INSERT INTO `index_5c78d55771ac3` VALUES (1188,'article','351','Жүрек ұстамасы','kz','2018-08-07 11:12:17','2018-08-07 10:57:00','Жүрек ұстамасы ( миокард инфаркті ) жүрек бұлшық етінің қанмен қамтамасыз етілуінің жеткіліксіздігінен және қан ағымының төмендеуінен (ишемия) және бұлшық еттің осы бөлігінің беріштенуінен (жойылуы) пайда болады.\r\n\r\nЖүрек бұлшық етінің беріштенуі - миокард инфаркты, ал бірінші сағатта ұстамадан болған өлім-жітім – кенеттен жүректен болған немесе коронарлық өлім-жітім аталады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=351',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жүрек','y','   Жүрек ұстамасы Жүрек ұстамасы ( миокард инфаркті ) жүрек бұлшық етінің қанмен қамтамасыз етілуінің жеткіліксіздігінен және қан ағымының төмендеуінен (ишемия) және бұлшық еттің осы бөлігінің беріштенуінен (жойылуы) пайда болады.\r\n\r\nЖүрек бұлшық етінің беріштенуі - миокард инфаркты, ал бірінші сағатта ұстамадан болған өлім-жітім – кенеттен жүректен болған немесе коронарлық өлім-жітім аталады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЖүрек ұстамасы ( миокард инфаркті ) жүрек бұлшық етінің қанмен қамтамасыз етілуінің жеткіліксіздігінен және қан ағымының төмендеуінен (ишемия) және бұлшық еттің осы бөлігінің беріштенуінен (жойылуы) пайда болады.\r\n\r\nЖүрек бұлшық етінің беріштенуі - миокард инфаркты, ал бірінші сағатта ұстамадан болған өлім-жітім – кенеттен жүректен болған немесе коронарлық өлім-жітім аталады.\r\n\r\n \r\n\r\nЖүректің құрылысы: қарыншалар, жүрекшелер, артериялар мен веналар. Артериялар  қанды - жүректен, ал веналар – жүрекке жеткізеді. Веналар оттегінің мөлшері төмен және көміртектің қостотығының мөлшері жоғары қанды жеткізеді. Артериялар оттегінің мөлшері жоғары және көмір қышқыл газының мөлшері төмен қанды жеткізеді. Жүректің ішкі жағы клапандардан, камералар мен олармен байланысты тамырлардан тұрады.\r\n\r\n \r\n\r\nКоронарлық (жүрек) артериялары жүрек бұлшық етін қанмен қамтамасыз етеді. Оң коронарлық артериялар жүректің оң және сол бөліктерін қамтамасыз етеді; сол  коронарлық артериялар қанды жүректің сол жағына жеткізеді.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nЖүрек ұстамаларының көпшілігі келесіден туындайды\r\n\r\n* тромбылармен (қан ұйындысы), олар коронарлық артериялардың бірін тежейді. Коронарлық артериялар – жүрекке қан мен оттегі түсетін жол. Егер қан ағымы бұзылатын болса, жүрекке оттегі жетпейді, ал жүректің жасушалары баяу өлім-жітімге ұшырайды.\r\n* Атеросклероздық түйіндақтардан (майлы-қатты өңез), олар коронарлық артериялардың қабырғаларында жинақталады. Бұл өңез холестериннен және басқа жасушалардан тұрады. Өңездің баяу жиналуы коронарлық артериялардың бірін толығымен тежеуі мүмкін.\r\n\r\n \r\n\r\nКоронарлық артерияларда тамырдың қабықша зақымданған жағында түйіндақтар түзілуі мүмкін.\r\n\r\n \r\n\r\nКоронарлық артерияның тежелуі тіннің зақымдануына және жүрек бұлшық етінің осы бөлігінің жиырылу қабілетінің төмендеуіне апарады.\r\n\r\nЖүрек ұстамалары пайда болуы мүмкін:\r\n\r\n* Ұйқы кезінде және демалғанда\r\n* Дене жүктемесінен кейін (күрт, салқындаған ауа райында)\r\n* Кенеттен көңіл-күй толғанысында, ауруда\r\n\r\nЖүрек ұстамасына көптеген қауіп факторлары апаруы мүмкін:\r\n\r\n* Жоғары қан қысымы (артериалдық гипертензия)\r\n* Қандағы майдың жоғары деңгейі, мысалы, холестериннің жоғары деңгейі\r\n* Темекі шегу\r\n* Артық салмақ (семіздік)\r\n* Қант диабеті\r\n* Аз қимылды өмір салты\r\n* Көңіл-күй күйзелісі\r\n* Психо-әлеуметтік факторлар\r\n* Тұқым қуалау бейімділігі\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nАуырсыну – жүрек талмасының шешуші симптомы. Ол орташа болуы мүмкін, бұл кезде науқастар қысылу, шаншу сезіміне шағымданады. Көбінесе, олар нақты ауырған жерін қолымен көрсете алады.\r\n\r\nАуырсыну 20 минуттен ұзаққа созылады. Демалу және нитроглицерин аталатын дәрілер жүрек талмасынан ауырсынуды жеңілдете алмайды. Симптомдар өтіп, қайталануы мүмкін.\r\n\r\nҰстаманың басқа симптомдары:\r\n\r\n* Үрейлену, алаңдау\r\n* жөтел\r\n* естен тану\r\n* сандырақ, бас айналуы\r\n* жүрек айнуы, құсу\r\n* жүректің қатты соғуы (жүре тез немесе ұдайы емес соғу сезімі)\r\n* ентігу\r\n* тершеңдік\r\n\r\n \r\n\r\nКейбір адамдар (егде жастағы, диабетке шалдыққандар, әйелдер) кеудеде ауырсынуды сезбеуі мүмкін. Немесе әдеттегі емес симптомдары болуы мүмкін (ентігу, шаршау және әлсіздік). Симптомсыз өтетін жүрек ұстамасы «үнсіз жүрек ұстамасы» аталады.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер стетоскоптың көмегімен науқастың жүрегін тыңдайды. Дәрігер жүректегі шуды, өкпедегі ауытқулы дыбыстарды тыңдауға тырысады. Науқастың тамыр соғуы біркелкі болмауы мүмкін. Науқастың артериалдық қысымы жүрек ұстамасы кезінде қалыпты, төмен немесе жоғары болуы мүмкін.\r\n\r\nЖүректің зақымдану дәрежесін анықтау үшін  электрокардиограмма жасалады.\r\n\r\n \r\n\r\nЭКГ арқылы жүрек ұстамасының түрлі фазаларын көруге болады:\r\n\r\n‘’*  аса жіті фазасы жүрек ұстамасынан кейін бірден басталады\r\n* жіті фазасы жүрек ұстамасынан кейін бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін болады \r\n*  шешілген фазасы жүрек ұстамасынан кейін бірнеше күн өткенде болады\r\n* тұрақтанған созылмалы фазасы – ұстаманың соңғы фазасы, әдетте, жүректің қалыпты ЭКГ қарағанда қайтымсыз дерттік өзгерістерді көрсетеді.’’\r\n \r\nҚандағы тропонин деңгейі науқаста жүрек тіндерінің зақымдануы болуын көрсете алады. Бұл тест нақты жүрек ұстамасы болуын растайды.\r\n\r\nКөрсетіміне қарай науқасқа коронарография жүргізілуі мүмкін. Бұл тест кезінде арнайы бояғыш және рентген қолданылады, жүрек арқылы қан ағуын көру үшін. Бұл арқылы сізге болашақта қандай ем-шаралар қажет болатындығын анықтауға болады. \r\n\r\nАуруханада жасалатын басқа тестілер:\r\n\r\n* Эхокардиография (жүрек УДТ (УЗИ))\r\n* Дене төзімділігіне тест\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЖүрек ұстамасы – шұғыл медициналық жағдай. Егер өзіңізде немесе басқа адамның жүрек ұстамасы жағдайына куә болсаңыз, келесі әрекетті орындаңыз:\r\n\r\n* Шұғыл түрде жедел жәрдемді шақырыңыз.\r\n* күтпеңіз. Жүрек ұстамасының алғашқы сағаттарында кенеттен болатын өлім қаупі жоғары.\r\n* Өздігіңізше немесе өз көлігіңізде ауруханаға жетуге тырыспаңыз.\r\n*  Дәрігер келгенге дейін алғашқы жәрдемді жасау қажет — науқасты жатқызып, терезені ашып, жағасының түймесін ағытып, белдігін шешу қажет.\r\n*  Жатқан кезде тіл астына нитроглицерин салу қажет — жарты сағат ішінде бес таблеткадан аспайтындай.\r\n \r\nШұғыл жәрдем бөлімінде науқасқа келесі шаралар жасалады:\r\n\r\n* Жүрек ырғағын қадағалайтын аппаратқа жалғанады, дәрігерлер жүрек жағдайын бақылауы үшін.\r\n* Оттегіні береді, жүрек жұмысын жеңілдету үшін.\r\n* Физерітіндідегі препараттары  бар тамызғыны қояды.\r\n* Кеудедегі ауырсынуды басу үшін нитроглицерин және морфин егіледі.\r\n* Ацетилсалицил қышқылы тағайындалады. Қарсы көрсетімдері болса, тромбы түзілуінің алдын алатын басқа препарат тағайындалады.\r\n \r\nҰстамадан кейін 3 сағат ішінде тромболитикалық емдеу қолданылады. Бұл – тамыр ағынының ішінде тромбыны еріту есебінен қан ағынын қалпына келтіруге бағытталған емдеу.\r\n\r\nШұғыл жәрдем ету үшін дәрігерлер ангиопластиканы және стенттеуді жасауы мүмкін.\r\n\r\nАнгиопластика — ұшында кеңейтілетін баллоны бар, жіңішке катетерді қолданумен зақымданған артерияны ашу шарасы. Ангиопластика – жүрек ұстамасының салдарын емдеудің тиімді әдісі. Бұл операцияны ауруханаға келгеннен кейін 90 минут ішінде жасау қажет. Жүрек ұстамасынан кейін 12 сағаттан артық уақыт өтпеуі қажет.\r\n\r\nКейде ангиопластика стенттеумен толықтырылады. Стенттеу – артерияға металл стент қою, артерияның саңылауы арқылы жеткілікті қан ағынын қамтамасыз ету үшін, әдетте, стент артерияға қойылады және оның қайта тежелуінің алдын алу үшін қалдырылады.\r\n\r\nЖүрек ұстамасынан кейін\r\n\r\nЖүрек ұстамасынан кейін бірнеше күн өткенде науқастың жағдайы тұрақтанса, ауруханадан шығаруы мүмкін.\r\n\r\nЖүрек ұстамасы болған адамға дәрілерді өмір бойы қабылдау қажет болады. Қабылдайтын дәрілерді тоқтату немесе мөлшерін азайту үшін дәрігермен кеңесу қажет.\r\n\r\nЖүрек ұстамасынан кейін науқас әлсіздікті сезініп, көп нәрсеге мазасыздануда болады. Бұл сезімнің бәрі қалыпты. Олар 2-3 аптадан кейін өтеді. Сондай-ақ, науқас ауруханадан шыққан кезде шаршауды сезінеді.\r\n\r\nДәрігерлер науқасқа келесідей ақпарат береді:\r\n\r\n* Дәріні қалай қабылдау туралы\r\n* Жүрекке дұрыс емдәмді қалай қадағалау қажет\r\n* Қандай дене жаттығуларын орындау қажет\r\n* Жүрек ауруында не істеу қажет\r\n* Темекі шегуді қалай қою жөнінде\r\n \r\n\r\nАурудың  болжамы\r\n\r\nЖүрек ұстамасынан кейін қайталану ықтималдығы артады. Болжамы көбінесе, жүрек бұлшық етінің, қақпақшаларының зақымданған жеріне және көлеміне байланысты.\r\n\r\nӘдетте, жүрек ұстамасы болған адам біртіндеп қалыпты тіршілігіне оралады, оның ішінде, жыныстық белсенділікке де.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nЕгер зақымдану көлемі үлкен болса, жүрек жеткіліксіздігі және жүрек ырғағының бұзылысы дамуы мүмкін, олар өмірге қауіпті.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЕгер өзіңізде немесе жақындарыңызда жоғарыда аталған симптомдарды байқасаңыз, шұғыл түрде жедел жәрдемді шақыру қажет.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\nБұл аурудың алдын алу алғашқы және екінші болып бөлінеді. Алғашқы түрі миокард  инфарктінің пайда болуына жол бермеуге, екіншісі – ұстаманың қайталанбауына бағытталады.\r\n\r\nАлдын алу жүрек-қантамыр ауруларынан зардап шегетін науқастармен қатар сау адамдарға да қажет, алдын алу жүрек ұстамасының пайда болу қаупін арттыратын факторларды жоюға негізделеді:\r\n\r\n* Дене салмағын бақылау.\r\n*  Ұдайы дене жүктемелері\r\n*  Зиянды әдеттерден арылу\r\n*  Қандағы холестерин деңгейін бақылау\r\n* Артериалдық қысымды бақылау.\r\n*  Қандағы қант деңгейін бақылау\r\n*  Емдәм\r\n* Ацетилсалицил қышқылы бар препараттарды қабылдау.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1189,'article','368','Нейрогендік мешкейлік','kz','2018-08-08 05:48:56','2018-08-08 05:48:00','__Нейрогендік мешкейлік (булимия)__ - бұл дұрыс тамақтану жүйесінің бұзылуы (қомағайланып тамақ жеу, кейін соны қайта құсып тастау). Мешкейлікке ұшыраған адам аз уақыттың ішінде көп тамақты қомағайлықпен жеп қояды. Одан соң, шамадан тыс физикалық жүктемемен немесе іш жүргізетін, зәр айдайтын не болмаса басқа да дәрі дәрмектермен ішкен-жегенін құсу арқылы шығарады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=368',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Н','Нейрогендік','y','   Нейрогендік мешкейлік __Нейрогендік мешкейлік (булимия)__ - бұл дұрыс тамақтану жүйесінің бұзылуы (қомағайланып тамақ жеу, кейін соны қайта құсып тастау). Мешкейлікке ұшыраған адам аз уақыттың ішінде көп тамақты қомағайлықпен жеп қояды. Одан соң, шамадан тыс физикалық жүктемемен немесе іш жүргізетін, зәр айдайтын не болмаса басқа да дәрі дәрмектермен ішкен-жегенін құсу арқылы шығарады. Нейрогендік мешкейлік (булимия) - бұл дұрыс тамақтану жүйесінің бұзылуы (қомағайланып тамақ жеу, кейін соны қайта құсып тастау). Мешкейлікке ұшыраған адам аз уақыттың ішінде көп тамақты қомағайлықпен жеп қояды. Одан соң, шамадан тыс физикалық жүктемемен немесе іш жүргізетін, зәр айдайтын не болмаса басқа да дәрі дәрмектермен ішкен-жегенін құсу арқылы шығарады.\r\n \r\n \r\nМешкейлікпен  зардап шеккен адам  өз бітімі мен дене салмағына алаңдап, мазасызданып жүреді. Өзіндік құнын төмен бағалайды. Мешкейлікті  анықтау қиын, өйткені адамда жиі айқын симптомдары байқалмайды және салмағы да орташа болады. Тамақтану жүйесі бұзылған адам көп жағдайда өз әдеттерін жасырып, өзіндегі кемшілікті көрсетпеуге тырысады.\r\n\r\nМешкейліктің пайда болу себептерін нақтылау қиын. Бірақ оның физикалық, психологиялық, мәдени және әлеуметтік факторлармен байланысты екені күмәнсіз. Мешкейлік жас әйелдердің арасынада жиі кездеседі. Егде тартқан нәзік жандылардың да қатарында болып жатады, тіпті кейде жасөспірім ұлдар мен қыздар да осы жағымсыз әдетке тап болып қалады. Мешкейлік – ұзақ уақытқа созылатын ауру. Ол жас кезде басталып, егде жасқа дейін жалғасып кете береді. Уақыт өте келе мешкейлік қауіпті ауруларға жол ашып беруі ғажап емес. Десе де,көптеген  елделген жандар қомағайлық пен құсуын тоқтатады.\r\n \r\nТегтер: \r\nтамақтанудың бұзылуы\r\nқысқа уақыт ішінде көп мөлшердегі тағам\r\nдене салмағына байланысты мәселелер өзін-өзі бағалауды төмендету\r\nөзін-өзі бағалауды жоғалту\r\nбулимияны емдеу\r\nбулимия себептері\r\nҚұсу\r\nіш өткізетін дәрі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1190,'article','426','Дальтонизм (Түсті ажыратпаушылық)','kz','2018-08-09 10:11:19','2018-08-09 10:09:00','__Дальтонизм__– түс ажырата алмаушылық (түссоқырлығы), көздің түсажыратуқабілетініңбұзылуы.\r\n\r\nДальтонизм алғашрет 1794 жылыанықталды. Оны осы ақаудан зардап шеккен Дж.Дальтон сипаттады.Дальтонизм ерлердің 8% -ында , әйелдердің 0,5%-ында  кездеседі. Адамның көз торының орталық бөлігінде «колба» деп аталатын түсажыратқыш жүйке талшықтары бар. Олар нәруыз текті түсажыратқыш пигменттерінің үш түрін қамтиды. Пигменттің бір түрі қызылды, екіншісі жасылды, ал үшіншісі көк түсті ажыратады. Дәлірек айтқанда, олар толқын ұзындығындағы қызыл, жасыл және көк түстердітүйсігімізге сәйкестендіріп береді. Осы үш түстің негізінде әлемдегі барлық түстердің «жынтығын» миымыз қабылдайды. Адамдағы бұл пигменттердің ең жоғары сезімталдық көрсеткіші толқын ұзындығында -қызыл түс үшін 552-557 нм,  жасыл түс үшін 530 нм және көк түс үшін 426 нм көрсеткішімен белгіленген.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=426',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Дальтонизм','y','   Дальтонизм (Түсті ажыратпаушылық) __Дальтонизм__– түс ажырата алмаушылық (түссоқырлығы), көздің түсажыратуқабілетініңбұзылуы.\r\n\r\nДальтонизм алғашрет 1794 жылыанықталды. Оны осы ақаудан зардап шеккен Дж.Дальтон сипаттады.Дальтонизм ерлердің 8% -ында , әйелдердің 0,5%-ында  кездеседі. Адамның көз торының орталық бөлігінде «колба» деп аталатын түсажыратқыш жүйке талшықтары бар. Олар нәруыз текті түсажыратқыш пигменттерінің үш түрін қамтиды. Пигменттің бір түрі қызылды, екіншісі жасылды, ал үшіншісі көк түсті ажыратады. Дәлірек айтқанда, олар толқын ұзындығындағы қызыл, жасыл және көк түстердітүйсігімізге сәйкестендіріп береді. Осы үш түстің негізінде әлемдегі барлық түстердің «жынтығын» миымыз қабылдайды. Адамдағы бұл пигменттердің ең жоғары сезімталдық көрсеткіші толқын ұзындығында -қызыл түс үшін 552-557 нм,  жасыл түс үшін 530 нм және көк түс үшін 426 нм көрсеткішімен белгіленген.\r\n Дальтонизм– түс ажырата алмаушылық (түссоқырлығы), көздің түсажыратуқабілетініңбұзылуы.\r\n\r\nДальтонизм алғашрет 1794 жылыанықталды. Оны осы ақаудан зардап шеккен Дж.Дальтон сипаттады.Дальтонизм ерлердің 8% -ында , әйелдердің 0,5%-ында  кездеседі. Адамның көз торының орталық бөлігінде «колба» деп аталатын түсажыратқыш жүйке талшықтары бар. Олар нәруыз текті түсажыратқыш пигменттерінің үш түрін қамтиды. Пигменттің бір түрі қызылды, екіншісі жасылды, ал үшіншісі көк түсті ажыратады. Дәлірек айтқанда, олар толқын ұзындығындағы қызыл, жасыл және көк түстердітүйсігімізге сәйкестендіріп береді. Осы үш түстің негізінде әлемдегі барлық түстердің «жынтығын» миымыз қабылдайды. Адамдағы бұл пигменттердің ең жоғары сезімталдық көрсеткіші толқын ұзындығында -қызыл түс үшін 552-557 нм,  жасыл түс үшін 530 нм және көк түс үшін 426 нм көрсеткішімен белгіленген.\r\n\r\nБұлар - қалыпты, үшхроматикалық түсті қабылдау жүйесі. Осы элементтердің біреуі түсіп қалса, түс ажырата алмаушылық (дихромазия) пайда болады. Дихромазиядан зардап шеккен адамдар, түстерді негізгі жарықтығымен ғана ажыратады; олар спектрде ғана сапалы түрде ажыратады, мысалы «суық» тоннан(жасыл, көк, күлгін), «жылы» тондардан (қызыл, қызғылт сары, сары). Бір түспен боялған және белгілі бір түстің түсінен өзгеше түс көретін адамдар біздің айналамыздағы әлемнің түстерін әртүрлі етіп қабылдайды, бірақ олардың бұл ерекшелігі байқалмайды. Себебі балалық кезде олар күнделікті объектілердің түстерін жалпыға бірдей қалыптатүсініп қабылдаған. Олар шөптің жасыл, аспанның көк , қанның түсі қызыл екенін естіп, есіне  сақтаған. Сонымен қатар, олар түстерді дәрежесіне қарай ажырата да біледі.\r\n\r\nДихроматтардың арасында қызыл түс ажырата алмайтындар (протанопияға шалдыққандар) болады.Оларда қызыл түс қабылдауы  спектрі шектелген, сондай-ақ жасыл түс ажырата алмайтындар (дейтеранопия) да болады. Күлгін түсті ажырата алмайтынды – тританопия деп атайды. Бірақ мұндайлар  өте сирек  кездеседі және оның өмірде еш маңыздылығы жоқ. Тританопиямен спектрдің барлық түстері қызыл немесе жасыл түстермен бейнеленеді. Кейбір жағдайларда түстерді қабылдаудың әлсіздігі - протаномалия (қызыл түс сезімінің әлсіреуі) және дейтераномалия (жасыл түсті қабылдауды әлсіреу) ғана болады.\r\n\r\nТуа біткен түсажыратаалмаушылықтың барлық түрлері тұқым қуалайды.Бұл патологиялық аурудың жалғастырушысы әйелдер: олар өздерінің қалыпты көру мүмкіндігін жоғалтпайды, тек түс ажырата алмайтын еркекпен бірге болып, өз геніне ендіріп алады.\r\n\r\nЖүре пайда болған түс ажырата алмаушылық, көздің және орталық жүйке жүйесінің түрлі ауруларының салдарынан пайда болуы мүмкін; бір немесе екі көз денегізгітүстерді жиі ажырата алмай қалады. Түс ажырата алмаушылықты арнайы кестелер немесе спектральдық құрылғылар арқылы анықтайды.\r\nДальтонизм емделмейді.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nдальтонизм\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1191,'article','580','Траншеялық табан','kz','2018-10-05 11:35:14','2018-10-05 11:34:00','__Траншеялық  табан__ – бірнеше күн бойы төменгі температураның әсерінен, суық температурада пайда болатын (бірақ қату температурада емес) жарақат. Аурудың аты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлер ылғалды траншеяда тұруының себебінен пайда болған.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=580',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Траншеялық','y','   Траншеялық табан __Траншеялық  табан__ – бірнеше күн бойы төменгі температураның әсерінен, суық температурада пайда болатын (бірақ қату температурада емес) жарақат. Аурудың аты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлер ылғалды траншеяда тұруының себебінен пайда болған. Траншеялық  табан – бірнеше күн бойы төменгі температураның әсерінен, суық температурада пайда болатын (бірақ қату температурада емес) жарақат. Аурудың аты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлер ылғалды траншеяда тұруының себебінен пайда болған.\r\n\r\nСимптомдары мен белгілері:\r\n•	Терінің қызаруы, ол өз кезегінде ісініп, бозарады.\r\n•	Шаншып және қысып ауру сезімі.\r\n•	Аяқтың қалтырауы.\r\n•	Үсік белгілерінің болмауы.\r\n•	Аяқтағы пульстің әлсіреуі немесе болмауы.\r\n•	2-7 күннен кейін күлбіреу немесе ойық жараның пайда болуы.\r\n\r\nЖедел көмек көрсету үшін - зақымдалған жерді қыздыру, ауырсынуды басу, асқынудың алдын алу мысалы, зақымдалу мен терінің өлеттенуінің алдын алу керек.\r\n\r\nТегтер: \r\nҚол мен аяқтың ылғалдануы\r\nТабанның суық ауыр жарақаты\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1192,'article','675','Шанкр (қатты шанкр)','kz','2018-11-19 05:22:17','2018-11-19 05:20:00','Қатты шанкр – бұл кішкентай, аса қатты ауырмайтын ашық ойық жара, жыныстық мүшенің терісінде, ауыз қуысында, тік ішек немесе аш ішекте мерез кезінде кездеседі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=675',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ш','Шанкр','y','   Шанкр (қатты шанкр) Қатты шанкр – бұл кішкентай, аса қатты ауырмайтын ашық ойық жара, жыныстық мүшенің терісінде, ауыз қуысында, тік ішек немесе аш ішекте мерез кезінде кездеседі. Қатты шанкр – бұл кішкентай, аса қатты ауырмайтын ашық ойық жара, жыныстық мүшенің терісінде, ауыз қуысында, тік ішек немесе аш ішекте мерез кезінде кездеседі.\r\n\r\nМерез (сифилис) жайында толық ақпарат алу үшін мына сілтемені басыңыз: https://www.zdrav.kz/kk/azbuka/merez:\r\n\r\nТегтер: \r\nШанкр (қатты шанкр), \r\nсифилис, \r\nжыныс мүшедегі кішкентай ойық жара\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1193,'article','983','Entropıon (qabaqtyń ózgerýi)','qz','2018-07-19 05:41:20','2018-07-19 05:34:00','Entropıon nemese qabaqtyń ózgerýi – qabaqtyń bóliginiń nemese barlyq shetiniń ishine qaıyrylýy, osydan móldirqabyqqa kirpikter tıip turady. Móldirqabyq  – bul kóz uıasynyń aldyńǵy dóńesteý móldir bóligi. \r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol qýys jáne suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=983',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Entropıon','y','   Entropıon (qabaqtyń ózgerýi) Entropıon nemese qabaqtyń ózgerýi – qabaqtyń bóliginiń nemese barlyq shetiniń ishine qaıyrylýy, osydan móldirqabyqqa kirpikter tıip turady. Móldirqabyq  – bul kóz uıasynyń aldyńǵy dóńesteý móldir bóligi. \r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol qýys jáne suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nEntropıon nemese qabaqtyń ózgerýi – qabaqtyń bóliginiń nemese barlyq shetiniń ishine qaıyrylýy, osydan móldirqabyqqa kirpikter tıip turady. Móldirqabyq  – bul kóz uıasynyń aldyńǵy dóńesteý móldir bóligi. \r\n\r\n\r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol qýys jáne suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\r\n\r\n \r\nSebepteri         \r\n                                                  \r\nEntropıon týa bitken bolýy múmkin, kóz uıasynyń qurylysy men bulshyq etiniń ornalasýynyń buzylýynda.\r\n\r\nJoǵarǵy qabaqtyń qaıyrylýy tek týa bitken bolady jáne tuqym qýalaıtyn aýrýlarda baıqalady, mysaly, mıkroftalm, kóz uıasynyń ólshemi qalypty jaǵdaıdan kishi bolǵanda.  \r\n\r\nQabaqtyń tómengi jaǵynyń qaıyrylýy eresekterde kózdiń dóńgelek bulshyq etiniń jumysynda buzylys bolýynan – eriksiz jıyrylýynan nemese saldanýynan (jıyryla almaýynan), sondaı-aq, jaraqattyń, kúıiktiń nemese qabynýdyń saldarynan  konıýktıvanyń tyrtyqtanýynan paıda bolady.\r\n\r\nEntropıonnyń paıda bolýynyń qaýip faktoraly:\r\n\r\n* Egde jas (jasqa baılanysty kózdiń tómengi bóligin qorshaıtyn bulshyq etterdiń álsizdigi saldarynan damıdy)\r\n* Kózdiń jaraqaty\r\n* Kózdiń juqpaly aýrýlary\r\n* Kózdiń hımııalyq kúıigi\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Jas aǵýy\r\n* Qyzarý\r\n* Kózdegi jaısyzdyq jáne aýyrsyný\r\n* Kózge qum túskendeı sezim\r\n* Qyshý jáne kúıdirý sezimi\r\n* Kózdiń titirkenýi\r\n* Móldirqabyq zaqymdanǵanda kórýdiń nasharlaýy\r\n \r\nBalalarda qabaqtyń qaıyrylýy sımptomsyz ótedi jáne kózge másele týyndatpaıdy, sebebi, kirpikter óte jumsaq jáne kózge zaqym keltirmeıdi.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger qabaqtyń qaıyrylýyn naýqastyń qabaǵyn qarap, anyqtaı alady. entropıondy anyqtaý úshin eshqandaı qosymsha taldaý qajet emes.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nQuramynda jasandy kóz jasy bar tamshylar qoldanylady – olar qurǵaqtyqty joıýǵa jáne titirkený sezimin azaıtýǵa kómektesedi. Kózdiń qabynýy bolýynda dárigerdiń taǵaıyndaýymen bakterııaǵa qarsy tamshylar qoldanylady.\r\n\r\nQabaqtyń ornalasýyn túzeıtin hırýrgııalyq operatsııalar tıimdi bolady. Olar kózdiń dóńgelek bulshyq etiniń álsizdiginde, saldanýynda, túıilýinde jáne konıýktıvanyń tyrtyqtanýynda qoldanylady. Operatsııa kózdiń dóńgelek bulshyq etiniń jáne teri bólikshesiniń kesilýimen oryndalady, osylaısha, qabaq qaıyrylmaıtyn etilip, durys ornalastyrylady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nÁdette, entropıondy ýaqytyly anyqtaýda jáne emdeýde asqynýsyz, tez emdeledi.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nKózdiń qurǵaqtanýy jáne titirkenýi kelesi qaýiptiń paıda bolýyn arttyrady:\r\n\r\n* Kózdiń móldirqabyǵynyń zaqymdanýy – kórýdiń nasharlaýy nemese kórýdi joǵaltý\r\n* Kózdiń móldirqabyǵynda oıyqjaranyń paıda bolýy\r\n* Kózdiń ınfektsııasy\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge kóriný qajet, eger:\r\n\r\n* Qabaqtaryńyz ishine qaıyrylǵanda\r\n* Kózde ylǵı bógde zat turǵandaı sezinýde\r\n* Kózde aýyrsyný bolady\r\n* Kúrt kórý nasharlasa\r\n* Kóz kenetten qyzarǵanda\r\n* Kóz jaryqqa tym sezimtal bolǵanda\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda qabaqtyń qaıyrylýynyń aldyn alýǵa bolady. Alaıda, emdeý asqynýdyń qaýpin azaıtady.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1194,'article','1095','Prıapızm – uzaq erektsııa','qz','2018-08-01 07:00:15','2018-08-01 06:52:00','Prıapızm dep jynystyq músheniń uzaq ýaqyt boıǵy erektsııasyn ataıdy. Jynystyq  yntalandyrýdan nemese qozýdan bolmaǵan, qajetti emes, turaqty erektsııa (prıapızm) ádette, aýyrsynýmen ótedi.\r\n\r\nPrıapızm – qalypsyz jaǵdaı, tez aradaǵy medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Erektsııany qoldaýǵa qabiletsizdikke (erektıldik dısfýnktsııa) aparatyn tinderdiń zaqymdanýyn boldyrmas úshin ýaqytyly emdeýdi ótkizý qajet. Prıapızm kóbinese, 5-10 jastaǵy uldar men 20-50 jastaǵy erlerde paıda bolady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1095',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Prıapızm','y','   Prıapızm – uzaq erektsııa Prıapızm dep jynystyq músheniń uzaq ýaqyt boıǵy erektsııasyn ataıdy. Jynystyq  yntalandyrýdan nemese qozýdan bolmaǵan, qajetti emes, turaqty erektsııa (prıapızm) ádette, aýyrsynýmen ótedi.\r\n\r\nPrıapızm – qalypsyz jaǵdaı, tez aradaǵy medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Erektsııany qoldaýǵa qabiletsizdikke (erektıldik dısfýnktsııa) aparatyn tinderdiń zaqymdanýyn boldyrmas úshin ýaqytyly emdeýdi ótkizý qajet. Prıapızm kóbinese, 5-10 jastaǵy uldar men 20-50 jastaǵy erlerde paıda bolady.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nPrıapızm dep jynystyq músheniń uzaq ýaqyt boıǵy erektsııasyn ataıdy. Jynystyq  yntalandyrýdan nemese qozýdan bolmaǵan, qajetti emes, turaqty erektsııa (prıapızm) ádette, aýyrsynýmen ótedi.\r\n\r\nPrıapızm – qalypsyz jaǵdaı, tez aradaǵy medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Erektsııany qoldaýǵa qabiletsizdikke (erektıldik dısfýnktsııa) aparatyn tinderdiń zaqymdanýyn boldyrmas úshin ýaqytyly emdeýdi ótkizý qajet. Prıapızm kóbinese, 5-10 jastaǵy uldar men 20-50 jastaǵy erlerde paıda bolady. \r\n\r\n\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvtik júıesi\r\n\r\nPrıapızm jynystyq yntalandyrýmen baılanysty emes, aýytqýly turaqty erektsııamen sıpattalady. Prıapızmniń sımptomdary onyń túrine qaraı erekshelenedi. Eki negizgi túri bar: ıshemııalyq jáne ıshemııalyq emese prıapızm.\r\n\r\n\r\nIshemııalyq prıapızm\r\n\r\nIshemııalyq prıapızm penısten qan aǵymynyń qaıtýynyń buzylysymen baılanysty. Bul keń taralǵan túri. Onyń belgileri men sımptomdary:\r\n\r\n·         Qajetti emes erektsııa, tórt saǵattan artyqqa sozylatyn.\r\n\r\n·         Qajetti emes erektsııa, basylyp, birneshe saǵattan keıin qaıta paıda bolady.\r\n\r\n·         Jynystyq múshe, ádette, shıryǵýly bolady, biraq ushy jumsaq bolady.\r\n\r\n·         Aýyrsynatyn nemese shıryqqan penıs.\r\n\r\n \r\nIshemııalyq emes prıapızm\r\n\r\nIshemııalyq emes prıapızm penıske keletin qan aǵymy kúsheıgende paıda bolady. Bul túri aýyrsynbaıdy. Onyń sımptomdary kelesideı:\r\n\r\n·         Qajetti emes erektsııa, tórt saǵattan artyqqa sozylatyn.\r\n\r\n·         Erektsııalanǵan, biraq, shıryqpaǵan penıs.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEger erektsııa tórt saǵattan artyqqa sozylsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginý qajet. Eger aýyrsynatyn, udaıy erektsııany sezinetin bolsańyz, jáne ol tórt saǵattan kem ýaqytta ózdiginshe ótetin bolsa, dárigerge kórinińiz. Bul kórinisterdiń qaıtalanýyn boldyrmas úshin, sizge emdeý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nErektsııa ádette, dene nemese psıhologııalyq yntalandyrýǵa jaýap retinde bolady. Bul yntalandyrý belgili bir qantamyrlarynyń keńeıýin jáne bosańsýyn týyndatady, penıstegi keýekti tinge qan aǵyp kelýin arttyrady. Demek, qan penısti toltyryp, erektsııa paıda bolady. Yntalandyrý aıaqtalǵannan keıin qan qaıtýy oryn alady, penıs óziń bos kúıine oralady.\r\n\r\nPrıapızm osy júıeniń qandaı da bir bóligi – qan, qantamyrlary nemese nervter – qalypty qan aǵymyna áser etip, ony buzǵanda paıda bolady. Keıinnen qajetti emes erektsııa saqtalady. Prıapızmniń paıda bolýyna yqpal etetin faktorlar:\r\n\r\n·         Qan aýrýlary, mysaly, leıkemııa\r\n\r\n·         Keıbir dárilik preparattar, mysaly, antıdepressanttar, antıkoagýlıanttar\r\n\r\n·         Alkogol men esirtki tutyný\r\n\r\n·         Jaraqattar  \r\n\r\n·         Basqa  faktorlar, mysaly, tromb qalyptasýy, julynnyń jaraqaty.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda dáriger prıapızmniń sebebin anyqtaı almaıdy.\r\n\r\nIshemııalyq prıapızm kúrdeli asqynýǵa aparýy múmkin. Penısten qaıtpaıtyn qan ottegige jutań. Erektsııa tórt saǵattan artyqqa sozylsa, osy ottegige jutań qan jynystyq múshe tinderiniń zaqymdanýyn jáne buzylysyn týyndatady. Nátıjesinde, emdelmegen prıapızm kelesilerge aparýy múmkin:\r\n\r\n·         Erektıldik buzylysqa – jynystyq músheniń jynystyq qozý nátıjesinde erektsııanyń paıda bolýyna jáne qoldaýyna qabiletsizdigi\r\n\r\n·         Penıstiń deformatsııasy\r\n\r\nEger sizde nemese balańyzda aýyrsynatyn erektsııa bolsa, ol tórt saǵattan kem ýaqytqa sozylsa, nemese qajetti emes, turaqty erektsııa kórinisteri bolsa, dárigerge kórinińiz. Erektsııa tórt saǵattan artyq ýaqytqa sozylsa, sizge shuǵyl medıtsınalyq kómek kórsetilýi qajet.\r\n\r\nDáriger sizge reprodýktıvtik jáne nesep-jynystyq aǵzalar boıynsha mamannan (ýrolog) keńes alýdy usynady.\r\n\r\nEger sizde dáriger kelgenge deıin ýaqytyńyz bolsa, onyń qoıýy múmkin suraqtaryna jaýap daıyndańyz.\r\n\r\n \r\nÓzińiz ne isteı alasyz\r\n\r\n·         Barlyq sımptomdardy jazyńyz, sizdiń oıyńyzsha, turaqty erektsııaǵa qatysy joqtaryn da.\r\n\r\n·         Ózińiz qabyldap júrgen dárilerdiń, kez kelgen dárýmender men taǵamdyq qospalardyń tizimin jasańyz. Qabyldaǵan dárilik preparat nemese taǵamdyq qospa týraly dárigerge habarlańyz.\r\n\r\nDárigerge ózińizdiń qoıatyn suraqtaryńyzdy jazyp alýǵa bolady:\r\n\r\n·         Turaqty erektsııanyń sebebi qandaı?\r\n\r\n·         Qandaı tekserýler qajet bolýy múmkin?\r\n\r\n·         Qalaı bul máseleniń bolashaqta paıda bolýynyń aldyn alýǵa bolady?\r\n\r\n·         Dárilik preparat qabyldaý qajet pe?\r\n\r\n·         Dene júktemesinen, jynystyq qatynastan alshaq bolý qajet pe? Qanshalyqty uzaq?\r\n\r\n·         Prıapızm  erektıldik buzylystyń damý qaýpin arttyrady ma?\r\n\r\n·         Broshıýralar nemese qandaı saıttardy usyna alasyz, prıapızm týraly tolyq aqparatty tabý úshin?\r\n\r\nEger sizde basqa suraqtar paıda bolsa, nemese birnárseni túsinbeı qalsańyz, qarap tekserý kezinde suraqtaryńyzdy qoıyńyz.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDáriger qaıtalanatyn turaqty erektsııa kórinisteri týraly birqatar suraqtar qoıýy múmkin. Bul kelesideı suraqtar:\r\n\r\n·         Qashan alǵashqyda bul sımptomdar paıda bolǵan?\r\n\r\n·         Erektsııa qanshalyqty uzaq boldy?\r\n\r\n·         Erektsııa kezinde aýyrsynýdy sezindińiz be?\r\n\r\n·         Onyń aldynda jynystyq músheniń nemese shap aýmaǵynyń jaraqaty boldy ma?\r\n\r\n·         Naqty bir zattekti, mysaly, alkogol, marıhýana, kokaın nemese basqa esirtkini tutynǵannan keıin qajetti emes erektsııa boldy ma?\r\n\r\n·         Dárilik preparattardy qabyldaısyz ba, onyń ishinde, erektsııalyq buzylysty emdeý úshin? Qandaı da bir shóptesin nemese taǵamdyq qospalardy qabyldaısyz ba?\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger taldaýdy taǵaıyndaıdy, prıapızmniń qandaı da bir aýrýlarmen baılanysyn tekserý úshin.\r\n\r\n \r\nÓzińiz ne isteı alasyz\r\n\r\nDárigermen keńespesten dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz. Turaqty erektsııany týyndatýǵa qabiletti preparattardy qabyldamańyz.\r\n\r\nEger erektsııa tórt saǵattan artyq ýaqytqa sozylsa, shuǵyl kómek qajet. Aldymen dáriger prıapızmniń túrin anyqtaıdy (ıshemııalyq nemese ıshemııalyq emes). Bul qajet, sebebi, emdeýde aıyrmashylyǵy bar, sondaı-aq, ıshemııalyq túri bolýynda shuǵyl kómek kórsetilýi tıis.\r\n\r\n \r\nMedıtsınalyq syrqatnama jáne qarap kórý\r\n\r\nPrıapızmniń túrin anyqtaý úshin dáriger birqatar suraqtar qoıady. Jynystyq múshe, ish, shap aýmaqataryn qaraıdy. Dáriger jynystyq músheniń siresýi men sezimtaldyǵyn negizeı otyryp, prıapızmniń túrin anyqtaıdy. Qaraý barysynda prıapızmniń paıda bolýyna yqpal etken jaraqattyń nemese isiktiń belgileri tabylýy múmkin. Jaraqattar kezinde ıshemııalyq emes prıapızmniń paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\n \r\nDıagnostıkalyq tekserýler\r\n\r\nDıagnostıkalyq tekserýler aýrýdyń túrin anyqtaý úshin qajet. Qosymsha tekserýler onyń sebebin anyqtaıdy. Eger dáriger prıapızmniń túrin anyqtap, senimdi bolsa, barlyq tekserýlerdiń nátıjesi alynǵanǵa deıin shuǵyl emdeýdi bastaı beredi. Dıagnostıkalyq tekserýlerge jatatyndar:\r\n\r\n·         Qandaǵy gazdardy anyqtaý. Tekserý barysynda jińishke ıne jynystyq múshege engiziledi, qan úlgisin alý úshin. Qan qoshqyl tústi bolsa – otteginiń mólsheri tómen, bul ıshemııalyq prıapızm. Eger qan ashyq-qyzyl tústi bolsa, prıapızm – ıshemııalyq emes. Qandaǵy gazdardy zerthanalyq anyqtaý prıapızmniń túrin rastaıdy.\r\n\r\n·         Qan taldaýy. Qandaǵy erıtrotsıtter men trombotsıtter sanyn anyqtaý qajet. Nátıjeler oraq jasýsha tárizdi anemııa, qannyń basqa aýrýlary nemese qaterli isiktiń keıbir túrleri týraly kýálandyrýy múmkin.\r\n\r\n·         ÝDT (ÝZI). Dopplerografııa jasalýy múmkin. Bul tekserýde ishki aǵzalardyń beınesin alý úshin dybystyq tolqyndar qoldanylady. Tekserý penıstegi qan aǵymyn zertteý úshin taǵaıyndalady. ÝDT prıapızmniń paıda bolýynyń negizgi sebebi bolýy múmkin jaraqattardy, isikter men aýytqýlardy anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n·         Toksıkologııalyq zertteý. Dáriger bul tekserýdi naýqastyń qanynda nemese nesebinde esirtki nemese prıapızmniń sebebi bolýy múmkin preparattardy anyqtaý  maqsatynda taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nIshemııalyq prıapızm\r\n\r\nIshemııalyq prıapızm, penısten qan aǵymy qaıtýynyń buzylysynyń nátıjesinde paıda bolady, bul shuǵyl jaǵdaı, jáne emdeýdiń shuǵyl bastalýyn talap etedi. Emdeý ádette, jynystyq músheden qan aıdaýdan jáne dárilik preparattardy qabyldaýdan bastalady.\r\n\r\n·         Aspıratsııa. Penıs jergilikti anestetıkti qoldanǵannan keıin jansyzdanǵanda, odan jińishke ınemen nemese shprıtspen qannyń artyǵy alynady. Bul em-sharanyń aıasynda jynystyq músheniń kóktamyry fızıologııalyq eritindimen shaıylýy múmkin. Mundaı emdeý aýyrsynýdy basady,\n ottegige jutań qannyń artyǵyn joıady, jáne erektsııanyń toqtaýyna yqpal etedi. Bul em-shara erektsııa aıaqtalǵanǵa deıin qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n·         Dárilik  preparattar. Penıstiń keýekti tinine alfa-adrenergııalyq sımpatomımetıkterdiń preparattary engizilýi múmkin. Bul  preparattar penısti qamtamasyz etetin qantamyrlaryn taryltady. Bul penısten qan aǵymy qaıtatyn qantamyrynyń keńeıýine yqpal etedi. Qajet bolsa, bul em-shara birneshe saǵat ishinde qaıtalanýy múmkin. Biraq, janama áserleri bolýy múmkin, mysaly, bas aýyrýy, bas aınalýy, jáne joǵary arterıaldyq qysym, ásirese, eger arterıaldyq gıpertonııa nemese júrek aýrýlary bolsa.\r\n\r\n·         Hırýrgııalyq emdeý. Eger basqa emdeý ádisteri kómektespese, hırýrg qan aǵymyn basqa baǵytqa burý jáne jynystyq múshede qalypty qan aǵymyn qalpyna keltirý  úshin qurylǵy qondyrýy múmkin (shýnt).\r\n\r\n·         Qosymsha emdeý. Eger oraq jasýsha tárizdi anemııa bolsa, qosymsha emdeý taǵaıyndalady, mysaly, ottegimen emdeý, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin kóktamyr arqyly suıyqtyq engizý. \r\n\r\nIshemııalyq emes prıapızm\r\n\r\nIshemııalyq emes prıapızm kóbinese, emdeýsiz ótedi. Jynystyq múshe tinderiniń zaqymdaný qaýpiniń paıda bolýy bolmaıtyndyqtan, dáriger bul jaǵdaıdy baqylaýǵa alýdy usynady. Penıs  pen anýs aralyǵyndaǵy aýmaqqa muz basý jáne qysym jasaý – erektsııany basýǵa kómektesýi múmkin. \r\n\r\nKeıbir jaǵdaılarda penıske qan aǵymy kelýin tejeý úshin keıinnen erip ketetin arnaıy materıaldan jasalǵan zatty hırýrgııalyq jolmen qondyrý qajet bolýy múmkin. Sondaı-aq, operatsııa jaraqattan keıin qantamyrlardy jáne tinderdi qalpyna keltirý úshin qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nPrıapızmniń sebebine baılanysty bul jaǵdaıdyń qaıtadan paıda bolýynyń aldyn alý úshin usynystar beriledi:\r\n\r\n·         Prıapızmdi týyndatqan aýrýdy emdeý\r\n\r\n·         Bul jaǵdaıdyń sebebi bolǵan dárilik preparattardy almastyrý\r\n\r\n·         Alkogol jáne esirtki sekildi týyndatýshy faktorlardyń áseriniń aldyn alý\r\n\r\n·         Fenılefrın ınektsııalaryn ózdiginshe jasaý, olar uzaq ýaqyt boıǵy erektsııany toqtatýǵa kómektesedi\r\n\r\n·         Gormondardy tejeıtin dárilik preparattar – tek eresek jastaǵylar úshin.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1195,'article','1109','Shenleın-genoh qantalaý bórtpesi','qz','2018-08-01 08:19:22','2018-08-01 08:09:00','Shenleın-Genoh qantalaý bórtpesi (gemorragııalyq vaskýlıt, tamyrlyq qantalaý bórtpesi) – bul teride kúlgin daqtar paıda bolýymen, býynnyń aýyrsynýymen, asqazan-ishek buzylysymen jáne glomerýlonefrıtpen (búırektiń shýmaqshalarynyń qabynýy (mıkrotamyrlardyń shoǵyrlanýy)) qosarlanatyn aýrý.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1109',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shenleın-genoh','y','   Shenleın-genoh qantalaý bórtpesi Shenleın-Genoh qantalaý bórtpesi (gemorragııalyq vaskýlıt, tamyrlyq qantalaý bórtpesi) – bul teride kúlgin daqtar paıda bolýymen, býynnyń aýyrsynýymen, asqazan-ishek buzylysymen jáne glomerýlonefrıtpen (búırektiń shýmaqshalarynyń qabynýy (mıkrotamyrlardyń shoǵyrlanýy)) qosarlanatyn aýrý. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat     \r\n\r\nShenleın-Genoh qantalaý bórtpesi (gemorragııalyq vaskýlıt, tamyrlyq qantalaý bórtpesi) – bul teride kúlgin daqtar paıda bolýymen, býynnyń aýyrsynýymen, asqazan-ishek buzylysymen jáne glomerýlonefrıtpen (búırektiń shýmaqshalarynyń qabynýy (mıkrotamyrlardyń shoǵyrlanýy)) qosarlanatyn aýrý.\r\n\r\n     \r\n \r\n\r\n \r\n \r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nAýrýdyń kóptegen paıda bolý sebepteri bar. Negizgi sebepteriniń ishinde ınfektsııalar, dárilerdi kótere almaý, tuqym qýalaý faktory, taǵamdyq, aýa arqyly, t.b. allergııa túrleri bar. Sırek jaǵdaıda tamyrlyq qantalaý bórtpesi jándiktiń shaǵýynan paıda bolady. Shenleın-Genoh qantalaý bórtpesiniń damýyna yqpal etetin faktorlarǵa jatatyndar – qaterli isikter, baýyrdyń jiti jáne sozylmaly aýrýlary.  \r\n\r\nAýrýǵa kóbinese, balalar beıim, ásirese, uldar. Kóbinese, bul bórtpe joǵarǵy tynys alý joldarynyń aýrýlarynan keıin paıda bolady.  \r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Teridegi kúlgin daqtar (qantalaý bórtpesi), ádette, bóksede, sıraqta nemese shyntaqta\r\n\r\n* Býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n* Ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n* Suıyq nájis\r\n\r\n* Qanmen nájis\r\n\r\n* Kvınke isinýi (bettiń, aıaq ushynyń, saýsaqtyń terisiniń, kómeıdiń tez isinýi, tynys alýdyń qıyndaýy)\r\n\r\n* Júrek aınýy\r\n\r\n* Qusý\r\n\r\n* Aýyrsynatyn etekkir\r\n\r\n* Qanmen nesep\r\n\r\n* Tómen  dıýrez (nesep shyǵarý kezindegi neseptiń tómen kólemi)\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDıagnozdy qoıý úshin dáriger naýqastyń terisin qarap shyǵýy qajet, teride eki jaqty kúlgin bóritkender (qantalaıtyn) bolady.\r\n\r\nShenleın—Genoh bórtpesinde arnaıy zerthanalyq testiler bolmaıdy.\r\n\r\nZertteýdiń standarttyq zerthanalyq túrlerin ótkizedi:\r\n\r\n·      Qannyń jalpy taldaýy – qan azdyq (anemııa), trombotsıtopenııa (qan plastınalarynyń sanynyń tómendeýi), qabyný belgileri (leıkotsıtoz, SOE artýy)\r\n\r\n·      Qannyń bıohımııalyq taldaýy – baýyrdyń jáne búırektiń buzylysynyń belgileri bolýy múmkin\r\n\r\n·      Qan uıý júıesin baǵalaý (koagýlogramma)\r\n\r\n·      Nesepti taldaý – gematýrııa (neseptegi qan)\r\n\r\n·      Nájisti zertteý – jasyryn qanǵa zertteý.\r\n\r\n·      Organızmniń ımmýndyq júıesin zertteý, S-reaktıvtik aqýyzdy (SRB), revmatoıdtyq faktordy, ımmýnoglobýlınderdi (qannyń qorǵanys aqýyzdary) qosa\r\n\r\n·       Teriniń bıopsııasy (teriniń bóligin zertteý) – qantamyrlar qabyrǵasynyń qabyný belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\n·       Ish qýysynyń jáne búırektiń ÝDT (ÝZI)\r\n\r\n·       Ishektiń kontrastylyq rentgenografııasy  – ishek qabyrǵasynyń rentgenologııalyq belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý aýrýdy týyndatqan sebebine baılanysty. Kópshilik jaǵdaıda sımptomdar ózdiginshe ótedi. Eger sımptomdar qalsa, dáriger kortıkosteroıdtarmen (gormondyq emdeý), antıkoagýlıanttarmen (qandy suıyltatyn), qabynýǵa qarsy preparattarmen emdeýdi taǵaıyndaıdy. \r\n\r\nSondaı-aq, taǵaıyndalady:\r\n\r\n·         Gıpoallergendik emdám\r\n\r\n·         Antıgıstamındik preparattar (allergııaǵa qarsy)\r\n\r\n·         Plazmaferez (qannyń bóligi – plazmany quıý).\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nÓtkizilgen emdeýden keıin naýqasta remıssııa (aýrýdyń sımptomdarynyń basylýy) oryn alady. Emdeýdi  ýaqytynan buryn toqtatý asqynýdyń damýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Ishki qan ketýi\r\n\r\n* Búırektiń aýrýy (glomerýlonefrıt – búırektiń shýmaqshalarynyń (glomerýlalary) zaqymdanýymen sıpattalatyn búırek aýrýy.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n• aýrýdyń sımptomdary damysa, ásirese, olar birneshe kúnge sozylsa\r\n\r\n• tómen dıýrez baıqalsa (nesep shyǵarý kezindegi neseptiń tómen kólemi), tamyrlyq bórtpeden keıin paıda bolǵan.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAýrýdyń asqynýynyń aldyn alýda sozylmaly juqpanyń asqynýynyń aldyn alý, antıbıotıkterdi jáne basqa preparattardy negizdelgen kórsetimdersiz qabyldaýǵa jol bermeý, allergendermen janasýdan alshaq bolý mańyzdy. Naýqastarǵa bakterıaldyq antıgenderdi (mysaly, týberkýlındik) jáne synamalardy egýge bolmaıdy, sebebi, olar kóbinese, aýyr qaıtalanýdy týyndatady. Aýrýdyń qaıtalanýyna sýyq tııý, dene júktemeleri, tamaqtanýdyń buzylysy, alkogol aparýy múmkin. \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar:\r\n\r\nDamır Kojantaev, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nDana Abdýllına, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz  portalynyń kontent-menedjeri    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1196,'article','1114','Spermatotsele (atalyq bezdiń kıstasy)','qz','2018-08-01 10:56:24','2018-08-01 10:50:00','Spermatotsele, atalyq bezdiń kıstasy – umanyń mańaıyndaǵy suıyqtyq tolǵan, aýyrsynbaıtyn, qatersiz túzilis, ol uryq suıyqtyǵynyń aǵýynyń buzylysy nátıjesinde paıda bolady. Spermatotsele ádette, atalyq bezdiń joǵarǵy bóliginde nemese artynda ornalasady. Kıstanyń qabyrǵasy ádette, tegis, aqshyl, bulyńǵyr suıyqtyqpen tolǵan, jáne ádette, sháýet bolady. Spermatotsele turaqty bolýy múmkin, nemese ósedi. Eger onyń ólshemi aıqyn ulǵaısa, jáne aýyrsyný paıda bolsa, emdeýdiń múmkin nusqalarynyń birin oryndaý qajet. Jalpy, spermatotsele asa kúrdeli aýrý emes.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1114',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Spermatotsele','y','   Spermatotsele (atalyq bezdiń kıstasy) Spermatotsele, atalyq bezdiń kıstasy – umanyń mańaıyndaǵy suıyqtyq tolǵan, aýyrsynbaıtyn, qatersiz túzilis, ol uryq suıyqtyǵynyń aǵýynyń buzylysy nátıjesinde paıda bolady. Spermatotsele ádette, atalyq bezdiń joǵarǵy bóliginde nemese artynda ornalasady. Kıstanyń qabyrǵasy ádette, tegis, aqshyl, bulyńǵyr suıyqtyqpen tolǵan, jáne ádette, sháýet bolady. Spermatotsele turaqty bolýy múmkin, nemese ósedi. Eger onyń ólshemi aıqyn ulǵaısa, jáne aýyrsyný paıda bolsa, emdeýdiń múmkin nusqalarynyń birin oryndaý qajet. Jalpy, spermatotsele asa kúrdeli aýrý emes. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n  \r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzalaryna jynystyq múshe, uma, uryqtyq kópirshikter jáne qýyq asty bezi jatady.\r\n\r\n\r\nSpermatotsele degenimiz ne?\r\n\r\nSpermatotsele, atalyq bezdiń kıstasy – umanyń mańaıyndaǵy suıyqtyq tolǵan, aýyrsynbaıtyn, qatersiz túzilis, ol uryq suıyqtyǵynyń aǵýynyń buzylysy nátıjesinde paıda bolady. Spermatotsele ádette, atalyq bezdiń joǵarǵy bóliginde nemese artynda ornalasady. Kıstanyń qabyrǵasy ádette, tegis, aqshyl, bulyńǵyr suıyqtyqpen tolǵan, jáne ádette, sháýet bolady. Spermatotsele turaqty bolýy múmkin, nemese ósedi. Eger onyń ólshemi aıqyn ulǵaısa, jáne aýyrsyný paıda bolsa, emdeýdiń múmkin nusqalarynyń birin oryndaý qajet. Jalpy, spermatotsele asa kúrdeli aýrý emes.\r\n\r\n \r\nSpermatotseleniń paıda bolý sebepteri qandaı?\r\n\r\nSpermatotseleniń paıda bolýynyń naqty sebebi belgisiz. Spermatotsele jaraqattyń nemese qabynýdyń nátıjesinde paıda bolýy múmkin, biraq, bul mindetti túrde emes. Kısta shyǵý tútikteri men qosalqylardyń bitelýinde de paıda bolýy múmkin. Sonymen qatar, múmkin sebebi retinde dıetılstılbestroldyń (DES), estrogenniń jasandy túriniń qursaq ishinde áserin de qarastyrady.\r\n\r\n \r\nBul aýrý qanshalyqty jıi kezdesedi?\r\n\r\nSpermatotseleniń damý jıiligi naqty zerttelmegen, biraq, barlyq erlerdiń 30 % shaǵyn kıstalar bolady dep sanalady, al úlken spermatotsele sırek kezdesedi. Aýrýshańdyq jasqa baılanysty artady, spermatotsele 40-50 jasta kóp anyqtalady. Aýrýǵa násildik nemese etnıkalyq beıimdilik joq.\r\n\r\n \r\nSpermatotseleniń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nSpermatotsele ádette, sımptomsyz ótedi. Degenmen, keıde erler umanyń aýmaǵyndaǵy aýyrlyqqa, batyp aýyrsynýǵa, jaısyzdyqqa shaǵymdanady.\r\n\r\n\r\nSpermatotsele qalaı anyqtalady?\r\n\r\nSpermatotsele ádette, umanyń aýmaǵyn naýqastyń ózi nemese dáriger qaraǵanda anyqtalady. Dıafanoskopııa (jaryq sáýlesin ótkizip, qaraý) kezinde sáýle spermatotsele arqyly ótedi, bul túzilistiń kúrdeli is emestigin, qatersiz kısta ekendigin kórsetedi. Ýltradybystyq zertteý aýrýdy anyqtaýdyń senimdi, aralasýy az jáne qymbat emes ádisi.\r\n\r\n \r\nAýrý qalaı emdeledi?\r\n\r\nKópshilik jaǵdaılarda spermatotsele jaısyzdyq týyndatpaıdy jáne naýqastar ony kóbinese, baıqamaıdy. Aýyrsyný bolmasa, naýqasty jaı baqylaý usynylady. Degenmen, keıbir naýqastar kıstanyń ólshemine baılanysty jaısyzdyq, aýyrsynýdy sezinedi. Mundaı jaǵdaılarda emdeýdiń kelesi nusqalary usynylady:\r\n\r\nDárimen emdeý: spermatotselege baılanysty aýyrsynýdy jeńildetý úshin analgetıkter nemese qabynýǵa qarsy quraldar taǵaıyndalady. Spermatotseleni emdeý úshin basqa eshqandaı dári qarastyrylmaıdy.\r\n\r\nEmdeýdiń aralasýy az ádisteri: Aspıratsııa jáne skleroterapııa – spermatotseleni emdeýde sırek qoldanylatyn eki tásil.  Aspıratsııa kezinde spermatotseleni ınemen tesip, ishindegisin shprıtstiń kómegimen  alady. Skleroterapııa kezinde titirkendiretin bólikti  spermatotseleniń qýysyna engizedi, bul onyń qabyrǵasynyń túsýine jáne suıyqtyqtyń túzilýiniń toqtaýyna yqpal etedi. Keıbir jumystarda emdeýdiń bul ádisteriniń tıimdiligi jáne qaýipsizdigi sıpattalǵanymen, jalpy, olar usynylmaıdy. Spermatotseleniń qaıtalanýy – asqyný, emdeýdiń eki ádisinen keıin de kezdesedi, hımııalyq epıdıdımıt jáne aýyrsyný skleroterapııanyń asqynýlary. Aspıratsııa jáne skleroterapııa qosalqylardyń zaqymdaný qaýpi saldarynan urpaq órbitý jasyndaǵy erlerde qoldanylmaıdy, nátıjesinde, uryq shyǵarý joldarynyń ótkizgishtigi buzylady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý: Spermatotseleektomııa – sımptomdyq kıstalardy emdeýdiń standarttyq ádisi, bul shara kezinde  spermatotseleni hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý jáne ony qasyndaǵy qosalqynyń tininen ajyratý qarastyrylady. Hırýrgııalyq emdeýdiń maqsaty – spermatotseleni alyp tastaý, erlerdiń reprodýktıvtik júıesiniń tutastyǵyn saqtaı otyryp. Spermatotseleektomııa – ambýlatorlyq shara, jergilikti nemese jalpy anestezııamen, bir saǵat ishinde oryndalady. Keıde operatsııa kezinde qosalqy alynyp tastalady.\r\n\r\n \r\nHırýrgııalyq emdeýden ne kútýge bolady?\r\n\r\nUmany ustap turatyn arnaıy tańǵyshty  (sýspenzorıı) salǵannan keıin naýqasty úıge shyǵarady. Isinýdi azaıtý úshin eki –úsh kún boıy shap aýmaǵynda muz salynǵan paketti qoıý usynylady. Aýyrsynýdy basatyn dárilik preparattar operatsııadan keıin 1-2 kúnge taǵaıyndalady. Naýqastar shara ótkennen keıin 48 saǵattan soń jýyna alady. Dárigerge qaıta kelý operatsııadan keıin 1-3 aptadan keıin taǵaıyndalady.  Sýspenzorııdi 7-14 kún boıy ustaý qajet. Umanyń isinýi ádette, 2-21 kún boıy saqtalady.\r\n\r\nSpermatotseleektomııanyń asqynýy sırek bolady, biraq, oǵan qyzba, juqpalar, qan ketýi, qaıtalaný jáne udaıy aýyrsyný kiredi. Spermatotseleniń qaıtalanýy shamamen, 10-25% jaǵdaıda paıda bolady. Sondaı-aq, uryq shyǵarý joldarynyń bitelýi paıda bolýy múmkin, bul bedeýlikke aparýy múmkin. Sondyqtan, bul ádis balaly bolýdy josparlaıtyn erlerge, kóbinese, usynylmaıdy.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1197,'article','1159','Melanoma','qz','2018-08-07 11:44:58','2018-08-07 11:41:00','__Melanoma__ – qaterli teri isigi. Ol  (kózdiń ishki torlary, mı, shyryshty qabyrshyqtar) sekildi melanotsıtterden damıdy. Bul aýrý kóbinese (ıaǵnı 70%) bastapqyda kishigirim, zalalsyz meń sııaqty paıda bolady.\r\nBul isik áıelderde de, erlerde de kezdesedi, aıta keterligi, áıelderde 1,5-2 ese jıirek ushyrasady. Osy ýaqytqa deıin naýqastardyń ortasha jas mólsheri 45 jas bolatyn, keıingi jyldary qaýipti melanoma 15-25 jas aralyǵyndary jas óspirimderdi de mazalap júr.\r\nMelanoma – basqa qaterli isikterdenden de qaýipti. Ol birneshe qabat terini jaı oǵyndaı jaryp shyǵady. Sól tamyrlary jáne qan júretin tamyrlar arqyly basqa aǵzalarǵa (ókpe, mı , baýyr) taralyp, ondaǵy jumys júıesin buzady. Ári ol qaı jerge ornyqsa sol jer onyń keseldi ornyna aınalady (metastazdar). Aǵzalardyń qyzmet etý júıesiniń buzylýy, ári olardyń isikpen zaqymdanýynyń nátıjesi qaıǵyly jaǵdaıǵa alyp barady. Sondyqtan melanomany qansha múmkin bolsa, sonsha tez arada aldyn alý qajet. Barlyq jerińizde paıda bolǵan qal-meńderińizdi teksertińiz. Eger qandaı da bir meń baıqalsa, alda-jalda tez óse bastasa, syrtqy formasyn tez ózgertse, túr-túske boıalyp, asqynyp, aýyra bastasa mindetti túrde, tez arada onkolog mamanǵa qaralyńyz. Bul jáı ǵana meń emes, naǵyz melanomanyń ózi bolýy múmkin\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1159',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Melanoma','y','   Melanoma __Melanoma__ – qaterli teri isigi. Ol  (kózdiń ishki torlary, mı, shyryshty qabyrshyqtar) sekildi melanotsıtterden damıdy. Bul aýrý kóbinese (ıaǵnı 70%) bastapqyda kishigirim, zalalsyz meń sııaqty paıda bolady.\r\nBul isik áıelderde de, erlerde de kezdesedi, aıta keterligi, áıelderde 1,5-2 ese jıirek ushyrasady. Osy ýaqytqa deıin naýqastardyń ortasha jas mólsheri 45 jas bolatyn, keıingi jyldary qaýipti melanoma 15-25 jas aralyǵyndary jas óspirimderdi de mazalap júr.\r\nMelanoma – basqa qaterli isikterdenden de qaýipti. Ol birneshe qabat terini jaı oǵyndaı jaryp shyǵady. Sól tamyrlary jáne qan júretin tamyrlar arqyly basqa aǵzalarǵa (ókpe, mı , baýyr) taralyp, ondaǵy jumys júıesin buzady. Ári ol qaı jerge ornyqsa sol jer onyń keseldi ornyna aınalady (metastazdar). Aǵzalardyń qyzmet etý júıesiniń buzylýy, ári olardyń isikpen zaqymdanýynyń nátıjesi qaıǵyly jaǵdaıǵa alyp barady. Sondyqtan melanomany qansha múmkin bolsa, sonsha tez arada aldyn alý qajet. Barlyq jerińizde paıda bolǵan qal-meńderińizdi teksertińiz. Eger qandaı da bir meń baıqalsa, alda-jalda tez óse bastasa, syrtqy formasyn tez ózgertse, túr-túske boıalyp, asqynyp, aýyra bastasa mindetti túrde, tez arada onkolog mamanǵa qaralyńyz. Bul jáı ǵana meń emes, naǵyz melanomanyń ózi bolýy múmkin\r\n Melanoma – qaterli teri isigi. Ol  (kózdiń ishki torlary, mı, shyryshty qabyrshyqtar) sekildi melanotsıtterden damıdy. Bul aýrý kóbinese (ıaǵnı 70%) bastapqyda kishigirim, zalalsyz meń sııaqty paıda bolady.\r\nBul isik áıelderde de, erlerde de kezdesedi, aıta keterligi, áıelderde 1,5-2 ese jıirek ushyrasady. Osy ýaqytqa deıin naýqastardyń ortasha jas mólsheri 45 jas bolatyn, keıingi jyldary qaýipti melanoma 15-25 jas aralyǵyndary jas óspirimderdi de mazalap júr.\r\n\r\nMelanoma – basqa qaterli isikterdenden de qaýipti. Ol birneshe qabat terini jaı oǵyndaı jaryp shyǵady. Sól tamyrlary jáne qan júretin tamyrlar arqyly basqa aǵzalarǵa (ókpe, mı , baýyr) taralyp, ondaǵy jumys júıesin buzady. Ári ol qaı jerge ornyqsa sol jer onyń keseldi ornyna aınalady (metastazdar). Aǵzalardyń qyzmet etý júıesiniń buzylýy, ári olardyń isikpen zaqymdanýynyń nátıjesi qaıǵyly jaǵdaıǵa alyp barady. Sondyqtan melanomany qansha múmkin bolsa, sonsha tez arada aldyn alý qajet. Barlyq jerińizde paıda bolǵan qal-meńderińizdi teksertińiz. Eger qandaı da bir meń baıqalsa, alda-jalda tez óse bastasa, syrtqy formasyn tez ózgertse, túr-túske boıalyp, asqynyp, aýyra bastasa mindetti túrde, tez arada onkolog mamanǵa qaralyńyz. Bul jáı ǵana meń emes, naǵyz melanomanyń ózi bolýy múmkin\r\n\r\nMelanomanyń emdelýi.\r\nI saty. Melanomany hırýrgııalyq jolmen emdeý úshin onyń aınalasyndaǵy saý terini tilgileıdi. Bul amal melanomanyń odan saıyn tereńdep, saý terilerge, ıaǵnı basqa jerlerdi zaqymdaýynyń aldyn alady. Al burynǵysha jaqyn ornalasqan melonamalardyń lımfa túıinderin alyp tastaý, melanomanyń birinshi satysyndaǵy naýqastardyń ómirsheńdigin uzartyp jatqan joq.\r\nII saty. Búlinbegen lımfa túıinderiniń kúshi kete bastaǵany baıqalsa, (isikke jaqyn ornalasqandaryn) olardyń bireýine qajetti bıopsııany oryndaý qajet. Al sodan keıin qalǵan zaqymdanǵan lımfa túıinderdiń barlyǵyn joıý kerek.\r\nMelanomanyń osy satysynda qosymsha emdeý túrlerin aıta keteıik. Mysaly, alfa-ınterferon nemese basqa da dári-dármektermen aýrýdyń qaıta oralý yqtımaldyǵyn boldyrmaýǵa bolady.\r\nIII saty. Bul satyda bastapqy tilingen isikten basqa, oǵan jaqyn ornalasqan lımfa túıinderdiń barlyǵy joıylady. Biraq bir qatar jaǵdaıda ınterferonmen jasalǵan ımmýnoterapııanyń saldarynan melanomanyń qaıta paıda bolý qaýipi de seıile qoımaıdy.\r\nEger de aýrýdyń boıynda birneshe melanoma baıqalsa, onda olardy túgeldeı joıý kerek. Múmkin bolmaǵanyna qaramastan oǵan BTsJ nemese ınterferon vaktsınalaryn qabyldaýdy taǵaıyndaý qajet, bul isiktiń jalma-jan qaıta órship ketpeýi úshin. Osy sanattaǵy naýqastardy ońtaıly emdeý  osy ýaqytqa deıin ázirlendi. Zaqymdanǵan jerlerge sáýlelik terapııa qoldanylýy múmkin, sondaı-aq, hımıoterapııa nemese ımmýnoterapııa, ári bul ádisterdi biriktirýge bolady.\r\nIV saty. Melanomanyń bul satysynda naýqastardy tolyq emdeý múmkin emes. Jaǵymsyzdyq týdyratyn  belgilerdi, iri isik túıinderin operatsııa kómegi arqyly ketirýge bolady. Keıde ishki organdardan metastazylar joıylady, alaıda, bul olardyń ornalasýy men kórsetken belgilerine baılanysty. Birqatar naýqastarǵa pallıatıvtik (ýaqytsha jeńildetý) maqsatynda sáýlelik jáne hımıoterapııa qoldanady.\r\n\r\nHımıoterapııa melanomanyń  IV satysyndaǵy naýqastarǵa óte shekteýli túrde ǵana kómektesedi. Hımıoterapııa qaterli isiktiń órship ketýin tek qysqartýy múmkin, biraq bul áser keıde qysqa merzimge sozylady, ádette, 3-6 aı.\r\nImmýnoterapııa ınterferon nemese ınterleıkına-2 qoldana otyryp, osyndaı satydaǵy keıbir naýqastardyń ómirin uzarta alady. Keıbir dárigerler hımıoterapııany ımmýnoterapııamen ushtastyra otyryp qoldanýdy usynady.  \r\nBoljamdar boıynsha ókinishke qaraı, melanomanyń IV satysyndaǵy naýqastardyń  keıbireýleri emdelgennen keıin de birneshe jyl ǵana ómir súrýi múmkin.\r\n\r\nTegter: \r\nisik \r\nteri \r\nmeńi \r\nmetastazdar \r\nhımıoterapııa \r\nımmýnoterapııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1198,'article','1162','Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy ','qz','2018-08-08 05:34:21','2018-08-08 05:33:00','Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy – bul mıdyń qan aınalym aımaǵynyń ýaqytsha buzylýy degen sóz. Ol jaqyn arada ustama (prıstýp)  berýdiń belgisi bolýy da ǵajap emes. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń buzylý saldarynan,  qan qysymy tómendep,  júrektiń soǵý yrǵaǵy da ózgerip, arterııada uıyma paıda bolady. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1162',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Mı','y','   Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy  Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy – bul mıdyń qan aınalym aımaǵynyń ýaqytsha buzylýy degen sóz. Ol jaqyn arada ustama (prıstýp)  berýdiń belgisi bolýy da ǵajap emes. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń buzylý saldarynan,  qan qysymy tómendep,  júrektiń soǵý yrǵaǵy da ózgerip, arterııada uıyma paıda bolady. \r\n Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy – bul mıdyń qan aınalym aımaǵynyń ýaqytsha buzylýy degen sóz. Ol jaqyn arada ustama (prıstýp)  berýdiń belgisi bolýy da ǵajap emes. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń buzylý saldarynan,  qan qysymy tómendep,  júrektiń soǵý yrǵaǵy da ózgerip, arterııada uıyma paıda bolady. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń sımptomdary,  ustamanyń (prıstýp) sımptomdaryna uqsas. Olar mynalar:\r\n•	Kórý nasharlaıdy;\r\n•	Til kúrmelip, durys sóıleı almaıdy;\r\n•	Esten tanady;\r\n•	Talyp qalady;\r\n•	Bas aınalady;\r\n•	Álsizdik paıda bolyp,  deneniń bir jaǵy uıyp qala beredi.\r\nMı qan aınalymynyń ıshemıkalyq ótkinshi buzylýdyń talýdan aıyrmashylyǵy uzaq ýaqyttyq sımptomdardy týǵyzbaıdy. Ádette,  10-20 mınýtqa sozylady,  ary ketse 24 saǵatqa deıin jalǵasýy múmkin.\r\nMı qan aınalymynyń ıshemıkalyq ótkinshi buzylýy qaýipti talma aýrýynyń bastamasy bolyp esepteledi. \r\nMı qan aınalymynyń buzylýy jaıynda myna siltemeden keńirek oqysańyz bolady:  http://www.zdrav.kz/node/9486\r\n\r\nTegter:  \r\nınsýlt \r\nqan uıyǵy  \r\nbas aınalý \r\nálsizdik \r\ntalý \r\nqan azdyq\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1199,'article','1187','Iyqqa beriletin aýyrsyný sezimi','qz','2018-08-08 06:50:23','2018-08-08 06:49:00','Keıde ıyq talyp, túsiniksiz bir aýrý sezimderi paıda bolady.  Moıyndy ary-beri qozǵasa da, ıyqty aınaldyrsa da, qoldy sermese de esh ózgeris bolmaı qoıady. Sonymen qatar, basqa jerlerińiz de aýryp turǵandaı seziledi  (ish, keýde tusynda), osyndaı aýyrsyný sezimderi ıyqqa beriledi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1187',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Iyqqa','y','   Iyqqa beriletin aýyrsyný sezimi Keıde ıyq talyp, túsiniksiz bir aýrý sezimderi paıda bolady.  Moıyndy ary-beri qozǵasa da, ıyqty aınaldyrsa da, qoldy sermese de esh ózgeris bolmaı qoıady. Sonymen qatar, basqa jerlerińiz de aýryp turǵandaı seziledi  (ish, keýde tusynda), osyndaı aýyrsyný sezimderi ıyqqa beriledi. Keıde ıyq talyp, túsiniksiz bir aýrý sezimderi paıda bolady.  Moıyndy ary-beri qozǵasa da, ıyqty aınaldyrsa da, qoldy sermese de esh ózgeris bolmaı qoıady. Sonymen qatar, basqa jerlerińiz de aýryp turǵandaı seziledi  (ish, keýde tusynda), osyndaı aýyrsyný sezimderi ıyqqa beriledi.\r\n\r\nBeriletin aýrý – qaı jerińiz aýyryp turǵanyn túsinbeısiz, áıteýir, del-sal bolyp, organızimińizde bir jerińizdiń durys jumys istemeı tuǵanyn sezinesiz.\r\n\r\nIyqqa beriletin aýrýdyń sebepteri:\r\n•	Ish-qurlysta  bir problemalary bolýy múmkin . Mysaly: óttas nemese pankreatıt;\r\n•	Júrek nemese qan tamyrlar durys jumys istemeı turýy múmkin. Ol kezde  sol jaq qol nemese ıyq aýyrady. Bulaı aýrý: júrektiń ustamasynan nemese júrektiń qabynýynan bolady (perıkardıt).\r\n•	Ókpedegi aqaýdiń sebebinen, mysaly,  jaýyrynda, keýdeniń joǵarǵy bóliginde, qoltyq astynda nemese moıynda aýyrsyný sezimi bolsa, pnevmonııa  bolýy múmkin. Ádette  ókpeniń aqaýynan bolsa, sol jaqtaǵy ıyq aýyryp turady;\r\n•	Basqada jaǵdaılarda, mysaly qorshamaly gerpes(temiretki), Pedjet aýrýy, torokaldi aýrý sezimderi bolýy múmkin;\r\n•	Sondaı-aq, laparoskopııalyq abdomınaldi hırýrgııa kezinde gaz qalyp qoısa nemese gınekologııalyq protsedýralar kezinde qynapta qysym aýytqýy bolǵan jaǵdaılarda da osylaı aýyrsyný sezimderi. \r\n\r\nTegter: \r\naýyrsyný\r\nóttas\r\npankreatıt\r\nPerıkardıt\r\npnevmonııa\r\nqorshamaly gerpes\r\nPedjet aýrýy\r\ntorokaldi aýrý sezimderi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1200,'article','1204','Vırýstyq jáne bakterııalyq gastroenterıt','qz','2018-08-09 09:41:53','2018-08-09 09:40:00','__\'\'Bul ne? Vırýstyq nemese bakterııalyq gastroenterıt \'\'__- bul asqazan jáne ishektiń shyryshty  qabyqtarynyń qabynýy, qusý men ishi ótý arqyly belgi beredi. Bul aýrý asqazan tumaýy dep atalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1204',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','V','Vırýstyq','y','   Vırýstyq jáne bakterııalyq gastroenterıt __\'\'Bul ne? Vırýstyq nemese bakterııalyq gastroenterıt \'\'__- bul asqazan jáne ishektiń shyryshty  qabyqtarynyń qabynýy, qusý men ishi ótý arqyly belgi beredi. Bul aýrý asqazan tumaýy dep atalady. Bul ne? Vırýstyq nemese bakterııalyq gastroenterıt - bul asqazan jáne ishektiń shyryshty  qabyqtarynyń qabynýy, qusý men ishi ótý arqyly belgi beredi. Bul aýrý asqazan tumaýy dep atalady.