('','Ókpe qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',22680,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543226280,1574762280,1543226593,'Ókpe -  keýek tıptes, konýs tárizdi syńar múshe.  Ol keýde qýysynyń oń jáne sol jaq bólikterinde ornalasqan.  Ókpe tynys alý júıesiniń bir bóligi. Oń jaq ókpe úshke bólinip, olardy úles (dolıa) dep ataıdy. Eki úlesten turatyn sol jaq ókpege qaraǵanda, oń jaq ókpeniń mólsheri úlkenirek bolady. Dem alǵan sátimizde ókpege taza aýa tolyp,  negizgi fýnktsııalardy atqarý úshin  jasýshalarmen tinderge asa qajet  taza aýamen qamtamasyz etedi.  Dem shyǵarǵan kezde  ókpe  zat almasý qoregi bolyp tabylatyn qos totyqty kómirqyshqyl gazyn shyǵarady.\r\n','\'\'Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge ókpe qaterli isigi jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about lung cancer).\'\'\r\n \r\n__Ókpe__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"475\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÓkpe -  keýek tıptes, konýs tárizdi syńar múshe.  Ol keýde qýysynyń oń jáne sol jaq bólikterinde ornalasqan.  Ókpe tynys alý júıesiniń bir bóligi. Oń jaq ókpe úshke bólinip, olardy úles (dolıa) dep ataıdy. Eki úlesten turatyn sol jaq ókpege qaraǵanda, oń jaq ókpeniń mólsheri úlkenirek bolady. Dem alǵan sátimizde ókpege taza aýa tolyp,  negizgi fýnktsııalardy atqarý úshin  jasýshalarmen tinderge asa qajet  taza aýamen qamtamasyz etedi.  Dem shyǵarǵan kezde  ókpe  zat almasý qoregi bolyp tabylatyn qos totyqty kómirqyshqyl gazyn shyǵarady.\r\n\r\n__Ókpe qaterli isigi degenimiz ne?__\r\n\r\nQaterli isik tinder túzetin, qurama elementter jasýshalarynan bastaý alady. Tinder aǵzany túzedi. Qalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\n\'\'__Isikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:__\'\'\r\n\r\n\'\'Zalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\'\'\r\n\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\n\'\'Zalaldy isikter qaterli isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\'\'\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaýipti isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nÓkpe qateril isigi – mıkroskoptaǵy jasýsha beınesine baılanysty eki túrge bólinedi. Olar: usaq jasýshaly ókpe obyry jáne usa qjasýshaly emes ókpe obyry. Bul ókpe isikteriniń eki túride ártúrli taralady, olarǵan qarsy qoldanylatyn da emdeý tásili árqalaı bolmaq.\r\nUsaq jasýshaly emes ókpe obyry - bul ókpe obyrynyń barynsha kóp taralǵan formasy bolyp tabylady. Ol usaqjasýshaly obyrǵa qaraǵanda baıaý ósip, taralady.  Bul atalmysh obyrdyń túri jasýshalardyń túrine baılanysty túrli ataý ıelenedi: skvamozdy-jasýshaly kartsınoma (epıdermoıdty karttsınoma dep te atalady),  adenokartsınoma jáne iri jasýshaly kartsınoma.\r\n\r\nUsaq jasýshaly ókpe obyry sırek kezdesedi, biraq ósýi men taralýy usaq jasýshaly emes obyrdan qaraǵanda óte tez oryndalady. Jáne bul atalmysh isik túri zalaldy bolyp tabylady.\r\n\r\n__ÓKPE ISIGINIŃ QAÝIP FAKTORLARY__\r\n\r\nǴylymı zertteýlerdiń nátıjesinde ókpe obyryn damytatyn birneshe sebepter anyqtaldy. Olardyń kópshiligi shylym-tabaktarǵa qatysty.\r\n\r\n•	Temekiler. Shylym shekse ókpe obyry damıdy. Tabaktyń quramynda kantserogender dep atalatyn, ókpe jasýshalaryn zaqymdaıtyn zııandy zattar bolady.  Ýaqyt óte kele zaqymdanǵan jasýshalar obyrǵa aınala bastaıdy. Shylymdy toqtatpaı shegetinder, erte jastan shegetinder, kúnine kóp mólsherde  shylym tútinine ystanatyndar, sondaı-aq shylym ysyn kóp jutatyndar ókpe obyry týyndaýy múmkin qaýipti faktorlar tobynyń qatarynda bolyp sanalady. Adam eger, shylym shegýdi toqtatsa ókpe obyrynyń damý qaýpin edáýir tómendeter edi.\r\n•	Shylym men tútiksheler. Salystyrmaly túrde shylym men tútiksheni tartpaıtyndardan qaraǵanda, tartatyndarda ókpe obyrynyń damý qaýpi basym eken. Oǵan sondaı-aq mynadaı faktorlarda qatysty: shylym shegýdi toqtatpaý, kóp mólsherde shylym nemese tútik ysymen ystaný, sonymen qatar tabak ysyn kóp jutý. Tipti siz tabak ysyn jutpasańyz da ókpe obyry, aýyz qýysy nemese obyrdyń basqa da túrleri damýy múmkin.\r\n•	Shylymǵa janasý. Ókpe obyry passıvti shylym shegetinderde de damıtyn kórinedi. Passıvti shylym shegetinder – ózi shylymdy arnaıy shekpese de bir bólmede shylym tútinin jutýǵa májbúr bolǵan jandar.\r\n•	Radon. Radon – bul tússiz, dámsiz radıoaktıvti gaz, ol jaıshylyqta topyraq pen tastan túziledi. Radon ókpe jasýshalaryn zaqymdap, ókpe obyryn damytýy múmkin. Shahtada jumys isteıtinder, ádette radonnyń áserinen zaqymdanady. Osy radonnyń áserne ushyraǵandar shylym shekse, olar da ókpe obyrynyń bamý qaýpi basym bolady eken.\r\n•	Astestoz. Asbet – bul mıneraldy zattar toby. Olar talshyq túrinde bolady jáne ony qurylystyq ındýstrııada keńinen paıdalanady. Talshyqty asbast usaq bólshekterge tez ýatylyp, aýaǵa kóterilip, kıimge nemese ókpege birden qonýy múmkin. Olar qaı jasýshany zaqymdasa, sodan ókpe obyrynyń damý qaýpi artady. Zertteýlerdiń nátıjesi boıynsha aıtar bolsaq, jumysta asbesttiń áserinen zaqymdanǵandar, zaqymdanbaǵandardan qaraǵanda ókpe obyrynyń  damý qaýpin 3-4 esege arttyrady eken. Alaıda bul másele qurylys salasynda, asbestpen jumyss jasaıtyndar arasynda qarastyrylady. Sebebi mundaımen jumys jasaıtyndarda ókpe obyryna shaldyǵý qaýpi shylym shegetinderden qaraǵanda áldeqaıda basymyraq. Asbestpen baılanysty óndiristerde jumys isteıtinder, onyń áserinen zaqymdalmass úshin, arnaıy respıratorlardy kıip jáne basqa da qajetti qaýipsizdik sharalaryn qoldanýy kerek.\r\n•	Ekologııalyq lastaný. Zertteýshiler aýanyń dızel otyny men basqa da hımııalyq zattardyń janyp, tútininiń  aýaly lastaýynan ókpe obyrynyń damý qaýpi týyndaıtynyn aıtady. Biraq olarmen tikeleı baılanysstylyǵy áli naqtylanbady. Sondyqtan bul suraqtyń tóńireginde taǵy qosymsha zertteýler júrgizý kerek.\r\n•	Ókpe aýrýy. Týberkýlez sekildi ókpe aýrýyna shaldyqqandarda da ókpe obyrynyń damý qaýpi basym bolady. Sondyqtan mynadaı tendentsııa qalyptasqan, buryn qaı jerde týberkýlezge qatysty tinder zaqymdalǵan bolsa, sol jerde ókpe obyry damýy múmkin.\r\n•	Syrqatnama. Buryn kim ókpe obyrymen aýyrǵan bolsa, sol adamdarda, buryn aýyrmaǵandarmen salystyrǵanda indettiń qaıta týyndaý qaýpi basym eken. Sol úshin buryn ókpe obyrymen aýyrǵandar shylym shegýin múmldem doǵarsa, atalmysh indetke qaıta urynýdan saqtanady.\r\n\r\nǴalymdar ókpe obyrynyń týyndaý sebebin isdestirýde, sondaı-aq onyń aldyn alýdy da qarasstyrýda. Qazirgi tańda bir belgilisi ókpe obyryn boldyrmas úshin shyly shegýdi toqtatý kerek. Tipti keıbir adamdar ondaǵan jyl temeki shekse de, endigi ári ol jaǵymsyz ádetin tastasa ókpe obyryna shaldyǵý qaýpin birshama azaıtýy múmkin.\r\n\r\n__ÓKPE OBYRYNYŃ SIMPTOMDARY__\r\n\r\n__\'\'Ókpe obyrynyń negizgi sımptomdary bolyp tabylatyndar:\'\'__\r\n\r\n•	Jótel, buryn bolmaı júredi de kúrt bastalyp asqynyp ketedi;\r\n•	Keýdeniń ylǵı aýryp turýy;\r\n•	Qaqyryq aralas jótel;\r\n•	Demikpe, yssqyryqty tynys alý jáne tamaqtaǵy qyryl;\r\n•	Moıyn men bettiń isinýi;\r\n•	Tábettiń joǵalýy jáne aryqtaý;\r\n•	Jalpy álsizdik.\r\n\r\nKóretilgen sımptomdar ókpe obyrynyń týyndaýynan bolýy múmkin, sondaı-aq, bular basqa da jaǵdaılardan da bolyp jatady.\r\n\r\n__ÓKPE OBYRYNYŃ DIAGNOSTIKASY__\r\n\r\nSımptomdardyń sebepterin tabý úshin dárigerler aýrý  syrqatnamasymen tanysýy kerek: onyń ádetterin, ekologııalyq faktorlardyń múmkin bolatyn áserin jáne kásiptik zııandylyǵyn sondaı-aq,otbasynda obyrǵa qatystylyǵyn tekseredi.\r\n\r\nJáne de dáriger aýrý adamdy tolyq tekserýden ótkizýi kerek, rentgenologııalyq jáne basqa da tekserý sharalary júrgiziledi. Ókpe obyrynyń bolýy múmkin degen kúmán bolsa, naýqastyń qaqyryǵyn tsıtologııaǵa (bronhtyq shyryshty alý úshin júrgiziletin mıkroskopııalyq jasýsha zetteýi) zertteýdi taǵaıyndaıdy, bul ókpe obyryna dıagnoz qoıýǵa arnalǵan eń qarapaıym ádis. Dıagnozdy anyqtaý úshin bıopsııanyń kómegimen ókpe tininiń azdaǵan bóligin alý kerek, ony mıkroskppen tekseredi. Bıopsııalyq materıal alý úshin birneshe jol qarastyrýǵa bolady:\r\n\r\n•	Bronhoskopııa. Naýqastyń  tynys alý joldaryn qaraý úshin aýyz quysy men jutqynshaǵyna bronhoskop engiziledi (ushynda jaryǵy bar jińishke tútikshe) . Bronhoskop arqyly mıkroskoptyq tekserý úshin azǵantaı tin bólshegi alynady.\r\n•	Ine arqyly aspıratsııalaý. Bul shara ıneniisik ornalasqan keýde qýysyna  engizýmen júzege asyrylady. Onyń kómegimen mıkroskopııalyq zertteý úshin tin bólshegin alýǵa bolady.\n \r\n•	Torakotsentez. Ineniń kómegimen obyr jasýshasyn zertteý maqsatynda ókpeni qorshap turatyn suıyqtyq úlgisi jınap alýǵa baǵyttalǵan ádis.\r\n\r\n__AÝRÝ SATYLARY__\r\n\r\nEger ókpe obyry anyqtalǵan bolsa, kelesideı kezeńder boıynsha aýrýdyń damý satylaryn belgileýge bolady. Bul isiktiń taralý satylaryn belgileý úshin mańyzdy bolyp tabylady. Ókpe obyly mı men súıektergi sırek metastazdanady. Mundaı aqparattyń emdeý tásilin júrgezgende dárigerlerge kómek bolýy múmkin. Ókpe obyrynnyń taralýy men satysyn anyqtaýǵa arnalǵan birneshe testter  bar:\r\n\r\n•	Kompıýterli tomagrafııa (KT).  Rentgen qurylǵysyna jalǵanǵan kompıýter ókpe men basqa da túrli qýystardaǵy múshelerdiń keskindemelerin egjeı-tegjeıli toptamalaýǵa múmkindik beredi.\r\n•	Iadroly-magnıtti rezonans (IaMR nemese MRT). Magnıtti qurylǵynyń kómegimen jumys isteıtin kompıýter  ókpe men basqa da túrli qýystardaǵy múshelerdiń keskindemelerin egjeı-tegjeıli serııalaýǵa múmkindik beredi.\r\n•	Radıonýklıdti kóshirme. Zertteýdiń bul túri obyrdyń baýyr sekildi basqa jerge taralǵan-taralmaǵandyǵyn anyqtaýǵa baǵyttalady. Zetteýdi júrgizý úshin aýrýǵa birkelki radıoaktıvti zatty jutqyzady nemese ishine engizedi. Túrli múshelerdegi radıoaktıvtiliktiń kezeńi radıoaktıvti kóshirme dep atalatyn arnaıy qurylǵynyń  kómegimen baǵalanady. Bul arqyly túrli  múshelerdiń  potologııalyq oshaǵyn anyqtaýǵa bolady.\r\n•	Súıekti skanerleý. Súıekti skanerleý radıonklındi skanerleýdiń taǵy bir túri. Bul ádis súıek tinderine isiktiń taralǵan-taralmaǵandyǵyn anyqtaýǵa múmkindik beredi. Bul zertteýdi júrgizý úshin aýrýǵa birshama mólsherde radıoaktıvti engiziledi. Bul zat biraz ýaqyt ótkennen keıin súıektegi isiktiń potologııalyq isingen ornyna baryp tunady. Skanerdiń múmkindigimen bul jaıtty basyp, rentgendik keskindemege shyǵarýǵa bolady.\r\n•	Medıastınoskopııa/Medıastonomııa. Medıastıoskopııa kókirektegi lımfa túıinderge isiktiń taralǵan-taralmaǵanyn anyqtaýǵa múmkindik týǵyzady. Bul tekserý sharasy ushynda jaryǵy bar arnaıy qurylǵynyń kómegimen júzege asyryladdy. Ol qurylǵyny  kókirekti azdap tesip ishke endiredi, sol arqyly músheler men lımfa túıinderdi zertteıdi. Kókirekti sondaı-aq medıastınotomııalyq jolymen – hırýrgııalyq operatsııa arqyly tekserýge bolady. Ol úshin keýdeni tilý arqyly kókirek shyǵarylady. Eki jaǵdaıda da bıopsııa júrgizýge bolady jáne mıkroskopııalyq zertteý úshin tinniń azdaǵan bólshegi alynady.\r\n\r\n__ÓKPE OBYRYNYŃ EMDELÝI__\r\n\r\nQazirli ýaqytta ókpe obyry emdeledi, tek ýaqytysymen dıagnostıka jasap, emin erte qolǵa alsa.  Eń mańyzdy faktory aýrý jannyń jalpy jaǵdaıy. Iaǵnı, ol operatsııanyń qaı satysyna shydaı alatyndyǵyna baılanysty. Budan basqa hırýrgııalyq operatsııany basqa da ádistermen aýystyra tursa bolady.  Ol endi, aýrýdyń taralý satysyn baqylaý men aýrýdyń ómirin uzarta turýǵa ǵana múmkindik beretin amaldar. Eger ondaı da emdeý ádisteri qoldanylýǵa kelmeıtin bolsa,   dáriger pallıatıvti emdi usynýy múmkin. Ol kezde aýrýdyń boıyndaǵy obyrmen baılanysty basqa da máselelerdiń týyndaýyn toqtatýǵa, sondaı-aq, naýqastyń ómirlik sapayn jaqsartýǵa baǵyttalǵan sharalar iske qosylady.\r\n\r\nDáriger sonymen qatar, aýrýdy ókpe obyryn anyqtap, emdeýmen aınalysatyn mamandarǵa joldaýy múmkin. Olar: onkologtar, hırýrgtar, radıologtar, pýlmonologtar.\r\n\r\n__Ókpe obyryn emdeıtin ádisterdi tańdaý__\r\n\r\nÓkpe obyryn emdeıtin túrli ádister bar, olardy kóptegen faktorlarǵa baılanysty tańdaý jasaýǵa týra keledi. Mysaly, isiktiń túri, kólemi, ornalasýy,  sondaı-aq, taralý satylaryna qarasty. Bulardan basqa mańyzdy faktordyń biri – aýrýdyń jas mólsheri bolyp tabylady. Jáne onyń densaýlyǵynyń jalpy jaǵdaıy, janama áserler men t.b. jaıttar da nazarǵa alynady.\r\n\r\nÓkpe obyryn emdeıtin ádister, obyr isigin joıýǵa, sondaı-aq aýrýdyń ómir sapasyn  jaqsartýǵa, aýrý ssımptomdaryn jeńildetýge baǵyttalady.\r\n\r\n•	Hırýrgııalyq operatsııa isikti joıýǵa baǵyttalady. Operatsııanyń sátti bolýy ókpedegi isiktiń ornalaý jaǵdaıyna baılanysty. Ókpe tininiń azdaǵan aýmaǵyn joıýǵa baǵyttalǵan operatsııa túri – segment rezektsııasy dep atalady. Ókpeniń tolyqtaı bir jartysyn joıýǵa baǵyttalǵan operatsııa túri lobektomııa dep atalady. Pnevmonektomııa – bul ókpeni todyqtaı joıýǵa baǵyttalǵan operatsııa túri. Isiktiń keıbir túrleri neoperabeldi bolyp tabylady, ıaǵnı hırýrgııalyq operatsııa arqyly joıýǵa kelmeıtin isik túri bolyp tabylady. Odan basqa, hırýrgııalyq operatsııa basqa da sebepterge baılanysty oryndaýǵa yńǵaısyz bolyp qalýy da ǵajap emes.\r\n•	Hımıoterapııa barlyq aǵzadaǵy obyr jasýshalaryn joıý úshin obyrǵa qarsy dárilerdi qabyldaýǵa negizdeledi. Tipti obyr isigi hırýrgııalyq jolmen joıylǵannyń ózinde, obyr jasýshalary ózine jaqyn basqa tinderde saqtalyp qalýy múmkin. Hımıoterapııa isiktiń úlkeıip ketpeýi úshin qoldanylýy múmkin, sondaı-aq, aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetýge de paıdalanylady. Obyrǵa qarsy dáriler kóbinese ishke ınektsııa arqyly engiziledi nemese kateteranyń (bul arnaıy tútikshe, ol dári engizilgenshe iri tamyrǵa ornatylady) kómegimen júzege asady.  Keıbir obyrǵa qarsy dáriler aýrýlarǵa aýyz arqyly beriledi.\r\n•	Radıatsııalyq terapııa, muny radıoterapııa dep te ataıdy. Bul ádis arqyly obyr jasýshasyn joıýǵa baǵyttalǵan joǵary energııalyq radıoaktıvti sáýle qoldanylady. Radıoterapııa isiktiń kólemin kishireıtý úshin hırýrgııalyq operatsııanyń aldynda qoldanýylýy múmkin nemese obyr jasýshalaryn túgeldeı joıý úshin operatsııadan keıin paıdalanylady. Keıde radıoterapııa hımıoterapııanyń sapasyn kúsheıtý úshin, hırýrgııalyq operatsııamen birge obyrdy emdeý negizinde paıdalanylady.  Radıoterapııa tynys ala almmaý, demikpe sekildi sımptomdardy jeńildetý maqsatynda da qoldanylýy múmkin. Radıatsııanyń negizgi kózi retinde arnaıy apparat (syrtqy radıatsııa) qoldanylýy múmkin, sondaı-aq  quramynda radıoaktıvti materıaly bar ımplantty qurylǵy qoldanylady. Bul atalmysh qurylǵy isiktiń jaqyn aralyqtaryna qondyrylady (ımplanttanady) bul ishki radıatsııa dep atlady.\r\n•	Fotodınamıkalyq terapııa – sáýleli terapııanyń bir túri. Muny oryndaý barysynda aǵza jasýshalaryna sińiriletin arnaıy hımııalyq zattardy qantamyrlar arnasyna engizedi.  Bul nárse qalypty jasýshalardyń tez ketýine yqpal etedi, biraq, obyr jasýshalarynda uzaq ýaqytqa deıin saqtalyp qalady. Sáýleniń áserinen bul zat iske qosylady jáne ózi sińgen obyr jasýshalaryn joıady. \r\n\r\nFotodınamıkalyq terapııa ókpe obyrynyń sımptomdaryn seńildetý úshin qoldanylýy múmkin, mysaly, qantamyrlaryn baqylaýda ustaýy múmkin, jasýshalardy joıý barysynda tynyss alýdy jeńildetýi múmkin, jáne bekitilgen muryntynys joldaryn ashýy múmkin.Fotodınamıkalyq terapııa sondaı-aq, dástúrli emdik ádister retteı almaıtyn, naýqastardyń shaǵyn kólemdi isikterin de joıý úshin qoldanylady.\r\n\r\n__Usaq jasýshaly emes ókpe obyryn emdeý__\r\n\r\nUsaq jasýshaly emes ókpe obyrymen aýrytan aýrýlarǵa emdeýdiń túrli joldary taǵaıyndalýy múmkin. Emdik tásildi isiktiń kólemine, ornalasý yńǵaıyna jáne taralý satylaryna baılanysty tańdaý kerek. Obyrdyń bul túrine kóbinese hırýrgııalyq em qoldanylady. Krıohırýrgııa – obyr jasýshasyn qatyrý jolymen  joıýǵa negizdelgen, sondaı-aq usaq jasýshaly emes ókpe obyrynyń  barynsha sońǵy satylaryndaǵy sımptomdardy baqylaýǵa múmkindik týǵyzady. Aýrýdy baıaý damytý maqsatynda jáne jımtomdardy jeńildetý úshin radıatsııa terapııasy men hımıoterapııa kombınatsııasyn qoldansa bolady.\r\n\r\n__Usaq jasýshaly ókpe obyrynyń emdelýi__\r\n\r\nUsaq jasýshaly ókpe obyry tez taralatyn bolyp sıpattalady. Dıagnoz qoıý barysynda, kóbinese basqa  músheler men tinderde taralǵan  isik anyqtalady. Iaǵnı, taralǵan isikterdi joıý úshin jalpy árqashan hımıoterapııa taǵaıyndalady. Budan basqa, ókpe, mı jáne basqa múshelerdegi obyrlardy joıýǵa baǵyttalǵan radıatsııalyq terapııa tásili qoldanylýy múmkin. Keıbir usaqjasýshaly ókpe obyry bar aýrý jandarǵa , olarda metastazdaný oryn alǵan-almaǵanyna qaramastan mı radııatsııalyq  terapııasy taǵaıyndalýy múmkin.  Bul qadam profılaktıkalyq kranıaldy ırradıatsııa dep atalady.  Ol mı isiginiń damýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Hırýrgııalyq operatsııa ókpe obyrymen aýratyndardy emdeýdiń jalpy strategııalyq bóligi bolyp tabylady.