aıaq-qoldaǵy tyrnaqty, shap qyrtysyn, qoltyq asty oıysyn, shashtyń túbin, bet pen dene terisin.\r\nQyrma temiretki kez kelgen jasta juǵýy múmkin; áıelder de, erler de shaldyǵady.\r\nDegenmen, aýrý 3-7 jas aralyǵyndaǵy balalarda, qyzdarǵa qaraǵanda uldarda jıi kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQyrma temiretki (mıkrosporııa) – teriniń juqpaly aýrýy, parazıtarlyq zeńderden (adam organızminde parazıtarlyq mekendeıtin mıkrobtar) týyndaıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"127\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qyrma temiretki shashtyń tazdanyp túsýine aparady. Tazdaný oshaqtary birtindep qosylyp, shash túbiniń edáýir aýmaǵyn alýy múmkin.\'\'\r\n__________________________________________________________________________\r\n\r\nTemiretkiniń bul túri deneniń kez kelgen bóligin zaqymdaýy múmkin: qoldyń, bilektiń, alaqannyń, aıaq ushynyń terisin, aıaq-qoldaǵy tyrnaqty, shap qyrtysyn, qoltyq asty oıysyn, shashtyń túbin, bet pen dene terisin.\r\n\r\nQyrma temiretki kez kelgen jasta juǵýy múmkin; áıelder de, erler de shaldyǵady.\r\n\r\nDegenmen, aýrý 3-7 jas aralyǵyndaǵy balalarda, qyzdarǵa qaraǵanda uldarda jıi kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQyrma temiretkini týyndatatyn parazıtarlyq zeńder – bul Microsporumcanis,Trichophytontonsurans. Zeńderdiń bul túri sporalar túzedi (zeńniń qolaısyz jaǵdaıǵa turaqty bolatyn kúıi).\r\n\r\nZeńderdiń juǵýyna teriniń usaq  zaqymdanýlarynda, ımmýnıtettiń buzylysynda  beıimdilik bolady.\r\n\r\nAýrý juqpaly janýarmen (ádette, mysyq nemese ıt) tikeleı qatynasta beriledi.\r\n\r\nAdamnan juqtyrý onymen tikeleı qatynasta jáne onyń zattaryn (taraǵyn, bas kıimin, súlgisin, t.b.) paıdalanýda bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalar kóbinese, terige juqpalanǵan shashtyń, teri qabyrshaǵynyń túsýinde juqtyrady, sondaı-aq, úıdegi turmys zattary arqyly da juqtyrýy múmkin.\r\n\r\nJalǵyz oshaq paıda bolǵanda derttený úrdisiniń teri boıymen taralýy zeńniń sporasy bar ysqyshpen, gýbkamen ysqylaýda oryn alady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nTyrnaqtyń qyrma temiretkimen zaqymdanýynda olar bulyńǵyrlanyp, synǵyshtanyp, úgetile bastaıdy.\r\n\r\nShashtyń túbinde qyzyl dóńgelek daqtar paıda bolady, ol jerde shashtar teri deńgeıinde synady, birdeı etip kesilgendeı bolyp kórinedi. tazdaný paıda bolady.\r\n\r\nDenede zaqymdanǵan tustardyń pishini sopaq qyzyldaý daq tárizdi bolady, osy jerlerde qabyrshaqtaný, qyshý paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\n·         Dárigerdiń qaraýy\r\n\r\n·         Qannyń jalpy taldaýy (qajet bolsa, 10 kúnde 1 ret qaıtalaý qajet)\r\n\r\n·         Dertti materıaldy zeńderge mıkroskopııalyq zertteý (zaqymdanǵan tustan qyryndy dıagnozdy naqtylaý jáne emdeýdi baqylaý úshin jasalady).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nQyrma temiretkini emdeýdiń maqsaty – dermatomıkozdy (zeńnen týyndaǵan teri aýrýy).\r\n\r\nZeńge qarsy preparattardy qabyldaý, emdeý uzaqtyǵy 6-8 apta.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger oshaqtyń ári qaraı terige taralýynyń aldyn alý úshin zeńge qarsy qurambóligi bar sýsabyndy qosymsha taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nQyrma temiretkiden tolyq arylý - kúrdeli másele. Aýrý tolyq emdeý kýrsynan keıin de paıda bolýy múmkin. Kóptegen jaǵdaılarda jasóspirimderde qyrma temiretki jynystyq jetilýge jetkende ózdiginshe ótýi múmkin.\r\n\r\nSaýyqqannan keıin de adam dárigerdiń baqylaýynda bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÓzińizde nemese balańyzda qyrma temiretkiniń sımptomdary paıda bolsa, dárigerge kórinińiz. Úı jaǵdaıynda emdelý kóptegen jaǵdaıda jetkiliksiz bolady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKezbe janýarlarmen qatynastan alshaq bolý qajet, al úı janýarlaryn veterınarǵa udaıy kórsetip turý qajet. Qyrma temiretkige shaldyqqan adamdarǵa jeke gıgıena qaǵıdalaryn asa muqııat qadaǵalaý qajet.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm/nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar: __SymbatTajıeva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  AkmaralKýlanbaeva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qyzamyq','','','qz','s','',0,'',4270,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532537040,1564073040,1532537579,'Qyzamyq  – teride bóritken paıda bolýymen sıpattalatyn  ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nNaýqas ananyń qursaǵynda nárestege berilgen qyzamyq – týa bitken sanalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQyzamyq  – teride bóritken paıda bolýymen sıpattalatyn  ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nNaýqas ananyń qursaǵynda nárestege berilgen qyzamyq – týa bitken sanalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQyzamyqtyń qozdyrǵyshy – aýa-tamshylyq nemese qatynas arqyly taralatyn vırýs.\r\n\r\nBóritken paıda bolǵanǵa deıingi 1 apta jáne bóritken joıylǵannan keıingi 1-2 apta ishinde qyzamyǵy bar adam juqpaly bolýy múmkin.\r\n\r\nQazirgi ýaqytta kóptegen balalar qyzylshaǵa, parotıt pen qyzamyqqa qarsy biriktirilgen vaktsınadan ótedi, sondyqtan, aýrý sıregen. Barlyq vaktsına alǵandarda qyzamyqqa ımmýnıtet damıdy. Bul degenimiz, bul vırýstan organızmde qorǵanys bar.\r\n\r\nKeıde eresekterde bul qorǵanys álsireýi múmkin. Júktilikti josparlaǵan áıelder, sondaı-aq, kez kelgen eresek adam qaıta vaktsınadan ótýine bolady.\r\n\r\nQyzamyqqa qarsy egilmegen balalar men eresekter osy ınfektsııaǵa shaldyǵýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBalalarda aýrý ádette, az sımptommen ótedi. Bóritken paıda bolǵanǵa deıin eresekterde qyzý, bas aýrýy, jalpy nashar seziný jáne murynnyń bitelýi bolýy múmkin. Olar bul sımptomdardy baıqamaýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Kógerýdiń paıda bolýy (sırek)\r\n\r\n* Kózdiń qabynýy (qyzarýy)\r\n\r\n* Bulshyq ettegi nemese býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"128\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\n\'\'Qyzamyqty kóbinese, úshkúndik qyzylsha ataıdy. Tıimdi vaktsınatsııaǵa baılanysty qyzamyq qazir sırek kezdesedi. Qyzamyqqa qarsy vaktsına qyzylshaǵa jáne epıdemııalyq parotıtke qarsy biriktirilgen vaktsınanyń quramyna kiredi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQozdyrǵyshtyń ósindisin zertteý úshin murynnan nemese ańqadan juǵyndy alynady.\r\n\r\nQyzamyqqa ımmýnıtet bolýyn tekserý úshin qan taldaýy alynýy múmkin. Júktilikti josparlaıtyn áıelderdiń bári osy tekseristen ótýi qajet. Nátıjesi teris bolsa, olarǵa egilý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBul aýrýdy emdeýdiń ádisteri joq.\r\n\r\nDene temperatýrasyn túsirý úshin naýqastar atsetamınofen qabyldaýy qajet.\r\n\r\nTýa bitken qyzamyqta paıda bolatyn aqaýlardy emdeýge bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette, qyzamyq jeńil ótedi.\r\n\r\nSaýyqqannan keıin naýqastarda ómir boıy osy aýrýǵa ımmýnıtet saqtalady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nEger ana júkti kezinde juqtyrsa, balada týa bitken aqaýlary bolady. Sondaı-aq, túsik tastaý nemese óli týý oryn alaýy yqtımal.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigermen keńesińiz:\r\n\r\n* Bala órbitý jasyndaǵy áıel qyzamyqqa egilgendigine senimsiz bolsa.\r\n\r\n* Aýrý kezinde nemese saýyqqannan keıin eresekte nemese balada kúshti bas aýyrýy, moıyn bulshyq etteriniń siresýi, qulaqta aýyrsyný nemese kórýde máseleler paıda bolsa.\r\n\r\n* Eresekke nemese balaǵa biriktirlgen vaktsınadan ótý qajet bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nQyzamyqtyń aldyn alý úshin qaýipsiz jáne tıimdi vaktsına bar. Qyzamyqqa qarsy vaktsına barlyq balalarǵa usynylady. Egý bala 12-15 aılyq jasqa jetkende jasalady, biraq, keıde epıdemııa kezinde erterek jasalady. Ekinshi vaktsına balalarǵa 4-9 jasynda jasalady. Bul biriktirlgen vaktsına qyzylshadan, epıdemııalyq parotıtten jáne qyzamyqtan qorǵaıdy.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelder ádette, qyzamyqqa ımmýnıtettiń bolýyn anyqtaý úshin qan taldaýyn tapsyrady. Eger áıel egilmese, vaktsına alǵannan keıin 28 kún boıy júktilikten saqtanýy tıis.\r\n\r\nKelesi adamdar vaktsınatsııadan ótpeıdi:\r\n\r\n* Júkti áıelder\r\n\r\n* Immýndyq júıesi qaterli isikten, kortıkosteroıdtar qabyldaýdan, nemese sáýlemen emdeýden álsiregen naýqastar.\r\n\r\nJúkti áıelge vaktsınatsııa jasaýǵa tyıym salynady. Degenmen, keıbir sırek jaǵdaılarda júkti áıelder egilgende, jańa týǵan sábılerde eshqandaı máseleler anyqtalmaǵan.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nÚshkúndik qyzylsha; Germanııa qyzylshasy','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Labırıntıt','','','qz','s','',0,'',3873,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532537580,1564073580,1532538346,'Labırıntıt – ishki qulaqtyń irińdi nemeses irińsiz qabynýymen sıpattalatyn aýrý. \r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLabırıntıt – ishki qulaqtyń irińdi nemeses irińsiz qabynýymen sıpattalatyn aýrý. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"129\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nLabırıntıt ortańǵy qulaqtyń jiti nemese kóbinese, sozylmaly aýrýlarynda, ortańǵy qulaqtyń týberkýlezinde, jaraqat kezinde paıda bolady.\r\n\r\nDamý joldaryna baılanysty ishki qulaqtyń qabyný aýrýlaryn tımpanogendik (ortańǵy qulaqtan ótetin), menıngogendik (menıngıtte) jáne gematogendik (basqa aýrýlarda qabyný ishki qulaqqa qan arqyly beriledi) túrlerine bólýge bolady.\r\n\r\nSondaı-aq, ıirimniń irińdi jáne irińsiz zaqymdanýy bolady, al taralýy boıynsha dıffýzdyq (taralǵan) jáne shektelgen bolady.\r\n\r\nKelesi faktorlar labırıntıttiń paıda bolý qaýpin arttyrady:\r\n\r\n* Alkogoldiń úlken mólsherin qabyldaý\r\n* Sharshaý\r\n* Allergııa bolý tarıhy\r\n* Vırýstyq aýrýdyń, respıratorlyq ınfektsııadan keıin\r\n* Qulaqtyń ınfektsııasy\r\n* Temeki shegý\r\n* Kúızelis\r\n* Retseptimen nemese retseptisiz beriletin belgili bir dárilerdi qoldaný (ásirese,  aspırın)\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Bas aınalýy\r\n* Kózdiń eriksiz qozǵalýynan fokýsteý qıyndyǵy\r\n* Bir qulaqtyń estimeı qalýy\r\n* Tepe-teńdikti joǵaltý, mysaly, bir jaǵyna qulaý\r\n* Júrek aıný jáne qusý\r\n* Qulaqtyń shyńyldaýy\r\n​\r\nIrińdi  labırıntıtte temperatýra artýy múmkin. Dıffýzdyq irińdi labırıntıtte  tolyq estimeı qalý ornaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqastyń labırıntıttiń sımptomdaryna nusqaıtyn shaǵymdaryn tyńdap, aýrýdy anyqtaıdy.\r\n\r\nÁdette, bul aýrýdy anyqtaý úshin arnaıy testiler qajet emes, biraq, dáriger kelesi naýqastan dıagnostıkalyq sharalardy ótýin suraýy múmkin:\r\n\r\n* EEG (elektroentsefalogramma – mıdyń elektrlik belsendiligin zertteý)\r\n* Elektronıstagmografııa (kózdiń bulshyq etteriniń elektrlik belsendiligin zertteý)\r\n* bastyń KT (kompıýterlik tomografııasy)\r\n* estý testileri (aýdıologııa / aýdıometrııa)\r\n* bastyń MRT (magnıttik-rezonanstyq tomografııasy)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nLabırıntıt ádette, emdeý bastalǵannan keıin birneshe aptada ótedi. Emdeý bas aınalýy sekildi sımptomdardy jeńildetýge kómektesedi.\r\n\r\nEmdeý úshin qoldanylatyn dárilik preparattar:\r\n\r\n* Antıgıstamındik (allergııaǵa qarsy) preparattar\r\n* Júrek aıný men qusýǵa qarsy dáriler\r\n* Bas aınalýyn joıatyn dáriler\r\n*  Uıqy shaqyratyn jáne tynyshtandyratyn quraldar\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÝaqytyly dárigerge kóringende jáne durys emdelgende boljamy – oń. Aýyr sımptomdary aptanyń ishinde ótedi. Naýqastardyń kópshiligi 2-3 aı barysynda saýyǵady. Egde naýqastarda bas aýyrýy jáne bas aınalýy baıqalýy múmkin. Eger asqynýǵa jol berilip, estimeı qalý oryn alsa, estý qalpyna kelmeýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Estimeı qalý (asa sırek)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n* Bas aınalýy, tepe-teńdikti joǵaltý nemese labırıntıttiń basqa sımptomdary bolsa\r\n* Estimeı qalsańyz\r\n\r\nJedel járdemdi shaqyryńyz, eger:\r\n\r\n* qurysý bolsa\r\n* zattar qos bolyp kórinse\r\n* esten taný bolsa\r\n* udaı qýsý bolsa\r\n* sóıleý túsiniksiz bolsa\r\n* bas aınalýynda, ásirese, 38 ° C-tan asatyn temperatýra bolsa\r\n* álsizdik nemeses saldanýda\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń aldyna alýdyń belgili ádisteri joq. ','student_k',62,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Larıngıt','','','qz','s','',0,'',3410,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532538360,1564074360,1532539305,'Larıngıt – kómeıdiń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Larıngıt ádette, daýystyń qarlyǵýymen nemese daýysty joǵaltýmen qosarlanady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLarıngıt – kómeıdiń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Larıngıt ádette, daýystyń qarlyǵýymen nemese daýysty joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"130\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kómeıdiń (tamaqtyń) qurylysyna óńesh, keńirdek, kómekeı qaqpashyǵy jáne badamshabez kiredi.\'\'\r\n\r\nKómeı keńirdektiń ústindegi tynys alý joldarynyń joǵarǵy bóliginde ornalasqan. Daýys baılamdary kómeıdiń quramdas bóligi. Eger daýys baılamdary qabynsa nemese juqpalansa, olar isinedi. Bul daýystyń qarlyǵýyna aparýy múmkin. Keıde daýys baılamdary tynys joldaryna aýa aǵynyn jabýy múmkin. \r\n\r\nLarıngıttiń jıi sebebi - sýyq tııý nemese tumaýdan bolǵan ınfektsııa. Ol kelesi jaǵdaılarman sharttalýy múmkin:\r\n\r\n* Allergııa\r\n\r\n* Bakterıaldyq ınfektsııa\r\n\r\n* Bronhıt\r\n\r\n* Gastroezofagealdyq reflıýks aýrýy (GERB)\r\n\r\n* Jaraqat\r\n\r\n* Titirkendirgishter jáne hımııalyq zattekter\r\n\r\n* Pnevmonııa\r\n\r\nLarıngıt kóbinese, joǵary tynys alý joldarynyń ınfektsııasymen birge paıda bolady.\r\n\r\nBalalarda kezdesetin larıngıttiń túrleri tynys alý joldarynyń qaterli –ólim-jitimdi bitelýine aparýy múmkin. Oǵan jatatandar:\r\n\r\n* qyspaq\r\n\r\n* Epıglottıt (kómekeı qaqpashyǵynyń qabynýy)\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Qyzba  \r\n\r\n* Daýystyń qarlyǵýy\r\n\r\n* Moıyndaǵy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde respıratorlyq ınfektsııadan bolatyn daýystyń qarlyǵýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nBir aı boıy daýysy qarlyqqan naýqastar (ásirese, temeki shegýshiler) LOR-dárigerge (otolarıngologqa) kómeıdi jáne joǵarǵy tynys alý joldaryn tekserý úshin kórinýi qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nLarıngıt vırýstan bolǵandyqtan, antıbıotıkter kómektespeıdi. Emdeýshi dáriger aýrýdy emdeý ádisi týraly sheshim qabyldaıdy.\r\n\r\nDaýysqa demalys berý daýys baılamdarynyń qabynýyn azaıtýǵa kómektesedi. Ylǵaldandyrǵyshtar larıngıtte bolatyn kúıdirý sezimin basýǵa kómektesedi. Isinýge qarsy jáne aýyrsynýdy basatyn dárilik preparattar joǵarǵy tynys alý joldary ınfektsııasynyń sımptomdaryn jeńildetedi.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKúrdeli sebepteri bolmaıtyn larıngıt, kóbinese, ózdiginshe ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nSırek jaǵdaıda aýyr tynys alý jetkiliksizdigi damýy múmkin, mundaıda shuǵyl medıtsınalyq járdem qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kelesi jaǵdaılarda kórinińiz:\r\n\r\n* Tisi shyqpaǵan kishkentaı sábıde tynys alýdyń qıyndaýy jáne jutýdyń buzylysy, silekeı aǵýy baıqalady\r\n* 3 aılyqtan kishi balada daýysynyń qarlyǵýy baıqalady\r\n* Qarlyǵý sábıde – 1 aptadan artyq, eresekte – 2 aptadan artyq bolsa.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\n* Sýyq tııý jáne tumaý maýsymynda joǵarǵy tynys alý joldarynyń ınfektsııasyna shaldyqqan adamdardan alshaq júrińiz\r\n\r\n* Qoldy jıi jýyńyz\r\n\r\n* Daýysqa júkteme túsirmeńiz\r\n\r\nTemeki shegýdi qoıý qarlyǵýǵa aparatyn bastyń, moıynnyń nemese ókpeniń isikteriniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesýi múmkin.','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Laım nemese borrelıoz aýrýy','','','qz','s','',0,'',8241,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532539320,1564075320,1532540106,'Laım aýrýy – kenelerdiń keıbir túriniń shaǵýy arqyly beriletin bakterıaldyq ınfektsııa.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLaım aýrýy – kenelerdiń keıbir túriniń shaǵýy arqyly beriletin bakterıaldyq ınfektsııa.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nLaım aýrýynyń qozdyrǵyshy - Borrelia burgdorferi (B. burgdorferi) atty bakterııa. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"131\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Borrelia burgdorferi  Laım aýrýyn týyndatatyn spıroheta. Pishini jaǵynan soqpasúzek jáne merez sekildi basqa aýrýlardy  týyndatatyn spırohetalarǵa uqsas.\'\'\r\n\r\nBakterııalar adamǵa  birneshe Ixodes tektes topqa jatatyn,  juqpalanǵan ıksodtyq kenelerdiń shaǵýy arqyly beriledi. Keneler  B. burgdorferi  juqtyrǵan kemirgishterdi jáne iri qara maldy shaqqanda  juqtyrady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"132\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Aýyspaly saqına tárizdi erıtema (qyzarý) Laım aýrýynyń birinshi belgisi jáne kóbinese, keneniń shaqqan jerinde paıda bolady. Bul – qyzyl, jalpaq nemese teriniń ústinen sál shyǵyp turatyn, ulǵaıatyn bóritken, onyń dıametri 10-50 sm-ge deıin bolady. \'\'\r\n\r\nLaım aýrýynyń 3 satysy bar:\r\n\r\n* 1- saty, erte shoǵyrlaný satysy. 1- satyda ınfektsııa organızmge taralmaǵan.\r\n* 2- saty bakterııalardyń organızmge taralýynyń bastalýymen sıpattalady.\r\n* 3- saty, kesh (keıingi) saty, bakterııalardyń organızmge taralýymen jáne keıbir aǵzalar men júıelerdi zaqymdaýymen sıpattalady.\r\n \r\nLaım aýrýynyń paıda bolýynyń qaýip faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Ashyq aýada ótkiziletin is-sharalar (mysaly, baǵbandyq, ańshylyq nemese  joryqtar)\r\n* Úı janýarlary, olar kenelerdi úıge ákelýi múmkin\r\n* Bıik shópte serýendeý\r\n \r\nKenelerdiń shaǵýy jáne Laım aýrýy týraly  mańyzdy aqparat:\r\n\r\n* Kópshilik jaǵdaılarda kene denede 36 saǵat barysynda jabysyp turǵanda bakterııalar qan aǵymyna taralady.\r\n* Kenelerdiń ólshemi asa shaǵyn, kózge kórinbeıtindeı. Laım aýrýyna shaldyqqan kóptegen adamdar keneniń shaǵýyn baıqamaıdy nemese sezbeıdi.\r\n* Keneniń shaǵýyna ushyraǵan kóptegen adamdar Laım aýrýyna shaldyǵa bermeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nLaım aýrýynyń erte satysynyń sımptomdary (1- saty) juqpalanǵannan keıin birneshe kún nemese apta ótkende paıda bolady. Ol tumaýdyń sımptomdaryna uqsaıdy, mysaly:\r\n\r\n* qaltyraý\r\n* temperatýranyń joǵarylaýy\r\n* jalpy álsizdik\r\n* bastyń aýyrsynýy\r\n* býynnyń aýyrsynýy\r\n* bulshyq ettiń aýyrsynýy\r\n* moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n \r\nKeneniń shaqqan jerinde pishini jaǵynan «Buqanyń kózi» sekildi kórinetin, jáne jalpaq nemese sál shyǵyp turatyn bóritken paıda bolýy múmkin. Kóbinese, bóritkenniń ortasynda aıqyn shektelgen aýmaq bolady. Bul bóritkendi «jyljymaly erıtema» dep ataıdy. Emdelmegen jaǵdaıda 4 apta nemese odan kóp ýaqyt boıy oryn alady.\r\n\r\nSımptomdar paıda bolyp, joıylyp ketýi múmkin. Ýaqytyly emdeý bolmaǵan jaǵdaıda Laım aýrýy mıdy, júrekti, býyndardy zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\nBakterııalardyń organızmge taralý satysynyń sımptomdary (2-saty) kene shaqannan keıin birneshe aptalar nemese aılar ótkende paıda bolýy múmkin, oǵan jatatyndar:\r\n\r\n* Nervterdiń boıymen uıyp qalý nemese aýyrsyný\r\n\r\n* Bet bulshyq etiniń saldanýy nemese álsizdigi\r\n\r\n* Júrektiń yrǵaǵynyń buzylysy (júrektiń jıi soǵýy), tóstiń astyndaǵy aýyrsyný nemese entigý\r\n\r\nLaımnyń kesh (keıingi) satysynyń sımptomdary juqpalanǵannan keıin aılar men jyldar ótkende paıda bolýy múmkin. Asa jıi sımptomy bulshyq et pen býyndaǵy aýyrsyný. Basqa sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Bulshyq ettiń ádettegideı emes qımyly\r\n* Býyndardyń isinýi\r\n* Bulshyq et álsizdigi\r\n* Uıyp qalý, shanshý sezimi\r\n* Sóıleýdegi máseleler\r\n* Oılaýdaǵy máseleler\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nLaım aýrýynyń qozdyrǵyshtaryna antıdenelerdi anyqtaý úshin qannyń taldaý ótkiziledi. Kóbinese, ımmýndyq-fermenttik (ELISA) taldaý (IFT) qoldanylady. IFT nátıjelerin rastaý úshin «ımmýnoblottıng» atalatyn zertteý ádisi qoldanylady. Aýrýdyń erte satysynda qannyń taldaýy qalypty bolýy múmkin.\r\n\r\nLaım aýrýy keń taralǵan geografııalyq óńirlerde dáriger aýrýdy taralý satysynda (2- saty) zerthanalyq zertteýlerdi júrgizbeı-aq anyqtaıdy.\r\n\r\nAýrýdyń taralý satysyndaǵy zertteý ádisterine jatatyndar: \r\n\r\n* Elektrokardıogramma\r\n* Ehokardıogramma\r\n* Mıdyń MRT\r\n* Julynnyń pýnktsııasy (julynnyń sarysýyn zertteý úshin belden alynatyn pýnktsııa)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKene shaqqan adamdy bóritken nemese basqa sımptomdardy anyqtaý úshin, keminde, 30 kún boıy muqııat baqylaý qajet.\r\n\r\nKelesi sharttardyń bolýyna sáıkes   doksıtsıklınniń (antıbıotık) bir rettik mólsherlemesi taǵaıyndalýy múmkin:\r\n\r\n* Adamnyń denesinde Laım aýrýynyń tasymaldaǵyshy bolatyn kene tabylsa. Ádette, naýqasty qaraý ústinde keneni dáriger nemese medbıkeler anyqtaıdy.\r\n* Kene adamnyń denesinde, keminde, 36 saǵat boıy jabysyp tursa.\r\n* Naýqas keneni alyp tastaǵannan keıin 72 saǵattan keıin antıbıotıkter qabyldaı bastaýyna bolady.\r\n* Naýqas 8 jastan asqan bolýy, júkti emes nemese bala emizbeıtin bolýy tıis.\r\n* Kenelerdiń 20 %  B. Burgdorferi  tasymaldaǵyshtary.\r\n \r\nAntıbıotıkpen emdeýdiń 4 aptasynyń 10 kúni antıbıotıkti durys tańdaýǵa ketetindigin aıtý qajet:\r\n\r\n* Antıbıotıkti tańdaý aýrýdyń satysyna jáne sımptomdaryna táýeldi\r\n* Negizgi preparattarǵa jatatyndar: doksıtsıklın, amoksıtsıllın, azıtromıtsın, tsefýroksım jáne tseftrıakson.\r\n \r\nBýynnyń qozǵalýynyń qıyndaýynda  ıbýprofen sekildi aýyrsynýdy basatyn preparat taǵaıyndalady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nLaım aýrýy erte anyqtalsa, antıbıotıktermen tıimdi emdeledi. Emdelmegen jaǵdaıda býyndardyń, júrektiń jáne júıke júıesiniń jaǵynan asqynýlar paıda bolýy múmkin. Degenmen, asqynýlardy da emdeýge bolady.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda antıbıotıktermen emdelgennen keıin de kúndelikti ómirge kedergi keltiretin sımptomdar qalýy múmkin. Bul Laım aýrýynyń post-sındromy retinde belgili. Bul sındromnyń sebebi belgisiz.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\nAýrýdyń 3-satysy nemese taralý satysy býyndardyń sozylmaly qabyný aýrýyn (Laım artrıti) jáne júrek yrǵaǵynyń buzylysyn týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, mıdyń jáne nerv júıesiniń zaqymdanýy múmkin, kelesideı túrde:\r\n\r\n* Nazardy shoǵyrlandyrýdyń tómendeýi\r\n* Este saqtaýdyń buzylysy\r\n* Nervterdiń zaqymdanýy\r\n* Uıyp qalý\r\n* Aýyrsyný\r\n* Bettiń bulshyq etteriniń saldanýy\r\n* Uıqynyń  buzylysy\r\n* Kórýdegi máseleler\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq kómekke júginý qajet:\r\n\r\n* Úlken, ulǵaıatyn, qyzyl, túri «buqanyń kózine» uqsaıtyn bóritkenniń bolýy\r\n* Kene shaqqanda, odan keıin álsizdik, uıyp qalý, shanshý sezimi nemese júrek máseleleri paıda bolǵanda.\r\n* Laım aýrýynyń sımptomdarynyń bolýy, ásirese, kene shaqqan bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKeneniń shaǵýynyń aldyn alý úshin saqtyq sharalaryn qabyldańyz. Ásirese, jyldyń jyly ýaqytynda abaı bolyńyz. Múmkindiginshe, ormanǵa joryqqa barýdan jáne bıik shópte serýendeýden alshaq bolý qajet.\r\n\r\nJoryqtarda jáne jaıaý qaýipti sanalatyn jerde serýendeýde keneniń shaǵýynyń aldyn alý sharalaryn qabyldańyz:\r\n\r\n* Ashyq tústi kıim kııý qajet, sonda keneni baıqaý ońaı bolady.\r\n\r\n* Jeńi uzyn kıim kııý qajet, shalbardyń shetin shulyqqa salǵan jón.\r\n\r\n* Deneniń ashyq bólikterine jándikterge qarsy spreıdi sebý qajet.\r\n\r\n* Úıge kelgennen keıin deneńizdy muqııat qarańyz, onyń ishinde, bastyń terisin de. Baıqalmaǵan kene bolsa, shaıyp tastaý úshin tezirek dýsh astynda shomylyńyz.   \r\n\r\nDeneńizge kene jabyssa, ony alyp tastaý úshin kelesi sharalardy qabyldaý qajet:\r\n\r\n* Keneni qysqyshpen basyna nemese quıryqshasyna qaraı ustańyz. Jalańash qolmen ustamańyz, mata nemese qaǵaz súlgini qoldanyńyz.\r\n\r\n* Baıaý túrde aınaldyra otyryp, keneni muqııat shyǵaryp alyńyz. Ony qyspańyz jáne jarmańyz.  Teride keneniń basyn nemese quıryqshasyn qaldyrmańyz. \r\n\r\n* Zaqymdanǵan tusty sabyndy sýmen jýyńyz. Qolyńyzdy da muqııat jýyńyz.\r\n\r\n* Keneni bankege salyńyz.\r\n\r\n* Kelesi birneshe apta boıy Laım aýrýynyń sımptomdarynyń paıda bolýyn baqylaý qajet. \r\n\r\n* Keneniń barlyq bólikterin alyp tastmaǵan jaǵdaıda, dárigerge kórinińiz. Emdeýshi dárigerge kene salynǵan bankeni berińiz. ','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Legga-Kalve-Pertes aýrýy','','','qz','s','',0,'',8838,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532540100,1564076100,1532540670,'Legga-Kalve-Pertes aýrýy balalyq jasta paıda bolady jáne urshyqbýynnyń aýmaǵynda (jambastaǵy býyn) jáne ortan jiliktiń (jambas súıeginiń býyny) basynyń zaqymdanýymen sıpattalady.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha buzylysynda paıda bolady. Qan aǵymy buzylǵan kezde tinderdiń tirshiligi joıylady, bul ortan jiliktiń basynyń synýyna jáne nashar jazylýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nOrtan jiliktiń basyn býynnyń aýmaǵynda ustap turý úshin dárigerler emdeýdiń ár túrli ádisterin qoldanady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Naýqas ne isteı alady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge barýdan neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Tekserýdiń kórnekilik ádisteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Operatıvtik emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy balalyq jasta paıda bolady jáne urshyqbýynnyń aýmaǵynda (jambastaǵy býyn) jáne ortan jiliktiń (jambas súıeginiń býyny) basynyń zaqymdanýymen sıpattalady.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha buzylysynda paıda bolady. Qan aǵymy buzylǵan kezde tinderdiń tirshiligi joıylady, bul ortan jiliktiń basynyń synýyna jáne nashar jazylýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nOrtan jiliktiń basyn býynnyń aýmaǵynda ustap turý úshin dárigerler emdeýdiń ár túrli ádisterin qoldanady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Aqsaý\r\n\r\n* Sannyń, shaptyń nemese tizeniń aýmaǵyndaǵy aýyrsyný nemese qozǵalmaýy\r\n\r\n* Urshyqbýynnyń qımylynyń aýqymynyń shektelýi\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ádette tek bir jambasty zaqymdaıdy. Keıbir balalarda eki jambasy da zaqymdanýy múmkin, biraq, bul ár túrli ýaqytta bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEger bala aqsaıtyn bolsa nemese jambasyndaǵy, shaptyń aýmaǵyndaǵy nemese tizesindegi aýyrsynýǵa shaǵym aıtsa, dárigerge kórsetý qajet. Eger balada qaltyraý bolsa nemese aıaǵyna tura almasa, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń shektelýinde paıda bolady. Qanmen qamtamasyz etý sáıkes bolmasa, súıek mort synǵysh bolyp, jeńil synady. Mundaı synyqtar nashar jazylady. Ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha tómendeýiniń sebebi belgisiz.