\r\n\r\n\r\n\r\nBuǵan ne sebep boldy? Gastroenterıt vırýstyq nemese bakterııalyq ınfektsııadan paıda bolady. Eń jıi qozdyratyn qozdyrǵyshy -  rotavırýs dep atalady. Buǵan sebep bolatyn epıdemııalyq qubylystar kóbinese mektepterde, qarttar úıinde jıi kezdesip jatady. Rotavırýs ashyǵan taǵamda jáne lastanǵan aýyz sýda bolady. Gastroenterıt sımptomdary ınfektsııa juqqannan keıin 4-ten 48 saǵat aralyǵynda baıqalady.\r\nGastroenterıttiń sımptomdary:  júrektiń aınýy; qusý; ish qatyp qalý; dıareıa; dene qyzyýynyń sál kóterilýi jáne qaltyraý, salmaq joǵalý, bulshyqet aýyrsynýy, býyndardyń qozǵalmaı qalýy t.b.\r\nAsqazan-ishek tumaýy ádette 1-2 kún ishinde medıtsınalyq kómeksiz jazylyp ta ketedi. Úıdegi emdeý, mysaly, degıdratatsııamen kúresý asqazan tumaýynyń belgilerin jeńildetip, problemalaryn boldyrmaıdy.\r\nEmdeý úshin birinshi kezekte degıdratatsııamen kúresip, sondaı-aq  joǵalǵan tuzdar men mıneraldardy qalpyna keltirýge kúsh salý kerek. Osy maqsatta regıdron sııaqty tuzdar men mıneraldardyń eritindilerin qoldanýǵa bolady. Vırýstyq gastroenterıt kezinde antıbıotıkter  taǵaıyndalmaıdy, sondaı-aq dıareıany toqtatýǵa baǵyttalǵan preparattar da usynylmaıdy, sebebi olar ınfektsııanyń odan saıyn órshı túsýine sebep bolady.\r\nSýyq tııý jáne tumaý er adamdar/ áıeder\r\n \r\nTegter:\r\n \r\nGastroenterıt degen ne  \r\nGastroenterıt sımptomdary \r\nGastroenterıttiń emi   \r\nGastroenterıt sebebi \r\nIshtegi aýrý sezimi   \r\nJúrek aıný    \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1201,'article','1216','Daltonızm (Tústi ajyratpaýshylyq)','qz','2018-08-09 10:11:19','2018-08-09 10:09:00','__Daltonızm__– tús ajyrata almaýshylyq (tússoqyrlyǵy), kózdiń túsajyratýqabiletinińbuzylýy.\r\n\r\nDaltonızm alǵashret 1794 jylyanyqtaldy. Ony osy aqaýdan zardap shekken Dj.Dalton sıpattady.Daltonızm erlerdiń 8% -ynda , áıelderdiń 0,5%-ynda  kezdesedi. Adamnyń kóz torynyń ortalyq bóliginde «kolba» dep atalatyn túsajyratqysh júıke talshyqtary bar. Olar nárýyz tekti túsajyratqysh pıgmentteriniń úsh túrin qamtıdy. Pıgmenttiń bir túri qyzyldy, ekinshisi jasyldy, al úshinshisi kók tústi ajyratady. Dálirek aıtqanda, olar tolqyn uzyndyǵyndaǵy qyzyl, jasyl jáne kók tústerditúısigimizge sáıkestendirip beredi. Osy úsh tústiń negizinde álemdegi barlyq tústerdiń «jyntyǵyn» mıymyz qabyldaıdy. Adamdaǵy bul pıgmentterdiń eń joǵary sezimtaldyq kórsetkishi tolqyn uzyndyǵynda -qyzyl tús úshin 552-557 nm,  jasyl tús úshin 530 nm jáne kók tús úshin 426 nm kórsetkishimen belgilengen.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1216',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Daltonızm','y','   Daltonızm (Tústi ajyratpaýshylyq) __Daltonızm__– tús ajyrata almaýshylyq (tússoqyrlyǵy), kózdiń túsajyratýqabiletinińbuzylýy.\r\n\r\nDaltonızm alǵashret 1794 jylyanyqtaldy. Ony osy aqaýdan zardap shekken Dj.Dalton sıpattady.Daltonızm erlerdiń 8% -ynda , áıelderdiń 0,5%-ynda  kezdesedi. Adamnyń kóz torynyń ortalyq bóliginde «kolba» dep atalatyn túsajyratqysh júıke talshyqtary bar. Olar nárýyz tekti túsajyratqysh pıgmentteriniń úsh túrin qamtıdy. Pıgmenttiń bir túri qyzyldy, ekinshisi jasyldy, al úshinshisi kók tústi ajyratady. Dálirek aıtqanda, olar tolqyn uzyndyǵyndaǵy qyzyl, jasyl jáne kók tústerditúısigimizge sáıkestendirip beredi. Osy úsh tústiń negizinde álemdegi barlyq tústerdiń «jyntyǵyn» mıymyz qabyldaıdy. Adamdaǵy bul pıgmentterdiń eń joǵary sezimtaldyq kórsetkishi tolqyn uzyndyǵynda -qyzyl tús úshin 552-557 nm,  jasyl tús úshin 530 nm jáne kók tús úshin 426 nm kórsetkishimen belgilengen.\r\n Daltonızm– tús ajyrata almaýshylyq (tússoqyrlyǵy), kózdiń túsajyratýqabiletinińbuzylýy.\r\n\r\nDaltonızm alǵashret 1794 jylyanyqtaldy. Ony osy aqaýdan zardap shekken Dj.Dalton sıpattady.Daltonızm erlerdiń 8% -ynda , áıelderdiń 0,5%-ynda  kezdesedi. Adamnyń kóz torynyń ortalyq bóliginde «kolba» dep atalatyn túsajyratqysh júıke talshyqtary bar. Olar nárýyz tekti túsajyratqysh pıgmentteriniń úsh túrin qamtıdy. Pıgmenttiń bir túri qyzyldy, ekinshisi jasyldy, al úshinshisi kók tústi ajyratady. Dálirek aıtqanda, olar tolqyn uzyndyǵyndaǵy qyzyl, jasyl jáne kók tústerditúısigimizge sáıkestendirip beredi. Osy úsh tústiń negizinde álemdegi barlyq tústerdiń «jyntyǵyn» mıymyz qabyldaıdy. Adamdaǵy bul pıgmentterdiń eń joǵary sezimtaldyq kórsetkishi tolqyn uzyndyǵynda -qyzyl tús úshin 552-557 nm,  jasyl tús úshin 530 nm jáne kók tús úshin 426 nm kórsetkishimen belgilengen.\r\n\r\nBular - qalypty, úshhromatıkalyq tústi qabyldaý júıesi. Osy elementterdiń bireýi túsip qalsa, tús ajyrata almaýshylyq (dıhromazııa) paıda bolady. Dıhromazııadan zardap shekken adamdar, tústerdi negizgi jaryqtyǵymen ǵana ajyratady; olar spektrde ǵana sapaly túrde ajyratady, mysaly «sýyq» tonnan(jasyl, kók, kúlgin), «jyly» tondardan (qyzyl, qyzǵylt sary, sary). Bir túspen boıalǵan jáne belgili bir tústiń túsinen ózgeshe tús kóretin adamdar bizdiń aınalamyzdaǵy álemniń tústerin ártúrli etip qabyldaıdy, biraq olardyń bul ereksheligi baıqalmaıdy. Sebebi balalyq kezde olar kúndelikti obektilerdiń tústerin jalpyǵa birdeı qalyptatúsinip qabyldaǵan. Olar shóptiń jasyl, aspannyń kók , qannyń túsi qyzyl ekenin estip, esine  saqtaǵan. Sonymen qatar, olar tústerdi dárejesine qaraı ajyrata da biledi.\r\n\r\nDıhromattardyń arasynda qyzyl tús ajyrata almaıtyndar (protanopııaǵa shaldyqqandar) bolady.Olarda qyzyl tús qabyldaýy  spektri shektelgen, sondaı-aq jasyl tús ajyrata almaıtyndar (deıteranopııa) da bolady. Kúlgin tústi ajyrata almaıtyndy – trıtanopııa dep ataıdy. Biraq mundaılar  óte sırek  kezdesedi jáne onyń ómirde esh mańyzdylyǵy joq. Trıtanopııamen spektrdiń barlyq tústeri qyzyl nemese jasyl tústermen beınelenedi. Keıbir jaǵdaılarda tústerdi qabyldaýdyń álsizdigi - protanomalııa (qyzyl tús seziminiń álsireýi) jáne deıteranomalııa (jasyl tústi qabyldaýdy álsireý) ǵana bolady.\r\n\r\nTýa bitken túsajyrataalmaýshylyqtyń barlyq túrleri tuqym qýalaıdy.Bul patologııalyq aýrýdyń jalǵastyrýshysy áıelder: olar ózderiniń qalypty kórý múmkindigin joǵaltpaıdy, tek tús ajyrata almaıtyn erkekpen birge bolyp, óz genine endirip alady.\r\n\r\nJúre paıda bolǵan tús ajyrata almaýshylyq, kózdiń jáne ortalyq júıke júıesiniń túrli aýrýlarynyń saldarynan paıda bolýy múmkin; bir nemese eki kóz denegizgitústerdi jıi ajyrata almaı qalady. Tús ajyrata almaýshylyqty arnaıy kesteler nemese spektraldyq qurylǵylar arqyly anyqtaıdy.\r\nDaltonızm emdelmeıdi.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\ndaltonızm\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1202,'article','1235','Shyntaqtyń qalypty qozǵalmaýy','qz','2018-08-29 07:41:03','2018-08-29 07:38:00','Aýyr jaraqat alyp, isingennen keıin shyntaǵyńyzdy ádettegideı qalypty qozǵalta almaı qalǵan kezder bolǵan shyǵar. Aıaq-qoldaryńyzdy nemese býyndaryńyzdy qozǵaltqan kezede aýyrsynasyz. Sol isiktiń áserinen sizdiń qozǵalý múmkindigińiz shekteledi.\r\nEger býyndaryńyz  oınamaly bolyp,  qolyńyzdy ádettegideı erkin qozǵalta almaı qalsańyz, sizdiń súıegińiz shytynap,  nemese, sińirińizdiń sozylýy ábden múmkin. Tipti, býyndaryńyzdy ary-beri qozǵasańyz, syrqyraı bastaıdy. Al balańyz osylaı zaqymdanǵan bolsa, onda ol aýyrǵan jerine qol tıgizbeı, qashqalaqtaı bastaıdy.\r\nShyntaǵyńyzdy qozǵaltqan kezde qatty aýyrsa, onda kútimildeńiz. Tipti tańǵysh qalaqpen tańyp alsańyz da bolady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1235',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shyntaqtyń','y','   Shyntaqtyń qalypty qozǵalmaýy Aýyr jaraqat alyp, isingennen keıin shyntaǵyńyzdy ádettegideı qalypty qozǵalta almaı qalǵan kezder bolǵan shyǵar. Aıaq-qoldaryńyzdy nemese býyndaryńyzdy qozǵaltqan kezede aýyrsynasyz. Sol isiktiń áserinen sizdiń qozǵalý múmkindigińiz shekteledi.\r\nEger býyndaryńyz  oınamaly bolyp,  qolyńyzdy ádettegideı erkin qozǵalta almaı qalsańyz, sizdiń súıegińiz shytynap,  nemese, sińirińizdiń sozylýy ábden múmkin. Tipti, býyndaryńyzdy ary-beri qozǵasańyz, syrqyraı bastaıdy. Al balańyz osylaı zaqymdanǵan bolsa, onda ol aýyrǵan jerine qol tıgizbeı, qashqalaqtaı bastaıdy.\r\nShyntaǵyńyzdy qozǵaltqan kezde qatty aýyrsa, onda kútimildeńiz. Tipti tańǵysh qalaqpen tańyp alsańyz da bolady.\r\n Aýyr jaraqat alyp, isingennen keıin shyntaǵyńyzdy ádettegideı qalypty qozǵalta almaı qalǵan kezder bolǵan shyǵar. Aıaq-qoldaryńyzdy nemese býyndaryńyzdy qozǵaltqan kezede aýyrsynasyz. Sol isiktiń áserinen sizdiń qozǵalý múmkindigińiz shekteledi.\r\n\r\nEger býyndaryńyz  oınamaly bolyp,  qolyńyzdy ádettegideı erkin qozǵalta almaı qalsańyz, sizdiń súıegińiz shytynap,  nemese, sińirińizdiń sozylýy ábden múmkin. Tipti, býyndaryńyzdy ary-beri qozǵasańyz, syrqyraı bastaıdy. Al balańyz osylaı zaqymdanǵan bolsa, onda ol aýyrǵan jerine qol tıgizbeı, qashqalaqtaı bastaıdy.\r\nShyntaǵyńyzdy qozǵaltqan kezde qatty aýyrsa, onda kútimildeńiz. Tipti tańǵysh qalaqpen tańyp alsańyz da bolady.\r\nBýyndaryńyzdy múldem  búge almaı, ne qozǵalta almaı qalsańyz, onda baıqańyz, júıke júıeńiz zaqymdanyp, bulshyq etterińiz jarylyp nemese sińirińiz sozylyp ketýi yqtımal.\r\n\r\nFýktsııalardyń joǵalyp, kútpegen aýyrsynýdyń paıda bolýy – bulshyq etterdiń, sińir baılamdarynyń, júıke júıesiniń zaqymdanǵanyn bildiredi. Ondaıda medıtsınalyq kómekke júgingen durys.\r\n\r\nBýynnyń erkin qozǵalmaı qalýy – osteoartrıt (súıek-býyn qabynýy), shyntaq brýsıti, revmatoıdty artrıt, quıań (býynnyń  ustamaly aýrýy) nemese qyzyl jegi (volchanka) aýrýlardyń áserinen de bolady.\r\n\r\nBýynnyń múldem qozǵalmaı qalýynyń taǵy bir sebebi, shyntaqtyń urshyǵyna bir nárse tirelip, ony tolyq jazyp-búgýge kedergi keltirip turǵan kezde týyndaıdy. Bul mynadaı jaǵdaılarda bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Súıektiń synǵan bóligi bosap tursa (osteartrıt nemese synyqtan keıin), shemirshek nemese býynda (býyn bulshyq etinde) bógde zat qalyp qoıǵan bolsa. Jaraqattan keıin bolmasa aýyr soqqydan keıin ıyq  nemese shyntaq, ne bolmasa kári jilik súıekteriniń synyqtary shyntaqtyń býynnyna qysylyp qalyp, ishine qan uıyp jáne (kesip ótken osteohondrıttiń áserinen) bólinip salbyrap tursa;\r\n•	Shyntaq ornynyn taıyp ketse.\r\nEger kishkentaı balańyz zaqymdanǵan shyntaǵyna qol tıgizbeı, jáne sol aýyrǵan qolyn istete almaı qalsa alańdaısyz. Balanyń súıegi synýy yqtımal, jári jiligi ornynan taıyp, shyntaqtyń aınalasyndaǵy sińirler sozylyp turýy múmkin. Bul ádette bala qolyn ary-beri qozǵaǵanda, kóterip nemese bir qolyn tartqanda bolatyn jaǵdaı. Eger siz balanyń jaraqatynyń aýyrlyǵyn baıqasańyz, óz dárigerińizge habarlassyńyz.\r\n\r\nTegter: \r\nShyntaq býynynyń jaraqaty\r\nshyntaq býynynyń  isigi\r\nrevmatoıdty artrıt\r\nshyntaq býynyndaǵy aýyrsyný \r\nbulshyq et jyrtylýy\r\nsińirdiń sozylýy\r\njiliktiń taıýy\r\nqody qozǵaý múmkin emes \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1203,'article','1242','Birinshi dárejeli kúıik','qz','2018-09-03 08:01:24','2018-09-03 07:57:00','__Birinshi dárejeli kúıik dep__ –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1242',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Birinshi','y','   Birinshi dárejeli kúıik __Birinshi dárejeli kúıik dep__ –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady. Birinshi dárejeli kúıik dep –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.\r\n\r\nBirinshi dárejeli kúıikti 3-5 táýlikte úıde emdeýge bolady. Kúıik tolyq jazylǵanda denede tyrtyq qlmaıdy.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\nkúıik\r\nqyzarýy\r\nteriniń bettik qabaǵy\r\nKúnkúıik\r\nIsý, isiný\r\nAýyrsynǵyshtyq (aýrýshańdyq)\r\nkúıgen kezdegi dene qyzýynyń baıqalýy\r\núıde emdelý\r\nkúıgenkezdegikópirshikter\r\ntyrtyqtar\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1204,'article','1261','Jambas býynynyń dısplazııasy','qz','2018-10-04 08:20:45','2018-10-04 08:19:00','\'\'__Jambas býynynyń dısplazııasy__\'\' - bul jambastyń joǵarǵy bóliginiń ornalasý shuńqyryna tyǵyz ornalaspaǵan jambas býynynyń qalypty ósýinen týyndaǵan jaǵdaı. Dısplazııa jambas býyndarynyń bireýinde nemese ekinshi jaǵynda da kezdesýi múmkin. Jambas súıegi ornalasýy kerek shuńqyrǵa erkin kire alady nemese oǵan tolyǵymen kirmeıdi (taıyp ketedi). Osy jaǵdaı jambas býynynyń dısplazııasyna beıimdi bolyp keledi. Jambas býynynyń dısplazııasyna uldardan qaraǵanda qyzdar jıi ushyraıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1261',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jambas','y','   Jambas býynynyń dısplazııasy \'\'__Jambas býynynyń dısplazııasy__\'\' - bul jambastyń joǵarǵy bóliginiń ornalasý shuńqyryna tyǵyz ornalaspaǵan jambas býynynyń qalypty ósýinen týyndaǵan jaǵdaı. Dısplazııa jambas býyndarynyń bireýinde nemese ekinshi jaǵynda da kezdesýi múmkin. Jambas súıegi ornalasýy kerek shuńqyrǵa erkin kire alady nemese oǵan tolyǵymen kirmeıdi (taıyp ketedi). Osy jaǵdaı jambas býynynyń dısplazııasyna beıimdi bolyp keledi. Jambas býynynyń dısplazııasyna uldardan qaraǵanda qyzdar jıi ushyraıdy. Jambas býynynyń dısplazııasy - bul jambastyń joǵarǵy bóliginiń ornalasý shuńqyryna tyǵyz ornalaspaǵan jambas býynynyń qalypty ósýinen týyndaǵan jaǵdaı. Dısplazııa jambas býyndarynyń bireýinde nemese ekinshi jaǵynda da kezdesýi múmkin. Jambas súıegi ornalasýy kerek shuńqyrǵa erkin kire alady nemese oǵan tolyǵymen kirmeıdi (taıyp ketedi). Osy jaǵdaı jambas býynynyń dısplazııasyna beıimdi bolyp keledi. Jambas býynynyń dısplazııasyna uldardan qaraǵanda qyzdar jıi ushyraıdy.\r\n\r\nDısplazııanyń belgileri týý kezinde baıqalady. Týylǵan sátte dısplazııanyń belgileri baıqalmaı qalatyn jaǵdaılar sırek kezdesedi, biraq jaǵdaı týylǵannan keıin alǵashqy birneshe aptadan nemese aıdan keıin damıdy. Jambas dısplazııasynyń naqty sebebi belgisiz, biraq ol náresteniń týǵanǵa deıin, týylý kezinde nemese bosanǵannan keıingi kúıine baılanysty bolýy múmkin. Sonymen qatar júktilik kezinde ananyń sińirlerin bosańsytýǵa arnalǵan gormondardy kóp mólsherde qoldaný jambas dısplazııasyn týdyrýy múmkin.\r\n\r\nJambas býynynyń dısplazııasy dıagnozy qoıylǵan balalarda:\r\n•	Dısplazııanyń eleýli belgileriniń bolmaýy.\r\n•	Ekinshi jambaspen salystyrǵanda bir jambastyń ishki jaǵynda teri qabattary artyq bolady. Ár jambasta teri qabattarynyń bólikteri sımmetrııaly kórinbeıdi.\r\n•	Aýrý belgisi bar jambastyń, bókse býynyna aınalyp turýyna baılanysty, aıaq saýsaqtarynyń syrtqa qaraı buralyp turýy baıqalady.\r\n•	Qozǵalys jıiligi azaıady, jambas qozǵalysy aýyrlap, nemese ıkemdiligi azaıady.\r\n•	Bir aıaǵy ekinshi aıaǵyna qaraǵanda qysqa.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaılarda, bala júre bastaǵansha, jambas dısplazııasynyń belgileri baıqalmaıdy. Bul jaǵdaıda bala:\r\n\r\n•	Bir aıaǵy ekinshisinen qysqa bolǵandyqtan, aıaǵyn basyp tik turǵanda bir jambasy ekinshi jambasynan kóterińki turady. Aýrý belgisi bar aıaq qysqa bolyp keledi.\r\n•	Aıaq uzyndyǵyndaǵy aıyrmashylyǵyn retteýge tyrysyp, bir aıaǵynyń saýsaqtaryn kóterip, aıaqtyń ushymen júredi.\r\n•	Aqsańdap júredi.\r\n\r\nDısplazııany emdeý balanyń jasyna baılanysty, jambas súıegin óz ornynda saqtaýdyń qanshalyqty ońaı bolatynyna jáne deformatsııanyń damý dárejesine baılanysty bolady. Emdeý tańǵysh qalaq salyp, beldikterdi baılap, gıps qoıyp nemese ota jasaý arqyly júzege asyrylýy múmkin. Emdelmegen jaǵdaıda jambas dısplazııasy, arqanyń aýrýy nemese jambas býyndarynyń buzylýyna (jambastyń degradatsııasy) ákep soqtyrýy múmkin.\r\n \r\nTegter: \r\njambas býynynyń dısplazııasy     \r\nshyǵý      \r\njartylaı taıý \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1205,'article','1386','Sút beziniń qaterli isigi','qz','2018-11-16 05:19:09','2018-11-16 05:19:00','Sút bezi qabyrǵalardy jaýyp turatyn keýde bulshyqetterinde ornalasqan. Árbir sút bezi 15-20 bólikten turady. Bólikter kóptegen kishkene kesekter quralǵan. Bólikter  sút shyǵaratyn kishkentaı bezderdi toptardan turady. Bólikterden emizikke keletin «jol» dep atalatyn jińishke tútiksheler arqyly sút aǵady.  Emizik, areol dep atalatyn dál ortada ornalasqan domalaq qońyrqaı teri. Maıly tinder bólikter men joldardaǵy bos aralyqtardy toltyrady.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1386',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Sút','y','   Sút beziniń qaterli isigi Sút bezi qabyrǵalardy jaýyp turatyn keýde bulshyqetterinde ornalasqan. Árbir sút bezi 15-20 bólikten turady. Bólikter kóptegen kishkene kesekter quralǵan. Bólikter  sút shyǵaratyn kishkentaı bezderdi toptardan turady. Bólikterden emizikke keletin «jol» dep atalatyn jińishke tútiksheler arqyly sút aǵady.  Emizik, areol dep atalatyn dál ortada ornalasqan domalaq qońyrqaı teri. Maıly tinder bólikter men joldardaǵy bos aralyqtardy toltyrady. Sút bezi\r\n\r\nSút bezi qabyrǵalardy jaýyp turatyn keýde bulshyqetterinde ornalasqan. Árbir sút bezi 15-20 bólikten turady. Bólikter kóptegen kishkene kesekter quralǵan. Bólikter  sút shyǵaratyn kishkentaı bezderdi toptardan turady. Bólikterden emizikke keletin «jol» dep atalatyn jińishke tútiksheler arqyly sút aǵady.  Emizik, areol dep atalatyn dál ortada ornalasqan domalaq qońyrqaı teri. Maıly tinder bólikter men joldardaǵy bos aralyqtardy toltyrady.\r\n\r\nSút bezinde de lımfa tamyrlary ornalasqan. Bul tamyrlar lımfa túıinderi dep atalatyn kishigirim, aınalmaly músheler bolyp tabylady. Lımfa túıinderiniń toptary qoltyqta sút beziniń janynda, bulshyqet ústinde, keýde qýysynyń art jaǵynda jáne basqa jerlerde ornalasqan. Lımfa túıinderi bakterııany, rak jasýshalaryn jáne basqa zııandy zattardy ózine ustap alady.\r\n\r\n\r\n \r\nBul  sýretter sút beziniń aýmaǵyn, sondaı-aq sút beziniń janyndaǵy lımfa túıinderi men tamyrlaryn kórsetedi.\r\n\r\nQaýip faktorlary\r\n\r\nSút bezi qaterli isiginiń naqty sebebin eshkim bilmeıdi. Dárigerler  bul aýrýdyń bir áıelde paıda bolyp, endi  bir áıelde nelikten bolmaıtynyn túsindire almaıdy. Olardyń biletini tek jaraqat alsa nemese sút bezi palpatsııalansa qaterli isik týdyrmaıtyny.  Sonymen qatar, sút bezi qaterli isigi juqpaly aýrý emes. Onyń basqa adamnan «juqtyrýy» múmkin emes.\r\n\r\nZertteýler negizine súıensek, belgili bir qaýip faktorlary bar áıelder sút bezi obyryna kóbirek beıim keledi eken. Aýrýdy damytýy yqtımal nárseler  - qaýip faktory bolyp sanalady.\r\n\r\nSút bezi qaterli isigine baılanysty birqatar  qaýip faktorlary zerttelip, anyqtaldy:\r\n\r\n• Jasy: Sút beziniń qaterli isigine shaldyǵý qaýpi jasy ulǵaıǵan áıelder arasynda kóptep kezdesedi. Sút bezi aýrýlarynyń dıagnozy kóbinese 60 jastan asqan áıelderge qoıylǵan. Bul aýrý menopaýzaǵa deıin jıi kezdesedi.\r\n\r\n• Sút bezi qaterli isiginiń jeke syrqatnamasy: Sút bezi qaterli isigin tasymaldaýshy áıelde   sút bezi qaterli isiginiń damý yqtımaldyǵy joǵary.\r\n\r\n• Áýlettiń syqatnamasy: Eger áıeldiń anasy, apasy nemese qyzy sút bezi qaterli isigimen aýyratyn bolsa, bul áıelde aýrýdyń damý qaýpi joǵary. Eger áıeldiń  otbasy músheleri 40 jasqa deıin sút bezi qaterli isigimen aýyrǵan bolsa, onda ol áıelde aýrýǵa shaldyǵý qaýip joǵary bolady. Sút bezi qaterli isigi bar basqa da týystary bar (analar da, ákeler de) áıeldiń aýyryp qalý qaýpin arttyrýy múmkin.\r\n\r\n• Sút bezinde belgili bir ózgerister oryn alady: Keıbir áıelderdiń keýdesinde anomaldi jasýshalar bolady, ony mıkroskoppen kórýge bolady.Anomaldi jasýshalardyń belgili bir túrleriniń bolýy (atıpti gıperplazııa jáne orynyndaǵy bóliktik  kartsınoma) sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpin arttyrady.\r\n\r\n• Genetıkalyq ózgerister: Keıbir genderdegi ózgerister sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpin arttyrady. Bul gender BRCA1, BRCA2 jáne basqalaryn qamtıdy. Taldaýlar keıde, sút bezi qaterli isigi bar otbasylardaǵy, kóptegen áıelderde naqty gendik ózgeristerdiń bolatyndyǵyn kórsetedi. Dárigerler sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpin tómendetý úshin nemese geni osyndaı ózgeristerge ushyraǵan áıelderdiń boıynan osy aýrýdy anyqtap, jaqsartý joldaryn usynýy múmkin.\r\n\r\n• Reprodýktıvti jáne etekkir kezeńi:\r\n•	Qartaıǵan jasynda birinshi balasyn bosanǵan áıelderde sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpi  joǵary bolady.\r\n•	Alǵashqy etekkir kezeńi 12 jasqa tolmaı turyp bastalǵan əıelderde sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpin artady.\r\n•	55 jastan keıin alǵashqy menopaýzalyq kezeńi bolǵan áıelderde sút bezi qaterli isigi bolýy múmkin.\r\n•	Eshqashan bala týmaǵan  áıelderde sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpi týyndaýy múmkin.\r\n•	Menopaýza kezinde, menopaýzadan keıin, , estrogen men progestın degen gormonaldy preparattardy qabyldaǵan áıelderinde de, derekter boıynsha basqa adamdarǵa qaraǵanda sút bezi qaterli isigine shaldyǵý qaýipi joǵary eken.\r\n•	Tolyq, jaqsy josparlanǵan zertteýler anyqtaǵandaı, bala aldyrýdan nemese túsik tastaýdyń  sút beziniń qaterli isiginiń damymaıtyndyǵy belgili boldy.\r\n\r\n• Násiline qaraı: sút beziniń qaterli isigi aq tústi áıelderde, azııalyq jáne afroamerıkalyq áıelderge qaraǵanda jıi kezdesedi.\r\n\r\n• Keýde qýysynyń radıatsııalyq terapııasy: 30 jasqa deıingi keýdege (sút bezderin qosa alǵanda) sáýlelik terapııa júrgizilgen áıelder sút bezi qaterli isiginiń qaýpin arttyrady. Buǵan Hodjkınniń lımfomasy úshin radıatsııalyq terapııany alǵan áıelder kiredi. Zertteýler kórsetkendeı, jas áıel radıatsııalyq terapııany alǵan bolsa, onyń keıingi ómirde sút bezi qaterli isiginiń paıda bolý qaýpi artady.\r\n\r\n• Sút beziniń tyǵyzdyǵy: Sút beziniń tini tyǵyz nemese maıly bolýy múmkin. Mammogrammalarda (sút beziniń rentgenografııasy) baıqalǵan tyǵyzdalǵan tinderi bar eresek jastaǵy áıelderde sút bezi qaterli isiginiń qaýpi joǵary. • DES (diethylstilbestrol) qabyldaý: DES 1940-1971 jj. AQSh-ta birneshe júkti áıelderge taǵaıyndaldy. (Qazirgi ýaqytta bul preparat júkti áıelderge taǵaıyndalmaıdy.) DÁK qabyldaǵan áıelderdiń júktilik kezinde sút bezi qaterli isiginiń qaýpi birshama joǵary bolýy múmkin. Bul preparattyń yqpaly  isigi bar áıelden týylǵan qyzdaryna ier etýi zerttelýde.\r\n\r\n• Menopaýzadan keıingi artyq salmaq nemese semizdik: artyq salmaqpen nemese semizdikten zardap shegetin áıelderde sút bezi qaterli isiginiń paıda bolý múmkindigi bar.\r\n\r\n• Fızıkalyq belsendiliktiń jetispeýi: Ómir boıy belsendi ómir saltyn ustanbaǵan áıelderde sút bezi qaterli isiginiń qaýpi basym bolady. Belsendi ómir saltyn ustaný arqyly artyq salmaqty jáne semizdiktiń aldyn alýǵa bolady, jine  isikke shaldyǵý qaýpi de azaıtady.\r\n\r\n• Alkogoldi qabyldaý: zertteýlerge súıensek áıelderdiń áldeqaıda kópishimdik  ishetini anyqtaldy, ondaı áıelderde sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpi soǵurlym joǵary bolady.\r\nQazirgi ýaqytta basqa yqtımal qaýip faktorlary zerttelýde. Ǵalymdar dıeta, fızıkalyq belsendilik jáne genetıkalyq faktorlardyń sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpine áserin zertteýde. Sondaı-aq, qorshaǵan ortadaǵy belgili bir zattardyń sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpin arttyra alatyny anyqtalýda.\r\n\r\nKóptegen qaýip faktorlarynyń aldyn alýǵa bolady. Basqalar, mysaly, otbasylyq tarıhy sııaqtylardan, aýlaq bol keıde múmkin emes shyǵar árıne. Áıelder múmkindiginshe belgili qaýip faktorlarynan múmkindiginshe alys bolý arqyly ózderin qorǵaı alady.\r\nAlaıda, belgili bir qaýip tobyndaǵy áıelderdiń kópshiligi sút bezi qaterli isigine shaldyǵa bermeıdi. Ony da eskerý kerek.  Sondaı-aq, bir qatar áýletinde  sút bezi qaterli isigi bar áıelder de  bul aýrýǵa urynbaı ótip ketýi de múmkin.\r\n\r\nEger siz ózińizdi qaýip tobyndamyn dep oılasańyz,  bul jaıynda   dárigerińizben talqylaý ótkizińiz. Sizdiń dárigerińiz qaýipti azaıtý joldaryn usyna alady jáne únemi tekerý kestesin josparlaı alady.\r\n\r\nSkrınıng\r\n\r\nSımptomdar paıda bolǵanǵa deıin sút bezi qaterli isigi boıynsha skrınıng ótkizý mańyzdy bolýy múmkin. Skrınıng dárigerlerge erte kezeńde onkologııalyq aýrýlardy anyqtaýǵa emdeýge kómektesedi. Aýrý erte kezeńde anyqtalsa, emdeý sátti bolmaq.\r\n\r\nSizdiń dárigerińiz sút bezi qaterli isiginiń kelesi skrınıngtik synaqtaryn usynýy múmkin:\r\n\r\n• Skrınıng mammogrammasy\r\n• Sút bezine klınıkalyq tekserý júrgizý\r\n• Sút bezine ózindik tekserý júrgizý\r\n\r\nSizge dárigerden sút bezi qaterli isigine tekserilýdi qashan bastap, jáne qanshalyqty jıi tekserilip turý kerektigi jaıynda surańyz. \r\n\r\nSkrınıngtik mammogramma\r\n\r\nSút beziniń obyryn erte satyda anyqtaýǵa keńes beriledi:\r\n\r\n• 40 jastan asqan áıelderdiń árqaısysy 1 jyldan 2 jylǵa deıin mammogrammadan ótýi kerek. Mammogramma - sút beziniń rentgendik sáýleniń kómegimen túsirilgen keskindemesi.\r\n• Sút bezi qaterli isigi boıynsha qaýip  tobynda  tirkelgen kez-kelgen 40 jastan asqan áıelder ózderiniń dárigerlerine mammogrammadan qanshalyqty jıi-jıi ótý kerektigin suraıdy.\r\n\r\nMammogramma isik sekildi bolyp  sezilip turǵan  keýdedegi túıirshikterin de kórsetedi. Bul zertteý kaltsııdiń shaǵyn bólshekteriniń klasterin de kórsete alady. Bul bólshekter mıkrokalıtsıfıkat dep atalady. Tyǵyz nemese kishkene bólshekter qaterli isiktiń týyndap kele jatqanyn bildiretin obyraly jasýshalar nemese basqa jaǵdaılar bolýy múmkin. Rak jasýshalarynyń bolýyn rastaý úshin ary qaraı tekserý qajet.\r\n\r\nEger mammogrammada anomaldy jasýshalar kórinse, qosymsha rentgendik zertteý qajet bolady. Bıopsııa da qajet bolýy múmkin. Bıopsııa - onkologııalyq aýrýlardyń adam boıynda  bar ekenin  rastaýdyń jalǵyz senimdi joly. (Dıagnostıka bóliminde bıopsııa týraly tolyq aqparat beriledi.)\r\n\r\nMammografııa - sút beziniń qaterli isigin erte anyqtaý úshin dárigerler úshin eń jaqsy qural. \r\n\r\nDegenmen, mammografııa áli tolyq jetilmegen:\r\n\r\n• Mammografııa da keıbir qaterli isik aýrýlaryn baıqamaı qalýy múmkin. (Nátıjesi «jalǵan teris nátıje» dep atalady)\r\n• Mamagrafııa keıbir túzindilerdi, tekserý barysynda qaterli isik dep belgilep berýi múmkin. (munyń  nátıjesi «jalǵan oń nátıje» bolyp esepteledi ).\r\n•	Keıbir jyldam ósetin isikter, úlken kólemge tez jetedi jáne oldar basqa musherelge taralyp ta úlgeredi, olardy endi mammografııadan kórýge bolady.\r\n\r\nMammogrammalar (sonymen qatar stomatologııalyq rentgen jáne jıi ótkiziletin rentgendik zertteýlerdiń basqa túrleri) radıatsııanyń óte tómen mólsherin paıdalanady. Zııan keltirý qaýpi óte\n az, biraq rentgendik zertteýlerdi jıi ótkizý qıyndyq týdyrýy múmkin. Artyqshylyǵy árdaıym qaýip-qaterden asyp túsedi. Rentgenge tekserilý qajet árbir jaǵdaıda dárigerlermen keńesý kerek. Sondaı – aq keskindegi qajet emes bólikterdi domalaqtap belgilep qoıýyn surańyz.\r\n\r\nSút bezin klınıkalyq tekserýden ótkizý\r\n\r\nSút bezine klınıkalyq tekserý júrgizý  kezinde dáriger emdelýshiniń jalpy jaǵdaıyn tekseredi. Tekserý kezinde  qoldy bastan joǵary  kóterip, sodan keıin denesin tómen tastaýyn nemese qolyn jambasqa basýyn suraýy múmkin.\r\n\r\nMedıtsınalyq qyzmetker oń jáne sol jaq sút bezderin kólemderimen jáne formasymen erekshelenetinin anyqtaıdy. Emshektiń terisi bórtpege, syzattarǵa nemese basqa da belgilerge qarsy tekseriledi. Emizik suıyqtyqtyń bar-joqtyǵyn anyqtaý úshin qysylady.\r\nMedıtsına qyzmetkeri tekserý úshin saýsaqtardyń kómegimen búkil sút bezin, qoltyqtyń astyn jáne buǵana aımaǵyn tekseredi. Tyǵyzdyq ádette burshaq kólemindeı bolady, ol kezde ony sezinýge múmkindik týady. Tekserý aldymen bir jaǵynan, sodan soń ekinshi jaǵynan júrgiziledi. Dárigerler sondaı-aq, sút bezine jaqyn ornalasqan lımfa túıinderiniń úlkeıtilgenin tekseredi.\r\n\r\nKeýdege tolyq klınıkalyq tekserý 10 mınýtqa deıin sozylýy múmkin.\r\n\r\nSút beziniń ózindik tekserilýi\r\n\r\nSiz,  sút bezderińizde qandaıda bir ózgeristerdiń bar ekenin anyqtaý úshin ár aı saıyn teksere alasyz. Ózgerister jasqa, etekkir tsıklyna, júktilikke, menopaýzaǵa nemese kontratseptıvterdi nemese basqa gormonaldy preparattardy qoldanýdan týyndaýy múmkin ekenin este ustaǵan jón. Sút bezderiniń búdirli jáne ishinde irtik-irtiktiń sezinýi qalypty jaǵdaı. Sonymen qatar, sút bezderi isinedi jáne qataıady, ol jaǵdaı ádette etekkirdiń aldynda jáne menopaýza mezgilinde qataıtady.\r\n\r\nSút bezderinde qandaıda bir erekshelik baıqasańyz, dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nSút bezderiniń táýelsiz saraptamasy turaqty skrınıngtik mammografııany jáne sút beziniń klınıkalyq tekserýin almastyra almaıdy. Zertteý derekteri boıynsha sút bezderiniń ózindik saraptamasy sút bezi qaterli isiginen bolatyn ólimdi azaıtady eken.\r\n\r\nSút bezi qaterli isiginiń sımptomdary:\r\n\r\n• Sıpalap kórgende emshektiń nemese emiziktiń ózgergendigi baıqalady;\r\n• Keýde nemese omyraýǵa  jaqyn qoltyq jaqty tyǵyzdaý men tompıý oryn alady;\r\n• Emizik nyǵyzdanyp turady;\r\n• Emiziktiń syrtqy túri ózgeredi;\r\n• Omyraýdyń kólemi men formasy ózgeredi\r\n• Emizik ishke tartylyp turady\r\n• Keýde terisi, areolasy nemese emizik qabyrshyqtanýy, qyzarýy nemese isinýi múmkin. Onda berishter bolýy múmkin nemese terige uqsaıtyn tyrtyqtar bolýy múmkin.\r\n• Emshekten bólindi shyǵady.\r\n• Sút bezi qaterli isigi ádette erte satysynda aýyrsynbaıdy. Degenmen, áıelder keýde aýyrýy nemese kez kelgen basqa da buryn belgileri bolsa, dárigerge qaralýy kerek. Kóbinese bul belgiler qaterli isikke baılanysty bola bermeıdi. Basqa da aýrýlardyń sebebinen  osyndaı belgiler bolýy múmkin. Áıelde osyndaı sımptomdar týyndasa erte ýaqytta dıagnoz qoıý úshin jáne emdeýdi múmkindiginshe tezirek júzege asyrýy úshin dárigermen kórsetý kerek.\r\n\r\nDıagnozy\r\n\r\nEger sizdegi sımptomdar nemese skrınıng nátıjeleri rak aýrýynyń bar ekenin bildirse, sizdiń dárigerińiz shynymen qaterli isik bar ma, álde basqa sebepten ekenin anyqtaýy kerek. Dárigerińiz jeke jáne otbasyńyzdyń bul aýrýdyń barlyǵy týraly suraqtar qoıýy múmkin. Sizge medıtsınalyq tekserýden ótý qajet bolady. Sizdiń dárigerińiz sizge mammogramma nemese basqa da skrınıngtik testter  taǵaıyndaıdy. Tekserýdiń bul túrleri sút beziniń ishki tinderiniń sýretin alýǵa múmkindik beredi. Mundaı zertteýden keıin dáriger qosymsha zertteý ádisterin  qajetsiz dep tabýy múmkin. Dáriger sonymen qatar keıinirek tekserýden ótýdi usynýy múmkin. Nemese rak kletkalaryn anyqtaý úshin bıopsııadan ótýge týra keledi.\r\n\r\nSút bezine  klınıkalyq tekserý júrgizý\r\n\r\nMedıtsınalyq qyzmetker ár sút beziniń qabynýyn jáne basqa da máselelerdi anyqtaý úshin palpatsııa jasaıdy. Eger tyǵyzdyq bar bolsa, dáriger palpatorlaý onyń kólemin, formasyn jáne qurylymyn anyqtaıdy. Dáriger bul tyǵyzdyqtyń qanshalyqty ońaı qozǵalatyndyǵyn da tekseredi. Qateri joq tyǵyzdyqtar, qaterli túrinen ajyratylady. Jumsaq, tegis, dóńgelek jáne jyljymaly tyǵyzdyqtar qateri joq bolyp esepteledi. Qatty, keıpi birkelki emes, sút bezine myqtap bekinip alǵan tyǵyzdyqtar, joǵary satydaǵy qaterli isik bolýy múmkin. \r\n\r\nDıagnostıkalyq mammografııa\r\n\r\nDıagnostıkalyq mammografııa - bul keýde qýysynyń rentgendik beınesi. Onyń kómegimen skrınıngtik mammogrammada anormaldy kórinetin aımaqtardyń anyq jáne tolyq kórinisi jasalady. Dáriger osy ádisti, keýdedegi erekshe ózgerister, mysaly, tyǵyzdaný, aýyrsyný, qalyńdaý, emizikten bólindiniń shyǵýy nemese omyraýdyń kólemi nemese pishininiń ózgerýi sııaqty egjeı-tegjeıli aqparat alý úshin paıdalanady. Dıagnostıkalyq mammogramma keýdediń naqty aımaǵyna baǵyttalýy múmkin. Ol arnaıy ádisterdi qoldanyp,  skrınıngtik mammografııadan góri kóbirek boljamdar jasaı alady.\r\n\r\nÝltradybystyq dıagnostıka\r\n\r\nÝDZ apparaty adamdar estı almaıtyn dybys tolqyndaryn jiberedi. Tolqyndar tinnen kórinedi. Jańǵyryqty paıdalana otyryp kompıýter keskinder túzedi. Dárigerińiz bul sýretti monıtordan kóre alady. Bul keskindemede tyǵyzdyq qatty ma, álde ishine suıyqtyq toltyryldy ma sony kóre alady. Jylaýyq - suıyqtyq toltyrylǵan qap. Olar qaterli isik emes. Alaıda qtty tyǵyzdyq  rak isik bolýy múmkin. Zertteýden keıin dáriger keskinderdi beınege saqtap nemese basyp shyǵarady. Bul zertteý mammogrammamen birge ótkizilýi de múmkin.\r\n\r\nMagnıtti rezonanstyń kómegimen keskin túzý\r\n\r\nIadrolyq magnıttik rezonans (IaMR) - kompıýterge qosylǵan qýatty magnıtti qoldaný arqyly júrgiziletin  zertteý ádisi. IaMR sút beziniń tininiń tolyq beınesin jasaıdy. Alynǵan sýretterdi monıtordan kórýge bolady nemese olar taspaǵa basylady. IaMR –dy mammogrammamen birge paıdalanýǵa bolady.\r\n\r\nBıopsııa\r\n\r\nDárigerińiz sizdi hırýrgqa nemese omyraý aýrýlaryna bıopsııa jasaıtyn arnaıy mamanǵa jiberý múmkin. Suıyqtyq  nemese  tin isik belgileriń bar-joǵyn anyqtaý úshin sút bezinen shyǵarylady.\r\n\r\nKeıbir kúdikti aımaqtar mammogrammada kórinedi, biraq sút beziniń klınıkalyq tekserýimen anyqtalmaı jatady. Dárigerler tinnen alynǵan aımaqty kórý úshin keskindi oınatý  ádisterin qoldanady. Mundaı ádister jetekshi ÝDZ nemese stereotaktıkalyq bıopsııa nemese lokalızatsııalanǵan ıne ádisterin qamtıdy.\r\n\r\nDárigerler sút bezderiniń tinderin ártúrli jolmen alyp tastaı alady:\r\n\r\n• Jińishke ıneniń asperatsııasy: Dáriger keýdede túzilgen suıyqtyqty alý úshin juqa ıneni paıdalanady. Eger suıyqtyqtyń jasýshalary bolsa, zerthanada patologanatom olardy mıkroskoptyń kómegimen qaterli isikke qarsy tekseredi. Eger suıyqtyq isikten taza bolsa, zerthanadaǵy mıkroskoptyń kómegimen ony qaraýdyń qajeti joq shyǵar.\r\n• Tereń bıopsııa: Dáriger keýde tinin jınaý úshin jýan ıneni paıdalanady. Patologanatom rak kletkalaryn tekseredi. Bul protsedýra pýnktsııalyq bıopsııa dep atalady.\r\n• Hırýrgııalyq bıopsııa: Hırýrg tinniń úlgisin alady. Patologanatom  rak kletkalarynyń tinin tekseredi.\r\n• Ishki bıopsııany oryndaǵan kezde, tyǵyzdanǵan nemese anomaldi aımaqtaǵy tininiń úlgisin alady.\r\n• Ekstsızondy bıopsııa jasaý kezinde, tyǵyzdalǵan jerdegi tin nemese búkil aımaqtyń barlyq tinin tekserý úshin alynady.\r\n\r\nEger rak jasýshalary tinnen tabylsa, patologanatom bul jaǵdaıda qaterli isiktiń qandaı túrine jatatyndyǵyn aıta alady. Sút beziniń qaterli isiginiń eń kóp taraǵan túri joldaǵy epıtelııdiń kartsınomasy bolyp tabylady. Anormaldy jasýshalar tútikterdiń epıtelııinde kezdesedi. Lobýarly kartsınoma - bul basqa túri. Bólikterde anormaldy jasýshalar tabylady.\r\n\r\nQosymsha tekserý\r\n\r\nEger qaterli isik dıagnozy qoıylsa, dárigerińiz sút beziniń tininen alynǵan qaldyqtarǵa arnaıy zerthanalyq synaqtar júrgizýge tapsyrys bere alady. Bul zertteýler dárigerińizge boıyńyzdaǵy  rak týraly kóbirek aqparat alýǵa jáne emdeýdi josparlaýǵa múmkindik beredi:\r\n\r\n• Gormondyq retseptorlardyń synaqtary: Bul test tinniń belgili bir gormondarynda retseptorlardyń bar-joǵyn kórsetedi. Retseptorly tinder qajetti gormondardyń (estrogen nemese progesteron) ósýi úshin kerek.\r\n• PCE2 synaǵy: Bul test adamnyń epıdermııalyq ósý faktory -2 (PCE2) nemese PCE2 / jańa geniniń retseptory dep atalatyn tindegi aqýyzdyń bar-joǵyn kórsetedi. Tinderde bul genniń tym kóp danalary nemese tym kóp kóshirmesi bar bolsa, emdelýden keıin sút beziniń qaterli isiginiń qaıtalaný yqtımaldyǵyn arttyrýy múmkin.\r\n\r\nKezeńniń anyqtamasy\r\n\r\nEmdeýdi josparlaý úshin  dárigerińiz aýrýdyń damý kezeńin (kezeńin) bilýi kerek. Aýrýdyń satysy isik kólemimen jáne onkologııalyq aýrýlardyń bolýymen anyqtalady. Kezeńdi anyqtaý radıologııalyq jáne zerthanalyq zertteýlerdi talap etýi múmkin. Zertteýlerdiń bul túrleri eger obyr aýrýy bolsa, onda sonyń  basqa da múshelerge taralǵandyǵyn anyqtaýǵa múmkindik týǵyzady. Sút bezi qaterli isiginiń (metastazasy) rak kletkalary qoltyq asty lımfa túıinderinde (aksılarly lımfa túıinderinde) jıi kezdesedi. Sút bezi men qoltyq asty lımfa túıinderindegi isikti joıý úshin hırýrgııalyq operatsııa jasalǵanǵa deıin satysy anyqtalmaıdy.\r\n\r\nSút beziniń qaterli isigi kelesi kezeńderden ótedi:\r\n\r\nKezeń 0 – bul ornyndaǵy kartsınoma.\r\n\r\n• Lokýlıarly (bólikti) ornyndaǵy kartsınoma  (LKNM): anormaldi jasýsha shyryshty bólikterdiń bezderinde tabylady. LKNM sırek jaǵdaıda ınvazııalyq qaterli isikke aınalady. Alaıda, bir keýdede LCNM bar bolýy sút bezderinde rak aýrýynyń bolý qaýpin arttyrady.\r\n• Epıtelıı taramynyń ornyndaǵy kartsınoma (ETOK): Anormally jasýshalar epıtelı taramdarynda ornalasady. ETOK  taramishilik kartsınoma dep te atalady. Anomaldi jasýshalar taramnan tys jerlerge jaıylmaıdy. Olar jaqyn turǵan sút bezderiniń tinine enbeıdi. ETOK emdelmegen jaǵdaıda, keıde ınvazııalyq qaterli isikke aınalady.\r\n\r\nKelesi kezeń – epıtelıı taramdaryndaǵy kartsınoma\r\n\r\nI\n satysy - ınvazıvti sút bezi qaterli isiginiń bastapqy kezeńi. Isik kólemi jıek jaǵynan ólshegende 2 santımetrden aspaıdy. Rak kletkalary sút bezinen tys taralmaǵan.\r\nKelesi kezeńde rak jasýshalary taramnan tys jerlerge  shyǵyp, jaıylyp ketedi. Isik kletkalary keýde ishindegi irgeles tinderdi basyp alady.\r\n\r\nII kezeńde mynadaı sıpattamalar bolýy múmkin:\r\n\r\n• Sút beziniń isikteri jıeginen ólshegende 2 santımetrden aspaıdy (dıýımdyń tórtten úshin alyp jatady). Onkologııalyq aýrý lımfa túıinderine taraldy.\r\n• Isik mólsheri 2-den 5 santımetrge deıin (úsh toqsannan 2 dıýımge deıin). Qaterli isik qoltyq asty lımfa túıinderine taralýy múmkin.\r\n• Isik mólsheri 5 santımetrden (2 dıýım) asady. Qaterli isik qoltyq asty lımfa túıinine taralmaǵan.\r\n\r\nIII kezeńde isik úlken mólsherge jetedi, biraq isik sút bezi men kórshiles lımfa túıinderinen tys taralmaıdy. Bul jergilikti deńgeıde damyǵan qaterli isik.\r\n\r\nIII satysy – bul tómende kórsetilgen jaǵdaılrdyń birimen kórinis beredi:\r\n\r\n• Keýdedegi isik 5 santımetrden az (2 dıýım). Isik bir-birine nemese basqa qurylymdarǵa bekitilgen qoltyq asty lımfa túıinderine taraldy.\r\n• Isik 5 santımetrden asady. Onkologııalyq aýrýlar lımfa túıinderine taraldy.\r\n\r\nIII V saty kelesi sıpattamalardyń birimen sıpattalady:\r\n\r\n• Isik kókirek qabyrǵasyna nemese keýde terige deıin ósedi.\r\n• Isik keýde artylyq lımfa túıinine taraldy.\r\n• Qabynbaly sút beziniń qaterli isigi – Sút bezi qaterli isiginiń IIIV satysynyń sırek kezdesetin túri. Keýde qyzyl ári isińki kórinedi, óıtkeni rak jasýshalary teriniń lımfa tamyrlaryn bitep tastaıdy.\r\n\r\nIII kezeńde isik kez kelgen kólemde bolýy múmkin. Ol kelesideı túrlerdiń birine taraldy:\r\n\r\n• Obyr keýde artylyq jáne qoltyq astylyq  lımfa túıinine taraldy.\r\n• Isik buǵanaǵa buǵana astyly jáne buǵana ústilik  lımfa túıinine taraldy.\r\n\r\nIV kezeń – qashyqtan metastazdanǵan qaterli isik. Obyr basqa basqa múshelerge de  taraldy.\r\n\r\nQaıtalanatyn qaterli isik - belgili bir kezeńnen keıin qaıtalanatyn (qaıtalanǵan) qaterli isik. Ol jergilikti sút bezinde nemese keýde qýysynyń qabyrǵasynda qaıtalanýy múmkin. Ol sondaı-aq súıek, baýyr nemese ókpe sekildi kez kelgen basqa múshelerde qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdi tańdaý aýrýdyń satysyna qarasty júzege asady. Sút bezi qaterli isigimen aýyratyn áıelderdiń kópshiligi medıtsınalyq kómek alýǵa, em-sharalar týraly sheshim qabyldaýǵa belsendi qatysady. Aýrý jaıynda bilýdi qalaý, qınalǵan máseleńdi sheshý úshin onyń joldaryn izdeý – ol tabıǵı qubylys.  Kóptegen áıelderge sút bezi qaterli isigi týraly qosymsha aqparat alý - onymen kúresýge aıtarlyqtaı kómek bolady.\r\n\r\nNaýqas adamdar óz boıyndaǵy isikti  dıagnostıkalatqannan keıin eseńgirep, kúızeliske tap bolady. Onysy naýqastyń ózine zııanyn tıgizedi, ıaǵnı dárigerge qajetti suraqtaryn quıýǵa, aýrý jaıynda bilýi tıis keıbir máselelerdi eskerýine kedergi bolady.  Dárigerge barar aldynda suraqtar tizimin túzip alý kóbinese bul máseleni sheshýge kómektesedi. Dárigerdiń aıtqandaryn este saqtaý ońaı bolýy úshin patsıentter daýysty jazyp alady nemese daýys jazǵysh qurylǵyny paıdalanýǵa ruqsat suraıdy. Keıbir naýqastar ózderiniń týystary men dosyn dárigermen sóıleskende  talqylaýǵa qatysýǵa, jazba jasaýǵa nemese jaı ǵana tyńdaýda birge bolǵanyn  qalaıdy. Barlyq suraqtardy birden qoıýdyń qajeti joq. Sondaı-aq, dárigerden nemese medbıkeden qandaı da bir túsiniksiz jaıttar men basqa da  tolyq aqparat qajet bolsa, ony suraýǵa áli de ýaqyt bolady.\r\n\r\nDáriger sizdi mamanǵa jibere alady, nemese siz ózińiz osyndaı baǵyt týraly surap-bilip óz betińizshe bara alasyz. Sút beziniń qaterli isigin emdeıtin mamandar: hırýrgtar, onkologı-radıologtar jáne medıtsınalyq onkologtar  jatady. Sizdi plastıkalyq hırýrgqa da jiberýi múmkin.\r\n\r\nEmdeý ádisteri\r\n\r\nÁıelderdegi sút bezi qaterli isigin emdeýdiń kóptegen túrleri bar. Olarǵa hırýrgııa operatsııa, radıatsııalyq terapııa, hımıoterapııa, gormondyq terapııa jáne bıologııalyq terapııa jatady.  Tómende olardyń sıpattamalary bar. Kóp jaǵdaılarda birneshe emdeý túrleri júrgiziledi.\r\n\r\nEmdeý negizinen aýrý atysyna  baılanysty tańdalady. Satysyna baılanysty emdeýdiń sıpattamasy tómende berilgen:\r\n\r\nDárigerińiz emdelý nusqalary týraly jáne kútiletin nátıjeler týraly aıtyp beredi. Siz emdelýdiń  qalypty ómirińizge qalaı áser etetinin bilgińiz kelýi múmkin. Múmkin siz emdelý kezinde jáne emdelýden keıin qalaı  bolatynyńyzdy bilgińiz keletin shyǵar? Dárigerińizben birge emdeý josparyn ózińizdiń medıtsınalyq jaǵdaılaryńyz ben jeke qundylyqtaryńyzǵa sáıkes jasaı alasyz.\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardy emdeý jergilikti nemese júıeli bolýy múmkin:\r\n\r\n• Jergilikti emdeý: Hırýrgııa jáne radıatsııalyq terapııa jergilikti emdeý bolyp tabylady. Olar emshektegi rak aýrýlaryn joıýdy nemese buzýdy qamtıdy. Eger sút bezi qaterli isigi basqa organdarǵa taralsa, jergilikti terapııa osy múshelerde aýrýdy baqylaý úshin qoldanylýy múmkin.\r\n• Júıelik terapııa: hımıoterapııa, gormondyq terapııa jáne bıoterapııa - bul júıeli emdeý túrleri bolyp tabylady. Olar qan aınalymyna enip, obyrmen birge búkil aǵzany joıady nemese baqylaıdy. Sút bezi qaterli isigimen aýyratyn keıbir áıelderge, júıelik terapııa operatsııanyń aldynda isikterdi azaıtý úshin nemese radıatsııalyq terapııadan buryn  taǵaıyndalady. Basqa jaǵdaılarda, júıeli terapııa operatsııadan keıin jáne / nemese rak shyǵarýdyń qaıtalanýyn boldyrmaý úshin radıatsııalyq terapııanyń aldynda júzege asyrylady. Júıelik terapııa sonymen qatar qaterli isik aýrýlarynyń taralý jaǵdaıynda qoldanylady.\r\n\r\nSaý jasýshalar men tinder qaterli isik aýrýlaryn emdeýde jıi zaqymdalǵandyǵyna baılanysty, janama áserler óte jıi kezdesip jatady. Olar negizinen emdeýdiń túri men dárejesine baılanysty. Janama áserler ər əıelde ər túrli bolýy múmkin jəne ərbir keıingi emdeý kýrsymen ózgerýi múmkin.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý\r\n\r\nHırýrgııalyq operatsııa  - sút bezi qaterli isigine eń kóp qoldanylatyn em túri. Operatsııalardyń birneshe túri bar. Dárigerińiz olardyń árqaısysy týraly aıtyp bere alady, artyqshylyqtary men qaýipteri jaıynda talqylap, salystyrady jáne syrtqy kórinisińizdi qanshalyqty ózgertetinin de sıpattap beredi:  \r\n\r\n• Sút bezine jasalatyn konservatıvtik operatsııa: Sút bezin tolyqtaı emes, tek,ondaǵy qaýipti isikti alyp tastaýǵa negizdelgen operatsııa túri.  Ol sondaı-aq sút bezin saqtaýǵa negizdelgen operatsııa dep te atalady, omyraýdaǵy isikterdi joıý, segmenttik mastektomııa jáne ishinara mastektomııa dep atalady. Keıde ekzıstentsıaldy bıopsııa da sút beziniń isinýin joıýǵa baǵyttalǵan bolyp tabylady, óıtkeni hırýrg barlyq sańylaýlardy joıady.\r\n\r\nHırýrg ylǵı qoltyq asty  lımfa túıinderin joıady. Jeke kesý de jasalady. Bul protsedýra qoltyq asty lımfa túıinderin tilý dep atalady. Bul lımfa júıesinde rak jasýshalarynyń bolýyn nemese bolmaǵanyn kórsetedi.\r\n\r\nSút bezin saqtaý operatsııasy aıaqtalǵannan keıin, áıelderdiń kópshiligi sút bezine sáýle terapııasyn alady. Ol omyraýdaǵy qalýy múmkin rak jasýshalaryn joıady.\r\n\r\n• Mastektomııa: Sút bezin (nemese sút bezderiniń ulǵaıǵan eń úlken bóligin) alyp tastaý operatsııasy mastektomııa bolyp tabylady. Kóp jaǵdaılarda hırýrg qoltyq asty lımfa túıinderin alyp tastaıdy. Keıbir áıelderge operatsııadan keıin radıatsııalyq terapııa taǵaıyndalady.\r\n\r\nZertteýler sút bezi hırýrgııasy (radıatsııalyq terapııa) jáne satylarynyń I  men II kezeńi úshin mastektomııadan keıin ómir súrýdiń uqsastyǵyn anyqtady.\r\n\r\nLımfa túıininiń bıopsııasy lımfa túıinderinde rak jasýshalaryn anyqtaýdyń jańa ádisi bolyp tabylady. Hırýrg múmkindiginshe lımfa túıinderin az bóligin alyp tastaıdy, bul shaǵyn janama áser beredi. (Eger dáriger qoltyq asty lımfa túıinderinde rak jasýshalaryn tapsa, ádette qoltyq asty lımfa túıinderin tiledi)\r\n\r\nSiz sút bezin qalpyna keltirý jolyn tańdaı alasyz. Bul keýde formasyn qalpyna keltirýge arnalǵan plastıkalyq operatsııa. Bul mastektomııamen bir mezgilde nemese keıinirek jasalýy múmkin. Eger qaıta qalpyna keltirýdi josparlasańyz, mastektomııadan buryn plastıkalyq hırýrgpen sóılesińiz.\r\n\r\nOperatsııadan keıin qalpyna keltirýge qajetti ýaqyt ár áıelde ártúrli bolady. Operatsııadan aýyrsyný men qysylý sezimi týyndaıdy. Aýrýlardy baqylaýǵa dári-dármekter kómektesedi. Operatsııaǵa deıin dáriger nemese medbıkelermen  aýyrsynýdy jeńildetý joldarynyń josparyn talqylaý qajet. Operatsııadan keıin dárigerińiz jetkiliksiz bolsa, osy jospardy qaıta retteı alady. Kez-kelgen operatsııa ınfektsııamen, sondaı-aq qan ketý nemese basqa da problemalarmen baılanysty. Eger olardyń bireýi oryn alsa, siz dereý medıtsınalyq qyzmetkerlerge habarlaýyńyz kerek.\r\n\r\nSizdiń bir nemese eki omyraýyńyz alynǵan bolsa, teńgerim seziminen problemalar týyndaýy múmkin. Sút bezderi úlkeıgen kezde bul sezimderdi anyq bilýge bolady. Bul teńgerimsizdikten moıyn men artqy jaǵynda yńǵaısyzdyqtar týyndaýy múmkin. Sonymen qatar, sút  beziniń alynǵan aýmaǵynda qysym sezilýi múmkin. Iyq pen qoldyń bulshyq eti qatty jáne álsiz bolyp qalýy da yqtımal. Ádette bul máselelerdiń bári qalpyna keledi. Dáriger, meıirbıke nemese fızıoterapevt sizdiń qolyńyz ben ıyǵyńyzdaǵy qozǵalysty jáne kúshińizdi qalpyna keltirýge arnalǵan jattyǵýlardy usynady. Jattyǵýlar qattylyq pen aýyrsyný sezimin azaıtýǵa kómektesedi. Qarapaıym jattyǵýlar operatsııadan keıin, birneshe kún ótkende jasalýy múmkin.\r\n\r\nOperatsııa kezinde nervterdiń zaqymdanýy nemese tilinýi múmkin bolǵandyqtan, siz keýdede, qoltyq astynda, ıyq jáne qolyńyzda aýyrsynýdy sezinýińiz múmkin nemese terlep turady . Bul sezimder ádette birneshe aptadan nemese birneshe aıdan keıin ketedi. Degenmen, keıbir áıelderde meń-zeń kúı / sezimtaldyqtyń tómendeý qalyp qoıady.\r\n\r\nQoltyq asty lımfa túıinderiniń joıylýy lımfa aǵynyn báseńdetedi. Odan qolyńyzda nemese bilegińizde isik paıda bolýy múmkin. Bul isik lımfedema dep atalady. Lımfedema hırýrgııalyq operatsııalardan nemese aılar men jyldardan keıin damýy múmkin.\r\n\r\nSizge, emdeýden ótkennen keıin qolyńyz\n ben bilekterińizdi ómir boıy qorǵap júrýińizge týra keledi:\r\n\r\n• Qoldy qysatyn kıim  kıýge nemese zergerlik buıymdardy taǵýǵa bolmaıdy.\r\n• Sómkeni nemese júkterińizdi saý qolyńyzben alyp júrińiz.\r\n• Qoltyǵyńyzdyń astyn qyryný kezinde kesip almas úshin elektr ustarany paıdalanyńyz.\r\n•  Inektsııa saldyrǵanda, qan alǵanda jáne qan qysymyn ólshegende saý qolyńyzdy paıdalanyńyz.\r\n• Baqshada jumys istegende, kúshti jýǵysh zattardy qoldanǵanda qoldaryńyzǵa qolǵap kıińiz.\r\n• kýtıkýlalarmen kesip almaı manıkıýrdi muqııat oryndańyz.\r\n•  Jaraqattanǵan qolyńyzdy kúnge kúıýden saqtańyz.\r\n\r\nQolyńyz nemese bilegińiz kesilgende, jándikter shaqqanda, kúnge qatty kúıip qalǵanda nemese  basqa zaqymdalýlar oryn alsa, dárigermen keńesip em qabyldańyz. Eger sizdiń bilegińiz ben qolyńyz jaraqattansa, isinse, qyzyl túske aınalsa jáne erekshe qyzyp tursa, dárigerge qaraǵanyńyz durys.\r\n\r\nEger lımfedema damyǵan bolsa, dáriger qolyńyzdy kóterińki deńgeıde júrekke deıin kóterýdi usynýy múmkin. Sondaı-aq ol sizdiń bilegińiz ben qolyńyz úshin jattyǵýlar jasatýy múmkin. Lımfa aınalymyn jaqsartý úshin lımfademasy bar keıbir áıelder serpimder kıip alady. Dári-dármekter, qolmen lımfa aǵyzý (massaj) nemese qoldy aqyryn syǵyp alatyn qurylǵyny paıdalaný da kómektesedi. Sondaı-aq fızıoterapevtke nemese basqa mamanǵa habarlasýǵa bolady.\r\n\r\nSáýleli terapııa\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa (sáýlelik terapııa dep te atalady) rak jasýshalaryn joıý úshin joǵary energııaly sáýlelerdi paıdalaný arqyly júzege asady. Áıelderdiń kópshiligi sút bezi operatsııalaryn toqtatqannan keıin sáýle terapııasyn alady. Keıbir áıelderde mastektomııadan keıin sáýleli terapııa taǵaıyndalady. Emdeý isik mólsherine jáne basqa faktorlarǵa baılanysty. Radıatsııa hırýrgııadan keıin ornynda qalýy múmkin sút bezi qaterli jasýshalaryn buzady.\r\n\r\nKeıbir naýqastar operatsııadan buryn sáýle terapııasyn alady, isik jasýshalaryn joıyp, ony azaıtady. Dárigerler bul ádisti iri isikterdi joıý qıyn bolǵan jaǵdaılarda paıdalanady. Keıbir jaǵdaılarda naýqastar operatsııadan buryn hımıoterapııa nemese gormonaldy terapııadan ótedi.\r\n\r\nDárigerler sút beziniń qaterli isigin emdeý úshin radıatsııalyq terapııanyń eki túrin qoldanady. Keıbir naýqastarǵa eki túri de taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n• Syrtqy sáýlelendirý: radıatsııa úlken qurylǵynyń syrtynan shyǵarylady. Kóptegen jaǵdaılarda áıelder mundaı emdeýdi aýrýhanada nemese klınıkada alady. Emdeý kýrsy ádette birneshe apta boıy aptasyna 5 kún ótkiziledi.\r\n• Ishki sáýlelendirý (ımplantatsııalanǵan sáýlelený): Radıaktıvti zattary bar juqa plastıkalyq tútikter (ımplantanttar) tikeleı sút bezine ornatylady. Implantanttar birneshe kún boıy saqtalady. Osy ýaqyt ishinde naýqas aýrýhanada bolady. Ol aýrýhanadan shyǵar kezde dáriger ımplantanttardy alyp tastaıdy.\r\n\r\nJanama áser negizinen radıatsııanyń dozasy men túrine, sondaı-aq qandaı múshege nemese deneniń qaı bóligine qoldanylýyna baılanysty.\r\n\r\nQoldaný aımaǵynda qyzarý, qurǵaý, isiný jáne teriniń qyshýy sııaqty  jalpyǵa ortaq belgiler týyndaýy múmkin. Keýdede aýyr jáne qysyp turǵandaı sezimder bolýy múmkin. Bul belgiler ýaqyt óte kele joǵalady. Emdeý júrgizip  jatqanda teriniń ylǵaldy bolýy jáne «tamshylaýy» múmkin. Bul aımaqta aýanyń áseri qanshalyqty bolsa, teriniń saýyǵýyna sonshalyqty yqpal etetin kórinedi.\r\n\r\nMundaı kezde siz maqtadan jasalǵan bas kıim kıgińiz kelýi múmkin, ol basyńyzǵa keń, yńǵaıly bolyp turady.  Jalpy osyndaı kútim terige  de jasalǵany mańyzdy bolmaq. Emdelgen jerdiń aımaqtaryna qandaı átirler men maılardy jaǵý kerektigi jaıynda dárigermen keńesken durys shyǵar. Radıoterapııanyń bul áseri, ýaqyt óte ketedi. \r\n\r\nEmdeý aıaqtalǵannan keıin terini birte-birte emdeıdi. Degenmen, teri túsiniń uzaq merzimdi ózgerýi múmkin.\r\n\r\nRentgenoterapııa kezinde ásirese keıingi emdeý aptalarynda óte sharshańqy  bolý zańdy. Demalys óte mańyzdy, biraq dárigerler ádette eń belsendi ómir saltyn saqtaýǵa keńes beredi.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııanyń jaǵymsyz áserleri jaǵymsyz bolýy múmkin bolsa da, ádette sizdiń dárigerińiz olardy jeńe alady.\r\n\r\nHımıoterapııa\r\n\r\nHımıoterapııada rak jasýshalaryn joıýǵa arnalǵan isikke qarsy preparattar qoldanylady. Sút bezi qaterli isigine hımıoterapııa ádette dárilermen birge salynady. \r\n\r\nDáriler tabletkalar nemese ishilik ınektsııalar (IV) retinde berilýi múmkin. Kez-kelgen jaǵdaıda preparat qanǵa shyǵady jáne búkil denege taralady.\r\n\r\nSút bezi qaterli isigi bar áıelder aýrýhana klınıkasynda, dárigerlik bólimde nemese úıde hımıoterapııadan ótýi múmkin. Keıbir naýqas emdeý kezinde aýrýhanada bolýy kerek.\r\nJanama áseri negizinen preparattyń ereksheligine jáne dozaǵa baılanysty. Esirtki zattar qaterli isik jasýshalaryna jáne jyldam bólinetin basqa kletkalarǵa áser etedi:\r\n\r\n• Qan jasýshalary: Bul jasýshalar ınfektsııamen kúresedi, qannyń uıýyna jáne azǵanyń barlyq múshelerine ottegin tasymaldaýǵa qatysady. Dárilerdiń qan jasýshalaryna áser etken kezde, aǵzaǵa ınfektsııanyń yqtımaldyǵy artady, kógerý men kógerý ońaı qalyptasady, ál-aýqaty álsizdik pen álsizdikpen sıpattalady. Hımıoterapııadan keıingi jyldarda keıbir áıelder leıkemııany (qan ragy) damytady.\r\n• Shash túbiriniń jasýshalary: hımıoterapııadan shash túsýi múmkin. Shash qaıtadan ósedi, biraq túsi men qurylymy ártúrli bolyp qalýy yqtımal.\r\n• As qorytý joldarynyń shyryshty qabattarynyń jasýshalary: Hımıoterapııa tábettiń  joǵalýyna, júrek aınýy men qusýǵa, dıareıa nemese aýyzǵa jáne eringe nuqsan keltirýi múmkin.\r\n\r\nDárigerińiz osy janama áserlerdi baqylaý tásilderin usynýy múmkin.\r\n\r\nSút bezi qaterli isigine qoldanylatyn keıbir dári-dármekterden bilekterińiz ben tabandaryńyzda terleý nemese uııý sezimi týyndaýy múmkin. Bul ádette emdelýdi toqtatqannan keıin ketedi. Basqa janama áserler saqtalýy múmkin. Keıbir áıelderde sút bezi obyryn emdeýge arnalǵan dári-dármekter júrekterin álsiretip jatady.\r\n\r\nKeıbir obyrǵa qarsy dáriler analyq bezdi zaqymdaýy múmkin. Múmkin budan, analyq bezder gormondar óndirisin toqtatady. Menopaýzanyń sımptomdary paıda bolýy múmkin. Olarǵa qynapqa qan kuıýlar men qynaptyń qurǵaqtanýy bolýy múmkin. Etekkiri buzylýy múmkin nemese toqtatylýy múmkin. Keıbir áıelder qunarsyz bolyp qalady (júktilik bolmaıdy). 35 jastan asqan áıelder máńgi bala kótere almaı qalýy da múmkin.\r\n\r\nEkinshi jaǵynan, siz hımıoterapııa barysynda qunarlylyqty saqtap qala alasyz jáne júkti bolý múmkindigińyz zor bolady. Hımıoterapııanyń jańa týǵan nárestege áseri belgisiz. Emdeýdi bastamas buryn dárigermen birge bosaný jaıynda talqylaýyńyz qajet.\r\n\r\nGormondyq terapııa\r\n\r\nKeıbir keýde isikteri gormondardyń ósýin talap etedi. Gormondyq terapııa rak jasýshalaryn qajet etetin tabıǵı gormondardy alýǵa nemese paıdalanýǵa jol bermeıdi. Bul gormondar estrogen jáne progesteron bolyp tabylady. Zerthanalyq zertteýler barysynda siz isikterde gormondardyń retseptorlary bar-joǵyn bile alasyz. Eger sizde osyndaı isik bar bolsa, sizge gormonaldy terapııa beriledi.\r\n\r\nBul kezde emdeý preparatty nemese hırýrgııa qoldanylady:\r\n\r\n• Dárilik zattar: Sizdiń dárigerińiz tabıǵı gormondy bógep tastaıtyn preparat usynýy múmkin. Preparattardyń biri - estrogendi toqtatatyn tamoksıfen. Taǵy bir dári túri áıelderdiń aǵzasyndaǵy estradıol gormonyn óndirýin toqtatady. Estradıol - estrogenniń nysany. Preparattyń bul túri - aromataza ıngıbıtory. Eger menopaýzy bolmasa, dáriger estrogendi analyq bezderdiń óndirisin toqtatatyn preparat taǵaıyndaýy múmkin.\r\n• Hırýrgııa: Menopaýza bolmasa, sizdiń analyq bezderińizdi alyp tastaýy múmkin. Olar denedegi estrogenniń negizgi kózi bolyp tabylady. Menopaýzy bar áıelder hırýrgııaǵa muqtaj emes. (Menopaýza paıda bolǵan kezde, analyq bezderi estrogendi az shyǵarady.)\r\n\r\nGormondyq terapııanyń janama áseri kóbinese preparattyń ózi nemese emdeý túrine baılanysty bolady. Tamoksıfen - eń keń taralǵan gormondyq terapııa preparaty. Jalpy, tamoksıfenniń janama áseri menopaýzy sııaqty. Eń jıi kezdesetinder – qynaptyq quıylýlar men bólindilerdiń shyǵýy. Basqa janama áserleri menstrýaldyq tsıkldar, bas aýrýlary, sharshaý, júrek aınýy, qusý, vagınaldy qurǵaqtyq nemese qyshý, qynaptyń aınalasyndaǵy teriniń titirkený jáne teri bórtpesi bolyp tabylady. Tamoksıfendi qabyldaǵannan barlyq áıelderde janama áserler týdyrmaıdy.\r\n\r\nTamoksıfendi qabyldaǵannan júkti bolý múmkindigi saqtalady. Tamoksıfen ishtegi balaǵa qaýipti. Eger áli de etekkir  bar bolsa, siz dárigermen kontratseptsııa ádisteri jaıly sóılesýińiz kerek.\r\n\r\nTamoksıfenniń janama áseri óte sırek. Degenmen, bul preparat vena trombozyn týdyrýy múmkin. Qannyń tinderi kóbinese aıaqtar men ókpelerdiń tamyrlarynda qalyptasady. Áıelderde ınsýlt qaýiptiligi birshama artady.\r\n\r\nTamoksıfen jatyr qaterli isigine sebep bolýy múmkin. Odan keıin, jambas múshelerin únemi medıtsınalyq tekserýden ótkizý qajet. Tekserýler arasynda qandaı da bir erekshe qynaptyq qan ketýler oryn alsa,  dárigerge habarlaý kerek.\r\n\r\nAnalyq bezdi alyp tastaǵannan keıin, menopaýza dereý bastalady. Janama áserler kóbinese tabıǵı menopaýzadan týyndaǵandarǵa qaraǵanda áldeqaıda salmaqty bolyp keledi. Dárigerler sizge osy janama áserlerdi jeńý joldaryn usyna alady.\r\n\r\nBıologııalyq terapııa\r\n\r\nBıologııalyq terapııa ımmýndyq júıeniń rakpen kúresýine kómektesedi. Immýndyq júıe organızmniń tabıǵı qorǵanysy bolyp tabylady.\r\n\r\nBasqa organdarǵa taratylǵan sút bezi qaterli isigi bar áıelderde Herceptin® (Trastuzumab) dep atalatyn dárilik preparatpen bıologııalyq terapııa júrgiziledi. Bul monoklonaldy antıdeneler. Ol laboratorııada jáne rak jasýshalaryna qosylady.\r\n\r\nHertseptına zerthanalyq synaqtarda keýde isigi kezinde HER2 dep atalatyn belgili bir proteınniń kóp mólsherin kórsetetin áıelderge taǵaıyndalady. HER2 kedergisi arqyly preparat rak jasýshalarynyń ósýin baıaýlatady nemese toqtatady.\r\nHertseptın ishke engizýge baǵyttalǵan. Ony derbes jáne hımıoterapııamen birge qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nHerseptin-di alǵash ret qoldanǵanda, eń kóp taralǵan janama\n áserler - bul qaltyraý men qyzý. Keıbir áıelderde aýyrsyný, álsizdik, júrek aınýy, qusý, dıareıa, bas aýrýy, tynys alýdyń qysymy nemese teri qaterli isigi paıda bolady. Ádette emdeýdiń alǵashqy kýrsynan keıin janama áserler az bolady.\r\n\r\nHertseptın sondaı-aq júrekke zaqym keltirýi múmkin. Bul keıde júrek jetkiliksizdigine soqtyrady. Hertseptın sonymen qatar ókpege áser etýi múmkin. Bul dereý medıtsınalyq kómek talap etetin tynys alýdyń qıyndaýy týdyrýy múmkin. Hertseptındi taǵaıyndaýdan buryn dáriger júrek pen ókpeńizdi tekseredi. Emdeý kezinde dáriger ókpeniń problemasy joqtyǵyn qadaǵalaýy kerek.\r\n\r\nEmdeý túrleri aýrý satysyna baılanyty tańdalady\r\n\r\nEmdeý ádisteri aýrý kezeńine jáne onyń aldaǵy faktorlaryna baılanysty bolady:\r\n\r\n• Isik mólsheri sút beziniń mólsherine baılanysty tekseriledi\r\n• Zerthanalyq synaq nátıjeleri (mysaly, rak kletkalarynyń gormondardyń ósetinin talap etedi)\r\n• Menopaýzy boldy ma?\r\n• Sizdiń densaýlyǵyńyzdyń jalpy jaǵdaıy\r\nTómende árbir kezeń úshin eń jıi qoldanylatyn emderdiń qysqasha sıpattamasy keltirilgen. Keıbir emdelýshiler úshin basqa emdeý nusqalary qolaıly bolmaq.\r\n\r\n0-kezeń\r\n\r\n0 kezeńi sút beziniń qaterli isigi - lokýlıarly ornyndaǵy kartsınoma  (LKNM) nemese  taramdar ornyndaǵy epıtelııiniń (CAPM) kartsınomasy.\r\n\r\n• LCM: LCM bar áıelderdiń kópshiligi eshqandaı em qabyldamaıdy. Onyń ornyna, dáriger sút bezi qaterli isiginiń belgilerin baıqaý úshin turaqty tekserýlerdi usyna alady.\r\n\r\nKeıbir naýqastarǵa sút bezi qaterli isiginiń damý qaýpin azaıtý úshin tamoksıfen qoldanylady. Basqalar keleshegi bar jańa aldyn-alý emin testileýlerge qatysa alady.\r\n\r\nSol sút beziniń LCNM bar bolýy sút bezderiniń ekeýinde de qaterli isikke shaldyǵý qaýpin arttyrady. LKNM bar áıelderdiń óte az toby sút bezderin joıý úshin hırýrgııamen aýyrsynýǵa tyrysady. Bul eki jaqty profılaktıkalyq mastektomııa. Hırýrg ádette qoltyq asty lımfa túıinderin alyp tastamaıdy.\r\n\r\n• CEDS: CEPM bar áıelder kópshiligi sút bezderin saqtaý operatsııasyn ótkizedi, keıinnen radıatsııalyq terapııany qabyldaıdy. Keıbir naýqastar jalpy mastektomııany tańdaıdy. \r\nÁdette qoltyq asty lımfa túıinderi joıylmaıdy. CAPMA bar áıelder ınvazıvti sút bezi qaterli isiginiń qaterin azaıtý úshin tamoksıfen qabyldaýy múmkin.\r\n\r\nI, II, IIIA jáne IIIC satylary\r\n\r\nI, II, IIIA jáne qoldanystaǵy (hırýrgııalyq operatsııalarmen emdeýge bolady) IIIC sút bezi qaterli isigi bar áıelder aralas em alady. Olardyń keıbireýleri sút bezin saqtaý hırýrgııasyn, al keıin sút bezine sáýle terapııasyn qabyldaıdy . Bul tańdaý sút bezi qaterli isiginiń I nemese II kezeńi bar naýqastar úshin keń taralǵan. Qalǵandary mastektomııanyń paıdasyna tańdaý jasaıdy.\r\n\r\nQandaı da bir tańdaý kezinde áıelder (ásirese II nemese IIIA sút bezi qaterli isigi bar) jıi qoltyq asty lımfa túıinderin alyp tastaıdy. Eger naýqasta rak kletkalary 1-shi 3-shi qoltyq asty lımfa túıinderinde tabylsa nemese sút bezinddegi isik úlken mólsherge jetse, dáriger sáýlelik terapııany naýqasqa usynýy múmkin. Eger rak kletkalary 3 lımfa  túıinderinden artyq tabylsa, dáriger ádette mastektomııadan keıin radıatsııalyq terapııany usynady.