\r\n\r\n__Ókpe obyryn emdeýdegi janama áserler__\r\n\r\nObyrǵa qarsy terapııadaǵy janama áserler emdeý ádisine baılanysty jáne  jeke tulǵalardyń bolmysyna baılanysty da bólinedi. Janama áserler kóbinese ýaqytsha sıpat kórsetedi jáne onyń álsireý boıynsha da ádisteri bar. \r\n\r\n•	Ókpe obyry boıynsha hırýrgııalyq aralasý keń kólemdi operatsııa bolyp tabylady. Ókpeniń bir syńaryn joıǵannan keıin keýde qýysyna aýa men  suıyqtyqtar jınala bastaıdy.  Naýqastarǵa ylǵı keýde qýysyn aýdaryp, tereń dep alyp nemese jıi jótelip turýǵa týra keledi. Mundaı amaldar arqyly ókpeniń kólemi ósedi, artyq aýa men suıyqtyqtardy shyǵarýy jeńildeıdi. Ókpege operatsııa jasaǵannan keıin keýdeniń aýyrsynýy men demikpe qatty mazalaýy múmkin. Bul janama áserdiń negizgi belgisi bolyp tabylady. Naýqastarǵa, ádette, kúsh-qýaty qaıta qalpyna kelýi úshin birneshe apta nemese aı qajet bolady. \r\n•	Hımıoterapııa, obyr jasýshalarynan basqa saý jasýshalarǵa da áser beredi. Hımıoterapııanyń janama áseri  dárilerden jáne olardy artyq mólsherde qoldanǵannan naqty anyqtalady. Hımıoterapııanyń barynsha keń taralǵan janama áserleri: júrek aıný, qusý, shash túsý, aýyz qýysynda oıyq jaralardyń paıda bolýy jáne álsizdik.\r\n•	Radıatsııalyq terapııa da hımıoterapııa sekildi obyr jassýshalarynan basqa saý jasýshalardy da zaqymdaıdy. Radıatsııa terapııasynyń janama áseriniń sıpaty jergilikti áerlermen belgi beredi, sondaı-aq, radıoterapııanyń mólsherin artyq qoldanǵannan janama áser beredi. Radıoterapııanyń keń taralǵan janama áserleri qurǵaý jáne aýyz qýysynyń titirkenýi, jutynýdyń qıyndaýy, álsizdik, sáýleniń áseri bolǵan teriniń ózgerýi, sonymen  qatar, tábettiń joǵalýy bolyp tabylady. Mı radıoterapııasy bas aýrýymen qatar kelýi múmkin, sondaı-aq teri ózgerip, del-sal kúıge túsip, júrek aınyp, qusyp, shash túsip, este saqtaý qabileti buzylyp, sanaly oılaný múmkin bolmaı qalýy múmkin.\r\n•	Fotodınamıkalyq terapııa teriniń sezimtaldyǵyn arttyrady jáne kóz jaryqqa alty aptadaı tózgisiz bolyp júredi. Bul terapııany qoldanǵan naýqastar kúnnen\n qorǵaıtyn kıim kıip, kózildirik taǵyp júrgeni durys.  Fotodınamıkalyq terapııanyń basqa da ýaqytsha bolatyn janama áserleri jótel, jutynýdyń jıyndaýy, aýyr dem alý jáne demikpe bolyp tabylady.\r\n\r\n__QOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA__\r\n\r\nKeıbir qaterli isikke shaldyqqandar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń ádisterin ońtaıly dep sanaıdy:\r\n\r\nQosymsha ádister hmıoterapııa jáne radıoterapııa sııaqty mı isigen emdeýge arnalǵan standartty  emdeý túrlerimen qatar qoldanylady. Alternatıvti ádis – standartty emdeý ádisteriniń orynyna qoldanylady. \r\n\r\nAkýpýnktýra (ıneterapııasy), emdik massaj, shóp ónimderi, dárýmender nemese arnaıy dıeta, sonymen qatar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne túrli rýhanı emder qosymsha nemese alretnatıvti medıtsınaǵa jatady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq aýrýlar qossymsha nemese alternatıvti terapııanyń arqasynda ózderin edáýir jaqsy sezinip qalatyndyǵyn aıtyp júr. Jáne bir aıta keterligi, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına hımıoterapııa men radıoterapııanyń keıbir mehanızmderiniń áserin ózgertedi. Bul ózgerister aýrýǵa aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin. Budan basqa, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına, tipti jeke qoldanylsa da ózdiginen zııanyn tıgizip qoıýy da ǵajap emes. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleri qymbat turatyn bolyp keledi.\r\n\r\n__Aýrýlardyń kútimine qoldaý kórsetý__\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsııalyq jáne praktıkalyq máselelerin sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, keıbireýdeli emdelý úshin ózine paıdaly keńes alyp qaıtyp jatady. \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Ondaı aýrý adamdarǵa  barynsha  sabyr saqtap júrgen durys, olarǵa emdeletini jaıynda, emhanada alańsyz bolýy kerektigi jaıynda, medıtsınalyq kómekti barynsha durys qoldaný kerektigi jaıynda áńgimelesip turǵan júrgen jón. Onkologııalyq aýrýlardyń kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\n__Durys tamaqtaný men fızıkalyq belsendilik__\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardiń ózin ózi kútingeni asa mańyzdy bolyp tabylady. Ol úshin jaqsy tamaqtanyp, jetkilikti túrde belsendi qozǵalys jasaý kerek. Onkologııalyq aýrýlar salmaǵyn turaqty utap turý úshin náýyzyǵa baı taǵamdarmen qorektenýi kerek. Ásirese aǵýyzy mol taǵamdardy paıdalanǵany abzal. Jaqsy tamaqtaný arqyly ózin-ózi jaqsy sezinedi jáne kóp energııa  jınaıdy.\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlar kóbinese emdelgen kezde nemese emdelgennen keıin tábeti nasharlap ketedi. Olar ózin delsal sezinedi nemese sharshańqy júredi, ne bolmasa, dám sezýi ózgerip ketedi. Budan basqa, emdeýdiń janama áserleri (tábetiniń nasharlaýy, júregi aınýy, qusýy nemese aýzynyń qyshýy sııaqty) salmaqty máselelerdi týyndatýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa da medıtsınalyq qyzmetkerler tamaqtanýǵa baılanysty máselelerdi sheshýge kómektesýi múmkin. \r\n\r\nKóptegen adamdar salaýatty ómir saltyn saqtaý arqyly ózin kádimgideı jaqsy sezinip júredi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý, jáne osyndaı sporttardyń biraz túrleri  kúshtiń saqtalýyna jáne energııany turaqty ustaýǵa jáne ómirlik tonýsty kóterýge yqpal etedi.  Jattyǵýlar emdelý protsesinde júrek aıný, aýrý sekildi jaǵdaılardy jeńildetedi. Olar sondaı-aq, kúızelisten aıyǵýǵa da kómek beredi. Dese de, fızıkalyq júkteme jaıynda dárigermen keńesip alýdyń mańyzy zor bolmaq. Eger fızıkalyq júktemeden aýrý nemese basqa da máseleler týyndap jatsa, ol jaıynda mindetti túrde dárigerge habarlaý kerek, dáriger atalmysh jattyǵýlardyń basqasha túrlerine baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\n\'\'Jótel (erlerde / áıelderde) \'\'\r\n\r\n\r\n','translator',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Asqazannyń  qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',23294,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543226580,1574762580,1543227010,'Asqazan as qorytý júıesiniń bóligi. Ol qabyrǵa aralyǵy, ishtiń joǵarǵy bóligine ornalasqan tolyq bir múshe bolyp tabylady.\r\n\r\nAsqazannyń qabyrǵasy  5 qabattan turady:\r\n\r\n•	Ishki qabat (shyryshty): Bul qabatta as qorytatyn sóldi óndiretin  as qorytý bezderi ornalasqan. Asqazannyń kóptegen qaterli isiginiń túrleri osy qabattan bastalady.\r\n•	Shyryshasty qabaty: onyń negiz qyzmeti asqazannyń shyryshty qabatyna anatomııalyq demeý berý bolyp tabylady.\r\n•	Bulshyqettik qabat: bul asqazan bulshyq etteri, olar tarylady, ishilgen tamaqty qorytý úshin  asqazannyń tolqı jıyrylýyn týdyrady. \r\n•	Sirliasty  qabaty:  Syrtqy qabatqa anatomııalyq demeý beretin  negizgi fýnktsııany atqarady.\r\n•	Syrtqy (sirli) qabyq: Syrtqy qabyq asqazandy jaýyp turady jáne onyń  qursaq qýysynda fıksatsııalyq ornalasýyna jaǵdaı jasaıdy.\r\n\r\nTamaq (as) óńesh arqyly ótip, asqazanda shaıqalady. Asqazan suıyqtyq konsıstentsııasyn shyǵarǵanda tamaq dymqyldanady jáne ýatylady.  Sodan keıin asqazanda jınalǵandar ary qaraı qorytylý protsessin jalǵastyrý úshin ash ishekke túsedi.','\'\'Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge asqazannyń qaterli isigi jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about stomach cancer).\'\'\r\n\r\n__ASQAZAN__\r\n\r\nAsqazan as qorytý júıesiniń bóligi. Ol qabyrǵa aralyǵy, ishtiń joǵarǵy bóligine ornalasqan tolyq bir múshe bolyp tabylady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"476\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nAsqazannyń qabyrǵasy  5 qabattan turady:\r\n\r\n•	Ishki qabat (shyryshty): Bul qabatta as qorytatyn sóldi óndiretin  as qorytý bezderi ornalasqan. Asqazannyń kóptegen qaterli isiginiń túrleri osy qabattan bastalady.\r\n•	Shyryshasty qabaty: onyń negiz qyzmeti asqazannyń shyryshty qabatyna anatomııalyq demeý berý bolyp tabylady.\r\n•	Bulshyqettik qabat: bul asqazan bulshyq etteri, olar tarylady, ishilgen tamaqty qorytý úshin  asqazannyń tolqı jıyrylýyn týdyrady. \r\n•	Sirliasty  qabaty:  Syrtqy qabatqa anatomııalyq demeý beretin  negizgi fýnktsııany atqarady.\r\n•	Syrtqy (sirli) qabyq: Syrtqy qabyq asqazandy jaýyp turady jáne onyń  qursaq qýysynda fıksatsııalyq ornalasýyna jaǵdaı jasaıdy.\r\n\r\nTamaq (as) óńesh arqyly ótip, asqazanda shaıqalady. Asqazan suıyqtyq konsıstentsııasyn shyǵarǵanda tamaq dymqyldanady jáne ýatylady.  Sodan keıin asqazanda jınalǵandar ary qaraı qorytylý protsessin jalǵastyrý úshin ash ishekke túsedi.\r\n\r\n__Qaterli isik degen ne?__\r\n\r\nQaterli isik tinder túzetin, qurama elementter jasýshalarynan bastaý alady. Tinder múshelerdi túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaterli isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaýipti isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nAsqazannyń qaterli isigi ózine jaqyn músheler men lımfa túıinderdi zaqymdaıdy:\r\n\r\n•	Asqazannyń qaterli isigi qursaq qabyrǵalary arqyly uıqy bezi, óńesh, ishek sekildi  múshelerge ótip sol jerde jetiledi.\r\n•	Qaterli isik jasýshalary asqazannan qan arqyly baýyrǵa, ókpege jáne basqa múshelerge taralady.\r\n•	Qaterli isik jasýshalary lımfa arqyly aǵzanyń basqa bólikterinde ornalasqan lımfa túıinderge taralady.\r\n\r\n__ASQAZAN QATERLI ISIGINIŃ QAÝIP FAKTORLARY__\r\n\r\nAsqazan qaterli isiginiń naqty sebebi belgisiz. Qaterli isiktiń keıbir adamdarda damyp, al keıbir adamdarda damymaýy ne úshin ekeni de túsiniksiz.\r\n\r\nǴylymı zertteýlerdiń nátıjesinde asqazan qyltamaǵyn damytatyn belgili bir qaýip faktorlaryn anyqtaýǵa múmkindik týdy. \r\n\r\nOlar:\r\n\r\n•	Jas mólsheri: asqazan qaterli isigi kóbinese 72 jastan asqanda týyndaıdy eken.\r\n•	Jynysqa qatysty: asqazan qaterli isigine áıelderden qaraǵanda, er adamdar jıi tap bolady eken.\r\n•	Tamaqtanýǵa qatysty: ǵalymdardyń zertteýlerinshe asqazan qaterli isigin qaqtalǵan taǵamdar, tuzdy jáne buqtyrylǵan azyq-túlikter damytady eken. Al, jemis-jıdekter men kókónister kerisinshe asqazannyń qaterli isigin boldyrmaýǵa atsalysady eken.\r\n•	Helicobacter pylori H. Pylori ınfektsııasy – bul túrli bakterııalar asqazanǵa qonady da, túsken jerin qabyndyrady, jara qylady. Atalmysh bakterııa asqazan qaterli isigin de týdyrady. Biraq bul asqazannyń qaterli isigi esh jerde juqpaly dep tirkelgen joq. Sondyqtan, bul aýrý juqpaly dep sanalmaıdy, adamnan adamǵa juqpaıdy.\r\n•	Shylym shegý: Shylym shegetin adamdar, shylym shekpeıtin adamdarǵa qaraǵanda asqazannyń qaýipti isigine kóp urynatyndardyń qatarynda eken. \r\n•	Keıbir aýrýǵa beıim jaıttar: asqazannyń qabyný reaktsııasyn týdyratyn  protsessster, asqazannyń qaterli isigin de týndatýy múmkin. Olar:\r\n-	Asqazanǵa hırýgııalyq operatsııa jasaý;\r\n-	Sozylmaly gastrıt (asqazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy)\r\n-	Pernıtsıozdyq anemııa (asqazandy zaqymdaıtyn qan aýrýy)\r\n•	Otbasyna qatysty: Keı adamdarda asqazan qaterli isiginiń sırek kezdesetin formasy damıdy, ol otbasyna qatysty bolyp keledi.\r\n\r\nAsqazan qaterli isiginiń qaýpi faktorlary bar kóptegen adamdarda qaterli isik damymaıdy. Mysaly,  keıbir adamdarda H. pylori  bakterııasy bolady, biraq olarda eshqashan asqazannyń qaterli isigi damymaıdy. Al taǵy bir jaǵdaılar bar, keıbir asqazannyń qaterli isigine ushyraǵan adamdar qandaıda bir qaýipti faktorlarǵa esh qatysy joq bolyp shyǵady. Eger sizde qaýipti faktorlar bolsa, medıtsınalyq tekserske merzimimen baryp turyńyz. \r\n\r\n__ASQAZAN  QATERLI ISIGINIŃ SIMPTOMDARY__\r\n\r\nAsqazan qaterli isiginiń bastapqy satysynda eshqandaı sımptomy bilinbeıdi. Qaterli isik úlkeıe bataǵanda, tómendegideı sımptomdar kórinis berýi múmkin:\r\n\r\n•	Asqazan jaqta yńǵaısyzdyq sezimi bolady;\r\n•	Azdaǵan tamaq ishilse de toıyp turǵandaı sezim bolady;\r\n•	Júrek aınyp, qusýy múmkin;\r\n•	Salmaq túsedi.\r\n\r\nBul aıtylǵan sımptomdardyń bári birdeı asqazan qaterli isigimen baılanysty emes. Mysaly, asqazannyń oıyq jaraly aýrýy da osy kórsetilgen sımptomdardy bildirýi múmkin. Biraq, osyndaı sımptomdar boıyńyzda paıda bola qalsa, elemeı júre bermeı dárigerge habarlasý kerek. Dáriger  aýrýdy erte anyqtap, onyń emin bastap ketýi múmkin.\r\n\r\n__ASQAZAN QATERLI ISIGINIŃ DIAGNOSTIKASY__\r\n\r\nEger asqazannyń qaterli isigine qatysty sımptomdar týyndasa, bul sımptomdar shynymen de asqazan qaterli isiginen, álde basqa sebepterden be, tez arada anyqtaý úshin dárigerge habarlasý kerek. Osy maqsatta gastroenterologqa da  (asqazan-ishek aýrýlaryn emdeıtin jáne dıagnostıkalaýmen aınalysatyn maman) habarlasýǵa  bolady.  \r\n\r\nMamannyń mindeti aýrýdyń burynǵy aǵymyn muqııat túsiný bolyp tabylady.  Ol aýrýdyń otbasyna qatystylyǵyn da anyqtaıdy. Dáriger arnaıy dıagnostıkalyq test taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nMaman, budan basqa, tekserýdiń tómendegideı túrlerin ótkizýge keńes beredi:\r\nJalpy tekserý: Dáriger asqazandy qaraıdy, onda suıyqtyqtyń jınalýyn, sonyń saldarynan isik nemese basqa da ózgeristerdiń bar-joqtyǵyn tekseredi. Dáriger ondaı-aq, lımpfa túıinderdi sıpalap kóredi, olardyń potologııalyq úlkeıýin anyqtaıdy. Odan basqa, sary aýrýdy anyqtaý úshin teri men kózdiń túsi baǵalanady.\r\n\r\n•	Asqazan-ishek joldarynyń joǵarǵy bóligin rentgennen ótkizedi. Dáriger óńesh pen asqazanǵa rentgenologııalyq zertteý taǵaıyndaıdy. Zertteýdi ótkizý úshin naýqas, asqazannyń rentgendik kontýrlaryn kórý úshin barııden quralǵan ertindini jutýy kerek.\r\n•	Endoskopııa. Asqazan aýrýyn dıagnostıkalaý úshin gastroskopııa qoldanylady. Ol kezde asqazanǵa ushynda jaryǵy bar jińishke  tútikshe (endoskop) engiziledi. Gastroskop asqazannyń ishki joǵarǵy jaǵyn barlap shyǵýǵa múmkindik beredi.\r\n•	Bıopsııa. Endoskop arqyly mıkroskopııalyq zertteý júrgizý úshin tinniń bóligin alýǵa bolady, ol arqyly qaterli isiktiń jasýshasyn, sonymen qatar olardyń  taralý satysyn anyqtaýǵa múmkindik týady. Bul asqazan qaterli isigine naqty dıagnoz qoıýǵa kómektesetin birden-bir jol.  \r\n\r\n__ASQAZAN QATERLI ISIGINIŃ DAMÝ SATYLARY__\r\n\r\nEmdeýdi durys josparlaý úshin, eń aldymen qaterli isiktiń damý satysynyń protsessin anyqtaý kerek.\r\n\r\nQaterli\n isiktiń damý satysy boıynsha, isiktiń qaı satysynda isik aınalasyndaǵy tinderde kórinis bergenine, isiktiń taralý satysy boınsha, qaı múshege qaterli isiktiń taralǵandyǵyna baılanysty bolady. Asqazannyń  qaterli isigi lımfa túıinderde, baýyrda, uıqy bezinde jáne basqa múshelerge taralýy múmkin.\r\n\r\nDáriger qaterli isiktiń damý satysyn anyqtaý úshin, tómendegideı testterdi taǵaıyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Qandy zertteý:  Mundaı zertteýdiń kómegimen  naýqastyń anemııasyn anyqtaýǵa bolady. Budan basqa, qan zertteýi baýyrdyń qyzmetin anyqtaýǵa kómek beredi.\r\n•	Keýde jasýshasyn rentgennen ótkizý. Rnetgenologııalyq zertteý ókpe keskindemesin, naqtyraq aıtsaq, ókpedegi qaterli isiktiń metastazdanýyn anyqtaýǵa múmkindik týǵyzady. \r\n•	Kompıýterli tomografııa:  Bul zertteý kompıýterge jalǵanǵan rentgen qurylǵysynyń kómegimen júrgiziledi.  Mundaı qadam arqyly keskinder serııasyn alýǵa bolady, onyń kómegimen kórinýge tıisti aǵzanyń detaldi kartınalaryn kórýge bolady jáne azǵantaı ózgeristi anyqtaýǵa da bolady. Keıde, baýyr isigin, uıqy bezi isigin jáne basqa múshelerdegi isikterdi anyqtaý úshin, arnaıy rentgenologııa boıaǵyshty qoldanýǵa asyǵady.\r\n•	Endoskopııalyq ýltradybysty zertteý: Aýrýlardyń aýyzy arqyly basynda jaryǵy bar jińishke tútikshe (endoskop) engiziledi, ol shaǵyn endoskop bolyp tabylady.  Sońǵysynyń kómegimen ishki aǵzaǵa shaǵylysýy úshin   ýltradybysty sıgnal jiberiledi, ol qurylymdyq erekshelikti anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n•	Laparoskopııa: Bul atalmysh em-sharany júrgizý úshin hırýrg qursaq qabyrǵasyn azdap tiledi, jáne ol jerden ushynda jaryǵy bar (laparoskop) jińishke tútiksheni engizedi. Mıkroskoptyń kómegimen hırýrg  belgili bir monıpýlıatsııany óndirýi múmkin, dálirek aıtsaq, lımfatıkalyq tinderdiń zaqymdanǵanyn joıady nemese bıopsııa úshin tin bólikterin irikteıdi.\r\n\r\nKeıde asqazannyń qaterli isiginiń damý satysyn hırýrg isikti jáne jaqyn lımfa túıinderdi joıý úshin  operatsııa júrgizbeıinshe anyqtaý qıynǵa soǵady. \r\nAsqazannyń qaterli isiginiń damýynyń birneshe satysy bar:\r\n•	0 satysy: Qaterli isik asqazannyń ishki qabatynyń qabyrǵasyna taralady.  Bul satysy  carcinoma in situ dep atalady.\r\n•	I satysy: Bul satysynda tómendegideı birnesheýi baqylanýy múmkin:\r\n-	Isik asqazannyń tek shyryshústi qabatynda damýy múmkin.\r\n-	6 lımfa túıinderge deıin qaterli isik jasýshalaryn quraıdy.\r\n-	Nemese obyrlyq protsess bulshyqettik nemese shyryshasty qabatta taralady. Bul kezde rak jasýshalary lımfatıkalyq túıinder men basqa aǵzlarda tabylmaıdy.\r\n•	II satysy: Bul satysynda tómendegideı birnesheýi baqylanýy múmkin:\r\n-	Rak isikteri tek shyryshasty qabatta taralady, jáne rak jasýshalary 7-15 lımfatıkalyq túıinde kórinis beredi.