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń qaýipti faktorlary:\r\n\r\n* Jas. Legga-Kalve-Pertes aýrýy kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, 4-8 jastaǵy balalardyń arasynda jıi kezdesedi.\r\n\r\n* Balanyń jynysy. Legga-Kalve-Pertes aýrýy qyzdarǵa qaraǵanda uldarda bes ese jıi kezdesedi.\r\n\r\n* Násil. Basqa násilderge qaraǵanda aq násildi balalar osy aýrýdyń damýyna beıim.\r\n\r\n* Otbasylyq anamnez. Azdaǵan jaǵdaıda aýrý bir otbasynyń múshelerinde kezdesýi múmkin.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan balalar eresek shaqta artrıttiń damýynyń joǵary qaýpine ushyraıdy, ásirese, eger urshyqbýyn qalypty túrde jazylmaǵan bolsa. Eger jazylǵannan keıin jambas súıekteri bir-birimen durys býyndaspasa, bul urshyqbýynnyń erte tozýyna aparýy múmkin. Túbinde mundaı naýqastardyń urshyqbýynyna endoprotez jasaý qajet bolýy múmkin.  \r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy 6 jastan keıin anyqtalǵan balalar urshyqbýynnyń máseleleriniń damýyna beıim. Balanyń jasy kishi bolǵan saıyn urshyqbýynnyń qyzmetin qalpyna keltirý múmkindigi joǵary keledi.\r\n\r\nAýrý jóninde aldymen pedıatrǵa shaǵymdanýyńyz múmkin. Aýrýdy alǵash baıqap, qaraǵannan keıin balany balalardyń súıeginiń máselelerine mamandanǵan dárigerge (pedıatr - ortoped) baǵyttaıdy.\r\n\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Naýqas ne isteı alady__\r\n\r\nDárigerge kórinýdiń aldynda kelesi suraqtarǵa jaýap berý qajet:\r\n\r\n* Aýrýdyń sımptomdary qashan paıda bolǵan?\r\n* Ornalasýyn ózgertkende nemese aıaqty qozǵaǵanda aýyrsyný kúsheıedi me?\r\n* Balanyń týystarynyń balalyq jasynda osyndaı sımptomdar bolǵan ba?\r\n* Balanyń basqa aýrýlary bar ma?\r\n* Bala qandaı dárilerdi nemese taǵamdyq qospalardy udaıy qabyldaıdy?\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge barýdan neni kútýge bolady__\r\n\r\nDáriger kelesi birneshe suraqty qoıady:\r\n\r\n* Bala ne nársege shaǵymdanady?\r\n* Bul sımptomdar sońǵy kezde kúsheıgen be?\r\n* Aýrýdyń sımptomdarynyń ýaqytsha jaqsarǵanyn baıqaısyz ba?\r\n* Balanyń belsendiligi qandaı?\r\n* Bala jambastaǵy aýyrsynýdy jaraqatpen baılanystyra alady ma?\r\n* Aýyrsyný bar bolsa, qaı tusta kóbirek seziledi?\r\n* Qozǵalǵanda aýyrsyný kúsheıedi me?\r\n* Qozǵalmasa, jaısyzdyq jeńildeıdi me?\r\n \r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde dáriger balanyń aıaqtaryn túrli baǵytta qozǵaıdy, bul qımyldyń aýqymyn tekserý jáne aıaqtyń qandaı ornalasýynda aýyrsyný paıda bolatyndyǵyn bilý úshin qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Tekserýdiń kórnekilik ádisteri__\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyn tekserýdiń asa mańyzdy ádisterine  jatatyndar:\r\n\r\n* Rentgen. Bastapqyda rentgende eshqendaı ózgeris baıqalmaıdy, sebebi, Legga-Kalve-Pertes aýrýy kezinde rentgende súıekti zaqymdanýy baıqalýy úshin aýrýdyń sımptomdary paıda bolǵannan keıin, keminde, 1-2 aı ótýi tıis. Dáriger belgili bir ýaqyt aralyǵynda rentgen sýretteriniń toptamasyn jasaýdy usynýy múmkin. Osy arqyly dáriger aýrýdyń damýyn qadaǵalaı alady.\r\n* Magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT). Bul tekseristiń barysynda organızmniń súıekteriniń jáne jumsaq tinderiniń tolyq beınelenýin alý úshin radıotolqyndar jáne kúshti magnıttik óris qoldanylady. MRT rentgenmen salystyrǵanda Legga-Kalve-Pertes aýrýynyń saldarynan bolǵan súıekterdiń zaqymdanýyn aıqynyraq kórsetedi.\r\n* Osteostsıntıgrafııa. Bul tekseris úshin radıoaktıvtik zattektiń shaǵyn kólemin kóktamyrǵa (venaǵa) engizedi. Bul zattek súıektiń buzylǵan jáne ózdiginshe qalpyna kele bastaǵan tustarynda jınaqtalady.\r\n \r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýynyń ýshyǵýyna qaraı ortan jiliktiń basy mort synǵysh bolady jáne óziniń domalaq pishinin joǵaltýy múmkin. Emdeýdiń maqsaty, múmkindiginshe, onyń domalaq pishinin saqtaý.  \r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý 6 jasqa deıingi balalarǵa usynylmaıdy. Olardyń qarqyndy ósýine baılanysty Legga-Kalve-Pertes aýrýynyń saldarynan paıda bolǵan ortan jiliktiń basynyń zaqymdanýynyń ózdiginshe qalpyna kelýi múmkindigi eskeriledi. Bul jastaǵy toptaǵy naýqastardyń kópshiligi konservatıvtik jolmen emdeledi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEger bala 6-7 jastan kishi bolsa, dáriger qadaǵalaýdy jáne sozý arqyly sımptomatıkalyq emdeýdi, júgirý men sekirýdi shekteýdi, qajet bolsa, dárilik preparattardy qabyldaýdy usynady. Konservatıvtik emdeýdiń basqa ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Fızıo-emdeý. Urshyqbýynnyń zaqymdanýynda onyń mańaıyndaǵy bulshyq etter men baılamdar qysqarýy múmkin. Sozýǵa arnalǵan jattyǵýlar ıkemdilikti, sondaı-aq, ortan jiliktiń basynyń býynnyń qýysynda ornalasýyn saqtaýǵa kómektesedi.\r\n* Baldaqtar. Keıbir jaǵdaıda balaǵa zaqymdanǵan aıaǵyna kúsh túsirmeý qajet bolady. Baldaqty qoldaný býyndy qorǵaýǵa kómektesedi.\r\n* Tartyp, sozý. Eger balada kúshti aýyrsyný bolsa, oǵan tósek rejımi jáne arnaıy quraldyń kómegimen zaqymdanǵan aıaqty tartyp, sozý kómektesedi.\r\n*  Fýnktsıonaldyq shına. Ortan jiliktiń basy býynnyń ishinde ornalasýy úshin dáriger 4-6 apta boıy arnaıy fýnktsıonaldyq shınany kıip júrýdi usynýy múmkin, onyń ishinde eki aıaq alshaqtatý jaǵdaıynda bekitiledi. Osydan keıin jambastyń ıkemdiligin qoldaý úshin bul shınany tek túngi ýaqytta qoldanýǵa bolady.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Operatıvtik emdeý__\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyn emdeýdiń ortopedııalyq ádisteriniń kópshiligi urshyq býynnyń pishinin jaqsartýǵa jáne artrıttiń damýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n* Siresýdi joıý. Legga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan balalar jıi aıaqtaryn aıqastyrady. Bul jaqyn ornalasqan bulshyq etterdiń, sińirlerdiń qysqarýyna jáne siresýdiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Bul tinderdi uzartýdaǵy hırýrgııalyq emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetýge kómektesedi.\r\n* Býynnyń rekonstrýktsııasy. 6-8 jastan asqan balalardyń urshyq býynynyń qalypty pishinin qalpyna keltirý úshin býynǵa rekonstrýktıvtik operatsııa jasalady. Bul úshin jambastyń aýmaǵynda hırýrgııalyq tilik jasalady. Súıekter plastınanyń kómegimen súıekterdiń bitip ketýine deıin ustalyp turady.\r\n* Súıektiń synyqtaryn alyp tastaý. Úlken jastaǵy balalarda aýyrsyný jáne qımyldyń shektelýi býynnyń shemirsheginiń zaqymdanýymen jáne býynnyń mańaıynda súıekterdiń synyqtarynyń jınaqtalýymen baılanysty bolýy múmkin. Aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý úshin operatıvtik emdeýdiń barysynda súıekterdiń synyqtary jáne shemirshek tinderiniń bólikteri alyp tastalynady.\r\n* Býyndy almastyrý. Eresek shaqta Legga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan naýqastarǵa urshyqbýyndy almastyrý qajet bolýy múmkin. Bul operatsııa asa aýyr, jáne súıekterdiń syný jáne nervterdiń zaqymdaný qaýipterimen qosarlanýy múmkin.\r\n \r\nAýyrsynýdy azaıtý jáne býynnyń zaqymdanýynyń aldyn alý úshin úıdegi kútim boıynsha usynystar:\r\n\r\n* Belsendilikti ózgertý. Bala júgirý nemese sekirý sekildi úlken dene júktemesinen alshaq bolýy tıis, sebebi, bul álsiregen súıektiń zaqymdanýyna jáne aýrýdyń sımptomdarynyń nasharlaýyna yqpal etýi múmkin.\r\n* Aýyrsynýdy basatyn quraldar. Atsetamınofen sekildi dárilik preparattar aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesýi múmkin. Balaǵa aspırın berýge bolmaıdy, sebebi, bul Reıe atalynatyn, sırek, aýyr aýrýdyń paıda bolýyna apraýy múmkin.\r\n* Jylý nemese sýyq basý. Jylý nemese muz basý Legga-Kalve-Pertes aýrýyna baılanysty jambastaǵy aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesedi. Sozýǵa arnalǵan jattyǵýlardyń aldynda jylý basý bulshyq etterdi bosańsytýǵa kómektesedi. ','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Lımfadenıt','','','qz','s','',0,'',3235,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532540640,1564076640,1532541111,'Lımfadenıt – lımfalyq túıinderdiń ınfektsııasy (lımfa bezderiniń). Ol keıbir bakterıaldyq ınfektsııalardyń jıi asqynýy. ','__Mazmuny __\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLımfadenıt – lımfalyq túıinderdiń ınfektsııasy (lımfa bezderiniń). Ol keıbir bakterıaldyq ınfektsııalardyń jıi asqynýy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"133\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nLımfa júıesi – lımfa túıinderiniń, lımfa atalatyn suıyqtyqty óndiretin jáne tinderden qanǵa tasymaldaıtyn, tútikterdiń, tamyrlar men aǵzalardyń júıesi.\r\n\r\nLımfa bezderi nemese túıinderi lımfany súzetin shaǵyn qurylymdar. Lımfa túıinderinde ınfektsııamen kúresetin leıkotsıtterdiń úlken mólsheri bolady.\r\n\r\nLımfadenıt - lımfa túıinderiniń bakterııalarǵa, vırýstarǵa jáne zeńderge jaýapty serpinindegi ulǵaıýymen kórinis beredi (qabyný isinýi). Ádette, qabyný tusyna jaqyn lımfa túıinderi ulǵaıady.\r\n\r\nLımfadenıt teri ınfektsııasynan nemese streptokokk, stafılokokk sekildi bakterııalardan týyndaıtyn ınfektsııalardyń basqa túrlerinen  keıin paıda bolýy múmkin. Keıbir jaǵdaıda lımfadenıttiń sebebi - týberkýlez nemese mysyq tyrnaýy aýrýy (bartonella) sekildi sırek  ınfektsııalar bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n• Lımfa túıinderiniń ústindegi teriniń qyzarýy jáne aýyrsynýy\r\n\r\n• Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, aýyrsynýy, shıryǵýy jáne qataıýy.\r\n\r\nLımfa túıinderi qabynǵanda nemese abstsess qalyptasqanda jumsaq bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger lımfa túıinderin tekserip, lımfadenıttiń sebebin anyqtaıdy (ulǵaıǵan lımfa túıinderiniń qasynda jara nemese ınfektsııa bolýyn).\r\n\r\nLımfa túıininiń ishindegisin bakterııaǵa sebý jáne bıopsııa qabynýdyń sebebin anyqtaıdy. Qandy sebý arqyly tekserý ınfektsııanyń qan aǵymyna taralýyn anyqtaýy múmkin.   \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nLımfadenıt birneshe saǵat ishinde damýy múmkin. Emdeýdi shuǵyl túrde bastaý qajet.\r\n\r\nEmdeýge kiredi:\r\n\r\n• Antıbıotıkter, ınfektsııamen kúres úshin\r\n\r\n• Analgetıkter (aýyrsynýdy basatyn), aýyrsynýdy azaıtý úshin\r\n\r\n• qabynýǵa qarsy preparattar, qabynýdyń belgilerin azaıtý úshin\r\n\r\n• sýyq komprester, qabyný men azaıtýdy azaıtý úshin.\r\n\r\nAbstsess bolǵanda oǵan hıýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÝaqytyly antıbıotıkpen emdeý ádette, tolyq saýyǵýǵa aparady. Isiný birneshe aptada nemese aıda ótedi.  \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n• abstsestiń qalyptasýy\r\n\r\n• Tsellıýlıt (teri ınfektsııasy)\r\n\r\n• jaryqtar (týberkýlezden bolatyn lımfadenıtte)\r\n\r\n• Sepsıs (qannyń zararlanýy)\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nLımfadenıttiń sımptomdarynda dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSalaýatty ómir salty, gıgıenany saqtaý – kez kelgen ınfektsııanyń aldyn alýdyń negizi.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nLımfa  túıinderiniń ınfektsııasy;  lımfa bezderiniń ınfektsııasy; shoǵyrlanǵan lımfadenopatııa.','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Lımfoma','','','qz','s','',0,'',6359,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532541360,1564077360,1532541925,' Lımfoma – lımfa júıesiniń qaterli isik aýrýy.\r\n\r\nLımfa júıesi – aǵzalardyń, tinder men jasýshalardyń kesheni, olardyń jumysy organızmdi túrli aýrýlardan qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Bul júıege aıyrshabez, kók baýyr, badamsha bezder, lımfa túıinderi kiredi.  Aıyrshabez balalarda qyzmet ete bastaıdy, 40 jasqa taman óziniń belsendiligin joǵaltady. Lımfa júıesinde 2 túrli jasýshalar bolady: T jáne V-lımfotsıtteri, olar bógde organızmderdi joıýǵa jaýap beredi. Olardyń sheksiz bólinýinde lımfoma paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n Lımfoma – lımfa júıesiniń qaterli isik aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"134\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Lımfa júıesi – aǵzalardyń, tinder men jasýshalardyń kesheni, olardyń jumysy organızmdi túrli aýrýlardan qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Bul júıege aıyrshabez, kók baýyr, badamsha bezder, lımfa túıinderi kiredi.  Aıyrshabez balalarda qyzmet ete bastaıdy, 40 jasqa taman óziniń belsendiligin joǵaltady. Lımfa júıesinde 2 túrli jasýshalar bolady: T jáne V-lımfotsıtteri, olar bógde organızmderdi joıýǵa jaýap beredi. Olardyń sheksiz bólinýinde lımfoma paıda bolady.\'\'\r\n\r\nKóbinese, lımfomalar lımfa júıesindegi nemese ishki aǵzalardaǵy qattylaý isikter, aýyrsynbaıtyn, ulǵaıǵan lımfa túıinderi sekildi kórinis beredi. Lımfoma jasýshalary búkil organızmge ótip, taralýy múmkin.\r\n\r\nLımfomalardyń ishinde lımfogranýlematozdy (Hodjkın lımfomasy) bóledi, lımfomalardyń basqa túrleri – hodjkındik emes lımfomalar.\r\n\r\nLımfoma tómen (baıaý ósetin), ortasha jáne joǵary dárejeli bolady. mysaly, Býrkıtt lımfomasy – aýyr dárejeli,  follıkýlıarlyq lımfoma – tómen dárejeli.\r\n\r\nHODJKIN LIMFOMASY\r\n\r\nHodjkın Lımfomasy, nemese lımfogranýlematoz, lımfa túıinderinde, kók baýyrda, baýyrda, súıek kemiginde isik jasýshalarynyń bolýymen sıpattalady. Paıda bolý sebebi belgisiz.\r\n\r\nHODJKINDIK EMES LIMFOMA\r\n\r\nHodjkındik emes lımfomalardyń kópshiligi lımfa túıinderinde nemese lımfa aǵzalarynda (kókbaýyr, tımýs (aıyrshabez), badamshabez) paıda bolady. lımfa túıinderi men jasýshalary búkil organızm boıynda ornalasady, sondyqtan, lımfoma baýyrda, asqazanda, júıke júıesinde nemese basqa ishki aǵzalarda damýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóbinese, lımfomanyń sebepteri belgisiz. \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJalpy  sımptomdary:\r\n\r\n·         Moıyn aýmaǵyndaǵy, qoltyq astynda nemese shaptyń aýmaǵynda lımfa túıinderiniń aýyrsynbaıtyn isinýi\r\n\r\n·         Qyzba (temperatýranyń artýy) jáne qaltyraý\r\n\r\n·         Túngi terleý\r\n\r\n·         Salmaq joǵaltý\r\n\r\n·         Tábet joǵaltý\r\n\r\n·         Teriniń qyshýy\r\n\r\nBasqa  sımptomdary:\r\n\r\n·         Teridegi qyzyl daqtar\r\n\r\n·         Júrek aınýy, qusý, ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n·         Jótel nemese entigý.\r\n\r\nKeıbir adamdarda B-sımptomdary paıda bolady, olar:\r\n\r\n·         Túngi terleý\r\n\r\n·         Salmaqty kenet joǵaltý, ádette, dene salmaǵynan 10%-dan astam\r\n\r\n·         Dene temperatýrasynyń artýy, paıda bolyp, joıylady, ásirese, keshki ýaqytta\r\n\r\n·         Teriniń qyshýy, ádette, bóritkensiz\r\n\r\n·         Ádetten tys, kúshti sharshaý.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNaýqas lımfa túıinderiniń ulǵaıýyn nemese lımfomanyń basqa sımptomdaryn baıqasa, dáriger tolyq medıtsınalyq tekserý ótkizýi tıis. Oǵan moıynnyń, qoltyq asty men shaptyń aýmaǵyndaǵy  lımfa túıinderin qaraý jatady. Sondaı-aq, baýyr men kókbaýyrdyń ulǵaıýyn tekserý qajet. Dárigerge jaqynda bolǵan ınfektsııalyq jáne basqa aýrýlar týraly, densaýlyq jaǵdaıy týraly aıtý qajet.\r\n\r\nDáriger aýrýdy kelesi tekserýlerden keıin anyqtaı alady:\r\n\r\n·         Lımfa túıinderiniń bıopsııasy – lımfa túıinderin tesý jáne tinniń bólikterin  mıkroskoppen zertteý\r\n\r\n·         Súıek kemiginiń bıopsııasy.\r\n\r\nBasqa taldaýlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         Qannyń jalpy taldaýy\r\n\r\n·         Qannyń bıohımııalyq taldaýy – aqýyz, nesep qyshqylynyń jáne basqa zertteýler, baýyr men búırek qyzmetin tekserý úshin\r\n\r\n·         Keýde qýysynyń, ish qýysy men jambas qýysynyń kompıýterlik tomografııasy\r\n\r\n·         Gallıımen skanerleý (ókpeniń nemese lımfa túıinderiniń qabyný aýrýlaryn anyqtaý úshin)\r\n\r\n·         PET (pozıtrondyq-emıssııalyq tomografııa) skanerleý – adamnyń ishki  aǵzalarynyń zertteýdiń radıonýklıdtik tomografııalyq ádisi.\r\n\r\nTaldaýlar lımfomanyń bolýyn anyqtasa, qosymsha testiler arqyly onyń taralýyn bilýge bolady. bul úrdis lımfomanyń satysyn anyqtaý atalady, bul ári qaraı emdeýdi anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý kelesilerge baılanysty:\r\n\r\n·         Lımfomanyń túrine\r\n\r\n·         Lımfomanyń satysyna, qashan alǵan anyqtalýyna\r\n\r\n·         Naýqastyń jasy men densaýlyq jaǵdaıyna\r\n\r\n·         Sımptomdardyń bolýyna, onyń ishinde, salmaq joǵaltýǵa, qyzbaǵa jáne túngi terleýge.\r\n\r\nEmdeý túrleri:\r\n\r\n·         Hımııalyq emdeý –emdeýdiń negizgi túri. Kóbinese, birneshe preparattyń birigýi qoldanylady. V-jasýshalyq hodjkındik emes lımfomada jıi qoldanylatyn preparattyń áreket etýshi zattegi - rıtýksımab (Rituxan).\r\n\r\n·         Sáýlemen emdeý sáýlelenýge qol jetimdi lımfomada qoldanylady. Radıo- ımmýndyq emdeý sırek qoldanylady. Bul isik jasýshalaryn joıý úshin radıoaktıvti zattekterdi antıdenelermen birge qoldaný.\r\n\r\n·         Súıek kemigin almastyrý.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nBoljamy ár naýqas úshin jeke, lımfomanyń túrine jáne taralýyna baılanysty.\r\n\r\nBiraq keıbir jalpy jaıttar lımfomanyń barlyq túrine qatysy:\r\n\r\n·         Erte satydaǵy lımfomalar (I nemese II) jazylýǵa yqtımaldyǵy joǵary, kesh satysyna qaraǵanda (III nemese IV).\r\n\r\n·         Baıaý ótetin lımfomalardyń kópshiligi kórinis bermeıdi, sondyqtan, kóp jyldar boıy emdelmeıdi. Bul túrleri emge kóne bermeıdi, olardy emdegennen keıin sımptomdary qaıta oralady. Qaıta emdeý kýrsy aýrýdy toqtatqanymen, sımptomdary qaıta oralýy múmkin.\r\n\r\n·         Lımfomanyń joıqyn túrleri kesh satysynda ólim-jitimge aparýy múmkin bolǵanymen, olar durys emdeýde emge kónýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·         Aýtoımmýndyq gemolıtıkalyq anemııa\r\n\r\n·         Immýnıtettiń tómendeýi jáne juqpalarǵa beıimdilik.\r\n\r\n·         Hımııalyq emdeý preparattarynyń janama áserleri.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger lımfomanyń sımptomdary anyqtalsa, dárigerge kórinińiz. Naýqasta joǵaryda atalǵan sımptomdar  bolsa, ol udaıy dene temperatýrasynyń qubylýyn nemese juqpanyń basqa belgilerin sezinedi, bul týraly emdeýshi dárigerge dereý habarlaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nLımfomanyń aldyn alý boıynsha qazirgi kezeńge deıin ádister anyqtalmaǵan.','student_k',48,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Lıamblıoz (Lıamblııalar)','','','qz','s','',0,'',797,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532541900,1564077900,1532542054,'Lıamblıoz (lıamblııalar) – Giardia lamblia, keıde Giardia intestinalis atalatyn parazıttik ınfektsııadan týyndaıtyn aýrý. Lıamblıoz ádette, parazıtpen zalaldanǵan sýdy ishýden paıda bolady.; G. lamblia  kóbinese, óńdelmegen bulaqtarda, ózen-kólderde bolady.','\'\'__Lıamblıoz__\'\' (lıamblııalar) – Giardia lamblia, keıde Giardia intestinalis atalatyn parazıttik ınfektsııadan týyndaıtyn aýrý. Lıamblıoz ádette, parazıtpen zalaldanǵan sýdy ishýden paıda bolady.; G. lamblia  kóbinese, óńdelmegen bulaqtarda, ózen-kólderde bolady.\r\n\r\nLıamblıozdyń \'\'__sımptomdary__\'\'  – dıareıa, jeldený, ishtiń túıilip aýyrýy jáne júrek aınýy. Keıbir adamdarda lıamblıoz eshqandaı sımptomdardy týyndatpaıdy. Basqalarda sımptomdar keıde ýshyǵady.\r\n\r\nParazıtti \'\'__juqtyrýdyń__\'\' aldyn alý úshin: qoldy jýý, jáne qubyr emes sý kózderinen alǵan sýdy qoldaný aldynda nemese tamaq pisirýge, ydys jýýǵa nemese tis tazalaýǵa qoldaný aldynda óńdeý qajet.   \r\n\r\nLıamblıozdyń sımptomdary ózdiginshe ótedi. Alaıda, jaısyzdyqty basý jáne aýrýdyń taralýynyń aldyn alý úshin dári qoldaný qajet (metronıdazol).','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mastıt','','','qz','s','',0,'',3869,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532780340,1564316340,1532781025,'Sút beziniń ınfektsııasy – sút bezi tinderiniń juqpalanýy.\r\n\r\nEmizetin áıelderde kóptegen ınfektsııalar bakterııalardyń emshek ushy arqyly enýinde paıda bolady. Aýyr ınfektsııalarda abstsester (irińdi qabyný) paıda bolady. Emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar qoldanylady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"1\")}Jalpy aqparat{ALINK}__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSút beziniń ınfektsııasy – sút bezi tinderiniń juqpalanýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"137\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"138\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette saý sút beziniń anatomııalyq qurylysy kórsetilgen. \r\n\r\nEmizetin áıelderde kóptegen ınfektsııalar bakterııalardyń emshek ushy arqyly enýinde paıda bolady. Aýyr ınfektsııalarda abstsester (irińdi qabyný) paıda bolady. Emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar qoldanylady. \'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSút beziniń qabyný aýrýlaryn saý adamnyń terisinde bolatyn altyn tústi stafılokokk sekildi keń taralǵan bakterııalar týyndatady. Bakterııalardyń enetin tusy – emshek ushyndaǵy jarylý nemese syzattar.\r\n\r\nInfektsııa sút beziniń teriastylyq-maılyq jasýshasynda shoǵyrlanady, bul onyń qabynýyna aparady. Qabyný úrdisi sút beziniń tútikteri boıynsha taralady. Nátıjesinde isiný jáne aýyrsyný paıda bolady.\r\n\r\nÁdette,  bul aýrý emizetin áıelderde paıda bolady. Bala emizýge baılanysty emes emshek ınfektsııalary sút beziniń qaterli isiginiń sırek túri bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n \r\n•        Bir emshek beziniń ǵana ulǵaıýy\r\n\r\n•        Emshektegi qataıýlar\r\n\r\n•        Emshektegi aýyrsyný\r\n\r\n•        Qyzba nemese tumaýdyń sımptomdary, júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n•        qyshý\r\n\r\n•        emshek ushynan bólinis (irińdi bolýy múmkin)\r\n\r\n•        emshek ushtarynyń sezimtaldyǵynyń ózgeristeri\r\n\r\n•        sút bezderiniń tinderiniń isinýi, aýyrsynýy, qyzarýy jáne temperatýrasynyń artýy\r\n\r\n•        zaqymdaný jaǵyndaǵy lımfa túıinderiniń aýyrsynýy nemese ulǵaıýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEmizetin áıelder ádette, tekserilmeıdi. Alaıda, jıi tekserý aýrýdy anyqtaýǵa kómektesedi jáne abstsess (irińdi qabyný) sekildi asqynýlarynyń aldyn alady.\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy ótetin ınfektsııalyq úrdiste emshek sútin bakterıologııalyq sebý arqyly tekseris ótkiziledi. Emizbeıtin áıelderde sút beziniń bıopsııasy nemese  mammografııa ótkizilýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nÚıde jasalatyn kútim: sút beziniń zaqymdanǵan aýmaǵyna spırtti ylǵaldy kompress qoldaný, kúnine tórt ret, 15-20 mınýtten.\r\n\r\nBul aýrýdy emdeýde antıbıotıkpen emdeý paıdaly. Emdeý ýaqytyna emshek emizýde zaqymdanǵan jaqta mindetti túrde sút saýǵysh qoldaný usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nBakterııaǵa qarsy preparattardy ýaqytyly qoldanýda aýrý tez ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAýrý aýyr ótkende abstsess (irińdi qabyný) damýy múmkin. Abstsess hırýrgııalyq jolmen bosatylýy tıis. Abstseske shaldyqqan áıelder ýaqytsha emizýdi toqtatýy tıis.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        sút beziniń bir tusynda qyzarý, aýyrsyný, isiný nemese jergilikti temperatýrasynyń artýy paıda bolsa\r\n\r\n•        emizgende dene temperatýrasynyń artýy baıqalady\r\n\r\n•        qoltyq asty lımfa túıinderi aýyrsynyp, ulǵaıǵan.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKelesi usynystar sút beziniń juqpasynyń qaýpin azaıtýǵa kómektesedi:\r\n\r\n•        qabyný jáne syzattardyń aldyn alý úshin emshek ushyna qamqorlyq jasaý qajet\r\n\r\n•        sút beziniń qataıýynyń aldyn alý úshin jıi emizý jáne saýyp otyrý\r\n\r\n•        emizgende balaǵa emshekti durys berý\r\n\r\n•        emshek emizýdi kúrt úzbeý, sábıdi emshekten birtindep aıyrý\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nSút bezi tininiń ınfektsııasy; emshek abstsesi.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mastoıdıt','','','qz','s','',0,'',3479,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532781240,1564317240,1532781722,'Mastoıdıt – bassúıektiń qulaqtyń artynda ornalasqan emizik tárizdi ósindisi - aýaǵa toltyrylǵan súıek qýystarynyń ınfektsııalyq zaqymdanýy.\r\n\r\nMastoıdıt ádette, balalarda damıdy. Antıbıotıkterdi qoldanǵanǵa deıin mastoıdıt bala ólim-jitiminiń basty sebepteriniń biri boldy. Búginde bul aýrý – salystyrmaly túrde sırek jáne asa qaýipti emes aýrý, sebebi, qulaq ınfektsııalaryn emdeý úshin antıbıotıkter qoldanyla bastady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMastoıdıt – bassúıektiń qulaqtyń artynda ornalasqan emizik tárizdi ósindisi - aýaǵa toltyrylǵan súıek qýystarynyń ınfektsııalyq zaqymdanýy.\r\n\r\nMastoıdıt ádette, balalarda damıdy. Antıbıotıkterdi qoldanǵanǵa deıin mastoıdıt bala ólim-jitiminiń basty sebepteriniń biri boldy. Búginde bul aýrý – salystyrmaly túrde sırek jáne asa qaýipti emes aýrý, sebebi, qulaq ınfektsııalaryn emdeý úshin antıbıotıkter qoldanyla bastady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"139\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette qulaǵynan bólindi jáne qulaǵynyń artynda ornalasqan emizik tárizdi ósindiniń qyzarýy  (erıtema) baıqalatyn bala keltirilgen.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóbinese, mastoıdıt ortańǵy qulaqtyń qabynýynyń emdelmeýinen bolatyn asqyný (jiti ortańǵy otıttiń). Infektsııa ortańǵy qulaqtan samaı súıeginiń emizik tárizdi ósindisine taralýy múmkin. Samaı súıeginiń emizik tárizdi ósindisiniń uıashyqtary ınfektsııaǵa tolyp, onyń buzylysyna aparady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n• qulaqtan bólindiler (syrtqy estý tútiginen)\r\n\r\n• qulaqtaǵy aýyrsyný nemese jaısyzdyq (jaǵymsyz seziný)\r\n\r\n• qyzbaly jaǵdaı, temperatýra joǵary bolýy nemese kúrt artýy múmkin\r\n\r\n• bas aýyrýy\r\n\r\n• estýdi joǵaltý\r\n\r\n• qulaq aýmaǵyndaǵy nemese artyndaǵy qyzarý\r\n\r\n• qulaq qalqanynyń isinýden qalqaıyp turýy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nBasty qaraǵanda mastoıdıttiń belgilerin kórýge bolady. Kelesi tekserýler samaı súıeginiń emshek tárizdi ósindisiniń buzylystaryn anyqtaýy múmkin:\r\n\r\nQulaqtyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n Bastyń jalpy kompıýterlik tomografııasy\r\nQulaqtyń bólindisinen bakterıologııalyq sebý alý – bakterııany anyqtaý úshin.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nMastoıdıtti emdeý dárilik preparattardyń emizik tárizdi ósindige tereń ene almaýynan qıyndaýy múmkin. Sondyqtan uzaq, nemese qaıta emdeý qajet bolady. Antıbıotıkterdi qabyldaý aldymen ınektsııa, odan keıin tabletka túrinde taǵaıyndalady.\r\n\r\nEger antıbıotıkpen emdeý tıimdi bolmasa, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady, emizik tárizdi ósindiniń zaqymdanǵan tustaryn ishinara alyp tastaý úshin (mastoıdektomııa).\r\n\r\nOrtańǵy qulaqtyń qabynýynda hırýrgııalyq aralasý dybysjarǵaq arqyly jasalady (mırıngektomııa).