('','Геморрой','','','kz','s','',0,'',5092,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542597360,1574133360,1542597722,'Геморрой – айналшық пен тік ішектің төменгі бөлігіндегі  веналардың кеңеюінен туындайтын ауру.\r\n\r\nГеморрой өте кең таралған ауру болып саналады. Бұл анал тесігі аумағына аса қатты қысым түскендіктен пайда болады.  Бұл жағдай жүктілік кезінде, босану кезінде, сондай-ақ іш қатуынан да туындауы  мүмкін. Қысым қалыпты тамырларды кеңейтіп, айналшық аумағындағы тіндердің ісінуін тудырады. Жиі ішек толқи жиырылуының әсерінен бұл тіндер қансырауы мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Қашан дәрігерге қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Алдын алу __{ALINK}\r\n\r\n\r\nГеморрой – айналшық пен тік ішектің төменгі бөлігіндегі  веналардың кеңеюінен туындайтын ауру.\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nГеморрой өте кең таралған ауру болып саналады. Бұл анал тесігі аумағына аса қатты қысым түскендіктен пайда болады.  Бұл жағдай жүктілік кезінде, босану кезінде, сондай-ақ іш қатуынан да туындауы  мүмкін. Қысым қалыпты тамырларды кеңейтіп, айналшық аумағындағы тіндердің ісінуін тудырады. Жиі ішек толқи жиырылуының әсерінен бұл тіндер қансырауы мүмкін.\r\n\r\n__Геморройдың себептері төмендегідей болуы мүмкін:__\r\n\r\n•	іш босату кезінде күшену\r\n•	іш қату\r\n•	Ұзақ уақыт бойы, әсіресе дәретханада отыра беру\r\n•	Цирроз сияқты кейбір аурулардың болуы\r\n\r\nГеморройлық түйіндер дененің ішінде де, сыртында да орналасуы мүмкін.\r\n \r\n•	Ішкі геморройлық түйіндер анустың ішкі жоғарғы жағында және тік ішектің бастапқы бөліктерінде ғана орналасады. Егер олар әбден үлкейсе, олар дененің сыртына шыға алады (әрекетсіздік). Ішкі локализацияланудағы ең көп тараған мәселе ішекті босату кезінде геморройлық түйіндерден қан кету болып табылады.\r\n•	Сыртқы геморройлық түйіндер анал тесігінен тыс жерде орналасқан. Олар дефекациядан кейін жеке гигиенаны сақтауда қиындықтар тудыруы мүмкін. Сыртқы геморрой аймағында қан түзілу кезінде бұл аймақ қатты ауырады (сыртқы геморрой тромбозы).\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nӘдеттегідей, геморройлық түйіндер  тромбоз түйіндерінің қалыптасу жағдайлары кезінде ауыртпайды.\r\n\r\n\'\'__Ең жиі кездесетін симптомдары:__\'\'\r\n\r\n•	Тік ішектен ауыртпай ашық-қызыл дақтар пайда болады.\r\n•	Анал тесігі аумағында қышы сезімі мазалайды;\r\n•	Айналшықтағы ауырсыну, әсіресе отырғанда\r\n•	Ішті босатқанда ауырсыну\r\n•	Айналшыққа жақын орналасқан бір немесе одан да көп   тығыз түйіндердің пайда болуы\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\n\r\nКөптеген жағдайларда диагноз қою үшін дәрігер тік ішек аумағын  тексереді. Бұл сыртқы геморройлық түйіндер кезінде болады.\r\n\r\n•	Диагноз қоюға мүмкіндік беретін тексеру әдістері:\r\n•	Ректальді тексеру\r\n•	Сигмойдоскопия\r\n•	Аноскопия\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nГеморройға арналған емдеу әдістері мыналар:\r\n\r\n•	Ауырсыну және ісінуді азайту мақматында құрамында кортикостероидтер (мысалы, кортизон) бар жақпа майларды пайдалану;\r\n•	Ауырсыну сезімін азайту үшін құрамында лидокаин бар жақпа майларды қолдану;\r\n•	Іш қатуды емдеу үшін іш өткізгіш дәрілерді пайдалану;\r\n\r\nҚышуды басу үшін төменде  көрсетілген  амалдарды қолдансаңыз болады: \r\n\r\n•	Мақталы тығынның көмегімен зақымдалған жерге жаңғақ қайнатпасын жағыңыз; \r\n•	Мақталы іш киімін киіңіз.\r\n•	Парфюмерлік дәретхана қағазын пайдаланбаңыз. Оның орнына дымқыл салфеткамен  сүртіңіз.\r\n•	Зақымдалған аумақты тырнамаңыз.\r\n\r\nВанна қабылдасаңыз өзіңізді жақсы сезінуге мүмкіндік туады. 10-15 минутқа жылы су құйылған ваннада отырыңыз.\r\n\r\nЕгер үй жағдайында емделу оң нәтиже бермесе, дәрігерге қаралып, геморрой симптомдарын азайтуға бағытталған дәрі-дәрмектерді қолданыңыз.\r\n\r\nЕгер бұл жеткіліксіз болса, геморройлық түйіндерді (гемороходектомия) алып тастау секілді, кейбір  хирургиялық процедуралар қажет болуы мүмкін. Әдетте, бұл процедура ауыр қан тоқтамай қойғанда немесе геморройлық түйін жоғалуы мүмкін болып тұрғанда, одан басқа, емдеу әдістері нәтиже бермегенде жүргізіледі.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\n\r\nГеморройлық түйіндердегі қан тоқтамалары, тромбтардың түзілуіне соқтыруы мүмкін және түйіннің айналасындағы тіндердің атрофиясына әкелуі мүмкін. Кейде тромбтар жиналып қалған геморройлық түйінді жою үшін хирургиялық емдеу әдісі пайдаланылады. \r\nСирек жағдайларда ауыр қан кетуі мүмкін. Қан жоғалтудың ұзақ мерзімді нəтижесі темір тапшылығы анемиясына ұшырауы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\n\r\nТөменде көрсетілгендей жағдайлар орын алса, дәрігерге қаралыңыз:\r\n\r\n• Геморройдың симптомдары үй жағдайында емделмесе;\r\n• Тік ішектен қан кете. Сіздің дәрігеріңіз басқа да қан кету себептерін тексеруі мүмкін.\r\n\r\nКелесі жағдайларда дереу медициналық көмекке жүгініңіз:\r\n\r\n• Сіз көп мөлшерде қан жоғалтсаңыз.\r\n• Қан кету кезінде басыңыз айналса, есіңізден тану жағдайлары орын алса.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Алдын алу __\r\n\r\nІш қату, іш босату кезінде қатты күшенгенде, дәретханада ұзақ отырғанда геморройдың қаупі жоғарлайды. Геморройдың алдын алу үшін іш қатуды болдырмау үшін: \r\n\r\n•	Көп мөлшердегі сұйықтықтарды ішіңіз.\r\n•	Жоғары талшықты өнімдерді (көкөністер, жемістер және тұтас дәндер) қабылдаңыз.\r\n•	Талшықтың жоғары құрамымен биологиялық қоспаларды қабылдау мүмкіндігін қарастырыңыз.\r\n•	Ішектің қозғалысы кезінде стресстің жоғары болуын болдырмау үшін іш жүргізетін дәрілерді қолданыңыз.\r\n \r\n__Дереккөз: __https://medlineplus.gov/ency/article/000292.htm\r\n\r\n__Синонимдер:__\r\n\r\nТік ішектік түйіндер; Геморрой; Тік ішектегі қатпарлар.\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Геморройдың алдын алудың тиімді әдістері','','','kz','s','',0,'',3046,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542597720,1574133720,1542597911,'__Құрметті дәрігер:__\r\n\r\nГеморройды өзіндік емдеудің қандай әдістерінің бар екендігін айтып бере аласыз ба?\r\n\r\n__Құрметті оқырман:__\r\n\r\nГеморрой – өте кең таралған және әбден жетер жеріне жетіп болған сырқат. Бақытымызға орай, аурудан туындаған ыңғайсыздықты азайтуға жеткілікті қарапайым және тиімді әдістер бар, олар да геморройды емдеуге үлес қосады.','__Құрметті дәрігер:__\r\n\r\nГеморройды өзіндік емдеудің қандай әдістерінің бар екендігін айтып бере аласыз ба?\r\n\r\n__Құрметті оқырман:__\r\n\r\nГеморрой – өте кең таралған және әбден жетер жеріне жетіп болған сырқат. Бақытымызға орай, аурудан туындаған ыңғайсыздықты азайтуға жеткілікті қарапайым және тиімді әдістер бар, олар да геморройды емдеуге үлес қосады.\r\n\r\nГеморрой - ануста веналардың қалыпсыз кеңейуінен туындаған жағдай. Вена - жүректің веноздық қанын беретін қан тамырлары. Геморройлар тамырлардың кеңеюі (ісінуі) нәтижесінде туындайтын геморройдық түйіндерден көрінеді. Геморрой ішектің немесе ішектің ішінде пайда болуы мүмкін. Көптеген адамдарда  аталған аурудың екі түрі кездеседі. Веналардың ісінуі қан тамырларының жарылуына және қан кетуіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, науқаста ішектің қозғалысы кезінде салмақты ауру болуы мүмкін. \r\n\r\nТөменде геморройдың схемалық иллюстрациясы келтірілген:\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"406\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nТөменде геморройды емдеуге көмектесетін кеңестерді ұсынуға тырысамын:\r\n\r\n• Диетаны таңдағанда талшыққа сүйеніңіз. Жеке рационыңызға талшығы көбірек  тағамдарды қосыңыз. Талшыққа (диеталық талшықтарға) бай тағамдар нәжісті жұмсартуға көмектеседі, нәтижесінде ішектің қозғалысын жеңілдетеді. Мұндай шара қан кету ықтималдығын азайтады. Тәулігіне 25-30 грамм талшықты тұтыну ұсынылады. Талшықтың үздік көздері: бұршақ, брокколи, сәбіз, кебек, тұтас дәндер. Сондай-ақ талшығы бар диеталық қоспаларды қабылдауға болады. Кебу мен газды болдырмау үшін талшықтарды біртіндеп арттыруға тырысыңыз.\r\n\r\nЖедел аурудың күрт эпизодтары кезінде келесі әдіс ұсынылады. Бір ас қасық минералды алма шырынымен  май немесе йогур араласқан қоспаны таңғы немесе түскі асқа қолданыңыз. Бұл нәжістің өтуін едәуір жақсартады.\r\n\r\n• Аз күшеніңіз. Дәретханада аз отыруға тырысыңыз және іш босату кезінде қатты күшенбеңіз . Шамадан тыс күшенуден геморрой асқынып кетуі мүмкін немесе аш ілектің басқа аумақтарында белгілі мөлшерде асқыну симптомдары орын алуы мүмкін. \r\n\r\nКенеттен ұстама эпизодтары басталған кезде іш босатуға отырмаңыз. Үлкен дәреттің тежелуінен іш қатуымүмкін және геморройға жағымсыз әсер етуі мүмкін. Іш өту кезінде  аяғыңыздың астына орындық қойып алыңыз, үлен  дәретке отырғанда астыңызға орындық қойып алсаңыз ішіңіздің ауырғаны сәл басылуы мүмкін. \r\n\r\nҚабынған анустың қалыпты сумен немесе жылы сумен жуса қолайсыздықты және қабынуды азайтуға көмектеседі. Ең жеңіл әдіс - жылы ваннаны қабылдау. Кейбір адамдар суға сірке суын, тұзды немесе ас содасын суға қосып, ыстық және суық су ванналарын ауыстырады. Алайда, мұндай әрекеттер емдеу үдерісін жылдамдатады ма, оған мен сенімді емеспін.\r\n\r\nЖоғарыда айтылған шараларға қарамастан, аурудың симптомдары нашарлауы немесе кетпеуі мүмкін болса, сіз әртүрлі медициналық процедуралар үшін дәрігерге баруыңыз керек. Бұл процедуралардың кейбірі дәрігерлік кеңседе орындалуы мүмкін, ал кейбіреулері кішігірім хирургияны қамтиды. Алайда, геморройға өзін-өзі емдеу әдістері әдетте аурудан зардап шекен  адамдарға көмектеседі деп сенемін.\r\n\r\n','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Эпидермалық жылауық (киста)','','','kz','s','',0,'',1158,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542597900,1574133900,1542598003,'Эпидермалық жылауық немесе майлы жылауық - бұл терінің жоғарғы қабатының астында пайда болатын, ірімшік тәрізді майлы затқа (тері майына) толы қуыс.  Бұл жылауықтар жиі бас, құлақ, бет, арқа, ұма терісінде пайда болады. Оның басты себебі, шаш фолликулы өзегінің бітеліп қалуы.','Эпидермалық жылауық немесе майлы жылауық - бұл терінің жоғарғы қабатының астында пайда болатын, ірімшік тәрізді майлы затқа (тері майына) толы қуыс.  Бұл жылауықтар жиі бас, құлақ, бет, арқа, ұма терісінде пайда болады. Оның басты себебі, шаш фолликулы өзегінің бітеліп қалуы.\r\n \r\nТері астында пайда болатын түйіршіктер мен төмпешіктер – жылауықтың басты \'\'__белгілері және симптомдары__\'\' болып табылады. \r\n\r\nБұл төмпешіктер:\r\n\r\n•	Қатты болады және оңай қозғалады;\r\n•	Сары және ақ түсті болады. Ал жарақат алған жағдайда, қабыну немесе инфекцияланған кезінде ол қызыл түсті болуы мүмкін;\r\n•	Ауырсынусыз келеді (жарақат кезінде немесе инфекцияланған болса ауырсынуы мүмкін);\r\n•	Диаметрі 1-ден 4 см-ге дейін. Гормоналды ынталандыру немесе жарақат алу жылауық көлемінің үлкеюіне әкеп соқтырады.\r\n\r\nЕгер жылауық симптомдар тудырмаса, онда әдетте медициналық араласу қажет емес. Егер оның жарақаты кезінде немесе инфекцияланған болса, немесе ынғайсыздық тудыратын болса, жылауықты алып тастайды. Егер жылауық инфекцияға ұшыраған болса, онда оны алып тастағаннан кейін антибиотикалық терапия курсын жүргізуге болады.\r\n \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nжылауық\r\nтөмпешіктер\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жыныстық ынталандыру: тартымдылықтың нақты себептері','','','kz','s','',0,'',3449,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542603420,1574139420,1542603637,'Ғалымдар әйелдердің бойынан 200-ден астам түрлі жыныстық ынталандыруды анықтады. Бұған таңырқамай-ақ қойса да болады, олар әртүрлілігімен ерекшеленеді - ең қарапайымнан («Маған қызықсыз») руханиға дейін  («Мен Құдайға жақын болғым келді»), альтруисттер арасында («Мен, өз күйеуімнің өзі жайында  жақсы пікірде болғанын қалаймын») және тіпті кек алу мақсатында («Мен күйеуімді алдағаны үшін жазалағым келді») секілді ынталандырулар болып жатады. ','Ғалымдар әйелдердің бойынан 200-ден астам түрлі жыныстық ынталандыруды анықтады. Бұған таңырқамай-ақ қойса да болады, олар әртүрлілігімен ерекшеленеді - ең қарапайымнан («Маған қызықсыз») руханиға дейін  («Мен Құдайға жақын болғым келді»), альтруисттер арасында («Мен, өз күйеуімнің өзі жайында  жақсы пікірде болғанын қалаймын») және тіпті кек алу мақсатында («Мен күйеуімді алдағаны үшін жазалағым келді») секілді ынталандырулар болып жатады. Кейбір әйелдер өздерін мықты сезіну үшін секспен айналысады, басқалар оған жеткілікті түрде  тым қатал мәмле көрсетеді, өзін кемсітуге мәжбүр болады. Кейбіреулері өз достарына ләззат силау үшін айналысады;  енді білеулері өз дұшпандарына зиян келтуру үшін қатынасқа түседі («Мен бақталасымның жақсы қарым-қатынасын бұзу үшін оның жігітімен төсек қатынасына түстім»). Кейбіреулер айқын романтикалық сүйіспеншілікпен қатынасқа түседі («Мен басқа адаммен жалғыз қалуды қаладым»); басқалары жек көрінішпен қатынас жасасады («Мен жыныстық жолмен кейбіреуді зақымдағым келеді») деген мақсаттармен қатынасқа түсетін көрінеді. Алайда, осы себептердің ешқайсысы «неге» деген сұраққа шын мәнінде жауап бермейді, осы себептердің әрқайсысының артында тұрған нәрсені айтпайды.\r\n\r\nТөменде біз ерлер үшін  тартымды боп саналатын әйелдер жайында бірнеше себептерді талқылаймыз.\r\n\r\nБойы  және келбеті\r\n\r\nЕркек денесінің қай құрылымы әйел үшін сексуалды және ұнамды? Ең басым белгісі бойы болуы мүмкін. Осы жайындағы көптеген зеттеулер негізіне көз жүгірсек, әйелдер бойы ұзын, ұзын болғанда, орташадан ұзын жігіттерді тартымды деп санайды екен. Әйелдер бойы ұзын еркекті күйеуі ретінде де қабылдауға оң ссыңай танытады, ал уақытша жынысық қарым-қытынақа одан да жоғары акцент береді. Тіпті донорық сперма таңдағанда да, әйелдер бойға аса мән беріп жатады.\r\n\r\nБритандық зерттеушілер ұзын бойлы еректің, қысқа бойлы ерлерден қарағанда табынушыларның саны басым болатынын анықтады.  Қос зерттеулердің нәтижесіне қарай отырып түйгеніміз бойы ұзын еркектің орта бойлыларға қарағанда көп баласы болатынын, ұрпақ көбейтуге бейім екенін тұжырымдадық. Әйелдер романтикалық қарым-қатына және ұдайы өндіріс үшін көбінесе бойы ұзын ерлерді таңдайтынына көзіміз жетті.\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"407\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nҰзын бойлы еркекті іздейдегі әйелдің ұмтылысы логикаға негізделе ме?  Көптеген мәдениетте биік адамдар әдетте, барынша жоғары статусқа ие болып саналады.\r\nАулаушы-жинаушылар қоғамдарда «денелі адамдар» жоғары мәртебелі еркектер деп есептелді, оларды айқын түрде құрметтелді, себебі олар физикалық жағынан күшті болады. Батыс мәдениетінде  ұзын адамдар, қысқа бойлы адамдарға қарағанда барынша жоғары  әлеуметтік-экономикалық мәртебеге ие.\r\n\r\nЭволюциялық биология тұрғысынан бой - адамның қорғану қабілетін нұсқайтын «сигнал». Әйелдер биік адамның жанында өзін қауіпсіз  сезінеді.\r\n\r\nНегізгі артықшылықтарын зерттеу негізінде әйелдер ұзақ мерзімді және жыныстық қатынастар үшін күшті, бұлшық еттер, спорттық ерлерді жақсы көреді. Көптеген әйелдерді ерлердің денесінің белгілі бір түрі - V-тәрізді торс, кең иықтар және тар жамбастар тартады. Сондай-ақ бұлшық еттерімен үйлескенде, әйелдер жалпақ асқазанға көп көңіл бөледі.\r\nИықтары кең,  жамбасы жалпақ ұзын бойлы еркектер  он алты жастан бастап жиі жыныстық қатынастың дәмін татады екен, сондай-ақ олардың, өз қатарластарымен салыстырғанда сексуалды серіктері көп болады. Ересек жастағы  мұндай еркектер жыныстық қарым-қатынасқа бейім болады.\r\n\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Сексуалды тартымдылық','','','kz','s','',0,'',14193,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542603600,1574139600,1542603839,'Ерлер секспен ләззат алу үшін, ал әйелдер - махаббат үшін айналысады. Бұл мәлімдеме ғасырлар бойы жалғасып келеді. Шынымен де солай ма? Неге Виагра сияқты дәрілер әйелдер үшін емес, ерлер үшін соншалықты танымал және тиімді? Бұл препарат эрекцияны тудыруы мүмкін, бірақ махаббат сыйлай алма ма? Әрине, Виагра секілді дәрі-дәрмектер ерлерде әйелдерге қарағанда, ерлердің жыныстық қозуын  тудыруы оңайырақ. Бірақ, біз көріп отырғанымыздай, бұл ортақ ләззатты бере алмайды,  әйелдерге жыныстық жағынан ләззат алу үшін, оған алдымен сүйіспеншілік қажет.','Ерлер секспен ләззат алу үшін, ал әйелдер - махаббат үшін айналысады. Бұл мәлімдеме ғасырлар бойы жалғасып келеді. Шынымен де солай ма? Неге Виагра сияқты дәрілер әйелдер үшін емес, ерлер үшін соншалықты танымал және тиімді? Бұл препарат эрекцияны тудыруы мүмкін, бірақ махаббат сыйлай алма ма? Әрине, Виагра секілді дәрі-дәрмектер ерлерде әйелдерге қарағанда, ерлердің жыныстық қозуын  тудыруы оңайырақ. Бірақ, біз көріп отырғанымыздай, бұл ортақ ләззатты бере алмайды,  әйелдерге жыныстық жағынан ләззат алу үшін, оған алдымен сүйіспеншілік қажет.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"408\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАмерикандық психолог Роберт Штернбергтің «үш компонентті махаббат теориясына» сәйкес махаббат - бұл жақындық, құмарлық пен адалдық. Осы компоненттердің ықтимал комбинацияларына сүйене отырып, Штернберг жеті түрлі «махаббат стилін» анықтады. Мысалы, сүйіспеншілік, адалдық сезімі бар, бірақ  жақындық пен құмарлық болмаса, ол «бос махаббат» деп атады. Бұл мейрамханаларда бірге үнсіз тамақтанып, бір-бірін сүйіспеншілік сезіміне немесе басқа баламалардың болмауына байланысты жақсы көретін адамдарға қатысты. Сүйіспеншілік пен тығыз қарым-қатынас болған кездегі сүйіспеншілік «ессіз махаббат» деп аталады. \r\n\r\nӘдетте, мұндай сүйіспеншілікті қарым-қатынас құйындай ағыммен сипатталады, ол бастапқыда айқын эмоциялар әкеледі, содан кейін , сөнеді, кейін барып олардың бірі немесе екеуі де жыныстық қатынастардан өзгеше ешнәрсе жоқ екенін түсінеді. «Достық сүйіспеншілік» - мұнда құмарлықта, жауапкершілікте  болмайды. Ола ары кетсе аты аталып тұрғандай тек дос болуыдың негізінде қаліп қояды. Оның керісіншесі бар онда – махабат та, сүйіспеншілік те, және құштарлық та бар, бірақ жауапкершілік атауымен болмайды. Оны Штернберг «романтикалық махаббат» деп атаған.  «Сүйіспеншілікті махаббаты» сүйіспеншілікке немесе жауапкершілікке негізделген, ал «сенімді махаббат» жақындық пен адалдықты қамтиды, бірақ онда құмарлық өте аз болады. Құпия махаббат ұзақ уақытқа созылатын одақтастарға тән.\r\n\r\nКез келген махаббат тіркесімі жыныстық қатынастарда маңызды орын алады. Біз әртүрлі себептермен жыныстық қатынасқа барамыз: мысалы,  біздің балалары болғымыз келеді; сүйген адамымызға сүйіспеншілігімізді білдіргіміз келеді; тіпті кейде жай ғана көңіл көтеруді қалаймыз; айта берсе сылтау көп, кейде тіпті теледидарда қызықты ештеңенің болмауы да әсер етеді. Америкалық статистика бойынша, 18 бен 29 жас аралығындағы адамдар орташа есеппен жылына 112 рет жыныстық қатынаста болады екен. Кейіннен бұл жиілік 30-дан 39 жасқа дейінгі адамдар арасында жылына 86 ға төмендейді; Жылына 67 рет 50-59 жас аралығында,  40-49 жастағылар жылына 58 рет жыныстық  қатынасқа түседі екен.\r\n20-30 минуттық жыныстық қатынаста (өте сирек кездеседі) денедегі 300-ге жуық калория жағылады, бұл бес шақырым жүгірумен тең. \r\n\r\nАлайда жыныстық қатынастың ұзақтығы 2-ден 6 минутқа дейін болса, жиырма бес калория ғана өртеледі (жарты километрден аз жүгіргенде). Біздің жыныстық мәдениетімізде тек махаббат пен құмарлық қана емес, зақымдалған мүшақаптарға, жыныстық жолмен берілетін ауруларға, бедеулікке және эректильді дисфункцияға да орын бар.  Жыныстық өмір күрделі және жекеге негізделген, бірақ олар риясыз, ашық және толық талқылауға мұқтаж, өйткені біздің физикалық және ақыл-ойымыздың жақсы болуы соған байланысты. Бұл жағдайда әріптесті дұрыс таңдау маңызды болып табылады.\r\n\r\nӘдетте ерлер серіктес таңдағанда сыртқы келбетке көбірек назар аударады, алайда, бастапқы тартымдылықтың пайда болуы үшін әйелдерге сигналдардың кең ауқымына, соның ішінде иіс пен жеке қасиеттерге баса назар аудару керек. Аргентинадан Зимбабвеге дейінгі әртүрлі мәдениеттердегі адамдар бұраң бел, жуан жамбасты  әйелдерді таңдайды, бұл ерекшелігі әйелдің жақсы денсаулығы мен құнарлылығы туралы бейсаналық сигнал ретінде қарастырылады. Әйелдер, өмірлік қарым-қатынасқа лайықты серіктес таңдағанда, барынша ұзақ уақытты талап етеді.\r\n\r\nҒалымдар әйелдердің бойынан 200-ден астам түрлі жыныстық ынталандыруды анықтады. Бұған таңырқамай-ақ қойса да болады, олар әртүрлілігімен ерекшеленеді - ең қарапайымнан («Маған қызықсыз») руханиға дейін  («Мен Құдайға жақын болғым келді»), альтруисттер арасында («Мен, өз күйеуімнің өзі жайында  жақсы пікірде болғанын қалаймын») және тіпті кек алу мақсатында («Мен күйеуімді алдағаны үшін жазалағым келді») секілді ынталандырулар болып жатады. Кейбір әйелдер өздерін мықты сезіну үшін секспен айналысады, басқалар оған жеткілікті түрде  тым қатал мәмле көрсетеді, өзін кемсітуге мәжбүр болады.  Кейбіреулері өз достарына ләззат силау үшін айналысады;  енді білеулері өз дұшпандарына зиян келтуру үшін қатынасқа түседі («Мен бақталасымның жақсы қарым-қатынасын бұзу үшін оның жігітімен төсек қатынасына түстім»). Кейбіреулер айқын романтикалық сүйіспеншілікпен қатынасқа түседі («Мен басқа адаммен жалғыз қалуды қаладым»); басқалары жек көрінішпен қатынас жасасады («Мен жыныстық жолмен кейбіреуді зақымдағым келеді») деген мақсаттармен қатынасқа түсетін көрінеді. Алайда, осы себептердің ешқайсысы «неге» деген сұраққа шын мәнінде жауап бермейді, осы себептердің әрқайсысының артында тұрған нәрсені айтпайды.\r\n\r\nШықты, ерлердің тартымдылығын анықтайтын көптеген факторлар арасында. Жылдам, ашық және тікелей көзқарасстан басқа, адамның ең маңызды факторларының бірі - адамның қозғалысы.\r\n \r\n__ФЕРОМОНДАР__\r\n\r\nЗерттеушілер ерлердің феромендерінің әсер етуі әйелдердің құнарлылығын арттыра алатынын көрсетті. Феромондар - бұл анустан, қолтықтан, несеп шығару арнасынан, кеудеден және ауыздың аймағындағы бездердің бөлінетін заттар. Сүтқоректілердің басқа мүшелеріне вомероназальды мүше деп аталатын арнайы иіс шығаратын құрылымы бар. Ол феромондардың иісін іздейді, өйткені көптеген жануарлар мен жәндіктер үшін олар игеру сигналдары болып табылады. Бір зерттеуде ерлермен тұрақты жыныстық қатынас (кем дегенде аптасына бір рет болу) әйелдердің етеккір циклын қалыпқа келуіне  ықпал етіп, овуляциядан кейінгі етеккір циклінің құмарлық сатысында базальды температураны көтеріп, эстрогенді арттыруға көмектесетінін көрсетті. Тағы бір зерттеу көрсеткендей, ерлермен жыныстық қарым-қатынас жасаған әйелдердің, жаамағандарға қарағанда  қырық күн ішінде екі-үш есе көп овуляция болатыны белгілі болды. \r\n\r\n__СЕКСУАЛДЫ ДАРАЛЫҚ ЖӘНЕ ӘЗІЛ СЕЗІМІ__\r\n\r\nӘзіл-сықақ сезімі ер адамның әйелдерді тарту үшін қолданатын ең тиімді тактикасы болып табылады.\r\n\r\nӨмірде мынадай да айырмашылықтар бар, мысалы сіз әзіл айтқан кезде басқа адамдар күллу үшін, өз сезіміңізбен айтасыз, сіздің ссезіміңізді түсінгендіктен басқа адамдар да оған күледі. Сондай айырмашылықтар жыныс арасында да болады – ерлер әзілге ырық беретін әйелдерді таңдайды, себебі, ер адам өзінің әзіліне сол әйелдің әзіліне күлгенін қалайды. Әйелге  әсіресе еркектің  жыныстық қарым-қатынастағы әзілі ұнап жатады.  \r\n\r\nӘйелдердің, екінші жағынан, әзіл-оспақ айтатын еркектерге аңсары ауады, және  бұл барлық қарым-қатынаста да, бір түнге де, өмірбойына да.\r\n\r\nЖақсы әзіл сезімі кезінде, әдетте, тұлғаның көңілді, салмақты, ырыққа көнгіш қасиеттері оянады. Әзіл адамға әлеуметтік жеке даралығы, өзін-өзі тану және өзіне деген сенімділік береді. Кейде қоғамды бұзатын әзіл-әжуаларды айту қиын және ол қорлауға ұшырайды, демек, бойында ұйалшақтығы бар адамдар, әдетте, ондайларды айтуға тырыспайды. Зерттеушілер әйелдердің әзіл айтуға икемі бар және тәжірибелі және өзіне сенімді адамдарды бағалайтынын түсінді.\r\n\r\nТанымал Генри Киссинджер: «Билік - ең күшті афродизиак» деп айтқан. Сондай-ақ, Киссинджердің тағы бір, танымал сөзі бар: «Енді, мен  кештерде адамдардан жалыққан кезде, олар мұнымды, өздерінің кінәсінен деп ойлайды».\r\n\r\nБірақ бізге әйелдердің неге кино жұлдыздарымен немесе атақты спортшылармен жыныстық қатынасқа түскісі келетінін білу қызық, тіпті олар бұл бірнеше сағаттық немесе бір түндік болатынын білсе де осы шешімді қабылдайды. Мүмкін болатын түсіндірудің бір жолы бар, оны биологтар «еліктеу» деп атайтыны. Әйелдер еркектерді қоршаған әйелдермен тұрған кезін көргенде, жалғыз немесе басқа адамдармен салыстырып қарағанда, оларға сол жайт  тартымды көрініп кетеді. Сулу әйел ер адамға жақынырақ болса, ол басқа әйелдердің көзіне  түседі. Бір қызығы, ерлерде бұл реакция мүлдем керісінше болды, бұл құндылықты азайтудың әсері. Ерлер басқа ерлермен қоршалған әйелдерді онша тартымды деп санамайды.\r\n\r\n__ҰҚСАСТЫҚТЫҢ ТАРТЫМДЫЛЫҒЫ__\r\n\r\nӘрине, кейде өзімізден ерекшеленетін адамдар біз үшін тартымды болып көрінеді. Дегенмен, ұзақ мерзімді жыныстық серіктесті нақты таңдауға қатысты ережеде «ұқсастық тартылады» дегенді білдіреді. Бірнеше зерттеулерде ерлер мен әйелдердің сенім, соғыс және саясатқа деген қарым-қатынастарында, сондай-ақ  денсаулықтарында, шығу тегіне, жасына, ұлтына, дініне және білім деңгейіне деген ұқсастықтарындағы елеулі жақындығын көрсетті. Ерлі-зайыптылардың  физикалық тартымдылығы ұқсас, ал жас жұптардың салмағы шамамен тең болуы мүмкін. «Сәйкестік гипотезасының» дәлелдеуінше -  әлеуметтік психологтар айтпақшы - себебі адамдарды сыртқы тартымдылық тұрғысынан бір-біріне сәйкес келмейтін жұптар бірін бірі онша жақтыра бермейді деген пікірде. \r\n\r\nНеге кейбір ұқсастықтар тартымды болады? Физикалық тартымдылық тұрғысынан қарағанда, өзіне ұқсас адам табудың негізі – қабылданбайды, ол тіпті  қорқынышы болып көрінуі мүмкін. Біздің көзқарастарымыз бен нанымдарымызға келісетін адам табылса, ол өте тартымды, өйткені ол біз сенген нәрселерге тексеруде немесе растауда бірізділік береді. Яғни біздің көзқарасымызды бөлісетін серіктес бізді дұрыс деп есептейді. Бізге  ұқсас көзқарастар бізді жағымды эмоцияларға, қарапайым адамдарға кері әсер бермейді.\r\n\r\nҰқсастық - ұзақ мерзімді қарым-қатынас үшін жақсы перспектива. Ол эмоциялық қарым-қатынасты, ынтымақтастықты, қарым-қатынасты, некеде бақыттың сапасын жоғарылатады және  көңіл түсіру қаупін төмендетеді. Осылайша, қарама-қайшылықтар кейде бір-бірін тартады, бірақ қарым-қатынасқа келсек, онда келесі мәлімдеме бар: «балықшы қашықтан балықшыны көреді».\r\n\r\n__Қайратты тұлға__\r\n\r\nЕркектік кескін-келбеттің қалыптасуы тестоттеронның бөліндісіне қатты байланысты, әсіресе жас өпірім кезінде, ол кезде беттің сүйектері ересек кейіптерге ене бастайды. Неліктен барлық еркектерге еркектік кекін-келбет пен қайратты денелер болады? Қарапайым жауап - жеткіліксіз, тестостеронның жағымсыз жанама әсерлері болып табылады. Тестостеронның жоғары деңгейі иммундық жүйенің нашарлауына ықпал ете алады, нәтижесінде адам денесі аурулармен және паразиттермен күресте күрделене түседі. Міне, парадокс: жақсы денсаулығы бар ер адамдар тек тестостеронның жоғары дәрежесін алуға мүмкіндігі болады, бұл олардың бет-әлпетіне әссерін тигізеді. Сау жасөспірімдердің өздерінің күші жеткіліксіз иммундық жүйесімен ымыраға келуіне кедергі болады, сондықтан тестостерон деңгейінің төмендеуін тудырады және бұл кездегі бет қаңқасының сүйектері ересектердің ерекшеліктерін қабылдай бастайды. Адамның бет-әлпеті ер адамның денсаулығына, басқа адамдармен бәсекелесуге қабілеттілігіне, оның қорғану қабілеттілігіне байланысты. Бұл әйелдердің көпшілігінің бет әлпетіне тән ерекшеліктерін табудың түсіндірмесі.\r\n\r\nӘйелдер еркектік жыныстық қатынасқа сексуалдық және тартымды серіктестер ретінде ер адамдарға қарайды. Керісінше, осы қасиеттерге аз назар аударатын әйелдер ұзақ мерзімді қарым-қатынастарға бейім. Тестостерон өндірісінен туындаған тұлғаның батыл ерекшеліктеріне әйелдердің сексуалдық әуетігі, әсіресе етеккір циклінің құнарлы фазасында күшті әсер етеді.\r\n\r\nЕрлер неліктен ұзақ мерзімді қарым-қатынастарды дамытуға, отбасын құруға немесе өмірге деген сүйіспеншілікті дамытуға лайық әйелдерді іздемейді? Жауап: мұндай адамдар өз әріптестеріне жыныстық жағынан адал болып келеді. Әдетте, олар өздерінің айналаында «жаман жігіттер» атты беделге ие. Демек, әйелдердің басым көпшілігі таңдау жасайды: егер олар аз серіктестерді таңдайтын болса, онда олар жақсы әке мен жыныстық жағынан адал серіктес бола алады, бірақ олар денсаулығына жауапты жақсы гендерді ала алмайды. Егер олар одан да батыл серіктес таңдап алса, онда олар өз балаларына жақсы денсаулық генін беруі мүмкін, бірақ сонымен қатар, олардың әріптестерінің жыныстық күші басқа әйелдерге бағытталуы мүмкін екеніне де назар аудару керек.\r\n\r\n__Дауыстың рөлі__\r\n\r\nТанымал әртістер әрқашан әйелдерге тартымды болып көрінеді. Олардың сексуалдық тартымдылығының бір бөлігі олардың танымалдығы мен алған әлеуметтік мәртебесінің нәтижесі болып табылады. Бірақ олардың дауыстарында сексуалдықты күшейтетін бір  нәрсе бар, ол әйелдерді сексуалдық эйфорияға ұшыратады. Дыбыс тембрі - адамның сөйлеуінің ерекшелігіне тән белгі.  Жасөспірімдікке дейін ерлер мен әйелдердің дауыстары өте ұқсас болып келеді. Олардың жасөспірімдік кезінде маңызды өзгерістер орын алады. Осы уақытта, ұлдардың  вокалдық баулары күрт ұзарып кетеді, олар қыздарға қарағанда 60 пайыз ұзындап шыға келеді. Ұзын вокалдық қатпарлар мен терең дыбыс вокалдық байламдары, барынша резонанстық үні шығарады. Жыныстық жетілу кезінде, тестостеронның жоғары деңгейі ерлер ересек дауысға айтарлықтай әсер етуі мүмкін.\r\n\r\nҚысқа мерзімдік перспективалы көз қараспен қарағанда әйелдік қарым-қатынаты дауыс тембры терең  еркек тез игере алады екен.  Сонымен қатар, әйелдердің секссуалдық дауысы ерлер үшін, күшті жыныстық  овуляции уақытында даусы болып саналады. Зерттеулер әйелдердің неге ерлердің дауысын басқаларға қарағанда тартымды ететінін түсіндіруге көмектесетін екі себепке қол жеткізді. Бірінші себеп - адам денсаулығының жақсы екенін білдіретін сигнал, денесінің екіжақты симметриясы тек, жақсы ген болып табылғандықтан, ондай дауысты адамдар ауыртпалықты көтере алатын,  ауруға дес бермейтін, жарақат пен генетикалық мутацияны игере алатын болып саналады.  Әдетте,  денесі тең симметриялы адамдардың дауссында терең үн болады. Сондықтан, әйелдер өзінің овуляциялық циклінің фазасында, дауыс тембрі терең еркектік дауысты қалайды, себебі, ол өзінің келешек ұрпағының симетриясын сезінеді. Тартымды дауыстар адам денесінің морфологиясын көрсетеді. Психолог Сьюзан Хьюз тартымды дауысты еркек, өз қатарластарынан қарағанда жамбасы мен  иығының ұзын, және тартымды V-тәрізді болатынын екенін анықтады. Әйелдер, денсаулығы мықты, қайратты,  физикалық жағынан үстем, өз қатарластарына құрметпен қарайтын  төмен тембрлі дауысты ерлерді де жақсы қабылдайды. \r\n\r\n','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Көмей қатерлі ісігі','','','kz','s','',0,'',27649,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542603840,1574139840,1542604481,'\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Көмей қатерлі ісігі жайлы не білуге болады» атты мақаласының негізінде дайындалды. __(What do you need to know about throat cancer)__.\'\'\r\n\r\nКөмей__ – мойынның алдыңғы бөлігінде орналасқан, кеңірдектің жалғасы болып табылатын мүше. Оны сонымен қатар  - дауыс қорабы деп те атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5Х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары,   өңештің алдында орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын, 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – жұтқыншақ деп аталады.','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Көмей қатерлі ісігі жайлы не білуге болады» атты мақаласының негізінде дайындалды. __(What do you need to know about throat cancer)__.\'\'\r\n\r\n__Көмей__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"409\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Көмей__ – мойынның алдыңғы бөлігінде орналасқан, кеңірдектің жалғасы болып табылатын мүше. Оны сонымен қатар  - дауыс қорабы деп те атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5Х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары,   өңештің алдында орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын, 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – жұтқыншақ деп аталады.\r\n\r\nКөмей 3 бөліктен тұрады:\r\n•	Жоғарғы бөлігі – көмей үстілік бөлігі.\r\n•	Ортаңғы бөлігі – дауыс байламы орналасқан бөлік.\r\n•	Төменгі бөлігі – көмей асты бөлігі. Көмей асты бөлігі – кеңірдекпен жалғасады.\r\n\r\nКөмей тыныс алуға, жұтынуға, сөйлеуге қатысады. Негізінен көмей кеңірдек үстілік қақпақша қызметін атқарады, яғни жабады, ашады, тыныс алуға, жұтынуға, сөйлеуге мүмкіндік жасайды.\r\n\r\n__Тыныс ал__у: Адам тыныс алмаған кезде, дауыс байламдары тығыз жабылып қалады.\r\n\r\n__Жұтыну__: Көмей кеңірдекті қорғап тұрады. Адам жұтынғанда, ішілген тамақ кеңірдек пен өкпеге түсіп кетпеуі үшін, көмекей саңлауды жауып тұрады. Тамақ, кеңірдектен өтіп өңеш арқылы асқазанға түседі.\r\n\r\n__Сөйлеу__: Көмейдің арқасында адам түрлі дыбыстар шығара алады. Адам сөйлегенде,  дауыс байламдары бір-біріне жақын жайғаса бастайды. Өкпеден шығатын ауа дауыс байламдары арқылы өткенде толқындар пайда болып, содан дауыс пайда болады. Тілдің, еріннің, тістердің арқасында бұл дауыстар сөздерге айналады.\r\n\r\nҚатерлі ісік деген не?\r\n\r\nҚатерлі ісік жасушалардан бастау алады, ол жасушалар  құрама элементтерден, тіндерден құралып пайда болады. Жалпы ағза тіннен түзіледі. \r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңа түзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз жоқ ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қауіп-қатерге ұрындырады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер қатері жоқ ісіктерге  қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды  ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қатерлі ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қауіпті ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қауіпті ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\n\'\'КӨМЕЙ ҚАУІПТІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ\'\'\r\n\r\nЕшкім қатерлі ісік ауруының себептерін білмейді. Көбінесе, кейбір адамдарда не үшін обыр ауруыны дамиды, ал кейбіреулерді дамымайды, оны  түсіндіру қиынға соғады. Бір білетініміз қатерлі ісік жұқпалы ауруы емес.\r\n\r\nКейбір адамдарда көмей қатерлі ісігінің дамыуына бейім болатын қауіп факторлар бар. \r\n\r\nҚазіргі уақытта төменде көрсетілген қауіп факторлары нақты белгілі:\r\n\r\n• \'\'__Жасы__\'\': Көмей қатерлі ісігі 55 жастан асқан адамдарда жиі кездеседі.\r\n• \'\'__Жынысы__\'\'. Көмей қатерлі ісігі еркектерде, әйелдерге қарағанда 4 есе жиі кездеседі.\r\n• \'\'__Шылым шегуі__\'\'. Шылым шекпейтіндерге қарағанда, шылым шегетіндер қатерлі ісік ауруы әлдеқайда жиі ұшырайды. Егер темекі шегумен қоса, алкогольді асыра қолданатын болса, қауіпі одан сайын күшейе түспек. Шылым шегуді тоқтату, өкпе обыры, ауыз қуысы, ұйқы безі, құйық және өңештің қатерлі ісігінің қаупін айтарлықтай төмендетеді екен. Бұдан басқа, темекі шегуді тоқтату арқылы бас және мойынның қайталама қатерлі ісігін азайтуға болады.\r\n• \'\'__Алкоголь__\'\'. Алкогольді ішімдікті көп қолданатын адамдар, алкогольдік ішімдіктерді қабылдамайтын адамдарға қарағанда  көмей қатерлі ісігі ауруына көбірек шалдығады. Сонымен қатар, қауіп тұтынылатын алкоголь мөлшеріне де бара-бар. Адам шылым шегіп және алкогольді бір мезгілде қолданған жағдайда көмейдің қатерлі ісігінің қаупі айтарлықтай артады.\r\n• \'\'__Бас және мойын қатерлі ісігі__\'\'. Бұрын басы мен мойнында қатерлі ісігі болған төрт адамның біреуі осы аймақта тағы бір рак ауруының пайда болу қаупінде болады.\r\n• \'\'__Кәсіптік қауіптіліктер__\'\'. Күкірт қышқылының және никельдің әсері мол салаларда жұмыс істейтін адамдарда көмей қатерлі ісік ауруынің туындау қаупі басым бола түседі. Сонымен қатар, асбестоз да қауіп факторы болып табылады.\r\n• Бірқатар ғылыми зерттеулер көрсеткендей, кейбір вирустар, сондай-ақ құрамында А витамині төмен тағамдардан,  көмей қатерлі ісік ауруларының қаупі арта түсетін көрінеді. Сондай-ақ, тағы бір қауіп факторы болып - гастроэзофагеальді рефлюкс табылады, ол асқазанда жиналатын қышқылдың өңешке құйыла беруінен болатын жағымсыз құбылыс.\r\n\r\nБұл қауіпті факторлардың  барлығы бірдей  қатерлі ісікті дамыта бермейді. Алайда, егер қауіп-қатер факторлары бола қалса, сіз өзіңізді қорғауыңыз керек, және мәселелерді мүмкіндігінше тезірек диагностикалау үшін дәрігермен  жиі кеңесіп тұру қажет.\r\n\r\n__Көмей қатерлі ісігінің симптомдары__\r\n\r\nКөмей қатерлі ісігінің белгілері ісіктің көлеміне және оның  орналасуына байланысты болады.\r\n\r\nСимптомдары мыналарды қамтуы мүмкін:\r\n\r\n•	Тамақта қырылдың пайда болуы және дауыстың басқаша болып өзгеруі;\r\n•	Мойынның қатқыл сезінуі;\r\n•	Тамақтың ішіндегі тітіркену сезімі немесе бір нәрсе тұрғандай сезіну;\r\n•	Қайтпайтын жөтел;\r\n•	Тыныс алу мәселелері;\r\n•	Ауыздан жағымсыз  иістің шығуы;\r\n•	Құлақ ауруы;\r\n•	Салмақ жоғалту.\r\nБұл симптомдар қатерлі ісікке байланысты болуы мүмкін, бірақ басқа ауруларда да кездеседі. Дәрігерге тексеріліңіз, ол себептерді анықтауға көмектесе алады.\r\n\r\n__КӨМЕЙ ҚАТЕРЛІ ІСІГІН ДИАГНОСТИКАЛАУ__\r\n\r\nЕгер сізде көмей қатерлі ісігінің симптомдары болса, сізге келесідей диагностикалық сынақтар түрлері тағайындалуы мүмкін:\r\n\r\n• \'\'__Жалпы шолу__\'\'. Дәрігер мойынды сипалап көреді, қалқанша безді, көмейді және лимфа түйіндерінен тығыздану және ісіну сияқты белгілерді анықтайды (пальпациялайды).\r\n• \'\'__Жанама ларингоскопия__\'\'. Дәрігер кішкентай айнаның көмегімен патологиялық өзгерістерді және бұзылыстарды көру үшін тамақ байламдарын қарап шығады. Бұл ауыртпайтын процедура, соған қарамастан, бұл тек дәрігерлік кеңседе жүзеге асырылады.\r\n• \'\'__Тікелей ларингоскопия__\'\'. Ларингоскоп, жарық көзі бар жұқа түтік пациентке мұрын немесе ауыз арқылы енгізіледі.  Түтікшені енгізгенде, айнадан көрінбеген көмей бөліктерін көруге мүмкіндік туады. Қолайсыздықты болдырмау үшін жергілікті анестезияны қолдануға немесе тыныштандырғыш дәріні қолдануға болады. Кейде  жалпы наркозды пайдаланса да болады. Бұл зерттеулер ауруханада жүргізілуі керек.\r\n• \'\'__Компьютерлі томография__\'\'. Компьютерге қосылған рентген аппараты мойынның егжей-тегжейлі суреттерін алуға мүмкіндік береді. Жақсы көріну үшін,  мойын аймағында ісіктің бар екенін анықтауға мүмкіндік беретін ренгеноконтрасты затты енгізсе де болады.\r\n• \'\'__Биопсия__\'\'. Егер алдын-ала зерттеу патологиялық өзгерістерді анықтауға мүмкіндік берсе, онда  кішкене тін бөлшегін  алуға болады. Бұл процедура биопсия деп аталады. Ол жергілікті немесе жалпы анестезиямен және ларингоскоптың көмегімен жүргізіледі. Одан кейін рак клеткаларын анықтау үшін микроскоптың астында тін бөлігі зерттеледі. Биопсия және микроскопиялық зерттеу - онкологиялық ауруларды ең нақты диагностикалайтын әдісі болып табылады.\r\n\r\n__КӨМЕЙ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ__\r\n\r\nЕмдеуді жақсы жоспарлау үшін дәрігер онкологиялық аурулардың даму кезеңін белгілеуі керек. Бұл қатерлі ісік қаншалықты таралғанын анықтауға мүмкіндік береді. Осы мақсатта дәрігер рентген, компьютерлік томография, ядролық магниттік резонанс және басқа да әдістерді пайдаланып, лимфа түйіндерді немесе мойынның басқа бөліктерін немесе сәл қашық орналасқан мүшелер мен тіндерді обыр зақымдады ма, жоқ па, соны анықтайды.\r\n\r\n__КӨМЕЙ ҚАТЕРЛІ ІСІГІН ЕМДЕУ __\r\n\r\nКөмей обырмен ауыратын адамдар ауруды емдеу туралы шешім қабылдауда жиі белсенді қатысқысы келеді. Мұндай ниет танытуы табиғи құбылыс.\r\n\r\nДәрігер сізді көмей қатерлі ісігін емдейтін мамандар - хирург, отоларинголог, онколог дәрігерге жібере алады. Емдеу әдетте диагноз қойылғаннан соң, бірнеше апта өткеннен кейін басталады. Бұл аралықтағы уақыт дәрігермен емдеу жоспарын талқылау және басқа маманнан қосымша пікірін алу үшін жұмсалады.\r\n\r\n\'\'__Емдеу әдістері__\'\'\r\n\r\nЕмдеу әдісін таңдау көптеген факторларға, соның ішінде жалпы денсаулыққа, локализацияға, ісіктің таралу көлеміне және сатысына байланысты болады.\r\n\r\nКөмей обырды радиациялық терапия, хирургиялық әдіс, химиотерапиялардың көмегімен емдеуге болады. Кейбір науқастар аралас емдеуге тағайындалады.\r\n\r\nРадиациялық терапия (сәулелік терапия деп те аталады) рак жасушаларын жою үшін жоғары энергиялы рентгенді сәулелерді пайдаланады. Радиотерапия - сәуле түсетін аймақта зақымданған клеткалардың жергілікті емдеуі. Емдеу әдетте 5-тен 8 апта аралығында аптасына 5 күн өткізіледі.\r\n\r\nКөмей обыры сәулелік терапия немесе хирургиялық емдеу және химиотерапиямен бірге қолданылады.\r\n\r\n• Шағын өлшемді ісіктері бар науқастарға немесе хирургиялық операциядан өтпейтін науқастарға радиациялық терапия тағайындалады.\r\n• \'\'Хирургиялық емдеуге байланысты радиациялық терапия\'\'. Радиотерапия хирургиялық емдеу басталғанға дейін ісік көлемін азайтуы немесе операциядан кейін қалған рак клеткаларын жоюы мүмкін. Егер хирургиялық операциядан кейін ісік қайтадан өссе, ісік сәулелік терапиямен емделеді.\r\n•\'\' Химиотерапиямен бірге радиациялық терапия\'\': Радиациялық терапия химиотерапияның алдында, сонымен бір уақытта және одан кейін де қолданылады.\r\n\r\nКейбір науқастарға радиациялық терапия енгізілгеннен кейін, түтік уақытша асқазанға енгізіледі, ол арқылы қоректік заттар беріледі.\r\n\r\nХирургиялық емдеу - бұл іс-әрекетті скальпель немесе лазермен алып тастау әдісі. Хирургия әдетте жалпы наркозбен өткізіледі. Операцияның сипаты негізінен ісіктің көлеміне және дәл орналасуына байланысты болады.\r\n\r\nЛарингектоминың бірнеше түрі бар (көмейдің бір бөлігін немесе барлық бөліктерін хирургиялық жолмен  алу үшін):\r\n\r\n•	\'\'__Тотальді (толық) ларинэктомия__\'\':  көмей толығымен алынып тасталынады.\r\n•	\'\'__Ішінара ларинэктомия__\'\' (гемиларингэктомия): хирург көмейдің бір бөлігін ғана алып тастайды.\r\n•	\'\'__Көмекейлік ларигектомия__\'\': Хирург көмекейді – көмейдің жоғарғы жағын алып тастайды.\r\n•	\'\'__Кордектомия__\'\': Хирург бір немесе қос дыбыс байламын алып тастайды.\r\n•	Кейде мойын лимфа түйіндері операция кезінде жойылады. Бұл операция лимфа түйінінің диссекциясы деп аталады. Қалқанша безді де жоюға болады.\r\n\r\nКөмей обырының операциясы кезінде стоманы - кеңірдекке түтікті орнату керек болуы мүмкін. Мұндай операция трахеостомия деп аталады. Стоманың арқасында жаңа ауа жолдары мойынның алдыңғы қабырғасындағы тесік арқылы жасалады. Өкпе мен кеңірдектегі ауа осы түтік арқылы өтеді. Көптеген науқастар үшін трахеостомия уақытша белгіленеді. Операциядан кейін пациенттің қалпына келгенінше ғана қажет. Операциядан кейін кейбір науқастар уақытша азықтандыру түтігін енгізді.\r\n\r\nХимиотерапия обыр клеткаларын жоюға арналған дәрі-дәрмектерді пайдалануға негізделген. Дәрігерге қарсы іс-қимылдың бірыңғай агентін немесе екі немесе одан да көп дәрілердің қосындысын ұсынуға болады. Дәрі-дәрмектер әдетте ішілік инъекция арқылы басқарылады. Бұл жағдайда препараттар қанға кіреді және түрлі мүшелер  мен тіндерге бағытталады.\r\n\r\nХимиотерапия көмей қатерлі ісікті емдеу үшін әртүрлі мақсаттарда қолданылады:\r\n\r\n•	Хирургиялық емдеу немесе радиациялық терапия басталғанға дейін: кейбір жағдайларда хирургиялық емдеу немесе сәулелік терапияны бастау үшін, дәрінің көмегімен үлкен ісіктердің көлемі кішірейтілуі мүмкін.\r\n•	Хирургиялық емдеу немесе сәулелі терапиядан кейін: химиотерапия хирургиялық емдеуден және сәулелік терапиядан қалған жасушаларды жою үшін қолданылады. Химиотерапия, сонымен қатар, ісіктерді басу үшін қолданылады.\r\n\r\nХирургиялық емдеудің орнына: Химиотерапия хирургияның орнына сәулелік терапиямен біргеқолданылады. Бұл көмей мен дауысты сақтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\n__КӨМЕЙ ҚАТЕРЛІ ІСІГІН ЕМДЕУДЕГІ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕР__\r\n\r\nКөмей обырын емдеуде, қатерлі ісікті жоюға бағытталған шарадан,  сау жасуша мен тіндер де зақымданып қалып жатады. Осы себепті көмей қатерлі ісігін емдеуде қажет емес жанама әсерлер де қатар жүреді.\r\n\r\nЖанама әсерлер əр  адамдарда əр түрлі болуы мүмкін. Олар бір сеанстан екіншісіне қарай өзгеруі мүмкін. Емдеу басталғанға дейін дәрігерлер науқасқа мүмкін болатын жанама әсерлерді айтып, және оларды қалай басқаруға болатынын түсіндіруі керек. Бұл жанама әсерлердің ауырлығын төмендетуге көмектесуі мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Радиациялық терапияның жанама әсері__\'\'\r\n\r\nРадиациялық терапиядан өтіп жатқан адамдарда бірнеше  жанама әсер туындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Ауыздың құрғауы. Науқастар көп мөлшерде сұйықтық қабылдаса, сол  көмек болады.\r\n•	Тамақтың немесе аузындағы тітіркену сезімі. Сұйықтықпен шаю арқылы тітіркенуді азайтуға болады.\r\n•	Стоматологиялық процедуралардан кейінгі емдеу. Пациенттерге стоматологқа тексеріліп көруге кеңес беріледі, сәулелік терапияны бастамас бұрын тістер мен тістерді емдеу ұсынылады.\r\n•	Тіс жегі. Ауыз қуысының гигиенасын қатаң қадағалап, тістер мен қызыл иекті сау күйінде сақтау керек. Кейде тіс щеткасын пайдалану қиын болса, арнайы гигиеналық шаю ертінділерін пайдалану ұсынылады.\r\n•	Дәм мен иістің өзгеруі. Радиотерапия кезінде дәм мен иісті қабылдау өзгеруі мүмкін.\r\n•	Әлсіздік. Радиотерапия кезінде, әсіресе соңғы апталарда, науқастарда барынша әлсіздік және шаршау байқалады. Мұны жеңу үшін тынығу керек, бірақ мүмкіндігінше ұзақ уақыт белсенді болға кеңес беріледі.\r\n•	Дауыс қасиеттерінің өзгеруі. Әсіресе, күннің соңына қарай әлсіреген дауыс білінеді. Дауысқа ауа-райы да әсер етуі мүмкін. Рентгенотерапияның әсерінен көмейдің ісінуінен дауыстың өзгеруі және мойнында тығыздық сезімі байқалады. Дәрігер көмейдің ісінуін  азайту үшін дәрі-дәрмектерді ұсынуы мүмкін.\r\n•	Емделумен бірге терінің өзгеруі. Радиацияның әсер ету аумағында тері құрғақ және қызарады. Тері күтімі терінің қабынуын болдырмау үшін өте маңызды. Жабысқақ тері аймағына ауа кіруін қамтамасыз ету ұсынылады, бірақ күн сәулесінің тікелей әсеріне қалмау керек. Радиациялық терапия әсерін қабылдағанда оның тиетін жеріндегі түкті қырмау керек және  ауыр матадан тігілген киімді кимеу керек. Лосьондар мен кремдерді қауіпсіз тері күтімі өнімдерін ұсынатын дәрігермен кеңеспей тұрып пайдалануға болмайды.\r\n\r\n__Хирургиялық операцияның жанама әсері__\r\n\r\nХирургия төмендегідей жанама әсерлермен астасады:\r\n\r\n•	Ауырсыну. Операциядан кейінгі алғашқы бірнеше күн ішінде науқастар ыңғайсыздық сезінуі мүмкін. Алайда ауырсынуды бақылау үшін ауыруды басатын дәрілерді қолдануға болады.\r\n•	Әлсіздік. Табиғи реакция - операциядан кейін әлсіздік пен шаршау сезімінің болуы заңды. Операциядан кейін қалпына келтіру уақыты әр науқаста, әр түрлі болады.\r\n•	Тамақтың ісінуі. Операциядан кейін бірнеше күн бойы, пациенттердің ішуге, жеуге немесе жұтуға мүмкіндігі болмайды. Сондықтан пациенттер тағамдық ерітінділерді ішілік енгізу арқылы алдымен парентеральді тамақтануды ұсынады. Бір-екі күннен кейін науқасқа ас мұрын немесе ауыз арқылы асқазанына зондпен енгізіледі, ол арқылы қоректік қоспасы да беріледі. Ісіну төмендеген соң және хирургиялық жара жазыла бастағанда, зонд алынып тасталады. Іссінудің салдарынан  тамақтану және сөйлеу қиындықтары тудырады. Алайда бірте-бірте тамақтану және сөйлеу қабілеті қалпына келтірілді. Кейде қоректік зонд операция арқылы асқазанға тікелей енгізіледі. Қалыпты функциялар қалпына келтіргеннен кейін мұндай зонд алынып тасталады, алайда кейбір науқастарда зонд ары қарай өмір сүру үшін қалады.\r\n•	Шырыштың түзілуінің артуы. Операциядан кейін өкпе мен кеңірдек қышқыл деп аталатын шырышты көп мөлшерде шығарады. Оны алып тастау үшін мейірбике трахеостомияға салынған арнайы түтікпен көмектесе алады. Кейіннен науқас қақырық шығаруды үйренеді.\r\n•	Сезімталдықтың бұзылуы және әлсіздік. Ларинготомиядан кейін хирургия аймағында нерв зақымдануына байланысты сезімталдықтың бұзылуы болуы мүмкін. Ол иық пен мойынның сезімталдығына да әсер етуі мүмкін. Физиотерапия бұл бұзылуларды жеңуге көмектеседі.\r\n•	Сыртқы көріністі өзгерту. Операциядан кейін түйінше қалыптасады және мойынның мөлшері аздап төмендеуі мүмкін. Кейбір науқастар өз мойындарын жауып тұратын киім киюді қалайды.\r\n•	Трахеостомия. Көптеген жағдайларда трахеостомия уақытша белгіленеді. Қысқартудың қысқа мерзімінен кейін трахеостомиялық түтіктерді алып тастауға болады және тесіктердің өзі емделіп, жабылады. Бұл пациенттерге дербес дем беруге және сөйлесуге мүмкіндік береді, бірақ дауыстың әлсіреуі мүмкін.\r\n•	Жалпы ларинготомиядан кейін пациенттерге тұрақты трахеостомия белгіленеді. Бұл пациенттер дем алуды және жаңа тәсілмен сөйлесуді үйренуді талап етеді.\r\n\r\n__Химиотерапияның жанама әсері__\r\n\r\nХимиотерапияның жанама әсерлері табиғатта қолданылатын дәрі-дәрмек түріне және дозасына байланысты. Негізінде, ісікке қарсы препараттар тез арада бөлінетін дененің жасушаларына әсер етеді:\r\n\r\n•	Қан жасушалары - инфекциямен күресуге, қанның қаныққандығын қамтамасыз етуге және бүкіл денедегі оттекті тасымалдауға көмектесетін жасушалар. Қанның жасушаларының зақымдануы мен өлімі көбінесе инфекцияға, қан кету мен қансырауға, сондай-ақ жалпы әлсіздікке әкеледі.\r\n•	Шаш түбірі жасушалары. Химиотерапия шаштың түсуіне соқтыруы мүмкін. Дегенмен, бұл құбылыс әдетте уақытша болады және шаштың өсуі әдетте қалпына келтіріледі. Жаңадан өсірілген шаштың  түсі өзгеріп және өзгеше қасиеттері пайда болуы мүмкін.\r\n•	Асқазан-ішек жолының шырышты қабығын жабатын жасушалар. Химиотерапия тәбеттің бұзылуын туыдыруы мүмкін, жүрек айнуын, құсуды, диареяны, аузындың және еріннің жаралануына соқтыруы мүмкін. Осы жағдайлардың көпшілігін қазіргі заманғы медицинада қолданылатын дәрілермен емдеуге болады.\r\n\r\n__Көмей обырымен ауыратындардың салауатты өмір салты__\r\n\r\nКөмей обырмен ауырып,  емделген кейбір науқастар тағамға деген қызығушылығын жоғалтуы мүмкін. Дәмі  өзгертілген және кейбір иісі бүр түрлі тағамдарды қабылдай алмай қиналады. Алайда, жылдам қалпына келтіру үшін жақсы тамақтанудың маңызы зор. Атап айтқанда, калория мен ақуызы мол аспен қоректенуі керек, тіндерді қалпына келтіру үшін және салмақты қалыпты ұстап тұру үшін, сондай-ақ күшті-қуатты толықтыру үшін жеткілікті тамақтану керек.\r\n\r\nЕгер тамақтану қиындықтары сәулелік терапияға байланысты болса, дәмдендіргіштер қосылған және жұмсартылған, жұмсақ өлшемді  тағамды қабылдаңыз. Мысалы, сорпа, пудинги, сүт өнімдерін таңдауыңызға болады.\r\n\r\nХирургиялық және радиациялық терапиядан кейін кейбір науқастардың асқазанына немесе ішегәне арнайы тағамдық зондтар орнатылады. Жұтыну қабілеті қалпына келгеннен кейін көптеген пациенттер қалыпты диетасына оралады. Дегенмен, кейбіреулер сұйық азық-түлікті дұрыс көреді, ал басқалары қалыпты диетасын жалғастыра береді.\r\n\r\n__Трахеостомиямен өмір сүру__\r\n\r\nҚалыпты өмірге оралу, әдетте, көмей қатерлі ісігімен ауыратын науқастар үшін оңайға соқпайды.\r\n\r\nЕгер науқасқа трахеостомия жеткізілсе, ол оны қалай емдеу керек екенін білуі керек:\r\n\r\n•	Науқас трахеостомиялық түтікті қалай алып, тазалап, шырышты кетіріп, трахеостомиялық шұңқырдың айналасына қалай күтім жасауды үйренуі керек.\r\n•	Егер бөлмедегі ауа тым құрғақ болса, ол жағдай жылыту маусымы кезінде, яғни қыста жиі орын алатын болса, өкпелер көп шырыш бөледі. Сонымен қатар, трахеостоманың айналасындағы тері тітіркенуі мүмкін. Бірнеше мәселелерді болдырмау үшін ылғалдатқышты қолдану ұсынылады.\r\n•	Трахеостомияға су кірсе қауіпті болуы мүмкін. Бұл жағдайға жол бермеу үшін, суды қабылдар кезде немесе жай жуыну және қырыну кезедерінде құралға су кіріп кетпес үшін арнайы қақпақты кигізіп қою ұсынылады. Шаңнан, түтіннен және басқа да тітіркендіргіштерден қорғайтын арнайы қалпақтар да болады.\r\n•	Операциядан кейін бірнеше ай бойы тері сезімталдығы жоғалып кетуі мүмкін. Сондықтан қырынғанда жараланып қалмас үшін қырынуға арналған электр ұстараны пайдалану ұсынылады.\r\n•	Трахеостомиясы бар науқастар  жұмыс істегенде көпшілігінде проблема туындамайды. Дегенмен, олар ауаны ұстай алмайтындығын атап өту керек. Сондықтан, орташа және ауыр физикалық күштермен байланысты, әсіресе салмақ көтерумен байланысты жұмыс оларға ыңғайсыз. Жүзу және басқа да су спорт түрлерімен шұғылданудың қажеті жоқ.\r\n•	Кейбір науқастар өздерін қалай көрініп, қалай сөйлейтінін дұрыстай алмай қиналады, және оған «басқалар  не ойлайды» деп алаңдаумен болады. Мұндай жағдайларда психологтың көмегі қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n__Сөйлеуді қайта үйреніңіз__\r\n\r\nСөйлеу қабілеті күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі болып табылады. Сондықтан бұл қабілеттің жоғалуы айтарлықтай күйзеліске ұрындыратыны жассырын емес. Мұндай жағдайларда туыстары мен достарының қолдауы маңызды.\r\n\r\nӘдетте, сөйлеу қабілеті ішінара ларинготомиядан кейін бір апта ішінде қалпына келеді. Алайда, жалпы ларинготомиядан кейін науқастар жаңа тәсілдермен сөйлеуді үйренуі керек.\r\n\r\nБұған дейін науқас ой мен қарым-қатынас жасаудың басқа тәсілдерін үйренуі керек.\r\n\r\n•	Пациенттерге блокнот пен қарындашты барлық уақытта өзімен бірге алып жүруге кеңес беріледі.\r\n•	Ойлар компьютер арқылы немесе басқа құралдармен көрсетілуі мүмкін. Бұл жағдайда басылған сөздерді арнайы бағдарламалық жасақтама арқылы ойнатуға болады.\r\n•	Кішкентай сөздіктің де пайдалы тиюі мүмкін, онда пациент өзі айтқысы келетін сөздерді көрсете алады.\r\nӨңештік сөйлеу, механикалық сөйлеу, сондай-ақ трахеофазальды саңлау деп аталатын сөйлеу  сөйлеудің басқа жолдары  да бар. Осы әдістерді қолдану, орындалатын операция көлеміне, сондай-ақ басқа да жағдайларға байланысты.\r\n\r\n__ҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА__\r\n\r\nКейбір онкологиялық науқастар қосымша және баламалы медицина әдістерін ұнатады:\r\n\r\nҚосымша әдістерге химиотерапия және сәулелі терапия сияқты қатерлі ісікке қолданылатындар стандартты әдістер жатады. Балама әдістер - стандартты емдеу әдістерінің орнына қолданылатындар.\r\n\r\nАкупунктура (акупунктура), терапевтік массаж, өсімдік деривативтері, витаминдер немесе арнайы диеталар, визуализация, медитация және рухани сауықтыру - қосымша немесе баламалы медицина түрлері болып табылады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық науқастар қосымша немесе баламалы терапия әдістерін қолдану нәтижесінде денсаулық жағдайының жақсарғанын атап өтті. Дегенмен, қосымша және баламалы медицинаның кейбір түрлері химиотерапия мен радиотерапияның әсер ету механизмдерін өзгерте алады. Бұл өзгерістер науқасқа зиян келтіруі де мүмкін. Сонымен қатар, қосымша және баламалы медицинаның белгілі бір түрлері жеке-жеке қолданылған жағдайда да зиянды болуы мүмкін. Қосымша және баламалы медицинаның кейбір түрлері қымбат тұрады.\r\n \r\n__АУРУДЫҢ КҮТІМІ ЖӘНЕ ОҒАН ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ__\r\n\r\nМұндай қатерлі ісікпен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға ауруымен байланысты эмоционалды және практикалық мәселелерді шешу үшін көмек қажет. Мұндай жағдайларда өзара қолдау топтары  айтарлықтай пайдалы болуы мүмкін. Бұл ұғым көптеген батыс елдерінде кең таралған. Осындай топтарда онкологиялық науқастар өздерінің білімдері мен тәжірибесін бөлісе отырып ауруға және емнің жанама әсерлеріне қалай қарсы тұру үшін кеңеседі.\r\n\r\nОбыры бар науқастар  өз отбасыларына, жұмыс орындарын сақтап қалуға, күнделікті өмірлік қажеттіліктерін қалай толықтыру керектігіне  алаңдайды. Мұндай науқастарда емделуге, ауруханаға жатқызуға, сондай-ақ медициналық қызметтерге ақы төлеу қажеттілігіне байланысты алаңдаушылық да болады. Онкологиялық науқастарға қатысты көптеген мәселелерге әдетте денсаулық сақтау саласының қызметкерлері жауап береді.\r\n \r\n__Тағамдық және физикалық белсенділік__\r\n\r\nОбыр аурулар үшін өзіне күтім жасау аса  маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып және мүмкін болатын ең жоғары белсенділікке ие болу керек. Обырмен ауыратын  науқастар  салмақтарын тұрақты сақтау үшін жеткілікті калориямен қамтамассыз етілуі  керек. Атап айтқанда, жеткілікті ақуызды қабылдауы қажет. Жақсы тамақтану көңіл-күйді жақсартуға және энергияны көп жинауға  көмектеседі.\r\n\r\nОнкологиялық науқастарда, әсіресе емдеу кезінде немесе емдеуден кейін дереу, жиі тәбет төмендеуі кездеседі. Олар өздерін жақсы сезінбей немесе шаршағандықтан не болмаса, ауызындағы дәмнің өзгеруін сезінуі мүмкін. Сонымен қатар, емнің жанама әсері (мысалы, тәбеттің жоғалуы, жүрек айнуы, құсу немесе аузындағы жаралар) елеулі проблемаға алып келуі де ықтимал. Дәрігер, диетология немесе басқа медицина қызметкері тағамдық мәселелерді шешу жолдарын ұсына алады.\r\n\r\nКөптеген адамдар белсенді өмір салтын сақтау арқылы жақсы өздерін сезінеді. Жаяу жүру, йога, жүзу және басқа да іс-шаралар күшті қалпында ұстауға және энергия мен өмірлік тонусты қамтамасыз етуге көмектеседі. Жаттығу жүрек айнуы мен ауырсынуды азайтады және емдеу процесін жеңілдетеді. Олар сондай-ақ стресті жеңілдетуге көмектеседі. Дене белсенділігі туралы дәрігермен кеңесу өте маңызды. Егер жаттығу ауырсыну тудырса немесе одан басқа мәселелер туындаса, физикалық қызметтің сипатын өзгерту туралы мәселені шешу үшін дәрігерге хабарлау қажет.\r\n \r\n__Алдағы бақылаудың маңыздылығы және емдеу__\r\n\r\nКөмей  рак ауруларының кейінгі бақылауы және емделуі денсаулықтың кез-келген өзгерістерін белгілеу үшін маңызды. Егер обыр ауруының жаңа белгілері пайда болса, онда оны емдеу туралы шешім қабылдау өте маңызды болмақ. Мұндай бақылау мерзімді медициналық тексеруден, рентгендік және зертханалық зерттеулерден тұрады. Науқастың өзі де аурудың өзгеруі туралы дәрігерге хабарлауы керек.\r\n\r\nКөмей обырын емдеу қалқанша безіне теріс әсер етуі мүмкін. Сондықтан, қандағы гормондардың биохимиялық анықталуы арқылы қалқанша безінің күйін тексеру маңызды болып табылады.\r\n \r\n__ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕР__\r\n\r\nҚазіргі уақытта радиациялық терапия әдістерін жетілдіру бойынша зерттеулер жүргізілуде. Мысалы, 5-тен 7 аптаға дейін екі апта бойы (күніне 3 рет және аптасына 5 рет) сәулелік терапияны қабылдауға болады.\r\n\r\nҒалымдар онкологиялық ауруларды емдеудің жанама әсерлерін азайтатын дәрі жасап жатыр. Мұндай дәрі-дәрмектер дене салмағын сақтап, терінің және шырышты қабықтың бұзылуын болдырмайды.\r\n\r\nСондай-ақ, ғалымдар обыр клеткаларын тиімді түрде бұзатын жаңа протеинге қарсы препараттар мен олардың комбинацияларын дамытады, бұл ретте гормондардың анатомиялық тұтастығын сақтау маңызды.\r\n\r\nБелгілі бір «үміт» биохимиялық терапия деп аталады, онда моноклоналды антиденелер қолданылады. Олар рак клеткаларының өсуін тежеуге қабілетті.\r\n\r\n\r\n\'\'Дауыссыздық және / немесе дауыс жоғалту (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n\r\n__Синонимдері:__\r\n\r\nВокальды қабықтың қатерлі ісігі; Жатыр мойыны қатерлі ісігі; Ларингалды қатерлі ісік; Оропарин немесе гипофариялық ісік.\r\n\r\n','translator',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Неліктен біз жыныстық қатынасқа түсеміз?','','','kz','s','',0,'',9425,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542604500,1574140500,1542604661,'Статистикаға сәйкес, әрбір әйел жыныстық қатынас туралы орташа есеппен екі-үш күнде, ал еркек кемінде күніне бір рет ойлайды екен. Алайда, өзіміздің кіндігіміздің төменгі жағындағы нәрсені талқылауға келгенде, қоғамдық санадағы кертартпалықты байқауға болады. Негізі, секс күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі болып табылады. Оның денсаулығымызға және ұзақ өмір сүруімізге тікелей қатысы бар. Сондықтан, біз жыныстық қатынас туралы, мысалы, оргазм, эякуляция және белсіздік сияқты нәрселер туралы айтудан ұялмауымыз керек','Статистикаға сәйкес, әрбір әйел жыныстық қатынас туралы орташа есеппен екі-үш күнде, ал еркек кемінде күніне бір рет ойлайды екен. Алайда, өзіміздің кіндігіміздің төменгі жағындағы нәрсені талқылауға келгенде, қоғамдық санадағы кертартпалықты байқауға болады. Негізі, секс күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі болып табылады. Оның денсаулығымызға және ұзақ өмір сүруімізге тікелей қатысы бар. Сондықтан, біз жыныстық қатынас туралы, мысалы, оргазм, эякуляция және белсіздік сияқты нәрселер туралы айтудан ұялмауымыз керек.\r\n\r\nСекс - бұл денсаулықты нығайтуға және оны сақтауға арналған көптеген тәсілдердің бірі. 20-30 минуттық  жыныстық қатынас кезінде  ағзадағы 300-ге жуық калория жағылады, бұл бес шақырым тоқтаусыз жүгірумен тең. Алайда жыныстық қатынастың ұзақтығы 2-ден 6 минутқа дейін созылса, жиырма беске ғана жуық калория жойылады (бұл жарты километрге де жетпейтін жүгіріспен тең). Егер сіз тоқтауыз екі баспалдақ көтеріліп-түсе алмасаңыз, бұл сіздің жыныстық өміріңізге әсер ететін қиындықтарыңыз бар екенін білдіреді.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"411\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nБіздің жыныстық өміріміз айтарлықтай күрделі. Бізде көптеген себептер бойынша жыныстық қатынасқа түсеміз. Айталық, біз балалы болғымыз келеді. Сондай-ақ өз сүйіспеншілігімізді ашып тұрып көрсеткіміз келеді. Шыны керек, жыныстық қатынас көңіл көтерудің де тамаша нұсқасы. Айта берсең себеп көп, мысалы теледидарда қызықты ешеңенің жоқтығы да жынысстық қатынас жасасуға ықпал етіп жатады.  Бірақ  бәрі біз қалағандай, жоспарлағанымыздай бола бермейді. \r\n\r\nБіздің сексуалдық мәдениетіміз махаббат пен құмарлыққа ғана тән емес, сонымен қатар зақымдалған презервативтер, жыныстық жолмен берілетін аурулар, бедеулік және эректильді дисфункцияның  да алатын  орны бар. Біздің жыныстық органдармен байланысты мәселелер күрделі және ол жекеше, сондықтан оны талқылау қиын болуы мүмкін.\r\n\r\nӘрине, махаббат пен құмарлық – күрделі эмоциялық жағдай болып табылады. Оның ішінде аздаған сәттіліктер,  бір шама күш-жігер, және көзге көрінбес болса да  «химияның»  да  үлесі бар.  Бұл таза биологиялық тұрғыдан қарағанда, аталмыш химиялық қосылыстар - миға,   сіздің махаббат сезімдеріне жоғары дайындықта екеніңізді білдіреді және одан басқа өмірге қажетті, саналы сигналдарды жібермей тұру үшін әрекет етеді. Бұл сигналдар сіздің миыңыздағы ойлау және логикалық қасиеттеріңізді айналып өтіп, сондай-ақ  мидың эмоцияға жауап беретін, мидың шоғырландыру процессін реттейтін  дән тәріздес денесін (Amigdala) бағындырып алады. Сондықтан күшті махаббат эмоциялары «іште көбелектер ұшын жүргендей» секілді сезімдерді тудыруы мүмкін.