\r\n-	Nemese rak isigi syrtqy qabatqa deıin damıdy, biraq jasýshalar lımfa túıinderde jáne basqa múshelerde boı kórsetpeıdi.\r\n•	III satysy: bul satysynda da birneshe jaıttar baqylanady:\r\n-	Isik asqazannyń bulshyqettik jáne syrtqy sýbserozdy qabyǵynda taralady, al rak jasýshalary 7-15 lımfotúıinderde tabylady.\r\n-	Nemese rak isigi asqazannyń syrtqy qabatyna taralady, al rak jasýshalary 1-15 lımfotúıinderde kórinis beredi.\r\n-	Nemese rak isigi jaqyn múshelerge – baýyr, kókbaýyrlarǵa taralady, biraq, rak jasýshalary lımfa túıinderde nemese basqa múshelerde bolmaıdy.\r\n 	   IV satysy: Bul satysynda tómenegideı birneshe jaıttar baqylanýy múmkin.\r\n•	Rak jasýshalary  lımfa túıinderdiń 15-inen artyǵyraq taralady.\r\n•	Nemese rak isigi jaqyn múshelerge taralady, jáne rak jasýshalary ádettegilerden azyraq, bir lımfa túıinde  boı kórsetedi.\r\n•	Nemese rak jasýshalary  qashyqtaǵy múshelerge taralady.\r\n\r\nQaıtalanbaly qaterli isik: bul jaǵdaı qaterli isik protsessiniń belgili bir kezeńnen keıin qaıta mazalap turýymen sıpattalady. Ondaı isikti anyqtaý múmkin bolmaıdy.  Odan ári qaraı, qaıtalanbaly isik tek asqazanda emes, basqa aǵzada da kórinis berip qalýy múmkin.\r\n\r\n__ASQAZAN QATERLI ISIGINIŃ EMDELÝI__\r\n\r\nAsqazan qaterli isigi bar dep dıagnoz qoıylǵan kóptegen naýqastar, emdelý sharasyna belsendi aralasqysy keledi, qajetti emdeý ádisterin oryndaýǵa tolyqtaı bekinedi.  Biraq, qoıylǵan dıagnozdyń áserinen eseńgirep, kúızelip, aýrýdy adekvatty uǵynýdy qıyndatady, jáne aýrýlar ózderine qajetti, dárigrge qoıatyn kóptegen suraqtardy umytyp qalady.  Belgilengen sebeppen dárigerge kelesi joly keler kezde, naýqas ózine kómekshi bolýy úshin  qasyna týysyn nemese dosyn ertip alǵany jón.\r\n\r\nDáriger aýrýdy arnaıy mamanǵa joldaýy múmkin, mysaly, gastroznterologqa (as qorytý júıesi aýrýlaryn emdeıtin maman) nemese onkologqa (rak aýrýyn emdeıtin maman).\r\n\r\n__Emdeý ádisteri__\r\n\r\nEmdeý ádisin tańdaý isiktiń negizi men ornalasqan jerine, aýrýdyń satysyna jáne naýqastyń jalpy densaýlyq jaǵdaıyna baılanysty júzege asyrylady. Asqazan qaterli isigin emdeý úshin hırýrgııalyq aralasýlar, hımıoterapııa nemese radıatsıondy terapııa qajet bolýy múmkin. Keıbir aýrý jandarǵa emniń birneshe túri birden qoldanylýy múmkin. \r\nQaterli isikti emdeý úshin jergilikti emdeý túrleri qabyldanady, ony júıeli terapııa dep ataıdy.\r\n\r\n•	Jergilikti terapııa: Hırýrgııalyq aralasýlar men radıatsııaly terapııa jergilikti emdeý túrimen baılanysty.  Olar asqazanǵa nemese oǵan jaqyn ornalasqan rak isigin buzýǵa nemese ony joıýǵa baǵyttalady. Tipti, rak isigi basqa múshelerge taralsa da, zaqymdanǵan aǵzadaǵy isiný prtsessin baqylaý úshin jergilikti terapııa qoldanylýy múmkin.\r\n•	Júıeli terapııa: Hımıoterapııa túrli júıeli terapııamen baılanysty. Ol úshin qan tamyrlyq arnaǵa rak isigin buzýǵa qabiletti jáne onyń basqa aǵzaǵa taralyp  ketpeýin qadaǵalaıtyn arnaıy dári engiziledi.\r\n\r\nQanshama qaterli isikti emdeý joldary qoldaný barysynda saý jasýshalardy jáne tinderdi zaqymdady, mine ol janama áserdiń saldary joq emes degen sóz. Janama áserlerdiń beıimdiligi, sıpaty ár adamda ár túrli bolady. Ol jaǵdaı kóbinese bir emdeý kýrsyn basqasymen aýystyrǵanda týyndaıdy.\r\n\r\n__Hırýrgııalyq aralasý__\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý asqazan qaterli isigin emdeý túrleriniń eń keń taralǵan túri. Hırýrgııalyq aralasý rak satysynyń taralý protsesine baılanysty júrgiziledi.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeýdiń 2 negizgi túri bar:\r\n\r\n•	Ishinara (sýbtotaldi) gastroektomııa: Hırýrg rak isigi bar asqazannyń  bóligin kesip alyp tastaıdy. Joıylatyn bólikter óńesh pen ash ishek bolýy múmkin. Olarǵa jaqyn lımfa túıinderi jáne basqa da tinder joıylady.\r\n•	Tolyq (totaldi) gastroektomııa: Hırýrg asqazandy jaqyn lımfa túıinderimen birge, óńesh pen ash ishektiń bólikterimen birge, sondaı-aq, basqa da zaqymdanǵan tinderimen birge alyp tastaıdy. Bul kezde kókbaýyr da alynýy múmkin. Hırýrgııalyq protsess aıaqtalǵannan keıin hırýrg óńesh pen ash ishekti jalǵaıdy jáne «jańa asqazan» dep atalatyn ash ishektiń tinderin qaıta qurady. \r\n \r\nOperatsııadan keıin asqazanda tamaq qabyldaǵan kezde qıyndyqtar týyndaıtyny sózsiz.  Adam jetkilikti mólsherde qorektene alý úshin hırýrg operatsııa kezinde  ash ishekke arnaıy zond ornatady.   Bul arqyly  qunarly as qospalaryn  qabyldaýǵa múmkindik bolady. \r\nKóptegen naýqastar asqazanǵa jasalǵan hırýrgııalyq operatsııadan keıin biraz ýaqyt aralyǵynda álsizdikti sezinedi. Sonymen qatar, operatsııa saldarynan  dıareıa nemese ish qatý sııaqty úlken dáretke barýda máseleler týyndaýy múmkin. Mundaı sımptomdardy dıeta jáne  arnaıy dári-dármekter arqyly  baqylaýda ustaýǵa bolady.\r\n\r\n__Hımıoterapııa__ \r\n\r\nHımıoterapııa – bul qaterli isiktiń kletkalaryn  joıatyn,  arnaıy dárilerdi qolaný arqyly  júrgiziletin em shara túri bolyp tabylady. Mundaı dáriler qan aınalym aǵymyna túsip búkil aǵzadaǵy qaterli isik kletkalaryn joıyp turady.\r\n\r\nKóbinese hımıoterapııany hırýrgııalyq operatsııadan keıingi jaǵdaıda taǵaıyndaıdy. Sonymen qatar hımıoterapııamen qosa radıoterapııany  taǵaıyndaýy múmkin.\r\nÁdette, asqazan qaterli isigin emdeıtin dárilerdi tamyr arqyly engizedi. Alaıda, keıbir dárilerdi ishý arqyly qabyldaýǵa  bolady. Hımıoterapııa qabyldaý úshin, aýrýhana  jaǵdaıynda  jatyp emdeledi. Degenmen  shet elderde kúndizgi hımıoterapııa seansynan keıin naýqasty úıde qaraý tájirıbesi júrgizilýde. \r\n\r\nHımıoterapııanyń  janama áseri, dáriniń túrine jáne ony qabyldaý mólsherine baılanysty bolady. \r\n\r\nQaterli isikke qarsy dáriler tez taralatyn aǵza kletkalaryna  áseri bar. Aıryqsha aıtqanda:\r\n\r\n===__Qan jasýshalary__===:  bul jasýshalar ınfektsııalarmen kúresedi, qannyń uııýyna kómektesedi, jáne ottegini túrli múshelermen tinderge jetkizedi. Qan kletkalaryna áseri bar  dárilerdi qoldanǵan kezde, ınfektsııa, deneniń kógerýi nemese qan ketý, sondaı- aq, álsizdik pen sharshaý sııaqty janama áserleri  paıda bolýy múmkin. \r\n===__Shash túbindegi jasýshalar__===: hımıoterapııa saldarynan  shash túsýi múmkin. Em shara aıaqtalǵannan keıin, shashtyń ósýi qaıta qalyptasady, alaıda jańa shyqqan shashtyń  sıpaty men túsi basqa bolýy múmkin.\r\n===__Asqazan- ishek joldarynyń jasýshalary__===:  hımıoterapııa tábettiń buzylýyna , júrek aıný, qusý, dıareıa, aýyz qýysynda  jáne erin aınalasynda  oıyq jaralardyń paıda bolýyna ákep soǵady.\r\n\r\nAsqazan qaterli isigin emdeýge arnalǵan dárilerdiń áserinen teri titirkenip, qyshýy múmkin.\r\nKóptegen janama áserlerdi  baqylaýda ustaý úshin arnaıy dáriler qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n__Radıatsııalyq terapııa__\r\n\r\nRadıatsılyq terapııa (radıoterapııa) – bul  joǵary energetıkalyq sáýleler arqyly qaterli isiktiń kletkalaryn joıatyn jergilikti qoldanatyn em túri.\r\n\r\nRadıoterapııa tek sáýle túsken jerdegi qaterli isik kletkalaryn joıady. Radıoterapııany júrgizý úshin patsıent aptasyna 5 kún birneshe apta boıy  emdeý mekemesinde bolýy tıis. \r\nRadıoterapııanyń janama áseri qoldanǵan mólsheri men sáýlelendirgen dene bóligene baılanysty bolady.  radıoaktıvti sáýleler ish aınalasyna  jasalatyn bolsa, júrek aıný, qusý, dıareıa sııaqty janama áserleri týyndaýy múmkin. sonymen qatar, radıoterapııadan keıin teri qyzaryp, qurǵaıdy jáne serpimdiligi azaıady.\r\n\r\nÁdette, radıoterapııadan keıin aýrý adamdar  ózderin jadaý sezinedi, ásirese emdelýdiń sońǵy aptalarynda. Olar úshin birinshiden tynyǵý kerek, biraq, aýrýlarǵa belsendi qımyldaǵan áldeqaıda tıimdirek bolmaq.\n \r\n\r\nNegizi radıoterapııanyń janama áserleri shynymen jaǵymsyz, alaıda, amalyn taýyp áıteýin bir jolymen ony baqylaýda ustaý kerek.\r\n\r\n__QOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA__\r\n\r\nKeıbir qaterli isikke shaldyqqandar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń ádisterin ońtaıly dep sanaıdy:\r\n\r\nQosymsha ádister hmıoterapııa jáne radıoterapııa sııaqty mı isigin emdeýge arnalǵan standartty  emdeý túrlerimen qatar qoldanylady. Alternatıvti ádis – standartty emdeý ádisteriniń ornyna qoldanylady. \r\n\r\nAkýpýnktýra (ıneterapııasy), emdik massaj, shóp ónimderi, dárýmender nemese arnaıy dıeta, sonymen qatar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne túrli rýhanı emder qosymsha nemese alretnatıvti medıtsınaǵa jatady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq aýrýlar qossymsha nemese alternatıvti terapııanyń arqasynda ózderin edáýir jaqsy ssezinip qalatyndyǵyn aıtyp júr. Jáne bir aıta keterligi, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına hımıoterapııa men radıoterapııanyń keıbir mehanızmderiniń áserin ózgertedi. Bul ózgerister aýrýǵa aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin. Budan basqa, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına, tipti jeke qoldanylsa da ózdiginen zııanyn tıgizip qoıýy da ǵajap emes. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleri qymbat turatyn bolyp keledi.\r\n\r\n__Aýrýlardyń kútimine qoldaý kórsetý__\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsııalyq jáne praktıkalyq problemalaryn sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, keıbireýleri emdelý úshin ózine paıdaly keńes alyp qaıtyp jatady.  \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Ondaı aýrý adamdarǵa  barynsha  sabyr saqtap júrgen durys, olarǵa emdeletini jaıynda, emhanada alańsyz bolýy kerektigi jaıynda, medıtsınalyq kómekti barynsha durys qoldaný kerektigi jaıynda áńgimelesip turǵan júrgen jón. Onkologııalyq aýrýlardyń kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\n__Durys tamaqtaný men fızıkalyq belsendilik__\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardiń ózin ózi kútingeni asa mańyzdy bolyp tabylady. Ol úshin jaqsy tamaqtanyp, jetkilikti túrde belsendi qozǵalys jasaý kerek. Onkologııalyq aýrýlar salmaǵyn turaqty utap turý úshin nárýyzyǵa baı taǵamdarmen qorektenýi kerek. Ásirese aǵýyzy mol taǵamdardy paıdalanǵany abzal. Jaqsy tamaqtaný arqyly ózin-ózi jaqsy sezinedi jáne kóp energııa  jınaıdy.\r\n\r\nAsqazanǵa jasalǵan hırýrgııalyq operatsııadan keıin naýqastardyń kóbisiniń salmaǵy kúrt túsedi. Basqa da keń taralǵan asqazannyń  asqynǵan operatıvti aralasýy depıng sındrom dep atalady. Ol ishekke tamaq óte tez túsip, sonyń saldarynan júrek aıný, ish kebý, dıareıa jáne bas aınalý jaǵdaılary oryn alǵanda baqylanady. Bul sındrom kezinde tamaqty azdan ishý kerek. Sondaı-aq buǵan shaldyqqan aýrýlar táttini aıtaryqtaı shekteýi kerek, sonymen qatar jemis-jıdek shyryndary men tátti sýsyndardy paıdalanbaǵany abzal. \r\nSondaı-aq aýrýlar asqazanǵa operatsııa jasatqannan keıin, V12 jáne kaltsıı sekildi dárýmen túrindegi túrli taǵamdyq qospalardy paıdalansa da bolady.\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlar kóbinese emdelgen kezde nemese emdelgennen keıin tábeti nasharlap ketedi. Olar ózin delsal sezinedi nemese sharshańqy júredi, ne bolmasa, dám sezýi ózgerip ketedi. Budan basqa, emdeýdiń janama áserleri (tábetiniń nasharlaýy, júregi aınýy, qusýy nemese aýzynyń qyshýy sııaqty) salmaqty máselelerdi týyndatýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa da medıtsınalyq qyzmetkerler tamaqtanýǵa baılanysty másselelerdi sheshýge kómektesýi múmkin.  Kóptegen adamdar salaýatty ómir saltyn saqtaý arqyly ózin kádimgideı jaqsy sezinip júredi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý, jáne osyndaı sporttardyń biraz túrleri  kúshtiń saqtalýyna jáne energııany turaqty ustaýǵa jáne ómirlik tonýsty kóterýge yqpal etedi.  Jattyǵýlar emdelý protsesinde júrek aıný, aýrý sekildi jaǵdaılardy jeńildetedi. Olar sondaı-aq, kúızelisten aıyǵýǵa da kómek beredi. Dese de, fızıkalyq júkteme jaıynda dárigermen keńesip alýdyń mańyzy zor bolmaq. Eger fızıkalyq júktemeden aýrý nemese basqa da máseleler týyndap jatsa, ol jaıynda mindetti túrde dárigerge habarlaý kerek, dáriger atalmysh jattyǵýlardyń basqasha túrlerine baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\n__Aldaǵy kútim__\r\n\r\nEmdelip bolǵan naýqasty baqylaýda ustaý óte mańyzdy bolyp tabylady. Tipti rak isigin joıǵannan keıin de isiný protsessi qaıta bastalyp ketýi múmkin. Sondaı-aq, rak jasýshalarynyń qaıta kórinis berýi de ǵajap emes. Dáriger isiný protsessiniń qaıta bastalýyna jol bermes úshin aýrýdyń jaǵdaıyn qatań baqylaýda alyp otyrý kerek.  Merzimimen tekerý júrgizilip tursa ondaı qaýipti ózgeristerdi anyqtaýǵa bolady. Sol úshin saýyqqan jan, merzimimen zerthanalyq tekserýlerden ótip, rentgenologııalyq zertteýlerge qatysyp, kompıýterlik tomografııa  jáne endoskopııalyq zertteýlerge yryq berip, basqa da emdeý-tekserý sharalaryna belsendi atsalysyp júrgeni durys.    \r\n\r\n','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bedeýlik','','','qz','s','',0,'',725,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543227000,1574763000,1543227079,'\'\'__Ol degenimiz ne?__\'\' __Bedeýlik __bala kótertpeıtin dárlerdi qoldanbaı, qos juptyń 2 jyl jynystyq qatynasta bolýyna qaramastan júkti bolý qabiletsizdigimen sıpattalady. Fertıldi jastaǵy áıelderdiń 80% jýyǵy bala kóterýge qabiletti. Alaıda, ár 8 jup bedeýlikke dýshar bolady.\r\n\r\n\'\'__Onyń sebepteri qandaı?__\'\' Bedeýliktiń bolýy erkekterde de áıelderde de kóp kezdesedi.Eń kóp taraǵan sebepteri – ovýlıatsııanyń jáne spermatozoıdtardyń óndirilý qabiletiniń buzylysy, fallopıvıevtik tútiktiń, jatyrdyń jáne prostatanyń qabynýy, jynystyq qatynastyń retsizdigi bolyp tabylady. Keıbir kezderde bedeýliktiń sebebi anyqtalmaı da  jatady.','\'\'__Ol degenimiz ne?__\'\' __Bedeýlik __bala kótertpeıtin dárlerdi qoldanbaı, qos juptyń 2 jyl jynystyq qatynasta bolýyna qaramastan júkti bolý qabiletsizdigimen sıpattalady. Fertıldi jastaǵy áıelderdiń 80% jýyǵy bala kóterýge qabiletti. Alaıda, ár 8 jup bedeýlikke dýshar bolady.\r\n\r\n\'\'__Onyń sebepteri qandaı?__\'\' Bedeýliktiń bolýy erkekterde de áıelderde de kóp kezdesedi.Eń kóp taraǵan sebepteri – ovýlıatsııanyń jáne spermatozoıdtardyń óndirilý qabiletiniń buzylysy, fallopıvıevtik tútiktiń, jatyrdyń jáne prostatanyń qabynýy, jynystyq qatynastyń retsizdigi bolyp tabylady. Keıbir kezderde bedeýliktiń sebebi anyqtalmaı da  jatady.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nbedeýlik\r\njatyr\r\novýlıatsııa\r\nsháýet\r\nbdeýliktiń sebepteri\r\nbedeýliktiń emi\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mıdyń qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',34137,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543227060,1574763060,1543227261,'Mı – bul jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bas súıekpen jáne mı qabyqshasy dep atalatyn juqa membranalarmen qaptalǵan. Mı-julyn suıyqtyǵy dep atalatyn sýly suıyqtyq mıdyń aınalasyn qorshap turady. Mı-julyn suıyqtyǵy mı qaby men qarynsha dep atalatyn mı qýysyndaǵy bos jerlerde turady.\r\n\r\nNerv jasýshalarynyń baılanystary arqyly aqparattar mıdan basqa múshege beriledi, jáne keri qaıtady. Keıbir nervter mıdan tikeleı kózge, qulaqqa jáne ózge de bas múshelerine  barady.  Basqa nervter julyn arqyly mı men deneniń basqa bólikterin jalǵastyrady. Bas mı men julynnyń ishinde glıaldi jasýsha bolady, ol júıke jasýshalaryn qorshap turady, jáne olardyń óz ornynda myqty turýyna yqpal etedi.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketterimizdi basqarady (júrýimizdi, sóıleýimizdi), sondaı-aq denemizdiń qyzmetin, oılanýdy qajet etpeıtin jerlerimizge de (tynys alý sekildi) qatysy bar. Mı, sonymen qatar, bizdiń múshelerimizdiń sezimderin de basqarady (kórý, estý, túısiný, dám sezý jáne ıis sezý) este saqtaý, kóńil-kúı, minezimizdegi erekshelikterge deıin bári-bári mıdyń quzyrynda.','\'\'Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge bas mıdyń qaterli isigi jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about brain cancer). \'\'\r\n\r\n__Bas mıy__\r\n\r\nMı – bul jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bas súıekpen jáne mı qabyqshasy dep atalatyn juqa membranalarmen qaptalǵan. Mı-julyn suıyqtyǵy dep atalatyn sýly suıyqtyq mıdyń aınalasyn qorshap turady. Mı-julyn suıyqtyǵy mı qaby men qarynsha dep atalatyn mı qýysyndaǵy bos jerlerde turady.\r\n\r\nNerv jasýshalarynyń baılanystary arqyly aqparattar mıdan basqa múshege beriledi, jáne keri qaıtady. Keıbir nervter mıdan tikeleı kózge, qulaqqa jáne ózge de bas múshelerine  barady.  Basqa nervter julyn arqyly mı men deneniń basqa bólikterin jalǵastyrady. Bas mı men julynnyń ishinde glıaldi jasýsha bolady, ol júıke jasýshalaryn qorshap turady, jáne olardyń óz ornynda myqty turýyna yqpal etedi.