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nMastoıdıt durys emdelgende jazylady. Biraq, aýrý qaıtalanýy jáne emdeýde keıbir qıyndyqtar bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n• Samaı súıeginiń emizik tárizdi ósindisiniń buzylysy\r\n\r\n• bas aınalýy\r\n\r\n• Epıdýraldyq abstsess (mı qabyǵy aýmaǵyndaǵy irińdi qabyný)\r\n\r\n• bet nervisiniń paralıchi (saldanýy)\r\n\r\n• Menıngıt (mıdyń qabyǵynyń jáne julynnyń qabynýy)\r\n\r\n• estýdi ishinara nemese tolyq joǵaltý\r\n\r\n• ınfektsııanyń mıǵa nemese búkil organızmge taralýy\r\n\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nMastoıdıt bolýynda dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nDárigermen emdelý josparyn talqylańyz, eger:\r\n\r\n• emdelmeıtin nemese jańa sımptomdarmen qosarlanatyn qulaq ınfektsııasy bolýynda\r\n\r\n• sımptomdar emdelmeıtin bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nQulaq ınfektsııasyn ýaqytyly jáne tolyqqandy emdeý mastoıdıttiń paıda bolý qaýpin azaıta alady.','student_k',55,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mener aýrýy','','','qz','s','',0,'',5750,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532781720,1564317720,1532782213,'Mener aýrýy – ishki qulaqtyń aýrýy, qýystaǵy suıyqtyq mólsheriniń ulǵaıýyna aparady jáne tepe-teńdik sezimine jáne estýge áser etedi.  \r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi. ishki qulaq – estý jáne tepe-teńdik aǵzasynyń úsh bólimderiniń biri. Estý aǵzasynyń asa kúrdeli bólimi, óziniń ıirimdi pishinine baılanysty labırınt atalady.\r\n \r\nDybys jarǵaǵy syrtqy qulaqty ortańǵy qulaqtan bólip turady. Dybys tolqyndary dybys jarǵaǵyna jetkende ony vıbratsııaǵa ushyratady. Vıbratsııalar odan keıin ortańǵy qulaqtaǵy kishkentaı súıekterge beriledi, odan ári ishki qulaqqa beriledi. dybys jarǵaǵy syrtqy jaǵynda teri jarǵaǵymen jabylǵan jáne ishki jaǵynda silemeı qabatymen juqa dáneker tininen turady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMener aýrýy – ishki qulaqtyń aýrýy, qýystaǵy suıyqtyq mólsheriniń ulǵaıýyna aparady jáne tepe-teńdik sezimine jáne estýge áser etedi.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"140\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi. ishki qulaq – estý jáne tepe-teńdik aǵzasynyń úsh bólimderiniń biri. Estý aǵzasynyń asa kúrdeli bólimi, óziniń ıirimdi pishinine baılanysty labırınt atalady.\'\'\r\n \r\n\'\'Dybys jarǵaǵy syrtqy qulaqty ortańǵy qulaqtan bólip turady. Dybys tolqyndary dybys jarǵaǵyna jetkende ony vıbratsııaǵa ushyratady. Vıbratsııalar odan keıin ortańǵy qulaqtaǵy kishkentaı súıekterge beriledi, odan ári ishki qulaqqa beriledi. dybys jarǵaǵy syrtqy jaǵynda teri jarǵaǵymen jabylǵan jáne ishki jaǵynda silemeı qabatymen juqa dáneker tininen turady.\'\'\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"141\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMener aýrýynyń paıda bolýynyń naqty sebepteri belgisiz. Ol ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń qysymynyń kúrt artýy saldarynan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrý keıde bastyń jaraqatymen nemese ortańǵy, ishki qulaqtyń ınfektsııasynan týyndaıdy.\r\n\r\nBasqa qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Allergııa\r\n\r\n* Alkogol tutyný\r\n\r\n* Otbasylyq tarıhy\r\n\r\n* Sharshaý\r\n\r\n* Vırýstyq aýrýdan keıin\r\n\r\n* Respıratorlyq ınfektsııalar\r\n\r\n* Temeki shegý\r\n\r\n* Kúızelis\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nMener aýrýynyń kelesi  sımptomdary bar:\r\n\r\n* Bas aınalý ustamalary, júrek aınýymen jáne qusýmen qosarlanady;\r\n\r\n* Bir nemese eki qulaqtaǵy shýyl;\r\n\r\n* Estýdiń tómendeýi (bir jaqty nemese eki jaqty)\r\n\r\n​Aýrý úshin eń aýyry – bas aınalý ustamasy. Bul ustamalar jıi (aptasyna 1-2 ret), sırek (jylyna 1-2 ret) jáne asa sırek (birneshe jylda 1 ret) bolýy múmkin. Bas aınalý ustamasy birneshe mınýtten birneshe aptaǵa deıin sozylady. Kóbinese, 2-6 saǵatqa sozylady. Ustamalar kez kelgen ýaqytta paıda bolady, kóbinese, tańerteń jáne túnde. Bas aınalý ustamasyn psıhologııalyq jáne dene shıryǵýy týyndatýy múmkin. Naýqas qorshaǵan zattar aınalatyndaı nemese qozǵalatyndaı kórinedi. Bul sımptomdar naýqasqa orasan jaısyzdyq ákeledi.\r\n\r\nUstama kezinde aýrý qulaqta estimeı qalý sezimi paıda bolady. Ustama kezinde tepe-teńdik buzylatyny sonshalyq, naýqas aıaǵyna tura almaıdy.\r\n\r\nOrnalasýdy  ózgertýde nemese basty burǵanda jaǵdaı nasharlaıdy jáne júrek aınýy paıda bolady. Ustama ótkennen keıin 6-48 saǵat boıy adam álsizdik sezinedi.  \r\n\r\nRemıssııa kezinde naýqastyń jaǵdaıy qanaǵattanarlyq bolyp qalady. Eger sizde Mener aýrýynyń sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMener aýrýyn anyqtaý úshin júrgiziledi:\r\n \r\n* otoskopııa (syrtqy estý jolyn qaraý);\r\n\r\n* aýdıometrııa (estýdi ólsheý);\r\n\r\n* vestıbýlıarlyq apparatty zertteý;\r\n\r\n* magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT);\r\n\r\n* qandy gormonǵa taldaý;\r\n\r\n* qalqansha bezdiń ÝDT (ÝZI);\r\n\r\n* bakterıologııalyq zertteýler.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nMener aýrýyn tolyq emdep jazý múmkin emes, emdeý tek ustama jıiligin azaıtýǵa kómektesedi. Mener aýrýy asqyný satysynda bolǵanda dári-dármek preparattary kenetten bolatyn ustamanyń kórinisin basýǵa, sondaı-aq, júrek aıný sımptomdaryn azaıtýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nMener aýrýyn emdeý estýdiń tómendeýiniń aldyn alýǵa kómektese almaıdy. Emdeý sımptomdardy baqylaýǵa, sondaı-aq, ustamalardyń jıiligin azaıtýǵa baǵyttalady.\r\n\r\nMener aýrýyn emdeý kelesige baǵyttalǵan:\r\n\r\n* nesep aıdaıtyn quraldardy qabyldaý, olar ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń jınaqtalýyn azaıtýǵa múmkindik beredi;\r\n\r\n* vestıbýlıarlyq apparatqa basatyn jáne ishki qulaqqa tynyshtandyratyn   áser etetin dári-dármekterdi qabyldaý;\r\n\r\n* tuzdy shekteıtin arnaıy emdámdi qadaǵalaý, bul ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń jınalýyn azaıtýǵa yqpal etedi;\r\n\r\n* temeki shegýden, alkogol men kofeındi tutynýdan alshaq bolý.\r\n\r\nNaýqas ustamalardyń damýyn týyndatatyn kúızelisterden alshaq bolýy qajet. Emdeýdiń barysynda mı qan aınalymyn jaqsartatyn preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nEger Mener aýrýyn emdeýdiń konservatıvtik ádisteri kómektespese, hıýrgııalyq aralasýǵa júginý qajet.  \r\n\r\nHıýrgııalyq emdeýdiń negizgi maqsaty – qulaqtyń qurylysyn zaqymdamastan, aýrýdyń kórinisin joıý. Operatsııa kezinde ishki qulaqtyń vestıbýlıarlyq apparatyn hıýrgııalyq buzý oryndalady. Sondaı-aq, vestıbýlıarlyq apparatty antıbıotık engizýmen buzý júzege asyrylýy múmkin, bul em-shara hımııalyq ablıatsııa atalady. Biraq, mundaı ádister estimeýge aparady, sondyqtan, olar asa sırek qoldanylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\n* baqylaýǵa kelmeıtin bas aınalýynan júre almaý\r\n* zaqymdanǵan jaqta estýdi joǵaltý\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEstýdi joǵaltý, qulaqtaǵy shýyl nemese bas aınalýy sekildi Mener aýrýynyń sımptomdary paıda bolsa nemese ýshyqsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda aýrýdyń aldyn alý múmkin emes, biraq, keıde aýrýdyń týyndaýy bas súıek-mı jaraqatynan bolatyndyqtan, saqtyq sharalaryn qadaǵalaý qajet: mototsıkl,  velosıped nemese rolıkterdi tepkende basqa shlem kııý qajet. Sonymen qatar, tuzy az emdám ustaný ustamalardyń sanyn azaıtýǵa kómektesedi, sondyqtan, tuzdy tutynýdy shekteýdi aldyn alý ádisi retinde aıtýǵa bolady. Kúızelisten, allergendik faktorlardan, temeki shegýden, alkogol men kofe tutynýdan alshaq bolý qajet.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Menıngıt','','','qz','s','',0,'',5677,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532782260,1564318260,1532782965,'Menıngıt – bul mıdy jáne julyndy jaýyp turatyn qabyqshanyń bakterıaldyq qabynýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMenıngıt – bul mıdy jáne julyndy jaýyp turatyn qabyqshanyń bakterıaldyq qabynýy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMenıngıttiń jıi sebebi ádette, emdeýsiz ótetin vırýstyq ınfektsııalar. Biraq, bakterıaldyq ınfektsııadan bolǵan  menıngıt – asa kúrdeli aýrý jáne sáıkes emdegenniń ózinde ólim-jitimge nemese mıdyń zaqymdanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, menıngıtiń sebepteri:\r\n\r\n* Hımııalyq zattekter\r\n* dárilik allergııa\r\n* zeńder\r\n* Parazıtter\r\n* Isikter.\r\nvırýstyq menıngıttiń kópshiligi enterovırýstan bolady, bul ishektiń zaqymdaný sebebi de bolýy múmkin.\r\n\r\nMenıngıttiń paıda bolýy sebebi basqa da vırýstar bolýy múmkin.\r\n\r\n* Menıngıt gerpes vırýsynan bolýy múmkin. Biraq, gerpes oıyq jarasy nemese genıtaldyq gerpesi bar adamdar menıngıttiń damý qaýpi bar topqa jatpaıdy.\r\n* Boryqtaný (svınka) nemese AIT (VICh) qozdyratyn vırýstar - aseptıkalyq menıngıttiń paıda bolýy sebebin quraýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nVırýstyq menıngıt bakterıaldyqtan jıi kezdesedi jáne jeńil ótedi. Ádette, ol jazdyń sońynda jáne kúzdiń basynda kezdesedi. Kóbinese, balalar jáne 30 jasqa deıingi eresekter shaldyǵady.\r\n\r\nBakterıaldyq menıngıt – shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etetin aýrý. Bul jaǵdaıda naýqasty dereý aýrýhanaǵa jatqyzý qajet. Aýrýdyń sımptomdary tez damýy múmkin jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Qyzba jáne qaltyraý\r\n* Psıhıkalyq jaǵdaıdyń ózgerýi\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n* Kúshti bas aýyrýy\r\n* Bulshyq ettiń siresýi (menıngızm)\r\n\r\nOsy aýrý kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* Júıkelik qozý\r\n* Balalardyń eńbeginiń (balalardyń qatpaǵan eńbegi)  isinýi\r\n* Nazar qoıýdyń tómendeýi\r\n* Balanyń emshekti nashar emýi nemese titirkengishtigi\r\n* Tynys alýdyń jıileýi\r\n* Ádettegideı emes ornalasý, bul kezde basy men moıny artqa shalqaıǵan (opıstotonýs)\r\n\r\nMenıngıt jańa týǵan sábıler men balalarda qyzbanyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nÓzin seziný jaǵdaıy boıynsha balada bakterıaldyq nemese vırýstyq menıngıt bolýyn anyqtaýǵa bolady. Bul emdeýshi dárigerdiń mindeti. Menıngıttiń sımptomdaryna tıisti nazar aýdaryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger nemese medbıke naýqasty qarap, tekseris ótkizedi. Tekserý barysynda baıqalýy múmkin:\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi (tahıkardııa)\r\n* Qyzba  \r\n* Psıhıkalyq jaǵdaıdyń ózgerýi\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"142\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Menıngıttiń kórneki sımptomdarynyń biri - Brýdzınskıı sımptomy. Moıyn bulshyq etiniń aıqyndalǵan siresýinen basty tómen eńkeıtkende tize jáne jambas býyndary búgiledi. \'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"143\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Menıngıttiń kórneki sımptomdarynyń biri - Kernıg sımptomy. Tize astylyq sińirdiń shıryǵýy saldarynan naýqas 90 gradýsqa búgilgen  aıaǵyn tikeıtip, jaza almaıdy.\'\'  \r\n\r\nEger dáriger Sizde nemese balańyzda menıgıt bar dep sanasa, ári qaraı zertteý úshin julyn sarysýynyń (lıkvordyń) úlgisin alý úshin julyn pýnktsııasyn ótkizý qajet. \r\n\r\nMenıngıtke kúmán bolsa, sondaı-aq, kelesi zertteý ádisteri de júrgiziledi:\r\n\r\n* Qan taldaýy\r\n* Keýde qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT).\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBakterıaldyq menıngıtti emdeý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady. Naqty bakterııaǵa qarsy preparatty tańdaý ınfektsııany týyndatqan bakterııanyń túrine baılanysty. Antıbıotıkter vırýstyq menıngıtti emdemeıdi.\r\n\r\nGerpestik menıngıti bar naýqastarǵa vırýsqa qarsy preparattar taǵaıyndalady.  \r\n\r\nEmdeýdiń basqa túrleri:\r\n\r\n* Suıyqtyqtardy tamyr arqyly engizý\r\n* Mıdyń isinýi, shok nemese qurysý sekildi sımptomdardy emdeý úshin dárilik preparattardy qabyldaý.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nNevrologııalyq asqynýlardyń aldyn alý úshin bakterıaldyq menıngıtti erte anyqtaý jáne sáıkes emdeý qajet. Vırýstyq menıngıt ádette, jeńil túrde ótedi. Al sımptomdary 2 aptadan keıin qandaı da bir asqynýy bolmastan joıylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Mıdyń zaqymdanýy\r\n* Bassúıek pen mıdyń arasynda suıyqtyq jınalýy (sýbdýraldyq bólinis)\r\n* Estimeı qalý\r\n* Gıdrotsefalııa\r\n* Qurysý\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger ózińizde nemese balańyzda menıngıttiń sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz. Emdeýdi erte bastaý jaqsy boljamdy beredi.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKeıbir vaktsınalar menıngıttiń túrleriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n* Antıgemofıldik vaktsına (vaktsına HIB) balalardaǵy bakterıaldyq menıngıttiń sáıkes túriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n*  Pnevmokoktyq konıýgırlengen vaktsına qazir balalardy mindetti túrde ımmýnızatsııalaý baǵdarlamasyna kiredi. Pnevmokokkty  menıngıttiń aldyn alýda asa tıimdi.\r\n \r\nMenıngokokty  menıngıtke shaldyqqan naýqaspen tyǵyz qarym-qatynasta bolǵan adamdarǵa juqpalanýdyń aldyn alý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nMenıngokokty vaktsınatsııa usynylady:\r\n\r\n* 11 – 12 jastaǵy jasóspirimderge jáne vaktsınatsııadan ótpegen joǵary synypty bitirýshilerge (15-18 jastaǵy).\r\n* Vaktsınatsııadan  ótpegen jáne jataqhanada turatyn kolledjdiń birinshi kýrs stýdentterine.\r\n* Kókbaýyry joq nemese ımmýndyq júıesinde basqa máseleler bar 2 jastaǵy nemese odan asqan balalarǵa.\r\n*  Menıngokokqa baılanysty aýrýlar keń taralǵan elge shyǵatyn adamdarǵa (dárigermen keńesińiz). \r\n ','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Menopaýza (etekkir toqtaý shaǵy)','','','qz','s','',0,'',11289,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532783040,1564319040,1532784329,'Menopaýza – áıelderde etekkirdiń tolyǵymen toqtaýy. Ol analyq bezdiń qyzmetiniń óshýinde jáne áıelderdiń jynystyq gormondary - estrogen men progesteronnyń óndirilýiniń azaıýynda paıda bolady. Bular etekkir aınalymyn retteıtin gormondar. Menopaýza ornaýynyń ýaqyty ár túrli, qalypty jaǵdaıda 40-59 jasta boldy. Menopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis.\r\n\r\nPremenopaýza – menopaýzaǵa deıin 3-5 jyl ýaqyt kezeńin sıpattaıtyn termın.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Menopaýza degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Menopaýzanyń jıi kezdesetin sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kelesi sımptomdar bolsa, dárigerge kórinińiz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Menopaýza qashan paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Gormondyq almastyrý emdeýi degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Basqa emdeý ádisteri bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Fıtoestrogender degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Emdám ustaný uıqynyń sapasyna áser etedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__«Ysyný» kezindegi járdem__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Menopaýza súıektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Menopaýza júrektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"12\")}__Menopaýza qandaǵy temirdiń deńgeıine qalaı áser etedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"13\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Menopaýza degenimiz ne?__\r\nMenopaýza – áıelderde etekkirdiń tolyǵymen toqtaýy. Ol analyq bezdiń qyzmetiniń óshýinde jáne áıelderdiń jynystyq gormondary - estrogen men progesteronnyń óndirilýiniń azaıýynda paıda bolady. Bular etekkir aınalymyn retteıtin gormondar. Menopaýza ornaýynyń ýaqyty ár túrli, qalypty jaǵdaıda 40-59 jasta boldy. Menopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis.\r\n\r\nPremenopaýza – menopaýzaǵa deıin 3-5 jyl ýaqyt kezeńin sıpattaıtyn termın.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Menopaýzanyń jıi kezdesetin sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nKeıbir áıelderde etekkir toqtaýynda sımptomdar bolmaıdy. Al áıelderdiń kópshiliginde keıbir kelesideı sımptomdar bolady:\r\n\r\n__Etekkir aınalymynyń buzylysy.__ Bul menopaýza sımptomdarynyń alǵashqylarynyń biri. Etekkir jıirek bolyp nemese bir mezgil bolmaýy múmkin. Etekkirlik qan ketýi ádettegiden kóp nemese az bolýy múmkin.\r\n\r\n__Ysynýlar.__ Ysynýlar - menopaýzanyń jıi kezdesetin sımptomy. Ysynýlar deneniń joǵarǵy jartysynda jáne basta keıde paıda bolatyn qyzyný sezimi. Bul kezde teri qyzaryp, tersheńdik paıda bolady. Júrek aınýy jáne bas aınalýy, bas aýyrýy jáne júrek soǵýynyń jıileýi sezilýi múmkin.\r\n\r\n__Qynap ishiniń qurǵaqtyǵy.__ Menopaýza kezinde jáne odan keıin qynaptyń (inshektiń) jáne jynystyq aǵzalardyń terisi juqarady. Qynap (inshek) jynystyq qozý kezinde bólindi óndirý qabiletin joǵaltady. Bul ózgerister jynystyq qatynas kezindegi aýyrsynýdyń paıda bolýyna aparýy múmkin. Jynystyq qatynas kezindegi aýyrsynýdy azaıtý úshin  sý negizindegi lýbrıkant (ylǵaldandyrǵysh) nemese qynap aýmaǵyna ylǵaldandyratyn krem qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nSondaı-aq, quramynda estrogen bar qynaptyq kremdi qoldanýdyń artyqshylyǵy men qaýipteri týraly dárigermen keńesýge bolady.\r\n\r\n__Nesep shyǵarý joldarynyń aýrýlary.__ Menopaýza kezinde jáne odan keıin áıelder nesepqap pen nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasyna beıim bolady. Nesep shyǵarý jıilese, nemese nesep shyǵarýda nemese nesep keshigýinde kúıdirý sezimi bolsa, dárigerge kórinińiz.  \r\n\r\n__Bas aýyrýy, túngi tersheńdik, uıqydaǵy máseleler, sharshaý jáne basqa sımptomdar__. Menopaýza kezinde uıqyǵa ketýde nemese uıqyda máseleler bolady. Túngi tersheńdikten oıanýyńyz múmkin. Uıqynyń tez fazasy buzylýy nemese bolmaýy múmkin, sondyqtan sharshaý jáne kúıgelektený sezimi paıda bolady.\r\n__Salmaqtyń artýy.__ Kóptegen áıelder menopaýza kezinde salmaq qosady. Salaýatty emdám jáne udaıy dene júktemesi symbatty saqtaýǵa kómektesedi.    \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kelesi sımptomdar bolsa, dárigerge kórinińiz:__\r\n\r\n* Etekkir aınalymynyń buzylystary\r\n* Kóp qan ketýi \r\n* Etekkirdegi qan ketýiniń uzarýy  \r\n* Etekkir 3 aptadan jıirek bolady\r\n* Jynystyq qatynastan keıin qan ketýi\r\n* Etekkir aralyq kezeńdegi kez kelgen qandy bólinister\r\n\r\n__Menopaýza kezinde kóńil-kúı sımptomdary paıda bolady ma?__\r\n\r\nKóptegen áıelderde menopaýza kezinde kóńil-kúı sımptomdary bolady. Olarǵa túńilý, úreılený jáne kóńil-kúı ózgerisi jatady. Keıbir áıelderde sımptomdar kúrdeli bolýy múmkin. Eger kóńil-kúı sımptomdary paıda bolsa, dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Menopaýza qashan paıda bolady?__\r\n\r\nMenopaýza ornaýynyń ýaqyty ár áıelderde ár túrli bolady. Shamamen alǵanda, penopaýza 51 jasta oryn alady. Qalypty sanalatyny 49-59 jas aralyǵynda. Áıelderde menopaýza kóbinese, anasynda bolǵan jasynda bolady. Eger etekkir erte toqtasa (40 jasqa deıin), dáriger qan taldaýyn taǵaıyndaıdy, bul etekkir aınalymynyń buzylysymen ótetin basqa aýrý emestigin, menopaýza ekendigin anyqtaý úshin qajet.\r\n\r\nMenopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis. Eger etekkir qatarynan 12 aı boıy bolmasa ǵana menopaýza týraly aıtýǵa bolady. (Osy kezde júktilikti qalamaǵan jaǵdaıda kontratseptsııa ádisterin qoldaný qajet).\r\n\r\nAnalyq bezdi operatıvtik alyp tastaǵan jaǵdaıda áıelderde «hırýrgııalyq» menopaýza oryn alady. Jatyr alyp tastalsa, analyq bez saqtalsa, áıelde etekkir toqtaıdy, biraq, «hırýrgııalyq» menopaýza bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Gormondyq almastyrý emdeýi degenimiz ne?__\r\n\r\nGormondyq almastyrý emdeýi (GAE) – menopaýza sımptomdaryn emdeýge arnalǵan sıntetıkalyq gormondardy taǵaıyndaý arqyly ótetin emdeý ádisi. GAE kezinde estrogen jeke nemese progesteron gormonymen birge taǵaıyndalady. Keıbir áıelderdiń aıtýynsha,  GAE kezinde ysyný, qynaptyń qurǵaqtyǵy, nesep shyǵarýǵa qatysty basqa máseleler sekildi sımptomdar jeńildeıdi. Biraq, bul emdeý barlyq áıelderge jaramdy emes. Jańa zertteýlerge saı, keıde GAE kezindegi qaýipter onyń artyqshylyǵynan asady. GAE artyqshylyǵy men qaýipteri týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Basqa emdeý ádisteri bar ma?__\r\n\r\nIá. Estrogeni bar krem, antıdepressanttardyń az mólsheri, soıa ónimderi jáne keıbir ósimdik tektes qospalar menopaýza sımptomdaryn jeńildetedi. Bul nusqalar týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Fıtoestrogender degenimiz ne?__\r\n\r\nFıtoestrogender –keıbir dándi daqyldarda, kókónisterde, askóginde, úrme burshaqta jáne basqa burshaq tuqymdastarda bolatyn ósimdik tektes zattekter. Olar organızmde estrogenniń rolin atqarady. Ǵalymdar keıbir menopaýza sımptomdaryn jeńildetý úshin fıtoestrogender qoldanylýy múmkindigin zertteýde. Sondaı-aq, osy zattekterden bolatyn janama áserler de zerttelýde.\r\n\r\nKóptegen soıa ónimderi, mysaly, tofý, tempe jáne soıa jańǵaqtary – fıtoestrogenniń kózi. Keıbir zertteýlerge saı, soıa ónimderi áıelderde menopaýzadan keıin ysynýdy azaıtýy múmkin. Degenmen, bul zertteýlerdiń nátıjeleri naqty bolmaýy múmkin.\r\n\r\nQazirgi kezde menopaýza sımptomdaryn jeńildetý úshin fıtoestrogeni bar shópterdi, olardyń negizindegi tabletkalar men kremderdi qoldaný úshin ǵylymı derekter jetkiliksiz. Sondaı-aq, osy ónimderdi qoldanýmen baılanysty qaýipter de tolyq zerttelmegen. Keıbir shópter jáne qospalar dárilik preparattarmen birge zııandy bolýy múmkin. Kez kelgen tabıǵı jáne shóp ónimderin sımptomdardy jeńildetý úshin qoldanýdy josparlaýda aldyn ala dárigermen keńesý qajet. \r\n\r\n__Menopaýza kezinde belgili bir ónimderdi nemese sýsyndardy qabyldaýdy shekteý qajet pe?__\r\n\r\nEger ysyný oryn alsa, ashy nemese ystyq taǵamdy, sýsyndy tutynýdy shekteý qajet. Alkogol qabyldaý da ysynýdy týyndatady. Odan basqa, alkogol súıektiń ósýi men kaltsııdiń sińirilýine kedergi keltiredi. Menopaýzadaǵy áıelderge alkogoldi tutynbaý nemese shekteý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Emdám ustaný uıqynyń sapasyna áser etedi me?__\r\n\r\nKelesi keńester uıqyǵa qatysty máselelerdi joıýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Taǵam qabyldaý udaıy jáne belgilengen ýaqytynda bolýy tıis.\r\n* Túnge qaraı tamaq ishýden jáne túngi bir asardan alshaq bolý qajet.\r\n* Kofede, sháıda, shokoladta jáne kolada bolatyn kofeındi shekteńiz. Kofeın qanda 6 saǵat boıy saqtalady jáne uıqydaǵy máselege aparady.\r\n* Alkogol tutynýdan alshaq bolyńyz. Alkogolden uıqy basýy seziledi, biraq, ol uıqynyń tez jáne baıaý fazasyna áser etedi. Bul túnde oıanýǵa aparady.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__«Ysyný» kezindegi járdem__\r\n\r\n* Salqyn bólmede uıqtańyz.\r\n* Ystyqtaǵan kezde kıimdi jeńil sheshetindeı etip kıiný qajet.\r\n* «Tynys alatyndaı» maqta matadan nemese tabıǵı matadan kıim kııý qajet, osylaısha, qyzynýdan alshaq bolasyz. Tósekke maqta mataly jabyndy salyńyz.\r\n* «Ysynýda» salqyn sý nemese basqa sýsyndy ishińiz.\r\n* Dene júktemesin arttyryńyz.\r\n* Ysynýdyń sebebin anyqtap, osy faktorlardan alshaq bolyńyz. Ashy tamaq, alkogol, tar kıim jáne ystyq ylǵal aýa raıy osylarǵa jatady.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Menopaýza súıektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?__\r\n\r\nÁıeldiń jasy artqan saıyn osteoporoz damý qaýpi artady. Bul qaýip menopaýza kezinde artady. Menopaýza kezinde estrogen deńgeıiniń azaıýynda súıek tininiń ydyraýy onyń qalpyna kelýinen artyq bolady. Bul súıekti álsiz etedi, synyq qaýpi artady. Súıektiń myqtylyǵyn qoldaý úshin tamaqpen kaltsıı men D dárýmeniniń mol mólsherin tutyný mańyzdy. D dárýmeni organızmge kaltsııdi sińirýge kómektesedi.\r\n\r\nDáriger tamaqqa quramynda kaltsıı bar ónimdi nemese kaltsıı prepararttaryn qabyldaýdy usynýy múmkin. Sondaı-aq, organızmde kaltsıı jaqsy sińýi úshin D dárýmenin taǵaıyndaıdy. Ózińizge kaltsıı men D dárýmeniniń qandaı mólsherin qabyldaý qajettigin dárigerden surańyz.\r\n\r\n30-50 jas aralyǵyndaǵy áıelder úshin kaltsııdiń táýliktik normasy\n  -  1000 mg. 50 jastan asqan áıelder úshin kúnine 1200 mg kaltsıı qajet. Sút, ıogýrt, basqa sút ónimderi - kaltsııdiń jaqsy kózi. Soıa burshaqtary, brokkolı jáne tofý da oǵan jatady.   \r\n\r\n30-70 jas aralyǵyndaǵy áıelder úshin D dárýmenine táýliktik qajettilik, keminde, 600 halyqralyq birlikti (ME) quraıdy. 70 jastan asqan áıelder kúnine D dárýmenin 800 ME mólsherinde qabyldaýy qajet. Maıly balyq, albyrt jáne týnets sekildi,  - D dárýmeniniń jaqsy kózi.\r\n\r\n {ANAME()}11{ANAME}\r\n__Menopaýza júrektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?__\r\n\r\nMenopaýzadan keıin áıelder júrek aýrýlarynyń damýyna beıim keledi. Organızmde estrogender deńgeıiniń tómendeýimen qatar densaýlyqqa qatysty basqa da máseleler paıda bolýy múmkin. Oǵan jatatyndar – dene salmaǵynyń artýy, az qımyldy ómir salty, arterııalyq qysymnyń artýy nemese qant dıabeti. Densaýlyqqa qatysty osy máselelerdiń damý qaýpin azaıtý úshin tamaqqa qorektik zattekterge baı, alýan túrli taǵam ónimderin tutynyp, belsendilik pen salaýatty salmaqty qadaǵalaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}12{ANAME}\r\n__Menopaýza qandaǵy temirdiń deńgeıine qalaı áser etedi?__\r\n\r\nEger etekkir saqtalsa, olar mol keletin bolsa, nemese etekkir arasynda qan ketýi bolsa, siz organızmde temir deńgeıiniń tómendeýine beıim bolasyz. Bul anemııaǵa aparýy múmkin. Tamaqqa keminde, 3 ónimdi tutyný arqyly osy mıkroelementtiń jetkilikti mólsherin jetkizýge bolady. Temirdiń mol mólsheri saýmaldyqta, úrme burshaqta jáne ette bolady. Sondaı-aq, dáriger temir preparattaryn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}13{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Sımptomdar menopaýza kelýin kýálandyrady ma?\r\n*  Etekkir aınalymy udaıy emes. Qandaı sımptomdar udaıy emestiktiń basqa aýrý emes, menopaýza ekendigin  kórsetedi?\r\n* Yńǵaısyzdyq jáne/nemese nashar seziný oryn alǵan. Sımptomdardy  qaýipsiz emdeýdiń tásili bar ma?\r\n* Soıa ónimderi jáne ósimdik tektes qospalar sımptomdardy joıýǵa kómektesedi degen pikir bar. Olar tıimdi me? Maǵan jaramdy ma?\r\n* Men gormondyq almastyrý emdeýin óte alamyn ba?\r\n* Gormondyq  almastyrý emdeýiniń qaýipteri men artyqshylyqtary qandaı?\r\n* Mende júrek aýrýy men osteoporozdyń damý qaýpi bar ma?\r\n* Tekserýden ótý qajet pe, mysaly, súıektiń densıtometrııasyn?\r\n* Emdámge jáne jattyǵýlar josparyna qandaı ózgerister engizý qajet?','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Merez','','','qz','s','',0,'',6563,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532784960,1564320960,1532785786,'Merez - bakterıaldyq ınfektsııa, kóbinese, jynystyq qatynas arqyly taraıdy.\r\nMerez  - ınfektsııalyq aýrý, jynystyq jol arqyly, Treponema pallidum spıroheti arqyly týyndaıdy. Bul bakterııamen juqpalaný teri nemese silemeı qabyǵy arqyly ótedi, ádette, jynystyq músheler aýmaǵynda. Merez jynystyq jol arqyly jıi beriledi, biraq, basqa berilý joldary da bar.  ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMerez - bakterıaldyq ınfektsııa, kóbinese, jynystyq qatynas arqyly taraıdy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMerez  - ınfektsııalyq aýrý, jynystyq jol arqyly, Treponema pallidum spıroheti arqyly týyndaıdy. Bul bakterııamen juqpalaný teri nemese silemeı qabyǵy arqyly ótedi, ádette, jynystyq músheler aýmaǵynda. Merez jynystyq jol arqyly jıi beriledi, biraq, basqa berilý joldary da bar.