\r\n\r\nSút bezin saqtaý operatsııasy (keıin kelesisi  sáýlelik terapııa) men mastektomııa arasyndaǵy tańdaý kóptegen faktorlarǵa baılanysty:\r\n\r\n• Isik kólemine, ornyna jáne satysyna;\r\n• Áıeldiń sút beziniń kólemine;\r\n• Rak aýrýy belgilerine;\r\n• Áıeldiń sút bezin saqtap qalý máselesine qatysty\r\n• Áıel radıatsııalyq terapııany qalaı óńdeınine baılanysty;\r\n• Áıeldiń sáýlelik terapııa ortalyǵyna kelý múmkindigine;\r\n\r\nKeıbir áıelderge operatsııadan buryn hımıoterapııa taǵaıyndalady. Bul neoadıývantty terapııa (emdelýden buryn negizgi emdeý). Hımıoterapııa operatsııadan buryn úlken isikti kishireıtýi múmkin, bul sút bezi operatsııasyn únemdeýge múmkindik beredi. Mundaı emdeý kóbinese II nemese III kezeńde úlken isigi bar áıelder úshin tańdalady.\r\n\r\nOperatsııadan keıin kóptegen naýqastar adıývantty emdeýden ótedi. Adıývanttyq terapııa emdeý múmkindigin arttyrý úshin bastapqy terapııadan keıin taǵaıyndalǵan emdeý bolyp tabylady. Radıatsııalyq terapııa sút beziniń ishinde jáne janyndaǵy rak jasýshalaryn joıady. Patsıentter júıeli emdeýdi qabyldaıdy, mysaly, hımıoterapııa, gormondyq terapııa nemese ekeýi de. Mundaı emdeý aǵzanyń qandaı da bir jerinde qalǵan rak jasýshalaryn joıýǵa múmkindik beredi. Ol emshektegi nemese basqa múshede isik qaıtalanýyn boldyrmaýy múmkin.\r\n\r\nIIIB satysy jáne qate IIIC satysy\r\n\r\nÁdette IIIB sút beziniń qaterli isigi bar áıelder (qabynǵan sút bezi qaterli isigi bar áıelder) nemese IIA kezeńinde qate qaterli isik aýrýlary ádette hımıoterapııamen qamtamasyz etiledi. (Operatsııaǵa qolaısyz qaterli isik hırýrgııa arqyly emdelmeıdi.)\r\n\r\nEger hımıoterapııa isikti azaıtsa, dáriger kelesi emdeýdi usynýy múmkin:\r\n\r\n• Mastektomııa: hırýrg sút bezin alyp tastaıdy. Kóp jaǵdaıda qoltyq asty lımfa túıinderi joıylady. Operatsııadan keıin áıel omyraý jáne qoltyq aty aımaǵyna radıatsııalyq terapııany qabyldaıdy.\r\n• Sút bezin saqtaý operatsııasy: Hırýrg qaterli isikti joıady da, al sút bezin saqtap qalady. Kóp jaǵdaıda qoltyq asty lımfa túıinderi alynyp ketedi. Operatsııadan keıin áıelge  omyraý jáne qoltyq asty aımaqtaryna radıatsııalyq terapııa taǵaıyndalýy múmkin.\r\n• Hırýrgııanyń ornyna radıatsııalyq terapııa: Keıbir áıelder hırýrgııany emes, radıatsııalyq terapııany  tańdaıdy. Dáriger hımıoterapııany, gormonaldy terapııany nemese ekeýin de usynýy múmkin. Mundaı emdeý sút bezinde nemese basqa múshede aýrýdyń qaıtalanýyn boldyrmaýǵa kómektesýi múmkin.\r\n\r\nIV kezeń\r\n\r\nKóp jaǵdaılarda IV kezeńde sút bezi qaterli isigi bar áıelder gormonaldy terapııa, hımıoterapııa nemese ekeýi de qabyldaıdy. Keıbireýlerge bıologııalyq terapııa da  taǵaıyndalýy múmkin. Keıbir múshelerge isikti baqylaý úshin radıatsııalyq terapııany qoldanýǵa bolady. Bul emdeý túrleri aýrýdy emdeı almaıdy, biraq áıeldiń ómirin uzartýǵa kómektesedi.\r\n\r\nKóptegen patsıentterge obyrǵa qarsy emdelý kezinde  jaqsy kútim kórsetilýi tıis. Obyrǵa qarsy terapııa aýrýdyń damýyn báseńdetý úshin taǵaıyndalady. Qoldaý kórsetetin kútim aýyrsynýdy, basqa belgilerdi nemese janama áserlerdi (mysaly, júrek aınýy sııaqty) retteýge kómektesedi. Alaıda onyń nysany ómirdi uzartýǵa  baǵyttalmaıdy. Qoldaý kórsetetin qamqorlyq, áıelderge fızıkalyq jáne emotsııalyq jaǵynan  ózderin jaqsy sezinýge kómektesedi. Órshigen qaterli isikke shaldyqqan keıbir áıelder tek kómekshi kútimdi qaldyrýdy sheshedi.\r\n\r\nSút beziniń qaterli isiginiń qaıtalanýy\r\n\r\nObyrdyń qaıtalanýy - bul aǵzada anyqtalmaı qalyp qoıǵan, keıin qaıta aýrý týdyratyn qaterli isik. Aýrýdyń qaıtalanýyn emdeý negizinen onkologııalyq aýrýlardyń taralýy men ornalasý dárejesine baılanysty. Taǵy bir mańyzdy faktor áıeldiń buryn qabyldaıtyn emdelý túri bolyp tabylady.\r\n\r\nEger sút bezi qaterli isigi tek keýdege arnalǵan operatsııadan keıin ǵana qaıtalansa, onda áıelge mastektomııa qajet bolýy múmkin. Odan aýrýdyń qaıtalanbaýynyń joǵary yqtımaldyǵy bar.\r\n\r\nEger sút bezi qaterli isigi basqa múshelerge jaıylsa, emdeý, hımıoterapııany, gormondyq terapııany nemese bıologııalyq terapııany qamtýy múmkin. Radıatsııalyq terapııa keýde bulshyqetterinde nemese basqa múshelerde qaıtalanatyn qaterli isikti baqylaýǵa kómektesýi múmkin.\r\n\r\nSút bezi qaterli isigi aýrýlary kezinde emdelý óte sırek. Qoldaý kórsetiletin kútim emdeý josparynyń mańyzdy bóligi bolyp tabylady. Kóptegen naýqastar aýrýdyń damýyn baıaýlatý úshin sımptomdar men obyrǵa qarsy terapııany jeńildetý úshin kómekshi kútim alady. Keıbireýlerge ómir súrý sapasyn jaqsartý úshin ǵana kómek kórsetiledi.\r\n\r\nOmyraýdy qalpyna keltirý\r\nKeıbir mastektomııany jasaýdy josparlaǵan áıelder, keýdeni qalpyna keltirý týraly sheshim qabyldaıdy. Basqalary omyraý protezdi kıgendi durys kóredi. Keıbireýler ony da istemeıdi. Osy sheshimderdiń barlyǵynyń artyqshylyǵy bar. Bir áıel úshin durys nárse ekinshisine durys bolmaýy múmkin. Eń bastysy, sút bezi qaterli isigine shaldyqqan árbir áıeldiń tańdaý múmkindigi bar.\r\n\r\nKeýde qýysyn qalpyna keltirýdi mastektomııamen bir mezgilde nemese keıinirek jasaýǵa bolady. Eger siz keýde qýysynyń qalpyna kelýin josparlasańyz, mastetomııadan buryn plastıkalyq hırýrgpen áńgimelesińiz, keıinirek qaıta qurýdy josparlasańyz da onyń qajeti bolady.\r\n\r\nOmyraýdyń qaıta qalpyna kelýiniń kóptegen joldary bar. Keıbir áıelder ımplantty tańdaıdy. Implantat tuzdan nemese sılıkonnan daıyndalýy múmkin. Hırýrg sizdiń deneńizdiń basqa aımaǵynan alynatyn tinderdi qoldanyp qaıta qurýdy júzege asyrýy múmkin. Teri, bulshyqet jáne maı tómengi ish, arqa nemese bókselerden alynýy múmkin. Hırýrg keýdege arnalǵan formany jasaý úshin bul tindi paıdalanady.\r\n\r\nQaıta qurý túrin tańdaý sizdiń jasyńyzǵa, aǵzanyń sıpattamalaryna jáne sizge jasalatyn hırýrgııalyq operatsııa túrine baılanysty. Plastıkalyq hırýrg rekonstrýktsııanyń ár túriniń artyqshylyqtary men kemshilikteri týraly aıta alady.\r\n\r\nKeıingi kútim\r\n\r\nSút bezi obyryn emdeýden keıingi kútim óte mańyzdy. Árbir áıeldiń qalpyna kelýi ártúrli. Sizdiń tolyqtaı emdelýińizge, aýrýdyń taralýy jáne basqa da faktorlardyń baılanysy bolady.\r\n\r\nTipti obyr aýrýy tolyq joıylǵan nemese buzylǵan jaǵdaıdyń ózinde, aýrý qaıta aınalyp kelýi múmkin, sebebi anyqtalmaǵan rak kletkalary emdeýden keıin deneniń bir jerde qalyp qoıady. Sizdiń dárigerińiz progressdi qadaǵalaıdy jáne kez-kelgen qaıtalaný jaǵdaılaryn tekseredi.\r\n\r\nEmdeý aımaǵyndaǵy nemese omyraýdaǵy kez-kelgen basqa da ózgerister týraly dereý dárigerge habarlaý qajet. Kez-kelgen jaısyz aýyrý, tábet nemese salmaqtyń joǵalýy, etekkir tsıklindegi ózgerister, erekshe qynaptyq qan ketýler nemese kórýdiń nasharlaýy (anyqtalmaǵan) sııaqty jaǵdaılar oryn alsa densaýlyq saqtaýshyǵa habarlasyńyz. Sondaı-aq, sizdiń dárigerińizge bas aýrýy, bas aınalýy, tynys alýdyń jetispeýshiligi, jótel nemese dybystyń joǵarylaýy, arqa aýyrýy nemese erekshe emes kórinetin nemese asyqpaıtyn as qorytý máseleleri týraly aıtyp berińiz.\n Mundaı problemalar emdeý aıaqtalǵannan keıin aı ótkende nemese jyl ótkende bolyp jatady. Ol jaǵdaı qaterli isiktiń qaıtalanǵandyǵy degendi bildiredi, degenmen, olar densaýlyqtyń basqa da sımptomdary bolýy múmkin. Máselelerińiz týraly múmkindiginshe tez arada dıagnostıkalanyp, emdelý úshin dárigerińizge aıtyńyz.\r\n\r\nKeıingi tekserýler ádette sút bezderi, keýde, moıyn jáne qoltyq aımaqtaryn qamtıdy. Siz qaıtalanatyn obyr aýrýynyń aldyn alý úshin mammogrammadan ótýińiz kerek. Keýdeńiz qaıta qalpyna keltirilgen bolsa nemese  siz mastetomııadan ótseńiz, mammogrammanyń qajeti bolmaýy múmkin. Dáriger sýretti kóbeıtýge nemese zerthanalyq synaqtarǵa arnalǵan basqa synaqtardy taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nAldyn-alý boıynsha  zertteýler\r\n\r\nǴalymdar sút bezi obyryna jol bermeıtin dárilerdi izdestirýde. Mysaly, gormon deńgeıin tómendetetin nemese keýde jasýshalaryna gormondardyń áserin boldyrmaıtyn birneshe túrli preparattardy synap kórýde.\r\n\r\nNegizgi zertteý barysynda tamoksıfen qaýip toptaryndaǵy áıelder arasynda jańadan týyndaıtyn sút bezi qaterli isiginiń sanyn azaıtty. Dárigerler raloksıfenniń tamoksıfen sııaqty tıimdi ekenin de zerttep dáleldedi.\r\n\r\nAnyqtaý, dıagnostıkalaý jáne kezeńderdi anyqtaý barysyndaǵy zertteýler\r\n\r\nBúgingi tańda mammografııa - sút beziniń qaterli isigine qatysty ózgeristerdi anyqtaıtyn eń tıimdi qural. Zertteýshiler sút bezi qaterli isigine shaldyqqan áıelderde mammogrammalar men ýltradybystyq málimetterdiń kombınatsııasyn zertteýde. Ǵalymdar pozıtrondyq emıssııa tomografııasyn (TPE) jáne basqa da emdeý ádisterin zertteýde.\r\n\r\nSonymen qatar, zertteýshiler isik markerlerin zerttep jatyr. Tós markerleri qan, nesep nemese keýdedegi suıyqtyqtan (nıppelden umtylǵan) anyqtalady. Bul zattardyń joǵary deńgeıi qaterli isik belgileri bolýy múmkin. Keıbir marker emdelýden keıin aýrý belgileri úshin sút bezi obyry bar naýqastardy zertteý úshin paıdalanylýy múmkin. Alaıda, búgingi kúni isik markerlerinde sút bezi qaterli isigin anyqtaý úshin únemi paıdalaný úshin senimdi synaqtar joq.\r\n\r\nSondaı-aq, shuńqyrly jýǵyshtar zerttelýde. Bul ádis keýde qýysynyń tútikshelerinen jasýshalardy jınaıdy. Suıyq aǵyn sińirgishtegi sút arnalarynyń tesikterine kateter arqyly (óte juqa, ıkemdi tútik) aǵylady ótedi. Tútik arqyly suıyqtyq jáne sút bezi kletkalary aǵyp turady. Patologanatom kletkalardaǵy qaterli isiktiń nemese qaterli isik aýrýlarynyń damý qaýpin týdyrýy múmkin ózgeristerdi tekseredi.\r\n\r\nEmdeý jaıyndaǵy  zertteýler\r\n\r\nZertteýshiler terapııanyń kóptegen túrleri men olardyń kombınatsııalaryn zerttep jatyr:\r\n\r\n• Hırýrgııa: Ártúrli operatsııa túrleri emdeýdiń basqa túrlerimen de biriktiriledi.\r\n• Radıatsııalyq terapııa: Dárigerler lımfa túıinderinde rakty emdeý úshin hırýrgııa ornyna radıatsııalyq terapııany qoldanýǵa bolatynyn zertteýde. Olar tóstiń aınalasyndaǵy keń aımaqta sáýle terapııasynyń tıimdiligin qarastyrýda. Sút bezi qaterli isiginiń erte satysynda áıelderde sáýle terapııasynyń qoldanylýy omyraýdyń kishkene bóligi úshin tıimdi bolatynyn zerttep, naqtylaýda.\r\n• Hımıoterapııa: Zertteýshiler jańa dárilik preparattar men olardyń mólsherin synap jatyr. Olar dári jáne onyń  aralasatyn quramy jaıynda oılastyrýda. Olar hırýrgııadan buryn qoldanatyn dári-dármektiń jańa túrlerin qarastyrý úsinde. Olar sondaı-aq hımıoterapııany gormondyq terapııa nemese radıatsııalyq terapııamen biriktirýdiń jańa joldaryn izdep jatyr.\r\n• Gormondyq terapııa: Zertteýshiler gormonaldi terapııanyń birneshe túrin, sonyń ishinde aromatozdy ıngıbıtorlaryn synap kórýde.\r\n• Bıologııalyq terapııa: jańa bıologııalyq protsedýralar zerttelýde. Mysaly, ǵalymdar ımmýndyq júıege demeý berip, rak jasýshalaryn joıýǵa kómektesetin isikke qarsy vaktsınalaryn zerttep jatyr.\r\n\r\nBudan basqa da, zertteýshiler operatsııadan keıin lımfedema sııaqty emdeýdiń janama áserlerin azaıtý joldaryn qarastyryp jatyr. Olar aýyrsynýdy azaıtý jáne ómir sapasyn jaqsartý ádisterin izdeýde. Zertteletin ádisterdiń biri - lımfa túıinderiniń bıopsııasy. Qazirgi ýaqytta hırýrgter kóptegen qoltyq asty lımfa túıinderin alyp tastap, olardyń árqaısysyn qaterli isikke qarsy tekserýi kerek. Ǵalymdar rak aýrýy bolýy múmkin bir ǵana túıindi tekserip, zerttep jatyr ma (mysaly, lımfa tory), qaterli isik basqa túıinderge taralǵanyn boljaýǵa bolady. Eger bul jańa ádis ózin aqtaıdy jáne standartty emdese, hırýrgtar lımfa túıinderin azaıta alady. Bul kóptegen naýqastarda lımfedemany azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n\r\nTegter:\r\nmammografııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1206,'article','1413','Asqazan-óńesh reflıýksi  (Gastroezofageldi reflıýksti aýrý)','qz','2018-11-19 11:12:10','2018-11-19 10:55:00','Asqazan-óńesh reflıýksi – asqazan men óńeshti bólip turatyn asqorytý qysqyshynyń (bulshyqettik tyǵyn) jumysynyń buzylysynan týyndaıtyn jaǵdaı. Bul asqazanda túziletin asqazan qyshqyl sóliniń óńeshke quıylýymen sıpattalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1413',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Asqazan-óńesh','y','   Asqazan-óńesh reflıýksi  (Gastroezofageldi reflıýksti aýrý) Asqazan-óńesh reflıýksi – asqazan men óńeshti bólip turatyn asqorytý qysqyshynyń (bulshyqettik tyǵyn) jumysynyń buzylysynan týyndaıtyn jaǵdaı. Bul asqazanda túziletin asqazan qyshqyl sóliniń óńeshke quıylýymen sıpattalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nAsqazan-óńesh reflıýksi – asqazan men óńeshti bólip turatyn asqorytý qysqyshynyń (bulshyqettik tyǵyn) jumysynyń buzylysynan týyndaıtyn jaǵdaı. Bul asqazanda túziletin asqazan qyshqyl sóliniń óńeshke quıylýymen sıpattalady.\r\n\r\nAsqazan-ishek joldarynyń joǵarǵy bóligi aýyz quysynan, óńeshten, asqazannan turady. Óńesh - bulshyq et tinderinen turatyn, jińishke tútikshe. Ol aýyz qýysy men asqazandy jalǵap turady. Óńesh arqyly tamaq asqazanǵa túsedi.  Qysqysh (sfınkter) – óńesh pen asqazannyń baılanysqan jeri. Onyń qyzmeti, as reflıýksin men asqazannan óńeshke bólinetin sóldi ustap turý.\r\n \r\nÓńesh, asqazan, toq ishek pen ash ishek, baýyr, ót qaby jáne uıqy bezi  qorektik zattardyń energııasyn qorytyp aǵzaǵa sińiredi, al qorektik emes komponentterdi de qorytyp, qaldyǵyn aǵzadan  syrtqa shyǵaryp jiberedi. \r\n\r\nSebepteri\r\nAsqazan-óńesh  reflıýksi óz kezeginde barlyq saý balalarda da, eresekterde de kezdesedi, ol qyjylmen, titirkendirýmen, sondaı-aq, basqa da sımptomdarmen kórinis berip jatady.\r\nAsqazan-óńesh reflıýksiniń basty sebebi, shamadan tys qaryn toıǵyzýdan jáne qysqyshtyń álsireýinen bolady.\r\n  \r\nAsqazan-óńesh reflıýksiniń jıi qaıtalanýynan, óńeshtiń tómengi bóliginiń qabynýy múmkin.  Mundaı kúrdelengen jaǵdaıdy gastro-ezofageldi reflıýksti aýrý dep ataıdy (GERB).\r\n\r\nAsqazan-óńesh reflıýksiniń qaýipti faktorlary mynadaı jaǵdaılardan oryn alady:\r\n•	Alkogol qoldanǵannan;\r\n•	Shylym shekkennen;\r\n•	Semirgennen;\r\n•	Óńesh tesigi dıafragmasynyń jyryǵy;\r\n•	Júktilik;\r\n•	Sklerodarmııa (teriniń qataıýy)\r\n\r\nAsqazan-óńesh reflıýksi júktilik kezinde paıda bolady nemese órshıdi. Keıbir aýrýlardyń dári-dármekteriniń janama áserleri de bul aýrýdyń qozýyna sebepshi bolady:\r\n•	Antıholınergetıkter – teńiz aýrýyna qarsy qoldanylatyn dári;\r\n•	Beta-tejegishteri jáne kaltsıı arnasynynyń tejegishteri – olar júrek aýrýy men joǵary arterııalyq qysym kezinde qoldanylady;\r\n•	Bronhodılıatatorlar (tamaqty keńeıtkishter)   demikpe kezinde qoldanylady;\r\n•	Dopamın-aktıvti dárileri – Parıkson aýrýyna qarsy qoldanylady;\r\n•	Progestın – gınekologııalyq aýrý kezinde qoldanylady;\r\n•	Tynyshtandyrǵysh dáriler – qatty mazasyzdanǵanda nemese uıyqtaı almaı júrgen kezde qoldanylady;\r\n•	Úshtsıkldi antıdepresanttar – kúızelis kezinde qoldanylady.\r\nEger, qoldanyp júrgen dárińizdiń áserinen qyjyl paıda bolsa, ol jaıynda dárigerińizben aqyldasyńyz. Dárigermen keńespeı turyp, eshqandaı qabyldap júrgen  dárińizdi toqtatpańyz. \r\n\r\nSımptomdary\r\nAsqazan-óńesh reflıýksi jáne GERA-nyń basty sımptomdary mynadaı bolady:\r\n•	Qyjyl;\r\n•	Kekirý;\r\n•	Tamaqty qusý;\r\n•	Keýde qyzyp turǵandaı seziıniń bolýy;\r\n•	Óńeshte birdeme turǵandaı sezimniń bolýy;\r\n•	Jutynýdyń qıyndaýy (dısflagııa)\r\n•	Tamaqtan keıin júrek aıný.\r\nSırek kezdesetin sımptomdary:\r\n•	Kekirgende tamaqtyń shyǵýy;\r\n•	Jutynýdyń qıyndaýy;\r\n•	Yqylyq;\r\n•	Jatqan kezde jótelip, dem qysylyp, ysqyrǵan dybystyń shyǵýy;\r\n•	Tamaqtyń aýrýy men jybyrlaýy;\r\n•	Daýystyń qarlyǵyp shyǵýy nemese ózgerýi.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nEger aýrý sımptomdary salmaqty bolmasa, dárigerdiń ózi –aq dıagnostıka jasaı alady.\r\nDıagnoz qoıý barsynda tómendegideı tekserýdiń qosymsha túrleri qajet bolýy múmkin:\r\n•	Fıbrogastrodýodenoskopııa (FGDS) óńeshtiń zaqymdanǵanyn tekserý úshin qoldanylady. Bul shara, ushynda beınekamerasy bar jumsaq tútiksheni ishke endirý arqyly júzege asady, ol óńesh arqyly ishke kirgiziledi de, asqazan men ash ishekti kórýge jaǵdaı jasaıdy. Bul dıagnostıkalaý ádisi jaıynda tolyq aqparat alǵylaryńyz kelse myna siltemeni basyńyz: https://www.zdrav.kz/endoskopiya\r\n•	Barıev qospasyn qabyldaǵannan keıin asqazan-ishek joldaryn rentgennen ótkizý kerek, ol arqyly tarylǵan óńeshtiń sýretin, álsiregen qysqyshtardy kórýge bolady.\r\n•	pH (qyshqyl ortasynyń kórsetkishi) deńgeıin baıqaý úshin monıtorıng júrgizý, ol emniń qanshalyqty jaqsy áser berip jatqandyǵyn baǵalaýǵa jáne naqty dıagnoz qoıýǵa múmkindik beredi. Bul shara burǵyny  muryn arqyly óńeshke engizip, ondaǵy pH-tyń mólsherin anyqtaý úshin ólshegish qoıý arqyly júzege asady. Saý adamnyń pH –nyń mólsheri siltili ortaǵa baılanysty bolady, al GERA kezinde orta asqazannan bólngen qyshqylǵa tolyp qalady.\r\n•	Ezofagomanometrııa  (óńeshtegi qysymdy ólsheıdi) sfınkterdyń qysylmaly múmkindigin baǵalaýǵa múmkindik beredi.   Óńesh sańylaýynan  ushynda datchıkter bar kateterler engiziledi, olar óńeshtegi qysymdy ólsheıdi.  GERA kezinde óńeshtegi qysym deńgeıi qalyptydan tómen bolyp kórinedi.\r\n\r\nEmdeý\r\nQysqa ýaqyttyq reflıýkstik ustama azdaǵan emdi qajet etedi. Jaǵdaı  qalypqa keltirilgennen keıin isher asqa durystap kóńil bólý kerek. (maıly taǵamdar men ishimdekten bas tartý kerek) óńeshtiń shyryshty qabyǵy tez qalpyna keledi. Siz aýrýdan tez aıyqqyńyz kelse, salaýatty ómir saltyn ustanǵanyńyz jón.\r\nGERA –ǵa qarsy jaqsy áser etetin  dáriler bar.\r\n•	Antatsıdter – qyshqyl-beıtaraptandyrǵysh áserdi ıgeredi jáne óńeshti asqazannan bólinetin qyshqyl sóldiń zaqymdaýynan oqshaýlaıtyn qorǵanysh qabattar túzedi.\r\n•	Protondy pompa tejegishteri – olar asqazandaǵy qyshqyl mólsherin azaıtady;\r\n•	N2-tejegishteri (antagonıster) – olar asqazanda qyshqyldyń az bólinýine áser etedi;\r\n•	Prokınetıkter – olar sfınkterdiń jumysyn yńǵaılastyrady.\r\nAntıreflıýkstik operatsııa – eger naýqas salaýatty ómir saltyn ustanyp, qajetti dárilerdi qoldansa da jazylmaı qoıǵan jaǵdaıda jasalady. Qyjyl jáne basqa da sımptomdar operatsııadan keıin ketedi, biraq olardyń dári ishkennen  tolyq ketýi ekitalaı. Operatsııa jasaý kezinde sfınkter asqazan qabyrǵalarynan jasandy túrde quralady.\r\nReflıýkske arnalǵan taǵy bir emdeý ádisi bar, ol endoskoptyń kómegimen júzege asady. Endoskoptyń kómegimen asqazan men qysqyshtardyń shyryshty qabyqtarynyń zaqymdanǵan jerine jaqpa maı túrindegi dárini jaǵady.\r\n\r\nBoljamy\r\nÁdette, qabynǵan óńeshti qalpyna keltirgennen keıi, ishetin asqa muqııat qarasa, titirkendirgish faktorlardy (maıly taǵamdar, alkogl jáne t.b.) qoldanbasa, óńeshiń shyryshty qabyǵy  qaıta qalyptasady. Biraq, keıbir adamdarǵa aýrýdan tolyq qandy aıyqqanǵa deıin dárilerin turaqty iship turýǵa týra keledi.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n•	Barrett óńeshi (óńeshtiń shyryshty qaby ózgeredi, odan qaýipti isikke ulasý qaýpi týyndaıdy);\r\n•	Óńeshtiń oıyq jarasy (óńeshtiń ishki bóliginde tereń jara paıda bolady, odan asqazanǵa qyshqyl sól bólinedi)\r\n•	Strıktýra (óńesh tarylyp, odan múıizgekter bólinedi) ;\r\n•	Bronhtyń buzylýy (tamaqqa asqazan  bólingen sól tamyp, onyń áserinen  titirkený men tynys alý joldarynyń qurysýy paıda bolýy);\r\n•	Sozylmaly jótel men qarlyǵý;\r\n•	Demikpe;\r\n•	Tis aýrýy.\r\n\r\nDáriger qashan qaralý kerek\r\nEger siz reflıýkske (qyjylǵa) qarsy dárini uzaq ýaqyt jetkilikti túrde qoldanyp bolsańyz,odan nátıje bolmaı júrse  jáne óńeshke birde bir endoskopııa júrgizbeseńiz (ol jaǵdaıda qaýipti isikke ulasý qaýpi basym)  dárigerge habarlasyńyz!\r\n\r\nEger tómendegideı sımptomdar oryn alsa dárigerge tekserilińiz:\r\n•	Jıi qussańyz;\r\n•	Qan aralas qussańyz;\r\n•	Demińiz qysylsa (jótel, demikpe);\r\n•	Tamaq ishkennen keıin asqazan tolyp ketkendeı sezim  paıda bolsa;\r\n•	Daýys qarlyǵyp ketse;\r\n•	Jutynǵanda másele týyndasa nemese aýyrsa;\r\n•	Salmaq joǵalsa, tábet bolmaı júrse;\r\n\r\nAldyn alý \r\nAtsetılsalıtsıldi qyshqyl (asperın), ıbýprofen nemese naproksen sekildi dárilerden aýlaq bolyńyz. Nemese olarmen qatar paratsetamoldy qabyldańyz. Dári qabyldaǵanda sýdy molynan ishińiz. Sizge dáriger jańa dáriler taǵaıyndaǵanda, odan qyjyl paıda bolatyn-bolmaıtynyn dárigerden surap, bilip alyńyz.\r\nDerekkóz: AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nJótel (erlerde/áıelderde)\r\nKeýdeniń aýrýy (erlerde/áıelderde)\r\nQaıtalanbaly kóp mólsherli qusyq (erlerde/áıelderde)\r\nJutynýdyń qıyndaýy (erlerde/áıelderde)\r\nAsqazannyń aýrýy (erlerde/áıelderde) \r\nAsqazannyń qaıtalanbaly aýrýy (erlerde/áıelderde)\r\n\r\nTegter: \r\nqyjyl\r\nasqazan-óńesh reflıýksi\r\nGERA, \r\nasqazan-óńesh reflıýksiniń sımptomdary\r\nreflıýks-ezofagıt\r\nasqazan-óńesh reflıýksiniń emdelýi \r\nkeýde jasýshalarynyń aýrýy \r\njutynýdyń qıyndaýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1207,'article','1640','Баланы дұрыс тамақтандыру әдістері','kz','2019-01-22 11:44:04','2019-01-22 11:28:00','Қазіргі таңда балалардың тамақтантануы өте нашарлап келе жатқанын байқаймыз.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1640',NULL,'','',1,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Баланы','y','  Сәлеметсіздер ме, балалар қазір ірімшік жемейді, айран/сүт ішпейді. Қайтіп үйретуге болады? Баланы дұрыс тамақтандыру әдістері Қазіргі таңда балалардың тамақтантануы өте нашарлап келе жатқанын байқаймыз. Баланы дұрыс тамақтандыру әдістері\r\n\r\n\r\n::::* Қазіргі таңда балалардың тамақтантануы өте нашарлап келе жатқанын байқаймыз. Себебі, фаст-фуд және адам тәбетін бұзатын тәтті тағамдар қайда болса да көз алдымызда, ал оның сан алуан түрі балаларды ғана емес, мына ересектерді де қызықтырады. Әрине, осыған баларлар еліктеп, нағыз дәруменге бай, құнарлы тағамдардан бас тартып жатады. Міне, осындай көз бояушылық тамақтардан бас тарттыру үшін баларыңызға келесі әдістерді пайдаланғаныңыз абзал:\r\n* Кішкене балалар жас ерекшелігіне қарай (2-3 жаста) өздеріне үйреншікті әрі дәмін білетін тағамдарды қабылдайды. Өсіп келе жатқан ағзаға қажетті дәрумендердің бәрі түсуі үшін тамақты қызықты етіп безендіріп (таңғы асқа бала табағына ботқаны өрнектеп етіп құю), ойын түрінде тамақтандырған дұрысырақ. Қасықпен тамақ берген жағдайда, қандайда бір мультфильм кейіпкеріндей «қақпаны ашыңыздар, үлкен күш келе жатыр» деп, баланы қызықтыра тамақтардырса, бала астан бас тартпайды; \r\n* Қолына қасық ұстай алған сәттен бастап балаларды жалпы балабақшаға беру – баланың дамуына, қатарластарымен бірге өсуіне үлкен ықпалын тигізеді. Таласып жеген тамақ тәтті болады демекші, бала риза болып қатарластары жеген тамақты жеп, бірге ұйықтап, өзін-өзі көпшіліктің арасында ұстауды үйренеді;\r\n* Сонымен қатар, балаға ерте жастан қатты емдәм ғана беру дұрыс емес. Бала тамағы неше түрлі болуы тиіс әрі құнарлы тамақтар түсіп тұруы маңызды болмақ;\r\n* Бала ағзасы үлкен адамдар ағзасына қарағанда тамақты тез қорытады. Сондықтан, балаларды жиі тамақтандыру керек. Тамақты 4-5 ретке бөліп, түске дейінгі уақытта құнарлы әрі көбірек тамақтандырған дұрыс;\r\n* Бала тағамдары өсіп, жетіліп келе жатқан ағзаға түсетін болғандықтан, дәрумендер мен минеральдарға толы болуы тиіс. Мысалы, кальций бала ағзасына үлкен адамдар ағзасына қарағанда үш есе көп керек етеді. Сонымен қатар, А, Д дәрумендері де жаңа жетіліп келе жатқан ағзаға ауадай қажет.\r\n\r\nМатериалды медицина магистрі Нұрақыш Сауле  дайындады.\r\n\r\nТегтер: \r\nДенсаулық \r\nМедицина\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1208,'article','91','Бактериалдық вагиноз','kz','2018-07-16 06:12:46','2018-07-16 06:03:00','Бактериалдық вагиноз (БВ) - қынаптық инфекциялардың бірі. Қалыпты жағдайда қынапта денсаулық үшін пайдалы бактериялармен қатар зияндылары да мекендейді. Бактериалдық вагиноз т осы қатынастың бұзылуында және зиянды бактериялардың мөлшерінің ұлғаюында пайда болады.\r\n\r\nМұндай үйлесімсіздіктің себептері анық бола бермейді. Бактериалдық вагиноз барлық жастағы әйелдер мен қыздарда пайда болатын, кең таралған ауру.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=91',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бактериалдық','y','   Бактериалдық вагиноз Бактериалдық вагиноз (БВ) - қынаптық инфекциялардың бірі. Қалыпты жағдайда қынапта денсаулық үшін пайдалы бактериялармен қатар зияндылары да мекендейді. Бактериалдық вагиноз т осы қатынастың бұзылуында және зиянды бактериялардың мөлшерінің ұлғаюында пайда болады.\r\n\r\nМұндай үйлесімсіздіктің себептері анық бола бермейді. Бактериалдық вагиноз барлық жастағы әйелдер мен қыздарда пайда болатын, кең таралған ауру. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nБактериалдық вагиноз (БВ) - қынаптық инфекциялардың бірі. Қалыпты жағдайда қынапта денсаулық үшін пайдалы бактериялармен қатар зияндылары да мекендейді. Бактериалдық вагиноз т осы қатынастың бұзылуында және зиянды бактериялардың мөлшерінің ұлғаюында пайда болады.\r\n\r\nМұндай үйлесімсіздіктің себептері анық бола бермейді. Бактериалдық вагиноз барлық жастағы әйелдер мен қыздарда пайда болатын, кең таралған ауру.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nБактериалдық вагиноздың симптомдары:\r\n\r\n* Қынаптан бөлінетін ақ немесе сұр түсті, жағымсыз иісті бөлінділер\r\n* Несептің шығу кезіндегі ашыту, күйдіру сезімі\r\n* Қынаптың ішіндегі және сыртындағы қышу\r\n \r\nКейде аурудың симптомдары болмайды.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nБактериалдық вагинозды анықтау үшін дәрігер гинекологиялық тексеру жүргізуі қажет. Сондықтан, дәрігерге көрінуге дейін 24 сағат бұрын тампондар қолданбаңыз және жыныстық қатынасқа түспеңіз.\r\n\r\nАрқаңызға жатып, аяғыңызды арнайы салғышқа орналастыру ұсынылады.\r\nДәрігер қынапқа айна аталатын аспапты енгізеді. Айналар аздап ашылып, қынапқа кіретін жолды ашады, осылайша дәрігерге қынаптың қабырғасын қарауды жеңілдетуге және зарарсыз мақта тампонның көмегімен бөліндінің (жұғынды) үлгісін алуға жағдай жасалады.\r\nБөлінділердің үлгісі микроскоптың астында инфекция белгісі болуына тексеріледі.\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nСізде бактериалдық вагиноз анықталса, дәрігер тағайындайды:\r\n\r\n* Ішуге арналған таблеткалардағы антибиотиктер\r\n* Құрамында антибиотик бар қынаптық жақпа майлар \r\n \r\nДәріні дәрігердің тағайындауына сәйкес, дәл қабылдайтындығыңызға көз жеткізіңіз және жапсырмасындағы нұсқаулықты қадағалаңыз. Кейбір дәрілермен қатар алкогольді тұтыну асқазанның бұзылысын, асқазанның қатты түйілуін туындатуы немесе жағдайыңызды нашарлатуы мүмкін. Дәрілік препараттарды қабылдауды өткізіп алмаңыз және үзбеңіз, себебі, инфекция қайталануы мүмкін.    \r\n\r\nБактериалдық вагиноз жыныстық қатынастағы серіктестерге – ерлерге берілмейді. Бірақ, егер серіктесіңіз әйел болса, ол жұқтыруы мүмкін. Оған да бактериалдық вагинозды емдеу курсын өткізу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nӨзіне күтім жасау және симптомдарды жеңілдету бойынша кеңестер\r\n\r\nҚынаптың тітіркенуін жеңілдету үшін:\r\n\r\n* Ыстық немесе гидромассаждық ванналарды қабылдамаңыз.\r\n* Қынапты және айналшықты жұмсақ, иіссіз сабынмен жуыңыз.\r\n* Мұқият шайынғаннан кейін жыныстық мүшелердің аумағын құрғатып сүртіңіз. \r\n* Иіссіз тампондар мен төсемшелерді қолданыңыз.\r\n* Кеңдеу киім және мақта матадан жасалған ішкиім киіңіз. Колготки кимеуге тырысыңыз.\r\n* Туалеттен кейін алдынан артына қарай сүртініңіз.\r\n \r\n\r\nБактериалдық вагиноздың алдын алу\r\n\r\nКелесі кеңестерді қадағалау арқылы бактериалдық вагиноздың таралуының алдын алуға көмектесе аласыз:\r\n\r\n* Жыныстық қатынасқа түспеңіз\r\n* Жыныстық қатынастағы серіктестеріңіздің санын шектеңіз.\r\n* Жыныстық қатынас кезінде әрдайым презерватив қолданыңыз.\r\n* Бүркіп шайынбаңыз. Бүрку арқылы шайынған кезде қынаптан инфекциядан қорғайтын пайдалы бактериялар жойылып кетеді.\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* Симптомдардың жақсаруы байқалмайды\r\n* Жамбас қуысында ауырсыну немесе қызба пайда болса\r\n \r\n\r\nСинонимдері\r\n\r\nТелімді емес вагинит.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1209,'article','97','Балалардағы пневмония','kz','2018-07-16 07:16:42','2018-07-16 07:10:00','Жөтел мен қызба – пневмонияның екі негізгі симптомы. Басқа симптомдары – әлсіздік, құсу, диарея (іш өтуі), тәбеттің болмауы, бас ауыруы, бұлшық ет ауырсынуы және тыныс алу мәселелері. Пневмония кез келген уақытта пайда болуы мүмкін, бірақ, әдетте, қыс пен жазда жиі кездеседі, суық тиюден немесе тыныс алу жолдарының басқа инфекциясынан кейін болуы мүмкін.\r\n\r\nБалаңызда пневмония болуы мүмкін санасаңыз, шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз. Кейбір жағдайда пневмония жеңіл, кейбір жағдайда ауыр өтеді. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=97',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Балалардағы','y','   Балалардағы пневмония Жөтел мен қызба – пневмонияның екі негізгі симптомы. Басқа симптомдары – әлсіздік, құсу, диарея (іш өтуі), тәбеттің болмауы, бас ауыруы, бұлшық ет ауырсынуы және тыныс алу мәселелері. Пневмония кез келген уақытта пайда болуы мүмкін, бірақ, әдетте, қыс пен жазда жиі кездеседі, суық тиюден немесе тыныс алу жолдарының басқа инфекциясынан кейін болуы мүмкін.\r\n\r\nБалаңызда пневмония болуы мүмкін санасаңыз, шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз. Кейбір жағдайда пневмония жеңіл, кейбір жағдайда ауыр өтеді.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nПневмонияның симптомдары\r\n\r\nЖөтел мен қызба – пневмонияның екі негізгі симптомы. Басқа симптомдары – әлсіздік, құсу, диарея (іш өтуі), тәбеттің болмауы, бас ауыруы, бұлшық ет ауырсынуы және тыныс алу мәселелері. Пневмония кез келген уақытта пайда болуы мүмкін, бірақ, әдетте, қыс пен жазда жиі кездеседі, суық тиюден немесе тыныс алу жолдарының басқа инфекциясынан кейін болуы мүмкін.\r\n\r\nБалаңызда пневмония болуы мүмкін санасаңыз, шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз. Кейбір жағдайда пневмония жеңіл, кейбір жағдайда ауыр өтеді.  \r\n\r\n \r\nПневмонияның бірнеше түрлері болады ма?\r\n\r\nИә. Пневмония – өкпенің қабынуын сипаттайтын жалпы термин, ол түрлі микроорганизмдерден туындауы мүмкін.\r\n\r\nМысалы, кішкентай балаларда пневмонияның жиі қоздырғышы болатын респираторлық-синцитиалдық вирус (РСВ), ал жаңа туған сәбилерде пневмония В тобы стрептококктарынан туындауы мүмкін, босану кезінде жұқпалануы мүмкін. Үлкенірек балаларда пневмония басқа бактериалдық немесе вирустық инфекциялардың асқынуынан болуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігерлер пневмонияны екі топқа бөледі: бактериалдық және вирустық.\r\n\r\nБактериалдық пневмония балаларда кенеттен келесі симптомдардан пайда болады: жоғары температура, ентігу және жөтел. Балалар тамақтан бас тартады және науқас болып көрінеді.\r\n\r\nМұндай балаларда тыныс алуда мәселе болуы мүмкін, (тыныс алған кезде мұрынының ұшы көтеріліп, қабырғасының аралары тартылып тұруы мүмкін) , тамыр соғуы жиілеп, ерні мен тырнағы көгеруі мүмкін. Балалар әлсіз болып көрінеді, оларда құсу немесе іш өтуі пайда болады. Сиректеу кездесетін симптомдары – іштегі ауырсыну және желкенің бұлшық еттерінің сіресуі.\r\n\r\nКөптеген жағдайларда қоздырғышы Streptococcus pneumonia, бірақ, ауру алтын түсті стафилококктан немесе микоплазмадан туындауы мүмкін.\r\n\r\nВирустық пневмония әдетте, суық тиюі секілді басталады, бірақ, симптомдары баяу және үздіксіз ушығады. Балаларда дене температурасы көтеріледі, қызба Цельсий бойынша 38,5 градустан басталады, тыныс алу қимылдары жиілейді, ысқыратындай дыбыс естіледі. Әлсіздік, құсу, іш өтуі де аурудың симптомдары.\r\n\r\nВирустық пневмония, әдетте, бактериалдық түріне қарағанда  қауіптілігі кемдеу, бірақ, балалар бактериядан туындайтын ауруларға бейімділікті арттыруы мүмкін. Пневмонияны туындатқан вирустарға респираторлық-синцитиалдық вирус (РСВ), парагрипп вирусы, аденовирус және тұмау вирусы жатады.\r\n\r\n \r\nПневмония қалай анықталады?\r\n\r\nДәрігер баланың тыныс алуын бақылап,  стетоскоптың көмегімен оның өкпесін тыңдайды. Ол дыбыстың қысқаруын немесе басқа бөгде шуды анықтауы мүмкін. Пневмония кезінде өкпедегі ауа қапшықтарының бөлігі сұйықтыққа толады, бала тез тыныс ала бастайды, себебі, оттегіні көбірек алу қажет бола бастайды.\r\n\r\nЕгер дәрігер балада пневмония бар деп санаса, ол кеуде қуысының рентгенін, қан талдауын немесе мұрыннан жұғынды алады. Бала оттегіні жеткілікті алатындығына көз жеткізу үшін пульсоксиметр – қанның оттегімен қанығуын өлшейтін, саусаққа орнатылатын қарапайым аспап қолданылуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nПневмония қалай емделеді?\r\n\r\nБактериалдық пневмонияда дәрігерлер антибиотиктер тағайындайды. Вирустық пневмония антибиотиктерге серпін бермейді, сондықтан емдеу төсекте болуды және сұйықтықты көп ішуді қажет етеді. Сұйықтықты жеткілікті ішу – пневмонияның жанама әсерлері - тыныс алудың жиілеуінен және қызбадан болатын сусызданумен күрестегі өмірлік маңызды шара.\r\n\r\nЕгер балада бактериалдық пневмония болса, ауаның ылғалдандырғышын қолдануға болады. Егер балада қызба болса, оған ацетаминофен немесе  ибупрофен беруге болады (егер сәби 6 айлықтан асқан болса).\r\n\r\nЕгер балаңызды бактериалдық пневмониядан ауруханада емдеу қажет болса, оған сұйықтықты көп ішу және көктамыр арқылы антибиотиктер енгізу тағайындалады. Медбикелер ұдайы баланың мұрын қуысын тазартады, сондай-ақ, оксиметрдің көмегімен қандағы оттегінің деңгейін бақылайды. Тыныс алуды жеңілдету үшін балаға мұрынға қойылатын оттегі түтігін немесе маска әкеледі.\r\n\r\nПневмонияның жеңіл өтуінде жалпы жағдайдың жақсаруы бір апта ішінде болады, ал жөтел ұзақ уақыт бойы сақталуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nБаламды пневмониядан сақтау үшін не істеуге болады?\r\n\r\nБаланы пневмониядан қорғау үшін келесі ұсыныстарды орындаңыз:\r\n\r\nУақытылы егуден өткізіңіз. Гемофильдік инфекциядан (ХИБ), АКДС (дифтерияға, сіреспе мен көкжөтелге қарсы), КПК (қызылшаға, паротитке, қызамыққа қарсы), тұмауға қарсы (6 айлық жастан асқандарға), желшешекке және пневмококка қарсы егілу пневмонияның алдын алуға мүмкіндік береді. Егер балаңыз бір себептермен егілуді жіберіп алса, дәрігермен кеңесіңіз. Вакцинация туралы біздің мақаламызбен танысыңыз.  \r\n\r\nЖеке гигиена ережелерін қадағалаңыз. Жиі қол жуып, микробтардың таралуының алдын алыңыз. Балаға инфекцияның көзі болуына жол бермеңіз. Телефонды, ойыншықты, есіктің тұтқасы немесе тоңазытқыштың тұтқасын ұстаған қолыңызды, дененің басқа ашық бөліктерін ұдайы жуып тұрыңыз.\r\n\r\nҮйде темекі шегуге тыйым салыңыз. Өздеріңіз немесе қонақтарыңыз темекіні үйден тыста шегіңіз. Темекіні қоюға көмектесетін бағдарламалар туралы дәрігермен кеңесіңіз. Зерттеулерге сай, темекі түтінінің маңайында, қысқа мерзім болса да, өмір сүретін балалар жиі ауырады және пневмонияға, жоғары тыныс алу жолдарының инфекциясына, астмаға және құлақ инфекцияларына  бейім.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1210,'article','111','Бөгде зат','kz','2018-07-17 07:01:31','2018-07-17 06:49:00','Бөгде зат – құлаққа, мұрынға немесе көмейге түсіп, тұрып қалған зат.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=111',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бөгде','y','   Бөгде зат Бөгде зат – құлаққа, мұрынға немесе көмейге түсіп, тұрып қалған зат. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nБөгде зат дегеніміз не?\r\n\r\nБөгде зат – құлаққа, мұрынға немесе көмейге түсіп, тұрып қалған зат.\r\n\r\n \r\nКімде бөгде зат мәселесі жиі туындайды?\r\n\r\nБөгде зат мәселесі кез келген жаста туындайды, бірақ, 1-3 жастағы сәбилерде жиі кездеседі.\r\n\r\n \r\nҚандай заттар әдетте, бөгде зат саналады?\r\n\r\nКішкентай, әдемі, жылтыр заттар балалардың назарын аударады және жеңіл түрде бөгде зат болады.\r\n\r\nКішкентай балалар әдетте, тамақты жұтады (ет, жаңғақ, дәндер, кәмпит, жеміс сүйектері және попкорн). Тиындар, шарлар, түйреуіштер, кнопкалар, қарындаш бөліктері, ластиктер, қағаз бөліктері, тастар және моншақтар бөгде зат болуы мүмкін.\r\n\r\nБалалар кішкентай батареяларды жеңіл жұтуы мүмкін. Олар уыттылығына сай қауіпті.\r\n\r\nТіс тазартқыш және ұстаралар да қауіпті.\r\n\r\nСондай-ақ, ұсақ бөліктер, мысалы, винт, ойыншықтардың көзі, мұрны, басқа бөліктері қауіпті.\r\n\r\n \r\nБаланың бөгде затты жұтуының симптомдары қандай?\r\n\r\nЕгер бала бірдеңе жұтып қойса, балада жайсыздық сезімі пайда болады. Тыныс алуында, сөйлеуде, жұтуда немесе жылауда мәселелер пайда болады. Балада сілемей ағуы күшейеді, құсу, кеудесінде немесе асқазанында ауырсыну пайда болады.\r\n\r\n \r\nҚандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?\r\n\r\nЕгер бала кішкене батареяны жұтып қойса, шұғыл түрде дәрігерді шақырыңыз.\r\n\r\nЕгер бала бірдеңе жұтып қойғандығын білсеңіз, жайсыздық белгілерін қадағалаңыз.\r\n\r\nЕгер балада тыныс алуында, сөйлеуде, жұтуда немесе жылауда мәселе болса, сондай-ақ, лоқсу, сілемей ағуы, құсу, кеудесінде немесе ішінде ауырсыну болса, шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\nКүшті жайсыздықта немесе баладағы жайсыздық тиынды жұтқаннан кейін пайда болса, «жедел жәрдемді» шақырыңыз. Өзін жақсы сезінсе де, бірнеше күн бойы қадағалап, нәжісінен жұтқан тиынды тексеріңіз.\r\n\r\nӘдетте, бала бір затты (түйреуіш немесе әйнек секілді өткір болса да) кездейсоқ жұтып қойса, олар нәжіспен өздігінше шығып, зиян келтірмеуі мүмкін.\r\n\r\nБаланың нәжісін тексеріп, бөгде заттың организмнен шығуына көз жеткізіңіз.\r\n\r\nІш жүргізетін немесе қосымша талшық бермеңіз.\r\n\r\nЕгер бөгде нысан бірнеше күн бойы нәжісте болмаса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n \r\nБаланың тыныс алу жолдарында бірдеңе тұрып қалуының симптомдары қандай?\r\n\r\nЕгер бір затты жұтуда ол көмейде тұрып қалса, оның тыныс жолдары бітеліп қалуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер тыныс алу жолдары жартылай жабық болса, жөтел, қарлығу немесе басқа тыныс алу мәселелері пайда болуы мүмкін. Шұғыл медициналық көмек қызметіне хабарласу қажет.\r\n\r\nБұл симптомдар өздігінше өтсе, баланы бірнеше күн бойы респираторлық инфекция симптомдарына (мысалы, қызба немесе жөтел) қадағалаңыз. \r\n\r\nБаланың тыныс алу жолдарында бөгде зат тұрып қалуы туралы инфекция немесе қабыну пайда болғанша білмеуіңіз де мүмкін.\r\n\r\nЕгер баланың тыныс алу жолдары толық жабылып қалса, бала тыныс ала алмайды.\r\n\r\n \r\nҚандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?\r\n\r\nДереу дәрігерге хабарласыңыз, егер баланың көмейінде бөгде зат тұрып қалды деп санайтын болсаңыз.\r\n\r\nТыныс алуы қиындаса, «жедел жәрдемді» шақырыңыз. Егер бала есін білсе және өздігінше тыныс алатын болса, көмек келгенге дейін мұқият қадағалаңыз. Егер бала есін білмесе, немесе тыныс алмаса, әдісін білсеңіз, жасанды тыныс алуды,  Геймлих шарасын, арқасын қағып, іш қабырғасын саусақпен аздап ұрғылауды орындаңыз.\r\n\r\nБалаға тамақ, су бермеңіз, бөгде затты саусақпен итермеңіз.\r\n\r\n \r\nМұрындағы бөгде заттың болуының симптомдары қандай?\r\n\r\n* Мұрыннан шығатын бөлінді сасық иісті немесе қан араласқан.\r\n* Мұрынмен тыныс алу қиындаған.\r\n* Мұрындағы тітіркеніс.\r\n* Бала мұрнында бөгде затты сезеді.\r\n \r\n\r\nҚандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?\r\n\r\nМұрындағы бөгде зат тітіркеніс, инфекцияны, немесе тыныс алудың қиындауын туындатуы мүмкін. \r\n\r\nКөрінбейтін немесе жеңіл түрде алынбайтын нысанды алуға тырыспаңыз, себебі, оны әрі қарай мұрын қуысына қарай итеріп жіберуіңіз мүмкін.\r\n\r\nҚысқышты, мақта тығынды немесе басқа аспаптарды бөгде затты алу үшін қолданбаңыз. \r\n\r\nБала мұрын арқылы емес, ауыз арқылы тыныс алсын.\r\n\r\nЕгер жеңіл және қауіпсіз істей алсаңыз, мұрында қандай нысан тұрып қалғандығын анықтаңыз. Бір жағын басып, баланы абайлап, бөгде зат тұрып қалған екінші жағымен тыныс алуын сұраңыз. Осы жағымен тым қатты немесе көп тыныс алмауын өтініңіз.\r\n\r\nБұл шара көмектеспесе, немесе нысанды алып тастау қиын болса, дәрігерге көрініңіздер.\r\n\r\nЕгер баланың мұрын қуысы бөгде затты алып тастаған соң тітіркенген, немесе жұқпаланды деп санасаңыз, дәрігерге көрініңіздер.\r\n\r\n \r\nБаланың құлағында бөгде зат болса, не істеу қажет?\r\n\r\nҚұлақтағы бөгде зат құлақтың инфекциясын туындатуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер баланың құлағында тұрып қалған кез келген затты алып тастауы қажет. Көптеген зақымдаулар ата-аналар өздері бөгде затты алып тастауға тырысқанда орын алады.\r\n\r\nҚысқыш, мақта тығынды немесе басқа аспаптарды бөгде затты алу үшін қолданбаңыз.\r\n\r\nДәрігерге көрініңіздер.\r\n\r\nҚұлақта қоңыз және басқа жәндіктер тұрып қалуы мүмкін.\r\n\r\nКейде жәндіктерді жылы сумен мұқият жуып, алып тастауға болады.\r\n\r\nБұл да көмектеспесе, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n \r\nБаланы осы мәселелерден қалай қорғай аласыз?\r\n\r\nҰсақ, әдемі, жылтыр заттарды баланың қолы жетпейтін жерде сақтаңыз.\r\n\r\n7 жасқа дейінгі балаларға жұтып қоймас үшін арахис, попкорн немесе сағызды беруге болмайды.\r\n\r\nТамақты ұсақ бөліктерге кесіңіз, бала оны жеңіл шайнай алады. Етті және тұтас жүзімді ұсақ етіп кесіңіз, хот-догтарды – ұсақ таяқшаға (дөңгелек бөліктерге емес) бөліңіз.\r\n\r\n7 жасқа дейінгі балаларға қақалып қалмас үшін сағызды немесе соратын кәмпитті бермеңіз.\r\n\r\nКішкентай батареяларды баланың қолы жетпейтін жерде сақтаңыз.\r\n\r\nОйыншықтардың жапсырмасын оқыңыз, баланың жасына қатысты ұсыныстарды орындаңыздар.  3 жасқа дейінгі балаларға ұсақ бөлігі бар ойыншықтармен ойнауға рұқсат бермеу қажет.\r\n\r\nБаланың ойыншығын қарап отырыңыз. Сынбауын тексеріп, сынғандарын лақтырып отырыңыз.\r\n\r\nБалаларға ауызға, мұрынға ойыншықтарды салмауын, немесе жұтпауын айтыңыздар.\r\n\r\nБалалар жылағанда немесе жиі тыныс алғанда тамақ жегізбеңіздер. \r\n\r\nТұншығудың алдын алу үшін балаларға тамақ ішетін кезде ойнауға, күлуге немесе сөйлеуге жол бермеңіздер.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қашан көріну қажет?\r\n\r\nБаланың тыныс алу жолдарында бірдеңе тұрып қалса, (тыныс алуы кенет қиындаса) медициналық жәрдемді шақырыңыз.\r\n\r\nЕгер балаңыз жайсыздықты сезінсе, оны шұғыл жәрдем бөлімшесіне жеткізіңіз.\r\n\r\nБалаңыздың жағдайы туралы күмәніңіз немесе сұрақтарыңыз болса,  дәрігерге көрініңіз.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1211,'article','116','Цистит','kz','2018-07-17 07:52:12','2018-07-17 07:49:00','Цистит – қуықтың сілемей қабатының қабынуы  (сондай-ақ, қараңыз: Несепқап (қуық) инфекциясы). Бұл несеп-жыныс ағзаларының ішіндегі ең кең таралған қабыну ауруларының бірі. Әйелдердің 20-25 % циститтің қандай да бір түріне шалдығады, ал 10 % созылмалы циститтен зардап шегеді, бұл сан жыл сайын үздіксіз арта түсуде. Ерлер бұл аурумен сирек ауырады – цистит ерлердің 0,5%-да кездеседі.\r\n\r\nЦиститтің алғашқы және екінші, жіті және созылмалы, жұқпалы және жұқпалы емес түрлері  болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=116',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ц','Цистит','y','   Цистит Цистит – қуықтың сілемей қабатының қабынуы  (сондай-ақ, қараңыз: Несепқап (қуық) инфекциясы). Бұл несеп-жыныс ағзаларының ішіндегі ең кең таралған қабыну ауруларының бірі. Әйелдердің 20-25 % циститтің қандай да бір түріне шалдығады, ал 10 % созылмалы циститтен зардап шегеді, бұл сан жыл сайын үздіксіз арта түсуде. Ерлер бұл аурумен сирек ауырады – цистит ерлердің 0,5%-да кездеседі.\r\n\r\nЦиститтің алғашқы және екінші, жіті және созылмалы, жұқпалы және жұқпалы емес түрлері  болады. Цистит – қуықтың сілемей қабатының қабынуы  (сондай-ақ, қараңыз: Несепқап (қуық) инфекциясы). Бұл несеп-жыныс ағзаларының ішіндегі ең кең таралған қабыну ауруларының бірі. Әйелдердің 20-25 % циститтің қандай да бір түріне шалдығады, ал 10 % созылмалы циститтен зардап шегеді, бұл сан жыл сайын үздіксіз арта түсуде. Ерлер бұл аурумен сирек ауырады – цистит ерлердің 0,5%-да кездеседі.\r\n\r\nЦиститтің алғашқы және екінші, жіті және созылмалы, жұқпалы және жұқпалы емес түрлері  болады.\r\n\r\nЕкінші цистит қуық (тас, ісік) немесе жақын ағзалардың (аденома және қуық асты безінің қатерлі ісігі, жыныстық ағзалардың созылмалы қабыну аурулары) аурулары кезінде дамиды.\r\n\r\nАлғашқы жіті цистит – негізінен, әйелдер шалдығатын ауру. Оның пайда болуы салқын тиюмен, жұқпадан кейін, құралмен тексеруден кейін, жеке гигиена ережелерін бұзумен байланысты. Циститтің дамуының болжамды факторларының бірі - қант диабеті. Циститтің дамуы организмнің аллергиялық серпінінің салдарынан да болуы мүмкін.\r\n\r\nЦиститтің дамуына ықпал ететін факторлар – сілемей қабаттың жарақаты, жамбас қуысындағы көктамырлардың қан ағыны, гормондық бұзылыстар, дәруменсіздік, салқын тиюі, т.б. Сондай-ақ, уродинамиканың бұзылысының маңызы зор, оның ішінде, қуықтың босатылуының қиындауы немесе толық босатылмауы, қуық бұлшықетінің   ширақтығының бұзылуына, несептің іркілуіне немесе ыдырауына апарады. Жұқпалы циститте жоғары немесе төмен қарай, лимфа немесе қан арқылы жұқпалану жолдары болуы мүмкін.\r\n\r\nБалаларда циститтің пайда болуының және барысының кейбір екрешеліктері болады. Мысалы, ұлдарда несеп жолдарының жұқпалануға ықпал ететін қандай да бір анатомиялық өзгерістері (несеп шығару түтігінің сыртқы саңылауының немесе клапанының стенозы, қуық мойнының туа біткен склерозы) болмағанда жіті цистит сирек пайда болады. Қыздарда цистит жеке гигиенаның бұзылысымен жиі байланысты. Балаларда ауру еріксіз несеп шығарумен, оның ішінде, түнде уақытта төсекте , кейде – нәжістің еріксіз шығуы болуы мүмкін.\r\n\r\nЦиститті емдеу. Егер циститтің белгілері пайда болса – өз бетіңізбен емдеуге тырыспаңыз, және ауруды ушықтырмаңыз. Дұрыс емделмеген немесе соңына дейін емделмеген цистит созылмалы түрге көшуі мүмкін, оны өмір бойы емдеуге тура келеді. Тез арада урологқа немесе гинекологқа көріну қажет.\r\n\r\nЖіті цистит кезінде тыныш күйді сақтау, емдәм ұстану, сұйқтықты көп мөлшерде (күніне 2-2,5 л) ішу ұсынылады; денеге салқын тигізбеу, ішектің ұдайы қызметін қолдау қажет, жыныстық қатынасқа түсуге болмайды. Ауырсыну қатты болса, ректальдық (айналшық ішіне) немесе вагиналдық (іншек ішіне) ауырсынуды басатын суппозитарийлер қою тағайындалады. Бактерияға қарсы емдеу антибиотикограмма бойынша өткізіледі, оған дейін кең ауқымды әрекет ететін антибиотиктер, нитрофурандар, антигистаминдік препараттар тағайындалады. Алғашқы созылмалы циститті емдеуде инфекция ошағын анықтау және жою, әйелдерде – гинекологиялық ауруларды немесе іншек жұқпаларын емдеу  маңызды роль атқарады. Циститтің себептерінің бірі – иммунитеттің төмендеуі болғандықтан, жалпы күш жинау үшін дәрумендік немесе физио-емдеу курстарын өткізу қажет. Созылмалы циститті қабынуға қарсы емдеу антибиотикограмма бойынша 3-4 апта бойы өткізіледі, одан кейін ұзақ уақытқа (3-6 ай) нитрофурандар немесе бактрим  тағайындалады. Ай сайын несептің бактериологиялық зерттеуін өткізу қажет, әсіресе, дәрі қабылдауды тоқтатқаннан кейінгі 6 ай ішінде.\r\n\r\nСозылмалы циститті емдеу , әсіресе, интерстициалдық түрін, әйелдерде біршама қиындық туындатады. Антигистаминдік және гормондық препараттарды (гидрокортизон, преднизолон) қолдану жарамды, гепаринмен емдеуге болады (инстилляция және инфузиялық емдеу). Интерстициалдық циститте физио-емдеу шаралары тағайындалады. Қуықтың тыртықты өзгерісінде хирургиялық операция тағайындалуы мүмкін.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1212,'article','352','Жүректің созылмалы жеткіліксіздігі','kz','2018-08-07 11:22:40','2018-08-07 11:12:00','Жүректің созылмалы жеткіліксіздігі (ЖСЖ) – жүректің бұлшық етінің жиырылу қабілеті төмендейтін жағдай, организмнің ағзаларына және тіндеріне оттегі мен қоректік заттектерді жүрек жеткілікті мөлшерде жеткізе алмайды.\r\nЖүрек – конус тәрізді қуыс бұлшық етті ағза, қайталанатын ырғақты жиырылу арқылы қантамырларының бойымен қан ағынын қамтамасыз етеді.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=352',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жүректің','y','   Жүректің созылмалы жеткіліксіздігі Жүректің созылмалы жеткіліксіздігі (ЖСЖ) – жүректің бұлшық етінің жиырылу қабілеті төмендейтін жағдай, организмнің ағзаларына және тіндеріне оттегі мен қоректік заттектерді жүрек жеткілікті мөлшерде жеткізе алмайды.\r\nЖүрек – конус тәрізді қуыс бұлшық етті ағза, қайталанатын ырғақты жиырылу арқылы қантамырларының бойымен қан ағынын қамтамасыз етеді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЖүректің созылмалы жеткіліксіздігі (ЖСЖ) – жүректің бұлшық етінің жиырылу қабілеті төмендейтін жағдай, организмнің ағзаларына және тіндеріне оттегі мен қоректік заттектерді жүрек жеткілікті мөлшерде жеткізе алмайды.\r\n\r\n \r\n\r\nЖүрек – конус тәрізді қуыс бұлшық етті ағза, қайталанатын ырғақты жиырылу арқылы қантамырларының бойымен қан ағынын қамтамасыз етеді.\r\n\r\nЖүректің қан айдайтын қызметі әлсірегенде өкпеде қанның жиналуы, аяқ ұшында, тобық маңайында ісіну аталатын сұйықтықтың жиналуы орын алады. Жүректің камералары жүрек бұлшық етінің әлсіздігінің салдарынан жүректің ішінде қанды көп жинақтайды, бұл оның қабырғасының тығыздалуына апарады.\r\n\r\nБүйректе қан ағыны әлсіреуінің нәтижесінде организмде сұйықтықтың (судың) және тұздың жинақталуы басталады. Егер сұйықтық қолда, аяқта немесе басқа ағзаларда жиналатын болса, организм қанға толады. Мұндай жағдай жүректің созылмалы іркілісті жеткіліксіздігі талады.\r\n\r\nЖүректің әр түрлі камераларының арасында немесе жүректен аортаға ағатын қан жүректің қақпақшалары арқылы өтуі тиіс. Бұл қақпақшалар олар арқылы қан өтетіндей ашылады. Одан кейін қанның кері ағынына кедергі келтіру үшін олар жабылады. Бұл қақпақшалар дұрыс жұмыс істемесе, жүрек арқылы бүкіл организмге қан ағыны бұзылады. Бұл жүректің жеткіліксіздігіне апаруы немесе оның барысын нашарлатуы мүмкін. ЖСЖ болуы науқастың жүрегі қызмет ете алмайды дегенді білдірмейді. \r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nЖүректің  жеткіліксіздігі көптеген себептерге байланысты, мысалы:\r\n\r\n* жүректің ишемиялық ауруы – жүректің ауруы, жүрекке қан мен оттегіні жеткізетін жүрек артерияларының (коронарлық) тарылуынан жүректің бұлшық етіне қан ағыны келуінің төмендеуі нәтижесінде пайда болады.\r\nОның жиі себебі – коронарлық артериялардың атеросклерозы, бұл кезде олардың ішкі қабырғасында холестерин және басқа да майлар өңез және түйіндақ түрінде жинақталады, ал қабырғаның өзі тығыздалып, созылымдылығын жоғалтады. Бұл артериялардың саңылауының тарылуына және қан ағынының қиындауына апарады.\r\n\r\n* жүрек талмасы (миокард инфарктісі) – жүрек артериясының бітелуінен және жүрек бұлшық етінің қанмен қамтамасыз етілуінің жіті бұзылуынан жүрек бұлшық етінің бөлігінің тіршілігін жоюы. Осының нәтижесінде жүректің бұлшық етінде тыртықтар пайда болады, олар жүректің жұмысының бұзылуына апарады.\r\n* Кардиомиопатия – инфекцияның, алкогольді немесе есірткіні тұтынудың шамадан артық салдарынан жүрек бұлшық етінің зақымдануы.\r\n* Жоғары артериалдық қысым, жүрек қақапақшасының зақымдануы, жүректің кемістігі, қалқанша бездің аурулары, бүйрек аурулары, қант диабеті секілді жүректің тозуына апаратын себептер.\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nЖүректің созылмалы жеткіліксіздігінің симптомдары ұдайы, өтпелі, ауыр немесе жеңіл болуы мүмкін.\r\n\r\nАурудың негізгі симптомдары:\r\n\r\n* Тыныс алудың қиындауы, өкпеде сұйықтық жиналуының және іркілуінің нәтижесінде дене жаттығуларын орындағанда және тыныш күйде де болатын құрғақ, үзілісті жөтелі.\r\n* Жүректің созылмалы іркілісті жеткіліксіздігінің симптомдары – тобықтың ісінуі, одан кейін аяқтың, іштің ісінуі, салмақтың ұлғаюы; түнде несептің жиі жүруі; іштің кебуі, тәбетті жоғалтуға немесе жүрек айнуына апаратын.\r\n* бас айналуы, шаршау, әлсіздік. Ағзаларға және бұлшық еттерге қан ағынының төмен болуынан науқас өзін шаршаулы, әлсіз сезінеді. Мидың қан айналымының төмен болуы бас айналуын немесе естің қалыпты болмауын туындатуы мүмкін.\r\n* жүректің тез немесе ұдайы емес соғуы, себебі, қанның жеткілікті мөлшерін айдауы үшін жүрек тезірек соға бастайды.\r\n \r\nЖүректің созылмалы жеткіліксіздігі кезінде жоғарыда келтірілген симптомдардың бірі ғана байқалуы мүмкін, ауру симптомсыз өтуі мүмкін, бірақ, бұл симптомдардың бірінің болуында жүректің әлсіздігі болуы міндетті емес.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nӘдетте, қабылдау кезінде дәрігер науқасқа аурудың белгілердің болуы туралы сұрақтарды қояды. Дәрігер науқаста жүректің ишемиялық ауруы, стенокардия, диабет, жүректің қақпақшаларының ауруы, жоғары артериалдық қысым секілді аурулардың болуы туралы, сондай-ақ, зиянды әдеттері туралы сұрайды.\r\n\r\nОсыдан кейін науқасты толығымен қарайды. Дәрігер фонендоскоппен жүректі тыңдап, жүректің  жеткіліксіздігінің және жүрек бұлшық етінің әлсіреуіне апаратын басқа да аурулардың белгілерін іздейді.\r\n\r\nДәрігер науқасты аурудың ауырлық дәрежесін анықтау үшін бірқатар зерттеулерді өткізуге бағыттайды. Бұл келесідей зерттеулер:\r\n\r\n• қан талдаулары, олар бүйректің, қалқанша бездің жағдайын бағалау, холестерин деңгейін және анемия болуын анықтау үшін қолданылады.\r\n\r\n· Электрокардиограмма (ЭКГ) – жүрек жұмысында пайда болатын электр өрісін зерттеу және тіркеу әдісі. ЭКГ-пленка жүрек арқыл өтетін электр импульстерін бейнелейді. ЭКГ тыныштық күйде жүрек бұлшық етінің ырғағын, өткізгіштігін қанмен қамтамасыз етілуін бағалайды, сондай-ақ, жүрек камераларының ұлғаюын анықтайды.\r\n\r\n• Кеуде қуысының рентгенографиясы – кеуде қуысы ағзаларының өзгерістерін анықтау үшін қолданылатын зерттеу, жүректің өлшемін және жүректің, өкпенің маңайында сұйықтықтың болуын көрстеді.\r\n\r\n• Эхокардиография - ультрадыбыстық тест, ол жүректің құрылымын, қызметін және жиырылу белсенділігін көрсетеді.\r\n\r\n• Шығарым фракциясыа (ШФ) – бұл жүректің бір жиырылуында тамырларға шығарылатын қанның үлесі. Тест әр жиырылғанда жүректің қанды қаншалықты жақсы айдайтындығын өлшеу үшін қолданылады.\r\n\r\n• Күйзеліс-тест –коронарлық арериялар ауруларының ықтималдығын анықтау үшін мөлшерленген дене жүктемесімен сынама.\r\n\r\n• Жүректің катетеризациясы – емдік-профилактикалық мақсатта жүрек қуысына және маңайындағы тамырларға қуыс икемді түтікті енгізу. Бұл коронарлық арериялар ауруының жүректің іркілісті жеткіліксіздігінің себебі болуын анықтауға көмектеседі.\r\n\r\nДәрігер науқастың жағдайына байланысты, сондай-ақ, диагностикалық зерттеулердің басқа түрлерін де орындайды.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЖүректің созылмалы жеткіліксіздігін емдеудің мақсаты – аурудың әрі қарай даму ықтималдығын төмендету, симптомдарын азайту, науқастардың өмір сапасын жақсарту. Емдеу науқастың жағдайын ұдайы бақылау арқылы өткізіледі.\r\n\r\nЕмдеу нәтижелері көбінесе, науқастың өзіне және төменде көрсетілген аурудың алдын алу шараларын қадағалауға байланысты.\r\n\r\nЖүректің созылмалы жеткіліксіздігінің дәрі-дәрмекпен емдеуіне келесі препараттар кіреді:\r\n\r\n* Ангиотензин-айналдырушы ферменттің (ААФ) тежеушілері бүйректе өндірілетін гормонның әсерін тежейді, осылайша, тамырларды кеңейтіп, артериалдық қысымды азайтады. Бұл топтың препараттары барлық науқастарға ұзақ уақыт бойы қолдануға көрсетілген;\r\n* Ангиотензин II рецепторының тежеушілері ААФ тежеушілерін көтере алмауда тағайындалады;\r\n* Салуретиктер – несеп айдайтын препараттар, олар организмде сұйықтық іркілу белгілері болуында қолданылады;\r\n* Альдостеронның антагонистері – организмнен натрийдің, хлордың және судың шығарылуының артуына, бүйректе несепнәрдің және калийдің шығарылуының тежелуіне апаратын препараттар;\r\n* Нитраттар – жүректің бұлшық етінің оттегіге қажеттілігін азайтатын, оның жүрекке жеткізілуін арттыратын препараттар; Ұзақ уақыт бойы қолдану стенокардияның қосарлануында ғана орынды.\r\n\r\nЖүректің созылмалы жеткіліксіздігінің ауыр дәрежесінде дәрігерлер хирургиялық араласуды ұсынуы мүмкін. Үш негізгі хирургиялық емдеу тәсілдері:\r\n\r\n* Дәстүрлік кардиохирургия (қақпақшалар жеткіліксіздігін түзету, жүрек қарыншасын хирургиялық түзету, кардиоынталандырғыштар қою);\r\n* Кардиоимпланттарды орнату – адамның денесіне қосымша қан айналым аппараттарын (жүрек қарыншалары) енгізу операциясы, олар жүректің қызметін ішінара қалпына келтіруге көмектеседі.\r\n*  Жүректің трансплантациясы (алмастыру).\r\nЖүректің жеткіліксіздігінде кардиостимуляторлар және дефибрилляторлар қолданылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nКардиоынталандырғыш – шағын электрондық құрал, батареямен жұмыс істейді, ол тері астына енгізіледі, жүрек ырғағының жиілігін және дұрыстығын реттеуге көмектеседі. Кардиоынталандырғыштың электродтары бар, олар ірі көктамыр арқылы жүрекке келіп, бекітіледі. Электродтар жүрекке электр импульстерін жіберіп, оның соғуына ықпал етеді.\r\n\r\nКардиоынталандырғыш қоланылады:\r\n\r\n* жүрегі тым баяу, тым жылдам, немесе қалыпсыз түрде соғатын адамдарда;\r\n*  Жүректің екі жағын зақымдаған жүрек жеткіліксіздігі бар адамдарда. Олар бивентрикулярлық кардиоынталандырғыш аталады.\r\n \r\nЖүректің соғуы әлсірегенде тым ұлғайып, қанды нашар айдайды, жүрек ырғағының өмірге қауіп төндіретін бұзылысының даму қаупі пайда болады. Мұндай жағдайда орнатылатын кардиовертер – дефибриллятор қолданылады, ол ырғақтың өмірге қауіп төндіретін бұзылысын анықтайды және ырғақты қалыпқа келтіру үшін жүрекке электр разрядын тез жібереді. Заманауи бивентрикулярлық кардиоынталандырғыштардың көпшілігі осы құралдар ретінде жұмыс істей алады.\r\n\r\nЖүректің қанмен қамтамасыз етілуін жақсартуға бағытталған хирургиялық емдеуге жататындар:\r\n\r\n* Ангиопластика және стент орнату\r\n* Жүректің тамырларын шунтирлеу.\r\n \r\nДәрілік препараттармен немесе арнайы кардиоынталандырғышпен емдеуге келмейтін жүректің ауыр жеткіліксіздігінде жасанды сол қарыншаны орнату қажет болуы мүмкін. Жасанды қарынша жүрекке қанды жүректен барлық организмге айдауға көмектеседі.\r\n\r\nАорта ішілік баллонды сорғыш (насос) алмастыруды күтетін науқастарда жүрек қызметін қолдауға көмектеседі. Сондай-ақ, ол жүрек қызметінің кенеттен және ауыр төмендеуі дамыған адамдарға көмектеседі. Бұл сорғыш (насос) жіңішке баллон түрінде, аяқтағы артерия арқылы орнатылады және жоғары қарай жүректен шығатын аортаға дейін жылжиды.\r\n\r\nЖүрек жеткіліксіздігін емдеу, негізінен, өмір салтын өзгерту мен дәрілерді дұрыс қабылдауға негізделгенімен, хирургиялық шаралар мен операциялардың маңызы да зор.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nЖалпы, ЖСЖ бар науқастарда аурудың болжамы теріс, бірақ, науқастар көп жыл бойы өмір сүре алады. ЖСЖ бар науқастарда кенеттен болатын өлім-жітімнің қаупі басқаларға қарағанда 3 есе жоғары. Сондықтан, ауруды уақытылы анықтап, сәйкес емдеуді бастау аса маңызды.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Жүректің камераларының кеңеюі (кардиомиопатия);\r\n* Жүрек ырғағының бұзылысы;\r\n* инсульт;\r\n* тромбоэмболия (қантамырының қан ұйындысымен (тромбымен) жіті бітелуі);\r\n* кенеттен болатын өлім-жітім.\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЖСЖ баяу дамиды, көптеген адамдар оны организмнің қартаюы ретінде санайды. Мұндай жағдайда көпшілік науқастар соңғы сәтке дейін дәрігерге баруды созады. Өзіңізде ЖСЖ симптомдары болса, және бір күнде 1,5 кг салмақ қоссаңыз, немесе аптасына 2,5 кг қоссаңыз, шұғыл дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nАсқынудың алдын алу үшін науқас келесі ұсыныстарды қадағалауы тиіс:\r\n\r\n* аурудың белгілерін бақылауды жүргізіңіз.\r\n* Артериалдық қысымның деңгейінің қалыпты болуын қадағалаңыз.\r\n* Организмде сұйықтық жиналуын бақылау үшін өзіңіздің салмағыңызды ұдайы тексеріңіз, денеңізде ісіну аумақтары болуын тексеріңіз. Қажет болса, салмақ тастаңыз. Күнделікті өлшену ұсынылады, күнделікті таңертең бірдей киіммен, сондай-ақ, несеп шығарудан кейін, бірақ, тамақ ішердің алдында емес.\r\n* Су үйлесімін бақылаңыз. Дәрігер күнделікті тұтынатын судың мөлшерін, әжетханаға бару жиілігін қадағалауды ұсынады. Қантамырларында сұйықтық көп болған сайын организмді қанмен қамтамасыз ету үшін жүректің соғуы қиындайды. Сұйықтық ішуді күніне екі литрге дейін азайту жүректің жұмысын жеңілдетуге және жүрек жеткіліксіздігінің кейбір белгілерінің алдын алуға көмектеседі.\r\n* Тұзды тұтынуды шектеңіз. Тұз біз тұтынатын көптеген өнімдерде болады. Егер тұзды тұтынуды шектесеңіз, организмде сұйықтық азырақ жиналады, ісіну азаяды, тыныс алу жеңілдейді.\r\n* Дәрігердің нұсқауы бойынша дәрілерді қабылдаңыз. Дәрілер жүрек жұмысында, артериалдық қысымды төмендетуде, организмде сұйықтық жиналуы үрдісінің және аурудың нашарлауының алдын алу үшін қажет. Жүрек жеткіліксіздігіне қарсы көптеген препараттар зиянды гормондардың шығарымын азайту үшін қолданылады.\r\n* Дәрігерге жиі тексеріліңіз. Дәрігерге бару кезінде ол салауатты өмір салтын жалғастыруыңызды және жағдайыңыздың нашарлмауын қадағалайды. Көбінесе, дәрігер күнделікті өлшену туралы ақпаратты сұрайды, дәрілерді тағайындайды. Маманға барар алдында сұрақтарыңызды жазып алыңыз. Сұрақ қойып, жауап алудан қорықпаңыз. Дәрігерге ұстамалар, дәрі қабылдау туралы хабарлаңыз, мүмкін шектеулер туралы сұраңыз. Басқа саланың дәрігері тағайындаған дәрілерді қабылдауға болатындығы туралы дәрігеріңізден сұраңыз.