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketterimizdi basqarady (júrýimizdi, sóıleýimizdi), sondaı-aq denemizdiń qyzmetin, oılanýdy qajet etpeıtin jerlerimizge de (tynys alý sekildi) qatysy bar. Mı, sonymen qatar, bizdiń múshelerimizdiń sezimderin de basqarady (kórý, estý, túısiný, dám sezý jáne ıis sezý) este saqtaý, kóńil-kúı, minezimizdegi erekshelikterge deıin bári-bári mıdyń quzyrynda.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"455\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nMıdyń úsh negizgi bóligi is-árekettiń árqandaı túrlerin baqylaıdy:\r\n\r\n•	Mı syńarlary (mı jartyshary) – jartysharlar mıdyń eń úlken bóligi bolyp tabylady. Olar joǵarǵy jaqta ornalasqan. Olar  bizdiń denemizdiń aınalasynda ne bolyp jatqandyǵyn, syrtqy faktorlar qalaı ıgerilip jatqandyǵy jaıynda basqa múshelerden keletin  aqparattardy, sezimderdi paıdalanyp, bizdiń bolmysymyzǵa bildiredi. Jartyshar sondaı-aq bizdiń oqý múmkindigimizdi, oılanýymyzdy, birnárseni uǵynýymyzdy, sóıleý men kóńil-kúıimizdi basqarady. \r\n\r\nMı eki jartysharǵa bólinedi – oń jáne sol, árqaısysy ártúrli qajettilikterdi ıgeredi. Oń jaq jartyshar oılanýdy basqarsa, sol jaǵy deneniń qyzmetin retteıdi. Sol jaq jartyshar oılanýdy basqarsa, oń jaǵy deneni baqylap turady.\r\n\r\n•	Mıshyq – Mıshyq mıdyń artqy bóliginde, jartyshardyń astyńǵy jaǵynda ornalasqan.Ol tepe-teńdik sezimin basqarady jáne qıyn áreketterdi, júrý jáne sóıleý sekildi áreketterdi rettep turady.\r\n•	Mı baǵanasy – mı baǵanasy mı men julyndy baılanystyrady. Ol shóldeý jáne ashyrqaný sekildi sezimderdi baqylaıdy. Ol sondaı-aq tynys alý protsesin de, deneniń qyzýyn da, arterııalyq qysym men aǵzanyń basqa da negizgi fýnktsııalaryn baqylaıdy.\r\n\r\n__ONKOLOGIIaLYQ AÝRÝ JAIYNDAǴY TÚSINIK__\r\n\r\nQaterli isik tinderdi túzetin, qurylym elementterinen, jasýshalardan bastalady. Tinder múshelerdi túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaterili isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaýipti isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy. \r\n\r\n__MI ISIGINIŃ DAMÝ SATYLARY__\r\n\r\nDárigerler keıde mı isigin damý satysy boıynsha toptaıdy – tómengisinen (I satysy) joǵarǵy satysyna deıin (IV kezeń).  Isiktiń damý satylary mıkroskop arqyly, isik jasýshalarynyń syrtqy túri boıynsha anyqtalady. Joǵarǵy satyda damyǵan isik jasýshalary basqasha bolady jáne olar ádette, tómengi satydaǵy isik jasýshalaryna  qaraǵanda  tez úlkeıedi. \r\n\r\nBirinshilikti mı isigi\r\n\r\nIsikterdiń damýy mı tinderinen bastaý alady.\r\n\r\nMı tinderiniń isinýimen bastalatyn isikter birinshilikti mı isikteri ekeni belgili.  (ekinshilikti mı isikteri jaıynda kelesi bólimderde aıtylady). Birinshilikti isikter jasýshalardyń túrine qaraı nemese bastaý alǵan mı bólikterine sáıkes óz ataýlaryn alady. \r\n \r\nEń kóp taralǵan birinshilikti mı isigi bolyp glıomdar sanalady. Olar glıaldi jasýshalardan bastaý alady. Glıomdardyń kóptegen túri bar:\r\n\r\n•	Astrotsıtoma – astrotsıtamdar dep atalatyn juldyzsha formasyndaǵy glıaldi jasýshalardan damıtyn isik. Astrotsıtomalar úlkenderdiń mıiniń jartysharynda kóptep damıdy. Al balalardyń mı baǵanalarynda, jartysharynda jáne mıshyǵynda kezdesedi . Astrotsıtomanyń III satysy ádette, anaplastıkalyq astrotsıtoma dep atalady. Astrotsıtomanyń IV satysy, ádette, mýltıformaly glıoblastoma dep atalady.\r\n•	Mı baǵanasynyń glıomasy – bul isik mıdiń eń tómengi bóliginde damıdy. Baǵanalyq glıomalar kóbinese jas balalarda jáne orta jastaǵy adamdarda jıi anyqtalyp jatady. \r\n•	Ependıdoma – julynnyń ortalyq arnasynda nemese qarynshadaǵy tóselgen jasýshalarda damıtyn isik. Bul isik túri kóbinese balalarda jáne jas adamdarda kezdesedi.\r\n•	Olıgodendroglıoma – bul isik sırek kezdesedi. Ol júıkeni qorǵap jáne jaýyp turatyn maıdy jınaýǵa qatysatyn jasýshalarda damıdy.  Munaı isikter ádette, mıdyń jartysharynda kezdesedi. Olar aqyryn úlkeıedi jáne mıdyń aınalasyndaǵy tinderge asa tarala qoımaıdy.  Olar kóbinese orta jastaǵy eresekter arasynda jıi kórinis berip jatady.\r\n\r\nKeıbir mı isikteriniń túrleri glıaldi jasýshalardan bastaý almaıdy. Ondaılardyń kóptep taralǵandary tómende kórsetildi:\r\n\r\n•	Medýlloblastoma – Bul isik ádette mıshyqta damıdy. Bul balalardyń mı isiginde kóptep kezdesedi. Olar keıde, eleýsiz neıroektodermaldi isik dep atalady.\r\n•	Menıngıoma – bul isik mı qabynda damıdy. Ol ádette aqyryndam úlkeıedi.\r\n•	Shvannoma -  isik shvannomdyq jasýshalarda (lemotstııer) damıdy.  Bul atalmysh jasýshalar júıkeni jaýyp turady, tepe-teńdikti saqtaýǵa jáne estýge yqpal etedi. Bul nerv qulaqtyń ishine ornalasqan.  Isik te soǵan sáıkes, akýstıkalyq nerv dep atalyp ketken.  Ol kóbinese úlken adamdarda kezdesedi.\r\n•	Kranıofarıngıoma – bul isik mı negizinde, gıpofızben birge úlkeıedi. Isiktiń bul túri kóbinese  balalarda kezdesedi.\r\n•	Embrıondyq – mıdyń jasýshaly isigi – isik embrıondyq jasýshada damıdy. Embrıondyq-jasýshaly  mı isigi kóbinesse 30 jasqa tolmaǵan adamdar arasynda kóptep kezdesedi. Embrıondyq-jaýshaly mı isiginiń barynsha kóp taralǵan túri germınoma bolyp tabylady.\r\n•	Tompaıǵan jerdegi isik – bul sırek kezdesetin mı isigi, ol domalaq bezde paıda bolady nemese onyń janynda týyndaıdy.  Domalaq bez jartyshar men mıshyqtyń arasynda ornalasqan.\r\n\r\nEkinshilikti mı isigi\r\n\r\nQashan qaterli isik óziniń alǵashqy paıda bolǵan jerinen deneniń basqa jerine aýytqı bastaǵanda, jańa isikterde , birinshilikti isik sekildi anomaldi jasýshalar quraı bastaıdy.  Mıda deneniń basqa jerinen shapqan qaterli isik, birinshilikti isikten ózgeshelene bastaıdy. Eger qaterli isik jasýshalary mıda basqa múshelerge (mysaly, ókpeden, sút bezinen) taralyp bara jatsa, dárigerler mıdaǵy isikti ekinshilikti nemese metastatıkalyq isik dep taǵaıyndaıdy. Ekinshilikti mı isigi, birinshiliktiden qaraǵanda edáýir keń taralǵan.\r\n\r\n__MIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ QAÝIP TÝDYRATYN FAKTORLARY__\r\n\r\nMıdyń qaterli isigin týdyratyn naqty sebepter eshkimge de belgili emes. Dárigerler uzaqtan beri mı isiginiń\n keı bireýlerde damyp, al keıbireýlerde damymaıtyndyǵynyń ne úshin ekendigin túsindire almaıdy. Tek bir belgilisi mı isigi – juqpaly emes.  Bul aýrýdyń basqa adamdarǵa juǵýy múmkin emes.\r\n\r\nZertteýlerdiń nátıjesi boıynsha adamdar belgili bir qaýipti faktorlardyń áserinen zaqymdansa, olarda mı isiginiń túzilý beıimdiligi arta túsetin kórinedi. Barlyq qaýipti faktorlar adamnyń isik aýrýynyń damýyna soqtyrýy múmkin.   Tómende kórsetilgen qaýip  faktorlary adamnyń birinshilikti mı  isiginiń damýymen baılanysty:\r\n\r\n•	Er adamdarǵa qatysty – mı isigi tolyǵymen, kóbinese áıelderden qaraǵanda, er adamdarda jıi kezdesedi. Negizi menıngıomadan  kóbinese áıelderge tıesili.\r\n•	Násilge qatysty – isikter kóbinese basqa násilderdiń ókilderine qaraǵanda aq násildilerde jıi kezdesetin kórinedi.\r\n•	Jas mólsherine qatysty – mı isiginiń kóbinese 70 jastan asqan qarttarda anyqtalyp jatady. Jáne de ekinshi orynda, mı isigine baılanysdy onkologııalyq aýrýlarǵa ushyrap jatatyn balalar eken. (leıkemııa – balalarda eń kóp kezdesetin isik aýrýy).  Balalarda kezdesetin mı isigi kóbinese 8 jastan kishi balalarda oryn alady eken.\r\n•	Otbasyna qatysty – otbasynda glıommen aýyratyn adam bolsa, onda ol januıada da isik aýrýynyń damý qaýpi bolady.   \r\n•	Radıatsııanyń áseri nemese jumystaǵy belgili bir hımılyq zattyń saldaryna qatysty:\r\no	Radıatsııa- ıadrolyq ónerkásipte jumys isteıtinder zaqymdanyp, mı isigi aýrýyna shaldyǵýy múmkin.\r\no	Formaldegıd – potologanatomdar jáne farmaldegıdpen balzamdaý bolıynsha jumys isteıtin mamandar mıdyń qaterli isigi damıtyn toptardyń qatarynda bolyp sanalady. Ǵalymdar formaldegıdtiń áserinen basqa, ónerkásiptik oryndarda jumys isteıtinderdiń arasynan mı isigine soqtyratyn qaýiptilikti anyqtamapty. \r\no	Hlorly  vınıl – plastık daıyndaıtyn jumyskerler hlorly vınıldiń áserine tap bolýyshylar bolýy múmkin. Bul hımııalyq zat mı isigin damytýshy qaýip bolýy múmkin.\r\no	Akrılonırıl – mata jáne plastık óndiretinder akrılonıtrıldiń áserine urynýshylar bolýy múmkin.  Bul  hımııalyq zattan adamdarda  mı isigi damýy múmkin.\r\n\r\nǴalymdar qalta telefony mıdyń isigin damytýy múmkin be degen suraqtyń jaýabyn izdeýde. Biraq bul teorııaǵa qatysty zertteý nátıjeleri áli aıaqtala qoımady.  Qazirgi ýaqytqa deıin ǵalymdar basynan jaraqat alǵan adamnyń mı isigi damýy múmkin degen naqty faktige qol jetkize almady.\r\n  \r\nKeıde osy atalmysh toptardyń ishinde bolǵan jandar qaterli isik aýrýymen aýyrmaıdy. Basqa jaǵynan qarasań, kóptegen osy aýrýmen aýyratyn naýqastar  bul qaýiptilik faktoryna kirmeıtinder bolyp shyǵady. Eger siz ózińizdi «belgili bir  aýrý qaýiptiligi bar toptar qataryndamyn» dep esepteseńiz, ony aldymen dárigerińizben keńesip sheship alǵanyńyz jón. Dáriger sizge qaýiptiliktiń aldyn qalaı alý kerek, jáne turaqty tekserilý grafıgin qalaı túzý kerektigin rettep beredi.\r\n\r\n__MIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ SIMPTOMDARY__\r\n\r\nMı isiginiń sımptomdary olardyń kólemine, túrine jáne ornalasý ornyna  baılanysty bolady. Sımptomdar  isiktiń júıkeni qysýymen nemese mıdiń belgili bir jeriniń zaqymdanýymen týyndaýy múmkin. Olar sondaı-aq mıdiń isinýimen  nemese bas súıektiń qýysyna suıyqtyqtyń jınalýymen kórinis berýi múmkin. Mı isiginiń barynsha kóp taralǵan sımptomdary tómede kórsetildi:\r\n\r\n•	Bastyń aýrýy (ádette tań erteńgisin qatty aýyrady);\r\n•	Júrek aıný nemese qusý;\r\n•	Sóıleý, kórý, estý júıesi ózgeredi;\r\n•	Júrgende tepe-teńdikti saqtaý qıynǵa oǵady;\r\n•	Kóńil-kúıi turaqsyzdanady, keıbir jaıttardy bir-birimen baılanystyra almaı qalyp jatady;\r\n•	Este saqtaý qabileti nasharlaıdy;\r\n•	Tyryspa paıda bolady, jáne bulshyqetteri ózine baǵynbaı qalady (paroksızmalar nemese konvýlsııalar) \r\n•	Qol men aıaqtyń uıýy nemese terleı berýi.\r\n\r\nBul sımptomdar tek mı isigi úshin bolýy mindetti emes. Olar sondaı-aq, basqa da jaǵdaılarmen baılanysty bolýy múmkin.  Eger osy sımptomdardyń qaısy bireýi bolmasyn sizde týyndasa, onda dárigermen jaǵdaıyńyz jaıynda aqyldasyp alyńyz.  Tek dáriger ǵana dıagnoz qoıyp, em taǵaıyndaıtynyn esten shyǵarmańyz.\r\n\r\n__MIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ DIAGNOSTIKASY__\r\n\r\nAdamda sımptomdar paıda bolǵan kezde, mı isigi bolýy múmkin degen kúmán bolsa, dáriger bir nemese birneshe tómendegideı sharalardy taǵaıyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Tekserý – Dáriger densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyn qaraıdy.\r\n•	Nevrologııalyq tekseris – Dáriger naýqastyń  zeıindilik satylaryn, bulshyqeettik kúshin, koordınatsııasyn, aýrýǵa reflektsııasy men reaktsııasyn anyqtaıdy.  Sondaı-aq dáriger kózdi qaraıdy, mıdiń kózben baılanysyn, júıkeni qysýyn, isik týdyrýyn t.b. jaıttardy tekseredi.\r\n•	Kompıýterli tomografııa (KT) –  kompıýterge jalǵanǵan rentgen qurylǵysynyń kómegimen  bas súıek keskindemesiniń serııalary jasalady. Naýqas mıynyń anyq keskindemesin alý úshin oǵan arnaıy qarama-qarsy zattyq ınektsııa saldyrylady. Keskinde mıdaǵy isiktiń sýreti berilýi múmkin. \r\n•	Iadroly magnıttik rezonans (IaMR) – kompıýterge jalǵanǵan myqty magnıt deneniń ishki bóliginiń jeke keskinin anyq túsirip beredi. Bul keskinder monıtordan qaralady jáne qaǵazǵa basylyp shyǵýy da múmkin.  Keıde mı tinderin jeke belgilep alý úshin kontrasty zattar ishke engiziledi.  Keskinnen isikti nemese mıdaǵy basqa da máselelerdi kórýge bolady. \r\nDáriger tómendegiideı tekserýlerdiń basqa da túrlerin taǵaıyndaýy múmkin:\r\n•	Angıogramma – bul kontasty zat, qan aǵysyna engiziledi, ol mıdiń tamyrlaryna túsedi, jáne olardy rengenogrammadan kórinetindeı etedi.  Isik bolsa, dáriger ony rengendik keskinnen  kóre alady.\r\n•	Bas súıek rengenogrammasy – mı isikteriniń keıbir túrleri mıda kaltsıdiń túzilýine sebep bolady nemese bas súıekti ózgertýi múmkin. Rengenogrammanyń kómegimen dáriger, bul ózgeristerdi anyqtaıdy\r\n•	Julyndyq pýnktsııa – dáriger julyn suıyqtyǵynyń úlgisin alýy múmkin (bas súıektik ishindegi jáne mı men julynnyń aınalasyndaǵy). Bul em-shara jergilikti anestezı kezinde júzege asady. Dáriger julyn arnasynan suıyqtyq jınaý úshin uzyn, jińishke ıneni paıalanady. Julyndyq pýnktsııa 30 mınýtqa jýyq ýaqyt alady. Naýqas pýnktsııadan  keıin basy aýyrmas úshin birneshe saǵat jata turýy kerek. Zerthanada suıyqtyqta rak jasýshasy bar ma, álde basqa da máselelerdiń belgileri bar ma, sony zertteıdi.  \r\n•	Melıogramma – julynǵa jasalatyn retgenologııalyq tekserý.  Julyn suıyqtyǵyna arnalǵan ınektsııalanatyn kontrasty zat,  julyndyq pýnktsııa óndiriledi. Kontrasty zat julyn suıyqtyǵyna aralasý úshin naýqas júrelep, basyn tómen salbyratyp otyrady. Bul tekserý arqyly dáriger julyndaǵy isikti anyqtaıdy.\r\n•	Bıopsııa – anyqtalǵan isik jasýshalaryndaǵy tinderdiń úlgilerin joıatyn ádis. Bıopsııa qaterli isikke aınala bastaǵan tinderge, sondaı-aq basqa da jaǵdaılarǵa qoldanylady. Bıopsııa mı isigine dıagnoz qoıýdyń birden-bir senimdi ádisi bolyp tabylady. \r\nIsik jasýshalaryn anyqtaý úshin hırýrgtar, tindi úsh tásilmen alýy múmkin:\r\n•	Ineli bıopsııa – Hırýrg bas terisin azdap tiledi jáne súıekti burǵylap kishkentaı sańlaý jasaıdy.  Muny trepanatsııalyq sańlaý dep ataıdy. Dáriger ıneni trepanatsıondy sańlaý arqyly suǵyp mı isigindegi tinniń úlgisin alady.\r\n•	Stereotaktıkalyq bıopsııa – Kompıýterli tomografııa nemese IaMR sıaqty qurylǵynyń kómegimen sýret keskin alady, ıne trepanatsıondy sańlaý arqyly isik ornalasqan jerge kirgiziledi.  Hırýrg ıneniń kómegimen tin úlgisin tartyp alady.\r\n•	Emdeýmen qatar júretin bıopsııa – Keıde hırýrg isikti joıý barysynda operatsııa jasap jatqan kezde tin úlgisin alady.\r\n\r\nKeıde bıopsııany alý múmkin bolmaı qalady. Eger isik mı baǵanasyna nemese basqa da bir belgili orynǵa jaıǵasyp alsa, hırýrg basqa saý tinderdi zaqymdap almas úshin, isik tininiń úlgin ala almaıdy.  Ol kezde dáriger sýret keskinin alý úshin IaMR, KT nemese basqa da tásilderdi qoldanyp kórýi múmkin.\r\n\r\n__MIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ EMDELÝI__\r\n\r\nKóptegen mı isigi bar  naýqastar birkelki medıtsınalyq kútim alý úshin naqty sheshim qabyldap, em-sharaǵa belsendi túrde atsalysady. Olar óz aýrýlary jaıynda bárin bilip alǵysy keledi jáne emdelýniń nusqalarymen de tanysýdy qalaıdy. Biraq, keıbir adamdar ózderinde qaterli isik bar degen dıagnoz qoıylǵanda eseńgirep, kúızeliske ushyrap jatady. Sonyń saldarynan  oıyn jınaqtaı almaı, dárigerge qajetti suraqtaryn qoıa almaı qalady. Dáriger qabyldaýyna barmas buryn suraqtar tizimin túzip alsa, kóptegen máseleniń basyn ashyp alýǵa kómegi tıedi. Naýqas dárigerdiń ne aıtqandaryn tolyǵymen este saqtaýp alý úshin shamasy kelgenshe jazyp alǵany jón, nemese dárigerdiń ruhsatymen dıktofon qoldansa da bolady. Keıbir naýqastar dáriger qabyldaýyna barǵan kezde aıtylǵan áńgimelerdi túsinip, tolyq ıgerý úshin qasynda týysy nemese dosynyń bolǵanyn qalaıdy.\r\n\r\nDáriger naýqasty arnaıy mamanǵa baǵyttaýy múmkin, nemese naýqas ózi sol baǵytqa suranýy múmkin. Mı isigin emdeýmen aınalysatyn mamandar: neırohırýrgtar, neıroonkologtar, onkologtar jáne onkologı-radıologtar.  Nemese naýqas sondaı bir komandada jumys isteıtin basqa dárigerge joldanýy múmkin. Ondaı medıtsınalyq komanda medbıkeler, dıetologtar, mentaldi densaýlyq boıynsha keńesshiler, áleýmettik jumysshylar, fızıoterapevter, terapevter jáne logopedter bolýy múmkin. Balalarǵa oqýyna kómek berý úshin repetıtorlar da paıdasyn tıgizedi. \r\n\r\n__Emge daıyndalý__\r\n\r\nDáriger emdelýdiń nusqalaryn aıtýy múmkin jáne olardyń árqaısysynyń kútiletin nátıjesi jaıynda da sóz qozǵalady. Naýqastyń qajettiligine qaraı dáriger men naýqas arasynda emdelýdiń ortaq jospary jasalýy múmkin.\r\n\r\nEmdelý faktorlardyń qataryna, túrine, ornalasýyna,  isiktiń kólemi men damý satysyna  baılanysty bolady. Mı isiginiń keıbir túrleri kezinde dárigerge aldymen isiktiń qaıdan bastaý alyp turǵanyn bilýi mańyzdy, mysaly,  isik jasýshalary julyn suıyqtyǵnda ma degen sekildi.\r\n\r\nAdamdarǵa kez-kelgen barlyq suraqtaryn qoıýdyń nemese barlyq jaýapty birden túsinýdiń qajeti joq. Olarda aldaǵy ýaqytta túsinbegen suraqtaryn dárigerge qaıta qoıýǵa nemese qosymsha aqparattar alýǵa múmkindik týady. \r\n\r\n__Emdeý ádisteri__\r\n\r\nMı isigi bar naýqastar úshin emdelýdiń birneshe nusqasy bar. Naýqastyń isikteriniń túri\n men satysyna qaraı, hırýrgııalyq em júrgizilýi múmkin, sáýle terapııasy nemese hımıoterapııa qoldanylýy yqtımat. Keıbir jaǵdaılarda aýrýlarǵa keshendi em taǵaıyndalady.  Jalpy, naýqastarǵa aýrýdyń kez-kelgen satysy boıynsha   em júrgizilýi múmkin, ol mynadaı sharalarmen tolyǵady: aýrýdy baqylaýǵa alý, qaterli isiktiń basqa sımptomdaryn anyqtaý, terapııanyń janama áserin tómendetý, sondaı-aq emotsııalyq máselelerdi sheshý t.b. Emdeýdiń mundaı túrler sımptodyq, zaqymdyq nemese pallıatıvtilik  kútimder dep atalady. \r\n\r\nEń  jaqsysy, dárigerdiń ózi emdelýdiń nusqalary jaıynda aıtyp, olardyń nátıjesi týraly túsindirip bergeni.