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"144\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nMerez búkil álemde kezdesedi. Ol kóbinese, qalalarda kóp taralǵan, erlermen jynystyq qatynasta bolatyn erler arasynda aýrýdyń taralýy artýda. Adamdarda merezge tabıǵı tótep berý qasıeti joq. 15-25 jas aralyǵyndaǵy jastar joǵary qaýip tobynda.\r\n\r\nKóptegen memleketterde nekege turý aldynda merezge tekserýden ótedi. Barlyq júkti áıelder bosaný aldyndaǵy kómekti alý aldynda merezge tekseriledi, anadan balaǵa juqpanyń berilýin boldyrmas úshin (týa bitken merezdi).\r\n\r\nAýrýdyń úsh satysy bar:\r\n\r\n* Alǵashqy merez\r\n* Ekinshi merez\r\n* Úshinshi merez (aýrýdyń kesh satysy).\r\n \r\nEkinshi, úshinshi jáne týa bitken merez qazir burynǵydaı emes, sırek kezdesedi. Onyń sebebi:\r\n\r\n* Jynystyq jolmen beriletin juqpalardy emdeıtin aqysyz memlekettik klınıka/dıspanserlerdiń bolýy\r\n* Merezge tekserýdiń skrınıngtik ádisi\r\n* Jynystyq jolmen beriletin juqpalar týraly qoǵamdy aqparattandyrý\r\n* Prenataldyq skrınıng\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAlǵashqy merezdiń sımptomdary:\r\n\r\n* Jynystyq aǵzalarda, aýyzda, teride nemese tik ishekte shaǵyn, aýyrmaıtyn ashyq jaralar nemese oıyqjaralar (shankr) paıda bolýy; olar ózdiginshe 3-6 aptada ótedi\r\n* Oıyqjara mańyndaǵy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n \r\n\r\nBakterııalar organızmde ósýin jalǵastyrady, biraq, ekinshi satyǵa deıin aýrý az sımptommen ótedi.\r\n\r\nEkinshi merezdiń sımptomdary:\r\n\r\n* Bóritken, ádette, alaqanda, tabanda paıda bolady.\r\n* oıyqjaralar aýyzdyń mańynda nemese ishinde, inshekte (qynapta) nemese jynystyq múshede\r\n* jynystyq músheniń aýmaǵynda nemese teri qyrtysyndaǵy ylǵaldy, súıeldi túzilister (kondıloma atalatyn)\r\n* qyzba\r\n* jalpy álsizdik\r\n* tábetti joǵaltý\r\n* bulshyq ettiń aýyrsynýy\r\n* býyndardyń aýyrsynýy\r\n* lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n* kórýdiń buzylysy\r\n* shashtyń túsýi.\r\n \r\nÚshinshi merezdiń sımptomdary qandaı aǵza zaqymdalǵanyna baılanysty. Olar bir-birinen erekshelenedi jáne olardy anyqtaý qıyn. Úshinshi merezdiń sımptomdary:\r\n\r\n* júrektiń zaqymdanýy (anevrızma qalyptasýy nemese qaqpaqshalardyń zaqymdanýy)\r\n* ortalyq júıke júıesiniń buzylysy (neıromerez)\r\n* teriniń, súıektiń, nemese baýyrdyń isikteri\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger nemese medbıke naýqasty qaraıdy. Ótkiziletin tekserýlerdiń túrleri:\r\n\r\n* oıyqjaradan shyǵatyn bólindini zertteý\r\n* EhoKG, aortaldyq angıografııa nemese júrektiń kateterızatsııasy arqyly iri qantamyrlaryn zertteý\r\n* Merezdi týyndatatyn bakterııalardy anyqtaý úshin qan taldaýy (antıkardıolıpındik test RPR nemese VDRL) – bul taldaýlar oń bolsa, dıagnozdy naqtylaý úshin kelesi tekserýlerdiń birin ótkizý qajet:\r\n* RIF-ABS (solǵyn treponemalardyń ımmýnoflýorestsentsııa reaktsııasy, absorbtsııalaýmen)\r\n* MGA-TP (T. Pallidum mıkrogemagglıýtınatsııa ádisi)\r\n* Lıýmbaldyq pýnktsııa jáne julyn sarysýyn zertteý.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nMerezdi penıtsıllın, benzatın, doksıtsıklın, tetratsıklın (penıtsıllınge allergııa bolsa) sekildi antıbıotıktermen emdeýge bolady. Emdeýdiń uzaqtyǵy merezdiń aýyrlyǵyna jáne naýqastyń jalpy jaǵdaıyna baılanysty. \r\n\r\nPenıtsıllın – júktilik kezinde merezdi emdeýde tańdalatyn preparat. Tetratsıklındi júktilikte qoldanýǵa bolmaıdy, ol bolashaq balanyń densaýlyǵyna zııandy. Erıtromıtsın balada týa bitken merezdiń bolýyn joıa almaıdy. Jalpy, penıtsılınge allergııasy bar adamdar, allergııaǵa sezimtaldyǵyn azaıtyp, odan keıin penıtsılınmen emdelýi tıis.\r\n\r\nMerezdiń erte satysyn emdeı bastaǵan alǵashqy birneshe saǵatta naýqastarda Iarısh – Gerksgeımer allergııalyq serpini paıda bolýy múmkin. Ol organızmniń juqpanyń ydyraý ónimderine jaýaby retinde paıda bolady.\r\n\r\nAllergııalyq  serpinniń sımptomdary:\r\n\r\n* qaltyraý\r\n* qyzba\r\n* jalpy álsizdik\r\n* bas aýyrýy\r\n* býynnyń aýyrsynýy\r\n* bulshyq ettiń aýyrsynýy\r\n* júrek aınýy\r\n* bóritken.\r\n \r\nBul  sımptomdar ádette, 24 saǵat ishinde joıylady.\r\n\r\nKelesi qan taldaýlary 3, 6, 12, 24 aı barysynda jasalýy tıis, juqpanyń joıylýyna kóz jetkizý úshin. Shankr bolýynda jynystyq qatynastan alshaq bolý qajet, juqpanyń joıylýy týraly eki teris taldaý alǵanǵa deıin prezervatıv qoldanyńyz.\r\n\r\nMerezge shaldyqqan naýqastyń barlyq jynystyq qatynastaǵy seriktesteri emdelýi tıis. Merez alǵashqy jáne ekinshi satysynda asa juqpaly.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nMerezdi emdep, jazýǵa bolady, ol úshin erte satysynda anyqtap, emdeý qajet.\r\n\r\nEkinshi merezdi emdeýge bolady, ol úshin erte anyqtap, tıimdi emdeý qajet. Ádette, aýrý birneshe apta ishinde ótedi, biraq, keıbir jaǵdaıda 1 jylǵa deıin sozylýy múmkin. Tıisti emdeý bolmasa, naýqastardyń 1/3 merezdiń kesh asqynýlary damýy múmkin.\r\n\r\nKesh merez múgedektikke, jáne ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* júrek-qantamyr asqynýlary (aortıt jáne anevrızmalar)\r\n* teridegi jáne súıektegi qurylymsyz oıyqjaralary (gýmmy)\r\n* Neıromerez\r\n* merezdik mıelopatııa – bulshyq ettiń álsizdigi jáne jaǵymsyz seziný paıda bolatyn asqynýy\r\n* merezdik menıngıt\r\n \r\nsondaı-aq, emdeý bolmasa, ekinshi merez júktilik kezinde damý ústindegi balaǵa beriledi. Bul týa bitken merez atalady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nMerezdiń sımptomdary bolsa, shuǵyl dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nMerezge shaldyqqan adammen nemese basqa jynystyq jol arqyly beriletin juqpaǵa shaldyqqan adammen, nemese birneshe/ tanys emes seriktestermen jynystyq qatynas bolsa, nemese kóktamyrlyq esirtkiler qabyldasańyz, dárigerge kórinińiz, nemese jynystyq jol arqyly beriletin juqpany emdeıtin klınıkada skrınıngtik tekserýden ótińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq belsendilikte qaýipsizdikti saqtaý qajet, árdaıym prezervatıv qoldaný qajet.\r\n\r\nBarlyq júkti áıelder merezge tekserilýi tıis.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBirinshi merez; ekinshi merez; kesh merez; úshinshi merez.','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mononýkleoz','','','qz','s','',0,'',5897,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532785800,1564321800,1532786376,'Mononýkleoz - vırýstyq ınfektsııa, qyzba, baspa (angına) paıda bolýymen, lımfalyq túıinderdiń ulǵaıýymen, ásirese, moıyn aýmaǵyndaǵy, sıpattalatyn aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMononýkleoz - vırýstyq ınfektsııa, qyzba, baspa (angına) paıda bolýymen, lımfalyq túıinderdiń ulǵaıýymen, ásirese, moıyn aýmaǵyndaǵy, sıpattalatyn aýrý.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMononýkleoz (nemese mono) silekeı arqyly tyǵyz qatynasta beriledi. Aýrý «súıisý aýrýy» atymen de belgili, kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 15-17 jas aralyǵynda jıi kezdesedi.\r\nMononýkleoz, Epshteın-Barr vırýsymen baılanysty, biaq, tsıtomegalovırýs (TsMV) sekildi basqa da mıkrorganızmderden bolýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"145\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bul -  \"jalǵan jasýsha\", ınfektsııalyq mononýkleozda kezdesedi, VEB (Epshteın-Barr vırýsymen) nemese TsMV (tsıtomegalovırýspen) juqpalanatyn lımfotsıt. Mononýkleozda lımfotsıtterdiń úsh túrin bólýge bolady. Bul lımfotsıt II tıpti jasýshaǵa jatady.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nMononýkleoz, birtindep, sharshaý sımptomdarynan, jalpy nashar sezinýden, bas aýrýynan jáne tamaqta (kómeıde) aýyrsyný paıda bolýynan bastalady.  Tamaqtaǵy aýyrsyný birtindep kúsheıedi. Badamshabezder isinedi jáne aqshyl-sary óńezben jabylady. Kópshilik jaǵdaıda moıyn lımfa túıinderiniń ulǵaıýy paıda bolady, birtindep isinip, aýyrsyna bastaıdy.\r\n\r\nAýrý qyzylsha tárizdi bóritkenniń paıda bolýymen sıpattalady. Onyń paıda bolýy tamaqtyń qabynýyn emdeý úshin ampıtsıllın nemese amoksıtsıllın sekildi antıbıotıkterdi qabyldaýda paıda bolýy yqtımal (Antıbıotıkterdi  streptokokkqa tekserýdiń nátıjesi oń bolmasa, taǵaıyndaýǵa bolmaıdy).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"146\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, tamaqtyń aýyrsynýy, sharshaý jáne bas aýyrýy - Epshteın-Barr vırýsynan bolǵan mononkýleozdyń jıi kezdesetin sımptomdary. Ádette, naýqastardyń kópshiliginde aýrý ózdiginshe 4-6 apta ishinde emdeýsiz de ótýi múmkin.\'\'\r\n\r\nMononýkleozdyń  sımptomdary:\r\n\r\n* Uıqy basýy\r\n* Qyzba  \r\n* Jaısyzdyq, mazasyzdaný sezimi nemese jalpy nashar seziný\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Bulshyq ettiń aýyrsynýy nemese bulshyq ettiń qımylynyń nasharlaýy\r\n* Bóritken\r\n* Tamaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, ásirese, moıyn jáne qoltyq aýmaǵynda\r\n* Kókbaýyrdyń ulǵaıýy\r\n \r\nSırek kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Keýdedegi aýyrsyný\r\n* Jótel\r\n* Sharshaý\r\n* Bastyń aýyrýy\r\n* Esekjem (teriniń kúldirektenýi)\r\n* Sary aýrý (teriniń sarǵaıýynan kórinedi)\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n* Murynnan qan ketýi\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi\r\n* Jaryqty kótere almaý\r\n* Entigý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger nemese medbıke qaraǵanda anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Moıynnyń aldyńǵy jáne artqy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n* Isingen badamshabezder, aqshyl-sary óńezdengen\r\n* Baýyrdyń nemese kókbaýyrdyń ulǵaıýy\r\n* Bóritken\r\n \r\nQajetti qan taldaýlary:\r\n\r\n* Leıkotsıtter kólemi ádettegiden joǵary bolady\r\n* aýrý anyqtalǵanda mononýkleozǵa taldaý oń bolady.\r\n* Antıdeneler tıtrin anyqtaý – aǵymdaǵy jáne ótken ınfektsııany ajyratady.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý. Aýrý aýyr ótkende glıýkokortıkosteroıdter (prednızolon) taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nAtsıklovır sekildi vırýs\r\n\r\nqa qarsy preparattar tıimsiz.\r\n\r\nAýrýdyń telimdi sımptomdaryn jeńildetý  boıynsha keńester:\r\n\r\n* Suıyqtyqty kóp ishý qajet.\r\n* Tamaqtaǵy aýyrsynýdy jeńildetý úshin tuzdy jyly sýmen shaıý qajet.\r\n* Kóbirek demalyńyz.\r\n* Qyzý jáne aýyrsyný bolsa, atsetamınofen nemese ıbýprofen  qabyldańyz.\r\nKókbaýyrdyń jarylýynyń aldyn alý úshin sporttyń tyǵyz janasý túrlerinen alshaq bolý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nQyzba ádette, 10 kúnnen keıin ótedi, al ulǵaıǵan lımfa túıinderi men kókbaýyr 4 aptadan keıin burynǵy qalpyna keledi. Sharshaý birneshe apta ishinde ótedi, biraq, 2-3 boıy saqtalýy da múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nMononýkleozdyń asqynýlary:\r\n\r\n* Tamaqtyń (kómeıdiń) bakterıaldyq ınfektsııasy\r\n* Gemolıtıkalyq anemııa\r\n* Gepatıt sary aýrýmen (35 jastan asqan naýqastarda jıi kezdesedi)\r\n* Atalyq bezdiń qabynýy (orhıt)\r\n* Sırek jaǵdaıda kelesi nevrologııalyq buzylystar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Gııen-Barre  sındromy\r\n* Menıngıt\r\n* Qurysý\r\n* Bet nervisiniń ýaqytsha saldanýy (Bell paralıchi)\r\n* Baqylaýǵa kelmeıtin qımyldar (ataksııa)\r\n\r\n* Kókbaýyrdyń jarylýy (sırek; kókbaýyrǵa qysymnan alshaq bolý qajet)\r\n* bóritken (balalyq akrodermatıt)\r\n \r\nImmýndyq júıeniń álsireýinde ólim-jitimge aparýy yqtımal.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nMononýkleozdyń bastapqy sımptomdary vırýstyq aýrýǵa uqsaıdy. Aýrý 10 kúnnen uzaq bolsa nemese kelesi sımptomdar bolsa dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* ishtiń aýyrsynýy\r\n* tynys alý jetkiliksizdigi\r\n* udaıy joǵary temperatýra (380S artyq)\r\n* bastyń kúshti aýyrsynýy\r\n* tamaqtyń kúshti aýyrsynýy nemese badamshabezdiń ulǵaıýy\r\n* Qoldaǵy nemese aıaqtaǵy álsizdik\r\n* Kózdiń aǵynyń jáne teriniń sarǵyshtanýy\r\n \r\nKelesi sımptomdar bolsa «103» telefony boıynsha shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz:\r\n\r\n* Ishtegi kenetten, jiti, kúshti aýyrsyný\r\n* Jutýdyń nemese tynys alýdyń qıyndaýy\r\n* Moıyn bulshyq etiniń shıryǵýy nemese aıqyn álsizdik\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nMononýkleoz aýrýyna shalyqqan naýqastar sımptomdar bolýynda jáne osydan keıin birneshe aı boıy juqpaly bolýy múmkin. Juqpaly kezeńniń uzaqtyǵy ár túrli bolady. Organızmnen tys vırýs birneshe saǵat boıy tirshilik etedi. Qorshaǵan ortańyzda mononýkleozǵa shaldyqqan adam bolsa, ydysty ortaq qoldanýdan jáne súıisýden alshaq bolyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nMono; súıisý aýrýy.','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Moıyn artrıti (spondıllez)','','','qz','s','',0,'',6690,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532786340,1564322340,1532786984,'Moıyn spondılezi  - moıyn shemirshegi men súıeginiń (moıyn omyrtqalardyń) tozýymen sıpattalatyn aýrý. Bul kóbinese, moıyndaǵy sozylmaly aýyrsynýdyń sebebi bolady.\r\nOmyrtqa birneshe bólimnen turady. Moıyn omyrtqalary moıyndy quraıdy. Keýde omyrtqalary keýde bólimin quraıdy, olarǵa qabyrǵalar bekitilgen. Bel omyrtqalary sońǵy keýde omyrtqasy men segizkózdiń joǵarǵy bóliginiń arasynda ornalasqan. Segizkózdik omyrtqalar jambastyń jambas súıegine bekitilgen, quıymshaq – sońǵy omyrtqa nemese rýdımentarlyq (organızmniń evolıýtsııalyq damýy úrdisinde negizgi mánin joǵaltqan) quıryq.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy apparat__\r\n\r\nMoıyn spondılezi  - moıyn shemirshegi men súıeginiń (moıyn omyrtqalardyń) tozýymen sıpattalatyn aýrý. Bul kóbinese, moıyndaǵy sozylmaly aýyrsynýdyń sebebi bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"147\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Omyrtqa birneshe bólimnen turady. Moıyn omyrtqalary moıyndy quraıdy. Keýde omyrtqalary keýde bólimin quraıdy, olarǵa qabyrǵalar bekitilgen. Bel omyrtqalary sońǵy keýde omyrtqasy men segizkózdiń joǵarǵy bóliginiń arasynda ornalasqan. Segizkózdik omyrtqalar jambastyń jambas súıegine bekitilgen, quıymshaq – sońǵy omyrtqa nemese rýdımentarlyq (organızmniń evolıýtsııalyq damýy úrdisinde negizgi mánin joǵaltqan) quıryq.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMoıyn spondılezi omyrtqanyń moıyn bóliminiń sozylmaly tozýymen baılanysty oryn alady. Bul kezde moıyn omyrtqanyń arasynda ornalasqan dıskiler nemese jastyqshalar jáne omyrtqanyń moıyn bóliminiń súıekteriniń arasyndaǵy býyndar zaqymdanady. Omyrtqanyń súıekterinde (omyrtqalarda) súıek súıeli (shetki ósindiler) qalyptasýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"148\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÝaqyt óte kele bul ózgerister nerv túbirtekteriniń birin nemese birnesheýin qysýy múmkin. Aýyr jaǵdaılarda derttik úrdiske julyn da tartylýy múmkin. Mundaı úrdis qolmen qatar aıaqty da qamtıdy.\r\n\r\nBul ózgerister kúndelikti tozýdyń saldarynan paıda bolady. Olar jumysta nemese sportta belsendi adamdarda kóbirek paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nNegizgi qaýip faktory – qartaıý. Kóptegen adamdarda 60 jasqa taman moıyn spondılezin rentgennen kórýge bolady. Basqa da paıda beıimdilik faktorlary:\r\n\r\n* Artyq salmaq jáne dene júktemeleriniń bolmaýy\r\n* Aýyr zattardy kóterýdi, tym kóp ıilýdi talap etetin jumys\r\n* Buryn moıyn jaraqatynyń bolýy (kóbinese, moıyn spondıleziniń paıda bolýyna deıin birneshe jyl buryn)\r\n* Buryn omyrtqada operatsııalardyń bolýy\r\n* Omyrtqa aralyq dıskilerdiń zaqymdanýy\r\n* Aýyr artrıt\r\n* Osteoporozdan omyrtqanyń shaǵyn synyqtary (súıektiń juqarýy)\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdary kóbinese, uzaq ýaqyt boıy baıaý damıdy. Olar kenetten paıda bolýy nemese birden nasharlaýy múmkin. Aýyrsyný jeńil nemese qozǵaltpaýǵa deıin aparatyn, tereń jáne qarqyndy bolýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný jaýyrynnyń ústinde sezilýi múmkin. Sırek jaǵdaıda aýyrsyný ıyqqa, ıyqtan tómen nemese saýsaqtarǵa taralýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný kelesi jaǵdaılarda ýshyǵady:\r\n\r\n*  uzaq turǵanda nemese otyrǵanda\r\n* túnde\r\n* túshkirgende, jótelgende nemese kúlgende\r\n*  moıyndy artqa shalqaıtqanda nemese uzaq ýaqyt boıy uzyn qashyqtyqqa jaıaý júrgende.\r\n \r\nSondaı-aq, belgili bir bulshyq etterinde álsizdik sezilýi múmkin. Keıde bul dáriger qaraǵanǵa deıin sezilmeıdi. Basqa jaǵdaılarda qoldy kóterýdiń nemese bir nárseni qatty qysýdyń qıyndyǵy baıqalady.\r\n\r\nBasqa jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n*  moıynnyń qıyn qozǵalýy, ýaqyt óte kele ýshyǵady.\r\n* Iyqtaǵy, qol-aıaqtaǵy uıyp qalý nemese ádetten tys sezinýler (sırek)\r\n*  Bas aýyrýy, ásirese, jelke tusynda.\r\n \r\nSırek sımptomdary:\r\n\r\n*   Tepe-teńdikti joǵaltý\r\n*  Qýyqty nemese ishekti baqylaýdy joǵaltý (julynnyń qysylýynda). \r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMedıtsınalyq qaraý kezinde basty burýda qıyndyqtar anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger basty alǵa jáne jan-jaqqa eńkeıtýdi suraıdy, bul kezde basty aqyryndap basady. Bul tekserýdiń basynda aýyrsynýdyń kúsheıýi nemese uıyp qalýdyń paıda bolýy - ádette, omyrtqanyń nervisine qysym kórsetilýiniń belgisi.\r\n\r\nÁlsizdik nemese sezimtaldyqty joǵaltý – belgili nerv túbirshekteriniń nemese julynnyń zaqymdanýynyń belgisi .\r\n\r\nMoıynnyń nemese omyrtqanyń rentgeni ádette, artrıttiń nemese omyrtqanyń basqa ózgeristerin izdeý úshin ótkiziledi.\r\n\r\nMoıynnyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT) kelesi jaǵdaılarda taǵaıyndalady:\r\n\r\n*   Dárilik preparattardy qabyldaýda basylmaıtyn moıyndaǵy nemese qoldaǵy kúshti aýyrsyný\r\n*  Álsizdikte nemese qoldyń uıyp, jansyzdanýynda\r\n \r\nTúbirtektik nervterdiń qyzmetin zertteý úshin elektromıografııa (EMG) jáne nerv ótkizgishtigin ólsheý júrgiziledi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýshi dárigerińiz nemese basqa mamandar aýyrsynýdy jeńýge kómektesedi, sondyqtan belsendilikti saqtaı alasyz.\r\n\r\n* Dáriger fızıoemdeýge baǵyttaıdy. Fızıoterapevt sozý arqyly aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi. Moıynnyń bulshyq etin nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaýdy úıretedi.\r\n* Terapevt moıynǵa qysymdy azaıtý úshin sozyp, tartý(traktsııa) ádistemesin mojet qoldanýy múmkin.\r\n* Massajıst, ıne salýshy nemese omyrtqa manıpýlıatsııasyn jasaıtyn mamanǵa barýyńyz múmkin (manýaldyq terapevt, osteopat nemese fızıoterapevt). Keıde birneshe ret barǵannan keıin moıyndaǵy aýyrsyný ótýi múmkin.\r\n* Aýyrsyný ustamasyn jeńildetý úshin salqyn nemese jyly paketti qoıýǵa bolady.\r\n \r\nEger aýyrsyný ómirge áser etetin bolsa, kognıtıvtik –minez-qulyqtyq emdeý paıdaly bolady. Bul tehnıka aýyrsynýdy jaqsyraq túsinip, meńgerýge kómektesedi.\r\n\r\nDárilik preparattardy qabyldaý aýyrsynýdy jeńýge kómektesýi múmkin. Dáriger aýyrsynýdy uzaq ýaqyt baqylaýǵa alý úshin steroıdty emes qabynýǵa qarsy zattekterdi taǵaıyndaıdy. Esirtkilik analgetıkter kúshti aýyrsynýda ǵana, aldyńǵylar kómektespese, taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nBul em-sharalardan keıin de aýyrsyný ótpese, nemese sezimtaldyq pen qozǵalysty joǵaltý oryn alsa, hırýrgııalyq emdeý usynylady. Operatsııa nervterdiń jáne julynnyń qysylýyn joıý úshin jasalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nMoıyn spondılezine shaldyqqan naýqastardyń kópshiliginde uzaq ýaqyt boıy sozylatyn sımptomdar bolady. Bul sımptomdar ádette, dárimen emdeý arqyly jeńildeıdi, bul kezde eshqandaı operatsııa qajet bolmaıdy.\r\n\r\nBul aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar belsendi ómir saltyn qoldaýǵa qabiletti. Keıbir naýqastar sozylmaly aýyrsynýmen ómir súredi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Nájistiń nemese neseptiń ustamaýy\r\n* Bulshyq et qyzmetin joǵaltý\r\n* Múgedektik (keıde)\r\n* Tepe-teńdikti joǵaltý\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Aýrý ýshyǵatyn bolsa\r\n* Asqyný belgileri bolsa\r\n* Jańa sımptomdar paıda bolsa (deneniń belgili bir bóliginde qozǵalystyń buzylýy nemese sezimtaldyqty joǵaltý)\r\n* Qýyqty nemese ishekti baqylaı almaý (shuǵyl dárigerge kóriný qajet).\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nMoıyn osteoartrıti; Moıyn artrıti; Moıyndaǵy sozylmaly aýrý.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Moıynnyń qısaıýy','','','qz','s','',0,'',4688,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532786940,1564322940,1532787425,'Moıynnyń qısaıýy – moıynnyń jumsaq tinderiniń, qańqasynyń jáne nervteriniń ózgerisinen týyndaǵan aýrý, ol bastyń eńkeıýimen jáne qarsy jaǵyna burylýymen kórinis beredi.\r\n\r\nQısyq moıyn- dıstonııanyń túri (bulshyq ettiń uzaq ýaqyt boıy jıyrylýy), bul kezde moıynnyń bulshyq eti, ásirese, basty ıetin bulshyq et, eriksiz jıyrylady, osydan bastyń bir jaǵyna qaraı burylýy oryn alady. Moıynnyń qısaıýy belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin, tuqym qýalaý saldarynan nemese bulshyq et júıesiniń zaqymdanýy nátıjesinde júre paıda bolýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMoıynnyń qısaıýy – moıynnyń jumsaq tinderiniń, qańqasynyń jáne nervteriniń ózgerisinen týyndaǵan aýrý, ol bastyń eńkeıýimen jáne qarsy jaǵyna burylýymen kórinis beredi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"149\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qısyq moıyn- dıstonııanyń túri (bulshyq ettiń uzaq ýaqyt boıy jıyrylýy), bul kezde moıynnyń bulshyq eti, ásirese, basty ıetin bulshyq et, eriksiz jıyrylady, osydan bastyń bir jaǵyna qaraı burylýy oryn alady. Moıynnyń qısaıýy belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin, tuqym qýalaý saldarynan nemese bulshyq et júıesiniń zaqymdanýy nátıjesinde júre paıda bolýy múmkin.\'\'   \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQısyq moıyn bolýy múmkin:\r\n\r\n* Gendik týa bitken aýytqýdan\r\n* Júre paıda bolýy – júıke júıesiniń, omyrtqanyń joǵarǵy bóliginiń nemese bulshyq etiniń zaqymdanýy nátıjesinde damıdy.\r\n \r\nEger aýrýdyń sebebi belgisiz bolsa, bul ıdıopattyq (túsiniksiz sebepti) qısyq moıyn atalady.\r\n\r\nQısyq moıyn balalyq shaqta nemese eresek jasta da bolady.\r\n\r\nTýa bitken qısyq moıyn (týǵanda bolatyn) paıda bolady, eger sábı qursaq ishinde durys ornalaspaǵan bolsa, nemese moıynnyń bulshyq eti zaqymdansa jáne qanmen qamtamasyz etilýi buzylysqa ushyraǵan bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__ \r\n\r\n* Bastyń qozǵalý aýqymy shektelgen\r\n*  Bastyń aýyrýy\r\n* Bastyń dirildeýi\r\n* Moıynnyń aýyrýy\r\n* Bir ıyqtyń kóterilip turýy\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n* Moıyn bulshyq etiniń isinýi (týǵannan bolýy múmkin)\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nBastyń jáne moıynnyń aýyrýynyń basqa múmkin sebepterin eskerý úshin túrli tekserýler júrgizilýi múmkin. Medıtsınalyq tekseristiń barysynda anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Bastyń buzylys jaǵyna qaraı eńkeıýi, bul kezde ıek qarsy jaǵyna qaraı burylǵan\r\n* Moıyn bulshyq etiniń qysqarýy\r\n* Moıyn eńkeıgen jáne bir jaǵyna burylǵan (aýyr jaǵdaılarda)\r\n \r\nAýrýdy anyqtaý ádisteri:\r\n\r\n* Moıynnyń kompıýterlik tomografııasy\r\n* Asa zaqymdanǵan bulshyq etti anyqtaý úshin elektromıografııa (EMG)\r\n* Mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTýa bitken qısyq moıyndy emdeýge qysqarǵan bulshyq ettiń sozý jatady. Azdap sozý jáne bekitý jas sábıler jáne kishkentaı balalarda qoldanylady. Bul emdik sharalar kóbinese tabysty, ásirese, eger olar ómiriniń alǵashqy 3 aıynda bastalsa.\r\n\r\nMoıynnyń bulshyq etin túzetý boıynsha hırýrgııalyq operatsııa mektepke deıingi jasta júrgizilýi múmkin, eger emdeýdiń basqa ádisteri tıimsiz bolsa.\r\n\r\nJúıke júıesiniń, omyrtqanyń nemese bulshyq ettiń zaqymdanýyna baılanysty bolǵan qısyq moıyn buzylystyń sebebin anyqtaý jáne túzetý arqyly emdeledi.\r\n\r\nJylýdy qoldaný, omyrtqanyń moıyn bólimin sozý, massaj moıyndaǵy jáne bastaǵy aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesedi.\r\n\r\nSozýǵa jattyǵýlar jáne moıyn korsetteri bulshyq et túıilýin azaıta alady.\r\n\r\nDárilik preparattar qoldanylýy múmkin, onyń ishinde, antıholınergııalyq preparat baklofen.\r\n\r\nBotýlındik  toksın ınektsııalary jaǵdaıdy ýaqytsha jeńildetedi, biraq, ınektsııalardy ár 3 aı saıyn qaıtalaý qajet bolady.\r\n\r\nOmyrtqadaǵy hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin, bul kezde qısyq moıyn omyrtqanyń jyljýymen baılanysty. Keıbir jaǵdaıda, hırýrgııalyq emdeýge moıyn bulshyq etindegi keıbir nervterdi buzý nemese mıdy yntalandyrý jatady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAýrýdy jas sábılerde jáne balalarda emdeý ońaıyraq. Qısyq moıynnyń sozylmaly túrge kóshýinde moıyn aýmaǵyndaǵy júıke túbirshekteriniń qysylýynan uıyp qalý, shanshý sezimi paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nUdaıy stımýlıatsııa jáne dene jattyǵýlaryna baılanysty bulshyq ettiń ózi úlkeıýi múmkin (gıpertrofııasy).\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAsqynýyna jatatyndar:\r\n\r\n* Udaıy shıryǵýdan bulshyq ettiń isinýi\r\n*  Moıyn aýmaǵyndaǵy júıke túbirshekteriniń qysylý sımptomdary\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger aýrýdyń sımptomdary emdeýde jaqsarmasa, nemese jańa sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nAýyr qısyq moıyn jaraqattan keıin nemese aýrýdan keıin paıda bolýy múmkin. Bulaı bolǵanda, dereý dárigerge kóriný qajet.  \r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBul aýrýdyń aldyn alýdyń eshqandaı belgili tásili bolmasa da, erte emdeý arqyly ýshyǵýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQısyq moıyn; Loksııa.','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Nefrotıkalyq sındrom','','','qz','s','',0,'',7221,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532788860,1564324860,1532789420,'Nefrotıkalyq sındrom — kúndelikti neseppen aqýyzdyń kóp mólsheriniń joǵaltylýymen, búırek shýmaqshalarynyń qyzmetiniń buzylýy saldarynan organızmde úshglıtserıdter jáne holesterın deńgeıiniń joǵary bolýymen sıpattalatyn jaǵdaı.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME} \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNefrotıkalyq sındrom — kúndelikti neseppen aqýyzdyń kóp mólsheriniń joǵaltylýymen, búırek shýmaqshalarynyń qyzmetiniń buzylýy saldarynan organızmde úshglıtserıdter jáne holesterın deńgeıiniń joǵary bolýymen sıpattalatyn jaǵdaı.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"150\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Nesep bólý júıesi búırekten, nesepaǵardan, úrpiden jáne nesepqaptan (qýyq) turady.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"151\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Búırek –jupty aǵza. Ár búırektiń tostaqshasy, túbekshesi, ózektik jáne qabyqtyq zattegi bar. Búırektiń qan aınalymy búırek arerııasymen qamtamasyz etiledi, al búırek venasy búırekten venalyq qandy shyǵarady. Búırekte qan súziledi jáne organızm qoqystardan tazartylyp, neseppen nesepaǵar arqyly shyǵarylady. Súzilýdiń buzylysynda nefrotıkalyq sındrom baıqalýy múmkin.\'\'\r\n\r\nNefrotıkalyq sındrom kez kelgen jasta paıda bolady. Balalarda aýrý 2-6 jas aralyǵynda ke taralǵan. Bul buzylys áıelderge qaraǵanda erlerde jıirek kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÁrqashan derlik nefrotıkalyq sındromnyń negizinde nefrıttiń (streptokokktan (mıkrob túri) týyndaǵan búırek aýrýy) qandaı da bir túri jatady.