\r\n\r\nСән өндiрушiлер мен стилистерлердің бағындыра алмағын бір шыңы бар, ол сексуалды серіктестерді тартымды ететін   бірден-бір фактор - иіс. Адам, табиғатынан феромондер деп аталатын химиялық байланыстарды өндіруге қабілетті,  сол иіс, адамардың бір-біріне деген ынтық болу сезімдерне ықпал жасайды. Бұл химиялық процесс әсерден  біз, қандай да бір себептермен өзімізге бір адамды сүйікті ете аламыз және, сонымен қатар,  кейбір адамдарды өзімізден сол химиялық бөліндінің салдарынан жиеркендіріп қоямыз. \r\n\r\nӨздерінің биологиялық табиғаты бойынша ер адамдар әрдайым өзінің ұрығын қабылдауға қабілетті серіктес табуға тырысады. Әйелдер бұл туралы біледі. Және де соған қарамастан ерлер бұл жайында айта алмайды немесе тіпті ойламауға тырысады. Ерлердің ойынша, әйелдер эволюциялық дәрежесінде «ерлердің жыныс мүшесінің көлемі олардың қауқарлығымен байланыс орнатады деп санайды»  деген ойда.  Егер бұл қателесу шын болса, онда ер адамдарда өте кішкентай пенис болар еді ғой. Ол тек қынаптың ішіне ұрықтың енуін талап етеді емес пе; тіпті пенис мөлшері кішкентай  болса да, сперма өз функциясын орындау үшін  «шапшаң» қимылдайды емес пе. Негізі үлкен еркектің жныс мүшесінің көлемінен гөрі, мықты ұрық ағыны маңызы болып табылады. \r\n\r\nЭякуляция кезінде шамамен 300 миллиондай ұрық бөлініп, жоғары қарай, өзінің көздеген нысаны – аналық жасушаға атқылайды.  Қынаптан жатыр мойны арқылы жатыр қуысына қарай жүреді. Фалопиев түтіктерінің ерекше шаш тәрізді формаларының көмегімен жұмыртқаның жасушасы ұсталып, төмен қарай жылжиды, сол кезде сперматозоидтар жоғарыға қарай жылжиды. Қалың қабырғалы жатыр пенисті қысып, бөлінген  сперматозоидты ұрықтандыру үрдісін жалғастыру үшін процессі әрі қарай жүргізеді. Сол уақытта ұрықтар діттеген жеріне дамылдайды және олар аналық жасушаны ұрықтандыруға кіріседі. Бірақ барлық ұрық бірдей болмайды. Олар баскетболшыларға ұқсайды, мысалы, кейбіреулері допты себетке салып жатқанда басқалары қоршап тежегендей және шабуылшыға допты көтеріп, гол соғуға мүмкіндік туғызады, бұл жердегі үрдіс те дәл соған ұқсайды. Егер бұл процесс сәтті болса, ұрықтандырылған  аналық жасуша кейін импланттанатын жатыр қабырғасына қарай жылжиды. Бұл процесс жүктілік және босану – біздің өміріміздің ең кереметі, тұқымның және эволюцияның жалғасы.\r\n\r\nЭволюциялық тұрғыдан секс ең маңызды эволюциялық процесстердің бірі - дифференциалды көбеюдің қозғалтқышына пара-пар. Демек, сексуалдық-эволюциялық бейімделудің басты мақсаты - анатомиялық, физиологиялық және психологиялық болып отыр.\r\n\r\nӘйелдердың жынстық әлемі еркектікіне қарағанда күрделі. Мысалы, әйелдер барынша контекстектуалды түрде, сексуалдық сигналдарға оңай назар аударады, олар  айналасындағы  болып жатқан нәрселерге назар аударады, бұл әйелдердің жыныстық әуестігі көп қырлы дегнді білдіреді. Сонымен қатар, әйелдер ерлермен салыстырғанда жыныстық сигналдармен аз байланысқа да түсе алады, эрекция кезінде ер адам жыныстық қозуды сезінеді және сол уақытта жыныстық қатынасқа түсу қажеттілігін түсінеді. Әйелдерде жағдай басқаша. Әйелдерде сексуалдық сигналдар елеусіз қалуы да мүмкін, тіпті олар жыныстық қатынасқа түсіп жатқанның өзінде, қатынасқа  ынтасы  бола бермейді. Бірақ, ер адамдар тек эрекциясын қанағаттандыру үшін ғана жыныстық қатынасқа түсуі мүмкін деп айтуға болмайды, бұл тек әйелдің денесі күрделі деген ұғымды жеткізу үшін салытырмалы түрде келтірген мысал.\r\n \r\nҚазіргі уақытта әйел жыныстары туралы, әсіресе, жыныстық қызығушылығы туралы өте көп нәрсе білуге болады, ол қазіргі заманғы әйелдердің үштен бірі жыныстық қатынасқа қызығушылық танытпайтындығы дәлелденген. Сондай-ақ, ерлі-зайыптылардағы жыныстық ниетінің үйлесімсіздігі қарым-қатынаста әртүрлі мәселелерге әкелуі мүмкін екенін де есте ұстаған жөн.\r\n\r\nМысалы, кейбір ерлі-зайыптылар жылына бес рет жыныстық қатынаста болудан бақытты болуы мүмкін, ал кейбір жұптар оны жиі жасауға дайын. Нақты проблема қарым-қатынаста бір адам, екіншісіне қарағанда жыныстық қатынасқа жиі бейім бола берген кезде туындайды. Және бұл өте қиын мәселе, себебі еркектер ерте, жасөспірім кезінде немесе ерте жастағы жиырма жасында жыныстық өмірінің шыңына жетіп алады, ал әйелдердікі 30-40 жасқа дейін тояттай қоямайды.\r\n\r\nТағы бір айырмашылығы, ер адамдар әр үш күн сайын секске баруға бейім, бұл уақытта жоғары сапалы шәует қайтен пайда болсын. Егер сіз сол факт жағында болсаңыз, әйелдердің кем дегенде үштен бірінде құмартуды жоғалту кезеңі болып тұрады, біресе ерлердің  сексуалдық дисфункциясында түсінікссіз жайттар туындайды,  бұл қарым-қатынастың жетіспеушілігін өтеу арқылы өтелуі мүмкін. \r\n\r\nСіздің барлық тілектеріңізді дереу орындауға болатын осындай сиқырлы таяқша жоқ. Тәжірибе, сенімділік, қарым-қатынас және ақылға қонымды тәуекелдер серіктес ниетінің артуына көмектеседі. Әйелдердің сипаттайтын ең көп  мәселесі - олар сексуалдық әуестікті сезінбейді, өйткені олар өздерін  сүйікті сезіне алмайды, сондықтан секс олар үшін әдеттегі үрдіс болып қала береді. Өзіңіз ойлап көріңізші, күнделікті таңғы аста да, түскі және кешкі аста да  бір тағамды жей берсеңіз қандай күйде боласыз?  Әрине жалығасыз. Сіз өзіңіздің жыныстық өміріңізге де сол ұстанымнан қарауыңыз керек. Ендеше, сәл түрлендіріңіз. Басқа «тағамды» да сынап көріңіз. Аздап «тұздық» қосыңыз. Сексуалдық қанағат алу үшін қажет нәрсені жасауға тырысыңыз. Бұл жаңа позицияларды ойлау керек деген сөз, үйіңіздің түрлі бөлмелерінде жыныстық қатынас жасасып көріңіз немесе жатын бөлмесін қиялдағы элементтермен түрлендіріңіз. Сексуалдық әуестікті арттырудың тағы бір жолы - жыныстық қатынасты жоспарлы түрде орындау болып табылады. Көптеген адамдар осындай жоспардан аулақ, себебі секс олар үшін бір уақытта бір уақытта пайда болады да, сосын жоқ болатын нәрсе. Шын мәнінде, жоспарлаудың өзара әсері болуы мүмкін. Сіздің серіктеспен жоспарланған кездесуіңіз бар екенін білу, оны күту, қиялыңызды оятады және құмарту сезімдеріңізді арттыруға мүмкіндік береді.\r\n\r\nНегізі заң бар, ол жерде  кім жыныстық қатынасқа түсе  алады, немесе түсе алмайды, және кіммен түсе алады, кіммен түсе алмайтыны жайында жазылған. Әртүрлі мәдениеттердің адамдарында секске қызығушылық, құндылық және таңданудың түрлі себептері бар. Өмірдің сексуалдық саласы - бұл әлі де талқыланатын тақырып және біздің оған деген назарымызды басқа ешкім бұрып әкете алмайтын қызығушылық ол.\r\nЕң алдымен, секс ең үлкен өмірлік құндылықтардың бірі - бұл сіздің қарым-қатынасыңыздың қазынасы, рухтың сергектігі және денсаулықтың кепілі. Бірақ жыныстық мүшелер нәзік мүше болып табылатындығын есте сақтаған жөн, олар көбінесе қолайсыздықты тудыруы мүмкін қиындықтар мен жыныстық өмірдің мүмкін еместігіне әкелуі мүмкін, кейбірі, аурулар мен түрлі жағдайларға ұшырайды. Сондықтан, іш киімімізді қалпына келтіріп, жыныстық қатынасқа және жақсы өмір сүруге мүмкіндік беретін жыныстық функцияға жауап беретін нәрселерді қарастырып көрейік.\r\n\r\n','translator',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Үрпінің (несеп шығару жолының) мәселелері','','','kz','s','',0,'',1672,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542604320,1574140320,1542604783,'Үрпі (несеп жолы) – бұл түтікше, оның бойымен несеп ағзадан ағып шығады. Еркектерде, бұл түтікше ұзын болады, ол сыртқы жағы жыныс мүшесімен жалғасады. Еркектерде ол түтікшеден шәует те шығарылады. Ал әйелдерде үрпі  қысқа болады, және ол жатырдың үстінде орналасқан . Үрпі мәселелері ағза қартайғанда, түрлі ауруларға тап болғанда немесе жарақат алғанда мазалайды.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nҮрпі (несеп жолы) – бұл түтікше, оның бойымен несеп ағзадан ағып шығады. Еркектерде, бұл түтікше ұзын болады, ол сыртқы жағы жыныс мүшесімен жалғасады. Еркектерде ол түтікшеден шәует те шығарылады. Ал әйелдерде үрпі  қысқа болады, және ол жатырдың үстінде орналасқан . Үрпі мәселелері ағза қартайғанда, түрлі ауруларға тап болғанда немесе жарақат алғанда мазалайды. Үрпі мынадай мәселелермен мазалауы мүмкін:\r\n•	Үрпінің тарылуы – үрпінің тесігі тарылады;\r\n•	Үрпінің қабынып ауруы – несепшығарғыш жолдың қабынуы, кейде ол инфекциядан пайда болды;\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"410\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Әйелдің несеп-жыныстық жүйесі\'\'\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"412\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n__Еркектің несеп-жыныстық жүйесі__\r\nӘйел мен еркектің несеп-жыныстық жүйесі үрпінің ұзын-қысқалығымен ажыратылады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nҮрпінің мәселесі туындағанда, ол ауырады немесе несеп шығару қиындап кетеді. Сондай-ақ үрпіден қан ағуы мүмкін немесе несепшығару жолынан бөлінді шығады. \r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігерлер үрпінің туындаған мәселесін түрлі тексерулердің көмегімен анықтайды. Олар: несеп талдауы, рентген, цистоскоптың көмегімен несепшығару жолын тексеру.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеу, үрпі мәселесінің неден туындағанына байланысты жүргізіледі. Ол дәрі қабылдаумен жазылуы мүмкін, немесе ауыр жағдайда ота жазалуы да ықтимал. \r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nНесеп шығару жолдарының ауруы\r\n\r\n','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Шанкр (қатты шанкр)','','','kz','s','',0,'',359,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542604800,1574140800,1542604937,'Қатты шанкр – бұл кішкентай, аса қатты ауырмайтын ашық ойық жара, жыныстық мүшенің терісінде, ауыз қуысында, тік ішек немесе аш ішекте мерез кезінде кездеседі.','Қатты шанкр – бұл кішкентай, аса қатты ауырмайтын ашық ойық жара, жыныстық мүшенің терісінде, ауыз қуысында, тік ішек немесе аш ішекте мерез кезінде кездеседі.\r\n\r\nМерез (сифилис) жайында толық ақпарат алу үшін мына сілтемені басыңыз: https://www.zdrav.kz/kk/azbuka/merez:\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nШанкр (қатты шанкр), \r\nсифилис, \r\nжыныс мүшедегі кішкентай ойық жара\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y');
INSERT INTO `tiki_articles_copy` VALUES ('','Жүктілік кезінде қандай жағдайлар орын алады','','','kz','s','',0,'',35718,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542604860,1574140860,1542607100,'Ұрықтану кезінде эмбрион жатырдың ішкі қабырғасына жабысады және ол жерде көлемі ақырындап үлкейіп,  даму процессін бастайды. Акушерлік-гинекологияда ұрықтың нақты уақытын анықтау қиын, сондықтан  эмбиронның жасын білу үшін  соңғы етеккір келген күннен бастап, ұрық болып қалыптасқан алғашқы күнді есептеу арқылы тұжырымдама жасалынады. Жүктілік уақытын «гестанционды кезең» деп аталатын жолмен есептейді. Етеккірлік циклдің алғашқы 10 күні «аналық жасушаның жетілуі» (ovulytsiy ) деп аталады.  Бұл уақытта аналық жасуша аналық безден фаллопиев түтігі бойымен жіберіледі, ол жерде  аталық жасушамен (еркектің шәуетінің құрамында болатын ұрықтанатын жасуша) тоғысады, содан ұрық пайда болады, оны ұрықтану деп атайды.  Ұрықтану кезінде аталық жасуша аналық жасушамен шағылысып ұрықтық тұқым түзеді, оны ұрықтанған жасуша (zigota) деп атайды. Бұл кезде ата-аналық (жұмыртқа) және әкесінің (ұрықтың) генетикалық материалдың (хромосомалардың) бірігеді: ұрықтың генетикалық материалы, ол ана мен әкесінің бірдей хромосомалары болып табылады. Сонымен қатар, зигота ары қарай екі клеткаға бөлінеді, содан кейін төрт, сегіз, он алты және т.б. жасушаларға бөліп отырады.\r\n','Ұрықтану және жүктіліктің алғашқы күні\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"413\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nҰрықтану кезінде эмбрион жатырдың ішкі қабырғасына жабысады және ол жерде көлемі ақырындап үлкейіп,  даму процессін бастайды. Акушерлік-гинекологияда ұрықтың нақты уақытын анықтау қиын, сондықтан  эмбиронның жасын білу үшін  соңғы етеккір келген күннен бастап, ұрық болып қалыптасқан алғашқы күнді есептеу арқылы тұжырымдама жасалынады. Жүктілік уақытын «гестанционды кезең» деп аталатын жолмен есептейді. Етеккірлік циклдің алғашқы 10 күні «аналық жасушаның жетілуі» (ovulytsiy ) деп аталады.  Бұл уақытта аналық жасуша аналық безден фаллопиев түтігі бойымен жіберіледі, ол жерде  аталық жасушамен (еркектің шәуетінің құрамында болатын ұрықтанатын жасуша) тоғысады, содан ұрық пайда болады, оны ұрықтану деп атайды.  Ұрықтану кезінде аталық жасуша аналық жасушамен шағылысып ұрықтық тұқым түзеді, оны ұрықтанған жасуша (zigota) деп атайды. Бұл кезде ата-аналық (жұмыртқа) және әкесінің (ұрықтың) генетикалық материалдың (хромосомалардың) бірігеді: ұрықтың генетикалық материалы, ол ана мен әкесінің бірдей хромосомалары болып табылады. Сонымен қатар, зигота ары қарай екі клеткаға бөлінеді, содан кейін төрт, сегіз, он алты және т.б. жасушаларға бөліп отырады.\r\n\r\n__Жүктіліктің екінші және үшінші апталары__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"414\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАналық жасуша ұрықтану үшін фаллопиялық түтіктер бойымен сперматозоидпен кездесу үшін   қажетті мөлшерде жылжиды, және аталық жассушамен шағылысып ұрықтанады. Жыныстық қатынас кезінде шығарылған сперматозоидтар шамамен 20 миллионға жуық болады. Аналық жасуша ұрықтану үшін 10 мың сперматозойдпен қоршалуы керек. Дегенмен, олардың біреуі аналық жасушасымен табысып, екеуі қосылып  ұрықтанады.  Ұрықтану кезінде, аналық жасушаның сыртқы қабығы (мембранасы) басқа сперматозоидтарды өткізбейтін қабілетке енеді.\r\n\r\nЖұмыртқа жасушасына енген ұрық жасушасы, негізінен, генетикалық материалды біріктіруге бағытталған елеулі өзгерістерді тудырады, нәтижесінде ана мен әкенің хромосомалары ретінде ұсынылған 46 хромосоманың толық жиынтығын қалыптастырады. Осындай жолмен алынатын генетикалық материал  болашақ жеке тұлғаның көзінің түсін, терісін, шашын, психологиялық сипаттамасын және т.б. сияқты негізгі жеке қасиеттерін қамтамасыз етеді. Аталық және аналық жасушалардың бірігу процесі  -  ұрықтанған жасуша (зиготаның) қалыптасуымен аяқталады, өз кезегінде зигота – ары қарай көп жасушалы ағза түзуге бейімді жасуша болып табылады. \r\n\r\n===\'\'Осының бәрі жатырда болып жатады.\'\'===\r\n\r\n__Жүктіліктің төртінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"415\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЗигота ұрықтанғаннан кейін 30 сағат ішінде екі жасушаға бөлінеді, содан кейін 40 сағат ішінде төрт жасушаға және 3 күн ішінде 12-ден 16 сағатқа дейін бөліну процесстері жүріп жатады. Зигота бөлінген сайын, фаллопиевтік түтік жатырға қарай жылжыйды. Бұл фаллопиевтік түтікшенің бұлшықеттерінің демеуімен орындалады. Ұрықтанғаннан кейін шамамен 72 сағаттан өткенде,  бластоцист деп аталатын болашақ ұрық жатырға түседі. Мұнда ұрықтың болашақ мүшелері қалыптасады.  Бұдан кейін арнайы гормондар жатырдың үстіңгі жағынан өзгерістер тудырады,  оны жұмсақ әрі өткізгіш етеді. Бұл бластоцистің жатыр қабырғасына кіруіне және қоректік материалды болашақ ұрыққа жеткізетін қан тамырларына қосылуына мүмкіндік береді. Осы процесті жеңілдету үшін, жатырдың құрамында хорион деп аталатын арнайы түзілім пайда болады, оның міндеті, болашақ ұрықты алдағы 9 ай бойы туылғанға дейін маңызды қоректік заттармен қамтамасыз ету болып табылады.\r\n\r\n__Жүктіліктің бесінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"416\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖатырдың қабырғасына тығыз байланғаннан кейін, бластоцист көлемін ұлғайтып, біртіндеп эмбрионға айналады. Алдағы бірнеше күнде бластоцист күн сайын көлемін екі еселенеді және бірте-бірте эмбрионға және баланың жолдасына бөлінеді - бұл нәресте туғанға дейін оның қасында болатын уақытша мүше «баланың жолдасы» деп аталады.\r\n\r\nЭмбрион дамуы кезінде үш қабатқа бөлінеді, олардың әрқайсысынан әр түрлі мүшелер пайда болады. Ішкі қабат өкпе, қуық, асқазан және т.б. сияқты мүшелердіңң дамуын қамтамасыз етеді. Ортаңғы қабат жүрекке, жыныс мүшелеріне, сүйектерге, бұлшықетке айналады. Соңында, сыртқы қабаттан тері, жүйке жүйесі пайда болады. Эмбрион аяқталғаннан кейін біраз дөңгелектенген өлшемдерді біршама кеңейтеді, кейіннен ұрықтың басына айналады. Бұл жағдайда мидың оң және сол жақ жарты бөліктерге бөлінетін шағын жартышары көрінеді.\r\n\r\n__Жүктіліктің алтыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"417\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОсы сатыдағы эмбрион бұршақ көлеміндей болады және шамамен бір миллион клеткалардан тұрады, олар бөлініп, күрделі мүшелер мен тіндерге айналады. Плацентаның (бала жолдасы) жетілуіне қарай, эмбрион хорион арқылы келіп жатқан қоректік заттарға тәуелді болып тұрады. Хорионның ішінде кішкентай аралдар пайда болады, олардан кейін қан клеткалары және қан тамырлары пайда болады. Сонымен бірге, бастапқыда тек екі камерасы бар жүрек қалыптасады. Ұрықтанғаннан кейін 21 күн өткен соң мұндай жүрек соға бастайды. Осылайша, бірінші мүше жұмысын істей бастайды. Сонымен бірге жүйке жүйесі, көз, құлақ және басқа да көптеген мүшелер құрылады.\r\n\r\n__Жүктіліктің жетінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"418\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБұл кезеңде эмбрион бақашабаққа ұқсап қалады, бірнеше рет бұралған құйрықты үтір тәріздес кейіпке енеді, өзі түзілген жүйкелік түтікті жалғауларға ұқсап қалады. \r\n\r\nМи мен жүректің дамуы басқа органдардың дамуынан әлдеқайда жоғары. Бұл кезеңде бұл органдар эмбрион ағзасының жартысын алады. Ұрықтанғаннан кейінгі 28-ші күні эмбрионның жүрегі дамыған сызбаларды игере бастайды және ересектер сияқты төрт камераны қамтиды. Болашақ жоғарғы және төменгі аяғындағы рудимент пайда болады.\r\n\r\n__Жүктіліктің сегізінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"419\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖүрек пен қан тамырларының дамуы ұрықтың дамуына біршама жетеді, өйткені олар барлық басқа мүшелердің дамуын ынталандырады. 6-ші аптада жүректің соғысын анықтай аласыз. Осы уақытқа дейін адам эмбрионы тышқандардың, құстардың немесе иттердің эмбриондарынан онша ерекшеленбейді. Алайда кейіннен елеулі айырмашылықтар пайда бола бастайды. Кішкентай өлшемдері (шамамен 10-14 мм) және әдеттегі қыстырғыштан салмағы сәл асып тұрады, эмбрион адамдық ерекшеліктерге ие бола бастайды. Жындар мен қабақтар пайда болады. Құлақ ішке және сыртқа қарай дамиды. Көздер болашақта көруді қамтамасыз ететін оптикалық жүйке мен тордың қалыптасуымен түс сатып ала бастайды.\r\n\r\nБұл кезеңде эмбрион бірте-бірте түзіледі; сонымен қатар магниттік, мойын және сүйек тіндері пайда болады. Қалдық жағы төмендей бастайды, саусақтар мен аяқтар, қолдар мен аяқтар пайда болады.\r\n\r\n__ Жүктіліктің  тоғызыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"420\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n17 - 22 см өлшемді (жүзімнің көлеміндей) эмбрион адам кейпіне ауыса бастайды. Аяқ пен қолдың саусақтарын ажыратуға болады, тізелер мен шынтақтардың арасында да айырмашылық білінеді. Аяқтардың мөлшері артып келе жатқанда, құйрық біртіндеп жоғалады. Эмбрион  кішкентай  болғанына қарамастан, аяқ-қолдарын қозғалта бастайды. \r\n\r\nІшкі жағында маңызды өзгерістер болып жатады: эмбрионда барлық ішкі мүшелер пайда бола бастайды (толық  дамымаса да), сондай-ақ бұлшықеттер де табылуы мүмкін. Бұл барлық дене арқылы өтетін көрінетін жүйке талшықтары көзге көріне бастайды. Сонымен қатар, жыныстық белгілер дамиды, қан тамырлар арқылы айнала бастайды, қоректік заттар мен оттегімен қамтамасыз етіледі, қажетсіз заттар - метаболизм өнімдері шығарылады. Өкпелер туылғанға дейін жұмыс істемейді, бірақ эмбрионға және ұрыққа қоректік заттар мен оттегінің берілуі кіндік сақинасымен қамтамасыз етіледі, ол әрине анаға толығымен байланысты.\r\n \r\n__Жүктіліктің оныншы аптасы__\r\n\r\nБұл эмбрион үшін өте маңызды апта, өйткені осы аптаның соңында эмбрион ұрыққа айналады. Дегенмен көлемі мен салмағы өте аз (28 - 20 мм және 9 грамм) болса да, бұл кезең эмбрионның қарқынды өсуі мен дамуымен сипатталады. Оның  сыртқы кейпінің,  теңіз жануарларына ұқсастығы жоғала бастайды: құйрық бөлігі жоғалып кетеді, ал саусақтар мен аяқтар өздерінің қалыпты формаларында дами бастайды. Көздер бастың жиек жағынан ортасына қарай жылжиды. Бұл ретте, олар нәзік кебуді қорғайтын теріге (болашақ қабақшалар) ішінара жабылады. Жоғарғы ерні қалыптаса бастайды, ал сыртқы құлақ қалыпты формамен дами  береді.\r\n\r\nСонымен қатар ішкі органдар да дамиды. Жүрек пен қан тамырлары әдеттегі нысандарын, диафрагмалық формаларын түзеді, өкпе бөліктерге бөлінеді, кеуде қуысынан ішкі қуысына дейін созылатын ішек пайда болады.\r\n\r\nЖүктіліктің он бірінші аптасы\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"421\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n11-ші аптада ұрық мөлшері 3,4-тен 5 см-ге дейін өседі. Онда жүрек-тамыр, асқорыту және тыныс алу сияқты барлық негізгі органдар мен жүйелер бар. Органдар құр дами бермейді; олардың іс-әрекетін үйлестіру маңызды, өйткені туғаннан кейін нәресте дем алуды, қан тамырлары арқылы өздігінен тамақтануды және қанға айналдыруды жүзеге асырады. Алдағы 7 айда өте үлкен өзгерістер орын алады: салмақ 1000 есеге дейін артады, ал 3 аптада (9-дан 12 жасқа дейін) ұрықтың көлемі екі есе артады.\r\n\r\nЕң таңғаларлық өзгерістер сыртқы келбетке байланысты: ұрық адамға ұқсай бастайды. Бастың өлшемдері дененің басқа бөліктерімен салыстырғанда үлкендеу болады; сонымен бірге мойын пайда болады. Тері қалыңдайды және мөлдір болады; кішкене шаштың фолликулдары пайда болады, сондай-ақ қол мен аяқтың тырнақтары пайда болады.\r\n \r\n__Жүктіліктің он екінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"422\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n12-ші аптада белгілі бір функцияларды орындай алатын бірқатар органдар дамиды. Метаболизмді реттейтін Қалқанша безі жұмыс істей бастайды. Сондай-ақ, екі асқазан безі жұмыс істей бастайды – ас қорыту ферменттерін жасайтын ұйқы безі, және асқазан ішек жолын реттейтін без бауыр.  Ұрықтың ұзындығы шамамен 6 см (лимонның мөлшері), ал салмағы шамамен 14 грамм. болады. Сонымен қатар, бауыр ұрық салмағының шамамен 10 пайызын алады. Бауырмен бірге көкбауыр қан жасушаларын өндіреді.\r\n\r\nЖүйке талшықтары бұлшықет тінімен өзара әрекеттесу қабілетіне ие болғандықтан, бұлшықеттер мидан шыққан жүйке сигналдарына жауап бере бастайды және ұрық қозғала бастайды -  тебеді, тізесін бүгеді, жұдырықтарын жұмып, ашады. Сондай-ақ, ұрық бет әлпетін өзгерте алады - қыртыстыру, керекді, еріндерін жымқырады. Алайда, мұның бәрі қандай да бір мақсаттарды көздемейді және ынталандыру мен жауап арасындағы байланыс жоқ.\r\n\r\nОсы сатыда дәрігер ультрадыбыстық сигналдың көмегімен жүктіліктің дамуын бағалай алады және  жүрек соғысын тексереді жылдамдық минутына шамамен минутына 160 бит  ұрықтың жүрек соғысын тыңдауға мүмкіндік береді.\r\n\r\n__Жүктіліктің он үшінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"423\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОсы аптада болашақ баланың ас қорыту жүйесі - бауыр, асқазан, ұйқы безі және ішек сияқты мүшелер белсенді дамиды; Ұрық амниотикалық сұйықтықта жүзіп жүреді; осы кезде кіндік арқылы оған оттегі жіберіледі және зат алмасу қорегі енгізіледі. \r\n\r\nБұл кезеңде ұрықтың ерні мен мұрны толығымен қалыптасады. Сонымен қатар, жақтары тығызырақ болады, ал болашақта тістер пайда болады. Сондай-ақ, кеудеде орналасқан дыбыс байламдары пайда болды. Дегенмен, олар бала дүниеге келгенше және ауаның өкпесіне кіргенше іске қосылмайды және ол дыбыс шығара алады. Сыртқы жыныс мүшелері жеткілікті түрде ажыратылады, ол баланың ұл немесе қыз екенін анықтауға мүмкіндік береді. \r\n\r\n__Жүктіліктің он төртінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"424\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБұл кезең жүктіліктің бірінші үшайлығының аяқталуын білдіреді. Ұрық мөлшері шамамен 9 см, ал салмағы - 43 грамм.\r\n\r\n14-ші аптада ұрықтың қарқынды дамуы байқалады. Бірінші шаш пайда болады. Баланың жолдасы дамыған пішіндерді қабылдайды және қажет емес метаболизм өнімдерін алып тастағанда, маңызды нәрлі нәрлі ұрықтарды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, плацента ұрықтың өсуі үшін эстроген және прогестерон сияқты маңызды гормондар шығарады. Баланың жолдасы да ұрықты ананың иммундық жүйесінен қорғайды, себебі ол ұрықты бөтен зат екен деп танып, оны жойып жіберуі мүмкін.\r\n\r\n__Жүктіліктің он бесінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"425\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБұл апта жүктіліктің екінші үшайлығының басын белгілейді. Бұл әртүрлі бет әлпетіне байланысты ұрықтың жеке қасиеттерінің кейбір қасиеттерін көрсете бастайтындығымен сипатталады. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, 15-ші аптада ұрық күлімдеп, саусағын да сора алады. Ұрық миы өзіне тән құрылымға ие болады және көлемі айтарлықтай артады.\r\n\r\nҰрық  көп адамға ұқсай ьастайды: көздер бетінің ортасына, ал бастың қыры бөліктеріне қарай жалғасады. Мойын біркелкі әрі күшті болады, сондықтан ұрық басын бұрады. Жалпы алғанда, ұрық көбінесе амниотикалық сұйықтықта қозғалады, бірақ анасы мұндай қозғалыстарды сирек сезінеді.\r\n\r\n__Жүктіліктің он алтыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"426\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОсы кезеңде ұрықтың ұзындығы 12 см, салмағы шамамен 11 грамм, ал сүйектер тез дами бастайды, бірақ олардың көбісі қосылмайды. Сүйектер ұзарып, қатая түседі, сондықтан сәби туылған сәтте оның денесі қалыпты болады. Алайда, бүкіл сүйек жүйесі мен байламдар механизмі және шеміршек тетіктері дамуы үшін  бірнеше апта керек, себебі бала гімен осылардың көмеүйлесімді түрде жылжып, мүшелерін қолданып, қалауынша жүре алады.\r\n\r\n16-шы аптада ұрықтың қозғалысы (мысалы, тебу, жиырылу) барынша  үйлесімді түрде жүзеге асады. Дегенмен, ананың осы қозғалыстардың барлығын  толық сезінуі үшін әлі де уақыт керек. Ұрық көзері жабық тұрса да, ішіндезі ақарашықтарын қозғалта бастайды. Бұл аптадағы елеулі өзгеріс, ұрық бір затты ұстай алатындай қабілетке ие болады, бұл енді нағыз адамға тән қасиет.\r\n\r\n__ Жүктіліктің он жетінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"427\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nМайлы тін тері астына жинала бастайды. Бұл даму процессі баланың туылғаннан кейін жылумен және қажетті энергиямен қамтамассыз етілуі үшін қажет.  Сондай-ақ бара жеткілікті көлемде өседі, анасы іштегі нәрестенің тепкенін, тізесімен қозғалғанын сезе бастайды.   Бұл кезеңде ұрық дәмді ажырата батайды, мысалы, тұзды, ащы және тәтті дәмдері ажырата алады. Тамағы туралы айтатын болсақ, ұрық осы уақытытарында – мекони деп аталатын, ас қортылған кезде ішекке жиналатын қою-жасыл массаны бөле бастайды.\r\n\r\n__Жүктіліктің он сегізінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"428\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБұл уақыттағы ұрықтың ұзындығы 14 см және салмағы шамамен 200 грамм. болады. Бұл кезде дененің басқа бөліктерімен салыстырғанда бастың өсуін баяулайды. Осы сәттен бастап, кеудесі, аяқтары  және аз мөлшерде қолдары  өсе бастайды. Кіндік те ұзарып, жуара түседі, себебі ол ұрықтың жылдам жетілуі үшін қажетті қоректік заттарды жеткілікті мөлшерін қамтамасыз ету керек. Тиісінше, жатырдың ішіндегі кеңістік барған сайын шектеле түседі. Демек, ұрық бұрынғыдай еркін қозғала алмайды және қалыпты ішкі мүшелердің орналасуына ие бола бастайды.\r\n\r\nАудиожүйе функциялары дамып келе жатқанда, ұрық қоршаған ортаны жақсы біледі және сезінеді. Мидан құлақтың ішіне дейін өтетін нервтер ұрыққа анасының жүрек соғуын естуіне мүмкіндік береді, тіпті сырттан да қатты дыбыс шықса оныда еститін мүмкіндігі болады. Көз торлары  жарыққа сезімтал бола бастайды. Әр адамда бірегей болып табылатын саусақ іздері қалыптасады. Тіпті толықтай ұқсас болып келетін егіздердің де саусақ іздері әр түрлі болады екен.\r\n\r\n__Жүктіліктің он тоғызыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"429\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n19-шы аптада ұрықтың ұзындығы 15 см, салмағы 255 грамм болады. Мойын және арқа бұлшықеттері басты ұстап тұру үшін жеткілікті түрде дамиды. Сонымен бірге омыртқа, кеуде және иық сүйектері күшейеді. Ұрықтың терісі жұқа және қыртысты болып келеді. Оның түсі қызыл болады, себебі оның астынан қан тамырлары көрініп тұрады.\r\n\r\nҰрық әйел жынысты болса, оның репродуктивті мүшелерін дамиды - фаллопиялық түтікшелер, жатыр және қынап пайда бола бастайды.\r\n\r\n__Жүктіліктің жиырмасыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"430\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖиырмасыншы аптада жүктіліктің бірінші жартысы аяқталады. Ұрықтың көлемі 16 см-ден асады, салмағы шамамен 32 грамм болады. Бұл кезеңде  ұрықтың қозғалысын анасына жиі сезіледі. Сонымен қатар, ұрықтың қозғалысын ультрадыбыстық тексеру кезінде байқауға болады. Ұрық тері  балауыз түріндегі массамен жабылып тұрды, ол нәзік әрі жұқа болады, теріні амниотикалық сұйықтықтан қорғайды. Сонымен қатар, мұндай жабынды босану кезінде жатыр арналарынан нәсертенің өтуіне ыңғайлы болады. Бұл сатыда баланың жолдасы жеткілікті дәрежеде қалыңдайдыі. Ұрық дамыған сайын, жүкті әйел өкпедегі, асқазандағы, бүйректегі және қауықтағы қысымды көбірек сезіне бастайды. Сонымен қатар, ананың қарны да кәдімгідей үлкейіп қалады, және  әйел, аралықта жиі ентігіп қалады. \r\n\r\n__Жүктіліктің жиырма бірінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"431\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖүктіліктің 21-ші аптасына ұрықтың ұзындығы 17 сантиметрге жетеді, салмағы шамамен 380 грамм болады. Ол барынша қимылдағыш келеді;  бұл қозғалыстар, тыныс алу және жүрек соғу циклі болып табылады, яғни ұрықта белгілі бір режим қалыптасады, кейбір уақытта ұйықтайды, ал кейбір уақытта сергектеніп кетеді. Өкінішке қарай, бұл циклдар әрдайым ананың циклдерімен сәйкес келмейді: ұрық кейде түнгі уақыттарда анасы ұйықтап жатқаны кезде белсенді түрде қозғалысты бастайды.\r\n\r\nОсы  уақытта кейбір маңызды оқиғалар да орын алады, атап айтқанда, ұрықтың жұтыну қабілеті оянады, ол арқылы ұрық глюкозаны  және амниотикалық сұйықтықты суды пайдаланады. Алайда негізгі қоректік заттар баланың жолдасы арқылы келіп тұрады. Бауыр мен көкбауыр қан жасушаларының негізгі жеткізушісі болып қалса да, ұрық сүйегі біртіндеп қан түзілу функциясын қабылдайды.\r\n\r\n__Жүктіліктің жиырма екінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"432\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОсы уақытта  ұрықтың аяқ-қолдары дене үшін барынша пропорционалды болып келеді - ұрық кішкентай бала кейпіне ұқсай бастайды. Жүктіліктің 22-ші аптасына ұрықтың ұзындығы 19 см, ал салмағы - 460 грамм болады. Жүктіліктің ортасында баланың салмағы нәрестенің салмағынан 7 - 8 есе аз болады, яғни  бала туылғанға дейін әлі айтарлықтай өсіп,  дамуы керек.\r\n\r\nҰрық ер бала болса, құрсақ қуысының астыңғы жағынан ұмасынан жұмыртқа пайда бола бастайды. Ал, ұрық қыз бала болса,   жатыр мен аналық бездеріндн жетілмеген жұмыртқалар толықтырылады, қынап қалыптаса бастайды. Ұрық терісінің үстіңгі беті жұқа пушкамен жабылған, ол қорғаныш сілті майын ұстауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nОсы уақытта ұрық ырғақ пен әуенге назар аудара бастайды, және осы кезде ұрықпен сөйлесуге де болады. Бала туғаннан кейін, іштегі кезеңде естіген әндер мен әуендерін игере бастайды.\r\n\r\n__Жүктіліктің жиырма үшінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"433\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n23-ші аптада ұрық салмағын ауырлатады (70 грамнан астам) болады. Алдағы 5 апта - қарқынды өсу кезеңі. Осы уақытта ми шұңқырлары түзілуі мүмкін. Сондай-ақ мидың басқа да құрылымдары: эмоцияны, аштық сезімдерін, жыныстық әуесік сияқты жайттарды игеретін бөлімдер дами бастайды, инстинк мен импульстарды қамтитын ми бөліктері іске қосылады. Осы уақытта шамамен баланың сет еткіштігі, ұйықтап жатып шалт қимылауы, яғни үлкендер секілді түс көріп, соған байланысты қимылдар жасауы секілдр жайттар пайда бола бастайды.\r\n\r\n__Жүктіліктің жиырма төртінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"434\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБұл кезеңде ұрықтың ұзындығы 20 см, салмағы - 630 грамм болады; жүрек-тамырлық жүйесі белсенді бамиды, әсіресе өкпенің қантамырлары тез жетіледі. Тері әлі де түссіз кейпінен өзгермейді және оның астыңғы жағынан қан тамырлар көрініп тұрады. Көздер де дамып, қол рефлекстері пайда болады.\r\n\r\n24 апта кезінде,  өкпенің ішкі жағдайда өздігінен тыныс алуына белсенді дайындық жүріп жатады. Өкпе көбінесе сурфактант деп аталатын зат бөлуді бастайды, бұл зат тыныс алуды қамтамасссыз ететін, өкпенің микроскопиялық қуысында – альвеол қабырғаларының бөлінуіне ықпал етеді. Айтпақшы, осы кезеңде, мерзімінен бұрын туылған сәбилер үшін, заманауи әдістердің арқасында өмір сүруіне қандайда бір мүмкіндік бар, мысалы раенимацияда сурфактантты қолдану арқылы жаңа туылған нәрестенің өмірін аман алып қалып жатқан жайттар бар қазіргі таңда. \r\n\r\n__Жүктіліктің жиырма бесінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"435\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБұл кезеңде ұрықтың негізгі бөліктері жеткілікті түрде қалыптасады. Атап айтқанда, қолдары кішкентай болса да, адамдікі кейпіне келіп қалады. Дегенмен, қолдың қозғалысы нервтердің миымен байланыстылығы әлі де дамымағанына байланысты жеткілікті түрде үйлеспеген.\r\n\r\nЖүктіліктің 25-ші аптасында ми белсенді дамиды, атап айтқанда оның ішінде саналы функциялар, эмоциялар, жоспарлау, себеп-салдарлық проблемаларды шешуге бағытталған қабілетер дами бастайды. Мидың дамуы барысында бірқатар қыртыстарда көбиеді, ол қыртыстар жүйке жасушалары мен жүйке талшықтары арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз етеді, соған байланысты ми қыртысының жалпы аймағы кеңейеді. Нәтижесінде, болашақ бала сыртқы сигналдарға, атап айтқанда, әртүрлі дыбыстарға лайықты жауап береді. Ұрық жоғары шуылдың салдарынан тебе бастайды. Сондай-ақ ультрадыбыстық зерттеуде ұрықтың кішкентай саусақтарын құлағына қалай тығындайтынын байқауға болады.\r\n\r\n__Жүктіліктің жиырма алтыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"436\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОсы сатыдағы ұрықтың көлемі ұзындығы 23 см, салмағы - 820 грамм. Болашақ нәресте сыртқы дыбыстарды естиді, сондай-ақ дәм сезініп, түрлі иістерді таниды. Ғылыми зерттеулер көрсетуі бойынша, егер амниоттық сұйықтыққа аздаған қант қосылса, бұл сұйықтықты ұрық көбірек  жұтып алуға тырысады. Ал, ащы кейбір ащы дәмі бар зттар амниоттыұ сұйықтыққа араласа, ұрық ол кезле сұйықтықты керіссінше аз мөлшерде қабылдайды. Сол үшін анасының,   сарымсақ сияқты амниоттық сұйықтықтан жағымсыз иіс шығаратын  заттарды қолданбай-ақ қою керек 26-шы аптада бұрын тығыз жабылған ұрықтың қабақшалары енді ашыла алады және болашақ нәресте қоршаған кеңістікті тексере алады.\r\n\r\nӘлі толық өспегеніне қарамастан, баланың өкпесі толыққанды жетіліп үлгереді. Альвеолдар анықталады , ол өкпені құрайтын микроскопиялық қылшық, оның қызметі, бала туылғаннан кейін оттегі үшін, көміртегі диоксидін алмастыру болып табылады.\r\nБолашақ баланың терісі түгелдей дерлік қыртыстанып кетеді, кейін оның ішіне май тола бастайды. Миы осы кезеңде белсенді дами береді және ұрықтың кейін тұтынатын барлық энергиясының шамамен 50% -на жуығын осы уақытта пайдаланады.\r\n\r\n__Жүктіліктің жиырма жетінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"437\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n27-ші аптада жүктіліктің екінші семестрі аяқталады, сондай-ақ өсуі мен дамуы қарқынды бола түседі.  Осы сатыда ұрықтың көлемі 12 апталығына қарағанда 3 есе үлкен болады. Ұрықтың сүйектері жеткілікті түрде қатаяды, бірақ, бір-бірімен толық байланысып үлгермейді, себебі бұл уақытта сіңірлер мен байламдар жеткілікті түрде  дамымайды. Дегенмен, ұрықтың сүйек-бұлшықеттерінің  жатыр ішіне белсенді қозғалуына мүмкіндік бар.\r\n\r\nБұлшықеттердің игерілуі ұрықтың саусақты сора алуына жетеді, сондықтан бұған аса қатты алаңдаудың қажеті шамалы. өйткені бұл рефлексия туылғанда және емшек емізе бастағанда болашақ нәресте үшін маңызды болып табылады, бұдан жақ және бет бұлшықеттері дамиды, жаттығады. Бұл кезеңде бактериялар мен вирустардан қорғауға арналған жеңіл және иммундық жүйенің дамуы жалғаса береді.\r\n \r\n__Жүктіліктің жиырма сегізінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"438\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖүктіліктің үшінші үшайлығы басталады және сіз кейбір жеңілдету жолдарымен тыныс ала аласыз. Өйткені, жүктіліктің 28-ші аптасында дүниеге келген сәбилер кейінгі физикалық және неврологиялық асқынуларсыз өмір сүрудің 90% дерлік мүмкіндігіне ие. Бұл кезеңде ұрықтың ұзындығы 25 см, ал салмағы - шамамен 1000 грамм болады.\r\n\r\nҰрықтың көздері жеткілікті дамиды; оларда нерв клеткаларының жиналатын торлары болады, оларды -  көру таяқшалары және құтыша деп атайды. Көру таяқшалары, әлсіз жарықта  көруді, колбочкалар түсті ажыратуды қамтамассыз етеді. Осылайша, болашақ нәресте осы кезінің  өзінде, ананың құрсағында, жатрық түспейтін болса да, сәби түсті айырып, түрлі жарықтың әсерін сезінеді. \r\n\r\nЕң қызығы, ұрықтың көздері қоңыр немесе көк болады. Алайда, көздің түсі (әсіресе көк) туылғаннан кейінгі өзгерістерге бейім келеді, өйткені көздің пигментациясы сыртқы жарық әсерінен пайда болады.\r\n\r\n__Жүктіліктің жиырма тоғызыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"439\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОсы кезеңде тері астындағы майлы тіндердің белсенді жинақталуынан бастап, ұрықтың әжімдері тегістеледі. Майлы тіндер өсіп келе жатқан аллодалар үшін маңызды энергия көзі болып табылады, сондай-ақ туылғаннан кейін қажетті дене температурасын сақтауға көмектеседі. Туғанға дейін дене температурасын сақтау функциясы баланың жоласы арқылы жүзеге асырылады, соның көмегімен ұрықтың температурасы туғанға дейін, жеткілікті мөлшерде  жоғары болады.\r\n\r\nҰрықтың сүйектері толығымен дамиды, бірақ олар біршама икемді бола батайды және қатаяды. Болашақ бала белсенді дем алуға қабілетті, бірақ ол,  туылғанша тыныстамайды өкпемен. 29-шы аптада бала көз жасын бөліп, жылай алады. Сондай-ақ, кішкентай акробат болып, анасының құрсағында әбден аударылып-төңкеріледі.\r\n \r\n__Жүктіліктің  отызыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"440\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОсы кезеңде ұрықтың ұзындығы 27 см, ал салмағы - 1300 грамм, ал көру және есту функцияларын белсенді дамиды. Атап айтқанда, бала жарықты ажырата алғандықтан көздерін жыпылықтата алады, және құлағы қатты-бәсең дыбысты жақсы ажыратып, естиді. Бұл болашақ балаға әртүрлі дауыстарды жақсы қабылдауға және болашақ ананың әнінен рахат алуына мүмкіндік береді. Ұрықтағы қан клеткалары негізінен сүйекпен байланысады.\r\n\r\nДегенмен, ұрық әлі де оттегімен қамтамасыз етілмесе де,  өкпесі зат алмасуында белсенді рөл атқарады. Ұрықтың өкпелері амниоттық сұйықтықтан өзгеше арнайы сұйықтыққа толтырылған. Бұл сұйықтық болашақта  бала туғаннан кейін алғашқы демін алуға дайындық үшін өкпеден босатылуға ыңғайланады.\r\n\r\n__Жүктіліктің отыз бірінші аптасы__\r\n\r\nЖүктіліктің 31-ші аптасында ұрықтың тыныс алу жиілігі жаңа туған нәрестедің қажетті жиіліктің тыныс алу 30-40% құрайды. Сүйектері қатая түседі. Ұрықтың сүйегі жеткілікті даму үшін, болашақ анасы сүйектің негізгі құрылым материялы болып табылатын кальцийді жеткілікті мөлшерде қабылдауы қажет. Кальций сүт өнімдерінде, әсіресе, қышқыл сүт өнімдерінде молынан кездеседі. Бұл кезеңде ми да қарқынды дамиды. Осы уақытынан бастап туылғанға дейін ұрық миының салмағы екі есеге артады.\r\n\r\nЖүктіліктің 31-ші аптасында (ұрықтанғаннан  кейінгі 29-шы аптада) болашақ ұрпақта, алдағы өміріне белсенді дайындық жүріп жатады, себебі ұрықтың жыныстық белгілері барған сайын арта түседі. Егер бала ұл болса, онда оның жұмыртқаса шап жаққа жылжиды, сол жерде ұмаға орнығады. Егер қыз болса, онда ұрықтың клиторы толықтай өзгеріске енеді. Сонымен қатар, жыныс мүшелерінің қалыптасуына ықпал ететін стероид сияқты гормондарды шығаруға қабілетті бүйрек үсті бездерінің эндокриндік бездері дамиды.\r\n\r\n__Жүктіліктің отыз екінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"441\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБосануға  әлі ерте болса  да, ұрық ағзасы сыртқа шығуға белсенді дайындалады. Қызыл қан клеткалары (эритроциттер) сүйек кемігін толық шығарады. Түкті жабындылар  жоғала бастайды, сонымен қатар баста шаш өседі.\r\n\r\nҰрықтың ұзындығы 28 см, салмағы - 1700 грамм болады. Ұрық өсіп келе жатқанда, жатырдың ішкі кеңістігі барынша шектеле түседі. Осы себепті ұрық құрсақты аяғымен итереді,  әлі де бұрынғыдай ыңғайлы жату үшін. Осы сәтте аяқ саусақтары анық ерекшелене бастайды. \r\n\r\n__Жүктіліктің отыз үшінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"442\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБұл кезеңде ұрықтың бет әлпеті айқын болады, кірпіктері және қастары пайда болады. Ол енді жаңа туылған балаға ұқсай бастайды. Мидың айналымы ұлғая түседі, сонымен бірге оның функциялары да дамып келеді. Көру, иіс сезу, есту функциясы, сөйлеу және жаяу жүру үшін жауапты ми орталықтары дами береді. Жады және қиял сияқты күрделі функциялар дамымағанымен, миы тыныс ырғағын, ас қорыту органдарының жұмыс істемейтін функциясын және ағзадан шыққаннан кейін өте маңызды болып табылатын дене температурасын басқара алады.\r\n\r\nҰрық сүйектері қатаюын жалғастыра береді. Бастың сүйегі -  жеткілікті түрде қалыптасып үлгермейді. Ұрықтың сүйектері бір-бірімен байланысы жоқ бес жалпақ сүйектен құралады. Бас сүйегінің мұндай құрылысы босанғанда арна арқылы өту кезінде икемді болу үшін маңызды - бұл диаметрі біршама қысқарады және ұзарады, содан кейін туылғаннан кейін дөңгеленген пішінге келеді.  Жаңа туылған нәрестенің басының дәл жоғарғы жағында «еңбегі» деп аталатын жұмсақ аймақ орналасқан. Әдетте туғаннан кейін бір жыл ішінде ол «қатаяды».\r\n\r\n__Жүктіліктің отыз төртінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"443\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nҰрықтың қозғалысы әлі де байқалмағанымен, 34-ші аптада оның өлшемдері өте әсерлі болады: ұзындығы 30 см, салмағы 2100 грамм. Жатырда оған арналған кеңістік азаяды. Болашақ нәресте тер және басқа дене сұйықтықтары бар амниоттық сұйықтыққа енетін несеп шығаруды бастайды. Бақытымызға орай, ұрықтың зәрі залалсыздандырылған. Және де, амниоттық сұйықтық 3 сағат сайын толығымен жаңартылып отырады. Тырнақтары толық жетіліп болады, болашақ нәресте тіпті өзін сырып тастауы да мүмкін.\r\n\r\nОсы кезеңде ұрық  босануға дайын  күйге ыңғайланады - басы төменге бағытталады. Жүкті әйел жатыр мойнына бірнеше рет қысым сезінеді. Егер босану жүктіліктің 34-ші аптасында орын алса, жаңа туған нәресте тірі қалу үшін айтарлықтай мүмкіндіктер бар, өйткені бұл даму  кезеңінде өкпе мен иммундық жүйе толығымен қалыптасады болады.\r\n\r\n__Жүктіліктің отыз бесінші аптасы__\r\n\r\nБолашақ баланың ендігі басты міндеті - мүмкіндігінше көп салмақты жинау (жолы болғыш!). Осы соңғы апта ішінде іштегі өмірінде, ол аптасына 400-500 грамм қосады. Ұрықта жиналатын майлы тіндердің екі түрі бар. Бірінші тип - қоңыр май деп аталады. Бұл жалпы майдың тек 5 пайызын құрайды, бірақ ол көп мөлшерде энергия өндіруге жауапты, атауы -  митохондрия. Олар нәрестенің қалыпты температурасының сақталуын қамтамасыз етеді, оны салқындаудан қорғап тұрады. Әдетте қоңыр май болашақ нәрестенің және жаңа туылған баланың арқасына және иығына жиналады. Майлы тіндердің тағы бір түрі ақ май деп аталады. Оның арқасында, сәби томпақ көрінеді, әсіресе беті, қолдары мен аяқтары толысады. Балалар өсе келе бойындағы осы майларды жоғалтады.\r\n\r\nҰрықтың терісі арнаулы жағындылармен  жабылады. Ол  ұрықтың нәзік терісін қорғайтын дымқылдататын құрал ретінде қолданылады. Сонымен қатар, бұл жағынды ұрықтың  туу  арнасымен жүргенде көмек береді.\r\n\r\n__Жүктіліктің отыз алтыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"445\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОсы кезеңде ұрықтың терісін жауып тұраты тұнбаны барынша жоғалтады. Майлы тіннің жиналуынан оның беттері томпия бастайды, сондай-ақ бұлшықеттері дамиды, ол оның болашақта сору функциясы үшін қажет, жаңа туылған сәби үшін ең маңызды нәрсе – оның қорегі, ал қорек балаға емшек сүті арқылы беріледі.\r\n\r\nБір белгілі нәрсе, болашақ ананың пайдаланатын қорегі, белгілі бір кезеңге дейін болашақ  баланың дәмдік талғамына әсер етеді. Сондықтан, тамаққа талғаммен қарау керек, әсіресе, жүктіліктің соңғы апталарында диетаны ұстану маңызды.\r\n \r\n__Жүктіліктің отыз жетінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"446\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЕгер бала осы аптада дүниеге келсе, онда ол уақытында туылды деп есептеледі. Салмағы 2500 грамм. Бұл уақытта болашақ нәрестенің жылынуын қамтамасыз ететін майлы тіндерін жеткілікті мөлшерде жинайды. Оның ішкі органдары дербес жұмыс істей алады. Бұл кезеңде ол босануға дайын позицияға ауысады -  басын төменгі жаққа бағыттайды.\r\n\r\nБолашақ бала  жақсы естиді және дауыстарды біліп, тани алады. Сондықтан туылғаннан кейін  өзі үйренген дауыстарына мән бере алады. Ол сонымен қатар іштегі кезеңде  естіген әнді тани алады. Бір қызығы, жаңа туған нәресте әлі күнге дейін жасы келгенде дауыстап оқылған мәтіндерді танып, оларды жаңа мәліметтерден айыра алады.\r\n\r\n__Жүктіліктің отыз сегізінші аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"447\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБаланың туылатын күнін нақты болжау өте қиын. Дәрігер акушер-гинеколог шамамен уақытын анықтап көруі мүмкін. Әдетте 95% жағдайда босану уақыты 2 апта бұрын немесе 2 апта өткеннен кейін орын алып жатады.\r\n\r\nБір таң қаларлық нәрсе, бала туылғаннан кейін, 9 ай бойы, ешқашан біліп, естіп көрмеген  ауамен дем ала бастайды. Ұрықтың бойында жүрек жұмыс істеп тұрғанына қарамастан және өкпеде қан тамырларының болса да, қанның бір тамшысы да өкпеге кірмейді. Өкпедегі қан  алғашқы демнен кейін, артериялық қысыммен іске қосылады, содан өкпедегі қан айналымын бастайды.  Сонымен қатар, баланың бойындағы босанғанға дейінгі қамтамассыз еткен барлық қантамырлар бір уақытта жабыла қалады.\r\n\r\nТыныс алуға  жауап беретін ми орталығы диафрагмадағы бұлшықеттер жиырылу үшін белгі бере басстайды, содан кейін кеуде қуысы кеңейе түседі. Бұл процестер күрделі түрде үйлестіріледі, және болашақ баланың өмір есігін ашқанында қалыпты тыныс алуына мүмкіндік туғызады.\r\n\r\n__Жүктіліктің отыз тоғызыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"448\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЕгер осы уақытқа дейін болашақ нәресте аз қозғалса - бұл жай ғана қозғалу үшін орын жеткіліксіз болғандықтан ғана. Осы кезеңдегі ұрықтың салмағы орта есеппен шамамен 3200 грамм, бірақ салмағы әдетте көптеген болашақ нәрестелерде айтарлықтай ерекшеленеді. Түкті түбіттер түгелдей дерлік жоғалады, бірақ әдетте арқа мен иығында қалауы да мүмкін. Ұл балалардың жұмалағы, ұмаға толығымен орнығады, қыздарда қынапшақ жетіліп болады. Баланың жолдасы сәби  туғаннан кейін 6 ай бойы бактериялар мен вирустардан қорғайтын антиденелермен қамтамасыз етеді.\r\n\r\nЖүктіліктің соңында нәрестенің миының өлшемі оның түпкілікті мөлшерінің төрттен бірін құрайды. Ол шамамен 100 миллиард нейроннан тұрады – негізгі бөлігі нерв жасушалары. Бұл нерв клеткаларының соңғы жиынтығы, олардың саны бұдан кейін көбейе бермейді. Мидың нейроны дене мүшелерінің әртүрлі бөліктерінде орналасқан 200 мың нервтік жасушамен жүйке талшықтары арқылы ағзаның кең ауқымды желісін құрып, оның негізгі функцияларын үйлестіруді қамтамасыз етеді.\r\n\r\n__Жүктіліктің қырқыншы аптасы__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"449\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЕгер нәресте әлі туылмаған болса, енді ол тым жақын арада өмірге келеді. Физикалық сезім мен тәжірибедегі жүктілік әйелдің өміріндегі таңғажайып кезең болуы мүмкін. Болашақ нәресте туралы да айтуға болады. 9 ай бойы ол жылы күйде болғанын және сұйықтыққа батырылғанын елестетіп көріңізші. Күтпеген жерден, мұның бәрі жоғалады, өйткені ұрықтың бұзылуы және амниоттық сұйықтық ағып кетеді. Мидың гормонын окситоцинмен ынталандыратын жатыр тарыла бастайды. Сонымен қатар, жатыр мойны кеңейеді. Жатырдың тарылуынан  ұрықтың денесін қысылып, оны жатырдан сыртқа итереді.\r\n\r\nБіраз уақыттан кейін нәресте өзі мүлдем білмейтін, жаңа ортаға түседі. Ал барлық мүшелері - асқазан, ішек, бауыр, бүйректер тез арада іске қосылуы керек болады. Қан ағыны өз жолын өзгертуі керек, бұл өкпеге кіріп, оны сыртқы ауадан келетін оттегімен қамтамасыз етуі керек. Нерв жүйесі әсіресе, көру арқылы сырттан келетін, үлкен ақпарат ағынын игере бастайды. Ауа тұңғыш рет  өкпеге аяқ басады,  нәресте «шыррр» етіп жылайды – міне осымен жаңа бір өмір басталды. Ананы  құттықтауға болады - СІЗ керемет ерлік жасадыңыз!\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nжүктілік\r\nжүктілік кезеңдері\r\nұрық\r\nгинекология\r\nана болу','translator',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Қылилық','','','kz','s','',0,'',6386,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542605640,1574141640,1542607172,'Қылилық ауруы –  екі көздің бірдей қозғалмауымен сипатталады. Яғни екі көз бір нысанаға бірдей түспейді. Бұл ауру көпшілікке «қыли көз» атымен белгілі.\r\n \r\nАдамдарға көздің қалыпты орналасу тәртібі белгілі. Адамның қайда қарап тұрғанын көзінің қозғалысына қарап анықтауға болады.  Ал екі көздің екі жаққа қарап тұрғаны адамдарға ерсі көрінетін жайт. Мүны қыли көздік деп атайды. Мұны медициналық терминологияда көздің іші мен сыртының үйлесімсіздігі деп атайды. Баланың көзі кез-келген жағдайда қылилана бастаса, оны дереу анықтау қажет, себебі ол өскенде үлкен бұзылыстарға апарып соғы да ықтимал.\r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nҚылилық ауруы –  екі көздің бірдей қозғалмауымен сипатталады. Яғни екі көз бір нысанаға бірдей түспейді. Бұл ауру көпшілікке «қыли көз» атымен белгілі.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"444\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Адамдарға көздің қалыпты орналасу тәртібі белгілі. Адамның қайда қарап тұрғанын көзінің қозғалысына қарап анықтауға болады.  Ал екі көздің екі жаққа қарап тұрғаны адамдарға ерсі көрінетін жайт. Мүны қыли көздік деп атайды. Мұны медициналық терминологияда көздің іші мен сыртының үйлесімсіздігі деп атайды. Баланың көзі кез-келген жағдайда қылилана бастаса, оны дереу анықтау қажет, себебі ол өскенде үлкен бұзылыстарға апарып соғы да ықтимал.\'\'\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nӘр көз  6 түрлі бұлшық етпен жарақталған, олардың жұмысын «бір ғана бұйрық» игереді. Олар бір нысанаға негізделу үшін, екі көз де сәйкестендірілген. \r\nАл көзі қыли адамдарда аталмыш бұлшық еттер үйлеспеген. Соның салдарынан бір көз бір нысанаға қарап тұрса, екінші көз басқа нысанаға қарап қалады. \r\nБұл жағдай орын алғанда мыида екі түрлі сурет көрініс береді – әр көз өзінше көрініс беріп тұрады. Бұл миды жаңылыстырады. Балалар нашар көретін көзінен қарағанда жақсы көретін көзімен қарап әдеттеніп кетеді.  Егер көздің қылилануын емдемесе, онда ми дұрыс қабылдау мүмкіндігін жоғалтады, содан адам ешқашан жақсы көре алмайды. Бұл зағиыптылық – амблиопия деп аталады. Амблиопияның тағы бір атауы – «жалқау көз» деп аталады. Кейде амблиопия көздің қылилануынан туындайтын бастапқы сатыдағы ауру болып саналады.\r\nКөбінесе, балалардың көздері не үшін қылиланатыны белгісіз. Көп жағдайда мұндай аурулар тумысынан болады немесе кішкентай кезінде басталады. Бұл тума қыли көз деп аталады.\r\nБұл аурудың емделуі көп уақытты талап етеді,  ірине ол бұлшық ет аппаратын дұрыс бақылауда ұстаумен байланысты, бұлшық ет күшін емес.\r\nБаланың қыли көз болуымен байланысты басқа да аурулар:\r\n•	Аперта синдромы;\r\n•	Церебральды сал ауруы\r\n•	Туа біткен қызамық\r\n•	Гемангиомаға жуық көзі\r\n•	Пигменталды дерматоз синдромы\r\n•	Нунан синдромы \r\n•	Прадер – Вилли синдромы \r\n•	Мерзімінен бұрын болатын  ретинопатия\r\n•	Ретинобластома\r\n•	Бас миының травматикалық зақымдануы, \r\n•	Трисомия 18\r\nЕсейгенде туындаған қылилық мына аурулардан пайда болуы мүмкін:\r\n•	Ботулизм\r\n•	Диабеттен (жүре айда болған салдық қылидық)\r\n•	Гийен-Барре синдромы\r\n•	Көздің зақымдануынан \r\n•	Ұлулардан дайындалған тамақтан уланып қалу \r\n•	Инсульттен\r\n•	Бас миының жарақатпен зақымданғаннан \r\n•	Кез келген ауру немесе жарақат салдарынан көздің көруі жоғалғаннан\r\nТұқым қуалайтын қыли көздік қауіпті фактор болып табылады. Жақыннан көре алмаушылық, әсіресе балаларда мүмкін болатын факторларға жатады. Кез-келген басқа аурулар көзге әсер етуі мүмкін, сондай-ақ көзді қылиланып қалуына да.\r\n__Сиптомдары__\r\nҚылилықтың симптомдары ылғи білініп тұрады немесе алма-кезек байқалып, жоғалып тұрады. Симптомдарына мыналар жатады:\r\n•	Диплопия;\r\n•	Екі көз екі түрлі бағытқа қарап тұрады;\r\n•	Көз қозғалыстарының үйлеспеуі (көз бір уақытта қозғалмайды)\r\n•	Көздің көрмей қалуы немесе көз қарашығының көру жүйесінің бұзылуы\r\nНазар салатын бір нәрсе бар, балалар амблиопиямен тез ауырып қалады, сондықтан олар диплопиямен ауырмайды.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nМедициналық тексеру кезінде, дәрігер көзді  мұқият тексереді. Көздің қылилануын анықтау үшін бірнеше тесттер өткізіледі:\r\n•	Жанардан жарықтың шағылысуын;\r\n•	Ашық және жабық көзбен тест өткізу;\r\n•	Көз торларын тексереді;\r\n•	Стандартты офтолмологиялық тексеру;\r\n•	Көздің өткірлігін анықтайды.\r\nБас пен жүйке жүйесін де тексереді (Жүйке жүйелік тексеру).\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nБалаларды қылилықтан емдеудің алғашқы қадамы  - көзілдірік тағу.\r\nАлдымен амблиопияны емдеу керек. Сау көзді жауып қою керек. Сол кезде әлсіз көретін көзге күш түсіп, ол өз жұмысын жақсартады.\r\nБалаңызға көзілдірік киіп, көзін таңып жүрген ұнамауы мүмкін. Таңғыш балаңыздың әлсіз көзінің жұмысын күшейту үшін ғана керек. Дегенмен, таңғыш пен көзілдірікті кию балаңыз үшін маңызды.\r\nЕгер көз ол әдістерден де нәтиже бермесе, онда хирургиялық жолмен көзді қалыпқа келтіруге болады. Ота жасау кезінде бұлшық еттер күшті болады  немесе олардың тартылуы әлсізденеді.  \r\nКөз бұлшықеттеріне операция жасағаннан кейін қылилық бірден жазылып кетпейді. Операциядан кейін бала көзілдірік тағып жүруі керек. Жалпы, балаға операция қаншалықты ерте жасалса, сонша жақсы болмақ.\r\nЕресектер арасында, кейде болып тұратын қылилықты көзілдірік тағып, не болмаса көзге арналған арнайы жаттығуларды орындау арқылы кетіруге болады. Ал қылилықтың ауыр түріне шалдыққан ересектерге ота жасау арқылы емдеген тиімді. Егер көрудің нашарлауынан қылилық пайда болған болса, онда, ота жасау арқылы көзідің көру қабілетін жақсартқан дұрыс. \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nОперация жасалғаннан кейін көз бір бағытқа қарауы мүмкін. Бірақ көздің нашар көруі одан жақсы болып кетпейді. \r\nБұл мәселе балаларды мектепте кітап оқығанда мазалауы мүмкін, ал ересектерді көлік айдағанда қинайды. Көздің нашар көруі баланы кейбір ойындар ойнауынан тыятыны сөзсіз.\r\nЖалпы, ауруды қаншалықты ерте анықтап, алдын алса, соншалықты жақсы болмақ. Ал кеш қолға алса, бір көздің мүлдем көрмей қалу қаупі де жоқ емес. Шамамен, қылилыққа шалдыққан балалардың үштен бірі амблиопияның салдарына болып жатады.\r\nҚылилық немесе амблиопаға шалдыққан барлық балаларды мұқият тексеріп тұру керек.\r\nДәрігер көмегіне қашан жүгінген жөн\r\nКөздің қылилығы дереу медициналық көмекті қажет етеді. Көз дәрігері, немесе жалпы дәрігермен төмендегідей жағдайлар орын алғанда кеңесіңіз:\r\n•	Балаңыздың көзі қыли сияқты көрініп тұрса;\r\n•	Балаңыздың екі көзі сарғайып тұрса;\r\n•	Балаңыз бір нәрсеге қарағанда қиналатын болса.\r\nЕскерту! Бала сабақта отырғанда тақтадағы немесе кітаптағы жазуды дұрыс көре алмаса, онда, мәселе туындағанының белгісі болуы мүмкін. Тексертіңіз!\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nКөздің көлегейленуі; Эзотропия; Экзотропия; Гипотропия; Гипертропия; Қылилық:\r\nДұрыс көре алмау (ерлерде/әйелдерде)\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nқылилық\r\nкөз\r\nцеребалды сал ауруы\r\nкөз ротациясы\r\nбұзылу\r\nбұлшықеттер \r\nсуреттер\r\nкөре алмау\r\nАперта синдромы\r\nгемангиома\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Агаммаглобулинемия (Брутон ауруы)','','','kz','s','',0,'',2723,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542622620,1574158620,1542622767,'Агаммаглобулинемия немесе Брутон ауруы – тұқым қуалайтын ауру. Бұған шалдыққан адамның ағзасынан иммуноглобулин  немесе антидене деп аталатын саны аз иммундық молекулалар бөлінеді. Негізі олар, ағзаны вирустар мен бактериялардан қорғау үшін бөлінетін.  Ал мұндай ақаулы антиденелердің бөлінуінен ағзаға түрлі инфекциялар түсіп, зақымданады.','Агаммаглобулинемия немесе Брутон ауруы – тұқым қуалайтын ауру. Бұған шалдыққан адамның ағзасынан иммуноглобулин  немесе антидене деп аталатын саны аз иммундық молекулалар бөлінеді. Негізі олар, ағзаны вирустар мен бактериялардан қорғау үшін бөлінетін.  Ал мұндай ақаулы антиденелердің бөлінуінен ағзаға түрлі инфекциялар түсіп, зақымданады.\r\n\r\n__Себептері__\r\nАгаммаглобулинемия – әсіресе ерлерде болатын сирек кездесетін ауру. Бұл дерт генетикалық ақаудан дамиды. В-лимфоциттер – иммундық жасушаларының шамадан тыс жиналуының нәтижесінде бойдың қалыпты өсуі тоқтайды. \r\nСондай-ақ, оның салдарынан ағзадағы қан құрамында өте кішкентай иммунноглобулиндер бөлінеді (кейде тіпті, бөлінбейді де). Иммунноглобулиндер – ағзаны түрлі аурулар мен инфекциядан қорғау үшін маңызды рөл атқарады.\r\nБрутон ауруына шалдыққан адамдар, көбінесе мынадай бактерияларды жұқтырады: гемофильді талшықтар, пневмококктар (Streptococcus pneumoniae), стрептококктар. Ол инфекциялар мына ағзаларды зақымдайды:\r\n•	Асқазан-ішек жолдары;\r\n•	Тамырлар;\r\n•	Өкпе;\r\n•	Тері;\r\n•	Жоғарғы тыныс алу жолдары\r\n\r\nАгаммаглобулинемия – тұқым қуалайтын ауру, сондықтан, науқастың басқада туыстарын тексерістен өткізу керек.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\nАуру төмендегідей бактериялық аурулармен жиі мазалап тұрады:\r\n•	Бронхит;\r\n•	Созылмалы диарея (іш өту);\r\n•	Коньюктивит (көз инфекциясы);\r\n•	Жүрек отиті;\r\n•	Пневмония;\r\n•	Синусит;\r\n•	Тері аурулары; \r\n•	Жоғарғы тыныс алу жолдары аурулары.\r\nКөп тіркелген сәйкес инфекциялар, әсіресе, балалардың 4 жасына дейінгі уақытта көрініс береді екен.\r\nБасқа да симптомдар мыналармен байланысты болып келеді:\r\n•	Бронхоэктазия (жөтелдің асқынған түрі);\r\n•	Себепсіз демікпе ұстамалары.\r\n\r\n__Диагностикасы__\r\nБұзылыс талдама кезінде ағзадағы иммуноглоблин мөлшерінен белгілі болады.\r\nТест мынадай болып келеді:\r\n•	В-лимфоциттендің айналымын өлшеу үшін цитометрия ағынын тексереді;\r\n•	Сарысу құрамындағы иммуноэлектрофорезді тексереді;\r\n•	IgG, IgA, IgM – иммуноглобулиндердің санын қарайды (әдетте ол нефелометрияның көмегімен тексеріледі)\r\n\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеу алдымен инфекциямен үйлесетін жағдайды ретке келтірумен басталады. Науқасқа иммундық жүйесін нығайту үшін иммунноглобулин енгізіледі.\r\nБактериялық инфекцияларды емдеу үшін антибиотиктерді жиі қабылдайды.\r\nГенетикалық кеңесте артық болмайды.\r\n\r\n__Ауру кезінде__\r\nАгаммаглобулинмен ауыратын науқастардың жалпы жағдайын жақсарту үшін иммуноглобулиндер тұрақты түрде енгізіледі.\r\nБұл ауру емделмесе, басқа аурулармен астасып кетеді де, өліммен аяқталуына апаруы мүмкін.\r\nМүмкін болатын асқынулар:\r\n•	Артритке ұласады;\r\n•	Өкпе ауруы және созылмалы синуситке ұласады;\r\n•	Экзема пайда болады;\r\n•	Мальабсорбция ішек синдромына апарады.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nагаммаглобулинемия\r\nБрутон ауруы\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Сүзек  (Бөртпелі сүзек, Брилл-Цинссер ауруы)','','','kz','s','',0,'',3608,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542622800,1574158800,1542623152,'__Сүзек__ – биттер мен бүргелер арқылы таралатын жұқпалы ауру болып табылады. \r\nПайда болу себептері\r\n\r\n__Сүзек__ – паразиттік жәндіктердің шағуы арқылы жұғады. Көпке белгілі бөрпелі сүзектің қоздырғышы  Провачек риккетсиясы (Rickettsia prowazekii) болып табылады, оны тасымалдаушы – киім биті мен бас биті.\r\n\r\n__Брилл-Цинссер ауруы__ – эпидемиялық сүзектің жеңіл формасы. Бұл ауру - Провачек риккетсиясын бұрын жұқтырған адамдарда, сол инфекцияның  қайта қозуы барысында туындайды. Бұл аурудан көбінесе ересек адамдар зардап шегеді.\r\n','__Сүзек__ – биттер мен бүргелер арқылы таралатын жұқпалы ауру болып табылады. \r\nПайда болу себептері\r\n\r\n__Сүзек__ – паразиттік жәндіктердің шағуы арқылы жұғады. Көпке белгілі бөрпелі сүзектің қоздырғышы  Провачек риккетсиясы (Rickettsia prowazekii) болып табылады, оны тасымалдаушы – киім биті мен бас биті.\r\n\r\n__Брилл-Цинссер ауруы__ – эпидемиялық сүзектің жеңіл формасы. Бұл ауру - Провачек риккетсиясын бұрын жұқтырған адамдарда, сол инфекцияның  қайта қозуы барысында туындайды. Бұл аурудан көбінесе ересек адамдар зардап шегеді.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\nБөртпелі сүзектің симптомдары мынадай болады:\r\n•	Асқазаны ауырады;\r\n•	Арқасы ауырады;\r\n•	Кеудеде көптеген нүктелі бөртпелер пайда болады;\r\n•	2 аптаға жуық уақытта, дене қызуы  40 градустан түспей тұрып алады;\r\n•	Құрғақ жөтел;\r\n•	Бас ауру;\r\n•	Буындар мен бұлшықеттер ауырады;\r\n•	Жүрек айниды;\r\n•	Құсады.\r\n\r\nЭпидемиялық бөртпелі сүзек симптомдары:\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Жөтел;\r\n•	Сандырақтау;\r\n•	Дене қызуының жоғары көтерілуі;\r\n•	Буындардың ауруы (артралгия)\r\n•	Жарықтан жасқааншақтық: жарыққа көзі шағылысып көре алмайды, соның салдарынан көз көруі нашарлайды;\r\n•	Артериялық қысымы төмендейді;\r\n•	Бөртпе қаптайды, кеудесінен басталып, алақан мен табанынан басқа бүкіл денесіне тарайды;\r\n•	Басы қатты ауырады;\r\n•	Бұлшықеттері қатты ауырады;\r\n•	Мелшиіп қалады.\r\n\r\nБөртпелер бастапқыда күлгін болып шығады, басқан кезде ағарады. Ал асқынған бөртпелер қою қызыл түске енеді, оларды басса да түсін өзгертпейді. Сүзектің ауыр формасындағы адамдардың терілерінде аздаған нүктелі қанталаулар пайда болады.\r\n\r\n__Диагностикасы__\r\nЖалпы қан талдамасының нәтижесінде лейкоцитердің мөлшері төмен болады, қаназдық (анемия) білінеді, тромбоциттердің  саны азаяды. Қан талдамасынан басқа да мынадай жайттар анықталуы мүмкін:\r\n•	Сүзек қоздырғышына  қарсы туындаған антиденелердің мөлшері артып кетеді;\r\n•	Альбуминің мөлшері төмендейді;\r\n•	Натрияның мөлшері  төмендейді;\r\n•	Бүйрек ферменттерінің мөлшері ақырындап көтеріледі.