\r\n\r\nKóptegen mı isigi úshin hırýrgııalyq operatsııa eń kóp qoldanylatyn em  bolyp tabylady. Jabyq bas súıekke jasalatyn operatsııa kranıotomııa dep atalady. Ol jalpy narkozben júrgiziledi. operatsııanyń adynda bas terisin tyrady. Sodan dáriger terini tiledi jáne bas súıektiń bóligin joıý úshin arnaıy arany qoldanady. Bólikti  nemese  barlyq isikti joıǵannan keıin hırýrg bas súıektiń aramen kesip alynǵan bóligimen nemese arnaıy metaldan nemese matadan jasalǵan plastınamen  sańlaýdy jabady. Odan keıin hırýrg bas súıek terisindegi tilikti tigedi.\r\n\r\nKeıde hırýrgııalyq jolmen emdeý múmkin bolmaı qalady. Eger isik mı baǵanalaryna nemese  mıdiń belgili bir jerine ornalasyp alsa, hırýrg basqa  saý tinderdi zaqymdap alýym múmkin degen qaýippen operatsııa jasaýdan bas tartady. Operatsııa júrgizýge kelmeıtin naýqastarǵa sáýle terapııasy nemese emdeýdiń basqa túrledi qoldanylady.\r\n\r\n__Sáýle terapııasy__ (radıoterapııa dep te atalady) isik jasýshalaryn joıý úshin, joǵaryenergııa kózi sáýlesin paıdalanady. Radıatsııanyń qaınar kózi – rentgen sáýlesi, gamma sáýlesi nemese protondar bolýy múmkin. Úlken qurylǵy radıatsıany isikke jáne tinderge jaqyn baǵyttaıdy. Keıde radıatsııa túgeldeı mıǵa nemese julynǵa baǵyttalady.\r\nÁdette  sáýle terapııasy operatsııadan keıin júzege asyrylady. Radıatsııa isiktiń aınalasynda qalyp qoıǵan  jasýshalardy joıady. Keıde radıatsııa terapııasy, hırýrgııalyq operatsııa jasaýǵa múmkin emes  aýrýlarǵa  qoldanylady. Sáýle terapııasy emhanada nemese klınıkada jasalady. Emdeý kúntizbesi isiktiń túrine, kólemine, sondaı-aq naýqastyń jasyna baılanysty túziledi. Ár em-shara bir-neshe mınýtqa sozylady. \r\n\r\n\'\'Dáriger isik mańyndaǵy saý tinderdi qorǵaý úshin mynadaı qaýipsizdik sharalaryn qoldanady:\'\'\r\n\r\n•	\'\'__Fraktsııalaý__\'\'. Sáýle terapııasy bir-neshe aptaǵa sozylyp, aptasyna  tek 5 kún ótkiziledi. Bólsheptep taǵaıyndaý. Radıatsııanyń barlyq mólsherin ýzaq ýaqytqa sozyp emdeý, isik mańyndaǵy saý  tinderdiń amandyǵyna kepil bolady.\r\n•	\'\'__Gıperfraktsııalaý__\'\'.  Naýqas radıatsııanyń bir kúnde berileten mólsherin, eki-úsh kúnge bólip qoldanady. \r\n•	\'\'__Stereotaktıkalyq sáýle terapııasy__\'\'. Radıatsııanyń shińishke sáýleleri isiktiń ár buryshyna baǵytalady.  Bul em-shara kezinde, naýqas basyna búgilmeıtin jıektemeni kııip alady. MIaR nemese KT-nyń túsirmesi isiktiń dál  jaıylǵan ornynyń sýretin túsirip beredi. Dáriger kompıýter arqyly radıatsııanyń qajetti mólsherin, sondaı-aq ólshemin jáne radıatsııalyq sáýleniń buryshtaryn  anyqtaıdy.  Emdeý sharalary dárigerdiń bir ret qabyldaýynda júzege asyrylýy múmkin nemese birneshe seansynda júrgiziledi.\r\n•	\'\'__3 ólshemdi konformdy radıatsııalyq terapııa__\'\'. Kompıýter isiktiń úsh ólshemdi sýretin jáne aınalasyndaǵy tinderin kórsetedi. Dáriger isiktiń qaıtalanǵan nysanyn dál bilý úshin, kóptegen radıatsııa sáýlelerin baǵyttaıdy. Tamasha radıatsııalyq fokýs mıdyń saý tinderin qorǵaıdy.\r\n•	\'\'__Proton sáýlelerimen jasalǵan radıatsııalyq terapııa__\'\'. Bul  radıatsııa rentgen sáýlelerin bólmeıdi, proton sáýlelerin bóledi. Dáriger proton sáýlelerin isikke baǵyttaıdy. Protondar saý tinderdi zaqymdamaı ótetin qasıetke ıe.\r\n\r\n__Hımıoterapııa__ – qaterli isik kletkalaryn dári-dármektermen joıady. Olardy  kóbinese mıdaǵy isikti emdeýge qoldanady. Preparattardy ishý arqyly nemese ınektsııa túrinde engizedi. Qaı jaǵdaıda bolmasyn olar, qan quramyna enip, barlyq aǵzaǵa taralady. Dári-dármekter qoldaný tsıklyna qaraı bylaı sıpattalady: emdelý qanshalyqty durys bolsa, jazylý da soǵan baılanysty bolyp keledi.\r\n\r\nHımıoterapııany emhanada, dariger kabınetinde nemese úı jaǵdaıynda da qoldanylady.  Naýqastyń  emhanaǵa jatqyzylýy sırek bolatyn jaǵdaı. Eresek adamdarǵa qaraǵanda, jas balalarǵa hımııaterapııany jıi qoldanady. Degenmen operatsııa jasalǵannan keıin nemese sáýle terapııasynan keıin eresekterge hımııaterapııasyn júrgizýi múmkin. Keıbir adamdarda qaıtalana beretin  mı qaterli isiki bolady. Dáriger  ondaı isikti alyp tastap, ornyna hımıoterapevtıkalyq birneshe plastınalar ornatady. Ár plastına 10 tsenttiń ólshemine teń. Biraz aptadan soń, plastınadaǵy dárilik zattar mıǵa sińip, qaterli isik klekalaryn joıa bastaıdy.\r\n\r\n__MI ISIKTERIN EMDEÝDEGI JANAMA ÁSERLER __\r\n\r\nEm qoldaný barysynda, saý kletkalar zaqymdanady. Bul  janama áserlerdi jıi týdyrady. Janama áserlerdiń paıda bolýy,  ár túrli faktorlarǵa, sonymen qatar isiktiń túrine, qabyldaǵan em kólemine baılanysty bolýy múmkin. Emdeý kýrstary aýysqan saıyn ár naýqasta ár túrli janama áserler paıda bolyp jatady. Emdelýdiń  aldynda  medqyzmetkerler komandasynyń músheleri janama áserler týraly aıtyp, naýqasqa onymen kúresýdiń joldaryn usynady.\r\n\r\n__Hırýrgııalyq emdelýdegi janama áserler__\r\n\r\nOperatsııa jasalǵannan keıin alǵashqy kúnderi naýqastyń jıi basy aýyryp, ózderin jaısyz sezinýi múmkin. Degenmen, ol kezde aýrýdy basý úshin dári-dármekterdi qoldanýǵa bolady.  Tipti kerek bolsa, naýqas dárigermen nemese medbıkemen aýrýdy basý úshin ne isteý kerektigin aqyldassa da bolady. \r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi, naýqas ylǵı ózin álsiz sezinip, sharshaı beredi. Ár naýqastyń operatsııadan keıin saýyǵyp ketýi úshin eń aldymen biraz ýaqyt kerek. Basqa da, kóptegen máseleler orynǵa kelip tireledi.\r\n\r\nMı-julyn suıyqtyǵy nemese qan bastaǵy mıǵa shabýy múmkin. Mundaı jaǵdaı – isiný dep atalady. Dárigerler naýqastyń boıynda mundaı máseleniń oryn almaýyn qatty qadaǵalaıdy. Isiktiń kishireıýshi úshin naýqas steroıdty dárilerdi qabyldaýy múmkin. \r\nSuıyqtyqty bólý úshin ekinshi ret operatsııa jasalýy múmkin. Hırýrg mı qatparshasyna uzyn jińishke tútiksheni (shýnt) ornatady. Tútikshe teriniń astymen, deneniń basqa bóligine júrgiziledi, ádette ol  qursaq qýysymen júrgiziledi. Mıdan artyq suıyqtyq bólinip, qursaq qýysy qurǵaıdy. Keıde onyń ornyna suıyqtyq júrekte drenajdalady.\r\n\r\nInfektsııa – bul hırýrgııalyq operatsııadan keıin damýy yqtımal taǵy bir másele. Mundaı jaǵdaıda dárigerler naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nMıǵa operatsııa jasalǵanda saý tinder zaqymdanýy múmkin. Mıdyń bulaı zaqymdanýy qaýipti másele bolyp esepteledi. Ol kezde naýqastyń bulshyq etterinde, kórý júıesinde, sóıleýinde kádimgideı aýytqýlar bolýy yqtımal. Ondaı jaǵdaıda  naýqasta tyrysý nemese biraz ózgerister paıda bolady. Kóbinese bul sımptomdar azaıyp, ýaqyt óte kele joǵalady. Biraq keıde zaqymdanýlar, mıdaǵy aýytqýlar qalypty sıpatqa ıe bolady. Aýrýlarǵa fızıoterapııa da qajet bolýy múmkin, logoped nemese basqa dáriger mamany da kómektese alady.\r\n \r\n\'\'__Sáýle terapııasymen emdelýdegi janama áserler__\'\'\r\n\r\nKeıbir naýqastar emdelgennen keıin birneshe saǵattyń ishinde júrek aınýy saqtalyp, ketpeı qoıady. Dárigerler naýqasqa bul problemamen qalaı kúresý kerektigin aıta alady.  Sáýle terapııasy da keıde búkil emdelý barysynda naýqasty  qatty qaljyratady. Mundaıda demalý da mańyzdy, biraq dáriger naýqasqa múmkindiginshe belsendi bolý kerektigin aıtady. \r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi, sáýle terapııasy kóbinese shashtyń túsýine sebepker bolady. Alaıda shashatar birneshe aılan keıin qaıta ósedi. Sáýle terapııasy terige de aıtarlyqtaı áser etedi.  Bas terisi men qulaqtar qyzaryp, qurǵaıdy jáne sezimtal bolyp ketedi. Medıtsına qyzmetkerleri bul máselelerdiń sheshý joldaryn aıtýy múmkin. Keıde sáýle terapııasynyń áserinen mı tinderi bórtip ketedi. Dárigerler aýrýdy tekserip mundaı sımptomdardyń mundaı jaǵdaıda oryn almaýyn qadaǵalaý kerek. Aýrýdyń ózin jaqsy sezinýin damytý úshin, emdik dári-dármekter usynylady. \r\n\r\nRadıatsııa keıde mıdyń saý jasýshalaryn joıyp jiberedi. Bul janama áser – radıatsııalyq nekroz dep atalady. Mundaı sımptomdar basty aýyrtady, deneni tyrystyryp, tipti naýqastyń ólimine sebepker bolady.\r\n\r\nRadıatsııalyq sáýlelendirý balalarda gıpofıza nemese mıdyń basqa bóliginiń zaqymdanýyna sebepker bolady. Bul olardyń oqýynda úlken problema bolýy múmkin nemese boıy men ósimi baıaýlap qalady. Budan basqa, bala kezde sáýlelendirý onyń bolashaq ómirinde ekinshilikti mı isiginiń paıda bolý qaýpin týyndatady.  Ǵalymdar  kishkentaı balanyń mı isigine hımıoterapııany sáýle terapııasymen birge qoldanýdyń múmkinshiligin  úırenýde.\r\n\r\n\'\'__Hımıoterapııadaǵy janama áserler__\'\'\r\n\r\nHımıoterapııanyń janama áseri negizinen qoldanǵan dárilik zattarǵa baılanysty bolady. Janama áserdiń aıryqsha belgileri: qyzý kóteriledi jáne qaltyraıdy, qusyp, tábet joǵalady jáne álsizdik paıda bolady. Keıbir janama áserler dáriniń kómegimen azaıady. \r\n\r\nDárilermen qamtamassyz etiletin  ımplantty (plastınaly) naýqastar, hırýrgııalyq emdi birge alǵannan keıin ınfektsııa sımptomdary basyp ketpeý úshin  dárigerdiń qaraýynda bolady. Aýrýda ınfektsııa bolǵan jaǵdaıda oǵan antıbıotık taǵaıyndalady.\r\n\r\n__QOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA__\r\n\r\nKeıbir qaterli isikke shaldyqqandar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń ádisterin ońtaıly dep sanaıdy:\r\n\r\nQosymsha ádister hmıoterapııa jáne radıoterapııa sııaqty mı isigen emdeýge arnalǵan standartty  emdeý túrlerimen qatar qoldanylady. Alternatıvti ádis – standartty emdeý ádisteriniń orynyna qoldanylady. \r\n\r\nAkýpýnktýra (ıneterapııasy), emdik massaj, shóp ónimderi, dárýmender nemese arnaıy dıeta, sonymen qatar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne túrli rýhanı emder qosymsha nemese alretnatıvti medıtsınaǵa jatady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq aýrýlar qosymsha nemese alternatıvti terapııanyń arqasynda ózderin edáýir jaqsy ssezinip qalatyndyǵyn aıtyp júr. Jáne bir aıta keterligi, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına hımıoterapııa\n men radıoterapııanyń keıbir mehanızmderiniń áserin ózgertedi. Bul ózgerister aýrýǵa aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin. Budan basqa, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına, tipti jeke qoldanylsa da ózdiginen zııanyn tıgizip qoıýy da ǵajap emes. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleri qymbat turatyn bolyp keledi.\r\n\r\n__NAÝQASTARDYŃ KÚTIMINE QOLDAÝ KÓRSETÝ__\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsııalyq jáne praktıkalyq problemalaryn sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, keıbireýdeli emdelý úshin ózine paıdaly keńes alyp qaıtyp jatady. \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Ondaı aýrý adamdarǵa  barynsha  sabyr saqtap júrgen durys, olarǵa emdeletini jaıynda, emhanada alańsyz bolýy kerektigi jaıynda, medıtsınalyq kómekti barynsha durys qoldaný kerektigi jaıynda áńgimelesip turǵan júrgen jón. Onkologııalyq aýrýlardyń kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\nAýrýdyń satylaryna qaramastan qaterli isikke shaldyqqan adamdar ózin mazalaǵan máseleniń aldyn alý úshin aldymen jaqsylap kútiný kerek. Ol úshin ózine jaıly jaǵdaı jasap, emdelý barysynda ómir súrý sapasyn jaqsartý kerek. Naýqas aýrýyn emdeý barysynda jáne mı isikteriniń basqa sımptomdary paıda bolmas úshin ózin bir qalypta ustap, terapııanyń janama áserleriniń azaıýyn qadaǵalap, sondaı-aq kóńil-kúıindegi aýytqýlardy sheship alǵany jón.\r\n\r\nMı isigimen aýratyn adamdardy kútimildeýdiń mynadaı túrleri barynsha keń taralǵan:\r\n\r\n•	__Steroıdty dári-dármekter__. Mı isigi bar naýqastardyń kópshiligine isiktiń kishireıýi úshin qoldanylady.\r\n•	__Antıkonvýlsanttar__. Mı isigi adamnyń tyrysyp qalýyna sebepker bolady. Onyń aldyn alý úshin nemese baqylaýda ustaý úshin naýqas tyrysýǵa qarsy dárilerdi qabyldaý kerek. \r\n•	__Anastomoz (shýnt)__. Mıǵa suıyqtyq jınalǵan jaǵdaıda hırýrg ony shyǵarý úshin anastomaz (shýnt) ornatady.\r\n\r\nAýrýyn asqyndyrmas úshin kóptegen naýqastar emdelý men qatar kútimildenýdi qolǵa alady. Al keıbireýler tek kútimildenip, sımtomdardy baqylaý úshin isikke qarsy terapııany qoldanbaıdy.\r\n\r\n__NAÝQASTARDYŃ KÚTIMINE QOLDAÝ KÓRSETÝ__\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardyń ózin ózi kútingeni aa mańyzdy bolyp tabylady. Ol úshin jaqsy tamaqtanyp, jetkilikti túrde belsendi qozǵalys jasaý kerek. \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlar salmaǵyn turaqty utap turý úshin náýyzy baı taǵamdarmen qorektenýi kerek. Ásirese aǵýyzy mol taǵamdardy paıdalanǵany abzal. Jaqsy tamaqtaný arqyly ózin-ózi jaqsy sezinedi jáne kóp energııa alady. Sebebi, onkologııalyq aýrýlardyń emdelgen kezde nemese emdelgennen keıin tábeti nasharlap ketedi. Olar ózin delsal sezinedi nemese sharshańqy júredi, ne bolmasa, dám sezýi ózgerip ketedi. Budan basqa, emdeýdiń janama áserleri (tábetiniń nasharlaýy, júregi aınýy, qusýy nemese aýzynyń qyshýy sııaqty) salmaqty máselelerdi týyndatýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa da medıtsınalyq qyzmetkerler tamaqtanýǵa baılanysty másselelerdi sheshýge kómektesýi múmkin.  Kóptegen adamdar salaýatty ómir saltyn saqtaý arqyly ózin kádimgideı jaqsy sezinip júredi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý, jáne osyndaı sporttardyń biraz túrleri  kúshtiń saqtalýyna jáne energııany turaqty ustaýǵa jáne ómirlik tonýsty kóterýge yqpal etedi.  Jattyǵýlar emdelý protsesinde júrek aıný, aýrý sekildi jaǵdaılardy jeńildetedi. Olar sondaı-aq, kúızelisten aıyǵýǵa da kómek beredi. Dese de, fızıkalyq júkteme jaıynda dárigermen keńesip alýdyń mańyzy zor bolmaq. Eger fızıkalyq júktemeden aýrý nemese basqa da máseleler týyndap jatsa, ol jaıynda mindetti túrde dárigerge habarlaý kerek, dáriger atalmysh jattyǵýlardyń basqasha túrlerine baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\n__REABILITATsIIa__\r\n\r\nReabılıtatsııa – emdeý josparynyń eń mańyzdy bóligi bolap tabylady. Reabılıtatsııanyń maqsaty adamnyń qajettiligine qaraı jáne isiktiń naýqasqa  kúndelikti qalaı áser eteýine baılanysty qoldanylady. Naýqastyń qalypty ómirge tezirek oralýyna kómektesý úshin dárigerler barlyq múmkindikterdi qarastyrady. Mynadaı mamandardyń kómegi qajet bolýy yqtımal: \r\n\r\n•	Fızıoterapevter. Mıdaǵy isikten jáne ony emdeý barysynda naýqas sal bolyp qalýy múmkin.  Sondaı-aq olar adamnyń álsireýine jáne tepe-teńdik sezimin saqtaýda máseleler týdyrýy múmkin. Fızıoterapevter naýqastardyń kúsh jınap, tepe-teńdikti qaıta qalpyna keltirýine kómektesedi.\r\n•	Logopedter. Logopedter naýqas jandardyń sóıleýdegi problemalaryn sheship, oılaryn tolyq aıtyp jetkize alýyna kómektesedi. \r\nMı isigine shaldyqqan balalarda erekshe muqtajdyqtar bolýy múmkin. Keıde olarǵa úıde de, aýrýhanada da repetıtorlary  bolady.   Úlgerimi nashar nemese este saqtaý qabiletinde problemalary bar balalarǵa repetıtorlar nemese mektepten keıin arnaıy sabaqtar ótkizilýi kerek. \r\n\r\n__ALDAǴY ÝAQYTTAǴY KÚTIM  __ \r\n\r\nMı isiginen emdelgennen keıin turaqty kútimildený óte mańyzdy. Dárigerler isiktiktiń qaıtalanbaıtynyna kóz jetkizý úshin egjeı-tegjeıli tekserýler júrgizedi. Ol úshin fızıkalyq turǵydan jáne nevrologııalyq turǵydan tekserýler ótkizedi. Naýqasqa ýaqytyna qaraı MIaR nemese KT taǵaıyndalady. Eger, naýqasta anastomaz ornatylǵan bolsa, dáriger oynń qalypty jumys isteýin qadaǵalaıdy.  Dáriger  aldǵy ýaqyttaǵy kútimildený josparyn aıtyp, naýqasqa qaı ýaqyttarda kelý kerek, jáne qandaı analızder tapsyrý kerek ekendigin túsindiredi.\r\n\r\n__MIDYŃ QATERLI ISIGIN  EMDEITIN KLINIKALAR__\r\n\r\n•	Ulttyq medıtsınalyq holdıngtiń neırohırýrgııa ortalyǵy\r\n•	RF AMN Býrdenko atyndaǵy NII nerohırýrgııasy\r\n•	Onkologııalyq jáne radıologııalyq Qazaq ınstıtýty\r\n•	Turǵylyqty meken-jaı boıynsha onkologııalyq dıspanserler\r\n•	Germanııadaǵy Fraıbýrg qalasyndaǵy ýnıversıtettik klınıka\r\n•	Túrkııadaǵy Anadolý klınıkasy\r\n•	Túrkııadaǵy Adjıbadem klınıkasy\r\n•	Izraıldaǵy Shemer medıtsınalyq ortalyǵy\r\n•	Izraıldaǵy Shıba emhanasy\r\n•	Monte-Karlodaǵy LifeChtck dıagnostıkasy\r\n•	Sıngapýrdaǵy Parkveı klınıkasy\r\n•	Ońtústik Koreıadaǵy Asan emhanay\r\n\r\n','translator',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Vıbratsııalyq aýrý (diril aýrýy)','','','qz','s','',0,'',2069,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543227300,1574763300,1543227452,'\'\'__Bul ne?__\'\' __Vıbratsııalyq aýrý__ – bul deneniń keıbir bólikteri, ádette baqaılar men saýsaqtardyń sýyqqa  degen úlken reaktsııaǵa ıe bolýy nemese emotsııalyq kúızelis (stress) jaǵdaıy.\r\n\r\n\'\'__Bul aýrý kimderde paıda bolady?__\'\' Aýrý ádette qurylysshylarda, mashınıstterde,tigin mashınasymen qoldanatyn tiginshilerde ıaǵnı turaqty dirildeıtin quraldarmen jumys jasaıtyn jumysshylarda paıda bolady.Osyndaı quraldar bulshyqettiń, baılamdardyń, súıek jáne býyndardyń ózgeristerine alyp kelip, sol jerdegi nerv júıesin zaqymdaıdy.Zaqymdalǵan aımaqtardyń qan tamyrlary qysylyp, qandanýy buzylady.Keıbir adamdarda vıbratsııalyq aýrý jaraqat nátıjesinde, túrli aýrýlar saldarynan (sklerodermııa,revmatoıdty artrıt) nemese qan aınalymdy zaqymdaıtyn dárilerdi (mysaly:nıkotın, kofeın,quramynda efedrın bar preparattar) qabyldaý áserinen bolady.','\'\'__Bul ne?