\r\n\r\nSındromnyń jiti túriniń ózi birtindep bastalady, alaıda, sındromnyń damýy týyndatýshy faktorlardyń biriniń áser etýinde údeıdi, mysaly, streptokokty baspada nemese basqa aýrýda.  Nefrotıkalyq  sındromnyń naqty osyndaı damýyn jiti ataıdy, sebebi, barlyq sımptomdary tez kórinis beredi.\r\n\r\nAlaıda, aýrý kórinetin alǵashqy belgilerinen biraz ýaqyt  buryn damı bastaıdy. Eger aýrý birtindep ýshyǵatyn bolsa, bul túri jitileý atalady.\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromnyń sozylmaly barysy kezeńdi qaıtalanbaly aýrý sanalady.\r\n\r\nAýrý kelesi aýrýlardyń nátıjesinde paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Qant dıabeti\r\n\r\n·         Genetıkalyq buzylystar\r\n\r\n·         Immýndyq júıeniń buzylystary\r\n\r\n·         Infektsııalar (mysaly, jiti farıngıt, gepatıt nemese mononýkleoz)\r\n\r\n·         Qaterli isik.\r\n\r\nSondaı-aq, aýrý dárilerdiń keıbir túrin qoldaný nátıjesinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındrom búırektiń kelesi aýrýlarymen qatar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Fokýstyq jáne segmenttik glomerýloskleroz (búırektiń zaqymdanýy)\r\n\r\n·         Glomerýlonefrıt (glomerýlalardyń qabynýymen sıpattalatyn búırek aýrýy)\r\n\r\n·         Mezangıokapıllıarlyq glomerýlonefrıt (glomerýlonefrıttiń túri)\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa shaldyqqa naýqastarǵa bettiń jáne qabaqtyń isinýi tán.\r\n\r\nAldymen qabaq, bet, bel aýmaǵy men jynystyq aǵzalardyń isinýi paıda boldy, odan keıin barlyq teri astylyq talshyqtarǵa (teri astyndaǵy maı qabaty) taraıdy, kóbinese, búkil deneniń teri astylyq talshyǵyna taraıdy.\r\n\r\nDene qýysynda suıyqtyq jınalýynyń mańyzdy belgisi:\r\n\r\n·         astsıt (ish qýysynda suıyqtyq jınalýy);\r\n\r\n·         gıdrotoraks (plevra qýysynda – ókpe men qabyrǵa arasyndaǵy keńistikte suıyqtyq jınalýy);\r\n\r\n·         gıdroperıkard (perıkard – júrek ornalasatyn qorjynda suıyqtyq jınalýy).\r\n\r\nDıstrofııalyq (tinderdiń qorektenýi buzylysynyń saldarynan) teriniń ózgerisi uzaq ýaqyt bolatyn isinýde paıda bolady: qurǵaqtyq, qabyrshaqtaný, syzattar, olar arqyly suıyqtyq aǵady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa kúmán bolsa, nefrologqa (búırek aýrýlarymen aınalysatyn maman) kóriný qajet. Ol kelesi taldaýlardy taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n·         qannyń jalpy taldaýy;\r\n\r\n·         qannyń bıohımııalyq taldaýy;\r\n\r\n·         táýliktik neseptegi aqýyz mólsherine taldaý;\r\n\r\n·         búırek bıopsııasy (bir nemese eki búırekten tin bóligin alý);\r\n\r\n·         búırek tinin tsıtologııalyq zertteý (jasýshalardy zertteý);\r\n\r\n·         búırek tinin morfologııalyq zertteý (tindi zertteý).\r\n\r\nSondaı-aq, kelesi zertteýlerdi júrgizý qajet:\r\n\r\n·         elektrokardıografııa;\r\n\r\n·         ókpe rentgenografııasy;\r\n\r\n·         ishki aǵzalardyń keshendi ýltradybystyq zertteýi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromdy emdeý maqsaty – aýrýdyń aýyrlyǵyn azaıtý jáne búırekti zaqymdaýǵa aparýy múmkin asqynýynyń aldyn alý.\r\n\r\nBul kezde ádette, aýrýdy týyndatqan alǵashqy sebebin emdeıdi. Kóbinese, naýqastarǵa ómir boıy emdelýine týra keledi.\r\n\r\nAýrýdy emdeý ádisteri:\r\n\r\n·         búırek zaqymdanýy bolmas úshin, arterıaldyq qysymdy qalypty deńgeıde ustaý (130/80 mm rt. st.) nemese odan tómen. Kóbinese, arterıaldyq qysymdy azaıtý úshin angıotenzın-aınaldyrýshy fermentti tejeýshiler jáne angıotenzın-II retseptorlaryn basýshylar qoldanylady.\r\n\r\n·         Naýqasqa ımmýndyq jaýapty basatyn jáne azaıtatyn gormondar (kortıkosteroıdtar)  jáne basqa preparattar taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n·         Qandaǵy holesterın deńgeıin azaıtý júrekte jáne júrek tamyrlarynda máseleler paıda bolý yqtımaldyǵyn azaıtady. Keıbir naýqastarǵa qandaǵy holesterın jáne úshglıtserıdter deńgeıin azaıtý úshin dári qabyldaý qajet bolady.\r\n\r\n·         Tuzy az emdám qol-aıaqtyń isinýin azaıtýǵa kómektesedi. Nesep aıdaıtyn quraldardy (dıýretık) qabyldaý da isinýdi azaıtýǵa yqpal etedi.\r\n\r\n·         Aqýyzdyń mólsheri az emdámdi tutyný da naýqastyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa yqpal etedi.\r\n\r\n·         Naýqasqa D dárýmeni taǵaıyndalýy múmkin, eger nefrotıkalyq  sındrom uzaq ýaqyt baıqalsa jáne emdeýge kónbeıtin bolsa.  \r\n\r\n·         Tromby túzilýiniń aldyn alý úshin naýqasqa qan uıýyna qarsy preparattar (antıkoagýlıanttar) taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nEmdeý nátıjeleri ár naýqasta ár túrli bolady. Aýrý jiti jáne qysqa merzimdi bolýy múmkin, nemese sozylmaly jáne emdeýge kónbeýi múmkin. Emdeý barysynda paıda bolýy múmkin asqynýlar da onyń tıimdiligine áser etedi.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda naýqastarǵa dıalız (qannan qoqystardy shyǵaratyn jasandy búırek apparaty) jáne búırek almastyrý qajet bolady\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·            Búırektiń jitileý jetkiliksizdigi\r\n\r\n·            Ateroskleroz jáne onymen baılanysty júrek aýrýlary\r\n\r\n·            Búırektiń sozylmaly aýrýy\r\n\r\n·       Suıyqtyq mólsheriniń artýy, júrektiń irkilisti jetkiliksizdigi, ókpeniń isinýi \r\n\r\n·       Infektsııalar, onyń ishinde, pnevmokokktyq pnevmonııa\r\n\r\n·       Tamaqtanýdyń buzylysy\r\n\r\n·       Búırek venasynyń trombozy.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromnyń sımptomdary baıqalsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nKelesi jańa sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·       jótel\r\n\r\n·       neeptiń sırek júrýi\r\n\r\n·       nesep júrgendegi jaısyzdyq\r\n\r\n·       ysyný\r\n\r\n·       kúshti bas aýrýy\r\n\r\n·       bóritken.\r\n\r\nJańa sımptomdar paıda bolsa, jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa yqpal etken aýrýlardy emdeý aýrýdyń qaıtalanýynyń aldyn alady.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:   http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000490.htm','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Nervtiń tartylýy','','','qz','s','',0,'',3910,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532789400,1564325400,1532789867,'Nervtiń tartylýy – bul bulshyq ettiń bireýiniń nemese tobynyń kúrt qaıtalanatyn jáne eriksiz jıyrylýy. Nervtiń tartylýy kóbinese, qabaqtyń, jaqtyń nemese aýyzdyń shetiniń tartylýymen nemese jybyrlaýymen, kózdiń jypylyqtaýymen, bet bulshyq etiniń jıyrylýymen kórinis beredi. Keıbir jaǵdaıda mundaı tartylýlar tańdaıdyń dybysymen, jótelińkireýmen, dybystardy nemese sózderdi aıtýmen (vokaldy) qosarlanady.   ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n__Nervtiń tartylýy__ – bul bulshyq ettiń bireýiniń nemese tobynyń kúrt qaıtalanatyn jáne eriksiz jıyrylýy. Nervtiń tartylýy kóbinese, qabaqtyń, jaqtyń nemese aýyzdyń shetiniń tartylýymen nemese jybyrlaýymen, kózdiń jypylyqtaýymen, bet bulshyq etiniń jıyrylýymen kórinis beredi. Keıbir jaǵdaıda mundaı tartylýlar tańdaıdyń dybysymen, jótelińkireýmen, dybystardy nemese sózderdi aıtýmen (vokaldy) qosarlanady.   \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"152\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Adamnyń júıke júıesi ortalyq jáne perıferııalyq júıelerden turady.\'\'\r\n\r\nDárigerdiń dıagnozy qajet, sebebi, nervtiń tartylýy, ásirese, vokaldyq túri, kóbinese, túsiniksiz minez-qulyq bolyp kórinýi múmkin. Bul qorshaǵan ortanyń teristeýin týyndatýy múmkin, bul balanyń jaǵdaıynda teris yqpalyn tıgizip, nervtik tartylý ýshyǵýy múmkin. \r\n\r\nSondaı-aq, dıagnostıka basqa kelesi aýrýlardy eskerý úshin de qajet: úreılený buzylysy, obsessıvtik-kompýlsıvtik buzylys, zeıinniń jetispeý sındromy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__ Sebepteri__\r\n\r\nNervtiń tartylýy kóbinese, balalarda kezdesedi. Nervtiń tartylýy eki túrde bolady: alǵashqy – júıke júıesiniń buzylysynan keıin paıda bolatyn, ekinshi – mıdyń aýrýlarynan keıin paıda bolatyn. Sondaı-aq, nervtiń tartylýynyń tuqym qýalaıtyn toby bar, mysaly, Torret sındromy (baqylaýǵa kelmeıtin vokaldyq tartylýymen kórinis beretin buzylys (dybyspen qosarlanatyn)).\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n __Sımptomdary__\r\n\r\nNervtiń tartylýynyń negizgi sımptomdary – bulshyq ettiń kúrt jıyrylýy, qımyldar nemese qımyldardyń kúrdeli kesheni. Nervtiń tartylýy túrli kúshpen bolýy múmkin. Naýqas nervtiń tartylýyn basýǵa tyrysqanda, shıryǵý artady, tartylý kúsheıedi.\r\n\r\nQımyldyq tartylýǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         Kózdiń jypylyqtaýy\r\n\r\n·         Judyryqtyń túıilýi\r\n\r\n·         Saýsaqtyń búgilýi\r\n\r\n·         Tanaýdyń tartylýy\r\n\r\n·         Bet qımyldyń paıda bolýy\r\n\r\n·         Qoldy sermeý\r\n\r\n·         Aıaqty sermeý\r\n\r\n·         aýyzdyń ashylýy\r\n\r\n·         qabaqtyń túıilýi\r\n\r\n·         ıyqty qozǵaý\r\n\r\n·         tildi shyǵarý.\r\n\r\n Dybystyq tartylýǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         tańdaı qaǵý\r\n\r\n·         ýhileý\r\n\r\n·         ysyldaý\r\n\r\n·         muryndy tartý\r\n\r\n·         Demdi ishke tartý\r\n\r\n·         yńqyldaý\r\n\r\n·         jótelińkireý\r\n\r\n·         tamaqtyń qyrnaýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger aýrýdy nevrologııalyq jáne psıhıatrııalyq tekserýden keıin qoıady. Zertteý kezinde mıdyń zaqymdanýynan bolatyn aýrýlardy, psıhıkalyq buzylystardy eskerý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nNervtiń tartylýy arnaıy emdeýdi qajet etpeıdi. Eger baladaǵy nervtiń tartylýy kóńil-kúı máselesinen týyndasa, qorshaǵan ortasy men otbasyndaǵy kóńil-kúı jaǵdaıyn retteý qajet. eger aýrý asqynǵan bolsa, psıhoterapııany qoldanady. Seans kezinde másele talqylanady, balany oıyn túrinde kúızelispen kúresýge úıretedi. Mundaı jaǵdaıda psıhoterapevtiń keńesi balanyń ata-anasyna da qajet. ekinshi nervtiń tartylýyn emdeý onyń paıda bolýynyń túpkilikti sebebin joıýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÁdette, nervtiń tartylýy bala jasta kórinis beredi, ádette, eresek bola bastaǵanda, joıylady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nNervtiń aıqyn asqynýynda qoǵamdaǵy beıimdelýde máseleler bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKeıde nervtiń tartylýy ózdiginshe ótedi. Eger jalǵasatyn bolsa, tartylýdyń jıiligi men qarqyndylyǵyn azaıtý úshin dárigerdiń aralasýy qajet.\r\n\r\n__Source:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000745.htm','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııalary','','','qz','s','',0,'',2290,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532789880,1564325880,1532790252,'Nesep shyǵarý joldarynyń júıesi – organızmnen almasý zattekteri jáne artyq suıyqtyq shyǵarylatyn júıe. Nesep shyǵarý júıesine jatatyndar: búırekter, nesepaǵarlar, nesepqap jáne úrpi. Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy (NShJI), mysaly, tsıstıt jáne ýretrıt, organızmniń ınfektsııalarynyń ishinde kezdesý jıiligi boıynsha ekinshi orynda.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNesep shyǵarý joldarynyń júıesi – organızmnen almasý zattekteri jáne artyq suıyqtyq shyǵarylatyn júıe. Nesep shyǵarý júıesine jatatyndar: búırekter, nesepaǵarlar, nesepqap jáne úrpi. Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy (NShJI), mysaly, tsıstıt jáne ýretrıt, organızmniń ınfektsııalarynyń ishinde kezdesý jıiligi boıynsha ekinshi orynda.\r\n\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"154\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}                                      \r\n\r\n    \'\'Áıelderdiń nesep-jynys júıesi\'\'                                 \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"153\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń nesep-jynys júıesi\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNShJI kelesi sımptomdarmen sıpattalady:\r\n\r\n* Nesep shyǵarý kezindegi aýyrsyný jáne kúıdirý\r\n* Qyzba, sharshaý nemese tersheńdik\r\n* Nesepti jıi shyǵarǵysy kelý\r\n* Ishtiń tómengi bóligindegi aýyrlyq sezimi\r\n* Neseptiń sasyqtyǵy, tunba nemese túsiniń qyzyldaý bolýy\r\n* Arqadaǵy  nemese qabyrǵa astyndaǵy aýyrsyný\r\n \r\nKez kelgen jastaǵy adam NShJI aýrýlaryna shaldyǵýy múmkin. Biraq, áıelder erlerden tórt esedeı jıi aýyrady. Sondaı-aq, dıabet, julynnyń zaqymy, nemese nesep kateteri bolǵanda aýrýdyń joǵary qaýpi oryn alady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEger NShJI baryna kúmánińiz bolsa, dárigerge kóriný qajet. Dıagnozdy rastaý úshin dáriger nesep taldaýlaryn zertteýi qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nNShJI emdeý úshin bakterııaǵa qarsy preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\n\'\'Bul saıtta berilgen aqparat Sizdi qyzyqtyratyn máselemen jalpy tanysýǵa arnalǵandyqtan aýrýlardy nemese densaýlyqqa baılanysty qandaı da bir máselelerdi anyqtaý jáne emdeý úshin qorytyndy negizdeme bolmaıdy.\'\'\r\n\r\n\'\'Shuǵyl jaǵdaılarda «Jedel járdem» qyzmetine habarlasyńyz.\'\'\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/urinarytractinfections.html\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Nesep tas aýrýy','','','qz','s','',0,'',7514,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532790240,1564326240,1532790858,'Búırek tastary -  usaq krıstaldardan turatyn qatty massa. Búırekte nemese nesepaǵarda bir nemese birneshe tas bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBúırek tastary -  usaq krıstaldardan turatyn qatty massa. Búırekte nemese nesepaǵarda bir nemese birneshe tas bolýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"155\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Nesep tym qoıý bolǵan kezde onyń quramynda túrli zattekter krıstaldana bastaıdy, keıinnen olardan tastar túziledi. Nesepaǵar boıymen tas júrgende kúshti aýyrsyný paıda bolady. Búırek tastary búırek túbekshelerinde, tostaqshalarynda nemese nesepaǵarda túzilýi múmkin.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBúırek tas aýrýy jıi kezdesetin aýrý. Otbasy múshelerinde qaıtalaný beıimdigi baıqalady. Búırek tastary shala týǵan sábılerde jıi kezdesedi.\r\n\r\nTastar ár túrli bolady. Aýrýdyń barysy tastyń túrine baılanysty.\r\n\r\nNesepte krıstaldanýǵa qabiletti zattekter kóp bolǵanda tastar túziledi. Osy krıstaldar birneshe apta nemese aı ishinde tasqa aınalady.\r\n\r\n* Kaltsııli tastar jıi kezdesedi.  Olar kóbinese, 20-30 jas arasyndaǵy erlerde paıda bolady. Kaltsıı basqa zattektermen birigip, tas túzedi.\r\n* Oksalattar - kaltsııli tastardyń jıi kezdesetin túrleri. Oksalattar saýmaldyq sekildi keıbir ónimderde bolady. Sondaı-aq, olar S dárýmendi taǵamdyq qospalarda kezdesedi. Jińishke (ash) ishektiń aýrýlarynda osy tastardyń túzilý qaýpi artady.\r\n Kaltsııli tastar sondaı-aq, kaltsııdiń fosfatpen nemese karbonatpen qosylýynda túzilýi múmkin.\r\n\r\nTastardyń basqa túrleri:\r\n\r\n* Tsıstındi tastar tsıstınýrııaǵa shaldyqqan adamdarda túziledi. Bul tuqym qýalaıtyn aýrý. Onyń  erlerde jáne áıelderde kezdesý jıiligi birdeı.\r\n* Strývıtti tastar, negizinen, nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasyna shaldyqqan áıelderde kezdesedi. Bul tastar úlken ólshemge jetip, búırekti, nesepaǵardy nemese nesep qapty biteýi múmkin.\r\n* Nesep qyshqylynyń tastary áıelderge qaraǵanda erlerde jıi kezdesedi. Olar podagrada nemese hımııalyq emdeýde paıda bolýy múmkin.\r\n* Dárilik preparattar sekildi basqa zattekter de tastyń túzilýine yqpal etýi múmkin.\r\nBúırek tasynyń paıda bolýynyń basty qaýip faktory – suıyqtyqty jetkiliksiz tutyný. Búırekte tas túzilýi neseptiń táýligine 1 lıtrden az bólinýinde yqtımal. \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNesepti nesepqapqa aparatyn nesepaǵar boıymen tastar jyljyǵanǵa deıin, búırekten neseptiń aǵýy tejelgenge deıin aýrýdyń sımptomdary sezilmeıdi. \r\n\r\nNegizgi sımptomy – kúshti aýyrsyný, ol kenet bastalyp, kenet aıaqtalady.\r\n\r\n* Aýyrsyný ishtiń aýmaǵynda nemese bel aýmaǵynda sezilýi múmkin.\r\n* Aýyrsyný shap aýmaǵyna nemese atalyq bezge aýysýy múmkin.\r\n \r\nAýrýdyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Neseptiń aýytqýly túsi\r\n* Nesepte qan bolýy\r\n* Qaltyraý\r\n* Qyzba  \r\n* Júrek aınýy\r\n* Qusý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, tekseris ótkizedi. Ish nemese arqa aýmaǵynda aýyrsyný sezilýi múmkin.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý ádisteri:\r\n\r\n* Qan taldaýy:  kaltsıı, fosfor, nesep qyshqyly jáne elektrolıtter deńgeıin.\r\n* Baýyr qyzmetiniń synamalaryn ótkizý\r\n* Nesep taldaýy: neseptegi krıstaldar men erıtrotsıtterdi anyqtaý\r\n* Tasty zertteý: onyń túrin anyqtaý úshin.\r\n \r\nTastar nemese nesep aǵýynyń jolyndaǵy kedergi kelesi tásildermen anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń/búırektiń magnıttik - rezonanstyq tomografııasy (MRT) \r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Kóktamyr  pıelografııasy (kóktamyrǵa kontrastylyq zattekti engizý arqyly rentgenologııalyq zertteý)\r\n* Búırektiń ÝDT (ÝZI)\r\n* Retrogradtyq pıelografııa.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń baǵyty tastyń túrine jáne sımptomdarynyń aýyrlyǵyna baılanysty.\r\n\r\nBúırektiń kishkentaı tastary ádette, neseppen ózdiginshe shyǵýǵa qabiletti.\r\n\r\n* Shyqqan tasty anyqtaý jáne zertteý úshin nesepti súzý qajet.\r\n* Shyǵatyn neseptiń mólsherin arttyrý úshin kúnine 6-8 staqan sý ishý qajet. Bul tasty shyǵarýǵa kómektesedi.\r\n* Aýyrsyný asa qarqyndy bolýy múmkin. Ol keıde ózdiginshe ótedi, nemese analgetıkalyq (ıbýprofen, naproksen) jáne esirtkilik dárilik preparattardy qoldanýmen basylady.\r\nKúshti aýyrsynýy bar keıbir naýqastarǵa aýrýhanada emdelý qajet. Olarǵa kóktamyr arqyly suıyqtyq engizý qajet bolady.\r\n\r\nTastardyń keıbir túrlerinde dáriger tas túzilýine kedergi keltiretin nemese organızmnen tas túziletin zattekterdi shyǵarýǵa qabiletti dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy.  \r\n\r\nBul preparattarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Allopýrınol (búırek qyshqylynyń tastary úshin)\r\n* Antıbıotıkter (strývıtti tastar úshin)\r\n* Nesep aıdaıtyndar\r\n* Fosfattyq eritindiler\r\n* Natrıı  bıkarbonaty nemese natrıı tsıtraty\r\n* Tıazıdti dıýretıkter.\r\n \r\nSondaı-aq, kelesi jaǵdaılarda aýrýdy operatıvtik emdeý qajet:\r\n\r\n* Tas tym úlken jáne ózdiginshe shyǵa almaıdy\r\n* Tas ulǵaıýda\r\n* Tas neseptiń aǵýyn tejeıdi jáne búırektiń juqpalanýyna nemese zaqymdanýyna yqpal etedi.\r\n* Aýyrsyný dárilik preparattardy qabyldaýmen basylmaıdy.\r\n\r\nQazirgi ýaqytta kóptegen em-sharalar burynǵyǵa qaraǵanda az ınvazıvti.\r\n\r\n* Lıtotrıpsııa  búırekte nemese nesepaǵarda ornalasatyn 1 sm jáne odan kishi tastardy joıý úshin qoldanylady. Em-shara tastardy jaryqshaqtarǵa bólý úshin dybystyq nemese soqqylyq tolqyndardy qoldanýǵa negizdeledi. Bul jaryqshaqtar organızmnen neseppen shyǵarylady. Em-shara dıstantsııalyq soqqylyq-tolqyndyq lıtotrıpsııa (DÝVLT) atalady.\r\n* Búırekte iri tas bolýynda, sondaı-aq, búırektiń jáne qorshaıtyn tinderdiń aýyrtqýly túrinde jasalatyn em-shara kezinde teridegi shaǵyn hırýrgııalyq tilik arqyly arnaıy aspap engiziledi. Tas tútik (endoskop) arqyly alynady.\r\n* Tastardyń tómengi nesep joldarynda shoǵyrlanýynda ýreteroskopııa qoldanylýy múmkin.\r\n* Sırek jaǵdaılarda ádister kómektespegende nemese múmkin bolmasa, ashyq operatıvtik aralasý (nefrolıtotomııa)qoldanylady.\r\nDárigermen keńesip, naqty jaǵdaıda qandaı tásil ońtaıly ekendigin anyqtaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBúırektegi tastar aýyrsyný beredi, biraq, kóptegen jaǵdaılarda olar organızmnen zaqymdaný keltirmesten shyǵarylady.\r\n\r\nNesep tas aýrýy qaıtalanýy múmkin. Bul - aýrýdyń sebebi anyqtalmasa jáne emdelmese oryn alady.\r\n\r\nBul kezde kelesilerdiń paıda bolý qaýpi bar:\r\n\r\n* Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy\r\n* Emdeý uzaqqa sozylǵanda búırektiń zaqymdanýy.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nNesepaǵardyń bitelýi  (birjaqtylyq, jiti obstrýktıvtik ýropatııa)\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nNesep tas aýrýynyń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Arqadaǵy nemese búıirdegi ótpeıtin, qarqyndy aýyrsyný\r\n* Neseptegi qan\r\n* Qyzý jáne qaltyraý\r\n* Qusý  \r\n* Nesep sasyq ıisti jáne bulyńǵyr tústi\r\n* Nesep shyqqanda kúıdirý sezimi.\r\n \r\nEger nesep shyǵarý joldarynyń bitelisi bolsa, ótýdi qalpyna keltirý nesep shyǵarýdaǵy tastyń paıda bolýymen nemese rentgendik tekserýmen rastalady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNesep tas aýrýy bolsa:\r\n\r\n* Nesep jetkilikti mólsherde túzilýi úshin suıyqtyqty kóp ishińiz (kúnine 6 - 8 staqan).\r\n* Tastardyń keıbir túrinde dárilik preparattardy qabyldaý nemese ratsıonǵa ózgerister engizý qajet bolady.\r\n* Aldyn alýdyń qajetti sharalaryn anyqtaý úshin dáriger qannyń jáne neseptiń taldaýyn taǵaıyndaıdy.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBúırek tastary; Nefrolıtıaz;','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Nesep ustamaýy','','','qz','s','',0,'',7540,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532790840,1564326840,1532791476,'Nesep ustamaýy degenimiz nesepqaptyń jumysyn baqylaı almaý, ıaǵnı, nesep shyǵarý úrdisi keıde baqylaýǵa kelmeıdi. Aýrý neseptiń azǵantaı mólsherin ustamaýmen (mysaly, jótelde jáne kúlgende) jáne nesep shyǵarǵysy kelgen kúshti sezimdi baqylaýdaǵy qıyndyqtarmen de sıpattalýy múmkin. Bul jaısyzdyq ákelýi múmkin, sizge bul jaıynda dárigermen keńesý qajet. Nesep ustamaýyn emdeýge bolady.',' __Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Nesep ustamaýy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Nesep ustamaýynyń túrleri bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Nesep ustamaý qartaıý úrdisiniń quraýshysy ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Nesep ustamaýdyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Kegel jattyǵýlary degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Kegel jattyǵýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Nesep qabyn jattyqtyrý degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Dáriler nemese operatsııa aýrýdy jeńýge kómektesedi me?__{ALINK}\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Nesep ustamaýy degenimiz ne?__\r\n\r\nNesep ustamaýy degenimiz nesepqaptyń jumysyn baqylaı almaý, ıaǵnı, nesep shyǵarý úrdisi keıde baqylaýǵa kelmeıdi. Aýrý neseptiń azǵantaı mólsherin ustamaýmen (mysaly, jótelde jáne kúlgende) jáne nesep shyǵarǵysy kelgen kúshti sezimdi baqylaýdaǵy qıyndyqtarmen de sıpattalýy múmkin. Bul jaısyzdyq ákelýi múmkin, sizge bul jaıynda dárigermen keńesý qajet. Nesep ustamaýyn emdeýge bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"154\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n         \'\'Áıelderdiń nesep-jynys júıesi\'\'                         \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"156\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n        \'\'Erlerdiń nesep-jynys júıesi\'\'\r\n\r\nNesep ustamaýy mıllıondaǵan eresek adamdardyń arasynda kezdesedi. Kóbinese, 50 jastan asqan adamdar, ásirese, áıelder jıi aýyrady. Biraq, aýrý jas adamdarda da, ásirese, áıelderdiń bosanǵan kezinde paıda bolýy múmkin. \r\n\r\nDárigermen osy másele ýraly keńesý qajet. Nesep ustamaýy kezinde bóritken, oıyq jara, teri ınfektsııalary jáne nesep joldarynyń ınfektsııalarynyń paıda bolý qaýpi artady. Dárigerge kórinip, máseleni sheship, dostaryńyz ben otbasynyń músheleri arasynda sezinetin yńǵaısyzdyqtan qutylýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Nesep ustamaýynyń túrleri bar ma?__\r\n\r\nIá. Nesep ustamaýynyń 5 túri bar. Tómende olardyń árqaısysynyń sıpattamasy  keltirilgen.\r\n\r\n__Kúızelistik  nesep ustamaýy__\r\n\r\nKúızelistik  nesep ustamaýy ishtiń tómengi bóliginiń bulshyq etteriniń kenetten shıryǵýynda paıda bolýy múmkin, mysaly, jótelde, kúlgende, aýyr kótergende nemese dene jattyǵýlaryn oryndaýda. Kúızelistik  nesep ustamaýy, ádette, bosanýdan keıin nemese operatıvtik aralasýdan keıin paıda bolatyn jambas túbi bulshyq etteriniń álsizdigine baılanysty. Kúızelistik  nesep ustamaýy áıelderde jıi kezdesedi.\r\n\r\n__Ýrgenttik (kenetten) nesep ustamaýy__\r\n\r\nBul kenetten, kútpegen jerden nesep shyǵarǵysy kelýdiń paıda bolýymen sıpattalady. Organızm nesep shyǵarýǵa sıgnaldy onyń paıda bolýyna deıin birneshe sekýnd nemese mınýt qalǵanda ǵana beredi. Nesep  ustamaýdyń bul túri egde adamdar arasynda jıi kezdesedi jáne nesep shyǵarý joldary ınfektsııasynyń nemese asa belsendi nesepqaptyń belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\n__Nesepqaptyń tolyp ketýindegi nesep ustamaýy__\r\n\r\nNesep  ustamaýynyń bul túri neseptiń shaǵyn mólsheriniń baqylanbaı aǵýymen sıpattalady. Aýrý nesepqaptyń tolyp ketýinde paıda bolady. Nesepqapty tolyǵymen bosata almaıtyndaı bolyp kórinedi, bul úshin nesep shyǵarýda shıryǵýǵa týra keledi. Bul erlerge kóbirek tán jáne ulǵaıǵan qýyq asty bezimen nemese isikpen neseptiń aǵýynyń tejelýinen týyndaýy múmkin. Dıabet jáne keıbir dárilik preparattar osy máseleniń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n__Fýnktsıonaldyq nesep ustamaýy__\r\n\r\nBul túri nesepqaptyń jumysy qalypty baqylanǵanymen, biraq, onyń ýaqytyly bosatylýyndaǵy qıyndyqtardyń bolýymen sıpattalady. Dárethanaǵa ýaqytyly jete almaýdyń sebebi artrıt nemese qozǵalý qıyndaıtyn basqa aýrýlar bolýy múmkin.\r\n\r\n__Aralas nesep ustamaýy__\r\n\r\nBul túri nesep ustamaýynyń joǵaryda keltirilgen birneshe túrleriniń qatar bolýymen sıpattalady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Nesep ustamaý qartaıý úrdisiniń quraýshysy ma?__\r\n\r\nJoq, biraq, jasqa baılanysty ózgeristerge baılanysty nesepqaptyń syıymdylyǵy azaıýy múmkin. Qartaıý neseptiń aǵynynyń azaıýyna jáne nesep shyǵarýdyń jıileýine aparýy múmkin. Biraq, bul qartaıýǵa baılanysty nesep ustamaýy paıda bolady degendi bildirmeıdi. Durys emdeýde aýrýdy baqylaýǵa nemese emdep, jazýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Nesep ustamaýdyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nNesep  ustamaýy túrli aýrýlardan, onyń ishinde, jambas túbiniń bulshyq etteriniń álsizdiginen nemese dıabetten týyndaýy múmkin. Tómende nesep ustamaýynyń jıi kezdesetin sebepteriniń tizimi keltiriledi:\r\n\r\n__Nesep ustamaýdyń sebepteri__\r\n\r\n* Áıelder úshin: inshektiń nemese úrpiniń silemeı qabatynyń qurǵaqtyǵy jáne juqarýy, ásirese, menopaýzada.\r\n* Erler úshin: qýyq asty beziniń ulǵaıýy nemese operatsııasy\r\n* Bosanýdan keıingi jambas túbi bulshyq etteriniń álsireýi jáne sozylýy\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Toq ishektegi nájistiń jınalýy\r\n* Artyq salmaq jáne semizdik, onyń saldarynan nesepqapqa jáne onyń jumysyn baqylaıtyn bulshyq etterge qysym artady.\r\n* Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy\r\n* Qantamyr aýrýlary.\r\n* Dıabet, Altsgeımer aýrý jáne shashyrańqy skleroz sekildi aýrýlar.