\r\n\r\n__Емдеу__\r\nМынадай антибиотиктермен емделеді:\r\n•	Доксициклин\r\n•	Тетрациклин\r\n•	Хлорамфеникол (кей жағдайда)\r\n\r\nБала тетрациклинді ауыз арқылы қабылдаса, өсіп келе жатқан тістері мәңгілікке боялып қалуы мүмкін. Сондықтан, бұл дәрілерді балаларға барлық түбірлі тістері шығып болмайынша беруге болмайды.\r\nЭпидемиялық бөртпелі сүзекке шалдыққан науқастардың ішіне сұйықтық пен оттегі сүйемелдегіші құйылады.\r\n\r\n__Ауру ауқымында__\r\nЭпидемиялық бөртпелі сүзекке шалдығып, емделмеген  науқастардың 10-60 пайызға жуығы қайтыс болады. 60 жастан асқан науқастар қайтыс болуы мүмкін топтың ішінде болып есептеледі. Уақытымен емделген науқастар,әдетте, жылдам толық жазылып кетеді. \r\n\r\nБөртпелі сүзекпен ауыратын науқастардың 2 пайыздан кемі өледі. Антибиотиктермен уақытылы емделген науқастардың барлығы да емделеді.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар:\r\n•	Бүйрек ауруы;\r\n•	Пневмония;\r\n•	Орталық нерв жүйесінің зақымдануы\r\n\r\n__Алдын алу __\r\nТышқан бүргелері немесе биттер мекендейтін орыннын аулақ жүріңіз. Әдетте жақсы санитарлық жүйені қолданып, сондай-ақ, егеуқұйрықтардың көбеюінің алдын алу арқылы мұндай індеттерді болдырмауға болады.\r\nИнфекцияны жұқтырғаннан кейін қолданылатын шаралар:\r\n•	Шомылу;\r\n•	Киімдерді қайнату керек немесе паразиттер жұққан кімді кеміінде бес күні изоляциялау (белгілі бір зерде залалсыздандырып қою) керек. (биттер бұл уақытта аштықтан қырылып қалады)\r\n•	Инсектицидтерді қолдану керек  (10%  ДДТ, 1% малатион, немесе 1% перметрин)\r\n\r\n__Синонимдері__\r\nБөртпелі сүзек; эпидемиялық бөртпелі сүзек; Брилл-Цинссер ауруы; Түрме қызбасы\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nбөртпелі сүзек, \r\nэпидемиялық бөртпелі сүзек, \r\nБрилл-Цинссер ауруы; \r\nтүрме қызбасы\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тиннит – құлақтағы шуыл','','','kz','s','',0,'',1704,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542623220,1574159220,1542623527,'Тиннит – деп,  жайшылықта құлаққа түрлі дыбыстардың естілуін айтады.  Ол: ызыңдаған, дыңылдаған, шыңылдаған, ысқырылған дыбыстар болуы мүмкін. Олар кейде ақырын немес қатты, жоғары немесе төмен болып естіледі.  Кейде бір дыбыс естілсе, кейде бірнеше дыбыс қатар естілетін жағдайлар да болады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n__Тиннит __– деп,  жайшылықта құлаққа түрлі дыбыстардың естілуін айтады.  Ол: ызыңдаған, дыңылдаған, шыңылдаған, ысқырылған дыбыстар болуы мүмкін. Олар кейде ақырын немес қатты, жоғары немесе төмен болып естіледі.  Кейде бір дыбыс естілсе, кейде бірнеше дыбыс қатар естілетін жағдайлар да болады.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"450\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n__Құлақ__ -  сыртқы, ортаңғы және ішкі бөліктерден тұрады.  Құлақтың сыртқы бөлігі құлақ қалқанынан және сыртқы есту арнасынан құралған. \r\nТиннит көптеген адамдарда кездеседі. Құлақтарында қатты шуылы барлардың  есту жүйесі нашарлайды, және өздігінен бір жұмысты істеп кетуі немесе рахаттанып ұйықтауы қиынға соғады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__ \r\nТиннитің мынадай себептері болады:\r\n•	Кәрілік, ол кезде құлақ естімей қалады;\r\n•	У-шуда көп жүргендіктен;\r\n•	Мұрын қуысы мен құлақта инфекцияның болуынан;\r\n•	Қан тамырлары немесе жүрек ауруынан;\r\n•	Меньер ауруынан;\r\n•	Мида ісіктің болуынан;\r\n•	Әйелдерде гармондық өзгерістердің болуынан;\r\n•	Қылқанша безінің ауыруынан;\r\n•	Кейбір дәрі-дәрмектерден.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмделу құлақтағы шуылдың неден пайда болғандығына байланысты жүргізіледі. Сондай-ақ, емдеу барысында есту  аппараттары, акустикалық жасырынбалы құрылғылар қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, дәрі-дәрмектер қабылдап, құлақтағы шумен күресу әдісін меңгерсе де жағдайды оңалтуға мүмкіндік туады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nқұлаққа ылғый быр дыбыстың естілуі\r\nқұлақтағы шуыл\r\nқұлақтағы дыбыс\r\nесту ағзасы\r\nтиннит, ісік\r\nжүрек ауруы\r\nМеньер ауруы \r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Верльгоф ауруы (иммунопатологиялық тромбоцитопениялық пурпура)','','','kz','s','',0,'',3227,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542623580,1574159580,1542623723,'Вергольф ауруы немесе иммунопатологиялық тромбоцитопениялық пурпура (ИТП) қан ұюының бұзылуымен сипатталады. Яғни иммундық жүйе қан ұюына қажетті тромбоцит жасушаларын жояды. Бұл індетке шалдыққан адамдардың қан құрамындағы тромбоциттері өте төмен мөлшерде болады. Оны тромбоцитопения деп атайды.','Вергольф ауруы немесе иммунопатологиялық тромбоцитопениялық пурпура (ИТП) қан ұюының бұзылуымен сипатталады. Яғни иммундық жүйе қан ұюына қажетті тромбоцит жасушаларын жояды. Бұл індетке шалдыққан адамдардың қан құрамындағы тромбоциттері өте төмен мөлшерде болады. Оны тромбоцитопения деп атайды.\r\n\r\n__Себептері__\r\nВерльгоф ауруы иммун жүйесінің белгілі бір жасушалары тромбоциттерге қарсы антидене түзе бастағанда пайда болады.  Тромбоциттер өз кезегінде қанұюына жауап береді – олар  қан  тамырларының кішкентай зақымданған тесіктерін бітеп, ағзада қанның қалыпты айналуына жағдай жасайды.\r\n\r\nАуру пайда болған кезде, ағза түзген антиденелер көкбауырдағы тромбоциттерге шабуыл жасайды.\r\nБұл ауру балаларға көбінесе инфекцияға жұғады. Ал ересек адамдарда аурудың созылмалы формасы вирустық инфекциядан кейін, белгілі бір топтардағы дәрілерді қолданғаннан, жүктілік кезінде немесе иммун жүйесінің бұзылуы салдарынан орын алады екен.\r\nИТП-мен әйелдер жиі ауырады.  Ал жас балалардың арасында қыздар мен ұлдардың зақымдануы тең дәрежеде екен.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\n•	Тері қанталайды, теріде үсақ қызыл нүктелі бөртпелердің пайда болуымен сипатталады;\r\n•	Теріде түсініксіз көгерулер пайда болады;\r\n•	Ауыз қусынан немесе мұрыннан қан ағады;\r\n•	Шамадан тыс етеккір кетеді.\r\n\r\n__Диагностикасы__\r\nЗертханалық жағдайда ағзадағы тромбоциттердің мөлшерін анықтау үшін және қанның ұюын тексеру үшін тест жүргізіледі.\r\n•	Жалпы қан талдамасынан тромбоциттердің мөлшері аз болып шығады;\r\n•	Қанның ұюына өткізілген тест аномальді көрсеткіш көрсетеді;\r\n•	Тромбоциттерге қарсы антиденелер кездеседі;\r\n•	Қан айналымының уақыты жылдамдағыны белгілі болады.\r\nМиға пункция жүргізуде бірден бір стандартты диагностика қоюға және мегакариоцит жасушалары санының көбейгендігін анықтауға сеп болады. бұл жасушалар – тромбоциттердің бастапқы формасы болып табылады.\r\n\r\n__Емделуі__\r\nБұл ауруға шалдыққан жас балалар көбінесе өздігінен жазылып кетеді. Кей бір жағдайда ғана терапия қажет болуы мүмкін.\r\nЕресектерге стериоидты қабынуға қарсы дәрілер (преднизолон) тағайындалады. Кейбір ауыр жағдайларда, көкбауырды алып тастау (спленэктомия) үшін  хирургиялық шара қолдану да ұсынылады. Бұл әдіс арқылы науқастардың жартысына жуығының ағзасындағы тромбоциттердің мөлшерін қайта қалпына келтіруге болады.\r\nЕгер преднизолонмен емделу көмектеспесе, онда терапияның басқа түрлерін қолданып көрсе болады:\r\n•	Данозол дәрісін қолдану;\r\n•	Гамма-глубиннің иньекциялық көп мөлшерін қолдану;\r\n•	Иммундық жүйеге демеу беретін дәрілер қолдану;\r\n•	Қандағы антиденелерге фильтрация жүргізу;\r\n•	Белгілі бір қан түрлеріндегі адамдар үшін Анти-RhD терапиясын өткізу.\r\nВерльгоф ауруымен ауратын адамдарға асперин, ибупрофен немесе варфарин сияқты дәрілерді қабылдамаған дұрыс. Себебі, мұндай дәрілер тромбоцит функциясынажәне қан айналымына әсер етеді, оның салдарынан қан кету жағдайлары орын алуы ықтимал.\r\n\r\n__Ауру аясында__\r\nРемиссия кезінде (аурудың симтомсыз кезеңі) емделіп кетудің мүмкіндігі жоғары. Ауру ересектерде кей жағдайда ғана созылмалы формаға енеді және ремиссия кезеңінен кейін де жаңадан пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n__Синонимдері:__\r\nиммунопотологиялық тромбоцитопениялық пурпура\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nВерльгоф ауруы, \r\nиммунопотологиялық тромбоцитопениялық пурпура\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','В гепатитіне қарсы вакциналау','','','kz','s','',0,'',3060,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542623760,1574159760,1542623865,'В гепатитіне қарсы вакцина – бауырдың зақымдалуы секілді қауіпті сырқаттардың өршіп кетуінің алдын алатын, балаларға ұсынылған бірден-бір иммундау болып табылады. Бұл ересектергеде ұсынылады.','В гепатитіне қарсы вакцина – бауырдың зақымдалуы секілді қауіпті сырқаттардың өршіп кетуінің алдын алатын, балаларға ұсынылған бірден-бір иммундау болып табылады. Бұл ересектергеде ұсынылады.\r\n\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nВ гепатитіне қарсы вакцина - бейімсіз (өлі) В гепатитінің вирусынан құралады. Адам вакцинаны ендіргеннен кейін,  ағзадағы иммун жүйесі вирусты танып біледі және вируспен күреседі, жұққан жағдайда аурудың туындау қаупін азайтады. \r\n\r\nДегенмен бірде-бір вакцина 100 пайыз сенімділік бермейді, иммундаудан кейін де В вирустық гепатитімен ауру әлі де мүмкін болып қала береді.\r\n\r\n__Кімдер вакциналауға кіреді__\r\nВ гепатиті қарсы вакциналау үш инъекциялы кезеңге бөлінеді.\r\n•	Алғашқы екпе баланың перзентханадан шыққанына дейін салынады. Егер баланың анасы В гепатитінің тасымалдаушысы болса, вакцина бала туылғаннан кейін бірден салынады.\r\n•	Екінші екпе баланың 1-2 айлық кезінде салынады;\r\n•	Соңғы екпені дәрігерлер баланың 6 айлығында салады.\r\n\r\n4-8 айлығында вакцина салынбай қалған балаларға, екінші иньекция 4 айлығында, ал үшінші вакцина 6-16 айлығында салынады. Балаларға міндеттелген  иммундаудың стандартты салынуы бұзылған жағдайда, екінші және үшіншісін тең салуға да болады.\r\n\r\nВ вирустық гепатитіне қарсы вакцина салынбай қалған ересек балаларға міндетті түрде, тез арада вакцинаау керек.\r\nЕресектер немесе балалар вакцинамен иммундауды өтпеген болса, міндетті түрде салдыру керек, егер олар:\r\n•	Денсаулық сақтау саласында қызмет атқаратын болса;\r\n•	Бұрын В гепатитінің вирусын жұқтырған адаммен жыныстық серіктес болса, немесе онымен тұрмыстық байнаныста болса;\r\n•	Еркек жыныстылармен қатынасқа түсетін ер адамдар;\r\n•	Бүйрек ауруының соңғы сатысында тұрса, созылмалы бауыр ауруы болса немесе АИТВ-инфекциясы болса;\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатынас жасап жүрсе;\r\n•	Ішке ендірілетін есірткі құралдарын пайдаланатын болса;\r\n•	Ағзасын ауыстыратын болса, миына трансплантация жасататын болса немесе химиотерапия алдыратын болса.\r\n\r\nЕресектерге тек В гепатитіне қарсы вакцина салса да болады немесе Твинрикс деп аталатын вакцинаны салдырса да болады. Ол  А гепатитінен де, В гепатитінен де қорғайды. Бұл вакциналердың әрқайсысы 3 иньекциядан салынады\r\n\r\n__Қауіптер мен жанама әсерлер__\r\nИммундаудан өткен көптеген балалар жанама әсерлерден зардап шегеді.  Тек, кей жағдайда вакцина салынған жердің қызаруы, ауруы кездеседі, немесе аздап дене қызуы көтерілуі мүмкін. Ал ауыр жағдайлар, тек балада вакцинаның кейбір компонентеріне алергені болса ғана туындауы мүмкін.\r\n\r\n__Қосымша кеңес__\r\nЕгер бала салмақты аурумен ауырса, тумауратып қалса, онда вакцинаны сәл кейіндетіп ендірсе  де болады.  Бауырында ауыр алергені бар балаларға бұл вакцина салынбайды. Алғашы вакцинадан кейін алергендік серпін пайда болса, келесі вакцина мүлдем салынбайды.\r\n\r\n__Төмендегідей жағдайлар орын алса дәрігерге хабарласыңыз:__\r\n•	Балаңызға вакцина салдыруға сенімсіз болып тұрсаңыз;\r\n•	Алғашқы вакцинаден кейін ауыр жанама әсерлер байқалса.\r\nВакцинаның пайдалылығына қатысты немесе басқа да сұрақтарыңыз болса.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nВ гепатитіне қарсы вакциналау\r\n  \r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жүректің тосыннан тоқтап қалуы','','','kz','s','',0,'',1554,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542624000,1574160000,1542624113,'Жүректе электірлік жүйе бар, ол жүрек соғысының ритмін бақылайды. Жүректе проблема туындаса, ол жүрек  соғысы ритмінің бұзылуынан болады, мұндай күрделі проблеманы аритмия деп атайды.','Жүректе электірлік жүйе бар, ол жүрек соғысының ритмін бақылайды. Жүректе проблема туындаса, ол жүрек  соғысы ритмінің бұзылуынан болады, мұндай күрделі проблеманы аритмия деп атайды.\r\n\r\nАритмияның бірнеше түрі бар. Аритмия кезінде жүрек өте сирек немесе ақырын соғады,  не болмаса, тіпті соқпай қалуы да мүмкін. Жүректің тосыннан тоқтап қалуы, науқаста ауытқу болған жағдайда, жүрегі тоқтағанда орын алады. Бұл тоқтап қалудың жүрек ұстамасынан айырмашылығы, ұстама кезінде қан ағысы тоқтап қалады да, жүрек әдеттегі соғысын жалғастыра береді.\r\n\r\nЖүректің тосыннан тоқтап қалуы бірнеше себептерге байланысты орын алады. Себептері: жүрек қантамырларының аурулары, физикалық стресс, сондай-ақ кейбір тума аурулардың әсерінен болады. Кейде дәрігерлер жүректің не үшін тосыннан тоқтап қалатынын анықтай алмай жатады.\r\n\r\nЖүрек тоқтап қалған жағдайда, жедел медициналық көмек берілмесе, адам бірнеше минуттың ішінде өліп кетуі де мүмкін. Тек адам  жүрек дефибриллияциясын жасатқан болса ғана ажал аузынан арашалап алып қалуға мүмкіндік туады. Дефибрилляция – электроимпульсті әсер беру әдісі. Ол жүрек бұлшықеттерінің электірлік белсенділігін қайта қалпына келтіру үшін қолданылатын әдіс. Жүрегі тоқтап қалған адамды дефибриляцияның алдында, жүрек-өкпелік реанимациясынан өткізу керек, содан кейін ғана дефибриляторды қолданса болады.\r\n\r\nЕгер сіздің жүрегіңіз бұрын тосыннан тоқтаған болса, импланталған дефибриллятор қайта тоқтаудың алдын алып, өлім қаупін азайтады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nжүректің тоқтауы\r\nжүректің тосыннан тоқтауы\r\nжүрек қантамырларының жүйесі\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Иерсиниоз (Жалған туберкулез)','','','kz','s','',0,'',4112,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542624120,1574160120,1542624554,'Ішек иерсиниозы және жалған туберкулез инфекциялық аурулар болып табылады. Олар Yersinia enterocolitica энтероколиттің қоздырғышы болып табылады. Энтероколит – балалық кезде жиі кездесетін аш ішек пен тоқ ішектің қабынуымен сипатталатын ауру.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__ \r\nІшек иерсиниозы және жалған туберкулез инфекциялық аурулар болып табылады. Олар Yersinia enterocolitica энтероколиттің қоздырғышы болып табылады. Энтероколит – балалық кезде жиі кездесетін аш ішек пен тоқ ішектің қабынуымен сипатталатын ауру.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"451\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Сурет: Жіңішке ішек асқорыту жүйесінің ең ұзын бөлігі болып табылады, оның ұзындығы шамамен 6 метрді құрайды. Ол асқазанды тоқ ішекпен байланыстырады және көптеген қатпарлардан (құрсақ қуысына ыңғайластырылып) тұрады. Қабылданатын тағамдардың көп бөлігі аш ішекте сіңіріледі. Ол үш бөліктен тұрады: он екі елі ішек, мықын ішек және аш ішек.\'\'\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nБұл ауру адамда  шикі немесе жеткілікті термиялық өңдеуден өтпеген шошқа етін жегенде  және пастерленбеген сүтті пайдаланған кезде туындайды. Сондай-ақ,  ауру жануарлармен байланысқаннан да, ласталған құдық суын пайдаланған кезде де немесе сирек жағдайларда - инфицирленген қан құю кезінде де осы аурудың жұғу қаупі басым болады. Аталмыш  аурумен иммундық жүйесі әлсіреген балалар да жиі ауырады. Инкубациялық кезең шамамен 4-6 күнді құрайды.\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nYersinia enterocolitica аш ішек пен тоқ ішектің қабынуын ғана емес, сонымен қатар іш өтуі мен дене температурасының көтерілуі сияқты симптомдарды да тудырады. Науқас баланың үлкен дәретінен  қан мен шырыш араласып шығуы мүмкін. Бұл симптомдар 1 аптадан 3 аптаға дейін, кейде ұзағырақ уақытқа созылуы  мүмкін.\r\nОсы кең тараған симптомдармен қатар, ағзасында темірдің жоғары мөлшері (қан құю кезінде) бар немесе иммундық жүйесі әлсіреген және басқа да аурулармен ауратын жас  балаларда бактериемияның (бактериялардың қан ағымымен таралуы) дамуы мүмкін. Жасөспірімдерде аппендициттің симптомдарына ұқсас (жалған аппендицит синдромы), оң жақ мықын аймағындағы ауырсыну сияқты симптомдар пайда болуы мүмкін. Сирек жағдайларда бұл ауру тамақтағы ауыру сезімімен, көздің қабынуымен, менингит және пневмониямен көрініс береді. Жұқтырылған инфекциядан кейін жасөспірімдерде буындарындағы ауырсыну сезімі және балтырында қызыл бөртпе (түйінді эритема) пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nЖалған туберкулезбен ауыратын балаларда температураның көтерілуі, бөртпе, іштегі ауыру сезімі және жалған аппендицит синдромы сияқты симптомдар пайда болуы мүмкін. Кейбір балаларда іш өтуі, бөртпе және аяқ-қолдың ісінуі кездеседі.\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nБалаңыздың нәжісінен қан аралас шықса, жедел жәрдемге хабарласыңыз. Іш өтуден туындайтын ауыздың құрғауы, шөлдеу және зәр шығару жиілігінің төмендеуі сияқты сусыздану симптомдарына көңіл бөліңіз.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер баланың нәжісінен Yersinia-ны анықтауға арналған анализдерді тағайындауы мүмкін. Сондай-ақ, қоздырғыштарды тамақтың шырышты қабатынан жағынды алу арқылы, несеп талдамасы және бактерияларға қарсы антиденелерді анықтау үшін қан талдамасын  жүргізу арқылы анықтауға болады.\r\nИерсиниоз салыстырмалы түрде сирек кездесетін инфекция болғандықтан, аздаған зертханалар ғана нәжістен Yersinia-ны анықтай алады.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nБұл ауру көбінесе өздігінен жазылады. Кейбір жағдайларда иерсиниоз антибиотиктермен де емделеді. Іш өтуі кезінде, науқастарға сусыздануды болдырмау және емдеу үшін көп су ішу керек.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nБалаңыз шикі немесе шала пісірілген шошқа етін, пастерленбеген сүт пен ластанған суды қолданбауын қадағалаңыз. Шошқаның ішек-қарнын өңдегеннен кейін қолыңызды сабынмен мұқият жуыңыз.\r\nИерсиниоздың алдын алуға бағытталған екпе жоқ.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nіштің өтуі\r\nнәжістегі қан\r\nсусыздану\r\nаш ішек пен тоқ ішектің қабынуы\r\nіштің ауырсынуы\r\nжалған туберкулездің симптомдары\r\nжалған туберкулездің еміделуі\r\nиерсиниоз диагностикасы\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Асқазан-өңеш рефлюксі  (Гастроэзофагельді рефлюксті ауру)','','','kz','s','',0,'',8581,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542624900,1574160900,1542625930,'Асқазан-өңеш рефлюксі – асқазан мен өңешті бөліп тұратын асқорыту қысқышының (бұлшықеттік тығын) жұмысының бұзылысынан туындайтын жағдай. Бұл асқазанда түзілетін асқазан қышқыл сөлінің өңешке құйылуымен сипатталады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симтомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nАсқазан-өңеш рефлюксі – асқазан мен өңешті бөліп тұратын асқорыту қысқышының (бұлшықеттік тығын) жұмысының бұзылысынан туындайтын жағдай. Бұл асқазанда түзілетін асқазан қышқыл сөлінің өңешке құйылуымен сипатталады.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"452\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Асқазан-ішек жолдарының жоғарғы бөлігі ауыз құысынан, өңештен, асқазаннан тұрады. Өңеш - бұлшық ет тіндерінен тұратын, жіңішке түтікше. Ол ауыз қуысы мен асқазанды жалғап тұрады. Өңеш арқылы тамақ асқазанға түседі.  Қысқыш (сфинктер) – өңеш пен асқазанның байланысқан жері. Оның қызметі, ас рефлюксін мен асқазаннан өңешке бөлінетін сөлді ұстап тұру.\'\'\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"453\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nӨңеш, асқазан, тоқ ішек пен аш ішек, бауыр, өт қабы және ұйқы безі  қоректік заттардың энергиясын қорытып ағзаға сіңіреді, ал қоректік емес компоненттерді де қорытып, қалдығын ағзадан  сыртқа шығарып жібереді. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nАсқазан-өңеш  рефлюксі өз кезегінде барлық сау балаларда да, ересектерде де кездеседі, ол қыжылмен, тітіркендірумен, сондай-ақ, басқа да симптомдармен көрініс беріп жатады.\r\nАсқазан-өңеш рефлюксінің басты себебі, шамадан тыс қарын тойғызудан және қысқыштың әлсіреуінен болады.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"454\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nАсқазан-өңеш рефлюксінің жиі қайталануынан, өңештің төменгі бөлігінің қабынуы мүмкін.  Мұндай күрделенген жағдайды гастро-эзофагельді рефлюксті ауру деп атайды (ГЭРБ).\r\n\r\nАсқазан-өңеш рефлюксінің қауіпті факторлары мынадай жағдайлардан орын алады:\r\n•	Алкоголь қолданғаннан;\r\n•	Шылым шеккеннен;\r\n•	Семіргеннен;\r\n•	Өңеш тесігі диафрагмасының жырығы;\r\n•	Жүктілік;\r\n•	Склеродармия (терінің қатаюы)\r\n\r\nАсқазан-өңеш рефлюксі жүктілік кезінде пайда болады немесе өршиді. Кейбір аурулардың дәрі-дәрмектерінің жанама әсерлері де бұл аурудың қозуына себепші болады:\r\n•	Антихолинергетиктер – теңіз ауруына қарсы қолданылатын дәрі;\r\n•	Бета-тежегіштері және кальций арнасынының тежегіштері – олар жүрек ауруы мен жоғары артериялық қысым кезінде қолданылады;\r\n•	Бронходилятаторлар (тамақты кеңейткіштер)   демікпе кезінде қолданылады;\r\n•	Допамин-активті дәрілері – Париксон ауруына қарсы қолданылады;\r\n•	Прогестин – гинекологиялық ауру кезінде қолданылады;\r\n•	Тыныштандырғыш дәрілер – қатты мазасызданғанда немесе ұйықтай алмай жүрген кезде қолданылады;\r\n•	Үшциклді антидепресанттар – күйзеліс кезінде қолданылады.\r\nЕгер, қолданып жүрген дәріңіздің әсерінен қыжыл пайда болса, ол жайында дәрігеріңізбен ақылдасыңыз. Дәрігермен кеңеспей тұрып, ешқандай қабылдап жүрген  дәріңізді тоқтатпаңыз. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nАсқазан-өңеш рефлюксі және ГЭРА-ның басты симптомдары мынадай болады:\r\n•	Қыжыл;\r\n•	Кекіру;\r\n•	Тамақты құсу;\r\n•	Кеуде қызып тұрғандай сезіинің болуы;\r\n•	Өңеште бірдеме тұрғандай сезімнің болуы;\r\n•	Жұтынудың қиындауы (дисфлагия)\r\n•	Тамақтан кейін жүрек айну.\r\nСирек кездесетін симптомдары:\r\n•	Кекіргенде тамақтың шығуы;\r\n•	Жұтынудың қиындауы;\r\n•	Ықылық;\r\n•	Жатқан кезде жөтеліп, дем қысылып, ысқырған дыбыстың шығуы;\r\n•	Тамақтың ауруы мен жыбырлауы;\r\n•	Дауыстың қарлығып шығуы немесе өзгеруі.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nЕгер ауру симптомдары салмақты болмаса, дәрігердің өзі –ақ диагностика жасай алады.\r\nДиагноз қою барсында төмендегідей тексерудің қосымша түрлері қажет болуы мүмкін:\r\n•	Фиброгастродуоденоскопия (ФГДС) өңештің зақымданғанын тексеру үшін қолданылады. Бұл шара, ұшында бейнекамерасы бар жұмсақ түтікшені ішке ендіру арқылы жүзеге асады, ол өңеш арқылы ішке кіргізіледі де, асқазан мен аш ішекті көруге жағдай жасайды. Бұл диагностикалау әдісі жайында толық ақпарат алғыларыңыз келсе мына сілтемені басыңыз: https://www.zdrav.kz/endoskopiya\r\n•	Бариев қоспасын қабылдағаннан кейін асқазан-ішек жолдарын рентгеннен өткізу керек, ол арқылы тарылған өңештің суретін, әлсіреген қысқыштарды көруге болады.\r\n•	pH (қышқыл ортасының көрсеткіші) деңгейін байқау үшін мониторинг жүргізу, ол емнің қаншалықты жақсы әсер беріп жатқандығын бағалауға және нақты диагноз қоюға мүмкіндік береді. Бұл шара бұрғыны  мұрын арқылы өңешке енгізіп, ондағы pH-тың мөлшерін анықтау үшін өлшегіш қою арқылы жүзеге асады. Сау адамның pH –ның мөлшері сілтілі ортаға байланысты болады, ал ГЭРА кезінде орта асқазаннан бөлнген қышқылға толып қалады.\r\n•	Эзофагоманометрия  (өңештегі қысымды өлшейді) сфинктердың қысылмалы мүмкіндігін бағалауға мүмкіндік береді.   Өңеш саңылауынан  ұшында датчиктер бар катетерлер енгізіледі, олар өңештегі қысымды өлшейді.  ГЭРА кезінде өңештегі қысым деңгейі қалыптыдан төмен болып көрінеді.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nҚысқа уақыттық рефлюкстік ұстама аздаған емді қажет етеді. Жағдай  қалыпқа келтірілгеннен кейін ішер асқа дұрыстап көңіл бөлу керек. (майлы тағамдар мен ішімдектен бас тарту керек) өңештің шырышты қабығы тез қалпына келеді. Сіз аурудан тез айыққыңыз келсе, салауатты өмір салтын ұстанғаныңыз жөн.\r\nГЭРА –ға қарсы жақсы әсер ететін  дәрілер бар.\r\n•	Антацидтер – қышқыл-бейтараптандырғыш әсерді игереді және өңешті асқазаннан бөлінетін қышқыл сөлдің зақымдауынан оқшаулайтын қорғаныш қабаттар түзеді.\r\n•	Протонды помпа тежегіштері – олар асқазандағы қышқыл мөлшерін азайтады;\r\n•	Н2-тежегіштері (антагонистер) – олар асқазанда қышқылдың аз бөлінуіне әсер етеді;\r\n•	Прокинетиктер – олар сфинктердің жұмысын ыңғайластырады.\r\nАнтирефлюкстік операция – егер науқас салауатты өмір салтын ұстанып, қажетті дәрілерді қолданса да жазылмай қойған жағдайда жасалады. Қыжыл және басқа да симптомдар операциядан кейін кетеді, бірақ олардың дәрі ішкеннен  толық кетуі екіталай. Операция жасау кезінде сфинктер асқазан қабырғаларынан жасанды түрде құралады.\r\nРефлюкске арналған тағы бір емдеу әдісі бар, ол эндоскоптың көмегімен жүзеге асады. Эндоскоптың көмегімен асқазан мен қысқыштардың шырышты қабықтарының зақымданған жеріне жақпа май түріндегі дәріні жағады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nӘдетте, қабынған өңешті қалпына келтіргеннен кейі, ішетін асқа мұқият қараса, тітіркендіргіш факторларды (майлы тағамдар, алкогль және т.б.) қолданбаса, өңешің шырышты қабығы  қайта қалыптасады. Бірақ, кейбір адамдарға аурудан толық қанды айыққанға дейін дәрілерін тұрақты ішіп тұруға тура келеді.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\n•	Барретт өңеші (өңештің шырышты қабы өзгереді, одан қауіпті ісікке ұласу қаупі туындайды);\r\n•	Өңештің ойық жарасы (өңештің ішкі бөлігінде терең жара пайда болады, одан асқазанға қышқыл сөл бөлінеді)\r\n•	Стриктура (өңеш тарылып, одан мүйізгектер бөлінеді) ;\r\n•	Бронхтың бұзылуы (тамаққа асқазан  бөлінген сөл тамып, оның әсерінен  тітіркену мен тыныс алу жолдарының құрысуы пайда болуы);\r\n•	Созылмалы жөтел мен қарлығу;\r\n•	Демікпе;\r\n•	Тіс ауруы.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігер қашан қаралу керек__\r\nЕгер сіз рефлюкске (қыжылға) қарсы дәріні ұзақ уақыт жеткілікті түрде қолданып болсаңыз,одан нәтиже болмай жүрсе  және өңешке бірде бір эндоскопия жүргізбесеңіз (ол жағдайда қауіпті ісікке ұласу қаупі басым)  дәрігерге хабарласыңыз!\r\n\r\nЕгер төмендегідей симптомдар орын алса дәрігерге тексеріліңіз:\r\n•	Жиі құссаңыз;\r\n•	Қан аралас құссаңыз;\r\n•	Деміңіз қысылса (жөтел, демікпе);\r\n•	Тамақ ішкеннен кейін асқазан толып кеткендей сезім  пайда болса;\r\n•	Дауыс қарлығып кетсе;\r\n•	Жұтынғанда мәселе туындаса немесе ауырса;\r\n•	Салмақ жоғалса, тәбет болмай жүрсе;\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__ \r\nАцетилсалицилді қышқыл (асперин), ибупрофен немесе напроксен секілді дәрілерден аулақ болыңыз. Немесе олармен қатар парацетамолды қабылдаңыз. Дәрі қабылдағанда суды молынан ішіңіз. Сізге дәрігер жаңа дәрілер тағайындағанда, одан қыжыл пайда болатын-болмайтынын дәрігерден сұрап, біліп алыңыз.\r\nДереккөз: АҚШ-тың Ұлттық денсаулық институттарының дерекқорынан алынды: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nЖөтел (ерлерде/әйелдерде)\r\nКеуденің ауруы (ерлерде/әйелдерде)\r\nҚайталанбалы көп мөлшерлі құсық (ерлерде/әйелдерде)\r\nЖұтынудың қиындауы (ерлерде/әйелдерде)\r\nАсқазанның ауруы (ерлерде/әйелдерде) \r\nАсқазанның қайталанбалы ауруы (ерлерде/әйелдерде)\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nқыжыл\r\nасқазан-өңеш рефлюксі\r\nГЭРА, \r\nасқазан-өңеш рефлюксінің симптомдары\r\nрефлюкс-эзофагит\r\nасқазан-өңеш рефлюксінің емделуі \r\nкеуде жасушаларының ауруы \r\nжұтынудың қиындауы\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бас миы ','','','kz','s','',0,'',2314,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542686100,1574222100,1542686236,'Ми – бұл жұмсақ, кеуекті тін массасы. Ол бас сүйекпен және ми қабықшасы деп аталатын жұқа мембраналармен қапталған. Ми-жұлын сұйықтығы деп аталатын сулы сұйықтық мидың айналасын қоршап тұрады. Ми-жұлын сұйықтығы ми қабы мен қарынша деп аталатын ми қуысындағы бос жерлерде тұрады.\r\n','\r\nМи – бұл жұмсақ, кеуекті тін массасы. Ол бас сүйекпен және ми қабықшасы деп аталатын жұқа мембраналармен қапталған. Ми-жұлын сұйықтығы деп аталатын сулы сұйықтық мидың айналасын қоршап тұрады. Ми-жұлын сұйықтығы ми қабы мен қарынша деп аталатын ми қуысындағы бос жерлерде тұрады.\r\n\r\nНерв жасушаларының байланыстары арқылы ақпараттар мидан басқа мүшеге беріледі, және кері қайтады. Кейбір нервтер мидан тікелей көзге, құлаққа және өзге де бас мүшелеріне  барады.  Басқа нервтер жұлын арқылы ми мен дененің басқа бөліктерін жалғастырады. Бас ми мен жұлынның ішінде глиальді жасуша болады, ол жүйке жасушаларын қоршап тұрады, және олардың өз орнында мықты тұруына ықпал етеді.\r\n\r\nМи біздің саналы әрекеттерімізді басқарады (жүруімізді, сөйлеуімізді), сондай-ақ денеміздің қызметін, ойлануды қажет етпейтін жерлерімізге де (тыныс алу секілді) қатысы бар. Ми, сонымен қатар, біздің мүшелеріміздің сезімдерін де басқарады (көру, есту, түйсіну, дәм сезу және иіс сезу) есте сақтау, көңіл-күй, мінезіміздегі ерекшеліктерге дейін бәрі-бәрі мидың құзырында.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"455\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nМидың үш негізгі бөлігі іс-әрекеттің әрқандай түрлерін бақылайды:\r\n\r\n•	Ми сыңарлары (ми жартышары) – жартышарлар мидың ең үлкен бөлігі болып табылады. Олар жоғарғы жақта орналасқан. Олар  біздің денеміздің айналасында не болып жатқандығын, сыртқы факторлар қалай игеріліп жатқандығы жайында басқа мүшелерден келетін  ақпараттарды, сезімдерді пайдаланып, біздің болмысымызға білдіреді. Жартышар сондай-ақ біздің оқу мүмкіндігімізді, ойлануымызды, бірнәрсені ұғынуымызды, сөйлеу мен көңіл-күйімізді басқарады. \r\n\r\nМи екі жартышарға бөлінеді – оң және сол, әрқайсысы әртүрлі қажеттіліктерді игереді. Оң жақ жартышар ойлануды басқарса, сол жағы дененің қызметін реттейді. Сол жақ жартышар ойлануды басқарса, оң жағы денені бақылап тұрады.\r\n\r\n•	Мишық – Мишық мидың артқы бөлігінде, жартышардың астыңғы жағында орналасқан.Ол тепе-теңдік сезімін басқарады және қиын әрекеттерді, жүру және сөйлеу секілді әрекеттерді реттеп тұрады.\r\n•	Ми бағанасы – ми бағанасы ми мен жұлынды байланыстырады. Ол шөлдеу және ашырқану секілді сезімдерді бақылайды. Ол сондай-ақ тыныс алу процесін де, дененің қызуын да, артериялық қысым мен ағзаның басқа да негізгі функцияларын бақылайды.\r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nми\r\nбас миы\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Мидың қатерлі ісігі','','','kz','s','',0,'',31029,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542686220,1574222220,1542686643,'__ОНКОЛОГИЯЛЫҚ АУРУ ЖАЙЫНДАҒЫ ТҮСІНІК__\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. ','__ОНКОЛОГИЯЛЫҚ АУРУ ЖАЙЫНДАҒЫ ТҮСІНІК__\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерілі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды. \r\n\r\n__МИ ІСІГІНІҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ__\r\n\r\nДәрігерлер кейде ми ісігін даму сатысы бойынша топтайды – төменгісінен (І сатысы) жоғарғы сатысына дейін (ІV кезең).  Ісіктің даму сатылары микроскоп арқылы, ісік жасушаларының сыртқы түрі бойынша анықталады. Жоғарғы сатыда дамыған ісік жасушалары басқаша болады және олар әдетте, төменгі сатыдағы ісік жасушаларына  қарағанда  тез үлкейеді. \r\n\r\nБіріншілікті ми ісігі\r\n\r\nІсіктердің дамуы ми тіндерінен бастау алады.\r\n\r\nМи тіндерінің ісінуімен басталатын ісіктер біріншілікті ми ісіктері екені белгілі.  (екіншілікті ми ісіктері жайында келесі бөлімдерде айтылады). Біріншілікті ісіктер жасушалардың түріне қарай немесе бастау алған ми бөліктеріне сәйкес өз атауларын алады. \r\n \r\nЕң көп таралған біріншілікті ми ісігі болып глиомдар саналады. Олар глиальді жасушалардан бастау алады. Глиомдардың көптеген түрі бар:\r\n\r\n•	Астроцитома – астроцитамдар деп аталатын жұлдызша формасындағы глиальді жасушалардан дамитын ісік. Астроцитомалар үлкендердің миінің жартышарында көптеп дамиды. Ал балалардың ми бағаналарында, жартышарында және мишығында кездеседі . Астроцитоманың ІІІ сатысы әдетте, анапластикалық астроцитома деп аталады. Астроцитоманың ІV сатысы, әдетте, мультиформалы глиобластома деп аталады.\r\n•	Ми бағанасының глиомасы – бұл ісік мидің ең төменгі бөлігінде дамиды. Бағаналық глиомалар көбінесе жас балаларда және орта жастағы адамдарда жиі анықталып жатады. \r\n•	Эпендидома – жұлынның орталық арнасында немесе қарыншадағы төселген жасушаларда дамитын ісік. Бұл ісік түрі көбінесе балаларда және жас адамдарда кездеседі.\r\n•	Олигодендроглиома – бұл ісік сирек кездеседі. Ол жүйкені қорғап және жауып тұратын майды жинауға қатысатын жасушаларда дамиды.  Мұнай ісіктер әдетте, мидың жартышарында кездеседі. Олар ақырын үлкейеді және мидың айналасындағы тіндерге аса тарала қоймайды.  Олар көбінесе орта жастағы ересектер арасында жиі көрініс беріп жатады.\r\n\r\nКейбір ми ісіктерінің түрлері глиальді жасушалардан бастау алмайды. Ондайлардың көптеп таралғандары төменде көрсетілді:\r\n\r\n•	Медуллобластома – Бұл ісік әдетте мишықта дамиды. Бұл балалардың ми ісігінде көптеп кездеседі. Олар кейде, елеусіз нейроэктодермальді ісік деп аталады.\r\n•	Менингиома – бұл ісік ми қабында дамиды. Ол әдетте ақырындам үлкейеді.\r\n•	Шваннома -  ісік шванномдық жасушаларда (лемоцтииер) дамиды.  Бұл аталмыш жасушалар жүйкені жауып тұрады, тепе-теңдікті сақтауға және естуге ықпал етеді. Бұл нерв құлақтың ішіне орналасқан.  Ісік те соған сәйкес, акустикалық нерв деп аталып кеткен.  Ол көбінесе үлкен адамдарда кездеседі.\r\n•	Краниофарингиома – бұл ісік ми негізінде, гипофизбен бірге үлкейеді. Ісіктің бұл түрі көбінесе  балаларда кездеседі.\r\n•	Эмбриондық – мидың жасушалы ісігі – ісік эмбриондық жасушада дамиды. Эмбриондық-жасушалы  ми ісігі көбінессе 30 жасқа толмаған адамдар арасында көптеп кездеседі. Эмбриондық-жаушалы ми ісігінің барынша көп таралған түрі герминома болып табылады.\r\n•	Томпайған жердегі ісік – бұл сирек кездесетін ми ісігі, ол домалақ безде пайда болады немесе оның жанында туындайды.  Домалақ без жартышар мен мишықтың арасында орналасқан.\r\n\r\nЕкіншілікті ми ісігі\r\n\r\nҚашан қатерлі ісік өзінің алғашқы пайда болған жерінен дененің басқа жеріне ауытқи бастағанда, жаңа ісіктерде , біріншілікті ісік секілді аномальді жасушалар құрай бастайды.  Мида дененің басқа жерінен шапқан қатерлі ісік, біріншілікті ісіктен өзгешелене бастайды. Егер қатерлі ісік жасушалары мида басқа мүшелерге (мысалы, өкпеден, сүт безінен) таралып бара жатса, дәрігерлер мидағы ісікті екіншілікті немесе метастатикалық ісік деп тағайындайды. Екіншілікті ми ісігі, біріншіліктіден қарағанда едәуір кең таралған.\r\n\r\n__МИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ТУДЫРАТЫН ФАКТОРЛАРЫ__\r\n\r\nМидың қатерлі ісігін тудыратын нақты себептер ешкімге де белгілі емес. Дәрігерлер ұзақтан бері ми ісігінің кей біреулерде дамып, ал кейбіреулерде дамымайтындығының не үшін екендігін түсіндіре алмайды. Тек бір белгілісі ми ісігі – жұқпалы емес.  Бұл аурудың басқа адамдарға жұғуы мүмкін емес.\r\n\r\nЗерттеулердің нәтижесі бойынша адамдар белгілі бір қауіпті факторлардың әсерінен зақымданса, оларда ми ісігінің түзілу бейімділігі арта түсетін көрінеді. Барлық қауіпті факторлар адамның ісік ауруының дамуына соқтыруы мүмкін.   Төменде көрсетілген қауіп  факторлары адамның біріншілікті ми  ісігінің дамуымен байланысты:\r\n\r\n•	Ер адамдарға қатысты – ми ісігі толығымен, көбінесе әйелдерден қарағанда, ер адамдарда жиі кездеседі. Негізі менингиомадан  көбінесе әйелдерге тиесілі.\r\n•	Нәсілге қатысты – ісіктер көбінесе басқа нәсілдердің өкілдеріне қарағанда ақ нәсілділерде жиі кездесетін көрінеді.\r\n•	Жас мөлшеріне қатысты – ми ісігінің көбінесе 70 жастан асқан қарттарда анықталып жатады. Және де екінші орында, ми ісігіне байланысды онкологиялық ауруларға ұшырап жататын балалар екен. (лейкемия – балаларда ең көп кездесетін ісік ауруы).  Балаларда кездесетін ми ісігі көбінесе 8 жастан кіші балаларда орын алады екен.\r\n•	Отбасына қатысты – отбасында глиоммен ауыратын адам болса, онда ол жанұяда да ісік ауруының даму қаупі болады.   \r\n•	Радиацияның әсері немесе жұмыстағы белгілі бір химилық заттың салдарына қатысты:\r\no	Радиация- ядролық өнеркәсіпте жұмыс істейтіндер зақымданып, ми ісігі ауруына шалдығуы мүмкін.\r\no	Формальдегид – потологанатомдар және фармальдегидпен балзамдау болйынша жұмыс істейтін мамандар мидың қатерлі ісігі дамитын топтардың қатарында болып саналады. Ғалымдар формальдегидтің әсерінен басқа, өнеркәсіптік орындарда жұмыс істейтіндердің арасынан ми ісігіне соқтыратын қауіптілікті анықтамапты. \r\no	Хлорлы  винил – пластик дайындайтын жұмыскерлер хлорлы винилдің әсеріне тап болуышылар болуы мүмкін. Бұл химиялық зат ми ісігін дамытушы қауіп болуы мүмкін.\r\no	Акрилонирил – мата және пластик өндіретіндер акрилонитрилдің әсеріне ұрынушылар болуы мүмкін.  Бұл  химиялық заттан адамдарда  ми ісігі дамуы мүмкін.\r\n\r\nҒалымдар қалта телефоны мидың ісігін дамытуы мүмкін бе деген сұрақтың жауабын іздеуде. Бірақ бұл теорияға қатысты зерттеу нәтижелері әлі аяқтала қоймады.  Қазіргі уақытқа дейін ғалымдар басынан жарақат алған адамның ми ісігі дамуы мүмкін деген нақты фактіге қол жеткізе алмады.\r\n  \r\nКейде осы аталмыш топтардың ішінде болған жандар қатерлі ісік ауруымен ауырмайды. Басқа жағынан қарасаң, көптеген осы аурумен ауыратын науқастар  бұл қауіптілік факторына кірмейтіндер болып шығады. Егер сіз өзіңізді «белгілі бір  ауру қауіптілігі бар топтар қатарындамын» деп есептесеңіз, оны алдымен дәрігеріңізбен кеңесіп шешіп алғаныңыз жөн. Дәрігер сізге қауіптіліктің алдын қалай алу керек, және тұрақты тексерілу графигін қалай түзу керектігін реттеп береді.\r\n\r\n__МИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ СИМПТОМДАРЫ__\r\n\r\nМи ісігінің симптомдары олардың көлеміне, түріне және орналасу орнына  байланысты болады. Симптомдар  ісіктің жүйкені қысуымен немесе мидің белгілі бір жерінің зақымдануымен туындауы мүмкін. Олар сондай-ақ мидің ісінуімен  немесе бас сүйектің қуысына сұйықтықтың жиналуымен көрініс беруі мүмкін. Ми ісігінің барынша көп таралған симптомдары төмеде көрсетілді:\r\n\r\n•	Бастың ауруы (әдетте таң ертеңгісін қатты ауырады);\r\n•	Жүрек айну немесе құсу;\r\n•	Сөйлеу, көру, есту жүйесі өзгереді;\r\n•	Жүргенде тепе-теңдікті сақтау қиынға оғады;\r\n•	Көңіл-күйі тұрақсызданады, кейбір жайттарды бір-бірімен байланыстыра алмай қалып жатады;\r\n•	Есте сақтау қабілеті нашарлайды;\r\n•	Тырыспа пайда болады, және бұлшықеттері өзіне бағынбай қалады (пароксизмалар немесе конвульсиялар) \r\n•	Қол мен аяқтың ұюы немесе терлей беруі.\r\n\r\nБұл симптомдар тек ми ісігі үшін болуы міндетті емес. Олар сондай-ақ, басқа да жағдайлармен байланысты болуы мүмкін.  Егер осы симптомдардың қайсы біреуі болмасын сізде туындаса, онда дәрігермен жағдайыңыз жайында ақылдасып алыңыз.  Тек дәрігер ғана диагноз қойып, ем тағайындайтынын естен шығармаңыз.\r\n\r\n__МИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДИАГНОСТИКАСЫ__\r\n\r\nАдамда симптомдар пайда болған кезде, ми ісігі болуы мүмкін деген күмән болса, дәрігер бір немесе бірнеше төмендегідей шараларды тағайындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Тексеру – Дәрігер денсаулықтың жалпы жағдайын қарайды.\r\n•	Неврологиялық тексеріс – Дәрігер науқастың  зейінділік сатыларын, бұлшықееттік күшін, координациясын, ауруға рефлекциясы мен реакциясын анықтайды.  Сондай-ақ дәрігер көзді қарайды, мидің көзбен байланысын, жүйкені қысуын, ісік тудыруын т.б. жайттарды тексереді.\r\n•	Компьютерлі томография (КТ) –  компьютерге жалғанған рентген құрылғысының көмегімен  бас сүйек кескіндемесінің сериялары жасалады. Науқас миының анық кескіндемесін алу үшін оған арнайы қарама-қарсы заттық инекция салдырылады. Кескінде мидағы ісіктің суреті берілуі мүмкін. \r\n•	Ядролы магниттік резонанс (ЯМР) – компьютерге жалғанған мықты магнит дененің ішкі бөлігінің жеке кескінін анық түсіріп береді. Бұл кескіндер монитордан қаралады және қағазға басылып шығуы да мүмкін.  Кейде ми тіндерін жеке белгілеп алу үшін контрасты заттар ішке енгізіледі.  Кескіннен ісікті немесе мидағы басқа да мәселелерді көруге болады. \r\nДәрігер төмендегіідей тексерулердің басқа да түрлерін тағайындауы мүмкін:\r\n•	Ангиограмма – бұл контасты зат, қан ағысына енгізіледі, ол мидің тамырларына түседі, және оларды ренгенограммадан көрінетіндей етеді.  Ісік болса, дәрігер оны ренгендік кескіннен  көре алады.\r\n•	Бас сүйек ренгенограммасы – ми ісіктерінің кейбір түрлері мида калцидің түзілуіне себеп болады немесе бас сүйекті өзгертуі мүмкін. Ренгенограмманың көмегімен дәрігер, бұл өзгерістерді анықтайды\r\n•	Жұлындық пункция – дәрігер жұлын сұйықтығының үлгісін алуы мүмкін (бас сүйектік ішіндегі және ми мен жұлынның айналасындағы). Бұл ем-шара жергілікті анестези кезінде жүзеге асады. Дәрігер жұлын арнасынан сұйықтық жинау үшін ұзын, жіңішке инені пайаланады. Жұлындық пункция 30 минутқа жуық уақыт алады. Науқас пункциядан  кейін басы ауырмас үшін бірнеше сағат жата тұруы керек. Зертханада сұйықтықта рак жасушасы бар ма, әлде басқа да мәселелердің белгілері бар ма, соны зерттейді.  \r\n•	Мелиограмма – жұлынға жасалатын ретгенологиялық тексеру.  Жұлын сұйықтығына арналған иньекцияланатын контрасты зат,  жұлындық пункция өндіріледі. Контрасты зат жұлын сұйықтығына араласу үшін науқас жүрелеп, басын төмен салбыратып отырады. Бұл тексеру арқылы дәрігер жұлындағы ісікті анықтайды.\r\n•	Биопсия – анықталған ісік жасушаларындағы тіндердің үлгілерін жоятын әдіс. Биопсия қатерлі ісікке айнала бастаған тіндерге, сондай-ақ басқа да жағдайларға қолданылады. Биопсия ми ісігіне диагноз қоюдың бірден-бір сенімді әдісі болып табылады. \r\nІсік жасушаларын анықтау үшін хирургтар, тінді үш тәсілмен алуы мүмкін:\r\n•	Инелі биопсия – Хирург бас терісін аздап тіледі және сүйекті бұрғылап кішкентай саңлау жасайды.  Мұны трепанациялық саңлау деп атайды. Дәрігер инені трепанационды саңлау арқылы сұғып ми ісігіндегі тіннің үлгісін алады.\r\n•	Стереотактикалық биопсия – Компютерлі томография немесе ЯМР сяқты құрылғының көмегімен сурет кескін алады, ине трепанационды саңлау арқылы ісік орналасқан жерге кіргізіледі.  Хирург иненің көмегімен тін үлгісін тартып алады.\r\n•	Емдеумен қатар жүретін биопсия – Кейде хирург ісікті жою барысында операция жасап жатқан кезде тін үлгісін алады.\r\n\r\nКейде биопсияны алу мүмкін болмай қалады. Егер ісік ми бағанасына немесе басқа да бір белгілі орынға жайғасып алса, хирург басқа сау тіндерді зақымдап алмас үшін, ісік тінінің үлгін ала алмайды.  Ол кезде дәрігер сурет кескінін алу үшін ЯМР, КТ немесе басқа да тәсілдерді қолданып көруі мүмкін.\r\n\r\n__МИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ЕМДЕЛУІ__\r\n\r\nКөптеген ми ісігі бар  науқастар біркелкі медициналық күтім алу үшін нақты шешім қабылдап, ем-шараға белсенді түрде атсалысады. Олар өз аурулары жайында бәрін біліп алғысы келеді және емделунің нұсқаларымен де танысуды қалайды. Бірақ, кейбір адамдар өздерінде қатерлі ісік бар деген диагноз қойылғанда есеңгіреп, күйзеліске ұшырап жатады. Соның салдарынан  ойын жинақтай алмай, дәрігерге қажетті сұрақтарын қоя алмай қалады. Дәрігер қабылдауына бармас бұрын сұрақтар тізімін түзіп алса, көптеген мәселенің басын ашып алуға көмегі тиеді. Науқас дәрігердің не айтқандарын толығымен есте сақтауп алу үшін шамасы келгенше жазып алғаны жөн, немесе дәрігердің рұхсатымен диктофон қолданса да болады. Кейбір науқастар дәрігер қабылдауына барған кезде айтылған әңгімелерді түсініп, толық игеру үшін қасында туысы немесе досының болғанын қалайды.\r\n\r\nДәрігер науқасты арнайы маманға бағыттауы мүмкін, немесе науқас өзі сол бағытқа сұрануы мүмкін. Ми ісігін емдеумен айналысатын мамандар: нейрохирургтар, нейроонкологтар, онкологтар және онкологи-радиологтар.  Немесе науқас сондай бір командада жұмыс істейтін басқа дәрігерге жолдануы мүмкін. Ондай медициналық команда медбикелер, диетологтар, ментальді денсаулық бойынша кеңесшілер, әлеуметтік жұмысшылар, физиотерапевтер, терапевтер және логопедтер болуы мүмкін. Балаларға оқуына көмек беру үшін репетиторлар да пайдасын тигізеді. \r\n\r\n__Емге дайындалу__\r\n\r\nДәрігер емделудің нұсқаларын айтуы мүмкін және олардың әрқайсысының күтілетін нәтижесі жайында да сөз қозғалады. Науқастың қажеттілігіне қарай дәрігер мен науқас арасында емделудің ортақ жоспары жасалуы мүмкін.\r\n\r\nЕмделу факторлардың қатарына, түріне, орналасуына,  ісіктің көлемі мен даму сатысына  байланысты болады. Ми ісігінің кейбір түрлері кезінде дәрігерге алдымен ісіктің қайдан бастау алып тұрғанын білуі маңызды, мысалы,  ісік жасушалары жұлын сұйықтығнда ма деген секілді.\r\n\r\nАдамдарға кез-келген барлық сұрақтарын қоюдың немесе барлық жауапты бірден түсінудің қажеті жоқ. Оларда алдағы уақытта түсінбеген сұрақтарын дәрігерге қайта қоюға немесе қосымша ақпараттар алуға мүмкіндік туады. \r\n\r\n__Емдеу әдістері__\r\n\r\nМи ісігі бар науқастар үшін емделудің бірнеше нұсқасы бар. Науқастың ісіктерінің түрі мен сатысына қарай, хирургиялық ем жүргізілуі мүмкін, сәуле терапиясы немесе химиотерапия қолданылуы ықтимат. Кейбір жағдайларда ауруларға кешенді ем тағайындалады.  Жалпы, науқастарға аурудың кез-келген сатысы бойынша   ем жүргізілуі мүмкін, ол мынадай шаралармен толығады: ауруды бақылауға алу, қатерлі ісіктің басқа симптомдарын анықтау, терапияның жанама әсерін төмендету, сондай-ақ эмоциялық мәселелерді шешу т.б. Емдеудің мұндай түрлер симптодық, зақымдық немесе паллиативтілік  күтімдер деп аталады. \r\n\r\nЕң  жақсысы, дәрігердің өзі емделудің нұсқалары жайында айтып, олардың нәтижесі туралы түсіндіріп бергені.\r\n\r\nКөптеген ми ісігі үшін хирургиялық операция ең көп қолданылатын ем  болып табылады. Жабық бас сүйекке жасалатын операция краниотомия деп аталады. Ол жалпы наркозбен жүргізіледі. операцияның адында бас терісін тырады. Содан дәрігер теріні тіледі және бас сүйектің бөлігін жою үшін арнайы араны қолданады. Бөлікті  немесе  барлық ісікті жойғаннан кейін хирург бас сүйектің арамен кесіп алынған бөлігімен немесе арнайы металдан немесе матадан жасалған пластинамен  саңлауды жабады. Одан кейін хирург бас сүйек терісіндегі тілікті тігеді.\r\n\r\nКейде хирургиялық жолмен емдеу мүмкін болмай қалады. Егер ісік ми бағаналарына немесе  мидің белгілі бір жеріне орналасып алса, хирург басқа  сау тіндерді зақымдап алуым мүмкін деген қауіппен операция жасаудан бас тартады. Операция жүргізуге келмейтін науқастарға сәуле терапиясы немесе емдеудің басқа түрледі қолданылады.\r\n\r\n__Сәуле терапиясы__ (радиотерапия деп те аталады) ісік жасушаларын жою үшін, жоғарыэнергия көзі сәулесін пайдаланады. Радиацияның қайнар көзі – рентген сәулесі, гамма сәулесі немесе протондар болуы мүмкін. Үлкен құрылғы радиацианы ісікке және тіндерге жақын бағыттайды. Кейде радиация түгелдей миға немесе жұлынға бағытталады.\r\nӘдетте  сәуле терапиясы операциядан кейін жүзеге асырылады. Радиация ісіктің айналасында қалып қойған  жасушаларды жояды. Кейде радиация терапиясы, хирургиялық операция жасауға мүмкін емес  ауруларға  қолданылады. Сәуле терапиясы емханада немесе клиникада жасалады. Емдеу күнтізбесі ісіктің түріне, көлеміне, сондай-ақ науқастың жасына байланысты түзіледі. Әр ем-шара бір-неше минутқа созылады. \r\n\r\n\'\'Дәрігер ісік маңындағы сау тіндерді қорғау үшін мынадай қауіпсіздік шараларын қолданады:\'\'\r\n\r\n•	\'\'__Фракциялау__\'\'. Сәуле терапиясы бір-неше аптаға созылып, аптасына  тек 5 күн өткізіледі. Бөлшептеп тағайындау. Радиацияның барлық мөлшерін узақ уақытқа созып емдеу, ісік маңындағы сау  тіндердің амандығына кепіл болады.\r\n•	\'\'__Гиперфракциялау__\'\'.  Науқас радиацияның бір күнде берілетен мөлшерін, екі-үш күнге бөліп қолданады. \r\n•	\'\'__Стереотактикалық сәуле терапиясы__\'\'. Радиацияның шіңішке сәулелері ісіктің әр бұрышына бағыталады.  Бұл ем-шара кезінде, науқас басына бүгілмейтін жиектемені кийіп алады. МЯР немесе КТ-ның түсірмесі ісіктің дәл  жайылған орнының суретін түсіріп береді. Дәрігер компютер арқылы радиацияның қажетті мөлшерін, сондай-ақ өлшемін және радиациялық сәуленің бұрыштарын  анықтайды.  Емдеу шаралары дәрігердің бір рет қабылдауында жүзеге асырылуы мүмкін немесе бірнеше сеансында жүргізіледі.\r\n•	\'\'__3 өлшемді конформды радиациялық терапия__\'\'. Компьютер ісіктің үш өлшемді суретін және айналасындағы тіндерін көрсетеді. Дәрігер ісіктің қайталанған нысанын дәл білу үшін, көптеген радиация сәулелерін бағыттайды. Тамаша радиациялық фокус мидың сау тіндерін қорғайды.\r\n•	\'\'__Протон сәулелерімен жасалған радиациялық терапия__\'\'. Бұл  радиация рентген сәулелерін бөлмейді, протон сәулелерін бөледі. Дәрігер протон сәулелерін ісікке бағыттайды. Протондар сау тіндерді зақымдамай өтетін қасиетке ие.\r\n\r\n__Химиотерапия__ – қатерлі ісік клеткаларын дәрі-дәрмектермен жояды. Оларды  көбінесе мидағы ісікті емдеуге қолданады. Препараттарды ішу арқылы немесе инекция түрінде енгізеді. Қай жағдайда болмасын олар, қан құрамына еніп, барлық ағзаға таралады. Дәрі-дәрмектер қолдану циклына қарай былай сипатталады: емделу қаншалықты дұрыс болса, жазылу да соған байланысты болып келеді.\r\n\r\nХимиотерапияны емханада, дарігер кабинетінде немесе үй жағдайында да қолданылады.  Науқастың  емханаға жатқызылуы сирек болатын жағдай. Ересек адамдарға қарағанда, жас балаларға химиятерапияны жиі қолданады. Дегенмен операция жасалғаннан кейін немесе сәуле терапиясынан кейін ересектерге химиятерапиясын жүргізуі мүмкін. Кейбір адамдарда қайталана беретін  ми қатерлі ісікі болады. Дәрігер  ондай ісікті алып тастап, орнына химиотерапевтикалық бірнеше пластиналар орнатады. Әр пластина 10 центтің өлшеміне тең. Біраз аптадан соң, пластинадағы дәрілік заттар миға сіңіп, қатерлі ісік клекаларын жоя бастайды.\r\n\r\n__МИ ІСІКТЕРІН ЕМДЕУДЕГІ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕР __\r\n\r\nЕм қолдану барысында, сау клеткалар зақымданады. Бұл  жанама әсерлерді жиі тудырады. Жанама әсерлердің пайда болуы,  әр түрлі факторларға, сонымен қатар ісіктің түріне, қабылдаған ем көлеміне байланысты болуы мүмкін. Емдеу курстары ауысқан сайын әр науқаста әр түрлі жанама әсерлер пайда болып жатады. Емделудің  алдында  медқызметкерлер командасының мүшелері жанама әсерлер туралы айтып, науқасқа онымен күресудің жолдарын ұсынады.\r\n\r\n__Хирургиялық емделудегі жанама әсерлер__\r\n\r\nОперация жасалғаннан кейін алғашқы күндері науқастың жиі басы ауырып, өздерін жайсыз сезінуі мүмкін. Дегенмен, ол кезде ауруды басу үшін дәрі-дәрмектерді қолдануға болады.  Тіпті керек болса, науқас дәрігермен немесе медбикемен ауруды басу үшін не істеу керектігін ақылдасса да болады. \r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі, науқас ылғи өзін әлсіз сезініп, шаршай береді. Әр науқастың операциядан кейін сауығып кетуі үшін ең алдымен біраз уақыт керек. Басқа да, көптеген мәселелер орынға келіп тіреледі.\r\n\r\nМи-жұлын сұйықтығы немесе қан бастағы миға шабуы мүмкін. Мұндай жағдай – ісіну деп аталады. Дәрігерлер науқастың бойында мұндай мәселенің орын алмауын қатты қадағалайды. Ісіктің кішірейуші үшін науқас стеройдты дәрілерді қабылдауы мүмкін. \r\nСұйықтықты бөлу үшін екінші рет операция жасалуы мүмкін. Хирург ми қатпаршасына ұзын жіңішке түтікшені (шунт) орнатады. Түтікше терінің астымен, дененің басқа бөлігіне жүргізіледі, әдетте ол  құрсақ қуысымен жүргізіледі. Мидан артық сұйықтық бөлініп, құрсақ қуысы құрғайды. Кейде оның орнына сұйықтық жүректе дренаждалады.\r\n\r\nИнфекция – бұл хирургиялық операциядан кейін дамуы ықтимал тағы бір мәселе. Мұндай жағдайда дәрігерлер науқасқа антибиотиктер тағайындайды.\r\n\r\nМиға операция жасалғанда сау тіндер зақымдануы мүмкін. Мидың бұлай зақымдануы қауіпті мәселе болып есептеледі. Ол кезде науқастың бұлшық еттерінде, көру жүйесінде, сөйлеуінде кәдімгідей ауытқулар болуы ықтимал. Ондай жағдайда  науқаста тырысу немесе біраз өзгерістер пайда болады. Көбінесе бұл симптомдар азайып, уақыт өте келе жоғалады. Бірақ кейде зақымданулар, мидағы ауытқулар қалыпты сипатқа ие болады. Ауруларға физиотерапия да қажет болуы мүмкін, логопед немесе басқа дәрігер маманы да көмектесе алады.\r\n \r\n\'\'__Сәуле терапиясымен емделудегі жанама әсерлер__\'\'\r\n\r\nКейбір науқастар емделгеннен кейін бірнеше сағаттың ішінде жүрек айнуы сақталып, кетпей қояды. Дәрігерлер науқасқа бұл проблемамен қалай күресу керектігін айта алады.  Сәуле терапиясы да кейде бүкіл емделу барысында науқасты  қатты қалжыратады. Мұндайда демалу да маңызды, бірақ дәрігер науқасқа мүмкіндігінше белсенді болу керектігін айтады. \r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі, сәуле терапиясы көбінесе шаштың түсуіне себепкер болады. Алайда шашатар бірнеше айлан кейін қайта өседі. Сәуле терапиясы теріге де айтарлықтай әсер етеді.  Бас терісі мен құлақтар қызарып, құрғайды және сезімтал болып кетеді. Медицина қызметкерлері бұл мәселелердің шешу жолдарын айтуы мүмкін. Кейде сәуле терапиясының әсерінен ми тіндері бөртіп кетеді. Дәрігерлер ауруды тексеріп мұндай симптомдардың мұндай жағдайда орын алмауын қадағалау керек. Аурудың өзін жақсы сезінуін дамыту үшін, емдік дәрі-дәрмектер ұсынылады. \r\n\r\nРадиация кейде мидың сау жасушаларын жойып жібереді. Бұл жанама әсер – радиациялық некроз деп аталады. Мұндай симптомдар басты ауыртады, денені тырыстырып, тіпті науқастың өліміне себепкер болады.\r\n\r\nРадиациялық сәулелендіру балаларда гипофиза немесе мидың басқа бөлігінің зақымдануына себепкер болады. Бұл олардың оқуында үлкен проблема болуы мүмкін немесе бойы мен өсімі баяулап қалады. Бұдан басқа, бала кезде сәулелендіру оның болашақ өмірінде екіншілікті ми ісігінің пайда болу қаупін туындатады.  Ғалымдар  кішкентай баланың ми ісігіне химиотерапияны сәуле терапиясымен бірге қолданудың мүмкіншілігін  үйренуде.\r\n\r\n\'\'__Химиотерапиядағы жанама әсерлер__\'\'\r\n\r\nХимиотерапияның жанама әсері негізінен қолданған дәрілік заттарға байланысты болады. Жанама әсердің айрықша белгілері: қызу көтеріледі және қалтырайды, құсып, тәбет жоғалады және әлсіздік пайда болады. Кейбір жанама әсерлер дәрінің көмегімен азаяды. \r\n\r\nДәрілермен қамтамассыз етілетін  имплантты (пластиналы) науқастар, хирургиялық емді бірге алғаннан кейін инфекция симптомдары басып кетпеу үшін  дәрігердің қарауында болады. Ауруда инфекция болған жағдайда оған антибиотик тағайындалады.\r\n\r\n__ҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА__\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісіген емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орынына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қосымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы ссезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\n__НАУҚАСТАРДЫҢ КҮТІМІНЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ__\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоциялық және практикалық проблемаларын шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреуделі емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады. \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\nАурудың сатыларына қарамастан қатерлі ісікке шалдыққан адамдар өзін мазалаған мәселенің алдын алу үшін алдымен жақсылап күтіну керек. Ол үшін өзіне жайлы жағдай жасап, емделу барысында өмір сүру сапасын жақсарту керек. Науқас ауруын емдеу барысында және ми ісіктерінің басқа симптомдары пайда болмас үшін өзін бір қалыпта ұстап, терапияның жанама әсерлерінің азайуын қадағалап, сондай-ақ көңіл-күйіндегі ауытқуларды шешіп алғаны жөн.\r\n\r\nМи ісігімен ауратын адамдарды күтімілдеудің мынадай түрлері барынша кең таралған:\r\n\r\n•	__Стеройдты дәрі-дәрмектер__. Ми ісігі бар науқастардың көпшілігіне ісіктің кішірейуі үшін қолданылады.\r\n•	__Антиконвульсанттар__. Ми ісігі адамның тырысып қалуына себепкер болады. Оның алдын алу үшін немесе бақылауда ұстау үшін науқас тырысуға қарсы дәрілерді қабылдау керек. \r\n•	__Анастомоз (шунт)__. Миға сұйықтық жиналған жағдайда хирург оны шығару үшін анастомаз (шунт) орнатады.\r\n\r\nАуруын асқындырмас үшін көптеген науқастар емделу мен қатар күтімілденуді қолға алады. Ал кейбіреулер тек күтімілденіп, симтомдарды бақылау үшін ісікке қарсы терапияны қолданбайды.\r\n\r\n__НАУҚАСТАРДЫҢ КҮТІМІНЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ__\r\n\r\nОнкологиялық аурулардың өзін өзі күтінгені аа маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. \r\n\r\nОнкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұтап тұру үшін нәуызы бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия алады. Себебі, онкологиялық аурулардың емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаса, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәсселелерді шешуге көмектесуі мүмкін.  Көптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\n__РЕАБИЛИТАЦИЯ__\r\n\r\nРеабилитация – емдеу жоспарының ең маңызды бөлігі болап табылады. Реабилитацияның мақсаты адамның қажеттілігіне қарай және ісіктің науқасқа  күнделікті қалай әсер етеуіне байланысты қолданылады. Науқастың қалыпты өмірге тезірек оралуына көмектесу үшін дәрігерлер барлық мүмкіндіктерді қарастырады. Мынадай мамандардың көмегі қажет болуы ықтимал: \r\n\r\n•	Физиотерапевтер. Мидағы ісіктен және оны емдеу барысында науқас сал болып қалуы мүмкін.  Сондай-ақ олар адамның әлсіреуіне және тепе-теңдік сезімін сақтауда мәселелер тудыруы мүмкін. Физиотерапевтер науқастардың күш жинап, тепе-теңдікті қайта қалпына келтіруіне көмектеседі.\r\n•	Логопедтер. Логопедтер науқас жандардың сөйлеудегі проблемаларын шешіп, ойларын толық айтып жеткізе алуына көмектеседі. \r\nМи ісігіне шалдыққан балаларда ерекше мұқтаждықтар болуы мүмкін. Кейде оларға үйде де, ауруханада да репетиторлары  болады.   Үлгерімі нашар немесе есте сақтау қабілетінде проблемалары бар балаларға репетиторлар немесе мектептен кейін арнайы сабақтар өткізілуі керек. \r\n\r\n__АЛДАҒЫ УАҚЫТТАҒЫ КҮТІМ  __ \r\n\r\nМи ісігінен емделгеннен кейін тұрақты күтімілдену өте маңызды. Дәрігерлер ісіктіктің қайталанбайтынына көз жеткізу үшін егжей-тегжейлі тексерулер жүргізеді. Ол үшін физикалық тұрғыдан және неврологиялық тұрғыдан тексерулер өткізеді. Науқасқа уақытына қарай МЯР немесе КТ тағайындалады. Егер, науқаста анастомаз орнатылған болса, дәрігер оынң қалыпты жұмыс істеуін қадағалайды.  Дәрігер  алдғы уақыттағы күтімілдену жоспарын айтып, науқасқа қай уақыттарда келу керек, және қандай анализдер тапсыру керек екендігін түсіндіреді.\r\n\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Минисктің жарылуы','','','kz','s','',0,'',1408,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542686640,1574222640,1542686727,'__Минисктің жарылуы__ – бұл кең таралған жарақаттардың қатарына жатады, атап айтқанда буында амортизатор ретінде қызмет атқарып, сонымен қатар тізе буынын тұрақтандыратын шеміршектің қабы бұзылады. Бұл тін екі дисктен тұрады, оларды ішкі және сыртқы мениск деп атайды.\r\n\r\nОрақ тәрізді менисктер ароматизатор ретінде әсер етіп, тізеге түсетін жүктемені көлденең бағытта біркелкі таратады. Менисктің жарылуы жиі тізені орнында тұрып бұрылғанда, жерде қатты тұрғанда болады. Жарақаттың бұл түрі спортпен айналысқанда, мысалы, тенниспен, шаңғы тепкенде кездеседі.','__Минисктің жарылуы __– бұл кең таралған жарақаттардың қатарына жатады, атап айтқанда буында амортизатор ретінде қызмет атқарып, сонымен қатар тізе буынын тұрақтандыратын шеміршектің қабы бұзылады. Бұл тін екі дисктен тұрады, оларды ішкі және сыртқы мениск деп атайды.\r\n\r\nОрақ тәрізді менисктер ароматизатор ретінде әсер етіп, тізеге түсетін жүктемені көлденең бағытта біркелкі таратады. Менисктің жарылуы жиі тізені орнында тұрып бұрылғанда, жерде қатты тұрғанда болады. Жарақаттың бұл түрі спортпен айналысқанда, мысалы, тенниспен, шаңғы тепкенде кездеседі.\r\n\r\nМениск дегенерациясы кезінде де жарылулар болуы мүмкін. Дегенерация дегеніміз – қалыпты жүрудегі және қартаюдағы тіннің босаңсуы. Жасы 40-тан асқан адамдарда қалыпты қозғалыста мысалы, көтерілгенде немесе төмен түскенде менисктің жарылуы болуы мүмкін.\r\n\r\nМенисктің жарылуының негізгі симптомдарына ісінуден және қоршаған тіннің жарақатынан болатын ауырсыну сезімі жатады. Тізе ішіндегі ауырсыну сезімі ішкі менисктің жарылуына, тізенің сыртқы бетінің ауырсыну сезімі сыртқы менисктің жарылуын сипаттайды.\r\n\r\nЕмі симптомдарды жеңілдетіп, науқасқа қозғалыс қабылетін мүмкіндігінше қайта қалпына келтіруге бағытталады. Еміне дәрілік препараттар,суық және ыстық компресстер, физиотерапияны жатқызады. Кей жағдайда хирургиялық арасулармен емделеді. Операциядан кейін қайта қалпына келуге демалыс, мұзбен компресс,көтеру және физиотерапияны қамтиды.\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Дабыл жарғағының жарылуы ','','','kz','s','',0,'',688,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542686700,1574222700,1542686765,'__Дабыл жарғағының жарылуы__ - бұл жарақаттану нәтижесінде ішкі құлақтың мембранасында пайда болатын тесіктер немесе жарылу. Ортаңғы құлақта сұйықтықтың пайда болуының нәтижесінде дабыл жарғағы жарылуы мүмкін.','__Дабыл жарғағының жарылуы__ - бұл жарақаттану нәтижесінде ішкі құлақтың мембранасында пайда болатын тесіктер немесе жарылу. Ортаңғы құлақта сұйықтықтың пайда болуының нәтижесінде дабыл жарғағы жарылуы мүмкін.\r\n\r\nДабыл жарғағы зақымдалған адам өткір ауырсынуды сезіну мүмкін, ол тек құлақтағы қысымның төмендеуінен және  жарылған жердің кішіреюінен ауырғаны бәсеңдейді. Мембрананың жарылуы әдетте күтпеген жерден және ірің сияқты жағымсыз иісі бар сұйықтықты босатуымен көрінеді.\r\n\r\nДабыл жарғағының қалпына келуі әдетте 1-2 аптаға дейін созылады және бұл есту қабілетін жоғалтусыз өтеді. Дегенмен, бұған себеп болған жарақат немесе инфекция емдеуді және дәрігерге баруды қажет етеді.\r\n\r\n','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жыныс мүшелері терісінің тітіркенуі ','','','kz','s','',0,'',1984,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542686760,1574222760,1542686804,'Жыныс мүшелері терісінің тітіркенуін хош иістендірілген сабын және ұнтақтар, кір жуғыш ұнтақтар, нашар гигиена немесе қатты немесе бояғыш матадан жасалған іш киімдер, сонымен қатар, әйелдерге арналған гигиеналық төсемдері шақыруы мүмкін. Мектепке дейінгі жастағы қыздарда жыныс мүшелерінің терісінің тітіркенуі, әдетте, жеткіліксіз гигиенадан туындайды.','Жыныс мүшелері терісінің тітіркенуін хош иістендірілген сабын және ұнтақтар, кір жуғыш ұнтақтар, нашар гигиена немесе қатты немесе бояғыш матадан жасалған іш киімдер, сонымен қатар, әйелдерге арналған гигиеналық төсемдері шақыруы мүмкін. Мектепке дейінгі жастағы қыздарда жыныс мүшелерінің терісінің тітіркенуі, әдетте, жеткіліксіз гигиенадан туындайды.