\r\n \r\nЖүректі зақымдаудан қорғау үшін келесілер қажет:\r\n\r\n* Темек шегуді қою\r\n* Салауатты салмақты қолдау\r\n* Артериалдық қысымды, қандағы холестерин деңгейін бақылау\r\n* Ұдайы спортпен шұғылдану\r\n* алкоголь тұтынбау.\r\n \r\nКелесі медициналық препараттарды қабылдаудан алшақ болыңыз:\r\n\r\n* Нестероидтық қабынуға қарсы препараттар\r\n* аритмияға қарсы кейбір препараттар\r\n* кальцийлік каналдарды тежейтін препараттардың көпшілігі\r\n* тұздың алмастырғыштары секілді тағамдық қоспалар\r\n* құрамында натрий (тұз) бар антацидтік құралдар\r\n* ісінуді азайтатын құралдар.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1213,'article','384','Иыққа берілетін ауырсыну сезімі','kz','2018-08-08 06:50:23','2018-08-08 06:49:00','Кейде иық талып, түсініксіз бір ауру сезімдері пайда болады.  Мойынды ары-бері қозғаса да, иықты айналдырса да, қолды сермесе де еш өзгеріс болмай қояды. Сонымен қатар, басқа жерлеріңіз де аурып тұрғандай сезіледі  (іш, кеуде тұсында), осындай ауырсыну сезімдері иыққа беріледі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=384',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','И','Иыққа','y','   Иыққа берілетін ауырсыну сезімі Кейде иық талып, түсініксіз бір ауру сезімдері пайда болады.  Мойынды ары-бері қозғаса да, иықты айналдырса да, қолды сермесе де еш өзгеріс болмай қояды. Сонымен қатар, басқа жерлеріңіз де аурып тұрғандай сезіледі  (іш, кеуде тұсында), осындай ауырсыну сезімдері иыққа беріледі. Кейде иық талып, түсініксіз бір ауру сезімдері пайда болады.  Мойынды ары-бері қозғаса да, иықты айналдырса да, қолды сермесе де еш өзгеріс болмай қояды. Сонымен қатар, басқа жерлеріңіз де аурып тұрғандай сезіледі  (іш, кеуде тұсында), осындай ауырсыну сезімдері иыққа беріледі.\r\n\r\nБерілетін ауру – қай жеріңіз ауырып тұрғанын түсінбейсіз, әйтеуір, дел-сал болып, организіміңізде бір жеріңіздің дұрыс жұмыс істемей тұғанын сезінесіз.\r\n\r\nИыққа берілетін аурудың себептері:\r\n•	Іш-құрлыста  бір проблемалары болуы мүмкін . Мысалы: өттас немесе панкреатит;\r\n•	Жүрек немесе қан тамырлар дұрыс жұмыс істемей тұруы мүмкін. Ол кезде  сол жақ қол немесе иық ауырады. Бұлай ауру: жүректің ұстамасынан немесе жүректің қабынуынан болады (перикардит).\r\n•	Өкпедегі ақаудің себебінен, мысалы,  жауырында, кеуденің жоғарғы бөлігінде, қолтық астында немесе мойында ауырсыну сезімі болса, пневмония  болуы мүмкін. Әдетте  өкпенің ақауынан болса, сол жақтағы иық ауырып тұрады;\r\n•	Басқада жағдайларда, мысалы қоршамалы герпес(теміреткі), Педжет ауруы, торокальді ауру сезімдері болуы мүмкін;\r\n•	Сондай-ақ, лапароскопиялық абдоминальді хирургия кезінде газ қалып қойса немесе гинекологиялық процедуралар кезінде қынапта қысым ауытқуы болған жағдайларда да осылай ауырсыну сезімдері. \r\n\r\nТегтер: \r\nауырсыну\r\nөттас\r\nпанкреатит\r\nПерикардит\r\nпневмония\r\nқоршамалы герпес\r\nПеджет ауруы\r\nторокальді ауру сезімдері\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1214,'article','396','Қандағы холестерин деңгейін анықтау','kz','2018-08-08 09:18:17','2018-08-08 09:05:00','Холестерин –дененің әрбір мүшесінің құрамында бар жұмсақ және балауыз тәрізді зат. Адам ағзасының дұрыс қызмет етуіне холестерин аздаған мөлшерде қажет. Қандағы холестерин деңгейінің жоғарлануы артериялардың бітелуіне және жүрек ауруларының дамуына алып келеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=396',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қандағы','y','   Қандағы холестерин деңгейін анықтау Холестерин –дененің әрбір мүшесінің құрамында бар жұмсақ және балауыз тәрізді зат. Адам ағзасының дұрыс қызмет етуіне холестерин аздаған мөлшерде қажет. Қандағы холестерин деңгейінің жоғарлануы артериялардың бітелуіне және жүрек ауруларының дамуына алып келеді. Анықтамасы\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nХолестерин –дененің әрбір мүшесінің құрамында болатын, жұмсақ және балауыз тәрізді зат. Адам ағзасының дұрыс қызмет етуі үшін аз мөлшерде холестерин қажет. Бірақ та қандағы холестерин деңгейінің жоғарлануы артериялардың бітелуіне және жүрек ауруларының дамуына алып келеді\r\n\r\n\r\n\r\nҚандағы холестерин деңгейін анықтау сізге және сіздің дәрігеріңізге жүрек ауруларының, инсульттің және т.б. аурулардың даму қаупін табуға мүмкіндік береді.\r\n\r\nХолестериннің қалыпты деңгейі жүрек қан-тамырларының ауруына, қант диабетіне және  басқа да қауіпті факторларға әсер етеді. Сіз үшін ең тиімді жолды тек дәрігер ғана тауып бере алады. \r\n \r\nХолесстеринге талдама жүргізу\r\n\r\nХолестерин жақсы және жаман болып бөлінеді. Олардың әрқайсысын анықтайтын бірнеше талдау түрлері бар. Бастапқы сынақ ретінде қандағы жалпы холестерин деңгейін анықтау үшін дәрігер сізге қан талдауын жасауы мүмкін. Бұл жағдайда қандағы холестериннің жалпы деңгейі есептеледі. \r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер сізге қанның липидті профилін анықтау мақсатында талдау тағайындауылы мүмкін. Ол өз кезегінде келесі анықтамаларды қамтиды:\r\n\r\n•	Жалпы холестериндер;\r\n•	Төмен тығыздықтағы липопротеидтер (жаман холестерин);\r\n•	Жоғары тығыздықтағы липопротеидтер(жақсы холестерин);\r\n•	Үшглицеридтерді (қандағы майлардың басқа түрі);\r\n•	Өте төмен тығыздықтағы липопротеидтер (жаман холестерин) кіреді.\r\n\r\nЛипопротеидер майлар мен ақуыздан тұрады. Олар қанмен холестеринді, үшглицеридті және басқа майларды адамның дене мүшелеріне жеткізеді.\r\n\r\nҚай кезде тексерілу керек?\r\n\r\n35 жасқа дейінгі ер азаматтар және 45 жасқа дейінгі барлық әйелдер қандағы холестерин деңгейін анықтатуы тиіс. Кейбіреулер өз қалауларымен 20 жасында да тексертсе болады. Ерте жастан холестерин деңгейін анықтау тек мына жағдайларда қажет болады:\r\n\r\n•	Егер сізде қант диабеті, жүрек аурулары, инсульт және артериалды гипертензия болса, сіз осы талдауларды ертерек жасағаныңыз жөн.\r\n•	Егер алғашқы талдау нәтижесі қалыпты болса, онда қандағы холестерин деңгейін  әр 5 жыл сайын ғана анықтатып тұрса болады;\r\n•	Егер сіз холестерин деңгейін төмендететін препараттарды қабылдап жатсаңыз, онда талдауды жыл сайын жасағаныңыз жөн.\r\n\r\nЖалпы холестерин\r\n\r\nЖалпы холестериннің қалыпты деңгейі 180-200 мг/дл аралығында немесе одан да төмен болуы тиіс. Егер жалпы холестериннің деңгейі қалыпты болса, сізге қанның липидті профилін анықтаудағы басқа да  талдаулар жасаудың қажеті шамалы.\r\n\r\nТөмен тығыздықтағы липопротеидтер (жаман холестерин)\r\n\r\nТөмен тығыздықтағы липопротеидтер артерияның бітелуіне алып келуі мүмкін. Сол  себептен, оны «жаман» холестерин деп атайды. Төмен тығыздықтағы липопротеидтердің қандағы деңгейі төмен болуы тиіс. Бірақта төмен тығыздықтағы липопротеидтердің деңгейі қалыптыдан төменірек болса, жүрек аурулары мен инсульттің даму қаупі жоғарлайды. Қандағы төмен тығыздықтағы липопротеидтердің деңгейі 190 мг/дл жоғары болса бұл көрсеткіш қалыптыдан артқан деп есептеледі.\r\n\r\n70-189 мг/дл арасындағы төмен тығыздықтағы липопротеидтердің деңгейі жоғары деп, келесі жағдайларда есептеледі:\r\n\r\n•	Егер жасыңыз 40-75 және сізге қант диабеті диагнозы қойылса;\r\n•	Қант диабетіне қоса жүрек ауруларының даму қауіпі жоғары болса;\r\n•	Сізде жүрек ауруларының даму қауіпі орташа немесе жоғары деңгейде болса.\r\n\r\nЕгер сіз қаныңыздағы холестерин деңгейін төмендету үшін дәрілер ішіп жүрсеңіз, дәрігерден қосымша кеңес сұраңыз, дәрігерлер оның дұрыс қолдану жолып сізте түсіндіріп береді.\r\n•	Дәрігерлердің кейінгі уақыттардағы кеңесіне сәйкес холесстерин –ТТЛП-ның белгеленген дәрежесін қалыптастыру қажет болмайтын көрінеді. Күшті дәрілер науқастарға үлкен қауіптілікпен ұысынылып жатыр.\r\n•	Дегенмен, кейбір ұсыныстар белгіленген дәрежеге жету үшін өз дегеніне көндіріп те жатыр\r\n \r\nХолестерин-ТЖЛП (жақсы холестерин)\r\n\r\nЖоғары тығыздықтағы липопротеидтердің қандағы деңгейі жоғары болуы тиіс. Зерттеушілер ерлер мен әйелдердің қандарында жоғары тығыздықтағы липопротеидтер қаншалықты жоғарланса, соншалықты жүректің ишемиялық  ауруының даму қауіпі төмендейтінін анықтады.Сондықтан жоғары тығыздықтағы липопротеидтерді «жақсы» холестерин деп атайды. Жоғары тығыздықтағы липопротеидтердің қалыпты деңгейі 40-60 мг/дл тең.\r\n\r\nХолестерин-ЛПОНП (Өте төмен тығыздықтағы липопротеидтер) (жаман холестерин)\r\nӨте төмен тығыздықтағы липопротеидтердің құрамында үшглицеридтер өте көп. Өте төмен тығыздықтағы липопротеидтер артериялардың қабырғасына холестериннің тұнуына мүмкіндік береді, сондықтан оны «жаман» холестерин деп атайды.\r\nӨте төмен тығыздықтағы липопротеидтердің қандағы қалыпты деңгейі 2-30 мг/дл тең.\r\n \r\nЕскертулер\r\nКейбір кезде холестерин деңгейі керісінше төмен болуы мүмкін. Бұл жағдайда дәрігер сізге тамақтану рационыңызды өзгертуге және холестерин деңгейін жоғарлататын препараттарды қабылдауға кеңес береді.\r\n \r\nТегтер:\r\n\r\nхолестерин\r\nЖалпы холестерин\r\nТөмен тығыздықтағы липопротеидтер\r\nЖоғары тығыздықтағы липопротеидтер\r\nӨте төмен тығыздықтағы липопротеидтер\r\nҮшглицеридтер\r\nқант диабеті\r\nинсульт\r\nАртериалды гипертензия \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1215,'article','412','Вирустық және бактериялық гастроэнтерит','kz','2018-08-09 09:41:53','2018-08-09 09:40:00','__\'\'Бұл не? Вирустық немесе бактериялық гастроэнтерит \'\'__- бұл асқазан және ішектің шырышты  қабықтарының қабынуы, құсу мен іші өту арқылы белгі береді. Бұл ауру асқазан тұмауы деп аталады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=412',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','В','Вирустық','y','   Вирустық және бактериялық гастроэнтерит __\'\'Бұл не? Вирустық немесе бактериялық гастроэнтерит \'\'__- бұл асқазан және ішектің шырышты  қабықтарының қабынуы, құсу мен іші өту арқылы белгі береді. Бұл ауру асқазан тұмауы деп аталады. Бұл не? Вирустық немесе бактериялық гастроэнтерит - бұл асқазан және ішектің шырышты  қабықтарының қабынуы, құсу мен іші өту арқылы белгі береді. Бұл ауру асқазан тұмауы деп аталады.\r\n\r\n\r\n\r\nБұған не себеп болды? Гастроэнтерит вирустық немесе бактериялық инфекциядан пайда болады. Ең жиі қоздыратын қоздырғышы -  ротавирус деп аталады. Бұған себеп болатын эпидемиялық құбылыстар көбінесе мектептерде, қарттар үйінде жиі кездесіп жатады. Ротавирус ашыған тағамда және ластанған ауыз суда болады. Гастроэнтерит симптомдары инфекция жұққаннан кейін 4-тен 48 сағат аралығында байқалады.\r\nГастроэнтериттің симптомдары:  жүректің айнуы; құсу; іш қатып қалу; диарея; дене қызыуының сәл көтерілуі және қалтырау, салмақ жоғалу, бұлшықет ауырсынуы, буындардың қозғалмай қалуы т.б.\r\nАсқазан-ішек тұмауы әдетте 1-2 күн ішінде медициналық көмексіз жазылып та кетеді. Үйдегі емдеу, мысалы, дегидратациямен күресу асқазан тұмауының белгілерін жеңілдетіп, проблемаларын болдырмайды.\r\nЕмдеу үшін бірінші кезекте дегидратациямен күресіп, сондай-ақ  жоғалған тұздар мен минералдарды қалпына келтіруге күш салу керек. Осы мақсатта регидрон сияқты тұздар мен минералдардың ерітінділерін қолдануға болады. Вирустық гастроэнтерит кезінде антибиотиктер  тағайындалмайды, сондай-ақ диареяны тоқтатуға бағытталған препараттар да ұсынылмайды, себебі олар инфекцияның одан сайын өрши түсуіне себеп болады.\r\nСуық тию және тұмау ер адамдар/ әйедер\r\n \r\nТегтер:\r\n \r\nГастроэнтерит деген не  \r\nГастроэнтерит симптомдары \r\nГастроэнтериттің емі   \r\nГастроэнтерит себебі \r\nІштегі ауру сезімі   \r\nЖүрек айну    \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1216,'article','550','Орақ тәрізді жасушалы ауру ','kz','2018-10-05 10:36:53','2018-10-05 10:34:00','__Орақ тәрізді жасушалы ауру__ – бұл қанның бұзылуы, яғни ағзадағы оттектасымалдаушы субстанциялардың, гемоглобиндердің, қанның қызыл түйіршіктерінің ауытқуы салдарынан болатын жағдай.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=550',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Орақ','y','   Орақ тәрізді жасушалы ауру  __Орақ тәрізді жасушалы ауру__ – бұл қанның бұзылуы, яғни ағзадағы оттектасымалдаушы субстанциялардың, гемоглобиндердің, қанның қызыл түйіршіктерінің ауытқуы салдарынан болатын жағдай. Орақ тәрізді жасушалы ауру – бұл қанның бұзылуы, яғни ағзадағы оттектасымалдаушы субстанциялардың, гемоглобиндердің, қанның қызыл түйіршіктерінің ауытқуы салдарынан болатын жағдай.\r\n\r\nА гемоглобині – қалыпты гемоглобин, бірақ орақ тәрізді жасушалы ауруымен ауыратын науқастарда тек қана С гемоглобині кездеседі. Ал С гемоглобині қандағы қалыпты жасушаларды орақ тәрізді жасушаларға айналдырады.\r\n\r\nОрақ тәрізді жасушалар қалыптыдан қарағанда тез бұзылады, соның салдарынан қан айналымында оттегі дұрыс жүрмейді. Орақ тәрізді жасушалы ауруға ұшыраған көптеген адамдарда созылмалы анемияның мынадай симптомдары байқалады:\r\n•	Әлсіздік және қызба.\r\n•	Бозару.\r\n•	Терісінің сарғыштануы.\r\n•	Ентігу.\r\n•	Шаршағыш келеді.\r\n\r\nСонымен қатар орақ тәрізді қан жасушалары кіші қантамыр қабырғасына жабысып, қанның барлық организмге еркін таралуын тежейді.\r\n\r\nҚан қысымының төмендеуі, қантамырларының бітелуі – белгілі бір ағзаны немесе сүйек пен бұлшық еттерді зақымдайды. Бұл бірнеше күннен, бірнеше аптаға дейін созылатын ұстамалы ауырсынуға («орақ тәрізді жасушалардың дағдарысына») себеп болады. Соның салдарынан омыртқа сүйектерінде, қол және аяқта, сонымен қатар кеудеде және асқазанда аурулар пайда болуы мүмкін.\r\nОрақ тәрізді жасушалы ауру емделмейді.  Бұл ауруға шалдыққан науқастар өмір бойы медициналық көмекке  мұқтаж болады.\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nОрақ тәрізді жасушалы ауру\r\nанемия\r\nгематология\r\nҚанның құрамы\r\nгемоглобин\r\nБозару\r\nӘлсіздік\r\nҚанның қызыл жасушалары\r\nОттегінің жеткіліксіздігі\r\nОрақ тәрізді жасушалардың дағдарысы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1217,'article','592','Құлақ құлығы','kz','2018-10-05 11:50:38','2018-10-05 11:50:00','__Құлақ құлығы__   - бұл құлақ арнасын қорғау үшін бөлінетін табиғаи секреция.   Тері мен шаш,  органикалық қалдықтар (мысалы: сусабын мен кірлер) құлақтан бөлінетін құлықпен араласып шырышты қоспаға айналады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=592',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Құлақ','y','   Құлақ құлығы __Құлақ құлығы__   - бұл құлақ арнасын қорғау үшін бөлінетін табиғаи секреция.   Тері мен шаш,  органикалық қалдықтар (мысалы: сусабын мен кірлер) құлақтан бөлінетін құлықпен араласып шырышты қоспаға айналады.\r\n Құлақ құлығы   - бұл құлақ арнасын қорғау үшін бөлінетін табиғаи секреция.   Тері мен шаш,  органикалық қалдықтар (мысалы: сусабын мен кірлер) құлақтан бөлінетін құлықпен араласып шырышты қоспаға айналады.\r\n\r\nНегізі құлақ арналары өздігінен тазаланып тұрады. Құлақ құлығы құлаққа кіретін шаңды өзіне сіңіріп, құлақ ішінің таза тұруына ықпал етеді.  Әдетте ол өзі табиғи түрде де шығып тұрады. Сондықтан оның пайда болынан қорықпай-ақ қойса болады.\r\n\r\nТегтер:  \r\nқұлақ арнасы, \r\nқұлық бөлуші бездер\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1218,'article','598','Хондрогенез','kz','2018-10-10 11:55:44','2018-10-10 11:54:00','__Хондрогенез__ (хондромалакция деп те аталады ) – негізінен тізенің артқы жағындағы тегіс шеміршектің  патологиялық жұмсаруы немесе бұзылуы.  Тізе бүгіп отыру  барысында,   баспалдақтармен төмен түскенде, ұзақ уақыт бойы отырғанда шеміршектің ауырсынуы пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=598',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Х','Хондрогенез','y','   Хондрогенез __Хондрогенез__ (хондромалакция деп те аталады ) – негізінен тізенің артқы жағындағы тегіс шеміршектің  патологиялық жұмсаруы немесе бұзылуы.  Тізе бүгіп отыру  барысында,   баспалдақтармен төмен түскенде, ұзақ уақыт бойы отырғанда шеміршектің ауырсынуы пайда болады. Хондрогенез (хондромалакция деп те аталады ) – негізінен тізенің артқы жағындағы тегіс шеміршектің  патологиялық жұмсаруы немесе бұзылуы.  Тізе бүгіп отыру  барысында,   баспалдақтармен төмен түскенде, ұзақ уақыт бойы отырғанда шеміршектің ауырсынуы пайда болады.\r\n\r\nТегтер: \r\nшеміршектің хондрогенезі,   \r\nтізе буындарындағы шеміршектің жұмсаруы\r\nТізе буынының қозғалысындағы қиындықтар \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1219,'article','673','Неліктен біз жыныстық қатынасқа түсеміз?','kz','2018-11-19 05:17:41','2018-11-19 05:15:00','Статистикаға сәйкес, әрбір әйел жыныстық қатынас туралы орташа есеппен екі-үш күнде, ал еркек кемінде күніне бір рет ойлайды екен. Алайда, өзіміздің кіндігіміздің төменгі жағындағы нәрсені талқылауға келгенде, қоғамдық санадағы кертартпалықты байқауға болады. Негізі, секс күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі болып табылады. Оның денсаулығымызға және ұзақ өмір сүруімізге тікелей қатысы бар. Сондықтан, біз жыныстық қатынас туралы, мысалы, оргазм, эякуляция және белсіздік сияқты нәрселер туралы айтудан ұялмауымыз керек','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=673',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Н','Неліктен','y','   Неліктен біз жыныстық қатынасқа түсеміз? Статистикаға сәйкес, әрбір әйел жыныстық қатынас туралы орташа есеппен екі-үш күнде, ал еркек кемінде күніне бір рет ойлайды екен. Алайда, өзіміздің кіндігіміздің төменгі жағындағы нәрсені талқылауға келгенде, қоғамдық санадағы кертартпалықты байқауға болады. Негізі, секс күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі болып табылады. Оның денсаулығымызға және ұзақ өмір сүруімізге тікелей қатысы бар. Сондықтан, біз жыныстық қатынас туралы, мысалы, оргазм, эякуляция және белсіздік сияқты нәрселер туралы айтудан ұялмауымыз керек Статистикаға сәйкес, әрбір әйел жыныстық қатынас туралы орташа есеппен екі-үш күнде, ал еркек кемінде күніне бір рет ойлайды екен. Алайда, өзіміздің кіндігіміздің төменгі жағындағы нәрсені талқылауға келгенде, қоғамдық санадағы кертартпалықты байқауға болады. Негізі, секс күнделікті өміріміздің ажырамас бөлігі болып табылады. Оның денсаулығымызға және ұзақ өмір сүруімізге тікелей қатысы бар. Сондықтан, біз жыныстық қатынас туралы, мысалы, оргазм, эякуляция және белсіздік сияқты нәрселер туралы айтудан ұялмауымыз керек.\r\n\r\nСекс - бұл денсаулықты нығайтуға және оны сақтауға арналған көптеген тәсілдердің бірі. 20-30 минуттық  жыныстық қатынас кезінде  ағзадағы 300-ге жуық калория жағылады, бұл бес шақырым тоқтаусыз жүгірумен тең. Алайда жыныстық қатынастың ұзақтығы 2-ден 6 минутқа дейін созылса, жиырма беске ғана жуық калория жойылады (бұл жарты километрге де жетпейтін жүгіріспен тең). Егер сіз тоқтауыз екі баспалдақ көтеріліп-түсе алмасаңыз, бұл сіздің жыныстық өміріңізге әсер ететін қиындықтарыңыз бар екенін білдіреді.\r\n\r\n\r\n \r\nБіздің жыныстық өміріміз айтарлықтай күрделі. Бізде көптеген себептер бойынша жыныстық қатынасқа түсеміз. Айталық, біз балалы болғымыз келеді. Сондай-ақ өз сүйіспеншілігімізді ашып тұрып көрсеткіміз келеді. Шыны керек, жыныстық қатынас көңіл көтерудің де тамаша нұсқасы. Айта берсең себеп көп, мысалы теледидарда қызықты ешеңенің жоқтығы да жынысстық қатынас жасасуға ықпал етіп жатады.  Бірақ  бәрі біз қалағандай, жоспарлағанымыздай бола бермейді. \r\n\r\nБіздің сексуалдық мәдениетіміз махаббат пен құмарлыққа ғана тән емес, сонымен қатар зақымдалған презервативтер, жыныстық жолмен берілетін аурулар, бедеулік және эректильді дисфункцияның  да алатын  орны бар. Біздің жыныстық органдармен байланысты мәселелер күрделі және ол жекеше, сондықтан оны талқылау қиын болуы мүмкін.\r\n\r\nӘрине, махаббат пен құмарлық – күрделі эмоциялық жағдай болып табылады. Оның ішінде аздаған сәттіліктер,  бір шама күш-жігер, және көзге көрінбес болса да  «химияның»  да  үлесі бар.  Бұл таза биологиялық тұрғыдан қарағанда, аталмыш химиялық қосылыстар - миға,   сіздің махаббат сезімдеріне жоғары дайындықта екеніңізді білдіреді және одан басқа өмірге қажетті, саналы сигналдарды жібермей тұру үшін әрекет етеді. Бұл сигналдар сіздің миыңыздағы ойлау және логикалық қасиеттеріңізді айналып өтіп, сондай-ақ  мидың эмоцияға жауап беретін, мидың шоғырландыру процессін реттейтін  дән тәріздес денесін (Amigdala) бағындырып алады. Сондықтан күшті махаббат эмоциялары «іште көбелектер ұшын жүргендей» секілді сезімдерді тудыруы мүмкін.\r\n\r\nСән өндiрушiлер мен стилистерлердің бағындыра алмағын бір шыңы бар, ол сексуалды серіктестерді тартымды ететін   бірден-бір фактор - иіс. Адам, табиғатынан феромондер деп аталатын химиялық байланыстарды өндіруге қабілетті,  сол иіс, адамардың бір-біріне деген ынтық болу сезімдерне ықпал жасайды. Бұл химиялық процесс әсерден  біз, қандай да бір себептермен өзімізге бір адамды сүйікті ете аламыз және, сонымен қатар,  кейбір адамдарды өзімізден сол химиялық бөліндінің салдарынан жиеркендіріп қоямыз. \r\n\r\nӨздерінің биологиялық табиғаты бойынша ер адамдар әрдайым өзінің ұрығын қабылдауға қабілетті серіктес табуға тырысады. Әйелдер бұл туралы біледі. Және де соған қарамастан ерлер бұл жайында айта алмайды немесе тіпті ойламауға тырысады. Ерлердің ойынша, әйелдер эволюциялық дәрежесінде «ерлердің жыныс мүшесінің көлемі олардың қауқарлығымен байланыс орнатады деп санайды»  деген ойда.  Егер бұл қателесу шын болса, онда ер адамдарда өте кішкентай пенис болар еді ғой. Ол тек қынаптың ішіне ұрықтың енуін талап етеді емес пе; тіпті пенис мөлшері кішкентай  болса да, сперма өз функциясын орындау үшін  «шапшаң» қимылдайды емес пе. Негізі үлкен еркектің жныс мүшесінің көлемінен гөрі, мықты ұрық ағыны маңызы болып табылады. \r\n\r\nЭякуляция кезінде шамамен 300 миллиондай ұрық бөлініп, жоғары қарай, өзінің көздеген нысаны – аналық жасушаға атқылайды.  Қынаптан жатыр мойны арқылы жатыр қуысына қарай жүреді. Фалопиев түтіктерінің ерекше шаш тәрізді формаларының көмегімен жұмыртқаның жасушасы ұсталып, төмен қарай жылжиды, сол кезде сперматозоидтар жоғарыға қарай жылжиды. Қалың қабырғалы жатыр пенисті қысып, бөлінген  сперматозоидты ұрықтандыру үрдісін жалғастыру үшін процессі әрі қарай жүргізеді. Сол уақытта ұрықтар діттеген жеріне дамылдайды және олар аналық жасушаны ұрықтандыруға кіріседі. Бірақ барлық ұрық бірдей болмайды. Олар баскетболшыларға ұқсайды, мысалы, кейбіреулері допты себетке салып жатқанда басқалары қоршап тежегендей және шабуылшыға допты көтеріп, гол соғуға мүмкіндік туғызады, бұл жердегі үрдіс те дәл соған ұқсайды. Егер бұл процесс сәтті болса, ұрықтандырылған  аналық жасуша кейін импланттанатын жатыр қабырғасына қарай жылжиды. Бұл процесс жүктілік және босану – біздің өміріміздің ең кереметі, тұқымның және эволюцияның жалғасы.\r\n\r\nЭволюциялық тұрғыдан секс ең маңызды эволюциялық процесстердің бірі - дифференциалды көбеюдің қозғалтқышына пара-пар. Демек, сексуалдық-эволюциялық бейімделудің басты мақсаты - анатомиялық, физиологиялық және психологиялық болып отыр.\r\n\r\nӘйелдердың жынстық әлемі еркектікіне қарағанда күрделі. Мысалы, әйелдер барынша контекстектуалды түрде, сексуалдық сигналдарға оңай назар аударады, олар  айналасындағы  болып жатқан нәрселерге назар аударады, бұл әйелдердің жыныстық әуестігі көп қырлы дегнді білдіреді. Сонымен қатар, әйелдер ерлермен салыстырғанда жыныстық сигналдармен аз байланысқа да түсе алады, эрекция кезінде ер адам жыныстық қозуды сезінеді және сол уақытта жыныстық қатынасқа түсу қажеттілігін түсінеді. Әйелдерде жағдай басқаша. Әйелдерде сексуалдық сигналдар елеусіз қалуы да мүмкін, тіпті олар жыныстық қатынасқа түсіп жатқанның өзінде, қатынасқа  ынтасы  бола бермейді. Бірақ, ер адамдар тек эрекциясын қанағаттандыру үшін ғана жыныстық қатынасқа түсуі мүмкін деп айтуға болмайды, бұл тек әйелдің денесі күрделі деген ұғымды жеткізу үшін салытырмалы түрде келтірген мысал.\r\n \r\nҚазіргі уақытта әйел жыныстары туралы, әсіресе, жыныстық қызығушылығы туралы өте көп нәрсе білуге болады, ол қазіргі заманғы әйелдердің үштен бірі жыныстық қатынасқа қызығушылық танытпайтындығы дәлелденген. Сондай-ақ, ерлі-зайыптылардағы жыныстық ниетінің үйлесімсіздігі қарым-қатынаста әртүрлі мәселелерге әкелуі мүмкін екенін де есте ұстаған жөн.\r\n\r\nМысалы, кейбір ерлі-зайыптылар жылына бес рет жыныстық қатынаста болудан бақытты болуы мүмкін, ал кейбір жұптар оны жиі жасауға дайын. Нақты проблема қарым-қатынаста бір адам, екіншісіне қарағанда жыныстық қатынасқа жиі бейім бола берген кезде туындайды. Және бұл өте қиын мәселе, себебі еркектер ерте, жасөспірім кезінде немесе ерте жастағы жиырма жасында жыныстық өмірінің шыңына жетіп алады, ал әйелдердікі 30-40 жасқа дейін тояттай қоямайды.\r\n\r\nТағы бір айырмашылығы, ер адамдар әр үш күн сайын секске баруға бейім, бұл уақытта жоғары сапалы шәует қайтен пайда болсын. Егер сіз сол факт жағында болсаңыз, әйелдердің кем дегенде үштен бірінде құмартуды жоғалту кезеңі болып тұрады, біресе ерлердің  сексуалдық дисфункциясында түсінікссіз жайттар туындайды,  бұл қарым-қатынастың жетіспеушілігін өтеу арқылы өтелуі мүмкін. \r\n\r\nСіздің барлық тілектеріңізді дереу орындауға болатын осындай сиқырлы таяқша жоқ. Тәжірибе, сенімділік, қарым-қатынас және ақылға қонымды тәуекелдер серіктес ниетінің артуына көмектеседі. Әйелдердің сипаттайтын ең көп  мәселесі - олар сексуалдық әуестікті сезінбейді, өйткені олар өздерін  сүйікті сезіне алмайды, сондықтан секс олар үшін әдеттегі үрдіс болып қала береді. Өзіңіз ойлап көріңізші, күнделікті таңғы аста да, түскі және кешкі аста да  бір тағамды жей берсеңіз қандай күйде боласыз?  Әрине жалығасыз. Сіз өзіңіздің жыныстық өміріңізге де сол ұстанымнан қарауыңыз керек. Ендеше, сәл түрлендіріңіз. Басқа «тағамды» да сынап көріңіз. Аздап «тұздық» қосыңыз. Сексуалдық қанағат алу үшін қажет нәрсені жасауға тырысыңыз. Бұл жаңа позицияларды ойлау керек деген сөз, үйіңіздің түрлі бөлмелерінде жыныстық қатынас жасасып көріңіз немесе жатын бөлмесін қиялдағы элементтермен түрлендіріңіз. Сексуалдық әуестікті арттырудың тағы бір жолы - жыныстық қатынасты жоспарлы түрде орындау болып табылады. Көптеген адамдар осындай жоспардан аулақ, себебі секс олар үшін бір уақытта бір уақытта пайда болады да, сосын жоқ болатын нәрсе. Шын мәнінде, жоспарлаудың өзара әсері болуы мүмкін. Сіздің серіктеспен жоспарланған кездесуіңіз бар екенін білу, оны күту, қиялыңызды оятады және құмарту сезімдеріңізді арттыруға мүмкіндік береді.\r\n\r\nНегізі заң бар, ол жерде  кім жыныстық қатынасқа түсе  алады, немесе түсе алмайды, және кіммен түсе алады, кіммен түсе алмайтыны жайында жазылған. Әртүрлі мәдениеттердің адамдарында секске қызығушылық, құндылық және таңданудың түрлі себептері бар. Өмірдің сексуалдық саласы - бұл әлі де талқыланатын тақырып және біздің оған деген назарымызды басқа ешкім бұрып әкете алмайтын қызығушылық ол.\r\nЕң алдымен, секс ең үлкен өмірлік құндылықтардың бірі - бұл сіздің қарым-қатынасыңыздың қазынасы, рухтың сергектігі және денсаулықтың кепілі. Бірақ жыныстық мүшелер нәзік мүше болып табылатындығын есте сақтаған жөн, олар көбінесе қолайсыздықты тудыруы мүмкін қиындықтар мен жыныстық өмірдің мүмкін еместігіне әкелуі мүмкін, кейбірі, аурулар мен түрлі жағдайларға ұшырайды. Сондықтан, іш киімімізді қалпына келтіріп, жыныстық қатынасқа және жақсы өмір сүруге мүмкіндік беретін жыныстық функцияға жауап беретін нәрселерді қарастырып көрейік.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1220,'article','679','Сүзек  (Бөртпелі сүзек, Брилл-Цинссер ауруы)','kz','2018-11-19 10:25:52','2018-11-19 10:20:00','__Сүзек__ – биттер мен бүргелер арқылы таралатын жұқпалы ауру болып табылады. \r\nПайда болу себептері\r\n\r\n__Сүзек__ – паразиттік жәндіктердің шағуы арқылы жұғады. Көпке белгілі бөрпелі сүзектің қоздырғышы  Провачек риккетсиясы (Rickettsia prowazekii) болып табылады, оны тасымалдаушы – киім биті мен бас биті.\r\n\r\n__Брилл-Цинссер ауруы__ – эпидемиялық сүзектің жеңіл формасы. Бұл ауру - Провачек риккетсиясын бұрын жұқтырған адамдарда, сол инфекцияның  қайта қозуы барысында туындайды. Бұл аурудан көбінесе ересек адамдар зардап шегеді.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=679',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сүзек','y','   Сүзек  (Бөртпелі сүзек, Брилл-Цинссер ауруы) __Сүзек__ – биттер мен бүргелер арқылы таралатын жұқпалы ауру болып табылады. \r\nПайда болу себептері\r\n\r\n__Сүзек__ – паразиттік жәндіктердің шағуы арқылы жұғады. Көпке белгілі бөрпелі сүзектің қоздырғышы  Провачек риккетсиясы (Rickettsia prowazekii) болып табылады, оны тасымалдаушы – киім биті мен бас биті.\r\n\r\n__Брилл-Цинссер ауруы__ – эпидемиялық сүзектің жеңіл формасы. Бұл ауру - Провачек риккетсиясын бұрын жұқтырған адамдарда, сол инфекцияның  қайта қозуы барысында туындайды. Бұл аурудан көбінесе ересек адамдар зардап шегеді.\r\n Сүзек – биттер мен бүргелер арқылы таралатын жұқпалы ауру болып табылады. \r\nПайда болу себептері\r\n\r\nСүзек – паразиттік жәндіктердің шағуы арқылы жұғады. Көпке белгілі бөрпелі сүзектің қоздырғышы  Провачек риккетсиясы (Rickettsia prowazekii) болып табылады, оны тасымалдаушы – киім биті мен бас биті.\r\n\r\nБрилл-Цинссер ауруы – эпидемиялық сүзектің жеңіл формасы. Бұл ауру - Провачек риккетсиясын бұрын жұқтырған адамдарда, сол инфекцияның  қайта қозуы барысында туындайды. Бұл аурудан көбінесе ересек адамдар зардап шегеді.\r\n\r\nСимптомдары\r\nБөртпелі сүзектің симптомдары мынадай болады:\r\n•	Асқазаны ауырады;\r\n•	Арқасы ауырады;\r\n•	Кеудеде көптеген нүктелі бөртпелер пайда болады;\r\n•	2 аптаға жуық уақытта, дене қызуы  40 градустан түспей тұрып алады;\r\n•	Құрғақ жөтел;\r\n•	Бас ауру;\r\n•	Буындар мен бұлшықеттер ауырады;\r\n•	Жүрек айниды;\r\n•	Құсады.\r\n\r\nЭпидемиялық бөртпелі сүзек симптомдары:\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Жөтел;\r\n•	Сандырақтау;\r\n•	Дене қызуының жоғары көтерілуі;\r\n•	Буындардың ауруы (артралгия)\r\n•	Жарықтан жасқааншақтық: жарыққа көзі шағылысып көре алмайды, соның салдарынан көз көруі нашарлайды;\r\n•	Артериялық қысымы төмендейді;\r\n•	Бөртпе қаптайды, кеудесінен басталып, алақан мен табанынан басқа бүкіл денесіне тарайды;\r\n•	Басы қатты ауырады;\r\n•	Бұлшықеттері қатты ауырады;\r\n•	Мелшиіп қалады.\r\n\r\nБөртпелер бастапқыда күлгін болып шығады, басқан кезде ағарады. Ал асқынған бөртпелер қою қызыл түске енеді, оларды басса да түсін өзгертпейді. Сүзектің ауыр формасындағы адамдардың терілерінде аздаған нүктелі қанталаулар пайда болады.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nЖалпы қан талдамасының нәтижесінде лейкоцитердің мөлшері төмен болады, қаназдық (анемия) білінеді, тромбоциттердің  саны азаяды. Қан талдамасынан басқа да мынадай жайттар анықталуы мүмкін:\r\n•	Сүзек қоздырғышына  қарсы туындаған антиденелердің мөлшері артып кетеді;\r\n•	Альбуминің мөлшері төмендейді;\r\n•	Натрияның мөлшері  төмендейді;\r\n•	Бүйрек ферменттерінің мөлшері ақырындап көтеріледі.\r\n\r\nЕмдеу\r\nМынадай антибиотиктермен емделеді:\r\n•	Доксициклин\r\n•	Тетрациклин\r\n•	Хлорамфеникол (кей жағдайда)\r\n\r\nБала тетрациклинді ауыз арқылы қабылдаса, өсіп келе жатқан тістері мәңгілікке боялып қалуы мүмкін. Сондықтан, бұл дәрілерді балаларға барлық түбірлі тістері шығып болмайынша беруге болмайды.\r\nЭпидемиялық бөртпелі сүзекке шалдыққан науқастардың ішіне сұйықтық пен оттегі сүйемелдегіші құйылады.\r\n\r\nАуру ауқымында\r\nЭпидемиялық бөртпелі сүзекке шалдығып, емделмеген  науқастардың 10-60 пайызға жуығы қайтыс болады. 60 жастан асқан науқастар қайтыс болуы мүмкін топтың ішінде болып есептеледі. Уақытымен емделген науқастар,әдетте, жылдам толық жазылып кетеді. \r\n\r\nБөртпелі сүзекпен ауыратын науқастардың 2 пайыздан кемі өледі. Антибиотиктермен уақытылы емделген науқастардың барлығы да емделеді.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар:\r\n•	Бүйрек ауруы;\r\n•	Пневмония;\r\n•	Орталық нерв жүйесінің зақымдануы\r\n\r\nАлдын алу \r\nТышқан бүргелері немесе биттер мекендейтін орыннын аулақ жүріңіз. Әдетте жақсы санитарлық жүйені қолданып, сондай-ақ, егеуқұйрықтардың көбеюінің алдын алу арқылы мұндай індеттерді болдырмауға болады.\r\nИнфекцияны жұқтырғаннан кейін қолданылатын шаралар:\r\n•	Шомылу;\r\n•	Киімдерді қайнату керек немесе паразиттер жұққан кімді кеміінде бес күні изоляциялау (белгілі бір зерде залалсыздандырып қою) керек. (биттер бұл уақытта аштықтан қырылып қалады)\r\n•	Инсектицидтерді қолдану керек  (10%  ДДТ, 1% малатион, немесе 1% перметрин)\r\n\r\nСинонимдері\r\nБөртпелі сүзек; эпидемиялық бөртпелі сүзек; Брилл-Цинссер ауруы; Түрме қызбасы\r\n\r\nТегтер: \r\nбөртпелі сүзек, \r\nэпидемиялық бөртпелі сүзек, \r\nБрилл-Цинссер ауруы; \r\nтүрме қызбасы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1221,'article','793','Тері асты гематомасы (көгерулер, қанды ұйымалар)','kz','2018-11-28 11:03:23','2018-11-28 10:58:00','Гематома – терінің белгілі бір жерлерінің түсінің өзгеруімен көрініс береді. Ұсақ қан тамырлар  бүлініп,  және тамыр ішіндегі қан тері астында орналасқан жұмсақ тіндерге өтіп кеткенде, содан гематомалар  пайда болады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=793',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тері','y','   Тері асты гематомасы (көгерулер, қанды ұйымалар) Гематома – терінің белгілі бір жерлерінің түсінің өзгеруімен көрініс береді. Ұсақ қан тамырлар  бүлініп,  және тамыр ішіндегі қан тері астында орналасқан жұмсақ тіндерге өтіп кеткенде, содан гематомалар  пайда болады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nГематома – терінің белгілі бір жерлерінің түсінің өзгеруімен көрініс береді. Ұсақ қан тамырлар  бүлініп,  және тамыр ішіндегі қан тері астында орналасқан жұмсақ тіндерге өтіп кеткенде, содан гематомалар  пайда болады.\r\n\r\n\r\n\r\nТүрлі себептерге байланысты қан тамырлары қабырғаларының зақымдануынан гематомалар пайда болады. Жарылған тамырдағы қандар жоғары көтеріліп тер мен еттің арасына жиналып қалады, оның әсерінен ауру сезімі туындап, ісініп, терінің түсі өзгереді. \r\n\r\nГематоманың үш түрі бар:\r\n\r\n•	Тері астылық – тері астында орналасады\r\n•	Бұлшықет ішілік – бұлшықет ішінде\r\n•	Сүйек үстілік - сүйекті соғып алу кезінде дамиды\r\n\r\nГематомалар бірнеше күннен бірнеше айларға дейін кетпей тұруы мүмкін. Сүйекті соғып алған кезіндегі гематомалар үлкейе түседі, және қаттырақ ауырып тұрады.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nГематомалар көбінесе құлағанда, спорттық жарақаттар алғанда, автокөлік апаттарына ұшырағанда немесе соққы алғанда, біреулермен  төбелескенде немесе қандайда бір қатты зат денеге келіп тигенде пайда болады.\r\n\r\nСіз қансұйылтқыш препараттарды (аспирин немесе варфарин) қабылдасаңыз кішігірім гематомалардың пайда болу мүмкіндігі бар.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nНегізгі белгі лері – терінің белгілі бір жерінде көгеруі, ауру сезімінің туындауы, ісіну т.с.с. Гематоманың басында түсі ақшыл-қызғылт болып келеді, және ұстағанда өте сезімтал болады. Соғылған бұлшық еттерге жүктеме түсіру қиын болады. Мысалы, жамбастың терең гематомасы орын алса, жүргенде немесе жүгірейін деген кезде ауырады.\r\nУақыт өте гематома түсі көк түске, сосын жасыл-сары енеді де, соңында толығымен жойылып кетеді.\r\n\r\nГематома кезінде көрсетілетін алғашқы көмек:\r\n\r\n•	Тез жазылу үшін және ісінудің алу үшін зақымдалған аймаққа мұз қою керек. Мұзды таза орамалға орау керек – мұзды тікелей теріге қоюға болмайды. Процедураны 1 сағат ішінде 15 мин сайын қайталап тұру қажет.\r\n•	Соққан аймаққа жоғарылаған қалып келтіріңіз, егер мүмкін болса. Жоғарлаған қалып қанның соғылған аймаққа жиналуынның алдын алады.\r\n•	Бұлшықеттерге артық күш түсірмеңіз.\r\n•	Ауру сезімін басу мақсатында, қажет болса ауру сезімін басатын препараттарды қабылдаңыз.\r\n\r\nСирек жағдайларда гематомалар кезінде хирургиялық әдіс қолданылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nМына әрекеттерді істемеңіз\r\n\r\n•	Гематоманы ине арқылы сормаңыз\r\n•	Жүгіруді, ойнауды, зақымдалған аймаққа артық күш салуды тоқтата тұрыңыз;\r\n•	Ауру сезімі мен ісінген жерді емемей жүрмеңіз.\r\n\r\nДәрігерлік көмекке қашан жолығу керек\r\n\r\nЕгер  зақымдалған жеріңізде қатты қысым сезінсеңіз, және зақымдалған аймақ үлкейіп, өте ауырғыш болып бара жатса міндетті түрде дәрігерге қаралыңыз. Бұл жағдайға ұзақ уақыт жаншылу синдромы себеп болып табылады. Жұмсақ тіндерді қатты қысу әсерінен, ол жерлердегі жасушалар мен тіндерге оттегі мен қан келуі тоқтайды. Бұл жағдай өмірге қауіп төндіреді, сол себепті Сізге міндетті түрде жедел жәрдем қажет болып табылады.\r\n\r\nТағы да мына жағдайларда дәрігерге қаралыңыз:\r\n\r\n•	Ешқандай соққысыз, бір жерден құламай-ақ, немесе басқа да себептерсіз, түсініксіз жайттан теріде көгерулер пайда болсса;\r\n•	Гематома айналасында инфекциялану белгілері байқалса, мысалы, қызару, іріңдеу немесе басқа бөлінділер туындаса, дене қызуы көтерілсе.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nГематомалар көбінесе жарақаттар әсерінен пайда болғандықтан, мынадай маңызды ұсыныстарды ұстаңыз:\r\n\r\n•	Балаларыңызды қауіпсіздік ережелеріне үйретіңіз\r\n•	Үй айналасында құлаудан сақ болыңыз. Мысалы, баспалдақтан көтеріліп бара жатқан кезде\r\n•	Автокөлікте қауіпсіздік белбеулерін қолдаңыз.\r\n•	Қажетті спорттық инвентарьды киіп жүріңіз.\r\n\r\n\r\nСинонимдері \r\n\r\nКонтузия; көгеру\r\n \r\n\r\nТегтер:\r\n \r\nгематомалар\r\nтері асты\r\nауырсыну\r\nісіну\r\nқан тамырларының зақымдалуы    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1222,'article','923','12 aılyq jastan asqan balalardaǵy jasandy tynys aldyrý','qz','2018-07-10 10:29:39','2018-07-10 10:21:00','JÓR (SLR) – júrek-ókpe reanımatsııasy. Bul sharalar tirshilik belgisin (estiń nemese tynys alýdyń bolmaýy) bermeıtin adamdardy qutqarýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nJÓR – «jedel járdem» kelgenge deıin mı jáne basqa mańyzdy aǵzalar arqyly  ottegimen qunarlandyrylǵan qan aınalymyn qamtamasyz etý maqsatynda júrektiń tikeleı emes massajyn jáne «qutqarý» demin berýdi júrgizý. Ottegimen  qunarlandyrylǵan qan aınalymy mıdyń zaqymdanýynyń jáne birneshe mınýt ishinde ushyraýy múmkin ólim-jitimniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nJÓR júrgizý qıyn emes. Kelesi algorıtmdi oryndaý qajet.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=923',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12 aılyq jastan asqan balalardaǵy jasandy tynys aldyrý JÓR (SLR) – júrek-ókpe reanımatsııasy. Bul sharalar tirshilik belgisin (estiń nemese tynys alýdyń bolmaýy) bermeıtin adamdardy qutqarýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nJÓR – «jedel járdem» kelgenge deıin mı jáne basqa mańyzdy aǵzalar arqyly  ottegimen qunarlandyrylǵan qan aınalymyn qamtamasyz etý maqsatynda júrektiń tikeleı emes massajyn jáne «qutqarý» demin berýdi júrgizý. Ottegimen  qunarlandyrylǵan qan aınalymy mıdyń zaqymdanýynyń jáne birneshe mınýt ishinde ushyraýy múmkin ólim-jitimniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nJÓR júrgizý qıyn emes. Kelesi algorıtmdi oryndaý qajet. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJÓR (SLR) degenimiz ne?\r\n\r\nJÓR (SLR) – júrek-ókpe reanımatsııasy. Bul sharalar tirshilik belgisin (estiń nemese tynys alýdyń bolmaýy) bermeıtin adamdardy qutqarýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nJÓR – «jedel járdem» kelgenge deıin mı jáne basqa mańyzdy aǵzalar arqyly  ottegimen qunarlandyrylǵan qan aınalymyn qamtamasyz etý maqsatynda júrektiń tikeleı emes massajyn jáne «qutqarý» demin berýdi júrgizý. Ottegimen  qunarlandyrylǵan qan aınalymy mıdyń zaqymdanýynyń jáne birneshe mınýt ishinde ushyraýy múmkin ólim-jitimniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nJÓR júrgizý qıyn emes. Kelesi algorıtmdi oryndaý qajet.\r\n\r\n1 qadam. Balanyń jaǵdaıyn tekserińiz\r\n\r\nBala esin biledi me? Balany ıyǵynan alyp, silkileńiz jáne sóılep, shaqyryńyz. Eger ol jaýap bermese, qasyńyzdaǵy bireýge «103» telefony arqyly shuǵyl «jedel járdemdi» shaqyrýyn surańyz. (eger balamen jalǵyz ózińiz bolsańyz, alǵashqy 2 mınýt boıy kómek kórsetip, sodan keıin «jedel járdemdi» shaqyryńyz).\r\n\r\nTez, biraq abaılap, balany arqasyna, qatty, tegis orynǵa jatqyzyńyz.\r\n\r\nKúrdeli qan ketýi bolmaýyna kóz jetkizińiz. Qan ketýi bolsa, sol tusty basyp, toqtatýǵa tyrysyńyz. Qan ketýin baqylaýǵa alǵanǵa deıin JÓR júrgizbeńiz.\r\n\r\n2 qadam. Balanyń tynys alý joldaryn ashyńyz\r\n\r\nBir qolyńyzben balanyń basyn artqa qaraı jiberip, ekinshi qolmen ıeginen kóterińiz. Bul onyń tynys alý joldayn ashýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n10 sekýnd ishinde balanyń tynys alýyn tekserip kórý qajet.\r\n\r\nTynys alýyn tekserý úshin basyńyzdy aýzyna ákelińiz, ózińiz bul kezde aıaq jaǵyna qaraýyńyz qajet. Tynys alý bar bolsa, keýdesiniń sál kóterilýin kóresiz jáne tynys alýynyń dybysyn estısiz. Bala tynys alsa, betińizben ony sezesiz.\r\n\r\n3 qadam. Eki «qutqarý» demin berińiz\r\n\r\n\r\nEger bala tynys almasa, eki qysqa dem berińiz, árqaısysynyń uzaqtyǵy bir sekýndtan turatyn. Balanyń murnyn tyǵyzdap jaýyp, aýzyńyzdy ernine qoıyp, dem berińiz, bul kezde keýdesi sál kóterilýi tıis.\r\n\r\nEger keýdesi kóterilmese, tynys alý joldary bitelgen. Bul jaǵdaıda tunshyǵý kezinde jasalatyn alǵashqy kómekti oryndaý qajet.  \r\n\r\nEger tynys alý joldary ótimdi bolsa, eki ret qatarynan jasandy dem berińiz, dem berý arasynda aýanyń qaıta shyǵýy úshin úzilis jasańyz.\r\n\r\n4 qadam. 30 ret keýdeni basýdy oryndańyz\r\n\r\nTizerlep, balanyń keýde qýysynyń joǵarǵy bóliginiń qasyna ornalasyńyz. Bir alaqanyńyzdyń túbin balanyń keýdesine qoıyńyz. Kelesi qolyńyzdy ústine qoıyńyz. Saýsaǵyńyz keýdege tımeýi qajet, ol úshin olardy aıqastyryp, nemese joǵarylaý kóterip ustańyz. \r\n\r\n\r\nKeýde qýysyn basýdy bastańyz, bul kezde balanyń keýdesi tómen shamamen, 5 santımetrge túsýi qajet. Kelesi basýdy oryndaý aldynda keýde ornyna kelýi qajet.\r\n\r\nMınýtyna 100-den 30 basýdy oryndańyz. «bir jáne eki jáne...» dep daýystap sanap, sandy ataǵanda – basyp, odan keıin ishińizden «jáne» dep, oryndaǵan jón.\r\n\r\n30 basýdan keıin eki jasandy demdi oryndańyz (3-qadam). (keýde qýysyn basýdan jáne jasandy dem berýden turatyn árbir tsıkl 24 sekýndy alýy tıis). \r\n\r\n5 qadam. Basýdan jáne jasandy dem berýden turatyn tsıkldi qaıtalańyz\r\n\r\nJúrekti 30 ret basýdan jáne eki dem berýden turatyn tsıkldi oryndaýdy jalǵastyryńyz. Eger balamen ózińiz jalǵyz bolsańyz, alǵashqy 2 mınýt boıy JÓR jasap, sodan keıin «103» telefony arqyly shuǵyl «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\nJúrektiń tikeleı emes massajyn jáne jasandy tynys aldyrýdy kómek kelgenge deıin nemese tirshilik belgisi paıda bolǵanǵa deıin oryndańyz. Eger tym sharshasańyz, ASD (AVD) – avtomatty syrtqy defıbrıllıator qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nBala ózin jaqsy sezinedi dep sanasańyz da, «jedel járdem» dárigeri balanyń tynys alý joldary tolyǵymen ótimdiligin jáne kez kelgen basqadaı ishki zaqymdaný joqtyǵyna kóz jetkizýi qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1223,'article','942','Atalyq bezdiń jaraqaty','qz','2018-07-16 04:15:31','2018-07-16 04:09:00','Atalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=942',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Atalyq','y','   Atalyq bezdiń jaraqaty Atalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\n\r\n\r\nAtalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar.\r\n\r\n \r\nAtalyq bezdiń jaraqattarynyń sebebi qandaı?\r\n\r\nAtalyq bezdiń jaraqattary ótip ketetin (mysaly, pyshaqtan, qarýdan) nemese syrttaı (zatpen soqqy) bolatyndyǵyna qaramastan, olardyń barlyǵy atalyq bezdiń ishinara jáne tolyq jarylysyna, atalyq bezdi joǵaltýǵa aparýy múmkin,\r\n\r\nOq nemese pyshaq sekildi ótip ketetin zattardan bolatyn jaraqattar umanyń azdaǵan zaqymdanýyna, jáne qantamyrlary men atalyq bezdiń óziniń aýyr jaraqattaryna aparýy múmkin. Sondaı-aq, jaraqattar tikeleı soqqydan bolýy múmkin, mysaly, beısbol oıynynda, bul kezde atalyq bezdiń qabyǵy jarylýy jáne onyń qantamyrlary zaqymdanýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAtalyq bezdiń jaraqatynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nAtalyq bezdiń nemese umanyń jaraqatynda alǵashqy sımptom retinde kúshti aýyrsyný paıda bolatyndyǵyna qaramastan,  jaraqattyń umanyń ishinde zaqymdaný týyndatatyndyǵyn eskerý qajet. Atalyq bezdiń qabyǵynyń zaqymdanýynda nemese jarylýynda qan ketýi paıda bolady, qan umany sozyp, shıryqtyrady. Sonymen qatar, qannyń jınalýy ınfektsııaǵa aparýy da múmkin, sondaı-aq, atalyq bezdi joǵaltý nátıjesinde nemese qalǵan atalyq bezdi ózindik ımmýndyq júıeniń zaqymdaýynda bala órbitýde máseleler paıda bolýy múmkin. Aýyr jaraqattarda zaqymdanǵan atalyq bezdi ishinara nemese tolyq alyp tastaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nAtalyq bezdiń mańyndaǵy kúshti aýyrsyný epıdıdımıtke – atalyq bezdiń qosalqysynyń juqpasymen nemese qabynýymen baılanysty bolýy múmkin. Epıdıdımıtte qosalyq atalyq bezben qosa azdap isinip, qabynady. Bul aýrýdy emdemese, qan aınalymy buzylysy saldarynan atalyq bezdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nJoǵaryda atalǵan sımptomdar ádette, jeńil emdeledi. Biraq, bir tań qalatyny, atalyq bezdiń isikteriniń edáýir sany azdaǵan jaraqattardan keıin, atalyq bezderdi muqııat qaraǵanda anyqtalady. Kóptegen erler ózderin durystap qaraǵanǵa deıin atalyq bezdiń qabyǵynyń ústinde bolatyn aýyrsynbaıtyn, qatty túzilistiń bar ekendigin bile bermeıdi. Kópshilik soqqyny elemeı, medıtsınalyq kómekke júginbeı, qatelesedi. Atalyq bezdiń jaraqaty shuǵyl medıtsınalyq kómekti talap etedi! Eger atalyq bezdiń qaterli isigi erte satysynda anyqtalsa, ony emdep, jazýǵa bolady. Kesh satysynda anyqtalǵan qaterli isikter kóbinese, operatsııany, sáýlelik, hımııalyq emdeýdi talap etedi.\r\n\r\nUmanyń jaraqatyn alǵan erler ýrolog-dárigerge barýy qajet. Medıtsınalyq kómekke júginý sebepteri:\r\n\r\n* Umanyń kez kelgen ótip ketken jaraqattary\r\n* Umanyń soqqysy jáne/nemese isinýi\r\n* Nesep shyǵarýdyń qıyndaýy nemese nesepte qan bolýy\r\n* Atalyq bezdiń jaraqatynan keıin paıda bolatyn qyzba.\r\n \r\n\r\nAtalyq bezdiń jaraqattary qalaı emdeledi?\r\n\r\nÝrolog atalyq bezdiń zaqymdaný dárejesin qarapaıym medıtsınalyq qarap, tekserýde anyqtaı alady. Jaraqat jáne aýrýdyń tarıhy týraly suraqtardan keıin ýrolog umanyń ishin zertteýge kirisedi. Bul kezde dáriger atalyq bezdi jaýyp turǵan qabyqshany, jáne atalyq bezdiń jumsaq qosalqysyn jeńil tabady. Dáriger atalyq bezdiń qurylysyn, tamyrlaryn sezinýi qajet, olardyń zaqymdanbaýyn bilý úshin.\r\n\r\nEger barlyǵy qalypty bolsa, jáne qandaı da bir zaqymdaný bolmasa, ýrolog aýyrsynýdy basatyn preparattardy taǵaıyndaıdy, mysaly, atsetamınofen nemese ıbýprofen. Naýqasqa umany ustaý úshin Djok beldigin kıip júrý usynylady.\r\n\r\nEger ýrologqa zaqymdaný túsiniksiz bolsa, umanyń ÝDT (ÝZI) taǵaıyndalady. Tekserý barysynda dáriger umanyń, atalyq bezdiń, qosalqylarynyń, uryq tútiginiń beınesin alyp, qan aǵymyn zertteıdi.\r\n\r\nKórneki ádisterdiń eshqaısysy 100% dáldik bermese de, ýltradybystyq zertteý – tańdaýly ádis, sebebi, ony oryndaý jeńil, rentgen sáýlesi qoldanylmaıdy, umanyń qurylysyn aıqyn beıneleıdi. Sırek jaǵdaıda ýrologtar MRT taǵaıyndaıdy, bul kúrdeli tekserý túri, ol ÝDT (ÝZI) keıin kóptegen suraqtar qalsa, ótkiziledi.\r\n\r\nEger kez kelgen kórneki tekserýlerde atalyq bezdiń jaraqaty anyqtalsa, ádettegi áreketter algorıtmi – jalpy narkozben operatsııa jasaý, ol kezde umada tilik jasalyp, ishindegisi zerttelinedi. Eger atalyq bezdiń jarylýy az jáne ony qalpyna keltirý múmkin bolsa (qanmen jaqsy qamtamasyz etilý, atalyq bezdiń qalǵan bóliginiń jaqsy saqtalýy), ýrolog ádette, aqaýdy tigis salýmen qalpyna keltiredi, sodan keıin umadaǵy tilikti tigispen jabady. Keıde drenaj maqsatynda umada plastık tútik qaldyrylady. Bul kezde tútik boıymen qan jáne basqa suıyqtyq alynyp tastalynady.\r\n\r\nKeıde jaraqat kúrdeli bolýyna saı, atalyq bez qalpyna kelmeıdi. Mundaıda ýrolog atalyq bezdi alyp tastaıdy. Bul degenimiz – bedeýlik emes. Ekinshi atalyq bez saý bolsa, bala órbitý qabileti saqtalady. Sonymen qatar, naýqastyń gormon deńgeıi turaqty bolýy tıis, sebebi, bir ǵana atalyq bez qyzmet etedi.\r\n\r\nEger naýqasty qaraý jáne ÝDT (ÝZI) jaraqat epıdıdımıtke baılanysty bolǵandyǵyn kórsetse, hırýrgııalyq emdeýdiń qajeti joq, naýqasqa qabynýǵa qarsy dárilik preparattar taǵaıyndalady, mysaly,  ıbýprofen jáne Djok beldigin kıip júrý usynylady. Qajet bolsa, ýrolog antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy. Isiný ádette, 6-8 apta ishinde ótedi. Ózgeristi baqylaý úshin naýqasqa birneshe ret ýrologqa kóriný qajet. Alaıda, dáriler jáne Djok beldigi kómektespeıtin bolsa, hırýrgııalyq operatsııa jáne atalyq bezdi alyp tastaý qajet bolýy múmkin.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1224,'article','1155','Júrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi','qz','2018-08-07 11:22:40','2018-08-07 11:12:00','Júrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi (JSJ) – júrektiń bulshyq etiniń jıyrylý qabileti tómendeıtin jaǵdaı, organızmniń aǵzalaryna jáne tinderine ottegi men qorektik zattekterdi júrek jetkilikti mólsherde jetkize almaıdy.\r\nJúrek – konýs tárizdi qýys bulshyq etti aǵza, qaıtalanatyn yrǵaqty jıyrylý arqyly qantamyrlarynyń boıymen qan aǵynyn qamtamasyz etedi.\r\n\r\nJúrektiń qan aıdaıtyn qyzmeti álsiregende ókpede qannyń jınalýy, aıaq ushynda, tobyq mańaıynda isiný atalatyn suıyqtyqtyń jınalýy oryn alady. Júrektiń kameralary júrek bulshyq etiniń álsizdiginiń saldarynan júrektiń ishinde qandy kóp jınaqtaıdy, bul onyń qabyrǵasynyń tyǵyzdalýyna aparady.\r\n\r\nBúırekte qan aǵyny álsireýiniń nátıjesinde organızmde suıyqtyqtyń (sýdyń) jáne tuzdyń jınaqtalýy bastalady. Eger suıyqtyq qolda, aıaqta nemese basqa aǵzalarda jınalatyn bolsa, organızm qanǵa tolady. Mundaı jaǵdaı júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdigi talady.\r\n\r\nJúrektiń ár túrli kameralarynyń arasynda nemese júrekten aortaǵa aǵatyn qan júrektiń qaqpaqshalary arqyly ótýi tıis. Bul qaqpaqshalar olar arqyly qan ótetindeı ashylady. Odan keıin qannyń keri aǵynyna kedergi keltirý úshin olar jabylady. Bul qaqpaqshalar durys jumys istemese, júrek arqyly búkil organızmge qan aǵyny buzylady. Bul júrektiń jetkiliksizdigine aparýy nemese onyń barysyn nasharlatýy múmkin. JSJ bolýy naýqastyń júregi qyzmet ete almaıdy degendi bildirmeıdi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1155',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júrektiń','y','   Júrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi Júrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi (JSJ) – júrektiń bulshyq etiniń jıyrylý qabileti tómendeıtin jaǵdaı, organızmniń aǵzalaryna jáne tinderine ottegi men qorektik zattekterdi júrek jetkilikti mólsherde jetkize almaıdy.\r\nJúrek – konýs tárizdi qýys bulshyq etti aǵza, qaıtalanatyn yrǵaqty jıyrylý arqyly qantamyrlarynyń boıymen qan aǵynyn qamtamasyz etedi.\r\n\r\nJúrektiń qan aıdaıtyn qyzmeti álsiregende ókpede qannyń jınalýy, aıaq ushynda, tobyq mańaıynda isiný atalatyn suıyqtyqtyń jınalýy oryn alady. Júrektiń kameralary júrek bulshyq etiniń álsizdiginiń saldarynan júrektiń ishinde qandy kóp jınaqtaıdy, bul onyń qabyrǵasynyń tyǵyzdalýyna aparady.\r\n\r\nBúırekte qan aǵyny álsireýiniń nátıjesinde organızmde suıyqtyqtyń (sýdyń) jáne tuzdyń jınaqtalýy bastalady. Eger suıyqtyq qolda, aıaqta nemese basqa aǵzalarda jınalatyn bolsa, organızm qanǵa tolady. Mundaı jaǵdaı júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdigi talady.\r\n\r\nJúrektiń ár túrli kameralarynyń arasynda nemese júrekten aortaǵa aǵatyn qan júrektiń qaqpaqshalary arqyly ótýi tıis. Bul qaqpaqshalar olar arqyly qan ótetindeı ashylady. Odan keıin qannyń keri aǵynyna kedergi keltirý úshin olar jabylady. Bul qaqpaqshalar durys jumys istemese, júrek arqyly búkil organızmge qan aǵyny buzylady. Bul júrektiń jetkiliksizdigine aparýy nemese onyń barysyn nasharlatýy múmkin. JSJ bolýy naýqastyń júregi qyzmet ete almaıdy degendi bildirmeıdi.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi (JSJ) – júrektiń bulshyq etiniń jıyrylý qabileti tómendeıtin jaǵdaı, organızmniń aǵzalaryna jáne tinderine ottegi men qorektik zattekterdi júrek jetkilikti mólsherde jetkize almaıdy.\r\n\r\n \r\n\r\nJúrek – konýs tárizdi qýys bulshyq etti aǵza, qaıtalanatyn yrǵaqty jıyrylý arqyly qantamyrlarynyń boıymen qan aǵynyn qamtamasyz etedi.\r\n\r\nJúrektiń qan aıdaıtyn qyzmeti álsiregende ókpede qannyń jınalýy, aıaq ushynda, tobyq mańaıynda isiný atalatyn suıyqtyqtyń jınalýy oryn alady. Júrektiń kameralary júrek bulshyq etiniń álsizdiginiń saldarynan júrektiń ishinde qandy kóp jınaqtaıdy, bul onyń qabyrǵasynyń tyǵyzdalýyna aparady.\r\n\r\nBúırekte qan aǵyny álsireýiniń nátıjesinde organızmde suıyqtyqtyń (sýdyń) jáne tuzdyń jınaqtalýy bastalady. Eger suıyqtyq qolda, aıaqta nemese basqa aǵzalarda jınalatyn bolsa, organızm qanǵa tolady. Mundaı jaǵdaı júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdigi talady.\r\n\r\nJúrektiń ár túrli kameralarynyń arasynda nemese júrekten aortaǵa aǵatyn qan júrektiń qaqpaqshalary arqyly ótýi tıis. Bul qaqpaqshalar olar arqyly qan ótetindeı ashylady. Odan keıin qannyń keri aǵynyna kedergi keltirý úshin olar jabylady. Bul qaqpaqshalar durys jumys istemese, júrek arqyly búkil organızmge qan aǵyny buzylady. Bul júrektiń jetkiliksizdigine aparýy nemese onyń barysyn nasharlatýy múmkin. JSJ bolýy naýqastyń júregi qyzmet ete almaıdy degendi bildirmeıdi. \r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nJúrektiń  jetkiliksizdigi kóptegen sebepterge baılanysty, mysaly:\r\n\r\n* júrektiń ıshemııalyq aýrýy – júrektiń aýrýy, júrekke qan men ottegini jetkizetin júrek arterııalarynyń (koronarlyq) tarylýynan júrektiń bulshyq etine qan aǵyny kelýiniń tómendeýi nátıjesinde paıda bolady.\r\nOnyń jıi sebebi – koronarlyq arterııalardyń aterosklerozy, bul kezde olardyń ishki qabyrǵasynda holesterın jáne basqa da maılar óńez jáne túıindaq túrinde jınaqtalady, al qabyrǵanyń ózi tyǵyzdalyp, sozylymdylyǵyn joǵaltady. Bul arterııalardyń sańylaýynyń tarylýyna jáne qan aǵynynyń qıyndaýyna aparady.\r\n\r\n* júrek talmasy (mıokard ınfarktisi) – júrek arterııasynyń bitelýinen jáne júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jiti buzylýynan júrek bulshyq etiniń bóliginiń tirshiligin joıýy. Osynyń nátıjesinde júrektiń bulshyq etinde tyrtyqtar paıda bolady, olar júrektiń jumysynyń buzylýyna aparady.\r\n* Kardıomıopatııa – ınfektsııanyń, alkogoldi nemese esirtkini tutynýdyń shamadan artyq saldarynan júrek bulshyq etiniń zaqymdanýy.\r\n* Joǵary arterıaldyq qysym, júrek qaqapaqshasynyń zaqymdanýy, júrektiń kemistigi, qalqansha bezdiń aýrýlary, búırek aýrýlary, qant dıabeti sekildi júrektiń tozýyna aparatyn sebepter.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń sımptomdary udaıy, ótpeli, aýyr nemese jeńil bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń negizgi sımptomdary:\r\n\r\n* Tynys alýdyń qıyndaýy, ókpede suıyqtyq jınalýynyń jáne irkilýiniń nátıjesinde dene jattyǵýlaryn oryndaǵanda jáne tynysh kúıde de bolatyn qurǵaq, úzilisti jóteli.\r\n* Júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdiginiń sımptomdary – tobyqtyń isinýi, odan keıin aıaqtyń, ishtiń isinýi, salmaqtyń ulǵaıýy; túnde neseptiń jıi júrýi; ishtiń kebýi, tábetti joǵaltýǵa nemese júrek aınýyna aparatyn.\r\n* bas aınalýy, sharshaý, álsizdik. Aǵzalarǵa jáne bulshyq etterge qan aǵynynyń tómen bolýynan naýqas ózin sharshaýly, álsiz sezinedi. Mıdyń qan aınalymynyń tómen bolýy bas aınalýyn nemese estiń qalypty bolmaýyn týyndatýy múmkin.\r\n* júrektiń tez nemese udaıy emes soǵýy, sebebi, qannyń jetkilikti mólsherin aıdaýy úshin júrek tezirek soǵa bastaıdy.\r\n \r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi kezinde joǵaryda keltirilgen sımptomdardyń biri ǵana baıqalýy múmkin, aýrý sımptomsyz ótýi múmkin, biraq, bul sımptomdardyń biriniń bolýynda júrektiń álsizdigi bolýy mindetti emes.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nÁdette, qabyldaý kezinde dáriger naýqasqa aýrýdyń belgilerdiń bolýy týraly suraqtardy qoıady. Dáriger naýqasta júrektiń ıshemııalyq aýrýy, stenokardııa, dıabet, júrektiń qaqpaqshalarynyń aýrýy, joǵary arterıaldyq qysym sekildi aýrýlardyń bolýy týraly, sondaı-aq, zııandy ádetteri týraly suraıdy.\r\n\r\nOsydan keıin naýqasty tolyǵymen qaraıdy. Dáriger fonendoskoppen júrekti tyńdap, júrektiń  jetkiliksizdiginiń jáne júrek bulshyq etiniń álsireýine aparatyn basqa da aýrýlardyń belgilerin izdeıdi.\r\n\r\nDáriger naýqasty aýrýdyń aýyrlyq dárejesin anyqtaý úshin birqatar zertteýlerdi ótkizýge baǵyttaıdy. Bul kelesideı zertteýler:\r\n\r\n• qan taldaýlary, olar búırektiń, qalqansha bezdiń jaǵdaıyn baǵalaý, holesterın deńgeıin jáne anemııa bolýyn anyqtaý úshin qoldanylady.\r\n\r\n· Elektrokardıogramma (EKG) – júrek jumysynda paıda bolatyn elektr órisin zertteý jáne tirkeý ádisi. EKG-plenka júrek arqyl ótetin elektr ımpýlsterin beıneleıdi. EKG tynyshtyq kúıde júrek bulshyq etiniń yrǵaǵyn, ótkizgishtigin qanmen qamtamasyz etilýin baǵalaıdy, sondaı-aq, júrek kameralarynyń ulǵaıýyn anyqtaıdy.\r\n\r\n• Keýde qýysynyń rentgenografııasy – keýde qýysy aǵzalarynyń ózgeristerin anyqtaý úshin qoldanylatyn zertteý, júrektiń ólshemin jáne júrektiń, ókpeniń mańaıynda suıyqtyqtyń bolýyn kórstedi.\r\n\r\n• Ehokardıografııa - ýltradybystyq test, ol júrektiń qurylymyn, qyzmetin jáne jıyrylý belsendiligin kórsetedi.\r\n\r\n• Shyǵarym fraktsııasya (ShF) – bul júrektiń bir jıyrylýynda tamyrlarǵa shyǵarylatyn qannyń úlesi. Test ár jıyrylǵanda júrektiń qandy qanshalyqty jaqsy aıdaıtyndyǵyn ólsheý úshin qoldanylady.\r\n\r\n• Kúızelis-test –koronarlyq arerııalar aýrýlarynyń yqtımaldyǵyn anyqtaý úshin mólsherlengen dene júktemesimen synama.\r\n\r\n• Júrektiń kateterızatsııasy – emdik-profılaktıkalyq maqsatta júrek qýysyna jáne mańaıyndaǵy tamyrlarǵa qýys ıkemdi tútikti engizý. Bul koronarlyq arerııalar aýrýynyń júrektiń irkilisti jetkiliksizdiginiń sebebi bolýyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDáriger naýqastyń jaǵdaıyna baılanysty, sondaı-aq, dıagnostıkalyq zertteýlerdiń basqa túrlerin de oryndaıdy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigin emdeýdiń maqsaty – aýrýdyń ári qaraı damý yqtımaldyǵyn tómendetý, sımptomdaryn azaıtý, naýqastardyń ómir sapasyn jaqsartý. Emdeý naýqastyń jaǵdaıyn udaıy baqylaý arqyly ótkiziledi.\r\n\r\nEmdeý nátıjeleri kóbinese, naýqastyń ózine jáne tómende kórsetilgen aýrýdyń aldyn alý sharalaryn qadaǵalaýǵa baılanysty.\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń dári-dármekpen emdeýine kelesi preparattar kiredi:\r\n\r\n* Angıotenzın-aınaldyrýshy fermenttiń (AAF) tejeýshileri búırekte óndiriletin gormonnyń áserin tejeıdi, osylaısha, tamyrlardy keńeıtip, arterıaldyq qysymdy azaıtady. Bul toptyń preparattary barlyq naýqastarǵa uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa kórsetilgen;\r\n* Angıotenzın II retseptorynyń tejeýshileri AAF tejeýshilerin kótere almaýda taǵaıyndalady;\r\n* Salýretıkter – nesep aıdaıtyn preparattar, olar organızmde suıyqtyq irkilý belgileri bolýynda qoldanylady;\r\n* Aldosteronnyń antagonısteri – organızmnen natrııdiń, hlordyń jáne sýdyń shyǵarylýynyń artýyna, búırekte nesepnárdiń jáne kalııdiń shyǵarylýynyń tejelýine aparatyn preparattar;\r\n* Nıtrattar – júrektiń bulshyq etiniń ottegige qajettiligin azaıtatyn, onyń júrekke jetkizilýin arttyratyn preparattar; Uzaq ýaqyt boıy qoldaný stenokardııanyń qosarlanýynda ǵana oryndy.\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń aýyr dárejesinde dárigerler hırýrgııalyq aralasýdy usynýy múmkin. Úsh negizgi hırýrgııalyq emdeý tásilderi:\r\n\r\n* Dástúrlik kardıohırýrgııa (qaqpaqshalar jetkiliksizdigin túzetý, júrek qarynshasyn hırýrgııalyq túzetý, kardıoyntalandyrǵyshtar qoıý);\r\n* Kardıoımplanttardy ornatý – adamnyń denesine qosymsha qan aınalym apparattaryn (júrek qarynshalary) engizý operatsııasy, olar júrektiń qyzmetin ishinara qalpyna keltirýge kómektesedi.\r\n*  Júrektiń transplantatsııasy (almastyrý).\r\nJúrektiń jetkiliksizdiginde\n kardıostımýlıatorlar jáne defıbrıllıatorlar qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nKardıoyntalandyrǵysh – shaǵyn elektrondyq qural, batareıamen jumys isteıdi, ol teri astyna engiziledi, júrek yrǵaǵynyń jıiligin jáne durystyǵyn retteýge kómektesedi. Kardıoyntalandyrǵyshtyń elektrodtary bar, olar iri kóktamyr arqyly júrekke kelip, bekitiledi. Elektrodtar júrekke elektr ımpýlsterin jiberip, onyń soǵýyna yqpal etedi.\r\n\r\nKardıoyntalandyrǵysh qolanylady:\r\n\r\n* júregi tym baıaý, tym jyldam, nemese qalypsyz túrde soǵatyn adamdarda;\r\n*  Júrektiń eki jaǵyn zaqymdaǵan júrek jetkiliksizdigi bar adamdarda. Olar bıventrıkýlıarlyq kardıoyntalandyrǵysh atalady.