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEmdeý máseleni týdyrǵan sebepten jáne nesep ustamaýdyń túrine baılanysty. Eger nesep ustamaý aýrýǵa baılanysty bolsa, saýyqqanda joıylady. Kegel jattyǵýlary jáne nesepqapty jattyqtyrý jambas túbiniń bulshyq etterin nyǵaıtýda kómektesedi. Sondaı-aq, nesep ustamaýdy emdeý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalýy jáne operatıvtik aralasý ótkizilýi usynylýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Kegel jattyǵýlary degenimiz ne?__\r\n\r\nKúızelistik nesep ustamaýyn Kegel jattyǵýlary atalatyn arnaıy jattyǵýlardyń kómegimen emdeýge bolady. Bul jattyǵýlar nesepqapty baqylaıtyn bulshyq etterdi nyǵaıtýǵa kómektesedi. Jattyǵýlardy kez kelgen jerde jáne kez kelgen ýaqytta oryndaýǵa bolady. Alǵashqyda Kegel jattyǵýlary áıelder úshin ázirlengenimen, olar erlerge de kómektese alady. Jaǵdaıdyń jaqsarýy 3-6 aı boıy udaıy jattyǵýdan keıin oryn alady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Kegel jattyǵýlary__\r\n\r\n* Durys bulshyq etin tabý úshin asqazandy, aıaqty nemese bókseniń bulshyq etterin qospastan nesep aǵýyn sál toqtatyp nemese báseńdetip kórińiz. Osyny jasaı alatyn bolǵanda, durys bulshyq etterin tabasyz.\r\n* Osy bulshyq etterin shıryqtyrý qajet. Osy jaǵdaıda qalyp, 10-ǵa deıin sanańyz, odan keıin bosańsytyp, taǵy da 10-ǵa deıin sanańyz.\r\n* Osy jattyǵýdy 10-20 retten, kúnine 3 ret qaıtalaý qajet.\r\n* Jattyǵýlardyń jeńildetilgen nusqasynan bastaýǵa týra kelýi múmkin, bul úshin bulshyq etterin 4 sekýnd ishinde jıyryp, bosańsytý qajet jáne osy jattyǵýda 10 retten, kúnine 2 ret oryndańyz.  Birtindep júktemeni arttyrýǵa bolady.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Nesep qabyn jattyqtyrý degenimiz ne?__\r\n\r\nNesepqapty  jattyqtyrý – bul nesep ustamaýyn baqylaý tásili. Bul jattyǵý ádette, kúızelistik, kenetten nesep ustamaýy úshin, sondaı-aq, aralas nesep ustamaýy úshin jaramdy.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dáriler nemese operatsııa aýrýdy jeńýge kómektesedi me?__\r\n\r\nNesep  ustamaýynyń keıbir túrin emdeý úshin dárilik preaparattardy taǵaıyndaý usynylýy múmkin. Mysaly, jeńil kúızelistik nesep ustamaýyn emdeý úshin keıbir áıelderge inshekti ylǵaldandyratyn estrogendi kremder taǵaıyndalady. Erlerge qýyq asty beziniń ólshemin kishireıtetin jáne nesep aǵýyn jaqsartatyn dárilik preparattar taǵaıyndalýy múmkin. Nesep  ustamaýynyń túrin emdeý úshin preparattardy taǵaıyndaý múmkindigi týraly dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nKeıde aýrýdy emdeý úshin operatıvtik emdeý usynylady;operatsııa áıelderdegi kúızelistik nesep ustamaýyn emdeý úshin jáne erlerdegi nesepqaptyń tolyp ketýimen baılanysty nesep ustamaýyn emdeý úshin qolaıly, ásirese, qýyq asty beziniń ulǵaıýymen baılanysty bolsa. Operatıvtik emdeý basqa emdeý ádisteri kómektespegen jaǵdaıda oryndalady. ','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Neseptiń júrmeýi','','','qz','s','',0,'',2101,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532791440,1564327440,1532791734,'Neseptiń júrmeýi – nesepqapta nesep bolǵanymen, ony shyǵarýǵa qabilettiń bolmaýy. Neseptiń júrmeýinde nesep shyǵarýdy bastaı almaısyz nemese nesepqapty tolyǵymen bosata almaısyz. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Neseptiń júrmeýiniń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNeseptiń júrmeýi – nesepqapta nesep bolǵanymen, ony shyǵarýǵa qabilettiń bolmaýy. Neseptiń júrmeýinde nesep shyǵarýdy bastaı almaısyz nemese nesepqapty tolyǵymen bosata almaısyz.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"157\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Neseptiń óndirilýi\'\'\r\n\r\n\'\'Nesep búırekte óndiriledi jáne nesepaǵar arqyly nesepqapqa túsip, jınaqtalady. Nesep qap – qýys, bulshyq ettik aǵza, nesep shyǵarý kanaly (nesepqapty syrtqy ortamen jalǵaıtyn tútik) arqyly  shyǵarylǵanǵa deıin neseptiń jınaqtaýyshy bolady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Neseptiń júrmeýiniń sımptomdary__\r\n\r\n* Nesep shyǵarýdy bastaýdaǵy qıyndyqtar\r\n* Nesep qapty tolyǵymen bosata almaý\r\n* Neseptiń álsiz aǵyny\r\n* Kún barysynda neseptiń sál ustamaýy\r\n* Nesepqaptyń tolyqtyǵyn sezbeý\r\n* Ish qýysynyń qysymynyń artýy\r\n* Nesep shyǵarǵysy kelmeý\r\n* Nesepqaptan neseptiń jyljýy úshin kúsh salý\r\n* Nesep júrýiniń jıileýi\r\n* Nıktýrııa (túnine eki retten artyq nesep shyǵarý)\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nNeseptiń júrmeýiniń eki negizgi sebebi bar: obstrýktıvti jáne obstrýktıvti emes. Obstrýktsııa - kedergi bolýynda (mysaly, búırektegi tas) nesep  - nesep shyǵarý jolymen erkin jyljı almaıdy. Neseptiń obstrýktıvti emes júrmeýi nesepqaptyń bulshyq etiniń álsizdiginde jáne julynnan nesepqapqa sıgnal berýge jaýapty nervterdiń zaqymdanýynda paıda bolýy múmkin. Eger bul nervter durys jumys istemeıtin bolsa, mı nesepqaptyń tolyqtyǵy týraly aqparat almaıdy.\r\n\r\nNeseptiń obstrýktıvti emes júrmeýiniń paıda bolýynyń jıi sebepteri:\r\n\r\n* Insýlt\r\n* Tabıǵı bosaný joldary arqyly bosaný\r\n* Jambas qýysynyń jaraqaty\r\n* Keıbir dárilerdi qabyldaýdan nemese anestezııadan keıin bulshyq etterdiń nemese nervterdiń qyzmetiniń buzylysy\r\n* Mıdyń nemese julynnyń zaqymdanýymen sátsizdik oqıǵalary\r\n​\r\nNeseptiń obstrýktıvti emes júrmeýi baılanysty bolýy múmkin:\r\n\r\n* Isikpen\r\n* Búırektegi nemese nesepqaptaǵy tastar\r\n* Erlerdegi qýyq asty beziniń ulǵaıýy ','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Neırogendik nesepqap','','','qz','s','',0,'',4889,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532791740,1564327740,1532792216,'Neırogendik nesepqap  – mıdyń, julynnyń qyzmetiniń rettelýindegi nemese júıke júıesi aýrýlaryndaǵy buzylysqa baılanysty nesep shyǵarýdyń aýytqý buzylysy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNeırogendik nesepqap  – mıdyń, julynnyń qyzmetiniń rettelýindegi nemese júıke júıesi aýrýlaryndaǵy buzylysqa baılanysty nesep shyǵarýdyń aýytqý buzylysy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nNesepqaptyń qalypty bosatylýy bulshyq etterdiń birneshe toby men nervterdiń ózara árekettesýimen júzege asyrylady. Nesepqaptyń qyzmetiniń rettelýi mıdan nesepqaptyń bulshyq etterine beriletin  júıkelik ımpýlsterge saı ótedi. Eger nerv ushtary qandaı da bir aýrýǵa nemese jaraqatqa ushyraǵan bolsa, bulshyq etter ýaqytyly jıyrylyp, nemese bosańsı almaıdy.\r\n\r\nOrtalyq júıke júıesiniń keıbir aýrýlary neırogendik nesepqaptyń paıda bolýyna aparýy múmkin. Mysaly:\r\n\r\n* Altsgeımer aýrýy\r\n* julynnyń týa bitken aqaýy\r\n* mıdyń nemese julynnyń isikteri\r\n* Tserebraldyq paralıch\r\n* Entsefalıt\r\n* aqyl-oı kesheýildeýi, mysaly, nazar qoıý tapshylyǵy jáne gıperbelsendilik sındromy (SDVG)\r\n* shashyrańqy  skleroz\r\n* Parkınson aýrýy \r\n* julynnyń zaqymdanýy\r\n* ınsýlttiń saldary\r\n \r\nNesepqapty  retteıtin júıke júıesiniń zaqymdanýy nemese aýrýlary da osy aýrýdy týyndatady, mysaly:\r\n\r\n* Alkogoldik nevropatııa (alkogoldi uzaq tutynǵanda nervterdiń zaqymdanýy)\r\n* Dıabettik nevropatııa (uzaq ýaqyt boıy bolatyn qant dıabeti kezindegi nervterdiń zaqymdanýy)\r\n* Jambas aýmaǵyndaǵy operatıvtik aralasý kezindegi nervterdiń zaqymdanýy\r\n* Omyrtqa arasyndaǵy dıskiniń qysylýyndaǵy nervterdiń zaqymdanýy\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdary  onyń paıda bolý sebebine baılanysty. Jıi kezdesetin sımptomdarynyń biri – nesep ustamaýy.\r\n\r\nBelsendiligi joǵary nesepqaptyń sımptomdary:\r\n\r\n* az-azdan, jıi nesep shyǵarǵysy kelý sezimi\r\n* tolyq nesepqapty bosatýdaǵy qıyndyqtar\r\n* baqylaýǵa kelmeıtin nesep shyǵarý\r\n \r\nBelsendiligi tómen nesepqaptyń sımptomdary:\r\n\r\n* tolyp ketken nesepqap kezinde neseptiń baqylanbaı bólinýi\r\n* adam nesepqaptyń tolǵandyǵyn sezinbeıdi\r\n* nesep shyǵarýda nemese nesepqaptyń tolyq bosatylýynda máseleler paıda bolady\r\n* nesep shyǵarýdyń keshigýi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"158\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Nesepqaptyń qyzmetin anyqtaý úshin rentgendik zertteý  qoldanylady, bul kezde kateter (tútik)arqyly nesepqapty kontrastylyq zattekpen toltyrady. Rentgendik sýretterdi tolyq nesepqapta jáne nesepqaptyń bosatylǵan kezinde túsiredi, bul búırekten úrpi jáne/nemese nesepaǵar arqyly bólinetin suıyqtyqtyń mólsherin anyqtaý úshin qajet (qýyq –nesepaǵar reflıýksi). Bul ádisti naýqasty  ústelde jatqyzyp jasaıdy.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDárilik preparattar  sımptomdarmdy jeńýge kómektesedi. Dáriger usynýy múmkin:\r\n\r\n* nesepqaptyń qabyrǵasyn bosańsytý úshin dárlik preparattar\r\n* nerv ushtaryn yntalandyratyn dárilik preparattar\r\n* Botýlotoksın (Botoks)\r\n* Gamma- amın – maı qyshqyly\r\n* epılepsııaǵa qarsy preparattar.\r\n \r\nQazirgi kezde medıtsına ǵalymdary jańa preparattar shyǵarýda.\r\n\r\nJalpy tájirıbe dárigeri Sizge ýrologqa kórinýdi usynady. Al siz keıbir mashyqtardy úırenýińiz qajet:\r\n\r\n* jambas túbi bulshyq etterin nyǵaıtýǵa jattyǵýlar (Kegel jattyǵýlary)\r\n* suıyqtyqty tutyný jáne bólinýin baqylaý. Bul nesep shyǵarý úrdisin baqylaýǵa kómektesedi.\r\n \r\nNesep shyǵarý kezindegi kúıdirý sezimine, qyzbaǵa, bel aýmaǵyndaǵy aýyrsynýǵa (bir nemese eki jaǵynan) jáne jıi nesep shyǵarý sımptomdaryna kóńil aýdaryńyz. Olar nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasynyń kórinisteri bolýy múmkin. Olardyń aldyn alý úshin múkjıdekti nemese onyń BBQ qabyldaý usynylady.\r\n\r\nKeıbir naýqastarǵa neseptik kateterdi qoldaný usynylady. Bul nesepqapqa qoıylatyn jińishke tútik. Keıde ómir boıy kateter qoldaný qajet bolady (udaıy kateter). Nesepqapty tolyq bosatý úshin kúnine kateterdi 4-6 ret engizý múmkin bolady (zondtaý).        \r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda operatıvtik aralasý qajet. Neırogendik nesepqaptaǵy hırýrgııalyq operatsııalar:\r\n\r\n* Jasandy qysqyshty ornalastyrý\r\n* Nesepqaptyń bulshyq etterin yntalandyrý úshin qasyna elektr jabdyǵyn ornalastyrý\r\n* slıng hırýrgııa\r\n* arnaıy qaltashaǵa nesep aǵýy úshin sańylaý (stoma) jasaý\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* neseptiń udaıy bólinýi terini titirkendirip, tósek jaralaryn týyndatady.\r\n* Nesepqap tolyp ketse, nátıjesinde nesepaǵarda qysym artady, búırek zaqymdanýy paıda bolýy múmkin.\r\n* Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Nesepqaptyń bosatylýy  qıyndasa\r\n* Nesepqap ınfektsııasynyń sımptomdary baıqalsa (temperatýranyń artýy, nesep júrgende kúıdirý sezimi, jıi nesep shyǵarǵysy kelý sezimi)\r\n* Az-azdan, jıi nesep shyǵarý baıqalsa','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Nıstagm','','','qz','s','',0,'',6067,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532792220,1564328220,1532792939,'Nıstagm – bul kózdiń jyldam, baqylaýǵa alynbaıtyn qozǵalysyn sıpattaıtyn termın:  \r\nBir jaqstan ekinshi jaqqa qaraı (kóldeneń nıstagm)\r\nJoǵary jáne tómen (tik nıstagm)\r\nSheńber boıymen (aınalmaly nemese torsııalyq nıstagm)\r\nSebebine baılanysty nıstagm bir nemese eki jaqty bolady. Sondaı-aq, aýrýdy sıpattaý úshin «bılep turǵan kóz» termıni de qoldanylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kózdiń qurylysy jáne qyzmeti__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Talqylaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNıstagm – bul kózdiń jyldam, baqylaýǵa alynbaıtyn qozǵalysyn sıpattaıtyn termın:  \r\n\r\n* Bir jaqstan ekinshi jaqqa qaraı (kóldeneń nıstagm)\r\n\r\n* Joǵary jáne tómen (tik nıstagm)\r\n\r\n* Sheńber boıymen (aınalmaly nemese torsııalyq nıstagm)\r\n\r\nSebebine baılanysty nıstagm bir nemese eki jaqty bolady. Sondaı-aq, aýrýdy sıpattaý úshin «bılep turǵan kóz» termıni de qoldanylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kózdiń qurylysy jáne qyzmeti__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"159\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\r\n\r\nJaryq kózge móldirqabyq arqyly ótedi. Kóz arqyly jaryqtyń ótýinde móldirqabyq qarashyqtyń pishini ózgerý esebinen keńeıip, kózge kóbirek jaryqty ótkizedi nemese tarylyp, ony shekteıdi. Odan keıin lınzalar jaryqtyń torqabyqqa týra shoǵyrlanyp túsýi úshin  ózderiniń pishinin ózgertedi. Jaryq kórý nervisi arqyly mıǵa nerv sıgnaldaryn berýdiń hımııalyq úrdisin iske qosatyn fotoretseptorlardy qozdyrady.\r\n\r\nMıda osy nerv ımpýlstaryn óńdeý jáne tutas beıne qalyptastyrý júredi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKózdiń eriksiz qozǵalysy nemese nıstagm mıdyń kóz qozǵalysyn baqylaıtyn aýmaǵy qyzmetiniń buzylysynan týyndaıdy. Ishki  qulaqtyń dene qımylyna jáne ornalasý ózgerisine sezimtal bóligi (labırınt) kózdiń qozǵalysyn baqylaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nNıstagmnyń eki túri bar:\r\n\r\n* Týa bitken, balalyq nıstagm sındromy.\r\n\r\n* Júre paıda bolǵan nıstagm, ómir boıynda jaraqattan paıda bolǵan.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTÝA PAIDA BOLǴAN NISTAGM (balalyq nıstagm sındromy)\r\n\r\nTýa bitken nıstagm, ádette, jeńil ótedi. Ol ýshyqpaıdy jáne basqa da aýrýlarmen baılanysty emes.\r\n\r\nBul aýrýǵa shaldyqqan adamdar ózderi kóziniń bulaı qozǵalýyn baıqamaıdy, tek qorshaǵan adamdar baıqaıdy. Eger qozǵalystyń kólemi úlken bolsa, kórgishtik nasharlaýy múmkin. Kórýdi hırýrgııalyq aralasý arqyly jaqsartýǵa bolady.\r\n\r\nNıstagm kózdiń týa bitken aýrýymen baılanysty bolýy múmkin. Mundaı qubylystyń sırek bolýyna qaramastan, oftalmolog nıstagm bar ár balany kóz aýrýy bolýyna tekserýi qajet.\r\n\r\nJÚRE PAIDA BOLǴAN NISTAGM\r\n\r\nJúre paıda bolǵan nıstagmnyń jıi sebebi – esirtki nemese keıbir dárilik preparattardy qabyldaý. Fenıtoın (Dılantın) – qurysýǵa qarsy preparat, alkogoldi nemese kez kelgen tynyshtandyratyn preparatty shamadan tys kóp tutyný qulaq labırıntiniń qyzmetin buzýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* JOL-kólik apatyndaǵy bas jaraqaty\r\n\r\n* Ishki qulaq aýrýlary, mysaly, labırıntıt nemese Mener aýrýy\r\n\r\n* Insýlt\r\n\r\n* Organızmdegi tıamınniń nemese V12 dárýmeniniń tapshylyǵy\r\n\r\nKózdiń qozǵalysyn baqylaıtyn mıdyń aýmaqtarynyń zaqymdanýyndaǵy mıdyń kez kelgen aýrýy (mysaly, shashyrańqy skleroz nemese isik) nıstagmdy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nKórýdiń buzylysyn nemese júıke júıesiniń aýrýlaryn, bas aınalýyn joıý úshin úı-jaıdyń jaǵdaıyna ózgeris engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nNıstagm sımptomdary bolsa nemese oǵan kúmán paıda bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__\r\n\r\nEmdeýshi dáriger syrqatnamany muqııat zerttep, medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, júıke júıesi men ishki qulaqqa kóńil bóledi. Tekserip, qaraý kezinde dáriger kózáınek kııýdi ótinýi múmkin, bul kózdi úlkeıtip kóretýge múmkindik beredi.\r\n\r\nNıstagmdy tekserý úshin dáriger kelesi em-sharany júrgizýi múmkin:\r\n\r\n* 30 sekýnd boıy aınalýdy, odan keıin toqtap, nysanǵa qaraýǵa tyrysýdy ótinedi.\r\n\r\n* Aldynda kóz baıaý, bir baǵytta qımyldap, odan keıin tezirek, qarama qarsy baǵytta qımyldaıdy.\r\n\r\nEger nıstagm basqa aýrýmen baılanysty bolsa, kózdiń qımyly aýrýdyń sebebine baılanysty bolady.\r\n\r\nSyrqatnamany toltyrýda jıi qoıylatyn suraqtardyń mysaldary:\r\n\r\n* Kózdiń mundaı qozǵalysyn qashan alǵash ret baıqadyńyz?\r\n\r\n* Qanshalyqty jıi bolady?\r\n\r\n* Kózdiń eriksiz qozǵalysy paıda bolǵanǵa deıin ne boldy ?\r\n\r\n* Aýrýdyń barysy jaqsardy ma, nasharlady ma, nemese basyndaǵydaı ma?\r\n\r\n* Kózdiń qozǵalysy bir jaqtan ekinshi jaqqa qaraı baǵyttalǵan ba?\r\n\r\n* Kózdiń qozǵalysy joǵary –tómen baǵyttalǵan ba?\r\n\r\n* Qandaı dárilik preparattardy qabyldap júrsiz?\r\n\r\n* Basqa sımptomdar baıqalady ma ?\r\n\r\nNaýqasqa kelesi tekserý túrleri taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Mıdyń KT\r\n\r\n* Elektrookýlografııa: kózdiń qozǵalysyn shaǵyn elektrodtardyń kómegimen baǵalaýdyń elektr ádisi\r\n\r\n* Mıdyń MRT\r\n\r\n* Kózdiń qozǵalysyn tirkeý arqyly vestıbýlıarlyq tekserý.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda týa bitken nıstagm emdelmeıdi. Júre paıda bolǵan nıstagmnyń emdeýi ony týyndatqan aýrýdyń sebebine baılanysty. Keıbir jaǵdaıda nıstagmdy joıýǵa kelmeıdi. Eger nıstagm dárilerdi qabyldaýmen nemese ınfektsııamen baılanysty bolsa, ol ádette, sebebi joıylǵanda ótedi, mysaly, dárini qabyldaýdy toqtatqanda.\r\n\r\nBalalyq nıstagm sındromy bar naýqastarda kórý qyzmetin jaqsartý úshin kelesi emdeý ádisteri kómektesýi múmkin:\r\n\r\n* Prızmalar\r\n\r\n* Tenotomııa sekildi operatsııalar\r\n\r\n* Balalyq nıstagmdy dári-dármekpen emdeý.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKózdiń eriksiz qozǵalysy; kózdiń bir jaqtan ekinshi jaqqa tez qozǵalysy; Kózdiń baqylaýǵa kelmeıtin qozǵalysy. ','student_k',79,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Obsessııalyq-kompýlsııalyq buzylys','','','qz','s','',0,'',3635,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532793000,1564329000,1532793359,'Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys –  psıhıkalyq buzylys, mezi qylatyn oılarmen, esteliktermen, qımyl-árekettermen, sondaı-aq, túrli patologııalyq úreılermen sıpattalady (fobııalarmen).\r\nÁr adam qandaı da bir nárseni keıde tekseredi. Mysaly, úıden keterde gazdy óshirgendigińizdi eki ret tekserýińiz múmkin. Alaıda bul buzylysqa ushyraǵan adamdardyń ár nárseni qysqa ýaqyt ishinde birneshe ret tekserýge nemese belgili bir áreketterdi qaıtalaýǵa qajettiligi bolady, bul ádettegi ómirine zııan ákelýi múmkin. \r\n\r\nUdaıy qaıtalanatyn oılar – obsessııa atalady. Mundaı oılardy baqylaý úshin adam belgili bir áreketterdi oryndaǵysy keledi – bul kompýlsııa atalady. Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdar ózderiniń oılary (obsessııa) men áreketterin (kompýlsııa) baqylaı almaıdy. Bul qylyqtar adamdy baqylaıtyndaı kúıge aparady. \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys erler men áıelderdi birdeı zaqymdaıdy jáne kóbinese, balalyq, jasóspirimdik jáne ersek shaqtyń basynda kórinis beredi. Ádette, bul aýrý adamnyń jasy tolysqan shaǵynda anyqtalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys –  psıhıkalyq buzylys, mezi qylatyn oılarmen, esteliktermen, qımyl-árekettermen, sondaı-aq, túrli patologııalyq úreılermen sıpattalady (fobııalarmen).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"160\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qoldy jıi jýý — mezilegish-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdarda jıi kezdesetin áreket.\'\'\r\n\r\nÁr adam qandaı da bir nárseni keıde tekseredi. Mysaly, úıden keterde gazdy óshirgendigińizdi eki ret tekserýińiz múmkin. Alaıda bul buzylysqa ushyraǵan adamdardyń ár nárseni qysqa ýaqyt ishinde birneshe ret tekserýge nemese belgili bir áreketterdi qaıtalaýǵa qajettiligi bolady, bul ádettegi ómirine zııan ákelýi múmkin. \r\n\r\nUdaıy qaıtalanatyn oılar – obsessııa atalady. Mundaı oılardy baqylaý úshin adam belgili bir áreketterdi oryndaǵysy keledi – bul kompýlsııa atalady. Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdar ózderiniń oılary (obsessııa) men áreketterin (kompýlsııa) baqylaı almaıdy. Bul qylyqtar adamdy baqylaıtyndaı kúıge aparady. \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys erler men áıelderdi birdeı zaqymdaıdy jáne kóbinese, balalyq, jasóspirimdik jáne ersek shaqtyń basynda kórinis beredi. Ádette, bul aýrý adamnyń jasy tolysqan shaǵynda anyqtalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys otbasynyń birneshe múshelerinde bolady jáne tuqym qýalaıdy. Alaıda, keıbir adamdarda bolý/bolmaýynyń sebebi belgisiz. Zertteýshiler anyqtaǵandaı, aýrý mıdyń úreı jáne tolqý sezimderi úshin jaýapty keıbir aýmaqtarynda týyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdary :\r\n\r\n* Qaıtalanatyn oılar, olar úreılenýge dýshar etedi– «mezileýdi» nemese «obsessııany». Bul jaǵymsyz sózder nemese sýretter. Kúdikter bolýy múmkin.\r\n* Áreketter, qaıta-qaıta jasalyp, úreılenýdi azaıtatyndaı - «kompýlsııalar». Arnaıy sózdi aıtyp, nemese belgili bir qylyqty jasap, oılardy «beıtaraptandyrýǵa» tyrysý múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys dıagnozyn obsessııalardyń (mezilegish oılar, ıdeıalar, túsinikter) jáne kompýlsııalardyń (mezilegish áreketter) bolýy negizinde psıhıatr qoıady.\r\n\r\nDıagnostıka ádisteri: syrtqy qaraý jáne surastyrý.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý __ \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylysty emdeýge psıhıkalyq emdeýdiń túrleri kiredi, olar naýqasty óziniń minez-qulyǵyn jáne úreılený sezimin baqylaý tásilderine úıretýge baǵyttalǵan.\r\n\r\nPsıhıkalyq  emdeýden basqa antıdepressantardy – kóńil-kúı jaǵdaıyn jaqsartatyn dárilik preparattardy qoldaný keń taralǵan, olar jeke nemese psıhıkalyq emdeýmen birge qoldanylady. Úsh aıdyń ishinde tıimsiz bolsa, dáriger preparatty almastyrýdy usynady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys kóbinese, oń boljamdy ótedi, ýaqyt óte kele naýqastar aýrýǵa baılanysty bolǵan mezilegish jaǵdaıdy baqylaı alady. alaıda, keıbir naýqastarda aýyr depressııalyq buzylystar baıqalady, olar ózine qol jumsaýǵa ıtermeleýge deıin aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan týyndaǵan sımptomdar ómirge, jumysqa jáne adamdarmen qarym-qatynasqa qolaısyz áser etetin bolsa, dárigerge kóriný qajet.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ókpe arterııasynyń tromboembolııasy','','','qz','s','',0,'',6280,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532793360,1564329360,1532793931,'Ókpe  embolııasy – ókpedegi arterııalardyń bitelýinde paıda bolatyn aýrý. Aýrýdyń keń taralǵan sebebi - trombylar.\r\nÓkpe  - qos aǵza, keýde qýysyn túgeldeı derlik alady. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishini tynys alý fazasyna (tynysty ishke alý, syrtqa shyǵarý) qaraı ózgerýge qabiletti. \r\n\r\nÓkpe  embolııasy kóbinese, kóktamyrdyń trombymen bitelýinen týyndaıdy. Trombylardyń kóp shoǵyrlanatyn jeri bókse-sannyń nemese jambas qýysynyń tereń kóktamyrlary. Bul tereń kóktamyrdyń trombozy atalady (TKT). Osyndaı trombynyń bóligi ajyrap, qan aǵymy boıymen ókpege túsýi múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpe  embolııasy – ókpedegi arterııalardyń bitelýinde paıda bolatyn aýrý. Aýrýdyń keń taralǵan sebebi - trombylar.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__ \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"161\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'__Ókpe__  - qos aǵza, keýde qýysyn túgeldeı derlik alady. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishini tynys alý fazasyna (tynysty ishke alý, syrtqa shyǵarý) qaraı ózgerýge qabiletti. \'\'\r\n\r\nÓkpe  embolııasy kóbinese, kóktamyrdyń trombymen bitelýinen týyndaıdy. Trombylardyń kóp shoǵyrlanatyn jeri bókse-sannyń nemese jambas qýysynyń tereń kóktamyrlary. Bul tereń kóktamyrdyń trombozy atalady (TKT). Osyndaı trombynyń bóligi ajyrap, qan aǵymy boıymen ókpege túsýi múmkin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"162\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Embolııa – ókpedegi arterııanyń maıdyń bólikterimen, aýamen, isik tinimen nemese trombymen bitelýi.\'\'\r\n\r\nEmbolııanyń basqa da sebepteri – aýanyń kópirshikteri, maı tamshylary, qaǵanaq sýynyń bóligi nemese parazıtter jáne isik jasýshalary.\r\n\r\nOtbasynyń múshelerinde tromby túzilýimen nemese qan uıýynyń buzylystarymen sıpattalatyn aýrýlar bolsa, adam osy aýrýǵa beıim keledi.\r\n\r\nÓkpe embolııasy kelesi jaǵdaılarda paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Bosanýdan keıin\r\n* Júrek talmasynan, júrekke operatsııadan, ınsýltten keıin\r\n* Aýyr jaraqattan, kúıikten nemese jambas synyǵynan keıin\r\n* Súıekke, býynǵa nemese mıǵa operatsııadan keıin\r\n* Uzaq ushý, avtokólikte uzaq sapar shegýde\r\n* Qaterli isik bolýynda\r\n* Uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy nemese estrogenderdi qoldanýda\r\n* Uzaq tósek tartý nemese bir jaǵdaıda uzaq ýaqyt bolý\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi  sımptomdary – keýdedegi aýyrsyný, kelesi sıpattaǵy:\r\n\r\n* Aýyrsyný tóssúıektiń astynda nemese keýde qýysynyń bir jaǵynda bolady\r\n* Kúshti nemese keskendeı aýyrsyný\r\n* Kúıdiretin, syzdaıtyn, nemese batyp aýyrsyný, keýdede aýyrlyq sezimi\r\n* Ádette, tereń tynys alǵanda aýyrsyný kúsheıedi\r\n* Aýyrsynýǵa jaýap retinde eńkeıesiz nemese keýdeni qolyńyzben aıqaryp, ustaısyz\r\n \r\nBasqa sımptomdary:\r\n\r\n* Teriniń kógergen reńki (tsıanoz)\r\n\r\n* Bas aınalýy, jaryqqa sezimtaldyq nemese esten taný\r\n\r\n* Jıilegen nemese qıyndaǵan tynys alý\r\n\r\n* Júrek jıyrylýynyń jıileýi\r\n\r\n* Alańdaý sezimi\r\n\r\n* Aıaqtaǵy aýyrsyný, qyzarý nemese isiný\r\n\r\n* tómen arterıaldyq qysym\r\n\r\n* kenetten jótelý, qanmen qaqyryq shyǵarý\r\n\r\n* kenetten entigý\r\n\r\n* tersheńdik, teriniń jabysqaqtyǵy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, aýrýdyń sımptomdary jáne tarıhy týraly suraıdy.\r\n\r\nÓkpeniń qyzmettik jaǵdaıyn baǵalaý úshin kelesi tekserýler júrgiziledi:\r\n\r\n* arterıaldyq qannyń gazdary\r\n* Pýlsoksımetrııa\r\n \r\nKelesi kórnekilik ádister trombynyń ornalasýyn anyqtaýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Ókpe qýysynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Keýde qýysynyń KT - angıografııasy\r\n* Ókpeniń ventılıatsııalyq-perfýzııalyq skanerlenýi\r\n* ókpeniń angıografııasy.\r\n \r\nTaǵa basqa tekserýler:\r\n\r\n* Keýde qýysynyń kompıýterlik tomografııasy\r\n* Elektrokardıografııa (EKG)\r\n* D – dımer deńgeıin anyqtaý\r\n* Aıaqtyń tamyrlarynyń ýltradybystyq dopplerografııasy\r\n* Ehokardıografııa (EhoKG)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÓkpe embolııasy shuǵyl emdeýdi bastaýdy talap etedi. Aýrýhana jaǵdaıynda emdeý qajet bolady:\r\n\r\n* Qandy suıyltý úshin dárilik preparatta taǵaıyndalady (ári qaraı trombynyń túzilýiniń aldyn alý úshin).\r\n* Ókpeniń arterııasynyń tromboembolııasynyń aýyr, ómirge qaýipti túrde ótýinde emdeýge trombyny eritý jatady. Bul - trombolıtııalyq emdeý. Naýqasqa trombyny eritý úshin dáriler taǵaıyndalady.\r\n \r\nEger aýrýhanada qalý qajet bolmasa, dáriger úıde qabyldaý úshin qandy suıyltatayn dárilerdi usynady:\r\n\r\n* Ishýge tabletkalar nemese ınektsııalar taǵaıyndalady.\r\n* Keıbir preparattardy qabyldaýda qajetti mólsherlemesin tańdaý úshin qan taldaýyn jasaý qajet bolady.\r\n* Atalǵan preparattardyń qabyldaý uzaqtyǵy trombynyń túzilý sebebine jáne ólshemine baılanysty.\r\n* Emdeýshi dáriger bul preparattardy qabyldaý kezindegi qan ketý qaýpi týraly aıtady.  \r\n \r\nEger naýqas qandy suıyltatyn preparattardy qabyldaı almasa, dáriger tómengi qýys kóktamyrda kava-súzgini ornatý boıynsha operatsııany usynýy múmkin. Bul qural ishtegi basty kóktamyrda ornalastyrylady. Ol úlken trombylardyń ókpeniń qantamyrlaryna túsýiniń aldyn alady. Keıde ýaqytsha súzgi qoıý usynylady, ol keıinnen alynyp tastalynady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÓkpeniń arterııasynyń tromboembolııasynan keıin qalpyna kelý úrdisiniń ótýi týraly boljaý qıyn, ol kelesilerge táýeldi:\r\n\r\n* Aýrýdy týyndatqan sebepter (mysaly, qaterli isik, úlken operatsııa nemese jaraqat)\r\n\r\n* Trombynyń ólshemi\r\n\r\n* Trombynyń ýaqytyly erýine\r\n\r\nKeıbir  adamdarda júrektiń jáne ókpeniń sozylmaly aýrýlary damýy múmkin.