\r\n\r\nҚынап немесе несеп жолы маңайындағы терінің тітіркенуі зәр шығарған кезде күйдіріп ауырсыну сезімін шақыруы мүмкін. Жыныс мүшелері терісінің тітіркеніп, ауырсыну сезімі ерлер мен балаларға қарағанда әйелдер мен қыздарда көп кездесіп жатады. \r\n\r\nЗәр шығару кезінде ауырсыну болған қыздардың тең жартысында зәр шығару жолдарының инфекциясынан гөрі жыныс мүшелері терісінің тітіркенуі байқалады. Зәр шығару кезіндегі ауырсыну  жиі зәр шығаруға шақыруымен қатар, сүндеттелмеген ұл балалардағы шеткі терісі қабынуын тудыруы мүмкін.\r\n\r\nЖыныс мүшелері терісінің тітіркенуінің алдын алу үшін:\r\n\r\n•	Күніне бір рет жыныс мүшелері аймағын таза сумен немесе жұмсақ сабынмен жуыңыз. Мұқият шайыңыз, сондан соң кептіріңіз. Теріні тітіркендіретін хош иістендірілген сабын және ұнтақтарды пайдаланбаңыз. Терінің тітіркенуін тудыратын және құрғауына әкелетін ваннаға арналған көбіктерді пайдаланудан бас тартыңыз.\r\n•	Мақтадан жасалған іш киім, мақтадан жасалған төсеуі бар шұлықтар және кең киім киіңіз. Бұл қынап аймағындағы ауа айналымын жақсартуына септік етеді.\r\n•	Нәрестенің жаялығын ылғалданған кезде және ішектері босаған кезде тез арада ауыстырыңыз. Қолыңызды жаялықты ауыстырғанға дейін және ауыстырып болғаннан кейін жуыңыз.\r\n\r\nЕгер әйелде оның алдында зәр шығару жолдарының ауруы болған болса, бұл жағдайда диафрагманы немесе спермицидті кремді, көбік пен гельді қолданбағаны абзал.\r\n\r\nЖыныстық мүше терісінің тітіркенуінің басқа себептері жыныстық қатынас, велосипед айдау, жеткіліксіз жиі зәр шығару, қынап немесе тік ішек аймағында жарақат алу немесе инфекцияның болуы (мысалы, герпес, вагинит немесе папиллома вирусы) жатады.\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Пурпура ','','','kz','s','',0,'',752,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542686760,1574222760,1542686931,'__Пурпура__ – бұл кенеттен қандай да бір жарақаттың әсерінсіз жергілікті немесе кеңінен таралып пайда болатын ауыр гематома. Пурпура пайда болатын адамдарда жиі басқа аурулардың белгілері кездеседі, мысалы, қызба, қатты шаршағыштық немесе белгісіз бір ауырсыну сезімі (мазасыздық).','__Пурпура__ – бұл кенеттен қандай да бір жарақаттың әсерінсіз жергілікті немесе кеңінен таралып пайда болатын ауыр гематома. Пурпура пайда болатын адамдарда жиі басқа аурулардың белгілері кездеседі, мысалы, қызба, қатты шаршағыштық немесе белгісіз бір ауырсыну сезімі (мазасыздық).\r\n\r\nПурпурада пайда болатын гематома (көгеру) соққыдан немесе басқа нәрседен немесе құлаудан алатын қалыпты пайда болатын көгеруден ерекшеленеді. Пурпурадағы көгерулер жарақаттан гөрі дененің өзіне жиі қалыптасады.\r\n\r\nПурпураның кең таралған себептері қансырау немесе қан ұюындағы бұзылыстар болып табылады. Тез пайда болатын (бірнеше сағаттың ішінде) пурпура қауіпті аурудың себебі болуы мүмкін, осыған орай шұғыл түрде медициналық көмек көрсетілуді қажет етеді.\r\n\r\n\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Теңге қотыр (Псориаз)','','','kz','s','',0,'',8072,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542686880,1574222880,1542687620,'Теңге қотыр (псориаз) - терінің қызаруы мен тітіркенуі пайда болатын тері ауруы. Мұндай ауруы бар адамдардың көпшілігінде терінің ісінуі, қызаруы, сондай-ақ тері үсті қабаттының қабаттануы, қабыршықтану деп аталатын  күміс түсті ақ дақтардың пайда болуымен сипатталады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Белгілері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Синонимдері__{ALINK}\r\n\r\n\r\nТеңге қотыр (псориаз) - терінің қызаруы мен тітіркенуі пайда болатын тері ауруы. Мұндай ауруы бар адамдардың көпшілігінде терінің ісінуі, қызаруы, сондай-ақ тері үсті қабаттының қабаттануы, қабыршықтану деп аталатын  күміс түсті ақ дақтардың пайда болуымен сипатталады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"456\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Сурет: Тері құрылымы\'\'\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nТеңге қотыр өте кең таралған ауру. Мұнымен кез-келген адам ауыруы мүмкін, дегенмен ол 15-35 жастағы адамдарда жиі кездеседі.\r\n\r\nСіз алаңдамаңыз,  ешкімнен сізге псориаз жұқпайды, әрі, сізде бұл арау болса, ол айналаңыздағыларға да таралмайды.\r\n\r\nТеңге қотыр (псориаз) – тұқым қуалайтын ауру. Дәрігерлер мұны аутоиммундық ауру деп те санайды. Бұл кезде иммун жүйесі ағзадағы сау тіндерді қабындырады, бұзады немесе қате түрде шабуылдайды. \r\n\r\nҚалыпты тері жасушалары теріге тереңдеп еніп, бір айдың ішінде бетіне шығады. Псориаздың даму процессі өте жылдам. Өлі жасушалар тері бетінде жиналады.\r\n\r\nТөменде псориаздың өршуіне немесе оны емдеуге кедергі келтіретін факторлар көрсетілген:\r\n\r\n• Бактериялық немесе вирустық инфекциялар, соның ішінде стрептококк және жоғары тыныс жолдарының жұқпалы аурулары\r\n• Құрғақ ауа және құрғақ тері\r\n• Тері зақымдалуы, соның ішінде кесектер, күйіктер және жәндіктердің шағуы\r\n• Кейбір препараттар, соның ішінде антималярлық препараттар, бета-блокаторлар және литий препараттары\r\n• Күйзеліс\r\n• Күннің шуағының жеткіліксіздігі\r\n• Ыстық күннің астында ұзақ болу (күн шуағы)\r\n• шамадан тыс ішімдік ішу\r\n\r\nПсориаз, иммунитеті әлсіреген адамдарда дамуы мүмкін. Бұл келесі факторларға байланысты болуы мүмкін:\r\n\r\n•  ЖИТС\r\n• Аутоиммунды аурулар (ревматоидты артрит сияқты)\r\n• Рак ауруын емдеуге арналған химиотерапия\r\n\r\nТеңге қотырымен ауыратын кейбір адамдарда артрит (псориазиялық артрит) дамиды.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Белгілері__\r\n\r\nПсориаз кенеттен пайда болуы немесе баяу дамуы мүмкін. Көптеген жағдайларда ол жоғалып, қайтадан көрінуі мүмкін.\r\n\r\nАурудың негізгі белгілері - тітіркену, қызару және терінің қабыршықтануы. Терінің қабыршықтанатын жерлері  көбінесе шынтақ, тізе және дененің ортасында кездеседі. Бірақ олар барлық жерде, соның ішінде бас терісінде де  болуы мүмкін.\r\n\r\nТері мынадай болуы мүмкін:\r\n\r\n• Қышығыш\r\n• Құрғақ және күміс түсті қабыршықтармен  жабылған\r\n• Күлгін-қызыл түсті (лосось түсті)\r\n• Релефті және ісінген\r\n\r\n\'\'__Басқа белгілері:__\'\'\r\n\r\n• Ерлердегі жыныстық жаралар\r\n• буындардың ауруы\r\n• Тырнақтардың өзгеруі, оның ішінде тырнақтардың қалыңдауы, тырнақ түсінің сарғыш-қоңыр түске енуі, тырнақтардың шырыштығы және тырнақтарды теріні үстіне көтерілуі\r\n• Бас терісінің қабыршықтануы  (қайызғақ)\r\n\r\n===\'\'Псориаздың бес негізгі түрі бар:\'\'===\r\n\r\n• Эпидермиялық - терінің зақымдалған аймақтарының қатты қызаруы;\r\n• Тамшы тәрізді - теріде кішкентай қызғылт-қызыл дақтардың пайда болуы.\r\n• Инверсті -  Қол терісінің қызаруы мен тітіркенуі байқалады. Бұлшықет терілері тітіркеніп тұрады.\r\n• Қабыршықты – Тері сыртын ақшыл-күміс түсті қабыршық жапқан  қалың, қызыл түсті болып кетеді, Бұл теңге қотырдың кең таралған түрі.\r\n• Пусулезді - теріде қызара бөрткен, айналасы  қызарған, тітіркендіріп тұратын бөртпелер \r\n\r\n__Тексеру__\r\n\r\nКөбінесе дәрігер немесе мейірбике осы ауруды теріге қарап қарап-ақ анықтайды.\r\nКейде басқа ауруларды болдырмау үшін тері биопсиясы жүргізіледі. Егер сіздің буындарыңы ауырса, дәрігер сізге рентген тағайыдауы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nЕмдеудің мақсаты - ауруды бақылау және инфекциялардың алдын алу.\r\nҚол жетімді емдеу параметрлері мыналарды қамтиды:\r\n\r\n• Тері лосьоны, майлар, кремдер мен сусабындар. Бұл тақырыптық емдеу деп аталады.\r\n• Иммундық жүйені жақсартатын препараттар, яғни мұның пайдасы тек теріге ғана емес, бірталай жерге әсер етеді. Бұл емдеу түрі жүйелік деп аталады.\r\n• Фототерапия, яғни псориазды емдеуге арналған жарықты қолдану.\r\n\r\n\'\'__Жергілікті (топикалық) емдеу__\'\'\r\n\r\nКөп жағдайда, псориаз теріге немесе басқа тікелей қолданылатын дәрілермен өңделеді.\r\n\r\nОларға мыналар жатады:\r\n\r\n•	Құрамында кортизоны бар жақпалар мен майлар\r\n•	Жақпалар мен майлар, құрамында тасқышқылды шайыр немесе антидене\r\n•	Қабыршықтануды басатын крем \r\n•	Қайызғаққа қарсы сусабын\r\n•	Ылдалдандырғыз заттар;\r\n•	Құрамында Д немесе А дәрумендері бар дәрілік препараттар\r\n\r\n\'\'__ЖҮЙЕЛІК (КЕШЕНДІ) ЕМДЕУ__\'\'\r\n\r\nАуыр псориаз үшін дәрігер иммундық жүйені күшейтетін дәрі-дәрмектерді ұсынады. Бұл препараттар, метотрексат немесе циклоспоринді қамтиды. Сондай-ақ, ацитретин сияқты ретиноидтер тағайындауы мүмкін.\r\n\r\nЕмдеудің осы әдістерінің ешқайсысы жұмыс істемесе, биолотерапия деп аталатын жаңа препараттар қолданылады. \r\n\r\nПсориазды емдеу үшін мақұлданған биологиялық өнімдер:\r\n\r\n• Adalimumab (Humira)\r\n• Etanercept (Enbrel)\r\n• Infliximab (Remicade)\r\n• Стелара\r\n\r\n__ФОТОТЕРАПИЯ__\r\n\r\nКейбір адамдар фототерапияны таңдаулы емдеу әдісі ретінде таңдай алады.\r\n\r\n• Фототерапия - сіздің теріңіз ультра күлгін жарықпен мұқият жарықтандырылған емдеу әдісі.\r\n• Фототерапияны дербес немесе дәрі-дәрмектерді қабылдағаннан кейін, теріңізді жарыққа сезімтал ете отырып жүргізуге болады.\r\n• Псориаза үшін фототерапия үшін А (УК) және В (УК) сәулелерін қолдануға болады.\r\n\r\n__БАСҚА ДА ЕМДЕУ ӘДІСТЕРІ__\r\n\r\nЕгер сізде инфекция болса, дәрігер антибиотиктерді тағайындайды.\r\n\r\n__ҮЙДЕ КҮТІМ ЖАСАУ__\r\n\r\nҮйде төмендегі кеңестерді орындау керек:\r\n\r\n• Теңге қотыр кезінде күнделікті ванна немесе душ қабылдау, айығу үшін жақсы көмектеседі. Теріні тым қатты сүртпеңіз, бұл тітіркенуді тудыруы және аурудың шабуылына себеп болуы мүмкін.\r\n• Сұлы жуатын ванналар тыныштандыратын әсерге ие және терінің қабыршықтан құтылуына көмектеседі. Сіз сұлы ванналарын қабылдау үшін арнайы өнімдерді пайдалана аласыз. Немесе сіз ваннадағы жылы суға 1 стақан сұлы үлпегін қоссаңыз болады.\r\n• Теріні таза және дымқыл ұстау, нақты псориаз триггерлерін жою, аурудың санын азайтуға көмектеседі\r\n• Күн сәулесі сіздің белгілеріңізді жеңілдетуі мүмкін. Сақ болыңыз. Ыстыққа қатты ұрынбаңыз.\r\n• Әр түрлі релаксация және стресс басқару әдістері де пайдалы болуы мүмкін. Дегенмен, псориаз бен стресстің артуы жеткіліксіз зерттелген.\r\n• Алкогольді азайту ауруларды емдеудің алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nПсориаз – ылғи бақылауды талап ететін, өмір бойы жалғасатын ауру. Ол емдегеннен кейін ұзақ уақыт бойы көрінбей кетуі мүмкін, содан кейін қайта бой көрсетеді. Тиісті емдеу жүргізген кезде бұл жалпы денсаулық жағдайыңызға әсер етпейді. Теңге қотыры бар кейбір адамдарда артриттің дамуы да мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\n\r\nЕгер сізде псориаз симптомдары болса немесе емделгеніңізге қарамастан тері тітіркенуі басылмаса, дәрігерге хабарласыңыз.\r\n\r\nЕгер сізде псориаздың туындауымен қатар, буындарыңыз ауырып, дене қызуыңыз көтерілсе дәрігеріңізге хабарласыңыз.\r\n\r\nЕгер артрит симптомдары туралы алаңдасаңыз, дерматологпен немесе ревматологпен кеңесіңіз.\r\n\r\nЕгер зақымдану белгілері бүкіл дененіңізге жайылып бара жатса, дереу арада шұғыл медициналық көмекке жүгініңіз.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nПсориазды болдырмаудың ешқандай жолы жоқ. Теріні таза және дымқыл ұстау, теңге қотырдың нақты  триггерлерін жою аурудың пайда болу санын азайтуға көмектесуі мүмкін.\r\nПсориазбен ауыратын адамдарға дәрігерлер, күн сайын ванна немесе душ қабылдауды ұсынады. Сонымен қатар, теріні қатты тырнамауға тырысыңыз, себебі бұл терінің тітіркенуін тудыруы және аурудың пайда болуына соқтыруы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\n\r\nҚабыршықты теңге қотыр\r\n\r\n__Дереккөз: __ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000434.htm\r\n\r\n\r\n\'\'Жалпы тері проблемалары (ерлерде /  әйелдердерде)\'\'\r\n\'\'Шаш пен бас терісінің проблемалары (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nтері зақымдануы\r\nқабаттануы\r\nқышу\r\nгенетикалық тән\r\n\r\n','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тік ішек, артқы өтіс және артқы өтіс қысқышы ','','','kz','s','',0,'',535,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542687720,1574223720,1542687754,'__Тік ішек__ - бұл ұзындығы 12,7 см болатын тоқ ішектің (жиек ішек) жалғасы болып келетін бұлшықетті түтік мүше. Тік ішек жиек ішекті __артқы өтіс__ тесігімен байланыстырады, нәжіс артқы өтістің қысқышы арқылы ағзадан шығады.','__Тік ішек__ - бұл ұзындығы 12,7 см болатын тоқ ішектің (жиек ішек) жалғасы болып келетін бұлшықетті түтік мүше. Тік ішек жиек ішекті __артқы өтіс__ тесігімен байланыстырады, нәжіс артқы өтістің қысқышы арқылы ағзадан шығады.\r\n\r\n__Артқы өтістің қысқышы__ – анал тесігінің жүзік тәрізді бұлшықеттері. Тік ішекке нәжісті жинау кезінде қысқыш анал тесігін жабады. Ақыр соңында тік ішек қабырғасына қысым қысқышты босатып,  нәжісті анал тесігі арқылы шығарады.\r\n \r\n\r\n__Тегтер: __\r\nанатомия\r\nқұрылымы\r\nфизиология\r\nанал\r\nқысқыш\r\nартқы өтіс\r\n','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Простатит ','','','kz','s','',0,'',1377,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542687780,1574223780,1542687832,'__Простатит__ – бұл ерлерде қуықтан төмен орналасқан жаңғақ тәрізді мүше қуық асты безінің қабынуы болып табылады. Қуық асты безінің көп бөлігі ұрық сұйықтығын бөледі.\r\n\r\nЖиі простатиттің себебі белгісіз болып жатады. Простатиті бар ер адамдардың көбісінде  қабыну белгілері болмайды, сондықтан оның нақты себебін анықтау мүмкін емес. \r\nПростатиттің себебі инфекция немесе  инфекциямен байланысты емес қабыну болуы мүмкін. Ол жедел (қысқа мерзімді) немесе созылмалы (ұзақ мерзімді) болуы мүмкін.','__Простатит__ – бұл ерлерде қуықтан төмен орналасқан жаңғақ тәрізді мүше қуық асты безінің қабынуы болып табылады. Қуық асты безінің көп бөлігі ұрық сұйықтығын бөледі.\r\n\r\nЖиі простатиттің себебі белгісіз болып жатады. Простатиті бар ер адамдардың көбісінде  қабыну белгілері болмайды, сондықтан оның нақты себебін анықтау мүмкін емес. \r\nПростатиттің себебі инфекция немесе  инфекциямен байланысты емес қабыну болуы мүмкін. Ол жедел (қысқа мерзімді) немесе созылмалы (ұзақ мерзімді) болуы мүмкін.\r\n\r\nПростатит \'\'__симптомдарына__\'\' мыналар жатады:\r\n\r\n•	Жиі зәр шығару (аз көлемде зәр шығару байқалады). Сонымен қатар, зәр шығарғанда күйдіру сезімі туындап, қуықты толық босата алмау жағдайы пайда болады.\r\n•	Зәр шығарудың бастапқы кезіндегі қиындықтар, үзілмелі ағым (үздіксіз зәр шығару орнына толқын тәрізді зәр шығару), қалыптыға қарағанда өте әлсіз, тамшылатып зәр шығару.\r\n•	Бел аймағында, ұма мен анус аймағында, іштің төменгі жағында, ұмада, саннан жоғары, қасаға аймағынан жоғары ауырсыну сезімі мен жайсыздықтың болуы.\r\n•	Түнгі уақытта шектен тыс зәр шығару.\r\n•	Қуық асты безіндегі ауру сезімі немесе эякуляция кезіндегі белгісіз жайсыздық.\r\n\r\nПростатитті \'\'__емдеу__\'\' оның пайла болу себептеріне байланысты. Көп жағдайда медикаментозды емді қажет етеді.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\nқабыну\r\nинфекция\r\nауырсыну\r\nзәр шығару кезігдегі жайсыздық\r\nэякуляция кезіндегі жайсыздық \r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тістің шығуы ','','','kz','s','',0,'',1271,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542687780,1574223780,1542687902,'__Тістің шығуы__ - бұр процесс қызыл иекті жарып ең алғашқы тістердің шығуымен сипатталады. Әр сәбидің тісінің шығу уақыты әртүрлі, бірақ көпшілігінде алғашқы тістер 6-8 айлығында шығады. Сәбилердің барлық тістер саны 20, ол үш жасқа дейін жарып шығады. \r\n\r\nТісті шығуы белгілері тіс шыққанға дейінгі 3-5 күн ішінде білінеді, 1-2 ай аралығында бірде пайда болып, бірде жоғалып отырады. ','__Тістің шығуы__ - бұр процесс қызыл иекті жарып ең алғашқы тістердің шығуымен сипатталады. Әр сәбидің тісінің шығу уақыты әртүрлі, бірақ көпшілігінде алғашқы тістер 6-8 айлығында шығады. Сәбилердің барлық тістер саны 20, ол үш жасқа дейін жарып шығады.   \r\n\r\nТісті шығуы белгілері тіс шыққанға дейінгі 3-5 күн ішінде білінеді, 1-2 ай аралығында бірде пайда болып, бірде жоғалып отырады. Тістің шығуының кең таралған симптомдары мыналар болып табылады: \r\n\r\n•	Қызыл иекті жарып шығу аймағындағы ісіну, сезімталдық, немесе жағымсыз сезімдер .\r\n•	Сілекей ағу мен жөтелдің себебі болатын қатты сілекей бөліну. Сілекей ағу ұрт, бет, кеуде аймағында бөртпе шақыруы мүмкін.\r\n•	Қызыл иектегі жағымсыздықты азайту үшін қолдың, аяқтың саусақтарын тістелеу.\r\n•	Ауыздағы ауырсыну сезіміне байланысты тамақтан бас тарту.\r\n•	Қозғыштық және ұйқысы нашар болу.\r\n\r\nҮй жағдайындағы ем (мысалы, ибупрофен немесе ацетаминофен қабылдау, балаларға тіске арналған жүзіктер пайдалану, суық тағам және сусын, қызыл иекке массаж жасау) жағымсыз сезімді азайтады. Тіс жарып шыққаннан кейін оның симптомдары әдетте кетеді.\r\n \r\n\r\n\'\'Балалар мен сәбилердегі ауыз қуысындағы проблемалар (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nжоғары сілекей бөлінудің жоғарылауы\r\nісіну\r\nзаттарды тістеу\r\nқозғыштық\r\n','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аяқ-қол веналарында туындайтын проблемалар','','','kz','s','',0,'',1342,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542687900,1574223900,1542687974,'Терінің беткейінде орналасқан вена қабынуы мүмкін. Аталмыш жағдай кез келген венада болуы мүмкін, бірақ көбінесе балтыр веналарында орын алып жатады. Бұл жағдай беткей тромбофлебит деп аталады.','Терінің беткейінде орналасқан вена қабынуы мүмкін. Аталмыш жағдай кез келген венада болуы мүмкін, бірақ көбінесе балтыр веналарында орын алып жатады. Бұл жағдай беткей тромбофлебит деп аталады.\r\n\r\n•	Лимфаны, жылулықты, аймақтың сезімталдығын сезуге немесе вена бойында қызаруды көруге болады.\r\n•	Тікелей тері беткейіндегі қан ұйындылары сирек жағдайларда қиындықтар туғызып жатады. Өйткені олар сирек ажырап, қанағысымен жылжиды. Бұл жағдайдың балтырдың терең веналарының қабынуына қарағанда қаупі аз болғанымен, тексерісті қажет етуі мүмкін.\r\n•	Беткей тромбофлебит – жиі тынығу мен қабынуға қарсы препараттармен емдейді.\r\n\r\nАяқтың терең веналарындағы тромб қауіпті болып табылады, себебі ол босап қанағысымен өкпеге қарай жылжып (өкпе тамырларының эмболиясы), адам өміріне қауіп төндіруі мүмкін.\r\n\r\nТерең веналардың тромбоз симптомдары мыналар:\r\n\r\n•	Аяқ-қолда ісіну, ауырсыну, қызару немесе аяқ-қол формасының айқын ерекшелігінің болуы .\r\n•	Жүргенде немесе аяқ жоғары көтерілген қалыпта балтырда ауырсыну сезімінің болуы.\r\n\r\nКөптеген варикозды веналар қауіпті медициналық проблема болып саналмайды. Әлсіреген веналардағы қысым асқынуларға әкелуі мүмкін, мысалы, ойық жараға, қансырауға, беткейде ұйындылардың түзілуіне. Өз кезегінде бұл жағдай медициналық тексеруді қажет етеді.\r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nтромбофлебит\r\nтромбоз\r\nэмболия\r\nВарикоз\r\n','translator',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Түнгі апноэ ұстамалары','','','kz','s','',0,'',1349,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542687960,1574223960,1542688033,'Түнгі апноэ ұстамалары ересек адам тыныс алғанда 10 секунд бойы ұйқы кезінде оны баяулатқан немесе кешіктірген кезде пайда болады. Олар бір сағат ішінде дем алуды тоқтату (апноэ) немесе оның баяулату (гипонеа) санына байланысты күшті, қалыпты немесе әлсіз болуы мүмкін.  ','Түнгі апноэ ұстамалары ересек адам тыныс алғанда 10 секунд бойы ұйқы кезінде оны баяулатқан немесе кешіктірген кезде пайда болады. Олар бір сағат ішінде дем алуды тоқтату (апноэ) немесе оның баяулату (гипонеа) санына байланысты күшті, қалыпты немесе әлсіз болуы мүмкін.  \r\n\r\nАпноэның негізгі үш түрі бар:\r\n\r\n•	__Обструктивтік түнгі апноэ__, яғни ұйқы кезінде тыныс жолдарының бітелуі (мысалы, тыныс жолдарының тарылуы) нәтижесінде пайда болады. Семіздік сияқты басқа факторлар да обструктивтік түнгі апноэға ықпал етеді.\r\n•	__Орталық түнгі апноэ__ мидан тыныс бұлшықеттеріне белгілердің дұрыс жеткізілмеуі нәтижесінде пайда болады. Апноэның бұл типі жүрек жеткіліксіздігі, ми ісігі, мидағы инфекция және талма ұстамалары секілді жағдайлармен бірге жүруі мүмкін.\r\n•	__Аралас түнгі апноэ__ орталық және обтурациялық апноэның қосылуы нәтижесінде пайда болады. \r\n  \r\nТүнгі апноэмен ауыратын адам қатты қорылдауы мүмкін, сондай-ақ тыныс алудың қиындығымен ұйқысы мазасыз келеді. Басының қатты ауыруынен оянып, күні бойы өзін өте шаршаңқы сезінеді.\r\n\r\nТүнгі апноэ ұйқы дағдысын өзгертімен бірге жүруі мүмкін, мысалы, арқасымен жатып ұйықтамау. Кейбір жағдайларда арнайы құрылғылар ұйқы кезінде тыныс алуға көмектеседі, кей жағдайларда хирургияық араласу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nтыныс алуды тежеу\r\nбітелу\r\nқорыл\r\nмазасыз ұйқы\r\nбас ауруы\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ұстама','','','kz','s','',0,'',915,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542688020,1574224020,1542688080,'__Ұстама__ - адамның бұлшықеттерінің қозғалуын, сөйлеуін, көруін немесе сана-сезімін бақылауға әсер ететін мидағы ауытқымалы электрлік белсенділіктің кенеттен пайда болуы болып табылады. Ұстаманың нәтижесі адамның жеке реакциясына, сондай-ақ түріне, жиілігіне және ауырлығына байланысты.','__Ұстама__ - адамның бұлшықеттерінің қозғалуын, сөйлеуін, көруін немесе сана-сезімін бақылауға әсер ететін мидағы ауытқымалы электрлік белсенділіктің кенеттен пайда болуы болып табылады. Ұстаманың нәтижесі адамның жеке реакциясына, сондай-ақ түріне, жиілігіне және ауырлығына байланысты.\r\n\r\nКейбір ұстамалар адамды жерге құлауға мәжбүр етеді, адам селкілдеп, онда бұлшықеттер қатайып немесе тырыса бастайды. Кейбіреулер транс жағдайына түседі, бұл кезде бұлшықеттердің бірнеше рет жиырылуы немесе басқа біреулер байқамайтын жағымсыз иіс немесе көрудегі кедергілердің болуымен көрініс береді.\r\n\r\nКейде ұстама басқа да медициналық проблеманың симптомы болып табылады, мысалы, қатты қызба (әсіресе балаларда), талма, инфекция, қандағы қанттың төмен деңгейі (гипогликемия), өте төмен қан қысымы немесе ми ісігі. \r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nталма\r\nгипогликемия\r\nинфаркт\r\nартериялық гипертензия\r\nбас ауруы\r\nпсихикалық аурулар\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Пресбиакузис (кәрілердегі құлақ мүкістігі) ','','','kz','s','',0,'',1079,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542688080,1574224080,1542688157,'__Кәрілердегі құлақ мүкістігі__ – жас шамасына байланысты жоғары жиіліктікті есту қабілетінің үдемелі түрде жоғалуы болып табылады. Бастапқы симптомы сөйлеуді қабылдаудағы қиындықтардың болуы (әсіресе фондық шу жағдайында).\r\n\r\nКәріліктегі есту қабілетінің жоғалуына нақты себептің бар-жоғы белгісіз, мысалға қатты шудың ұзақ уақыт болуы әсерін алсақ та. Алайда, бұл генетикалық бейімділік ретінде көрінеді, өйткені отбасылардағы адамдарда пресбиакузистің пайда болу үрдісі байқалып жатады.','__Кәрілердегі құлақ мүкістігі__ – жас шамасына байланысты жоғары жиіліктікті есту қабілетінің үдемелі түрде жоғалуы болып табылады. Бастапқы симптомы сөйлеуді қабылдаудағы қиындықтардың болуы (әсіресе фондық шу жағдайында).\r\n\r\nКәріліктегі есту қабілетінің жоғалуына нақты себептің бар-жоғы белгісіз, мысалға қатты шудың ұзақ уақыт болуы әсерін алсақ та. Алайда, бұл генетикалық бейімділік ретінде көрінеді, өйткені отбасылардағы адамдарда пресбиакузистің пайда болу үрдісі байқалып жатады.\r\n\r\nБірақ Ортаңғы құлақтағы нерв жасушаларының саны 30 немесе 40 жастан кейін азаяды, дегенмен 55 жастан ертерек есту қабілетінің жоғалуы өте сирек кездеседі. Алайда, есту қабілетінің жоғалуы кәрілік кезеңнің міндетті бөлшегі болып табылмайды, көптеген адамдар өздерінің 80 жасында есту қабілетін сақтайды.\r\n\r\nЖасқа байланысты есту қабілетінің жоғалуын қалай емдеу керектігі әзірге белгісіз. Қазірге таңда оның емі қызметті жақсартуға бағытталған, мысалы, есту аппараттарын пайдалану секілді.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nесту қабілетінің төмендеуі\r\nгенетикалық себептен болуы\r\nесту аппараттары \r\n\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жарық','','','kz','s','',0,'',6657,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542714180,1574250180,1542714925,'__Жарық__ – бұл іш (ішастар) қуысының қабығынан түзілген қап. Жарық саңылау немесе бұлшықеттерді жауып тұрған ішастар қуысының әлсіз жерлері арқылы сыртқа шығады. Бұл қабық фасция деп аталады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n__Жарық__ – бұл іш (ішастар) қуысының қабығынан түзілген қап. Жарық саңылау немесе бұлшықеттерді жауып тұрған ішастар қуысының әлсіз жерлері арқылы сыртқа шығады. Бұл қабық фасция деп аталады.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"457\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Жарық – іш қуысы мүшелерін орнында ұстап тұратын, жұқа бұлшықетті қабырғаның әлсіз жері арқылы мүшелердің бір бөлігі шыққан кезде пайда болады.\'\'\r\n\r\nЖарық түрлері орналасуына қарай ажыратылады:\r\n•	Сан жарығы – шаптан сәл төмен орналасып, санның жоғарғы жағынан томпиып шығып тұрады. Жарықтың бұл түрі көбінесе еркектерден қарағанда әйелдерде  жиі кездеседі.\r\n•	Өңештік тесік диафрагма жарығы – іштің жоғарғы бөлігін зақымдайды. Бұл кезде асқазаның үстіңгі бөлігі кеуде қуысына еніп кетеді.\r\n•	Иницизионды жарық  – бұрын ішастар қуысы ағзаларына жасалған хирургиялық отаның ақаулы қалдығы.\r\n•	Кіндік жарығы – кіндіктің айналасынан томпайып шыққан жарық. Ол кіндік айналасындағы бұлшықеттер толық жабылмаған жағдайда пайда болады.\r\n•	Шап жарығы – шаптан томпайып шығып тұрады. Бұл әсересе ерлерде жиі кездеседі. Шап жарығы ұмаға төмен қарай салбырап түсіп тұруы мүмкін.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"458\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Шап жарығы іш қуысының жұқа бұлшықетінің әлсіз немесе жыртылған жерінен ішектің шошайып шығуымен көрініс береді. Шап жарығы кезінде ішектерге қанның қалыпты ағуы  шектелуі мүмкін, бұл жағдайда шұғыл медициналық көмек қажет болады.\'\'\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nНегізінде жарықтың пайда болуының нақты себептері жоқ.  Жарық кейде ауыр көтерген кезде де, дәретханаға барғанда немесе іш қуысына қысым түсіріп, қатты күшенген кезде де туындап жатады. Жарық кейде адамда туа бітеді. Бірақ ол ұзақ уақыт бойы дамиды, яғни бірден көрініс бермейді. Ондай  жарық кей бір отбасыларында, шамамен бір немесе екі адамда  кездесіп жатады.\r\nЖарық сәбилер  мен жас балаларда да көрініс беруі ғажап емес. Бұл баланың  құрсақ қабырғалары әлсіз  бекігенінен пайда болады. Осы уақытқа дейін шамамен 100 баланың 5-де шап жарығы анықталған екен. Мұндай шап жарығы ер балаларда жиі кездеседі. Кей балаларда жарықтың симптомдары өскенше көрініс бермеуі мүмкін.\r\nКез-келген ішастар қабырғасының бұлшықеттерінің қысымын көтеруге бағытталған физикалық белсенділік немесе медициналық қиындықтар жарықты туындатады, мысалы:\r\n•	Созылмалы іш қату және дефекация кезінде қатты күшену\r\n•	Созылмалы жөтел\r\n•	Муковисцидоз (кистозды фиброз)\r\n•	Қуық асты безінің ұлғайып, зәр шығарудың қиындауы\r\n•	Артық салмақ\r\n•	Ішастарда сұйықтық жиналуы (асцит)\r\n•	Ауыр атлетикамен айналысу\r\n•	Перитонеальды диализ\r\n•	Нашар тамақтану\r\n•	Шылым шегу\r\n•	Денеге қатты күш түсіру\r\n•	Жыныс бездерінің түспеуі\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nНегізі симптомдары болмайды. Кейбір адамдар жайсыздық сезінеді немесе ауырғанымен қиналуы мүмкін. Жайсыздық сезімі адам ұзақ уақыт тікесінен тік тұрған кезде, ширыққанда немесе ауыр заттар көтергенде күшейеді. Адамдарда ең жиі кездесетін, көп айтылатын шағымы – ауру сезімін тудыратын және мөлшері жағынан ұлғаятын томпаюдың пайда болуы.\r\nЖарық ұлғайған кезде, ішектегі қалыпты қан айналатын  саңылауды бітеп, ішектің бұл бөлігінің қанмен қамтамасыз етілуін тоқтатады. Бұл қысылу (странгуляция) деп аталады. Осы уақытта науқасдың жүрек айнуы және құсуы мүмкін, себебі ол ішекті босатып, іштегі газды шығара алмайды. Жарықтың қысылуы пайда болғанда, шұғыл хирургиялық емдеу қажет болады.\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nТексеру барысында дәрігер жарықты көріп, оның нақты жарық екеніне көз жеткізеді. Сізден жөтелуді, еңкеюді, отыруды немесе аздап көтерілуді тадап етеді. Өйткені, осы кезде жарықтың мөлшері ұлғаяды.\r\nЖарықты (томпаюды) нәрестелер мен балалардан байқау қйынға соғады, бірақ бала жылағанда немесе жөтелгенде кіші-гірім белгідерді анықтауға болады.\r\nЖарықты көру үшін ультрадыбыстық зерттеу немесе компьютерлі томография (КТ) жүргізілуі мүмкін.\r\nІшек өтімсіздігі болған жағдайда құрсақ қуысы ағзаларының шолу рентгенографиясы өткізіледі.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЖарықты емдеудің жалғыз радикалды әдісі хирургиялық операция болып табылады. Алайда, ауыр сырқаты бар науқастарға операция жасау қауіпті болып табылады.\r\nОперация кезінде әлсіреген құрсақ қабырғасын нығайту қамтамасыздандырылады, және барлық саңылаулар синтетикалық тормен жабылады.\r\nКіндік жарығы 5 жасқа дейін өздігінен жазылмаса, операция жасау қажет.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nЖарыққа тиісті ем жүргізлсе, нәтижесі қолайлы болмақ. Әдетте, жарықтың қайта пайда болуы сирек кездеседі. Негізі ол көбінесе отадан кейін пайда болатын жарыққа тән құбылыс.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nКей жағдайларда шап жарығын хирургиялық жолмен емдеу бездердің қызметіне қатысатын құрылымдардың зақымдануына әкелуі мүмкін. \r\nЖарықты оперативті емдеудің тағы бір қауіпті жағы – жүйкелердің зақымдануы, бұл шап аймағында жансыздану сезімінің пайда болуынан туындайды.\r\nЕгер де ішектің бөлігі отаға дейін қысылып қалса, ішек перфорациясы немесе ішек тінінің өліеттенуі пайда болуы мүмкін.\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nДәрігерге шұғыл қаралыңыз, егер:\r\n•	Жарық аймағында ауырсынуды сезінсеңіз және жарық қапшығының ішіндегі заттар оны жайлап басқан кезде құрсақ қуысына қайта кірмесе\r\n•	Лоқсу, құсу немесе қызбамен қоса жарық аймағында ауырсыну сезімі болса\r\n•	Жарық түсін өзгертеді және қызыл, күлгін, қою немесе бозғылт болады.\r\nДәрігерге қаралыңыз, егер:\r\n•	Сізде ауырсыну, ісіну немесе шап аймағында томпаю болса\r\n•	Сізде шап аймағында немесе кіндік айналасында томпаю немесе ісіну болса, немесе бұрынғы хирургиялық тігіс орнында томпаю туындаса\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n•	Ауыр затты көтергенде байқап көтеріңіз;\r\n•	Егер, бойыңызда артық салмақ болса, арықтаңыз\r\n•	Іш қатуды болдырмаңыз, талшыққа бай тағамды қабылдаңыз және көп сұйықтық ішіңіз, әжетханаға тұрақты түрде барыңыз\r\n•	Ерлер зәршығару жағынан қиындықтар туындаған жағдайда дәрігерге қаралғаныңыз жөн. Бұл қуық асты безінің ұлғаю симптомы болуы мүмкін.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдері:__ \r\nЖарық; Шап жарығы; Тік және қиғаш жарық; Странгуляция; Инкарцерация\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nтомпаю\r\nмүшелердің шығуы\r\nкіндік жарығы\r\nшап жарығы\r\nжарықтың емі\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бөгде зат','','','kz','s','',0,'',937,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542715080,1574251080,1542715294,'Бөгде зат – шаң мен паразиттері бар, сіздің ағзаңызға енген зат. Егер сізге кез-келген тікенек қадалса, немесе, сіздің көзіңізге құм түсіп кетсе, дәл осылар бөтен затқа мысал бола алады.\r\nБөгде зат тыныс алғанда, немесе, дененің кез келген жерінен жарақат алған кезде ағзаға түседі. Бұлардан әсіресе балалар жиі зардап шегеді, себебі, олар ауыздарына, құлағына және мұрындарына көрінген нәрсені салады, ол балаға зардабын тигізбей қоймайды. \r\n','  {img type=\"fileId\" fileId=\"459\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nБөгде зат – шаң мен паразиттері бар, сіздің ағзаңызға енген зат. Егер сізге кез-келген тікенек қадалса, немесе, сіздің көзіңізге құм түсіп кетсе, дәл осылар бөтен затқа мысал бола алады.\r\nБөгде зат тыныс алғанда, немесе, дененің кез келген жерінен жарақат алған кезде ағзаға түседі. Бұлардан әсіресе балалар жиі зардап шегеді, себебі, олар ауыздарына, құлағына және мұрындарына көрінген нәрсені салады, ол балаға зардабын тигізбей қоймайды. \r\nҰсақ бөгде заттардың көпшілігі, мысалы, тікенектер, денсаулыққа зиян келтірмейді. Жұтылған бөгде заттар тұншығуға немесе ішек өтімсіздігіне әкелуі мүмкін, бұл кезде дәрігерлік көмек қажет.\r\nЕгер бөгде затты алып тастау мүмкін болмаса, төмендегі сілтеме арқылы «Жарақаттан бөгде затты ала алмау жайындағы» мақаланы оқуға кеңес береміз: http://www.zdrav.kz/node/447\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n \r\nбөгде зат\r\nшаң\r\nтері\r\nағза\r\nбактериялар\r\nжара\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Инфекциялық мононуклеоз','','','kz','s','',0,'',1121,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542715380,1574251380,1542715547,'__Инфекциялық мононуклеоз__ немесе бездік қызба, сүйісу ауруы – бұл инфекция көп жағдайда Эпштейн-Барр вирусынан туындайды. Аталмыш  вирус сілекей арқылы таралатындықтан,  кейде мұны «сүйісу ауруы» деп аталады.','__Инфекциялық мононуклеоз__ немесе бездік қызба, сүйісу ауруы – бұл инфекция көп жағдайда Эпштейн-Барр вирусынан туындайды. Аталмыш  вирус сілекей арқылы таралатындықтан,  кейде мұны «сүйісу ауруы» деп аталады.\r\nМононуклеоз жастар мен жасөспірімдер арасында өте жиі кездеседі. Десе де, кез кезген жастағы адамда бұл ауруға шалдығуы ғажап емес.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"460\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Симптомдары:__\r\n•	Қызу\r\n•	Тамақ ауруы\r\n•	Лимфа түйіндерінің ұлғаюы\r\nКейбір жағдайларда көкбауырдың ұлғаюы байқалады. Аурудың ауыр асқынулары өте сирек кездеседі.\r\nҚан талдамасын өткізу арқылы өзіңізде мононуклеоз бар ма, жоқ па анықтауға болады. Адамдардың көпшілігі бір-екі апта ішінде емделеді. Дегенмен, емделгеннен кейін бірнеше ай бойы әлсіздік сезімімен жүруі мүмкін.\r\n\r\nЕмдеу жолдары аурудың белгілерін жоюға негізделеді және ауырсынуды азайтуға, дене қызуын түсіруге көмектесетін дәрілерді қабылдауға бағытталлған. Сондай-ақ емделу үшін, тамақты жылы тұзды ерітіндімен шаю қажет және жақсылап тынығып, көп мөлшерде сұйықтық қабылдау керек.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nқызба\r\nжұқпа\r\nвирус\r\nтамақ\r\nбадамшалар\r\n','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Омыртқаның  қисаюы (сколиоз)','','','kz','s','',0,'',6118,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542715740,1574251740,1542716049,'__Сколиоз__ – омыртқаның қисаюы. Сіздің арқаңыздың дәл ортасында орналасқан  омыртқаңыз бүкіл ағзаңыздың негізгі тірегі болып табылады. Кез келген салауатты адамда омыртқасы сәл бүгулі түрде болады.  Дегенмен, сколиоздан  зардап шегетін адамдарда жұлын бағанасының тым қатты қисаюы байқалады. Мұндай адамдардың омыртқасының иілген түрі «С»   немесе  латынша «S» әріпіне ұқсас болады.','__Сколиоз __– омыртқаның қисаюы. Сіздің арқаңыздың дәл ортасында орналасқан  омыртқаңыз бүкіл ағзаңыздың негізгі тірегі болып табылады. Кез келген салауатты адамда омыртқасы сәл бүгулі түрде болады.  Дегенмен, сколиоздан  зардап шегетін адамдарда жұлын бағанасының тым қатты қисаюы байқалады. Мұндай адамдардың омыртқасының иілген түрі «С»   немесе  латынша «S» әріпіне ұқсас болады.\r\n\r\n__Пайда болу себептері__\r\nКөп жағдайда сколиоздың пайда болу себептері белгісіз.  Мұндай жағдайдағы сколиоз түрін идиопатиялық сколиоз деп атайды. Бұл сколиоздың ең көп тараған түрі. Ауруды жас мөлшерлеріне қарай топтап қарастырады.\r\n•	3 жасқа дейінгі балалардағы – инфантильді (нәресте ) сколиозы \r\n•	4-10 жас аралығындағы  балалардағы – ювенильді сколиозы\r\n•	11-18 жас аралығындағы  балаларда кездесетін жасөспірімдер сколиозы\r\n\r\nКөбінесе, сколиозға қыз балалар жиі шалдығады. Белгілі бір санаттағы адамдардың омыртқасының қисаюы  анатомиялық бейімділіктеріне байланысты болады. Әдетте, жылдам өсу кезеңінде  омыртқаның қисайу қаупі артады.\r\n\r\nСколиоздың басқа түрлері:\r\nТуа біткен сколиоз. Бала туылғаннан кейін бірден анықталатын сколиоз түрі. Мұндай сколиоздың түрі жас баланың қабырғалары мен омыртқалары дұрыс қалыптаспаған жағдайда туындайды.\r\n\r\nНейромускулярлы сколиоз. Жүйке жүйесінің мәселелерінің себебінен  бұлшықетке әсер ететін сколиоз түрі. Мысалы, ДЦП, бұлшықет дистрофиясы, омыртқалардың бөлінулері және полиомиелит.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\nӘдетте сколиоздың  белгілері байқалмайды. Егер байқалған жағдайда, белгілер мыналарды қамтиды:\r\n\r\n•	Арқаның және белдің ауырсынуы\r\n•	Ұзақ уақыт отырған немесе тұрып  тұрғаннан кейін омыртқадағы шаршау сезімдерінің пайда болуы\r\n•	Жамбастың немесе иықтың пропорцияларының бірдей болмауы  (бір иық екіншісінен жоғары болуы мүмкін)\r\n•	Омыртқаның бір жақ бағытқа қарай қатты қисайып тұруы\r\n\r\nКифосколиоз -  омыртқаның тағы бір қалыпты қисаюының түрі болып табылады.\r\n \r\n    {img type=\"fileId\" fileId=\"461\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n__Диагностика__\r\nАуруды диагностикалау үшін дәрігер физикалық тексеруден  өткізеді. Сонымен қатар дәрігер омыртқаны егжей тегжейлі анық көру үшін сіздің алдыға қарай еңкеюіңізді сұрайды. Сколиоздың даму кезеңінің бастапқы сатысында омыртқадағы өзгерістерді байқау қиын болады.\r\nДәрігердің тексеру барысында мына нәрселер байқалуы мүмкін.\r\n•	Бір иығыңыздың екіншісінен биік болуын\r\n•	Жамбастың бір жағына қарай қисаюы\r\n\r\nАуруды анықтау үшін кейде омыртқа рентгенін жасау керек. Бұл да өте маңызды, кейде физикалық тексеруден көрінгеннен гөрі жағдай әлдеқайда ауыр болуы мүмкін.\r\nАуруды анықтаудың басқа әдістері:\r\n•	Омыртқаның қисықтығын өлшеу (сколиграф арқылы өлшеу)\r\n•	Омыртқаға МРТ жасау\r\n\r\n__Емдеу__\r\n\r\nӘр түрлі факторлаға байланысты  емдеу жүргізіледі\r\n\r\n•	Сколиоздың пайда болу себебі\r\n•	Омыртқаның қисайуы тұсы қай жер\r\n•	Қаншалықты қатты қисайған\r\n•	Науқастың ағзасы өсу үстінде ме?\r\n\r\nКөп жағдайда идиопатиялық  сколиозды емдеу  талап етілмейді. Дегенмен, мұндай науқастар жарты жылда бір рет дәрігердің қаралуына барып тұрулары керек.\r\nЕгер науқастың организмі өсу барысында болса, дәрігер корсет киюді ұсынуы мүмкін.  Корсет  омыртқаның ары қарай қисаюын тоқтатады.  Корсеттердің түрлері әр түрлі болады, олар омыртқаның  қисаю тұсы мен көлеміне байланысты таңдалады. Емдеуші дәрігер пациентке ең қолайлы корсет түрін тағайындайды және оны қалай қолдану керек екендігін көрсетеді. Корсеттер дененің өсуіне байланысты ауыстырылуы мүмкін.\r\nКорсет кию  көбінесе 10 жастан асқан балаларға көмектеседі . Алайда, туа біткен немесе  нейромускулатуралы  сколиозда корсетпен емдеу  тиімсіз болып табылады.\r\nКейбір жағдайларда қисық омыртқаны түзету үшін хирургиялық бағытта араласу керек болады. Омыртқа сүйектері толығымен қалпына келіп, бітіп кеткенінше, операция барысында омыртқа сүйектері  ілгектер мен болттардан құралған  арнайы метал түйреуіштермен бекітіледі. Операцияны арқа, іш және қабырғадан тілу арқылы жасауы мүмкін.\r\nОперациядан кейін пациентке омыртқасын түзету үшін корсет киюі керек. \r\nСондай-ақ,  науқастың омыртқасы тым қисайған және қарқынды түрде жағдайы одан ары нашарлайтын болса ота жасау қажет болады. хирург мүмкіндігінше , науқастың өсу кезеңінен өтіп кетуін күтеді, бірақ, өкінішке орай мұндай мүмкіндіктер бола бермейді.\r\nСондай-ақ сколиозды емдеуге жататындар:\r\nЭмоционалды қолдау көрсету. Кейбір балалар, әсіресе жасөспірімдер  корсет киіп жүруден қатты ұялуы мүмкін.\r\nФизиотерапевтер және басқа мамандар емдеудің мақсатын түсіндіре отырып, корсет науқас үшін өте қолайлы екендігіне көз жеткізе алады.\r\n\r\n__Ауру аясында__\r\nОмыртқа қисықтығының сәтті емделуі сколиоздің түріне, себептеріне және ауру дәрежесіне байланысты. Омыртқа неғұрлым қатты қисық болса, дененің өсуі тоқтаған кезде, омыртқаның нашарлау ықтималдығы соғұрлым күшейеді.\r\nСколиоздың жеңіл түрімен зардап шегетін адамдар корсет кигеннен өздерін жақсы сезінеді. Әдетте сколиоздің бұл формасына ұшыраған адамдарда ұзаққа созылатын мәселелер туындамайды. Дегенмен, жас ұлғайған шақта сколиоздің әсерінен арқаның ауырсынуы пайда болуы мүмкін.\r\nНейромускулярлы сколиоз немесе туа біткен сколиозы бар науқастарды  емдеудің нәтижелері әртүрлі. Нейромускулярлы сколиозбен зардап шегетін адамдарда қосымша тағы ауру түрі болғандықтан, емдеу түрі де өзгеше болады. Көбінесе, мұндай жағдайдағы хирургиялық араласудың мақсаты баланы мүгедектер арбасына дұрыс отыруға мүмкіндік беру.\r\nТуа біткен сколиозды емдеу өте қиын және бірнеше оперецияны талап етеді.\r\n\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nСколиоз кезінде пайда болатын асқынуларға мыналар жатады:\r\n•	Тыныс алу проблемалары (сколиоздің ауыр түрінде)\r\n•	Белдегі ауырсынулар\r\n•	Өзін төмен бағалау\r\n•	Омыртқа сүйектерінің қажалуынан үнемі ауырсынуды сезіну\r\n•	Операциядан кейінгі омыртқаға инфекция түсу\r\n•	Дұрыс түзетілмеген жағдайда немесе операция салдарынан омыртқаның немесе нервтің зақымдануы\r\n\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЕгер балаңыздың омыртқасының қисықтығына күдіктенсеңіз, маманға көрсеткеніңіз жөн.\r\n\r\n__Алдын алу__\r\nСколиозді анықтауға арналған тексерулер орта және жоғарғы сынып оқушыларының арасында жүйелі түрде жүргізіледі.\r\n\r\n__Түйін сөздер:__\r\nсүйек\r\nомыртқа\r\nқисаю\r\nтравматология\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Инфекциялық эндокардит (Эндокардит)','','','kz','s','',0,'',5246,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542716040,1574252040,1542716358,'__Инфекциялық эндокардит__ немесе __Эндокардит__– жүректің қақпақшалары мен камераларының ішкі қабығының инфекциясы.','__Инфекциялық эндокардит__ немесе __Эндокардит__– жүректің қақпақшалары мен камераларының ішкі қабығының инфекциясы.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"462\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n__Пайда болу себептері__\r\nЭндокардит жүрек бұлшықетін, қақпақшаларын, қабығын зақымдауы мүмкін. Эндокардиттен әсіресе келесі санаттағы адамдар зардап шегеді:\r\n•	Жүрек ақаулығы бар адамдар\r\n•	Жүрек қақпақшалары зақымданса немесе аномальды болса\r\n•	Эндокардитпен бұрын ауырғандар\r\n•	Жүрек қақпақшалары ауыстырылған науқастар\r\n\r\nЖұқпалы эндокардит түр-түрге бөлінеді,  әртүрлі бактериялар қан ағымына түскенде және содан кейін жүрекке жеткенде дамиды. Бактериялық инфекция – эндокардиттің ең жиі кездесетін түрі болып табылады. Ауруды саңырауқұлақтар да, мысалы, Candida саңырауқұлағы тудыруы мүмкін.\r\nКейбір жағдайларда эндокардиттің себептері табылмай жатады.\r\n\r\nБактериялар көбінесе адамның қан айналымына енеді:\r\n•	Көктамырлық катетерлеу\r\n•	Инъекцияны қажет ететін дәрілік заттарды қолдану. Стерильденбеген инелерді қолданғанда\r\n•	Стоматологиялық операция жасалғаннан кейін, ұзақ уақыт өтпей\r\n•	Басқа да хирургиялық операциялар немесе тыныс алу жолдары мен зәр шығару жолдарының кішігірім процедуралары кезінде, тері немесе сүйек-бұлшықеттердің инфекциялық зақымдануларынан\r\n \r\n__Симптомдары__\r\nЭндокардиттің симптомдары кенеттен пайда болуы мүмкін немесе біртіндеп дамуы мүмкін. Аурудың бұрыннан келе жатқан белгілері: дене қызуының көтерілуі, қалтырау, терлеу.\r\nКейде бұл симптомдар басқа да симптомдары пайда болғанға дейін бірнеше күн бойы жалғасуы мүмкін. Кейде симптомдар көрініп, кенеттен жоғалып кетуі ықтимал, ондай симптомдар көбінесе түнде пайда болады. Сондай-ақ, ауру белгілері жалпы әлсіздік, шаршау, бұлшықеттер мен буындардағы ауырсынумен қатар білінуі мүмкін.\r\n\r\nБасқа да симптомдары:\r\n•	Тырнақ астындағы тері аймағындағы қан кету (қан кету тырнақтың негізінде)\r\n•	Аяқ буындарындағы және табандағы (Джейнвей жарасы) қызыл ауырсынбайтын дақтар\r\n•	Аяқ-қол саусақтарының жастықшаларында орналасқан қызыл, басқанда ауру тудыратын түйіндер (Ослер түйіндері)\r\n•	Физикалық белсенділік кезіндегі ентігу\r\n•	Аяқтың, табанның, іштің ісіну\r\n \r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер  тексеру кезінде  жүректегі өзгеше бір шуды анықтауы немесе жүректің бұрынғы шуларынан өзгеріс байқауы мүмкін.\r\nКөзді зерттеу барысында торлы қабыққа қан құйылғанын анықтауға болады. Көздің немесе қабақтың үстінде кішкентай нүктелі қанталаулары анықталуы мүмкін.\r\nДиагностикалық тесттерге мыналар жатады:\r\n•	Қан себіндісінің анализі инфекцияны тудыратын бактерияларды немесе саңырауқұлақты анықтауға көмектеседі\r\n•	Жалпы қан анализі, C-реактивті белок (СРБ) немесе эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ)\r\n•	Жүрек клапандарының жағдайы туралы көбірек ақпарат беретін тұрақты кардиограммалар немесе өңеш арқылы эхокардиография жасау\r\n \r\n__Емдеу__\r\nАурудан алғаш рет зардап шегетін пациенттерге вена ішілік антибиотик енгізу үшін госпитализациялау қажет. Қан талдауы дәрігерлерге аурумен күресте ең жақсы антибиотикті таңдауға көмектеседі.\r\nЭндокардитпен ауыратын пациенттер ұзақ уақыт бойы антибиотиктермен емделу керек. Әдетте, жүрек камераларындағы және қақпақшаларындағы бактериядан толықтай құтылу үшін 4-6 апта керек.\r\nАуруханада басталған антибиотиктермен емдеуді, шығарған кейін үйде жалғастыру керек.\r\nХирургиялық араласу қажет болады, егер:\r\n•	Инфекция инсультке әкелетін жолмен таралатын болса. Бұл бактериялық ұйындылар миға түскен кезде пайда болады.\r\n•	Жүрек қақпақшаларының зақымдануынан жүрек жетіспеушілігі дамыса\r\n•	Мүшелердің аса ауыр зақымдануларының белгілері болса\r\n \r\n__Ауру ағымы__\r\nЭндокардитте дер кезінде медициналық көмек көрсетілсе, сауығу мүмкіндігі айтарлықтай жоғарылайды.\r\nАса күрделі қиындықтар туындаса, олар мыналар:\r\n•	Ми абсцессі\r\n•	Жүрек жеткіліксіздігіне әкелетін, жүрек қақпақшаларының зақымдалуы\r\n•	Инфекцияның басқа мүшелерге жайылуы\r\n•	Миға кішкентай үзілген бактериялардың ұйындысының түсуінен шақырылған инсульт\r\n \r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЭндокардиттен емделгеннен кейін келесі симптомдарды байқасаңыз, дәрігер көмегіне жүгініңіз:\r\n•	Зәрде қан болса\r\n•	Кеудеңізде ауыру сезімі болса\r\n•	Шаршағыштық болса\r\n•	Дене температурасының көтерілуі байқалса\r\n•	Аяқ-қолдарыңыз ұйыса\r\n•	Әлсіздік сезінсеңіз\r\n•	Салмақ жоғалтқаныңызды байқасаңыз\r\n__Алдын алу __\r\nЭндокардиттің пайда болу қаупі жоғары адамдарға алдын ала антибиотиктер қабылдау қажет. Жоғарғы қауіп-қатер тобына мынандай адамдар кіреді:\r\n•	Жүректің туа біткен ақауы барлар\r\n•	Жүрек трансплантаттары және жүрек қақпақшаларындағы проблемалалары барлар\r\n•	Жасанды жүрек қақпақшалары барлар\r\n•	Бұрын эндокардитпен ауырғандар\r\nНауқастардың бұл тобы келесі жағдайларда профилактикалық антибиотиктерді қабылдауы керек:\r\n•	Олар ауыз қуысынан қан кетуге әкелетін, стоматалогиялық араласуға ұшыраса\r\n•	Олар тыныс алу жолдарының аймағындағы медициналық араласуға ұшыраса\r\n•	Олар несепшығару каналының аймағындағы медициналық араласуға ұшыраса\r\n•	Олар асқазан-ішек жолдарының аймағындағы медициналық араласуға ұшыраса\r\n•	Жұқпалы тері мен жұмсақ тіннің инфекциялық зақымдануына байланысты медициналық араласуға ұшыраса\r\n__Синонимдері: __\r\nЖүрек қақпақшаларының зақымдануы; Алтын стафилококкпен шақырылған эндокардит.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nжүрек қақпақшалар\r\nақау\r\nқарынша\r\nжүрекше\r\nэндокардит\r\n\r\n\r\n','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бел ауруы','','','kz','s','',0,'',28164,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542775200,1574311200,1542776122,'__Бел ауруы деген не және оның туындауына не себеп бар?__\r\n\r\n__Бел__ - бұл сүйектен, бұлшықеттен, байламдардан тұратын құрылым. Анықтамасын толықтыра кетсек, оны топса (шарнир) десе де болады, себебі ол дененің үстіңгі жағы мен төменгі жағын жалғап тұрады, абайламаса, ол тез жарақаттанады, мысалы, сіз ауыр көтеріп қалсаңыз, не бірнәрсені күшпен итерсеңіз, не болмаса омыртқаңызды тосыннан бұрап алсаңыз, оны зақымдап алуыңыз ықтимал. Сіз кейде түсініп қалуыңыз мүмкін, айталық, біз, (әр адам) мықты, мығым белге мұқтажбыз, кейде беліңіздің иілгіш болғанын сондай қалап кететін жағдайларыңыз да болатын шығар.   Бірақ, неге екенін қайдам, көпшілігіміз беліміз ауырмайынша,  арқадағы және іштегі бұлшықеттердің өңін сақтап қалудың маңыздылығы туралы ойлай бермейміз.','__Бел ауруы деген не және оның туындауына не себеп бар?__\r\n\r\n__Бел__ - бұл сүйектен, бұлшықеттен, байламдардан тұратын құрылым. Анықтамасын толықтыра кетсек, оны топса (шарнир) десе де болады, себебі ол дененің үстіңгі жағы мен төменгі жағын жалғап тұрады, абайламаса, ол тез жарақаттанады, мысалы, сіз ауыр көтеріп қалсаңыз, не бірнәрсені күшпен итерсеңіз, не болмаса омыртқаңызды тосыннан бұрап алсаңыз, оны зақымдап алуыңыз ықтимал. Сіз кейде түсініп қалуыңыз мүмкін, айталық, біз, (әр адам) мықты, мығым белге мұқтажбыз, кейде беліңіздің иілгіш болғанын сондай қалап кететін жағдайларыңыз да болатын шығар.   Бірақ, неге екенін қайдам, көпшілігіміз беліміз ауырмайынша,  арқадағы және іштегі бұлшықеттердің өңін сақтап қалудың маңыздылығы туралы ойлай бермейміз.\r\n\r\nБарлық адамдардың 85% - ға жуығы қай кезде болмасын бел ауруын айналып өтпейді.\r\n \r\nБел ауруы байланыстырушы бұлшықеттерге шамадан тыс күш түскенде немесе бұлшықеттер мен байламдар жарақаттанғанда, сонымен қатар, ұзын омыртқа зақымдалғанда  пайда болады. Белдегі аурудан  кесел, немесе  омыртқаның деформациясы сирек жағдайда ғана туындап жатады. \r\n\r\n__Бел ауруы:__\r\n\r\n• Қатты ауырады, бірақ ұзақтығы 3 айдан аспайды. Адамдардың көпшілігі үйде 4-6 апта емделуден кейін ауруы жеңіледі.\r\n• Жедел белгілермен қайталанба эпизодтары бар симптомдар: Адамдардың көпшілігінде бел ауырсынуының  қайталануының кем дегенде бір эпизоты болады.\r\n• Созылмалы, ұзақтығы 3 айдан асады.\r\n\r\n\'\'__Бел ауруының симптомдары қандай болады?__\'\'\r\n\r\n«Бел  ауруы» термині симптомдардың барлық спектрін сипаттау үшін қолданылады. Түрлі себептерге байланысты, бел ауыруы түсініксіз, ыстық немесе сыздайты, үлкен аймақты жабатын немесе бір нүктеге дейін шектелетін болып келеді.  Ол бірте-бірте дамиды немесе кенеттен бел құрыспасы болып бой көрсетеді, не болмаса бұлшықет сіресуі туындайды немесе оларсыз-ақ аурулар болуы мүмкін.\r\n\r\nАяқтағы симптомдардың (жүргенде нерв қысылғандай болады) туындауына омыртқаның төменгі бөлігіндегі бұзылулар себеп болуы мүмкін; олар өздігінен де туындауы мүмкін немесе бел ауырсынуымен бір мезгілде пайда болуы мүмкін. Аяқта болатын симптомдар: ауру, ұю, әсіресе тізеден төмен қарай терлеуі мүмкін. \r\n\r\nЕкі аяқтың әлсіздігі, сонымен қатар, зәр шығаруда бақылаудың төмендеуі  немесе ішек функциясының жоғалуын жоғалту - бұл дереу медициналық араласуды талап ететін ат құйрығы синдромының симптомдары.\r\n\r\n__Бел ауруына қалай диагноз қойылады?__\r\n\r\nДәрігеріңіз беліңіздің қаншалықты ауыратынын бағамдайды, аурудың неден туындап жүргенін де анықтайды,  жұмысыңыз жайында және физикалық белсенділігіңіз туралы біліп, сондай-ақ қарапайым тексеріс жүргізеді. Белі ауырған адамдардың 95% -ына емделу жолдарын айту үшін дәрігерге осындай тексерулер жеткілікті.\r\n\r\nКейде омыртқа жақтағы ауытқулар туралы қосымша ақпарат алу үшін күрделі визуализациялық әдісі қолданылады. Омыртқа жақтағы бұзылуларды зерттеу арналған  визуализациялық әдістеріге магнитті резонанстық томографияны (МРТ), компьютерлік томографияны, сүйек сканерлеуді және рентгендік зерттеуді (осы әдістер туралы қосымша ақпаратты қараңыз) жатқызуға болады. Егер сізді текергеннен кейінгі нәтиже бойынша  сізде салмақты ауру болса, сіздің симптомдарыңыз 4-6 аптадан астам уақытқа созылады, немесе сізде тұрақты бел ауырсынуы, аяқтың ауыруы немесе аяқтың ұюы пайда болады, визуализациялық зерттеу әдістері сіздің ауруыңызға және оның себептеріне нұқсан келтіруі мүмкін.\r\n\r\n__Бел ауруының қандай қауіп факторлары бар?__\r\n\r\nЕгер сіздің жасыңыз орта жастан асып кетсе, егерде, сіздің немесе отбасыңыздың бір мүшесінің омыртқа жағында бұзылыстар болса, немесе жүктіліктің соңғы кезеңдері келіп қалса, демек бел ауруының туындау қаупі басым деген сөз. Салауатты өмір салтын ұстануға қатысты факторларға келер болсақ, олар: шылым шегу, артық салмағы болу, өмірінде уқытын ұзақ уақыт отырып өткізу, белге ылғый күш түсіре беру, омырқаны дірілдету немесе айналдыру, сүйекті әлсірететін дәрілерді ұзақ уақыт ішіп жүру (мысалы, кортикостеройд) т.б.\r\n\r\n• Белдің қатты ауруы. Көп жағдайларда, белдегі ауырсынуды үйде емдеп, жазуға болады. Егер беліңіз ауырып, мынадай симптомдар байқалса, мынадай ем-дом жасаңыз: мұзды 3 күн бойы басыңыз, содан кейін ылғалды жылуды басыңыз. Стероидтық емес қабынуға қарсы препараттарды (NSPP) ауыруды жеңілдету үшін пайдалануға болады.\r\n\r\nЕгер омыртқаңыз ауырмаса, тұрақты жаттығуларды жасай беруге болады. Айта кету керек, екі күннен артық төсекте жата беру аурудың қалпына келуін баяулатады.\r\n\r\n• ===\'\'__Бел ауруының тоқтамауы немесе күшейе түсуі__\'\'===. Егер сіздің симптомдарыңыз нашарласа немесе кетпесе, 4 апталық үй еміне қарамастан, дәрігерге хабарласыңыз және емдеуді жалғастырыңыз. Сізге сондай-ақ, физиотерапияны, массажды, акупунктураны немесе өзіңіз үшін қолайлы альтернативті медицина түрлерін қолдануыңызға болады. Ғылыми зерттеулердің нұсқауына сүйенсек, бел ауруы кезінде немесе кейбір себептерден бұлшықеттің құрысуына аталмыш емдеу әдістері әр адамға, әртүрлі әсер беретін көрінеді. Бір кішкене зерттеу нәтижессі бойынша, психологиялық фактордың да маңызды роль атқаратындығы белгілі болды, сипаттамасы: сіз беліңіздің ауыруы жазылады деп бар ынтаңызбен сенсеңіз, шынымен де беліңіз сауығып кетуі мүмкін.\r\n• ===\'\'__Созылмалы бел ауруы__\'\'===. Егер бел ауруының проблемалары 3 айдан астам созылса, сізге созылмалы ауырсынуды емдеуді және онымен күресуді үйрену керек. Созылмалы ауырсынумен ақылмен және физикалық тұрғыдан күресу үшін, арқа бұлшықеттері мен ішке арналған жаттығуларды жасау үшін физиотерапевт мамандарын қоса алғанда, бірнеше түрдегі маманнан кеңес алып емделуге тырысыңыз. Созылмалы бел ауырсынуына көмектесетін қосымша емдерді ауыруды, емдеу дағдыларын үйрету үшін когнитивті-мінез-құлық терапиясын, сондай-ақ, үш сикілді антидепрессанттарды немесе ауырсынуды жою үшін жұлын каналына инъекция енгізуді қамтитын емдерді жүргізіңіз.\r\n\r\nСозылмалы жамбас ауырсынуын жеңілдету үшін тәжірибелік немесе тексерілмеген емдеу, соның ішінде интрарикционды электротермиялық терапия (VDET), морфиндік сорғылар және лазерлік дисктомия қолдануға болады. Емдеудің бұл әдістерін сақтықпен ақылға қонымды дәрежеде емдеңіз және мұндай емдеу туралы шешім қабылдамас бұрын: екінші және, мүмкін, үшінші пікіріңізді алыңыз.\r\n\r\nОмыртқаның тітіркенуін емдеу үшін сирек  жағдайда хирургия қажет, бірақ ол жиі емдеудің ақылға қонымды әдісі ретінде ұсынылады. Кейбір жағдайларда ауырсынуды тудыратын (мысалы, диаралық диск), хирургия көмектесе алады. Алайда, бұл жағдайдан көптеген адамдар хирургиялық операциясыз да өтіп кетеді.\r\n\r\n__Бел  ауырсынуына магнитті резонанстық томографияны (МРТ) жүргізу керек пе?__\r\n\r\n• Төменде келтірілген ақпарат, сіздің қандай шешім қабылдағанығызға немесе дәрігер кеңесіне көнітініңізгі қарай өзіндік түсінік қалып тастыруыңызға жәрдем береді. Магнитті резонансты томографиядан (МРТ) өтемін деп шешім қабылдағаннан кейін, келесі мәселелерді қарастырса болады:\r\n• Бұл көп жағдайда, денеңізде алғаш рет пайда болған (қатты) ауырсыну 6 аптадан кейін жоғалып кетуінің ықтималдылығы басым. \r\n• Беліңіздің ауруына қымбат визуалдық зерттеу әдістерін жүргізбеуге тырысыңыз. Бұл зерттеулер, әдетте, ерте кезеңде пайдалы ақпарат бере-бермейді. Егер ауыр науқастың белгілері болмаса (мысалы, омыртқа немесе сүйек ісігі инфекциясы), үй емінің 4-6 аптасынан кейін ауырудың беті қайтпаса, зерттеудің визуальды әдістерін өткізуді сұрамаңыз және олармен келіспей-ақ қойыңыз.\r\n• МРТ және компьютерлік томография аурудың бастапқы сатысында, табақша жарығы немесе омыртқа арнасының тарылуы, жүйке тамырларының қысыуы секілді бейнелерді дәл көрсете алады. МРТ-нің компьютерлік томографияның алдында кәдімгідей айырмашалағы бар, ол  иондаушы сәулеленумен қоса бірге пайдаланылмайды.\r\n• Дәрігеріңіз бірнеше аптадан кейін жүйке жүйесінің қысылуына байланысты жағдайларды жоспарлау үшін күтеді, өйткені олар, өздігінен жиі кетеді.\r\n\r\n__Емдеу__\r\n\r\nАртериялық ауытқулардың емдеу нұсқалары қарапайым үй емдеуден тәжірибелік және созылмалы бел ауруларына арналған инвазивті процедураларға дейін ауытқиды. Кейбір емдеу  түрлері созылмалы бел ауруларын емдеуде аса үмітті болса да, олар белдің қатты ауырсынуын жеңілдету үшін мүлдем пайдасыз болып қалатын жайттар да болып жатады. Белдің қатты ауруын емдеудің ең тиімді екі әдісі бар: 1) белсенді болып қалады (төсекке жатпайды) және 2) қабынуға қарсы препараттарды қабылдаңыз. Созылмалы жұлын сүйек ауруларын емдеудің ең тиімді екі әдісі бар: 1) пациенттің бұлшықет күшін нығайтуға бағытталған жаттығулар; 2) созылмалы ауруларды емдеуге негізделген.\r\n\r\nКейбір адамдардың бел ауруына немесе белгісіз этиологиялық құрыспасына белгілі ем қонып жатады, ал кейбіреулері мүлдем емделмейді.  Аздаған зерттеудің нәтижесіның нұсқауынша, сіз кез-келген қабылданған емге сеніп, оның әсері болатынына бар ықыласыңызбен көнсеңіз, бел ауруыңызды жеңіп кетуіңіз де ықтимал екен. \r\nЕгер сіз жақын арада беліңізді жарақаттап алған болсаңыз, онда оны бірнеше аптадан кейін сәтті емдеуіңіз мүмкін.\r\n\r\nАлдымен үйдегі емдеу әдістерін ұсынамыз, соның ішінде 3 күн ішінде мұзды ылғалдандыруды, сондай-ақ сероидті емес қабынуға қарсы препараттарды (NSAID) қабылдауды ұсынамыз.\r\n\r\nҚалыпты күнделікті әрекеттеріңізге мүмкіндігінше жылдам қайтарыңыз (төсекте тұру қалпына келтіруді баяулатады).\r\n\r\n\'\'Төзімділік\'\': 90% -ға дейін созылмалы арқа ауырсынуымен байланысты жағдайларды тек 3 ай ішінде ғана емдеу арқылы табысты емдеуге болады.\r\n\r\nКөптеген адамдарда кем дегенде бір рет қайталанатын арқа ауырсыну эпизоды бар. Егер сізде ауырсыну пайда болса, есіңізде сақтаңыз, сіздің арқаңыз енді осал бола бастады деген сөз ол, бұрынғыдан қарағанда.  Омыртқаңыздың қажетті элементіне күнделікті өміріңізде міндетті қамқорлық жасаңыз: іш және жұлын бұлшықеттеріңіздің күшін ұстаңыз, салмақты дұрыс көтеріңіз және орыныңыздан отырып-тұрғанда абайлаңыз.\r\n\r\n__Үйде емдеу__\r\n\r\nСіздің жағдайыңызда қосымша емдеудің қажеттілігіне қарамастан,  үйде емделу - арқадағы ауырсынудың қалпына келуінің іргетасы болып саналады.\r\n\r\n\'\'__Белдің қатты ауруы__\'\'. Сіз арқадағы ауырсынуды бірінші сезгенде, ең алдымен дереу дәрігерлік талапты талап ететін белгілерді шешіңіз. Егер сізде елеулі аурудың белгілері болмаса, үйде емдеудің келесі сатыларын қолданыңыз.\r\n\r\n• Ауырсынудың басталуынан кейін алғашқы бірнеше күн ішінде бел ауырсынуын жазу үшін алғашқы шараларды қолданып көріңіз. Мысалы, жамбастың бұралуын байқап көріңіз. Бұл жаттығу омыртқаны ақырын жылжытады және бел созылады.\r\n• Күнделікті жұмыс жүктемесін азайту қажет. Зерттеулер көрсеткендей, төсекте демалу физикалық белсенділікті сақтаудан гипофункцияға әкеліп соқтырғаннан гөрі жақсы емес (ауруды жеңілдету мағынасында). Алайда жүктемені азайту қажет болуы мүмкін. Бел ауырсынуын тудыратын қозғалысқа жол бермеңіз.\r\n• Қабынуға қарсы препараттарды немесе стеройдты емес қабынуға қарсы дәрілерді қабылдаңыз, және ауырсынуды азайту үшін мұзды немесе жылуды кері жағыңыз.\r\n\r\n\'\'__Созылмалы ауруды емдеу__\'\'. Егер бел ауруы 3 айдан асса, созылмалы ауруға қалай қарсы тұру керектігін білу өте маңызды болып табылады. Дене тұрақты ауырсынуға сезімтал болғандықтан, бұл ауруды аурудың тұрақты болып қалатындай физиологиялық түрде әсер етуі мүмкін.\r\n\r\nСозылмалы ауырсыну кезінде психологиялық кеңес беру және дәрі-дәрмектерді емдеу жиі талап етіледі, өйткені ауру моральдық және физикалық тұрғыдан ауырады. Сіздің күйіңізге қарай, үй жағдайында емдеуді жалғастырып, келесі емдеудің біреуін немесе бірнешеуін қолдану арқылы ауырсынуды басқаруға болады:\r\n\r\n• Арқа бұлшықеттерін күшейтуге арналған күнделікті жаттығулар: арнайы жаттығулар тізіміне ие болу үшін физиотерапевт маманы немесе өз дәрігеріңіздің көмегіне жүгініңіз. \r\n• Анальгетикалық препараттар екі күн бойы - ауырсыну шеңберін бұзу үшін пайдаланылады.\r\n• Медициналық массаж - бұлшық ет құрысуын жеңілдету үшін қолданылады.\r\n• Омыртқа түзету – бұл монуальді терапия бойынша жасалады.\r\n• Акупунктура (акупунктура).\r\n• Үшциклды антидепрессанттар - созылмалы ауруларды емдеу үшін. Бұл медицина түрі көңіл-күйдің бұзылуына ғана емес, созылмалы ауруға қосымша анальгезиялық әсері де бар.\r\n• Ауырсынуды немесе кортикостероидты инъекция (гормондар) - ауырсынуды болдырмау немесе қабынуды азайтуүшін пайдаланылады.\r\n• Жұлынның жұлын ынталандыруы - ауыр созылмалы бел ауруы үшін қолданылуы мүмкін.\r\n\r\nБелдегі ауырсынуды күшейту немесе қайталау арқылы емдеу.\r\n\r\nЕгер сізде екі күннен астам созылған қатты арқа ауруы болса, 4 аптадан кейін үйде емдеуден кейін немесе омыртқа жақ немесе аяқ жақса симптомдар білінсе немесе қайталанса, немесе симптомдар қайтадан шықса, дәрігеріңізге барыңыз. Нысаналы зерттеу және зерттеу әдістерін жасау сіздің жағдайыңыз туралы жаңа ақпаратты бере алады және емдеудің қосымша тактикасы туралы дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі.\r\n\r\nАуырсынудың орташа емес немесе орташа ауырсынуының елеулі себептері болмаса (85% жағдайға ұқсас), сізге үй жағдайында емдеуді жалғастыру ұсынылады.\r\n\r\nӘрине, бұл аурудың симптомдарын нашарлатпаса, белді күшейтетін күнделікті жаттығуларды жүргізудің өз жолдары бар. Стероидты емес қабынуға қарсы препараттар (NSAID), жылы лосьондар, массаж пайдалы болуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер ауырсыну ауыр болса, сіздің дәрігеріңіз опиаттар тобынан, эпидуральды стероидті (гормоналды) инъекциядан немесе бұлшық ет босаңсытқыштарынан қысқа мерзімді ауырсынуды ұсынуы мүмкін. Бұл дәрі-дәрмектер әлеуетті зиянды және жанама әсерлерге ие, олар сізге пайдалы әсерлері арқылы өтелуі мүмкін.\r\nЕгер сізде негізгі аурулар болса - мысалы, жарықты диск, омыртқа арнасының тарылуы, анлилозды спондилит, остеоартрит, қатерлі ісік немесе инфекция болса, оны емдейтін маманға хабарласыңыз.\r\n\r\n__Операция__\r\n\r\nБелге хирургиялық емдеу сирек пайдаланылады; көп жағдайда аурудың себебі хирургиялық жолмен алынбайды немесе белгісіз. Омыртқаның төменгі бөлігіндегі бұзылулармен ауыратындардың 1% -нан азы хирургиялық емдеуден өтеді. Омыртқаның төменгі бөлігіндегі операциялардың басым бөлігі жарық дискілердің герниациясы үшін жүргізіледі. Алайда, жарық дискісі бар адамдардың көпшілігі хирургияға мұқтаж емес. Көбінесе, жарық дискідегі қатерлі ісік ауруларының дамуына әкеліп соқтыратын жағдайларда, диаралық індеттің операциясы жүргізіледі.