\r\n \r\nJúrektiń soǵýy álsiregende tym ulǵaıyp, qandy nashar aıdaıdy, júrek yrǵaǵynyń ómirge qaýip tóndiretin buzylysynyń damý qaýpi paıda bolady. Mundaı jaǵdaıda ornatylatyn kardıoverter – defıbrıllıator qoldanylady, ol yrǵaqtyń ómirge qaýip tóndiretin buzylysyn anyqtaıdy jáne yrǵaqty qalypqa keltirý úshin júrekke elektr razrıadyn tez jiberedi. Zamanaýı bıventrıkýlıarlyq kardıoyntalandyrǵyshtardyń kópshiligi osy quraldar retinde jumys isteı alady.\r\n\r\nJúrektiń qanmen qamtamasyz etilýin jaqsartýǵa baǵyttalǵan hırýrgııalyq emdeýge jatatyndar:\r\n\r\n* Angıoplastıka jáne stent ornatý\r\n* Júrektiń tamyrlaryn shýntırleý.\r\n \r\nDárilik preparattarmen nemese arnaıy kardıoyntalandyrǵyshpen emdeýge kelmeıtin júrektiń aýyr jetkiliksizdiginde jasandy sol qarynshany ornatý qajet bolýy múmkin. Jasandy qarynsha júrekke qandy júrekten barlyq organızmge aıdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAorta ishilik ballondy sorǵysh (nasos) almastyrýdy kútetin naýqastarda júrek qyzmetin qoldaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, ol júrek qyzmetiniń kenetten jáne aýyr tómendeýi damyǵan adamdarǵa kómektesedi. Bul sorǵysh (nasos) jińishke ballon túrinde, aıaqtaǵy arterııa arqyly ornatylady jáne joǵary qaraı júrekten shyǵatyn aortaǵa deıin jyljıdy.\r\n\r\nJúrek jetkiliksizdigin emdeý, negizinen, ómir saltyn ózgertý men dárilerdi durys qabyldaýǵa negizdelgenimen, hırýrgııalyq sharalar men operatsııalardyń mańyzy da zor.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nJalpy, JSJ bar naýqastarda aýrýdyń boljamy teris, biraq, naýqastar kóp jyl boıy ómir súre alady. JSJ bar naýqastarda kenetten bolatyn ólim-jitimniń qaýpi basqalarǵa qaraǵanda 3 ese joǵary. Sondyqtan, aýrýdy ýaqytyly anyqtap, sáıkes emdeýdi bastaý asa mańyzdy.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Júrektiń kameralarynyń keńeıýi (kardıomıopatııa);\r\n* Júrek yrǵaǵynyń buzylysy;\r\n* ınsýlt;\r\n* tromboembolııa (qantamyrynyń qan uıyndysymen (trombymen) jiti bitelýi);\r\n* kenetten bolatyn ólim-jitim.\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nJSJ baıaý damıdy, kóptegen adamdar ony organızmniń qartaıýy retinde sanaıdy. Mundaı jaǵdaıda kópshilik naýqastar sońǵy sátke deıin dárigerge barýdy sozady. Ózińizde JSJ sımptomdary bolsa, jáne bir kúnde 1,5 kg salmaq qossańyz, nemese aptasyna 2,5 kg qossańyz, shuǵyl dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nAsqynýdyń aldyn alý úshin naýqas kelesi usynystardy qadaǵalaýy tıis:\r\n\r\n* aýrýdyń belgilerin baqylaýdy júrgizińiz.\r\n* Arterıaldyq qysymnyń deńgeıiniń qalypty bolýyn qadaǵalańyz.\r\n* Organızmde suıyqtyq jınalýyn baqylaý úshin ózińizdiń salmaǵyńyzdy udaıy tekserińiz, deneńizde isiný aýmaqtary bolýyn tekserińiz. Qajet bolsa, salmaq tastańyz. Kúndelikti ólshený usynylady, kúndelikti tańerteń birdeı kıimmen, sondaı-aq, nesep shyǵarýdan keıin, biraq, tamaq isherdiń aldynda emes.\r\n* Sý úılesimin baqylańyz. Dáriger kúndelikti tutynatyn sýdyń mólsherin, ájethanaǵa barý jıiligin qadaǵalaýdy usynady. Qantamyrlarynda suıyqtyq kóp bolǵan saıyn organızmdi qanmen qamtamasyz etý úshin júrektiń soǵýy qıyndaıdy. Suıyqtyq ishýdi kúnine eki lıtrge deıin azaıtý júrektiń jumysyn jeńildetýge jáne júrek jetkiliksizdiginiń keıbir belgileriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n* Tuzdy tutynýdy shekteńiz. Tuz biz tutynatyn kóptegen ónimderde bolady. Eger tuzdy tutynýdy shekteseńiz, organızmde suıyqtyq azyraq jınalady, isiný azaıady, tynys alý jeńildeıdi.\r\n* Dárigerdiń nusqaýy boıynsha dárilerdi qabyldańyz. Dáriler júrek jumysynda, arterıaldyq qysymdy tómendetýde, organızmde suıyqtyq jınalýy úrdisiniń jáne aýrýdyń nasharlaýynyń aldyn alý úshin qajet. Júrek jetkiliksizdigine qarsy kóptegen preparattar zııandy gormondardyń shyǵarymyn azaıtý úshin qoldanylady.\r\n* Dárigerge jıi tekserilińiz. Dárigerge barý kezinde ol salaýatty ómir saltyn jalǵastyrýyńyzdy jáne jaǵdaıyńyzdyń nasharlmaýyn qadaǵalaıdy. Kóbinese, dáriger kúndelikti ólshený týraly aqparatty suraıdy, dárilerdi taǵaıyndaıdy. Mamanǵa barar aldynda suraqtaryńyzdy jazyp alyńyz. Suraq qoıyp, jaýap alýdan qoryqpańyz. Dárigerge ustamalar, dári qabyldaý týraly habarlańyz, múmkin shekteýler týraly surańyz. Basqa salanyń dárigeri taǵaıyndaǵan dárilerdi qabyldaýǵa bolatyndyǵy týraly dárigerińizden surańyz.\r\n \r\nJúrekti zaqymdaýdan qorǵaý úshin kelesiler qajet:\r\n\r\n* Temek shegýdi qoıý\r\n* Salaýatty salmaqty qoldaý\r\n* Arterıaldyq qysymdy, qandaǵy holesterın deńgeıin baqylaý\r\n* Udaıy sportpen shuǵyldaný\r\n* alkogol tutynbaý.\r\n \r\nKelesi medıtsınalyq preparattardy qabyldaýdan alshaq bolyńyz:\r\n\r\n* Nesteroıdtyq qabynýǵa qarsy preparattar\r\n* arıtmııaǵa qarsy keıbir preparattar\r\n* kaltsıılik kanaldardy tejeıtin preparattardyń kópshiligi\r\n* tuzdyń almastyrǵyshtary sekildi taǵamdyq qospalar\r\n* quramynda natrıı (tuz) bar antatsıdtik quraldar\r\n* isinýdi azaıtatyn quraldar.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1225,'article','1165','Zaqymdanǵan aıaq-qolǵa tańǵysh qalaqtardy ornatý','qz','2018-08-08 05:41:26','2018-08-08 05:40:00','__Tańǵysh qalaq (shına) ornatý__ – kez-kelgen jaraqatty ýaqytsha emdeý túri bolyp tabylady. Tańǵysh qalaqtar  zaqymdanǵan aıaq-qoldy dáriger teksergenge deıin asqynyp ketýdiń aldyn alady.  Zaqymdalǵan qol-aıaqty qozǵalyssyz ustap turýdiń eki joly bar: jaralanǵan qol-aıaqty qatty zatqa nemese deneniń basqa saý bóligine tańyp baılaý kerek. \r\n\'\'__Birinshi ádis__\'\' – oralǵan gazet nemese jýrnal, bolmasa túzý taıaq, tipti bolmasa kez-kelgen túzý, qatty zatqa zaqymdalǵan aıaq-qoldy beldikpen, nemese, kez-kelzen ońtaıly jippen  tańyp baılap tastaý kerek.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1165',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Z','Zaqymdanǵan','y','   Zaqymdanǵan aıaq-qolǵa tańǵysh qalaqtardy ornatý __Tańǵysh qalaq (shına) ornatý__ – kez-kelgen jaraqatty ýaqytsha emdeý túri bolyp tabylady. Tańǵysh qalaqtar  zaqymdanǵan aıaq-qoldy dáriger teksergenge deıin asqynyp ketýdiń aldyn alady.  Zaqymdalǵan qol-aıaqty qozǵalyssyz ustap turýdiń eki joly bar: jaralanǵan qol-aıaqty qatty zatqa nemese deneniń basqa saý bóligine tańyp baılaý kerek. \r\n\'\'__Birinshi ádis__\'\' – oralǵan gazet nemese jýrnal, bolmasa túzý taıaq, tipti bolmasa kez-kelgen túzý, qatty zatqa zaqymdalǵan aıaq-qoldy beldikpen, nemese, kez-kelzen ońtaıly jippen  tańyp baılap tastaý kerek.\r\n Tańǵysh qalaq (shına) ornatý – kez-kelgen jaraqatty ýaqytsha emdeý túri bolyp tabylady. Tańǵysh qalaqtar  zaqymdanǵan aıaq-qoldy dáriger teksergenge deıin asqynyp ketýdiń aldyn alady.  Zaqymdalǵan qol-aıaqty qozǵalyssyz ustap turýdiń eki joly bar: jaralanǵan qol-aıaqty qatty zatqa nemese deneniń basqa saý bóligine tańyp baılaý kerek. \r\nBirinshi ádis – oralǵan gazet nemese jýrnal, bolmasa túzý taıaq, tipti bolmasa kez-kelgen túzý, qatty zatqa zaqymdalǵan aıaq-qoldy beldikpen, nemese, kez-kelzen ońtaıly jippen  tańyp baılap tastaý kerek.\r\nZaqymdanǵan aıaq-qolǵa tańǵysh qalaqtardy ornatý kezinde, mynadaı saqtyq sharalaryna mán berý kerek:\r\n•	Tańǵysh qalaqty qatty qyspańyz.\r\n•	Qatty baılaýdyń belgileri:\r\n•	Deneniń uıýy,\r\n•	Shanshýy,\r\n•	Aýyrsynýdiń údeýi,\r\n•	Tańǵysh qalaqtyń astyndaǵy teriniń sýyp, bozǵylt reń berýi,\r\n•	Tańǵysh qalaqtyń astyndaǵy isiktiń úlkeıýi,\r\n•	Aıaq saýsaqtarynyń synǵany baıqalsa ol jerdi oraýǵa bolmaıdy. Synǵan súıek óz ornynan qozǵalyp ketýi múmkin. \r\n\r\nTańǵysh qalaqtardy bekitkende, saýsaqtar búgilmeıtindeı etip bekitý kerek. Jalpy erejege súıensek, tańǵysh qalaqtardy túıinniń ústine jáne onyń tómengi bóligine ornalastyrý kerek.\r\n\r\nEkinshi tásil – jaraqattanǵan qoldy denege oraý arqyly qozǵalyssyz ustap turý.\r\nTańǵysh qalaqtardy bulaı paıdalaný – dáriger kelgenge deıingi alǵashqy kómek bolyp tabylady.\r\n\r\nTegter: \r\njaraqat \r\ntańǵysh qalaq\r\nsyný \r\nsúıek shyǵyp ketý \r\nalǵashqy kómek\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1226,'article','1232','Júktilikke qarsy  garmondyq  dári-dármekterdi  qoldanǵanda týyndaǵan etekkirdegi ózgerister','qz','2018-08-25 10:53:00','2018-08-25 10:51:00','Eger siz júktilikke qarsy garmondyq dári-dármekterdi qoldana bastasańyz, sizdiń etekkir tsıklińiz óz garmondaryńyzdy retteı bastaıdy, tabletkalarǵa úırenisedi. Bul etekkir tsıkliniń ózgeristerin týyndatady.  Júktilikke qarsy dáriler tsıkldar arasynda qan ketiredi jáne sizdiń ózgerý kezeńderińiz jeńildeıdi, nemese múldem toqtatylady. Sondyqtan qoldanatyn dárilerińizdi úzdiksiz bir ýaqytta paıdalanyńyz.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1232',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júktilikke','y','   Júktilikke qarsy  garmondyq  dári-dármekterdi  qoldanǵanda týyndaǵan etekkirdegi ózgerister Eger siz júktilikke qarsy garmondyq dári-dármekterdi qoldana bastasańyz, sizdiń etekkir tsıklińiz óz garmondaryńyzdy retteı bastaıdy, tabletkalarǵa úırenisedi. Bul etekkir tsıkliniń ózgeristerin týyndatady.  Júktilikke qarsy dáriler tsıkldar arasynda qan ketiredi jáne sizdiń ózgerý kezeńderińiz jeńildeıdi, nemese múldem toqtatylady. Sondyqtan qoldanatyn dárilerińizdi úzdiksiz bir ýaqytta paıdalanyńyz. Eger siz júktilikke qarsy garmondyq dári-dármekterdi qoldana bastasańyz, sizdiń etekkir tsıklińiz óz garmondaryńyzdy retteı bastaıdy, tabletkalarǵa úırenisedi. Bul etekkir tsıkliniń ózgeristerin týyndatady.  Júktilikke qarsy dáriler tsıkldar arasynda qan ketiredi jáne sizdiń ózgerý kezeńderińiz jeńildeıdi, nemese múldem toqtatylady. Sondyqtan qoldanatyn dárilerińizdi úzdiksiz bir ýaqytta paıdalanyńyz.\r\n\r\nProgesterondardy ( Depo-Provera, Norplant, nemese usaq tabletkalar) qoldaný kezinde ár áıelde ártúrli ózgerister týyndaıdy. Mysaly sizdiń tsıkldaryńyz qalypty deńgeıde bolýy múmkin. Sizde tsıkldar arasynda qan ketýde, turaqsyz qansyraý da, eshteńe de bolmaýy múmkin.\r\n\r\nSiz jańa júktilikke qarsy dárilerdi qoldanardyń aldynda, aldymen dárigermen keńesip alyńyz, óz tsıklyńyzǵa qaraı qandaı nátıje kútýge bolatynyn surańyz. Eger sizdiń tsıklińiz ádettegiden qatty erekshelenip tursa, siz kútpegen nátıjeler shyǵyp jatsa, qan ketý sekildi jaǵymsyz belgiler baıqalyp jatsa, dereý dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nTegter: \r\njúktilikke qarsy tabletkalar \r\nprogesteron\r\netekkir \r\nqan ketý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1227,'article','1266','Jatyr','qz','2018-10-05 07:52:06','2018-10-05 07:49:00','__Jatyr__ – áıelderdegi óndiristik júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1266',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jatyr','y','   Jatyr __Jatyr__ – áıelderdegi óndiristik júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan. Jatyr – áıelderdegi óndiristik júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan.\r\n\r\n \r\n\r\nJatyr moıyndyǵy – jatyrdyń tómengi bóliginde ornalasqan, tarylǵan jeri. Jatyrdyń keń bóligi, moıyndyqtyń ústińgi jaǵynda ornalasqan, ony – jatyr denesi deıdi.  Jatyrdyń kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi -  jatyrdyń túbi dep atalady. Jatyrdan qarama-qarsy eki jaq betinen Fallopıev tútiksheleri shyǵady. Olar analyq bezge jalǵasyp tuıyqtalady.\r\nJatyr úsh qabattan turady. Ishki qabaty – endometrıı. Ortańǵy qabaty – mıometrıı – (bulshyqetti qabat). Syrtqy qabaty – perımetrıı.\r\n\r\nBala týý  jasyndaǵy áıelderdiń  ár aı saıyn endometrıi jýaryp turady, bul jatyrdyń júktilikke daıyndalýyna baılanysty bolatyn qubylys. Eger júktilik bolmasa, endometrıı qabatty sylynyp, qynap arqyly qanmen aralasyp syrtqa shyǵyp ketedi. Ony – etekkir  (menstrýatsııa) dep ataıdy.\r\n\r\nTegter: \r\nÁıel aǵzalary\r\nJatyr\r\nJynys músheleri\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1228,'article','1292','Sozylmaly sharshaý sındromy','qz','2018-10-05 10:58:40','2018-10-05 10:51:00','__Sozylmaly sharshaý sındromy__ - bul adamnyń basylmaıtyn, aýyr sharshaǵyshtyq jaǵdaıy. Bul  kúndelikti turmystyq áreketterge de edáýir kedergi keltiredi. Sharshaý sındromy fızıkalyq júktemeniń nátıjesinen bola bermeıdi. Sebebi bulaı sharshaı berý demalǵannan basylmaıdy.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromynyń sebebi áli belgisiz.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1292',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Sozylmaly','y','   Sozylmaly sharshaý sındromy __Sozylmaly sharshaý sındromy__ - bul adamnyń basylmaıtyn, aýyr sharshaǵyshtyq jaǵdaıy. Bul  kúndelikti turmystyq áreketterge de edáýir kedergi keltiredi. Sharshaý sındromy fızıkalyq júktemeniń nátıjesinen bola bermeıdi. Sebebi bulaı sharshaı berý demalǵannan basylmaıdy.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromynyń sebebi áli belgisiz.\r\n Sozylmaly sharshaý sındromy - bul adamnyń basylmaıtyn, aýyr sharshaǵyshtyq jaǵdaıy. Bul  kúndelikti turmystyq áreketterge de edáýir kedergi keltiredi. Sharshaý sındromy fızıkalyq júktemeniń nátıjesinen bola bermeıdi. Sebebi bulaı sharshaı berý demalǵannan basylmaıdy.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromynyń sebebi áli belgisiz.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromynyń sımptomdary : álsizdik, uıqynyń buzyla berýi, zeıin qoıýdyń jáne oılanýdyń tómendeýi, este saqtaý qabiletiniń azaıýy, qyzba, bastyń aýrýy, bulshyqetterde jáne býyndarda aýyrsyný, tamaqtyń qabynýy, moıyn nemese bulshyqet shuńqyrlaryndaǵy bezderdiń sezimtaldylyǵynyń joǵarlaýy. Qalypty jaǵdaıda nemese jeńil fızıkalyq júktemede 24 saǵatqa sozylatyn álsizdik jáne dimkástikti shaqyrady.\r\n\r\nFızıkalyq júktemeni jáne zerthanalyq zertteýlerdi teksere otyryp sımptomdarynyń basqa da sebebin anyqtaıdy. Qazirgi ýaqytqa deıin sozylmaly sharshaǵyshtyq sındromynyń ózine tán belgileri joq, tek basqa aýrýlardy joqqa shyǵarý arqyly ǵana belgilep júr.\r\n\r\nSozylmaly sharshaǵyshtyq sındromyn emdeý adamdy qalypty jaǵdaıǵa ákelý jáne onyń burynǵy ómir deńgeıine birtindep oralýy úshin sharshaǵyshtyǵy men basqa da sımptomdardy joıýǵa baǵyttalǵan. Sozylmaly sharshaǵyshtyq sındromynyń úıde emdegen tıimdi. Sımptomdardy azaıtý jáne baqylaý úshin dıeta ustap, jattyǵý jasap, jaqsy uıyqtaý kerek. Sozylmaly sharshaǵyshtyq sındromymen aýyratyn naýqastardyń kóbisiniń sımptomdary ózdiginen ketedi. Tek ol 1-2 jyl ishinde qalypty jaǵdaıǵa kelýi múmkin.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nsozylmaly sharshaǵyshtyq sındrom\r\naýyr álsizdik\r\nuıyqynyń buzylysy\r\nturaqty sharshaǵyshtyq\r\nsharshaǵyshtyqtyń basý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1229,'article','1317','Tromboflebıt','qz','2018-10-05 11:41:18','2018-10-05 11:40:00','__Tromboflebıt__  - bul kóktamyrǵa qan uıyp, sonyń qabynýynan bolatyn jaǵdaı. Buǵan ushyraǵan adam – ózin aýrýshań sezinedi, jıi aýyrady, terisi qyzyp, kóktamyrdyń boıy qyzaryp ketedi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1317',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tromboflebıt','y','   Tromboflebıt __Tromboflebıt__  - bul kóktamyrǵa qan uıyp, sonyń qabynýynan bolatyn jaǵdaı. Buǵan ushyraǵan adam – ózin aýrýshań sezinedi, jıi aýyrady, terisi qyzyp, kóktamyrdyń boıy qyzaryp ketedi.  Tromboflebıt  - bul kóktamyrǵa qan uıyp, sonyń qabynýynan bolatyn jaǵdaı. Buǵan ushyraǵan adam – ózin aýrýshań sezinedi, jıi aýyrady, terisi qyzyp, kóktamyrdyń boıy qyzaryp ketedi. \r\n\r\nTromb keıde týra kóktamyrdyń ózine, teri ústine jınalady (joǵarǵy tromboflebıt) nemese aıaqtyń tereń kóktamyryna jınalady (tereń kóktamyrdaǵy tromboz).  Teri asty kóktamyryndaǵy trombtar aýyr jaǵdaılarǵa apara bermeıdi, sebebi olar qan aınalymyna kedergi jasamaıdy. Dáriger bul uıymalardyń ereksheligin anyqtaǵannan keıin, naýqas úıinde de emdelse bola beredi.\r\n\r\nTromboflebıt kóbinese aıaq kóktamyryn zaqymdaıdy. Aıaqtaǵy tereń kóktamyrdaǵy tromb (tereń kók tamyr tromby) aýyr jaǵdaıǵa aparady, bul tromb úzlip, qan aǵysy arqyly ókpege túsedi (ókpe tútikshesiniń embolııasy) paıda bolady. \r\n\r\nSımptomdary:\r\nTereń kóktamyrdaǵy tromboz isikke ulasady, aýrý paıda bolady, jánebir aıaq, ekinshi aıaqtan úlkeıip, qyzarǵany anyq bilinip turady. Tereń kók tamyrdyń taǵy bir sımptomy  - aıaqty búkkende, júrgende syzdap aýyrady.\r\n\r\nTegter: \r\ntereń  kóktamyrdaǵy tromboz\r\ntromb       \r\nembolııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1230,'article','99','Баланит','kz','2018-07-16 07:41:15','2018-07-16 07:32:00','Баланит – бұл күпектің және жыныстық мүшенің ұшының қабынуы.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=99',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Баланит','y','   Баланит Баланит – бұл күпектің және жыныстық мүшенің ұшының қабынуы. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nБаланит – бұл күпектің және жыныстық мүшенің ұшының қабынуы.  \r\n\r\n\r\n\r\nЕрлердің репродуктивтік жүйесіне жыныстық мүше, ұма, ұрықтық түтіктер және қуық асты безі жатады.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nБаланит, көбінесе, сүндетке отырғызылмаған ерлердің жеке гигиена ережелерін орындамауының салдарынан болады.\r\n\r\n Аурудың пайда болуының басқа да келесідей себептері бар:\r\n\r\n* Реактивті артрит  немесе атрофиялық және қырма теміреткі\r\n* Инфекциялар\r\n* Құрғататын сабынды қолдану\r\n* Шомылғаннан кейін сабынның көбігінің дұрыс шайылмауы\r\n* Бақылауға алынбаған диабет\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\n* Күпектің немесе жыныстық мүшенің қызаруы\r\n* Жыныстық мүшенің ұшындағы басқа бөріткендер\r\n* Жыныстық мүшеден сасық иісті бөлінділер шығуы\r\n* Күпектің және жыныстық мүшенің ауырсынуы\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер балонитті медициналық тексерістің негізінде ғана анықтайды. Дегенмен, теріде вирустардың, зеңдер мен бактериялардың болуын да тексеру қажет болуы мүмкін. Сондай-ақ, терінің биопсиясы да өткізілуі қажет. \r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеудің әдісін таңдау баланиттің себебіне байланысты.\r\n\r\nБактериалдық баланитте  таблетка немесе жақпай май түріндегі антибиотиктер тағайындалады.\r\nТері аурулары кезінде пайда болатын баланитте стероидтық жақпа майлар көмектеседі.\r\nЗеңдік баланитте зеңдерге қарсы жақпа майлар тағайындалады.\r\n \r\n\r\nАуыр жағдайларда сүндетке отырғызу - оңтайлы шешім. Егер тазарту үшін күпекті созып тарту мүмкін болмаса, науқасты сүндетке отырғызу қажеттігі туындайды.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nКөпшілік жағдайларда, баланитті жақпа майлармен және гигиенаны мұқият қадағалау арқылы емдеуге болады. Әдетте, хирургиялық емдеу қажет болмайды.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nҰзақ уақыт бойы қабынудың салдарынан туындайды:\r\n\r\n* Тыртықтану тінінің қалыптасуы және жыныстық мүшенің саңылауының тарылуы \r\n* Күпекті  ысырып, пенистің ұшын ашудың қиындауы (фимоз)\r\n* Күпекті жыныстық мүшенің ұшына қарай тартудың қиындауы (парафимоз)\r\n* Пенистің ұшының қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылысы\r\n* Жыныстық мүшенің қатерлі ісігінің даму қаупінің артуы\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nБаланиттің қандай да бір симптомдары болса, оның ішінде, күпектің ісінуі немесе ауырсынуы болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nЖеке гигиенаны қадағалау баланиттің көпшілік жағдайларының алдын алуға көмектеседі. Шомылған кезде күпекті тартып, астындағы аумақты тазарту қажет.\r\n\r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nБаланопостит    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1231,'article','356','Меланома','kz','2018-08-07 11:44:58','2018-08-07 11:41:00','__Меланома__ – қатерлі тері ісігі. Ол  секілді меланоциттерден дамиды. Бұл ауру көбінесе (яғни 70%) бастапқыда кішігірім, залалсыз мең сияқты пайда болады.\r\nБұл ісік әйелдерде де, ерлерде де кездеседі, айта кетерлігі, әйелдерде 1,5-2 есе жиірек ұшырасады. Осы уақытқа дейін науқастардың орташа жас мөлшері 45 жас болатын, кейінгі жылдары қауіпті меланома 15-25 жас аралығындары жас өспірімдерді де мазалап жүр.\r\n','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=356',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Меланома','y','   Меланома __Меланома__ – қатерлі тері ісігі. Ол  секілді меланоциттерден дамиды. Бұл ауру көбінесе (яғни 70%) бастапқыда кішігірім, залалсыз мең сияқты пайда болады.\r\nБұл ісік әйелдерде де, ерлерде де кездеседі, айта кетерлігі, әйелдерде 1,5-2 есе жиірек ұшырасады. Осы уақытқа дейін науқастардың орташа жас мөлшері 45 жас болатын, кейінгі жылдары қауіпті меланома 15-25 жас аралығындары жас өспірімдерді де мазалап жүр.\r\n Меланома – қатерлі тері ісігі. Ол  (көздің ішкі торлары, ми, шырышты қабыршықтар) секілді меланоциттерден дамиды. Бұл ауру көбінесе (яғни 70%) бастапқыда кішігірім, залалсыз мең сияқты пайда болады.\r\nБұл ісік әйелдерде де, ерлерде де кездеседі, айта кетерлігі, әйелдерде 1,5-2 есе жиірек ұшырасады. Осы уақытқа дейін науқастардың орташа жас мөлшері 45 жас болатын, кейінгі жылдары қауіпті меланома 15-25 жас аралығындары жас өспірімдерді де мазалап жүр.\r\n\r\nМеланома – басқа қатерлі ісіктерденден де қауіпті. Ол бірнеше қабат теріні жай оғындай жарып шығады. Сөл тамырлары және қан жүретін тамырлар арқылы басқа ағзаларға (өкпе, ми , бауыр) таралып, ондағы жұмыс жүйесін бұзады. Әрі ол қай жерге орнықса сол жер оның кеселді орнына айналады (метастаздар). Ағзалардың қызмет ету жүйесінің бұзылуы, әрі олардың ісікпен зақымдануының нәтижесі қайғылы жағдайға алып барады. Сондықтан меланоманы қанша мүмкін болса, сонша тез арада алдын алу қажет. Барлық жеріңізде пайда болған қал-меңдеріңізді тексертіңіз. Егер қандай да бір мең байқалса, алда-жалда тез өсе бастаса, сыртқы формасын тез өзгертсе, түр-түске боялып, асқынып, ауыра бастаса міндетті түрде, тез арада онколог маманға қаралыңыз. Бұл жәй ғана мең емес, нағыз меланоманың өзі болуы мүмкін\r\n\r\nМеланоманың емделуі.\r\nІ саты. Меланоманы хирургиялық жолмен емдеу үшін оның айналасындағы сау теріні тілгілейді. Бұл амал меланоманың одан сайын тереңдеп, сау терілерге, яғни басқа жерлерді зақымдауының алдын алады. Ал бұрынғыша жақын орналасқан мелонамалардың лимфа түйіндерін алып тастау, меланоманың бірінші сатысындағы науқастардың өміршеңдігін ұзартып жатқан жоқ.\r\nІІ саты. Бүлінбеген лимфа түйіндерінің күші кете бастағаны байқалса, (ісікке жақын орналасқандарын) олардың біреуіне қажетті биопсияны орындау қажет. Ал содан кейін қалған зақымданған лимфа түйіндердің барлығын жою керек.\r\nМеланоманың осы сатысында қосымша емдеу түрлерін айта кетейік. Мысалы, альфа-интерферон немесе басқа да дәрі-дәрмектермен аурудың қайта оралу ықтималдығын болдырмауға болады.\r\nІІІ саты. Бұл сатыда бастапқы тілінген ісіктен басқа, оған жақын орналасқан лимфа түйіндердің барлығы жойылады. Бірақ бір қатар жағдайда интерферонмен жасалған иммунотерапияның салдарынан меланоманың қайта пайда болу қауіпі де сейіле қоймайды.\r\nЕгер де аурудың бойында бірнеше меланома байқалса, онда оларды түгелдей жою керек. Мүмкін болмағанына қарамастан оған БЦЖ немесе интерферон вакциналарын қабылдауды тағайындау қажет, бұл ісіктің жалма-жан қайта өршіп кетпеуі үшін. Осы санаттағы науқастарды оңтайлы емдеу  осы уақытқа дейін әзірленді. Зақымданған жерлерге сәулелік терапия қолданылуы мүмкін, сондай-ақ, химиотерапия немесе иммунотерапия, әрі бұл әдістерді біріктіруге болады.\r\nIV саты. Меланоманың бұл сатысында науқастарды толық емдеу мүмкін емес. Жағымсыздық тудыратын  белгілерді, ірі ісік түйіндерін операция көмегі арқылы кетіруге болады. Кейде ішкі органдардан метастазылар жойылады, алайда, бұл олардың орналасуы мен көрсеткен белгілеріне байланысты. Бірқатар науқастарға паллиативтік (уақытша жеңілдету) мақсатында сәулелік және химиотерапия қолданады.\r\n\r\nХимиотерапия меланоманың  IV сатысындағы науқастарға өте шектеулі түрде ғана көмектеседі. Химиотерапия қатерлі ісіктің өршіп кетуін тек қысқартуы мүмкін, бірақ бұл әсер кейде қысқа мерзімге созылады, әдетте, 3-6 ай.\r\nИммунотерапия интерферон немесе интерлейкина-2 қолдана отырып, осындай сатыдағы кейбір науқастардың өмірін ұзарта алады. Кейбір дәрігерлер химиотерапияны иммунотерапиямен ұштастыра отырып қолдануды ұсынады.  \r\nБолжамдар бойынша өкінішке қарай, меланоманың IV сатысындағы науқастардың  кейбіреулері емделгеннен кейін де бірнеше жыл ғана өмір сүруі мүмкін.\r\n\r\nТегтер: \r\nісік \r\nтері \r\nмеңі \r\nметастаздар \r\nхимиотерапия \r\nиммунотерапия\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1232,'article','358','Көптеген миелома','kz','2018-08-08 05:32:57','2018-08-08 05:32:00','Көптеген миелома (плазматикалық жасушалардағы ісік) – бұл обыр (рак) ауруының сирек кездесетін түрі. Ми қабықшаларындағы ақ қан түйіршіктерінің (плазматикалық жасушалардың) көбейіп кеткендігінен болатын ауру. Обыр (рак) жасушалары қан жасушаларын сығып шығарып, соның салдарынан қандағы қызыл түйіршіктердің төмендеуіне әкеліп соғады (анемия).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=358',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Көптеген','y','   Көптеген миелома Көптеген миелома (плазматикалық жасушалардағы ісік) – бұл обыр (рак) ауруының сирек кездесетін түрі. Ми қабықшаларындағы ақ қан түйіршіктерінің (плазматикалық жасушалардың) көбейіп кеткендігінен болатын ауру. Обыр (рак) жасушалары қан жасушаларын сығып шығарып, соның салдарынан қандағы қызыл түйіршіктердің төмендеуіне әкеліп соғады (анемия). Көптеген миелома (плазматикалық жасушалардағы ісік) – бұл обыр (рак) ауруының сирек кездесетін түрі. Ми қабықшаларындағы ақ қан түйіршіктерінің (плазматикалық жасушалардың) көбейіп кеткендігінен болатын ауру. Обыр (рак) жасушалары қан жасушаларын сығып шығарып, соның салдарынан қандағы қызыл түйіршіктердің төмендеуіне әкеліп соғады (анемия).\r\nПлазматикалық жасушалардың көбеюі антиденелердің санын арттырады. Сондай-ақ плазматикалық денелер сүйектің мүжілуіне себепкер болады. Плазматикалық жасушалар сүйекке шоғырланып алып, плазмацитома деп аталатын шағын іссікке ұласып кетуі де ықтимал.\r\nМиеломаның ең көп кездесетін симптомдары мыналар: салмақ жоғалту, әлсіреу, шаршау, сүйектердің сырқырауы, өкпенің қабынуы, тырыссқақтық, бүйрек ауруы. Егер ауру омыртқаны зақымдаса, онда ол бүлінеді, жұлынды жаншып өтеді.\r\nМиеломаның нақты себептері әлі табылмады. Әзірге тексерулердің нәтижесінде ол әйелдерден қарағанде 40-70 жас аралығындағы ерлерде көп кездесуде. 40 жасқа дейінгілерде бұл ауру сирек кездеседі.\r\nМиеломаның көбеюін химиотерапияның көмегімен емдейді, себебі, аномальды плазматикалық жасушалардың саны сонда ғана қысқарады. Ал ауруды басу үшін антибиотиктерді, сырқырағанды тоқтату үшін басқа да дәрі-дәрмектерді пайдаланса болады. Сүйек массалары зақымданған болса рентгенотерапияға түсі керек\r\n\r\nТегтер: \r\nобыр\r\nарықтау\r\nәлсіздік\r\n химиотерапия \r\nсүйек кемігі \r\nанемия\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1233,'article','507','Овариалды бұралып қалу (аналық бездің бұралып қалуы)','kz','2018-08-29 08:35:00','2018-08-29 08:34:00','Овариалды айналып қалу  деп – аналық бездің бүрісіп, немесе негізгі байламының бұралып қалуын айтады. Соның салдарынан қанның қалыпты ағыны тоқтайды. Бұған шалдыққан әйел ауруды  сезіне бастайды, бірте-бірте халі нашарлай бастайды. Овариалды бұралу әйелді жүкті кезінде де мазалауы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=507',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Овариалды','y','   Овариалды бұралып қалу (аналық бездің бұралып қалуы) Овариалды айналып қалу  деп – аналық бездің бүрісіп, немесе негізгі байламының бұралып қалуын айтады. Соның салдарынан қанның қалыпты ағыны тоқтайды. Бұған шалдыққан әйел ауруды  сезіне бастайды, бірте-бірте халі нашарлай бастайды. Овариалды бұралу әйелді жүкті кезінде де мазалауы мүмкін. Овариалды айналып қалу  деп – аналық бездің бүрісіп, немесе негізгі байламының бұралып қалуын айтады. Соның салдарынан қанның қалыпты ағыны тоқтайды. Бұған шалдыққан әйел ауруды  сезіне бастайды, бірте-бірте халі нашарлай бастайды. Овариалды бұралу әйелді жүкті кезінде де мазалауы мүмкін.\r\nБұл жағдай жүктіліктің алғашқы үш айлығында байқалады. Бірақ, бұл қатып қалған қағида емес, аяғы ауыр әйелде кез-келген уақытта пайда болуы мүмкін. Жүктілік кезінде  жасушылардың жансызданып (некроз) немесе мерзімінен бұрын босанып қалмау үшін овариалды бұралуды хирургиялық жолмен емдеуге болады.\r\n\r\nТегтер:\r\nАналық бездің бұралуы\r\nНегізгі байламдардың аналық безге оралып қалуы\r\nАуру сезімі\r\nЖүктіліктің алдындағы овариалды бұралу\r\nАлғашқы үш айлықтағы жүктілік\r\nХирургиялық емделу\r\nМезгілінен бұрын болсану\r\nНекроз\r\nЖасушаларадың өлуі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1234,'article','563','Асқазаннің түйіліп ауруы','kz','2018-10-05 11:02:37','2018-10-05 11:01:00','__Асқазаннің түйіліп ауруы __– бұл жиі бола бермейтін, орны мен ауырлық дәрежесі өзгермелі, тұрақсыз ауру сезімі. Бұдан үлкен қолайсыздық туындайды, бірақ іштегі газдарды босатып немесе ішекті жеңілдеткенде ауруы қойып қалады. Сондықтан бұл қауіпті жағдай болып есептелмейді. Іштің түйіліп ауруы – іш қату мен іш өтудің себебінен болып жатады, мұны үйде де емдесе болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=563',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Асқазаннің','y','   Асқазаннің түйіліп ауруы __Асқазаннің түйіліп ауруы __– бұл жиі бола бермейтін, орны мен ауырлық дәрежесі өзгермелі, тұрақсыз ауру сезімі. Бұдан үлкен қолайсыздық туындайды, бірақ іштегі газдарды босатып немесе ішекті жеңілдеткенде ауруы қойып қалады. Сондықтан бұл қауіпті жағдай болып есептелмейді. Іштің түйіліп ауруы – іш қату мен іш өтудің себебінен болып жатады, мұны үйде де емдесе болады. Асқазаннің түйіліп ауруы – бұл жиі бола бермейтін, орны мен ауырлық дәрежесі өзгермелі, тұрақсыз ауру сезімі. Бұдан үлкен қолайсыздық туындайды, бірақ іштегі газдарды босатып немесе ішекті жеңілдеткенде ауруы қойып қалады. Сондықтан бұл қауіпті жағдай болып есептелмейді. Іштің түйіліп ауруы – іш қату мен іш өтудің себебінен болып жатады, мұны үйде де емдесе болады.\r\n  \r\nТегтер: \r\n\r\nіштегі ауырсынуы\r\nколика – шаншу ауырсынуы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1235,'article','1000','Gıdrotsele','qz','2018-07-19 09:07:34','2018-07-19 09:01:00','Gıdrotsele – bul umanyń qýysynda suıyqtyq jınalýy\r\n\r\nGıdrotsele jańa týǵan sábılerde jıi kezdesedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1000',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gıdrotsele','y','   Gıdrotsele Gıdrotsele – bul umanyń qýysynda suıyqtyq jınalýy\r\n\r\nGıdrotsele jańa týǵan sábılerde jıi kezdesedi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nGıdrotsele – bul umanyń qýysynda suıyqtyq jınalýy.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nGıdrotsele jańa týǵan sábılerde jıi kezdesedi. \r\n\r\n\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvtik júıesine jynystyq múshe, uma, uryqtyq tútikter jáne qýyq asty bezi jatady.\r\n\r\nSábıdiń ananyń qursaǵynda damýy kezinde atalyq bezder uryqtyń ish qýysynan tútik arqyly umaǵa túsedi. Osy tútik jabylmasa, gıdrotsele paıda bolady. Ol arqyly suıyqtyq ish qýysynan umaǵa aǵady. Bul onyń isinýine aparady.\r\n\r\nKóbinese, gıdrotsele týǵannan keıin birneshe aıdan keıin ótedi. Keıde aýrý shaptyń jaryǵymen qosa paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, gıdrotsele kelesilermen baılanysty bolýy múmkin:  \r\n\r\n* Atalyq bezdiń mańynda qalypty suıyqtyqtyń jınalýymen. Bul organızmde suıyqtyqtyń irkilýinde paıda bolýy múmkin. Gıdrotseleniń mundaı túri egde jastaǵy erlerde jıi kezdesedi.\r\n* Atalyq bezdiń nemese onyń qosalqylarynyń qabynýymen nemese jaraqatymen.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nNegizgi sımptomy – atalyq bezderdiń aýyrsynbaı isinýi, olar sýly shar sekildi kórinedi. Gıdrotsele birjaqty nemese ekijaqty da bolady.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserý júrgizgende, isingen, biraq, basqanda aýyrmaıtyn umany baıqaıdy. Kópshilik jaǵdaıda suıyqtyq jınalýyna baılanysty dárigerdiń atalyq bezdi basyp baıqaýyna múmkindik bolmaıdy. Umanyń suıyqtyqqa toly ólshemi ishti nemese umany basqanda úlkeıip, azaıýy múmkin.  Eger osy kezde umanyń ólshemi ózgeretin bolsa, bul shaptyń jaryǵy bolýy múmkin.\r\n\r\nGıdrotseleni isinge aýmaqqa fonardyń jaryǵyn túsirip jeńil anyqtaýǵa bolady. Eger uma móldir suıyqtyqqa toly bolsa, ol jaryqty ótkizedi. Aýrýdyń dıagnozyn naqtylaý úshin ÝDT (ÝZI) jasaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda gıdrotsele –qaýipsiz. Ol tek ınfektsııa qosarlansa nemese jaısyzdyq paıda bolsa ǵana emdeledi. Shaptyń jaryǵy kezindegi gıdrotseleni tezirek operatıvtik jolmen emdeý qajet. Eger aýrý birneshe aıdan keıin ótpese, hırýrgııalyq emdeý qajet bolýy múmkin.  Máseleni joıý úshin gıdrotseleektomııa (umanyń qabyqshasyn alyp tastaý) atty operatsııa jasalady. Drenaj jasaý tıimsiz, sebebi, suıyqtyq qaıtadan jınalady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nGıdrotsele balalarda hırýrgııalyq aralasýdy qajet etpeıdi. Eresekterde gıdrotsele ózdiginshe ótpeıdi. Qajet bolsa, jaqsy boljamdy jáne qarapaıym operatsııa jasalady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nOperatıvtik aralasý kezinde kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Trombylardyń (qan uıyndylarynyń) paıda bolýy\r\n* Infektsııalar\r\n* Umanyń jaraqaty\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nGıdrotsele sımptomy bolsa, dárigerge kóriný qajet. Bul atalyq bezderdiń isinýin týyndatatyn basqa aýrýlardy eskerý úshin qajet.\r\n\r\nUmadaǵy nemese atalyq bezdegi aýyrsyný shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Eger Sizde aýyrsyný bolsa jáne umanyń ólshemi ulǵaısa, atalyq bezdi joǵaltýdy boldyrmas úshin, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nAtalyq bezdiń shemeni.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1236,'article','1243','Úshinshi dárejeli kúıik','qz','2018-09-03 08:04:31','2018-09-03 08:03:00','__Úshinshi dárejeli kúıik (ÚDK) __ - bul kúıik  teriniń barlyq qabatyn  zaqymdaıdy. Teriniń qaıta qalpyna kelý qabiletin joǵaltatyn, óte kúrdeli kúıik.\r\n \r\n__ÚDK qatty aýrtady.__ Ol bastapqyda júıkege áser ete qoımaıdy. ÚDK basqan kezde-aq, qaraqoshqyl tústi bolyp qurǵaq qatty qabyrshaqtar paıda boldy. \r\nKóbinese ÚDK býdan, ystyq maıdan, hımııalyq zattan, ystyq sýdan, elektr toǵynan bolady. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1243',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Úshinshi','y','   Úshinshi dárejeli kúıik __Úshinshi dárejeli kúıik (ÚDK) __ - bul kúıik  teriniń barlyq qabatyn  zaqymdaıdy. Teriniń qaıta qalpyna kelý qabiletin joǵaltatyn, óte kúrdeli kúıik.\r\n \r\n__ÚDK qatty aýrtady.__ Ol bastapqyda júıkege áser ete qoımaıdy. ÚDK basqan kezde-aq, qaraqoshqyl tústi bolyp qurǵaq qatty qabyrshaqtar paıda boldy. \r\nKóbinese ÚDK býdan, ystyq maıdan, hımııalyq zattan, ystyq sýdan, elektr toǵynan bolady. \r\n Úshinshi dárejeli kúıik (ÚDK)  - bul kúıik  teriniń barlyq qabatyn  zaqymdaıdy. Teriniń qaıta qalpyna kelý qabiletin joǵaltatyn, óte kúrdeli kúıik.\r\n \r\nÚDK qatty aýrtady. Ol bastapqyda júıkege áser ete qoımaıdy. ÚDK basqan kezde-aq, qaraqoshqyl tústi bolyp qurǵaq qatty qabyrshaqtar paıda boldy. \r\nKóbinese ÚDK býdan, ystyq maıdan, hımııalyq zattan, ystyq sýdan, elektr toǵynan bolady. \r\n \r\nÚDK- ke urynǵanda eń qaýipti másele – ınfektsııa. Sol úshin dárigerdiń kómegine júgingen durys. Teriniń az bóligi kúıgen kezde, onyń aınalasyndaǵy saý jerler qaıta qalpyna keledi. Al kúıik teriniń kóp bóligin zaqymdaǵan jaǵdaıda, ony  hırýrgııalyq jolmen jamaý qajet. \r\n \r\nTegter: \r\nqatty kúıik\r\nteriniń astyndaǵy maıly jasunyq\r\nqaıta qalpyna kelýi\r\nqatty aýyrsyný\r\nkúıgen kezdegi kópirshikter\r\nqurǵaqkúıik\r\nkúıikti hırýrgııalyq jamaý\r\nkúıikti emdeý\r\nteriniń túsýi \r\nózgerý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1237,'article','1315','Júktilik trımestri ','qz','2018-10-05 11:38:24','2018-10-05 11:37:00','Qalypty júktilik – uryqtanýdan, bosanǵanǵa deıin 40 aptany qamtıdy. Bul ýaqyt shamamen úsh kezeńge bólinedi:  birinshi úsh aılyq kezeńi (birinshi trımestr) – uryqtanýdan 12 aptaǵa deıin; ekinshisi úsh aılyq kezeńi (ekinshi trımestr) – 13 aptadan 27 aptaǵa deıin; úshinshi úsh aılyq kezeńi (úshinshi trımestr) – 28 aptadan bosanǵanǵa deıin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1315',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júktilik','y','   Júktilik trımestri  Qalypty júktilik – uryqtanýdan, bosanǵanǵa deıin 40 aptany qamtıdy. Bul ýaqyt shamamen úsh kezeńge bólinedi:  birinshi úsh aılyq kezeńi (birinshi trımestr) – uryqtanýdan 12 aptaǵa deıin; ekinshisi úsh aılyq kezeńi (ekinshi trımestr) – 13 aptadan 27 aptaǵa deıin; úshinshi úsh aılyq kezeńi (úshinshi trımestr) – 28 aptadan bosanǵanǵa deıin. Qalypty júktilik – uryqtanýdan, bosanǵanǵa deıin 40 aptany qamtıdy. Bul ýaqyt shamamen úsh kezeńge bólinedi:  birinshi úsh aılyq kezeńi (birinshi trımestr) – uryqtanýdan 12 aptaǵa deıin; ekinshisi úsh aılyq kezeńi (ekinshi trımestr) – 13 aptadan 27 aptaǵa deıin; úshinshi úsh aılyq kezeńi (úshinshi trımestr) – 28 aptadan bosanǵanǵa deıin.\r\n\r\nJúktiliktiń ár trımestrinde ishtegi uryq damyp otyrady.\r\n•	Alǵashqy trımestrdiń sońynda ( shamamen 12-shi aptalarda) uryqta adam keıpi biline bastaıdy.\r\n•	Ekinshi trımestrdiń sońynda (shamamen 27 aptalarynda) uryqtyń barlyq músheleri qalyptasady. Anasy ishtegi sábıiniń qozǵalysyn sezine bastaıdy, bul shamamen 16 jáne 20-shy aptalarynda bolatyn qubylys.\r\n•	Úshinshi trımestr kezinde (shamamen 28 aptasynan bosanǵanǵa deıin) uryqtyń kólemi ulǵaıyp, jetiledi. \r\n\r\nTegter:   \r\njúktilik           \r\nuryq         \r\ntrımestr\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1238,'article','499','Менисктер','kz','2018-08-25 10:49:43','2018-08-25 10:45:00','Менисктер – деп тізе буынындағы қозғалмалы ірі шеміршектерді атайды. Олар буында амортизатордың рөлін атқарады, сондай-ақ тізе буынын тұрақтылықта ұстап тұрады. Қозғалыс кезінде, тізе буынында менисктер  қысылады,  олардың  формалары  өзгереді. Бұл жүйе тізе буындарының шеміршекті құрылымын қалыптастыруға қатысады. Менисктер асықты жіліктің айдаршығында орналасқан.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=499',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Менисктер','y','   Менисктер Менисктер – деп тізе буынындағы қозғалмалы ірі шеміршектерді атайды. Олар буында амортизатордың рөлін атқарады, сондай-ақ тізе буынын тұрақтылықта ұстап тұрады. Қозғалыс кезінде, тізе буынында менисктер  қысылады,  олардың  формалары  өзгереді. Бұл жүйе тізе буындарының шеміршекті құрылымын қалыптастыруға қатысады. Менисктер асықты жіліктің айдаршығында орналасқан. Менисктер – деп тізе буынындағы қозғалмалы ірі шеміршектерді атайды. Олар буында амортизатордың рөлін атқарады, сондай-ақ тізе буынын тұрақтылықта ұстап тұрады. Қозғалыс кезінде, тізе буынында менисктер  қысылады,  олардың  формалары  өзгереді. Бұл жүйе тізе буындарының шеміршекті құрылымын қалыптастыруға қатысады. Менисктер асықты жіліктің айдаршығында орналасқан.\r\n\r\nТізе буынында менисктердің екі түрі бар:\r\n•	сыртқы (бүйір тұсы) О әріпіне ұқсап келеді\r\n•	ішкі  (ортаңғы тұсы) С әріпіне ұқсап келеді\r\n\r\nОлар буынның алдыңғы жағына көлденеңінен біріктірілген. Сыртқы мениск ішкісіне қарағанда қозғалуға барынша икемді, сондықтан ол көп жарақаттана бермейді.\r\n\r\nІшкі мениск тізе буынының жылжымалы ішкі бүйіріне әлсіз орналасқан, оның жиі зақымдана беруінің себебі де осы.  Ішкі  мениск  қан айналымының артуына ықпал ететін артерия капсулаларымен қоректенеді. Ішкі бөлік буынның тереңінде орналасқан, және ол өзі қанмен жеке қоректене алмайды, ал жасушалары ішкі буындағы суйықтықтармен тазарып, қозғалысқа түсе береді. Сондықтан бүлінген менисктер буын капсулаларымен жақсы бітіскенімен, тізе буынының тереңгі жағындағы жарылған бөліктер мүлдем бірікпейді.\r\n\r\nСирақты ары-бері бұрып, жылдам қозғалыс жасаған кезде зақымданған менисктер бірден белгі береді. Менисктердің жарылуы әссіресе жиі отырып-тұруда, қатты секіргенде пайда болады. Жиі жарақаттану, менисктердің жарылуы онша қауіпті көрінбеуі де мүмкін. Ішкі мениск ең көп жарақаттанғанда  яғни 75% ға дейін шыдай алады. Одан кейін ол ішкі бөліктердің барлығын зақымдап, алдыңғы бөлікке өтеді. Менисктің кесілген бөлігі денемен байланып тұрған бөлігіне жылжи отырып буын қуысына және асықты жілік пен жамбасқа қысым арқылы жылжи береді.\r\n\r\nКлиника. Егер жарақат алғаннан кейін тізе қатты сырқырап ауырса, аяқты қозғалту, бүгу мүмкін болмай қалса, ауырғанынан аяғыңды соққылағың келіп, жан таптырмаса – ескеріңіз, бұл SOS-тың белгісі. Тізе қозғалысының  жүйесі бұзылып,  қатты сырқырағанда емделуші жан таппай кетеді. Кейде менисктің жарылуы тізе буындарынан қан кетуіне апарып соғады (гемартроз). Алайда, көбінесе, жылдам қабынулар буынның ішкі қабығында – синовитке ұласады. Науқас аяғын бүккен күйінде ұстап қалады, себебі ауру бүккен сайын күшейеді, әсіресе буынның бүгу шегіне жеткен кезде. Тізені сипаған кезде (уқалаған) шеміршектердің қабынған тұсында ауырсынғаны сезіледі. Тізе бүгілген кезде иілмелі буылтық сүйек арасындағы саңылаудың үстіңгі жағы қозғалғанда ауырады. Осы дерттің түрі – буынның сыздауы (ісіңуі) немесе қозғалуы болып табылады.\r\n\r\nДиагностика. Рентген тек зақымданған сүйекті тексеру үшін жақсы. Менисктерді ол «көрмейді». Ең тиімді жолы оны тек компьютерлік рентгенограммаға түсіру керек. УДЗ зақымданған буынның  50-60%  ғана ақпаратын бере алады. Диагностикалық сұрақтардың 95% жауабын тек магнитті-резонансты томография (МРТ) әдісі ғана бере алады. Ол ондағы барлық проблемалардың басын ашып береді. Және менисктің жарылған тұсын анық көрсетеді.  Рентген бұларды елеусіз қалдыруы мүмкін.\r\n\r\nЕмдеу.  Егерде  «мениск жарылған» деген диагноз қойылса,  онда тізенің буын шеміршектері үзілмей тұрғанда емдеуді дереу қолға алу керек. Жыртылған менисктерді тігу керек пе, әлде, жою керек пе? Оны дәрігер шешеді. Бірақ тігілгені дұрысырақ. Әсірессе биосорылғыш жіппен. Содан соң буынды 3-4 апта қозғалтпай  күту керек. Бірақ бұл оған тұрарлық. Узақ уақыт бойы емделмей, жарылып, әбден асқынған  менискті жоюға тек хирург келеді. Оны қалпына келтіру мүмкін емес.\r\n\r\nТегтер: \r\nтізе \r\nбуын \r\nжарақат\r\nауруы \r\nсынуы \r\nалшақтық \r\nшеміршек\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1239,'article','560','Созылмалы шаршау синдромы','kz','2018-10-05 10:58:40','2018-10-05 10:51:00','__Созылмалы шаршау синдромы__ - бұл адамның басылмайтын, ауыр шаршағыштық жағдайы. Бұл  күнделікті тұрмыстық әрекеттерге де едәуір кедергі келтіреді. Шаршау синдромы физикалық жүктеменің нәтижесінен бола бермейді. Себебі бұлай шаршай беру демалғаннан басылмайды.\r\n\r\nСозылмалы шаршау синдромының себебі әлі белгісіз.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=560',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Созылмалы','y','   Созылмалы шаршау синдромы __Созылмалы шаршау синдромы__ - бұл адамның басылмайтын, ауыр шаршағыштық жағдайы. Бұл  күнделікті тұрмыстық әрекеттерге де едәуір кедергі келтіреді. Шаршау синдромы физикалық жүктеменің нәтижесінен бола бермейді. Себебі бұлай шаршай беру демалғаннан басылмайды.\r\n\r\nСозылмалы шаршау синдромының себебі әлі белгісіз.\r\n Созылмалы шаршау синдромы - бұл адамның басылмайтын, ауыр шаршағыштық жағдайы. Бұл  күнделікті тұрмыстық әрекеттерге де едәуір кедергі келтіреді. Шаршау синдромы физикалық жүктеменің нәтижесінен бола бермейді. Себебі бұлай шаршай беру демалғаннан басылмайды.\r\n\r\nСозылмалы шаршау синдромының себебі әлі белгісіз.\r\n\r\nСозылмалы шаршау синдромының симптомдары : әлсіздік, ұйқының бұзыла беруі, зейін қоюдың және ойланудың төмендеуі, есте сақтау қабілетінің азаюы, қызба, бастың ауруы, бұлшықеттерде және буындарда ауырсыну, тамақтың қабынуы, мойын немесе бұлшықет шұңқырларындағы бездердің сезімталдылығының жоғарлауы. Қалыпты жағдайда немесе жеңіл физикалық жүктемеде 24 сағатқа созылатын әлсіздік және дімкәстікті шақырады.\r\n\r\nФизикалық жүктемені және зертханалық зерттеулерді тексере отырып симптомдарының басқа да себебін анықтайды. Қазіргі уақытқа дейін созылмалы шаршағыштық синдромының өзіне тән белгілері жоқ, тек басқа ауруларды жоққа шығару арқылы ғана белгілеп жүр.\r\n\r\nСозылмалы шаршағыштық синдромын емдеу адамды қалыпты жағдайға әкелу және оның бұрынғы өмір деңгейіне біртіндеп оралуы үшін шаршағыштығы мен басқа да симптомдарды жоюға бағытталған. Созылмалы шаршағыштық синдромының үйде емдеген тиімді. Симптомдарды азайту және бақылау үшін диета ұстап, жаттығу жасап, жақсы ұйықтау керек. Созылмалы шаршағыштық синдромымен ауыратын науқастардың көбісінің симптомдары өздігінен кетеді. Тек ол 1-2 жыл ішінде қалыпты жағдайға келуі мүмкін.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nсозылмалы шаршағыштық синдром\r\nауыр әлсіздік\r\nұйықының бұзылысы\r\nтұрақты шаршағыштық\r\nшаршағыштықтың басу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1240,'article','571','Ыстық өту (ыстыққа ұрыну)','kz','2018-10-05 11:22:46','2018-10-05 11:21:00','__Ыстық өту__ – организмнің өз  емпературасын игере алмағандығынан, дене қызуының тоқтаусыз көтеріле беруін айтады. Симптомдары: ақыл-естің және терінің өзгерісі, тері – қызыл түсті, ыстық, құрғақ болып кетеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=571',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ы','Ыстық','y','   Ыстық өту (ыстыққа ұрыну) __Ыстық өту__ – организмнің өз  емпературасын игере алмағандығынан, дене қызуының тоқтаусыз көтеріле беруін айтады. Симптомдары: ақыл-естің және терінің өзгерісі, тері – қызыл түсті, ыстық, құрғақ болып кетеді. Ыстық өту – организмнің өз  емпературасын игере алмағандығынан, дене қызуының тоқтаусыз көтеріле беруін айтады. Симптомдары: ақыл-естің және терінің өзгерісі, тері – қызыл түсті, ыстық, құрғақ болып кетеді.\r\n\r\nӘдеттегі ыстық өту – деп, адам ыстық жерде тұрғанда немесе салқындауға мүмкін болмайтын  жылы жерде отырғанда, ешқандай күшенуінсіз дене қызуының  көтеріле беруін айтады. Адамнан ыстық леп ұрып тұрады. Мұндай жағдайда организмнің өзіндегі ыстықты қоршаған ортаға бөлу қабілеті төмендейді. Адамға ыстық өту – бірнеше күнде дамуы мүмкін. Ыстық өту ауруы сәбилер, қарт кісілер, созылмалы аурулары бар адамдарға қауіпті.\r\n\r\nФизикалық жүктеме кезінде пайда болатын ыстық өту – адам ыстық ортада жұмыс істегенде немесе жаттығу жасағанда пайда болады. Физикалық жүктемеден пайла болған ыстық леп – белгілі уақытта біртендеп кетеді, бірақ сол уақыт аралығынада адам организмі өзінен қалыптыдан тыс ыстықты ортаға бөледі. Нәтижесінде дене температурасы максималді  көтеріледі.\r\n\r\nЫстық өтудің екі түрі де сусыздануға, құрғауға және кейбір мүшелердің қызметін бұзылысына әкеледі. Ыстық өту – бұл өмірге өте қауіпті, жедел медициналық көмек талап ететін жағдай.\r\n \r\nТегтер: \r\nЫстық өту\r\nАқыл-естің жоғалуы\r\nЫстық ауа райы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1241,'article','581','Тістің шытынауы (зақымдануы)','kz','2018-10-05 11:36:14','2018-10-05 11:35:00','Тістегі сызат тістің төменгі бөлігінен жоғары бөлігіне дейін жіңішке, кішкентай жарықшақ секілді көрінеді.  Оны анықтап қарамасаң көрінбейді де, тіпті ол рентген түсірілімдерінен де байқалмай қалады.  Кейде тіпті, қай тістің ауырып тұрғанын білу қиынға соғады (ауруы төменнен жоғары қарай бара жатыр ма, әлде, жоғарыдан төмен қарай бара жатыр ма). ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=581',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тістің','y','   Тістің шытынауы (зақымдануы) Тістегі сызат тістің төменгі бөлігінен жоғары бөлігіне дейін жіңішке, кішкентай жарықшақ секілді көрінеді.  Оны анықтап қарамасаң көрінбейді де, тіпті ол рентген түсірілімдерінен де байқалмай қалады.  Кейде тіпті, қай тістің ауырып тұрғанын білу қиынға соғады (ауруы төменнен жоғары қарай бара жатыр ма, әлде, жоғарыдан төмен қарай бара жатыр ма).  Тістегі сызат тістің төменгі бөлігінен жоғары бөлігіне дейін жіңішке, кішкентай жарықшақ секілді көрінеді.  Оны анықтап қарамасаң көрінбейді де, тіпті ол рентген түсірілімдерінен де байқалмай қалады.  Кейде тіпті, қай тістің ауырып тұрғанын білу қиынға соғады (ауруы төменнен жоғары қарай бара жатыр ма, әлде, жоғарыдан төмен қарай бара жатыр ма). \r\n\r\n Егер тісіңізде сызат бар болса:\r\n•	Сіз тістегенде, не шайнағанда тосын ауыруды сезінесіз;\r\n•	Сіз белгілі бір тамақтарды жей алмайсыз немесе бір жағыңызбен ғана шайнай аласыз;\r\n•	Тісіңіз ыстық пен суыққа сезімтал келеді;\r\n \r\nТістегі сызаттың пайда болу себептері, біріншіден ол ауыз қуысындағы жарақаттан, немесе тіс жегінің көлемді түрде ыдырауының әсерінен болады.  Екіншіден, қатты заттарды (жаңғақ, қатты кәмпит, тамақ арасында кездесіп қалатын тас, сүйек секілді қатты заттар)шайнағаннан, немесе соңғы жағдайда ыстық-суық температураның ( мысалы: ықтық тамақты жеп отырып, онымен араластырып, шақпақ мұздарды ауызға салғаннан) әсерінен де болып жатады.  Тісті сықырлатып, егегеннен, сондай-ақ  дұрыс емес қысыммен шайнағаннан да тіс шытынап кететін көрінеді.\r\nТіс ауруы (ер/әйел)\r\n\r\nТегтер: \r\nтіс аруы,      \r\nауыз қысындағы жарақат,      \r\nтіс жегі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1242,'article','631','Балалардағы диарея (іш өту), құсу және сусызданудың алдын алу','kz','2018-11-14 07:18:22','2018-11-14 07:10:00','Құсу мен диарея (іш өту) қауіп тудырады, себебі ол жағдайлар ағзаның сусыздануына\r\nәкеп соқтырады. Сусыздану ағзадағы көп мөлшердегі сұйықтықтың жойылуына себеп\r\nболады. Жас балалардың құрғауы тез дамиды, алайда ол кез-келген жаста да адамды\r\nмазалауы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=631',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Балалардағы','y','   Балалардағы диарея (іш өту), құсу және сусызданудың алдын алу Құсу мен диарея (іш өту) қауіп тудырады, себебі ол жағдайлар ағзаның сусыздануына\r\nәкеп соқтырады. Сусыздану ағзадағы көп мөлшердегі сұйықтықтың жойылуына себеп\r\nболады. Жас балалардың құрғауы тез дамиды, алайда ол кез-келген жаста да адамды\r\nмазалауы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nДиарея мен құсу қауіп тудыра ма?\r\nҚұсу мен диарея (іш өту) қауіп тудырады, себебі ол жағдайлар ағзаның сусыздануына\r\nәкеп соқтырады. Сусыздану ағзадағы көп мөлшердегі сұйықтықтың жойылуына себеп\r\nболады. Жас балалардың құрғауы тез дамиды, алайда ол кез-келген жаста да адамды\r\nмазалауы мүмкін.\r\n\r\nҚұсу мен диареяның туындауына не себеп болады?\r\nҚұсу мен іш өту бір қатар вирустық, бактериалық, паразиттік аурулардың симптомдары\r\nболуы мүмкін, сондай-ақ, кейбір аурулардың қалдығы, не болмаса, дәрілік\r\nпрепараттардың жанама әсерлерінен де орын алуы ғажап емес. Дұрыс қайнатылмаған\r\nазық-түліктен (құрамында тәттілігі мол), және піспеген ет немесе балықтан да іш өту мен\r\nқұсу болып жатады.\r\n\r\nАғзаның сусыздануын қалай тоқтатса болады?\r\nКез-келген адам іші өтсе немесе құсса жоғалған сұйықтықтар мен электролиттердің орнын\r\nтолтыруы керек.\r\n\r\n* Емшектегі сәбилер үшін: Егер сіз балаңызды емізіп жүреңіз, ары қарай да емізуді\r\n жалғастыра беріңіз. Ана сүтінің құрамында құрғауды болдырмайтын сұйықтықтар\r\n мен электролиттер бар. Сондай-ақ бұл жағдайда, дәрігер де балаға ауыз арқылы\r\n берілетін қажетті ертінділерді қабылдауды ұсынуы мүмкін. Егер балаңызды\r\n жасанды сүт түріндегі тағамдармен қоректентіріп жүрсеңіз, іші өткенде немесе\r\n құсу мазалағанда құрамында лактозы жоқ қоспалармен азықтандырыңыз. Себебі,\r\nлактоза іш өтуді жеделдетеді. Сүтті қоспалар мен ауыздан берілетін ертінделерді\r\n балаңызға бергеннен кейін 12-24 сағат өткенде, өзгерістер жайында дәрігермен\r\n кеңесу өткізіңіз.\r\n\r\n* Жас балалар үшін: ауыз арқылы берілетін регидрация ертіндісін пайдаланыңыз.\r\n Құрамында: тұз, қант, калий сияқты басқа да сұйықтықтың жойылуына кедергі\r\nкелтіретін ішетін заттарды ішкізіңіз. 1 жастан асқан балаларға құрғауын болдырмау\r\nүшін сорпа мен шырынды сумен араластырып беріңіз. Балаңызға табиға су мен\r\n сусынды берудің қажеті жоқ. Жай судың құрамында сусыздануды тоқтататын\r\n сұзды және қажетті заттар жоқ. Сусынның құрамында, негізі, қант көп болады, ол\r\n баланың асқазанын тітіркендіреді.\r\n\r\nҚұсу мен диареяны тоқтату үшін дәрілік препараттарды қолдану керек пе?\r\nӘдетте жоқ. Негізі құсу мен іш өту өздігінен тез кетеді. Құсу мен іш өту кезіндегі\r\nинфекция ағзаның қорғаушы реакциясы болып табылады. Ол инфекциялық агентке қарсы\r\nбағытталған ағзаның бөліндісі. Құсу мен диареяны тоқтататын дәрілерді қабылдағанда,\r\nолар ағзаның өзін қайта қалпына келтіруін кейіндетеді. Антибиотиктерді де қолданудың\r\nқажеті жоқ. Егер өзіңізге, болмаса, балаңызға дәрілік препараттарды беру керек болса,\r\nдәрігермен ақылдасыңыз.\r\n\r\nМен баланың бойында сусызданудың басталғанын қалай білсем болады?\r\nБалаңыздың бойындағы сусызданудың басталғанын бірден анықтау қиын. Әдетте,\r\nсусызданудің бастапқы белгілерін біліп болғанша, бұл ауру, бірден ауыр сатысын шығып\r\nкетуі ықтимал. Әсіресе, нәрестенің не жас баланың аздаған сусыздануын байқасаңыз,\r\nбірден дәрігерге хабарласыңыз. Егер науқас сусызданудың ауыр түріне тап болып, құсу\r\nмен іш өтудің салдарынан көп мөлшерде сұйықтық жоғалтатын болса, оған ішіне арнайы\r\nсұйықтықтарды қабылдау керек болады.\r\n\r\nСусызданудың симптомдары\r\n*  Несебі күңгірттеніп, ағзадан бөлінуі азаяды;\r\n*  Несепағары ұстап қалады (оны баланың күніне жөргегін 6 рет ауыстырумен\r\n есептеуге болады, ал жас балалардікі күнініне 8 рет);\r\n*  Шөлдейді (бала шөлдеп, мазасызданып, жылауы мүмкін);\r\n*  Тітіркене береді;\r\n*  Тәбеті болмайды;\r\n*  Салмағы түседі;\r\n*  Аузы құрғай береді;\r\n*  18 айдан кіші балалардың еңбегі қатайып қалады;\r\n*  Терінің жабысқақтығы, серпінділігі жоғалады;\r\n*  Ұйқышыл келеді.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек?\r\nБалаңыздың бойында іш өту мен құсу өршіп келе жатса, немесе баланың құсуы мен іші\r\nөтуі ұзаққа саозылса дәрігерге хабарласыңыз:\r\n*  Нәресте 6 айға толмаған болса;\r\n*  6 айдан асса, бірақ дене қызуы 38 0 С – тан жоғары болып тұрса;\r\n*  Сусызданудың белгілері байқала бастаса;\r\n*  Құсуы 8 сағаттың ішінде тоқтамаса, және сізге бағынбайтын мінез –құлық танытып\r\nжатса;\r\n\r\n*  Үлкен дәретімен қан араласып шықса;\r\n*  Құсығымен қан араласып шықса;\r\n*  8 сағаттан артыұ кіші дәретін сындырмаса;\r\n*  Бірдеңе жұтып алса, немесе улы бірнәрсе жеп алса;\r\n*  Бұлшық еттірі қатайып, басы ауырып тұрса;\r\n*  Бала ұйқышыл болып, бойкүйезденіп қалса;\r\n*  2 сағаттан артық іші ауырып жыласа\r\n- дәрігерге хабарласқаныңыз\r\nжөн.\r\n\r\nДәрігерге мына сұрақтарды қойсаңыз болады\r\n- Құсу мен іш өту басқа да аурулардың симптомдары болуы мүмкін бе?\r\n- Қандай дәрілік препараттар құсу мен іш өтуге қарсы қоллданылады?\r\n- Егер менің баламның асқорту жүйесі уланған болса, оны қалай анықтаймын?\r\n- Менің баламның іші жиі өтеді, ол алаңдайтын жайт па?\r\n- Менің баламның іші кейде өтеді, ол алаңдатарлық жайт па?\r\n- Менің балам құсқанда және іші өткенде ешнәрсе жемей қояды, ол кезде не істесем\r\nболады?\r\n\r\nБалалардағы асқазан ауруы (ерлерде/әйелдерде)\r\n\r\nТегтер:\r\nдиарея\r\nқұсу\r\nіш өту\r\nинфекция\r\nасқазанның ауруы\r\nнәжіске қан араласу\r\nсусыздану\r\nтәбеттің жоғалуы\r\nбаланың ұйқышылдығы    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1243,'article','951','Balalardaǵy pnevmonııa','qz','2018-07-16 07:16:42','2018-07-16 07:10:00','Jótel men qyzba – pnevmonııanyń eki negizgi sımptomy. Basqa sımptomdary – álsizdik, qusý, dıareıa (ish ótýi), tábettiń bolmaýy, bas aýyrýy, bulshyq et aýyrsynýy jáne tynys alý máseleleri. Pnevmonııa kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, biraq, ádette, qys pen jazda jıi kezdesedi, sýyq tııýden nemese tynys alý joldarynyń basqa ınfektsııasynan keıin bolýy múmkin.\r\n\r\nBalańyzda pnevmonııa bolýy múmkin sanasańyz, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Keıbir jaǵdaıda pnevmonııa jeńil, keıbir jaǵdaıda aýyr ótedi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=951',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalardaǵy','y','   Balalardaǵy pnevmonııa Jótel men qyzba – pnevmonııanyń eki negizgi sımptomy. Basqa sımptomdary – álsizdik, qusý, dıareıa (ish ótýi), tábettiń bolmaýy, bas aýyrýy, bulshyq et aýyrsynýy jáne tynys alý máseleleri. Pnevmonııa kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, biraq, ádette, qys pen jazda jıi kezdesedi, sýyq tııýden nemese tynys alý joldarynyń basqa ınfektsııasynan keıin bolýy múmkin.\r\n\r\nBalańyzda pnevmonııa bolýy múmkin sanasańyz, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Keıbir jaǵdaıda pnevmonııa jeńil, keıbir jaǵdaıda aýyr ótedi.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nPnevmonııanyń sımptomdary\r\n\r\nJótel men qyzba – pnevmonııanyń eki negizgi sımptomy. Basqa sımptomdary – álsizdik, qusý, dıareıa (ish ótýi), tábettiń bolmaýy, bas aýyrýy, bulshyq et aýyrsynýy jáne tynys alý máseleleri. Pnevmonııa kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, biraq, ádette, qys pen jazda jıi kezdesedi, sýyq tııýden nemese tynys alý joldarynyń basqa ınfektsııasynan keıin bolýy múmkin.\r\n\r\nBalańyzda pnevmonııa bolýy múmkin sanasańyz, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Keıbir jaǵdaıda pnevmonııa jeńil, keıbir jaǵdaıda aýyr ótedi.  \r\n\r\n \r\nPnevmonııanyń birneshe túrleri bolady ma?\r\n\r\nIá. Pnevmonııa – ókpeniń qabynýyn sıpattaıtyn jalpy termın, ol túrli mıkroorganızmderden týyndaýy múmkin.\r\n\r\nMysaly, kishkentaı balalarda pnevmonııanyń jıi qozdyrǵyshy bolatyn respıratorlyq-sıntsıtıaldyq vırýs (RSV), al jańa týǵan sábılerde pnevmonııa V toby streptokokktarynan týyndaýy múmkin, bosaný kezinde juqpalanýy múmkin. Úlkenirek balalarda pnevmonııa basqa bakterıaldyq nemese vırýstyq ınfektsııalardyń asqynýynan bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerler pnevmonııany eki topqa bóledi: bakterıaldyq jáne vırýstyq.\r\n\r\nBakterıaldyq pnevmonııa balalarda kenetten kelesi sımptomdardan paıda bolady: joǵary temperatýra, entigý jáne jótel. Balalar tamaqtan bas tartady jáne naýqas bolyp kórinedi.\r\n\r\nMundaı balalarda tynys alýda másele bolýy múmkin, (tynys alǵan kezde murynynyń ushy kóterilip, qabyrǵasynyń aralary tartylyp turýy múmkin) , tamyr soǵýy jıilep, erni men tyrnaǵy kógerýi múmkin. Balalar álsiz bolyp kórinedi, olarda qusý nemese ish ótýi paıda bolady. Sırekteý kezdesetin sımptomdary – ishtegi aýyrsyný jáne jelkeniń bulshyq etteriniń siresýi.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda qozdyrǵyshy Streptococcus pneumonia, biraq, aýrý altyn tústi stafılokokktan nemese mıkoplazmadan týyndaýy múmkin.\r\n\r\nVırýstyq pnevmonııa ádette, sýyq tııýi sekildi bastalady, biraq, sımptomdary baıaý jáne úzdiksiz ýshyǵady. Balalarda dene temperatýrasy kóteriledi, qyzba Tselsıı boıynsha 38,5 gradýstan bastalady, tynys alý qımyldary jıileıdi, ysqyratyndaı dybys estiledi. Álsizdik, qusý, ish ótýi de aýrýdyń sımptomdary.\r\n\r\nVırýstyq pnevmonııa, ádette, bakterıaldyq túrine qaraǵanda  qaýiptiligi kemdeý, biraq, balalar bakterııadan týyndaıtyn aýrýlarǵa beıimdilikti arttyrýy múmkin. Pnevmonııany týyndatqan vırýstarǵa respıratorlyq-sıntsıtıaldyq vırýs (RSV), paragrıpp vırýsy, adenovırýs jáne tumaý vırýsy jatady.\r\n\r\n \r\nPnevmonııa qalaı anyqtalady?\r\n\r\nDáriger balanyń tynys alýyn baqylap,  stetoskoptyń kómegimen onyń ókpesin tyńdaıdy. Ol dybystyń qysqarýyn nemese basqa bógde shýdy anyqtaýy múmkin. Pnevmonııa kezinde ókpedegi aýa qapshyqtarynyń bóligi suıyqtyqqa tolady, bala tez tynys ala bastaıdy, sebebi, ottegini kóbirek alý qajet bola bastaıdy.\r\n\r\nEger dáriger balada pnevmonııa bar dep sanasa, ol keýde qýysynyń rentgenin, qan taldaýyn nemese murynnan juǵyndy alady. Bala ottegini jetkilikti alatyndyǵyna kóz jetkizý úshin pýlsoksımetr – qannyń ottegimen qanyǵýyn ólsheıtin, saýsaqqa ornatylatyn qarapaıym aspap qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n \r\nPnevmonııa qalaı emdeledi?\r\n\r\nBakterıaldyq pnevmonııada dárigerler antıbıotıkter taǵaıyndaıdy. Vırýstyq pnevmonııa antıbıotıkterge serpin bermeıdi, sondyqtan emdeý tósekte bolýdy jáne suıyqtyqty kóp ishýdi qajet etedi. Suıyqtyqty jetkilikti ishý – pnevmonııanyń janama áserleri - tynys alýdyń jıileýinen jáne qyzbadan bolatyn sýsyzdanýmen kúrestegi ómirlik mańyzdy shara.\r\n\r\nEger balada bakterıaldyq pnevmonııa bolsa, aýanyń ylǵaldandyrǵyshyn qoldanýǵa bolady. Eger balada qyzba bolsa, oǵan atsetamınofen nemese  ıbýprofen berýge bolady (eger sábı 6 aılyqtan asqan bolsa).\r\n\r\nEger balańyzdy bakterıaldyq pnevmonııadan aýrýhanada emdeý qajet bolsa, oǵan suıyqtyqty kóp ishý jáne kóktamyr arqyly antıbıotıkter engizý taǵaıyndalady. Medbıkeler udaıy balanyń muryn qýysyn tazartady, sondaı-aq, oksımetrdiń kómegimen qandaǵy otteginiń deńgeıin baqylaıdy. Tynys alýdy jeńildetý úshin balaǵa murynǵa qoıylatyn ottegi tútigin nemese maska ákeledi.