__\'\' __Vıbratsııalyq aýrý__ – bul deneniń keıbir bólikteri, ádette baqaılar men saýsaqtardyń sýyqqa  degen úlken reaktsııaǵa ıe bolýy nemese emotsııalyq kúızelis (stress) jaǵdaıy.\r\n\r\n\'\'__Bul aýrý kimderde paıda bolady?__\'\' Aýrý ádette qurylysshylarda, mashınıstterde,tigin mashınasymen qoldanatyn tiginshilerde ıaǵnı turaqty dirildeıtin quraldarmen jumys jasaıtyn jumysshylarda paıda bolady.Osyndaı quraldar bulshyqettiń, baılamdardyń, súıek jáne býyndardyń ózgeristerine alyp kelip, sol jerdegi nerv júıesin zaqymdaıdy.Zaqymdalǵan aımaqtardyń qan tamyrlary qysylyp, qandanýy buzylady.Keıbir adamdarda vıbratsııalyq aýrý jaraqat nátıjesinde, túrli aýrýlar saldarynan (sklerodermııa,revmatoıdty artrıt) nemese qan aınalymdy zaqymdaıtyn dárilerdi (mysaly:nıkotın, kofeın,quramynda efedrın bar preparattar) qabyldaý áserinen bolady.\r\n    \r\n\'\'__Ol qalaı paıda bolady?__\'\' Ádette adam aǵzasy dene qyzýyn saqtaý úshin sýyq sezingen kezde qan tamyrlaryn taryltady. Stress nemese sýyq adam aǵzasyndaǵy bul fýnktsııasynyń ulǵaıýyna sebep bolýy múmkin. Saýsaq pen baqaı (sırek jaǵdaılarda aıaq, muryn nemese qulaq) bozaryp ketedi, al qolmen ustap kórgende sýyqtaný seziledi. Keıde baqaı men saýsaq uıyp qalady nemese shanshyp aýyrady. Sondaı-aq qatty aýyrsynyp, isinýi múmkin. Vıbratsııalyq aýry kezinde bul belgiler anyq bilinýi nemese múldem bolmaýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Vıbratsııalyq aýrýdyń sımptomdary qandaı?__\'\' Vıbratsııalyq aýrýmen aýyratyn naýqastar mynadaı shaǵymdary bolady:\r\n\r\n•	Az ǵana ýaqyt bolǵan sýyqtyń áserinen qoldarynyń nemese saýsaqtarynyń bozarý belgilerine. \r\n•	Saýsaqtardyń shanshyp aýyrsynýy men sezimtaldyǵynyń tómendeýine\r\n•	Saýsaqtardyń bozarý aralyǵyna bolatyn aýyrsyný jáne sýyqtaný sezimine\r\n•	Qol ushy kúshiniń tómendeýine\r\n\r\nVıbratsııalyq aýrýdyń emi aldyn alý sharalarymen qatar júrgiziledi. Atap aıtqanda sýyqtan, kúızelisten jáne basqa da titirkendirgishterden aýlaq bolý jatady.Eger osyndaı sharalar kómektespese, onda dárilik preparttar qabyldaý qajet bolady.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nvıbratsııalyq aýrý\r\naıaq-qoldyń uıýy\r\nqol ushy kúshiniń tómendeýi\r\nsaýsaqtardyń shanshyp aýyrsynýy\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jelsheshek ','','','qz','s','',0,'',2325,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543227420,1574763420,1543227568,'\'\'__Bul ne?__\'\' __Jelsheshek__ – Varicella-zoster gerpes vırýsymen taralatyn juqpaly aýrý. Atalmysh vırýstyń juǵý joldary: naýqas jótelgende, túshkirgende jáne denesinde kópirshikti ózgerister saý adam denesine janasqanda júzege asady. Jelsheshek aýrýy alǵashǵy 2-3 kúnde óte juqpaly keledi, ıaǵnı naýqas denesinde bórtpeler men kópirshikter paıda bolǵanǵa deıin.\r\n\r\nJelsheshek aýrýy kóbinese balalarda kezdesedi jáne ol qaýipsiz ótedi. Al jastarda, úlkenderde, júkti áıelderdejáne de ımmýndyq júıesinde aqaýy bar adamdarda aýyr aǵymda ótýi múmkin. Jelsheshek qystyń sońynda jáne kóktemniń bastalysymen jıi baıqalyp, osy kezeńderde óte juqpaly keledi. Buryndary jelsheshek aýrýymen aýyrmaǵan adamdardyń vırýspen qatynasta bolǵandardyń 80-90 paıyzy bul ınfektsııaǵa shaldyǵady. Vırýs adamǵa engen kezinde  alǵashqy sımptomdar paıda bolǵansha bilinbeýi de múmkin,ol ádette 14-16 kúnge, keıde 10-21 kúnge deıin sozylýy yqtımal.','\'\'__Bul ne?__\'\' __Jelsheshek__ – Varicella-zoster gerpes vırýsymen taralatyn juqpaly aýrý. Atalmysh vırýstyń juǵý joldary: naýqas jótelgende, túshkirgende jáne denesinde kópirshikti ózgerister saý adam denesine janasqanda júzege asady. Jelsheshek aýrýy alǵashǵy 2-3 kúnde óte juqpaly keledi, ıaǵnı naýqas denesinde bórtpeler men kópirshikter paıda bolǵanǵa deıin.\r\n\r\nJelsheshek aýrýy kóbinese balalarda kezdesedi jáne ol qaýipsiz ótedi. Al jastarda, úlkenderde, júkti áıelderdejáne de ımmýndyq júıesinde aqaýy bar adamdarda aýyr aǵymda ótýi múmkin. Jelsheshek qystyń sońynda jáne kóktemniń bastalysymen jıi baıqalyp, osy kezeńderde óte juqpaly keledi. Buryndary jelsheshek aýrýymen aýyrmaǵan adamdardyń vırýspen qatynasta bolǵandardyń 80-90 paıyzy bul ınfektsııaǵa shaldyǵady. Vırýs adamǵa engen kezinde  alǵashqy sımptomdar paıda bolǵansha bilinbeýi de múmkin,ol ádette 14-16 kúnge, keıde 10-21 kúnge deıin sozylýy yqtımal.\r\n\r\n\'\'__Jelsheshektiń sımptomdary__\'\': joǵarǵy temperatýra, álsizdik jáne denede kóptep taralǵan ishi suıyqtyqqa toly, qatty qyshıtyn kópirshikti bórtpelerdiń paıda bolýy. Birneshe kúnnen keıin kópirshikter jarylyp, qabyrshyqtalady jáne bir apta kóleminde jańa kópirshikter qaıtadan paıda bolady. Naýqas ózinde qandaı da bir belgiler paıda bolǵanǵa deıin vırýsty tarata berýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Asqynýy__\'\'. Joǵaryda ataǵandaı jelsheshek qaýip týdyrmaıdy,biraq keıbir adamdarda aýyr aǵymda ótýi múmkin. Ondaı adamdarǵa jastar,úlkender jáne ımmýndyq júıesinde aqaýy bar kez kelgen adamdar (JITS-pen aýyratyndar nemese gormonaldy dárilerdi qabyldaıtyndar) jatady. Jelsheshektiń eń kóp taraǵan asqynyýyna denedegi kópirshikter aınalasyndaǵy terini zaqymdaıtyn bakterıaldy ınfektsııanyń paıda bolýy jatady, ol ary qaraı ókpege, súıekke,tipti qanǵa deıin taralady. Basqa da asqynýlaryna vırýstyq ókpe tininń jáne bas mıy tininiń qabynýy jatady.\r\n\r\n\'\'__Jelsheshektiń emi__\'\' naýqastaǵy bórtpelerdiń taralýyna, joǵarǵy temperatýraǵa jáne álsizdikke qarsy baǵyttalaldy .Jelsheshektiń aldyn alý maqsatynda qarsy arnaı vaktsına qoldanylady ol balalarǵa jáne áli jelsheshekpen aýyrmaǵan jastarǵa, úlken kisilerge qoldanylady.\r\n\r\n\r\n\'\'Balalar men nárestelerdiń aýyz qýysyndaǵy problemalar\'\'\r\n\'\'Dene qyzýynyń kóterilýimen jalǵasatyn bórtpe\'\'\r\n\'\'Balanyń dene qyzýynyń kóterilýimen jalǵasatyn bórtpe\'\'\r\n\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\njelsheshek\r\nbórtý\r\nqyshý\r\ntemperatýra \r\n\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Venerologııalyq aýrýlar (jynystyq aýrýlar) ','','','qz','s','',0,'',2651,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543232760,1574768760,1543232899,'__Venerologııalyq aýrýlar__ – bul jynystyq qatynas arqyly taralatyn juqpaly aýrýlar. Sondaı-aq, keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar júkti áıeldiń ishindegi balasyna júktilik kezinde nemese júktilikten keıin juǵýy múmkin.\r\n\r\nVenerologııalyq aýrýdy adam kez kelgen jynystyq qatynas kezinde (geteroseksýaldy  men gomoseksýaldy), sonymen qatar aýyz nemese tik ishektiń jynys múshelerimen tyǵyz baılanysta bolǵanda juqtyrýy múmkin. Jynystyq qatynaspen aınalysatyn adamdardy turaqsyz aýystyrý jáne músheqapty paıdalanbaý jynystyq aýrýlardyń damýyna ákep soqtyrady.\r\n\r\nNegizinde venerologııalyq aýrýlardyń aldyn alýǵa bolady, ol úshin turaqsyz jynystyq qatynasqa túspeý qajet jáne jynystyq qatynas kezinde músheqapty paıdalaný kerek bolady.','__Venerologııalyq aýrýlar__ – bul jynystyq qatynas arqyly taralatyn juqpaly aýrýlar. Sondaı-aq, keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar júkti áıeldiń ishindegi balasyna júktilik kezinde nemese júktilikten keıin juǵýy múmkin.\r\n\r\nVenerologııalyq aýrýdy adam kez kelgen jynystyq qatynas kezinde (geteroseksýaldy  men gomoseksýaldy), sonymen qatar aýyz nemese tik ishektiń jynys múshelerimen tyǵyz baılanysta bolǵanda juqtyrýy múmkin. Jynystyq qatynaspen aınalysatyn adamdardy turaqsyz aýystyrý jáne músheqapty paıdalanbaý jynystyq aýrýlardyń damýyna ákep soqtyrady.\r\n\r\nNegizinde venerologııalyq aýrýlardyń aldyn alýǵa bolady, ol úshin turaqsyz jynystyq qatynasqa túspeý qajet jáne jynystyq qatynas kezinde músheqapty paıdalaný kerek bolady.\r\n\r\n\'\'__Venerologııalyq aýrýlarǵa mynalar jatady:__\'\'\r\n\r\n•	Gonoreıa\r\n•	Hlamıdıoz\r\n•	Trıhomonoz\r\n•	Merez\r\n•	Syrtqy jynys músheleriniń gerpesi\r\n•	Jynytyq aýmaqtaǵy súıelder nemese Papılloma vırýs. Aıta ketý kerek, Papılloma vırýsynyń keıbir túrleri jatyr moınynyń qaterli isigin týdyrýy múmkin.\r\n•	V gepatıti\r\n•	JITS-ti týdyratyn damnyń ımmýndyq tapshylyq vırýsy\r\n\r\nSonymen qatar ózge de ınfektsııalar, atap aıtqanda S gepatıti, tsıtomegalııa vırýsy, qyshyma jáne qasaǵa bıti sııaqty aýrýlar da jynystyq jolmen juǵady.\r\n\r\n\'\'__Venerologııalyq aýrýlardyń sımptomdary áıel adamdarda jáne er adamdarda ár túrli bolady.__\'\'\r\n\r\n\'\'__Venerologııalyq aýrýlardyń er adamdarda keletin sımptomdary:__\'\'\r\n\r\n•	Zár shyǵarý kezindegi aýyrsynýdyń bolýy (kóp jaǵdaıda bul alǵashqy sımptom)\r\n•	Syrtqy jynys múshelerinde qyshý, kúıý, aýrysyný sezimi bolady.\r\n•	Dene qyzýynyń kóterilýi\r\n•	Zárdiń buldyr bolýy\r\n•	Syrtqy jynys múshesinen bólindiniń shyǵýy\r\n•	Jynystyq aımaqta bórtpe,súıel,jaralardyń paıda bolýy.\r\n•	Uma aımaǵynda aýyrsyný (epıdıdımıt)\r\n•	Qýyq asty beziniń qabynýy (prostatıt belgileri)\r\n•	Ózge de sımptomdar.\r\n\r\n\'\'__Venerologııalyq aýrýlardyń áıel adamdarda keletin sımptomdary:__\'\'\r\n\r\n•	Birneshe kúnnen birneshe apta aralyǵynda qynaptan ısi jaǵymsyz,tússiz,qoıý bólindiniń bólinýi.\r\n•	Jynystyq aımaqta qyshý, kúıý, aýyrsyný sezimi bolady.\r\n•	Qasaǵa aımaǵynda aýyrsyný\r\n•	Jynystyq qatynas kezinde aýyrsyný\r\n•	Zár shyǵarý kezindegi aýyrsynýdyń bolýy\r\n•	Dene qyzýynyń kóterilýi\r\n•	Qasaǵa aımaǵynda bórtpe,súıel,jaralardyń paıda bolýy.\r\n•	Jynystyq qatynastan keıin qandy bólinisterdiń bolýy\r\n•	Ózge de sımptomdar\r\n\r\nAtalmysh sımptomdarǵa medıtsınalyq kómek qajet. Bul sımptomdar paıda bolǵan kezde jynystyq qatynastan dereý bas tartyp, mindetti túrde dárigerge qaralý qajet. Venerologııalyq aýrýlardyń kóbisi antıbıotıktermen  jáne ózge de dári-dármektermen emdeledi.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\njynystyq aýrýlar\r\ngonoreıa\r\nmerez\r\ntrıhomonoz\r\ngepatıt\r\nJJBI \r\nJJBA\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Vegeto-tamyrlyq dıstonııa ','','','qz','s','',0,'',2073,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543232880,1574768880,1543232946,'','__Vegeto-tamyrlyq dıstonııany__ ózdiginen bolatyn aýrý nemese ony sındrom retinde qarastyrýǵa bolady. Biraq, eki jaǵdaıda da birinshi kezekte júrek-qan tamyr júıesi zaqymdalady.\r\n\r\nVegeto-tamyrlyq dıstonııa kezinde aǵzanyń barlyq júıelerinde organıkalyq ózgerister bolmaıdy, atap aıtqanda: nerv júıesinde, júrekte, endrokındi bezderde jáne t.b. Degenmen fýnktsıonaldyq buzylystar anyqtalyp jatady, ásirese ustama ýaqyty kezinde júrek-qan tamyr júıesiniń jáne vegatıvti nerv júıesiniń zaqymdalýy sekildi. \r\n\r\nVegato-tamyrlyq dıstonııa aýrýy damýyna kelesi faktorlar áser etedi, olardy bylaı toptstyrýǵa bolady: jaǵymsyz aýa-raıy, aǵzada endokrındi bezderdiń qaıta qalyptasýy, vıstseraldyq múshelerdiń birinshi ret zaqymdalýy, shetkeri endokrındi bezderdiń birinshe ret aýrýy,allergııa. úlken mı qyrtysynyń nasharlaýy jáne júıkeniń tozýy.\r\n\r\nÁdette vegato-tamyrlyq dıstonııa nerv júıesine, mıǵa emotsııalyq artyq júkteme túsirgennen keıin, al keıde basynan ótkergen ınfektsııadan keıin paıda bolady.\r\n\r\nAýrýǵa qatysty bolatyn shaǵymdar: tez sharshaý, uıqynyń buzylýy,emotsııalyq turaqsyzdyq, júrek soǵysynyń ustamasy, júrek aımaǵyndaǵy shanshyp aýyrsynýy,keıde qan qysymynyń sál kóterilýi nemese tómendeýi,bastyń aınalýy,aıaq-qol qımylynyń shektelýi, tobyq jáne bilezik súıek aımaqtarynyń sýyqtanýy, sonymen qosa tynys alǵan kezde aýanyń jetispeýi,«respıratorlyq sındrom», entigý jáne betkeı tynys alý bolady.\r\n\r\n\'\'__Emi__\'\': eń aldymen aýrýdyń sebebin anyqtap, ony joıý kerek, naýqasty tynyshtyq jaǵdaıyna keltirip, jumysy men demalysyn kezektep qalyptastyrý, emdik jattyǵýlar jasaý, qarsy kórsetkishter bolmasa birqalypty fızıkalyq júkteme tıimdirek bolady (aýtogendi jattyǵý ádisi, óz-ózine massaj jasaý, psıhofızıkalyq jattyǵý), fızıoterapııalar (qylqandy vannalar,dýsh jáne t.b. ) jáne taza aýada serýendeý. Qajet jaǵdaıda jeke dáriger terapevt nemese nevrolog dáriler taǵaıyndaıdy (mysaly:bromıdter, trankvılızatorlar, sedatıvti preparattar jáne t.b.).\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nvegato-tamyrlyq dıstonııa\r\nporoksızm\r\nVTD\r\nvegato-tamyrlyq dıstonııany almatyda emdeý\r\nnerv júıesi\r\nnerv júıesiniń buzylystary\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Vaskýlıt ','','','qz','s','',0,'',853,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233120,1574769120,1543233169,'__Vaskýlıt__ – bul qan tamyrlary qabyrǵasynyń qabynýy. Atalmysh qabyný qan tamyrlary qabyrǵasyn taryltyp, olardy zaqymdaýy múmkin. Óz kezeginde ol bórtpe, álsizdik, túısik ózgeristerin jáne de ózge sımptomdardy týyndatady.\r\n\r\nVaskýlıt kóptegen __sebepterden__, sonyń ishinde allergııalyq reaktsııalar men teri týberkýlezi sııaqty aýrýlardyń áserinen bolady.','__Vaskýlıt__ – bul qan tamyrlary qabyrǵasynyń qabynýy. Atalmysh qabyný qan tamyrlary qabyrǵasyn taryltyp, olardy zaqymdaýy múmkin. Óz kezeginde ol bórtpe, álsizdik, túısik ózgeristerin jáne de ózge sımptomdardy týyndatady.\r\n\r\nVaskýlıt kóptegen __sebepterden__, sonyń ishinde allergııalyq reaktsııalar men teri týberkýlezi sııaqty aýrýlardyń áserinen bolady.\r\n\r\nQan tamyrlarynan qan ketý áserinen teri ústinde kógerýler men qandy daqtar qalyptasady. Vaskýlıt tinder men múshelerdiń qanmen qamtamasyz etilýin tómendetip, tromb túzilýin týdyrady, sondaı-aq tinderdiń zaqymdanýy men múshelerdiń qyzmetteriniń nasharlaýyna ákeledi.\r\n\r\nVaskýlıttiń emi paıda bolǵan sebepterine baılanysty, keı jaǵdaıda óz betinen jazylyp ketedi. Emdeý barysynda kortıkoıdtar sekildi qabynýǵa qarsy preparattar qoldanylady.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nVaskýlıt\r\nTamyr qabyrǵalarynyń qabynýy\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Vagınıt ','','','qz','s','',0,'',2466,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233120,1574769120,1543233223,'__Vagınıt__ (kolpıt) -  bul qynaptyń shyryshty qabatynyń qabynýy. Qozdyrǵyshtary ár túrli bakterııalar bolyp tabylady. Onyń alǵashqy belgileri áıeldiń jynys músheleri aımaǵynda ashytý sezimi bolady. Qatysty faktorlarǵa analyq bezdiń gıpofýnktsııasy, jeke gıgıena erejelerin saqtamaý jatady.\r\n\r\nVagınıttiń jedel, jedeldeý jáne sozylmaly túrde bolady..Jedel qabyný kezinde naýqas qynaptaǵy aýyrlyq sezimine, syrtqy jynys aımaǵynyń ashýyna, qyshýyna jáne sol aımaqtan serozdy-irińdi bólindiler bólingendigine shaǵymdanady. Kez kelgen bólindini kórgen sátte, qatty qoryqpaǵan abzal, óıtkeni bul qarapaıym vagınıt bolýy múmkin. Dáriger gınekologqa qaralý qajet. Aýrýdyń paıda bolýy alǵashynda syrtqy jynys aımaǵynda aq tústi bólindilerdiń bólinýimen kórinedi. Bólindiler sý tárizdi nemese irińdi bolady jáne zár shyǵarý kezinde qyshý, ashý sezimi seziledi. Áıel adam árdaıym jynys músheleri aımaǵynda aýyrlyq pen jaǵymsyz sezinýler bolady. Jynystyq qatynas kezinde aýyrsyný bolady. Bul jaǵymsyz áserlerge qaramastan qarapaıym vagınıt áıel aǵzasynda qatty ózgerister týdyrmaıdy. Alaıda mindetti túrde dárigerge qaralý kerek. ótkeni bul aýrýdyń sımptomdary kandıdoz,hlamıdıoz,trıhomanıaz sııaqty aýrýlarmen sáıkes keledi.','__Vagınıt__ (kolpıt) -  bul qynaptyń shyryshty qabatynyń qabynýy. Qozdyrǵyshtary ár túrli bakterııalar bolyp tabylady. Onyń alǵashqy belgileri áıeldiń jynys músheleri aımaǵynda ashytý sezimi bolady. Qatysty faktorlarǵa analyq bezdiń gıpofýnktsııasy, jeke gıgıena erejelerin saqtamaý jatady.\r\n\r\nVagınıttiń jedel, jedeldeý jáne sozylmaly túrde bolady..Jedel qabyný kezinde naýqas qynaptaǵy aýyrlyq sezimine, syrtqy jynys aımaǵynyń ashýyna, qyshýyna jáne sol aımaqtan serozdy-irińdi bólindiler bólingendigine shaǵymdanady. Kez kelgen bólindini kórgen sátte, qatty qoryqpaǵan abzal, óıtkeni bul qarapaıym vagınıt bolýy múmkin. Dáriger gınekologqa qaralý qajet. Aýrýdyń paıda bolýy alǵashynda syrtqy jynys aımaǵynda aq tústi bólindilerdiń bólinýimen kórinedi. Bólindiler sý tárizdi nemese irińdi bolady jáne zár shyǵarý kezinde qyshý, ashý sezimi seziledi. Áıel adam árdaıym jynys músheleri aımaǵynda aýyrlyq pen jaǵymsyz sezinýler bolady. Jynystyq qatynas kezinde aýyrsyný bolady. Bul jaǵymsyz áserlerge qaramastan qarapaıym vagınıt áıel aǵzasynda qatty ózgerister týdyrmaıdy. Alaıda mindetti túrde dárigerge qaralý kerek. ótkeni bul aýrýdyń sımptomdary kandıdoz,hlamıdıoz,trıhomanıaz sııaqty aýrýlarmen sáıkes keledi.\r\n\r\nVagınıt mıkroaǵzalardan týyndaıdy. Mıkroaǵzalar qalypty túrde qynyptyń ishinde bolady, biraq az mólsherde. Qabyný kezinde qynyptyń ishindegi patogendi mıkroaǵzalar (stafılokokktar, streptokoktar jáne t.b.) kóbeıedi. Olardyń kóbeıýi júktilik kezinde kúsheıedi. Sondyqtan júktilik kezinde vagınıt bolsa, ony tezirek emdeý qajet. Ótıkeni, ol týý kezinde balaǵa juǵýy múmkin. Vagınıt sonymen qatar týý kezinde jatyrdyń jyrtylýyna sebep bolady.