\r\n\r\nХирургиялық емдеу неғұрлым ерекше жағдайларда, мысалы:\r\n\r\n• Жарақатқа байланысты омыртқаның сынуы.\r\n• жұлынның жұқпалы аурулары.\r\n• Омыртқаның тұрақсыздығы - мысалы, спондилолиз және спондилолистез.\r\n• Жұлынның ісінуі.\r\n\r\n__Хирургиялық емдеудің нұсқалары__\r\n\r\nОмыртқаның төменгі бөлігінде операциялардың нұсқалары тиісінше омыртқаның төменгі бөлігінде проблемаларға байланысссты себептер бойынша өзгереді.\r\n• Ерітілген жарық дискідегі операция кезінде жұлынның немесе жүйке тамырын сығатын диск заты алынып тасталады.\r\n• Омыртқаның жұлын каналын тарылту кезінде (омыртқалы артродезі бар немесе онсыз жұлынның декомпрессионациясы) тарылтылған жұлын каналы кеңейіп, жұлынның немесе тамырдың қысылуын болдырмайды.\r\n• Spondylolisthesis және басқа да «тұрақсыз омыртқаның» көріністеріне байланысты омыртқаларды (артродезия) анкилозды қолдану кезінде омыртқа жұлынның немесе жүйке тамырларындағы қысымның төмендеуі үшін бір-бірімен байланысады.\r\n• Омыртқа ісігі операциялары артродезі бар немесе жоқ ісіктерді жою мен тұрақтандыруды қамтиды.\r\n• Омыртқа жұқпалы зақымдану кезінде хирургиялық әдіспен немесе артродезсіз емделеді.\r\n\r\n__Маған диск жарығына операция жасату қажет пе?__\r\n\r\nБұл ақпарат сізге дәрігермен бірлесе шешім қабылдауға немесе оның ұсыныстарына толық келісетіндігіңізге қарамастан, сіздің жалпы емделу үшін бірнеше нұсқаларыңыздың бар екендігін көрсетеді.\r\n\r\nДиск жырығын хирургиясыз да,  жедел емдеуге болады. Шешім қабылдар алдында, келесі мәселелерді қарастырған жөн:\r\n\r\nКөп жағдайда диск жарығы емделеді және бірнеше ай хирургиясыз емделгеннен кейін аурудың беті қайтуы да мүмкін. Хирургиялық емес ем: дем алу, медикаментозды терапия, иньекция және реабилитация  (оңалту) сияқты. Операциясыз емдеу аурудың белгілерін белгілі дәрежеде азайтады және қалыпты күнделікті әрекеттерге қайтып оралуыңыға көмектеседі.\r\n\r\nЕгер сізде диск жарығының әсерінен бөкселеріңізде және аяқтарыңызда (стиатика) қатты ауырсыну болса және ұйып қала берсе, оны операция жеңілдетілуі мүмкін.\r\nБір түсініктісі, жедел ем жассағаннан кейін бойыңыздағы ауру жылдам кетуі мүмкін. Тәжірибелердің нәтижесіне сүйенсек, соңғы 4-8 жылғы қорытындыларды хирургиялық емес ем, дәп хирургиялық ем секілді әсер етуде екен.\r\n\r\n__Диск жарығы дегеніміз не?__\r\n\r\nОмыртқаны құрайтын сүйектер бір-бірін итеріп тұратын кішкентай дискілермен бөлінген. Омыртқа дискілерінің формасы домалақ, әрі, жалпақ болып келеді, сыртын қоршаған тығыз студнеотүріндегі заты бар (ядро).  Бұл дискілер сау болса, олар омыртқа үшін амортизаторлар ретінде әрекет етеді және омыртқа икемділігіне демеу береді. Егер дискілер зақымдалса, қалыпты тозса немесе аурудың нәтижесінде зақымдалса, олар әдеттен тыс шағылыстыруы немесе сынуы мүмкін. Аномальді  зақымданған немесе жарылған диск, жарықты дисктер немесе шұңқырлы дисктер деп аталады.\r\n\r\nШұңқырлы немесе  жарықты дисктер  арқа жақтағы созылатын жердегі жүйке торларын, нервтерді қысу мүмкін. Мұндай қысылудан ауру туындайды, ұю, терлеу, әлсіреу немесе аяқтағы рефлекстердің жоғалуына соқтыруы мүмкін. Одан белдің ауруы да, ауырмауы ғажап емес.  Дегенмен, көптеген жағдайларда,  дисктік жарықтар ешқандай белгілер тудырмайды. Егер МРТ сканерлеуінде сізде дисктік жарықтар бар болса, дәрігеріңіз МРТ нәтижесін  мұқият сұрап тексереді, MРТ сканерлеуінде көрініп тұрған диск жарықтары сіздің симптомдарыңыздың ең ықтимал себебі болып табылуы мүмкін.\r\n\r\n__Қандай жағдайларда диск жарықтарын емдеу үшін хирургиялық емес ем қолданылады?__\r\n\r\nКөптеген жағдайларда  диск жарықтары бірнеше ай бойы хирургиялық емес емдеуден кейін жазылады. Операциясыз емдеу қысқа мерзімді демалыс, дәрі-дәрмекпен ауырсыну және физиотерапия, сондай-ақ дәрігер тағайындаған жаттығу бағдарламасын қамтуы мүмкін. Диск жарықтары бар науқастардың 50% -ы 1 айдан кейін қалпына келеді және 6 айдан кейін толықтай қалпына келеді. Тек диск жарығы бар адамдардың 10% -ында, ауру 6 аптадан кейінде сақталып тұруы мүмкін, ол кезде енді операциялық ем жайында ойлануға тура келеді. \r\n\r\nЕгер 6 апта бойы хирургиялық емес емдеуден кейін өзіңізді жақсы сезінсеңіз, онда бұл сіздің денеңіздің хирургиялық емсыз-ақ қалпына келуіне қолайлы белгі ретінде қарастырылуы мүмкін. Адам ағзасы өзі дисктің қажетсіз заттарын тазартып отырады, сондықтан жүйке тамырларының қысылуынан аса бір қатты аурулар туындай қоймайды. Бұл процесс резорбция деп аталады.\r\n\r\n__Диск жарығына байланысты операция қашан тағайындалады?__\r\n\r\nХирургиялық емдеу диск жарығы бар адамдардың шамамен 10 пайызына қолданылады. Көптеген дәрігерлер - хирургиялық емдеу мүмкіндігін қарастырар алдында - 1-3 айдай күтеді. Егер осы уақыт ішінде сіз бейхирургиялық  әдістермен  емделуіңіз сәтсіз болса (бірақ, әдетте бұл 6 айдан көп уақыт алмайды), онда сіз операция туралы ойланасыз. Кімде, диск жарыңының әсерінен аурулар пайда болса, 6 айдан артық уақытта әлсіздік, ұю сезімдері толастамай қойса, оның нерв тамырлары зақымдануы ықтимал, ондай адамдарға жедел емнің көмегі онша тие қоймайды. \r\n\r\nДиск жарығына арналған операция, ауруды басу үшін, қалыпты қозғалыстар мен қимылдарды орындауға мүмкіндіктер жасау үшін жасалады. Хирургиялық емдеу келесі шарттар болғанда жүргізіледі:\r\n\r\n• Аяғыңыз ылғыйда жиі ауыра берсе, сондай-ақ әлсіздік билеп және күнделікті белсенділікке толық араласа алмасаңыз.\r\n• Объективті сараптаманың нәтижелері сізде әлсіздік, қозғалудың азаюы, сезімталдықтың жоғалуы немесе рефлекстердегі өзгерістер бар екенін көрсетсе.\r\n• Магнитті резонансты (МРТ), компьютерлік томографияны немесе миелограммды тәрізді диагностикалық әдістер хирургиялық әдіспен диск жарығын емдеуге қабілетті екенін көрсетсе.\r\nДискке жасалатын операцияны ем ретінде қолдануға болады:\r\n• Дисктің жарылуы немесе нерв түбіршіктерінің қысылуын тікелей тудыратын диск затының бос бөліктерін алу. Егер ишиастың салдарынан  ауыр және жарамсыздық ауыруы кемінде 4-6 аптаның ішінде хирургиялық емес емдеуден кейін кетпесе, сіздің дәрігеріңіз хирургиялық емдеуді ұсынуы мүмкін.\r\n• Протрузия немесе  диск жарығы, ауыр зардапқа соқтырады. Нерв зақымының типтік белгілері аяқта сезіледі және әлсіздік, үйлестіруді жоғалту немесе сезімталдықты жоғалтуды қамтиды.\r\n• Операция арқылы ғана емделе алатын құрылымдық сүйек бұзылулары (мұндай жағдайларда хирургиялық емес емдеу орынсыз болар еді).\r\n\r\n__Диск жарығы кезінде операцияның қандай түрлері орындалады?__\r\n\r\nДискілерге қарсы жиі қолданылатын және жақсы зерттелген хирургиялық араласуларға мыналар жатады:\r\n\r\n• Дискектомия - бұл нерв түбіршігін немесе жұлынды қысып жатқан жарықтық диск затының тез алынып тасталуы. Бұл əрекет дискіні шығару немесе дискінің жарылуы жағдайында да қолданылады. Бейхирургиялық  емдеу сәтсіз аяқтағанда және  де еркін  қимылмен жұмыс істей алатын қабілетінен айырылған  ауруларға ұшыраған адамдар үшін дискектомия хирургиялық емдеудің ең тиімді түрі болуы мүмкін.\r\n• Ламинотомия және ламинектомия - бұл операциялар жұлынның немесе жұлынның жасына байланысты өзгерістерінен туындаған нерв қысылуын азайту үшін орындалады. Ламинотомия омыртқаның жіңішке бөлігін бөледі, бұл жұлынның қорғаныш қабын (ламина - немесе пластинка деп аталады) құрайды; ламинэктомиямен бірге бүкіл пласстинка жекелей омыртқалардың үстінен алынады, ал кейде жіңішке шырын өтетін омыртқаға арналған тесік - жұлын каналын тарылтады. Осы операциялардың кез-келгені дискэктомимен бір уақытта орындалуы мүмкін немесе өздігінен де іке асырылады.\r\n• Пекральді дискскромия диск потрузиясы кезінде және дискілердің жұлын арнасына жарықты шытынауларды қалыптастыру кезінде қолданылады. Бұл операцияда омыртқаға  кішкене тіліктен  арнайы құрал енгізіледі; дискінің шұңқыры кесіліп немесе суарылады, осылайша оның мөлшерін азайтады. Перифериялық дискекомия ашық дискектомиядан гөрі тиімді емес операция болып есептеледі және қазіргі уақыттаолар азырақ қолданылады.\r\n\r\n__Диск жарығына операция жүргізу кезінде қанаду қауіп-қатер болуы мүмкін?__\r\n\r\nДискомемия және микродисктомия, дискілерге жиі қолданатын операция түрлері, әдетте ол жақсы әсер етеді және асқыну жағдайлары сирек орын алады. Алайда хирургия кезінде жүйке тамырларына немесе жұлын сымдарына зақым келуінің аздаған қаупі бар. Кейбір науқастарда операция аймағында артық жара пайда болады. Операциядан кейін зақымдануды арттыратын, инфекциялық асқынулардың пайда болу қаупі бар. Жұқпалы асқынуларды емдеу үшін процесті тоқтату үшін антибиотиктерді және қосымша операцияларды қажет етуі мүмкін.\r\n\r\nКез келген операциялар белгілі бір қауіптің алдында болады. Бұдан басқа, жалпы анестезияға тән қауіп себебінен дәрігеріңіз бен медицина қызметкерлері хирургиялық операция кезінде және операциядан кейінгі кезеңде сіздің жағдайыңызды мұқият бақылайды.\r\n\r\n__Диск жарығына жасалатын операция қаншалықты жақсы әсер береді?__\r\n\r\nҰзақ уақыттық ауру белгілері бар адамдар, сондай-ақ  қалыпты қызметі мен тұрақты қимыл-қозғалысы бұзылғандар, қатты ауырсынуды басатын дәрілерді қолдануды талап ететін адамдар операциядан айтарлықтай жеңілдік алады. Жылдың соңғы зерттеулерінде хирургиялық емделу төменгі бел бауырының шұңқырынан туындаған қалыптыдан жоғары ауру симптомдары бар адамдарға оң нәтиже береді деп көрсетілген. Хирургиялық емдеудің осы бесжылдық ғылыми зерттеуіне енгізілген 402 адамның 70% -ы кардиальды симптоммен салыстырғанда жақсарды, ал хирургиялық емес ем қабылдағандардың арасында 56% болды.\r\n\r\nКейбір адамдар өмір жағдайлары денсаулығының салыстырмалы түрде тез қалпына келуін талап етсе, операцияға барады. Жеке еңбекке жарамсыз адамдар үшін қалыпты жұмысқа қайта оралу 2-4 аптада болады; қолмен жұмыс жасайтындар үшін 8-12 апта қажет болады.\r\nКөптеген адамдар операциядан кейін көп ұзамай жұмысын және күнделікті іс-әрекеттерін жаңартады. Кейбір жағдайларда сіздің дәрігеріңіз операциядан кейінгі оңалту курсына қатысуыңызды ұсынуы мүмкін, ол физиотерапия мен үйдегі жаттығуларды қамтиды.\r\n\r\nЕмдеудің қай әдістерін таңдайсыз? Төмендегі нұсқаларды қарап көріңіз:\r\n\r\n1. Операциясыз емдеуге тырысыңыз (мысалы, демалыс, физиотерапия және жаттығулар, сондай-ақ дәрілер).\r\n2. жұмыс істеңіз.\r\n\r\n\r\n||Диск жарығын жедел емдеудің пайдасы|Диск жарығын жедел емдеудің зияны\r\nСізде қатты ауру сезімі болады, аяғыңыз ұйып, әлсіреп тұрады, қимылға қабілеттініңіз төмендейді; Аяқ жағындағы белгілер кемінде 4 аптада хирургиялық емес емдеуден кейін төмендемейді; Нерв түбіршігінің қысылуының белгілері арта бастаса (аяқтың ауыруы, сезімнің қатты жоғалуы, паралич немесе әлсіздіктің жоғарылауы, үйлестіру жоғалуы, рефлекстердің толық жоғалуы); Сіздің жұмысыңыз сіздің функцияларыңыздың салыстырмалы түрде тез қалпына келуін талап етеді; Операциядан кейінгі бірнеше апта ішінде оңалту режимін қатаң орындауға болады. Сіздің  диск жарығына операция жасату үшін, қандай да бір себебіңіз бар ма?|Сіз емдеудің хирургиялық емес әдістерін, соның ішінде физиотерапияны, жаттығуларды, демалуды және емдеуді емдеуге тырысасыз; Алайда операцияда сіздің белгілеріңізді жоятынына кепілдік жоқ. Ұзақ мерзімді перспективада хирургиялық емдеу хирургиядан гөрі жақсы болады деген  кепілдік жоқ; Операцияда инфекциялық асқынулар, созылмалы емдік ауру және қосымша операцияларды жүргізу қажеттілігі туындайды. Кез-келген хирургияда жүрек соғысы (миокард инфарктісі) сияқты асқыну қаупі бар; Екінші операцияны қажет етпейтініне кепілдік жоқ; Дискінің шұңқырына хирургиялық емдеуді қаламайтын басқа себептер бар ма?||\r\n\r\n__Емдеудің басқа түрлері__\r\n\r\nСіз бел ауруын емдеу үшін дәрігеріңізбен бірге әртүрлі физикалық, психологиялық, экспериментальдық және альтернативті емдеу әдістерін таңдай аласыз. Олардың кейбіреулері қысқа мерзімді «жөндеу» әдісі, басқалары сізге құралдармен жабдықталған күйде өмір бойғы бел ауруыңызға сеп болып тұруы мүмкін. Бұл емдеудің бәрі  медициналық сақтандыру ұйымдарына қарассты тиерапиялық әдістер емес.\r\n\r\n\'\'__Емдеу мен оңалтудың кешенді оңалту бағдарламалары__\'\'. Созылмалы бел ауруының ауруын емдеудің оң комбинациясын табу мәселесінің оңтайлы шешімі интеграциялық бағдарлама болуы мүмкін. Кешенді оңалту бағдарламалары әр түрлі емдеу әдістерін және мамандарды ұсынады. Бұл бағдарлама созылмалы арқа артериясы ауруы үшін ең тиімді емдеудің бірі болып саналады.\r\n\r\nБел ауруына арналған жаттығулар созылмалы арқа ауырсынуын емдеу мен бақылаудың екі ең тиімді әдісі болып табылады. Күнделікті жаттығулар арқадағы ауырсынуды тиімді түрде жояды және ұзаққа созылған арқа ауырсынуын төмендетуі мүмкін.\r\n\r\nПсихотерапия созылмалы бел ауруы және еңбекке жарамсыздық секілді ауыр жағдайды жеңілдетуі мүмкін.\r\n\r\nЖұлын ынталандырылуы ауыр, созылмалы арқа ауырсыну жағдайында қолданылуы мүмкін.\r\n\r\n__Белдегі ауруды емдеу бойынша тәжірибелік терапевтік әдістер__\r\n\r\nБелі ауыратын  адамдар үшін жаңа және тәжірибелік емдеу үнемі дамытылып, ұсынылады. Егер сіз осы емдеу әдісіне барғыңыз келсе, дəрігерден осы əдістің тиімділігі мен қауіпсіздігінің ғылыми дәлелі туралы, сондай-ақ осы техникамен бірге өз тәжірибесінің нәтижелері туралы сұраңыз. Келесі терапевтік әдістер эксперименттік болып табылады және кеңінен қолданылмайды. Олар ұзақ уақыт бойы жеткілікті түрде зерттелмеген, бірақ олар бел ауруларының белгілі бір түрлеріне емдеудің жеткілікті дамыған әдістерін көрсетті.\r\n \r\n• Ішкідискілік электротермиялық терапия (VDET) -  жұлын дискінің бүлінуінен болған созылмалы бел ауруын емдейді.\r\n• Botulinдік токсин инъекциясы (Botox) төменгі арқадағы бұлшық еттердің ауырсынуын жеңілдетуге көмектеседі.\r\n• Аксильді омыртқалар декомпрессиясы (VAX-D) жұлын омыртқасының дискілерін ауырсыну орындарынан жеңілдетуге көмектеседі.\r\n\r\n__Бел ауруы мен өзін-өзі емдеудегі кешенді емнің көмекші әдістері__\r\n\r\nТөменгі бел ауруын төмендету үшін төменде көрсетілген адъювантты емдеу әдісі қолданылады.\r\n\r\n• Массаж өткір немесе созылмалы арқа ауырсынуын азайтудың тиімді әдісі болып табылады, әсіресе жаттығулар мен арқа сүйемелдеу жаттығуларымен үйлескен кезде.\r\n• Мануальді остеопатиялық терапия, толық игерілмеді, бірақ арқадағы ауырсынуды емдеудің өте жоғары тәсілі болып танылды.\r\n• Акупунктура (акупунктура) - ең жақсы қол жетімді ғылыми зерттеулерді жүйелі түрде қарап шығуға сәйкес, арқа тітіркенуін емдеуде акупунктураның тиімділігі дәлелденбеді.\r\n• Антидепрессанттар көмегімен жүргізілетін релаксация әдістері бұлшықет кернеуін және депрессияны азайтуға көмектеседі.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nжарақаттар\r\nдене белсенділігі\r\nгипотермия\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Естен тану (Ессіздік)','','','kz','s','',0,'',610,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776100,1574312100,1542776190,'Адам есінен танған сәтте қоршаған ортадағы болып жатқанға әрекет етпейді, жауап қайтармайды және еш байланысқа түспейді. Есті жоғалтуды көбінесе «нокаут» ретіне сипаттайды.\r\n\r\nЕсінен танып жатқан адамды сезімге келтіру әрекеттері сәтсіз болуы мүмкін. Адам мүлдем жауап бермеуі мүмкін немесе ыңырсу, ессіз қозғалыстар арқылы жауап беруі мүмкін. ','Адам есінен танған сәтте қоршаған ортадағы болып жатқанға әрекет етпейді, жауап қайтармайды және еш байланысқа түспейді. Есті жоғалтуды көбінесе «нокаут» ретіне сипаттайды.\r\n\r\nЕсінен танып жатқан адамды сезімге келтіру әрекеттері сәтсіз болуы мүмкін. Адам мүлдем жауап бермеуі мүмкін немесе ыңырсу, ессіз қозғалыстар арқылы жауап беруі мүмкін. \r\n\r\n60 секунд бойы естен тану орын алса, бұл жағдайда дәрігерлік тексеріс қажет болады.\r\n\r\nБас жарақатынан кейін естен тану (қысқамерзімдік болса да) дереу түрде дәрігердің тексеруін қажет етеді.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nбастың айналуы\r\nжүректің айнуы \r\nжарақат\r\nстресс\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Көзге желімнің түсуі','','','kz','s','',0,'',369,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776160,1574312160,1542776236,'Көзіңізге желім түскен жағдайда ол сізге қиындық тудырады, ал оны кетіру үшін жасалған емдер көзіңіздің зақымдалуына әкеп соқтыруы мүмкін. Көптеген желімдерді сумен жуып кетіруге болады. Супер желімді медициналық жолмен кетіру қажет. Көздегі желімді кетіру үшін офтальмологқа қаралуға болады.','Көзіңізге желім түскен жағдайда ол сізге қиындық тудырады, ал оны кетіру үшін жасалған емдер көзіңіздің зақымдалуына әкеп соқтыруы мүмкін. Көптеген желімдерді сумен жуып кетіруге болады. Супер желімді медициналық жолмен кетіру қажет. Көздегі желімді кетіру үшін офтальмологқа қаралуға болады.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nауырсынулар\r\nшырышты қабықтың зақымдалуы\r\nжайсыздық\r\n\r\n','translator',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Полип ','','','kz','s','',0,'',847,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776220,1574312220,1542776303,'__Бұл не? Полип__ – бұл қуыстық мүшелердің шырышты қабатында (мысалы, ішек немесе несеп жолдарында) өсетін артық тіннен түзілген шағын түзіліс. Жиі полиптер мұрын қуысында немесе тамақта пайда болады. Полиптің негізі кең немесе ол «аяқшада» өсуі мүмкін.','__Бұл не? Полип__ – бұл қуыстық мүшелердің шырышты қабатында (мысалы, ішек немесе несеп жолдарында) өсетін артық тіннен түзілген шағын түзіліс. Жиі полиптер мұрын қуысында немесе тамақта пайда болады. Полиптің негізі кең немесе ол «аяқшада» өсуі мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Симптомдары__\'\' полиптің мөлшеріне және орналасуына байланысты. Бұлар полиптің қоршаған тіндерге қысымы әсерінен сонымен қатар полиптер өсу барысында ішек қуысын немесе жаңа жолдарды жабуы әсерінен пайда болуы мүмкін. Кейде полиптер азғантай қансырауға әкеледі.\r\n\r\n\'\'__Болжамы және емі__\'\'. Полиптердің көбісі залалсыз (қатерлі емес), бірақ уақыт өте келе олар қатерлі болуы (қатерлі ісікке айналуы) мүмкін. \'\'__Көрсетілген себептерге байланысты алып тастау және қатерлі ісіктің өсуін микроскопиялық зерттеуге жіберу ұсынылады.__\'\'\r\n \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nшағын түзіліс\r\nзалалсыз ісік\r\n\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Көтерме таңғыш','','','kz','s','',0,'',603,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776280,1574312280,1542776349,'__Көтерме таңғыш__ - бұл жарақаттанған қолды ұстап тұру үшін пайдаланылатын таңғыш.','__Көтерме таңғыш__ - бұл жарақаттанған қолды ұстап тұру үшін пайдаланылатын таңғыш.\r\n\r\nКөтерме таңғышты қолдану үшін:\r\n\r\n1.	Қолыңызды жарақаттанған аймақтан жоғары немесе төмен ұстаңыз.\r\n2.	Көтерме таңғыш ету үшін үшбұрышты таңғыштың бір жағын жарақаттанған қолдың астынан, ал келесі жағын зақымданған иыққа орналастырыңыз.\r\n3.	Көтерме таңғыштың ұштарын мойынның бір жағынан байланыстырыңыз.\r\n\r\nКөтерме таңғышты ұзақ уақыт бойы қолдануға болмайды. Қолдың ұзақ уақыт бойы қозғалмауы иықтың ұюына (адгезеивті капсулитке) әкеп соқтыруы мүмкін.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nжарақат\r\nүшбұрышты таңғыш\r\nүшкіл орамал\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ішекте газ түзілуі, кекірік пен іштің кебуімен жалғасқан тәбеттің нашарлауы және түсініксіз салмақ жоғалту','','','kz','s','',0,'',844,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776340,1574312340,1542776405,'Көптеген нәрселер тәбеттің жоғалуына себеп болуы мүмкін, бірақ олардың барлығы қауіпті емес. Егер адамның қарны ашпаған болса, онда тәбеттің нашар болуы мен салмағының төмендеуі табиғи нәрсе.','Көптеген нәрселер тәбеттің жоғалуына себеп болуы мүмкін, бірақ олардың барлығы қауіпті емес. Егер адамның қарны ашпаған болса, онда тәбеттің нашар болуы мен салмағының төмендеуі табиғи нәрсе.\r\n\r\nТәбеттің нашарлауына мүмкін болатын себептері:\r\n\r\n•	Стресстің әсері және эмоциялық жағдай.\r\n•	Дәрілердің жанама әсері.\r\n•	Мазасыздық немесе депрессия секілді психикалық бұзылыстар.\r\n•	Тітіркену, қабыну, жұқпалануы немесе ас қорыту бұзылысы сияқты ас қорыту жолдарының проблемалары.\r\n•	Қатерлі ісік.\r\n\r\nЕгер тәбеттің нашарлауы және түсініксіз салмақ жоғалту (ішекте газ түзілуі, жүректің айнуы және іштің кебуімен жалғасқан) тұрақты және үй жағдайында кетпейтін болса, медициналық тексеруден өту үшін міндетті түрде дәрігеріңізбен хабарласыңыз.  \r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n \r\nстресс\r\nпрепараттардың жанама әсері\r\nдепрессия\r\nқатері ісік\r\nас қорыту бұзылысы\r\n','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балаға нашар қарым-қатынас көрсету ','','','kz','s','',0,'',1716,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776400,1574312400,1542776484,'__Балаға нашар қарым-қатынас көрсету__ - бұл балаға қасақана зиян келтіру болып табылады. Балаға нашар қарым-қатынас жасауға жақтырмау және қатал қарау жатады.\r\n','__Балаға нашар қарым-қатынас көрсету__ - бұл балаға қасақана зиян келтіру болып табылады. Балаға нашар қарым-қатынас жасауға жақтырмау және қатал қарау жатады.\r\n\r\nБалаға нашар қарым-қатынас көрсетудің бірнеше формалары бар.\r\n\r\n•	__Жақтырмау__ – бұл ата-аналардың немесе қамқоршылардың баланың денсаулығына және аман-саулығын қамтамасыз етпеу.Жақтырмау баланы тұрғылықты үймен, біліммен, киіммен, медициналық қызметтермен, қауіптерден қорғаумен қамтамасыз етпеу болып табылады. Жақтырмаудың нәтижесінде әртүрлі ұзақ уақыттық немесе қысқа уақыттық қиындықтар тууы мүмкін, мысалы, балада дамуының баяулауы және салмағының жеткіліксіздігі.\r\n•	__Физикалық күштеуге__ - көгерулер, күйік, сынық, кесу, тістеу немесе мүшенің зақымдануы сынды тері жарақаттары жатады. Физикалық күштеуге сонымен қатар ұрыққа зиян келтіру, мысалы, жүкті әйелдің есірткі қабылдауы немесе қасақана зиян келтіру жатады.\r\n•	__Эмоциялық (психологиялық) күштеу__ – әдейі ауызша немесе мінезімен әсер ету немесе балаға қарым-қатынастың жеткіліксіздігімен оның түкке тұрғысыз,кесірлі, ұнамсыз, керексіз, қауіпке шалдыққыш немесе оның құндылығы тек өзгелердің қажеттілігін өтеуде екенін білдіру.Эмоциялық қолдаудан бастарту, изоляция, немесе лаңкестік жасау,қорқыту эмоциаалді күштеудің түрі болып саналады. Бала куәгері болған үйдегі күштеу де эмоциялық күштеудің түрі болып саналады.\r\n•	__Сексуалды күштеу__ – балаға жасалған үлкен адамды сексуалды қанағаттандыру мақсатындағы кез-келген әрекет. Бұған бала түсінбейтін немесе келіспейтін немесе заңға қайшы сексуалді әрекетті жатқызады. Эксгибиционизм, вуаризм немесе балаға порнография көрсету сексуалды күштеудің түріне жатады.\r\n \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nжақтырмау\r\nнашар қарым-қатынас көрсету\r\nзорлық\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жалпақ теміреткі ','','','kz','s','',0,'',883,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776460,1574312460,1542776524,'Жалпақ теміреткі - бұл сирек, қайталанатын тері ауруы. Ол қышитын, жылтыр, терідегі қызыл-күлгін дақты аймақ, ауызда ақ-сұр түсті дақты аймақ және аздаған дақты шаш түскен аймақ ретінде көрінеді (атрофиялық тыртықты алопеция).\r\n\r\nЖалпақ теміреткінің симптомдары кенеттен және біртіндеп пайда болады. Ең алғаш пайда болған теміреткі бірнеше аптаға немесе айға, ал оның қайталануы бірнеше жылға созылуы мүмкін.','Жалпақ теміреткі - бұл сирек, қайталанатын тері ауруы. Ол қышитын, жылтыр, терідегі қызыл-күлгін дақты аймақ, ауызда ақ-сұр түсті дақты аймақ және аздаған дақты шаш түскен аймақ ретінде көрінеді (атрофиялық тыртықты алопеция).\r\n\r\nЖалпақ теміреткінің симптомдары кенеттен және біртіндеп пайда болады. Ең алғаш пайда болған теміреткі бірнеше аптаға немесе айға, ал оның қайталануы бірнеше жылға созылуы мүмкін.\r\n\r\nЖалпақ теміреткі жұқпалы емес. Нақты пайда болу себебі белгісіз болса да, жиі стрессте, шаршағанда, медикаменттер немесе химикаттармен байланысқанда пайда болуы мүмкін. Ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі.\r\n\r\nЖалпақ теміреткінің емі дәрілік кремдер арқылы қышуды жеңілдетуге бағытталған. Қатты қышу кезінде рецепт бойынша ішке дәрі-дәрмек қабылдауы мүмкін немесе жеңіл терапия тағайындайды.\r\n \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nтері ауруы\r\nқышу\r\nқызыл-күлгін дақ\r\nшаштың түсуі\r\n\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Плевралық жалқық','','','kz','s','',0,'',1226,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776520,1574312520,1542776584,'\'\'__Бұл не?__\'\' Плевралық жалқық – кеуде қуысы мен өкпені бөлетін өкпеқап қуысында сұйықтықтың жиналуы. Сұйықтықтың жиналуына әкелетін негізгі себептері қабыну процессі, жүрек жеткіліксіздігі, қатерлі ісік және ұйқы безінің қабынуы болып табылады. Плевралық жалқық өкпе туберкулезінде жиі байқалады.','\'\'__Бұл не?__\'\' Плевралық жалқық – кеуде қуысы мен өкпені бөлетін өкпеқап қуысында сұйықтықтың жиналуы. Сұйықтықтың жиналуына әкелетін негізгі себептері қабыну процессі, жүрек жеткіліксіздігі, қатерлі ісік және ұйқы безінің қабынуы болып табылады. Плевралық жалқық өкпе туберкулезінде жиі байқалады.\r\n\r\nПлевралық жалқық \'\'__симптомдарына__\'\' тыныс алудың қиындауы, кеудедегі ауырсыну сезімі, қақырықсыз жөтел, дене температурасының көтерілуі болуы мүмкін. Егер плевральді жалқық аздаған болса, симптомдары болмауы да мүмкін. Сұйықтықтың көптеп жиналуы тыныс алудың қиындауын шақырып, өкпенің толық толуына кедергі келтіреді.\r\n\r\n\'\'__Диагностикасы__\'\'. Дәрігер плевралық жалқықты қарау кезінде анықтап, кеуде қуысының рентгенографиясы арқылы диагнозды дәлелдеуі мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Емдеу__\'\'. Егер плевралық жалқық аздаған болса, онда бұл дәрігердің араласуын қажет етпейді. Егер емдеу қажет болса, ең алдымен плевроцентез арқылы (инені өкпеқап қуысына енгізу арқылы) сұйықтықтықты сорып алу керек. Алынған сұйықтықты лабораторияға жіберіп, өз кезегінде оның жиналу себебін анықтау мүмкіндігі туады.\r\n \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nсұйықтық \r\nқабыну\r\nжүрек жеткіліксіздігі\r\nтуберкулез\r\nөкпе аурулары \r\nинфекция\r\nАлматыда өкпе ауруларын емдеу\r\n','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жазу кезіндегі қолдың құрысуы ','','','kz','s','',0,'',556,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776580,1574312580,1542776616,'Жазу кезіндегі қолдың құрысуы қолмен немесе саусақпен қозғалысты көп рет қайталағанда, мысалы, жазғанда немесе баспа құралымен тергенде дамиды. Ауырсыну әдетте қозғалысты үзіліссіз қайталағанда өрши түседі.','Жазу кезіндегі қолдың құрысуы қолмен немесе саусақпен қозғалысты көп рет қайталағанда, мысалы, жазғанда немесе баспа құралымен тергенде дамиды. Ауырсыну әдетте қозғалысты үзіліссіз қайталағанда өрши түседі.\r\n\r\nЖазу кезіндегі қолдың құрысуы жиі үзіліс жасағанда бәсеңдеуі мүмкін. Басқа тәсілдермен, яғни қозғалысты өзгерту арқылы теріп немесе жазып, сондай-ақ баспа құралын ауыстыру едәуір көметеседі.\r\n\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nжазу кезіндегі қолдың құрысуы \r\nжазу кезіндегі қолдың құрысуының себептері\r\nтеру немесе басу кезінде туындайтын қолдың құрысуы \r\n\r\n\r\n','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ауызда пирсинг болған жағдайда мүмкін болатын проблемалар ','','','kz','s','',0,'',918,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776580,1574312580,1542776668,'Ерін, тіл, беттің ішкі жағында пирсинг болған жағдайда, мынадай асқынулар туындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Ауырсыну;\r\n•	Қансырау;\r\n•	Пирсинг аймағының жұқпалануы;\r\n•	В гепатиті, С гепатиті, АИТВ, сифилис секілді инфекциялар;\r\n•	Сөйлеуде қиындықтардың болуы;\r\n•	Шайнау және жұтуда қиындықтардың болуы;\r\n•	Тістің зақымдалуы, үгілуі, бұзылуы немесе сызаттар;\r\n•	Тыртық тін;\r\n•	Жұтқыншақтың бітелуіне әкелетін ісіктер.','Ерін, тіл, беттің ішкі жағында пирсинг болған жағдайда, мынадай асқынулар туындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Ауырсыну;\r\n•	Қансырау;\r\n•	Пирсинг аймағының жұқпалануы;\r\n•	В гепатиті, С гепатиті, АИТВ, сифилис секілді инфекциялар;\r\n•	Сөйлеуде қиындықтардың болуы;\r\n•	Шайнау және жұтуда қиындықтардың болуы;\r\n•	Тістің зақымдалуы, үгілуі, бұзылуы немесе сызаттар;\r\n•	Тыртық тін;\r\n•	Жұтқыншақтың бітелуіне әкелетін ісіктер.\r\n\r\nАуызда пирсинг болған жағдайда әшекейді алып тастауға мүмкіндік барына көз жеткізу керек. Әшекейді оңай қойып немесе алып тастауға гантель пішіндегі шарды бұрап шығаруға мүмкіндік болуы керек. Қозғалмалы әшекейді абайсызда жұтып қойса, ол өз кезегінде жарақаттың себебі болып, нәтижесінде хирургиялық араласуға әкелуі мүмкін.   \r\n \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nтілдегі пирсинг \r\nбеттегі пирсинг\r\nеріндегі пирсинг\r\nжұғу қаупі\r\nауырдағы пирсингтің асқынуы\r\nқансырау\r\nпирсингтегі инфекциялар\r\nсөйлеудеі қиындықтардың болуы\r\n','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Пирсинг салудағы қауіпсіздік ережелер (татуировка және пирсинг салу студияларында пирсинг салу кезіндегі қауіпсіздік шаралардың тізімі)','','','kz','s','',0,'',2445,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776640,1574312640,1542776731,'Егер сіз өзіңіздің денеңізге тату немесе пирсинг салғыңыз келсе, онда алдымен өзін жақсы ұсынған студиялардың біріне барыңыз.','Егер сіз өзіңіздің денеңізге тату немесе пирсинг салғыңыз келсе, онда алдымен өзін жақсы ұсынған студиялардың біріне барыңыз.\r\n\r\nСодан соң келесілерге көз жеткізіңіз немесе сұрап алыңыз:\r\n\r\n•	Студия таза ма? Барлығы толығымен таза болуы керек (сонымен қатар жуынатын бөлмесі де).\r\n•	Студия қандай стерилдеу процедурасын қолданады? Аталмыш процедуралар сипатталған ба немесе нұсқаулықтары бар ма? Сұрап алыңыз.\r\n•	Қайта қолданатын құралдарды стерилдеуге арналған автоклав қолданыла ма? Автоклав – бұл қыздыру арқылы стерилдеуге қолданылатын машина. Қайта қолданылатын құралдар міндетті түрде стерилденіп, стерилдік сиымдылықтарда сақталуы керек\r\n•	Стерилдеуге болмайтын құралдармен қалай жұмыс істейді? Автоклав көмегімен стерилдеуге болмайтын құралдар немесе аспаптарды әр пайдаланғаннан кейін дезинфекциялаушы немесе ағартқыш ерітіндімен зарарсыздандыру керек.\r\n•	Пирсингке қолданылатын инелер стерилденген бе? Инелер стерилді пакетте сақталуы керек, бір рет қана пайдаланылып қолданылғаннан кейін қауіпсіз контейнерге тасталынуы керек.\r\n•	Тату немесе пирсинг жсаушы адам қандай дайындықтан өтеді?\r\n•	Тату немесе пирсинг жасаушы адам стерилді қолқап кие ме? Әрбір процедураға жаңа стерилді қолқап пайдалануы қажет. Оператордың қолқап киер алдында қолын жуғанына көз жеткізіңіз. Процедура барысында оператор телефонмен сөйлессе немесе басқа нәрселермен айналысса қолғабын ауыстыруын сұраңыз.\r\n•	Процедура барысында пирсингке арналған пистолет қолданылады ма? __ЕШҚАШАН пистолеттің көмегімен пирсинг жасатпаңыз!__ Бұл құралдар асқыну қаупін тудырады, өйткені оны процедура арасында стерилдеуге болмайды.\r\n•	Пирсингке қандай әшекейлер қолданылады? Тек аллергенді емес әшекейлер қолданыңыз. Жаңадан жасалған пирсингке тек хирургиялық, тот баспайтын болат, алтын, күміс, ниобиум,титаннан жасалған әшекейлер пайдаланады.\r\n•	Никельден немесе жезбен қапталған әшекейді пайдаланбаңыз.\r\n•	Қолданылмаған және автоклавта стерилденбеген әшекейді таңдаңыз. \r\n\r\nЖалпы пирсинг индустриясы қадағаланбаса да, денсаулық сақтауға қатысты болғасын олар гигиеналық стандартқа сай, тату тәжірбиесінің қауіпсіздігіне кепілдік беруі керек. Сіз барғалы отырған немесе қызметін пайдаланып жүрген студияға шағымдардың бар-жоғын өзіңіздің қалалық денсаулық сақтау департаментінен немесе санитарлық-эпидемиологиялық қызметтен тексеріңіз.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nтатуировка\r\nпирсинг\r\nтату салудағы қауіпсіздік шаралары\r\nавтоклав\r\nқолданылған құралдарды стерилдеу\r\nасқыну қаупі\r\n','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бет нервісінің шеткі салдануы ','','','kz','s','',0,'',832,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776700,1574312700,1542776776,'__Беттің бір жағындағы бұлшықеттің әлсіздігі немесе салдануы__ - бұл дәм сезуге, жас түзілу және сілекей түзілуге әсер ететін беттің бір жағының салбырауына әкеп соқтырады.','__Беттің бір жағындағы бұлшықеттің әлсіздігі немесе салдануы__ - бұл дәм сезуге, жас түзілу және сілекей түзілуге әсер ететін беттің бір жағының салбырауына әкеп соқтырады.\r\n\r\nКөптеген жағдайда беттің шеткі салдануы беттің бір жағындағы бұлшықет нервінің қабынуына байланысты пайда болады. Қабынудың себебі белгісіз, бірақ вирусты инфекциялармен байланысты болуы мүмкін.\r\n\r\nБет нервісінің шеткі салдануы кенеттен, жиі түнде пайда болып, әдетте емдеусіз өздігінен бірнеше апта аралығында жазылады немесе жақсарады. Құрғаудан немесе жарақаттан сақтану үшін түнге қарай көзге зақымдалған аймаққа таңғыш байлаймыз. Қабынуды төмендету үшін дәрігер кортикостероидтар тағайындауы мүмкін.\r\n \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nбет бұлшықетінің салдануы\r\nшеткі салдану\r\nбет нервісі\r\nбұлшықет әлсіздігі\r\nбет бұлшықетінің салдану себебі\r\nкортикостероидтар\r\n\r\n','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Перифериялық нейропатия ','','','kz','s','',0,'',1008,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776760,1574312760,1542776884,'__Перифериялық нейропатия__ – мидың қимыл қозғалысты бақылайтын, бұлшықет қызметіне жауап беретін қозғалыс нервтеріне, сондай-ақ вибрацияға, температураға, сезімталдыққа, ауырсынуға жауап беретін сезімтал нерв қызметтерінің жалпы жоғалуымен сипатталады. Перифериялық нейропатия негізінде табанды, ақяқ-қолды зақымдайды.','__Перифериялық нейропати__я – мидың қимыл қозғалысты бақылайтын, бұлшықет қызметіне жауап беретін қозғалыс нервтеріне, сондай-ақ вибрацияға, температураға, сезімталдыққа, ауырсынуға жауап беретін сезімтал нерв қызметтерінің жалпы жоғалуымен сипатталады. Перифериялық нейропатия негізінде табанды, ақяқ-қолды зақымдайды.\r\n\r\nСимптомдары біртіндеп пайда болады және мыналарды қамтиды:\r\n\r\n•	Жансыздану, күйдіру мен шаншу;\r\n•	Сезімталдықтың жоғалуы;\r\n•	Зақымдалған аймақта ауырсыну.\r\n\r\nПерифериялық нейропатия диабет тәрізді зат алмасу бұзылысын, АИТВ тәрізді қабыну үрдісін шақыруы мүмкін. Басқа да себептерге токсикалық заттардың әсері мен белгілі бір дәрілік препараттарға реакцияның болуын жатқызуға болады.\r\n\r\nПайда болған себептерге байланысты ем тағайындалады. Егер нервтің зақымдалуы жеңіл болса, Перифериялық нейропатияны себептері бойынша емдеу бәсеңдетеді.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n \r\nперифериялық нейропатия\r\nқолдың жансыздануы\r\nтабанның жансыздануы\r\nқолдың шаншуы\r\nтабандағы шаншу\r\nсезімталдықтың жоғалуы\r\n','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Перикардит','','','kz','s','',0,'',2230,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542776880,1574312880,1542777008,'__Бұл не? Перикардит__ - бұл перикардтың (жүректің айналасындағы қорғап тұратын қалтаның) қабынуы. Перикардит перикардия мен жүрек арасында сұйықтықтың аномальді бөлінуінен  пайда болуы мүмкін (перикардиальды эффузия).','__Бұл не? Перикардит__ - бұл перикардтың (жүректің айналасындағы қорғап тұратын қалтаның) қабынуы. Перикардит перикардия мен жүрек арасында сұйықтықтың аномальді бөлінуінен  пайда болуы мүмкін (перикардиальды эффузия).\r\n\r\n__Перикардиттің себебі.__ Перикардиттің ең көп тараған себебі вирустық инфекция болып табылады. Тағы бір маңызды себеп - миокард инфарктісі, сондай-ақ ревматикалық жүрек ауру. Перикардит бактериялық инфекциядан - ревматикалық жүрек ауруынан, мерезден, туберкулезден және саңырауқұлақ секілді инфекциялардан туындауы мүмкін. Уремияның бүйректің бұзылуына байланысты несепнәр жинауымен байланысты болғандықтан, ол да перикардитке ұрындыруы мүмкін. Радиотерапия, онкологиялық аурулар және жүрек-қан тамырлары операциялары да перикардитті тудыратын себептер тізіміне кіреді.\r\n\r\n__Перикардиттің симптомдары:__ Ортаңғы немесе кеудедің сол жағында  кенеттен қатты ауырсыну туындайды, ол  мойынға, арқаға, иыққа және қолға таралуы мүмкін. Терең тыныс алу, қозғалыс немесе жату кезінде ауырсынуы жиі күшейеді. Тізерлеп отырған кезде ауруы аздап басылуы мүмкін.\r\n\r\nБасқа симптомдары – аздап дене қызуы көтеріліп, жалпы әлсіздік сезімі немесе шаршау, депрессия және азғаған есеңгіреулер болуы мүмкін.\r\n\r\nПерикардитке электрокардиографияның (ЭКГ) көмегімен __диагноз__ қойылады. Рентгендік зерттеу арқылы перикардиядағы сұйықтықты орнатуға мүмкіндік туады. Периардитті емдеу қабынуды азайтатын және ауырсынуды жеңілдететін дәрілерді, ал бактериялық инфекция кезінде антибиотиктерді қамтуы мүмкін. Егер сұйықтықтың жинақталуы болса - оны алып тастау ұсынылады (ағызу).\r\n\r\n__Салдары.__ Перикардит көбінесе  жазылады, жүрекке зиян келтіре қоймайды. Алайда, егер перикардит кезінде сұйықтықтың жинақталу процессі жылдам жүрсе, онда жүректе қысым сирек күшейеді, одан жүрек тоқтауы мүмкін, ондай кезді «жүрек тығындалуы» деп атайды. Жедел перикардит жүректің қалыпты жұмысына кедергі келтіретін тігісті өзінен кейін қалдырады. Бұл жағдай жиі хирургиялық араласуды қажет ететін созылмалы констриктивті перикардит деп аталады.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nперикардиттің пайда болу себептері\r\nперикардия\r\nревматикалық жүрек ауруы\r\nтуберкулез\r\nперикардиттің белгілері\r\nжүрек тығындысы\r\nконструктивтік перикардит\r\nхирургиялық операция\r\n\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ұршық буыны сүйектерінің сынуы','','','kz','s','',0,'',584,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777000,1574313000,1542777042,'__Ұршық буыны сүйектерінің сынуы__ – бұл сан сүйегінің жоғарғы бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында). Ұршық буыны сүйектерінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда ұршық буыны сүйектері толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал. ','__Ұршық буыны сүйектерінің сынуы__ – бұл сан сүйегінің жоғарғы бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында). Ұршық буыны сүйектерінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда ұршық буыны сүйектері толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал. \r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nұршық буыны сүйектерінің сынуы \r\nсан сүйегінің мойны\r\nұршық буыны\r\nрентгендік зерттеу\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бұғананың сынуы','','','kz','s','',0,'',3513,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777060,1574313060,1542777167,'Бұғана дегеніміз не?\r\n\r\nБұғана - иық буынының негізгі сүйектерінің бірі. Ол иықты ұстап тұрады және шынтақпен және топшы-бұғаналық буынмен бірге тұрақтылықты және иықты күшпен қамтамасыз етеді. Бұғаналар сонымен қатар мойын мен иық аймағындағы нервтер мен қан тамырларын қорғайды.','Бұғана дегеніміз не?\r\n\r\nБұғана - иық буынының негізгі сүйектерінің бірі. Ол иықты ұстап тұрады және шынтақпен және топшы-бұғаналық буынмен бірге тұрақтылықты және иықты күшпен қамтамасыз етеді. Бұғаналар сонымен қатар мойын мен иық аймағындағы нервтер мен қан тамырларын қорғайды.\r\n\r\n__Бұғананың  сынуына не себеп болады?__\r\n\r\nБұғананың сынуы, әдетте, қолды тіреп құлағанда немесе бұғана не, иықпен тікелей байланыста болғаннан орын алып жатады.. Бұл көбінесе футбол, күрес немесе хоккей сияқты спорт түрлерімен айналысушылар арасында жиі туындап жататын жағдай.\r\nБұғана - жиі сынуға бейім сүйектердің бірі. Көптеген жағдайларда 13-пен 20 жас аралығындағы жастар бұғанасын сындырып алады, жас балалар да ойынап жүріп бұғанасын сындырып алуы мүмкін.\r\n\r\n__Сынған бұғананың симптомдары:__\r\n\r\n•	Бұғана жақпен құлап түсіп немесе бұғана не, иық аймағын соғып алғаннан кейін дереу ауырсыну.\r\n•	Ауырсыну салдарынан зардап шеккен қолды көтере алмау.\r\n•	Зақымдалған қолды көтеруге тырысқанда қысым сезіледі.\r\n\r\nЗақымдалған иық әрдайым орнынан кете бермейді, бірақ деформация орын алса, бұл томпақ болып көрінуі мүмкін немесе топша-бұғаналық буынның дәл үштінде ісік пайда болады. Сүйектің теніні тесіп өту жағдайлары сирек орын алады, бірақ ол теріні томпайтып итеріп алуы мүмкін, ол жерге қалқа тәрізді ісік жиналып қалады. \r\n \r\nБұғананың сынуы әдетте ауыр жарақат болып есептелмейді. Бұғананың ынуы кейде ғана  өкпеге немесе қабырғаға зақым келтіруі мүмкін, немесе қолдың қозғалуына кедергі жасап қалуы ықтимал, ал кейде қолыңыздағы салқындық пен ұйымалық сезімдерін тудыруы мүмкін нервтерді немесе қан тамырларын қысып қалуы да ғажап емес.\r\n\r\n__Бұғананың сынғанын анықтау__\r\n\r\nДәрігер әдетте сұрақтарды қою және науқасты қарау арқылы бұғананың сынығын анықтай алады. Дәрігер мыналарды тексереді:\r\n\r\n•	Зақымдалған аймақтан томпайған жерлер мен ісіктерді іздейді.\r\n•	Қан ағымы - импульсты есептеп, терінің түсін тексеріп және температураны өлшейді.\r\n•	Нерв және қан тамырларына зиян келген-келмегенін анықтайды.\r\n•	Иық пен басқа буындарды қозғалту мүмкіндігін қарайды.\r\n•	Иық бұлшықеттерінің күші тексереді.\r\n\r\nДәрігер әдетте сынықтың орнын және ауырлық дәрежесін анықтау үшін рентгеннен өткізеді.\r\n\r\n__Емдеу әдісі__\r\n\r\nКөптеген жағдайларда сынған бұғана өздігінен емделеді және сирек жағдайда операцияны талап етеді. Сүйекті емдеу кезінде қол мен иықтың қозғалмауын қамтамасыз ету үшін мықты байламмен байлап қояды.. Ересек адам бірнеше күннен, аптаға дейін мықты ұстап тұратын киім киюі керек; балаға 3-4 апта қажет болуы мүмкін. Сондай-ақ, әсіресе балалар үшін, сегізге ұқсатып айқастырып таңғышты байлауға болады. Кейде кейде иықты дұрыс қалыпта ұстау үшін таңғышты түзету қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nСодан кейін қарапайым жаттығуларды бастай беруге және ауырсынуды туындатпаса жаттығуларды е бірте-бірте күшейте беруге де болады. Дәрігерден жаттығуды бастау туралы сұрап алыңыз. Егер ол ерте басталса, бұғананың сынығы дұрыс емделмеуі мүмкін. Егер иықты оңай жылжыту мүмкін болмаса және иық мықты болмаса, белсенді адамдар спортпен және басқа да іс-шаралармен айналыса алмайды.\r\n\r\nАспирин, ибупрофен немесе нафроксен сияқты ацетаминофенді немесе стериойдты емес қабынуға қарсы препараттарды ауруды жеңілдету үшін қолдануға болады. Рей синдромына байланысты 20 жасқа толмаған адамдарға аспирин беруге болмайды.\r\n\r\nАуыр сынықтарда хирургиялық араласулар ұсынылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nбұғананың сынуы\r\nиық буыны\r\nбұғана сынығының симптомдары\r\nнервтің зақымдалуы\r\nқолдың терлеуі\r\nқолдың ұюы\r\nбұғана сынуының емделуі\r\n\r\n','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Сан сүйегінің сынуы ','','','kz','s','',0,'',553,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777120,1574313120,1542777219,'__Сан сүйегінің сынуы__ – бұл сан сүйегінің жоғары бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында) болып табылады. Сан сүйегінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан  сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда сан сүйегі толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал.','__Сан сүйегінің сынуы__ – бұл сан сүйегінің жоғары бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында) болып табылады. Сан сүйегінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан  сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда сан сүйегі толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n \r\nсан сүйегінің сынуы\r\nұршық буыны\r\nсан сүйегінің мойны\r\nрентгендік зерттеу\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жатыр түтіктерін байлау','','','kz','s','',0,'',498,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777180,1574313180,1542777266,'__Жатыр түтіктерін байлау__ – бұл тұрақты түрде жүктіліктің алдын алуға (стерилдеу) әйел адамдарға жасалатын операцияның түрі. Жатыр түтіктерін байлағанда ұрықтанудың алдын алу мақсатында фаллопий түтігі жабылып, ол шәуеттің аналық жасушаға түсуін алдын алады.','__Жатыр түтіктерін байлау__ – бұл тұрақты түрде жүктіліктің алдын алуға (стерилдеу) әйел адамдарға жасалатын операцияның түрі. Жатыр түтіктерін байлағанда ұрықтанудың алдын алу мақсатында фаллопий түтігі жабылып, ол шәуеттің аналық жасушаға түсуін алдын алады.\r\n\r\nФаллопий түтігі алынып тасталуы, қысқыштармен жабылуы, байлануы мүмкін. Сондай-ақ оның ұштары күйдіру арқылы дәнекерленуі мүмкін.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n \r\nжатыр түтігін байлау\r\nжүктіліктің алдын алу\r\nстерилдеу\r\nфаллопий түтігі\r\nұрықтану\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тістің түсуі кезіндегі көрсетілетін алғашқы көмек ','','','kz','s','',0,'',2106,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777240,1574313240,1542777599,'Көптеген жарақаттар нәтижесінде тістің түсуі өз кезегінде басқа тістер немесе ауыз қуысының басқа құрылымдарының (мысалы, таңдай, иек немесе беттің) жарақаттануы мүмкін. Түскен тістің орнына жаңа тұрақты тіс қоюға болады (реимплантант). Егер отыз минут ішінде тісті реимплантацияласа, жақсы нәтижеге қол жеткізуге болады. Ал екі сағат өткеннен кейін сәтті имплантациялау мүмкіндігі азады.','Көптеген жарақаттар нәтижесінде тістің түсуі өз кезегінде басқа тістер немесе ауыз қуысының басқа құрылымдарының (мысалы, таңдай, иек немесе беттің) жарақаттануы мүмкін. Түскен тістің орнына жаңа тұрақты тіс қоюға болады (реимплантант). Егер отыз минут ішінде тісті реимплантацияласа, жақсы нәтижеге қол жеткізуге болады. Ал екі сағат өткеннен кейін сәтті имплантациялау мүмкіндігі азады.\r\n\r\n1. __Тісті тауып алыңыз.__\r\n\r\n•	Сүт тістерге: қансырауды тоқтату үшін таза дәкені қызыл иекке және тіс ойысына қойып, 15 минут аралығы ұстап тұрыңыз. Сүт тістер қайта имплантацияланбайды, өйткені имплантациялау өсіп келе дамитын тұрақты тістердің дамуына кедергі келтіруі мүмкін. Егер баланың тісі түсуге дайын тұрса да, оны міндетті түрде стоматологқа көрсету керек.\r\n•	Тұрақты тістерге: Таза дәкені қойып, төмендегі сипатталған қадамдарды орындаңыз.\r\n\r\n2. Тісіңізді абайлап тістің жоғарғы жағынан ұстап (тіссауыттан) ағынды сумен __шайыңыз__. Тісті ысқыламаңыз және тіс түбірінен ұстамаңыз.\r\n\r\n3. Стоматологқа тасымалдау үшін тісіңізді қажетті түрде __дайындаңыз__.\r\n\r\n•	Ең жақсы тасымалдау әдісі – бұл тісті өз ойысына қою. Абайлап тісіңізді өзінің қалыпты орнына қойыңыз. Сәл шығып тұрса да, оған алаңдамаңыз.Тісті ұстап тұру үшін таза дәкені немесе ылғалданған шәй қалташасын тісіңізбен тістеңіз. Тасымалдау кезінде тісіңізді ойысында саусағыңызбен ұстап тұрыңыз. Ересек адам немесе жасөспірімдер тісін қызыл иек пен ұрт арасында немесе тіл астында жұтып қоймауға тырысып ұстауына болады (кішкентай жастағы балаларға мұны жасауға болмайды).\r\n•	Егер ересек адам немесе бала тісін ойысында ұстап тұруға өте мазасыз болса, онда сүтке салыңыз. Сүт болмаған жағдайда суға немесе Ханка немесе Save-A-Tooth секілді дәрігердің рецептінсіз жіберілетін ерітінділерге салыңыз.\r\n•	Тісті тұзды суға, алкоголь немесе ауыз шайқауға арналған сұйықтықтарға салуға болмайды.\r\n\r\n4.  __Емдеуді ұйымдастыру үшін тез арада стоматологқа хабарласыңыз.__ Егер хабарласуға мүмкіндік болмаса, тез арада жедел жәрдем көмегімен бару керек. Тісті ұмытып кетпегеніңізге көз жеткізіңіз.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n \r\nжарақат\r\nтістің түсуі\r\nсүт тістер','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Паронихия (тырнақ көбесінің қабынуы) - тырнақтың айналасындағы терінің инфекциясы','','','kz','s','',0,'',1465,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777660,1574313660,1542777808,'Бұл не? Паронихия - тырнақ айналасында терінің инфекциясы (саңырауқұлақтық немесе бактериялық). Бұл, қан айналымының бұзылуының, псориаздың немесе дерматит инфекцияның салдарынан болуы мүмкін. Негізгі себебі саңрауқұлақ тұқымының Candida albicans бактериялары болып табылады.\r\n','Бұл не? Паронихия - тырнақ айналасында терінің инфекциясы (саңырауқұлақтық немесе бактериялық). Бұл, қан айналымының бұзылуының, псориаздың немесе дерматит инфекцияның салдарынан болуы мүмкін. Негізгі себебі саңрауқұлақ тұқымының Candida albicans бактериялары болып табылады.\r\n\r\n__Оның симптомдары қандай?__ Жедел жағдайларда қызару немесе ісіну белгілері кенеттен пайда болуы мүмкін және қысқа уақытта орын алады. Созылмалы жағдайларда симптомдар үздіксіз немесе мезгіл-мезгілімен пайда болуы мүмкін. Созылмалы паронихия –  кәсіби ыдыс жуушылардың, кір жуатындардың, бармендер мен шаштараздардың арасында кездесіп жатады. Өйткені инфекциялану суға қолды  жиі малғаннан, қырыну кезінде кесіп алғаннан, немесе тырнақты тазалау барысында сызып алғаннан болып қалуы мүмкін.\r\n\r\nНе істеу керек? Үй жағдайында көзге көрінбейтін, кішігірім қызарулар немесе ісінулер абайлап тазалап тұрса, кетіп қалады,  Кейбір жағдайларда жергілікті антибиотиктермен немесе антигенді заттармен емдеу қажет болуы мүмкін. Кейде дәрігерге емдеу үшін  кішкентай хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін  - зардап шеккен аймақты дренаждау керек болуы ықтимал.\r\n\r\n\'\'__Теріңіздің дұрыс емделу жолдарын білу үшін не одан да күрделі араласу қажет екенін талқылау үшін жергілікті тері ауруларының маманымен хабарласыңыз.__\'\'\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nтері зақымдануы\r\nсаңырауқұлақ инфекциясы\r\nбактериялық инфекция\r\nпсориаз\r\nдерматит\r\nпаронихия белгілері\r\nкәсіби аурулар\r\nхирургиялық араласулар\r\nдренаж\r\n\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Сал ауруы ','','','kz','s','',0,'',841,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777780,1574313780,1542777848,'__Сал ауруы__ – нерв қызметі мен бұлшықет күшінің жоғалуының нәтижесінде пайда болатын қимыл-қозғалыс қабілетінің болмауы. Бұлшықет нерві жарақат немесе ауру әсерінен мида немесе дененің басқа бөлігінде зақымдалған жағдайда, аталмыш нервтер немесе жасушалармен бақыланатын мидың бөлігі қызметін тоқтатады.    ','__Сал ауруы__ – нерв қызметі мен бұлшықет күшінің жоғалуының нәтижесінде пайда болатын қимыл-қозғалыс қабілетінің болмауы. Бұлшықет нерві жарақат немесе ауру әсерінен мида немесе дененің басқа бөлігінде зақымдалған жағдайда, аталмыш нервтер немесе жасушалармен бақыланатын мидың бөлігі қызметін тоқтатады.    \r\n\r\nЗақымдану қызметтің аздап немесе айтарлықтай, сондай-ақ тұрақты немесе уақытша жоғалуына әкелуі мүмкін.\r\n\r\nСал ауруы ауырлық дәрежесі мынадай келеді:\r\n\r\n•	Зақымданған нерв жасушалардың типіне, егер сал мидың зақымдануымен шақырылған жағдайда мидың зақымдану көлеміне байланысты.\r\n•	Кері қанайналым жылдамдығына, яғни нервтегі қысымның нашарлауына, проблема туындатқан аурудың жазылуына байланысты. \r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nқимыл-қозғалыс қабілетсіздігі\r\nнерв қызметінің жоғалуы\r\nмидың зақымдалуы\r\nуақытша салдану\r\nтұрақты салдану\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Панкреатит','','','kz','s','',0,'',2130,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777840,1574313840,1542777898,'Панкреатит – бұл асқазанның жоғарғы бөлігінде орналасқан, ас қорфту ферменттері мен инсулин  бөліп шығаратын асқазан үсті безі (ұйқы безінің) қабынуы.  Панкреатит күтпеген жерден іште ауырсынуды, жүректің айнуын және құсуды және қалтырауды тудыруы мүмкін.','Панкреатит – бұл асқазанның жоғарғы бөлігінде орналасқан, ас қорфту ферменттері мен инсулин  бөліп шығаратын асқазан үсті безі (ұйқы безінің) қабынуы.  Панкреатит күтпеген жерден іште ауырсынуды, жүректің айнуын және құсуды және қалтырауды тудыруы мүмкін.\r\n\r\nПанкреатиттің ең көп таралуының себебі – шамадан тыс ішімдік ішу мен ұйқы безінен аш ішектің басталған жеріне (он екі елі ішекке) дейін өт қабы тастарынің (тас түйіршіктерінің) арнаға жинатып, тіреліп қалуы болып табылады. Панкреатиттің басқа себептері инфекциялар, жарақаттар немесе белгілі бір дәрілер. Бұл ауру күтпеген жерден тап беруі мүмкін (өткір) немесе ұзақ мерзімді болуы мүмкін, мезгіл-мезгіл қайталанып та тұрады (созылмалы сипатта). Ұйқы безінің зақымдануы ауыр азаптан, ауыр есеңгіреуге дейін туындауы мүмкін. Пациенттердің арасында әйелдер көп: бұл, әдетте, холелитияс ауруы мен майдың метаболизмінің бұзылуына байланысты да орын алады. Пациенттердің едәуір бөлігі қарт және ұлғайған жастағы адамдар.\r\n\r\nПанкреатиттің негізгі көріністері: ұйқы безінің бас жағы зақымдалғанда, іштің оң жақ жоғарғы жартысы ауырады;  ұйқы безі айрықша зақымданғанда – төстің төменгі жағы ауырады;  ұйқы безінің құйрық жағы  зақымданғанда – сол жақ қабырғалар ауырады; егер ұйқы безі түгелдей дерлік зақымданса, өмірге қауіп төнеді.   \r\n\r\nҮлкен дәреті кезінде тітіркену сезімі болады. Үлкен дәретінде қорытылмаған тамақ қалдықтары болады және сыртқы көрінісі ботқа кейпіне ұқсап тұрады. Нәжіс көлемі жағынан көп болып көрінеді. Жағымсыз иісі мүңкіп тұрады. Дәретхана унитазына әбден шашырауы мүмкін, оны жууда оңайға соқпайды. \r\n\r\nЕмханалық жағдайда емдеуде ауруды басатын дәрілер мен сұйықтықтар тамыр арқылы ішке енгізіледі, клиникалық жағдайы оңалмайынша, ісінген ұйқы безі жойылмайды. Панкреатитті одан айын асқынырмау үшін, тамақ түтікше арқылы берілуі мүмкін, ал алдын алу үшін антибиотиктер қолданылады. Адамдардың көпшілігі панкреатитпен толық емделсе де, қан кету, инфекциялану, ағзалық жетіспеушілік сияқты асқынулар орын алуы мүмкін.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nөткір панкреатит\r\nсозылмалы панкреатит\r\nалкогольді асыра пайдалану\r\nпанкреатит асқынулары\r\nпанкреатиттің емі\r\n','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Секс, иіс түйсігі, иммундық гендер және эволюция','','','kz','s','',0,'',5173,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542777960,1574313960,1542778123,'Ер де, әйел де бес негізгі сезіммен жаралған - көру, есту, иіс сезу, түйсік, дәм ажырату және сенсорлы сигналдарды қабылдау қабілетіне ие. Бұл сезімдер физикалық жақындасуда  үлкен рөл атқарады. Бұл, әсіресе, ұзақ уақыт бойы ғылыми зерттеу саласынан тыс қалған жыныстық тартымдылықтың ең күшті ингредиенттерінің бірі болып табылатын әйелдік өткір иіс сезу сезіміне қатысты.','{img type=\"fileId\" fileId=\"463\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЕр де, әйел де бес негізгі сезіммен жаралған - көру, есту, иіс сезу, түйсік, дәм ажырату және сенсорлы сигналдарды қабылдау қабілетіне ие. Бұл сезімдер физикалық жақындасуда  үлкен рөл атқарады. Бұл, әсіресе, ұзақ уақыт бойы ғылыми зерттеу саласынан тыс қалған жыныстық тартымдылықтың ең күшті ингредиенттерінің бірі болып табылатын әйелдік өткір иіс сезу сезіміне қатысты.\r\n\r\nСән өндiрушiлер мен стилистерлердің бағындыра алмағын бір шыңы бар, ол сексуалды серіктестерді тартымды ететін бірден-бір фактор - иіс. Жасанды парфюмнің исі емес, адамның кәдімгі жеке  исі. Адам, табиғатынан феромондар деп аталатын химиялық байланыстарды өндіруге қабілетті, оның арқасында әрбір жеке тұлға өзіндік иіске ие.  Міне сол иіс, адамардың бір-біріне деген тартымдылықты сезінуіне ықпал жасайды. Бұл химиялық процесс арқылы  біз, қандай	да бір себептермен өзімізге бір адамды сүйікті ете аламыз және, сонымен қатар,  кейбір адамдарды өзімізден сол химиялық бөліндінің әсерімен жиеркендіріп қоямыз.\r\n\r\nӘрине, махаббат пен құмарлық – күрделі эмоциялық жағдай болып табылады. Оның ішінде аздаған сәттіліктер,  бір шама күш-жігер, және көзге көрінбес болса да  «химияның»  да  үлесі бар.  Бұл таза биологиялық тұрғыдан қарағанда, аталмыш химиялық қосылыстар - миға,   сіздің махаббат сезімдеріне жоғары дайындықта екеніңізді білдіреді және одан басқа өмірге қажетті, саналы сигналдарды жібермей тұру үшін әрекет етеді. Бұл сигналдар сіздің миыңыздағы ойлау және логикалық қасиеттеріңізді айналып өтіп, сондай-ақ  мидың эмоцияға жауап беретін, мидың шоғырландыру процессін реттейтін  дән тәріздес денесін (Amigdala) бағындырып алады. Сондықтан күшті махаббат эмоциялары «іште көбелектер ұшын жүргендей» секілді сезімдерді тудыруы мүмкін.\r\n\r\nӨздеріңіз білетіндей, күшті психологиялық астасулар иіспен байланысты. Иісті еске алу арқылы санаға,  сол иістің иесін және бүтіндей сарқылмас эмоцияны келтіруге болады. Кейде бұл иіс сезу түйсігінің әдеттен тыс құрылымында болады, ол бүтіндей ми арқылы өтетін, басқа мүшелерден ақпарат тасымалдайтын нервтерден  ерекшеленеді.Бұл құрылым миға кез-келген оқиғалардың эмоциялық естеліктерін қандай да бір иістік ақпаратпен байланыстыруға көмектеседі. Шиеленіскен эмоция және иіс сезу сезімі маңызды факторлар болып табылады;  бұл әрине таңқаларлық, бірақ  әңгіме жыныстық әуестік жайында өрбіген кезде, әйелдер үшін иісі сезімі маңызды рөл атқаратыны сөзсіз.\r\n\r\nАмерикалық Браун университетінің зерттеушілері «Сезімтал ынталандыру және жыныстық қатынасқа баға беру» атты ғылыми аспапты пайдаланып, анықтауы бойынша, әйелдер  жыныстық серіктестікті таңдағанда, ең алдымен иіске аса мән беретіні белгілі болды. Әйелдердің жыныстық қозуы жағымды иістің әсерінен күшейіп, жағымсыз иістен басылады екен.  Алайда, ол жағдайда «жағымды» немесе «жағымсыз» иіс нені шеше алады?\r\n\r\nМұндай, әйелдің жыныстық тартымдылығына иістің айтарлықтай әсері болатыны - салыстырмалы түрде жақында ғана белгілі болды. Бұл құбылыстың алғашқы тұжырымдамасы өте ерекше болды: әйелдердің иіс езу қызметі овуляция кезінде шыңына жетеді - айлық етеккір циклі кезінде жиырма төрт сағаттың ішінде, ол  жүкті болуы мүмкін. Ғалымдар осыны екере келе әйелдің иіс сезімі репродуктивтік функцияда белгілі бір рөл атқаруы мүмкін деп санайды. Мұны ғалымдар иммундық жүйені зерттемей тұрып - әртүрлі ауруларға қарсы дененің қорғанысын зерттей бастағанда дәлелдей алмаған еді - сол кезде бұл байланыстың бар екені анықталған болатын.\r\n\r\nӘйелдер өз иммунитетінің гендер жиынтығы арқылы оларды толықтыратын еркектерді таңдайды, яғни өздерінің иістерін толықтыра алады. Ал кейбір ерлердің генетикалық кешенді иммундық гендері олардікіне ұқсаса, керісінше жиіркендереді.   Бұл қызық көрінуі мүмкін, бірақ әйелдер өз ағзасы гендерінің иммундық қорғанысын «иіс» арқылы дәлме-дәл сезіне алады. \r\n\r\nНью-Мексико университетіндегі эволюциялық психология маманы Кристина Гарвер-Апгар және оның әріптестері әйелдер мен еркектердің иммунитет гендерінің ұқсастығын анықтады, әйелдердің серіктестеріне сексуалдық тартылуы төменірек болды. Әйелдер мен олардың серіктестерінің, иммундық гені  ұқсас болса,  онда оларда жыныстық қатынасқа деген құлшынысы онша болмайды. Мұндай жұптар, гендік жағдайы үйлесетін жұтармен салымтырмалы түрде қарағанда өз серіктерімен қалауынша қатынасқа түсе алмайды, тіпті қатынас жасаудан қашқалақтайды. \r\n\r\nБеймаза фактор болып – иммунитеті гендеріне ұқсас ерлермен қарым-қатынаста болатын әйелдер , әсіресе, овуляция кезінде өз серігін емес, басқа ер адамды ойлап тұрады. Және бұл жыныстық қиял олардың тек ойларында ғана емес, іс жүзінде де орындалып кетуі ықтимал. Мұндай әйелдер бөгде ерлердің құшағына оңай құлайтын болады. Иммундық гендер реакциясының 50 пайызға жуығы, жыныстық қатынастан қашқалақтау жағдайлардың 50% -ында да кездеседі.\r\n\r\nСондықтан, егер әйел  өзінің жыныстық қатынас жасақан ерінің жағымды иісі туралы айтса, оның жыныстық құштарлығы тамырында жасырылған эволюциялық адаптациядан екенін түсінуге болады. Ондай кезде әйелдер «есінен танған күйіндегі»  деңгейде  генетикалық жағынан үйлесетін ерлерге тартылады.\r\n\r\n__Дереккөз:__ Материалды дайындаған медицина профессоры Алмаз Шарман\r\n\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Секс және симметрия','','','kz','s','',0,'',2884,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542778080,1574314080,1542778236,'Адамның денесі симметриядық қасиеттермен қамтамасыз етілген: сол жақ білек, дәл оң жақ білектен аумайды; сол құлақтың көлемі - оң құлақтың көлемімен бірдей; екі көздің дәл ортасынан бөліп қарағанда адамның бір жақ денесі екінші жақ денесі бір-бірінің тұра көшірмесі секілді. Дегенмен, әр адамның мінсіз симметриядан шағын ауытқулары да кездесіп жатады.','Адамның денесі симметриядық қасиеттермен қамтамасыз етілген: сол жақ білек, дәл оң жақ білектен аумайды; сол құлақтың көлемі - оң құлақтың көлемімен бірдей; екі көздің дәл ортасынан бөліп қарағанда адамның бір жақ денесі екінші жақ денесі бір-бірінің тұра көшірмесі секілді. Дегенмен, әр адамның мінсіз симметриядан шағын ауытқулары да кездесіп жатады.\r\n\r\nБет пен дененің айқын асимметриясы  екі факторға баланысты болуы мүмкін. Олардың бірі - генетика. Адамда болатын генетикалық мутацияларының жалпы саны мутациялық жүктеме деп аталады. Әрбір адамның бойында белгілі бір генетикалық мутация санының болуы қалыпты болып есептеледі (орташа есеппен олардың бірнеше жүздегені анықталған). Алайда, кейбір адамдардың жоғары мутациялық жүктемесі бар, одан асимметрияның дамуы  мүмкін.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"464\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nЕкінші фактор – экология болып табылады. Кейбір адамдар өсуі мен дамуы кезінде басқа адамдарға қарағанда жиі ауырады, жоғары сатыдағы паразиттік инвазияларға ұшырайды , жарақаттарға және қолайсыз экологиялық орта факторларына тап болып жатады. Мұның барлығы бет пен дененің асимметриясының дамуына әсер етеді.\r\n\r\nДемек, симметрия мықты денсаулықтың белгісі болып табылады, адамның төменгі муациялық жүктемесі бар индикатор, ол қоршаған ортадағы жағымсыз әсер ететін факторларға ұшыраған немесе олардан денсаулығына аса  зиян келтірмей қалыптасып алған деген сөз.\r\nАлғашында дене симметриялары тартымды болуы мүмкін. Бірақ, мынаны есте ұстау керек, әйелдер саналы деңгейде симетриядан аздап ауытқуға қабілетті, ол, әрине, пайдалы дағдылар болып табылады, әсіресе асиметрияның фактоларын есептей келсе оның түрлерін бірден тану мүмкін емес. \r\n\r\nӘйел дене симметриясының иісін ажырата ала ма? Бір ғылыми зерттеулерде ер адамдар екі түн бойы ақ мақталы футболкалар киіп жатты. Осыдан кейін футболкалар полиэтилен пакеттеріне тоғытылды. Содан кейін зертханада түрлі өлшеу құралдарын қолдану арқылы ғалымдар симметрияға байланысты бірқатар антропологиялық өлшеулер жасады. Атап айтқанда, білектердің айналасы, шынтақтың және құлақтардың айналасы бағаланды. Кейін, әйелдерден әр футболкалардың иісін бағалауы сұралды. Денесі тартымды ерлерге тән футболкалардың исі оларға тартымды болып сезілді, ал кез-келген дене асимметриялы қандайда бір ерлердің  футболкаларының иісі оларға онша ұнай қоймады, тіпті кей біреулерінен жиеркеніп кетті.  Бұл тұжырым төрт тәуелсіз зерттеуден кейін бекітілді.