\r\n\r\nPnevmonııanyń jeńil ótýinde jalpy jaǵdaıdyń jaqsarýy bir apta ishinde bolady, al jótel uzaq ýaqyt boıy saqtalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nBalamdy pnevmonııadan saqtaý úshin ne isteýge bolady?\r\n\r\nBalany pnevmonııadan qorǵaý úshin kelesi usynystardy oryndańyz:\r\n\r\nÝaqytyly egýden ótkizińiz. Gemofıldik ınfektsııadan (HIB), AKDS (dıfterııaǵa, sirespe men kókjótelge qarsy), KPK (qyzylshaǵa, parotıtke, qyzamyqqa qarsy), tumaýǵa qarsy (6 aılyq jastan asqandarǵa), jelsheshekke jáne pnevmokokka qarsy egilý pnevmonııanyń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Eger balańyz bir sebeptermen egilýdi jiberip alsa, dárigermen keńesińiz. Vaktsınatsııa týraly bizdiń maqalamyzben tanysyńyz.  \r\n\r\nJeke gıgıena erejelerin qadaǵalańyz. Jıi qol jýyp, mıkrobtardyń taralýynyń aldyn alyńyz. Balaǵa ınfektsııanyń kózi bolýyna jol bermeńiz. Telefondy, oıynshyqty, esiktiń tutqasy nemese tońazytqyshtyń tutqasyn ustaǵan qolyńyzdy, deneniń basqa ashyq bólikterin udaıy jýyp turyńyz.\r\n\r\nÚıde temeki shegýge tyıym salyńyz. Ózderińiz nemese qonaqtaryńyz temekini úıden tysta shegińiz. Temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar týraly dárigermen keńesińiz. Zertteýlerge saı, temeki tútininiń mańaıynda, qysqa merzim bolsa da, ómir súretin balalar jıi aýyrady jáne pnevmonııaǵa, joǵary tynys alý joldarynyń ınfektsııasyna, astmaǵa jáne qulaq ınfektsııalaryna  beıim.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1244,'article','970','Tsıstıt','qz','2018-07-17 07:52:12','2018-07-17 07:49:00','Tsıstıt – qýyqtyń silemeı qabatynyń qabynýy  (sondaı-aq, qarańyz: Nesepqap (qýyq) ınfektsııasy). Bul nesep-jynys aǵzalarynyń ishindegi eń keń taralǵan qabyný aýrýlarynyń biri. Áıelderdiń 20-25 % tsıstıttiń qandaı da bir túrine shaldyǵady, al 10 % sozylmaly tsıstıtten zardap shegedi, bul san jyl saıyn úzdiksiz arta túsýde. Erler bul aýrýmen sırek aýyrady – tsıstıt erlerdiń 0,5%-da kezdesedi.\r\n\r\nTsıstıttiń alǵashqy jáne ekinshi, jiti jáne sozylmaly, juqpaly jáne juqpaly emes túrleri  bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=970',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tsıstıt','y','   Tsıstıt Tsıstıt – qýyqtyń silemeı qabatynyń qabynýy  (sondaı-aq, qarańyz: Nesepqap (qýyq) ınfektsııasy). Bul nesep-jynys aǵzalarynyń ishindegi eń keń taralǵan qabyný aýrýlarynyń biri. Áıelderdiń 20-25 % tsıstıttiń qandaı da bir túrine shaldyǵady, al 10 % sozylmaly tsıstıtten zardap shegedi, bul san jyl saıyn úzdiksiz arta túsýde. Erler bul aýrýmen sırek aýyrady – tsıstıt erlerdiń 0,5%-da kezdesedi.\r\n\r\nTsıstıttiń alǵashqy jáne ekinshi, jiti jáne sozylmaly, juqpaly jáne juqpaly emes túrleri  bolady. Tsıstıt – qýyqtyń silemeı qabatynyń qabynýy  (sondaı-aq, qarańyz: Nesepqap (qýyq) ınfektsııasy). Bul nesep-jynys aǵzalarynyń ishindegi eń keń taralǵan qabyný aýrýlarynyń biri. Áıelderdiń 20-25 % tsıstıttiń qandaı da bir túrine shaldyǵady, al 10 % sozylmaly tsıstıtten zardap shegedi, bul san jyl saıyn úzdiksiz arta túsýde. Erler bul aýrýmen sırek aýyrady – tsıstıt erlerdiń 0,5%-da kezdesedi.\r\n\r\nTsıstıttiń alǵashqy jáne ekinshi, jiti jáne sozylmaly, juqpaly jáne juqpaly emes túrleri  bolady.\r\n\r\nEkinshi tsıstıt qýyq (tas, isik) nemese jaqyn aǵzalardyń (adenoma jáne qýyq asty beziniń qaterli isigi, jynystyq aǵzalardyń sozylmaly qabyný aýrýlary) aýrýlary kezinde damıdy.\r\n\r\nAlǵashqy jiti tsıstıt – negizinen, áıelder shaldyǵatyn aýrý. Onyń paıda bolýy salqyn tııýmen, juqpadan keıin, quralmen tekserýden keıin, jeke gıgıena erejelerin buzýmen baılanysty. Tsıstıttiń damýynyń boljamdy faktorlarynyń biri - qant dıabeti. Tsıstıttiń damýy organızmniń allergııalyq serpininiń saldarynan da bolýy múmkin.\r\n\r\nTsıstıttiń damýyna yqpal etetin faktorlar – silemeı qabattyń jaraqaty, jambas qýysyndaǵy kóktamyrlardyń qan aǵyny, gormondyq buzylystar, dárýmensizdik, salqyn tııýi, t.b. Sondaı-aq, ýrodınamıkanyń buzylysynyń mańyzy zor, onyń ishinde, qýyqtyń bosatylýynyń qıyndaýy nemese tolyq bosatylmaýy, qýyq bulshyqetiniń   shıraqtyǵynyń buzylýyna, neseptiń irkilýine nemese ydyraýyna aparady. Juqpaly tsıstıtte joǵary nemese tómen qaraı, lımfa nemese qan arqyly juqpalaný joldary bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalarda tsıstıttiń paıda bolýynyń jáne barysynyń keıbir ekreshelikteri bolady. Mysaly, uldarda nesep joldarynyń juqpalanýǵa yqpal etetin qandaı da bir anatomııalyq ózgeristeri (nesep shyǵarý tútiginiń syrtqy sańylaýynyń nemese klapanynyń stenozy, qýyq moınynyń týa bitken sklerozy) bolmaǵanda jiti tsıstıt sırek paıda bolady. Qyzdarda tsıstıt jeke gıgıenanyń buzylysymen jıi baılanysty. Balalarda aýrý eriksiz nesep shyǵarýmen, onyń ishinde, túnde ýaqytta tósekte , keıde – nájistiń eriksiz shyǵýy bolýy múmkin.\r\n\r\nTsıstıtti emdeý. Eger tsıstıttiń belgileri paıda bolsa – óz betińizben emdeýge tyryspańyz, jáne aýrýdy ýshyqtyrmańyz. Durys emdelmegen nemese sońyna deıin emdelmegen tsıstıt sozylmaly túrge kóshýi múmkin, ony ómir boıy emdeýge týra keledi. Tez arada ýrologqa nemese gınekologqa kóriný qajet.\r\n\r\nJiti tsıstıt kezinde tynysh kúıdi saqtaý, emdám ustaný, suıqtyqty kóp mólsherde (kúnine 2-2,5 l) ishý usynylady; denege salqyn tıgizbeý, ishektiń udaıy qyzmetin qoldaý qajet, jynystyq qatynasqa túsýge bolmaıdy. Aýyrsyný qatty bolsa, rektaldyq (aınalshyq ishine) nemese vagınaldyq (inshek ishine) aýyrsynýdy basatyn sýppozıtarııler qoıý taǵaıyndalady. Bakterııaǵa qarsy emdeý antıbıotıkogramma boıynsha ótkiziledi, oǵan deıin keń aýqymdy áreket etetin antıbıotıkter, nıtrofýrandar, antıgıstamındik preparattar taǵaıyndalady. Alǵashqy sozylmaly tsıstıtti emdeýde ınfektsııa oshaǵyn anyqtaý jáne joıý, áıelderde – gınekologııalyq aýrýlardy nemese inshek juqpalaryn emdeý  mańyzdy rol atqarady. Tsıstıttiń sebepteriniń biri – ımmýnıtettiń tómendeýi bolǵandyqtan, jalpy kúsh jınaý úshin dárýmendik nemese fızıo-emdeý kýrstaryn ótkizý qajet. Sozylmaly tsıstıtti qabynýǵa qarsy emdeý antıbıotıkogramma boıynsha 3-4 apta boıy ótkiziledi, odan keıin uzaq ýaqytqa (3-6 aı) nıtrofýrandar nemese baktrım  taǵaıyndalady. Aı saıyn neseptiń bakterıologııalyq zertteýin ótkizý qajet, ásirese, dári qabyldaýdy toqtatqannan keıingi 6 aı ishinde.\r\n\r\nSozylmaly tsıstıtti emdeý , ásirese, ınterstıtsıaldyq túrin, áıelderde birshama qıyndyq týyndatady. Antıgıstamındik jáne gormondyq preparattardy (gıdrokortızon, prednızolon) qoldaný jaramdy, geparınmen emdeýge bolady (ınstıllıatsııa jáne ınfýzııalyq emdeý). Interstıtsıaldyq tsıstıtte fızıo-emdeý sharalary taǵaıyndalady. Qýyqtyń tyrtyqty ózgerisinde hırýrgııalyq operatsııa taǵaıyndalýy múmkin.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1245,'article','1091','Plevranyń empıemasy','qz','2018-08-01 06:24:39','2018-08-01 06:18:00','Plevranyń  empıemasy -  ókpe men keýde qabyrǵasynyń ishki beti arasynda ornalasqan plevra qýysynda irińniń jınalýy. \r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady, ólshemi úlkenirek.\r\n\r\nEmpıema – tabıǵı anatomııalyq qýystardaǵy irińniń jınalýy, ekssýdatıvti plevrıttiń bir túri, plevranyń ishki jáne shetki japyraqtarynyń arasynda iriń suıyqtyǵynyń jınaqtalýymen ótedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1091',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Plevranyń','y','   Plevranyń empıemasy Plevranyń  empıemasy -  ókpe men keýde qabyrǵasynyń ishki beti arasynda ornalasqan plevra qýysynda irińniń jınalýy. \r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady, ólshemi úlkenirek.\r\n\r\nEmpıema – tabıǵı anatomııalyq qýystardaǵy irińniń jınalýy, ekssýdatıvti plevrıttiń bir túri, plevranyń ishki jáne shetki japyraqtarynyń arasynda iriń suıyqtyǵynyń jınaqtalýymen ótedi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nPlevranyń  empıemasy -  ókpe men keýde qabyrǵasynyń ishki beti arasynda ornalasqan plevra qýysynda irińniń jınalýy. \r\n\r\n\r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady, ólshemi úlkenirek.\r\n\r\nEmpıema – tabıǵı anatomııalyq qýystardaǵy irińniń jınalýy, ekssýdatıvti plevrıttiń bir túri, plevranyń ishki jáne shetki japyraqtarynyń arasynda iriń suıyqtyǵynyń jınaqtalýymen ótedi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nEmpıema ádette ókpeden taralatyn ınfektsııadan týyndaıdy. Bul plevra qýysynda irińniń jınalýyna aparady.\r\n\r\nEkssýdat (juqpalanǵan suıyqtyq) bir lıtrden artyq jınalyp, ókpege qysym túsiredi.\r\n\r\nQaýip faktorlary:\r\n\r\n• Bakterıaldyq pnevmonııa\r\n\r\n• keýde qýysyndaǵy operatsııalar\r\n\r\n• ókpeniń abstsesi\r\n\r\n• keýdeni jaraqaty nemese zaqymdanýy\r\n\r\nSırek jaǵdaılarda empıema dıagnostıka jáne emdeýde (torakotsentez) plevra qýysynan suıyqtyqty soryp alý úshin keýdeni ınemen teskende paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n• keýdedegi aýyrsyný, tereń tynys alǵanda nasharlaıdy (plevrıt)\r\n\r\n• qurǵaq jótel\r\n\r\n• tersheńdik, ásirese, túnde\r\n\r\n• qyzba, qaltyraý\r\n\r\n• jalpy jaısyzdyq jáne álsizdik\r\n\r\n• entigý\r\n\r\n• degne salmaǵynyń azaıýy\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nKeýdeni stetoskoppen tyńdaǵanda dáriger tynys alýdyń sıreýin nemese erekshe shýyldy (úıkelis shýyly) baıqaýy múmkin.\r\n\r\nDıagnostıkaǵa kiredi\r\n\r\n• keýdeniń rentgeni\r\n\r\n• keýdeniń kompıýterlik tomografııasy\r\n\r\n• plevra suıyqtyǵyn taldaý\r\n\r\n• Torakotsentez\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – ınfektsııalyq úrdisti joıý. Emdeý plevra qýysynda jınalǵan irińdi joıýǵa baǵyttalady. Infektsııany basý úshin antıbakterıaldyq preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nIrińdi tolyǵymen alý úshin dáriger keýde qýysyna tútik ornatady. Ókpe jaıylyp, jazylmasa, hırýrg ókpeniń syrtqy qabyǵyn bólý úshin dekortıkatsııa atalatyn operatsııa jasaıdy.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nÓkpeni zaqymdaý jáne ólim-jitim qaýpi artady,  eger plevranyń empıemasy ókpe pnevmonııasynyń asqynýy bolsa. Naýqastarǵa antıbakterıaldyq preparattar men drenaj qoldanýmen uzaq emdelý  qajet bolady. Kóptegen adamdar plevra empıemasynan tolyqtaı jazylady.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n• plevranyń qalyńdaýy\r\n\r\n• ókpe qyzmetiniń tómendeýi\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEmpıemanyń belgileri bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nÓkpeniń ınfektsııalaryn emdeýde tez jáne tıimdi járdem kórsetý empıemanyń keıbir jaǵdaılarynyń aldyn alady.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nEmpıemalar; Pıotoraks; Plevrıt – irińdi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1246,'article','1304','Toksıkoz','qz','2018-10-05 11:24:34','2018-10-05 11:22:00','__Toksıkoz__ – adamdy jaısyz sezindiretin, birtúrli  jaǵdaı. Ol masaıý sııaqty, birneshe ýaqytqa sozylady. Júkti áıelderde toksıkoz, olardyń organızminde uryqtyń damýy kezinde zııandy zattarmen ýlanǵan jaǵdaıda paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1304',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Toksıkoz','y','   Toksıkoz __Toksıkoz__ – adamdy jaısyz sezindiretin, birtúrli  jaǵdaı. Ol masaıý sııaqty, birneshe ýaqytqa sozylady. Júkti áıelderde toksıkoz, olardyń organızminde uryqtyń damýy kezinde zııandy zattarmen ýlanǵan jaǵdaıda paıda bolady. Toksıkoz – adamdy jaısyz sezindiretin, birtúrli  jaǵdaı. Ol masaıý sııaqty, birneshe ýaqytqa sozylady. Júkti áıelderde toksıkoz, olardyń organızminde uryqtyń damýy kezinde zııandy zattarmen ýlanǵan jaǵdaıda paıda bolady.\r\n\r\nErte toksıkoz – ádette uryqtyń paıda bolýynan alǵashqy 12 aptada júktilerdi mazalaıdy. Júkti áıel álsizdikke, silekeıdiń kóp bólinýine, tábettiń joǵalýyna, dám seziminiń ózgerýine shaǵymdanady.\r\n\r\nTipti bul jaǵdaıdan eseńgirep qalýy da múmkin. Aýyr jaǵdaıy: kúndiz de túnde de, shamamen 20-ǵa  deıin jetetin qusý mazalaýy múmkin. Nátıjesinde organızmde sýdyń azaıýy, sýsyzdaný paıda bolyp, júkti áıel kenetten aryqtaıdy. Onyń terisi qurǵaıdy jáne bosaıdy, temperatýrasy kóteriledi, pýlsi jıileıdi, qan qysymy tómendeıdi.\r\n\r\nKesh toksıkoz – bul óte qaýipti jaǵdaı. Júktiliktiń 20 aptasynan bastap bosanǵanǵa deıingi aralyqty qamtıdy. Júkti áıeldi bul kezde qusý qatty mazalamaıdy, biraq, isikter paıda bolady; birinshi aıaqta, sosyn qolda, sodan soń bette paıda bolady. Eger emdelmese isik búkil denege taralady. Sonymen qatar toksıkozda qan qysymy 140/90 nemese odan da joǵary kóterilip, tipti dárilermen tómen túsirýde qıyndyq týǵyzady. Sosyn odan da joǵarlaı beredi. Kesh toksıkozda dárigerler kómektespese,  naýqastyń  mańyzdy músheleri zaqymǵa ushyraýy múmkin: búırek, ókpe, júrek, mı. Bul kezde júkti áıelde bastyń aýrady, bas aınalý, kóz kórýi nasharlaýy, qulaǵynda shýyl paıda bolyp, qusyp, júregi aınyp, ishi  aýyrsynady. Tipti toksıkozda júktiliktiń ekinshi jartysynda eklampsııa paıda bolady. Eklamsııa paıda bolǵanda – qaltyraýmen birge, esti joǵaltýy da múmkin. Mundaı esten tanýlar qatty dybystyń, qatty jaryqtyń, bolmasa qatty aýrýdyń áserinen de bolady. Eklamsııa júkti áıeldi ólimge ákeletin aýyr buzylystyń nátıjesi bolyp tabylady. Ólimniń sebebine: mıǵa qan quıylý, entigip tynys alý, búırektiń durys jumys jasamaýynan bolady. Bul kezde sonymen qatar, uryq joldasynyń merziminen buryn jarylýynan bolýy múmkin.\r\n\r\nEmdelýi\r\nErte toksıkoz. Kez-kelgen toksıkozdyń boljamy jaǵymsyz keledi. Toksıkozdyń birinshi sımptomdary paıda bolǵanda birden dereý akýsher-gınekologka baryńyz. Der kezinde emdelse, qolaısyz jaǵdaılardyń aldyn alýǵa bolady. Erte toksıkoz kezinde tamaqty az-azdan jıi iship turý kerek. Taǵamdy qatty ystyq kúıinde jeýge  bolmaıdy. Salmaǵyńyzdy turaqty ólshep turyńyz, egerde salmaǵyńyz joǵarlap nemese tómendeıtin bolsa – bul apattyq belgi bolyp tabylady.  Jaǵymsyz jaǵdaılarǵa qaramastan, júktilikti saqtaýǵa tyrysyńyz, sebebi kelesi júktilikte toksıkoz qaıtalanyp, aýyr formada bolýy múmkin.\r\n\r\nKesh toksıkoz.Kesh toksıkozdyń emi aýrýhanada júrgiziledi. Tósektik rejımdi ustanyp, strestik faktorlardan  barynsha aýlaq bolý kerek. Júkti áıel suıyqtyqty kóp iship,  tuzy shektelgen dıetany saqtaý kerek. Qan qysymyn tómendetý úshin arnaıy dáriler qoldanylady. Eger kerek bolǵan jaǵdaıda aqýyz preparattaryn kúretamyr arqyly tamshylatyp  engizedi. Aýyr jaǵdaıda, júrgizilgen em nátıjesiz bolsa, eklamsııanyń aldyn alý maqsatynda – júktilikti úzý kerek.\r\n \r\nTegter: \r\nPreeklamsııa\r\nQusý\r\nEklamsııa\r\nJúktilik\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1247,'article','1313','Tistiń shytynaýy (zaqymdanýy)','qz','2018-10-05 11:36:14','2018-10-05 11:35:00','Tistegi syzat tistiń tómengi bóliginen joǵary bóligine deıin jińishke, kishkentaı jaryqshaq sekildi kórinedi.  Ony anyqtap qaramasań kórinbeıdi de, tipti ol rentgen túsirilimderinen de baıqalmaı qalady.  Keıde tipti, qaı tistiń aýyryp turǵanyn bilý qıynǵa soǵady (aýrýy tómennen joǵary qaraı bara jatyr ma, álde, joǵarydan tómen qaraı bara jatyr ma). ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1313',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tistiń','y','   Tistiń shytynaýy (zaqymdanýy) Tistegi syzat tistiń tómengi bóliginen joǵary bóligine deıin jińishke, kishkentaı jaryqshaq sekildi kórinedi.  Ony anyqtap qaramasań kórinbeıdi de, tipti ol rentgen túsirilimderinen de baıqalmaı qalady.  Keıde tipti, qaı tistiń aýyryp turǵanyn bilý qıynǵa soǵady (aýrýy tómennen joǵary qaraı bara jatyr ma, álde, joǵarydan tómen qaraı bara jatyr ma).  Tistegi syzat tistiń tómengi bóliginen joǵary bóligine deıin jińishke, kishkentaı jaryqshaq sekildi kórinedi.  Ony anyqtap qaramasań kórinbeıdi de, tipti ol rentgen túsirilimderinen de baıqalmaı qalady.  Keıde tipti, qaı tistiń aýyryp turǵanyn bilý qıynǵa soǵady (aýrýy tómennen joǵary qaraı bara jatyr ma, álde, joǵarydan tómen qaraı bara jatyr ma). \r\n\r\n Eger tisińizde syzat bar bolsa:\r\n•	Siz tistegende, ne shaınaǵanda tosyn aýyrýdy sezinesiz;\r\n•	Siz belgili bir tamaqtardy jeı almaısyz nemese bir jaǵyńyzben ǵana shaınaı alasyz;\r\n•	Tisińiz ystyq pen sýyqqa sezimtal keledi;\r\n \r\nTistegi syzattyń paıda bolý sebepteri, birinshiden ol aýyz qýysyndaǵy jaraqattan, nemese tis jeginiń kólemdi túrde ydyraýynyń áserinen bolady.  Ekinshiden, qatty zattardy (jańǵaq, qatty kámpıt, tamaq arasynda kezdesip qalatyn tas, súıek sekildi qatty zattar)shaınaǵannan, nemese sońǵy jaǵdaıda ystyq-sýyq temperatýranyń ( mysaly: yqtyq tamaqty jep otyryp, onymen aralastyryp, shaqpaq muzdardy aýyzǵa salǵannan) áserinen de bolyp jatady.  Tisti syqyrlatyp, egegennen, sondaı-aq  durys emes qysymmen shaınaǵannan da tis shytynap ketetin kórinedi.\r\nTis aýrýy (er/áıel)\r\n\r\nTegter: \r\ntis arýy,      \r\naýyz qysyndaǵy jaraqat,      \r\ntis jegi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1248,'article','1465','Búırektiń qaterli isigi','qz','2018-11-26 08:17:15','2018-11-26 08:08:00','__Búırek__ – asqazannyń tómengi bóliginde, omyrtqanyń eki jaǵynda ornalasatyn syńar múshe. Naqty orny - qursaq qýysynyń artqy jaǵy bolyp sanalady. Ár búırektiń kólemi judyryqtaı bolady. Búırektiń joǵarǵy bóliginde búırek ústi bezi ornalasady. Búırek jáne búırek ústi bezi maı tinimen jáne fıbrozdy kapsýlamen (Gerot fastsııasy) qorshalǵan.\r\n\r\nBúırek – zár shyǵarý júıesiniń bir bóligi bolyp sanalady. Onyń  qyzmeti – zármen birge qannan shlaktar men artyq sýlardy bólip shyǵarady. Zár ár búırektiń ortalyq bos keńistigine jınalady. Sosyn, búırek pen qýyqty jalǵastyratyn nesepaǵar arqyly qýyqqa quıylyp, qýyqtan zár shyǵarý tútigi arqyly syrtqa shyǵady.\r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi búırek  qan qysymyn tepe-teńdikte ustaıtyn jáne erıtrotsıtterdiń túzilýine áser etetin hımııalyq zattardy da óndiredi.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1465',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Búırektiń','y','   Búırektiń qaterli isigi __Búırek__ – asqazannyń tómengi bóliginde, omyrtqanyń eki jaǵynda ornalasatyn syńar múshe. Naqty orny - qursaq qýysynyń artqy jaǵy bolyp sanalady. Ár búırektiń kólemi judyryqtaı bolady. Búırektiń joǵarǵy bóliginde búırek ústi bezi ornalasady. Búırek jáne búırek ústi bezi maı tinimen jáne fıbrozdy kapsýlamen (Gerot fastsııasy) qorshalǵan.\r\n\r\nBúırek – zár shyǵarý júıesiniń bir bóligi bolyp sanalady. Onyń  qyzmeti – zármen birge qannan shlaktar men artyq sýlardy bólip shyǵarady. Zár ár búırektiń ortalyq bos keńistigine jınalady. Sosyn, búırek pen qýyqty jalǵastyratyn nesepaǵar arqyly qýyqqa quıylyp, qýyqtan zár shyǵarý tútigi arqyly syrtqa shyǵady.\r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi búırek  qan qysymyn tepe-teńdikte ustaıtyn jáne erıtrotsıtterdiń túzilýine áser etetin hımııalyq zattardy da óndiredi. ‘’Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge uıqy beziniń qaterli isigi jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about kidney cancer).\r\n‘’\r\nBúırek\r\n\r\n\r\n \r\nBúırek – asqazannyń tómengi bóliginde, omyrtqanyń eki jaǵynda ornalasatyn syńar múshe. Naqty orny - qursaq qýysynyń artqy jaǵy bolyp sanalady. Ár búırektiń kólemi judyryqtaı bolady. Búırektiń joǵarǵy bóliginde búırek ústi bezi ornalasady. Búırek jáne búırek ústi bezi maı tinimen jáne fıbrozdy kapsýlamen (Gerot fastsııasy) qorshalǵan.\r\n\r\nBúırek – zár shyǵarý júıesiniń bir bóligi bolyp sanalady. Onyń  qyzmeti – zármen birge qannan shlaktar men artyq sýlardy bólip shyǵarady. Zár ár búırektiń ortalyq bos keńistigine jınalady. Sosyn, búırek pen qýyqty jalǵastyratyn nesepaǵar arqyly qýyqqa quıylyp, qýyqtan zár shyǵarý tútigi arqyly syrtqa shyǵady.\r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi búırek  qan qysymyn tepe-teńdikte ustaıtyn jáne erıtrotsıtterdiń túzilýine áser etetin hımııalyq zattardy da óndiredi.\r\n\r\nQATERLI ISIK DEGEN NE?\r\n\r\nQaterli isik, qurylym elementterinen, tinderden jınaqtalǵan jasýshalardan bastaý alady. Búkil aǵza da tinnen turady.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaterli isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaýipti isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nBúırek obyrynyń birneshe túri bar. Eń kóp taralǵan túri búırek adenokartsınomasy  dep, keıde, gıperneforma dep te atalady. \r\n\r\nBúırek obyrynyń basqa formasy ótpeli jasýshaly kartsınoma bolyp tabylady. Ol negizinen búırek astaýyn zaqymdaıdy. Búırek obyrynyń bul formasy qýyq obyryn eske túsiredi, sondyqtan bul formadaǵy obyrdy emdeý joldary da uqsas bolyp keledi.\r\nBalalardaǵy barynsha keń taralǵan búırek obyrynyń formasy Vılms isigi bolyp tabylady. Qaterli isiktiń bul formasy búırek obyrynan  basqasha, jáne basqa túrli emdeý joldaryn talap etedi. \r\n\r\nBúırek obyry turǵylyqty lımfatúıinderge taralady. Ol sondaı-aq, ókpege de, súıekke de, baýyrǵa da taralady. Sonymen qatar bul obyr túri bir búırekten ekinshi búırekke shaýyp kete beredi. \r\n\r\nBul qaterli isik túri taralǵan kezde (metastazdanǵanda), obyrly isigi jańa oryndarda dúmpý týdyrady, ıaǵnı tıip ketken jasýshasyn obyr isigine aınaldyra beredi. Mysaly, búırek qaterli isigi ókpege metasstazdansa, ókpeniń obyr jasýshalary búırek obyr jassýshalaryna aınalyp shyǵa keledi. Sodan keıin bul aýrý, ókpe obyry emes, búırektiń metastazdanǵan aýrýy bolyp esepteledi. Dárigerler muny keıde metastazdanǵan isik deıdi nemese «jasyryn» aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nBÚIREK QATERLI ISIGINIŃ QAÝIP FAKTORLARY\r\n\r\nBúırek obyry kóbinese 40 jatan asqannan keıin damıdy, biraq, keıbir sebepteriniń neden týyndaıtyny belgisiz. Bir túsinýge qıyn soǵatyn másele, keıbir adamdar qaterli isikpen jeńil aýyrady, al keıbireýleri aýyrmaıdy. Bir belgilisi búırek qaterli isigi juqpaly aýrý emes. \r\n\r\nǴylymı zertteýlerdiń nátıjesine súıensek, keıbir adamdarda basqalardan qaraǵanda búırek obyryn damytatyn qaýip faktorlary bar eken. Ondaı qaýip faktorlaryn tómende tizimdep shyqtyq:\r\n\r\n•	Shylym shegý: Temeki shegý búırek obyryn damytatyn birden bir negizgi qaýip faktory bolyp tabylady eken. Kóp shylym shegetinder, shekpeıtinderden qaraǵanda eki ese búırek obyryn damytatyn qaýip faktoryna jatqyzylatyn kórinedi. Sıgara tartý da qaýip faktorynyń qatarynda.\r\n•	Artyq salmaq: Semirgen nemese tym kóp artyq salmaǵy bar adamdar, qalypty adamdarǵa qaraǵanda búırek obyryn damytatyn faktorlardyń ishinde erekshe boı kórsetip tur. \r\n•	Qan qysymynyń kóterilýi: Qan qysymynyń kóterilýi de búırek obyryn damytatyn qaýip faktorlaryna jatady.\r\n•	Ýzaq ýaqyt búırek dıalızinde jatqandar: Dıalız – búırek qyzmeti buzylǵan naýqastardy emdeýge arnalǵan ádis. Dıalızdiń kómegimen qandaǵy artyq zattar joıylady. Kóp jyldar boıy dıalızben emdelip júrgender búırek obyryna shaldyǵyp qalýy da múmkin eken.\r\n•	Fon Hıppel-Lındaý sındromy (FHLS) – bul sırek kezdesetin, tuqym qýalaıtyn genniń buzylysyn anyqtaýǵa negizdelgen  aýrý. FHLS ózgergen geni búırek obyryna shaldyǵý qaýpin týdyrady. Budan ózne búırek, mundaı túri ózgergen gen kóz, mı, jáne basqa da múshelerdiń qaterli isikteriniń qaýpin arttyrady. FHLS ózgergen geni bar otbasy múshesiniń boıynan atalmysh sındormnyń týyndap qalýy ǵajap emes. Ondaı geni bar adamdarǵa búırek obyryna jáne basqa da aýrýlardyń alǵashqy sımptomdaryna deıin erterek dıagnostıka jasatqany durys bolmaq.\r\n•	Kásiptegi zııandylyqtar: keıbir adamdar búırek obyryn damytatyn qaýip faktorlarymen qatysty jumys isteıdi. Mysaly ondaı adamdar jurysta ylǵyı belgili bir hımııalyq zattarmen baılanyssta bolýy múmkin. Aıtalyq, bolat quıý óndirisindegi domna oshaqtarynda jumys isteıtin qyzmetkerler búırek obyrymen zaqymdalyp qalýy múmkin eken. Basqa da qaýip faktorlary bolyp asbest jáne kadmı  esepteledi.\r\n•	Jynysyna qatysty:  Búırek obyryna áıelderden qaraǵanda erler jıi ushyraıdy eken.\r\n\r\nESKERTÝ! Kóptegen qaýip faktorlaryna jatatyndar, búırek obyryna shaldyqpaı júre berýi múmkin. Degenmen, kerisinshe, tirkelgen búırek qaterli isikteri eshandaı qaýip faktorymen baılanysy bolmaǵan jandar atalmysh indetke tap bolyp jatady. Eger siz, qandaıda bir faktormen zaqymdanyp qaldym dep oılasańyz, dárigerge eskertip, ne bolmasa, ýaqytyly búırek obyryna qarsy tekserilip qoısańyz bolady.\r\n\r\nBÚIREK QATERLI ISIGINIŃ SIMPTOMDARY\r\n\r\nBúırek qaterli isiginiń sımptomdary:\r\n\r\n•	Neseptiń qan aralasyp shyǵýy (gematýrııa), nesep qoıý-qyzyl tústi bolyp ketedi.\r\n•	Belde ylǵyı tolastamaıtyn aýrý paıda bolady.\r\n•	Asqazannyń shet jaq bóligi úlkeıip ketedi.\r\n•	Salmaq túsedi.\r\n•	Dene qyzýy túsedi.\r\n•	Sharshaý sezimi mazalaıdy, jalpy densaýlyq jaǵdaı tómendeıdi, adam del-sal kúıge túsedi. \r\n\r\nKórsetilgen sımptomdardyń barlyǵy qaterli isikke baılanysty bolmaýy múmkin. Mysaly, búırek jylaýyǵynda (kıstasynda) ınfektsııa bolsa nemese basqa aýrý boıda týyndasa, osyǵan uqsas sımptomdar kórinýi múmkin. Onymen qosa, eger sizdi osyǵan uqsas sımptomdar mazalasa, ýaqytysymen dıagnostıka jasatý úshin, aýrýdy erte bastan qolǵa alý úshin dárigerge kóringenińiz durys bolady.\r\n\r\nBÚIREK OBYRYNYŃ DIAGNOSTIKASY\r\n\r\nEger naýqas óńesh obyryna kúmindený sekildi belgili bir shaǵymmen emhanaǵa kelse, dáriger oǵan dıagnostıka jasaý úshin tómende kórsetilgendeı zertteýlerdi taǵaıyndaıdy. \r\n\r\n•	Jalpy tekserý: dáriger aýrýdyń belgilerin anyqtaý úshin naýqasqa tekserý júrgizedi, kóbinese dene qyzýynyń kóterilýi men qan qysymynyń joǵarlaý sebebin anyqtaýǵa tyrysýy múmkin. Sondaı-aq isiktiń bar-joqtyǵyn anyqtaý maqsatynda qaryn jaqty sıpalap qarap shyǵady.   \r\n•	Nesep zertteýi. Nesep zerthanada tekseriledi, qunamynda qan bar ma, álde basqa belgiler kórinip tur ma ony anyqtatsdy.\r\n•	Qan tekserýi. Zerhanada qan quramyn tekserip, búırek qyzmetin retteıtir zattardyń bar-joqtyǵyn tekseredi. Mysaly, bul maqsatta, qandaǵy kreatın mólsheri anyqtalýy\n múmkin, sebebi ol búırek tazartqysh fýnktsııasynyń buzylǵandyǵy jaıynda aqpar beredi.\r\n•	Vena ishilik pıelografııa. Bul ádis venaǵa boıaǵyshtar engizý arqyly júzege asady. Boıaǵysh qan tamyrlyq arnaǵa ótedi jáne búırekke baryp toǵytylady. Boıaǵysh rentgendik sáýlege sińedi de búırektiń qurylymyn rentgen keskindemesinen kórinýine múmkindik týǵyzady, jáne kóbinese, búırektegi boıaǵyshtyń júrýimen neseptamyr men qýyq ta kórinedi. \r\n•	Kompıýterli tomografııa. Bul dıagnostıkalaý ádisi búırektiń rentgendik keskindemeleriniń  kompıýterlengen túsirilimi serııasyna negizdelgen. Bul kezde sáýle búırek qurylymyn kórý úshin jáne isine bastaǵan isikterdi anyqtaý úshin rengenkontrasty zat  ishke endiriledi.\r\n•	Ýltradybysty zertteý. Dıagnostıkalaýdyń bul ádisi biz estimeıtin dybystyq tolqynǵa negizdelgen. Mundaı tolqyn ýltrodybysty apparatqa baǵyttalady da búırek jaqqa jáne búırek tinderine shaǵylystyrylady. Tolqyndardyń shaǵylysýy tirkeledi jáne kompıýterdiń kómegimen sonogrammlar dep atalatyn arnaıy sýretter keıpine ózgeredi. Biraq sonogrammadan tek qatty isikter men jylaýyqtar (kısta) kórinýi múmkin.\r\n•	Bıopsııa. Bul ádis obyr jasýshalaryn mıkroskopııalyq zertteýmen anyqtaý úshin tin bólshegin kesip alýǵa negizdeledi.  Búırek bıopsııasyn júrgizý úshin teri arqyly búırek tinine arnaıy ıne kirgiziledi, sodan búırek tininiń kishkentaı bólshegi alynady. Bul kezde nysanaǵa dál túsý úshin búırekke ýltrodybysty nemese rentgendik sýret qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nKóp jaǵdaılarda joǵaryda kórsetilgen dıagnostıkalyq tekserýlerdiń túrleri: kompıýterli tomografııa, ýltradybysty zertteý jáne rentgen sııaqtylar dárigerge hırýrgııalyq joldyń qaı túrin tańdaý kerektigine yqpal etedi. Mysaly, búırektiń qajetti bóligin ǵana kesip alý kerek pe, álde, barlyq búırekti alyp tastaý kerek pe? - degen suraqtarǵa jaýap taýyp beredi. Sońǵy naqty sheshim bıopsııalyq materıalǵa mıkroskoptyq tekserý júrgizgennen keıin belgili bolady. Iaǵnı sodan keıin baryp, sońǵy dıagnoz qoıylady jáne isiný protsesiniń sıpaty anyqtalady.\r\n\r\nBúırek obyrynyń satylary \r\n\r\nBúırek obyry bar naýqasty durys emdeýdi josparlaý úshin dáriger, aýrýdyń qaı satyda turǵanyn bilýi kerek. Búırek qaterli isiginiń damý satysy isiktiń kóleminiń negizinde anyqtalady. Iaǵnı, isik taraldy ma, joq pa nemese taralsa, deneniń qaı bóligine taralýy múmkin degen sııaqty  suraqtar tóńireginde tekseriledi.\r\n\r\nBúırek obyrynyń belgili bir satysy mynadaı dıagnostıkalyq ádisterdi qoldanýmmen oryndalady, mysaly kompıýterli tomografııa jine ýltrodybysty zertteý sekildi. Keıde ıadroly-magnıtti-rezonanstyq zertteý  (IaMR nemese MRT) qoldanylady. Bul dıagnostıkalaý sharalary radıotolqyn jáne adam tini men ishki múshelerdiń keskinderin dál kórsetý maqatynda kompıýterli magnıt negizinde iske asyrylady.   Mundaı sýrettiń kómegimen aýrýdy dıagnostıkalaýǵa bolady. IaMR músheler men jumsaq tinderdiń sýretin alý úshin  baqa da  tehnıkaly skanerleý ádisterimen (KT jáne rentgenologııalyq zertteýlermen) salystyrǵanda, áleqaıda ońtaıly dıagnostıkalaý ádisi bolyp tabylady.  \r\n\r\nTómende búırek qateri isiginiń satylary kórsetilgen:\r\n\r\n•	I satysy – búırek obyrynyń alǵashqy satysy. Bul satyda isik kólemi 7 sm-ge deıin (tennıs dobynan úlken emes) úlkeıedi. Obyr jaýshalary tek búırekte kezdesedi.\r\n•	II satysy – bul da búırek obyrynyń alǵashqy satysy bolyp sanalady, biraq isik 7 sm-den asa úlkeıip ketedi.\r\n•	III satysy tómende kórsetilgen talaptarmen qarastyrylady:\r\no	Isiktiń ózi búırektiń mańyna shyqpaıdy,  biraq obyr jasýshalary jaqyn turǵan lımfa túıinderden tabylady; nemese\r\no	Isik uıqy bezinde nemese búırektiń aınalasyndaǵy maıly jáne fıbrozdy tinderde paıda bolady, biraq isik fıbrozdy tinderden ary qaraı taralmaıdy. \r\no	Obyr jasýshalary bir nemese birneshe lımfa túıinderden tabylady;\r\no	Nemese obyr isigi jaqyn turǵan qanaınalym tamylaryna taralady. Obyr jasýshasy jaqyn turǵan lımfa túıinderde tabylady.\r\n•	IV satysy, tómende saralanady:\r\no	Isik ary qaraı búırekti qorshap turǵan fıbrozdy tinderge taralady;\r\no	Nemese, obyr jasýshalary jaqyn ornalasqan birden kóp lımfa túıinderden tabylady;\r\no	Nemese, obyr jaýshalary ókpe sekildi basqa músheler men tinderge taralady.\r\n\r\nRekýrrentti isik – bul emdelgennen keıin qaıta paıda bolatyn isik. Ol búırekten qaıta paıda bolýy múmkin nemese basqa músheden kórinis berýi yqtımal.\r\n\r\n«Búıreginde qaterli isik bar» dep dıagnoz qoıylǵan kóptegen naýqastar emdeý ádisterine qajetti sheshimderdiń bárin qabyldap, emdelýge belsendi túrde kirisedi. Biraq keıbireýler qoıylǵan dıagnozyn estigende eseńgirep, kúızelip aýrýdyń adekvatty maǵlumattaryn eskere almaı qalyp jatady. Mysaly, naýqastar ózine bilýi kerek kóptegen suraqtardy dárigerge qoıa almaı qalady.  Osyndaı sebepterge baılanysty naýqastar dáriger qabyldaýyna barǵan kezde qassyna týysyn nemese dosyn ertip alǵany abzal, olar aýrýǵa ózdiginshe kómek bolady.\r\n\r\nDáriger aýrýdy arnaıy mamandarǵa baǵyttaýy múmkin, mysaly, ýrologqa (nesep shyǵarý joldary aýrýyn emdeıtin maman), nemese onkologqa (qaterli isikterdi emdeýmen aınalysatyn maman).\r\n\r\nEmge daıyndyq\r\n\r\nEmdeý ádisin tańdaý aýrýdyń satysyna jáne aýrý jannyń jalpy densaýlyq jaǵdaıyna baılanysty, jáne onyń jasy da qalys qalmaıdy. Dárigerdiń qajettiligine qaraı dáriger men naýqas eń tıimdi emdeý tásilin tańdaýy kerek.\r\n\r\nEmdeý ádisteri\r\n\r\nBúırek obyry bar aýrý adamǵa emdeýdiń mynadaı túrleri taǵaıyndalýy múmkin: hırýrgııalyq operatsııa, arterıaldi embolızatsııa, radıatsııalyq terapııa, hımıoterapııa jáne t.b.\r\n\r\nHırýrgııalyq operatsııa\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý búırek obyryn emdeýde barynsha keń taralǵan emdeý ádisi bolyp tabylady. Búırekti alyp tataýǵa baǵyttalǵan operatsııa nefrektomııa dep atalady. Nefrektomııanyń birneshe túri bar, olarydy búırek obyrynyń satylaryna baılanysty tańdalady.\r\n\r\n•	Radıkaldi nefrektomııa. Búırek obyry kóbinese radıkaldi nefrektomııa jolymen emdeledi. Sondaı-aq, jaqyn lımfotúıinderi de alynyp tastalady.\r\n•	Jaı nefrektomııa: bul kezde tek búırek alynyp tastalady. Keıbir aýrýlarda I satysynda-aq jaı nefretomııa jasatýǵa keńes beriledi.\r\n•	Jıi nefrektomııa – búırektiń isingen bóligi ǵana alynady. Mundaı operatsııa, aýrý jannyń bir búıregi ǵana qalǵan kezde ǵana oryndalady,  nemese isik eki búırekte de týyndaı bastaǵanda júrgiziledi. Aıta keterligi, mundaı operatsııa 4 sm-den aspaıtyn azǵantaı tilý arqyly júzege asyrylady.\r\n\r\nArterıaldyq embolızatsııa\r\n\r\nArterıaldyq embolızatsııa – bul isikterdiń kólemin kishireıtýge baǵyttalǵan obyr terapııasynyń bir túri. Kede bul ádisti hırýrgııalyq operatsııanyń bassynda, em jaqsy áser berýúshin júrgizedi.  Jáne de hırýrgııalyq operatsııany júrgizge múmkindik bolmaı qalǵan kezde, aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý úshin embolızatsııa júrgiziledi. Arterıaldyq embolızatsııany júrgizý maqsatynda qysqa búıtektik arterııadaǵy qan aınalymdy bekitip turǵan zatty alyp tastaý  shaptyq arterııa arqyly karteter engiziledi. Onyń kómegimen isik jasýshasyna keletin ottek shekteledi. Isiný protsessi toqtaıdy.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa (radıoterapııa) bul – joǵary energetıkalyq sáýleler arqyly qaterli isiktiń kletkalaryn joıatyn jergilikti qoldanatyn em túri. Radıoterapııa tek sáýle túsken jerdegi qaterli isik kletkalaryn joıady. Radıoterapııany júrgizý úshin patsıent aptasyna 5 kún birneshe apta boıy  emdeý mekemesinde bolýy tıis. \r\n\r\nKeıbir aýrýlarǵa radıoterapııa hırýrgııalyq áserdiń basynda, isiktiń kólemin kishireıtý maqsatynda júrgiziledi. Basqa aýrýlarǵa radıoterapııa jasýshalaryn joıýǵa, hırýrgııalyq áserden keıin qalyp qoıǵan isik jasýshalaryn joıý maqsatynda qoldanylady.  Radıoterapııa sondaı-aq, hrırýrgııalyq operatsııa júrgizýge múmkin bolmaı qalǵan jaǵdaıda taǵaıyndalady.\r\n\r\nBıologııalyq terapııa\r\n\r\nBıologııalyq terapııa – bul júıeli terapııanyń bir túri. Ol qan tamyr arnalarynda aınalatyn, barlyq aǵzanyń jasýshalaryna jetetin zatty paıdalanady. Bıologııalyq terapııa aǵzanyń obyrmen kúresýine baǵyttalǵan tabıǵı kúshin qoldanýǵa negizdeledi.\r\n\r\nMetastazdanǵan búırek obyry bar aýrýlar úshin alfa-ınterferon nemese ınterleıkın-2 (IL-2 nemese aldesleıkın dep te atalady) taǵaıyndalady. Atalǵan zat ınfektsııaǵa jaýap qaıtarý úshin  aǵzada birshama mólsherde óńdeledi jáne basqa aýrýlarǵa da toıtarys berýge tyrysady. Qaterli isiktiń emi úshin rekombınatty ımmýnomodýlıatorlar dep atalatyn zerthanalyq jaǵdaıda óńdelgen zat qoldanylady.\r\n\r\nHımıoterapııa\r\n\r\nHımıoterapııa júıeli terapııanyń bir túri bolyp tabylady. Ol obyrǵa qarsy dárilerdi qoldanýdy qarastyrady, ıaǵnı, qanaınalymǵa túsedi, qanaınalym arnalarda aınalady, obyr jasýshalaryn joıady. Bul ádistiń basqa ádisterden aıyrmashylyǵy búırek obyry kezinde terapııanyń bul túri    birshama sırek qoldanylady. Biraq, ǵalymdar búırek obyrymen ózdiginen kúresetin jańa dári túrin izdestirýde.\r\n \r\nBÚIREK QATERLI ISIGI TERAPIIaSYNYŃ JANAMA ÁSERLERI\r\n\r\nObyr emin qanshalyqty ýaqytymen qoldansa da, obyr jasýshalarynan basqa saý jasýshalar da joıylyp ketip jatady. Qajet emes jaǵymyz áserler báribir oryn alyp jatady. Janama áserler qoldanylǵan obyrǵa qarsy dárilerdiń satysyna baılanysty jáne túrine baılanyty bolady. Ár adamda janama áserler ártúrli bolyp keledi. Emdeýdiń aldynda dárigerler aýrýǵa janama áserler jaıly jáne olarmen qalaı kúresý kerektigi jaıly eskertip, joldaryn kórsetýi kerek.\r\n\r\nHırýrgııalyq operatsııa\r\n\r\nHırýrgııalyq operatsııadan keıin teriniń jınalýy úshin belgili bir ýaqyt kerek, ol ár adamda ártúrli bolady. Aýrýlar operatsııadan keıin alǵashqy aptalarynyń ishinde birshama jaǵymsyzdyqty sezinedi.  Biraq aýrý sezimderin dári-dármekterdiń kómegimen baqylaýǵa bolady. Jáne hırýrgııalyq aralasýdy bastar aldynda dáriger naýqaspen operatsııadan keıingi aýrý sezimin azaıtý jaıynda keńesip, jospar quryp alǵany durys. Bul jopar operatsııadan keıin birneshe ret ózgerýi de múmkin.\r\n \r\nOperatsııadan keıingi kezeńde aýrýlar ózdein tym álsiz sezinedi. Dárigerler búırektik buzylystardyń ózgeristerin baqylaýda ustaý kerek, jáne suıyqtyqtardy qabyldaýlary men nesep\n bólinýin jiti nazarda ustaýy qajet. Olar sondaı-aq, qan ketý jáne ınfektsııalyq asqynýlardy jáne jedel aralasýlar qajet bolyp qalý múmkindigi bar jaǵdaılardy qadaǵalap tekserip júrýi kerek.  Zerthanalyq testter operatsııadan keıingi kezede aıtarlyqtaı kómek berýi múmkin. Bir búırekti alyp tastaǵannan keıin, ekinshi búırek onyń qyzmetin alyp ketýge qabiletti bolady. Biraq, eger saqtalyp qalǵan búırek qajetti qyzmetti atqaryp kete almasa nemese qos búırekti de alyp tastaý kerek bolsa, qandy tazartý maqsatynda búırek dıalızi qoldanylýy múmkin. Keıbir naýqastarǵa búırek aýystyrýy qajet bolýy múmkin.\r\n  \r\nArterıaldyq embolızatsııa\r\n\r\nArterıaldyq embolızatsııadan keıin aýrýlar belderinen aýrý sezimderin baıqaýy múmkin. Jáne olardyń dene qyzýy da kóterilýi múmkin. Basqa da janama áserler júrek aıný jáne qusýmen belgi berýi múmkin. Bul máseleler tez arada joıylyp ketýi de múmkin.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııanyń janama áserleri qoldanylatyn radıatsııanyń mólsherine jáne áser etken dene bólshegine baılanysty bolyp keledi. Ádette, aýrýlar radıoterapııadan keıin, ásirese emdeýdiń sońǵy aptalarynda ózderin tym júdegendeı sezinedi. Sol úshin olarǵa tynyǵý  qajet, keıbir aýrýlarǵa belsendi bolǵan durys. \r\n\r\nBúırekke jáne oǵan jaqyn ornalasqan tinderge jasalǵan radıoterapııa áserinen júrek aıný, qusý, dıareıa jáne dáret syndyrǵanda jaıssyzdyqtar týyndaýy múmkin. radıoterapııa kezinde aǵzany ınfektsııalardan qorǵaıtyn saý leıkotsıtterdiń sany azaıyp ketedi. Sonymen qatar, radıoterapııadan keıin teri qyzaryp, qurǵap jáne serpimdiligi azaıyp ketedi. Radıoterapııanyń janama áseri aıtarlyqtaı jaǵymsyz bolǵanymen, olardy baqylaýda ustaýǵa múmkindikter bar.\r\n\r\nBıologııalyq terapııa \r\n\r\nBıologııalyq terapııadan qaltyrap-dirildeý, bulshyqetterdiń aýyrsynýy álsizdik, tábettiń joǵalýy sııaqty tumaýdyń belgileri jáne júrek aıný, qusý, dıareıa sıpatyndaǵy janama áserleri týyndaıdy. Keıbir naýqastarda teri bóritpeleri paıda bolady. bul máseleler aıryqsha sıpatqa ıe bolǵanymen, emdi toqtatqannan keıin janama áserleri  birden basylady.\r\n\r\nHımıoterapııa\r\n\r\nHımıoterapııanyń  janama áseri, dáriniń túrine jáne ony qabyldaý mólsherine baılanysty bolady.\r\n \r\nQaterli isikke qarsy dáriler tez taralatyn aǵza kletkalaryna áseri bar. Aıryqsha aıtqanda:\r\n\r\nQan jasýshalary:  bul jasýshalar ınfektsııalarmen kúresedi, qannyń uııýyna kómektesedi, jáne ottegini túrli múshelermen tinderge jetkizedi. Qan kletkalaryna áseri bar  dárilerdi qoldanǵan kezde, ınfektsııa, deneniń kógerýi nemese qan ketý, sondaı- aq, álsizdik pen sharshaý sııaqty janama áserleri  paıda bolýy múmkin.\r\n \r\nShash túbindegi jasýshalary:  hımıoterapııa saldarynan  shash túsýi múmkin. Em shara aıaqtalǵannan keıin, shashtyń ósýi qaıta qalyptasady, alaıda jańa shyqqan shashtyń  sıpaty men túsi basqa bolýy múmkin.\r\n\r\nAsqazan-ishek joldarynyń jasýshalary:  hımıoterapııa tábettiń buzylýyna , júrek aıný, qusý, dıareıa, aýyz qýysynda  jáne erin aınalasynda  oıyq jaralardyń paıda bolýyna ákep soǵady.\r\n\r\nMundaı janama áserlerdiń  kóptegen  túrin dáriler qoldaný arqyly baqylaýda ustaýǵa bolady.\r\n\r\nQOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA \r\n\r\nObyrǵa shaldyqqan keıbir adamdar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınany tańdaıdy:\r\nQosymsha ádis dep - obyrdy emdeýdiń standartty túrimen qatar júrgiziletin em shara túrin aıtady. Mysaly hımıoterapııa jáne radıoterapıany qoldaný. Alternatıvti ádis –standartty emdeý ádisiniń ornyna qoldanatyn medıtsınanyń túri bolyp tabylady.\r\n\r\nAkýpýnktýra (ıne terapııasy), emdik massaj, óndirilgen shópter,dárýmender nemese arnaıy dıeta,  vızýalızatsııa, medıtatsııa  jáne rýhanı turǵydan emdeý qosymsha jáne alternatıvti medıtsına túrlerine jatady.\r\n\r\nQosymsha jáne alternatıvti ádisteriniń terapııasynyń nátıjesinde, keıbir ankologııalyq naýqastardyń jaǵdaılarynyń jaqsara túskenderi baıqalady. Alaıda qosymsha jáne alternatıvti ádisteriniń keıbir túrleri hımıoterapııa jáne radıoterapııanyń áseriniń mehanızmin ózgertip jiberýi múmkin. Bul ózgerister naýqasqa zııanyn tıgizip jiberetinin eskerý kerek. Sonymen qatar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń keıbir túrlerin  bólek qoldanǵan jaǵdaıda da zııandy bolyp jatady. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleriniń aqysy qymbat turady.\r\n\r\nAÝRÝLARDYŃ KÚTIMINE QOLDAÝ KÓRSETÝ\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsıonaldyq jáne praktıkalyq máselelerin sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, aýrýmen kúresýde jáne aýrý saldarynan týyndaǵan máselelerdi sheshýde ózderiniń bilimi men tájirıbelerimen almasady.\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Tekserilý, em qabyldaý, aýrýhanaǵa jatý týraly ýaıymdar, onkologııalyq naýqas adamdarǵa tán bolyp keledi. Onkologııalyq aýrýlardy alańdatatyn kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\nTAMAQTANÝ JÁNE DENE BELSENDILIGI \r\n\r\nOnkologııalyq naýqastardyń ózderin kútimildep júrýleri óte mańyzdy. Árıne, bul jaqsy tamaqtaný men dene belsendiliginiń maksımaldy túrde qalypta ustaýlaryn bildiredi. Mundaı naýqastarǵa salmaqtaryn túsirip almaý úshin, qajetti mólsherdegi kalorııany tutyný qajet. Jetkilikti mólsherde aqýyzdardy paıdalanǵan jón. Jaqsy tamaqtaný -jaǵdaılarynyń jaqsaryp jáne kóp energııa jınaý úshin kómektesedi. Ásirese, em qabyldaý kezeńinde nemese em qabyldap bolǵannan soń  tábetteriniń nasharlaýy múmkin.  Olar ózderin jaısyz sezinip,  sharshap nemese aýyzdarynyń dám sezýi ózgerýi. Sondaı -aq emdik sharalardyń janama áserlerinen, mańyzdy máseleler týyndaýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa  da medıtsına qyzmetkeri tamaqtanýǵa baılanysty týyndaǵan máselelerdi sheshý túrlerin usynyp kómektesedi.\r\n\r\nÓz belsendilikterin túsirmegenniń arqasynda kóptegen naýqastar ózderin jaqsy sezinedi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý jáne basqa da jattyǵýlar myqty bolýǵa, energııany saqtap, ómirlik tonnýssty túsirmeýge kómektesedi. Jattyǵýlar júrek aınyǵandy jáne aýyrsynýdy basyp, sol arqyly em júrgizý protsessterine jeńildik týdyrady.  Sonymen qatar, kúızelisten de aryltady. Fızıkalyq turǵydan salmaq túsirmeı turyp óz dárigerińizben keńesip alǵanyńyz jón. Eger fızıkalyq jattyǵýlar aýyrsynýdy  nemese basqa máselelerdi týyndatsa, dárigerińizge aıtyp, fızıkalyq jattyǵýlardy ózgertý aıasynda keńes alǵanyńyz jón.\r\n\r\nKEZEKTI  TEKSERILÝLER\r\n\r\nEmdeý aıaqtalǵannan keıin naýqastardy tekserip turý óte mańyzdy.  Qaterli isikti joıylǵannan keıin de obyr pratsesi qaıta bastalyp, obyr jasýshalarynyń jandanýy ábden múmkin. Qaıta bastalý pratsesi bolǵan jaǵdaıda, dárigerler óz qaperinen jiberip almaý úshin naýqastyń jaǵdaıyn únemi baqylaýda ustap otyrýy qajet. Kezekti tekserilýden ótip turý mundaı ózgeristerdi anyqtaýǵa múmkindik beredi. Ol úshin kezekti laboratorııalyq saraptamalar jasatyp, rentgennen tekserilip, kompıýterlik tomografııaǵa túsip jáne basqa da zertteý túrlerinen ótý kerek bolady.\r\n\r\nǴylymı zertteýler\r\n\r\nǴalymdar hırýrgııalyq emniń, bıologııalyq terapııanyń, hımıoterapııanyń, jáne bul ádisterdi úılestirip qoldanýdyń jańa, áseri myqty ádisterin izdestirýde. Hımıoterapııamen baǵana jasýshalaryn kóshirý sııaqty jańa ádisti biriktirip qoldanýdyń múmkindikterin qarastyrýda. Sondaı –aq obyrǵa qarsy dárilik dozany kóp mólsherde qoldanyp, obyr jasýshalaryn jáne súıekkemigiiń qalypty jasýshalaryn joıyp, ornyna donordyń  baǵana jasýshalaryn kóshirý arqyly jańa jasýshalardy qaıta qalpyna keltirý  maqsatynda qoldanylatyn ádis túri zerittelýde.\r\n\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1249,'article','359','Ми қан айналымының өтпелі ишемиялық бұзылуы ','kz','2018-08-08 05:34:21','2018-08-08 05:33:00','Ми қан айналымының өтпелі ишемиялық бұзылуы – бұл мидың қан айналым аймағының уақытша бұзылуы деген сөз. Ол жақын арада ұстама (приступ)  берудің белгісі болуы да ғажап емес. \r\nИшемикалық қан айналымының бұзылу салдарынан,  қан қысымы төмендеп,  жүpектің соғу ырғағы да өзгеріп, артерияда ұйыма пайда болады. \r\n','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=359',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Ми','y','   Ми қан айналымының өтпелі ишемиялық бұзылуы  Ми қан айналымының өтпелі ишемиялық бұзылуы – бұл мидың қан айналым аймағының уақытша бұзылуы деген сөз. Ол жақын арада ұстама (приступ)  берудің белгісі болуы да ғажап емес. \r\nИшемикалық қан айналымының бұзылу салдарынан,  қан қысымы төмендеп,  жүpектің соғу ырғағы да өзгеріп, артерияда ұйыма пайда болады. \r\n Ми қан айналымының өтпелі ишемиялық бұзылуы – бұл мидың қан айналым аймағының уақытша бұзылуы деген сөз. Ол жақын арада ұстама (приступ)  берудің белгісі болуы да ғажап емес. \r\nИшемикалық қан айналымының бұзылу салдарынан,  қан қысымы төмендеп,  жүректің соғу ырғағы да өзгеріп, артерияда ұйыма пайда болады. \r\nИшемикалық қан айналымының симптомдары,  ұстаманың (приступ) симптомдарына ұқсас. Олар мыналар:\r\n•	Көру нашарлайды;\r\n•	Тіл күрмеліп, дұрыс сөйлей алмайды;\r\n•	Естен танады;\r\n•	Талып қалады;\r\n•	Бас айналады;\r\n•	Әлсіздік пайда болып,  дененің бір жағы ұйып қала береді.\r\nМи қан айналымының ишемикалық өткінші бұзылудың талудан айырмашылығы ұзақ уақыттық симптомдарды туғызбайды. Әдетте,  10-20 минутқа созылады,  ары кетсе 24 сағатқа дейін жалғасуы мүмкін.\r\nМи қан айналымының ишемикалық өткінші бұзылуы қауіпті талма ауруының бастамасы болып есептеледі. \r\nМи қан айналымының бұзылуы жайында мына сілтемеден кеңірек оқысаңыз болады:  http://www.zdrav.kz/node/9486\r\n\r\nТегтер:  \r\nинсульт \r\nқан ұйығы  \r\nбас айналу \r\nәлсіздік \r\nталу \r\nқан аздық\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1250,'article','543','Бүйрек','kz','2018-10-05 10:08:32','2018-10-05 10:07:00','__Бүйрек__– бұл жұп мүше. Ол асқазанның төменгі жағында, омыртқаның екі бөлігінде орналасқан. Дәлірек айтқанда, бүйрек – ішастар арты кеңістігінде орналасқан ағза ретінде сипатталады.\r\nӘр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=543',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бүйрек','y','   Бүйрек __Бүйрек__– бұл жұп мүше. Ол асқазанның төменгі жағында, омыртқаның екі бөлігінде орналасқан. Дәлірек айтқанда, бүйрек – ішастар арты кеңістігінде орналасқан ағза ретінде сипатталады.\r\nӘр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\n \r\n \r\n\r\nБүйрек– бұл жұп мүше. Ол асқазанның төменгі жағында, омыртқаның екі бөлігінде орналасқан. Дәлірек айтқанда, бүйрек – ішастар арты кеңістігінде орналасқан ағза ретінде сипатталады.\r\n\r\nӘр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\nБүйрек – зәр шығару жүйесінің бір бөлігі болып саналады. Оның  қызметі – зәрмен бірге\r\n қаннан шлактар мен артық суларды бөліп шығарады. Зәр әр бүйректің орталық бос кеңістігіне жиналады. Сосын, бүйрек пен қуықты жалғастыратын несепағар арқылы қуыққа құйылып, қуықтан зәр шығару түтігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\nБүйрек тек зәрді синтездейтін мүше ғана емес, сонымен қатар қан қысымын тепе-теңдікте ұстайтын және эритроциттердің түзілуіне әсер ететін химиялық заттарды да өндіреді.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nБүйрек\r\nЗәр шығарушы жүйе\r\nЗәр\r\nЗәр шығару түтігі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1251,'article','953','Balanıt','qz','2018-07-16 07:41:15','2018-07-16 07:32:00','Balanıt – bul kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń qabynýy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=953',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balanıt','y','   Balanıt Balanıt – bul kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń qabynýy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBalanıt – bul kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń qabynýy.  \r\n\r\n\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvtik júıesine jynystyq múshe, uma, uryqtyq tútikter jáne qýyq asty bezi jatady.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nBalanıt, kóbinese, súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerdiń jeke gıgıena erejelerin oryndamaýynyń saldarynan bolady.\r\n\r\n Aýrýdyń paıda bolýynyń basqa da kelesideı sebepteri bar:\r\n\r\n* Reaktıvti artrıt  nemese atrofııalyq jáne qyrma temiretki\r\n* Infektsııalar\r\n* Qurǵatatyn sabyndy qoldaný\r\n* Shomylǵannan keıin sabynnyń kóbiginiń durys shaıylmaýy\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan dıabet\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Kúpektiń nemese jynystyq músheniń qyzarýy\r\n* Jynystyq músheniń ushyndaǵy basqa bóritkender\r\n* Jynystyq músheden sasyq ıisti bólindiler shyǵýy\r\n* Kúpektiń jáne jynystyq músheniń aýyrsynýy\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger balonıtti medıtsınalyq tekseristiń negizinde ǵana anyqtaıdy. Degenmen, teride vırýstardyń, zeńder men bakterııalardyń bolýyn da tekserý qajet bolýy múmkin. Sondaı-aq, teriniń bıopsııasy da ótkizilýi qajet. \r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdiń ádisin tańdaý balanıttiń sebebine baılanysty.\r\n\r\nBakterıaldyq balanıtte  tabletka nemese jaqpaı maı túrindegi antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\nTeri aýrýlary kezinde paıda bolatyn balanıtte steroıdtyq jaqpa maılar kómektesedi.\r\nZeńdik balanıtte zeńderge qarsy jaqpa maılar taǵaıyndalady.\r\n \r\n\r\nAýyr jaǵdaılarda súndetke otyrǵyzý - ońtaıly sheshim. Eger tazartý úshin kúpekti sozyp tartý múmkin bolmasa, naýqasty súndetke otyrǵyzý qajettigi týyndaıdy.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nKópshilik jaǵdaılarda, balanıtti jaqpa maılarmen jáne gıgıenany muqııat qadaǵalaý arqyly emdeýge bolady. Ádette, hırýrgııalyq emdeý qajet bolmaıdy.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy qabynýdyń saldarynan týyndaıdy:\r\n\r\n* Tyrtyqtaný tininiń qalyptasýy jáne jynystyq músheniń sańylaýynyń tarylýy \r\n* Kúpekti  ysyryp, penıstiń ushyn ashýdyń qıyndaýy (fımoz)\r\n* Kúpekti jynystyq músheniń ushyna qaraı tartýdyń qıyndaýy (parafımoz)\r\n* Penıstiń ushynyń qanmen qamtamasyz etilýiniń buzylysy\r\n* Jynystyq músheniń qaterli isiginiń damý qaýpiniń artýy\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nBalanıttiń qandaı da bir sımptomdary bolsa, onyń ishinde, kúpektiń isinýi nemese aýyrsynýy bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nJeke gıgıenany qadaǵalaý balanıttiń kópshilik jaǵdaılarynyń aldyn alýǵa kómektesedi. Shomylǵan kezde kúpekti tartyp, astyndaǵy aýmaqty tazartý qajet.\r\n\r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nBalanopostıt    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1252,'article','960','Bel-segizkóz radıkýlıtiniń','qz','2018-07-16 09:55:25','2018-07-16 08:52:00','Bel – bul súıekterden, bulshyq etterden jáne baılamdardan turatyn qurylym. Bel deneniń joǵarǵy jáne tómengi bóligin qosatyndyqtan, aýyr zattardy kótergende, bir nársege qol sozǵanda nemese omyrtqa buratylǵanda ol jaraqattarǵa asa beıim.  Belimiz aýyrsyný paıda bolǵanda, arqanyń ıkemdiligine, kúshtiligine táýeldi ekendigimizdi túsinemiz. Belimizde aýyrsyný paıda bolǵanǵa deıin kópshiligimiz arqanyń jáne ishtiń bulshyq etteriniń shıraqtyǵyn saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly oılanbaımyz.\r\n\r\nBarlyq adamdardyń 85% jýyǵy belinde aýyrsyný sezingen. Kóbinese, beldiń aýyrsynýy bulshyq etterdiń shamadan tys shıryǵýynyń jáne omyrtqa baǵanyn qoldap turatyn bulshyq etter men baılamdardyń jaraqattarynyń saldarynan týyndaıdy. Sırek túrde beldiń aýyrsynýy aýrýlarǵa nemese omyrtqa baǵanynyń deformatsııasyna baılanysty da bolady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=960',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bel-segizkóz','y','   Bel-segizkóz radıkýlıtiniń Bel – bul súıekterden, bulshyq etterden jáne baılamdardan turatyn qurylym. Bel deneniń joǵarǵy jáne tómengi bóligin qosatyndyqtan, aýyr zattardy kótergende, bir nársege qol sozǵanda nemese omyrtqa buratylǵanda ol jaraqattarǵa asa beıim.  Belimiz aýyrsyný paıda bolǵanda, arqanyń ıkemdiligine, kúshtiligine táýeldi ekendigimizdi túsinemiz. Belimizde aýyrsyný paıda bolǵanǵa deıin kópshiligimiz arqanyń jáne ishtiń bulshyq etteriniń shıraqtyǵyn saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly oılanbaımyz.\r\n\r\nBarlyq adamdardyń 85% jýyǵy belinde aýyrsyný sezingen. Kóbinese, beldiń aýyrsynýy bulshyq etterdiń shamadan tys shıryǵýynyń jáne omyrtqa baǵanyn qoldap turatyn bulshyq etter men baılamdardyń jaraqattarynyń saldarynan týyndaıdy. Sırek túrde beldiń aýyrsynýy aýrýlarǵa nemese omyrtqa baǵanynyń deformatsııasyna baılanysty da bolady.\r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nBeldiń aýyrsynýy degenimiz ne jáne ol neniń saldarynan týyndaıdy?\r\n\r\n\r\n\r\nBel – bul súıekterden, bulshyq etterden jáne baılamdardan turatyn qurylym. Bel deneniń joǵarǵy jáne tómengi bóligin qosatyndyqtan, aýyr zattardy kótergende, bir nársege qol sozǵanda nemese omyrtqa buratylǵanda ol jaraqattarǵa asa beıim.  Belimiz aýyrsyný paıda bolǵanda, arqanyń ıkemdiligine, kúshtiligine táýeldi ekendigimizdi túsinemiz. Belimizde aýyrsyný paıda bolǵanǵa deıin kópshiligimiz arqanyń jáne ishtiń bulshyq etteriniń shıraqtyǵyn saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly oılanbaımyz.\r\n\r\nBarlyq adamdardyń 85% jýyǵy belinde aýyrsyný sezingen. Kóbinese, beldiń aýyrsynýy bulshyq etterdiń shamadan tys shıryǵýynyń jáne omyrtqa baǵanyn qoldap turatyn bulshyq etter men baılamdardyń jaraqattarynyń saldarynan týyndaıdy. Sırek túrde beldiń aýyrsynýy aýrýlarǵa nemese omyrtqa baǵanynyń deformatsııasyna baılanysty da bolady.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýynyń túrleri: \r\n\r\n* Jiti, 3 aıǵa deıin sozylady. Kópshilik adamdarda úıde 4-6 apta emdelgennen keıin aýyrsyný jeńildeıdi. \r\n* Qaıtalanatyn, jiti sımptomdardyń qaıtalanatyn kórinisterimen. Kópshilik adamdarda beldiń aýyrsynýynyń qaıtalanýynyń, keminde, bir kórinisi baıqalady. \r\n* Sozylmaly, 3 aıdan artyq sozylady.\r\n \r\n\r\nBeldiń aýyrsynýynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\n«Beldiń aýyrsynýy» termıni sımptomrdardyń birqatar aýqymyn sıpattaý úshin qoldanylady. Sebepterine qaraı beldiń aýyrsynýy batyp, kúıdirip, jiti túrde aýyrsyný, úlken aýmaqty qamtıtyn nemese bir núktede shektelgen bolady. Birtindep damýy nemese kenetten paıda bolýy jáne bulshyq ettik túıilýmen nemese siresýmen qosarlanýy, nemese olarsyz ótýi múmkin.\r\n\r\nAıaqtaǵy sımptomdary (aýyrsyný, uıyp qalý nemese shanshý, ádette, tizeden tómen) omyrtqa baǵanynyń tómengi bóligindegi buzylystarǵa baılanysty aıaqqa baratyn nervtiń qysylýynan týyndaýy múmkin; olar ózdiginshe nemese beldiń aýyrsynýymen birge baıqalýy múmkin.  \r\n\r\nEki aıaqtaǵy álsizdik nesep qapty jáne/nemese ishekti baqylaý qyzmetin joǵaltýmen qosa «jylqy quıryǵy» atalatyn sındromdy bildiredi, bul jaǵdaıda shuǵyl medıtsınalyq kómek kórsetý qajet.\r\n\r\n \r\nBeldiń aýyrsynýynyń sebebi qalaı anyqtalady?\r\n\r\nDáriger beldiń jiti aýyrsynýyn naýqastyń ótkendegi aýrýlary, jumysqa jáne dene belsendiligi, sondaı-aq, qarapaıym tekserýlerdiń negizinde anyqtaıdy. 95% jaǵdaıda emdeýge usynystar berý úshin dárigerge osy derekter jetkilikti.\r\n\r\nKeıde arqa aýmaǵyndaǵy buzylystar týraly kóbirek aqparat alýǵa múmkindik beretin kúrdeli kórnekilik tekserý ádisteri  qoldanylady. Arqa  aýmaǵyndaǵy buzylystardy anyqtaýdyń kórnekilik tekserý ádisterine jatatyndar: magnıttik- rezonanstyq tomografııa (MRT), kompıýterlik tomografııa (KT), súıekterdi skanerden ótkizý jáne rentgendik zertteý.\r\n\r\nMRT jáne kompıýterlik tomografııa nervterdiń syǵylýyna baılanysty buzylystardy týyndatatyn dıskiniń jaryǵyn nemese omyrtqa kanalynyń tarylýyn birdeı dárejede dál kórnekilikpen kórsetýge qabiletti. MRT kompıýterlik tomografııadan artyqshylyǵy - MRT kezinde ıondaýshy sáýlelený qoldanylmaıdy. \r\n\r\nEger tekserýdiń nátıjeleri naýqasta kúrdeli aýrýdyń bolýyn boljasa, sımptomdar 4-6 aptadan artyq sozylsa, nemese naýqastyń arqasynda udaıy kúshti aýyrsyný, aıaqtyń aýyrsynýy nemese uıyp qalýy bolsa, kórnekilik zertteý ádisteri naýqastyń aýrýynyń tabıǵatyn ashyp, sebebin anyqtaı alady.\r\n\r\n \r\nBeldiń aýyrsynýynyń qaýip faktorlary qandaı?\r\n\r\nOrta jastaǵy erlerde, otbasynyń músheleriniń birinde arqasy tarapynan buzylystar bolsa, nemese júktiliktiń tolyq merzimin aıaqtasa, beldiń aýyrsyný qaýpi joǵary bolady. Sondaı-aq, qaýip faktorlaryna jatatyndar: temeki shegý, artyq salmaq, kóp otyratyn ómir salty, udaıy shıryǵý, arqanyń dirildeýi nemese buratylýy, súıekti álsiretetin dárilerdi uzaq ýaqyt qabyldaý (mysaly, kortıkosteroıdtardy).\r\n\r\nBeldegi jiti aýyrsyný. Kópshilik jaǵdaıda beldiń aýyrsynýy úıdegi emdeý kezinde basylady. Beldiń aýyrsynýynyń alǵashqy sımptomdarynda kelesi emdeýdi bastańyz:  \r\n\r\n3 kún muz basyp, sodan keıin ylǵaldy jylý qoıý qajet. Steroıdtyq emes qabynýǵa qarsy preparattardy aýyrsynýdy basý úshin qabyldaýǵa bolady. Kúndelikti belsendilikti jalǵastyrýǵa bolaly, eger arqadaǵy aýyrsyný kúsheımese.  Eki kúnnen asa tósekte bolý rejımi saýyǵýdy  báseńdetedi.\r\n\r\nBeldiń kúsheıetin nemese jalǵasatyn aýyrsynýy. Eger 4 apta boıy úıdegi emdeýge qaramastan, sımptomdar kúsheıetin bolsa, nemese ótpese,  tekserilý jáne úıdegi emdeýdi jalǵastyrý úshin dárigerge kórinińiz. Ýqalaýdy, akýpýnktýrany nemese balamalyq medıtsınanyń basqa, yńǵaıly túrlerin qoldanýǵa bolady. Ǵylymı zertteýlerdiń derekteri boıynsha belgisiz sebepti beldiń aýyrsynýynda nemese  bulshyq ettiń túıilýinde atalǵan emdeý túrleri árkimge ár túrli áser etedi. Bir shaǵyn zertteý kórsetkendeı, psıhologııalyq faktor mańyzdy rol atqarady: adamnyń asa senip jasaǵan em-sharasy beldiń aýyrsynýyn joıǵan.\r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýrýy.  Eger beldiń máselesi 3 aıdan artyq ýaqytqa sozylsa, naýqas sozylmaly aýyrsynýdy emdep úırenýi qajet.  Sozylmaly aýyrsynýdy denelik jáne jigerlik turǵysynan jeńý úshin birneshe mamannan keńes alý qajet, emdik dene shynyqtyrý mamanyn qosa – arqaǵa jáne ishke arnalǵan jattyǵýlar keshenin tańdaý máselesi boıynsha. Beldiń sozylmaly aýyrsynýynda kómektesetin emdeýdiń qosymsha túrlerine aýyrsynýdy jeńý daǵdylaryna úıretýdiń tanymdyq-minez-qulyqtyq emdeýi, sondaı-aq, aýyrsynýdy basý úshin julyn kanalyna ınektsııa salý nemese úshtsıkldik antıdepressanttardy qabyldaý jatady.\r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeý úshin birqatar tájirıbelik nemese tekserilmegen emdeý ádisteri de bar, onyń ishinde, dısk ishilik elektrotermııalyq emdeý (VDET), morfındi sorǵyshtar jáne lazerlik dıskektomııa.  Bul ádisterge saqtyqpen qarańyz, mundaı emdeýge kirisý úshin birneshe pikirdi bilý qajet.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn emdeý úshin sırek jaǵdaıda operatsııa qajet bolady. Beldiń aýyrsynýyn týyndatatyn keıbir jaǵdaılarda (mysaly, dıskiniń jaryǵynda) operatsııa kómektesýi múmkin. Biraq, bul jaǵdaılarda da kópshilik adamdar operatsııasyz emdele alady.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn emdeýdiń nusqalary ár túrli: úıdegi emdeýden bastap, arqanyń sozylmaly aýrýlaryna qatysty tájirıbelik –ınvazıtik em-sharalarǵa deıin. Emdeýdiń keıbir ádisteri beldegi sozylmaly aýrýdy emdeý úshin jaramdy, biraq, jiti aýyrsynýdy basýǵa jaramsyz bolady.\r\n\r\nBeldiń jiti aýyrsynýyn basý úshin eki áreketti ádis:\r\n\r\n1) Belsendilikti saqtaý (tósekte jatpaý); 2) qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý. \r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń tıimdi eki ádisi:\r\n\r\n1) naýqastyń bulshyq etiniń kúshin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jattyǵýlar; 2) sozylmaly aýyrsynýdy emdeý.\r\n\r\nBelgisiz sebepti beldiń aýyrsynýyna nemese bulshyq ettiń túıilýine emdeýdiń ádisteri árkimge ár túrli áser etedi. Bir shaǵyn zertteý kórsetkendeı, adamnyń asa senip jasaǵan em-sharasy beldiń aýyrsynýyn jeńýge kómektesedi.\r\n\r\nEger naýqastyń beli jaraqatqa jaqynda ushyrasa, ony birneshe aptanyń ishinde tabysty emdeı alady.\r\n\r\nAldymen úıdegi emdeý ádisterin qoldaný qajet, oǵan 3 kún boıy muz basý, odan keıin ylǵal jylýdy qoıý,  sondaı-aq, steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý jatady.\r\n\r\nNaýqas óziniń kúndelikti belsendiligine, múmkindiginshe, tezirek oralýy qajet (tósekte bolý saýyǵýdy báseńdetedi). \r\n\r\nShydamdylyq qajet: beldegi jiti aýyrsynýdyń  90% jaǵdaılary  3 aıdyń barysynda tek úıdegi emdelý arqyly tabysty emdeledi. \r\n\r\nKóptegen adamdarda beldiń aýyrsynýynyń, keminde, bir qaıtalanýy bolady. Naýqastyń belinde aýyrsyný bolsa, arqasy burynǵydan áljýaz bolatynyn este ustaýy qajet. Omyrtqaǵa kútim jasaýdy kún tártibine mindetti engizý qajet:\r\n\r\nIshtiń jáne arqanyń bulshyq etteriniń kúshin saqtaý qajet, aýyrdy durys kóterip, arqany durys ustaýdy qadaǵalaý qajet.