\r\n\r\nÓkpe embolııasynyń aýyr ótýinde ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÓkpeniń arterııasynyń tromboembolııasynyń sımptomdary paıda bolsa, 103 telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nTKT paıda bolýynyń joǵary qaýpinde, sondaı-aq, úlken operatsııa kezinde tromby túzilýiniń aldyn alý úshin qandy suıyltatyn preparattar taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nTKT kezinde kompressııalyq shulyqty kıip júrý usynylady. Nusqaýlyǵyna saı kıip júrý qajet. Olar aıaqtaǵy qan aǵymyn jaqsartýǵa yqpal etedi jáne tromby túzilý qaýpin azaıtady.  \r\n\r\nUzaq ushý, avtokóliktegi saparlar jáne uzaq ýaqyt boıy otyrýǵa nemese jatýǵa týra keletin  basqa jaǵdaılarda aıaqty jıi almastyryp otyrý TKT aldyn alýǵa kómektesedi. Tromby túzilý qaýpi joǵary bolatyn adamdarǵa uzaq ushý (4 saǵattan artyq) kezinde tromby túzilýiniń aldyn alý úshin geparın (qandy suıyltatyn preparat) ınektsııasy qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nTemeki shekpeńiz. Shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Estrogen qabyldaıtyn áıelder temeki shegýdi qoıýy qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKóktamyr  tromboembolııasy; ókpedegi tromb; Embolııa; isik embolııasy; ókpe embolııasy. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ókpedegi irkilis','','','qz','s','',0,'',4972,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532793900,1564329900,1532794430,'Ókpedegi irkilis ókpedegi aýa qaltalarynda suıyqtyqtyń aýytqýly jınaqtalýymen sıpattalady, bul entigýge aparady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpedegi irkilis ókpedegi aýa qaltalarynda suıyqtyqtyń aýytqýly jınaqtalýymen sıpattalady, bul entigýge aparady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"161\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'__Ókpe__  - keýde qýysyn tolyǵymen alyp jatqan qos aǵza. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishimi tynys alý fazasyna (dem alý, dem shyǵarý) baılanysty ózgeredi.\'\'    \r\n\r\nÓkpedegi irkilis kóbinese, júrek jetkiliksizdigine baılanysty. Júrek qandy tıimdi aıdaı almasa, júrektiń sol jartysynan qandy jınaıtyn ókpeniń kóktamyrynda irkiledi.\r\n\r\nOsy qantamyrynda qysymnyń artýyna baılanysty qannyń suıyq bóligi ókpedegi aýa keńistigine (alveolaǵa) ótedi. Bul suıyqtyq ókpedegi gaz almasýyn azaıtýǵa yqpal etedi, bul keıinnen entigýdiń paıda bolýyna aparady.\r\n\r\nJúrektiń irkilisti jetkiliksizdigi ókpedegi irkiliske aparady, onyń sebepteri:\r\n\r\n* ​Júrek ustamasy nemese júrektiń bulshyq etin álsiretetin (kardıomıopatııa) júrektiń kez kelgen aýrýy,\r\n* Júrektiń qaqpaqtarynyń jetkiliksizdigi nemese tarylýy (mıtraldyq nemese aortalyq qaqpaqtar)\r\n* Arterıaldyq qysymnyń kenetten, aýyr kóterilýi (gıpertonııa)\r\n \r\nÓkpedegi irkilistiń paıda bolýynyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Bıiktikte uzaq ýaqyt bolý\r\n* Búırek jetkiliksizdigi\r\n* Búırekke qan ákeletin arterııalardyń tarylýy\r\n* Ókpeniń tinderin ýly gazben nemese aýyr ınfektsııamen zaqymdaý\r\n* Úlken jaraqattar\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nÓkpedegi irkilistiń sımptomdary:\r\n\r\n* Qanmen jótelý, nemese qandy kópirik\r\n* Jatqan kezde tynys alýdyń qıyndaýy (ortopnoe) – birneshe jastyqta uıqtaý yńǵaıly bolýyn baıqaısyz\r\n* «ottegilik ashyǵý» nemese «sýǵa batý» sezimi  (bul sezimnen oıansańyz, otyryp, tynys alýǵa tyrysatyn bolsańyz, bul \"túngi paroksızmaldyq entigý \" atalady\r\n* Tynys alǵanda estiletin búlkildegen dybystar, syryl\r\n* Tolyq sóılemmen sóıleı almaý, sebebi, entigý paıda bolady.\r\n \r\nBasqa sımptomdary:\r\n\r\n* Úreı nemese mazasyzdyq\r\n* Saqtyq deńgeıiniń tómendeýi (sananyń)\r\n* Aıaqtyń isinýi\r\n* Teriniń solǵyndyǵy\r\n* Tersheńdik\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger tekserip, stetoskoppen ókpeni jáne júrekti tyńdaıdy. Tekserý barysynda kelesi anyqtalady:\r\n\r\n* Júrektiń aýytqýly dybystary\r\n* Ókpeniń syryldaýy\r\n* Júrek jıyrylýynyń jıiliginiń artýy (tahıkardııa)\r\n* Teriniń solǵyndyǵy nemese kógerýi\r\n*  Tynys alýdyń jıileýi (tahıpnoe)\r\n \r\nQajetti tekseris ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Qannyń bıohımııalyq taldaýy\r\n* Qandaǵy ottegi deńgeıin anyqtaý (oksımetrııa nemese arterııaldyq qannyń gazdary)\r\n* Keýde qýysynyń rentgeni\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (QJT)\r\n* EhoKG (júrektiń ÝDT (ÝZI)) – júrek bulshyq etiniń máselesin anyqtaý úshin (mysaly, álsizdigi, qabyrǵasynyń qalyńdaýy, júrek bulshyq etiniń tıisti túrde bosańsı almaýy, júrek qaqpaqtarynyń jetkiliksizdigi nemese tarylýy, júrek mańynda suıyqtyq jınalýy)\r\n* Elektrokardıografııa (EKG) – júrek ustamasyn nemese júrek yrǵaǵyndaǵy máselelerdi anyqtaý úshin.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÓkpedegi irkilis árqashan shuǵyl jaǵdaı jáne aýrýhanada emdelýi tıis, keıde qarqyndy emdeý bólimshesinde.\r\n\r\n* Ottegi murynǵa qoıylǵan ottegi maskasy nemese kishkentaı plastık tútik arqyly beriledi.\r\n* Naýqastardy ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosýda tynys alatyn kómeıge  (keńirdekke) arnaıy tynys alý tútigi engiziledi.\r\n \r\nÓkpedegi irkilistiń sebebin tez anyqtap, emdeýdi bastaý qajet. Mysaly, bul jaǵdaıdyń sebebi júrek ustamasy bolsa, ony shuǵyl tejeý qajet.\r\n\r\nÓkpedegi irkilis kezinde taǵaıyndalatyn dárilik preparattarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Nesep aıdaıtyn preparattar, olar organızmdegi suıyqtyqtyń artyǵyn joıady\r\n* Júrektiń bulshyq etin nyǵaıtýǵa, júrek soǵýynyń jıiligin baqylaýǵa nemese júrekke túsetin qysymdy álsiretýge arnalǵan dáriler.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBoljamy sebebine baılanysty. Naýqastyń jaǵdaıy tez nemese baıaý jaqsarýy múmkin. Keıbir naýqastarǵa uzaq ýaqyt boıy  ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosylý qajet bolýy múmkin. Emdelmegen jaǵdaıda aýrý ómir úshin qaýipti.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nTynys alý máselesi bolǵanda dereý «103» telefony arqyly «jedel járdemge» habarlasý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEger sizde ókpedegi irkiliske nemese júrektiń bulshyq etiniń álsireýine aparatyn aýrý bolsa, barlyq dárilik preparattardy dárigerdiń nusqaýyna saı qatań qabyldaý qajet. Tuzdyń jáne maıdyń mólsheri az emdámdi qadaǵalaý bul jaǵdaıdyń damý qaýpiniń aldyn alýǵa aıtarlyqtaı kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\nÓkpeniń isinýi.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýlary','','','qz','s','',0,'',1494,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532794380,1564330380,1532795094,'Ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýy – bul dáneker tininiń ósýi arqyly (fıbrozdaný) ókpeniń anatomııalyq qurylysynyń buzylýymen jáne qabynýmen kórinetin aýrýlardyń úlken toby. Qabyný jáne fıbrozdaný úrdisteriniń nátıjesinde qanǵa qajetti otteginiń jetkizilýi nasharlaıdy. Ókpedegi dáneker tinniń ósý úrdisi ókpe fıbrozy atalady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpeniń ınterstıtsıılik aýrýy – bul dáneker tininiń ósýi arqyly (fıbrozdaný) ókpeniń anatomııalyq qurylysynyń buzylýymen jáne qabynýmen kórinetin aýrýlardyń úlken toby. Qabyný jáne fıbrozdaný úrdisteriniń nátıjesinde qanǵa qajetti otteginiń jetkizilýi nasharlaıdy. Ókpedegi dáneker tinniń ósý úrdisi ókpe fıbrozy atalady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"163\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nShańdy nemese aýadan basqa bólikterdi tynys alýmen ishke jutý ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýlarynyń keıbiriniń damýyna aparýy múmkin. Ókpeniń telimdi zaqymdanýyna jatatyndar:\r\n\r\n·         Shahterlardaǵy ókpeniń qara aýrýy – kómirdiń shańyn jutýdan\r\n\r\n·         Fermerdiń ókpesi – topyraq shańyn jutýdan\r\n\r\n·         Asbestoz – asbest talshyqtarynyń bólikterin jutýdan\r\n\r\n·         Sıderoz – shahtadan temirdi nemese quıma aerozolin jutýdan\r\n\r\n·         Sılıkoz – shańdy nemese kremnıı dıoksıdinen.\r\n\r\nÓkpeniń  ınterstıtsıılik aýrýlarynyń basqa sebepteri: aýtoımmýndyq zaqymdanýlar nemese  sáýleniń, gazdyń, býdyń kásiptik áseri. Ókpeniń  ınterstıtsıılik aýrýlarynyń keıbiriniń paıda bolý sebepteri belgisiz.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý taktıkasy ókpeniń tininiń zaqymdanýynyń túrine baılanysty. Emdeýge dárilik preparattar, ottegimen emdeý nemese aýyr jaǵdaılarda ókpeni almastyrý jatady.','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ókpeniń ishinara kollapsy - Pnevmotorakc','','','qz','s','',0,'',6223,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532795100,1564331100,1532795877,'Ókpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPnevmotoraks – bul ókpe men keýde qabyrǵasynyń arasyndaǵy plevra qýysynda aýanyń bolýy.  Bul kezde ókpeniń ishki bóliginen ókpe men keýde qýysy arasyndaǵy keńistikke aýanyń ótýi oryn alady, ol ókpeniń nemese keýde qabyrǵasynyń zaqymdanýy nátıjesinde paıda bolady.  Mundaı úrdis ókpeniń kollapsyna (túsýine) aparýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"164\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nSýrette keýdeniń oń jaǵy ókpe tininen tys ornalasqan aýaǵa tolǵan. Osyǵan baılanysty zaqymdanǵan jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi.\r\n\r\nBul jaǵdaı adamnyń keýde qýysyna oq nemese pyshaq tıgende, qabyrǵa zaqymdanǵanda nemese hırýrgııalyq aralasý kezinde baıqalady. \r\n\r\nÓkpe kollapsynyń paıda bolý qaýpi ókpeniń kelesi aýrýlarynda artady:\r\n\r\n·         Astma\r\n\r\n·         HOBL (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy)\r\n\r\n·         Mýkovıstsıdoz (tuqym qýalaıtyn aýrý)\r\n\r\n·         Týberkýlez\r\n\r\n·         Kókjótel\r\n\r\nSırek jaǵdaıda ókpeniń ishinara kollapsy sebepsiz ótedi, mundaı jaǵdaı ózdiginshe kollaps atalady.  Bul jaǵdaıda plevranyń jáne ókpeniń tutastyǵynyń kenetten buzylýy, aýanyń ókpeden plevra qýysyna ótýi baıqalady. Boıy uzyn, aryq adamdarda, sondaı-aq, temeki shegetin adamdarda ókpeniń ishinara kollapsy jıirek kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n·         Keýdedegi jiti aýyrsyný, tereń tynys alǵanda nemese jótelgende kúsheıedi\r\n\r\n·         Entigý\r\n\r\nTaralǵan  pnevmotorakstyń (ókpeniń mańyndaǵy úlken bólikti qamtıtyn pnevmotoraks) kúrdeli sımptomdary bolady:\r\n\r\n·         Qandaǵy otteginiń jetkiliksizdigi saldarynan teriniń kókshildenýi (tsıanoz)\r\n\r\n·         Keýdeniń qysylý sezimi\r\n\r\n·         Sharshaý\r\n\r\n·         Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\nókpeniń ishinara kollapsy kezinde paıda bolýy múmkin basqa sımptomdar:\r\n\r\n·         Muryn ushynyń keńeıýi\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýskýltatsıııa kezinde (fonendoskoptyń kómegimen ókpeni tyńdaý) pnevmotoraks jaǵynda tynys alýdyń bolmaýy nemese álsireýi anyqtalady. Sondaı-aq, naýqasta tómen arterıaldyq qysym baıqalýy múmkin.\r\n\r\nDáriger kelesi zertteýlerdi ótkizedi:\r\n\r\n• arterııalyq qannyń gazdyq quramyn taldaý – qandaǵy gazdyń mólsherin anyqtaý arqyly tynys alý qyzmetin baǵalaýdyń asa dál ádisi (ottegini, kómir qyshqyl gazyn). Ádistiń máni – organızmniń ottegimen qanyǵýyn jáne tynys alý jetkiliksizdigin anyqtaý. Pnevmotoraksqa shaldyqqan adamdarda ádette, otteginiń deńgeıi tómen, al kómirqyshqyl  gazynyń deńgeıi – joǵary.\r\n\r\n• keýde qýysynyń rentgenografııasy\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"165\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKeýde qýysynyń rentgen sýretinde oń ókpeniń ishinara túsýi (ishinara kollaps)baıqalady. Zaqymdanǵan oń jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi jáne kishirek.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n__Alǵashqy járdem:__\r\n\r\nPnevmotoraks kezinde jedel járdem kelgenge deıin keýde qýysynyń ashyq jarasyna ótpeıtin, germetıkalyq tańǵyshty tartý qajet. Ol úshin kleenkany, polıetılen plenkany, qalyń maqta-dáke tańǵyshty qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n__Medıtsına qyzmetkerlerine bilikti kómek:__\r\n\r\nShaǵyn pnevmotoraks kezinde ottegi jáne demalys qajet bolady.\r\n\r\nKúrdeli  jaǵdaıda ókpe jeńil jaıylyp, jazylýy úshin dáriger pýnktsııa jasaıdy (ókpe mańaıyndaǵy aýany joıý úshin ınemen tesý).\r\n\r\nNaýqasta ókpeniń aýyr ishinara kollapsy baıqalsa, qabyrǵa men ókpe arasyndaǵy aýmaqqa arnaıy ókpe tútigi engiziledi, ol artyq aýany shyǵaryp, aǵzanyń jaıylyp, jazylýyna múmkindik beredi, bul jaǵdaıda aýrýhanaǵa jatý qajet bolady.  Ókpe tútigin naýqastyń organızminde birneshe jylǵa qaldyrýǵa bolady.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda pnevmotoraksty emdeý jáne aýrýdyń qaıtalanýynyń aldyn alý úshin  hırýrgııalyq kómek qajet bolady. Aýasy shyǵatyn aýmaqty biteý qajet, bul jaǵdaıda qýysty arnaıy hımııalyq zattekpen toltyrady, bul tinniń tyrtyqtanýyn údetedi. Bul protsedýra plevrodez atalady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń qaıta paıda bolý yqtımaldyǵy artady, eger:\r\n\r\n·         Adam uzyn jáne aryq bolsa\r\n\r\n·         Temeki shegetin bolsa\r\n\r\n·         Buryn qos ókpeniń (oń jáne sol) ishinara kollapsy bolsa\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·         ókpeniń qaıtalanǵan kollapsy\r\n\r\n·         Shok (qan aınalym, tynys alý, júıke júıesiniń ómirlik mańyzdy aǵzalarynyń qyzmetteriniń kúrt buzylýy)\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger ókpeniń ishinara kollapsynyń sımptomdary baıqalsa nemese buryn osy aýrýmen aýyrsańyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nPnevmotorakstyń aldyn alýdyń arnaıy ádisteri joq. Ókpe aýrýlarynda zamanaýı emdik-profılaktıkalyq is-sharalardy ótkizý usynylady, sondaı-aq, aýrýdyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin temeki shegýdi qoıý qajet.\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000087.htm\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__\r\n\r\nZeınab Mahmýdova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nAlfııa Abdrahmanova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz  portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ókpeniń ishinara kollapsy - pnevmotoraks','','','qz','s','',0,'',5485,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532795880,1564331880,1532796366,'Ókpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\n\'\'Ókpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPnevmotoraks – bul ókpe men keýde qabyrǵasynyń arasyndaǵy plevra qýysynda aýanyń bolýy.  Bul kezde ókpeniń ishki bóliginen ókpe men keýde qýysy arasyndaǵy keńistikke aýanyń ótýi oryn alady, ol ókpeniń nemese keýde qabyrǵasynyń zaqymdanýy nátıjesinde paıda bolady.  Mundaı úrdis ókpeniń kollapsyna (túsýine) aparýy múmkin.\r\n\r\n\'\'Sýrette keýdeniń oń jaǵy ókpe tininen tys ornalasqan aýaǵa tolǵan. Osyǵan baılanysty zaqymdanǵan jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi.\'\'\r\n\r\nBul jaǵdaı adamnyń keýde qýysyna oq nemese pyshaq tıgende, qabyrǵa zaqymdanǵanda nemese hırýrgııalyq aralasý kezinde baıqalady. \r\n\r\nÓkpe kollapsynyń paıda bolý qaýpi ókpeniń kelesi aýrýlarynda artady:\r\n\r\n* Astma\r\n* HOBL (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy)\r\n* Mýkovıstsıdoz (tuqym qýalaıtyn aýrý)\r\n* Týberkýlez\r\n* Kókjótel\r\n \r\nSırek jaǵdaıda ókpeniń ishinara kollapsy sebepsiz ótedi, mundaı jaǵdaı ózdiginshe kollaps atalady.  Bul jaǵdaıda plevranyń jáne ókpeniń tutastyǵynyń kenetten buzylýy, aýanyń ókpeden plevra qýysyna ótýi baıqalady. Boıy uzyn, aryq adamdarda, sondaı-aq, temeki shegetin adamdarda ókpeniń ishinara kollapsy jıirek kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Keýdedegi jiti aýyrsyný, tereń tynys alǵanda nemese jótelgende kúsheıedi\r\n* Entigý\r\n \r\nTaralǵan  pnevmotorakstyń (ókpeniń mańyndaǵy úlken bólikti qamtıtyn pnevmotoraks) kúrdeli sımptomdary bolady:\r\n\r\n* Qandaǵy otteginiń jetkiliksizdigi saldarynan teriniń kókshildenýi (tsıanoz)\r\n* Keýdeniń qysylý sezimi\r\n* Sharshaý\r\n* Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n \r\nókpeniń ishinara kollapsy kezinde paıda bolýy múmkin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* Muryn ushynyń keńeıýi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýskýltatsıııa kezinde (fonendoskoptyń kómegimen ókpeni tyńdaý) pnevmotoraks jaǵynda tynys alýdyń bolmaýy nemese álsireýi anyqtalady. Sondaı-aq, naýqasta tómen arterıaldyq qysym baıqalýy múmkin.\r\n\r\nDáriger kelesi zertteýlerdi ótkizedi:\r\n\r\n• arterııalyq qannyń gazdyq quramyn taldaý – qandaǵy gazdyń mólsherin anyqtaý arqyly tynys alý qyzmetin baǵalaýdyń asa dál ádisi (ottegini, kómir qyshqyl gazyn). Ádistiń máni – organızmniń ottegimen qanyǵýyn jáne tynys alý jetkiliksizdigin anyqtaý. Pnevmotoraksqa shaldyqqan adamdarda ádette, otteginiń deńgeıi tómen, al kómirqyshqyl  gazynyń deńgeıi – joǵary.\r\n\r\n• keýde qýysynyń rentgenografııasy\r\n\r\n\'\'Keýde qýysynyń rentgen sýretinde oń ókpeniń ishinara túsýi (ishinara kollaps)baıqalady. Zaqymdanǵan oń jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi jáne kishirek.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n__Alǵashqy járdem__:\r\n\r\nPnevmotoraks kezinde jedel járdem kelgenge deıin keýde qýysynyń ashyq jarasyna ótpeıtin, germetıkalyq tańǵyshty tartý qajet. Ol úshin kleenkany, polıetılen plenkany, qalyń maqta-dáke tańǵyshty qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n__Medıtsına qyzmetkerlerine bilikti kómek:__\r\n\r\nShaǵyn pnevmotoraks kezinde ottegi jáne demalys qajet bolady.\r\n\r\nKúrdeli  jaǵdaıda ókpe jeńil jaıylyp, jazylýy úshin dáriger pýnktsııa jasaıdy (ókpe mańaıyndaǵy aýany joıý úshin ınemen tesý).\r\n\r\nNaýqasta ókpeniń aýyr ishinara kollapsy baıqalsa, qabyrǵa men ókpe arasyndaǵy aýmaqqa arnaıy ókpe tútigi engiziledi, ol artyq aýany shyǵaryp, aǵzanyń jaıylyp, jazylýyna múmkindik beredi, bul jaǵdaıda aýrýhanaǵa jatý qajet bolady.  Ókpe tútigin naýqastyń organızminde birneshe jylǵa qaldyrýǵa bolady.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda pnevmotoraksty emdeý jáne aýrýdyń qaıtalanýynyń aldyn alý úshin  hırýrgııalyq kómek qajet bolady. Aýasy shyǵatyn aýmaqty biteý qajet, bul jaǵdaıda qýysty arnaıy hımııalyq zattekpen toltyrady, bul tinniń tyrtyqtanýyn údetedi. Bul protsedýra plevrodez atalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń qaıta paıda bolý yqtımaldyǵy artady, eger:\r\n\r\n* Adam uzyn jáne aryq bolsa\r\n* Temeki shegetin bolsa\r\n* Buryn qos ókpeniń (oń jáne sol) ishinara kollapsy bolsa\r\n​\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* ókpeniń qaıtalanǵan kollapsy\r\n* Shok (qan aınalym, tynys alý, júıke júıesiniń ómirlik mańyzdy aǵzalarynyń qyzmetteriniń kúrt buzylýy)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger ókpeniń ishinara kollapsynyń sımptomdary baıqalsa nemese buryn osy aýrýmen aýyrsańyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nPnevmotorakstyń aldyn alýdyń arnaıy ádisteri joq. Ókpe aýrýlarynda zamanaýı emdik-profılaktıkalyq is-sharalardy ótkizý usynylady, sondaı-aq, aýrýdyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin temeki shegýdi qoıý qajet.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ókpeniń qabynýy','','','qz','s','',0,'',15844,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532796360,1564332360,1532797360,'Pnevmonııa nemese ókpeniń qabynýy – ókpeniń ınfektsııalyq aýrýy.\r\nPnevmonııa kóbinese, eki jasqa jetpegen balalarda, 65 jastan asqan eresekterde jáne ımmýnıteti tómendegen adamdarda damıdy. Kóbinese, pnevmonııanyń damýy salqyn tııýine, vırýstyq aýrýǵa, ımmýnıtetti túsiretin dári qabyldaýǵa baılanysty.\r\n\r\nPnevmonııa kezindegi ólim-jitim 1-9% jetedi (100 adamnan pnevmonııadan 1-9 adamǵa deıin ólim-jitimge ushyraıdy). Mundaı joǵary paıyz negizinen, medıtsınalyq kómekti ýaqytyly almaýyna baılanysty, sondaı-aq, basqa aýyr aýrýlar kezinde pnevmonııanyń damýymen baılanysty.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__ \r\n    \r\nPnevmonııa nemese ókpeniń qabynýy – ókpeniń ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"166\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'__Ókpe__  - keýde qýysyn tolyǵymen alyp jatqan qos aǵza. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishimi tynys alý fazasyna (dem alý, dem shyǵarý) baılanysty ózgeredi.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"167\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ókpe bólikterden turady. Oń ókpe úsh bólikke bólinedi: joǵarǵy, ortańǵy jáne tómengi, al sol ókpe – úsh bólikke: joǵarǵy jáne tómengi bólikterge bólinedi. Ókpeniń bólikteri bronh-ókpe segmentterine bólinedi, segmentter – bólikshelerge, al bóliksheler – atsınýstarǵa. Atsınýs ( lat. acinus — júzim shoǵy) – bir tynys alý bronhıolasy, onyń salalary, alveola joldary men alveola qaltalary kiretin ókpeniń bólikshesiniń bólimi. Aýanyń ókpege túsýi: keńirdek  basty bronhtarǵa bólinedi, olar ókpege órile jalǵasady, taramdalady (bronh «butasy»), oń bas bronh úsh tarmaq túzedi, al sol – eki tarmaq túzedi. Ári qaraı taramdar kelesi tártipte bólinedi: tarmaqtar – orta bronhylar – usaq bronhylar – tynys alý bronhıolalary – alveolalar joldary, olardyń árqaısysy alveolalyq qaltamen aıaqtalady. Alveola joldarynyń jáne qaltalarynyń qabyrǵasy alveolalardan (kópirshikter) turady. Osy alveolalarda qan men syrttan túsken aýa arasyndaǵy  ottegimen kómir qyshqyl gazynyń arasynda almasý ótedi.\'\'\r\n\r\nPnevmonııa kóbinese, eki jasqa jetpegen balalarda, 65 jastan asqan eresekterde jáne ımmýnıteti tómendegen adamdarda damıdy. Kóbinese, pnevmonııanyń damýy salqyn tııýine, vırýstyq aýrýǵa, ımmýnıtetti túsiretin dári qabyldaýǵa baılanysty.\r\n\r\nPnevmonııa kezindegi ólim-jitim 1-9% jetedi (100 adamnan pnevmonııadan 1-9 adamǵa deıin ólim-jitimge ushyraıdy). Mundaı joǵary paıyz negizinen, medıtsınalyq kómekti ýaqytyly almaýyna baılanysty, sondaı-aq, basqa aýyr aýrýlar kezinde pnevmonııanyń damýymen baılanysty.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPnevmonııany týyndatýshy sebepter kóp. Asa keń taralǵany – tynys alatyn aýadaǵy bakterııalar men vırýstar. Organızm ádette, ókpeniń mıkrobpen zalaldanýynyń aldyn alady. biraq, keıde mıkrobtar ımmýndyq júıeni kúsheıtedi, tipti, jalpy densaýlyq jaqsy bolǵannyń ózinde.\r\n\r\nPnevmonııa ony týyndatýshy mıkrobtyń túrine jáne ınfektsııany juqtyrǵan jerine qaraı jiktelinedi.\r\n\r\n__Aýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııa__\r\n\r\nAýrýhana syrtyndaǵy pnevmonııa – asa keń taralǵan túri. Juqpalaný aýrýhanadan jáne basqa medıtsınalyq mekemelerden tys jerde oryn alady jáne kelesi sebepterden týyndaıdy:\r\n\r\n•        Pnevmokokktar sekildi bakterııalar (Streptococcus pneumonia). Bakterıaldyq aýrýhana syrtyndaǵy pnevmonııa óz betinshe nemese sýyq tııýden keıin paıda bolýy múmkin. Pnevmonııanyń bul túri kóbinese, ókpeniń bir bóligin qamtıdy jáne bóliktik  pnevmonııa atalady.\r\n\r\n•        Mıkoplazmalar – ádette, pnevmonııanyń basqa túrine qaraǵanda jeńil belgiler men sımptomdardy týyndatady. \"Aıaqta júrip ótkizgen pnevmonııa\", - tósekke jatý qajet bolmaǵan, asa kúrdeli emes pnevomonııany sıpattaıtyn termın. Mundaı pnevmonııa, ádette, mıkoplazmany juqtyrý nátıjesi bolady.\r\n\r\n•        Vırýstar, onyń ishinde, sýyq tııý aýrýyn jáne tumaýdy týyndatatyn vırýstardyń bir túrine jatatyndary. Vırýstar – 2 jasqa deıingi balalarda pnevmonııanyń jıi sebebi. Vırýstyq pnevmonııa, ádette, jeńil. Biraq, aýyr jiti respıratorlyq sındrom sekildi tumaýdyń aýyr vırýstarynan (TORS ılı SARS) týyndaıtyn  vırýstyq pnevmonııanyń barysy aýyr sıpatta bolýy múmkin.\r\n\r\n•        Topyraq pen qus tezeginde bolatyn zeńder. Pnevmonııanyń bul túri – jalpy densaýlyǵynda másele bolatyn nemese ımmýndyq júıesi álsiregen adamdarda, sondaı-aq, tynys alǵanda osy qozdyrǵyshtyń úlken mólsherin demimen ishine tartqan adamdarda keń taralǵan.  \r\n\r\n__Aýrýhana ishilik (gospıtaldyq nemese nozokomıaldyq) pnevmonııa__\r\n\r\nAýrýhana ishilik pnevmonııa - bakterıaldyq ınfektsııa, adamdarda aýrýhanaǵa jatqyzylǵannan keıin alǵashqy 48 saǵat ishinde paıda bolady. Aýrýhana ishilik pnevmonııa – kúrdeli aýrý, sebebi, ony týyndatatyn bakterııalar antıbıotıkterge turaqtyraq bolýy múmkin.\r\n\r\nQarqyndy terapııa bólimshelerinde qoldanylatyn ókpeniń jasandy ventılıatsııasynda bolatyn adamdar pnevmonııanyń osy túriniń joǵar{ANAME()}6{ANAME}y qaýpine ushyraıdy. \r\n\r\n__Instıtýtsıonaldyq pnevmonııa__\r\n\r\nInstıtýtsıonaldyq pnevmonııa bakterıaldyq ınfektsııadan týyndaıdy. Ol kóbinese, naýqastarǵa uzaq kútim jasalatyn, mysaly, búırek dıalızi sekildi jerlerdegi adamdarda paıda bolady. Aýrýhana ishilik pnevmonııa sekildi ınstıtýtsıonaldyq pnevmonııa da antıbıotıkterge turaqty bakterııalardan týyndaýy múmkin.\r\n\r\n__Aspıratsııalyq pnevmonııa__\r\n\r\nAspıratsııalyq pnevmonııa tamaqty, sýdy, qusyqty nemese silemeıdi ókpege demińizben ishke qaraı jutyp, ókpeńizge ótkizip alǵanda paıda bolady. Bul qalypty qusý refleksine bassúıek-mı jaraqaty, jutýdaǵy máseleler nemese alkogol men esirtki kedergi keltirgende oryn alýy múmkin.\r\n\r\n__Qaýip faktorlary__\r\nPnevmonıııa kez kelgen jastaǵy adamda paıda bolýy múmkin. Biraq, eki jas toby eń úlken qaýipke beıim:\r\n\r\n•        2 jasqa deıingi sábılar, sebebi, olardyń ımmýndyq júıesi damý ústinde\r\n\r\n•        65 jastan asqan adamdar.\r\n\r\nBasqa qaýip faktorlary:\r\n\r\n•        Astma (demikpe), ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy jáne júrek aýrýy  sekildi sozylmaly aýrýlar;\r\n\r\n•        Immýndyq júıeniń álsireýi nemese báseńdeýi, AITV / JITS, aǵza aýystyrý, qaterli isiktiń hımıoterapııasy nemese steroıdtardy uzaq merzimdi qoldaný sekildi faktorlardyń saldarynan;\r\n\r\n•        Temeki shegý, onyń saldarynan organızmniń bakterııalarǵa jáne vırýstarǵa qarsy qorǵanys kúshi buzylady;\r\n\r\n•        Aýrýhanada ókpeniń jasandy ventılıatsııasynda bolý.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKóptegen adamdar ókpeniń qabynýyn joǵary temperatýra men kúshti jótel boıynsha bilýge bolady dep qate sanaıdy, alaıda, kóbinese, bul aýrýdyń sımptomdary jeńil sýyq tııýge uqsaıdy. Ókpeniń qabynýyna shaldyǵý kúzde aýa raıy nasharlaı bastaǵanda artady.  \r\n\r\nBakterıaldyq  pnevmonııanyń sımptomdary (belgileri) jiti jáne birtindep paıda bolýy múmkin. Oǵan kiretinder:\r\n\r\n·           qyzba (dene temperatýrasynyń 390S-tan joǵarylaýy), keıde, kerisinshe, dene temperatýrasynyń tómendeýi (ádette, 65 jastan asqan adamdarda kezdesedi)\r\n\r\n·         dirildeý,\r\n\r\n·         keýdedegi jiti aýyrsyný, qoıý, sarǵysh nemese jasyl qaqyryqpen jótel,\r\n\r\n·         jıilegen pýls jáne tynys alýdyń jıileýi,\r\n\r\n·         kúshti terleý,\r\n\r\n·         erin men tyrnaqtyń kókshildigi.\r\n\r\nVırýstyq pnevmonııaǵa tán:\r\n\r\n·      temperatýranyń artýy,\r\n\r\n·         qurǵaq jótel,\r\n\r\n·         bas aýyrýy,\r\n\r\n·         bulshyq et aýyrsynýy,\r\n\r\n·         álsizdik,\r\n\r\n·         qajý jáne kúshti entigý.\r\n\r\nMıkoplazmalardan týyndaıtyn  pnevmonııanyń sımptomdary bakterıaldyq jáne vırýstyq pnevmonııanyń sımptomdaryna, kóbinese, uqsas keledi, biraq, ádette álsizdeý.