\r\n\r\nӘйелдер овуляция кезінде симметрияны жақсы сезінеді, яғни, етеккір циклінің фазасы кезінде, ол кез нәзік жандылардың ұрықтануға бейім болып тұрған кезі. Бұл әйелдердің денсаулығы мықты және жоғары сапалы гендер жиынтығына ие ерлермен көбеюіне эволюциялық бейімделуі болуы мүмкін. Некесіз  серіктес ретінде әйелдер, дене симетриясымен ерекшеленетін ерлерді таңдауға бейім келеді, бұл симметрияның сексуалдық тартымдылығының тағы бір маңызды дәлелі.','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Өт қабындағы тастар','','','kz','s','',0,'',2834,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542788820,1574324820,1542789439,'Өт қабы – бұл бауырдың астында орналасқан, алмұрт тәрізді мүше. Оның ішінде майларды қорыту үшін қызмет ететін, бауырда өндірілетін сұйықтық болады. Асқазан  мен ішек тамақты айналдырып жатқанда, «жалпы өт түтігі» деп аталатын түтік арқылы өт қабынан сұйықтық жіберіледі. Бұл түтік өт қабы мен бауырды аш ішекпен жалғайды.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері және симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емдеу__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nӨт қабы – бұл бауырдың астында орналасқан, алмұрт тәрізді мүше. Оның ішінде майларды қорыту үшін қызмет ететін, бауырда өндірілетін сұйықтық болады. Асқазан  мен ішек тамақты айналдырып жатқанда, «жалпы өт түтігі» деп аталатын түтік арқылы өт қабынан сұйықтық жіберіледі. Бұл түтік өт қабы мен бауырды аш ішекпен жалғайды.\r\n \r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"465\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n\'\'Іштің мүшелері: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.\'\'\r\n \r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"466\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Бауыр  - адам организміндегі ең үлкен мүше. Ол іштің оң жақ қабырға аумағында орналасқан. Бауыр екі бөліктен тұрады – үлкен өлшемді оң бөлігі және кіші сол бөлігі. Бауыр бірқатар маңызды қызметті атқарады. Бауыр қаннан зиянды заттектерді сыртқа шығарады. Сондай-ақ, бауыр асты қорытуға көмектесетін ферменттер мен өтті өндіреді. Ол тағамдық заттектерді зат алмасуында, ағзаның өсуі мен дамуында қатысатын ұсақ қосылыстарға дейін ыдыратады. Бауыр қанды екі қантамыры арқылы алады. Негізгі тамыр – бауырдың қақпа венасы. Екіншісі – бауыр артериясы.\'\'\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"467\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nӨт қабы бауырдың астында орналасқан қалташа тәрізді болады. Ол бауырда өндірілетін өтке толған. Өт ішекке майларды қорытуға көмектеседі.\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері және симптомдары__\r\nЕгер өт түтіктерінен өттің ағуына бірдеңе кедергі болса, онда жайсыздық пайда болуы мүмкін. Әдетте, мұндай жағдайға өттегі тастар себепкер болып жатады. Өт қабында тастың түзілуі өттің құрам бөліктерінің қатаюына байланысты орын алады. Өт тас ауруының ұстамалары әдетте тамақ ішкеннен кейін мазалайды. Өт тас ауруының симптомдары: жүректің айнуы, құсу, іштегі, арқадағы немесе оң қолдың астындағы ауырсыну сезімдері. \r\nӨт қабының тастары көбінесе  егде жастағы адамдарда, әйелдерде, артық салмағы бар адамдарда кездеседі .\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nӨт қабының тастары басқа ауруларды тексеру барысында жиі анықталып жатады. Егер симптомдары болмаса, арнайы емдеуді қажет етпейді.  Жалпы бұл жағдайды оңтайлы шешудің кең таралған әдісі – өт қабын алып тастау. Адамдар өт қабынсыз да өмір сүре береді. Өт сұйықтығы аш ішекке басқа тәсілдермен де түседі.\r\nДереккөз: АҚШ-тың Ұлттық денсаулық сақтау институтарының дерекқорынан алынды: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/gallstones.html\r\nКөп қайталанбалы құсу (ерлерде | әйелдерде)\r\nАсқазанның ауруы (ерлерде)\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n \r\nтастар\r\nөт\r\nөт қабы\r\nбауыр\r\nөт қабындағы тастар\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Метаболиялық синдром (Инсулинрезистенттілік)','','','kz','s','',0,'',3420,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542789540,1574325540,1542789770,'__Метаболиялық синдром__ - жүрек-қан тамырлары ауруларының, инсульттің және екі типті қант диабетінің пайда болу қаупін арттыратын қауіп-қатер факторларының топтары болып табылады.','__Метаболиялық синдром __- жүрек-қан тамырлары ауруларының, инсульттің және екі типті қант диабетінің пайда болу қаупін арттыратын қауіп-қатер факторларының топтары болып табылады.\r\n \r\n__Себептері__\r\nҒалымдар метаболиялық синдромның қандай да бір себептерден пайда болатынына әлі де сенімді емес. Дегенмен, бұл синдроммен байланысты  бір белгілісі,  семіздік немесе жай артық салмақтан  осы аурудың туындайтыны анықталды.\r\n\r\nМетаболиялық синдромның ең негізгі қауіп факторлары:\r\nДененің ортаңғы және жоғарғы бөліктерінде  (орталық семіру) майдың  жиналуынан  пайда болады, мұндай денені «алма тәрізді» деп сипаттауға болады.\r\nИнсулинге төзімділік. Дене инсулинді қалыпты жағдайға қарағанда төмен пайдаланады. Жалпы инсулин ағзадағы қантты бақылау үшін қажет. Инсулинді тиімсіз пайдаланудың нәтижесінде, ағзадағы қант пен майдың мөлшері артады.\r\n\r\nБасқа да қауіпті факторлар, мына жайттармен толығады:\r\n•	Жасы\r\n•	Метаболиялық синдромның пайда болуына генетикалық бейімділік\r\n•	Гормоналды өзгерістер\r\n•	Физикалық белсенділіктің жеткіліксіздігі\r\nМетаболиялық синдромнан зардап шеккен адамдар басқа да қиындықтарға тап болады. Олар,  аурудың ағымын одан сайын күрделендіретін  немесе осы аурудың пайда болуына себепкер  болуы мүмкін жайттар. Мысалы:\r\n•	Қанның шамадан тыс ұюы\r\n•	Ағзадағы қабыну белгісін көрсететін заттардың қанда жоғарылауы\r\n \r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"468\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Диагностикасы__\r\nЕгер төменде көрсетілген үш немесе одан да көп симптомдар көрініс берсе, пациент метаболиялық синдромнан зардап шегеді деген сөз:\r\n•	Қан қысымы 130/85 мм сын.бағ. жоғары болса;\r\n•	Аш қарында қандағы қанттың деңгейі 100 мг / дл жоғары болса.\r\n•	Үлкен бел айналымы:\r\nЕрлерде – 100 сантиметрден жоғары\r\nӘйелдерде – 88 сантиметрден жоғары\r\n•	Жоғарғы тығыздықты липопротеиндердің құрамындағы холестерин деңгейінің төмен болуы;\r\nЕрлерде – 40 мг/дл төмен\r\nӘйелдерде – 50 мг/дл төмен\r\n•	Үшглицеридтердің деңгейі 150 мг / дл жоғары\r\n \r\n__Емдеу__\r\nБұл ауруды емдеу үшін ең бастысы - жүрек аурулары мен қант диабетінің пайда болу қаупін азайту керек. Емдеуші дәрігер науқасқа өмір сүру салтын өзгертуді талап етіп, сондай-ақ, қан қысымын, ЖТЛП холестеринді, қандағы қант деңгейін төмендетуге бағытталған дәрі-дәрмектерді қолдануды ұсынады.\r\nАртық салмақтан арылу керек. Метаболиялық синдромнан зардап шеккен адам салмағының 7-10 пайызын түсіруі керек. Бір күнде ішкен асының калориясын 500-1000 –ға дейін азайту қажет.\r\nОрташа қарқынды физикалық жаттығулар үшін кем дегенде 30 минут уақытын бөлгені жөн, мысалы, аптасына 5-7 рет жай жүрсе де жайрайды.\r\n\r\nАрықтау арқылы қандағы холестерин деңгейін төмендету керек. Физикалық белсенділік  пен холестерин деңгейін төмендетуге арналған препараттарды қолдану арқылы осы мақсатты жүзеге асыруға болады.\r\nАрықтау арқылы, сондай-ақ, артериялық қан қысымы деңгейін төмендету керек. Ол үшін физикалық жаттығулар жасап, дәрілік препараттарды қолдану керек. \r\nШылым шегетін адамдар зиянды әдеттен арылу керек.\r\n\r\n__Ауру ағымы__\r\nМетаболиялық синдромы бар адамдарда жүрек ауруына, 2-ші типтегі диабетке, инсультке, бүйрек ауруларына шалдығу қаупі жоғары болады және аяқтарының қандануы жеткіліксіз болуы мүмкін.\r\n \r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЕгер сізде осы аурудың белгілері немесе симптомдары болса, дәрігерге қаралыңыз.\r\n \r\n__Синонимы:__ \r\nИнсулинге төзімділік синдромы; X синдромы.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nсеміздік\r\nАҚҚ\r\nинсулин\r\nқант\r\nинсульт\r\nинфаркт\r\nсалмақ\r\n','student_k',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бітелмелі тромбангиит','','','kz','s','',0,'',4793,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542789840,1574325840,1542790425,'Бітелмелі тромбангиит – сирек кездесетін ауру түрі,  аяқ-қолдың қантамырларының бітелуімен сипатталады.\r\n\r\nБітелмелі  тромбангиит (Бюргер ауруы) ұсақ қантамырлардың қабынуы мен ісінуінен туындайды. Сондай-ақ қан тамырлары тарылады немесе олар тромбпен (тромбоз) бітеледі. Көптеген жағдайларда  аяқ-қолдың  қантамырлары бітеледі. Көктамырға қарағанда артериялар жиі зақымдалады. Ауру белгілері шамамен - 35 жастағы адамдарда жиі кездеседі. Дегенмен бұл аурудан әйелдер мен қарттардың зардап шегуі  сирек кездеседі.','__Мазмұны__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу __{ALINK}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБітелмелі тромбангиит – сирек кездесетін ауру түрі,  аяқ-қолдың қантамырларының бітелуімен сипатталады.\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nБітелмелі  тромбангиит (Бюргер ауруы) ұсақ қантамырлардың қабынуы мен ісінуінен туындайды. Сондай-ақ қан тамырлары тарылады немесе олар тромбпен (тромбоз) бітеледі. Көптеген жағдайларда  аяқ-қолдың  қантамырлары бітеледі. Көктамырға қарағанда артериялар жиі зақымдалады. Ауру белгілері шамамен - 35 жастағы адамдарда жиі кездеседі. Дегенмен бұл аурудан әйелдер мен қарттардың зардап шегуі  сирек кездеседі.\r\n\r\nАталмыш ауруға көбінесе 20-40 жастағы темекі шегетін және табак қолданатын ер адамдар шалдығады. Әйелдердің  10-нан 1-і  ғана осы ауруды шалдығатын көрінеді. Мұндай пациенттердің  көпшілігінде кездесетін бір себеп, ауыз қуысының гигиенасын мүлдем сақтамағандығы, сондай-ақ, табак қолдануымен байланысты.\r\n\r\nБұл ауру кейде аутоиммунды аурулары бар балаларда да кездесіп жатады.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"469\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n\'\'Бітелмелі  тромбангиит - аяқ -қол  қантамырларының бітелуіне әкелетін ауру. Бұл індет пайда болғанда қан тамырларының саңылауы тарылады немесе қабыну мен тромбтардың салдарынан толығымен бітеледі, бұл қанның тінге өтуін төмендетеді. Бітелмелі тромбангиитпен 20-40 жас аралығындағы темекі шегетін және табак қолданатын ер адамдар зардап шегеді.\'\'\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Аяқ-қол саусақтарының бозаруы, қызаруы немесе көгеруі және мұздауы\r\n•	Аяқ-қолдардың ауырсынуы\r\n•	Өткір,күшті ауыру сезімі\r\n•	Күйгендей сезім болады  немесе тер шыға береді\r\n•	Тынышталған кезде жиі пайда болады\r\n•	Эмоционалдық күйзелістен немесе суықтан кейін нашарлауы мүмкін\r\n•	Жүрген кезде (ара-кідік ақсаңдау)сандағы, тобықтағы немесе табандағы ауыру сезімі табан күмбезінде жиі пайда болады.\r\n•	Терідегі өзгерістер, аяқ-қолдың саусақтарында жаралардың пайда болуы\r\n•	Аяқ-қолдардардың  екі немесе одан көп зақымданы.\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\n\r\nКелесі тексерулер зақымданған аяқ немесе қол қантамырларының бітелісін анықтауы мүмкін:\r\n•	Плетизмография – аяқ-қолдарды арнайы ультрадыбыстық тексеру\r\n•	Аяқ-қолдардың ультрадыбыстық допплерографиясы\r\n•	Басқа ауруларды (васкулит, тромбозбен көрінетін) жоққа шығару үшін қан анализі керек. Оларға қант диабеті, склеродермия және атеросклероз жатады.  Кей жағдайда диагноз қоюда қиындықтар туса қан тамырларының биопсиясын жүргізеді.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nБітелмелі тромбангииттің арнайы емі жоқ. Емдеудің негізгі бағыты аурудың симптомдарын бақылау және науқастың жағдайының нашарлауына жол бермеу болып табылады.\r\nПациент табакты пайдалануды тоқтату керек. Сондай-ақ, қол мен аяқтағы қан ағымын азайтатын суық температура мен басқа жағдайлардан абайлағаны жөн.\r\nЖылыуды  басу, массаж және жеңіл жаттығулар науқастың жағдайын жеңілдетуі мүмкін.\r\nҚантамырларын кеңейтетін (вазодилаторлар) аспирин мен дәрілік препараттарды қабылдау көмектеседі. Ауыр жағдайларда аяқ-қолдардың ауырсынуы узақ уақыт  басылмай қойса,  зақымдалған жердегі жүйке тамырларын алып тастау көзеделеді (хирургиялық симпатэктомия) ол үшін хирургиялық операция жасалады.\r\nНекроз немесе гангрена (тіннің инфекциясы мен өліеттенуі) болғанда, аяқ-қолдың ампутациясы қажет.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nШылым шегуді және табак қолдануды тоқтатқан кезде бітелмелі тромбангииттің симптомдары жоғалуы мүмкін. Табак қолдануды тоқтатпаған адамдарға аяқ-қол саусақтарының зақымданған жеріне қайтадан ампутация жасау қажет болуы ықтимал.\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\n•	Гангрена (тіндердің өліеттенуі)\r\n•	Қол немесе аяқ саусақтарының ампутациясы\r\n•	Зақымдалған аяқ-қолдардағы қанайналымның тоқтауы\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\n\r\nМедициналық көмекке мынандай жағдайда жүгініңіз:\r\n•	Бітелмелі  тромбангииттің симптомдары пайда болса;\r\n•	Сіз бітелмелі тромбангиитпен зардап шексеңіз және оның симптомдары ем жүргізілген жағдайда да күшейсе;\r\n•	Жаңа симптомдарпайда болса;\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nРейно ауруымен ауыратын, аяқ-қолдарында ойық жаралары бар және аяқ-қол саусақтарының көгеруі мен ауырсынуынан зардап шеккен адамдар шылым шегу және табак қолдануды мүлдем тоқтатуы керек.\r\n\r\n__Синонимдері:__  \r\n\r\nБюргер ауруы\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nбітелмелі тромбангиит\r\nБюргер ауруы\r\nқантамырлар \r\nқантамырлардың бітелуі\r\nаутоиммунды аурулар\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жүректің тоқтауы','','','kz','s','',0,'',1497,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542790620,1574326620,1542790740,'Жүректе жүрек соғысының ырғағын басқаратын электр жүйесі бар. Жүректе болатын ауытқулардың себебі осы  ырғақтың бұзылу салдарынан туындайды. Мұны аритмия деп атайды.\r\nАритмияның бірнеше түрі бар. Аритмия кезінде жүрек өте жиі немесе өте баяу соғады, немесе жүрек мүлдем соқпай қалады. Кенеттен болатын жүрек тоқтаулары да осы аритмияның салдарынан болады. Жүректің тоқтауы мен жүрек ұстамасы бір-бірінен айырмашылығы бар,  ұстама кезінде қан ағымы тежеледі, ал жүрек соғысы тоқтамайды.\r\n','Жүректе жүрек соғысының ырғағын басқаратын электр жүйесі бар. Жүректе болатын ауытқулардың себебі осы  ырғақтың бұзылу салдарынан туындайды. Мұны аритмия деп атайды.\r\n\r\nАритмияның бірнеше түрі бар. Аритмия кезінде жүрек өте жиі немесе өте баяу соғады, немесе жүрек мүлдем соқпай қалады. Кенеттен болатын жүрек тоқтаулары да осы аритмияның салдарынан болады. Жүректің тоқтауы мен жүрек ұстамасы бір-бірінен айырмашылығы бар,  ұстама кезінде қан ағымы тежеледі, ал жүрек соғысы тоқтамайды.\r\nЖүректің кенеттен тоқтауының көптеген себептері бар. Себептеріне жүрек-қантамыр аурулары, физикалық күйзеліс, сондай-ақ туа біткен аурулардың кейбір түрлері жатады. Кейде дәрігерлер жүрек тоқтауының себептерін тіпті анықтай да алмай жатады.\r\n\r\nБұл жағдай орын алғанда  дереу медициналық көмек көрсетілмесе, адам бірнеше минут ішінде өліп кетуі мүмкін. Егер науқастар жүрек дефибрилляциясын өткізсе, кейбір жағдайларда  өлім  аузынан аман сақталып қалуына мүмкіндік туар еді. Дефибрилляция - электрлік белсенділікті қалпына келтіру үшін жүрек бұлшықетіне электрлік импульспен әсер ету әдісі. Дефибрилляцияға дейін, жүрегі тоқтап қалған адамға жүрек-өкпе реанимациясын жасау керек, содан кейін ғана дефибрилляторды қолданған абзал.\r\n\r\nЕгер сіздің жүрегіңіз бұрын  кенеттен  тоқтаған болса, мынаны ескеріңіз! Имплантацияланған дефибриллятор арқылы қайталанған жүрек тоқтауынан адамның қыршынынан қиылып кетуінің алдын алуға болады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nЖүрек тоқтауы\r\nКенеттен жүрек тоқтауы\r\nЖүрек-қантамыр жүйесі\r\n','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('',' Остеомаляция (сүйектің жұмсаруы)','','','kz','s','',0,'',3200,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542790740,1574326740,1542790961,'__Остеомаляция __– адам cүйектерінің  Д витаминінің жеткіліксіздігінен  жұмсарып кетуі немесе ағзаның Д витаминін сіңіре алмауы және дұрыс пайдалануға мүмкіндігінің болмауы.','__Остеомаляци__я – адам cүйектерінің  Д витаминінің жеткіліксіздігінен  жұмсарып кетуі немесе ағзаның Д витаминін сіңіре алмауы және дұрыс пайдалануға мүмкіндігінің болмауы.\r\n\r\n__Пайда болуы себептері __\r\nОстеомаляция кезінде сүйектер жұмсарады, бірақ ағзаның сүйектік массасын құрайтын коллагеннің қалыпты мөлшері қалпын бұзбайды. Десе де, науқастың сүйектерінде кальций мөлшерінің жеткіліксіздігі байқалады.\r\nОстеомаляцияның туындауының көптеген себептері бар. Ауру балаларда пайда болған кезде, ол рахит деп аталады және ағзадағы Д витаминінің төмен деңгейін көрсетеді.\r\n\r\nОстеомалияға әкелетін басқа да себептерге мыналар жатады:\r\n•	Диетада Д витаминінің жетіспеушілігі\r\n•	Ағзадағы Д витаминін өндіруге ықпал ететін күн сәулесінің жетіспеушілігі\r\n•	Ішекте Д витаминінің сіңірілуінің бұзылуы\r\nАғзадағы Д витаминінің жетіспеушілігіне мына жайттар себеп болады:\r\n•	Күннің көзінде өте сирек болу\r\n•	Күндізгі уақытты қысқарту\r\n•	Түтін\r\n•	Күннен қорғайтын аса күшті кремді қолдану\r\nҚарт адамдарда және тамақтану рационынан сүтті шектеген адамдарда остеомаляцияның пайда болу қаупі жоғары.\r\nОстеомалияға әкелетін басқа ауруларға мыналар жатады:\r\n•	Қауіпті ісік\r\n•	Д витамині метаболизмінің бұзылуы\r\n•	Бүйрек жетіспеушілігі және ацидоз\r\n•	Рационда жеткілікті фосфаттардың болмауы\r\n•	Бауыр аурулары\r\n•	Тырыспаны емдеу үшін (тырыспаға қарсы препараттар) қолданылған кейбір дәрілік заттардың жанама әсерлері\r\n \r\n__Ауру симптомдары__\r\nАурудың симптомдары негізінен ағзадағы кальцийдің төмен деңгейіне қатысты болады. Аурудың симптомдары:\r\n•	Ауыз айналасының ұюы\r\n•	Аяқ-қолдардың ұюы\r\n•	Қол мен аяқтың құрысуы\r\n__Талдаулар мен тесттер__\r\n•	Қан анализі Д витаминін, креатинин, кальций және фосфат деңгейін тексеру үшін жүргізіледі.\r\n•	Сүйек биопсиясы арқылы сүйек тінінің жұмсарғанын анықтауға болады.\r\n•	Сүйек рентгені мен сүйек қаттылығын анықтауға бағытталған тест сүйектегі жалған сызаттарды, сүйек тінінің жоғалуын және сүйек тығыздығының азайғанын анықтауға көмектеседі.\r\nПациентте бүйрек ауруларынның бар-жоғын анықтау үшін немесе аурудың қандай да бір басқа себептерден туындағанын анықтау үшін басқа да анализдер жасауға болады.\r\nҚосымша талдаулар:\r\n•	Сілтілі фосфостазға (СФ) талдау\r\n•	Қалқаншамаңы безінің гормонына талдау\r\n__Емдеу__\r\n•	Емделу үшін Д витамині, кальций, фосфорлықұрамдық тағамдармен қоректену керек.  Ішекте Д витаминінің сіңірілуі бұзылған адамдар, Д витаминінің және кальцийдің үлкен мөлшерін қабылдаса болады.\r\n•	Белглі бір ауруларға шалдыққан адамдар қанындағы фосфор мен кальцийдің деңгейін үнемі бақылап отыру керек.\r\n \r\n__Ауру ағымы__\r\nВитаминдердің жетіспеушілігінен зардап шеккен кейбір адамдар бірнеше апта ішінде емнің әсерін сезінеді. 6 ай ішінде толық қалпына келге болады.\r\n \r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nСимптомдары қайталануы мүмкін\r\n \r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nСүйек жұмсаруы симптомдары байқалған жағдайда дәрігерге қаралыңыз.\r\n \r\n__Алдын алу __\r\nД витаминіне бай тағамдарды қабылдап және күн энергиясынан қабылдау арқылы ағзаны аурудан қорғауға болады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nсүйектердің жұмсаруы\r\nсүйектердің сынғыштығы\r\nД витаминінің жетіспеушілігі\r\nостеомаляция\r\nкүн көзінің жетіспеушілігі\r\nсынықтар\r\nкальцийдің жетіспеушілігі\r\nқолдың ұюы\r\nқолдың құрысуы\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жатыр мойнының қатерлі ісігі','','','kz','s','',0,'',30606,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543204140,1574740140,1543204895,'Жатыр мойны - әйелдің өндірістік орны болып табылады. Ол жатырдың төмен орналасқан тар бөлігі. Жатыр – өзі толық бір мүше болып саналады, оның кейпі алмұрт тәріздес. Орналасқан жері - құрсақ құысының төменгі бөлігінде. Жатыр мойны жатырды қынаппен байланыстырады. Қынап мүшенің сыртқы айналасын толық қамтиы. Мойындық арна байланыстырушы түтік болып табылады. Ол арқылы әйелдің етеккірі кезінде жатырдағы қан  қынапқа келеді. Жатыр мойнында да шышыш өндіріледі.  Шырыш шәуеттің қынаптан жатырға қарай көтерілуіне жағдай жасайды. Жүктілік кезінде жатыр мойны іштегі ұрықты ұстап тұру үшін мығым жабылып тұрады. Босану кезінде мойындық баланы қынаптан шығару үшін керіледі (ашылады). ','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге жатыр мойнының қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about colorectal cancer).\'\'\r\n\r\n__Жатыр мойны__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"470\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖатыр мойны - әйелдің өндірістік орны болып табылады. Ол жатырдың төмен орналасқан тар бөлігі. Жатыр – өзі толық бір мүше болып саналады, оның кейпі алмұрт тәріздес. Орналасқан жері - құрсақ құысының төменгі бөлігінде. Жатыр мойны жатырды қынаппен байланыстырады. Қынап мүшенің сыртқы айналасын толық қамтиы. Мойындық арна байланыстырушы түтік болып табылады. Ол арқылы әйелдің етеккірі кезінде жатырдағы қан  қынапқа келеді. Жатыр мойнында да шышыш өндіріледі.  Шырыш шәуеттің қынаптан жатырға қарай көтерілуіне жағдай жасайды. Жүктілік кезінде жатыр мойны іштегі ұрықты ұстап тұру үшін мығым жабылып тұрады. Босану кезінде мойындық баланы қынаптан шығару үшін керіледі (ашылады). \r\n\r\n__Қатерлі ісік жайлы түсінік__\r\n\r\nҚатерлі ісік, құрылым элементтерінен, тіндерден жинақталған жасушалардан бастау алады. Бүкіл ағзадағы тіндерден түзіледі.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер __залалды__ және __залалсыз__ болып бөлінеді:\r\n\r\n__Залалсыз ісктерде__ қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\n__Залалды ісіктер__ қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қатерлі ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қауіпті ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қауіпті ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\n__Жатыр мойны қатерлі ісігінің қауіп факторлары__\r\n\r\nДәрігерлер неге кейбір әйелдерде жатыр мойны обыры дамиды, ал кей біреулерде мүлдем болмайды деген сұрақтың жауабын әлі күнге дейін таба алған жоқ.  Бірақ бізге бір белгілісі әйелдерде белгілі бір қауіп факторларының әсерінен цервикальді обыр дамуы мүмкін.  Аурудың дамытуы мүмкін қауіпті факторлардың бәрі – қауіп факторы деп аталады. Зерттеулер барысында цервикальді обырды дамытатын факторлар тізімі табылды.  Бұл факторлар тіпті де жоғары қауіппен астасып кетуі мүмкін:\r\n\r\n•	Адам папиллома вирусы (АПВ): АПВ инфекциясы цервикальді обыр үшін ең негізгі фактор болып табылады. АПВ – бұл жатыр мойнын инфекциялайтын вирустар тобы. АПВ инфекцияссы өте кең таралған. Бұл вирустар адамнан адамға жыныстық қатынас арқылы жұғады.  Көбінесе ересек адамар өз өмірінің белгілі бір кезеңдерінде АПВ – жұқтырып алып жатады. АПВ-ның кейбір түрлері жатыр жасушаларын өзгертуі мүмкін. Бұл өзгерулер: генитальді сүйел, обыр  және т.б. мәселелермен сипатталуы мүмкін. Дәрігерлер АПВ бойынша тексеруге сүйел болмаса, басқада симптомдар болмаса да бағыттауы мүмкін.\r\n•	Егер әйелде АПВ анықталса, оны дәрігер басқа адамдарға вирус жұқтырмас үшін түрлі әдістер жайында  әңгімелеседі. Папаниколау бойынша жұғынды алу АПВ-дан туындаған жатырдағы жатырдағы жасушалардың өзгеріін анықтауға мүмкіндік береді. Жасушалардағы бұл өзгерісті емдесе, цервикальді обырдың алдын алуға болады. Ол үшін бірнеше емдеу әдісі де бар: инфекцияланған тіндерді қатыру немесе күйдіру. Кейбір жағдайларда дәрілерде өз пайдасын тигізуі мүмкін.\r\n•	Папаниколау бойынша жұғындыны тұрақты түрде алмау: Цервикальді обыр Папаниколау бойынша жұғындының көмегімен тұрақты түрде тексеруден өтпейтін әйелдер арасында кеңінен таралған. Бұл тексеру арқылы дәрігерлер обыр алды жаушаларды тауып алады. Өзгерген обыр алды жасушаларды емдесе жатыр мойы обырқа тап болудан аман болады.\r\n•	Иммун жүйесінің әлсіреуі (ағзаны қорғап тұратын табиғи жүйе):АИТВ (ЖИТС тудыратын вирус) инфекциясы бар немесе иммун жүйесін демеу үшін дәрі қолданып жүрген әйелдер цервикальді обырдың жоғарғы сатысына тап болу қаупінде болып саналады. Мұндай әйелдерге дәрігерлер цервикальді обырдың белгілеріне қарсы тұрақты түрде скринингтік тексеруден өтіп тұруына кеңес береді. \r\n•	Жасы: Жатыр мойны қатерлі ісігі 40 жатан асқан әйелдер арасында кездесіп жатады. \r\n•	Жыныстық қатынастың кері сараптасы: Көп адаммен жыныстық қатынасқа түетін әйелдерде цервикальді обырға тап болу қаупі орташадан жоғары болып саналады. Сондай-ақ, көптеген әйелдермен жыныстық қатынас жасайтын еркекпен байланысқан әйел де цервикалді обырдың дамуы ықтимал топтың қатарында болып саналады. Екі жағдайда да цервикальді обырдың даму қаупі жоғары себебі бұл әйелдерде АПВ инфекциясының туындау қаупі орташадан жоғары болып табылады.\r\n•	Шылым шегу: АПВ инфекциясы бар,  темекі шегетін әйелмердің  аталмыш  инфекциясы бар, бірақ шылым тартпайтын әйелдерге қарағанда цервикальді обырға тап болуы қаупі басымырақ болып келеді екен.    \r\n•	Жүктілікке қарсы дәрілері ұзақ уақыт қолдану: Жүктілікке қарсы дәрілерді ұзақ уақыт бойы (5 немесе одан да көп жыл) қолдану, АПВ бар әйелдің цервикальді обырға тап болу қаупін арттырады.\r\n•	Көп балалы әйелдер: Зерттеушілердің айтуынша, АПВ бар әйел көп босанса, ол цервикальді обырдың жоғарғы сатысымен ауру қаупінде болып есептеледі екен.\r\n\r\nЖатыр мойны обыры бойынша  қауіп факторлары болып табылатын қандай да бір себепен алаңдап жүрген әйел, өзінің мәселесі төңірегінде дәрігерге қаралып көргені дұрыс.\r\n\r\n__Скрининг__\r\n\r\nЦервикальді өзгерістерден оның симптомдарының пайда болғанына дейін анықтау үшін скрининг өте маңызды болып табылады. Скрининг дәрігерге обыр дамығанға дейін аномальді жаушаларды табу үшін көмек беруі мүмкін. Аномальді жассушаларды табу және оларды емдеу арқылы цервикальді обырды түйықтауға болады. Скрининг бұдан басқа, обыр жасушасын бастапқы сатысында-ақ анықтауы мүмкін. Оның арқасында жақсы әсер беретін ем жүргізуге мүмкіндік туады.\r\n\r\nСоңғы  бірнеше он жылдықтарда күн сайын «цервикальді обыр» деп диагноз қойылатын әйелдердің саны азаюда. Дәрігерлер бұл әсіресе скринингті сәтті жүргізіп тұрғанның арқасында деп санайды.\r\n\r\nДәрігерге цервикальді обырдың даму қаупін төмендету үшін Папаниколау тестілеуінен тұрақты түрде өтіп тұруына кеңес береді.   Папаниколау тесті (кейде Папаниколау бойынша жұғынды аул немесе цервикальді жұғынды деп аталады) жатыр мойны жасушаларын тексеретін қарапайым тест болып табылады. Негізі  тест көптеген әйелдерге жүргізгенде ауырта бермейді. Папаниколау тесті дәрігер бөлмесінде немесе  жамбасты тексеру кезінде клиникада жүргізіледі. Дәрігер немесе медбике жатыр мойнының жасушасының үлгісін сорып алады, содан соң әйнекті слайдта жасуша жұғындысын жасайды. Папаниколау тестінің жаңа нұсқасы (Папаниколау тесті сұйықтық негізде), ішіне сұйықтық құйылған шағын контейнердің ішінде жасушаның жуылуын қарастырады. Арнайы құрылғы слайдтың үстіндегі жасушаларды араластырады. Тестілеудің екі нұсқасында да зертхана  маманы  микроскоптың көмегімен слайдтағы жасушалардың қалыптан тыс заттарын тексереді.\r\n   \r\nПапаниколау тесті цервикльді обырды анықтайды немесе цервикальді обырды дамытатын аномальді жасушаларды табады. Дәрігерлер әдетте, мынадай жолдарды ұсынады:\r\n\r\n•	Әйелдер кәмелет жасына немесе 21 жасқа  жеткеннен кейін әр 3 жыл сайын Папаниколау тестін жүргізіп тұруы керек.\r\n•	Әйелдердің көпшілігі Папаниколау тестінен 3 жылдан да жиі аралықта өтіп тұруы керек.\r\n•	 65 тер 70 жақа дейінгі жасқағы әйелдер соңғы үш рет өткізілген Папаниколау тесінен қалыпты нәтиже көрсетсе, және бірде-бір тесттен соңғы 10 жылда аномальді жасушалар кездеспесе, дәрігермен кеңесіп алғаннан кейін цервикалді обыр бойынша скрининг өткізуден бас тартса да болады.\r\n•	Гистерэктомиядан (хирургиялық операция) өткеннен кейін, жатыры мен жатыр мойнын алып тастаса,  оны тотальді гистерэктомия деп атайды, оған да цервикальді обыр бойынша скринг жүргізудің қажеті жоқ. Бірақ хирургиялық операция обыр алды жасушааларға немесе обырға жүргізілсе, әйелдер скрининтік текссеруден өтуін жалғастыра берсе болады.\r\n\r\nӘйелдер Папаниколау тестінен өтуді бастамас бұрын, оған қашан және қанша уақыт өтіп тұруы жайында  өз дәрігерлерімен кеңесіп алғаны жөн.  Бұл әсіресе церкльді обырдың дамуы орташадан жоғары әйелдер үшін маңызды болмақ.\r\n\r\nПапаниколау тестінің нәтижесінде кейбір әсерлер аномальді жасушаларды жасырып қалуы мүмкін, және көрсетуі де ықтимал. Дәрігерлер келесідей кеңестерді ұсынады:\r\n\r\n•	48 сағат тестке дейін бүркіліп алмауы керек.\r\n•	Тестке дейін 48 сағат төсек қатынасына бармау керек.\r\n•	Қынаптық дәрілерді (дәрігердің тағайындағандарын қоспағанда) немесе жүктілікке қарсы пенкаларды, кремдерді немесе гельдерді теске дейін 48 саған бойы қолданбау керек\r\n\r\nСондай-ақ дәрігерлер әйелдерге Папаниколау тесіне қатысуды етеккірдің алғашқы күнінен  10 нан 20 күн аралығында жоспарлауы керек.\r\n\r\nАномальді жасушалар көбінесе Папаниколау тесі кезінде анықталады, және ол кезде олар қатерлі ісік болып табылмайды. Бірақ, кейбір аномальді жағдайлар уақыт өте келе обырға жол ашуы мүмкін:\r\n\r\n•	===__ӘТЭЗ__=== (әлсіз тесіп өткен ішкі эпитеалийлік зақымдану):  әлсіз тесіп өткен ішкі эпителийлік зақымдану, бұл жатыр мойнының үстіңгі жағындағы жасушалардың орташа өзгерісі. Мұндай өзгерулер АПВ инфекциясының алдарынан жиі болып тұрады. Аталмыш зақымдану әсіресе жас әйелдер арасында жиі кездеседі.  Әлсіз теіп өткен ішкі  эпителийлік зақымдану – қатерлі ісік болып саналмайды. Бұл ауруды емдемесе ол өршімейді, және бұл жағдай өздігінен оңалады. Бірақ, бей-жай қарамау керек, мүмкін айқын зақымдалып қалса, қатерлі ісікке ұласым кетпесіне кім кепіл.\r\n•	 ===__АТЭЗ__=== (айқын тесіп өткен ішкі эпителийлік зақымдану): Бұл жағдай – Қатерлі ісік болып саналмайды, бірақ емделмесе қатерлі ісікке ұласып кетуі ықтимал. Обыр алды жасушалар жатыр мойнының үстіңгі жағындда бой көрсетуі мүмкін. Олар түр жағынан қалыпты жасушалардан айшықтаанады.\r\n\r\n__Жатыр мойны қатерлі ісігінің симптомдары__\r\n\r\nОбыр алды өзгерулер және жатыр мойны қатерлі ісігінің батамасында ауру сезімдері мен басқа да симптомдар көрініс бермейді.  Дәрігердің қабылдауына дейін ауруды күтудің қажеті жоқ.\r\n\r\nӘйелдердің жағдайы нашарлай бастағанда төмендегідей бірнеше симптомдар пайда болуы мүмкін:\r\n\r\n	Қынаптан әдеттегіден тыс қан кетеді\r\no	Тұрақты етеккірлер арасында қан кете бастайды;\r\no	Жыныстық қатынастан кейін, жамбасқа тексеру жүргізгенде қан кетеді;\r\no	Етеккір бұрынғысынан қарағанда ауыр болады, және ұзаққа дейін тоқтамайды;\r\no	Менопаузадан кейін қан кетеді:\r\n	Қынаптан бөлінділер көп шыға бастайды;\r\n	Жамбас жақтың ауруы күшейеді;\r\n	Төсек қатынасына түскен кезде ауру сезімі мазалайды.\r\n\r\nБұл симптомдар сондай-ақ, инфекция немесе денсаулыққа байланысты басқа да мәселелер туындағанда туындауы да мүмкін. Нақтысын сізге, тек дәрігеріңіз айтып бере алады. Осындай кез-келген симптомы бар әйелдер дәрігерге қаралуы керек, себебі, диагноз қанша ерте қойылса, емдеу де соншалықты уақытымен жүргізіледі.\r\n\r\n__Жатыр мойны қатерлі ісігінің диагностикасы__\r\n\r\nӘйелдерде симптомдар пайда бола бастаған кезде немесе Папаниколау тестінің нәтижесінде обыралды жасушалар көрінсе немесе жатыр мойны қатерлі ісігі пайда болса, дәрігер ауруды диагноз қою үшін басқа процедураларға бағыттайды.  \r\n\r\nОлар:\r\n\r\n 	Кольпоскопия: Дәрігер жарытды қарау үшін кольпоскоп қолданады. Колпоскоп деген өткір жарық және лупаме үлкейтіледі, тінді анық көруге мүмкіндік туғызады. Ол жатырға кіргізілмейді. Кольпоскоп әдетте клиникада дәрігердің кеңсесінде жүргізіледі. \r\n 	Биопсия: Дәрігер обыралды және обырлы жасушаларды анықтау үшін тіндерді жояды. Көптеген әйелдер биопсияны жерлігікті анестезиямен дәрігердің кеңсесінде жасатады. Потологанотом микроскоппен тінді зерттейді.\r\no	Шертпелі биопсия: дәрігер цервикальді тіннің аздаған үлгісін шерту үшін өткір, іші қуыс құралды пайдаланады.\r\no	Тұзақшалы электрохирургиялық зерттеу (ағылшынша транскрипциясы LEEP): Дәрігер тін аумағынан жіңішке домалақ кесіндіні алу үшін электірлік сымды ілмекті қолданады. Кейбір дәрігерлер қырнауыштың орнына жіңішке, жұмақ щетканы қолдануы мүмкін.\r\no	Орақтәріздес биопсия (конизация): Дәрігер тіннің үлгісін конус формасында  жояды. Конизация немесе орақтәріздес биопсия, потологанотомдарға жатырдың жасушаларының жоғарғы қабатында аномальді жасушалардың бар-жоқтығын көруге мүмкіндік береді. Дәрігер бұл тесті емханада жалпы наркозбен өткізуі мүмкін. Конизация обыра лды жақтарды да жою үшін қолданылуы мүмкін.\r\n\r\nЖатыр мойның тінін жойғаннан кейін аздаған қансыраулар мен бөлінулер туындауы мүмкін. Сондай-ақ әйелдер етеккірге ұқсайтын  кішігірім ауру езімдерін де байқауы мүмкін. Бірақ, бұл жайсыздықты дәрі-дәрмектердің көмегімен де реттеуге болады.\r\n\r\n__Сатыларын анықтау__\r\n\r\nЕгер биопсиядан  сізде қатерлі ісіктің бар екені расталса, дәрігеріңіз жамбас жағыңызға мұқият тексеру жүргізеді және тіннің қосымша аумақтарын жоюы мүмкін. Ол арқылы сіздің ауруыңыздың даму сатысын анықтап алуға болады. Сатылар, ісік өзіне қатысты тіндерде өсті ме, қатерлі ісік таралды ма, егер таралған болса, қандай ағзаға таралыды деген зерттеулер негізінде анықталады.\r\n\r\nЦервикальді қатерлі ісіктің атылары:\r\n\r\n•	0 сатысы: қатерлі ісік тіннің жоғарғы қабатындағы мойынға төселген жасушаларда ғана көрінеді.\r\n•	І сатысы: Қатерлі ісік мойынның үстіңгі қабатындағы жасушалардан көрінісс береді. Ол тек жатыр мойнында ғана бой көрсетеді.\r\n•	ІІ сатысы: Қатерлі ісік жатыр мойнының қабырғасын тесіп өтіп іргелес тіндерге таралады. Ол қынаптың жоғарғы бөлігіне орналасады.  Қатерлі ісік қынаптың төменгі бөлігінен немесе жамбас қуысының қабырғасында көрінбейді.\r\n•	ІІІ сатысы. Қатерлі ісік қынаптың төменгі бөлігіне таралады. Ол сондай-ақ, жамбас қабырғаларына және іргелес лимфотүйіндерге таралады.\r\n•	IV сатысы. Қатерлі ісік қуыққа, тік ішекке немесе басқа мүшелерге таралады.\r\n•	Қайталанатын обыр:  Обыр емделіп, кейін қалып қойған бөлігі бірнеше уақыттан кейін қайта бой көрсетуі мүмкін. Ондай обыр жатыр мойнында немесе басқа мүшеде пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nАурудың даму сатысы анықталып, емдеу курстары жалғасып, содан науқас тексерудің келесідей түрлеріне бағытталуы мүмкін.\r\n\r\nКеуде жасушасын рентгеннограйфиядан өткізу: Ренгенография обырдың өкпеге таралған-таралмағандығын анықтауға мүмкіндік береді. \r\n\r\nКомпьютерлі томография: Компьютерге жалғанған ренгенологиялық құрылғының көмегімен, мүшелердің анық кескіндеме сериялары жасалынады. Науқастарға контрасты заттар берілуі мүмкін, инекция  сіздің иығыңызға немесе білегіңізге, ауыз арқылы не болмаса клизманың көмегімен енгізілуі мүмкін. (кейбір адамдардың контрасты заттарға аллергиясы болады, құрамында йод болса. Егер сізде осындай аллергия болса дәрігерге немесе медбикеге айтып қойыңыз). Контрасты заттар аномальді аумақтарды анық көруге мүмкіндік туғызады. Компьютерлі томографияда бүйрек ісігі, өкпе ісігі немесе қандай да бір жерде ісік болса, сол көрінетін болады.\r\n\r\n•	ЯМР: компьютерге жалғанған күшті магнит, құрсақ қуысы мен жамбас қуысы мүшелерінің анық кескіндемелерін жасау үшін қолданылады.  Дәрігерлер бұл кескіндемелерді монитродан көруі мүмкін немесе таспаға да басып шығарады. ЯМР қатырлі ісіктің жайылғандығын көрсетеді. Кейде контарсты заттар аномальді жасушаларды кескіндемеден жақсы көрінетіндей етеді.\r\n•	Ультрадыбыс: Ультрадыбысты құрылғы құрсақ қуысына қарама-қарсы орнатылады немесе қынаптан енгізіледі.  Құрылғы адамдар ести бермейтін  дыбыс толқынын жібереді. Толқындар жатыр мойны қабырғасынан және іргелес тіннен секіріп өтіп тұрады, ал компьютер осыжаңғырықты пайдалана отырып, кекін құрайды. Ісіктер тіндердің шығаратын дыбысынан өзге жаңғырық шығаруы мүмкін. Бұл кескіннен де ісіктің таралған-таралмағандығы жайында білуге болады.\r\n\r\n__Жатыр мойны қатерлі ісігінің емелуі__\r\n\r\nЦервикалды обырға шалдыққан көптеген әйелдер медицина тұрғысынан өздеріне деген көмектің түрлерінен хабардар болғысы келеді. Науқастардың ауру туралы жан жақты танысып, оның емдеу жолдарын іздестіруі әрине белгілі. Алайда обыр ауруына шалдыққаны туралы хабардан естерін жия алмаған науқастар, дәрігерге нақты және қажет сұрақтардың бәрін қоя алмай қалады. Мұндай мәселе  дәрігерге бармастан бұрын, сұрақтарды дайындап, толықтырып жазып алу арқылы шешімін табады.\r\n\r\nДәрігердің айтқандарын есте сақтап қалу үшін, пациенттер жазбалар жасауына болады немесе рұқсат сұрап диктафонның  көмегіне жүгінеді. Сондай –ақ кейбір пациенттер дәрігермен сөйлесу  барысында туысқандарының немесе досының әңгімелеріне қатысып, жазба жасап немесе жай ғана тыңдап отыруы үшін, бірге болуын қалайды.\r\n\r\nСізге бірден  барлық сұрақтарды қою міндет емес. Кейбір түсінксіз жайттарды немесе       қосымша ақпарат алу үшін дәрігеріңізден кеңес алу мүмкін болады. дәрігеріңіз арнайы мамандарға жолдайды немесе өзіңіз мұндай жолдаманы сұрап алуыңыз мүмкін. цервикалды обырды емдейтін аранай мамандарға - гинеколог,  гинеколог- онкологтар, медициналық онкологтар және онколог – радиологтар болып табылады.\r\n\r\n__Емделуге дайындалу__\r\n\r\nЕмдеу әдісі негізінен ісіктің мөлшері мен оның таралып таралмайтынына байланысты таңдалады.  Бала көтеретін жастағы әйелдер болса,емдеу түрін  болашақта ана атанғысы келетінін немесе келмейтініне байланысты сұрастырылып тағайындайды.\r\n\r\nДәрігеріңіз әр түрлі  емдеу тәсілдерімен және күтілетін нәтижелердің әр жағдайда әр түрлі болатынын хабарлауы  мүмкін. Сіз және дәрігеріңіз медициналық көрсетілімдерге  және жеке бастың құндылықтарына байланысты қарастыра отырып, емдеу жоспарын жасап алуларыңызға болады. \r\n\r\n__Емдеу тәсілдері__\r\n\r\nЦервикалды обырға шалдыққан әйелдерді хирургиялық операциямен, сәулелі терапия және химиотерапиямен немесе осы үш әдісті бірге қолдану арқылы емдеуге болады.\r\n\r\nЦервикальді обыры бар әйел  аурудың кез-келген сатысында ауруды және басқа да симптомдарды бақылау, жанама әсерлерді басу үшін, сондай-ақ эмоциялық және тәжірибелік мәселелерді шешу үшін ем жүргізуі мүмкін. Мұндай емдер күтімілге қолдау көрсету, симптомикалық емдеу немесе паллиативті күтім деп аталады.\r\n\r\n__Хирургиялық емдеу__\r\n\r\nЖатыр мойны обыры, сол аумақ, оған жақын іссіктер хирургиялық жолмен емделеді. Цервикальді обырдың бастапқы формасына тап болған көптеген әйелдер жатыр мойнын және жатырын алдыру үшін (тотальді гистерэктомия жату үшін) хирургиялық емге барады. Кейде тіпті цервикальді обырдың ең бастапқы сатысына (0 сатысы) тап болған жандарға гистерэктомияны да орындау мүмкін болмай жатады. Обыр жасушаларын жоюға бағытталған басқа да әдістерге конизация, кирохирургия, сәулелі хирургия немесе LEEP-терді жатқызуға болады.\r\n\r\nКейбір ауқастарға радикальді гистерэктомия қажет болады. Бұл операция түрі жатырды, жатыр мойнын және қынаптың бөлігін алып тастауға бағытталады.\r\n\r\nТотальді немесе радикальді гистерэктомияны орыдау барысында хирург фаллопиев түтігін және аналық безді алып тастауы мүмкін.(Бұл шара сальпинго-оофректомия деп аталады).\r\n\r\nХирург сондай-ақ обыр жасушасының болуына қарай ісіктің қасында орналасқан лимфатүйінді де алып тастауы мүмкін. Егер обыр жасушасы лимфатүйіндерге жетсе, онда ауру, басқа да мүшелер мен дененің бөліктеріне таралу мүмкіндігі болады деген сөз.\r\n\r\n__Сәулелі терапия__\r\n\r\nСәулелі терапия (радиотерапия деп те аталады) обыр жасушасын жою үшін жоғары-энергиялық сәулені қолданады. Ол өзі түсірілген, яғни әуле шағылысқан жерге ғана әсер етеді.\r\n \r\nРадиациялық терапиясының науқастарға ыңғайына қарай, химиотерапия немесе химиотерапия мен хирургияны қатар қолдану тағайындалады. Дәрігер сәулелі терапиямен хирургиялық операцияны, тек медициналық себептерге байланысты хирургиялық ем оңтайсыз болып қалған жағдайда ғана қолданылады. Жатыр мойны маңындағы таралған обыры бар аурулардың көпшілігі сәулелі және химиотерапияның курсына барып тұрады. Белгілі бір мүшелерге обыр іссігі жайылып кетсе, сәулелі терапия тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер цервикальді обырды емдеу үшін сәулелі терапияның екі түрін қолдануы мүмкін. Кейбір науқастарға екі түрі де емделуге жарайды.\r\n\r\n•	Сыртқы сәулелендіру: Сәуленің негізгі көзі үлкен құрылғы, ол денеден тыс жүзегеасады. Әйелдер әдетте, амбулаторялық жағдайдағы емхана немесе клиникаға емделуге барады. Сосын, сыртқы сәулелендіруге аптасына 5 күні, бірнеше апта бойы ем алуы мүмкін.\r\n•	Ішкі сәулелендіру (ішкі-қуыстық сәулелендіру): Құрамында радиоактивті зат бар, жүңішке түтікше (имплант деп те аталады) қынап ішінде  бірнеше сағаттан 3 күнге дейін қалдырылады. Мұндай кезде әйелдер емханада жатқызылады. Айналасын радиациядан қорғау үшін, түтіктер іште қалады. Әйелге келушілер кіргізілмейді ол кезде, кіргізілсе де өте қысқы уақытқа кіріп шығады. Тек  әйелдің ағзасы радиоактивтеніп болғаннан кейін ғана түтіктер алынады. Ішкі сәулелендіру екі рет өткізіледі немесе бірнеше аптадан кейін жүргізледі.\r\n\r\n__Химиотерапия__\r\n\r\nХимиотерапия обыр жассушаларын жою үшін обырға қарсы дәрілерді қолдану арқылы жүзеге асады. Ол жүйелі терапия деп аталады, себебі, дәрі барлық ағзаға әсер ету үшін қан ағымына құйылады. Цервикальді обырды емдеу кезінде, химиотерапия сәулелі терапиясымен бірге қолданылады. Егер обыр, белгілі бір мүшелерге жайылып кетсе, тек химиотерапия ғана қолданыладды.\r\n\r\nЦервикальді обырға қарсы қоланылатын  дәрілер, әдетте, ішкі тамырға енгізіледі. Ем, өз жолы бойынша емхананың бөлмелерінде немесе дәрігердің жеке кеңсесі, не болмаса үйінде жүргізіледі. Кейде, науқасты емдеу уақытында госспитализацияллау қажет болады.\r\n\r\n__Емнің жанама әсерлері__\r\n\r\nОбырды емдеу барысында сау тіндер мен жасушалар зақымданады, оның салдарынан жағымсыз жанама әссерлер туындайды. Ол емнің негізі мен қарқындылығына байланысты болады. Жана әсерлер әр науқаста әртүрлі болады, және емдеудің курстарында өзгерістері де бір-біріне ұқсай бермейді. Емдеудің бастапқы кезінде медициналық мамандар, науқасқа жанама әсерлер жайында айтады, және онымен қалай күресуі керектігі жөнінде көмек болтын жолдарды қарастырады.\r\n\r\n__Хирургиялық ем__\r\n\r\nХирургиялық операциядан кейін жазылу үшін бірнеше уақыт керек, және ол уақыт әр науқаста әртүрлі. Сіздің дел-сал күйіңіз бірнеше аптаға дейін жалғасуы мүмкін. Бірақ, ауру жайттары әдетте, дәрігерлердің қадағалауында болады. Операцияға дейін ауруды басатын амалдар жайында дәрігер немессе медбикелер бірлесіп жоспар қарастырып алу керек. Операциядан кейін дәрігеріңіз сіздің қажетіңізге қарай жоспарды саралап түзетуі мүмкін.     \r\n\r\nЕгер сізге жатыр мойнының үстіңгі жағын жоюға бағытталған операция жүргізілген болса, онда сізде құрыспа аурулар бой көрсетуі мүмкін және қан кетулер мен сулы бөлінділер шығады. Егер сізге гистерэктомия жүргізілсе, сізді емханада бірнеше күннен, бірнеше аптаға дейін жатқызып қоюы мүмкін. Бірнеше уақытқа дейін шаршау, әлсіреу деген секілді сезімдер болады. Жүрек айнуы да, құсу да мүмкін, сондай-ақ қуықта, ішекте де мәселелер туындауы ықтимал. Алдымен дәрігеріңіз  диетаңызды тек қана сұйық аспен ғана шектейді. Кейіннен  аз мөлшерден бастап, ұлғайта отырып қою асқа көшсеңіз болады. көптеген әйелдер операциядан кейін 4-8 апта ішінде өз қалыпты өмір сүру деңгейіне оралады.\r\n\r\nГистерэктомиядан кейін әйелдердің етеккірі келуін тоқтатады. Бала көтеру мүмкін болмайды. Жұмыртқаларын алып тастағаннан кейін бірден менапауза басталып кетеді.  Операциядан кейін орнаған  менапауза және оның басқа симптомдары табиғи түрде орнаған менапаузаға қарағанда ауыр сипатта білінеді. Қаласаңыз, бұл мәселені  дәрігеріңізбен операцияға дейін талықалап алуыңызға болады. Зерттей келе, кейбір препараттарды операцияға дейін қолданса,  симптомдардың біліне бастаған кезінде жақсы әсер ететіні байқалған. \r\n\r\nОперациядан  кейін кейбір әйелдерді сексуалды қарым қатынас жағдайы алаңдатады. Көптеген әйелдерге бұл сұрақты өз серіктерімен талқылау көмектеседі. Мұндай алаңдаушылықты талқылау үшін жұбайлар кеңес алатын жерге барса болады.\r\n\r\n__Сәулелі терапия__\r\n\r\nРадиацияның жанама әсері оның қолданылған мөлшерімен емделген дене бөлшегіне байланысты пайда болады. жамбас аумағын және  кіші жамбасты сәулелендіру жүрек айнуды, құсуды, диареяны немесе зәр шығару системасының мәселелерін туындатуы мүмкін. гениталия аумағындағы түктер түсіп қалуы мүмкін. сонымен қатар, сәулелендірген аумақ терісі қызарып, құрғап, сезімтал болып кетеді.\r\n\r\nҚынап аумағында құрғақтық пайда болып, қышу немесе ашу сезімдері пайда болу мүмкін. сәулелендіру қынаптың тарылуына әсер етеді. дәрігер немесе медбике жағымсыз әсссерлердің азаюына нұсқаулықтар береді. Алдағы уақытта тексерулердің жеңіл өтуі үшін, қынапты кеңітетін арнайы әдістер бар. Дәрігеріңіз, ем қабылдау барысында төсек қатынасын тоқтата тұруыңызға кеңес береді. Бірақ  көптеген  әйелдер ем аяқталғаннан кейінгі  бірнеше аптадан соң жыныстық қатынаста бола алады.  \r\n\r\nӘсіресе, радиотерапиямен емделу кезеңінің соңғы апталарында, сіз өзіңізді ерекше шаршаңқы сезінуіңіз мүмкін . Тынығу өте маңызды нәрсе, дегенмен дәрігерлер емделушілерге белсенді өмір салтын ұстануды ұсынады.Сәулелендіру терапиясы айтарлықтай жағымсыз болғанымен, дәрігеріңіз жағдайыңыздың жақсаруы үшін түрлі жолдарын қарастыруы мүмкін.\r\n\r\n__Химиотерапия__\r\n\r\nХимиотерапияның жағымсыз әселі негізінен дәрі-дәрмектердің ерекшеліктері мен қолдаған мөлшеріне бйланысты болады.  Дәрілер обыр жасушаларына әсер етеді де, снымен қатар, жасушаларға жылдам таралып кетеді:\r\n\r\n•	Қан жасушалары: Бұл жасушалар инфекциямен күреседі, қан айналымына қатысады және бүкіл ағзаға оттек тасымалдауға ықпал етеді.  Дәрінің қан жасушаларына әсер етуінен ағзадағы инфекцияның көтерілуі мүмкін, көгерулер лезде түзіледі, адам өзін-өзі әлсіз жене шаршаңқы сезінеді.\r\n•	 Шаш түбірі жасушалары: Химиотерапияның әсерінен шаша түсуі мүмкін. Алайда, ол қайта өседі, тек түсі мен құрылымы өзгеруі мүмкін.\r\n•	Ас қорыту жолдарындағы шырышты жасушалар: Химиотерапиядан тәбет нашарлауы мүмкін, жүрек айну, құсу, іш өту немесе ауыз бен еріннің ойылуы деген секілді ыңғайыздықтар болуы ықтимал.\r\n\r\nЦервикальді обырды емдеуге арналған дәрілер теріден бөрпелер шығаруы мүмкін, құрғау секілді, тепе-теңдікті жоғалту сияқты, сонымен қатар бұйындардың ауруы не болмаса балтыр мен табандардың ісінуі дегендей жанама әсерлер туындауы мүмкін. Алайда, дәрігеріңіз сізге мұндай жағымсыз әсерлерді бақылауда ұстаудың түрлі нұсқаарын ұсынуы ғажап емес.\r\n\r\n__Қосымша және альтернативті медицина__\r\n \r\nОбырға шалдыққан кейбір адамдар қосымша және альтернативті медицинаны таңдайды:\r\n\r\nҚосымша әдіс деп - обырды емдеудің стандартты түрімен қатар жүргізілетін ем шара түрін айтады. Мысалы химиотерапия және радиотерапяны қолдану. Альтернативті әдіс –стандартты емдеу әдісінің орнына қолданатын медицинаның түрі болып табылады.\r\nАкупунктура (ине терапиясы), емдік массаж, өндірілген шөптер,дәрумендер немесе арнайы диета,  визуализация, медитация  және рухани тұрғыдан емдеу қосымша және альтернативті медицина түрлеріне жатады.\r\n\r\nҚосымша және альтернативті әдістерінің терапиясының нәтижесінде, кейбір анкологиялық науқастардың жағдайларының жақсара түскендері байқалады. Алайда қосымша және альтернативті әдістерінің кейбір түрлері химиотерапия және радиотерапияның әсерінің механизмін өзгертіп жіберуі мүмкін. Бұл өзгерістер науқасқа зиянын тигізіп жіберетінін ескеру керек. Сонымен қатар қосымша және альтернативті медицинаның кейбір түрлерін  бөлек қолданған жағдайда да зиянды болып жатады. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлерінің ақысы қымбат тұрады.\r\n\r\n__Аурулардың күтіміне қолдау көрсету__\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоционалдық және практикалық мәселелерін шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, аурумен күресуде және ауру салдарынан туындаған мәселелерді шешуде өздерінің білімі мен тәжірибелерімен алмасады.\r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Тексерілу, ем қабылдау, ауруханаға жату туралы уайымдар, анкологиялық науқас адамдарға тән болып келеді. Онкологиялық ауруларды алаңдататын көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\n__Тамақтану және дене белсенділігі __\r\n\r\nОнкологиялық науқастардың өздерін күтімілдеп жүрулері өте маңызды. Әрине, бұл жақсы тамақтану мен дене белсенділігінің максималды түрде қалыпта ұстауларын білдіреді. Мұндай науқастарға салмақтарын түсіріп алмау үшін, қажетті мөлшердегі калорияны тұтыну қажет. Жеткілікті мөлшерде ақуыздарды пайдаланған жөн. Жақсы тамақтану -жағдайларының жақсарып және көп энергия жинау үшін көмектеседі.\r\n\r\nӘсіресе, ем қабылдау кезеңінде немесе ем қабылдап болғаннан соң  тәбеттің нашарлауы мүмкін.  Олар өздерін жайсыз сезініп,  шаршап немесе ауыздарының дәм сезуі өзгеруі. Сондай -ақ емдік шаралардың жанама әсерлерінен, маңызды мәселелер туындауы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа  да медицина қызметкері тамақтануға байланысты туындаған мәселелерді шешу түрлерін ұсынып, көмектеседі.\r\n\r\nӨз белсенділіктерін түсірмегеннің арқасында көптеген науқастар өздерін жақсы сезінеді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу және басқа да жаттығулар мықты болуға, энергияны сақтап, өмірлік тоннуссты түсірмеуге көмектеседі. Жаттығулар жүрек айнығанды және ауырсынуды басып, сол арқылы ем жүргізу процесстеріне жеңілдік тудырады.  Сонымен қатар, күйзелістен де арылтады. Физикалық тұрғыдан салмақ түсірмей тұрып өз дәрігеріңізбен кеңесіп алғаныңыз жөн. Егер физикалық жаттығулар ауырсынуды  немесе басқа мәселелерді туындатса, дәрігеріңізге айтып, физикалық жаттығуларды өзгерту аясында кеңес алғаныңыз жөн.\r\n\r\n\r\n','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тоқ ішек пен тік ішектің қатерлі ісігі (колоректальді обыр)','','','kz','s','',0,'',32664,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543219620,1574755620,1543219692,'__Көлденең жиек ішек және тік ішек__ – ас қорыту жүйесінің  бөліктері болып табылады. Олар бұлшық етті ұзын түтікшені құрады, оны – тоқ ішек деп атайды. Көлденең жиек ішек – бұл тоқ ішектің 122-153 см ұзындықтағы бөлігін қамтиды, ал  қалған бірнеше бөлігі тік ішектікі.\r\n\r\nАш ішекте жартылай қорытылған тамақ тоқ ішектің жоғарлаған бөлігіне түседі. Тоқ ішекте су мен тамақтық өнімдері сіңіріліп, қалған қалдық нәжіс тұзуге қатысады. Қалдық өнімдер тоқ ішектің қалған бөлігі арқылы тік ішекке барып, артқы анал тесігі арқылы сыртқа шығады.','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге тоқ ішек пен тік ішектің қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about colorectal cancer).\'\'\r\n \r\n__Көлденең жиек ішек (тоқ ішек) және тік ішек__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"471\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Көлденең жиек ішек және тік ішек__ – ас қорыту жүйесінің  бөліктері болып табылады. Олар бұлшық етті ұзын түтікшені құрады, оны – тоқ ішек деп атайды. Көлденең жиек ішек – бұл тоқ ішектің 122-153 см ұзындықтағы бөлігін қамтиды, ал  қалған бірнеше бөлігі тік ішектікі.\r\n\r\nАш ішекте жартылай қорытылған тамақ тоқ ішектің жоғарлаған бөлігіне түседі. Тоқ ішекте су мен тамақтық өнімдері сіңіріліп, қалған қалдық нәжіс тұзуге қатысады. Қалдық өнімдер тоқ ішектің қалған бөлігі арқылы тік ішекке барып, артқы анал тесігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\n__Қатерлі ісік деген не?__\r\n\r\nҚатерлі ісік, құрылым элементтерінен, тіндерден жинақталған жасушалардан бастау алады. Тіндер бүкіл ағзаны түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер __залалды__ және __залалсыз__ болып бөлінеді:\r\n\r\n__Залалсыз ісіктерде__ қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\n__Залалды ісіктер__ қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қатерлі ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\n__Қауіп факторлары__\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісіктің пайда болу себептерін ешкім білмейді. Дәрігерлер көбінесе бұл аурудың бір адамда неге дамып, ал екіншісінде еш дамымайтындығын түсіндіре алмайды. Алайда, бір білетініміз колоректальды қатерлі ісік жұқпалы емес. Бұл  адамнан адамға таралмайды.\r\n\r\nЗерттеулер дәлелдегендей, белгілі бір қауіп факторларына ұшырағандар колоректалды қатерлі ісікті дамыту мүмкіндігіне ие. Қауіп факторлары - аурудың даму мүмкіндігін арттырады.\r\n\r\nЗерттеулер нәтижесі бойынша колоректальды қатерлі ісікке шалдықтыратын факторлар болып:\r\n\r\n• 50 жастан жоғары: Колоректальды қатерлі ісікті дамыту ықтималдығы жас бойынша артады. Қойылған  диагноздың  90% -дан астамы  50 жастан асқан адамдарда кездесуде. Диагноз қойылатын орташа жас мөлшері 72 жас.\r\n• Колоректалды полиптер: Полиптер жиек  ішектің немесе тік ішектің ішкі қабырғасында өседі. Олар 50 жастан асқан адамдарда жиі кездеседі. Көп жағдайларда полиптер қатерлі бола бермейді (рак емес), бірақ олардың кейбіреулері (аденомалар) қатерлі ісікке айналуы мүмкін. Полиптерді анықтап, жою арқылы, колоректальды қатерлі ісіктің даму қаупін төмендетуге болуы мүмкін.\r\n• Әулетінде колоректальды қатерлі ісіктің болуы: Колоректальды қатерлі ісігі бар адамның жақын туыстары (ата-аналар, ағалар, апалы-сіңлілер немесе балалар) бұл ауруды тассымалдауы мүмкін, әсіресеғ ол адам жас шағында  обыр ауруына шалдыққан болса. Егер бірнеше жақын туыстарының колоректальды қатерлі ісігі болған болса, онда обырға шалдығу қаупі тіптен жоғары болмақ.\r\n• Генетикалық өзгерістер: Кейбір гендердегі өзгерістер колоректальды қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады.\r\n• Жиек ішектің тұқым қуалайтын полипозды емес қатерлі ісігі (ННПРОК) колоректальді қатерлі ісіктің ең көп тараған түрі болып табылады. Ол жиек және тік ішек қатерлі ісігінің барлық жағдайының 2% - ға жуығын құрайды. Бұл NNPROK генінің өзгеруімен байланысты. Өзгертілген NNPROC геномы бар адамдардың көпшілігінде жиек ішек обыры дамиды және бұл орын ауысу жағдайына байланысты диагноз қойылатын орташа жа  - 44 жас болып табылады.\r\n•  Тұқым қуалайтын аденоматозды полипоз (NAP) – бұл сирек кездесетін тұқым қуалайтын жағдай, бұл процессте көлденең және тік ішектен жүздеген полиптер қалыптасады. Бұған бірден-бір себепші - APC деп аталатын белгілі бір геннің өзгеруі. Егер NAP  емделмесе,  адамның 40 жасында колоректальды қатерлі ісіктің дамуына соқтырады. НАП-тың асқынуы,  колоректальды қатерлі ісіктің барлық туындау жағдайларының 1 пайызынан кемін құрайды.\r\n\r\nNNPROK немесе NAP-тан зардап шеккендердің отбасы мүшелері белгілі генетикалық өзгерістерді анықтау үшін генетикалық тестілеуден өтуі мүмкін. Мұндай өзгерістер анықталған жағдайда медицина қызметкерлері колоректальды қатерлі ісіктің дамуын төмендету немесе осы аурудың оңай туындауын азайту жолдарын ұсынуы мүмкін. НАП-пен ауыратын ересек адамға, дәрігер, жиек ішек пен тік ішекті, немесе оның бөлігін алып тастау үшін хирургиялық операцияны ұсынып көруі мүмкін.\r\n\r\n• Онкологиялық ауруы бар адамның сырқатнамасы: Егер адамда бұрын колоректальды қатерлі ісік болған болса, онда ол кесел оның бойынан қайта бой көрсетуі мүмкін. Сонымен қатар, аналық,  (эндометриялы) немесе сүт безі обырымен аурған әйелдерде колоректальды қатерлі ісіктің даму мүмкіндіктері әлдеқайда басып болып келеді.\r\n• Ойық жаралы колит немесе КРОН ауруы: Көптеген жылдар бойы болған көлденең ішектің қабынуынан зардап шеккен  адамдарда да (мысалы, ойық жара колит немесе Крон ауруы),  колоректальды қатерлі ісік дамиды.\r\n• Тамақ рационы: Зерттеулер нәтижесінде, майларға бай (әсіресе жануарлардан алынатын майлар) тамақ рациондары, құрамында мысалы кальций, фолий және жасұнағы мол тағамдар  колоректальды қатерлі ісіктің даму қаупін арттыруы мүмкін деген болжам бар. Сонымен қатар, бірқатар зерттеулердің нәтижелері бойынша тамақ рационында  жеміс-жидекті көп пайдаланбайтын адамдарда да колоректалды қатерлі ісікке ұрынуы мүмкін топтардың қатарында болып саналады екен.  Дегенмен,  тамақ рационына қарасты көптеген зерттеу нәтижелері бір-бірімен толыққанды сәйкес келмей жатады, сондықтан бұр мәелені әлі де тереңірек зерттеу керек. Сонда ғана қандай жағдайда тамақ рациондары  колоректалды қатерлі ісіктің дамуына себеп болатындығын нақты айтып қалармыз.  \r\n• Шылым шегу: шылым шегетіндерде полиптер мен колоректальды қатерлі ісік ауруы дамиды. Колоректальді қатерлі ісікке шалдыққан адамдар, ол індетке  қайта тап болатындықтан, өз кезегінде тұрақты тексеруден өтіп тұруы өте маңызды болып табылады. Егер сізде колоректальды қатерлі ісік болса, сонда өз отбасы мүшелеріңізде осы кеселдің туындауынан қауіптенуіңіз орынды. Өздерін қауіп факторы болып саналатын топтағы адамдар  дәрігерлерімен кеңесу керек. Дәрігер қауп-қатерді төмендету жолдарын және тиісті медициналық тексеру кестесін жоспарлауды ұсына алады.\r\n\r\n__Скрининг__\r\n\r\nСкринингтік тексерулер сіздің дәрігеріңізге симптомдар пайда болғанға дейін полиптерді немесе қатерлі ісік ауруларын табуға көмектеседі. Полиптер анықталса және жойылса колоректалды қатерлі ісіктің дамуына айтарлықтай кедергі болады. Сонымен қатар, егер ауруға ерте кезеңде диагноз қойылса, колоректальды қатерлі ісікті емдеу барынша оңтайлы болады.\r\n\r\nПолиптерді немесе ерте сатыдағы колоректальді қатерлі ісікті анықтау:\r\n\r\n• 50 жастан асқан адамдар скрингтік тексеруден өтуі  керек.\r\n• Колоректальді қатерлі ісіктің даму ықтималдылығы бар, орташа қауіп факторындағы адамдар дәрігермен кеңесе отырып, 50 жасқа дейін тестілеуден өтуі керек пе, қандай сынақтар жүргізіледі, әр тексерудің артықшылықтары қандай болады және әрбір сынақтың қауіптілігі қандай болмақ, сондай-ақ, тексеру, қанша уақыт жиілігінде жүргізіледі дегендей сауалдар төңірегінде сұхбаттасып, мәселесін шешіп алуы керек.\r\n\r\nКелесі скринингтік сынақтар полиптерді, қатерлі ісіктерді немесе басқа да қалыпты аймақтарды анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Сіздің дәрігеріңіз әр тексеру жайында барынша тереңдетіп айтып бере алады:\r\n\r\n• Fecal жасырын қан анализі (AFSA): Кейде обыр ісіктері немесе полиптер қансырайды, ол кезде AFSA  қан арналарындағы минималды мөлшерді анықтай алады. Егер қан талдамасында анықталса, қанның қайнар көзін анықтау үшін қосымша тексеру қажет. Залалсыз түзінділер де (геморрой сияқты) нәжісте қанның пайда болуына себеп болуы мүмкін.\r\n• Сигмойдоскопия: Дәрігер тік ішекті және жиек ішектің төменгі бөлігінің ішкі жағын сигмойдоскоп деп аталатын, ұшында  шамы бар түтікшенің көмегімен тексереді. Егер полиптер табылса, дәрігер оларды алып тастайды. Полиптерді жою процедурасы полипэктомия деп аталады.\r\n• Колоноскопия: Дәрігер тік ішек пен барлқ жиек ішектің  ішкі бөлігін колоноскоп деп аталатын  ұшында жарығы бар ұзын түтікшері қолдана отырып тексереді. Дәрігер, егер, полиптер табылған жағдайда оларды алып тастайды.\r\n• Қос контрастты барийлі клизма: Пациентке барийдің ерітіндісімен клизма жасалады, содан кейін  ішек ауа сорып алады. Жиек және тік ішектердің бірнеше рентген кескіндемеледі түсіріледі. Барий мен ауа жиек ішектің және тік ішектік кескіндемелерін көруге көмектеседі. Тіпті сіз, содан полиптер мен ісіктерді де көре аласыз.\r\n• Тік ішек аймақтарын саусақпен тексеру: Тік ішек аумағын тексеру  көбінесе күнделікті физикалық тексеруге негізделген. Аномальді аймақтарды пальпаторлы түрде  анықтау үшін, дәрігер, саусағына қолғап киіп, тік ішекке кіргізеді.\r\n• Виртуалды колоноскопия: Бұл әдіс қазіргі уақытта зерттелуде.\r\n\r\n__СИМПТОМДАРЫ__\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісіктің жалпы симптомы ішектің әдеттегі қозғалысының өзгеруі болып табылады. \r\n\r\nБелгілері:\r\n\r\n• Диарея немесе іш қату\r\n• Ішектің толық емес қозғалысы.\r\n• Нәжісте қан (қызыл немесе өте күңгірт) анықталу\r\n• Нәжіс көлемі қалыптымен салыстырғанда кішкентай көрінеді.\r\n• Жиі болатын газды немесе құрыспалы ауру сезімі немесе қатты тою, не болмаса,іш кебу сезімдері\r\n• Белгісіз себептен салмақ жоғалту.\r\n• Ылғи шаршап тұру\r\n• Жүрек айнуы немесе құсу\r\n\r\nКөптеген жағдайларда бұл белгілер қатерлі ісікке байланысты бола бермейді. Басқа аурулар  да, осындай симптомдарды тудыруы мүмкін. Кез-келген адам диагноз қойғызу және емделу үшін дəрігерге барынша ерте кезеңде барып қаралуы керек.\r\nӘдетте  қатерлі ісік бастапқыда аса қатты ауру тудырмайды. Оны дәрігерге көрсету үшін симптомның пайда болуын күтпеу керек.\r\n \r\n__ДИАГНОСТИКАСЫ__\r\n\r\nЕгер скринингтік тексерудің нәтижелері рак ауруы бар екендігін немесе оның белгілері пайда болғанын көрсетсе, дәрігер, бұл жағдайда онкологиялық ауру немесе басқа себептерге байланысты екенін білуі керек. Дәрігер сіздің ауруыңыздың сырқатнамасын сұрайды және отбасыңыздағы ауруы бар адамдар туралы да сұрайды, содан физикалық тексеру жүргізеді. Скрининг бөлімінде сипатталған бір немесе бірнеше тестілер тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер физикалық тексеру және тест нәтижелері обырды көрсетпесе, дәрігер қосымша сынақтардың қажет еместігіне және емделудің қажеттілігі жоқ деп шешім қабылдайды. Дегенмен, ол қайта тексеру жоспарын ұсынуы да ғажап емес.\r\n\r\nЕгер тексеру кезінде әдеттен тыс аймақтар (полип сияқты) анықталса, рак жасушаларын анықтау үшін биопсия қажет болуы мүмкін. Көбінесе, колоноскопия немесе сигмоидоскопия кезінде қалыпты тіннің алынуы мүмкін. Патологанатом микроскоптың көмегімен обыр жасушаларының тінін зерттейді.\r\n\r\n__КЕЗЕҢДЕРІНІҢ АНЫҚТАЛУЫ__\r\n\r\nЕгер биопсия нәтижесінде онкологиялық аурулардың бар екені көрінсе, дәрігер ең тиімді емдеу жолып жоспарлауы үшін аурудың сатысын (кезеңін) анықтайды. Ісік сатысы, ісікпен іргелес тіндердің зақымдалуына қарап, басқа мүшелерге қатерлі ісіктің қаншалықты таралғанын ескеріп, сондай-ақ, егер  обыр бар болса, қандай мүшеде болуы мүмкін, деген сияқты жайттарды тексеру арқылы анықталады.\r\n\r\n__Дәрігер төменде көрсетілгендей сараптама түрлерін тағайындауы мүмкін:__\r\n\r\n• \'\'__Қан талдамасы__\'\': Дәрігер карциноэмбрионикалық  антиген (КЭА)  және басқа заттар үшін қанды тексереді. Колоректальды қатерлі ісігі және басқа да ауруы бар  кейбір науқастардың қан құрамында ауруы КЭА –нің жоғары деңгейі байқалады. \r\n• \'\'__Колоноскопия__\'\': Егер диагноз қойылған кезде колоноскопия өткізілмесе, дәрігер колоноскоппен  жиек  және тік ішектің дұрыс емес жерлерін тексереді.\r\n• \'\'__Эндоректальді ультрадыбыстық тексеру__\'\': Ультрадыбыстық зондты тік ішекке енгізеді. Ол адамға  естілмейтін дыбыстық толқындар жібереді. Толқындар ішектің қабырғасынан және қоршаған тіндерден шығады, ал компьютер жаңғырықтың сипатын –кескін түріне түсіреді. Онда ісіктің тік ішекке қаншалықты тереңдей түскенін немесе обырдың лимфа түйіндеріне қаншалықты кеңінен таралғанын немесе басқа қоршаған тіндерге таралған-таралмағанын көруге болады.\r\n• \'\'__Кеуде рентгені__\'\':  ісіктің өкпеге жайылғанын не жайылмағанын көрсетеді.