\r\n\r\n \r\nÚıdegi emdeý\r\n\r\nNaýqastyń jaǵdaıynda qosymsha medıtsınalyq emdeý qajettigine qaramastan, úıdegi emdeý beldiń aýyrsynýynyń saýyǵýy úshin asa mańyzdy.\r\n\r\nBeldiń jiti aýyrsynýy. Naýqas arqasynyń alǵash jiti aýyrsynýyn sezinse, shuǵyl  dárigerdiń nazaryn talap etetin sımptomdardy bilýi tıis. Eger naýqasta\n kúrdeli aýrýdyń sımptomdary bolmasa, úıde emdelip kórýine bolady.\r\n\r\nAýyrsyný bastalǵannan keıingi alǵashqy birneshe kún boıy beldiń aýyrsynýyndaǵy kómek kórsetýdiń bastapqy usynystaryn oryndaý qajet. Mysaly, bókseni aınaldyra qozǵaý, bul jattyǵý omyrtqany jumsaq ajyratyp, beldi sozady.\r\n\r\n Kúndelikti júktemeni azaıtqan jón. Zertteýlerge saı, dene belsendiligin saqtaýǵa qaraǵanda tósekte bolýdyń paıdasy az (aýyrsynýdy basý úshin). Biraq, júktemelerdiń kólemin azaıtý qajet. Beldiń aýyrsynýyn týyndatatyn qımyldy jasaýdan alshaq bolý qajet.\r\n\r\nAýyrsynýdy basatyn dárilerdi nemese steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý qajet, sondaı-aq, arqanyń aýyrsynýyn azaıtý úshin oǵan muz nemese jylý qoıý qajet.\r\n\r\nSozylmaly aýyrsynýdy emdeý. Eger beldiń aýyrsynýy 3 aıdan artyq ýaqytqa sozylsa, naýqastyń sozylmaly aýyrsynýdy emdep úırenýi ómirlik mańyzdy. Organızm udaıy aýyrsynýǵa sezimtal bola bastaǵandyqtan, fızıologııalyq túrdegi serpininiń saldarynan aýyrsyný udaıy kúıge kóshedi.\r\n\r\nSozylmaly aýrý kezinde psıhologııalyq keńes jáne dári-dármekpen emdeý qajet, sebebi, aýyrsyný ishteı-syrttaı qajytady. Jaǵdaıǵa baılanysty túrde úıdegi emdeý sheńberinde kelesi emdeý túrleriniń birin nemese birnesheýin qoldanyp, aýyrsynýdy baqylaýǵa alýǵa bolady:\r\n\r\n* Arqanyń bulshyq etterin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jattyǵýlar: qajetti jattyǵýlardyń tizimin alý úshin emdik dene shynyqtyrý boıynsha mamanǵa nemese emdeýshi dárigerge barý qajet. \r\n* Eki kún boıy aýyrsynýdy basatyn dárilerdi qabyldaý – aýyrsynýdy basý úshin. \r\n* Emdik ýqalaý – bulshyq etiniń túıilýin basý úshin.\r\n* Omyrtqa baǵanyn túzetý – bul sharany manýaldyq emdeý mamany jasaýy tıis.\r\n* Akýpýnktýra (ınemen emdeý).\r\n* Úshtsıkldik antıdepressanttar –sozylmaly aýyrsynýdy emdeý úshin. Dárilerdiń bul túri kóńil-kúıdi ǵana emes, sozylmaly aýyrsyný kezinde qosymsha aýyrsynýdy basatyn áseri de bar. \r\n* Aýyrsynýdy basatyn preparattardyń ınektsııasy nemese kortıkosteroıdtar (gormondar) – aýyrsyný sezimin tejeý nemese qabynýdy azaıtý úshin. \r\n* Neırostımýlıatsııa  apparattarynyń kómegimen julyndy yntalandyrý – beldegi kúshti sozylmaly aýyrsyný kezinde qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn onyń kúsheıgen nemese qaıtalanǵan kezinde emdeý. \r\nNaýqasta eki kúnnen artyq beliniń aýyrsynýy bolsa, arqasynyń nemese aıaqtarynyń jaǵynan sımptomdary kúsheıse nemese úıdegi 4 aptalyq emdeýden keıin de saqtalsa, dárigerge kóriný qajet. Obektıvti tekserý jáne zertteýdiń kórnekilik ádisteri naýqastyń jaǵdaıy týraly jańa aqparat berip, ári qaraı emdeý taktıkasy jóninde durys sheshim qabyldaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEger beldiń jeńil nemese ortasha aýyrsynýynyń eshqandaı kúrdeli sebebi anyqtalmasa (bul 85% jaǵdaıda bolady), naýqasqa úıdegi emdeýdi jalǵastyrýyna keńes beriledi. Aýrýdyń sımptomdaryn ýshyqtyrmasa, kúndelikti arqany nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaý usynylady. Steroıdty  emes qabynýǵa qarsy preparattar, jyly ylǵal basý, ýqalaý paıdaly bolady.\r\n\r\nEger aýyrsyný kúshti bolsa, dáriger opıattar tobynan aýyrsynýdy basatyn dárilerdiń qysqa merzimdik kýrsyn, steroıdtardyń (gormondardyń) epıdýraldyq ınektsııalaryn, nemese bulshyq ettik relaksanttardy usynýy múmkin. Bul preparattardyń oń áserimen qatar qarymdy zııandy jáne janama áserleri de bar.\r\n\r\nEger naýqasta negizgi aýrý bolsa – mysaly, dıskiniń jaryǵy, omyrtqa baǵanynyń tarylýy, ankılozdyq spondılıt, osteoartrıt, qaterli isik  nemese ınfektsııa bolsa, osy aýrýlardy emdeý úshin naýqas tıisti mamandarǵa barýy tıis. \r\n \r\nOperatsııa\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn  emdeý úshin operatıvtik emdeý sırek qoldanylady; kópshilik jaǵdaıda aýyrsynýdyń sebebin hırýrgııalyq túrde joıý múmkin emes, sebebi, ol belgisiz. Operatıvtik emdeý omyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde buzylystary bar adamdardyń 1%-nan az sanynda jasalady.   Omyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde  jasalatyn operatsııalardyń kópshiligi dısk jaryǵyna  qatysty oryndalady. Sonymen qatar, dıskiniń jaryǵy bar adamdardyń kópshiligine operatsııa qajet bolmaıdy. Kóbinese, dısk jaryǵyna  qatysty operatsııa dıskiniń buzylystary aýyr jáne jeke túrdegi quıańǵa aparǵanda jasalady.\r\n\r\nOperatıvtik emdeý kelesi jaǵdaılarda oryndalady:\r\n\r\n* Jaraqattyń  nátıjesindegi omyrtqanyń synyqtary. \r\n* Julyn sarysýynyń ınfektsııalary . \r\n* «Omyrtqa baǵanynyń turaqsyzdyǵy» jaǵdaıy – mysaly, spondılolız jáne spondılolıstez. \r\n* Julynnyń isigi.\r\n\r\nOperatıvtik emdeýdiń nusqalary\r\n\r\nOmyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde  jasalatyn operatsııalardyń nusqalary ár  túrli jáne omyrtqa baǵanynyń tómengi bóligindegi máselelerdiń sebebine baılanysty bolady.\r\n\r\nDıskiniń jaryǵyna qatysty operatsııa kezinde julyndy nemese nerv túbirshegin qysatyn dıskiniń zattegi alynyp tastalady.\r\n\r\nJulyndyq kanaldyń tarylýyna qatysty operatsııalar (julyndy omyrtqaǵa artrodez jasaýmen (býyndy bekitý) nemese jasamastan dekompressııalaý (qysymyn azaıtý)) kezinde tarylǵan julyn kanalynyń keńeıýi júrgiziledi jáne julynnyń nemese túbirshekterdiń qysylýy joıylady. \r\n\r\nSpondılolıstez jáne «omyrtqa baǵanynyń turaqsyzdyǵynyń» basqa kórinisterine qatysty  omyrtqany ankılozdaý operatsııasy kezinde  (artrodez) omyrtqalar julynǵa nemese túbirshekterge qysymyn azaıtýy úshin bir-birimen qosylady.\r\n\r\nJulynnyń isikterine qatysty operatsııalarǵa isikti artrodez jasaýmen nemese jasamastan alyp tastaý jáne turaqtandyrý jatady.  \r\n\r\nOmyrtqanyń ınfektsııalyq zaqymdanýyna qatysty operatsııalar kezinde  ony artrodez jasaýmen nemese jasamastan hırýrgııalyq óńdeý júrgiziledi.\r\n\r\n\r\nDıskiniń jaryǵy boıynsha operatsııa jasaý qajet pe?\r\n\r\nBul aqparat naýqasqa óziniń nusqasyn túsinýge kómektesedi  –  dárigermen birge sheshim qabyldanatyn nemese tolyǵymen onyń usynystaryn oryndaıtyn jaǵadaılarda.\r\n\r\nDıskiniń jaryǵyn  hırýrgııalyq emes nemese operatıvtik tásildermen emdeýge bolady. Sheshim qabyldaı otyryp, kelesi tustardy eskerý qajet:\r\n\r\nDısk jaryǵynyń kóptegen jaǵdaılary emdelip, jazylady, jáne aýyrsyný birneshe aı boıy tynyshtyq, medıkamentozdyq emdeý, ınektsııalar jáne reabılıtatsııa sekildi hırýrgııalyq emes emdeýden keıin azaıady.  Hırýrgııalyq  emes emdeý aýrýdyń sımptomdaryn edáýir azaıtýǵa jáne naýqastyń kúndelikti qyzmetine oralýyna kómektesedi.\r\n\r\nEger dıskiniń jaryǵynyń saldarynan naýqasta kúshti aýyrsyný nemese jambasta jáne aıaqtyń uıyp qalýy (quıań) bolsa, operatsııa jeńildetý ákeledi. \r\n\r\nEger aıqyndalǵan quıań bir aıdan artyq sozylsa, operatıvtik emdeý týraly oılaný qajet. Operatıvtik emdeýden keıin aýyrsyný tezirek ótýi yqtımal. Biraq, tájirıbege saı hırýrgııalyq emes emdeýdiń 4-8 jylynan keıingi nátıjeler hırýrgııalyq emdeýdiń nátıjelerimen uqsas keledi. \r\n\r\n \r\nDıskiniń jaryǵy degenimiz ne?\r\n\r\nOmyrtqany quraıtyn súıekter bir-birinen amortızatsııalaıtyn (soǵylýdy jumsartatyn) shaǵyn dıskilermen bólingen. Pishini jaǵynan dıskiler dóńgelek jáne jalpaq, tyǵyz syrtqy qabatymen (kapsýla nemese saqına), olar silikpe tárizdi zattekti (ıadrony) qorshap turady. Bul dıskiler saý bolǵanda, amortızator (soǵylýǵa jumsartqy) sekildi áreket etedi jáne omyrtqaǵa ıkemdilik beredi. Dısk jaraqattyń saldarynan, tabıǵı tozýdan, qartaıýdan nemese aýrýdyń saldarynan  zaqymdalǵan kezde olar ózgeshe túrde shyǵyńqy bolyp nemese jarylýy múmkin. Bul jaǵdaı dıskiniń jaryǵy nemese protrýzııasy atalady.\r\n\r\nDıskiniń  jaryǵy nemese protrýzııasy julynnan nerv taramdarynyń ajyraǵan jerinde nervti qysýy múmkin. Mundaı qysý aýyrsynýdy, uıyp qalýdy, shanshýdy, álsizdikti nemese aıaqtyń refleksterin joǵaltýdy týyndatýy múmkin. Bul kezde keıde belde aýyrsyný paıda bolady. Biraq, kóptegen jaǵdaıda dıskiniń jaryǵynyń sımptomdary bolmaıdy.  Eger MRT-zertteýinde dıskiniń jaryǵy bolsa, dáriger bul zertteý nátıjesin medıtsınalyq tekserip,qaraýdyń nátıjesimen muqııat salystyryp, sımptomdardyń sebebi MRT kezinde anyqtalǵan dıskiniń jaryǵy bolýyna kóz jetkizedi. \r\n\r\nQandaı jaǵdaıda dısk jaryǵynyń hırýrgııalyq emes emdeýi qoldanylady?\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda dıskiniń jaryǵy hırýrgııalyq emes emdeýdiń birneshe aıynan keıin emdelip, jazylady. Hırýrgııalyq  emes emdeýge jatatyndar: qysqa merzimdik tynyshtyq kúı, aýyrsynýdy dárimen basý jáne emdik dene shynyqtyrý, sondaı-aq, dáriger taǵaıyndaǵan jattyǵýlar kesheni. Dıskiniń jaryǵyna shaldyqqan naýqastardyń shamamen 50%  - 1 aıdan keıin, al kópshiligi  - 6 aıdan keıin saýyǵady. Tek naýqastardyń  10%-da  - 5 aptadan keıin kúshti aýyrsyný saqtalady, bul kezde operatıvtik emdelý qajettigi týyndaıdy. \r\n\r\nEger hırýrgııalyq emes emdeýdiń 6 aptasynan keıin naýqastyń jaǵdaıy jaqsarsa, bul onyń organızminiń ári qaraı operatsııasyz saýyǵý múmkindigin kórsetetin oń belgi sanalady.  Kóbinese, organızm dıskiniń zattegin ózi joıady, bul nervtiń qysylýyna baılanysty týyndaǵan aýyrsynýdy jáne basqa sımptomdardy azaıtady. Bul úrdis rezorbtsııa atalady.\r\n\r\n \r\nDısk jaryǵyna qatysty operatsııa qashan jasalady?\r\n\r\nOperatıvtik emdeý dısk jaryǵy aýrýyna shaldyqqan adamdardyń shamamen, 10 paıyzyna jasalady. Dárigerlerdiń kópshiligi, ádette, operatıvtik emdeýdi qoldanýdy qarastyrýdyń aldynda 1-3 aı  kútedi. Eger osy ýaqyt ishinde hırýrgııalyq emes emdeý ádisterimen naýqas tabyssyz emdelse, operatsııa týraly oılaný qajet. Keıde dıskiniń jaryǵy 6 aıdan astam ýaqyt boıy aýyrsynýdy, álsizdikti nemese uıyp qalýdy týyndatady, bul jaǵdaıda nervtiń qaıtymsyz zaqymdanýy paıda bolýy múmkin, jáne mundaı adamdarda  operatıvtik emdeýdiń paıdasy az bolady.\r\n\r\nDısk jaryǵyna qatysty operatsııa aýyrsynýdy azaıtý jáne qımyldar men qyzmettiń  kólemin qalpyna keltirý maqsatynda jasalady. Operatıvtik emdeý kelesi jaǵdaılarda kórsetilgen:\r\n\r\n* Naýqasty aıaqtaǵy aýyrsyný mazalaıdy, sondaı-aq, álsizdik jáne kúndelikti belsendiliktiń shektelýi bar. \r\n* Obektıvti tekserý nátıjeleri naýqastan álsizdikti, qımyldyń qalypty kóleminiń shektelýin, sezimtaldyqtyń buzylysyn nemese refleksterdiń ózgerýin anyqtaıdy. \r\n* Magnıttik -rezonanstyq tomografııa (MRT), kompıýterlik tomografııa nemese mıelogramma\n sekildi dıagnostıka ádisteri dıskiniń jaryǵyn operatsııalyq jolmen emdeý qajettigin kórsetedi.\r\n\r\nDısk jaryǵyna qatysty operatsııa kelesi jaǵdaılarda jasalady:\r\n\r\n* Dıskiniń jarylýy nemese nerv túbirtekteriniń qysylýynyń sebebi bolatyn dısk zatteginiń bos bólikterin alyp tastaý. Eger quıańnyń kúshti aýyrsynýy hırýrgııalyq emes emdeýdiń 4-6 aptasynan keıin ótpese, dáriger naýqasqa operatıvtik emdeýdi usynýy múmkin. \r\n* Nervtiń kúrdeli zaqymdanýyn týyndatqan dıskiniń jaryǵy nemese protrýzııasy. Nervtiń zaqymdanýyna tán sımptomdar aıaqta seziledi jáne oǵan álsizdik, koordınatsııany joǵaltý nemese sezimtaldyqty joǵaltý jatady. \r\n* Tek hırýrgııalyq jolmen emdep, jazýǵa bolatyn súıektiń qurylymdyq buzylystary  (bul jaǵdaılarda hırýrgııalyq emes emdeý orynsyz bolady).\r\n\r\nDıskiniń jaryǵy kezinde qandaı operatsııalar jasalady?\r\n\r\nDısk jaryǵy kezinde asa jıi jáne jaqsy zerttelgen operatıvtik aralasýǵa jatatyndar:\r\n\r\nDıskektomııa – bul nerv túbirtegin nemese julyndy qysyp turǵan dıski jaryǵynyń zattegin alyp tastaý. Bul operatsııa, sondaı-aq, dıskiniń protrýzııasynda nemese jarylýynda jasalady. Dıskektomııa  - hırýrgııalyq emes emdelýi tabyssyz bolǵan, eńbekke qabiletinen aıyratyn kúshti aýyrsynýy bar adamdar úshin operatıvti emdeýdiń asa tıimdi túri. \r\n\r\nLamınotomıa jáne lamınektomııa – bul operatsııalar omyrtqanyń jasqa baılanysty týyndaıtyn julynnyń jáne/nemese julyn túbirtekteriniń qysylýyn azaıtý maqsatynda jasalady. Lamınotomııa kezinde julynnyń ústinde qorǵanys doǵalyn quraıtyn omyrtqalardyń juqa bóliginiń úlesi alynyp tastalady (lamina – nemese plastına atalatyn); lamınektomııa kezinde jeke omyrtqalardyń ústindegi plastınka tolyqtaı alynyp tastalady, sondaı-aq, keıde omyrtqalardyń sańylaýy, julyn sarysýy ótetin julyn kanalyn taryltatyn qalyńdaǵan tin kesiledi. Bul operatsııalardyń kez kelgeni dıskektomııamen qatar nemese ózdiginshe oryndalýy múmkin.\r\n\r\nTeri arqyly dıskektomııa jaryqtyń julyn kanaly arqyly shyǵyp turýyn quraıtyn dısk protrýzııasynda qoldanylady. Bul operatsııa kezinde arqadaǵy kishkentaı tilik arqyly arnaıy aspap engiziledi; odan keıin dıskiniń jaryǵy kesiledi nemese drenaj jasalady, bul kezde onyń ólshemi azaıady. Teri arqyly dıskektomııa  ashyq dıskektomııaǵa qaraǵanda tıimdiligi tómen operatsııa sanalady, qazirgi kezde ol sırek qoldanylady.\r\n\r\nDısk jaryǵyna qatysty opreratsııalardyń qosarlanǵan qaýipteri qandaı?\r\n\r\nDıskektomııa jáne mıkrodıskektomııa – dısk jaryǵy kezindegi operatsııalardyń jıi túrleri – olar ádette, jaqsy kóterimdi jáne asqynýy sırek. Biraq, operatsııa kezinde nerv túbirtekterin nemese julynnyń qurylymdaryn zaqymdaýdyń azdaǵan qaýpi bar. Keıbir naýqastarda operatsııa aýmaǵynda úlken tyrtyq qalady. Sondaı-aq, operatsııadan keıingi ınfektsııalyq asqynýlar qaýpi de bar, olar burynǵy zaqymdanýdy ýshyqtyrýy múmkin. Infektsııalyq  asqynýlardy emdeýde úrdisterdi toqtatý úshin  antıbıotıkter jáne qosymsha operatsııalar qajet bolýy múmkin. \r\n\r\nKez kelgen operatsııa qaýippen qosarlanady. Sonymen qatar, jalpy narkozǵa tán qaýpterdiń saldarynan emdeýshi dáriger jáne medıtsına qyzmetkerleri naýqastyń jaǵdaıyn operatsııa kezinde jáne odan keıingi kezeńde muqııat qadaǵalaıdy.\r\n\r\nDısk jaryǵy kezindegi operatsııalar qanshalyqty tıimdi?\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıǵy, adamnyń ádettegi belsendiligin buzatyn, kúshti áserli aýyrsynýdy basatyn quraldardy qajet etetin sımptomdar baıqalatyn adamdar operatsııadan edáýir jeńildik alady. Zertteýlerge saı, operatıvti emdeý tómengi-beldik dısk jaryǵynan týyndaǵan orta dárejeli quıańy bar adamdarda joǵary, oń nátıje beredi. Hırýrgııalyq emdeýdiń nátıjelerin 5 jyldyq ǵylymı  zertteýine engizilgen 402 adamnyń ishinde  hırýrgııalyq emes emdeý qabyldaǵan adamdardyń  56% salystyrǵanda,  70%-da túbegeıli sımptomdar boıynsha jaqsarý baıqalǵan.\r\n\r\nKeıbir adamdar operatsııaǵa ómirlik jaǵdaılary tez saýyǵýdy talap etkende barady. Dene eńbegimen aınalyspaıtyn adamdar úshin qalypty qyzmetine oralý 2-4 aptadan keıin bolady, dene eńbeginiń adamdaryna 8-12 apta qajet bolady. \r\n\r\nKóptegen adamdar kúndelikti qyzmetin operatsııadan keıin jýyq arada jalǵastyrady. Keıbir jaǵdaıda dáriger naýqasqa operatsııadan keıingi reabılıtatsııa kýrsyn usynýy múmkin, oǵan arnaıy emdik dene shynyqtyrý jáne úıde oryndaıtyn jattyǵýlar kiredi.\r\n\r\nEmdeýdiń qandaı ádisteri bar? Kelesi nusqalary bar:\r\n\r\n# hırýrgııalyq emes emdeýdi qoldanyp kórý (mysaly, tynysh kúıde bolý, fızıo-emdeý jáne dene jattyǵýlary, sondaı-aq, dárilik quraldar). \r\n# Operatsııa jasaý.\r\n\r\nDısk jaryǵyn operatıvtik emdeýdi qoldaıtyn  pikirler\r\n\r\n* Naýqasta eńbekke qabiletti joǵaltýǵa aparatyn kúshti aýyrsyný, aıaǵynyń uıyp qalýy nemese álsizdigi. \r\n* Aıaǵy jaǵynan sımptomdar 4 aptalyq  hırýrgııalyq emes emdeýden keıin azaımaıdy. \r\n* Nerv túbirteginiń qysylý belgileri kúsheıgen (aıaqtaǵy aýyrsyný kúsheıgen, sezimtaldyqtyń joǵalýy aıqyndalǵan,  saldaný nemese kúsheıgen álsizdik, koordınatsııany joǵaltý, refleksterdi tolyqtaı joǵaltý). \r\n* Naýqastyń jumysy eńbekke qabiletin tez qalpyna keltirýdi talap etedi \r\n* Operatsııadan keıingi birneshe apta boıy reabılıtatsııa rejımin muqııat oryndaı alý. \r\n \r\nDısk jaryǵyn operatıvtik emdeýge qarsy pikirler\r\n\r\n* Naýqas dısk jaryǵynan  jazylý úshin fızıo-emdeý, jattyǵýlar, dárilik quraldar kiretin hırýrgııalyq emes emdeý ádisterin tańdaıdy. \r\n* Naýqastyń sımptomdaryn joıýǵa opreratsııanyń kepildigi joq. \r\n* Operatıvtik emdeýdiń hırýrgııalyq emes emdeýge qaraǵanda uzaq ýaqytqa kepildigi joq. \r\n* Operatsııa ınfektsııalyq asqynýlarmen, baıaý jazylýymen, qosymsha operatsııalar qajet bolýy qaýpimen qosarlanǵan.\r\n* Kez kelgen operatsııada júrek talmasy (mıokard ınfarkti) sekildi asqyný bar. \r\n* Naýqasqa qaıta operatsııa qajet bolmaýynyń kepildigi joq.\r\n\r\nEmdeýdiń basqa túrleri\r\n\r\nNaýqas  dárigermen birge beldiń aýyrsynýynyń denelik, psıhologııalyq, tájirıbelik jáne balamaly emdeý ádisteriniń birin tańdap alady. Bireýler qysqa merzimdik emdeýdi unatsa, basqalar beldiń sımptomdaryn ómir boıy ózdiginshe emdeý quraldaryn qalaıdy.\r\n\r\nKeshendi emdeý jáne reabılıtatsııa  baǵdarlamalary\r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn birikken durys emdeý ádisterin izdeýdegi ońtaıly sheshim – ıntegratsııalyq baǵdarlama. Keshendik reabılıtatsııalyq baǵdarlamalar emdik ádistemelerdiń jáne mamandardyń alýan túrin usynady. Mundaı baǵdarlama beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń asa tıimdi ádisi sanalady.\r\n\r\nBeldiń  aýyrsynýyn joıýǵa qatysty dene jattyǵýlary - beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń jáne baqylaýdyń eki tıimdi ádisiniń biri. Kúndelikti dene jattyǵýlary arqanyń aýyrsynýyn tıimdi joıyp, beldegi aýyrsynýdy uzaq ýaqytqa azaıtýǵa aparady. \r\n\r\nPsıho-emdeý beldiń jiti jáne sozylmaly aýyrsynýyn, eńbekke qabiletsizdikti azaıta alady.\r\n\r\nJulyndy yntalandyrý beldiń kúshti, sozylmaly aýyrsynýy jaǵdaıynda qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn emdeýdiń tájirıbelik emdeý ádistemeleri\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýynan zardap shegetin adamdar úshin udaıy jańa tájirıbelik ádister ázirlenip, usynylady. Eger naýqas osyndaı ádisti qoldanǵysy kelse, dárigerden mindetti túrde bul emdeýdiń tıimdiliginiń jáne qaýipsizdiginiń ǵylymı dálelderi týraly, sondaı-aq,  osy ádistemeni óziniń qoldaný nátıjesi týraly surańyz. Tómende keltirilgen emdeý ádistemeleri tájirıbelik sanalady jáne keńinen qoldanylmaıdy. Olar uzaq ýaqyt boıy zerttelmegen, biraq, beldiń aýyrsynýynyń keıbir túrlerin emdeýde bolashaqty ádis retinde kórsetilgen.\r\n\r\n* Dısk ishilik elektrotermııalyq emdeý (VDET) – zaqymdanǵan omyrtqa dıskiniń saldarynan týyndaǵan beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeıdi. \r\n* Botýlındik toksın (Botoksa) ınektsııalar beldegi aýyrsynatyn bulshyq et túıilýin basýǵa kómektesedi. \r\n* Omyrtqalardyń aksıaldyq dekompressııasy arqanyń omyrtqa dıskileriniń qysylýynan bolatyn aýyrsynýdy basýǵa kómektesedi.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn keshendi emdeýde jáne ózdiginshe emdeýdegi qosymsha ádister\r\n\r\nTómende keltirilgen qosymsha emdeý ádisteri beldegi aýyrsynýdy azaıtý úshin qoldanylady.\r\n\r\n* Ýqalaý beldiń jiti jáne sozylmaly aýyrsynýyn azaıtýdyń tıimdi ádisi, ásirese, arqaǵa kútim jasaý ádisterine úıretýmen, jattyǵýlarmen birge. \r\n* Manýaldyq osteopattyq emdeý jaqsy zerttelmegen, biraq, beldiń aýyrsynýyn emdeý úshin bolashaqty ádisteme sanalady.\r\n* Akýpýnktýra (ınemen emdeý) – ǵylymı zertteýlerdiń sońǵy júıelik sholýyna saı akýpýnktýranyń beldiń aýyrsynýyn emdeýdegi  tıimdiligi dáleldenbegen. \r\n* Antıdepressanttar kómegimen relaksatsııa ádistemesi bulshyq et shıryǵýyn jáne depressııany azaıtýǵa kómektesedi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1253,'article','1115','Stenokardııa','qz','2018-08-01 11:04:40','2018-08-01 10:56:00','Stenokardııa – júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń (JIA) túrleriniń biri, júrek bulshyq etine qannyń jetkiliksiz túsýi nátıjesinde damıdy jáne keýdedegi jaısyzdyq sezimimen nemese aýyrsynýmen sıpattalady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1115',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Stenokardııa','y','   Stenokardııa Stenokardııa – júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń (JIA) túrleriniń biri, júrek bulshyq etine qannyń jetkiliksiz túsýi nátıjesinde damıdy jáne keýdedegi jaısyzdyq sezimimen nemese aýyrsynýmen sıpattalady.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat              \r\n\r\nStenokardııa – júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń (JIA) túrleriniń biri, júrek bulshyq etine qannyń jetkiliksiz túsýi nátıjesinde damıdy jáne keýdedegi jaısyzdyq sezimimen nemese aýyrsynýmen sıpattalady. \r\n\r\n \r\n\r\nJúrek tórt kameradan turady: eki júreksheden jáne eki qarynshadan. Sol qarynshadan aorta  shyǵady, oń qarynshadan – ókpe dińgegi. Sol júrekshege ókpe venalary barady, al oń júrekshege joǵarǵy  qýys vena barady.\r\n\r\nStenokardııa turaqty jáne turaqty emes bolady.\r\n\r\nTuraqty stenokardııada (shıryǵý stenokardııasy) aýyrsyný bir aı boıy ózgerissiz qaıtalanady jáne nıtroglıtserın ishkennen keıin joıylady. Kópshilik naýqastarda stenokardııa kóp jyldar boıy turaqty sıpatta bolady.\r\n\r\nTuraqty emes stenokardııa kezinde keýdedegi jaısyzdyq nemese aýyrsyný alǵash paıda bolady nemese qarqyndylyǵy, uzaqtyǵy artady, aýyrsyný nıtroglıtserın ishkende basylmaıdy.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\n \r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda stenokardııa júrektiń koronarlyq arterııalarynyń aterosklerozyna jáne/nemese  túıilýine (qabyrǵasynyń kúrt jıyrylýyna) baılanysty.\r\n\r\nAteroskleroz – maıly túıindaqtardyń (jınaqtalatyn) arterııa qabyrǵasynyń boıymen jınaqtalýy, olardyń tarylýyna aparady.\r\n\r\nateroskleroz damý qaýpi kelesi faktorlar bolýynda artady:\r\n\r\n·         qant dıabeti\r\n\r\n·         Tómen dene belsendiligi\r\n\r\n·         Artyq dene salmaǵy\r\n\r\n·         temeki shegý\r\n\r\n·         alkogoldi shamadan artqy tutyný.\r\n\r\nStenokardııanyń basqa sebepteri:\r\n\r\n·         júrek yrǵaǵynyń buzylýy\r\n\r\n·         Vazospastıkalyq stenokardııa (Prıntsmetal stenokardııasy)\r\n\r\n·          Anemııa\r\n\r\n·          Júrek qaqpaqshalarynyń aýrýy\r\n\r\n·          Gıpertıreoz (qalqansha bezdiń artyq belsendiligi) \r\n\r\nTuraqty stenokardııa ustamasy kelesi faktorlardan týyndaýy múmkin:\r\n\r\n·         Dene belsendiligi (jelge qarsy júrý, taýǵa nemese satyǵa shyǵý, aýyr kóterý)\r\n\r\n·         Kóńil-kúı kúızelisi\r\n\r\n·         Arterıaldyq qysymnyń artýy\r\n\r\n·         sýyq\r\n\r\n·         tamaqty kóp ishý.\r\n\r\nTuraqty emes stenokardııa ustamasy tynysh kúıde nemese uıqyda (adam aýyrsynýdan oıanady) qandaı da bir sebepsiz paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nStenokardııanyń negizgi kórinisi – keýdedegi aýyrsyný. Stenokardııadaǵy aýyrsynýdyń aıryqsha belgileri:\r\n\r\n·         aýyrsyný sıpaty – qysatyn, kúıdiretin aýyrsyný\r\n\r\n·         aýyrsyný tusy – keýdeniń artqy jaǵy (keýde qýysynyń ortańǵy bóligi), keýde qýysynyń sol jartysyndaǵy aýyrsyný sırek kezdesedi\r\n\r\n·         aýyrsynýdyń taralýy (ırradıtsııa) – aýyrsyný sol ıyq aýmaǵyna, sol qolǵa, moıynnyń sol jaǵyna, jaýyrynnyń nemese tómengi jaqtyń sol aýmaǵyna beriledi\r\n\r\n·         aýyrsyný uzaqtyǵy – turaqty stenokardııada 1 - 15 mın, turaqty emes stenokardııada aýyrsyný 15 mın artyq bolady.\r\n\r\nstenokardııada basqa da sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n·         ustama tárizdi álsizdik\r\n\r\n·         tersheńdik\r\n\r\n·         keýde qýysynyń oń jaǵyndaǵy jáne arqadaǵy, oń qabyrǵa astyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         entigý ustamasy\r\n\r\n·         júrek yrǵaǵynyń jıileýi\r\n\r\n·         arterıaldyq qysymnyń artýy (keıde tómendeýi).\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nStenokardııa dıagnozyn qoıý úshin shaǵymdardy, paıda bolý tarıhyn jınaqtaý jáne naýqasty qaraý qajet.\r\n\r\nKelesi zertteýler júrgiziledi:\r\n\r\n·         EKG tynysh kúıde - stenokardııada EKG-da ıshemııa belgileri kórinedi (qannyń kelýiniń jetispeýi, tinniń zaqymdanýyna aparady), júrek yrǵaǵynyń túrli buzylystary. Bul ózgerister turaqty emes jáne aýyrsyný ustamasy toqtaǵannan keıin nemese 2-3 kúnde ótedi. EKG qalypty bolýy da jıi kezdesedi.\r\n\r\n·         Holter boıynsha táýliktik monıtorıng (táýlik boıy EKG jazý kelesi kompıýterlik óńdeýmen) táýlik ishinde stenokardııa kórinisterin anyqtaýǵa múmkindik beredi (sany, uzaqtyǵy, jıiligi), sondaı-aq, júrek yrǵaǵynyń buzylystary.\r\n\r\n·         Tynysh kúıdegi Ehokardıografııa  – júrektiń ýltradybystyq zertteýi júrektiń ólshemi men qurylymyn anyqtaýǵa múmkindik beredi, sondaı-aq, júrek bulshyq etiniń jıyrylý qabiletin anyqtaýǵa.\r\n\r\n·         Kúızelisti-ehokardıografııa – júrektiń ýltradybystyq zertteýi, arnaıy dári engizýmen nemese dene júktemesiniń áserimen.\r\n\r\n·         Veloergometrııa – dene júktemesin (velosıped) mólsherli artýyndaǵy EKG jáne AQ tirkeý. Qalypty jaǵdaıda dene júktemesinde júrek bulshyq etiniń ottegige qajettiligi artady, júrek tezirek soǵady, júrekke qan aǵymy artady. Stenokardııada tamyrlardyń tarylýynda qan aǵýynyń artýy múmkin bolmaıdy, sondyqtan, aldymen EKG osyǵan tán ózgerister paıda bolady, keıinnen aýyrsyný ustamasy paıda bolady.\r\n\r\n·         Tredmıl-test: bul ádistiń máni veloergometrııadaǵydaı, biraq, júgirý jolynda ótkiziledi.\r\n\r\n·         Qandaǵy fermentter deńgeıin anyqtaý (MV- kreatınfosfokınaza, laktatdegıdrogenaza, aspartattransferaza, troponınder I jáne T) – turaqty emes stenokardııada olardyń deńgeıi qalypty nemese artady (qalypty deńgeıdiń joǵarǵy sheginen 50% -ǵa ǵana artyq). Mıokard  ınfarktinde bul fermentter tirshiligin joıǵan júrek jasýshalarynan shyǵady jáne olardyń qandaǵy deńgeıi edáýir artady.\r\n\r\n·         Koronarlyq angıografııa (koronarografııa) – júrek arterııalarynyń rentgendik ádisi. Kárijilik (qoldaǵy) arterııasyn nemese san (aıaqtaǵy) arterııany tesý arqyly júrekke jińishke kateter engiziledi, onyń boıymen júrek tamyrlaryn toltyratyn kontrastylyq zattek engiziledi. Dáriger monıtor ekranynda júrek tamyrlarynyń jaǵdaıyn baǵalaıdy, tamyrlardyń tarylý jáne tejelý dárejesin anyqtaı alady.\r\n\r\n·         Qannyń bıohımııalyq taldaýy – holesterın deńgeıiniń artýy anyqtalýy múmkin (lıpıd (maı tárizdi zattek), organızmniń barlyq jasýshalaryna qajetti).\r\n\r\nHolesterıniń artýy  lıpoproteınderdiń (holesterındi tasymaldaýshylar) ár túrleriniń qatynasynyń buzylýynda paıda bolýy múmkin – tómen tyǵyzdyqty lıpoproteınder deńgeıiniń artýy (LPNP) jáne joǵary tyǵyzdyqty lıpoproteınder deńgeıiniń tómendeýi (LPVP).\r\n\r\nLPNP holesterındi baýyrdan organızmniń basqa jasýshalaryna tasıdy, ateroskleroz damý qaýpin arttyrady.\r\n\r\nLPVP holesterındi jasýshalardan qaıtadan baýyrǵa tasıdy, ol baýyrda ydyraıdy nemese organızmnen qoqystar túrinde shyǵarylady. LPVP ateroskleroz damý qaýpin azaıtady.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nStenokardııany emdeý ómir saltyn ózgertýdi, eńbek pen demalys tártibin retteýdi, dene jáne kóńil-kúı júktemelerin joıýdy, maılardy shekteıtin emdám ustanýdy, dárilik preparattardyń tobyn qoldanýdy qarastyrady. \r\n\r\nTuraqty emes stenokardııada naýqastardy aýrýhanaǵa shuǵyl jatqyzý qajet (qarqyndy baqylaý palatasyna).\r\n\r\nStenokardııany emdeýde kelesi preparattardyń toptary qoldanylady:\r\n\r\n·         Antıangınaldyq quraldar (júrek aýyrsynýyna qarsy) – júrek bulshyq etine otteginiń qajettiligin azaıtatyn jáne/nemese ottegini jetkizýdi arttyratyn dárilik quraldar.\r\n\r\n·         Antıkoagýlıanttar – qannyń uıýyn basatyn jáne trombylardyń túzilýine kedergi keltiretin preparattar toby. Bul toptyń negizgi ókili – geparın.\r\n\r\n·         Antıagreganttar – trombotsıtterdiń jabysý qabiletin azaıtatyn dárilik quraldar, osylaısha, qannyń tutqyrlyǵyn azaıtyp, tromby túzilýine kedergi keltiredi. Negizgi ókilderi – atsetılsalıtsıl qyshqyly (Aspırın) men klopıdogrel (Plavıks).\r\n\r\n·         Qajet bolsa, arterıaldyq qysymnyń deńgeıin retteıtin preparattar taǵaıyndalady; qandaǵy holesterın deńgeıin azaıtatyn preparattar (statınder).\r\n\r\n·         Organıkalyq  nıtrattardy qabyldaýda (nıtroglıtserın, ızosorbıd dınıtraty jáne mononıtrat) organızmde azot oksıdi bólinedi, ol júrek bulshyq etiniń ottegige qajettiligin azaıtady, venalardy keńeıtip, qannyń júrekkke qaıtýyn azaıtady, bul júrekke júktemeni azaıtady; sondaı-aq, tamyrlardy keńeıtip, júrekke qan aǵymyn ulǵaıtady.\r\n\r\n·         β-adrenoblokatorlar (propranolol, bısoprolol, metoprolol, sotalol, atenolol) arterıaldyq qysymdy azaıtady, júrek yrǵaǵyn jáne júrek bulshyq etiniń ottegige qajettiligin azaıtady.\r\n\r\n·         Kaltsıılik tútikterdi tejeýshiler (verapamıl jáne onyń týyndylary, nıfedıpın jáne onyń týyndylary, dıltıazem jáne onyń týyndylary) stenokardııanyń kelesi túrinde aýyrsyný baıqalǵanda taǵaıyndalady: aterosklerozsyz «taza» tamyrlar bolýynda keýdedegi aýyrsyný baıqalǵanda jáne basqa preparattar tıimsiz bolǵanda. Mundaı dárilerdiń áseri mıokardtyń ottegige qajettiliginiń tómendeýine baılanysty (júrek yrǵaǵynyń, arterıaldyq qysymnyń azaıýy) jáne otteginiń júrekke kelýine jaqsarýyna baılanysty (júrek tamyrlarynyń túıilýine joıý).\r\n\r\n48-72 saǵat ishinde, belsendi emdeýge qaramastan, stenokardııa ustamasy qarqyndylyǵy men uzaqtyǵyn ózgerpese, shuǵyl  koronarografııany oryndaýǵa jáne stentteýge nemese aorta-koronarlyq shýntırleýge kórsetimder paıda bolady. Koronarlyq  arterııalardy stentteý – tamyr sańylaýyna stent qoıý arqyly júrek arterııasynyń ótimdiligin hırýrgııalyq qalpyna keltirýdiń zamanaýı ádisi. Aortokoronarlyq shýntırleý (AKSh) —júrek arterııasynda qan aǵymyn qalypan keltirýdiń hırýrgııalyq\n ádisi – koronarlyq tamyrdyń tarylǵan tusyn shýnttar – deneniń basqa jerinen alynǵan tamyrlardy tigý arqyly aınalyp ótý.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nTıisti emdeýde aýrýdyń sımptomdaryn baqylaýǵa alyp, boljamyn edáýir jaqsartýǵa bolady.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nStenokardııanyń belgisi bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nJedel járdemdi shaqyryńyz, eger stenokardııadan týyndaǵan aýyrsyný:\r\n\r\n·         Nıtroglıtserın qabyldaǵannan keıin 5 mınýtta ótpese\r\n\r\n·         Nıtroglıtserınniń 3 mólsherlemesinen keıin ótpese\r\n\r\n·         kúsheıse\r\n\r\n·         nıtroglıtserın qabyldaǵannan keıin qaıtalansa.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nStenokardııanyń aldyn alý úshin ateroskleroz qaýpiniń faktorlaryn joıý qajet:\r\n\r\n·         zııandy ádetterdi joıý (temeki shegý, alkogol tutyný);\r\n\r\n·         maı almasýy buzylysyn jáne qandaǵy holesterın jınalýyn joıý;\r\n\r\n·         arterıaldyq qysymdy baqylaý;\r\n\r\n·         artyq dene salmaǵyn joıý;\r\n\r\n·         dene júktemesin baqylaý;\r\n\r\n·         qant dıabetinde qandaǵy qant deńgeıin baqylaý;\r\n\r\n·         maıy tómen emdám ustaný.\r\n\r\nAqparat  kózi: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000198.htm    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1254,'article','1184','Úsý (úsip qalý)','qz','2018-08-08 06:47:07','2018-08-08 06:44:00','Úsý –  teriniń tońýy jáne teri asty tinderdiń sýyqtan qatýy. Bul jaǵdaı,  adamda -   (0°C)-tan  tómen temperatýrada uzaq júrip qalǵanda bolyp jatady. \r\nAdamǵa  sýyqtyń áseri ár kezde ár túrli bolady: jáı salqyn temperatýra, aýa raıynyń kúrt ózgerýi nemese ylǵaldanýdan  adamda muzdaý sezimderi belgi beredi. Kóbinese taban tońa bastaıdy, bilekter, qulaqtar, muryn jáne bet sýyqtyń áserinen aıqyn belgi beredi. Erlerdiń buttary da muzdap ketedi, eger jyly kıinbese. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1184',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Úsý','y','   Úsý (úsip qalý) Úsý –  teriniń tońýy jáne teri asty tinderdiń sýyqtan qatýy. Bul jaǵdaı,  adamda -   (0°C)-tan  tómen temperatýrada uzaq júrip qalǵanda bolyp jatady. \r\nAdamǵa  sýyqtyń áseri ár kezde ár túrli bolady: jáı salqyn temperatýra, aýa raıynyń kúrt ózgerýi nemese ylǵaldanýdan  adamda muzdaý sezimderi belgi beredi. Kóbinese taban tońa bastaıdy, bilekter, qulaqtar, muryn jáne bet sýyqtyń áserinen aıqyn belgi beredi. Erlerdiń buttary da muzdap ketedi, eger jyly kıinbese. \r\n Úsý –  teriniń tońýy jáne teri asty tinderdiń sýyqtan qatýy. Bul jaǵdaı,  adamda -   (0°C)-tan  tómen temperatýrada uzaq júrip qalǵanda bolyp jatady. \r\nAdamǵa  sýyqtyń áseri ár kezde ár túrli bolady: jáı salqyn temperatýra, aýa raıynyń kúrt ózgerýi nemese ylǵaldanýdan  adamda muzdaý sezimderi belgi beredi. Kóbinese taban tońa bastaıdy, bilekter, qulaqtar, muryn jáne bet sýyqtyń áserinen aıqyn belgi beredi. Erlerdiń buttary da muzdap ketedi, eger jyly kıinbese. \r\n\r\nDárigerler úsýdi salmaqtylyq kezeńderine qaraı júıelegen:\r\n\r\nÚsýdiń bastapqy kezeńi\r\nÚsýdiń bastapqy kezeńinde – teriniń syrtqy qabaty tońa bastaıdy. Belgileri mynadaı:\r\n•	Shanshıdy, ashytyp aýyrtady;\r\n•	Teri qyzaryp, surlanyp, sary nemese kók-kúlgin túske boıalady;\r\n•	Azdap isıdi;\r\n•	Biraq kóldiremeıdi.\r\n\r\nÚsýdiń ekinshi kezeńi\r\nÚsýdiń ekinshi kezeńinde -  barlyq teri qabaty tońyp qalady. Belgileri:\r\n•	Siresip, syzdap, solqyldap aýyrtady,\r\n•	Syrtqa teri qatyp, jansyzdanyp qalady;\r\n•	Kópirshiktengen jerlerge tússiz nemese aq tústi suıyqtyq tola bastaıdy. Kópirshikter 6-24 saǵat boıy túziledi.\r\n•	Kópirshiktengen jerdiń aınalasy qyzaryp ketedi.\r\n\r\nÚsýdiń úshinshi kezeńi\r\nÚsýdiń úshinshi kezeńinde – teriniń tereńgi bóligi, sondaı-aq, teri asty jasýshalary qatyp qalady. Belgileri:\r\n•	Teri aq, kúlgin, qyzylkúreń nemese kógildir-kók túske boıalady;\r\n•	Tońyp, qatyp qalǵan teri aǵash burysqa uqsap qalady;\r\n•	Qan ornyna kóbikter tolyp ketkendeı bolady;\r\n•	Siresip, syzdap, shanshyp aýyrady.\r\n\r\nÚsýdiń tórtinshi kezeńi\r\nÚsýdiń tórtinshi kezeńinde – bulshyq etter, sińirler, súıekter tońyp qalady. Belgileri:\r\n•	Qyzyl nemese kókshil teriler qurǵap, qap-qara qatty rezınaǵa uqsap qalady;\r\n•	Bolmashy ishinedi nemese ol da bolmaıdy;\r\n•	Kópirshikter kishkentaı qan túıirshikteri sekildi  kórinedi;\r\n•	 Býyndar syrqyrap aýyrady.\r\n\r\nÚsigen terini jyltqanda aýrýy tipten kúsheıedi. Jylyǵannan keıin isinip, kópirshikter shyǵaı beredi. \r\nDárigerlik emge kelsek,  úsigen jerdi emdeý úshin aldymen jylytady. Bul óli jasýshalardyń ınfektsııasyn nemese úsigen bóliktiń ampýtatsııasyn toqtatady. \r\n\r\n Tegter: \r\nÚsik\r\nÚsik dárejesi\r\nSýyqtaný\r\nTómen temperatýra\r\nÚsik dárejeleri\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1255,'article','1205','Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasy','qz','2018-08-09 09:46:46','2018-08-09 09:42:00','__Bul ne?__\r\nKongo-Qyrymdyq gemorragııalyq qyzbasy (kongo-qyrymdyq qyzba, ortaazııalyq gemorragııalyq qyzbasy) - adamnyń vırýstyq tabıǵı-oshaqty aýrýy, onyń qozdyrǵyshy - kene bolyp tabylady. Ol kúrt bastalýymen, dene qyzýynyń eki tolqyndyq kóterilýimen, jalpy ıntoksıkatsııamen jáne gemorragııalyq sındrommen (qan aǵý joǵarylaıdy) sıpattalady.\r\nKongo-Qyrym aýrýyn alǵash ret reseı dárigerleri 1944 jyly tapqan, keıin bul aýrý Kongoda, Nıgerııada, Senegalda, Kenııada sıpattalǵan. Qyzbanyń qozdyrǵyshy – RNQ quramyndaǵy neırovırýstar tıpindegi vırýs. Vırýsty maıda jabaıy qurt qumyrsqalar  keneler tasmaldaıdy jáne olar sol vırýsty saqtaýshylar bolyp tabylady.\r\nInfektsııanyń órshıtin ýaqyty -  mamyr jáne tamyz aılary. Infektsııany aýrý adam da taratyp júredi.  Emhanalarda aýrý adamnyń qanymen taralǵan jaǵdaılar da kezdesken.\r\n\r\n\r\nKongo-Qyrym aýrýyn alǵash ret resseı dárigerleri 1944 jyly tapqan, keıin bul aýrý Kongoda, Nıgerııada, Senegalda, Kenııada smpattalǵan. Qyzbanyń qozdyrǵyshy – neırovırýstar tıpindegi RNQ quramyndaǵy vırýs. Vırýstyń rezervýary bolyp maıda jabaıy qurt qumyrsqalar jatady, kene tasmaldaýshy jáne saqtaýshy bolyp tabylady.\r\n\r\nAýrý kóbinese maýsymdyq mezilderge baılanysty, ásirese mamyr jáne tamyz aılarynda kóp kezdesedi. Aýrý adam ınfektsııa kózi bolýy múmkin, aýrý adammen qarym qatynas kezinde qan arqyly beriledi (aýrýhana ishilik juqtyrý).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1205',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kongo-Qyrym','y','   Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasy __Bul ne?__\r\nKongo-Qyrymdyq gemorragııalyq qyzbasy (kongo-qyrymdyq qyzba, ortaazııalyq gemorragııalyq qyzbasy) - adamnyń vırýstyq tabıǵı-oshaqty aýrýy, onyń qozdyrǵyshy - kene bolyp tabylady. Ol kúrt bastalýymen, dene qyzýynyń eki tolqyndyq kóterilýimen, jalpy ıntoksıkatsııamen jáne gemorragııalyq sındrommen (qan aǵý joǵarylaıdy) sıpattalady.\r\nKongo-Qyrym aýrýyn alǵash ret reseı dárigerleri 1944 jyly tapqan, keıin bul aýrý Kongoda, Nıgerııada, Senegalda, Kenııada sıpattalǵan. Qyzbanyń qozdyrǵyshy – RNQ quramyndaǵy neırovırýstar tıpindegi vırýs. Vırýsty maıda jabaıy qurt qumyrsqalar  keneler tasmaldaıdy jáne olar sol vırýsty saqtaýshylar bolyp tabylady.\r\nInfektsııanyń órshıtin ýaqyty -  mamyr jáne tamyz aılary. Infektsııany aýrý adam da taratyp júredi.  Emhanalarda aýrý adamnyń qanymen taralǵan jaǵdaılar da kezdesken.\r\n\r\n\r\nKongo-Qyrym aýrýyn alǵash ret resseı dárigerleri 1944 jyly tapqan, keıin bul aýrý Kongoda, Nıgerııada, Senegalda, Kenııada smpattalǵan. Qyzbanyń qozdyrǵyshy – neırovırýstar tıpindegi RNQ quramyndaǵy vırýs. Vırýstyń rezervýary bolyp maıda jabaıy qurt qumyrsqalar jatady, kene tasmaldaýshy jáne saqtaýshy bolyp tabylady.\r\n\r\nAýrý kóbinese maýsymdyq mezilderge baılanysty, ásirese mamyr jáne tamyz aılarynda kóp kezdesedi. Aýrý adam ınfektsııa kózi bolýy múmkin, aýrý adammen qarym qatynas kezinde qan arqyly beriledi (aýrýhana ishilik juqtyrý). Bul ne?\r\nKongo-Qyrymdyq gemorragııalyq qyzbasy (kongo-qyrymdyq qyzba, ortaazııalyq gemorragııalyq qyzbasy) - adamnyń vırýstyq tabıǵı-oshaqty aýrýy, onyń qozdyrǵyshy - kene bolyp tabylady. Ol kúrt bastalýymen, dene qyzýynyń eki tolqyndyq kóterilýimen, jalpy ıntoksıkatsııamen jáne gemorragııalyq sındrommen (qan aǵý joǵarylaıdy) sıpattalady.\r\nKongo-Qyrym aýrýyn alǵash ret reseı dárigerleri 1944 jyly tapqan, keıin bul aýrý Kongoda, Nıgerııada, Senegalda, Kenııada sıpattalǵan. Qyzbanyń qozdyrǵyshy – RNQ quramyndaǵy neırovırýstar tıpindegi vırýs. Vırýsty maıda jabaıy qurt qumyrsqalar  keneler tasmaldaıdy jáne olar sol vırýsty saqtaýshylar bolyp tabylady.\r\nInfektsııanyń órshıtin ýaqyty -  mamyr jáne tamyz aılary. Infektsııany aýrý adam da taratyp júredi.  Emhanalarda aýrý adamnyń qanymen taralǵan jaǵdaılar da kezdesken.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nQandaı ózgerister bolady?\r\nVırýs organızmge teri arqyly (kene shaqqan kezde) enedi.  Vırýs qanǵa sińip, retıkýloendotelıaldy júıesindegi  torlarda jınaqtalady, sodan  qanaınalymda júredi. Inkýbatsııalyq kezeńniń uzaqtyǵy 1 jáne 14 kún aralyǵynda (jıi 2-7 kún).\r\nKlınıka jáne sımptomdary\r\nQatty aýra bastaıdy,  dene qyzýy kenetten 39-40°S deıin kóterilip, qaltyraý bastalady. Bas meń-zeń bolyp synyp aýyrady, álsirep, kózge uıqy tyǵylǵandaı bolady, búkil dene qaqsap aýryp, bulshyq etter jáne býyndar talayp kete beredi, ish aýyryp, óńeshke qusyq keledi. Bastapqyda naýqastardy qarap, teksergende, bet, moıyn jáne keýdeniń ústińgi bólikteriniń terisi qyzarady eken («kapıýshon sımptomy»). Vırýs qan tamyrlary qabyrǵasynyń ótkizgishtiginiń artýyna ákeletin qan tamyrlarynyń endotelııin, sondaı-aq, búırek ústi beziniń syrtqy qabatyn jáne gıpotalamýsty buzady, qan uıý protsesteriniń buzylýyna ákeledi. Aýrýdyń 2-6 kúninde gemorragııalyq sındromy damıdy. Keýde qýysynyń búıir betindegi temperatýra azdap tómendegen kezde, ıyq beldeýiniń aımaǵynda joǵarǵy jáne tómengi bólikterde gemorragııalyq bórtpe paıda bolady. Inektsııalyq jerlerde, murynnan jáne qyzyl ıekten qan ketedi. Osy kezeńde aýrý kúsheıedi, es joǵaltý epızodtary qaıtalanýy múmkin. Asqazan men ishektiń qan ketýi boljamdy nasharlatady. Ortasha esppen alǵanda, dene qyzýy 12 táýlikke deıin kóteriledi, saýyǵý baıaý júredi, álsizdik (astenııa) 1-2 aı boıy saqtalady. Gemorragııalyq qyzbasynyń asqynýynan — sepsıs, ókpeniń isinýi, oshaqty pnevmonııa, sozylmaly búırek jetkiliksizdigi paıda bolýy mýmkin.\r\nDıagnostıkasy jáne emi\r\nAýrýdy taný, klınıkalyq derekterge negizdeledi (jedel bastalýy, aýyr túrde ótýi, aýyr gemorragııalyq sındromy, maýsymdyq, anamnezinde kene shaǵýy). Vırýsologııalyq jáne serologııalyq dıagnostıkanyń ádisteri praktıkada sırek paıdalanylady. Emdeý ınfektsııa bóliminde júrgiziledi. Qabynýǵa qarsy em taǵaıyndaıdy, nesep shyǵýy qalypqa keltiriledi.Búırektiń zaqymdanýyn arttyratyn preparattardy qoldanylmaıdy.\r\nProfılaktıka\r\nTabıǵı aýdandarda keneniń belsendi perıodynda, abaılap, uqypty bolyp júrý kerek. Kene shaqqan kezde jedel túrde medıtsınalyq mekemege habarlasyńyz.\r\n \r\nTegter:\r\nKongo-Qyrymdyq gemorragııalyq qyzbasy  \r\nQyzbanyń sımptomdary \r\nQyzbanyń sebebi]\r\nQyzbanyń emi\r\nQan ketý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1256,'article','1239','Ovarıaldy buralyp qalý (analyq bezdiń buralyp qalýy)','qz','2018-08-29 08:35:00','2018-08-29 08:34:00','Ovarıaldy aınalyp qalý  dep – analyq bezdiń búrisip, nemese negizgi baılamynyń buralyp qalýyn aıtady. Sonyń saldarynan qannyń qalypty aǵyny toqtaıdy. Buǵan shaldyqqan áıel aýrýdy  sezine bastaıdy, birte-birte hali nasharlaı bastaıdy. Ovarıaldy buralý áıeldi júkti kezinde de mazalaýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1239',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ovarıaldy','y','   Ovarıaldy buralyp qalý (analyq bezdiń buralyp qalýy) Ovarıaldy aınalyp qalý  dep – analyq bezdiń búrisip, nemese negizgi baılamynyń buralyp qalýyn aıtady. Sonyń saldarynan qannyń qalypty aǵyny toqtaıdy. Buǵan shaldyqqan áıel aýrýdy  sezine bastaıdy, birte-birte hali nasharlaı bastaıdy. Ovarıaldy buralý áıeldi júkti kezinde de mazalaýy múmkin. Ovarıaldy aınalyp qalý  dep – analyq bezdiń búrisip, nemese negizgi baılamynyń buralyp qalýyn aıtady. Sonyń saldarynan qannyń qalypty aǵyny toqtaıdy. Buǵan shaldyqqan áıel aýrýdy  sezine bastaıdy, birte-birte hali nasharlaı bastaıdy. Ovarıaldy buralý áıeldi júkti kezinde de mazalaýy múmkin.\r\nBul jaǵdaı júktiliktiń alǵashqy úsh aılyǵynda baıqalady. Biraq, bul qatyp qalǵan qaǵıda emes, aıaǵy aýyr áıelde kez-kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin. Júktilik kezinde  jasýshylardyń jansyzdanyp (nekroz) nemese merziminen buryn bosanyp qalmaý úshin ovarıaldy buralýdy hırýrgııalyq jolmen emdeýge bolady.\r\n\r\nTegter:\r\nAnalyq bezdiń buralýy\r\nNegizgi baılamdardyń analyq bezge oralyp qalýy\r\nAýrý sezimi\r\nJúktiliktiń aldyndaǵy ovarıaldy buralý\r\nAlǵashqy úsh aılyqtaǵy júktilik\r\nHırýrgııalyq emdelý\r\nMezgilinen buryn bolsaný\r\nNekroz\r\nJasýshalaradyń ólýi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1257,'article','1249','Qımyl-qozǵalysta álsireý nemese saýsaqtyń, qoldyń, bilektiń talýy','qz','2018-09-14 10:04:00','2018-09-14 10:01:00','Qolmen aýyr jumys istegennen keıin, qoldaryńyz álsirep qalǵandaı bolady.  Ondaı jaǵdaıda  jumysty toqtatyp, basqa  is-áreketke kóshińiz nemese úzilis jasańyz, sol kezde ǵana aýrý sımptomdary báseńdeıdi nemese basylýy da múmkin. \r\nÁlsizdik isiktiń áserinen de bolady.  Isik tarqaǵanda, is qımyldar óz  qalpyna keledi.\r\nSaýsaq, qol, biletiń álsireýi  densaýlyǵyńyzdyń basqa da jaǵdaılarymen baılanysty bolýy múmkin.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1249',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qımyl-qozǵalysta','y','   Qımyl-qozǵalysta álsireý nemese saýsaqtyń, qoldyń, bilektiń talýy Qolmen aýyr jumys istegennen keıin, qoldaryńyz álsirep qalǵandaı bolady.  Ondaı jaǵdaıda  jumysty toqtatyp, basqa  is-áreketke kóshińiz nemese úzilis jasańyz, sol kezde ǵana aýrý sımptomdary báseńdeıdi nemese basylýy da múmkin. \r\nÁlsizdik isiktiń áserinen de bolady.  Isik tarqaǵanda, is qımyldar óz  qalpyna keledi.\r\nSaýsaq, qol, biletiń álsireýi  densaýlyǵyńyzdyń basqa da jaǵdaılarymen baılanysty bolýy múmkin.\r\n Qolmen aýyr jumys istegennen keıin, qoldaryńyz álsirep qalǵandaı bolady.  Ondaı jaǵdaıda  jumysty toqtatyp, basqa  is-áreketke kóshińiz nemese úzilis jasańyz, sol kezde ǵana aýrý sımptomdary báseńdeıdi nemese basylýy da múmkin. \r\n\r\nÁlsizdik isiktiń áserinen de bolady.  Isik tarqaǵanda, is qımyldar óz  qalpyna keledi.\r\n\r\nSaýsaq, qol, biletiń álsireýi  densaýlyǵyńyzdyń basqa da jaǵdaılarymen baılanysty bolýy múmkin. \r\n\r\n•	Tendınıt – tendınoz sımptomy (sińir mańyndaǵy nemese ishindegi, baılanysý tinderiniń mıkrojarylys toptamalary).  Zaqymdanǵan sińirlerdiń, mıkrojaraqattarynyń  sımptomdarynan  sezimtaldyq pen aýyrsynýlar paıda bolady, sonymen qatar jaraqattanǵan jerler álsirep, tala bastaıdy.\r\n•	Osteoartrıt – býyndardy qorǵaıtyn tinderdiń jyldam buzylýy (shemirshek).  Onyń áserinen ebedeısizdik nemese qozǵalys kezinde aýyrsyný paıda bolady.\r\n•	Bilek arnasynyń sındromy. Bilektiń  ortańǵy nervteriniń qysylýy sebebinen paıda bolady.  Sımptomdary: shanshý, uııý, álsizdik nemese saýsaqtardyń aýyrýy sondaı-aq bleziktiń  aýyrsynýy. \r\n•	Dıýpıýıtren aýrýy – alaqannyń, sırek kezderde taban terisiniń  astyndaǵy tinderiniń shamadan tys jýarýy.  Jýarǵan teri jáne sińirdiń áserinen saýsaq qımyldaı almaı,  aqyrynda  saýsaqtardy búgý múmkin bolmaı qalady.\r\n•	De Kerven aýrýy -  bas barmaq sińiriniń jáne sińir qynabynyń isinýi jáne qabynýy. De Kerven aýrýynyń naqty sebebi anyqtalmaǵan.  Bul aýrý bilekten  nemese sińirden alǵan jaraqattan,  bilek nemese  bas barmaqtyń arqyly ylǵyı jasalatyn is qımyldan  (mysaly, toqý , kir syǵý, aýyr zatty kóterý) paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nTegter:  \r\ntendınıt  \r\nosteoartrıt  \r\nbilezik arnasynyń sındromy   \r\nDıýpıýıtr aýrýy   \r\nDe Kerven aýrýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1258,'article','1275','Búırek','qz','2018-10-05 10:08:32','2018-10-05 10:07:00','__Búırek__– bul jup múshe. Ol asqazannyń tómengi jaǵynda, omyrtqanyń eki bóliginde ornalasqan. Dálirek aıtqanda, búırek – ishastar arty keńistiginde ornalasqan aǵza retinde sıpattalady.\r\nÁr búırektiń kólemi judyryqtaı bolady. Búırektiń joǵarǵy bóliginde búırek ústi bezi ornalasady. Búırek jáne búırek ústi bezi maı tinimen jáne fıbrozdy kapsýlamen (Gerot fastsııasy) qorshalǵan.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1275',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Búırek','y','   Búırek __Búırek__– bul jup múshe. Ol asqazannyń tómengi jaǵynda, omyrtqanyń eki bóliginde ornalasqan. Dálirek aıtqanda, búırek – ishastar arty keńistiginde ornalasqan aǵza retinde sıpattalady.\r\nÁr búırektiń kólemi judyryqtaı bolady. Búırektiń joǵarǵy bóliginde búırek ústi bezi ornalasady. Búırek jáne búırek ústi bezi maı tinimen jáne fıbrozdy kapsýlamen (Gerot fastsııasy) qorshalǵan.\r\n \r\n \r\n\r\nBúırek– bul jup múshe. Ol asqazannyń tómengi jaǵynda, omyrtqanyń eki bóliginde ornalasqan. Dálirek aıtqanda, búırek – ishastar arty keńistiginde ornalasqan aǵza retinde sıpattalady.\r\n\r\nÁr búırektiń kólemi judyryqtaı bolady. Búırektiń joǵarǵy bóliginde búırek ústi bezi ornalasady. Búırek jáne búırek ústi bezi maı tinimen jáne fıbrozdy kapsýlamen (Gerot fastsııasy) qorshalǵan.\r\nBúırek – zár shyǵarý júıesiniń bir bóligi bolyp sanalady. Onyń  qyzmeti – zármen birge\r\n qannan shlaktar men artyq sýlardy bólip shyǵarady. Zár ár búırektiń ortalyq bos keńistigine jınalady. Sosyn, búırek pen qýyqty jalǵastyratyn nesepaǵar arqyly qýyqqa quıylyp, qýyqtan zár shyǵarý tútigi arqyly syrtqa shyǵady.\r\n\r\nBúırek tek zárdi sıntezdeıtin múshe ǵana emes, sonymen qatar qan qysymyn tepe-teńdikte ustaıtyn jáne erıtrotsıtterdiń túzilýine áser etetin hımııalyq zattardy da óndiredi.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nBúırek\r\nZár shyǵarýshy júıe\r\nZár\r\nZár shyǵarý tútigi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1259,'article','1324','Qulaq qulyǵy','qz','2018-10-05 11:50:38','2018-10-05 11:50:00','__Qulaq qulyǵy__   - bul qulaq arnasyn qorǵaý úshin bólinetin tabıǵaı sekretsııa.   Teri men shash,  organıkalyq qaldyqtar (mysaly: sýsabyn men kirler) qulaqtan bólinetin qulyqpen aralasyp shyryshty qospaǵa aınalady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1324',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qulaq','y','   Qulaq qulyǵy __Qulaq qulyǵy__   - bul qulaq arnasyn qorǵaý úshin bólinetin tabıǵaı sekretsııa.   Teri men shash,  organıkalyq qaldyqtar (mysaly: sýsabyn men kirler) qulaqtan bólinetin qulyqpen aralasyp shyryshty qospaǵa aınalady.\r\n Qulaq qulyǵy   - bul qulaq arnasyn qorǵaý úshin bólinetin tabıǵaı sekretsııa.   Teri men shash,  organıkalyq qaldyqtar (mysaly: sýsabyn men kirler) qulaqtan bólinetin qulyqpen aralasyp shyryshty qospaǵa aınalady.\r\n\r\nNegizi qulaq arnalary ózdiginen tazalanyp turady. Qulaq qulyǵy qulaqqa kiretin shańdy ózine sińirip, qulaq ishiniń taza turýyna yqpal etedi.  Ádette ol ózi tabıǵı túrde de shyǵyp turady. Sondyqtan onyń paıda bolynan qoryqpaı-aq qoısa bolady.\r\n\r\nTegter:  \r\nqulaq arnasy, \r\nqulyq bólýshi bezder\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1260,'article','1400','Kómeı qaterli isigi','qz','2018-11-19 05:14:41','2018-11-19 05:04:00','\'\'Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Kómeı qaterli isigi jaıly ne bilýge bolady» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. __(What do you need to know about throat cancer)__.\'\'\r\n\r\nKómeı__ – moıynnyń aldyńǵy bóliginde ornalasqan, keńirdektiń jalǵasy bolyp tabylatyn múshe. Ony sonymen qatar  - daýys qoraby dep te ataıdy. Eresek adamnyń kómeıiniń kólemi 5H5 sm bolady. Kómeı keńirdekten joǵary,   óńeshtiń aldynda ornalasqan.\r\n\r\nKómeı daýys baılamdaryn túzýge qatysatyn, 2 bulshyqetti talshyqtardan turady. Kómeıdiń aldynda ornalasqan shemirshekti qurylym – jutqynshaq dep atalady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1400',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kómeı','y','   Kómeı qaterli isigi \'\'Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Kómeı qaterli isigi jaıly ne bilýge bolady» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. __(What do you need to know about throat cancer)__.\'\'\r\n\r\nKómeı__ – moıynnyń aldyńǵy bóliginde ornalasqan, keńirdektiń jalǵasy bolyp tabylatyn múshe. Ony sonymen qatar  - daýys qoraby dep te ataıdy. Eresek adamnyń kómeıiniń kólemi 5H5 sm bolady. Kómeı keńirdekten joǵary,   óńeshtiń aldynda ornalasqan.\r\n\r\nKómeı daýys baılamdaryn túzýge qatysatyn, 2 bulshyqetti talshyqtardan turady. Kómeıdiń aldynda ornalasqan shemirshekti qurylym – jutqynshaq dep atalady. Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Kómeı qaterli isigi jaıly ne bilýge bolady» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about throat cancer).\r\n\r\nKómeı\r\n\r\n\r\n\r\nKómeı – moıynnyń aldyńǵy bóliginde ornalasqan, keńirdektiń jalǵasy bolyp tabylatyn múshe. Ony sonymen qatar  - daýys qoraby dep te ataıdy. Eresek adamnyń kómeıiniń kólemi 5H5 sm bolady. Kómeı keńirdekten joǵary,   óńeshtiń aldynda ornalasqan.\r\n\r\nKómeı daýys baılamdaryn túzýge qatysatyn, 2 bulshyqetti talshyqtardan turady. Kómeıdiń aldynda ornalasqan shemirshekti qurylym – jutqynshaq dep atalady.\r\n\r\nKómeı 3 bólikten turady:\r\n•	Joǵarǵy bóligi – kómeı ústilik bóligi.\r\n•	Ortańǵy bóligi – daýys baılamy ornalasqan bólik.\r\n•	Tómengi bóligi – kómeı asty bóligi. Kómeı asty bóligi – keńirdekpen jalǵasady.\r\n\r\nKómeı tynys alýǵa, jutynýǵa, sóıleýge qatysady. Negizinen kómeı keńirdek ústilik qaqpaqsha qyzmetin atqarady, ıaǵnı jabady, ashady, tynys alýǵa, jutynýǵa, sóıleýge múmkindik jasaıdy.\r\n\r\nTynys alý: Adam tynys almaǵan kezde, daýys baılamdary tyǵyz jabylyp qalady.\r\n\r\nJutyný: Kómeı keńirdekti qorǵap turady. Adam jutynǵanda, ishilgen tamaq keńirdek pen ókpege túsip ketpeýi úshin, kómekeı sańlaýdy jaýyp turady. Tamaq, keńirdekten ótip óńesh arqyly asqazanǵa túsedi.\r\n\r\nSóıleý: Kómeıdiń arqasynda adam túrli dybystar shyǵara alady. Adam sóılegende,  daýys baılamdary bir-birine jaqyn jaıǵasa bastaıdy. Ókpeden shyǵatyn aýa daýys baılamdary arqyly ótkende tolqyndar paıda bolyp, sodan daýys paıda bolady. Tildiń, erinniń, tisterdiń arqasynda bul daýystar sózderge aınalady.\r\n\r\nQaterli isik degen ne?\r\n\r\nQaterli isik jasýshalardan bastaý alady, ol jasýshalar  qurama elementterden, tinderden quralyp paıda bolady. Jalpy aǵza tinnen túziledi. \r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańa túzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz joq isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaýip-qaterge uryndyrady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter qateri joq isikterge  qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy  isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaterli isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaýipti isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaýipti isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nKÓMEI QAÝIPTI ISIGINIŃ QAÝIP FAKTORLARY\r\n\r\nEshkim qaterli isik aýrýynyń sebepterin bilmeıdi. Kóbinese, keıbir adamdarda ne úshin obyr aýrýyny damıdy, al keıbireýlerdi damymaıdy, ony  túsindirý qıynǵa soǵady. Bir biletinimiz qaterli isik juqpaly aýrýy emes.\r\n\r\nKeıbir adamdarda kómeı qaterli isiginiń damyýyna beıim bolatyn qaýip faktorlar bar. \r\n\r\nQazirgi ýaqytta tómende kórsetilgen qaýip faktorlary naqty belgili:\r\n\r\n• Jasy: Kómeı qaterli isigi 55 jastan asqan adamdarda jıi kezdesedi.\r\n• Jynysy. Kómeı qaterli isigi erkekterde, áıelderge qaraǵanda 4 ese jıi kezdesedi.\r\n• Shylym shegýi. Shylym shekpeıtinderge qaraǵanda, shylym shegetinder qaterli isik aýrýy áldeqaıda jıi ushyraıdy. Eger temeki shegýmen qosa, alkogoldi asyra qoldanatyn bolsa, qaýipi odan saıyn kúsheıe túspek. Shylym shegýdi toqtatý, ókpe obyry, aýyz qýysy, uıqy bezi, quıyq jáne óńeshtiń qaterli isiginiń qaýpin aıtarlyqtaı tómendetedi eken. Budan basqa, temeki shegýdi toqtatý arqyly bas jáne moıynnyń qaıtalama qaterli isigin azaıtýǵa bolady.\r\n• Alkogol. Alkogoldi ishimdikti kóp qoldanatyn adamdar, alkogoldik ishimdikterdi qabyldamaıtyn adamdarǵa qaraǵanda  kómeı qaterli isigi aýrýyna kóbirek shaldyǵady. Sonymen qatar, qaýip tutynylatyn alkogol mólsherine de bara-bar. Adam shylym shegip jáne alkogoldi bir mezgilde qoldanǵan jaǵdaıda kómeıdiń qaterli isiginiń qaýpi aıtarlyqtaı artady.\r\n• Bas jáne moıyn qaterli isigi. Buryn basy men moınynda qaterli isigi bolǵan tórt adamnyń bireýi osy aımaqta taǵy bir rak aýrýynyń paıda bolý qaýpinde bolady.\r\n• Kásiptik qaýiptilikter. Kúkirt qyshqylynyń jáne nıkeldiń áseri mol salalarda jumys isteıtin adamdarda kómeı qaterli isik aýrýyniń týyndaý qaýpi basym bola túsedi. Sonymen qatar, asbestoz da qaýip faktory bolyp tabylady.\r\n• Birqatar ǵylymı zertteýler kórsetkendeı, keıbir vırýstar, sondaı-aq quramynda A vıtamıni tómen taǵamdardan,  kómeı qaterli isik aýrýlarynyń qaýpi arta túsetin kórinedi. Sondaı-aq, taǵy bir qaýip faktory bolyp - gastroezofagealdi reflıýks tabylady, ol asqazanda jınalatyn qyshqyldyń óńeshke quıyla berýinen bolatyn jaǵymsyz qubylys.\r\n\r\nBul qaýipti faktorlardyń  barlyǵy birdeı  qaterli isikti damyta bermeıdi. Alaıda, eger qaýip-qater faktorlary bola qalsa, siz ózińizdi qorǵaýyńyz kerek, jáne máselelerdi múmkindiginshe tezirek dıagnostıkalaý úshin dárigermen  jıi keńesip turý qajet.\r\n\r\nKómeı qaterli isiginiń sımptomdary\r\n\r\nKómeı qaterli isiginiń belgileri isiktiń kólemine jáne onyń  ornalasýyna baılanysty bolady.\r\n\r\nSımptomdary mynalardy qamtýy múmkin:\r\n\r\n•	Tamaqta qyryldyń paıda bolýy jáne daýystyń basqasha bolyp ózgerýi;\r\n•	Moıynnyń qatqyl sezinýi;\r\n•	Tamaqtyń ishindegi titirkený sezimi nemese bir nárse turǵandaı seziný;\r\n•	Qaıtpaıtyn jótel;\r\n•	Tynys alý máseleleri;\r\n•	Aýyzdan jaǵymsyz  ıistiń shyǵýy;\r\n•	Qulaq aýrýy;\r\n•	Salmaq joǵaltý.\r\nBul sımptomdar qaterli isikke baılanysty bolýy múmkin, biraq basqa aýrýlarda da kezdesedi. Dárigerge tekserilińiz, ol sebepterdi anyqtaýǵa kómektese alady.\r\n\r\nKÓMEI QATERLI ISIGIN DIAGNOSTIKALAÝ\r\n\r\nEger sizde kómeı qaterli isiginiń sımptomdary bolsa, sizge kelesideı dıagnostıkalyq synaqtar túrleri taǵaıyndalýy múmkin:\r\n\r\n• Jalpy sholý. Dáriger moıyndy sıpalap kóredi, qalqansha bezdi, kómeıdi jáne lımfa túıinderinen tyǵyzdaný jáne isiný sııaqty belgilerdi anyqtaıdy (palpatsııalaıdy).\r\n• Janama larıngoskopııa. Dáriger kishkentaı aınanyń kómegimen patologııalyq ózgeristerdi jáne buzylystardy kórý úshin tamaq baılamdaryn qarap shyǵady. Bul aýyrtpaıtyn protsedýra, soǵan qaramastan, bul tek dárigerlik keńsede júzege asyrylady.\r\n• Tikeleı larıngoskopııa. Larıngoskop, jaryq kózi bar juqa tútik patsıentke muryn nemese aýyz arqyly engiziledi.  Tútiksheni engizgende, aınadan kórinbegen kómeı bólikterin kórýge múmkindik týady. Qolaısyzdyqty boldyrmaý úshin jergilikti anestezııany qoldanýǵa nemese tynyshtandyrǵysh dárini qoldanýǵa bolady. Keıde  jalpy narkozdy paıdalansa da bolady. Bul zertteýler aýrýhanada júrgizilýi kerek.\r\n• Kompıýterli tomografııa. Kompıýterge qosylǵan rentgen apparaty moıynnyń egjeı-tegjeıli sýretterin alýǵa múmkindik beredi. Jaqsy kóriný úshin,  moıyn aımaǵynda isiktiń bar ekenin anyqtaýǵa múmkindik beretin rengenokontrasty zatty engizse de bolady.\r\n• Bıopsııa. Eger aldyn-ala zertteý patologııalyq ózgeristerdi anyqtaýǵa múmkindik berse, onda  kishkene tin bólshegin  alýǵa bolady. Bul protsedýra bıopsııa dep atalady. Ol jergilikti nemese jalpy anestezııamen jáne larıngoskoptyń kómegimen júrgiziledi. Odan keıin rak kletkalaryn anyqtaý úshin mıkroskoptyń astynda tin bóligi zertteledi. Bıopsııa jáne mıkroskopııalyq zertteý - onkologııalyq aýrýlardy eń naqty dıagnostıkalaıtyn ádisi bolyp tabylady.\r\n\r\nKÓMEI QATERLI ISIGINIŃ DAMÝ SATYLARY\r\n\r\nEmdeýdi jaqsy josparlaý úshin dáriger onkologııalyq aýrýlardyń damý kezeńin belgileýi kerek. Bul qaterli isik qanshalyqty taralǵanyn anyqtaýǵa múmkindik beredi. Osy maqsatta dáriger rentgen, kompıýterlik tomografııa, ıadrolyq magnıttik\n rezonans jáne basqa da ádisterdi paıdalanyp, lımfa túıinderdi nemese moıynnyń basqa bólikterin nemese sál qashyq ornalasqan músheler men tinderdi obyr zaqymdady ma, joq pa, sony anyqtaıdy.\r\n\r\nKÓMEI QATERLI ISIGIN EMDEÝ \r\n\r\nKómeı obyrmen aýyratyn adamdar aýrýdy emdeý týraly sheshim qabyldaýda jıi belsendi qatysqysy keledi. Mundaı nıet tanytýy tabıǵı qubylys.\r\n\r\nDáriger sizdi kómeı qaterli isigin emdeıtin mamandar - hırýrg, otolarıngolog, onkolog dárigerge jibere alady. Emdeý ádette dıagnoz qoıylǵannan soń, birneshe apta ótkennen keıin bastalady. Bul aralyqtaǵy ýaqyt dárigermen emdeý josparyn talqylaý jáne basqa mamannan qosymsha pikirin alý úshin jumsalady.\r\n\r\nEmdeý ádisteri\r\n\r\nEmdeý ádisin tańdaý kóptegen faktorlarǵa, sonyń ishinde jalpy densaýlyqqa, lokalızatsııaǵa, isiktiń taralý kólemine jáne satysyna baılanysty bolady.\r\n\r\nKómeı obyrdy radıatsııalyq terapııa, hırýrgııalyq ádis, hımıoterapııalardyń kómegimen emdeýge bolady. Keıbir naýqastar aralas emdeýge taǵaıyndalady.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa (sáýlelik terapııa dep te atalady) rak jasýshalaryn joıý úshin joǵary energııaly rentgendi sáýlelerdi paıdalanady. Radıoterapııa - sáýle túsetin aımaqta zaqymdanǵan kletkalardyń jergilikti emdeýi. Emdeý ádette 5-ten 8 apta aralyǵynda aptasyna 5 kún ótkiziledi.\r\n\r\nKómeı obyry sáýlelik terapııa nemese hırýrgııalyq emdeý jáne hımıoterapııamen birge qoldanylady.\r\n\r\n• Shaǵyn ólshemdi isikteri bar naýqastarǵa nemese hırýrgııalyq operatsııadan ótpeıtin naýqastarǵa radıatsııalyq terapııa taǵaıyndalady.\r\n• Hırýrgııalyq emdeýge baılanysty radıatsııalyq terapııa. Radıoterapııa hırýrgııalyq emdeý bastalǵanǵa deıin isik kólemin azaıtýy nemese operatsııadan keıin qalǵan rak kletkalaryn joıýy múmkin. Eger hırýrgııalyq operatsııadan keıin isik qaıtadan ósse, isik sáýlelik terapııamen emdeledi.\r\n• Hımıoterapııamen birge radıatsııalyq terapııa: Radıatsııalyq terapııa hımıoterapııanyń aldynda, sonymen bir ýaqytta jáne odan keıin de qoldanylady.\r\n\r\nKeıbir naýqastarǵa radıatsııalyq terapııa engizilgennen keıin, tútik ýaqytsha asqazanǵa engiziledi, ol arqyly qorektik zattar beriledi.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý - bul is-áreketti skalpel nemese lazermen alyp tastaý ádisi. Hırýrgııa ádette jalpy narkozben ótkiziledi. Operatsııanyń sıpaty negizinen isiktiń kólemine jáne dál ornalasýyna baılanysty bolady.\r\n\r\nLarıngektomınyń birneshe túri bar (kómeıdiń bir bóligin nemese barlyq bólikterin hırýrgııalyq jolmen  alý úshin):\r\n\r\n•	Totaldi (tolyq) larınektomııa:  kómeı tolyǵymen alynyp tastalynady.\r\n•	Ishinara larınektomııa (gemılarıngektomııa): hırýrg kómeıdiń bir bóligin ǵana alyp tastaıdy.