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nTekserý kezinde dáriger keýdeni tyńdaǵanda kópirshikti syryldy anyqtaıdy (ókpede qoıý suıyqtyq bolýyn bildiretin dybys).\r\n\r\nDáriger qosymsha tekserýdi taǵaıyndaıdy (aýrýdyń bilingen sımptomdaryn eskerýmen):\r\n\r\n·         qan taldaýy. Leıkotsıtterdiń artýy (aq qan jasýshalary) qabyný úrdisiniń bolýyn bildiredi.\r\n\r\n·         Keýde qýysy aǵzalarynyń rentgeni (rentgenografııa) – aýrýdy anyqtaýdyń negizgi ádisi. Pnevmonııada rentgenogrammada qabyný oshaǵy anyq kórinedi (bul bóliktik qabyný bolýy múmkin, ol jergilikti túrde ókpeniń bir bóliginde damıdy, nemese úlkenirek úrdis bolýy múmkin). Keıde rentgenografııada  pnevmonııanyń asqynýy – gıdrotoraks anyqtalady (ókpe men keýde qýysynyń ortasyndaǵy plevra qýysynda suıyqtyqtyń jınalýy). Bul jaǵdaıda plevra qýysynyń pýnktsııasy jasalady, jáne suıyqtyq uzyn ınemen alynady. Qajet bolsa, hırýrgııalyq aralasý ótkiziledi, jáne suıyqtyq plevra qýysynan operatsııalyq jolmen alynady.\r\n\r\n·         Naýqas  jótelgende jınalǵan qaqyryq taldaýy  pnevmonııanyń sebebin anyqtaıdy (bakterııalardyń, vırýstar men mıkroorganızmderdiń bolýy ınfektsııalyq úrdisti bildiredi).\r\n\r\n·         Bronhoskopııa -  naýqastyń murny nemese aýzy arqyly engizilgen jińishke tútik arqyly dáriger bronhyny qaraıdy jáne qajet bolsa, qabyný oshaǵynan silemeı alýy múmkin.\r\n\r\n·         Ókpeniń kompıýterlik tomografııasy – uzaq ýaqyt boıy jazylmaıtyn pnevmonııada ókpeni egjeı-tegjeıli qaraýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııaǵa shaldyqqan adamdardy ádette, úı jaǵdaıynda dáriniń kómegimen emdeýge bolady. Sımptomdaryńyz birneshe kún nemese apta ishinde jeńildegenimen, álsizdik birneshe aı nemese odan artyqqa sozylýy\n múmkin.\r\n\r\nKeıinnen ókpeniń ınfektsııadan tazarýyn bilý úshin dáriger keýde qýysynyń rentgenografııasyn ótýdi usynady. Emdeýdi toqtatý úshin bul jetkilikti bolýy múmkin, ókpeniń rentgen sýreti tolyq qalpyna kelmese de. Emdeýge  28 kún ótkende keýde  qýysynyń rentgenografııasy aýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııaǵa shaldyqqan adamdardyń jartysynda ǵana  qalpyna keledi.\r\n\r\nNaqty sharalar pnevmonııanyń túrine jáne aýyrlyǵyna, jasqa jáne densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyna baılanysty. Oǵan jatatyndar:\r\n\r\n•        Bakterıaldyq  pnevmonııany emdeıtin antıbıotıkter. Qoldaný basynda pnevmonııanyń sebebi bolǵan bakterııanyń túrin anyqtaýǵa jáne ony emdeýge ońtaıly antıbıotık tańdaýǵa ýaqyt ketedi. Kóbinese, úsh kún ishinde jaǵdaı jaqsarady, biraq, temeki shegetinderde jaqsarýǵa eki eseden artyq ýaqyt ketedi.  Eger sımptomdaryńyz jaqsarmasa, dáriger basqa  antıbıotıkti usynýy múmkin.\r\n\r\n•        Vırýstyq  pnevmonııany emdeıtin vırýsqa qarsy preparattar. Mundaı naýqastarda jaqsarý bir-úsh apta ishinde oryn alady.\r\n\r\n•        Ystyqty túsiretin preparattar, aspırın nemese ıbýprofen sekildi.\r\n\r\nJótelge qarsy dáriler. Demalý úshin jóteldi basatyn dáriler. Biraq, jóteldi tolyǵymen joıǵan jón, sebebi, jótel ókpeden suıyqtyq shyǵýyna, onyń tazarýyna yqpal etedi.\r\n\r\n__Aýrýhanaǵa jatqyzý__\r\n\r\nAýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady, eger:\r\n\r\n•        65 jastan asqan bolsańyz\r\n\r\n•        Ýaqytty, oryndy, adamdardy tanymaıtyndaı estiń qalypty bolmaýy\r\n\r\n•        ishetin antıbıotık qabyldaýǵa kedergi keltiretin qusý men júrek aınýy bolsa\r\n\r\n•        joǵary arterıaldyq qysym bolsa\r\n\r\n•        óte jıi tynys alý, entigý\r\n\r\n•        ózdiginshe tynys alý qıyn\r\n\r\n•        temperatýra normadan tómen.\r\n\r\nEger naýqasty ókpeniń jasandy ventılıatsııasyna qosý qajet bolsa, jaǵdaıy aýyr bolsa, aýrýhananyń qarqyndy emdeý bólimshesine jatqyzý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n__Balalar aýrýhanaǵa jatqyzylýy múmkin, eger:__\r\n·         jasy 3 aılyqqa deıin bolsa\r\n\r\n·         uıqy basýy bolsa\r\n\r\n·         tynys alýynda másele baıqalsa\r\n\r\n·         qandaǵy otteginiń deńgeıi tómen\r\n\r\n·         sýsyzdaný belgileri baıqalsa\r\n\r\n·         dene temperatýrasy normadan tómen.\r\n\r\n__Ómir salty jáne úı quraldary__\r\n\r\nTez qalpyna kelý jáne asqyný qaýpin azaıtý úshin:\r\n\r\n•        kóbirek demalyńyz. Jaqsy sezine bastaǵannyń ózinde abaı bolý qajet, júktemeni arttyrýǵa bolmaıdy.\r\n\r\n•        Temperatýra qalypty bolyp, qaqyryqty jótel basylǵanymen, úıde bolyńyz. Pnevmonııa qaıtalanýy múmkin, jaǵdaı túpkilikti jaqsarǵansha tolyq jumys júktemesine oralýǵa bolmaıdy. Emdeýshi dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\n•        Suıyqtyqty kóbirek ishińiz, ókpedegi qaqyryq túzilýin jáne shyǵýyn jeńildetý úshin.\r\n\r\n•        Dáriger taǵaıyndaǵan dárilik preparattardy qatań qabyldaý qajet. Eger dári qabyldaýdy erte toqtatsa, ókpede bakterııalar qalady jáne pnevmonııa qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nPnevmonııa ókpeniń jaǵynan birqatar asqynýdy týyndatýy múmkin. Asa aýyr asqynýy – tynys alý jetkiliksizdiginiń damýy. Pnevmonııada onyń damýy ókpeniń jáne júrektiń qosarlanǵan sozylmaly aýrýlary bar egde jastaǵy naýqastarda asa yqtımal. Tynys  alý jetkiliksizdigi mundaı naýqastarda ólim-jitimniń sebebi bolýy múmkin. Sondaı-aq, ólim-jitimge júrek-qantamyr jetkiliksizdiginiń (júrek jumysynyń buzylysynan týyndaǵan qan aınalymynyń kúrt paıda bolýy) damýy aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nKóbinese, pnevmonııaǵa shaldyqqan naýqastardy dáriniń kómegimen tabysty emdeýge bolady. Biraq, keıbir adamdarda, ásirese, joǵary qaýip toptaryndaǵy adamdarda kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:   \r\n\r\n•        Qandaǵy bakterııalar (bakterıemııa). Qan aǵymyna ókpeden túsetin bakterııalar ınfektsııany basqa aǵzalarǵa taratýy múmkin, bul ishki aǵzalardyń aýyr buzylystaryna aparýy múmkin.\r\n\r\n•        Ókpeniń abstsessi. Abstsess iriń tolǵan qýys túzilýimen ókpe tininiń buzylysqa ushyraýy kezinde paıda bolady. Abstsess, ádette, antıbıotıkterdiń kómegimen emdeledi. Keıde hırýrgııalyq ádister nemese irińdi joıý úshin abstsess aýmaǵyna uzyn ınemen nemese tútikpen drenaj jasaýmen.\r\n\r\n•        Ókpe mańaıynda suıyqtyq jınalýy (plevrıt). Pnevmonııa ókpe men keýde qýysyndaǵy (plevra) tin qabattarynyń arasyndaǵy jińishke keńistikte suıyqtyq jınalýyna aparýy múmkin. Eger suıyqtyq juqpalanǵan bolsa, nemese kóp bolsa, ony hırýrgııalyq jolmen uzyn ıneniń kómegimen alý qajet bolýy múmkin.  \r\n\r\n•        Tynys alýdyń qıyndaýy. Eger pnevmonııa aýyr dárejeli bolsa nemese ókpeniń sozylmaly aýrýlary bolsa, tynys alýda máseleler jáne organızmniń ottegimen jetkiliksiz qamtamasyz etilýi paıda bolýy múmkin. Naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzý jáne ókpeniń jasandy ventılıatsııasyna qosý qajet bolýy múmkin, emdep jazylǵanǵa deıin.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nPnevmonııanyń aldyn alý úshin usynylady:\r\n\r\n•        Tumaýǵa qarsy maýsymdyq vaktsınatsııany ótkizý. Tumaý vırýsy vırýstyq pnevmonııanyń tikeleı sebebi bolýy múmkin. Bakterıaldyq pnevmonııa, sondaı-aq, tumaýdyń jıi sebebi. Tumaýdan vaktsınatsııa júrgizý organızmniń aıtarlyqtaı qorǵanysyn beredi.\r\n\r\n•        Pnevmonııaǵa qarsy egilýge bolady. Dárigerler streptokokktyq pnevmonııaǵa qarsy (pnevmokokktyq vaktsına) bir rettik  vaktsınany 65 jastan asqan adamdardyń bárine, sondaı-aq, qarttar úıinde turatyn jáne uzaq medıtsınalyq kútim kórsetiletin medıtsınalyq mekemelerdegi kez kelgen jastaǵy adamdarǵa, sondaı-aq, temeki shegetinderge egýdi usynady. Vaktsına ásirese, pnevmokokkty pnevmonııa boıynsha qaýip tobyndaǵy adamdarǵa usynylady. Keıbir dárigerler qaıta vaktsınatsııany alǵashqydan keıin bes jyl ótkende ótkizýdi usynady.\r\n\r\n•        Balaǵa vaktsına egý qajet. Dárigerler 2 jasqa deıingi balalardyń barlyǵyna jáne 2-5 jas aralyǵyndaǵy pnevmokokkty pnevmonııa boıynsha qaýip tobyndaǵy balalarǵa túrli vaktsınalardy usynady. Bala baqshaǵa baratyn balalar da vaktsına alýy qajet. Sonymen qatar, dárigerler alty aıdan asqan balalarǵa maýsymdyq egýdi usynady.\r\n\r\n•        Tazalyq saqtaý qajet. Pnevmonııaǵa aparatyn qarapaıym respıratorlyq ınfektsııalardan qorǵaý úshin  udaıy qol jýyp, nemese qolǵa arnalǵan spırt negizindegi zararsyzdandyratyn quraldy qoldaný qajet.\r\n\r\n•        Temeki shekpeńiz. Temeki shegý respıratorlyq ınfektsııaǵa qarsy ókpeniń tabıǵı qorǵanysyn zaqymdaıdy.\r\n\r\n•        Demalyp, symbatyńyzdy saqtaıtyn kúıde bolyńyz. Durys demalys, salaýatty tamaqtaný jáne ortasha dene júktemeleri ımmýndyq júıeni nyǵaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÚlgi kórsetińiz. Aýyrsańyz, úıde qalyńyz. Eger qoǵamdyq oryndarda bolsańyz, jáne sýyq tıgen bolsa, jótelgende jáne túshkirgende aýyz ben muryndy shyntaǵyńyzdyń ishki jaǵymen jabýǵa tyrysyńyz. \r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pnu/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Aleksandr Korolkov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Saltanat Hıshına, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy','','','qz','s','',0,'',7603,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532797380,1564333380,1532798170,'Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) – ókpeniń eń jıi kezdesetin aýrýy, ol tynys alý joldaryna aýa aǵynynyń kelýiniń qaıtymsyz  ishinara shektelýimen sıpattalady, jáne tynys alýdyń qıyndaýymen qosarlanady. \r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys alý júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  adam organızmine keltiretin zııany - qaıtymsyz. Onyń eki túri bar: emfızema jáne sozylmaly bronhıt, bul tynys alý jetkiliksizdiginiń asa keń taralǵan sebepteri.\r\n\r\nSozylmaly  bronhıt – bronhylardyń (negizgi tynys alý joldarynyń) qabynýy, ol uzaq ýaqyt boıy qaqyryqty jótelmen, tynys alýdyń qıyndaýymen, entigýmen jáne sharshaýmen qosarlanady. Aýrý vırýstyq respıratorlyq ınfektsııa sanalady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) – ókpeniń eń jıi kezdesetin aýrýy, ol tynys alý joldaryna aýa aǵynynyń kelýiniń qaıtymsyz  ishinara shektelýimen sıpattalady, jáne tynys alýdyń qıyndaýymen qosarlanady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"168\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ókpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys alý júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\'\'\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  adam organızmine keltiretin zııany - qaıtymsyz. Onyń eki túri bar: emfızema jáne sozylmaly bronhıt, bul tynys alý jetkiliksizdiginiń asa keń taralǵan sebepteri.\r\n\r\nSozylmaly  bronhıt – bronhylardyń (negizgi tynys alý joldarynyń) qabynýy, ol uzaq ýaqyt boıy qaqyryqty jótelmen, tynys alýdyń qıyndaýymen, entigýmen jáne sharshaýmen qosarlanady. Aýrý vırýstyq respıratorlyq ınfektsııa sanalady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"169\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"170\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Emfızema – ókpeniń aýa qaltashalary (alveolary) buzylysqa ushyraıtyn aýrý. Kóbinese, alveolalardyń jáne qorshaǵan tinderdiń ýshyǵatyn buzylysy baıqalady. Aýrýdyń keıingi satylarynda ókpede buryn ókpe tini bolǵan tustarda aýa qýystary túziledi. Emfızema ókpeniń aýa qaltashalarynyń arasynda qabyrǵalar álsiregende (juqarǵanda) paıda bolady. Emfızema ókpeniń kollapsyna aparady.\'\'\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan zardap shegetin adamdardyń kópshiliginde aýrýdyń joǵaryda keltirilgen eki túriniń birigýi baıqalady.   \r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTemeki shegý – ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýlarynyń negizgi sebepteriniń biri. Adam kóbirek temeki shekken saıyn ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  yqtımaldyǵy joǵary bolady.\r\n\r\nDegenmen, temeki shegetinderdiń keıbiri syrqatqa shaldyqpaýy da múmkin. Sırek jaǵdaıda, temeki shekpeıtin adamdarda organızminde alfa-1 antıtrıpsın aqýyzynyń jetkiliksizdiginen emfızema damýy múmkin.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń qaýip faktorlaryna jatady:\r\n\r\n* jumys ornyndaǵy keıbir gazdardyń nemese aýanyń áreketi\r\n\r\n* Passıvti temeki shegý jáne qorshaǵan ortanyń lastanýy\r\n\r\n* otta jıi tamaq ázirleý, jeldetýdiń nashar bolýymen.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Jótel, qaqyryqpen nemese qaqyryqsyz\r\n\r\n* Entigý\r\n\r\n* Tynys alýdyń qıyndaýy\r\n\r\n* Syryldaý\r\n\r\n* Sharshaý\r\n\r\n* Jıi respıratorlyq aýrýlar.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń sımptomdary birtindep damıtyndyqtan, keıbir adamdar bul aýrýdyń bolýyn bilmeıdi.  \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\n1. aýrýdy naýqastyń tynys alýyn  stetoskoptyń kómegimen tyńdaý arqyly anyqtaýǵa bolady. Biraq, ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy bolýynda da ókpeniń dybysy qalypty bolatyn jaǵdaılar kezdesedi. \r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"171\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n2. Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýyn anyqtaýdyń ońtaıly testi – spırometrııa – ókpeniń syıymdylyǵyn ólsheıtin arnaıy mashına, aýyrsyndyrmaıtyn zertteý. Onyń nátıjesi test ótkennen keıin birden beınelenedi, naýqastyń jaǵynan dene shıryǵýy qajet bolmaıdy, taldaý úshin qan alý qajet emes, naýqastyń organızmi radıatsııaǵa ushyramaıdy.\r\n\r\n3.Sondaı-aq, keýde qýysynyń rentgeni nemese kompıýterlik tomografııasy arqyly syrqatty anyqtaýǵa bolady. Alaıda, keıde mundaı beıneleýde de ókpe qalypty kórinýi múmkin. Keıde naýqastyń qanyn taldaý qajet bolady, qandaǵy ottegi men kómir qyshqyl gazynyń mólsherin ólsheý úshin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan tolyq jazylýǵa kepildik beretin ámbebap qural joq, alaıda, aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý jáne aýrýdyń nasharlaýynyń aldyn alý úshin kóptegen tásilder bar.\r\n\r\nAldymen, ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan zardap shegetin adam temeki shegýdi qoıýy qajet.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýyn emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar:\r\n\r\n* Ingalıatorlar (bronholıtıkter, bronhyny keńeıtetin), tynys alý joldaryn ashý úshin\r\n\r\n* Ingalıatsııalyq steroıdtar, ókpeniń qabynýyn azaıtý úshin\r\n\r\n* qabynýǵa qarsy preparattar.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń jiti kórinisi kezinde qoldanylady:\r\n\r\n* Steroıdtyq preparattar, tabletka nemese ınektsııa kúıinde\r\n\r\n* Bronholıtıkter,  sebý quraldarynyń kómegimen\r\n\r\n* ottegimen emdeý\r\n\r\n* naýqasty ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosý.\r\n\r\nAýrýdyń jiti túrinde naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndalady, sebebi, ınfektsııalar aýrýdyń barysyn ýshyqtyrýy múmkin. Úı jaǵdaıynda ottegimen emdeý qajet bolýy múmkin, naýqas qandaǵy otteginiń jetkilikti deńgeıin qoldaı alýy úshin.\r\n\r\nOttegimen emdeý aýrýdy emdemeıdi, biraq, naýqastyń belsendi bolyp qalýy úshin basqasha tynys alýǵa úıretedi.\r\n\r\nDensaýlyqty nyǵaıtý úshin serýen, dene jattyǵýlary usynylady, olar aıaqtyń bulshyq etiniń kúshin saqtaýǵa kómektesedi. Naýqas dárigerden kúndelikti densaýlyqty qoldaý úshin qandaı qashyqtyqty júrýi týraly suraýy qajet. Birtindep qashyqtyqty arttyrýǵa bolady.  Entigý paıda bolsa, serýendi azaıtý qajet. Serýen kezinde ókpeni kelesi dem shyǵarǵanǵa deıin tolyǵymen tazartý úshin demdi shyǵarýda erindi jıyrý qajet.\r\n\r\nÚı jaǵdaıynda aýrýdyń barysyn jeńildetý úshin keńester:\r\n\r\n* Naýqas óte sýyq aýadan alshaq bolýy qajet.\r\n\r\n* Úıde eshkim temeki shekpeýi tıis.\r\n\r\n* Tútin kózderin joıyp, aýanyń lastanýy dárejesin azaıtý qajet.\r\n\r\nNaýqastyń ratsıony salaýatty taǵamnan, balyqtan, taýyqtan, etten, jemisten, kókónisten turýy tıis. Mundaı emdámdi qadaǵalaý kezinde salmaqty qoldaý qıynǵa túsetin bolsa, kalorııasy kóbirek taǵamdy tutyný jóninde dıetologpen keńesý qajet.   \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy – uzaq, sozylmaly aýrýy. Temeki shegýdi toqtatpasa, aýrý nasharlaıdy.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń aýyr túri bar naýqastar dene jattyǵýlarynyń kópshiligin oryndaýda entigýden zardap shegedi jáne aýrýhanada jıi emdeledi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵynyń buzylýy\r\n* Naýqasty jasandy ventılıatsııa apparatyna qosý qajettigi, ottegimen emdeýdi qoldaný\r\n* Júrektiń oń jaqtyq jetkiliksizdigi (oń júreksheden jáne júrektiń oń qarynshasynan qannyń aǵýynyń qıyndaýy) nemese ókpelik júrek (júrektiń ulǵaıýy jáne ókpeniń sozylmaly aýrýynyń saldarynan júrek jetkiliksizdigi)\r\n*  Pnevmonııa\r\n* Pnevmotoraks (ókpeniń jáne keýde qýysynyń arasyndaǵy plevra qýysynda gaz jınalýy)\r\n* Kóp salmaq joǵaltý jáne taǵamdy jetkilikti ishpeý\r\n*  Súıektiń juqarýy (osteoporoz)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger kenetten tunshyǵý nemese entigý paıda bolsa, dereý dárigerge kórinińiz nemese shuǵyl jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nTemeki shegý sekildi zııandy ádetten arylý kóbinese aýrýdyń damýyna jol bermeıdi. Dárigermen keńesip, siz úshin temeki shegýdi qoıýdyń qandaı tásili jaramdy ekendigin bilý qajet. Dárihanalarda temeki shegýdi qoıýǵa kómektesetin medıtsınalyq preparattar bar. Temeki shegýdi qoıýǵa naqty umtylý bolsa, dárilerdiń tıimdiligi basym bolady.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Omyrtqa aralyq dıskiniń jaryǵy','','','qz','s','',0,'',965,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532798160,1564334160,1532798298,'Omyrtqalardyń arasynda shaǵyn, dóńgelek jalpaq dıskiler bolady. Osy dıskilerdiń jaraqattan, qalypty tozýdan, nemese aýrýdan zaqymdanýynda olar shyǵyńqy kúıge túsedi. Bul jaǵdaı omyrtqa aralyq dıskiniń jaryǵy atalady.    \r\n\r\nOmyrtqa dıskileri jas ulǵaıǵan saıyn – qurǵaq, ıilgish jáne áljýaz bola túsedi. Jaraqat pen uzaq ýaqyt boıǵy júkteme dıskiniń syrtqy jabyndysynda kishkentaı sańylaý bolýyn údetedi.','Omyrtqalardyń arasynda shaǵyn, dóńgelek jalpaq dıskiler bolady. Osy dıskilerdiń jaraqattan, qalypty tozýdan, nemese aýrýdan zaqymdanýynda olar shyǵyńqy kúıge túsedi. Bul jaǵdaı __omyrtqa aralyq dıskiniń jaryǵy__ atalady.    \r\n\r\nOmyrtqa dıskileri jas ulǵaıǵan saıyn – qurǵaq, ıilgish jáne áljýaz bola túsedi. Jaraqat pen uzaq ýaqyt boıǵy júkteme dıskiniń syrtqy jabyndysynda kishkentaı sańylaý bolýyn údetedi.\r\n\r\nÁlsiregen dıskige shamadan tys qysym túskende dıskiniń ortasyndaǵy qoımaljyń materıaldyń bóligi kapsýladaǵy sańylaý arqyly aǵyp ketýi múmkin, nátıjesinde, dısk nerv túbirin nemese omyrtqa kanalyn  qorshaıtyn keńistikke shyǵyp ketedi. omyrtqa aralyq dıskiniń jaryǵy nervtiń qyzmetine kedergi keltiredi, álsizdikke, uıyp qalýǵa, nemese aıaqtaǵy aýyrsynýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda __omyrtqa aralyq dıski jaryǵynyń__ sımptomdaryn konservatıvtik ádispen emdeýge bolady. ýaqyt  óte sımptomdary joıylady. Keıbir sırek jaǵdaıda operatsııa qajet bolýy yqtımal.','student_k',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy','','','qz','s','',0,'',7036,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532798280,1564334280,1532798810,'Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy – omyrtqa baǵany kanalynyń tarylýy, ol julynǵa qysym túsýi nemese omyrtqalar arasyndaǵy sańylaýdyń tarylýy saldarynan bolady. \r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy -  omyrtqa baǵanynyń bel nemese moıyn bóliminiń tarylýy. Stenoz nerv túbirtekteriniń qysylýyna jáne aıaqtaǵy aýyrsynýdyń jáne álsizdiktiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Qabynýdy azaıtý úshin dáriler nemese steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary taǵaıyndalady. Konservatıvtik emdeý ádisteriniń tıimsizdigi jaǵdaıynda hırýrgııalyq operatsııa ótkiziledi, ol nervterge túsetin qysymdy azaıtýǵa baǵyttalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__   \r\n \r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy – omyrtqa baǵany kanalynyń tarylýy, ol julynǵa qysym túsýi nemese omyrtqalar arasyndaǵy sańylaýdyń tarylýy saldarynan bolady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"172\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy -  omyrtqa baǵanynyń bel nemese moıyn bóliminiń tarylýy. Stenoz nerv túbirtekteriniń qysylýyna jáne aıaqtaǵy aýyrsynýdyń jáne álsizdiktiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Qabynýdy azaıtý úshin dáriler nemese steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary taǵaıyndalady. Konservatıvtik emdeý ádisteriniń tıimsizdigi jaǵdaıynda hırýrgııalyq operatsııa ótkiziledi, ol nervterge túsetin qysymdy azaıtýǵa baǵyttalady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy ádette, egde jastaǵylarda kezdesedi. Julyn men omyrtqa baǵany kanalynyń qabyrǵasynyń arasynda keńistik ornalasqan, ol jumsaq maıly talshyqqa jáne julyn sarysýyna tolǵan. Jas óte kele osy keńistik buzylysqa jáne kebýge ushyraıdy, sondaı-aq, artrıttiń saldarynan omyrtqa baǵany súıeginiń jáne baılamdardyń qalyńdaýy oryn alady.\r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy, sondaı-aq, kelesi jaǵdaılardan týyndaıdy:\r\n\r\n• Omyrtqa baǵanynyń artrıti, ádette, egde jastaǵy jáne orta jastaǵy adamdarda kezdesedi\r\n\r\n• Pedjet aýrýy jáne ahondroplazııa sekildi súıek aýrýlary\r\n\r\n• týa bitken stenoz, omyrtqa baǵanynyń anatomııalyq erekshelikterine baılanysty\r\n\r\n• omyrtqa aralyq dıskilerdiń jaryǵy nemese aýytqýy\r\n\r\n• nerv túbirtekterine nemese julynǵa qysym túsiretin jaraqattyń bolýy    \r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń isikteri.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdary ýaqyt óte kele nasharlaýy múmkin. Sımptomdar, kóbinese, deneniń bir jaǵynda paıda bolady, biraq, eki aıaqty da zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdaryna jatady:\r\n\r\n• arqanyń, bókseniń, sıraqtyń nemese moıyndaǵy, ıyqtaǵy, bilektegi jansyzdaný, qurysý nemese aýyrsyný \r\n\r\n• qoldaǵy nemese aıaqtaǵy álsizdik\r\n\r\nKóbinese, sımptomdar tik turǵan jaǵdaıda nemese júrgende paıda bolady nemese nasharlaıdy. Olar otyrǵanda nemese alǵa eńkeıgende azaıady nemese joıylady. Naýqastardyń kópshiligi uzaq jaıaý júrýdi kótere almaıdy.\r\n\r\nBul aýrýǵa shaldyqqandar velosıpedti júrgizgende jeńil aýyrsynýdy sezinedi.\r\n\r\nKúrdeli  sımptomdaryna jatady:\r\n\r\n• tepe-teńdiktiń jáne júristiń buzylýy\r\n\r\n• neseptiń nemese nájistiń ustamaýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQaraý kezinde dáriger aýyrsynýdyń tusyn tabýǵa tyrysyp, qozǵalysqa áserin anyqtaıdy. Dáriger Sizden ótinedi:\r\n\r\n•        Otyrýdy, turýdy jáne júrýdi.\r\n\r\n•        Ókshege, aıaqtyń ushyna turýdy.\r\n\r\n•        Alǵa, artqa jáne jan-jaqqa ıilýdi.\r\n\r\n•        Arqaǵa jatyp, aıaqty tik kóterýdi.\r\n\r\nEger bul kezde aýyrsyný kúsheıetin bolsa, aıaqta jansyzdaný jáne shanshý bolsa, bel- segizkóz radıkýlıti bolýy múmkin.\r\n\r\nDáriger kúshińizdi jáne aıaqty qozǵaltý, tizeni búgý-jazý qabiletin baǵalaıdy.\r\n\r\nJúıke júıesin tekserýde refleksterdi tekserý úshin dáriger rezeńke balǵany qoldanady. Sezimtaldyqty tekserý terige ıne tıgizýmen, maqta tyǵynmen nemese  qaýyrsynmen anyqtalady.   Deneniń qaı jerinde seziný azdyǵyn aıtý qajet.\r\n\r\nMıdy jáne júıke júıesin zertteý aıaqtaǵy álsizdikti jáne sezimtaldyqtyń tómendeýin rastaıdy. Kelesi zertteýler ótkizilýi múmkin:\r\n\r\n• Elektromıografııa\r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń MRT nemese KT\r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń rentgenografııasy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBeldegi udaıy jáne keıde kúsheıetin aýyrsynýda úı jaǵdaıyndaǵy kútim jáne aýyrsynýdyń qaıtalanatyn kórinisteriniń aldyn alý hırýrgııalyq emdeýge júginbeýge kómektese alady.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqasty aýyrsynýmen kúresýge jáne salaýatty ómir saltyn ustanýǵa úıretedi.  \r\n\r\n•        Dáriger fızıoterapııany taǵaıyndaıdy. Fızıoterapevt aýyrsynýdy azaıtatyn arnaıy dene jattyǵýlaryn oryndaýǵa keńes beredi. Moıyn bulshyq etterin nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaýdy kórsetedi.\r\n\r\n•        Massaj jáne ıne salý da usynylady. Keıde olardyń birneshe seansy arqadaǵy jáne moıyndaǵy aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n•        salqyn kompress jáne jylý basý asqyný kezindegi aýyrsynýdy azaıtady.\r\n\r\n•        Arqadaǵy jáne beldegi aýyrsynýda qoldanylatyn kóptegen preparattar bar.\r\n\r\nAýyrsyný ómirge kúshti áser etse, psıhologpen keńesý qajet. Emdeýdiń bul túri aýyrsynýdy túsine bilýge jáne onymen kúresýge kómektesedi.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý\r\n\r\nEger aýyrsyný konservatıvtik emdeýde joıylmasa, sezimtaldyqtyń tómendeýinde jáne qozǵalýdyń qıyndaýynda hırýrgııalyq operatsııa jasaý qajet. Operatsııa nervterge nemese julynǵa qysym túsirýdi azaıtý maqsatynda ótkiziledi.\r\n\r\nDárigermen keńesip, operatsııanyń kúnin belgileý qajet.\r\n\r\nÝaqyt ótkende omyrtqa baǵany kanaly stenozynyń sımptomdary kúsheıedi, bul uzaq ýaqyt ishinde oryn alady. \r\n\r\n•        Uzaq ýaqyt boıy beli aýyratyn adamdar operatsııany ótkizgennen keıin tolyǵymen aýyrsynýdan tolyq qutyla bermeıdi. Spondılodez (omyrtqalardy jáne dıskilerin turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan hıýrgııalyq aralasý) aýyrsynýdy jáne aýrýdyń qalǵan sımptomdaryn tolyǵymen joımaýy múmkin.\r\n\r\n•        MRT jáne basqa zertteý ádisterin qoldanýdyń ózinde hırýrg operatsııadan keıin jaǵdaıdyń jaqsarýy týraly boljaı almaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\nJumysqa jáne tirshilikke ózgeris engizip, omyrtqa baǵany kanaly stenozyna shaldyqqan kóptegen adamdar uzaq jyldar boıy belsendi ómir saltyn ustana alady.\r\n\r\nOmyrtqa baǵanyndaǵy operatsııa aýrýdyń sımptomdaryn ishinara nemese tolyǵymen joıady. Uzaq ýaqyt boıy beli aýyratyn adamdar operatsııany ótkizgennen keıin tolyǵymen aýyrsynýdan tolyq qutyla bermeıdi. Spondılodez (omyrtqalardy jáne dıskilerin turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan hıýrgııalyq aralasý) aýyrsynýdy jáne aýrýdyń qalǵan sımptomdaryn tolyǵymen joımaýy múmkin.\r\n\r\nOperatsııadan keıin omyrtqa baǵany jaǵynan asqyný paıda bolýy múmkin. Ustaǵysh nemese bandaj qoldaný qajet. Bolashaqta birneshe operatsııa (lamınektomııa jáne spondılodez) ótkizgende asqynýlar qaýpi joǵary.  \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nSezimtaldyqtyń bolmaýy aıaqtyń zaqymdanýyna aparýy múmkin. Aýyrsynýdy sezinbegendikten, ınfektsııa qosylýy múmkin. Nervterge qysym túsýinen bolǵan ózgerister udaıy bolýy múmkin, qysymdy azaıtý sharalaryn oryndaǵannyń ózinde.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nOmyrtqa  baǵany kanalynyń stenozynyń sımptomdarynda medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Muqııat qadaǵalaýdy qajet etetin kúrdeli sımptomdar kelesideı:\r\n\r\n• tepe-teńdiktiń buzylýy jáne júristiń turaqty emestigi\r\n\r\n• neseptiń nemese nájistiń ustamaýy.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nPsevdo-aqsaý; Omyrtqa  baǵany kanalynyń ortalyq stenozy; arqa stenozy; Omyrtqa  baǵany kanalynyń foramınaldyq stenozy; omyrtqa baǵanynyń buzylysty aýrýy.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),