\r\n• \'\'__Компьютерлі томография__\'\': компьютерге қосылған рентген аппаратурасы пациенттің денесінің жеке аймақтарының бірнеше толық суретін жасайды. Оған контрасты  затты  инекциялауға болады. Компьютерлі томография қатерлі ісіктің  бауырға, өкпеге немесе басқа мүшелерге таралған-таралмағандығын анықтауға көмектеседі.\r\n\r\nСонымен қатар, дәрігер қатерлі ісіктің таралуын анықтау үшін басқа да сынақ түрлерін (мысалы, ЯМР секілді) тағайындай алады. Кейде оны жою сәтіне дейін онкологиялық кезеңін анықтау мүмкін болмайды. (Колоректальды қатерлі ісікті хирургиялық емдеу «емдеу» бөлімінде сипатталған.)\r\n\r\nДәрігерлер колоректалды қатерлі ісіктің келесі кезеңдерін қарастырады:\r\n\r\n• 0-кезең: қатерлі ісік тік ішектің астынада ең терең қабаттарында ғана кездеседі. Колоректальды қатерлі ісіктің бұл кезеңі сонымен қатар жергілікті карцинома деп аталады.\r\n• I кезең: Ісік ішектің ішкі қабырғасына немесе тік ішекке дейін өседі. Ісік қабырғадан өтіп өспейді.\r\n• II кезең: Ісік ішектің қабырғасына немесе тік ішекке терең енеді немесе оның жанына шығып өседі. Ол көрші тіндерді де жаулайды, алайда обыр жасушалры лимфа түйініне түспейді.\r\n• III этап: обыр лимфа түйіндеріне таралады, бірақ басқа мүшелерге таралмайды.\r\n• IV кезең: обыр бауыр немесе өкпе сияқты басқа мүшелерге таралады.\r\n• Рецидив ( Өткізу): Бұл біраз уақыт анықталмай қалған, емделуден кейін қайта пайда болған обыр ісігі. Ауру тік ішекте немесе басқа ағазаға қайта пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n__ЕМДЕУ__\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісігі бар науқастардың көпшілігі медициналық көмекке қатысты шешімдер қабылдауға белсенді қатысады. Әрине, олар өз аурулары мен емдеу мүмкіндіктері туралы мүмкіндігінше барлығын білгісі келеді. Алайда, онкологиялық диагноз қойылғаннан кейін пациенттер есеңгіреп, бойларын күйзеліс билеп дәрігерге   барлық қажетті сұрақтарды қоя алмай қалады. Бұл мәселені дәрігерге барар алдында сұрақтар тізімін жасап алу арқылы реттеуге болады.\r\n\r\nДәрігердің айтқандарын есте сақтау оңай болуы үшін пациенттер қажетті мәліметтерді жазып алады немесе диктофон пайдалануға рұқсат сұрайды. Кейбір науқастар өздерінің туыстары мен досының  дәрігермен сөйлескенде, талқылауға қатысуға, жазбалар жасауға немесе жай тыңдауға қатысқанын қалайды.\r\n\r\nСізге бірден барлық сұрақтарды қоюдың қажеті жоқ. Сіздің әлі алда дәрігерге немесе мейірбикеңізге түсініксіз нәрсені  түсіндіруін өтінуіңізге немесе қосымша ақпараттар алу үшін мүмкіндіктер болады. Сіздің дәрігеріңіз сізді колоректальды қатерлі ісікті емдеу тәжірибесі бар маманға жолдайды  немесе оған өзіңіз сұрана аласыз. Колоректальды қатерлі ісікті емдейтін  мамандарға гастроэнтерологтар (ас қорыту жүйесінің ауруларына мамандандырылған дәрігерлер), хирургтар, медициналық онкологтар және радиологтар кіреді. Бір науқасқа бірнеше дәрігер қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n__ЕМДЕУ ӘДІСТЕРІ__\r\n\r\nЕмдеу әдісін таңдау, негізінен, ісіктердің жиек ішектің немесе тік ішектің орнынан қозғалуына  сондай-ақ ауру сатысына байланысты жасалады. Колоректальды қатерлі ісікті емдеу хирургия, химиотерапия, биологиялық терапия немесе радиациялық терапияны қамтуы мүмкін. Кейбір жағдайларда біріктірілген емдеулер жүргізіледі.\r\n\r\nКейде жиек ішектің обырын емдеуі тік ішектегі  қатерлі ісікті емдеуден ерекшеленеді. Төменде екі түрлі жағдайдағы обырды емдеу тәсілдері бөлек-бөлек жазылған.\r\n\r\nДәрігер науқасқа емдеу әдістерін және күтілетін нәтижелер туралы айтып береді. Науқас пен дәрігер бірлесе отырып қажетті жағдайларға жауап беретін емдеу жоспарын жасай алады.\r\n\r\nОнкологиялық ауруларды емдеу жергілікті немесе жүйелі болуы мүмкін:\r\n\r\n• \'\'__Жергілікті терапия__\'\': Хирургиялық араласу және сәулелі терапия жергілікті терапияның түрлері болып табылады. Олардың көмегі арқылы жиек ішектегі немесе тік ішектің немесе жақын жерде орналасқан қатерлі ісіктер жойылады немесе бұзылады. Колоректальды қатерлі ісік басқа мүшелерге таралса, жергілікті терапия осы аумақтардағы ауруды бақылау үшін пайдаланылуы мүмкін.\r\n• \'\'__Жүйелік терапия__\'\': химиотерапия және биологиялық терапия  жүйелі терапияға жатады. Дәрілік заттар қан құрамына енеді және бүкіл ағзада обыр клеткаларының өсуін бұзады немесе тежейді.\r\n\r\nҚатерлі ісік ауруларын емдеу әдістері көбінесе сау клеткалар мен тіндерге зиян келтіргендіктен, жанама әсерлер өте көп кездесіп жатады. Мұндай жанама әсерлер, негізінен, емдеудің түрі мен ұзақтығына байланысты болады. Олар сондай-ақ әртүрлі пациентте әртүрлі болады және әр кейінгі емдеу курсымен өзгеруі мүмкін. Емдеу курсын бастамас бұрын, дәрігерлер ықтимал болатын жанама әсерлер туралы пациенттерге айтады және олармен күресу  жолдарын ұсынады.\r\n\r\nАурудың кез-келген кезеңінде терапияның жанама әсерлерін азайту, ауруды және басқа да белгілерді жеңілдету үшін сондай-ақ эмоционалды жағдайын бақылап , қолдау көрсетіледі.\r\n\r\n__Хирургиялық емдеу__\r\n\r\nХирургиялық емдеу - бұл колоректальды қатерлі ісікке арналған ең көп қолданылатын ем түрі.\r\n\r\n• \'\'__Колоноскопия__\'\':  Колоноскоптың көмегімен жиек ішек немесе   тік ішектің жоғарғы жағындағы шағын қатерлі полип алынуы мүмкін. Ректумның төменгі бөлігіндегі кейбір шағын ісіктер анус арқылы колоноскопсыз да жойылады.\r\n• \'\'__Лапароскопия__\'\': Жиек ішек қатерлі ісігі ерте кезеңінде ұшында жарығы бар жұқа түтікпен(лапароскоппен)  жойылуы мүмкін. Бұл үшін іш қабырғасын үш-төрт жерінен жұқалап тіледі. Лапароскоптың көмегімен хирург іш қуысының мүшелерін көре алады. Ісіктер мен сау ішектің бір бөлігі жойылады. Ішкі лимфа түйіндерін де жоюы мүмкін. Хирург қалған ішек пен бауырды қатерлі ісікке қарсы тексереді.\r\n• \'\'__Ашық хирургия__\'\': Хирург ісінуді және сау  жиек ішек  пен тік ішектің бір бөлігін алып тастау үшін құрсақ қуысының үлкен бөлігін кесіп тастайды. Ол кезде кейбір іргелес лимфа түйіндер де жойылуы мүмкін. Хирург қалған ішек пен бауырды қатерлі ісікке қарсы тексереді.\r\n\r\nЖиек ішек немесе тік ішектерді алып тастағаннан кейін, хирург әдетте сау жерлерді біріктіреді. Алайда, кейде қалпына келтіру мүмкін болмай қалады. Бұл жағдайда хирург ағзаның шлак  шығаруы үшін жаңа әдісін жасайды. Ішек қуысының қабырғасында саңлау (стома) жасалады, ішектің жоғарғы жағын стомамен байланыстырады және оның төменгі ұшын жабады. Стоманы жасау операциясы колостомия деп аталады. Шлак жинау және оны ұстап тұру үшін стомаға арнайы желім арқылы жалпақ қап бекітілген.\r\n\r\nПациенттердің көпшілігі үшін стома уақытша шара болып табылады. Ол операциядан кейін ішектің және тік ішектің сауығуына дейін қажет. Емделгеннен  кейін хирург ішектің бөліктерін біріктіреді және стоманы жабады. Кейбір науқастар, әсіресе тік ішектің төменгі бөлігінде орналасқан ісігі болса, әрқашан стомаға мұқтаж болып қалады.\r\n\r\nКолостомиясы бар науқастар тітіркенуі мүмкін. Дәрігер, мейірбике немесе энтеростомальді терапевт пациентке стоманың аумағын таза ұстап, тітіркену мен инфекцияны қалай болдырмау керектігін үйрете алады. Реабилитация бөлімінде стомаға қалай қарауды үйрену туралы толығырақ ақпарат бар.\r\n\r\nӘр пациенттің операциядан кейінгі жазылу уақыты әртүрлі. Алғашқы бірнеше күн ішінде ыңғайсыздық туындауы заңды. Дәрігерлер ауырсынумен күресуге айтарлықтай жәрдем береді. Хирургиядан бұрын дәрігер немесе мейірбикемен бірлесе отырып ауырсынуды жеңілдету шараларын талқылау қажет. Хирургиялық операциядан кейін дәрігер құрылған жоспарда  жеткіліксіз жайттар болса, жоспарды түзетуі мүмкін.\r\n\r\nБіраз уақытқа дейін науқастар жиі  шаршап, өздерін әліз сезініп жүреді. Операцияның әсері, одан өзге,  іш қату немесе диареяның пайда болуына алып келеді. Дәрігерлер дереу емдеуді қажет ететін қан кету, инфекция және басқа да жайттардың  ықтимал белгілерін бақылайды.\r\n\r\n\'\'__Химиотерапия__\'\'\r\n\r\nХимиотерапияда рак жасушаларын жою үшін обырға қарсы препараттар қолданылады. Бұл заттар қанға араласады және бүкіл ағзадағы обыр жасушаларына әсер етуі мүмкін.\r\nОбырға қарссы  препараттар ішке енгізіледі, алайда олардың кейбіреулері ауыз арқылы ішіп емделуге негізделген. Емдеу амбулаториялық-емханалық бөлімде, дәрігерлік бөлімде немесе үйде жүргізілуі мүмкін. Сирек жағдайда ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін.\r\nХимиотерапияның жанама әсері негізінен препараттың түрі мен оның мөлшеріне байланысты.\r\n\r\n\'\'Бұл препараттар тез бөлінуге қабілетті, қалыпты жасушаларды да зақымдайды:\'\'\r\n\r\n•\'\'__ Қан жасушалары__\'\': Бұл жасушалар инфекциямен күреседі, қанның ұюына қатысады және барлық мүшелерге оттегін жеткізеді. Дәріден зақымданған қан жасушалары өседі, содан жиі инфекциялану, қанталау немесе қан кету қаупі артып, тұрақты әлсіздік пен шаршау сезімдері пайда болады.\r\n• \'\'__Шаш түбірі жасушалары__\'\': химиотерапия препараттары шаштың түсуіне әсер етуі мүмкін. Шаш қайтадан өседі, бірақ бұрынғы түстер мен құрылымдардан біраз өзгеше болуы мүмкін.\r\n• \'\'__Ас қорыту жолдарына  демеу беретін жасушалар__\'\': Химиотерапияның әсерінен тәбет нашарлап, жүрек айнып, құсу, диарея немесе ерін мен аузда жара пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісікке арналған химиотерапия қолдың алақандары мен аяқ табаны терісінің қызаруы мен ауырсынуын да туындатады. Тері түлеуі мүмкін.\r\n\r\nДәрігерлер осы жанама әсерлердің көпшілігін бақылау тәсілдерін ұсынады. Алайда кейіннен емдеу соңында бәрі қалпына келіп жаатадды.\r\n\r\n__Биологиялық терапия__\r\n\r\nБастапқы оқшаулаудан тыс таралған кейбір колоректальды қатерлі ісік аурулары биологиялық терапия түрінде моноклоналды антиденелерді алады. Моноклоналды антиденелер колоректалды обыр жасушаларын байланыстырады. Олар рак жасушаларының өсуіне және онкологиялық аурулардың таралуына кедергі келтіреді. Моноклоналды антиденелер дәрігерлік кеңседе, ауруханада немесе клиникада инъекция түрінде енгізіледі. Кейбір науқастар бір мезгілде химиотерапиямен қамтамасыз етіледі.\r\n\r\nЕмдеу барысында дәрігерлер проблемалардың белгілерін байқайды. Кейбір науқастар аллергиялық реакциялардың алдын алу үшін дәрі-дәрмектерді қабылдайды. Жанама әсері негізінен пайдаланылатын моноклоналды антиденелердің түріне байланысты. Жағымсыз әсерлерге бөртпе, безгек, іштің ауыруы, құсу, диарея, қан қысымының өзгеруі, қан кету немесе дем алудың қиындауы проблемалары жатады. Әдетте терапияның алғашқы курсынан кейін жанама әсерлер азаяды.\r\n\r\n__Сәулелік терапия__\r\n\r\n===\'\'Сәулелік терапия\'\'=== (радиотерапия деп те аталады)  рак жасушаларын жою үшін жоғары энергиялы сәулелерді пайдалану арқылы жүзеге асады. Ол сәуле түскен аймақтардағы  ғана қатерлі ісіктерге әсер  етеді. Дәрігерлер онкологиялық ауруларды емдеу үшін әр түрлі радиациялық терапияны пайдаланады. Кейде екі түрлі емді бір мезгілде тағайындайды:\r\n• ===\'\'Сыртқы экспозиция\'\'===: Радиация құрылғыдан келеді. Радиотерапия үшін қолданылатын аппараттардың ең көп тараған түрі - сызықты үдеткіш. Пациенттердің көпшілігі ауруханада немесе клиникада аптасына 5 күн, бірнеше апта бойы емделеді.\r\n• ===\'\'Ішкі экспозиция\'\'=== (имплантацияланатын сәулелену немесе брахитерапия): Радиация ісіктің тікелей немесе жанындағы жұқа түтіктерге орналастырылған радиоактивтік материалдан шығады. Емдеу кезінде науқас ауруханаға жатады, ал имплант, әдетте, бірнеше күн бойы іште қалдырылады. Әдетте науқас ауруханадан шыққанға  дейін оны алып тастайды.\r\n• ===\'\'Ішкі операциялық сәулелік терапия\'\'=== (IORT): Кейбір жағдайларда сәулелендіру хирургиялық операция кезінде орындалады.\r\n\r\nЖағымсыз әсерлер көбінесе алынған радиацияның мөлшеріне және қай мүшенің емделуіне байланысты орын алып жатады. Құрсақ қуысына немесе жамбас аймағына жүргізілген радиотерапиядан  жүрек айну, құсу, диарея,  нәжісте қанның болуы немесе ішек қозғалғыштығының артуы деген секілді жағымсыздықтар орын алуы мүмкін. Одан сондай-ақ зәр шығарудың қиындауы сияқты проблемалар да тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, сәулеленген аймақтағы тері қызыл, құрғақ және бүжірленіп кетуі мүмкін. Анустың терісі аса сезімтал болып қалады.\r\n\r\nРадиотерапияның куртарын қабылдау барыссында науқас өзін өте шаршаң сезінуі мүмкін, әсіресе кейінгі емдеу апталарында олай сезінуі үдей түседі. Бұл жағдайларда тынығу өте маңызды, бірақ дәрігерлер, әдетте, пациенттерге ең белсенді өмір салтын сақтауға кеңес береді.\r\n\r\nРадиациялық терапияның жағымсыз әсері ұнай бермее де, дәрігердің оларды емдеуге немесе бақылауға қабілеті жетуі керек. Егер осы жайсыздықтардың бәріне шыдаса, емдеудің соңы қуантарлық болмақ.\r\n\r\n__Колоректальды қатерлі ісікті емдеу__\r\n\r\nЖиек ішектің обыры көбінесе хирургиялық жолмен емделеді. Олардың кейбіреулері хирургия, сонымен қатар химиотерапия. Кейбір жағдайларда аурудың соңғы кезеңдерінде биологиялық терапия тағайындалады.\r\n\r\nЖиек ішек обыры бар науқастарға колостомия өте сирек жағдайда қажет болуы мүмкін.\r\nРадиациялық терапия да  жиек ішек обырын емдеу үшін сирек қолданылады, бірақ кейде ауырсынуды және басқа белгілерді жеңілдету үшін қолданылады.\r\n\r\n__Тік ішектің қатерлі ісігін емдеу__\r\n\r\nТік ішектің қатерлі ісігінің барлық кезеңдерінде көбінесе хирургия қолданылады. Кейбір науқастарға хирургия, радиациялық терапия және химиотерапия тағайындалады. Кейбір жағдайларда аурудың соңғы кезеңдерінде биологиялық терапия да тағайындалып жүр. \r\n\r\nРектальді обырмен ауыратын 8 науқастың біреуі тұрақты колостомияға мұқтаж.\r\n\r\nРадиациялық терапия операциядан бұрын және кейін қолданылуы мүмкін. Кейбір науқастар ісікке дейін операциядан бұрын сәуле терапиясын қабылдайды, бірақ басқа жағдайларда, ісік орнында қалуы мүмкін обыр жасушаларын жою үшін операциядан кейін тағайындалады. Кейбір ауруханаларда науқастар хирургия кезінде сәулелік терапияны қоса қабылдайды.  Сондай-ақ, радиацияның терапиясы қатерлі ісік ауруларын және онкологиялық аурулардан болатын басқа белгілерді азайту үшін тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\n__ҚОСЫМША МЕН  АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА__\r\n\r\nКейбір онкологиялық науқастар қосымша және баламалы медицина әдістерін ұнатады:\r\nҚосымша әдістерге қатерлі ісікке бірге қолданылатын стандартты химиотерапия және сәулелі терапия сияқтылар жатады. Балама әдістер - стандартты емдеу әдістерінің орнына қолданылатын әдІстер.\r\n\r\nАкупунктура (акупунктура), терапевтік массаж, өсімдік деривативтері, витаминдер немесе арнайы диеталар, визуализация, медитация және рухани сауықтыру - қосымша немесе баламалы медицина түрлері болып табылады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық науқастар қосымша немесе балама терапия әдістерін қолдану нәтижесінде өздерінің денсаулық жағдайының жақсарғанын атап өтті. Дегенмен, қосымша және баламалы медицинаның кейбір түрлері химиотерапия мен радиотерапияның әсер ету механизмдерін өзгерте алады. Бұл өзгерістер науқасқа зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, қосымша және баламалы медицинаның белгілі бір түрлері жеке-жеке қолданылған жағдайда да зиянды болуы мүмкін. Қосымша және баламалы медицинаның кейбір түрлері қымбат тұрады.\r\n\r\n__Онкологиялық ауруларды емдеу және қолдау__\r\n\r\nМұндай қатерлі ісікпен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдар ауруымен байланысты эмоционалды және практикалық мәселелерді шешу үшін көмекке мұқтаж. Мұндай жағдайларда өзара қолдау топтары өте пайдалы болуы мүмкін. Бұл ұғым көптеген батыс елдерінде кеңінен таралған. Осындай топтарда онкологиялық науқастар өздерінің білімдері мен тәжірибесін бөліу үшін, ауруға және емнің әсеріне қалай қарсы тұру керектігі жайында әңгімелесу үшін  жиналып тұрады.\r\n\r\nҚатерлі ісігі бар науқастар өз отбасыларына, жұмыс орындарын сақтап қалуға, күнделікті өмірін сақтап қалуына аса қатты алаңдушылық танытады. Және де науқастардың емделуге, ауруханаға жатуға, сондай-ақ медициналық қызметтерге ақы төлеу қажеттілігіне байланысты алаңдаушылықтар да жанын жегідей жейді. Онкологиялық науқастарға қатысты көптеген мәселелерге, әдетте, денсаулық сақтау саласының қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\n__Тамақтану және дене белсенділігі __\r\n\r\nОнкологиялық науқастардың өздерін күтімілдеп жүрулері өте маңызды. Әрине, бұл жақсы тамақтану мен дене белсенділігінің максималды түрде қалыпта ұстауларын білдіреді. Мұндай науқастарға салмақтарын түсіріп алмау үшін, қажетті мөлшердегі калорияны тұтыну қажет. Жеткілікті мөлшерде ақуыздарды пайдаланған жөн. Жақсы тамақтану -жағдайларының жақсарып және көп энергия жинау үшін көмектеседі.\r\n\r\nӘсіресе, ем қабылдау кезеңінде немесе ем қабылдап болғаннан соң  тәбеттің нашарлауы мүмкін.  Олар өздерін жайсыз сезініп,  шаршап немесе ауыздарының дәм сезуі өзгеруі. Сондай -ақ емдік шаралардың жанама әсерлерінен, маңызды мәселелер туындауы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа  да медицина қызметкері тамақтануға байланысты туындаған мәселелерді шешу түрлерін ұсынып, көмектеседі.\r\n\r\nӨз белсенділіктерін түсірмегеннің арқасында көптеген науқастар өздерін жақсы сезінеді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу және басқа да жаттығулар мықты болуға, энергияны сақтап, өмірлік тоннусты түсірмеуге көмектеседі. Жаттығулар жүрек айнығанды және ауырсынуды басып, сол арқылы ем жүргізу процесстеріне жеңілдік тудырады.  Сонымен қатар, күйзелістен де арылтады. Физикалық тұрғыдан салмақ түсірмей тұрып өз дәрігеріңізбен кеңесіп алғаныңыз жөн. Егер физикалық жаттығулар ауырсынуды  немесе басқа мәселелерді туындатса, дәрігеріңізге айтып, физикалық жаттығуларды өзгерту аясында кеңес алғаныңыз жөн.\r\n\r\n__РЕАБИЛИТАЦИЯ__\r\n\r\nСауықтыру - онкологиялық ауруларды емдеудің маңызды кезеңі. Дәрігерлер пациенттерді қалыпты өмірге тезірек қайтару үшін бар күш-жігерін салады.\r\n\r\nНауқаста стома болса, ол оған қалай қарап, күтім жасау керектігін білуі керек. Оған дәрігерлер, медбикелер және энтеростомдық терапевттер көмектеседі. Эндестомалық терапевтер пациентке хирургиядан бұрын науқасты күту туралы сөйлесу үшін кездеседі. Операциядан кейін науқасқа стоманы қалай күтімілдеу керектігі жайында үйретеді. Олар науқастың өмір салты мәселелерін, оның ішінде эмоционалды, физикалық және жыныстық аспектілерді талқылайды. Әдетте, олар ресурстар мен қолдау топтары туралы ақпарат бере алады.\r\n\r\n__Кейінгі күтім__\r\n\r\nКейінгі күтім, колоректальды қатерлі ісікті емдеуде өте маңызды рөл атқарады. Тіпті қатерлі ісік толық жойылса немесе бұздырылса, ауру кейде қайта тап беруі мүмкін, өйткені анықталмаған қатерлі ісік жасушалары емдеуден кейін денеде қалды. Дәрігер науқастың сауығуын қадағалайды және онкологиялық аурулардың қайтарыланып қалмауын жіті тексеріп тұрады. Мерзімді тексерулер денсаулық жағдайының кез-келген өзгерістерін анықтап, қажет болған жағдайда емдеуге көмектеседі.\r\n\r\nМұндай тексерулер физикалық тексеруден (ректумның цифрлық сараптамасын қоса), зертханалық зерттеулерден (соның ішінде фекальды жасырын қан сынағы және CEA сынағы), колоноскопиядан, флюороскопиядан, компьютерлік томографиядан немесе басқа да зерттеулерден тұрады.\r\n\r\n__АЛДЫН АЛУДАҒЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУ__\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісікті белгілі бір тағамдық қоспалармен немесе препараттармен алдын алуға болатынын анықтау үшін зерттеулер жүргізілуде. Мысалы, бүкіл ел бойынша зерттеушілер D дәруменін және кальций қоспаларын, селенді және Целекоксибтің полиптермен ауыратын адамдарға әсерін зерттейді.\r\n\r\n__Скрининг және диагностика саласындағы зерттеулер__\r\n\r\nҒалымдар полиптер мен колоректальды қатерлі ісіктердің болуын тексерудің жаңа әдістерін тексеріп жатыр.\r\n\r\n__Емдеуді зерттеу__\r\n\r\nЗерттеушілер химиотерапия мен биологиялық терапия мүмкіндіктерін зерттеп жатыр. Олар жаңа препараттарды, жаңа комбинацияларды және әртүрлі дозаларды зерттейді. Сонымен қатар, емдеудің жанама әсерлерін азайту үшін зерттеулер жүргізілуде.\r\n','translator',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бүйректің қатерлі ісігі','','','kz','s','',0,'',26149,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543219680,1574755680,1543220235,'__Бүйрек__ – асқазанның төменгі бөлігінде, омыртқаның екі жағында орналасатын сыңар мүше. Нақты орны - құрсақ қуысының артқы жағы болып саналады. Әр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\n\r\nБүйрек – зәр шығару жүйесінің бір бөлігі болып саналады. Оның  қызметі – зәрмен бірге қаннан шлактар мен артық суларды бөліп шығарады. Зәр әр бүйректің орталық бос кеңістігіне жиналады. Сосын, бүйрек пен қуықты жалғастыратын несепағар арқылы қуыққа құйылып, қуықтан зәр шығару түтігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі бүйрек  қан қысымын тепе-теңдікте ұстайтын және эритроциттердің түзілуіне әсер ететін химиялық заттарды да өндіреді.','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге ұйқы безінің қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about kidney cancer).\r\n\'\'\r\n__Бүйрек__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"472\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Бүйрек__ – асқазанның төменгі бөлігінде, омыртқаның екі жағында орналасатын сыңар мүше. Нақты орны - құрсақ қуысының артқы жағы болып саналады. Әр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\n\r\nБүйрек – зәр шығару жүйесінің бір бөлігі болып саналады. Оның  қызметі – зәрмен бірге қаннан шлактар мен артық суларды бөліп шығарады. Зәр әр бүйректің орталық бос кеңістігіне жиналады. Сосын, бүйрек пен қуықты жалғастыратын несепағар арқылы қуыққа құйылып, қуықтан зәр шығару түтігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі бүйрек  қан қысымын тепе-теңдікте ұстайтын және эритроциттердің түзілуіне әсер ететін химиялық заттарды да өндіреді.\r\n\r\n__ҚАТЕРЛІ ІСІК ДЕГЕН НЕ?__\r\n\r\nҚатерлі ісік, құрылым элементтерінен, тіндерден жинақталған жасушалардан бастау алады. Бүкіл ағза да тіннен тұрады.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\n__Залалсыз ісктерде__ қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\n__Залалды ісіктер__ қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nБүйрек обырының бірнеше түрі бар. Ең көп таралған түрі бүйрек аденокарциномасы  деп, кейде, гипернеформа деп те аталады. \r\n\r\nБүйрек обырының басқа формасы өтпелі жасушалы карцинома болып табылады. Ол негізінен бүйрек астауын зақымдайды. Бүйрек обырының бұл формасы қуық обырын еске түсіреді, сондықтан бұл формадағы обырды емдеу жолдары да ұқсас болып келеді.\r\nБалалардағы барынша кең таралған бүйрек обырының формасы Вильмс ісігі болып табылады. Қатерлі ісіктің бұл формасы бүйрек обырынан  басқаша, және басқа түрлі емдеу жолдарын талап етеді. \r\n\r\nБүйрек обыры тұрғылықты лимфатүйіндерге таралады. Ол сондай-ақ, өкпеге де, сүйекке де, бауырға да таралады. Сонымен қатар бұл обыр түрі бір бүйректен екінші бүйрекке шауып кете береді. \r\n\r\nБұл қатерлі ісік түрі таралған кезде (метастазданғанда), обырлы ісігі жаңа орындарда дүмпу тудырады, яғни тиіп кеткен жасушасын обыр ісігіне айналдыра береді. Мысалы, бүйрек қатерлі ісігі өкпеге метасстазданса, өкпенің обыр жасушалары бүйрек обыр жассушаларына айналып шыға келеді. Содан кейін бұл ауру, өкпе обыры емес, бүйректің метастазданған ауруы болып есептеледі. Дәрігерлер мұны кейде метастазданған ісік дейді немесе «жасырын» ауру деп атайды.\r\n\r\n__БҮЙРЕК ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ__\r\n\r\nБүйрек обыры көбінесе 40 жатан асқаннан кейін дамиды, бірақ, кейбір себептерінің неден туындайтыны белгісіз. Бір түсінуге қиын соғатын мәселе, кейбір адамдар қатерлі ісікпен жеңіл ауырады, ал кейбіреулері ауырмайды. Бір белгілісі бүйрек қатерлі ісігі жұқпалы ауру емес. \r\n\r\nҒылыми зерттеулердің нәтижесіне сүйенсек, кейбір адамдарда басқалардан қарағанда бүйрек обырын дамытатын қауіп факторлары бар екен. Ондай қауіп факторларын төменде тізімдеп шықтық:\r\n\r\n•	__Шылым шегу__: Темекі шегу бүйрек обырын дамытатын бірден бір негізгі қауіп факторы болып табылады екен. Көп шылым шегетіндер, шекпейтіндерден қарағанда екі есе бүйрек обырын дамытатын қауіп факторына жатқызылатын көрінеді. Сигара тарту да қауіп факторының қатарында.\r\n•	__Артық салмақ__: Семірген немесе тым көп артық салмағы бар адамдар, қалыпты адамдарға қарағанда бүйрек обырын дамытатын факторлардың ішінде ерекше бой көрсетіп тұр. \r\n•	__Қан қысымының көтерілуі__: Қан қысымының көтерілуі де бүйрек обырын дамытатын қауіп факторларына жатады.\r\n•	__Узақ уақыт бүйрек диализінде жатқандар__: Диализ – бүйрек қызметі бұзылған науқастарды емдеуге арналған әдіс. Диализдің көмегімен қандағы артық заттар жойылады. Көп жылдар бойы диализбен емделіп жүргендер бүйрек обырына шалдығып қалуы да мүмкін екен.\r\n•	__Фон Хиппель-Линдау синдромы__ (ФХЛС) – бұл сирек кездесетін, тұқым қуалайтын геннің бұзылысын анықтауға негізделген  ауру. ФХЛС өзгерген гені бүйрек обырына шалдығу қаупін тудырады. Бұдан өзне бүйрек, мұндай түрі өзгерген ген көз, ми, және басқа да мүшелердің қатерлі ісіктерінің қаупін арттырады. ФХЛС өзгерген гені бар отбасы мүшесінің бойынан аталмыш синдормның туындап қалуы ғажап емес. Ондай гені бар адамдарға бүйрек обырына және басқа да аурулардың алғашқы симптомдарына дейін ертерек диагностика жасатқаны дұрыс болмақ.\r\n•	__Кәсіптегі зияндылықтар__: кейбір адамдар бүйрек обырын дамытатын қауіп факторларымен қатысты жұмыс істейді. Мысалы ондай адамдар жұрыста ылғый белгілі бір химиялық заттармен байланысста болуы мүмкін. Айталық, болат құю өндірісіндегі домна ошақтарында жұмыс істейтін қызметкерлер бүйрек обырымен зақымдалып қалуы мүмкін екен. Басқа да қауіп факторлары болып асбест және кадми  есептеледі.\r\n•	__Жынысына қатысты__:  Бүйрек обырына әйелдерден қарағанда ерлер жиі ұшырайды екен.\r\n\r\nЕСКЕРТУ! Көптеген қауіп факторларына жататындар, бүйрек обырына шалдықпай жүре беруі мүмкін. Дегенмен, керісінше, тіркелген бүйрек қатерлі ісіктері ешандай қауіп факторымен байланысы болмаған жандар аталмыш індетке тап болып жатады. Егер сіз, қандайда бір фактормен зақымданып қалдым деп ойласаңыз, дәрігерге ескертіп, не болмаса, уақытылы бүйрек обырына қарсы тексеріліп қойсаңыз болады.\r\n\r\n__БҮЙРЕК ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ СИМПТОМДАРЫ__\r\n\r\nБүйрек қатерлі ісігінің симптомдары:\r\n\r\n•	Несептің қан араласып шығуы (гематурия), несеп қою-қызыл түсті болып кетеді.\r\n•	Белде ылғый толастамайтын ауру пайда болады.\r\n•	Асқазанның шет жақ бөлігі үлкейіп кетеді.\r\n•	Салмақ түседі.\r\n•	Дене қызуы түседі.\r\n•	Шаршау сезімі мазалайды, жалпы денсаулық жағдай төмендейді, адам дел-сал күйге түседі. \r\n\r\nКөрсетілген симптомдардың барлығы қатерлі ісікке байланысты болмауы мүмкін. Мысалы, бүйрек жылауығында (кистасында) инфекция болса немесе басқа ауру бойда туындаса, осыған ұқсас симптомдар көрінуі мүмкін. Онымен қоса, егер сізді осыған ұқсас симптомдар мазаласа, уақытысымен диагностика жасату үшін, ауруды ерте бастан қолға алу үшін дәрігерге көрінгеніңіз дұрыс болады.\r\n\r\n__БҮЙРЕК ОБЫРЫНЫҢ ДИАГНОСТИКАСЫ__\r\n\r\nЕгер науқас өңеш обырына күміндену секілді белгілі бір шағыммен емханаға келсе, дәрігер оған диагностика жасау үшін төменде көрсетілгендей зерттеулерді тағайындайды. \r\n\r\n•	__Жалпы тексеру__: дәрігер аурудың белгілерін анықтау үшін науқасқа тексеру жүргізеді, көбінесе дене қызуының көтерілуі мен қан қысымының жоғарлау себебін анықтауға тырысуы мүмкін. Сондай-ақ ісіктің бар-жоқтығын анықтау мақсатында қарын жақты сипалап қарап шығады.   \r\n•	__Несеп зерттеуі__. Несеп зертханада тексеріледі, құнамында қан бар ма, әлде басқа белгілер көрініп тұр ма оны анықтацды.\r\n•	__Қан тексеруі__. Зерханада қан құрамын тексеріп, бүйрек қызметін реттейтір заттардың бар-жоқтығын тексереді. Мысалы, бұл мақсатта, қандағы креатин мөлшері анықталуы мүмкін, себебі ол бүйрек тазартқыш функциясының бұзылғандығы жайында ақпар береді.\r\n•	__Вена ішілік пиелография__. Бұл әдіс венаға бояғыштар енгізу арқылы жүзеге асады. Бояғыш қан тамырлық арнаға өтеді және бүйрекке барып тоғытылады. Бояғыш рентгендік сәулеге сіңеді де бүйректің құрылымын рентген кескіндемесінен көрінуіне мүмкіндік туғызады, және көбінесе, бүйректегі бояғыштың жүруімен несептамыр мен қуық та көрінеді. \r\n•	__Компьютерлі томография__. Бұл диагностикалау әдісі бүйректің рентгендік кескіндемелерінің  компьютерленген түсірілімі сериясына негізделген. Бұл кезде сәуле бүйрек құрылымын көру үшін және ісіне бастаған ісіктерді анықтау үшін ренгенконтрасты зат  ішке ендіріледі.\r\n•	__Ультрадыбысты зерттеу__. Диагностикалаудың бұл әдісі біз естімейтін дыбыстық толқынға негізделген. Мұндай толқын ультродыбысты аппаратқа бағытталады да бүйрек жаққа және бүйрек тіндеріне шағылыстырылады. Толқындардың шағылысуы тіркеледі және компьютердің көмегімен сонограммлар деп аталатын арнайы суреттер кейпіне өзгереді. Бірақ сонограммадан тек қатты ісіктер мен жылауықтар (киста) көрінуі мүмкін.\r\n•	__Биопсия__. Бұл әдіс обыр жасушаларын микроскопиялық зерттеумен анықтау үшін тін бөлшегін кесіп алуға негізделеді.  Бүйрек биопсиясын жүргізу үшін тері арқылы бүйрек тініне арнайы ине кіргізіледі, содан бүйрек тінінің кішкентай бөлшегі алынады. Бұл кезде нысанаға дәл түсу үшін бүйрекке ультродыбысты немесе рентгендік сурет қолданылуы мүмкін.\r\n\r\nКөп жағдайларда жоғарыда көрсетілген диагностикалық тексерулердің түрлері: компьютерлі томография, ультрадыбысты зерттеу және рентген сияқтылар дәрігерге хирургиялық жолдың қай түрін таңдау керектігіне ықпал етеді. Мысалы, бүйректің қажетті бөлігін ғана кесіп алу керек пе, әлде, барлық бүйректі алып тастау керек пе? - деген сұрақтарға жауап тауып береді. Соңғы нақты шешім биопсиялық материалға микроскоптық тексеру жүргізгеннен кейін белгілі болады. Яғни содан кейін барып, соңғы диагноз қойылады және ісіну процесінің сипаты анықталады.\r\n\r\n__Бүйрек обырының сатылары __\r\n\r\nБүйрек обыры бар науқасты дұрыс емдеуді жоспарлау үшін дәрігер, аурудың қай сатыда тұрғанын білуі керек. Бүйрек қатерлі ісігінің даму сатысы ісіктің көлемінің негізінде анықталады. Яғни, ісік таралды ма, жоқ па немесе таралса, дененің қай бөлігіне таралуы мүмкін деген сияқты  сұрақтар төңірегінде тексеріледі.\r\n\r\nБүйрек обырының белгілі бір сатысы мынадай диагностикалық әдістерді қолдануммен орындалады, мысалы компьютерлі томография жіне ультродыбысты зерттеу секілді. Кейде ядролы-магнитті-резонанстық зерттеу  (ЯМР немесе МРТ) қолданылады. Бұл диагностикалау шаралары радиотолқын және адам тіні мен ішкі мүшелердің кескіндерін дәл көрсету мақатында компьютерлі магнит негізінде іске асырылады.   Мұндай суреттің көмегімен ауруды диагностикалауға болады. ЯМР мүшелер мен жұмсақ тіндердің суретін алу үшін  бақа да  техникалы сканерлеу әдістерімен (КТ және рентгенологиялық зерттеулермен) салыстырғанда, әлеқайда оңтайлы диагностикалау әдісі болып табылады.  \r\n\r\nТөменде бүйрек қатері ісігінің сатылары көрсетілген:\r\n\r\n•	І сатысы – бүйрек обырының алғашқы сатысы. Бұл сатыда ісік көлемі 7 см-ге дейін (теннис добынан үлкен емес) үлкейеді. Обыр жаушалары тек бүйректе кездеседі.\r\n•	ІІ сатысы – бұл да бүйрек обырының алғашқы сатысы болып саналады, бірақ ісік 7 см-ден аса үлкейіп кетеді.\r\n•	ІІІ сатысы төменде көрсетілген талаптармен қарастырылады:\r\no	Ісіктің өзі бүйректің маңына шықпайды,  бірақ обыр жасушалары жақын тұрған лимфа түйіндерден табылады; немесе\r\no	Ісік ұйқы безінде немесе бүйректің айналасындағы майлы және фиброзды тіндерде пайда болады, бірақ ісік фиброзды тіндерден ары қарай таралмайды. \r\no	Обыр жасушалары бір немесе бірнеше лимфа түйіндерден табылады;\r\no	Немесе обыр ісігі жақын тұрған қанайналым тамыларына таралады. Обыр жасушасы жақын тұрған лимфа түйіндерде табылады.\r\n•	IV сатысы, төменде сараланады:\r\no	Ісік ары қарай бүйректі қоршап тұрған фиброзды тіндерге таралады;\r\no	Немесе, обыр жасушалары жақын орналасқан бірден көп лимфа түйіндерден табылады;\r\no	Немесе, обыр жаушалары өкпе секілді басқа мүшелер мен тіндерге таралады.\r\n\r\nРекуррентті ісік – бұл емделгеннен кейін қайта пайда болатын ісік. Ол бүйректен қайта пайда болуы мүмкін немесе басқа мүшеден көрініс беруі ықтимал.\r\n\r\n«Бүйрегінде қатерлі ісік бар» деп диагноз қойылған көптеген науқастар емдеу әдістеріне қажетті шешімдердің бәрін қабылдап, емделуге белсенді түрде кіріседі. Бірақ кейбіреулер қойылған диагнозын естігенде есеңгіреп, күйзеліп аурудың адекватты мағлұматтарын ескере алмай қалып жатады. Мысалы, науқастар өзіне білуі керек көптеген сұрақтарды дәрігерге қоя алмай қалады.  Осындай себептерге байланысты науқастар дәрігер қабылдауына барған кезде қассына туысын немесе досын ертіп алғаны абзал, олар ауруға өздігінше көмек болады.\r\n\r\nДәрігер ауруды арнайы мамандарға бағыттауы мүмкін, мысалы, урологқа (несеп шығару жолдары ауруын емдейтін маман), немесе онкологқа (қатерлі ісіктерді емдеумен айналысатын маман).\r\n\r\n__Емге дайындық__\r\n\r\nЕмдеу әдісін таңдау аурудың сатысына және ауру жанның жалпы денсаулық жағдайына байланысты, және оның жасы да қалыс қалмайды. Дәрігердің қажеттілігіне қарай дәрігер мен науқас ең тиімді емдеу тәсілін таңдауы керек.\r\n\r\n__Емдеу әдістері__\r\n\r\nБүйрек обыры бар ауру адамға емдеудің мынадай түрлері тағайындалуы мүмкін: хирургиялық операция, артериальді эмбольизация, радиациялық терапия, химиотерапия және т.б.\r\n\r\n__Хирургиялық операция__\r\n\r\nХирургиялық араласу бүйрек обырын емдеуде барынша кең таралған емдеу әдісі болып табылады. Бүйректі алып татауға бағытталған операция нефректомия деп аталады. Нефрэктомияның бірнеше түрі бар, оларыды бүйрек обырының сатыларына байланысты таңдалады.\r\n\r\n•	Радикальді нефрэктомия. Бүйрек обыры көбінесе радикальді нефректомия жолымен емделеді. Сондай-ақ, жақын лимфотүйіндері де алынып тасталады.\r\n•	Жай нефрэктомия: бұл кезде тек бүйрек алынып тасталады. Кейбір ауруларда І сатысында-ақ жай нефретомия жасатуға кеңес беріледі.\r\n•	Жиі нефрэктомия – бүйректің ісінген бөлігі ғана алынады. Мұндай операция, ауру жанның бір бүйрегі ғана қалған кезде ғана орындалады,  немесе ісік екі бүйректе де туындай бастағанда жүргізіледі. Айта кетерлігі, мұндай операция 4 см-ден аспайтын азғантай тілу арқылы жүзеге асырылады.\r\n\r\n__Артериалдық эмболизация__\r\n\r\nАртериалдық эмболизация – бұл ісіктердің көлемін кішірейтуге бағытталған обыр терапиясының бір түрі. Кеде бұл әдісті хирургиялық операцияның бассында, ем жақсы әсер беруүшін жүргізеді.  Және де хирургиялық операцияны жүргізге мүмкіндік болмай қалған кезде, аурудың симптомдарын жеңілдету үшін эмболизация жүргізіледі. Артериалдық эмболизацияны жүргізу мақсатында қысқа бүйтектік артериядағы қан айналымды бекітіп тұрған затты алып тастау  шаптық артерия арқылы картетер енгізіледі. Оның көмегімен ісік жасушасына келетін оттек шектеледі. Ісіну процессі тоқтайды.\r\n\r\n__Радиациялық терапия__\r\n\r\nРадиациялық терапия (радиотерапия) бұл – жоғары энергетикалық сәулелер арқылы қатерлі ісіктің клеткаларын жоятын жергілікті қолданатын ем түрі. Радиотерапия тек сәуле түскен жердегі қатерлі ісік клеткаларын жояды. Радиотерапияны жүргізу үшін пациент аптасына 5 күн бірнеше апта бойы  емдеу мекемесінде болуы тиіс. \r\n\r\nКейбір ауруларға радиотерапия хирургиялық әсердің басында, ісіктің көлемін кішірейту мақсатында жүргізіледі. Басқа ауруларға радиотерапия жасушаларын жоюға, хирургиялық әсерден кейін қалып қойған ісік жасушаларын жою мақсатында қолданылады.  Радиотерапия сондай-ақ, хрирургиялық операция жүргізуге мүмкін болмай қалған жағдайда тағайындалады.\r\n\r\n__Биологиялық терапия__\r\n\r\nБиологиялық терапия – бұл жүйелі терапияның бір түрі. Ол қан тамыр арналарында айналатын, барлық ағзаның жасушаларына жететін затты пайдаланады. Биологиялық терапия ағзаның обырмен күресуіне бағытталған табиғи күшін қолдануға негізделеді.\r\n\r\nМетастазданған бүйрек обыры бар аурулар үшін альфа-интерферон немесе интерлейкин-2 (IL-2 немесе альдеслейкин деп те аталады) тағайындалады. Аталған зат инфекцияға жауап қайтару үшін  ағзада біршама мөлшерде өңделеді және басқа ауруларға да тойтарыс беруге тырысады. Қатерлі ісіктің емі үшін рекомбинатты иммуномодуляторлар деп аталатын зертханалық жағдайда өңделген зат қолданылады.\r\n\r\n__Химиотерапия__\r\n\r\nХимиотерапия жүйелі терапияның бір түрі болып табылады. Ол обырға қарсы дәрілерді қолдануды қарастырады, яғни, қанайналымға түседі, қанайналым арналарда айналады, обыр жасушаларын жояды. Бұл әдістің басқа әдістерден айырмашылығы бүйрек обыры кезінде терапияның бұл түрі    біршама сирек қолданылады. Бірақ, ғалымдар бүйрек обырымен өздігінен күресетін жаңа дәрі түрін іздестіруде.\r\n \r\n__БҮЙРЕК ҚАТЕРЛІ ІСІГІ ТЕРАПИЯСЫНЫҢ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕРІ__\r\n\r\nОбыр емін қаншалықты уақытымен қолданса да, обыр жасушаларынан басқа сау жасушалар да жойылып кетіп жатады. Қажет емес жағымыз әсерлер бәрібір орын алып жатады. Жанама әсерлер қолданылған обырға қарсы дәрілердің сатысына байланысты және түріне байланыты болады. Әр адамда жанама әсерлер әртүрлі болып келеді. Емдеудің алдында дәрігерлер ауруға жанама әсерлер жайлы және олармен қалай күресу керектігі жайлы ескертіп, жолдарын көрсетуі керек.\r\n\r\n__Хирургиялық операция__\r\n\r\nХирургиялық операциядан кейін терінің жиналуы үшін белгілі бір уақыт керек, ол әр адамда әртүрлі болады. Аурулар операциядан кейін алғашқы апталарының ішінде біршама жағымсыздықты сезінеді.  Бірақ ауру сезімдерін дәрі-дәрмектердің көмегімен бақылауға болады. Және хирургиялық араласуды бастар алдында дәрігер науқаспен операциядан кейінгі ауру сезімін азайту жайында кеңесіп, жоспар құрып алғаны дұрыс. Бұл жопар операциядан кейін бірнеше рет өзгеруі де мүмкін.\r\n \r\nОперациядан кейінгі кезеңде аурулар өздеін тым әлсіз сезінеді. Дәрігерлер бүйректік бұзылыстардың өзгерістерін бақылауда ұстау керек, және сұйықтықтарды қабылдаулары мен несеп бөлінуін жіті назарда ұстауы қажет. Олар сондай-ақ, қан кету және инфекциялық асқынуларды және жедел араласулар қажет болып қалу мүмкіндігі бар жағдайларды қадағалап тексеріп жүруі керек.  Зертханалық тесттер операциядан кейінгі кезеде айтарлықтай көмек беруі мүмкін. Бір бүйректі алып тастағаннан кейін, екінші бүйрек оның қызметін алып кетуге қабілетті болады. Бірақ, егер сақталып қалған бүйрек қажетті қызметті атқарып кете алмаса немесе қос бүйректі де алып тастау керек болса, қанды тазарту мақсатында бүйрек диализі қолданылуы мүмкін. Кейбір науқастарға бүйрек ауыстыруы қажет болуы мүмкін.\r\n  \r\n__Артериалдық эмболизация__\r\n\r\nАртериалдық эмболизациядан кейін аурулар белдерінен ауру сезімдерін байқауы мүмкін. Және олардың дене қызуы да көтерілуі мүмкін. Басқа да жанама әсерлер жүрек айну және құсумен белгі беруі мүмкін. Бұл мәселелер тез арада жойылып кетуі де мүмкін.\r\n\r\n__Радиациялық терапия__\r\n\r\nРадиациялық терапияның жанама әсерлері қолданылатын радиацияның мөлшеріне және әсер еткен дене бөлшегіне байланысты болып келеді. Әдетте, аурулар радиотерапиядан кейін, әсіресе емдеудің соңғы апталарында өздерін тым жүдегендей сезінеді. Сол үшін оларға тынығу  қажет, кейбір ауруларға белсенді болған дұрыс. \r\n\r\nБүйрекке және оған жақын орналасқан тіндерге жасалған радиотерапия әсерінен жүрек айну, құсу, диарея және дәрет сындырғанда жайссыздықтар туындауы мүмкін. радиотерапия кезінде ағзаны инфекциялардан қорғайтын сау лейкоциттердің саны азайып кетеді. Сонымен қатар, радиотерапиядан кейін тері қызарып, құрғап және серпімділігі азайып кетеді. Радиотерапияның жанама әсері айтарлықтай жағымсыз болғанымен, оларды бақылауда ұстауға мүмкіндіктер бар.\r\n\r\n__Биологиялық терапия __\r\n\r\nБиологиялық терапиядан қалтырап-дірілдеу, бұлшықеттердің ауырсынуы әлсіздік, тәбеттің жоғалуы сияқты тұмаудың белгілері және жүрек айну, құсу, диарея сипатындағы жанама әсерлері туындайды. Кейбір науқастарда тері бөрітпелері пайда болады. бұл мәселелер айрықша сипатқа ие болғанымен, емді тоқтатқаннан кейін жанама әсерлері  бірден басылады.\r\n\r\n__Химиотерапия__\r\n\r\nХимиотерапияның  жанама әсері, дәрінің түріне және оны қабылдау мөлшеріне байланысты болады.\r\n \r\nҚатерлі ісікке қарсы дәрілер тез таралатын ағза клеткаларына әсері бар. Айрықша айтқанда:\r\n\r\nҚан жасушалары:  бұл жасушалар инфекциялармен күреседі, қанның ұйюына көмектеседі, және оттегіні түрлі мүшелермен тіндерге жеткізеді. Қан клеткаларына әсері бар  дәрілерді қолданған кезде, инфекция, дененің көгеруі немесе қан кету, сондай- ақ, әлсіздік пен шаршау сияқты жанама әсерлері  пайда болуы мүмкін.\r\n \r\nШаш түбіндегі жасушалары:  химиотерапия салдарынан  шаш түсуі мүмкін. Ем шара аяқталғаннан кейін, шаштың өсуі қайта қалыптасады, алайда жаңа шыққан шаштың  сипаты мен түсі басқа болуы мүмкін.\r\n\r\nАсқазан-ішек жолдарының жасушалары:  химиотерапия тәбеттің бұзылуына , жүрек айну, құсу, диарея, ауыз қуысында  және ерін айналасында  ойық жаралардың пайда болуына әкеп соғады.\r\n\r\nМұндай жанама әсерлердің  көптеген  түрін дәрілер қолдану арқылы бақылауда ұстауға болады.\r\n\r\n__ҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА__ \r\n\r\nОбырға шалдыққан кейбір адамдар қосымша және альтернативті медицинаны таңдайды:\r\nҚосымша әдіс деп - обырды емдеудің стандартты түрімен қатар жүргізілетін ем шара түрін айтады. Мысалы химиотерапия және радиотерапяны қолдану. Альтернативті әдіс –стандартты емдеу әдісінің орнына қолданатын медицинаның түрі болып табылады.\r\n\r\nАкупунктура (ине терапиясы), емдік массаж, өндірілген шөптер,дәрумендер немесе арнайы диета,  визуализация, медитация  және рухани тұрғыдан емдеу қосымша және альтернативті медицина түрлеріне жатады.\r\n\r\nҚосымша және альтернативті әдістерінің терапиясының нәтижесінде, кейбір анкологиялық науқастардың жағдайларының жақсара түскендері байқалады. Алайда қосымша және альтернативті әдістерінің кейбір түрлері химиотерапия және радиотерапияның әсерінің механизмін өзгертіп жіберуі мүмкін. Бұл өзгерістер науқасқа зиянын тигізіп жіберетінін ескеру керек. Сонымен қатар қосымша және альтернативті медицинаның кейбір түрлерін  бөлек қолданған жағдайда да зиянды болып жатады. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлерінің ақысы қымбат тұрады.\r\n\r\n__АУРУЛАРДЫҢ КҮТІМІНЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ__\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоционалдық және практикалық мәселелерін шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, аурумен күресуде және ауру салдарынан туындаған мәселелерді шешуде өздерінің білімі мен тәжірибелерімен алмасады.\r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Тексерілу, ем қабылдау, ауруханаға жату туралы уайымдар, онкологиялық науқас адамдарға тән болып келеді. Онкологиялық ауруларды алаңдататын көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\n__ТАМАҚТАНУ ЖӘНЕ ДЕНЕ БЕЛСЕНДІЛІГІ__ \r\n\r\nОнкологиялық науқастардың өздерін күтімілдеп жүрулері өте маңызды. Әрине, бұл жақсы тамақтану мен дене белсенділігінің максималды түрде қалыпта ұстауларын білдіреді. Мұндай науқастарға салмақтарын түсіріп алмау үшін, қажетті мөлшердегі калорияны тұтыну қажет. Жеткілікті мөлшерде ақуыздарды пайдаланған жөн. Жақсы тамақтану -жағдайларының жақсарып және көп энергия жинау үшін көмектеседі. Әсіресе, ем қабылдау кезеңінде немесе ем қабылдап болғаннан соң  тәбеттерінің нашарлауы мүмкін.  Олар өздерін жайсыз сезініп,  шаршап немесе ауыздарының дәм сезуі өзгеруі. Сондай -ақ емдік шаралардың жанама әсерлерінен, маңызды мәселелер туындауы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа  да медицина қызметкері тамақтануға байланысты туындаған мәселелерді шешу түрлерін ұсынып көмектеседі.\r\n\r\nӨз белсенділіктерін түсірмегеннің арқасында көптеген науқастар өздерін жақсы сезінеді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу және басқа да жаттығулар мықты болуға, энергияны сақтап, өмірлік тоннуссты түсірмеуге көмектеседі. Жаттығулар жүрек айнығанды және ауырсынуды басып, сол арқылы ем жүргізу процесстеріне жеңілдік тудырады.  Сонымен қатар, күйзелістен де арылтады. Физикалық тұрғыдан салмақ түсірмей тұрып өз дәрігеріңізбен кеңесіп алғаныңыз жөн. Егер физикалық жаттығулар ауырсынуды  немесе басқа мәселелерді туындатса, дәрігеріңізге айтып, физикалық жаттығуларды өзгерту аясында кеңес алғаныңыз жөн.\r\n\r\n__КЕЗЕКТІ  ТЕКСЕРІЛУЛЕР__\r\n\r\nЕмдеу аяқталғаннан кейін науқастарды тексеріп тұру өте маңызды.  Қатерлі ісікті жойылғаннан кейін де обыр працесі қайта басталып, обыр жасушаларының жандануы әбден мүмкін. Қайта басталу працесі болған жағдайда, дәрігерлер өз қаперінен жіберіп алмау үшін науқастың жағдайын үнемі бақылауда ұстап отыруы қажет. Кезекті тексерілуден өтіп тұру мұндай өзгерістерді анықтауға мүмкіндік береді. Ол үшін кезекті лабораториялық сараптамалар жасатып, рентгеннен тексеріліп, компьютерлік томографияға түсіп және басқа да зерттеу түрлерінен өту керек болады.\r\n\r\n__Ғылыми зерттеулер__\r\n\r\nҒалымдар хирургиялық емнің, биологиялық терапияның, химиотерапияның, және бұл әдістерді үйлестіріп қолданудың жаңа, әсері мықты әдістерін іздестіруде. Химиотерапиямен бағана жасушаларын көшіру сияқты жаңа әдісті біріктіріп қолданудың мүмкіндіктерін қарастыруда. Сондай –ақ обырға қарсы дәрілік дозаны көп мөлшерде қолданып, обыр жасушаларын және сүйеккемігіің қалыпты жасушаларын жойып, орнына донордың  бағана жасушаларын көшіру арқылы жаңа жасушаларды қайта қалпына келтіру  мақсатында қолданылатын әдіс түрі зеріттелуде.\r\n\r\n\r\n\r\n','translator',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Өңеш қатерлі ісігі (өңеш обыры)','','','kz','s','',0,'',19222,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543220220,1574756220,1543220589,'Өңеш – бұл толық түтікшелі, ас пен сұйықтықты асқазанға өткізетін анатомиялық мүше. Жұтынған кезде өңеш қабырғаларындағы бұлшықеттер жиырылады және ішілген асты асқазан қуысына қарай итереді. Өңештің шырышты қабында орналасқан бездер шырыш бөледі, ол арқылы, тамақты жұту процессін жеңілдету үшін  өңештің ішкі жағы ылғалмен қамтамассыз етіледі.  Өңеш кеңірдектің артқы жағында орналасқан, ересек адамдардың өңешінің ұзындығы 25-ге дейін болады.','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге өңеш қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about esophageal cancer).\'\'\r\n\r\n__ӨҢЕШ__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"473\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nӨңеш – бұл толық түтікшелі, ас пен сұйықтықты асқазанға өткізетін анатомиялық мүше. Жұтынған кезде өңеш қабырғаларындағы бұлшықеттер жиырылады және ішілген асты асқазан қуысына қарай итереді. Өңештің шырышты қабында орналасқан бездер шырыш бөледі, ол арқылы, тамақты жұту процессін жеңілдету үшін  өңештің ішкі жағы ылғалмен қамтамассыз етіледі.  Өңеш кеңірдектің артқы жағында орналасқан, ересек адамдардың өңешінің ұзындығы 25-ге дейін болады.\r\n\r\n__Өңеш қатерлі ісігі жайында түсінік__\r\n\r\nҚатерілі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер ағзаны түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қатерлі ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\n__Өңеш қатерлі ісігінің қауіп факторлары__\r\n\r\nӨңеш қатерлі ісігінің дамуының нақты себебі әлі анықталмады. Бірақ, ғылыми зерттеулер қорытындысы бойынша өңеш обырын дамытуы мүмкін қауіп факторлар бар көрінеді. Олар:\r\n\r\n__Жасына қарай__. Өңеш обыры әсіресе 60 жастан асқан адамдарда болуы мүмкін.\r\n\r\n__Жынысына қарай__. Өңеш обыры әйелдерден қарағанда, ерлерде жиі кездесетіні байқалады.\r\n\r\n__Шылым шегуіне қарай__. Өңеш обырының пайда болуының бірден бір қауіп факторы шылым шегу.\r\n\r\n__Алкоголь қолдануына қарай__. Созылмалы немесе шамадан тыс алкоголь қолдану өңеш қатерлі ісіңінің туындауының тағы да бір қауіп факторы болып саналады. Әсіресе алкоголь қолданумен бірге шылым шексе өкпе обырына шалдығуының процессі үдей түседі. Ғалымдар бұл аталған қос фактор канцерогенді әсер тудырады деп санайды.\r\n\r\nӨңеш Барреттасы. Шырышты қабықтың ұзақ тітіркенуі өңеш обырының туындау қаупін арттырады. Өңештің төменгі бөлігіне орналасқан тіндер асқазан бөліндісінен тітіркенуі мүмкін.  Өңештің «қайтарылатын» жағдайы «рефлюксті эзофагит» деп аталады. Уақыт өте келе тітіркенген жасушалардың тіндері түрін өзгертеді және асқазан жасушаларына ұқсап қалады. Бұл жағдай Барретта өңеші деп аталады және ол обыралды процесс болып саналады. Яғни оларған өкпенің аденокарциномалары дамуы мүмкін.\r\n\r\nТітіркенудің басқа түрлері. Өкпенің шырышты қабығы басқа факторлардың әсерінен де туындауы мүмкін. Ондай факторлар ылғый сілті жұтудан және басқа да улы тітіркендіргіштермен қатысты болып келеді.  Олар да өкпе обырының туындау қаупін арттырады.   \r\n\r\nМедицинаға қатысты жайттар.  Бас немесе мойын обыры бар ауруларда,басқа да қатерлі ісік түрлерінің даму қаупі басым болады. Мыслы ол өңеш секілді белгілі бір анатомиялық аумақта болуы мүмкін. Кез-келген көрсетілген факторлар өңеш обырының дамуын арттырады. Сонымен бірге, қауіп факторлары бар көптеген жандарда өңеш обыры мүлдем туындамайды, сондай-ақ, өңеш обыры қауіп факторы болып мүлдем саналмайтын адамдарда да кездесіп жатады. \r\n\r\nҚауіп факторларының сәйкестенуі өкпе обырының алдын алу шарасының алғашқы қадамы болып табылады. Қазіргі таңда, өкпе обырының алдын алудың бірден бір жолы шылым шегуді доғару мен алкоголь өнімдерін пайдалануды тыю қажет болып отыр. Ғалымдар өкпе обырының даму себептерін, және олардың алдын алу жолдарын  іздеуді әлі де жалғастыра бермек. Негізі, өкпе обырынның туындау қаупін азайтатын  мүмкіндіктер, таза, балғын, толық піспеген жеміс-жидектер мен көкөністер. Барретта өңешімен қиналып жүрген жандар да, осындай жолдар арқылы өз жағдайларын жеңілдетсе болады.\r\n\r\n__Өңеш қатерлі ісігінің симптомдары__\r\n\r\nБастапқы кезінде өңеш обыры аса бір симптомдар көрсете бермейді. Бірақ қатерлі ісіктің даму барысында төменде көрсетілгендей симптомдар көрініс беруі мүмкін:\r\n\r\n•	Жұтынудың қиындауы және жұтынған кезде ауыру;\r\n•	Салмақтың күрт түсіп кетуі;\r\n•	Тамақтың немесе арқатың ауруы, кеуденің артқы жағының немесе жауырын мен шынтақтың арасының ауруы;\r\n•	Дауыстың қарлығуы немесе созылмалы жөтелдің пайда болуы;\r\n•	Құсу;\r\n•	Қан аралас жөтелу;\r\n\r\nАталған симптомдар өңеш обырынікі болуы да мүмкін, алайда, басқа аурулардікі болуы да ғажап емес. Аталмыш симптомдар бойыңыздан табыла қалған жағдайда дәрігерге хабарласыңыз.\r\n\r\n__Өңеш қатерлі ісігінің диагностикасы__\r\n\r\n Симптомдардың себебін дәп басып  айту  үшін дәрігер сырқатнамадан хабардар болуы керек және сол арқылы ауруды тексереді. Әдетте, рентгенологиялық зерттеу және төменде көрсетілгендей әдістер тағайындалады:\r\n\r\n__Барийдың көмегімен өңешті рентгеннен өткізу __ (эзофагография де те аталады).  Рентгенологиялық тексеру жүргізу мақсатында ауру жанға құрамында барий бар сұйықтық ішкізіледі. Ол өңештің ішкі қабырғаларын қаптайды және оның құрылымының рентгеннен көрінуіне мүмкіндік жасайды. \r\n\r\nЭзофагоскопия (өңеш эндоскопясы деп те аталады) – ұшында жарығы бар жіңішке иілгіш түтікшенің көмегімен өңештің ішкі бөлігін тексеруге арналған әдіс. Мұны – эндосскоп деп атайды. Ауру адамға тексеру жүргізу мақсатында, алдымен «анестетик» деп аталатын тынышатындырғыш зат беріледі. Одан соң эндоскоп өңешке енгізіледі, содан дәрігер өңештің ішкі бөліктерін көруге мүмкіндік алады. Дәрігер (эндоскопист) потолтгиялық тіндерді тапқаннан кейін, ары қарай микроскопиялық тексеру жүргіззу үшін күмәнді тіннің бөлшегін кесіп алады. Биопсия  қатерлі ісікке айнала бастаған тінді, сондай-ақ, обырдың дамуы мүмкін басқа да микроскопиялық өзгерісті анықтауға мүмкіндік туғызады.\r\n\r\n__Өңеш қатерлі ісігінің даму сатылары__\r\n\r\nДәрігер диагноз қойылғаннан кейін қатерлі ісік қай кезеңде тұрғанын анықтайды. Өңеш қатерлі ісігінің даму сатысы оның таралу сатыларымен және басқа мүшелерді зақымдауы сипатымен  сипатталады. Дәрігердің өңеш қатерлі ісігінің сатысын білуі, оның алдағы уақытта емдеуді жоспарлауына және қандай емдеу тәсілдерін таңдауына көмек береді. Төменде өңеш обырының 4 даму сатысы көрсетілген:\r\n\r\nІ сатысы. Қатерлі ісік өңештің шырышты қабының тек жоғарғы бөлігінде пайда болады.\r\nІІ сатысы. Обыр өңештің барынша терең қабатына еніп кетеді және жақын тұрған лимфа түйіндерді зақымдайды. Бұл сатысында обыр басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне тарала қоймайды.\r\nІІІ сатысы. Обыр өңеш қабырғасына барынша терең орналасады және өңешке жақын орналақан тіндерді және лимфотүйіндерді зақымдайды, бірақ, бұл сатысында да дененің басқа жерлеріне таралмайды.\r\nIV сатысы. Обыр дененің басқа бөліктеріне таралады – жалпы барлық жерде: бауырда, өкпеде, мида, сүйекте.\r\n\r\nКейбір тест түрлері обырдың таралған-таралмағанын анықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nОндай тесттер:\r\n\r\n•	Компьютерлі томография.  Бұл кескіндер сериясы талдамасына, түрлі түсірілген бұрыштар  мен проэкцияларға негізделген диагностикалау әдісі. \r\n•	Сүйекті сканерлеу. Бұл әдіс сүйектің суретін экраннан немесе таспадан көруге мүмкіндік жасайды және обырдың сүйекке таралған-таралмағанын анықтайды. Зерттеу жүргізу мақсатында ішке аздаған радиоактивті зат енгізіледі. Ол зат қанға таралады да сүйекке тұнады, әсіресе тіндері бұзылған сүйектерге тұнады. Сүйек тініне радиоактивті материалдың жиналған жерін тіркейтін құралды – сүйек сканері деп атайды. \r\n•	Бронхоскопия. Дәрігер ауыздан немесе мұрын қуысынан және жұтқыншақтан тыныс алу жолдарының зақымдануының сатысын білу үшін бронхоскоп енгізеді (ұшында жарығы бар жіңішке түтік).\r\n\r\n__Өкпе қатерлі ісігін емдеу__\r\n\r\nӨңеш қатерлі ісігінің емдеу әдістерін іріктеу,  көптеген факторларға қарасты жүзеге асады. Мысалы, олардың көлемі ескерілуі мүмкін, орналасу мекені мен ісіктің таралу сатысы назарға алынуы ықтимал, сондай-ақ, науқастың жалпы жағдайын қарау да басты мәселе болып табылуы мүмкін. Барлық емдер арнайы мамандар командасының көмегімен іске асады. Олар мысалы: гастроэнкологтар, хирургтар, онкологтар және радиологтар болуы мүмкін. Ауыз қуысындағы өңеш обырынның потологиялық процессіне ем жүргізу үшін, ауру жанның, алдымен тіс дәрігеріне барып қаралып келгені абзал. \r\n\r\nӘдетте ауру адамдар көптеген түрлі дәрілерді қабылдайды және қатерлі ісіктің ісінуін бақылау, сондай-ақ, науқастың өмір сапасын жақсарту мақсатында дәрі-дәрмектерді комбинациялайды (біріктіреді)\r\n\r\nХирургиялық емдеу – өңеш обырын емдеудің кең таралған түрі. Ол арқылы ісікті және оның айналасындағы тіндерді  лимфотүйіндермен бірге хирургиялық жолмен кесіп алып тастауға болады (өңешті алып тастауға бағытталған операцияны эзофагэктомия деп атайды). Өңештің зақымдалған жерін кесіп алып тастағаннан кейін, хирург науқастың ас пен сұйықтықты жұтуы үшін  өңештің қалған бөлігін асқазанмен толықтай жалғайды. Қажетіне қарай пластиналы түтікті немесе жалғауды қамтамассыз еті үшін ішектің бөлігін пайдаланады. Хирург сондай-ақ, тамақтың аш ішекке еркін өтуі үшін асқазан мен аш ішектің арасындағы саңлауын кеңейтуі мүмкін. Алайда кейде, бұрын басқа емдеу тәсілін қолданғандықтан хирургиялық емдеу мүмкін болмай қалатын жағдайлар  болады. \r\n\r\n__Радиациялық терапия__ радиотерапия деп те аталады. Обыр жасушаларын жоюға арналған жоғары энергиялы сәулені қолдану арқылы жүзеге асырылатын әдіс. Радиациялы терапия тек өзінің әсері тиген обыр жасушаларын ғана күйдіреді. Радиация терінің сыртына да жүргізілуі мүмкін (сыртқы радиация) немесе радиациялық материалды ішкі жаққа обырға жақын жерге де енгізуі мүмкін (ішкі радиация). Кейде радиациялық терапияның әсерін күшейту үшін өңешке пластикалық түтік кіргізіледі, ол радиацияның әсері кезінде өңештің ашылып тұруна жағдай жасайды. Радиациялық терпаия жеке қолданылуы да мүмкін, немесе химиотерапиямен біріктіріле қолданылы да ғажап емес, сапасына қарай, сондай-ақ, ісіктің көлемі мен орналасу жағдайы операцияға  қолайсыз болғанда   хирургиялық емнің альтернативтері пайдаланылады. Бұдан басқа, дәрігер ісіктің көлемін кішірейту үшін, хирургиялық емнің барынша оң әсерін танытуы үшін радиациялық және химиялық терапияны қоса қолданады. Тіпті ісікті хирургиялық жолмен ісікті жоя алмаса да немесе радиациялық терапияның көмегімен ісікті толық күйдіре алмаса да, тым болмағанда ауруды басу үшін немесе жұтынуды жеңілдету үшін радиотерапия бәрі бір қолданылады.\r\n\r\nХимиотерапия қатерлі ісік жасушаларын жою мақсатында обырға қарсы дәрілерді қолдануды қарастыратын әдіс. Обырға қарсы дәрілер әдетте, барлық ағзаға таралуы үшін  ішке енгізілетін иньекция түрінде тағайындалады.  Химиотерапия емдеудің сапасын арттыру үшін негізгі емдеу әдістерімен (хирургиялық араласумен қоса) радиотерапиямен біріктіріле қолданылуы да мүмкін немесе ісіктің көлемін кішірейту мақсатында, хирургиялық емнің әсерін жоғарлату үшін де қолданылуы ғажап емес.\r\n\r\nСәулелі терапия – обыр жасушасын жою мақсатында жоғарықысымды сәулені қолдану. Сәулелі терапия лазер сәуленің түскен жеріндегі барлық обыр жасушаларын жоюға бағытталады. Дәрігер обыр жасушаларын жою үшін және өңештегі хирургиялық жолмен алынуға келмейтін кейбір жерлердегі ісіктерге лазерлі сәулені қолдануы мүмкін. Бірақ ондай жерлер сирек кездеседі, мысалы ол жұтынудың қйындауына байланысты жерлер болуы мүмкін.\r\n\r\nФотодинамикалық терапия – бұл лазерлі терапияның бір түрі, яғни обыр жасушаларына сіңіп кететін дәрі қабылдату арқылы жүргізіледі. Жарықтың  әерімен ондай дәрілер іске қосылады және обыр жасушаларын ішінен жарып жйып отырады. Дәрігер фотодинамикалық терапияны жұтыну процессіне қатысты симптомдарды жеңілдету үшін пайдаланады.\r\n\r\n__Өңеш қатерлі ісігін емдеу кезіндегі жанама әсерлер__\r\n\r\nОбарға қарсы терапияда жанама әсерлер қабылдаған емнің түріне байланысты және олардың түрлі ауруларына қатысты болып келеді.\r\n\r\nӨңештің қатерлі ісігін хирургиялық емдеу кезінде аз уақыттық ауру сезімі болуы мүмкін және операция жасалған жердегі тіндерде күшемелі қысым болуы ықтимал. Бұл жағдайды дәрілердің көмегімен бақылауға да болады. Ауру адамдар өкпенің іркілмеуі үшін арнайы тыныс алу мен жөтелудің әдістерін үйренеді. \r\n\r\nРадиациялық терапия обыр тіндерін күйдіру барысында, сау тіндерді де зақымдап алады. радиотерапияның жанама әсері радиацияның көмегімен дене бөлігіне әсер берген кезде соның мөлшеріне қатысты болады. Радиациялық терапияның барынша кең таралған жанама әсерлері: ауыз қуысының құрғауы, ауыз қуысының және тамақтың жаралануы,   жұтынудың қиындауы, ауыз құысының шырышты қабының және қызыл иектің ісінуі, тіс жегінің пайда болуы, әлсіреу, тәбеттің жоғалуы және радиацияның әсері болған орындарда  тері түсінің өзгеруі.   \r\n\r\nХимиотерапия, сондай-ақ радиациялық терапия секілді обыр тіндерін құрту барысында, сау тіндерді де зақымдап тастайды. Оның жанама әсері қолданған дәрілері мен олардың мөлшеріне қатысты болады. Химиотерапияның кең таралған жанама әсерлері: жүрек айну және құсу, тәбеттің бұзылуы, шаштың түсуі, терінің тітіркенуі, ауыз қуысы мен еріннің жаралануы, сонамен қатар әлсіздік. Аталған жанама әсерлер химиотерапиядан кейін немесе бұл терапияның бөлек сеанстары арасында ақырындап жоғалады. \r\n\r\nЛазерлі терапия лазерлің әсері болған жерлерде  аз уақыттық ауру сезімдерін тудырады. Бірақ, бұл жағдай дәрінің көмегімен ретке келуі мүмкін.\r\n\r\nФотодинамикалық терапия тері мен көздің жарыққа тым әсершілдігін арттырады. Бұл  жағымсыз процесс 6 немесе одан да көп апта аралығында ақырындап тоқтайды. Басқа да жанама әссерлерге жөтелді, жұтынудың қиындауын, асқазанның ауруын, сонымен қатар, дем алғанда ауруы мен демікпені қосуға болады.\r\n\r\n__Өңеш қатерлі ісігі бар адамдардың тамақтануы__\r\n\r\nҚатерлі ісік кезінде жақсы тамақтанса ағзаға жеткілікті нәруыз түседі. Сөйтіп, салмақтың түсе беруі тежеліп, күш-қуатты сақтауға мүмкіндік туады. Жақсы тамақтану арқылы ауру жандар жеткілікті энергия жинайды және өздерін жақсы сезінуіне жағдай туындайды. Бірақ өкінішшке қарай, көптеген өңеш обырымен ауыратын ауру адамдар  жеткілікті мөлшерде қоректене алмайды. Әрине ол жұтынудың қйындауы салдарынан. Науқастар өздерін дел-сал, әлсіз сезінгендіктен де дұрыс тамақтана алмайды. Қатерлі ісіктің бірқатар жанама әсерлері, шаш түсу, жүрек айну, ауыз қуысының құрғау мен жараланып кетуі, сондай-ақ, ауыз қуысындағы жағымсыздықтың салдарынан тамақтануға зауықтың соқпауы болып табылады. Сонымен қатар, көптеген ауру жандарда дәм сезу сезімі бұзылып жатады.\r\nХирургиялық операциядан кейін аурулар тағамдық затты тамырға енгізу арқылы қабылдайды. Бұл шара парентеральді тамақтану деп аталады. Кейбір ауру жандарды зонд (иілгіш пластикалық түтік, адамның тамақтануға қатысатын мүшелерді қалыптасып үлгермей жатқан кезде ауыз арқылы асқазанға тікелей орнатылады) арқылы тамақ тамақ беріледі.\r\n\r\nӨңеш обыры бар аурулар тамақты аздап ішуі керек. Есесіне, күніне  аз-аздан үш реттен артық ішкені абзал. Жұтынудың қиындауы кезінде, науқастарға жұмсақ  немесе сулы, түрлі дәмдендіргіштері бар тамақтарды ішкен пайдалы. Ондай азық-түліктер: пудингтер, сорпалар, олар еш қиындықсыз жұтылады. Кейде қабылдап жүрен тағамын мұқият өлшеп тұрған дұрыс. Дәрігерлердің, диетологтардың және басқа да медицина қызметкерінің дұрыс тамақтану жайындағы кеңесі, ауру адамдарға едәуір пайдасын тигізуі мүмкін.\r\n\r\n__ҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА__\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер химиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісігін емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орынына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қоссымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы сезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\n__Аурулардың күтіміне қолдау көрсету__\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоционалдық және практикалық мәселелерін шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреуделі емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады.  \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\n__Өңеш қатерлі ісігін емделгеннен кейін бақылап тұрудың маңыздылығы__\r\n\r\nӨңеш қатерлі ісігін емделгеннен кейін бақылам тұрудың маңыздылығы басым болмақ. Егер де обырдың симптомдары қайта пайда болып жатса, жедел шешім қабылдап, емделу жайында ойлану керек. Ондай бақылаулар: дәрігердің уақытылы тексерісі, рентгенологиялық зерттеулер және зертханалық талдамалар. Жалпы науқас обырға қатысты қандай да бір өзгерістер орын ала бастаса дәрігерге хабарласқаны абзал.\r\n\r\n','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жатыр обыры','','','kz','s','',0,'',22645,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543220640,1574756640,1543221079,'Жатыр – әйелдердегі өндірістік  жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. Жатыр – қуық пен тік ішектің арасында, кіші жамбас қуысында орналасқан.