\r\n•	Kómekeılik larıgektomııa: Hırýrg kómekeıdi – kómeıdiń joǵarǵy jaǵyn alyp tastaıdy.\r\n•	Kordektomııa: Hırýrg bir nemese qos dybys baılamyn alyp tastaıdy.\r\n•	Keıde moıyn lımfa túıinderi operatsııa kezinde joıylady. Bul operatsııa lımfa túıininiń dıssektsııasy dep atalady. Qalqansha bezdi de joıýǵa bolady.\r\n\r\nKómeı obyrynyń operatsııasy kezinde stomany - keńirdekke tútikti ornatý kerek bolýy múmkin. Mundaı operatsııa traheostomııa dep atalady. Stomanyń arqasynda jańa aýa joldary moıynnyń aldyńǵy qabyrǵasyndaǵy tesik arqyly jasalady. Ókpe men keńirdektegi aýa osy tútik arqyly ótedi. Kóptegen naýqastar úshin traheostomııa ýaqytsha belgilenedi. Operatsııadan keıin patsıenttiń qalpyna kelgeninshe ǵana qajet. Operatsııadan keıin keıbir naýqastar ýaqytsha azyqtandyrý tútigin engizdi.\r\n\r\nHımıoterapııa obyr kletkalaryn joıýǵa arnalǵan dári-dármekterdi paıdalanýǵa negizdelgen. Dárigerge qarsy is-qımyldyń biryńǵaı agentin nemese eki nemese odan da kóp dárilerdiń qosyndysyn usynýǵa bolady. Dári-dármekter ádette ishilik ınektsııa arqyly basqarylady. Bul jaǵdaıda preparattar qanǵa kiredi jáne túrli músheler  men tinderge baǵyttalady.\r\n\r\nHımıoterapııa kómeı qaterli isikti emdeý úshin ártúrli maqsattarda qoldanylady:\r\n\r\n•	Hırýrgııalyq emdeý nemese radıatsııalyq terapııa bastalǵanǵa deıin: keıbir jaǵdaılarda hırýrgııalyq emdeý nemese sáýlelik terapııany bastaý úshin, dáriniń kómegimen úlken isikterdiń kólemi kishireıtilýi múmkin.\r\n•	Hırýrgııalyq emdeý nemese sáýleli terapııadan keıin: hımıoterapııa hırýrgııalyq emdeýden jáne sáýlelik terapııadan qalǵan jasýshalardy joıý úshin qoldanylady. Hımıoterapııa, sonymen qatar, isikterdi basý úshin qoldanylady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeýdiń ornyna: Hımıoterapııa hırýrgııanyń ornyna sáýlelik terapııamen birgeqoldanylady. Bul kómeı men daýysty saqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nKÓMEI QATERLI ISIGIN EMDEÝDEGI JANAMA ÁSERLER\r\n\r\nKómeı obyryn emdeýde, qaterli isikti joıýǵa baǵyttalǵan sharadan,  saý jasýsha men tinder de zaqymdanyp qalyp jatady. Osy sebepti kómeı qaterli isigin emdeýde qajet emes janama áserler de qatar júredi.\r\n\r\nJanama áserler ər  adamdarda ər túrli bolýy múmkin. Olar bir seanstan ekinshisine qaraı ózgerýi múmkin. Emdeý bastalǵanǵa deıin dárigerler naýqasqa múmkin bolatyn janama áserlerdi aıtyp, jáne olardy qalaı basqarýǵa bolatynyn túsindirýi kerek. Bul janama áserlerdiń aýyrlyǵyn tómendetýge kómektesýi múmkin.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııanyń janama áseri\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııadan ótip jatqan adamdarda birneshe  janama áser týyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Aýyzdyń qurǵaýy. Naýqastar kóp mólsherde suıyqtyq qabyldasa, sol  kómek bolady.\r\n•	Tamaqtyń nemese aýzyndaǵy titirkený sezimi. Suıyqtyqpen shaıý arqyly titirkenýdi azaıtýǵa bolady.\r\n•	Stomatologııalyq protsedýralardan keıingi emdeý. Patsıentterge stomatologqa tekserilip kórýge keńes beriledi, sáýlelik terapııany bastamas buryn tister men tisterdi emdeý usynylady.\r\n•	Tis jegi. Aýyz qýysynyń gıgıenasyn qatań qadaǵalap, tister men qyzyl ıekti saý kúıinde saqtaý kerek. Keıde tis shetkasyn paıdalaný qıyn bolsa, arnaıy gıgıenalyq shaıý ertindilerin paıdalaný usynylady.\r\n•	Dám men ıistiń ózgerýi. Radıoterapııa kezinde dám men ıisti qabyldaý ózgerýi múmkin.\r\n•	Álsizdik. Radıoterapııa kezinde, ásirese sońǵy aptalarda, naýqastarda barynsha álsizdik jáne sharshaý baıqalady. Muny jeńý úshin tynyǵý kerek, biraq múmkindiginshe uzaq ýaqyt belsendi bolǵa keńes beriledi.\r\n•	Daýys qasıetteriniń ózgerýi. Ásirese, kúnniń sońyna qaraı álsiregen daýys bilinedi. Daýysqa aýa-raıy da áser etýi múmkin. Rentgenoterapııanyń áserinen kómeıdiń isinýinen daýystyń ózgerýi jáne moınynda tyǵyzdyq sezimi baıqalady. Dáriger kómeıdiń isinýin  azaıtý úshin dári-dármekterdi usynýy múmkin.\r\n•	Emdelýmen birge teriniń ózgerýi. Radıatsııanyń áser etý aýmaǵynda teri qurǵaq jáne qyzarady. Teri kútimi teriniń qabynýyn boldyrmaý úshin óte mańyzdy. Jabysqaq teri aımaǵyna aýa kirýin qamtamasyz etý usynylady, biraq kún sáýlesiniń tikeleı áserine qalmaý kerek. Radıatsııalyq terapııa áserin qabyldaǵanda onyń tıetin jerindegi túkti qyrmaý kerek jáne  aýyr matadan tigilgen kıimdi kımeý kerek. Losondar men kremderdi qaýipsiz teri kútimi ónimderin usynatyn dárigermen keńespeı turyp paıdalanýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nHırýrgııalyq operatsııanyń janama áseri\r\n\r\nHırýrgııa tómendegideı janama áserlermen astasady:\r\n\r\n•	Aýyrsyný. Operatsııadan keıingi alǵashqy birneshe kún ishinde naýqastar yńǵaısyzdyq sezinýi múmkin. Alaıda aýyrsynýdy baqylaý úshin aýyrýdy basatyn dárilerdi qoldanýǵa bolady.\r\n•	Álsizdik. Tabıǵı reaktsııa - operatsııadan keıin álsizdik pen sharshaý seziminiń bolýy zańdy. Operatsııadan keıin qalpyna keltirý ýaqyty ár naýqasta, ár túrli bolady.\r\n•	Tamaqtyń isinýi. Operatsııadan keıin birneshe kún boıy, patsıentterdiń ishýge, jeýge nemese jutýǵa múmkindigi bolmaıdy. Sondyqtan patsıentter taǵamdyq eritindilerdi ishilik engizý arqyly aldymen parenteraldi tamaqtanýdy usynady. Bir-eki kúnnen keıin naýqasqa as muryn nemese aýyz arqyly asqazanyna zondpen engiziledi, ol arqyly qorektik qospasy da beriledi. Isiný tómendegen soń jáne hırýrgııalyq jara jazyla bastaǵanda, zond alynyp tastalady. Issinýdiń saldarynan  tamaqtaný jáne sóıleý qıyndyqtary týdyrady. Alaıda birte-birte tamaqtaný jáne sóıleý qabileti qalpyna keltirildi. Keıde qorektik zond operatsııa arqyly asqazanǵa tikeleı engiziledi. Qalypty fýnktsııalar qalpyna keltirgennen keıin mundaı zond alynyp tastalady, alaıda keıbir naýqastarda zond ary qaraı ómir súrý úshin qalady.\r\n•	Shyryshtyń túzilýiniń artýy. Operatsııadan keıin ókpe men keńirdek qyshqyl dep atalatyn shyryshty kóp mólsherde shyǵarady. Ony alyp tastaý úshin meıirbıke traheostomııaǵa salynǵan arnaıy tútikpen kómektese alady. Keıinnen naýqas qaqyryq shyǵarýdy úırenedi.\r\n•	Sezimtaldyqtyń buzylýy jáne álsizdik. Larıngotomııadan keıin hırýrgııa aımaǵynda nerv zaqymdanýyna baılanysty sezimtaldyqtyń buzylýy bolýy múmkin. Ol ıyq pen moıynnyń sezimtaldyǵyna da áser etýi múmkin. Fızıoterapııa bul buzylýlardy jeńýge kómektesedi.\r\n•	Syrtqy kórinisti ózgertý. Operatsııadan keıin túıinshe qalyptasady jáne moıynnyń mólsheri azdap tómendeýi múmkin. Keıbir naýqastar óz moıyndaryn jaýyp turatyn kıim kııýdi qalaıdy.\r\n•	Traheostomııa. Kóptegen jaǵdaılarda traheostomııa ýaqytsha belgilenedi. Qysqartýdyń qysqa merziminen keıin traheostomııalyq tútikterdi alyp tastaýǵa bolady jáne tesikterdiń ózi emdelip, jabylady. Bul patsıentterge derbes dem berýge jáne sóılesýge múmkindik beredi, biraq daýystyń álsireýi múmkin.\r\n•	Jalpy larıngotomııadan keıin patsıentterge turaqty traheostomııa belgilenedi. Bul patsıentter dem alýdy jáne jańa tásilmen sóılesýdi úırenýdi talap etedi.\r\n\r\nHımıoterapııanyń janama áseri\r\n\r\nHımıoterapııanyń janama áserleri tabıǵatta qoldanylatyn dári-dármek túrine jáne dozasyna baılanysty. Negizinde, isikke qarsy preparattar tez arada bólinetin deneniń jasýshalaryna áser etedi:\r\n\r\n•	Qan jasýshalary - ınfektsııamen kúresýge, qannyń qanyqqandyǵyn qamtamasyz etýge jáne búkil denedegi ottekti tasymaldaýǵa kómektesetin jasýshalar. Qannyń jasýshalarynyń zaqymdanýy men ólimi kóbinese ınfektsııaǵa, qan ketý men qansyraýǵa, sondaı-aq jalpy álsizdikke ákeledi.\r\n•	Shash túbiri jasýshalary. Hımıoterapııa shashtyń túsýine soqtyrýy múmkin. Degenmen, bul qubylys ádette ýaqytsha bolady jáne shashtyń ósýi ádette qalpyna keltiriledi. Jańadan\n ósirilgen shashtyń  túsi ózgerip jáne ózgeshe qasıetteri paıda bolýy múmkin.\r\n•	Asqazan-ishek jolynyń shyryshty qabyǵyn jabatyn jasýshalar. Hımıoterapııa tábettiń buzylýyn týydyrýy múmkin, júrek aınýyn, qusýdy, dıareıany, aýzyndyń jáne erinniń jaralanýyna soqtyrýy múmkin. Osy jaǵdaılardyń kópshiligin qazirgi zamanǵy medıtsınada qoldanylatyn dárilermen emdeýge bolady.\r\n\r\nKómeı obyrymen aýyratyndardyń salaýatty ómir salty\r\n\r\nKómeı obyrmen aýyryp,  emdelgen keıbir naýqastar taǵamǵa degen qyzyǵýshylyǵyn joǵaltýy múmkin. Dámi  ózgertilgen jáne keıbir ıisi búr túrli taǵamdardy qabyldaı almaı qınalady. Alaıda, jyldam qalpyna keltirý úshin jaqsy tamaqtanýdyń mańyzy zor. Atap aıtqanda, kalorııa men aqýyzy mol aspen qorektenýi kerek, tinderdi qalpyna keltirý úshin jáne salmaqty qalypty ustap turý úshin, sondaı-aq kúshti-qýatty tolyqtyrý úshin jetkilikti tamaqtaný kerek.\r\n\r\nEger tamaqtaný qıyndyqtary sáýlelik terapııaǵa baılanysty bolsa, dámdendirgishter qosylǵan jáne jumsartylǵan, jumsaq ólshemdi  taǵamdy qabyldańyz. Mysaly, sorpa, pýdıngı, sút ónimderin tańdaýyńyzǵa bolady.\r\n\r\nHırýrgııalyq jáne radıatsııalyq terapııadan keıin keıbir naýqastardyń asqazanyna nemese ishegáne arnaıy taǵamdyq zondtar ornatylady. Jutyný qabileti qalpyna kelgennen keıin kóptegen patsıentter qalypty dıetasyna oralady. Degenmen, keıbireýler suıyq azyq-túlikti durys kóredi, al basqalary qalypty dıetasyn jalǵastyra beredi.\r\n\r\nTraheostomııamen ómir súrý\r\n\r\nQalypty ómirge oralý, ádette, kómeı qaterli isigimen aýyratyn naýqastar úshin ońaıǵa soqpaıdy.\r\n\r\nEger naýqasqa traheostomııa jetkizilse, ol ony qalaı emdeý kerek ekenin bilýi kerek:\r\n\r\n•	Naýqas traheostomııalyq tútikti qalaı alyp, tazalap, shyryshty ketirip, traheostomııalyq shuńqyrdyń aınalasyna qalaı kútim jasaýdy úırenýi kerek.\r\n•	Eger bólmedegi aýa tym qurǵaq bolsa, ol jaǵdaı jylytý maýsymy kezinde, ıaǵnı qysta jıi oryn alatyn bolsa, ókpeler kóp shyrysh bóledi. Sonymen qatar, traheostomanyń aınalasyndaǵy teri titirkenýi múmkin. Birneshe máselelerdi boldyrmaý úshin ylǵaldatqyshty qoldaný usynylady.\r\n•	Traheostomııaǵa sý kirse qaýipti bolýy múmkin. Bul jaǵdaıǵa jol bermeý úshin, sýdy qabyldar kezde nemese jaı jýyný jáne qyryný kezederinde quralǵa sý kirip ketpes úshin arnaıy qaqpaqty kıgizip qoıý usynylady. Shańnan, tútinnen jáne basqa da titirkendirgishterden qorǵaıtyn arnaıy qalpaqtar da bolady.\r\n•	Operatsııadan keıin birneshe aı boıy teri sezimtaldyǵy joǵalyp ketýi múmkin. Sondyqtan qyrynǵanda jaralanyp qalmas úshin qyrynýǵa arnalǵan elektr ustarany paıdalaný usynylady.\r\n•	Traheostomııasy bar naýqastar  jumys istegende kópshiliginde problema týyndamaıdy. Degenmen, olar aýany ustaı almaıtyndyǵyn atap ótý kerek. Sondyqtan, ortasha jáne aýyr fızıkalyq kúshtermen baılanysty, ásirese salmaq kóterýmen baılanysty jumys olarǵa yńǵaısyz. Júzý jáne basqa da sý sport túrlerimen shuǵyldanýdyń qajeti joq.\r\n•	Keıbir naýqastar ózderin qalaı kórinip, qalaı sóıleıtinin durystaı almaı qınalady, jáne oǵan «basqalar  ne oılaıdy» dep alańdaýmen bolady. Mundaı jaǵdaılarda psıhologtyń kómegi qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nSóıleýdi qaıta úırenińiz\r\n\r\nSóıleý qabileti kúndelikti ómirdiń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Sondyqtan bul qabilettiń joǵalýy aıtarlyqtaı kúızeliske uryndyratyny jassyryn emes. Mundaı jaǵdaılarda týystary men dostarynyń qoldaýy mańyzdy.\r\n\r\nÁdette, sóıleý qabileti ishinara larıngotomııadan keıin bir apta ishinde qalpyna keledi. Alaıda, jalpy larıngotomııadan keıin naýqastar jańa tásildermen sóıleýdi úırenýi kerek.\r\n\r\nBuǵan deıin naýqas oı men qarym-qatynas jasaýdyń basqa tásilderin úırenýi kerek.\r\n\r\n•	Patsıentterge bloknot pen qaryndashty barlyq ýaqytta ózimen birge alyp júrýge keńes beriledi.\r\n•	Oılar kompıýter arqyly nemese basqa quraldarmen kórsetilýi múmkin. Bul jaǵdaıda basylǵan sózderdi arnaıy baǵdarlamalyq jasaqtama arqyly oınatýǵa bolady.\r\n•	Kishkentaı sózdiktiń de paıdaly tııýi múmkin, onda patsıent ózi aıtqysy keletin sózderdi kórsete alady.\r\nÓńeshtik sóıleý, mehanıkalyq sóıleý, sondaı-aq traheofazaldy sańlaý dep atalatyn sóıleý  sóıleýdiń basqa joldary  da bar. Osy ádisterdi qoldaný, oryndalatyn operatsııa kólemine, sondaı-aq basqa da jaǵdaılarǵa baılanysty.\r\n\r\nQOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq naýqastar qosymsha jáne balamaly medıtsına ádisterin unatady:\r\n\r\nQosymsha ádisterge hımıoterapııa jáne sáýleli terapııa sııaqty qaterli isikke qoldanylatyndar standartty ádister jatady. Balama ádister - standartty emdeý ádisteriniń ornyna qoldanylatyndar.\r\n\r\nAkýpýnktýra (akýpýnktýra), terapevtik massaj, ósimdik derıvatıvteri, vıtamınder nemese arnaıy dıetalar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne rýhanı saýyqtyrý - qosymsha nemese balamaly medıtsına túrleri bolyp tabylady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq naýqastar qosymsha nemese balamaly terapııa ádisterin qoldaný nátıjesinde densaýlyq jaǵdaıynyń jaqsarǵanyn atap ótti. Degenmen, qosymsha jáne balamaly medıtsınanyń keıbir túrleri hımıoterapııa men radıoterapııanyń áser etý mehanızmderin ózgerte alady. Bul ózgerister naýqasqa zııan keltirýi de múmkin. Sonymen qatar, qosymsha jáne balamaly medıtsınanyń belgili bir túrleri jeke-jeke qoldanylǵan jaǵdaıda da zııandy bolýy múmkin. Qosymsha jáne balamaly medıtsınanyń keıbir túrleri qymbat turady.\r\n \r\nAÝRÝDYŃ KÚTIMI JÁNE OǴAN QOLDAÝ KÓRSETÝ\r\n\r\nMundaı qaterli isikpen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa aýrýymen baılanysty emotsıonaldy jáne praktıkalyq máselelerdi sheshý úshin kómek qajet. Mundaı jaǵdaılarda ózara qoldaý toptary  aıtarlyqtaı paıdaly bolýy múmkin. Bul uǵym kóptegen batys elderinde keń taralǵan. Osyndaı toptarda onkologııalyq naýqastar ózderiniń bilimderi men tájirıbesin bólise otyryp aýrýǵa jáne emniń janama áserlerine qalaı qarsy turý úshin keńesedi.\r\n\r\nObyry bar naýqastar  óz otbasylaryna, jumys oryndaryn saqtap qalýǵa, kúndelikti ómirlik qajettilikterin qalaı tolyqtyrý kerektigine  alańdaıdy. Mundaı naýqastarda emdelýge, aýrýhanaǵa jatqyzýǵa, sondaı-aq medıtsınalyq qyzmetterge aqy tóleý qajettiligine baılanysty alańdaýshylyq da bolady. Onkologııalyq naýqastarǵa qatysty kóptegen máselelerge ádette densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n \r\nTaǵamdyq jáne fızıkalyq belsendilik\r\n\r\nObyr aýrýlar úshin ózine kútim jasaý asa  mańyzdy bolyp tabylady. Ol úshin jaqsy tamaqtanyp jáne múmkin bolatyn eń joǵary belsendilikke ıe bolý kerek. Obyrmen aýyratyn  naýqastar  salmaqtaryn turaqty saqtaý úshin jetkilikti kalorııamen qamtamassyz etilýi  kerek. Atap aıtqanda, jetkilikti aqýyzdy qabyldaýy qajet. Jaqsy tamaqtaný kóńil-kúıdi jaqsartýǵa jáne energııany kóp jınaýǵa  kómektesedi.\r\n\r\nOnkologııalyq naýqastarda, ásirese emdeý kezinde nemese emdeýden keıin dereý, jıi tábet tómendeýi kezdesedi. Olar ózderin jaqsy sezinbeı nemese sharshaǵandyqtan ne bolmasa, aýyzyndaǵy dámniń ózgerýin sezinýi múmkin. Sonymen qatar, emniń janama áseri (mysaly, tábettiń joǵalýy, júrek aınýy, qusý nemese aýzyndaǵy jaralar) eleýli problemaǵa alyp kelýi de yqtımal. Dáriger, dıetologııa nemese basqa medıtsına qyzmetkeri taǵamdyq máselelerdi sheshý joldaryn usyna alady.\r\n\r\nKóptegen adamdar belsendi ómir saltyn saqtaý arqyly jaqsy ózderin sezinedi. Jaıaý júrý, ıoga, júzý jáne basqa da is-sharalar kúshti qalpynda ustaýǵa jáne energııa men ómirlik tonýsty qamtamasyz etýge kómektesedi. Jattyǵý júrek aınýy men aýyrsynýdy azaıtady jáne emdeý protsesin jeńildetedi. Olar sondaı-aq stresti jeńildetýge kómektesedi. Dene belsendiligi týraly dárigermen keńesý óte mańyzdy. Eger jattyǵý aýyrsyný týdyrsa nemese odan basqa máseleler týyndasa, fızıkalyq qyzmettiń sıpatyn ózgertý týraly máseleni sheshý úshin dárigerge habarlaý qajet.\r\n \r\nAldaǵy baqylaýdyń mańyzdylyǵy jáne emdeý\r\n\r\nKómeı  rak aýrýlarynyń keıingi baqylaýy jáne emdelýi densaýlyqtyń kez-kelgen ózgeristerin belgileý úshin mańyzdy. Eger obyr aýrýynyń jańa belgileri paıda bolsa, onda ony emdeý týraly sheshim qabyldaý óte mańyzdy bolmaq. Mundaı baqylaý merzimdi medıtsınalyq tekserýden, rentgendik jáne zerthanalyq zertteýlerden turady. Naýqastyń ózi de aýrýdyń ózgerýi týraly dárigerge habarlaýy kerek.\r\n\r\nKómeı obyryn emdeý qalqansha bezine teris áser etýi múmkin. Sondyqtan, qandaǵy gormondardyń bıohımııalyq anyqtalýy arqyly qalqansha beziniń kúıin tekserý mańyzdy bolyp tabylady.\r\n \r\nǴYLYMI ZERTTEÝLER\r\n\r\nQazirgi ýaqytta radıatsııalyq terapııa ádisterin jetildirý boıynsha zertteýler júrgizilýde. Mysaly, 5-ten 7 aptaǵa deıin eki apta boıy (kúnine 3 ret jáne aptasyna 5 ret) sáýlelik terapııany qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\nǴalymdar onkologııalyq aýrýlardy emdeýdiń janama áserlerin azaıtatyn dári jasap jatyr. Mundaı dári-dármekter dene salmaǵyn saqtap, teriniń jáne shyryshty qabyqtyń buzylýyn boldyrmaıdy.\r\n\r\nSondaı-aq, ǵalymdar obyr kletkalaryn tıimdi túrde buzatyn jańa proteınge qarsy preparattar men olardyń kombınatsııalaryn damytady, bul rette gormondardyń anatomııalyq tutastyǵyn saqtaý mańyzdy.\r\n\r\nBelgili bir «úmit» bıohımııalyq terapııa dep atalady, onda monoklonaldy antıdeneler qoldanylady. Olar rak kletkalarynyń ósýin tejeýge qabiletti.\r\n\r\n\r\nDaýyssyzdyq jáne / nemese daýys joǵaltý (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n\r\nSınonımderi:\r\n\r\nVokaldy qabyqtyń qaterli isigi; Jatyr moıyny qaterli isigi; Larıngaldy qaterli isik; Oroparın nemese gıpofarııalyq isik.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1261,'article','1635','ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ','kz','2019-01-10 05:28:39','2019-01-10 05:02:00','МАЗМҰНЫ\r\n\r\nАЛҒЫ СӨЗ\r\n1- бөлім. ӨМІР ӨЗЕГІ\r\nӨМІР ӨЗЕГІ ПИРАМИДАСЫ\r\nДЕНСАУЛЫҚ - ӨМІР ӨЗЕГІНІҢ НЕГІЗІ\r\nЖАҚСЫ ОРТА - ЖАН АЗЫҒЫ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1635',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','ӨМІР','y','   ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ МАЗМҰНЫ\r\n\r\nАЛҒЫ СӨЗ\r\n1- бөлім. ӨМІР ӨЗЕГІ\r\nӨМІР ӨЗЕГІ ПИРАМИДАСЫ\r\nДЕНСАУЛЫҚ - ӨМІР ӨЗЕГІНІҢ НЕГІЗІ\r\nЖАҚСЫ ОРТА - ЖАН АЗЫҒЫ МАЗМҰНЫ\r\n\r\nАЛҒЫ СӨЗ\r\n1- бөлім. ӨМІР ӨЗЕГІ\r\nӨМІР ӨЗЕГІ ПИРАМИДАСЫ\r\nДЕНСАУЛЫҚ - ӨМІР ӨЗЕГІНІҢ НЕГІЗІ\r\nЖАҚСЫ ОРТА - ЖАН АЗЫҒЫ\r\n2- бөлім. ДЕНСАУЛЫҚ ФОРМУЛАСЫ\r\nДЕНСАУЛЫҚ ДЕГЕНДІ ҚАЛАЙ ТҮСІНЕМІЗ\r\nСУ - ТІРШІЛІК КӨЗІ\r\nӨМІРДІҢ МӘНІ - ҚИМЫЛ-КОЗГАЛЫСТА\r\nНӘРЛІ ТАМАҚТАНУ НЕГІЗДЕРІ\r\nТАҒАМ ӨНІМДЕРІНІҢ ЗАЛАЛСЫЗ БОЛУЫ ДЕНЕ САЛМАГЫН БІР ҚАЛЫПТА ҰСТАУГА ЖӘНЕ СЕМІЗДІКТЕН ҚАЛАЙ САҚТАНУҒА БОЛАДЫ \r\nТӘТТІ ҰЙҚЫ - ДЕНСАУЛЫҚ КІЛТІ \r\nСТРЕСС ЖӘНЕ ОНЫМЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ\r\nТЕМЕКІНІҢ ЗИЯНЫ ЖӘНЕ ОДАН ТЫЙЫЛУ ЖОЛДАРЫ \r\nТӘН САРАЙЫ ЖӘНЕ КОРШАҒАН ОРТА ТАЗАЛЫҒЫ\r\nАУРУ АЙТЫП КЕЛМЕЙДІ - ЕРТЕ НАКТАМАЛАУ, ОНЫҢ АЛДЫН АЛУ \r\n3-бөлім. ДЕНСАУЛЫҚ - ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ \r\nСАНАЛЫ ҒҮМЫР - ҰЗАҚ ЖАСАУ КІЛТІ \r\nКӘРІЛІК ТУРАЛЫ АНЫЗДАР ЖӘНЕ БІЗ НЕГЕ ҚАРТАЯМЫЗ \r\nҰЗАҚ ЖАСАУДЫҢ ҚҰПИЯСЫ: ҚИМЫЛ-ҚОЗҒАЛЫС ЖӘНЕ НӘРЛІ ТАМАҚТАНУ\r\nАУРУДЫҢ АЛДЫН АЛУ ЖӘНЕ ДЕРБЕС МЕДИЦИНА\r\nҰЗАҚ ҒҰМЫР ҚҰПИЯЛАРЫ: ОЙЛАУ ҚЫЗМЕТІ, ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ЖӘНЕ АЛЬТРУИЗМ\r\nСӨЗ СОҢЫ \r\nҚОСЫМШАЛАР    System Administrator ',NULL,'topic','2','tiki_p_read_topic','','','2','ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1262,'article','129','Энтропион (қабақтың өзгеруі)','kz','2018-07-19 05:41:20','2018-07-19 05:34:00','Энтропион немесе қабақтың өзгеруі – қабақтың бөлігінің немесе барлық шетінің ішіне қайырылуы, осыдан мөлдірқабыққа кірпіктер тиіп тұрады. Мөлдірқабық  – бұл көз ұясының алдыңғы дөңестеу мөлдір бөлігі.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=129',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Энтропион','y','   Энтропион (қабақтың өзгеруі) Энтропион немесе қабақтың өзгеруі – қабақтың бөлігінің немесе барлық шетінің ішіне қайырылуы, осыдан мөлдірқабыққа кірпіктер тиіп тұрады. Мөлдірқабық  – бұл көз ұясының алдыңғы дөңестеу мөлдір бөлігі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЭнтропион немесе қабақтың өзгеруі – қабақтың бөлігінің немесе барлық шетінің ішіне қайырылуы, осыдан мөлдірқабыққа кірпіктер тиіп тұрады. Мөлдірқабық  – бұл көз ұясының алдыңғы дөңестеу мөлдір бөлігі. \r\n\r\n\r\n\r\nКөз – сфера тәрізді көру ағзасы. Ол қуыс және сұйықтыққа толы. Аққабықтан, мөлдірқабықтан тұратын көздің сыртқы қабаты қорғаныс қызметін атқарады. Көздің ортаңғы қабаты тамырлардан тұрады. Ішкі қабаты (торқабық) нервтерден және жарық-түске сезімтал жалғамдардан тұрады. Сондай-ақ, мөлдірқабықтың артында орналасқан нұрлы қабық бар, ол –жұқа қозғалмалы пластина, ортасында қарашық аталатын дөңгелек ойығы бар. Оның артында қарақ (көз бұршағы) орналасқан, ол – линза түріндегі мөлдір созылмалы дене, оның басты қызметі – жарықты сындыру. Конъюнктива – қабақтың ішкі бөлігін жауып тұратын сілемей қабығы.\r\n\r\n \r\nСебептері         \r\n                                                  \r\nЭнтропион туа біткен болуы мүмкін, көз ұясының құрылысы мен бұлшық етінің орналасуының бұзылуында.\r\n\r\nЖоғарғы қабақтың қайырылуы тек туа біткен болады және тұқым қуалайтын ауруларда байқалады, мысалы, микрофтальм, көз ұясының өлшемі қалыпты жағдайдан кіші болғанда.  \r\n\r\nҚабақтың төменгі жағының қайырылуы ересектерде көздің дөңгелек бұлшық етінің жұмысында бұзылыс болуынан – еріксіз жиырылуынан немесе салдануынан (жиырыла алмауынан), сондай-ақ, жарақаттың, күйіктің немесе қабынудың салдарынан  конъюктиваның тыртықтануынан пайда болады.\r\n\r\nЭнтропионның пайда болуының қауіп факторалы:\r\n\r\n* Егде жас (жасқа байланысты көздің төменгі бөлігін қоршайтын бұлшық еттердің әлсіздігі салдарынан дамиды)\r\n* Көздің жарақаты\r\n* Көздің жұқпалы аурулары\r\n* Көздің химиялық күйігі\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\n* Жас ағуы\r\n* Қызару\r\n* Көздегі жайсыздық және ауырсыну\r\n* Көзге құм түскендей сезім\r\n* Қышу және күйдіру сезімі\r\n* Көздің тітіркенуі\r\n* Мөлдірқабық зақымданғанда көрудің нашарлауы\r\n \r\nБалаларда қабақтың қайырылуы симптомсыз өтеді және көзге мәселе туындатпайды, себебі, кірпіктер өте жұмсақ және көзге зақым келтірмейді.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер қабақтың қайырылуын науқастың қабағын қарап, анықтай алады. энтропионды анықтау үшін ешқандай қосымша талдау қажет емес.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nҚұрамында жасанды көз жасы бар тамшылар қолданылады – олар құрғақтықты жоюға және тітіркену сезімін азайтуға көмектеседі. Көздің қабынуы болуында дәрігердің тағайындауымен бактерияға қарсы тамшылар қолданылады.\r\n\r\nҚабақтың орналасуын түзейтін хирургиялық операциялар тиімді болады. Олар көздің дөңгелек бұлшық етінің әлсіздігінде, салдануында, түйілуінде және коньюктиваның тыртықтануында қолданылады. Операция көздің дөңгелек бұлшық етінің және тері бөлікшесінің кесілуімен орындалады, осылайша, қабақ қайырылмайтын етіліп, дұрыс орналастырылады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nӘдетте, энтропионды уақытылы анықтауда және емдеуде асқынусыз, тез емделеді.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nКөздің құрғақтануы және тітіркенуі келесі қауіптің пайда болуын арттырады:\r\n\r\n* Көздің мөлдірқабығының зақымдануы – көрудің нашарлауы немесе көруді жоғалту\r\n* Көздің мөлдірқабығында ойықжараның пайда болуы\r\n* Көздің инфекциясы\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге көріну қажет, егер:\r\n\r\n* Қабақтарыңыз ішіне қайырылғанда\r\n* Көзде ылғи бөгде зат тұрғандай сезінуде\r\n* Көзде ауырсыну болады\r\n* Күрт көру нашарласа\r\n* Көз кенеттен қызарғанда\r\n* Көз жарыққа тым сезімтал болғанда\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nКөпшілік жағдайда қабақтың қайырылуының алдын алуға болады. Алайда, емдеу асқынудың қаупін азайтады.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1263,'article','413','Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы','kz','2018-08-09 09:46:46','2018-08-09 09:42:00','__Бұл не?__\r\nКонго-Қырымдық геморрагиялық қызбасы (конго-қырымдық қызба, ортаазиялық геморрагиялық қызбасы) - адамның вирустық табиғи-ошақты ауруы, оның қоздырғышы - кене болып табылады. Ол күрт басталуымен, дене қызуының екі толқындық көтерілуімен, жалпы интоксикациямен және геморрагиялық синдроммен (қан ағу жоғарылайды) сипатталады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=413',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Конго-Қырым','y','   Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы __Бұл не?__\r\nКонго-Қырымдық геморрагиялық қызбасы (конго-қырымдық қызба, ортаазиялық геморрагиялық қызбасы) - адамның вирустық табиғи-ошақты ауруы, оның қоздырғышы - кене болып табылады. Ол күрт басталуымен, дене қызуының екі толқындық көтерілуімен, жалпы интоксикациямен және геморрагиялық синдроммен (қан ағу жоғарылайды) сипатталады. Бұл не?\r\nКонго-Қырымдық геморрагиялық қызбасы (конго-қырымдық қызба, ортаазиялық геморрагиялық қызбасы) - адамның вирустық табиғи-ошақты ауруы, оның қоздырғышы - кене болып табылады. Ол күрт басталуымен, дене қызуының екі толқындық көтерілуімен, жалпы интоксикациямен және геморрагиялық синдроммен (қан ағу жоғарылайды) сипатталады.\r\nКонго-Қырым ауруын алғаш рет ресей дәрігерлері 1944 жылы тапқан, кейін бұл ауру Конгода, Нигерияда, Сенегалда, Кенияда сипатталған. Қызбаның қоздырғышы – РНҚ құрамындағы нейровирустар типіндегі вирус. Вирусты майда жабайы құрт құмырсқалар  кенелер тасмалдайды және олар сол вирусты сақтаушылар болып табылады.\r\nИнфекцияның өршитін уақыты -  мамыр және тамыз айлары. Инфекцияны ауру адам да таратып жүреді.  Емханаларда ауру адамның қанымен таралған жағдайлар да кездескен.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nҚандай өзгерістер болады?\r\nВирус организмге тері арқылы (кене шаққан кезде) енеді.  Вирус қанға сіңіп, ретикулоэндотелиальды жүйесіндегі  торларда жинақталады, содан  қанайналымда жүреді. Инкубациялық кезеңнің ұзақтығы 1 және 14 күн аралығында (жиі 2-7 күн).\r\nКлиника және симптомдары\r\nҚатты аура бастайды,  дене қызуы кенеттен 39-40°С дейін көтеріліп, қалтырау басталады. Бас мең-зең болып сынып ауырады, әлсіреп, көзге ұйқы тығылғандай болады, бүкіл дене қақсап аурып, бұлшық еттер және буындар талаып кете береді, іш ауырып, өңешке құсық келеді. Бастапқыда науқастарды қарап, тексергенде, бет, мойын және кеуденің үстіңгі бөліктерінің терісі қызарады екен («капюшон симптомы»). Вирус қан тамырлары қабырғасының өткізгіштігінің артуына әкелетін қан тамырларының эндотелийін, сондай-ақ, бүйрек үсті безінің сыртқы қабатын және гипоталамусты бұзады, қан ұю процестерінің бұзылуына әкеледі. Аурудың 2-6 күнінде геморрагиялық синдромы дамиды. Кеуде қуысының бүйір бетіндегі температура аздап төмендеген кезде, иық белдеуінің аймағында жоғарғы және төменгі бөліктерде геморрагиялық бөртпе пайда болады. Инъекциялық жерлерде, мұрыннан және қызыл иектен қан кетеді. Осы кезеңде ауру күшейеді, ес жоғалту эпизодтары қайталануы мүмкін. Асқазан мен ішектің қан кетуі болжамды нашарлатады. Орташа есппен алғанда, дене қызуы 12 тәулікке дейін көтеріледі, сауығу баяу жүреді, әлсіздік (астения) 1-2 ай бойы сақталады. Геморрагиялық қызбасының асқынуынан — сепсис, өкпенің ісінуі, ошақты пневмония, созылмалы бүйрек жеткіліксіздігі пайда болуы мумкін.\r\nДиагностикасы және емі\r\nАуруды тану, клиникалық деректерге негізделеді (жедел басталуы, ауыр түрде өтуі, ауыр геморрагиялық синдромы, маусымдық, анамнезінде кене шағуы). Вирусологиялық және серологиялық диагностиканың әдістері практикада сирек пайдаланылады. Емдеу инфекция бөлімінде жүргізіледі. Қабынуға қарсы ем тағайындайды, несеп шығуы қалыпқа келтіріледі.Бүйректің зақымдануын арттыратын препараттарды қолданылмайды.\r\nПрофилактика\r\nТабиғи аудандарда кененің белсенді периодында, абайлап, ұқыпты болып жүру керек. Кене шаққан кезде жедел түрде медициналық мекемеге хабарласыңыз.\r\n \r\nТегтер:\r\nКонго-Қырымдық геморрагиялық қызбасы  \r\nҚызбаның симптомдары \r\nҚызбаның себебі]\r\nҚызбаның емі\r\nҚан кету\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1264,'article','424','Дакриоцистит','kz','2018-08-09 10:06:22','2018-08-09 10:05:00','__Дакриоцистит__ - көз жасы қалташығының қабынуы. Бұл ауру -  көздіңжастықшасыныңбітеліп қалуынан пайда болады. Көбінесе сәбилер мен егде жастағы адамда болатын жағдай.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=424',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Дакриоцистит','y','   Дакриоцистит __Дакриоцистит__ - көз жасы қалташығының қабынуы. Бұл ауру -  көздіңжастықшасыныңбітеліп қалуынан пайда болады. Көбінесе сәбилер мен егде жастағы адамда болатын жағдай. Дакриоцистит - көзжасы қалташығының қабынуы. Бұл ауру -  көздіңжастықшасыныңбітеліп қалуынан пайда болады. Көбінесе сәбилер мен егде жастағы адамда болатын жағдай.\r\n\r\nДакриоциститтің белгілері: көз жасы қалташығында ауырсыну сезімі пайда болады; көз ісіиді; қызарады; көзден жас жиі ағып тұрады. Сондай-ақ, ақ, сары немесе сары-қоңыр түсті іріңді сұйықтық шығуы мүмкін. Созылмалы дакриоциститті емдеу үшін, көз жасы қалташығын хирургияық жолмен алып тастайды.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nкөзжасықалташығы\r\nдакриоцистит\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1265,'article','428','Деменция (Алжу)','kz','2018-08-09 10:12:50','2018-08-09 10:12:00','__Деменция __- адамның жалпы ақыл-ой қабілеттерінің қатты нашарлауы. Оның салдарынан тіпті күнделікті тіршілікті игеру де қиынға соғады. Мұның әсерінен есте сақтау қабілеті төмендейді, күнделікті қарапайым мәселелерді шешу қиынға соғады, оқу және өзге де менталды функцияларды игеру мүмкіндігі шектеледі.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=428',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Деменция','y','   Деменция (Алжу) __Деменция __- адамның жалпы ақыл-ой қабілеттерінің қатты нашарлауы. Оның салдарынан тіпті күнделікті тіршілікті игеру де қиынға соғады. Мұның әсерінен есте сақтау қабілеті төмендейді, күнделікті қарапайым мәселелерді шешу қиынға соғады, оқу және өзге де менталды функцияларды игеру мүмкіндігі шектеледі.\r\n Деменция - адамның жалпы ақыл-ой қабілеттерінің қатты нашарлауы. Оның салдарынан тіпті күнделікті тіршілікті игеру де қиынға соғады. Мұның әсерінен есте сақтау қабілеті төмендейді, күнделікті қарапайым мәселелерді шешу қиынға соғады, оқу және өзге де менталды функцияларды игеру мүмкіндігі шектеледі.\r\n\r\nДеменция түрлі жағдайлардан туындауы мүмкін, соның ішінде  мидың ісіктері, бастан жарақан алу немесе инсульт алу; аурулар (мысалға Альцгеймер ауруы); немесе ішімдікке деген тәуелділік. Кейбір топтағы адамдар (әсіресе, қарттар) бұл ауруға ұшырамаса да, деменцияға тап болғандай көрінуі мүмкін (жалған деменция).\r\n\r\nДеменциямеауырытын адамдарда мына белгілер байқалады:\r\n•	Мазасыздық және есте сақтау қабілетінің жоғалуы.\r\n•	Күнделікті өзіндік міндеттерді орындай алмау.\r\n•	Өзін-өзі ұстай алмау, күтпеген мінез-құлыққа алып келеді (мысалы, заттарды лақтыру, басқа адамдарға айқайлау немесе басқаларды күдікпен айыптау).\r\n•	Өздігінен шешім қабылдай алмау, пікір таластырып, жаңа шешімдер шығаруға мүмкіндігі жетпеуі. \r\n•	Физикалық функциялардың жоғалуы (мысалы, зәр шығару).\r\n\r\n Тегтер: \r\nдеменция\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1266,'article','514','Қалтырау (перниоз)','kz','2018-09-03 09:48:03','2018-09-03 09:45:00','Қалтырау (перниоз немесе пернио) -  дененің төменгі температураға реакция беруі (қатты мұздау).  Бұл көбінесе жас балаларда Рейно синдромымен кездесіп жатады, және дымқыл, суық ауада қалып қойған жағдайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=514',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қалтырау','y','   Қалтырау (перниоз) Қалтырау (перниоз немесе пернио) -  дененің төменгі температураға реакция беруі (қатты мұздау).  Бұл көбінесе жас балаларда Рейно синдромымен кездесіп жатады, және дымқыл, суық ауада қалып қойған жағдайда болады. Қалтырау (перниоз немесе пернио) -  дененің төменгі температураға реакция беруі (қатты мұздау).  Бұл көбінесе жас балаларда Рейно синдромымен кездесіп жатады, және дымқыл, суық ауада қалып қойған жағдайда болады.\r\nМұнің белгілері  суықта  шамамен 2-14 сағат қалып қойғанда байқалады. Ол  білектен, құлақтан, табаннан білінеді. \r\n\r\nСимптомдары мынадай болады:\r\n\r\n•	Мұздаған жерлер қызарып, ісінеді;\r\n•	Тері домбығады;\r\n•	Дене алағызып, біресе қышып, біресе ашиды;\r\n•	Домбыққан жерлер қыза бастайды;\r\n•	(ауыр жағдайда) тері көлдіреп, жара болып кетеді.\r\n\r\nЕмделу үшін,  дененің зақымданған жерлерін  жылтып, көлдіреген жерлерді қайта суықа ұрындырмай қажетті іс-шараларды жасау керек. \r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nқалтырау\r\nперниоз\r\nтөменгі температура  \r\nсуық   \r\nРейно синдромы  \r\nсезімталдық    \r\nқышу    \r\nашу    \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1267,'article','522','Буынның шығуы','kz','2018-09-21 04:37:36','2018-09-21 04:36:00','\'\'__Бұл не? Буынның шығуы __\'\'– сүйектердің  буындағы  қалыпты орнынан  қайырып немесе соғып  қозғап жіберуінен туындайтын жағдай. Мұны кейде таю деп те атайды. Сүйектің таюы әртүрлі жағдайда орын алуы мүмкін.  Мысалы дәл буынға тиген соққыдан, құлап қалғаннан, немесе оқыс жасалған іс-қимылдардың себебінен сүйек өз  орнынан қозғалып кетеді.  Көбінесе сүйектің таюы тізе асығында, жамбас буынында, білезікте, саусақтардың буындарында, шынтақ және иық буындарында орын алуы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=522',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Буынның','y','   Буынның шығуы \'\'__Бұл не? Буынның шығуы __\'\'– сүйектердің  буындағы  қалыпты орнынан  қайырып немесе соғып  қозғап жіберуінен туындайтын жағдай. Мұны кейде таю деп те атайды. Сүйектің таюы әртүрлі жағдайда орын алуы мүмкін.  Мысалы дәл буынға тиген соққыдан, құлап қалғаннан, немесе оқыс жасалған іс-қимылдардың себебінен сүйек өз  орнынан қозғалып кетеді.  Көбінесе сүйектің таюы тізе асығында, жамбас буынында, білезікте, саусақтардың буындарында, шынтақ және иық буындарында орын алуы мүмкін. Бұл не? Буынның шығуы – сүйектердің  буындағы  қалыпты орнынан  қайырып немесе соғып  қозғап жіберуінен туындайтын жағдай. Мұны кейде таю деп те атайды. Сүйектің таюы әртүрлі жағдайда орын алуы мүмкін.  Мысалы дәл буынға тиген соққыдан, құлап қалғаннан, немесе оқыс жасалған іс-қимылдардың себебінен сүйек өз  орнынан қозғалып кетеді.  Көбінесе сүйектің таюы тізе асығында, жамбас буынында, білезікте, саусақтардың буындарында, шынтақ және иық буындарында орын алуы мүмкін.\r\n\r\nБуын шығудың қандай түрлері болады?\r\nЕгер адамның буындары табиғатынан әлсіз болса, күнделікті тұрмыстағы  жағдайда да  буын тайып кете береді.  Кейбір жандар жарақат алғаннан кейін, буындары дұрыс бітпеуіне байланысты буын алынбалы-салынбалы болып қалады.  Кішкентай балалардың сүйектерінің шығуы дөрекі қылықтардың салдарынан болады.  Кейде іште жатқан баланың буындары дұрыс қалыптаспай қалғаннан да болады. Потологиялық тұрғыдан буындарды ұстап тұратын сіңірлердің әлсіз болуына байланысты Марфан синдромымен ауратын адамдардың буындары тайғыш келеді.\r\nАсқынып кетсе қалай болады? Сүйекті орнына салғаннан кейінде тайғыш болуы салмақты мәселеге айналады.  Себебі,  ұсақ тіндер созылып немесе үзіліп кетуі ықтимал, болмаса, буынның айналасындағы (байламдар, сіңірлер, бұлшық еттер, шеміршектер, буын қабықшалары) үзіліп кетуі мүмкін. Жарақаттану жүйке жүйесі мен қаназық тамырларын зақымдауы мүмкін. сүйек сынығы буын ішінде сынып, немесе қысылып қалып қоюы мүмкін. Осы  аталған мәселелерге қатысты буынның шығу түрі кездессе, оны тек хирургиялық жолмен қана емдеп көруге болады.\r\nТегтер: \r\nбуынның шығуы      \r\nбуынның алынбалы-салынбалы болып қалуы, \r\nбуында сүйек сынығының қалып қоюы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1268,'article','739','Жатыр обыры','kz','2018-11-26 08:31:19','2018-11-26 08:24:00','Жатыр – әйелдердегі өндірістік  жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=739',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жатыр','y','   Жатыр обыры Жатыр – әйелдердегі өндірістік  жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды.  Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге жатыр обыры жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about uterine cancer).\r\n\r\nЖатыр\r\n\r\n\r\n\r\nЖатыр – әйелдердегі өндірістік  жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. Жатыр – қуық пен тік ішектің арасында, кіші жамбас қуысында орналасқан.\r\n \r\nЖатыр мойындығы – жатырдың төменгі бөлігінде орналасқан, тарылған жері. Жатырдың кең бөлігі, мойындықтың үстіңгі жағында орналасқан, оны – жатыр денесі дейді.  Жатырдың күмбез тәрізді жоғарғы бөлігі -  жатырдың түбі деп аталады. Жатырдан қарама-қарсы екі жақ бетінен Фаллопиев түтікшелері шығады. Олар аналық безге жалғасып тұйықталады.\r\nЖатыр 3 қабаттан тұрады. Ішкі қабатты – эндометрий. Ортаңғы қабатты – миометрий – (бұлшықетті қабат). Сыртқы қабатты – периметрий.\r\n\r\nБала туу  жасындағы әйелдердің  әр ай сайын эндометриі жуарып тұрады, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуына байланысты болатын құбылыс. Егер жүктілік болмаса, эндометрий қабатты сылынып, қынап арқылы қанмен араласып сыртқа шығып кетеді. Оны – етеккір  (менструация) деп атайды.\r\n\r\nҚатерлі ісік деген не?\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісіктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЖатыр обырының залалсыз түрі келесілерді де қамтиды:\r\n\r\nФиброидты ісіктер (жатыр миомасы) жатырдың бұлшықетті қабатында жайылатын   кең таралған ісік түрі болып табылады. Бұл арау көбінесе 40 жастан асқан әйелдерде жиі кездеседі. Бұл індетке ұрынған әйелерде бір уақытта бірнеше фиброидты түйіндер пайда болады. Фиброидты ісік обыр түріне ауысып кетпейді. Менопауза кезіне өте бастаған фибройдты ісіктердің барлығының көлемі жиі кішіриеді және кейбіреулері өздігінен жоғалып кетеді.\r\n\r\nӘдетте фибройдты ісіктер (жатыр миомасы) ешқандай симптом тудырмайды. Бірақ көлеміне, орналасу мекеніне қарай фиброидты түйіндер қан кетумен, қынап бөлінділерімен және жиі зәр шығарулармен астасып кетіп жатады. Мұндай симптомдары көрініс тапқан әйелдер міндетті түрде дәрігерге қаралуы керек. Егер көп мөлшерде қан кетулер орын алса, және ісік жақын тұрған ағзаларты басып бара жатса, қатты ауру езімін туындатса дәрігерлер хирургиялық араласулар немесе басқа да түрлі ем-шараларды орындауға кеңес береді. \r\n\r\nЭндометриоз жатырдың тағы да бір залалсыз өзгерісінің бір түрі.  Ол көбінесе 30-40 жасар, әсіресе жүкті болмаған әйелдерде байқалып жатады. Эндометриоз жатырдағы эндометриальді тіндердің жақын ағзаларға таралуымен сипатталады. Бұл жағдай орын алғанда, етеккір келгенде қатты ауырған сезімдер білінеді, қынаптан потологиялық бөлінділер бөлінеді және бедеулік дамуы мүмкін. Бірақ эндометриоз жатыр обырын тудырмайды. Эндометриозы бар әйелдерге әдетте, гормональді терапиямен емделуге болады деген кеңестер беріледі.\r\n\r\nЭндометрия гиперплазиясы – бұл басқа бір залалсыз жағдай, жатыр ішкілік қабаттардағы жасушалардың саны артып кетуімен сипатталады. Эндометрия гиперплазиясы – обыр емес, бірақ ол обырға әкеп соқтыратын жағдай. Эндометрия гиперплазиясы етеккірдің артуымен, етеккір аралық қан кетулермен, сондай-ақ, менопауза кезеңдерінде қан бөлінуімен сипатталады. Бұл жағдай көбінесе 40 жастан асқан әйелдерде жиі  кездеседі.\r\n\r\nДәрігер жатыр обырының дамуының алдын алу үшін эндометриялық гиперплазиясы бар әйелдің жатырын алып тастауға (гистерэктомия) кеңес береді. Сондай-ақ, прогестерон гармонының көмегімен емделуге де болады және ылғый гинекологтің бақылауында болуы тиіс.  \r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қатерлі ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа ағзаларға немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  жатыр қатерлі ісігі өкпеге  таралса, өкпедегі обыр ісігі – жатыр обырлық ісігі болып саналады. Бұл ауру жатыр обырының метастаздануы болады, өкпенікі емес. Егер ол осындай себептерден індет туындаса, ол  жатыр обыры бойынша емделеді, өкпе обыры бойынша емес.  Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nЖатыр обыры көбінесе «эндрметрия» деп аталатын ішкі қабаттан дамиды. Обырдың мұндай түрі эндометриальді обыр деп аталады, бірақ, оны көпшілік жатыр обыры деп атай береді. Яғни бұдан түйеріміз, обыр эндометриядан басталады деген сөз.\r\n\r\nЖАТЫР ОБЫРЫНЫҢ СИМПТОМДАРЫ\r\n\r\nЖатыр обыры көбінесе менопаузадан кейін дамиды. Бірақ ол менопауза кезінде де дами беруі мүмкін. Қынаптан потологиялық қанды бөліндінің шығуы жатыр обырырының барынша кең таралған симптомы болып табылады. Қан кету аздаған қан араласқан сулы бөлінді түрінде басталады. Содан қанды түрі қоюлана түседі. Бұдан кейін «менопаузадан мұншалықты қан кетпеу керек еді ғой» деген күмәнмен текеріліп көргеніңіз дұрыс.\r\n \r\nӘйелдерде төменде көрсетілген симптомдардың ішінара болмасын бірі кездессе, дәрігерге  хабарласуы керек:\r\n\r\n•	Қынаптан әдеттегіден тыс қан мен бөлінділер шықса;\r\n•	Зәр шығарған кезде қиналу, ауру сезімдері болады;\r\n•	Жыныстық қатынас кезінде ауру сезімдері мазалайды;\r\n•	Шапта ауру сезімі болып жүреді.\r\n\r\nКөрсетілген симптомдар қатерлі ісіктің процессін туындатады немесе басқа да күрделі мәселелердің болғанын меңзейді. Дегенмен ондай жағдайдың бәрі бірдей қатерлі ісіктен бола мермейді, бірақ нақты, сенімді диагнозды дәрігер ғана қоя алады. \r\n\r\nЖатыр обырының диагностикасы\r\n\r\nЕгер әйелдерді жатыр обырынан туындаған  симптомдар мазаласа, онда оларға «дәрігерге қаралыңыз» деп кеңес берер едік. Себебі дәрігер жалпы тексеру жүргізеді және қан мен несеп  талдамасын өткізуді тағайындайды. Дәрігер төменде көрсетілгендей түрлі, қажетті тексерулерді жүргізуі мүмкін:\r\n\r\n•	Гинекологиялық тексеру – дәрігер төменгі мүшелерге (қынапқа, жатырға, қуыққа және аш ішекке) тексеру жүргізеді. Тексеру аталған ағзалардың көлемі мен құрылымын қарау үшін жүргізіледі. Қынап пен жатыр мойнын тексеру арнайы құрылғының көмегімен жүзеге асырылады.\r\n•	Жатыр мойнының жұғындысы – дәрігер потологиялық жасушалардың зертханалық және микроскопиялық  жағдайда тексеру үшін жатыр мойнынан және қынаптың жоғарғы бөлігінің жұғындысын жинайды. Бұл тест  Папаникалау бойынша жығынды алу (автордың аты берілген) деп аталады немесе оны Пап-тест деп те қысқартып айтса болады. Бұл тест арқылы жатыр мойнындағы обыр жасушасын анықтауға болады, обырды табу үшін сол жатырға биопсия жүргізу керек, яғни жатыр қуысына арнайы құралды кіргізу керек және микроскоппен тексеру үшін тін бөлшегін алу қажет. \r\n•	Трансқынапты ультрадыбысты тексеру – дәрігер арнайы құралды қынапқа кіргізеді, яғни, жоғары жиілікті шағылысатын толқынның көмегімен жатырдың ішкі жоғарғы құрылымен қарап шығады. Атап айтқанда, бұл әдіс биопсия жүргізу үшін эндрометрияның потологиялық толысуын анықтауға мүмкіндік беретін негізгі шешіп болып табылады. \r\n•	Биопсия – дәрігер жатырдың ішкі жоғарғы жағынан тін бөлшектерін жинайды. Бұл шара жатырды кеңейтуге арналған арнайы құрылғының көмегімен жүзеге асауы мүмкін.  Осымен бірге жатырдың  шырышты қабатындағы тұнып қалған заттарды қыруды да жүзеге асыруға болады.  Одан әрі қарай алынған биопсияның көмегімен  тіндерге микроскоптық тексеру жүргізіледі. Сондай-ақ, гиперплазиялық немесе табылған обыр жасушаларын және т.б. потологиялық белгілерді анықтау үшін қырылған материалдар да тексеріледі. Осындай шаралардан кейін белгілі бір уақытқа ішінде әйелдің асқазанының төменгі жағында нашар сезімдер туындауы  мүмкін және азғантай қанды бөлінділер көрініс береді.\r\n\r\nЖАТЫР ОБЫРЫНЫҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ\r\n\r\nДәрігер диагноз қойғаннан кейін, дұрыс емдеу шарасын тағайындау үшін, науқаста қандай қатерлі ісіктік процесс жүріп жатқандығын білуі керек. Аурудың сатысын анықтау – обырдың қай сатыда таралып бара жатқанын, және қандай ағзаларға таралғанын анықтау болып саналады.\r\n\r\nДәрігер бұл сұрақтар төңірегінде жауап іздеу үшін қан және несеп талдамасын зерттеуді тағайындайды, сонымен қатар рентгенологиялық зерттеуде қалыс қалмауы мүмкін. Бұларған басқа, компютерлі томография, ультродыбыстық зерттеу, ядерлі-магнитті резонанс, сигмоидоскопиялық немесе колонскопиялық зерттеулер жүргізілуі мүмкін. \r\nКөп жағдайда қатерлі ісіктің сатысын анықтауға арналған сенімді жол жатырды жою болып табылады (гистеректомия) және қатерлі ісіктік процесстің даму сатысы визуалды түрде, яғни қарапайым көзден көру арқылы анықталуы мүмкін. Көбінесе жатырдың бұлшықеттік тіні зақымданды ма, зақымданбады ма, және лимпфатикалық түйіндерге сондай-ақ, жақын тұрған шап ағзаларына таралды ма соны анықтау аса маңызды рөл атқарады. Сондай-ақ, обыр жасушалары бар алынған тінге микроскоптық зерттеу жүргізіледі.\r\n\r\nЖатырдың сатылануы төменде келтірілген белгілердің незізінде қойылады:\r\n\r\n•	І Сатысы- қатерллі ісіктің процессі жатырды ғана зақымдайды және жатыр мойнына таралмайды;\r\n•	ІІ сатысы – қатерлі ісіктің жатыр мойны мен денеге таралау процессі;\r\n•	ІІІ сатысы – қатерлі ісік жатыр маңына таралады, бірақ, шап маңына шықпайды (бірақ, ол қуық пен тік ішекті зақымдамай тұрған кезде) жүретін процессі. Шаптағы  лимфатикалық түйіндерде жатыр ісігі құралады.\r\n•	 IV сатысы – қатерлі ісіктің қуық пен тік ішекке немесе шап жақтағы басқа да ағзаларға таралатын процессі\r\n\r\nЖАТЫР ОБЫРЫН ЕМДЕУ \r\n\r\n«Жатырында қатерлі ісігі бар» деп диагноз қойылған көптеген әйелдер емдеу әдістеріне қажетті шешімдердің бәрін қабылдап, емделуге белсенді түрде кіріседі. Бірақ кейбіреулер қойылған диагносын естігенде есеңгіреп, күйзеліп аурудың адеквантты мағлұматтарын ескере алмай қалып жатады. Мысалы, науқастар өзіне білуі керек көптеген сұрақтарды дәрігерге қоя алмай қалады.  Осындай себептерге байланысты науқастар дәрігер қабылдауына барған кезде қасына туысын немесе досын ертіп алғаны абзал, олар ауруға өздігінше көмек болады.\r\n\r\nДәрігер ауруды арнайы мамандарға бағыттауы мүмкін, мысалы, гинекологқа (әйелдердің осындай мәселелерімен айналысатын маман), немесе онкологқа (қатерлі ісіктерді емдеумен айналысатын маман).\r\n\r\nЕмдеу әдістері\r\n\r\nЖатыр обырын емдеу әдітері ісіктің көлеміне, ауру сатысына, сондай-ақ, ісіктің ісіуіне әйелдік гормонның қай атысы әсер ететіндігіне байланысты жүргізіледі. Сондай-ақ обыр жасушасының дифференциация сатысы  маңызды фактор болып табылады. Яғни, бұл жасушалар қай сатысында қалыпты жаушалардан ерекшеленетініне қарасты ажыратылады. Айырмашылығы қанша көп болса, ісік соншалықты тез дамиды. Бұдан басқа, емдеу әдісіндегі шешім қабылдауға мәжбүр ететін фактор әйелдің жалпы денсаулық жағдайы болып табылады. \r\n\r\nЖатыр обырын емдейтін бірнеше қатарлы емдеу түрлері бар. Жатыр обыры бар әйелдеерге көбінесе хирургиялық ем жүргізіледі. Кейбіреулерге радиациялық терапия тағайындалады. Кейде, гормональді терапия деп аталатын ем түрін қабылдауға кеңес беріледі. Ал аурулардың енді біреулеріне біріктірілген ем түрі тағайындалады. \r\nЖатыр обыры бар көптеген әйелдердің жатырын алыптастау (гистерэктомия) мақсатында жирургиялық араласулар орындалады. Операция құрсақ қуысының қабырғасын тілу арқылы жүзеге асырылады. Хирург әдетте жатырмен бірге қос фаллопиев түтіктерін  және аналық бездерлі алып тастайды, яғни, билатеральді салпиго-оофоректомия деп аталатын ем түрі жүргізіледі.\r\n\r\nСондай-ақ хируруг, егер обыр жасушалары лимфатикалық түйіндерде құралса, ол түйіндерді де алып тастайды. Егер обыр жасушасы лимфатикалық түйіндерде орналасса, онда обырлану процессі ағзаың басқа бөліктеріне де таралды деген сөз. Егер обыр эндрометрияда шектелсе, әйелге хирургиялық операциядан басқа, емдеудің қосымша түрлері қажет болмайды.   \r\n\r\nРадиоактивті терапия обыр жасушаларын жоя алаиын жоғары экергиялы радиоактивті сәулені қолданумен сипаттлады. Хирургиялық араласулар мен радиотерапия ұқсас түрде емдеудің жерлігікті түрімен астасады, әрине ол, өз айамғында қаншама обыр жасушаларын жойғандығына байланысты.\r\n\r\nКейбір әйелдер жатыр обырының І, ІІ немесе ІІІ сатысында хирургиялық араласулар мен радиациялық терапияның біріккен түрін қажетсінеді. Оларға алдымен ісіктің көлемін кішірейту үшін радиотерапия жүргізіледі, одан кейін хирургиялық операция орындалады. Бірақ, кейде радиотерапия қалып қойған ісіктерді кетіру үшін хирургиялық операциядан кейін жүзеге асырылады. Бұдан басқа, радиотерапия хирургиялық операция жасай алмайтын әйелдерге жүргізіледі.\r\n\r\nЖатыр обырын емдеу үшін радиациялық терапияның екі түрі қолданылады:\r\n\r\n•	Сыртқы терапия: сыртқы радиотерапия үшін радиацияның сыртқы көзі қолданылады (арнайы аппарат), бұл сәуле ісіктің орналасқан жеріне бағытталады. Мұндай ем бірнеше аптаның ішінде, аптасына 5 күн жүргізіледі. Бұлай істеу арқылы қатерлі ісіктің жасушаларын жинастыруға болады.\r\n•	Ішкі радиотерапия: ішкі радиотерапия үшін қынап арқылы арнайы радиациялық шағын түтікше енгізіледі (импланттанады) және ол бірнеше күнге дейін іште қалдырылады.   Алдағы емделулерде әйелге туыстарымен және достарымен қарым-қатынас жасауына шектеу қойылады. Бұл әдісті орындағаннан кейін осы шешім барынша қауіпсіз болып саналады. Кейбір әйелдер үшін   ррадиотерапияның ішкісінің де, сыртқысының да біріктірілген түрі ыңғайлы болып келеді.\r\n\r\nГормональді терапия арнайы дәрілерді қолдануды қамтиды. Яғни ол дәрілер гармонмен бірге обыр жасушаларына торалғы бола тұрып бақылауға мүмкіндік туғызады.  Гормондар арнайы рецепторлар арқылы обыр жасушаларымен бірлесе дамиды.  Гормональді терапияны бастамас бұрын, гормональді рецепторларға тестілеу жүргізіледі. Ол әсіресе, жатырдың эстрогенді және прогестеронды рецепторларына жүргізіледі. Егер рецепторлар қатыстырылса ісік жасушалары гормональді терапияға жол берген болып саналады.\r\n\r\nГормональді терапия, ағзадағы обыр жасушаларына қаншалықты әсер еткендігіне қарай жүйелі терапияның категорияларымен байланысады. Әдетте гормональді терапияда сапасына қарай, құрамында прогестерон бар таблеткалер қабылданады. \r\n\r\nКейде хирургиялық араласулар мен радиотерапияны қолдануға келмейтін әйелдерге гормональді терапия жүргізіледі. Бұдан басқа жағдайда, дәрігер науқастардың бойындағы ісік өкпесіне немесе басқа ағзаларына таралса гормональді терапияны тағайындайды. Сондай-ақ гормональді терапия жатыр қатерлі ісігі қайталанған ауруларға тағайындалады.\r\n\r\nЖАТЫР ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕРІ\r\n\r\nХирургиялық емнің жанама әсерлері\r\n\r\nГистеректомиядан кейін әйелдерде әлсіреу және ауру сезімдері байқалады. Көптеген әйелдердің қайта қалпына келуі үшін 4-8 аптадай уақыт қажет. Алайда, кейбір әйелдерге оданда артық уақыт қажет болады қайта қалпына келуі үшін.\r\n\r\nКейбіреулері жедел араласулардан кейін жүрек айну, құсу жағдайлары орын алаиындығын айтады. Сондай-ақ, қауық пен ішектерде де мәселелер туындауы мүмкін. Сол үшін дәрігер бірқатар тамақтар мен сұйықтықтарды пайдалануды доғара тұруды талап етеді. Кейін ақырындап, қалыпты тамақтануына да болады.\r\n\r\nГистеректомиядан кейін әйелдерде етеккір жоғалып кетеді, және олар ешқашан бала көтере алмай қалады. Ондай әйелдерде климакстің пайда болатындығы жайында нақты мәліметтер бар. Ондай жағдайда, кейде терапияны эстроген-құрамды препарат ауыстыруы мүмкін.  олар жағдайды жеңілдетуге мүмкіндік береді. Бірақ кейбір дәрігерлер бұған кереғар пікірде, яғни олардың айтуы бойынша, «кімде қашан бір жатыр қатерлі ісігі болған болса, оларға эстроген берудің қажеті жоқ» дейді.\r\n\r\nРадиациялық терапияның жанама әсерлері\r\n\r\nРадиациялық терапияның жанама әерлері, әсіресе радиоактивті сәуленің қолданылған дозасы мен әсер еткен орнына байланысты болады. Кең таралған жанама әсерлер: құрғау және әсер еткен жерінің терісінің қызаруы, қышу және қынап ішінің күю сезімі. Бұлардан басқа, радиотерапиядан диарея, сондай-ақ, зәр шығарудың жиілеуі мен шығарар кезде ауру сезімінің мазалауы пайда болады. Радиацияның әсерінің нәтижесінде, сондай-ақ инфекциядан қорғайтын қанның ақ түйіршіктері ( лейкоциттер) азайып кетеді.   \r\n\r\nДәрігерлер радиациялық терапиядан өткен әйелдерге жыныстық қатынаста болмай тұру керектіні жайында кеңес береді.  Бірақ, аталмыш терапиядан кейін бірнеше апта өткен соң, әйелдер төсек қатынасын жалғастыра берсе бола береді.\r\n\r\nГормональді терапияның жанама әсерлері\r\n\r\nПрогестероны бар таблеткаларды қабылдайтын әйелдердің организмдері сұйықтық жиналуға бейіп келеді. Сондай-ақ, гормональді терапияның жанама әсері тәбеттің төмендеуі және салмақтың түсуі болып табылады. Әйелдерің  сақталған етеккірлі функциясы бұзылуы мүмкін.\r\n\r\nҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісіген емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орынына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қоссымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы сезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\nАурулардың күтіміне қолдау көрсету\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоционалдық және практикалық мәселелерін шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреулері емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады.  \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\nДұрыс тамақтану мен физикалық белсенділік\r\n\r\nОнкологиялық аурулардің өзін өзі күтінгені аса маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. Онкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұстап тұру үшін нәуызыға бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия  жинайды.\r\n\r\nОнкологиялық аурулар көбінесе емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаа, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәселелерді шешуге көмектесуі мүмкін. \r\n\r\nКөптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\nАЛДАҒЫ УАҚЫТТАҒЫ КҮТІМ   \r\n\r\nЕмделгеннен кейін тұрақты күтімілдену өте маңызды. Дәрігерлер ісіктіктің қайталанбайтынына көз жеткізу үшін егжей-тегжейлі тексерулер жүргізеді. Уақытылы тексерулер жүргізіліп тұрса, аталмыш өзгерістірді анықтауға болады. Ол үшін уақытымен гинекологиялық тексерулерден өтіп, зертханалық тесттер жүргізіп, рентгенологиялық зерттейлерден өтіп, т.б. тексерістерден қалмай қаралып тұрған дұрыс. \r\n\r\nҒЫЛЫМИ ӨҢДЕУЛЕР\r\n\r\nҚазіргі уақытта ғалымдар жатырдың хирургиялық жолмен ауырпай алыну әдістерін қарастыруда. Негізінде, жатырды алып тастау әдісі қынап арқылы енгізілетін лапароскоптың көмегімен өңделеді. Бұл жол арқылы құрсақ қуысын аса үлкен көлемде кесілуінен сақтануға болады және қатерлі ісіктің таралған жерлеріне, яғни құрсақ қуысына ауыртпай зерттеу жүргізуге мүмкіндік туады.\r\n\r\nТағы бір зерттеушілер тобы хирургиялық араласудан кейін радиациялық терапияның ұтымды жолын меңгеруде, сондай-ақ, біріктірілген хирургияны қабылдауда, яғни, химиотерапия мен радиотерапияны қоса қолдану жолдарын меңгеруде. АҚШ-та және басқа елдерде биологиялық терапияны (жаңа дәрілер мен біріктірілген клиникалық сынама) қолданылуда. Бұл зерттеулердің кейбіеуі жанама әсерлерді төмендетуге және ауру жанның кейінгі өмірін сапаландыруға бағытталады.\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nкасер, \r\nэндометриум.\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1269,'article','906','Уытты түйінді жемсау','kz','2018-12-24 08:03:41','2018-12-24 07:56:00','Уытты түйінді жемсау кезінде қалқaнша безінің көлемінің ұлғайтуы байқалады. Түйіндер түзіліп, қалқaнша безі ұлғайтылған кезде, оның көлемі де соншалықты ұлғаяды. Бір немесе бірнеше осындай түйіндерден  жоғары мөлшерде шығарылса,   қылқaнша безінің гормондары соншалықты көтеріледі.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=906',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','У','Уытты','y','   Уытты түйінді жемсау Уытты түйінді жемсау кезінде қалқaнша безінің көлемінің ұлғайтуы байқалады. Түйіндер түзіліп, қалқaнша безі ұлғайтылған кезде, оның көлемі де соншалықты ұлғаяды. Бір немесе бірнеше осындай түйіндерден  жоғары мөлшерде шығарылса,   қылқaнша безінің гормондары соншалықты көтеріледі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nУытты түйінді жемсау кезінде қалқанша безінің көлемінің ұлғайтуы байқалады. Түйіндер түзіліп, қалқанша безі ұлғайтылған кезде, оның көлемі де соншалықты ұлғаяды. Бір немесе бірнеше осындай түйіндерден  жоғары мөлшерде шығарылса,   қылқанша безінің гормондары соншалықты көтеріледі.\r\n \r\n\r\nСебептері\r\nУытты түйінді жемсау қалыпты қызметтегі қарапайым жемсаудан бастау алады. Ол қарт адамдар арасында кеңінен таралған. Қауіпті факторларға жасы 55 жастан асқан әйел адамдар жатады. Бұл ауру балалар арасында сирек кездеседі. Осы ауруға шалдыққан көптеген адамдар ұзақ жылдар бойы түйінді жемсаудан арыла алмайды.\r\nКейде уытты ұсақтүйінді жемсауы бар адамдарда, бастапқы кезеңде қалқанша безінің гормондары жоғары деңгейде тұрады. Көп жағдайда бұл йодты ішке немесе көктамыр ішіне қабылдағаннан туындайды. Йод КТ өткізу  немесе жүрек қуыстарын катетерлеу кезінде контрасты заттар ретінде пайдаланылуы мүмкін. Құрамында йоды бар қабылдау препараттары , мысалы, амиодарон секілді, олар да бұл аурудың дамуына әкелуі мүмкін.\r\n\r\nСимптомдары\r\nАурудың белгілері қалқанша безінің гиперфункциясы кезіндегі белгілеріне (гипертиреоз) ұқсас болып келеді. Дегенмен, бұл жағдайда Грейвс ауруындай көз алмасының бадыраюы сияқты белгілер кездеспейді.\r\n\r\nАурудың көрінісі болуы мүмкін мынадай белгілері бар:\r\n•	Шаршау\r\n•	Үлкен дәреттің жиілеуі\r\n•	Жылуға шыдай алмаушылық\r\n•	Тәбеттің көтерілуі \r\n•	Тершеңдік\r\n•	Тұрақты емес етеккір циклі (әйелдерде)\r\n•	Бұлшық құрыуы\r\n•	Ашуланшақтық\r\n•	Мазасыздану\r\n•	Салмағын жоғалту\r\n\r\nДиагностикасы\r\nДәрігерлік тексеру жүргізу кезінде қалқанша безінде бір немесе бірнеше түйіндер анықталуы мүмкін. Сондай-ақ, жүректің жиі қағуы орын алуы мүмкін. \r\nСонымен қатар, төменгдегідей зерттеу әдістері жүргізілуі мүмкін:\r\n•	Қан сарысуындағы (T3, T4) қалқанша безінің гормондарының деңгейін анықтау; \r\n•	Сарысулық ТТГ (тиреотропный гормон)\r\n•	Қалқанша безін радиоизотоптық сканерлеу, немесе қалқанша безінің радиоактивті йодты қаншалықты сіңіретіндігін зерттеу \r\n•	Қалқанша безін ультрадыбыстық зерттеу\r\n\r\nЕмдеу\r\nҚалқанша безінің гормондарының деңгейі қалыпты  нормасына келмейінше, бета-тежегіштер (пропранолол) гипертиреоздың кейбір симптомдарын бақылануы мүмкін.\r\nКейбір дәрілік препараттар, йодты қалқанша безіне қолдануды тоқтатуы немесе пайдалану тәсілдерін өзгертуі мүмкін.  Бұл препараттар қалқанша безінің гиперфункциясын  емдеу үшін қолданылуы мүмкін, ол  кез келген мынадай жағдайларда:\r\n•	Хирургиялық емдеудің алдында немесе радиоактивті йод терапиясымен емдеу кезінде \r\n•	Ұзақ терапия ретінде \r\nРадиоактивті йод терапиясымен қолданылуы мүмкін. Радиоактивті йод таблеткалы түрде тағайындалады. Препарат  қалқанша безінің  гиперактивті тіндер аумағында шоғырланады да және олардың бұзылуын тудырады. Осыдан кейін кейбір науқастарға қалқанша безін қалпына келтіру қажет болуы мүмкін. \r\nҚалқанша безін хирургиялық алып тастау мынадай жағдайларда жүргізілуі мүмкін:\r\n•	Түйін өте үлкен мөлшерде болса немесе тыныс алу жолдарының оқшауласа және үлкен түйіннен басқа да белгілері туындаса;\r\n•	Қалқанша безінің обырының болуы \r\n•	Шұғыл терапия қажеттілігі туындаса\r\n\r\nБолжамы\r\nУытты түйінді жемсау көбінесе егде жастағы адамдар арасында таралған, осылайша, басқа да денсаулыққа байланысты созылмалы проблемалар  аурудың туындауына себеп болуы мүмкін. Егде жастағы адамдар жүрек ауруына шыдай алмай жатады. Дегенмен, бұл ауруды емдеуге болады.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\nЖүрек жағынан болатын асқынулар:\r\n•	Жүрек жеткіліксіздігі\r\n•	Жүрек ырғағының бұзылуы (фибрилляциясы)\r\n•	Жүректің жиі қағуы\r\nБасқа асқынулары:\r\n•	Остеопорозға соқтыру,  сүйек массасының жоғалуы \r\n•	Тиреоуытты криз – бұл гипертиреоз жіті үдеуі симптомдарының көрінісі. Бұл жағдай инфекция немесе күйзеліс салдарынан туындауы мүмкін. Тиреоуытты  криздің симптомдары мынадай болуы мүмкін:\r\n•	Іштің ауруы\r\n•	Зейінділіктің төмендеуі \r\n•	Қызба\r\nОсы ауруға шалдыққан тұлғаларға  дереу дәрігерге қаралу қажет.\r\nҮлкен көлемді түйіндерді ауруының асқынуы кезінде тыныс алу немесе жұтынуда қиындықтар туындайды. Бұл асқынулар  қалқанша безінің артында орналасқан кеңірдек немесе өңештің  басылып қалуына байланысты орын алады.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nАурудың симптомдары көрісі бергенде дәрігерге қаралыңыз. Дәрігергің келесі қабылдауына келгенше, оның аолыңғы айтқан кеңестерін толық орындаңыз.\r\n\r\nАлдын алу\r\nУытты түйінді жемсаудың алдын алу мақсатында, дәрігеріңізбен келісе ботырып, гипертиреоз немесе қарапайым жемсауды уақытылы емдеңіз.\r\n\r\nДереккөз: https://medlineplus.gov/ency/article/000317.htm\r\n\r\nҚозғалу және діріл (ерлерде /әйелдерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nжемсау, \r\nқалқанша безі, \r\nемделу, \r\nгормондар, \r\nқалқанша безінің  үлкеюі,\r\nаутоиммунды ауру, \r\nтиреоидты гормон\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),