\r\n\r\nVagınıtti týyndatqan mıkrobqa túrine baılanysty jergilikti jáne jalpy emdeıdi. Jazylýyna septik etetin mańyzdy faktordyń biri – em alý kezinde jynystyq qatynasty tolyq toqtatý bolyp tabylady. Irindi jáne shyryshty bólindiler kezinde jatyrdyń ishin antıseptıkalyq eritindilermen jýyp shaıady. Sonymen qatar, bir ýaqytta ımmýnıtetti kóteretin dáriler beriledi. Qozdyrǵyshtardyń sezimtaldyǵyna baılanysty antıbıotıkter taǵaıyndalady. Olardy jaqpa maı túrinde qoldanady.\r\n\r\nJalpy júkti áıelderdiń vagınıtin emdeýge erekshe kóńil bólinedi.Sebebi, bir jaǵynan olardaǵy qabyný protsessin tolyǵymen joıý mańyzdy bolmaq, ekinshi jaǵynan júktilik dárilik preparattardy qoldaný tásilderine jáne dozalaryna shekteý qoıady. Vagınıtti durys emdeý jáne aldyn alý kóp jaǵdaıda jaqsy boljam jasaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nvagınıt\r\nkolpıt\r\n','translator',7,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Júktilik kezindegi qynaptyq qan ketý jáne onyń aýyrlyq dárejeleri ','','','qz','s','',0,'',730,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233180,1574769180,1543233264,'Qynaptyq qan ketýdiń aýyrlyq dárejesin tómende kórsetilgen belgiler boıynsha anyqtaýǵa bolady:\r\n\r\n•	Aýyr dárejedegi qan ketý: 2 saǵat ishinde 2 qalyń tósemeniń jáne 2 sýper tamponnyń qanǵa tolýy. Eskertý: júkti áıelde qannyń qatty bólinýi nemese uıyndysynyń shyǵýy múmkin, biraq eger qan ketý toqtaıtyn bolsa, onda bul jaǵdaıda qan ketýdiń aýyr dárejesine jatpaıdy.\r\n•	Ortasha dárejedegi qan ketý: 3 saǵat ishinde 1 eń úlken tósemeniń nemese 1sýper tamponnyń qanǵa tolýy.\r\n•	Álsiz dárejedegi qan ketý: 3 saǵattan kóp ýaqytta eń úlken qalyńdyqtaǵy 1 tósemeden az qoldaný.\r\n•	Eń az (mınımaldy) qan ketý: qynaptan birneshe ǵana qan tamshysynyń shyǵýy nemese sol jerde daqtyń paıda bolýy. ','Qynaptyq qan ketýdiń aýyrlyq dárejesin tómende kórsetilgen belgiler boıynsha anyqtaýǵa bolady:\r\n\r\n•	Aýyr dárejedegi qan ketý: 2 saǵat ishinde 2 qalyń tósemeniń jáne 2 sýper tamponnyń qanǵa tolýy. Eskertý: júkti áıelde qannyń qatty bólinýi nemese uıyndysynyń shyǵýy múmkin, biraq eger qan ketý toqtaıtyn bolsa, onda bul jaǵdaıda qan ketýdiń aýyr dárejesine jatpaıdy.\r\n•	Ortasha dárejedegi qan ketý: 3 saǵat ishinde 1 eń úlken tósemeniń nemese 1sýper tamponnyń qanǵa tolýy.\r\n•	Álsiz dárejedegi qan ketý: 3 saǵattan kóp ýaqytta eń úlken qalyńdyqtaǵy 1 tósemeden az qoldaný.\r\n•	Eń az (mınımaldy) qan ketý: qynaptan birneshe ǵana qan tamshysynyń shyǵýy nemese sol jerde daqtyń paıda bolýy. \r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nqan ketý\r\nqynaptyq qan ketý \r\n\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Býrsıt (ura)','','','qz','s','',0,'',1745,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233240,1574769240,1543233329,'__Býrsıt (ura) __– ishi suıyqtyqqa toly býyn qaltalarynyń qabynýy. Olar kóbinese aıaq-qol býyndarynda kezdesedi. Negizgi qyzmetteri osy súıekterdiń bir-birine janasqanda jelinbeýin qamtamasyz etedi jáne amortızatorlyq qyzmetin atqarady. Býyn qaltalary deneniń kóptegen jerlerinde, býyndardyń ishinde jáne janynda, sonymen qosa úıkelis jáne qysym bolatyn jerlerde kezdesedi. Keıbir býrsıtterdiń arnaıy ataýlary bar, mysaly: «úı sharýasyndaǵy áıeldiń tizesi», «soldat aıaǵy» jáne «tennısshiniń shyntaǵy». ','__Býrsıt (ura) __– ishi suıyqtyqqa toly býyn qaltalarynyń qabynýy. Olar kóbinese aıaq-qol býyndarynda kezdesedi. Negizgi qyzmetteri osy súıekterdiń bir-birine janasqanda jelinbeýin qamtamasyz etedi jáne amortızatorlyq qyzmetin atqarady. Býyn qaltalary deneniń kóptegen jerlerinde, býyndardyń ishinde jáne janynda, sonymen qosa úıkelis jáne qysym bolatyn jerlerde kezdesedi. Keıbir býrsıtterdiń arnaıy ataýlary bar, mysaly: «úı sharýasyndaǵy áıeldiń tizesi», «soldat aıaǵy» jáne «tennısshiniń shyntaǵy». \r\n\r\n•	__Travmatıkalyq býrsıt__ – býynǵa tikeleı soqqy nátıjesinde damyǵan sınovıaldy qaptyń ishine qan ketý.\r\n•	__Septıkalyq býrsıt__ –sınovıaldy qaptyń ınfektsııalyq qabynýy, keıde travmatıkalyq býrsıtten keıin damıdy. Septıkalyq býrsıt kezinde mindetti túrde dárigerdiń kómegi kerek, óıtkeni ol hırýrgııalyq em nemese naýqasty bólimshege jatqyzý arqyly antıbakterııalyq emdi taǵaıyndaıdy.\r\n \r\n\'\'__Sebepteri.__\'\' Býrsıt ınfektsııanyń nemese júıelik aýrýlardyń (mysaly, artrıt), jaraqattar, sonymen qosa sınovıaldy qapqa kúndelikti túsetin qysym men qımyldyń nátıjesinde jáne býyndardyń árqashan tez qımyldaýynan bolady.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary:__\'\'\r\n\r\n•	Zaqymdalǵan býyn qaltasynyń qımyldaǵanda, qysym túskende aýyrsynýy\r\n•	Býyn qaltasynyń ishine artyq suıyqtyq jınalýynan isiný\r\n•	Zaqymdalǵan býyn mańynda temperatýranyń bolýy, qyzarý\r\n \r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Ádette býrsıtti úı jaǵdaıynda emdeýge bolady, atap aıtqanda aýrsynýdy týdyratyn qımyldardy shekteý jáne qabynýǵa qarsy dárilerdi qabyldaý arqyly. Eger ózgeriske ushyraǵan aımaq qyzaryp, temperatýrasy kóterilip tursa, bul ınfektsııanyń baryn kórsetedi. Mundaı jaǵdaıda mindetti túrde dárigerge qaralý qajet.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nbýrsıt\r\nsınovıaldy qabyqtyń qabynýy\r\ntravmatıkalyq býrsıt\r\nseptıkalyq býrsıt\r\n\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Býlbospınaldy saldaný','','','qz','s','',0,'',966,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233300,1574769300,1543233396,'__Býlbospınaldy saldaný__ – bulshyqettiń álsizdigi jáne tózimdiliginiń tómendeýimen sıpattaltyn óte sırek kezdesetin sozylmaly aýrý. Bulshyqettiń álsizdigi aqyryndap damıdy, birinshi kezekte mımıkalyq bulshyqetterdi zaqymdap, adamda qabaqtyń tómen túsýi, qosarlanyp kórý, sóıleý, shaınaý jáne tynys alý qıyndyqtary sekildi sımptomdary paıda bolady.','\'\'__Bul ne?__\'\' __Býlbospınaldy saldaný__ – bulshyqettiń álsizdigi jáne tózimdiliginiń tómendeýimen sıpattaltyn óte sırek kezdesetin sozylmaly aýrý. Bulshyqettiń álsizdigi aqyryndap damıdy, birinshi kezekte mımıkalyq bulshyqetterdi zaqymdap, adamda qabaqtyń tómen túsýi, qosarlanyp kórý, sóıleý, shaınaý jáne tynys alý qıyndyqtary sekildi sımptomdary paıda bolady.\r\n\r\nBýlbospınaldy saldanýdyń naqty \'\'__sebebi__\'\' áli anyqtalmaǵan. Alaıda, aýrýdyń damýy bulshyqettiń tinderine qarsy baǵyttalǵan aýtoantıdenelerdiń túzilýinen bolady dep esepteledi. Býlbospınaldy saldaný kez kelgen jasta áıelder men erkekterde kezdesedi, ásirese qalqansha bezinde problemasy bar jas áıelderde kóbirek kezdesedi.\r\n\r\nBýlbospınaldy saldanýdy \'\'__emdeý__\'\' kezinde bulshyqet álsizdigin joıatyn jáne jumysyn jaqsartatyn dárilik preparattar taǵaıyndalady. Keı jaǵdaılarda qalqansha bezin alyp tastaý kómektesýi múmkin.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nbýlbospınaldy saldaný\r\nbulshyqettiń álsizdigi \r\n\r\n','translator',7,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Býlımııa ','','','qz','s','',0,'',2542,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233360,1574769360,1543233463,'Býlımııa ( sın. ashqaraqtyq, kınoreksııa) - ash ishektiń jalpy álsizdigi men asqazannyń aýyrsynýymen birge júretin patologııalyq jaǵdaı, ashtyq seziminiń kúrt kúsheıe túsýimen sıpattalady; gıperınsýlınızm, mıdyń zaqymdanýy kezinde baıqalady. \r\n\r\nEki túri bar.\r\n\r\nBirinshi - júıkelik býlımııa –  25-30 jas aralyǵynda paıda bolady. Ondaı adam aýyr sezimtal, ashýshań bolyp turady da bir nárseni jep alǵannan keıin ǵana tynyshtalady. Bastapqy ýaqytta kúızelis kezinde tamaq jep júredi, keıin kez-kelgen yńǵaısyzdyq týyndasa tamaqqa degen ańsary aýyp turady. Ol úshin tamaq «ómiriniń mári» bolyp qalyptasa bastaıdy. Bul aýrý – júıkelik býlımııa dep atalady.','Býlımııa ( sın. ashqaraqtyq, kınoreksııa) - ash ishektiń jalpy álsizdigi men asqazannyń aýyrsynýymen birge júretin patologııalyq jaǵdaı, ashtyq seziminiń kúrt kúsheıe túsýimen sıpattalady; gıperınsýlınızm, mıdyń zaqymdanýy kezinde baıqalady. \r\n\r\nEki túri bar.\r\n\r\nBirinshi - júıkelik býlımııa –  25-30 jas aralyǵynda paıda bolady. Ondaı adam aýyr sezimtal, ashýshań bolyp turady da bir nárseni jep alǵannan keıin ǵana tynyshtalady. Bastapqy ýaqytta kúızelis kezinde tamaq jep júredi, keıin kez-kelgen yńǵaısyzdyq týyndasa tamaqqa degen ańsary aýyp turady. Ol úshin tamaq «ómiriniń mári» bolyp qalyptasa bastaıdy. Bul aýrý – júıkelik býlımııa dep atalady.\r\n\r\nÁrıne, árdaıym kúızelis jaǵdaıynda, tamaq jegisi kelse onyń bárin býlımııa dep aıta berýge bolmaıdy.  Biraq, eger bul sımptom  erekshe bir turaqtylyqpen oryndalatyn bolsa, jumysqa kedergi keltirse, ómirge kedergi keltirse, siz oǵan kóńil bólýge tıissiz jáne dárigerge qaralǵanyńyz abzal.\r\n\r\nBýlımııa óte qınaıtyn jaǵdaı. Ol kezde qanyqtylyq sezimi joǵalyp ketedi, azyq-túlik mólsheriniń baqylaýy joǵalady: tamaq ishkennen keıin adam toıattaı almaı qalady. Asqazany aýyrǵansha as ishedi, sodan keıin ony qusyp, nemese tez arada bastalýy múmkin. Birdeńe durys emes ekenin túsingende-aq, naýqas, ózin artyq tamaqtan tıylsa, mysaly, dúısenbiden bastap ol jańa ómir bastaı alady. Árıne, bul dúısenbisi eshqashan qaıtyp kelmeıdi.\r\n\r\nBýlımııanyń ekinshi túri ádette jasóspirim qyzdarda týyndaıdy. Ádette, qyzdardyń bul jasy  kez-kelgen ashtyqty sezinbeıtindigimen, sondaı-aq kenetten salmaqtaǵy ózgeristermen, sumdyq tábetpen sıpattlatyn aýyspaly kezeńderi bolyp tabylady. Mine, bul kezeńdegi salmaqty jyldam jınap, jyldam túsirýi atalmysh máselege degen qaýipti jasyryn kúıinde qaldyrady: qyzdyń tábeti kúshti bolǵan kezde alańdamaıdy, sebebi salmaǵyn joǵaltý ońaı. Ol ózi qalaǵanynsha tamaq jep, qalaǵan kezde tábetin basa da alady. Onyń óz ýaqyty kelmeıinshe, onyń tábetiniń kúshtiligi de basylmaıdy, salmaǵy turaqty túrde óse beredi.\r\n\r\nEmdeý. Eń aldymen, emdeý erte bastalǵanyn, onyń tıimdiligin joǵarylatýyn jáne shyǵyndardy tómendetetinin túsiný kerek (tek tájirıbeli psıhoterapııamen ǵana alasyz). Úzdik nátıje psıhoterapııa (jeke jáne otbasylyq), dıetalyq terapııa jáne preparatty emdeý kombınatsııasy arqyly alynady.\r\n\r\nBýlımııany emdeý aýrýhanada júrgizilse, óte tıimdi bolady. Túsindirmeli psıhoterapııa sheńberinde emdeý júrgiziledi, tıisti sharalar qolǵa alynady, dıeta jáne turý tártibi talqylanady. Talaptardy oryndaý boıynsha kúsh-jiger ártúrli syıaqylarmen birge júredi.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nbýlımııa \r\njúıkelik býlımııa\r\n','translator',7,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Brýksızm (tisti shyqyrlatý)','','','qz','s','',0,'',834,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233420,1574769420,1543233523,'__Brýksızm__ (tisti shyqyrlatý) – adamnyń uıyqtap jatqan kezde tisin shyqyrlatýyn ataıdy.Ádette bul uıqy mezgilinde bolady. Bul protsess áserinen tis tegistelip, úshkirlenedi jáne tistiń emali qurtylyp, aýyrsyný paıda bolady.','__Brýksızm__ (tisti shyqyrlatý) – adamnyń uıyqtap jatqan kezde tisin shyqyrlatýyn ataıdy.Ádette bul uıqy mezgilinde bolady. Bul protsess áserinen tis tegistelip, úshkirlenedi jáne tistiń emali qurtylyp, aýyrsyný paıda bolady.\r\n\r\nBýrksızimniń sebepteri belgisiz bolǵanymen, ol mynalardyń áserinen bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Emotsııalyq kúızelis, sharshaý nemese uıqynyń buzylýy\r\n•	Tistenýdiń durys bolmaýy nemese qısaıýy, tisterdiń bolmaýy\r\n•	Alkogoldik ónimderdi jáne esirtkini paıdalaný\r\n•	Adamnyń ishinde qurttardyń bolýy\r\n•	Psıhıkalyq buzylystar nátıjesinde\r\n\r\nEger tisti shyqyrlatý tis jaraqatyn týdyratyn bolsa, onda stomatologqa qaralý kerek. Sebebi, stomatolog sizge qandaı em qajet ekenin taǵaıyndaıdy.Tistiń ary qaraı zaqymdalýyn aldyn alý úshin aýyz qýysyn qorǵaıtyn qurylǵylar berilýi múmkin.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nbrýksızm\r\ntisti shyqyrlatý ','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bronhodılatatorlar (Bronh keńeıtkishteri)','','','qz','s','',0,'',5824,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233480,1574769480,1543233628,'__Bronhodılatatorlar__ tynys alý joldary sańylaýyn taryltatyn bulshyqet saqınasyn álsiretý arqyly demikpe sımptomdaryn jeńildetedi. Olardyń bul áreketi tynys alý joldarynyń jyldam ashylýyna ákelip, úlken kólemdegi aýanyń ókpege kirip shyǵýyna múmkindik beredi. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılıatatorlar, sondaı-aq, ókpeni  shyryshtan tazartýǵa kómektesedi. Tynys-alý joldary ashylýymen, shyryshtyń ilgerilenýi úshin bos oryn ashylady. Óz kezeginde shyrysh jótelmen birge shyǵýy múmkin.','__Bronhodılatatorlar__ tynys alý joldary sańylaýyn taryltatyn bulshyqet saqınasyn álsiretý arqyly demikpe sımptomdaryn jeńildetedi. Olardyń bul áreketi tynys alý joldarynyń jyldam ashylýyna ákelip, úlken kólemdegi aýanyń ókpege kirip shyǵýyna múmkindik beredi. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılıatatorlar, sondaı-aq, ókpeni  shyryshtan tazartýǵa kómektesedi. Tynys-alý joldary ashylýymen, shyryshtyń ilgerilenýi úshin bos oryn ashylady. Óz kezeginde shyrysh jótelmen birge shyǵýy múmkin.\r\n\r\nBronhodılatatorlardyń tez áreket etetin formalary demikpe sımptomdaryn jeńildetedi nemese basady jáne demikpe ustamalary kezinde aıtarlyqtaı  jaqsy áser etedi. Uzaq ýaqyt qoldanylatyn bronhodılatatorlardyń túrleri demikpe sımptomdaryn baqylaý jáne onyń kedergilerin boldyrmaý úshin tıimdi bolyp tabylady.\r\n\r\nBronhodılatatorlardyń úsh negizgi túri bar: beta-2 antagonıster (jyldam áreket etetin jáne uzartylǵan áreket nysandary), antıholınergııa jáne teofıllın.\r\n\r\nBeta 2 antagonısteriniń - jyldam áreket etetin ıngalıatsııalyq nysandaryna mynalar jatady:\r\n\r\n•	Albýterol (Provıntıl GFA, Ventolın GFA, Akýneb)\r\n•	Alıýpent\r\n•	Kombıvent ( beta 2-antagonıst jáne antıholınergetıktiń biriktirilgen túri)\r\n•	Dýoneb (beta 2-antagonıst jáne antıholınergetıktiń biriktirilgen túri)\r\n•	Makser\r\n•	Ksopıneks\r\n\r\nJoǵary jyldamdyqty beta-2 antagonısty «tez jumys isteıtin», «tynyshtandyratyn» nemese «qutqaratyn» dáriler dep te atalady, óıtkeni olar tynys joldaryn bosatý arqyly demikpe sımptomdaryn tez arada retteıdi. Bul ıngalıatorlar kútpegen jáne aýyr nemese birinshi ret bolǵan demikpe sımptomdaryn emdeýge arnalǵan. Olardyń áeri 20 mınýt ishinde bilinedi jáne 4-6 saǵatqa deıin sozylady. Osyndaı preparattardemikpe sımptomdaryn boldyrmaý úshin fızıkalyq júktemeniń aldynda 15-20 mınýt buryn qabyldanady.\r\n\r\nAlbýterol tabletka nemese suıyq formada aýyzben ishiletin dári. Aýyzben ishýge arnalǵan 2-antagonıster kóbinese janama áserler beredi, óıtkeni olar joǵary dozada beriledi jáne ókpege aýysatyn qanǵa sińedi. Ingalıatsııalyq nysandar tikeleı ókpede jınalady, sondyqtan olardyń janama áseri az bolady.\r\n\r\nJyldam áreket etetin 2-beta antagonıstterdi asyra paıdalaný demikpe turaqsyzdyǵyn kórsetedi, bul agressıvti emdeýdi qajet etedi. Eger sizge tez áreket etetin beta-2 antagonısti aptasyna eki retten artyq paıdalaný qajet bolsa, uzaq ýaqyt qoldanylatyn dári-dármekterdi baqylaý, jáne suıyltylǵan steroıdter jáne uzartylǵan áreketterdiń beta-2 antagonısteri (tómende qarańyz) sııaqty sanyn kóbeıtý kerek pe? osy týraly dárigerińizben sóılesý kerek.\r\n\r\nBeta 2 antagonısteri - uzartylǵan áreketter nysandary:\r\n\r\n• Adver (beta 2 antagonısti jáne qabynýǵa qarsy preparatty biriktiredi)\r\n• Sırevent\r\n• Foradıl\r\n\r\n__ESKERTPE:__ Beta 2 antagonısty demikpe ustama sımptomdaryn tez jeńildetý úshin emes, demikpeni baqylaýda ustaý úshin qoldanylady. Bul dáriler kesh áser etedi, biraq olardyń áreketiniń áseri 12 saǵatqa deıin sozylady.\r\n\r\nTek qana Sırevent pen Foradıl - tynys alýǵa bolatyn 2-antagonıst bolyp tabylady. Uzaq ýaqyt boıy tynys jolyndaǵy tynys joldaryn ustap turý úshin kúnine eki ret qabyldaıdy. Sondaı-aq, olardyń jattyǵýlardan týyndaǵan demikkendi emdeýde  tıimdiligin rastady. Sırevent pen Foradıl ıngalıatsııaǵa arnalǵan qurǵaq untaq túrinde de shyǵarylady. Cerevent, sondaı-aq Adver preparatymen qosa paıdalanylady.\r\n\r\nBeta-2 antagonıstiniń janama áserleri:\r\n\r\n• Nerv nemese álsizdik\r\n• Óte asqyný nemese gıperaktıvtilik\r\n• Júrek soǵýynyń jıilýi\r\n• asqazannyń buzylýy (sırek kezdesetin jaǵdaı)\r\n• Uıqynyń buzylýy (sırek kezdesetin jaǵdaı)\r\n\r\n__Antıholınergııalyq preparattar__\r\n\r\nAtrovent - antıholınergııalyq preparattarmen baılanysty bronhodılaterdiń basqa túri. Ol demikpe aýrýlaryn baqylaý úshin qoldanylady jáne dereý nemese jyldam jeńildetetin dári emes. Ol ólshengen dozanyń ıngalıator túrinde de, ıngalıatsııalyq eritindi túrinde de shyǵarylady. Astmamen aýyratyn naýqastarda ıngalıatsııalyq, tez áreket etetin beta 2 antagonıstimen birge qoldanǵanda eń tıimdi áser beredi. Bul dereý jeńildetilgen dárilik zat emes, óıtkeni ol qoldanǵannan keıin 60 mınýttan keıin áreket etedi. Olar astma ustamalaryn  emdeý úshin sırek qoldanylady.