\r\n \r\nЖатыр мойындығы – жатырдың төменгі бөлігінде орналасқан, тарылған жері. Жатырдың кең бөлігі, мойындықтың үстіңгі жағында орналасқан, оны – жатыр денесі дейді.  Жатырдың күмбез тәрізді жоғарғы бөлігі -  жатырдың түбі деп аталады. Жатырдан қарама-қарсы екі жақ бетінен Фаллопиев түтікшелері шығады. Олар аналық безге жалғасып тұйықталады.\r\nЖатыр 3 қабаттан тұрады. Ішкі қабатты – эндометрий. Ортаңғы қабатты – миометрий – (бұлшықетті қабат). Сыртқы қабатты – периметрий.\r\n\r\nБала туу  жасындағы әйелдердің  әр ай сайын эндометриі жуарып тұрады, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуына байланысты болатын құбылыс. Егер жүктілік болмаса, эндометрий қабатты сылынып, қынап арқылы қанмен араласып сыртқа шығып кетеді. Оны – етеккір  (менструация) деп атайды.','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге жатыр обыры жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about uterine cancer).\'\'\r\n\r\n__Жатыр__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"474\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖатыр – әйелдердегі өндірістік  жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. Жатыр – қуық пен тік ішектің арасында, кіші жамбас қуысында орналасқан.\r\n \r\nЖатыр мойындығы – жатырдың төменгі бөлігінде орналасқан, тарылған жері. Жатырдың кең бөлігі, мойындықтың үстіңгі жағында орналасқан, оны – жатыр денесі дейді.  Жатырдың күмбез тәрізді жоғарғы бөлігі -  жатырдың түбі деп аталады. Жатырдан қарама-қарсы екі жақ бетінен Фаллопиев түтікшелері шығады. Олар аналық безге жалғасып тұйықталады.\r\nЖатыр 3 қабаттан тұрады. Ішкі қабатты – эндометрий. Ортаңғы қабатты – миометрий – (бұлшықетті қабат). Сыртқы қабатты – периметрий.\r\n\r\nБала туу  жасындағы әйелдердің  әр ай сайын эндометриі жуарып тұрады, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуына байланысты болатын құбылыс. Егер жүктілік болмаса, эндометрий қабатты сылынып, қынап арқылы қанмен араласып сыртқа шығып кетеді. Оны – етеккір  (менструация) деп атайды.\r\n\r\n__Қатерлі ісік деген не?__\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер __залалды__ және __залалсыз__ болып бөлінеді:\r\n\r\n__Залалсыз ісіктерде__ қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЖатыр обырының залалсыз түрі келесілерді де қамтиды:\r\n\r\n__Фиброидты ісіктер (жатыр миомасы)__ жатырдың бұлшықетті қабатында жайылатын   кең таралған ісік түрі болып табылады. Бұл арау көбінесе 40 жастан асқан әйелдерде жиі кездеседі. Бұл індетке ұрынған әйелерде бір уақытта бірнеше фиброидты түйіндер пайда болады. Фиброидты ісік обыр түріне ауысып кетпейді. Менопауза кезіне өте бастаған фибройдты ісіктердің барлығының көлемі жиі кішіриеді және кейбіреулері өздігінен жоғалып кетеді.\r\n\r\nӘдетте фибройдты ісіктер (жатыр миомасы) ешқандай симптом тудырмайды. Бірақ көлеміне, орналасу мекеніне қарай фиброидты түйіндер қан кетумен, қынап бөлінділерімен және жиі зәр шығарулармен астасып кетіп жатады. Мұндай симптомдары көрініс тапқан әйелдер міндетті түрде дәрігерге қаралуы керек. Егер көп мөлшерде қан кетулер орын алса, және ісік жақын тұрған ағзаларты басып бара жатса, қатты ауру езімін туындатса дәрігерлер хирургиялық араласулар немесе басқа да түрлі ем-шараларды орындауға кеңес береді. \r\n\r\n__Эндометриоз__ жатырдың тағы да бір залалсыз өзгерісінің бір түрі.  Ол көбінесе 30-40 жасар, әсіресе жүкті болмаған әйелдерде байқалып жатады. Эндометриоз жатырдағы эндометриальді тіндердің жақын ағзаларға таралуымен сипатталады. Бұл жағдай орын алғанда, етеккір келгенде қатты ауырған сезімдер білінеді, қынаптан потологиялық бөлінділер бөлінеді және бедеулік дамуы мүмкін. Бірақ эндометриоз жатыр обырын тудырмайды. Эндометриозы бар әйелдерге әдетте, гормональді терапиямен емделуге болады деген кеңестер беріледі.\r\n\r\n__Эндометрия гиперплазиясы__ – бұл басқа бір залалсыз жағдай, жатыр ішкілік қабаттардағы жасушалардың саны артып кетуімен сипатталады. Эндометрия гиперплазиясы – обыр емес, бірақ ол обырға әкеп соқтыратын жағдай. Эндометрия гиперплазиясы етеккірдің артуымен, етеккір аралық қан кетулермен, сондай-ақ, менопауза кезеңдерінде қан бөлінуімен сипатталады. Бұл жағдай көбінесе 40 жастан асқан әйелдерде жиі  кездеседі.\r\n\r\nДәрігер жатыр обырының дамуының алдын алу үшін эндометриялық гиперплазиясы бар әйелдің жатырын алып тастауға (гистерэктомия) кеңес береді. Сондай-ақ, прогестерон гармонының көмегімен емделуге де болады және ылғый гинекологтің бақылауында болуы тиіс.  \r\n\r\n__Залалды ісіктер__ қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қатерлі ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа ағзаларға немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  жатыр қатерлі ісігі өкпеге  таралса, өкпедегі обыр ісігі – жатыр обырлық ісігі болып саналады. Бұл ауру жатыр обырының метастаздануы болады, өкпенікі емес. Егер ол осындай себептерден індет туындаса, ол  жатыр обыры бойынша емделеді, өкпе обыры бойынша емес.  Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nЖатыр обыры көбінесе «эндрметрия» деп аталатын ішкі қабаттан дамиды. Обырдың мұндай түрі эндометриальді обыр деп аталады, бірақ, оны көпшілік жатыр обыры деп атай береді. Яғни бұдан түйеріміз, обыр эндометриядан басталады деген сөз.\r\n\r\n__ЖАТЫР ОБЫРЫНЫҢ СИМПТОМДАРЫ__\r\n\r\nЖатыр обыры көбінесе менопаузадан кейін дамиды. Бірақ ол менопауза кезінде де дами беруі мүмкін. Қынаптан потологиялық қанды бөліндінің шығуы жатыр обырырының барынша кең таралған симптомы болып табылады. Қан кету аздаған қан араласқан сулы бөлінді түрінде басталады. Содан қанды түрі қоюлана түседі. Бұдан кейін «менопаузадан мұншалықты қан кетпеу керек еді ғой» деген күмәнмен текеріліп көргеніңіз дұрыс.\r\n \r\nӘйелдерде төменде көрсетілген симптомдардың ішінара болмасын бірі кездессе, дәрігерге  хабарласуы керек:\r\n\r\n•	Қынаптан әдеттегіден тыс қан мен бөлінділер шықса;\r\n•	Зәр шығарған кезде қиналу, ауру сезімдері болады;\r\n•	Жыныстық қатынас кезінде ауру сезімдері мазалайды;\r\n•	Шапта ауру сезімі болып жүреді.\r\n\r\nКөрсетілген симптомдар қатерлі ісіктің процессін туындатады немесе басқа да күрделі мәселелердің болғанын меңзейді. Дегенмен ондай жағдайдың бәрі бірдей қатерлі ісіктен бола мермейді, бірақ нақты, сенімді диагнозды дәрігер ғана қоя алады. \r\n\r\n__Жатыр обырының диагностикасы__\r\n\r\nЕгер әйелдерді жатыр обырынан туындаған  симптомдар мазаласа, онда оларға «дәрігерге қаралыңыз» деп кеңес берер едік. Себебі дәрігер жалпы тексеру жүргізеді және қан мен несеп  талдамасын өткізуді тағайындайды. Дәрігер төменде көрсетілгендей түрлі, қажетті тексерулерді жүргізуі мүмкін:\r\n\r\n•	Гинекологиялық тексеру – дәрігер төменгі мүшелерге (қынапқа, жатырға, қуыққа және аш ішекке) тексеру жүргізеді. Тексеру аталған ағзалардың көлемі мен құрылымын қарау үшін жүргізіледі. Қынап пен жатыр мойнын тексеру арнайы құрылғының көмегімен жүзеге асырылады.\r\n•	Жатыр мойнының жұғындысы – дәрігер потологиялық жасушалардың зертханалық және микроскопиялық  жағдайда тексеру үшін жатыр мойнынан және қынаптың жоғарғы бөлігінің жұғындысын жинайды. Бұл тест  Папаникалау бойынша жығынды алу (автордың аты берілген) деп аталады немесе оны Пап-тест деп те қысқартып айтса болады. Бұл тест арқылы жатыр мойнындағы обыр жасушасын анықтауға болады, обырды табу үшін сол жатырға биопсия жүргізу керек, яғни жатыр қуысына арнайы құралды кіргізу керек және микроскоппен тексеру үшін тін бөлшегін алу қажет. \r\n•	Трансқынапты ультрадыбысты тексеру – дәрігер арнайы құралды қынапқа кіргізеді, яғни, жоғары жиілікті шағылысатын толқынның көмегімен жатырдың ішкі жоғарғы құрылымен қарап шығады. Атап айтқанда, бұл әдіс биопсия жүргізу үшін эндрометрияның потологиялық толысуын анықтауға мүмкіндік беретін негізгі шешіп болып табылады. \r\n•	Биопсия – дәрігер жатырдың ішкі жоғарғы жағынан тін бөлшектерін жинайды. Бұл шара жатырды кеңейтуге арналған арнайы құрылғының көмегімен жүзеге асауы мүмкін.  Осымен бірге жатырдың  шырышты қабатындағы тұнып қалған заттарды қыруды да жүзеге асыруға болады.  Одан әрі қарай алынған биопсияның көмегімен  тіндерге микроскоптық тексеру жүргізіледі. Сондай-ақ, гиперплазиялық немесе табылған обыр жасушаларын және т.б. потологиялық белгілерді анықтау үшін қырылған материалдар да тексеріледі. Осындай шаралардан кейін белгілі бір уақытқа ішінде әйелдің асқазанының төменгі жағында нашар сезімдер туындауы  мүмкін және азғантай қанды бөлінділер көрініс береді.\r\n\r\n__ЖАТЫР ОБЫРЫНЫҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ__\r\n\r\nДәрігер диагноз қойғаннан кейін, дұрыс емдеу шарасын тағайындау үшін, науқаста қандай қатерлі ісіктік процесс жүріп жатқандығын білуі керек. Аурудың сатысын анықтау – обырдың қай сатыда таралып бара жатқанын, және қандай ағзаларға таралғанын анықтау болып саналады.\r\n\r\nДәрігер бұл сұрақтар төңірегінде жауап іздеу үшін қан және несеп талдамасын зерттеуді тағайындайды, сонымен қатар рентгенологиялық зерттеуде қалыс қалмауы мүмкін. Бұларған басқа, компютерлі томография, ультродыбыстық зерттеу, ядерлі-магнитті резонанс, сигмоидоскопиялық немесе колонскопиялық зерттеулер жүргізілуі мүмкін. \r\nКөп жағдайда қатерлі ісіктің сатысын анықтауға арналған сенімді жол жатырды жою болып табылады (гистеректомия) және қатерлі ісіктік процесстің даму сатысы визуалды түрде, яғни қарапайым көзден көру арқылы анықталуы мүмкін. Көбінесе жатырдың бұлшықеттік тіні зақымданды ма, зақымданбады ма, және лимпфатикалық түйіндерге сондай-ақ, жақын тұрған шап ағзаларына таралды ма соны анықтау аса маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ, обыр жасушалары бар алынған тінге микроскоптық зерттеу жүргізіледі.\r\n\r\nЖатырдың сатылануы төменде келтірілген белгілердің незізінде қойылады:\r\n\r\n•	І Сатысы- қатерллі ісіктің процессі жатырды ғана зақымдайды және жатыр мойнына таралмайды;\r\n•	ІІ сатысы – қатерлі ісіктің жатыр мойны мен денеге таралау процессі;\r\n•	ІІІ сатысы – қатерлі ісік жатыр маңына таралады, бірақ, шап маңына шықпайды (бірақ, ол қуық пен тік ішекті зақымдамай тұрған кезде) жүретін процессі. Шаптағы  лимфатикалық түйіндерде жатыр ісігі құралады.\r\n•	 IV сатысы – қатерлі ісіктің қуық пен тік ішекке немесе шап жақтағы басқа да ағзаларға таралатын процессі\r\n\r\n__ЖАТЫР ОБЫРЫН ЕМДЕУ __\r\n\r\n«Жатырында қатерлі ісігі бар» деп диагноз қойылған көптеген әйелдер емдеу әдістеріне қажетті шешімдердің бәрін қабылдап, емделуге белсенді түрде кіріседі. Бірақ кейбіреулер қойылған диагносын естігенде есеңгіреп, күйзеліп аурудың адеквантты мағлұматтарын ескере алмай қалып жатады. Мысалы, науқастар өзіне білуі керек көптеген сұрақтарды дәрігерге қоя алмай қалады.  Осындай себептерге байланысты науқастар дәрігер қабылдауына барған кезде қасына туысын немесе досын ертіп алғаны абзал, олар ауруға өздігінше көмек болады.\r\n\r\nДәрігер ауруды арнайы мамандарға бағыттауы мүмкін, мысалы, гинекологқа (әйелдердің осындай мәселелерімен айналысатын маман), немесе онкологқа (қатерлі ісіктерді емдеумен айналысатын маман).\r\n\r\n__Емдеу әдістері__\r\n\r\nЖатыр обырын емдеу әдітері ісіктің көлеміне, ауру сатысына, сондай-ақ, ісіктің ісіуіне әйелдік гормонның қай атысы әсер ететіндігіне байланысты жүргізіледі. Сондай-ақ обыр жасушасының дифференциация сатысы  маңызды фактор болып табылады. Яғни, бұл жасушалар қай сатысында қалыпты жаушалардан ерекшеленетініне қарасты ажыратылады. Айырмашылығы қанша көп болса, ісік соншалықты тез дамиды. Бұдан басқа, емдеу әдісіндегі шешім қабылдауға мәжбүр ететін фактор әйелдің жалпы денсаулық жағдайы болып табылады. \r\n\r\nЖатыр обырын емдейтін бірнеше қатарлы емдеу түрлері бар. Жатыр обыры бар әйелдеерге көбінесе хирургиялық ем жүргізіледі. Кейбіреулерге радиациялық терапия тағайындалады. Кейде, гормональді терапия деп аталатын ем түрін қабылдауға кеңес беріледі. Ал аурулардың енді біреулеріне біріктірілген ем түрі тағайындалады. \r\nЖатыр обыры бар көптеген әйелдердің жатырын алыптастау (гистерэктомия) мақсатында жирургиялық араласулар орындалады. Операция құрсақ қуысының қабырғасын тілу арқылы жүзеге асырылады. Хирург әдетте жатырмен бірге қос фаллопиев түтіктерін  және аналық бездерлі алып тастайды, яғни, билатеральді салпиго-оофоректомия деп аталатын ем түрі жүргізіледі.\r\n\r\nСондай-ақ хируруг, егер обыр жасушалары лимфатикалық түйіндерде құралса, ол түйіндерді де алып тастайды. Егер обыр жасушасы лимфатикалық түйіндерде орналасса, онда обырлану процессі ағзаың басқа бөліктеріне де таралды деген сөз. Егер обыр эндрометрияда шектелсе, әйелге хирургиялық операциядан басқа, емдеудің қосымша түрлері қажет болмайды.   \r\n\r\nРадиоактивті терапия обыр жасушаларын жоя алаиын жоғары экергиялы радиоактивті сәулені қолданумен сипаттлады. Хирургиялық араласулар мен радиотерапия ұқсас түрде емдеудің жерлігікті түрімен астасады, әрине ол, өз айамғында қаншама обыр жасушаларын жойғандығына байланысты.\r\n\r\nКейбір әйелдер жатыр обырының І, ІІ немесе ІІІ сатысында хирургиялық араласулар мен радиациялық терапияның біріккен түрін қажетсінеді. Оларға алдымен ісіктің көлемін кішірейту үшін радиотерапия жүргізіледі, одан кейін хирургиялық операция орындалады. Бірақ, кейде радиотерапия қалып қойған ісіктерді кетіру үшін хирургиялық операциядан кейін жүзеге асырылады. Бұдан басқа, радиотерапия хирургиялық операция жасай алмайтын әйелдерге жүргізіледі.\r\n\r\n__Жатыр обырын емдеу үшін радиациялық терапияның екі түрі қолданылады:__\r\n\r\n•	Сыртқы терапия: сыртқы радиотерапия үшін радиацияның сыртқы көзі қолданылады (арнайы аппарат), бұл сәуле ісіктің орналасқан жеріне бағытталады. Мұндай ем бірнеше аптаның ішінде, аптасына 5 күн жүргізіледі. Бұлай істеу арқылы қатерлі ісіктің жасушаларын жинастыруға болады.\r\n•	Ішкі радиотерапия: ішкі радиотерапия үшін қынап арқылы арнайы радиациялық шағын түтікше енгізіледі (импланттанады) және ол бірнеше күнге дейін іште қалдырылады.   Алдағы емделулерде әйелге туыстарымен және достарымен қарым-қатынас жасауына шектеу қойылады. Бұл әдісті орындағаннан кейін осы шешім барынша қауіпсіз болып саналады. Кейбір әйелдер үшін   ррадиотерапияның ішкісінің де, сыртқысының да біріктірілген түрі ыңғайлы болып келеді.\r\n\r\nГормональді терапия арнайы дәрілерді қолдануды қамтиды. Яғни ол дәрілер гармонмен бірге обыр жасушаларына торалғы бола тұрып бақылауға мүмкіндік туғызады.  Гормондар арнайы рецепторлар арқылы обыр жасушаларымен бірлесе дамиды.  Гормональді терапияны бастамас бұрын, гормональді рецепторларға тестілеу жүргізіледі. Ол әсіресе, жатырдың эстрогенді және прогестеронды рецепторларына жүргізіледі. Егер рецепторлар қатыстырылса ісік жасушалары гормональді терапияға жол берген болып саналады.\r\n\r\nГормональді терапия, ағзадағы обыр жасушаларына қаншалықты әсер еткендігіне қарай жүйелі терапияның категорияларымен байланысады. Әдетте гормональді терапияда сапасына қарай, құрамында прогестерон бар таблеткалер қабылданады. \r\n\r\nКейде хирургиялық араласулар мен радиотерапияны қолдануға келмейтін әйелдерге гормональді терапия жүргізіледі. Бұдан басқа жағдайда, дәрігер науқастардың бойындағы ісік өкпесіне немесе басқа ағзаларына таралса гормональді терапияны тағайындайды. Сондай-ақ гормональді терапия жатыр қатерлі ісігі қайталанған ауруларға тағайындалады.\r\n\r\n__ЖАТЫР ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕРІ__\r\n\r\n__Хирургиялық емнің жанама әсерлері__\r\n\r\nГистеректомиядан кейін әйелдерде әлсіреу және ауру сезімдері байқалады. Көптеген әйелдердің қайта қалпына келуі үшін 4-8 аптадай уақыт қажет. Алайда, кейбір әйелдерге оданда артық уақыт қажет болады қайта қалпына келуі үшін.\r\n\r\nКейбіреулері жедел араласулардан кейін жүрек айну, құсу жағдайлары орын алаиындығын айтады. Сондай-ақ, қауық пен ішектерде де мәселелер туындауы мүмкін. Сол үшін дәрігер бірқатар тамақтар мен сұйықтықтарды пайдалануды доғара тұруды талап етеді. Кейін ақырындап, қалыпты тамақтануына да болады.\r\n\r\nГистеректомиядан кейін әйелдерде етеккір жоғалып кетеді, және олар ешқашан бала көтере алмай қалады. Ондай әйелдерде климакстің пайда болатындығы жайында нақты мәліметтер бар. Ондай жағдайда, кейде терапияны эстроген-құрамды препарат ауыстыруы мүмкін.  олар жағдайды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Бірақ кейбір дәрігерлер бұған кереғар пікірде, яғни олардың айтуы бойынша, «кімде қашан бір жатыр қатерлі ісігі болған болса, оларға эстроген берудің қажеті жоқ» дейді.\r\n\r\n__Радиациялық терапияның жанама әсерлері__\r\n\r\nРадиациялық терапияның жанама әерлері, әсіресе радиоактивті сәуленің қолданылған дозасы мен әсер еткен орнына байланысты болады. Кең таралған жанама әсерлер: құрғау және әсер еткен жерінің терісінің қызаруы, қышу және қынап ішінің күю сезімі. Бұлардан басқа, радиотерапиядан диарея, сондай-ақ, зәр шығарудың жиілеуі мен шығарар кезде ауру сезімінің мазалауы пайда болады. Радиацияның әсерінің нәтижесінде, сондай-ақ инфекциядан қорғайтын қанның ақ түйіршіктері ( лейкоциттер) азайып кетеді.   \r\n\r\nДәрігерлер радиациялық терапиядан өткен әйелдерге жыныстық қатынаста болмай тұру керектіні жайында кеңес береді.  Бірақ, аталмыш терапиядан кейін бірнеше апта өткен соң, әйелдер төсек қатынасын жалғастыра берсе бола береді.\r\n\r\n__Гормональді терапияның жанама әсерлері__\r\n\r\nПрогестероны бар таблеткаларды қабылдайтын әйелдердің организмдері сұйықтық жиналуға бейіп келеді. Сондай-ақ, гормональді терапияның жанама әсері тәбеттің төмендеуі және салмақтың түсуі болып табылады. Әйелдерің  сақталған етеккірлі функциясы бұзылуы мүмкін.\r\n\r\n__ҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА__\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісіген емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орынына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қоссымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы сезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\n__Аурулардың күтіміне қолдау көрсету__\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоционалдық және практикалық мәселелерін шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреулері емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады.  \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\n__Дұрыс тамақтану мен физикалық белсенділік__\r\n\r\nОнкологиялық аурулардің өзін өзі күтінгені аса маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. Онкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұстап тұру үшін нәуызыға бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия  жинайды.\r\n\r\nОнкологиялық аурулар көбінесе емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаа, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәселелерді шешуге көмектесуі мүмкін. \r\n\r\nКөптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\n__АЛДАҒЫ УАҚЫТТАҒЫ КҮТІМ   __\r\n\r\nЕмделгеннен кейін тұрақты күтімілдену өте маңызды. Дәрігерлер ісіктіктің қайталанбайтынына көз жеткізу үшін егжей-тегжейлі тексерулер жүргізеді. Уақытылы тексерулер жүргізіліп тұрса, аталмыш өзгерістірді анықтауға болады. Ол үшін уақытымен гинекологиялық тексерулерден өтіп, зертханалық тесттер жүргізіп, рентгенологиялық зерттейлерден өтіп, т.б. тексерістерден қалмай қаралып тұрған дұрыс. \r\n\r\n__ҒЫЛЫМИ ӨҢДЕУЛЕР__\r\n\r\nҚазіргі уақытта ғалымдар жатырдың хирургиялық жолмен ауырпай алыну әдістерін қарастыруда. Негізінде, жатырды алып тастау әдісі қынап арқылы енгізілетін лапароскоптың көмегімен өңделеді. Бұл жол арқылы құрсақ қуысын аса үлкен көлемде кесілуінен сақтануға болады және қатерлі ісіктің таралған жерлеріне, яғни құрсақ қуысына ауыртпай зерттеу жүргізуге мүмкіндік туады.\r\n\r\nТағы бір зерттеушілер тобы хирургиялық араласудан кейін радиациялық терапияның ұтымды жолын меңгеруде, сондай-ақ, біріктірілген хирургияны қабылдауда, яғни, химиотерапия мен радиотерапияны қоса қолдану жолдарын меңгеруде. АҚШ-та және басқа елдерде биологиялық терапияны (жаңа дәрілер мен біріктірілген клиникалық сынама) қолданылуда. Бұл зерттеулердің кейбіеуі жанама әсерлерді төмендетуге және ауру жанның кейінгі өмірін сапаландыруға бағытталады.\r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nкасер, \r\nэндометриум.\r\n\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Өкпе қатерлі ісігі','','','kz','s','',0,'',22680,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543226280,1574762280,1543226593,'Өкпе -  кеуек типтес, конус тәрізді сыңар мүше.  Ол кеуде қуысының оң және сол жақ бөліктерінде орналасқан.  Өкпе тыныс алу жүйесінің бір бөлігі. Оң жақ өкпе үшке бөлініп, оларды үлес (доля) деп атайды. Екі үлестен тұратын сол жақ өкпеге қарағанда, оң жақ өкпенің мөлшері үлкенірек болады. Дем алған сәтімізде өкпеге таза ауа толып,  негізгі функцияларды атқару үшін  жасушалармен тіндерге аса қажет  таза ауамен қамтамасыз етеді.  Дем шығарған кезде  өкпе  зат алмасу қорегі болып табылатын қос тотықты көмірқышқыл газын шығарады.\r\n','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге өкпе қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about lung cancer).\'\'\r\n \r\n__Өкпе__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"475\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nӨкпе -  кеуек типтес, конус тәрізді сыңар мүше.  Ол кеуде қуысының оң және сол жақ бөліктерінде орналасқан.  Өкпе тыныс алу жүйесінің бір бөлігі. Оң жақ өкпе үшке бөлініп, оларды үлес (доля) деп атайды. Екі үлестен тұратын сол жақ өкпеге қарағанда, оң жақ өкпенің мөлшері үлкенірек болады. Дем алған сәтімізде өкпеге таза ауа толып,  негізгі функцияларды атқару үшін  жасушалармен тіндерге аса қажет  таза ауамен қамтамасыз етеді.  Дем шығарған кезде  өкпе  зат алмасу қорегі болып табылатын қос тотықты көмірқышқыл газын шығарады.\r\n\r\n__Өкпе қатерлі ісігі дегеніміз не?__\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндер түзетін, құрама элементтер жасушаларынан бастау алады. Тіндер ағзаны түзеді. Қалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\n\'\'__Ісіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:__\'\'\r\n\r\n\'\'Залалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\'\'\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\n\'\'Залалды ісіктер қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\'\'\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nӨкпе қатеріл ісігі – микроскоптағы жасуша бейнесіне байланысты екі түрге бөлінеді. Олар: ұсақ жасушалы өкпе обыры және ұса қжасушалы емес өкпе обыры. Бұл өкпе ісіктерінің екі түріде әртүрлі таралады, оларған қарсы қолданылатын да емдеу тәсілі әрқалай болмақ.\r\nҰсақ жасушалы емес өкпе обыры - бұл өкпе обырының барынша көп таралған формасы болып табылады. Ол ұсақжасушалы обырға қарағанда баяу өсіп, таралады.  Бұл аталмыш обырдың түрі жасушалардың түріне байланысты түрлі атау иеленеді: сквамозды-жасушалы карцинома (эпидермойдты картцинома деп те аталады),  аденокарцинома және ірі жасушалы карцинома.\r\n\r\nҰсақ жасушалы өкпе обыры сирек кездеседі, бірақ өсуі мен таралуы ұсақ жасушалы емес обырдан қарағанда өте тез орындалады. Және бұл аталмыш ісік түрі залалды болып табылады.\r\n\r\n__ӨКПЕ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ__\r\n\r\nҒылыми зерттеулердің нәтижесінде өкпе обырын дамытатын бірнеше себептер анықталды. Олардың көпшілігі шылым-табактарға қатысты.\r\n\r\n•	Темекілер. Шылым шексе өкпе обыры дамиды. Табактың құрамында канцерогендер деп аталатын, өкпе жасушаларын зақымдайтын зиянды заттар болады.  Уақыт өте келе зақымданған жасушалар обырға айнала бастайды. Шылымды тоқтатпай шегетіндер, ерте жастан шегетіндер, күніне көп мөлшерде  шылым түтініне ыстанатындар, сондай-ақ шылым ысын көп жұтатындар өкпе обыры туындауы мүмкін қауіпті факторлар тобының қатарында болып саналады. Адам егер, шылым шегуді тоқтатса өкпе обырының даму қаупін едәуір төмендетер еді.\r\n•	Шылым мен түтікшелер. Салыстырмалы түрде шылым мен түтікшені тартпайтындардан қарағанда, тартатындарда өкпе обырының даму қаупі басым екен. Оған сондай-ақ мынадай факторларда қатысты: шылым шегуді тоқтатпау, көп мөлшерде шылым немесе түтік ысымен ыстану, сонымен қатар табак ысын көп жұту. Тіпті сіз табак ысын жұтпасаңыз да өкпе обыры, ауыз қуысы немесе обырдың басқа да түрлері дамуы мүмкін.\r\n•	Шылымға жанасу. Өкпе обыры пассивті шылым шегетіндерде де дамитын көрінеді. Пассивті шылым шегетіндер – өзі шылымды арнайы шекпесе де бір бөлмеде шылым түтінін жұтуға мәжбүр болған жандар.\r\n•	Радон. Радон – бұл түссіз, дәмсіз радиоактивті газ, ол жайшылықта топырақ пен тастан түзіледі. Радон өкпе жасушаларын зақымдап, өкпе обырын дамытуы мүмкін. Шахтада жұмыс істейтіндер, әдетте радонның әсерінен зақымданады. Осы радонның әсерне ұшырағандар шылым шексе, олар да өкпе обырының баму қаупі басым болады екен.\r\n•	Астестоз. Асбет – бұл минералды заттар тобы. Олар талшық түрінде болады және оны құрылыстық индустрияда кеңінен пайдаланады. Талшықты асбаст ұсақ бөлшектерге тез уатылып, ауаға көтеріліп, киімге немесе өкпеге бірден қонуы мүмкін. Олар қай жасушаны зақымдаса, содан өкпе обырының даму қаупі артады. Зерттеулердің нәтижесі бойынша айтар болсақ, жұмыста асбесттің әсерінен зақымданғандар, зақымданбағандардан қарағанда өкпе обырының  даму қаупін 3-4 есеге арттырады екен. Алайда бұл мәселе құрылыс саласында, асбестпен жұмысс жасайтындар арасында қарастырылады. Себебі мұндаймен жұмыс жасайтындарда өкпе обырына шалдығу қаупі шылым шегетіндерден қарағанда әлдеқайда басымырақ. Асбестпен байланысты өндірістерде жұмыс істейтіндер, оның әсерінен зақымдалмасс үшін, арнайы респираторларды киіп және басқа да қажетті қауіпсіздік шараларын қолдануы керек.\r\n•	Экологиялық ластану. Зерттеушілер ауаның дизель отыны мен басқа да химиялық заттардың жанып, түтінінің  ауалы ластауынан өкпе обырының даму қаупі туындайтынын айтады. Бірақ олармен тікелей байланысстылығы әлі нақтыланбады. Сондықтан бұл сұрақтың төңірегінде тағы қосымша зерттеулер жүргізу керек.\r\n•	Өкпе ауруы. Туберкулез секілді өкпе ауруына шалдыққандарда да өкпе обырының даму қаупі басым болады. Сондықтан мынадай тенденция қалыптасқан, бұрын қай жерде туберкулезге қатысты тіндер зақымдалған болса, сол жерде өкпе обыры дамуы мүмкін.\r\n•	Сырқатнама. Бұрын кім өкпе обырымен ауырған болса, сол адамдарда, бұрын ауырмағандармен салыстырғанда індеттің қайта туындау қаупі басым екен. Сол үшін бұрын өкпе обырымен ауырғандар шылым шегуін мүмлдем доғарса, аталмыш індетке қайта ұрынудан сақтанады.\r\n\r\nҒалымдар өкпе обырының туындау себебін ісдестіруде, сондай-ақ оның алдын алуды да қарасстыруда. Қазіргі таңда бір белгілісі өкпе обырын болдырмас үшін шылы шегуді тоқтату керек. Тіпті кейбір адамдар ондаған жыл темекі шексе де, ендігі әрі ол жағымсыз әдетін тастаса өкпе обырына шалдығу қаупін біршама азайтуы мүмкін.\r\n\r\n__ӨКПЕ ОБЫРЫНЫҢ СИМПТОМДАРЫ__\r\n\r\n__\'\'Өкпе обырының негізгі симптомдары болып табылатындар:\'\'__\r\n\r\n•	Жөтел, бұрын болмай жүреді де күрт басталып асқынып кетеді;\r\n•	Кеуденің ылғи аурып тұруы;\r\n•	Қақырық аралас жөтел;\r\n•	Демікпе, ыссқырықты тыныс алу және тамақтағы қырыл;\r\n•	Мойын мен беттің ісінуі;\r\n•	Тәбеттің жоғалуы және арықтау;\r\n•	Жалпы әлсіздік.\r\n\r\nКөретілген симптомдар өкпе обырының туындауынан болуы мүмкін, сондай-ақ, бұлар басқа да жағдайлардан да болып жатады.\r\n\r\n__ӨКПЕ ОБЫРЫНЫҢ ДИАГНОСТИКАСЫ__\r\n\r\nСимптомдардың себептерін табу үшін дәрігерлер ауру  сырқатнамасымен танысуы керек: оның әдеттерін, экологиялық факторлардың мүмкін болатын әсерін және кәсіптік зияндылығын сондай-ақ,отбасында обырға қатыстылығын тексереді.\r\n\r\nЖәне де дәрігер ауру адамды толық тексеруден өткізуі керек, рентгенологиялық және басқа да тексеру шаралары жүргізіледі. Өкпе обырының болуы мүмкін деген күмән болса, науқастың қақырығын цитологияға (бронхтық шырышты алу үшін жүргізілетін микроскопиялық жасуша зеттеуі) зерттеуді тағайындайды, бұл өкпе обырына диагноз қоюға арналған ең қарапайым әдіс. Диагнозды анықтау үшін биопсияның көмегімен өкпе тінінің аздаған бөлігін алу керек, оны микроскппен тексереді. Биопсиялық материал алу үшін бірнеше жол қарастыруға болады:\r\n\r\n•	Бронхоскопия. Науқастың  тыныс алу жолдарын қарау үшін ауыз құысы мен жұтқыншағына бронхоскоп енгізіледі (ұшында жарығы бар жіңішке түтікше) . Бронхоскоп арқылы микроскоптық тексеру үшін азғантай тін бөлшегі алынады.\r\n•	Ине арқылы аспирациялау. Бұл шара иненіісік орналасқан кеуде қуысына  енгізумен жүзеге асырылады. Оның көмегімен микроскопиялық зерттеу үшін тін бөлшегін алуға болады. \r\n•	Торакоцентез. Иненің көмегімен обыр жасушасын зерттеу мақсатында өкпені қоршап тұратын сұйықтық үлгісі жинап алуға бағытталған әдіс.\r\n\r\n__АУРУ САТЫЛАРЫ__\r\n\r\nЕгер өкпе обыры анықталған болса, келесідей кезеңдер бойынша аурудың даму сатыларын белгілеуге болады. Бұл ісіктің таралу сатыларын белгілеу үшін маңызды болып табылады. Өкпе обылы ми мен сүйектергі сирек метастазданады. Мұндай ақпараттың емдеу тәсілін жүргезгенде дәрігерлерге көмек болуы мүмкін. Өкпе обырынның таралуы мен сатысын анықтауға арналған бірнеше тесттер  бар:\r\n\r\n•	Компьютерлі томаграфия (КТ).  Рентген құрылғысына жалғанған компьютер өкпе мен басқа да түрлі қуыстардағы мүшелердің кескіндемелерін егжей-тегжейлі топтамалауға мүмкіндік береді.\r\n•	Ядролы-магнитті резонанс (ЯМР немесе МРТ). Магнитті құрылғының көмегімен жұмыс істейтін компютер  өкпе мен басқа да түрлі қуыстардағы мүшелердің кескіндемелерін егжей-тегжейлі сериялауға мүмкіндік береді.\r\n•	Радионуклидті көшірме. Зерттеудің бұл түрі обырдың бауыр секілді басқа жерге таралған-таралмағандығын анықтауға бағытталады. Зеттеуді жүргізу үшін ауруға біркелкі радиоактивті затты жұтқызады немесе ішіне енгізеді. Түрлі мүшелердегі радиоактивтіліктің кезеңі радиоактивті көшірме деп аталатын арнайы құрылғының  көмегімен бағаланады. Бұл арқылы түрлі  мүшелердің  потологиялық ошағын анықтауға болады.\r\n•	Сүйекті сканерлеу. Сүйекті сканерлеу радионклинді сканерлеудің тағы бір түрі. Бұл әдіс сүйек тіндеріне ісіктің таралған-таралмағандығын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл зерттеуді жүргізу үшін ауруға біршама мөлшерде радиоактивті енгізіледі. Бұл зат біраз уақыт өткеннен кейін сүйектегі ісіктің потологиялық ісінген орнына барып тұнады. Сканердің мүмкіндігімен бұл жайтты басып, рентгендік кескіндемеге шығаруға болады.\r\n•	Медиастиноскопия/Медиастономия. Медиастиоскопия көкіректегі лимфа түйіндерге ісіктің таралған-таралмағанын анықтауға мүмкіндік туғызады. Бұл тексеру шарасы ұшында жарығы бар арнайы құрылғының көмегімен жүзеге асырыладды. Ол құрылғыны  көкіректі аздап тесіп ішке ендіреді, сол арқылы мүшелер мен лимфа түйіндерді зерттейді. Көкіректі сондай-ақ медиастинотомиялық жолымен – хирургиялық операция арқылы тексеруге болады. Ол үшін кеудені тілу арқылы көкірек шығарылады. Екі жағдайда да биопсия жүргізуге болады және микроскопиялық зерттеу үшін тіннің аздаған бөлшегі алынады.\r\n\r\n__ӨКПЕ ОБЫРЫНЫҢ ЕМДЕЛУІ__\r\n\r\nҚазірлі уақытта өкпе обыры емделеді, тек уақытысымен диагностика жасап, емін ерте қолға алса.  Ең маңызды факторы ауру жанның жалпы жағдайы. Яғни, ол операцияның қай сатысына шыдай алатындығына байланысты. Бұдан басқа хирургиялық операцияны басқа да әдістермен ауыстыра тұрса болады.  Ол енді, аурудың таралу сатысын бақылау мен аурудың өмірін ұзарта тұруға ғана мүмкіндік беретін амалдар. Егер ондай да емдеу әдістері қолданылуға келмейтін болса,   дәрігер паллиативті емді ұсынуы мүмкін. Ол кезде аурудың бойындағы обырмен байланысты басқа да мәселелердің туындауын тоқтатуға, сондай-ақ, науқастың өмірлік сапаын жақсартуға бағытталған шаралар іске қосылады.\r\n\r\nДәрігер сонымен қатар, ауруды өкпе обырын анықтап, емдеумен айналысатын мамандарға жолдауы мүмкін. Олар: онкологтар, хирургтар, радиологтар, пульмонологтар.\r\n\r\n__Өкпе обырын емдейтін әдістерді таңдау__\r\n\r\nӨкпе обырын емдейтін түрлі әдістер бар, оларды көптеген факторларға байланысты таңдау жасауға тура келеді. Мысалы, ісіктің түрі, көлемі, орналасуы,  сондай-ақ, таралу сатыларына қарасты. Бұлардан басқа маңызды фактордың бірі – аурудың жас мөлшері болып табылады. Және оның денсаулығының жалпы жағдайы, жанама әсерлер мен т.б. жайттар да назарға алынады.\r\n\r\nӨкпе обырын емдейтін әдістер, обыр ісігін жоюға, сондай-ақ аурудың өмір сапасын  жақсартуға, ауру ссимптомдарын жеңілдетуге бағытталады.\r\n\r\n•	Хирургиялық операция ісікті жоюға бағытталады. Операцияның сәтті болуы өкпедегі ісіктің орналау жағдайына байланысты. Өкпе тінінің аздаған аумағын жоюға бағытталған операция түрі – сегмент резекциясы деп аталады. Өкпенің толықтай бір жартысын жоюға бағытталған операция түрі лобэктомия деп аталады. Пневмонэктомия – бұл өкпені тодықтай жоюға бағытталған операция түрі. Ісіктің кейбір түрлері неоперабельді болып табылады, яғни хирургиялық операция арқылы жоюға келмейтін ісік түрі болып табылады. Одан басқа, хирургиялық операция басқа да себептерге байланысты орындауға ыңғайсыз болып қалуы да ғажап емес.\r\n•	Химиотерапия барлық ағзадағы обыр жасушаларын жою үшін обырға қарсы дәрілерді қабылдауға негізделеді. Тіпті обыр ісігі хирургиялық жолмен жойылғанның өзінде, обыр жасушалары өзіне жақын басқа тіндерде сақталып қалуы мүмкін. Химиотерапия ісіктің үлкейіп кетпеуі үшін қолданылуы мүмкін, сондай-ақ, аурудың симптомдарын жеңілдетуге де пайдаланылады. Обырға қарсы дәрілер көбінесе ішке иньекция арқылы енгізіледі немесе катетераның (бұл арнайы түтікше, ол дәрі енгізілгенше ірі тамырға орнатылады) көмегімен жүзеге асады.  Кейбір обырға қарсы дәрілер ауруларға ауыз арқылы беріледі.\r\n•	Радиациялық терапия, мұны радиотерапия деп те атайды. Бұл әдіс арқылы обыр жасушасын жоюға бағытталған жоғары энергиялық радиоактивті сәуле қолданылады. Радиотерапия ісіктің көлемін кішірейту үшін хирургиялық операцияның алдында қолдануылуы мүмкін немесе обыр жасушаларын түгелдей жою үшін операциядан кейін пайдаланылады. Кейде радиотерапия химиотерапияның сапасын күшейту үшін, хирургиялық операциямен бірге обырды емдеу негізінде пайдаланылады.  Радиотерапия тыныс ала алммау, демікпе секілді симптомдарды жеңілдету мақсатында да қолданылуы мүмкін. Радиацияның негізгі көзі ретінде арнайы аппарат (сыртқы радиация) қолданылуы мүмкін, сондай-ақ  құрамында радиоактивті материалы бар имплантты құрылғы қолданылады. Бұл аталмыш құрылғы ісіктің жақын аралықтарына қондырылады (импланттанады) бұл ішкі радиация деп атлады.\r\n•	Фотодинамикалық терапия – сәулелі терапияның бір түрі. Мұны орындау барысында ағза жасушаларына сіңірілетін арнайы химиялық заттарды қантамырлар арнасына енгізеді.  Бұл нәрсе қалыпты жасушалардың тез кетуіне ықпал етеді, бірақ, обыр жасушаларында ұзақ уақытқа дейін сақталып қалады. Сәуленің әсерінен бұл зат іске қосылады және өзі сіңген обыр жасушаларын жояды. \r\n\r\nФотодинамикалық терапия өкпе обырының симптомдарын сеңілдету үшін қолданылуы мүмкін, мысалы, қантамырларын бақылауда ұстауы мүмкін, жасушаларды жою барысында тынысс алуды жеңілдетуі мүмкін, және бекітілген мұрынтыныс жолдарын ашуы мүмкін.Фотодинамикалық терапия сондай-ақ, дәстүрлі емдік әдістер реттей алмайтын, науқастардың шағын көлемді ісіктерін де жою үшін қолданылады.\r\n\r\n__Ұсақ жасушалы емес өкпе обырын емдеу__\r\n\r\nҰсақ жасушалы емес өкпе обырымен аурытан ауруларға емдеудің түрлі жолдары тағайындалуы мүмкін. Емдік тәсілді ісіктің көлеміне, орналасу ыңғайына және таралу сатыларына байланысты таңдау керек. Обырдың бұл түріне көбінесе хирургиялық ем қолданылады. Криохирургия – обыр жасушасын қатыру жолымен  жоюға негізделген, сондай-ақ ұсақ жасушалы емес өкпе обырының  барынша соңғы сатыларындағы симптомдарды бақылауға мүмкіндік туғызады. Ауруды баяу дамыту мақсатында және жимтомдарды жеңілдету үшін радиация терапиясы мен химиотерапия комбинациясын қолданса болады.\r\n\r\n__Ұсақ жасушалы өкпе обырының емделуі__\r\n\r\nҰсақ жасушалы өкпе обыры тез таралатын болып сипатталады. Диагноз қою барысында, көбінесе басқа  мүшелер мен тіндерде таралған  ісік анықталады. Яғни, таралған ісіктерді жою үшін жалпы әрқашан химиотерапия тағайындалады. Бұдан басқа, өкпе, ми және басқа мүшелердегі обырларды жоюға бағытталған радиациялық терапия тәсілі қолданылуы мүмкін. Кейбір ұсақжасушалы өкпе обыры бар ауру жандарға , оларда метастаздану орын алған-алмағанына қарамастан ми радияциялық  терапиясы тағайындалуы мүмкін.  Бұл қадам профилактикалық краниалды иррадиация деп аталады.  Ол ми ісігінің дамуының алдын алуға бағытталған. Хирургиялық операция өкпе обырымен ауратындарды емдеудің жалпы стратегиялық бөлігі болып табылады.\r\n\r\n__Өкпе обырын емдеудегі жанама әсерлер__\r\n\r\nОбырға қарсы терапиядағы жанама әсерлер емдеу әдісіне байланысты және  жеке тұлғалардың болмысына байланысты да бөлінеді. Жанама әсерлер көбінесе уақытша сипат көрсетеді және оның әлсіреу бойынша да әдістері бар. \r\n\r\n•	Өкпе обыры бойынша хирургиялық араласу кең көлемді операция болып табылады. Өкпенің бір сыңарын жойғаннан кейін кеуде қуысына ауа мен  сұйықтықтар жинала бастайды.  Науқастарға ылғи кеуде қуысын аударып, терең деп алып немесе жиі жөтеліп тұруға тура келеді. Мұндай амалдар арқылы өкпенің көлемі өседі, артық ауа мен сұйықтықтарды шығаруы жеңілдейді. Өкпеге операция жасағаннан кейін кеуденің ауырсынуы мен демікпе қатты мазалауы мүмкін. Бұл жанама әсердің негізгі белгісі болып табылады. Науқастарға, әдетте, күш-қуаты қайта қалпына келуі үшін бірнеше апта немесе ай қажет болады. \r\n•	Химиотерапия, обыр жасушаларынан басқа сау жасушаларға да әсер береді. Химиотерапияның жанама әсері  дәрілерден және оларды артық мөлшерде қолданғаннан нақты анықталады. Химиотерапияның барынша кең таралған жанама әсерлері: жүрек айну, құсу, шаш түсу, ауыз қуысында ойық жаралардың пайда болуы және әлсіздік.\r\n•	Радиациялық терапия да химиотерапия секілді обыр жассушаларынан басқа сау жасушаларды да зақымдайды. Радиация терапиясының жанама әсерінің сипаты жергілікті әерлермен белгі береді, сондай-ақ, радиотерапияның мөлшерін артық қолданғаннан жанама әсер береді. Радиотерапияның кең таралған жанама әсерлері құрғау және ауыз қуысының тітіркенуі, жұтынудың қиындауы, әлсіздік, сәуленің әсері болған терінің өзгеруі, сонымен  қатар, тәбеттің жоғалуы болып табылады. Ми радиотерапиясы бас ауруымен қатар келуі мүмкін, сондай-ақ тері өзгеріп, дел-сал күйге түсіп, жүрек айнып, құсып, шаш түсіп, есте сақтау қабілеті бұзылып, саналы ойлану мүмкін болмай қалуы мүмкін.\r\n•	Фотодинамикалық терапия терінің сезімталдығын арттырады және көз жарыққа алты аптадай төзгісіз болып жүреді. Бұл терапияны қолданған науқастар күннен қорғайтын киім киіп, көзілдірік тағып жүргені дұрыс.  Фотодинамикалық терапияның басқа да уақытша болатын жанама әсерлері жөтел, жұтынудың жиындауы, ауыр дем алу және демікпе болып табылады.\r\n\r\n__ҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА__\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісіген емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орынына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қоссымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы сезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\n__Аурулардың күтіміне қолдау көрсету__\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоциялық және практикалық мәселелерін шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреуделі емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады. \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\n__Дұрыс тамақтану мен физикалық белсенділік__\r\n\r\nОнкологиялық аурулардің өзін өзі күтінгені аса маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. Онкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұтап тұру үшін нәуызыға бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия  жинайды.\r\n\r\nОнкологиялық аурулар көбінесе емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаса, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәселелерді шешуге көмектесуі мүмкін. \r\n\r\nКөптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\n\'\'Жөтел (ерлерде / әйелдерде) \'\'\r\n\r\n\r\n','translator',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Асқазанның  қатерлі ісігі','','','kz','s','',0,'',23294,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543226580,1574762580,1543227010,'Асқазан ас қорыту жүйесінің бөлігі. Ол қабырға аралығы, іштің жоғарғы бөлігіне орналасқан толық бір мүше болып табылады.\r\n\r\nАсқазанның қабырғасы  5 қабаттан тұрады:\r\n\r\n•	Ішкі қабат (шырышты): Бұл қабатта ас қорытатын сөлді өндіретін  ас қорыту бездері орналасқан. Асқазанның көптеген қатерлі ісігінің түрлері осы қабаттан басталады.\r\n•	Шырышасты қабаты: оның негіз қызметі асқазанның шырышты қабатына анатомиялық демеу беру болып табылады.\r\n•	Бұлшықеттік қабат: бұл асқазан бұлшық еттері, олар тарылады, ішілген тамақты қорыту үшін  асқазанның толқи жиырылуын тудырады. \r\n•	Сірліасты  қабаты:  Сыртқы қабатқа анатомиялық демеу беретін  негізгі функцияны атқарады.\r\n•	Сыртқы (сірлі) қабық: Сыртқы қабық асқазанды жауып тұрады және оның  құрсақ қуысында фиксациялық орналасуына жағдай жасайды.\r\n\r\nТамақ (ас) өңеш арқылы өтіп, асқазанда шайқалады. Асқазан сұйықтық консистенциясын шығарғанда тамақ дымқылданады және уатылады.  Содан кейін асқазанда жиналғандар ары қарай қорытылу процессін жалғастыру үшін аш ішекке түседі.','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге асқазанның қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about stomach cancer).\'\'\r\n\r\n__АСҚАЗАН__\r\n\r\nАсқазан ас қорыту жүйесінің бөлігі. Ол қабырға аралығы, іштің жоғарғы бөлігіне орналасқан толық бір мүше болып табылады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"476\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nАсқазанның қабырғасы  5 қабаттан тұрады:\r\n\r\n•	Ішкі қабат (шырышты): Бұл қабатта ас қорытатын сөлді өндіретін  ас қорыту бездері орналасқан. Асқазанның көптеген қатерлі ісігінің түрлері осы қабаттан басталады.\r\n•	Шырышасты қабаты: оның негіз қызметі асқазанның шырышты қабатына анатомиялық демеу беру болып табылады.\r\n•	Бұлшықеттік қабат: бұл асқазан бұлшық еттері, олар тарылады, ішілген тамақты қорыту үшін  асқазанның толқи жиырылуын тудырады. \r\n•	Сірліасты  қабаты:  Сыртқы қабатқа анатомиялық демеу беретін  негізгі функцияны атқарады.\r\n•	Сыртқы (сірлі) қабық: Сыртқы қабық асқазанды жауып тұрады және оның  құрсақ қуысында фиксациялық орналасуына жағдай жасайды.\r\n\r\nТамақ (ас) өңеш арқылы өтіп, асқазанда шайқалады. Асқазан сұйықтық консистенциясын шығарғанда тамақ дымқылданады және уатылады.  Содан кейін асқазанда жиналғандар ары қарай қорытылу процессін жалғастыру үшін аш ішекке түседі.\r\n\r\n__Қатерлі ісік деген не?__\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндер түзетін, құрама элементтер жасушаларынан бастау алады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nАсқазанның қатерлі ісігі өзіне жақын мүшелер мен лимфа түйіндерді зақымдайды:\r\n\r\n•	Асқазанның қатерлі ісігі құрсақ қабырғалары арқылы ұйқы безі, өңеш, ішек секілді  мүшелерге өтіп сол жерде жетіледі.\r\n•	Қатерлі ісік жасушалары асқазаннан қан арқылы бауырға, өкпеге және басқа мүшелерге таралады.\r\n•	Қатерлі ісік жасушалары лимфа арқылы ағзаның басқа бөліктерінде орналасқан лимфа түйіндерге таралады.\r\n\r\n__АСҚАЗАН ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ__\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігінің нақты себебі белгісіз. Қатерлі ісіктің кейбір адамдарда дамып, ал кейбір адамдарда дамымауы не үшін екені де түсініксіз.\r\n\r\nҒылыми зерттеулердің нәтижесінде асқазан қылтамағын дамытатын белгілі бір қауіп факторларын анықтауға мүмкіндік туды. \r\n\r\nОлар:\r\n\r\n•	Жас мөлшері: асқазан қатерлі ісігі көбінесе 72 жастан асқанда туындайды екен.\r\n•	Жынысқа қатысты: асқазан қатерлі ісігіне әйелдерден қарағанда, ер адамдар жиі тап болады екен.\r\n•	Тамақтануға қатысты: ғалымдардың зерттеулерінше асқазан қатерлі ісігін қақталған тағамдар, тұзды және бұқтырылған азық-түліктер дамытады екен. Ал, жеміс-жидектер мен көкөністер керісінше асқазанның қатерлі ісігін болдырмауға атсалысады екен.\r\n•	Helicobacter pylori H. Pylori инфекциясы – бұл түрлі бактериялар асқазанға қонады да, түскен жерін қабындырады, жара қылады. Аталмыш бактерия асқазан қатерлі ісігін де тудырады. Бірақ бұл асқазанның қатерлі ісігі еш жерде жұқпалы деп тіркелген жоқ. Сондықтан, бұл ауру жұқпалы деп саналмайды, адамнан адамға жұқпайды.\r\n•	Шылым шегу: Шылым шегетін адамдар, шылым шекпейтін адамдарға қарағанда асқазанның қауіпті ісігіне көп ұрынатындардың қатарында екен. \r\n•	Кейбір ауруға бейім жайттар: асқазанның қабыну реакциясын тудыратын  процессстер, асқазанның қатерлі ісігін де тундатуы мүмкін. Олар:\r\n-	Асқазанға хиругиялық операция жасау;\r\n-	Созылмалы гастрит (асқазанның шырышты қабығының қабынуы)\r\n-	Пернициоздық анемия (асқазанды зақымдайтын қан ауруы)\r\n•	Отбасына қатысты: Кей адамдарда асқазан қатерлі ісігінің сирек кездесетін формасы дамиды, ол отбасына қатысты болып келеді.\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігінің қаупі факторлары бар көптеген адамдарда қатерлі ісік дамымайды. Мысалы,  кейбір адамдарда H. pylori  бактериясы болады, бірақ оларда ешқашан асқазанның қатерлі ісігі дамымайды. Ал тағы бір жағдайлар бар, кейбір асқазанның қатерлі ісігіне ұшыраған адамдар қандайда бір қауіпті факторларға еш қатысы жоқ болып шығады. Егер сізде қауіпті факторлар болса, медициналық тексерске мерзімімен барып тұрыңыз. \r\n\r\n__АСҚАЗАН  ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ СИМПТОМДАРЫ__\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігінің бастапқы сатысында ешқандай симптомы білінбейді. Қатерлі ісік үлкейе батағанда, төмендегідей симптомдар көрініс беруі мүмкін:\r\n\r\n•	Асқазан жақта ыңғайсыздық сезімі болады;\r\n•	Аздаған тамақ ішілсе де тойып тұрғандай сезім болады;\r\n•	Жүрек айнып, құсуы мүмкін;\r\n•	Салмақ түседі.\r\n\r\nБұл айтылған симптомдардың бәрі бірдей асқазан қатерлі ісігімен байланысты емес. Мысалы, асқазанның ойық жаралы ауруы да осы көрсетілген симптомдарды білдіруі мүмкін. Бірақ, осындай симптомдар бойыңызда пайда бола қалса, елемей жүре бермей дәрігерге хабарласу керек. Дәрігер  ауруды ерте анықтап, оның емін бастап кетуі мүмкін.\r\n\r\n__АСҚАЗАН ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДИАГНОСТИКАСЫ__\r\n\r\nЕгер асқазанның қатерлі ісігіне қатысты симптомдар туындаса, бұл симптомдар шынымен де асқазан қатерлі ісігінен, әлде басқа себептерден бе, тез арада анықтау үшін дәрігерге хабарласу керек. Осы мақсатта гастроэнтерологқа да  (асқазан-ішек ауруларын емдейтін және диагностикалаумен айналысатын маман) хабарласуға  болады.  \r\n\r\nМаманның міндеті аурудың бұрынғы ағымын мұқият түсіну болып табылады.  Ол аурудың отбасына қатыстылығын да анықтайды. Дәрігер арнайы диагностикалық тест тағайындайды.\r\n\r\nМаман, бұдан басқа, тексерудің төмендегідей түрлерін өткізуге кеңес береді:\r\nЖалпы тексеру: Дәрігер асқазанды қарайды, онда сұйықтықтың жиналуын, соның салдарынан ісік немесе басқа да өзгерістердің бар-жоқтығын тексереді. Дәрігер ондай-ақ, лимпфа түйіндерді сипалап көреді, олардың потологиялық үлкеюін анықтайды. Одан басқа, сары ауруды анықтау үшін тері мен көздің түсі бағаланады.\r\n\r\n•	Асқазан-ішек жолдарының жоғарғы бөлігін рентгеннен өткізеді. Дәрігер өңеш пен асқазанға рентгенологиялық зерттеу тағайындайды. Зерттеуді өткізу үшін науқас, асқазанның рентгендік контурларын көру үшін барийден құралған ертіндіні жұтуы керек.\r\n•	Эндоскопия. Асқазан ауруын диагностикалау үшін гастроскопия қолданылады. Ол кезде асқазанға ұшында жарығы бар жіңішке  түтікше (эндоскоп) енгізіледі. Гастроскоп асқазанның ішкі жоғарғы жағын барлап шығуға мүмкіндік береді.\r\n•	Биопсия. Эндоскоп арқылы микроскопиялық зерттеу жүргізу үшін тіннің бөлігін алуға болады, ол арқылы қатерлі ісіктің жасушасын, сонымен қатар олардың  таралу сатысын анықтауға мүмкіндік туады. Бұл асқазан қатерлі ісігіне нақты диагноз қоюға көмектесетін бірден-бір жол.  \r\n\r\n__АСҚАЗАН ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ__\r\n\r\nЕмдеуді дұрыс жоспарлау үшін, ең алдымен қатерлі ісіктің даму сатысының процессін анықтау керек.\r\n\r\nҚатерлі ісіктің даму сатысы бойынша, ісіктің қай сатысында ісік айналасындағы тіндерде көрініс бергеніне, ісіктің таралу сатысы бойнша, қай мүшеге қатерлі ісіктің таралғандығына байланысты болады. Асқазанның  қатерлі ісігі лимфа түйіндерде, бауырда, ұйқы безінде және басқа мүшелерге таралуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер қатерлі ісіктің даму сатысын анықтау үшін, төмендегідей тесттерді тағайындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Қанды зерттеу:  Мұндай зерттеудің көмегімен  науқастың анемиясын анықтауға болады. Бұдан басқа, қан зерттеуі бауырдың қызметін анықтауға көмек береді.\r\n•	Кеуде жасушасын рентгеннен өткізу. Рнетгенологиялық зерттеу өкпе кескіндемесін, нақтырақ айтсақ, өкпедегі қатерлі ісіктің метастаздануын анықтауға мүмкіндік туғызады. \r\n•	Компьютерлі томография:  Бұл зерттеу компьютерге жалғанған рентген құрылғысының көмегімен жүргізіледі.  Мұндай қадам арқылы кескіндер сериясын алуға болады, оның көмегімен көрінуге тиісті ағзаның детальді картиналарын көруге болады және азғантай өзгерісті анықтауға да болады. Кейде, бауыр ісігін, ұйқы безі ісігін және басқа мүшелердегі ісіктерді анықтау үшін, арнайы рентгенология бояғышты қолдануға асығады.\r\n•	Эндоскопиялық ультрадыбысты зерттеу: Аурулардың ауызы арқылы басында жарығы бар жіңішке түтікше (эндоскоп) енгізіледі, ол шағын эндоскоп болып табылады.  Соңғысының көмегімен ішкі ағзаға шағылысуы үшін   ультрадыбысты сигнал жіберіледі, ол құрылымдық ерекшелікті анықтауға мүмкіндік береді.\r\n•	Лапароскопия: Бұл аталмыш ем-шараны жүргізу үшін хирург құрсақ қабырғасын аздап тіледі, және ол жерден ұшында жарығы бар (лапароскоп) жіңішке түтікшені енгізеді. Микроскоптың көмегімен хирург  белгілі бір монипуляцияны өндіруі мүмкін, дәлірек айтсақ, лимфатикалық тіндердің зақымданғанын жояды немесе биопсия үшін тін бөліктерін іріктейді.\r\n\r\nКейде асқазанның қатерлі ісігінің даму сатысын хирург ісікті және жақын лимфа түйіндерді жою үшін  операция жүргізбейінше анықтау қиынға соғады. \r\nАсқазанның қатерлі ісігінің дамуының бірнеше сатысы бар:\r\n•	0 сатысы: Қатерлі ісік асқазанның ішкі қабатының қабырғасына таралады.  Бұл сатысы  carcinoma in situ деп аталады.\r\n•	І сатысы: Бұл сатысында төмендегідей бірнешеуі бақылануы мүмкін:\r\n-	Ісік асқазанның тек шырышүсті қабатында дамуы мүмкін.\r\n-	6 лимфа түйіндерге дейін қатерлі ісік жасушаларын құрайды.\r\n-	Немесе обырлық процесс бұлшықеттік немесе шырышасты қабатта таралады. Бұл кезде рак жасушалары лимфатикалық түйіндер мен басқа ағзларда табылмайды.\r\n•	ІІ сатысы: Бұл сатысында төмендегідей бірнешеуі бақылануы мүмкін:\r\n-	Рак ісіктері тек шырышасты қабатта таралады, және рак жасушалары 7-15 лимфатикалық түйінде көрініс береді.\r\n-	Немесе рак ісігі сыртқы қабатқа дейін дамиды, бірақ жасушалар лимфа түйіндерде және басқа мүшелерде бой көрсетпейді.\r\n•	ІІІ сатысы: бұл сатысында да бірнеше жайттар бақыланады:\r\n-	Ісік асқазанның бұлшықеттік және сыртқы субсерозды қабығында таралады, ал рак жасушалары 7-15 лимфотүйіндерде табылады.\r\n-	Немесе рак ісігі асқазанның сыртқы қабатына таралады, ал рак жасушалары 1-15 лимфотүйіндерде көрініс береді.\r\n-	Немесе рак ісігі жақын мүшелерге – бауыр, көкбауырларға таралады, бірақ, рак жасушалары лимфа түйіндерде немесе басқа мүшелерде болмайды.\r\n 	   IV сатысы: Бұл сатысында төменегідей бірнеше жайттар бақылануы мүмкін.\r\n•	Рак жасушалары  лимфа түйіндердің 15-інен артығырақ таралады.\r\n•	Немесе рак ісігі жақын мүшелерге таралады, және рак жасушалары әдеттегілерден азырақ, бір лимфа түйінде  бой көрсетеді.\r\n•	Немесе рак жасушалары  қашықтағы мүшелерге таралады.\r\n\r\nҚайталанбалы қатерлі ісік: бұл жағдай қатерлі ісік процессінің белгілі бір кезеңнен кейін қайта мазалап тұруымен сипатталады. Ондай ісікті анықтау мүмкін болмайды.  Одан әрі қарай, қайталанбалы ісік тек асқазанда емес, басқа ағзада да көрініс беріп қалуы мүмкін.\r\n\r\n__АСҚАЗАН ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ЕМДЕЛУІ__\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігі бар деп диагноз қойылған көптеген науқастар, емделу шарасына белсенді араласқысы келеді, қажетті емдеу әдістерін орындауға толықтай бекінеді.  Бірақ, қойылған диагноздың әсерінен есеңгіреп, күйзеліп, ауруды адекватты ұғынуды қиындатады, және аурулар өздеріне қажетті, дәрігрге қоятын көптеген сұрақтарды ұмытып қалады.  Белгіленген себеппен дәрігерге келесі жолы келер кезде, науқас өзіне көмекші болуы үшін  қасына туысын немесе досын ертіп алғаны жөн.\r\n\r\nДәрігер ауруды арнайы маманға жолдауы мүмкін, мысалы, гастрознтерологқа (ас қорыту жүйесі ауруларын емдейтін маман) немесе онкологқа (рак ауруын емдейтін маман).\r\n\r\n__Емдеу әдістері__\r\n\r\nЕмдеу әдісін таңдау ісіктің негізі мен орналасқан жеріне, аурудың сатысына және науқастың жалпы денсаулық жағдайына байланысты жүзеге асырылады. Асқазан қатерлі ісігін емдеу үшін хирургиялық араласулар, химиотерапия немесе радиационды терапия қажет болуы мүмкін. Кейбір ауру жандарға емнің бірнеше түрі бірден қолданылуы мүмкін. \r\nҚатерлі ісікті емдеу үшін жергілікті емдеу түрлері қабылданады, оны жүйелі терапия деп атайды.\r\n\r\n•	Жергілікті терапия: Хирургиялық араласулар мен радиациялы терапия жергілікті емдеу түрімен байланысты.  Олар асқазанға немесе оған жақын орналасқан рак ісігін бұзуға немесе оны жоюға бағытталады. Тіпті, рак ісігі басқа мүшелерге таралса да, зақымданған ағзадағы ісіну прцессін бақылау үшін жергілікті терапия қолданылуы мүмкін.\r\n•	Жүйелі терапия: Химиотерапия түрлі жүйелі терапиямен байланысты. Ол үшін қан тамырлық арнаға рак ісігін бұзуға қабілетті және оның басқа ағзаға таралып  кетпеуін қадағалайтын арнайы дәрі енгізіледі.\r\n\r\nҚаншама қатерлі ісікті емдеу жолдары қолдану барысында сау жасушаларды және тіндерді зақымдады, міне ол жанама әсердің салдары жоқ емес деген сөз. Жанама әсерлердің бейімділігі, сипаты әр адамда әр түрлі болады. Ол жағдай көбінесе бір емдеу курсын басқасымен ауыстырғанда туындайды.\r\n\r\n__Хирургиялық араласу__\r\n\r\nХирургиялық араласу асқазан қатерлі ісігін емдеу түрлерінің ең кең таралған түрі. Хирургиялық араласу рак сатысының таралу процесіне байланысты жүргізіледі.\r\n\r\nХирургиялық емдеудің 2 негізгі түрі бар:\r\n\r\n•	Ішінара (субтотальді) гастроэктомия: Хирург рак ісігі бар асқазанның  бөлігін кесіп алып тастайды. Жойылатын бөліктер өңеш пен аш ішек болуы мүмкін. Оларға жақын лимфа түйіндері және басқа да тіндер жойылады.\r\n•	Толық (тотальді) гастроэктомия: Хирург асқазанды жақын лимфа түйіндерімен бірге, өңеш пен аш ішектің бөліктерімен бірге, сондай-ақ, басқа да зақымданған тіндерімен бірге алып тастайды. Бұл кезде көкбауыр да алынуы мүмкін. Хирургиялық процесс аяқталғаннан кейін хирург өңеш пен аш ішекті жалғайды және «жаңа асқазан» деп аталатын аш ішектің тіндерін қайта құрады. \r\n \r\nОперациядан кейін асқазанда тамақ қабылдаған кезде қиындықтар туындайтыны сөзсіз.  Адам жеткілікті мөлшерде қоректене алу үшін хирург операция кезінде  аш ішекке арнайы зонд орнатады.   Бұл арқылы  құнарлы ас қоспаларын  қабылдауға мүмкіндік болады. \r\nКөптеген науқастар асқазанға жасалған хирургиялық операциядан кейін біраз уақыт аралығында әлсіздікті сезінеді. Сонымен қатар, операция салдарынан  диарея немесе іш қату сияқты үлкен дәретке баруда мәселелер туындауы мүмкін. Мұндай симптомдарды диета және  арнайы дәрі-дәрмектер арқылы  бақылауда ұстауға болады.\r\n\r\n__Химиотерапия__ \r\n\r\nХимиотерапия – бұл қатерлі ісіктің клеткаларын  жоятын,  арнайы дәрілерді қолану арқылы  жүргізілетін ем шара түрі болып табылады. Мұндай дәрілер қан айналым ағымына түсіп бүкіл ағзадағы қатерлі ісік клеткаларын жойып тұрады.\r\n\r\nКөбінесе химиотерапияны хирургиялық операциядан кейінгі жағдайда тағайындайды. Сонымен қатар химиотерапиямен қоса радиотерапияны  тағайындауы мүмкін.\r\nӘдетте, асқазан қатерлі ісігін емдейтін дәрілерді тамыр арқылы енгізеді. Алайда, кейбір дәрілерді ішу арқылы қабылдауға  болады. Химиотерапия қабылдау үшін, аурухана  жағдайында  жатып емделеді. Дегенмен  шет елдерде күндізгі химиотерапия сеансынан кейін науқасты үйде қарау тәжірибесі жүргізілуде. \r\n\r\nХимиотерапияның  жанама әсері, дәрінің түріне және оны қабылдау мөлшеріне байланысты болады. \r\n\r\nҚатерлі ісікке қарсы дәрілер тез таралатын ағза клеткаларына  әсері бар. Айрықша айтқанда:\r\n\r\n===__Қан жасушалары__===:  бұл жасушалар инфекциялармен күреседі, қанның ұйюына көмектеседі, және оттегіні түрлі мүшелермен тіндерге жеткізеді. Қан клеткаларына әсері бар  дәрілерді қолданған кезде, инфекция, дененің көгеруі немесе қан кету, сондай- ақ, әлсіздік пен шаршау сияқты жанама әсерлері  пайда болуы мүмкін. \r\n===__Шаш түбіндегі жасушалар__===: химиотерапия салдарынан  шаш түсуі мүмкін. Ем шара аяқталғаннан кейін, шаштың өсуі қайта қалыптасады, алайда жаңа шыққан шаштың  сипаты мен түсі басқа болуы мүмкін.\r\n===__Асқазан- ішек жолдарының жасушалары__===:  химиотерапия тәбеттің бұзылуына , жүрек айну, құсу, диарея, ауыз қуысында  және ерін айналасында  ойық жаралардың пайда болуына әкеп соғады.\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігін емдеуге арналған дәрілердің әсерінен тері тітіркеніп, қышуы мүмкін.\r\nКөптеген жанама әсерлерді  бақылауда ұстау үшін арнайы дәрілер қолдануға болады.\r\n\r\n__Радиациялық терапия__\r\n\r\nРадиацилық терапия (радиотерапия) – бұл  жоғары энергетикалық сәулелер арқылы қатерлі ісіктің клеткаларын жоятын жергілікті қолданатын ем түрі.\r\n\r\nРадиотерапия тек сәуле түскен жердегі қатерлі ісік клеткаларын жояды. Радиотерапияны жүргізу үшін пациент аптасына 5 күн бірнеше апта бойы  емдеу мекемесінде болуы тиіс. \r\nРадиотерапияның жанама әсері қолданған мөлшері мен сәулелендірген дене бөлігене байланысты болады.  радиоактивті сәулелер іш айналасына  жасалатын болса, жүрек айну, құсу, диарея сияқты жанама әсерлері туындауы мүмкін. сонымен қатар, радиотерапиядан кейін тері қызарып, құрғайды және серпімділігі азаяды.\r\n\r\nӘдетте, радиотерапиядан кейін ауру адамдар  өздерін жадау сезінеді, әсіресе емделудің соңғы апталарында. Олар үшін біріншіден тынығу керек, бірақ, ауруларға белсенді қимылдаған әлдеқайда тиімдірек болмақ. \r\n\r\nНегізі радиотерапияның жанама әсерлері шынымен жағымсыз, алайда, амалын тауып әйтеуін бір жолымен оны бақылауда ұстау керек.\r\n\r\n__ҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА__\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісігін емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орнына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қоссымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы ссезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\n__Аурулардың күтіміне қолдау көрсету__\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоциялық және практикалық проблемаларын шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреулері емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады.  \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\n__Дұрыс тамақтану мен физикалық белсенділік__\r\n\r\nОнкологиялық аурулардің өзін өзі күтінгені аса маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. Онкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұтап тұру үшін нәруызыға бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия  жинайды.\r\n\r\nАсқазанға жасалған хирургиялық операциядан кейін науқастардың көбісінің салмағы күрт түседі. Басқа да кең таралған асқазанның  асқынған оперативті араласуы депинг синдром деп аталады. Ол ішекке тамақ өте тез түсіп, соның салдарынан жүрек айну, іш кебу, диарея және бас айналу жағдайлары орын алғанда бақыланады. Бұл синдром кезінде тамақты аздан ішу керек. Сондай-ақ бұған шалдыққан аурулар тәттіні айтарықтай шектеуі керек, сонымен қатар жеміс-жидек шырындары мен тәтті сусындарды пайдаланбағаны абзал. \r\nСондай-ақ аурулар асқазанға операция жасатқаннан кейін, В12 және кальций секілді дәрумен түріндегі түрлі тағамдық қоспаларды пайдаланса да болады.\r\n\r\nОнкологиялық аурулар көбінесе емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаса, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәсселелерді шешуге көмектесуі мүмкін.  Көптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\n__Алдағы күтім__\r\n\r\nЕмделіп болған науқасты бақылауда ұстау өте маңызды болып табылады. Тіпті рак ісігін жойғаннан кейін де ісіну процессі қайта басталып кетуі мүмкін. Сондай-ақ, рак жасушаларының қайта көрініс беруі де ғажап емес. Дәрігер ісіну процессінің қайта басталуына жол бермес үшін аурудың жағдайын қатаң бақылауда алып отыру керек.  Мерзімімен текеру жүргізіліп тұрса ондай қауіпті өзгерістерді анықтауға болады. Сол үшін сауыққан жан, мерзімімен зертханалық тексерулерден өтіп, рентгенологиялық зерттеулерге қатысып, компютерлік томография  және эндоскопиялық зерттеулерге ырық беріп, басқа да емдеу-тексеру шараларына белсенді атсалысып жүргені дұрыс.    \r\n\r\n','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бедеулік','','','kz','s','',0,'',725,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543227000,1574763000,1543227079,'\'\'__Ол дегеніміз не?__\'\' __Бедеулік __бала көтертпейтін дәрлерді қолданбай, қос жұптың 2 жыл жыныстық қатынаста болуына қарамастан жүкті болу қабілетсіздігімен сипатталады. Фертилді жастағы әйелдердің 80% жуығы бала көтеруге қабілетті. Алайда, әр 8 жұп бедеулікке душар болады.\r\n\r\n\'\'__Оның себептері қандай?__\'\' Бедеуліктің болуы еркектерде де әйелдерде де көп кездеседі.Ең көп тараған себептері – овуляцияның және сперматозоидтардың өндірілу қабілетінің бұзылысы, фаллопивиевтік түтіктің, жатырдың және простатаның қабынуы, жыныстық қатынастың ретсіздігі болып табылады. Кейбір кездерде бедеуліктің себебі анықталмай да  жатады.','\'\'__Ол дегеніміз не?__\'\' __Бедеулік __бала көтертпейтін дәрлерді қолданбай, қос жұптың 2 жыл жыныстық қатынаста болуына қарамастан жүкті болу қабілетсіздігімен сипатталады. Фертилді жастағы әйелдердің 80% жуығы бала көтеруге қабілетті. Алайда, әр 8 жұп бедеулікке душар болады.\r\n\r\n\'\'__Оның себептері қандай?__\'\' Бедеуліктің болуы еркектерде де әйелдерде де көп кездеседі.Ең көп тараған себептері – овуляцияның және сперматозоидтардың өндірілу қабілетінің бұзылысы, фаллопивиевтік түтіктің, жатырдың және простатаның қабынуы, жыныстық қатынастың ретсіздігі болып табылады. Кейбір кездерде бедеуліктің себебі анықталмай да  жатады.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__\r\n \r\nбедеулік\r\nжатыр\r\nовуляция\r\nшәует\r\nбдеуліктің себептері\r\nбедеуліктің емі\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),