\r\n\r\nJanama áserleri kishigirim, kóbinese tamaqtyń qurǵaýy oryn alady. Eger preparat kózge túsip ketse, kóz buldyrap kórip qalýy múmkin.\r\n\r\nTeofıllın\r\n\r\nTeofıllın - bul astmany baqylaý úshin qoldanylatyn bronhodılatordyń taǵy bir túri. Ol Unifil, Theo-Dur, Slo-Bid jáne Theo-24 saýda belgisimen satylady jáne aýyzsha (tabletka jáne suıyq) jáne venalyq túrde qoldanylady. Bul uzaqqa  ýaqytta áser beretin dári jáne demikpe ustamalarynyń aldyn alady. Teofıllın kúrdeli baqylaýǵa nemese aýyr astma aýrýlaryn emdeýge arnalǵan jáne kún saıyn qoldanylýy kerek dári.\r\n\r\nJanama áserleri:\r\n\r\n• Júrek aýrýy jáne / nemese qusý\r\n• Dıareıa\r\n• Asqazannyń aýyrýy, bas aýrýy\r\n• jyldam jáne turaqty emes júrek soǵysy\r\n• Bulshyqet qurysýy\r\n• ashýlanshaqtyq jáne minezdiń turaqsyzdyǵy\r\n• belsendiliktiń artyýy\r\n\r\nBul belgiler dáriniń dozalanǵana baılanysty paıda bolýy múmkin. Dáriger sizge qoldanatyn dozanyń durystyǵyna kóz jetkizý úshin sizge aldymen synama júrgizedi.\r\n\r\nDárigerlerge siz demikpeni emdeý úshin teofıllındi  qabyldaǵanyńyz týraly jáne onymen qosa basqa da antıbıotıkter, mysaly, erıtromıtsındi qoldanǵanyńyz jaıynda habardar etýińiz kerek,  sondaı-aq uıqy bezin emdeýge arnalǵan dári-dármekter teofıllınniń áser etý mehanızmine áser etýi múmkin de esekrý mańyzdy bolmaq. Sondaı-aq, sizdiń dárigerińiz basqa barlyq medıtsınalyq jaǵdaılar týraly biletinine kóz jetkizińiz, sebebi keıbir  aýrýlardan sizdiń deneńizdiń Teofıllınge áseri basqasha bolýy múmkin.\r\n\r\nDemikpemen aýyratyn adamdar úshin temeki shegý nemese temeki tútinin jutý asa qatty qaýipti, sonymen qatar teofıllınniń denege keri áserin tıgizýi múmkin ekendigin este saqtańyz. Jalpy múmkindiginshe tútinnen aýlaq bolǵan jón.\r\n  \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nbronhodılatatorlar\r\nbronh demikpesi\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Botýlızm (tamaqtan ýlanýdan bolatyn aýrý)','','','qz','s','',0,'',3086,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233660,1574769660,1543233716,'Botýlızm - bul botýlızmniń taıaqshalary juqqan tamaq ónimderden týyndaıtyn aýrý. Qozdyrǵyshy - tabıǵatta keń taralǵan anaerob, uzaq ýaqyt spora túrinde topyraqta bolýy múmkin. Ol topyraqtan, aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń ishekterinen, sondaı-aq keıbir tushy balyqtardan túrli taǵam ónimderine - kókónisterden, jemisterden, astyq, et jáne t.b. ónimderden beriledi.\r\n\r\nMysaly, tamaq ónimderin saqtaý kezinde ottegi joq bolsa, botýlızm bakterııalary bakterııanyń eń kúshti ýly bolyp tabylatyn toksınderin kóbeıtip, týyndata bastaıdy. Olar ishek sólimen joıylmaıdy, onyń keıbir túrleri (E tıpti toksınderi) tipti  sóldiń áserinen kúsheıtedi. Ádette, toksınder konserviler, tuzdalǵan balyq, shujyq, vetchına, sańyraýqulaqtar sııaqty tehnologııalarda buzylǵan, ásirese úıde turyp qalǵan taǵamdarda jınaqtalady. Inkýbatsııalyq kezeń 2-3 saǵattan 1-2 kúnge deıin sozylady. Bastapqy belgiler - jalpy álsizdik, azdap bastyń aýrýy, júrek aıný jáne ishtiń ótýine qaraǵanda, kóbinese ishtiń qatýy bolady.','Botýlızm - bul botýlızmniń taıaqshalary juqqan tamaq ónimderden týyndaıtyn aýrý. Qozdyrǵyshy - tabıǵatta keń taralǵan anaerob, uzaq ýaqyt spora túrinde topyraqta bolýy múmkin. Ol topyraqtan, aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń ishekterinen, sondaı-aq keıbir tushy balyqtardan túrli taǵam ónimderine - kókónisterden, jemisterden, astyq, et jáne t.b. ónimderden beriledi.\r\n\r\nMysaly, tamaq ónimderin saqtaý kezinde ottegi joq bolsa, botýlızm bakterııalary bakterııanyń eń kúshti ýly bolyp tabylatyn toksınderin kóbeıtip, týyndata bastaıdy. Olar ishek sólimen joıylmaıdy, onyń keıbir túrleri (E tıpti toksınderi) tipti  sóldiń áserinen kúsheıtedi. Ádette, toksınder konserviler, tuzdalǵan balyq, shujyq, vetchına, sańyraýqulaqtar sııaqty tehnologııalarda buzylǵan, ásirese úıde turyp qalǵan taǵamdarda jınaqtalady. Inkýbatsııalyq kezeń 2-3 saǵattan 1-2 kúnge deıin sozylady. Bastapqy belgiler - jalpy álsizdik, azdap bastyń aýrýy, júrek aıný jáne ishtiń ótýine qaraǵanda, kóbinese ishtiń qatýy bolady.\r\n\r\nBotýlızm nerv júıesine áser etkende (buldyr kórinis, jutyný, daýystyń ózgerýi) paıda bolady. Naýqas ózin tumanda júrgendeı  sezinedi, barlyq nysandar buldyrap kórinedi,  tipti keıde keıbir zattar eki eselenip kórinedi, qatar turǵan eki zat birinen biri úlkenirek bolyp qórinedi. Jıi anyqtalǵan jaǵdaı kózi qylı bolyp qalady,  ptoz – bir qabaǵy kóterińki, ekinshisi túsinki bolyp qalady. Keıde akkomodatsııa joǵalyp ketedi – kózi jaryqqa áser bermeı qalady. Naýqastyń aýzy qurǵaıdy, daýsy álsin shyǵady, tili burmalanyp qalady.  Dene temperatýrasy qalypty nemese sál joǵary (37.2-37.3 ° C),-da saqtalady. Patsıenttiń ishekterinde spordyń qaınatýmen baılanysty toksın áseriniń kúsheıýi kezinde, kózdiń belgileri baıqala basstaıdy, jutynýdyń qıyndaýy kezdesedi (jumsaq tańlaı isten shyǵyp qalady) . Júrek soǵysy estilmeı qalady, pýlsi bastapqyda aqyryn bolyp turady da, keıin jedeldeı túsedi, qan qysymy tómendep ketedi. Tynys alýy toqtap qalsa, ólip ketý qaýpi týyndaıdy.\r\n\r\n__Emdeý.__ Alǵashqy kómek - qyshqyl (mysaly, magnıı sýlfaty), shabdaly nemese basqa ósimdik maıy, toksınderdi baılanystyrý úshin, jyly 5% natrıı gıdrokarbonat eritindisimen asqazandy shaıý (pisirý sodasy) kerek. Eń bastysy – botýlındikke qarsy sarysýdy engizý kerek.  Sondyqtan barlyq naýqastar dereý aýrýhanaǵa jatqyzylady. Bıologııalyq úlgini paıdalanatyn bakterııanyń ýly túrin anyqtaý múmkin bolǵan jaǵdaıda arnaıy ekzotoksınniń erekshe túrine (mysaly, A nemese E tıpi) qarsy arnaıy toksınge qarsy sarysýy qoldanylady. Eger bul múmkin  bolmasa, polıvalentti - A, B jáne E sarǵysh qospalaryn qoldanyńyz. Aýrýlar úshin abaılap kútimildeý qajet, tynys alý jabdyǵynyń kórsetkishteri boıynsha, aǵzanyń fızıologııalyq qyzmetterin qoldaý úshin sharalar qabyldanady. Jýtynýdyń buzylýy jaǵdaıynda, zond nemese qorektik klızmalar arqyly jasandy tamaqtaný qamtamasyz etiledi. Emdeýdiń alǵashqy 5 kúninde dári-dármektiń qosymsha áreketi levomıtsetındi (5-6 kún ishinde 0,5 g 4-5 ret kúnine), sondaı-aq adenozın trıposfatyn (1 ret 1 ml eritindi, kúnine 1 ret) qamtıdy. Nájistiń turaqty shyǵýyn qadaǵalaý óte mańyzdy.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nbotýlızm\r\njumsaq tańdaıdyń saldanýy','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Súıel ','','','qz','s','',0,'',1898,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233660,1574769660,1543234001,'__Súıel__ – bul súıel vırýsynan týyndaǵan qaýipti emes teri ósindisi. Súıel kóbinese aıaqqa,qolǵa jáne betke shyǵady, sonyń kesirinen adamda jýynǵanda, qyrynǵanda jaǵymsyz sezimi bolýy múmkin.\r\n','__Súıel__ – bul súıel vırýsynan týyndaǵan qaýipti emes teri ósindisi. Súıel kóbinese aıaqqa,qolǵa jáne betke shyǵady, sonyń kesirinen adamda jýynǵanda, qyrynǵanda jaǵymsyz sezimi bolýy múmkin.\r\n\r\nSúıeldiń negizgi túrleri mynalar:\r\n\r\n•	\'\'__Kádimgi súıel__\'\'. Bul jıi qolǵa jáne deneniń kez kelgen jerine shyǵatyn syrty budyr, túsi kúńgirt-sur bolatyn súıelder.\r\n•	\'\'__Tabandyq súıel__\'\'. Bul súıelder tabanda paıda bolady jáne syrty qattylaý keledi, qalyń terimen janasqan qara núkteleri bolady. Tabandyq súıel júrgende aýyrsyný sezimi bolýy múmkin. Malta tastyń ústinen júrgendeı sezim týyndaıdy.\r\n•	\'\'__Úshkir súıel__\'\'. Kóbinese qasaǵa, anýs aınalasyna,tik ishek pen qynap aımaǵyna shyǵatyn súıelder.Bular óte kishkentaı bolyp, kózge kórinbeýi múmkin. Túsine qaraı erekshelenedi (dene tústesten sur túske deıin). Olar túrli-tústi qyryqqabatqa uqsap, massany qalyptastyrý úshin birge ósedi. Bul súıelder tik ishektiń, anýstyń jáne jatyr moınynyń qaterli isigin shaqyrýy múmkin.\r\n•	\'\'__Jalpaq súıel__\'\'. Kóbinese betke, aıaqqa jáne qolǵa shyǵatyn súıelder. Olar kishkentaı (ádette qaryndashtyń sońyndaǵy óshirgishten qaraǵanda kishkentaı), syrty jalpaq,túsi ashyq-qońyr nemese ashyq-sary tústes bolyp keledi.\r\n•	\'\'__Jip tárizdi súıel__\'\'. Dene tústes, pishini saýsaq tárizdi bolatyn, kóbinese aýyz jáne muryn aımaǵyna shyǵatyn súıelder.\r\n•	\'\'__Tyrnaq aımaǵyna shyǵatyn súıelder__\'\'.  Aıaq nemese qol tyrnaqtary aımaǵyna shyǵatyn, pishinderi ár túrli bolyp keletin súıelder. Olar tyrnaqtyń durys óspeýine áser etýi múmkin.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda em qajet emes. Eger aýyrsynyp nemese kózge jaǵymsyz kórinetin bolsa, emdeýge bolady.Úı jaǵdaıynda salıtsıl qyshqylyn qoldaný arqyly  mdeýge bolady. Eger ol kómektespese,  dárigerdiń jazǵan emi boıynsha krıoterapııa jasalady. Hırýrıgıalyq jolmen de emdeýge bolady.\r\n \r\n\r\n\'\'Teride jalpy problemalardyń bolýy (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nsúıel\r\nbalalardaǵy súıel\r\nsúıeldiń emi \r\n','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sozylmaly aýyrsyný','','','qz','s','',0,'',802,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543233960,1574769960,1543234052,'Sozylmaly aýyrsyný – qandaıda bir aýyrsynýdyń úsh aı nemese odan da uzaq ýaqytqa sozylýyn aıtady. Sozylmaly aýyrsynýdy jaraqat nemese belgili bir aýrý týdyrýy múmkin. Sondaı-aq onyń sebebi belgisiz bolýy da yqtımal.','Sozylmaly aýyrsyný – qandaıda bir aýyrsynýdyń úsh aı nemese odan da uzaq ýaqytqa sozylýyn aıtady. Sozylmaly aýyrsynýdy jaraqat nemese belgili bir aýrý týdyrýy múmkin. Sondaı-aq onyń sebebi belgisiz bolýy da yqtımal.\r\n\r\n\'\'__Múmkin bolatyn sımptomdary:__\'\'\r\n\r\n•	Belgili bir ýaqyt ótse de basyla qoımaıtyn jenil nemese aýyr dárejedegi aýyrsyný. \r\n•	Shanshymaly, kúıdirmeli, syzdamaly nemese elektrlik aýyrsyný sezimderi retinde sıpattaýǵa keletin aýyrsyný.\r\n•	Qolaısyzdyq, qaıtalap aýyra berýi nemese siresýi\r\n\r\n\'\'__Emdeý__\'\'\r\n\r\nEmdeý ádette minez-qulyq terapııasyn jáne dári-dármekterdi (mysaly, aýyrsynýdy basatyn nemese antıdepressanttar), fızıoterapııany jáne jattyǵýlardy qamtıdy. Qosymsha akýpýnktýra, massaj jáne ıoga usynylady.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nsozylmaly aýyrsyný\r\núsh aıǵa jýyq aýyrsynýdyń bolýy \r\n\r\n','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qoldyń, saýsaqtyń  aýyrsynýy nemese siresýi, sondaı-aq bileziktegi máseleler','','','qz','s','',0,'',2836,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234020,1574770020,1543234113,'Keıbir is áreketterdi qaıtalaǵanda, mysaly, úıdi áktegende qolǵa, saýsaqtarǵa jáne bilezikke artyq kúsh túsip, sonyń áserinen ýaqytsha aýyrsyný sezimi, isiný nemese siresýi paıda bolady. Eger siz jumys barysynda qalypty ózgertip nemese úzilis jasaıtyn bolsańyz, sımptomdary aqyryndap ketedi.','Keıbir is áreketterdi qaıtalaǵanda, mysaly, úıdi áktegende qolǵa, saýsaqtarǵa jáne bilezikke artyq kúsh túsip, sonyń áserinen ýaqytsha aýyrsyný sezimi, isiný nemese siresýi paıda bolady. Eger siz jumys barysynda qalypty ózgertip nemese úzilis jasaıtyn bolsańyz, sımptomdary aqyryndap ketedi. Eger artyq júkteme úzilissiz bolsa, onyń saldary mynadaı asqynýlarǵa alyp kelýi múmkin:\r\n\r\n•	Bileziktegi ortańǵy nervtiń qysylýynan bilezik kanaly sındromy paıda bolady. Sımptomdaryna qoldaǵy nemese saýsaqtardaǵy shanshyp aýyrsyný sezimi, saýsaqtardyń bir-birine baılanýy, álsiz qımyldaýy jatady.\r\n•	Qol sińirińiń aımaǵyndaǵy tinderdiń jyrtylýynan aýyrsyný sezimi bolady (negizgde bul tendınıt sımtomy bolyp sanalady). Aýyrsyný jáne sezimtaldyqpen qosa, sińirdiń shaǵyn jaraqatynyń sımptomdaryna zardap shekken aımaqtyń álsireýi men qozǵalysynyń shektelýi jatady.\r\n•	Bir qımyldy qaıtalaı berý sındromy paıda bolady (atalmysh termın aýyrsynýdy, isýnýdi jáne sezimtaldyqty sıpattaýda qoldanylady).\r\n•	Jazý kezinde qoldyń qurysýy (qoldyń, saýsaqtyń, bileziktiń bir kımyldy qaıtalaı berýinen paıda bolady, mysaly, jazǵanda nemese arnaıy qurylǵymen tergende).\r\n\r\nQoldaǵy,saýsaqtaǵy, bileziktegi aýyrsyný sezimderi mynanyń áserinen bolýy múmkin.\r\n\r\n•	Dıýpıýıtren aýrýy  – qoldyń, alaqannyń keı jaǵdaıda aıaqtyń teri asty qabaty qalyptan tys qalyńdap ketýi. Qalyńdaǵan teri men sińir qolda, saýsaqtarda aýyrsyný sezimi jáne qımyldyń shektelýine sebep bolýy múmkin.\r\n•	Syrtyldaq saýsaq nemese baqaı. Saýsaq búkkishiniń sińiri isingende nemese qalyńdaǵanda bolady. \r\n•	Ganglıozdy tsıstıt. Ganglıı – saýsaqta, bilezik súıekte,tizede, ıyqta paıda bolatyn syrty qabyqpen qaptalǵan, ishi móldir suıyqtyqqa toly kısta.\r\n•	Osteoartrıt – býyndy qorǵaıtyn jáne amortızatsııalyq qyzmet atqaratyn tinniń órshimeli túrde zaqymdalýy. Osynyń saldarynan qımyldyń shektelýi, aýyrsyný bolýy múmkin.\r\n•	Revmatoıdty artrıt – qoldaǵy qımyldyń shektelýine áser etedi,ýaqyt óte kele qol saýsaqtarynyń deformatsııasyna alyp keledi.\r\n•	Júıeli qyzyl jegi – ımmýndyq júıe qalypty tindi qarsy dene retinde kórip zaqymdaıtyn aýtoımmýndy aýrý.Kóbinese býyndarda aýyrsyný seziledi.\r\n•	Podagra –aýyrsyný sezimi jáne isinýmen sıpattalatyn býynnyń qabynýlyq aýrýy. Bul aýrý kezinde zár qyshqylynyń krıstaloıdtary býynnyń aımaǵynda jınalyp kalady, kóbinese aıaqtaǵy bas barmaq zaqymdalady.\r\n•	Vıbratsııalyq aýrý (diril aýrýy) – saýsaq pen baqaıdyń sýyqqa nemese stresske baılanysty aýyrsyný seziminiń bolýy .Osy kezde zaqymdalǵan aımaqtarda qan men qamtamasyz etilý buzylady,isiný,shanshý bolady.\r\n•	Bilezik aımaǵyndaǵy tinderdiń ıntsektsııalanýy qyzarý men isinýdi, ol óz kezeginde dene qyzýynyń kóterilýine, onymen janasqan kezde sezimtaldyqtyń joǵarlaýy nemese aýyrsynýdyń órshýine ákep soqtyrady.\r\n\r\n\r\n__Tegter __\r\n\r\nsaýsaqtyń aýyrsynýy nemese siresýi\r\nsiresý\r\nbileziktegi máseleler\r\nsińirlerdegi aýyrsyný sezimi\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Keýde qýysynyń aýyrsynýy','','','qz','s','',0,'',1076,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234080,1574770080,1543234161,'__Keýde qýysynyń aýyrsynýy__ – keýde qýysyn quraıtyn bulshyqetterde, súıekterde jáne shemirshekterde bolatyn aýyrsyný sezimin aıtady. Bul aýyrsyný keýdeniń arnaıy bir bóliginde bolady jáne sol jerge qysym túskende arta túsedi.','__Keýde qýysynyń aýyrsynýy__ – keýde qýysyn quraıtyn bulshyqetterde, súıekterde jáne shemirshekterde bolatyn aýyrsyný sezimin aıtady. Bul aýyrsyný keýdeniń arnaıy bir bóliginde bolady jáne sol jerge qysym túskende arta túsedi.\r\n\r\nKeýde qýsynyń aýyrsynýy  kóptegen sebepterden bolady, sonyń ishinde:\r\n\r\n•	Jaraqattan (mysaly, tóske qatty soqqy alǵanda). \r\n•	Keýde bulshyqetteri men sińirlerin sozylýyna ákelýi múmkin uzaqqa sozylǵan  qatty jótel.\r\n•	Pnevmonııa nemese ókpede trombtyń túzilýi\r\n\r\nKeýde qýysyndaǵy aýyrsyný, aýyrsynǵan jerde jatsa nemese qozǵalys barysynda (mysaly, ózge qyryna aýnaý nemese qoldy kóterý) nasharlaıdy.\r\n\r\n__Emdeý.__ Aýyrsyný sezimin týyndatqan sebebine baılanysty emi qarastyrylady. Álsiz aýyrsynǵan kezinde jaı ǵana tynyshtyq qalpynda jatyp, aýyrǵan aımaqqa muz basylady jáne steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar qoldanylady.Eger aýyrsyný sezimi jóteldiń nátıjesinde bolsa, onda jótel basylǵan soń aýyrsynǵany qoıý kerek. \r\n\r\n\'\'Eger aýyrsynǵany qaıtpasa, onda mindetti túrde dárigerge qaralǵan jón.\'\'\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nkeýde qýysynyń aýyrsynýy \r\n\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Vıllebrand – Iýrgens aýrýy ','','','qz','s','',0,'',869,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234140,1574770140,1543234215,'__Vıllebrand – Iýrgens aýrýy__ - qannyń qalypty uıýynyń buzylysymen sıpattalatyn tuqym qýalaıtyn qan ketý aýrýy. Aýrý barysynda aǵzanyń qan júıesinde aqýyz bolmaıdy (fon Vıllebrand faktory) nemese ol qyzmetin durys atqarmaıdy. Munyń saldarynan qan qalypty uıymaı, jaraqat kezinde qan ketý kóp bolady.','__Vıllebrand – Iýrgens aýrýy__ - qannyń qalypty uıýynyń buzylysymen sıpattalatyn tuqym qýalaıtyn qan ketý aýrýy. Aýrý barysynda aǵzanyń qan júıesinde aqýyz bolmaıdy (fon Vıllebrand faktory) nemese ol qyzmetin durys atqarmaıdy. Munyń saldarynan qan qalypty uıymaı, jaraqat kezinde qan ketý kóp bolady.\r\n\r\nVıllebrand – Iýrgens aýrýynyń __sımptomdaryna__ jaraqat kezinde kóptep qan ketý, jıi murynnan qan ketý, ettekkir kezinde qannyń kóp kelýi, teride kógreýler, zárde jáne nájiste qannyń bolýy, sonymen qatar qyzyl ıektiń qanaýy jatady. Erler de, áıelder de osy aýrýdan birdeı zardap shegedi.\r\n\r\nVıllebrand – Iýrgens aýrýyn qandaǵy fon Vıllebrand faktoryn kóterip, qan uıýdy  jaqsartatyn dárilermen emdeýge bolady. Emdeý sonymen qatar qan ketýdiń aldyn alýǵa jáne toqtatýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nVıllebrand aýrýy\r\nqan ketý\r\nmurynnan qan ketý\r\nqyzyl ıekten qan ketý','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mıopııa (jaqynnan kórgishtik)','','','qz','s','',0,'',4951,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234260,1574770260,1543234888,'__Mıopııa degenimiz ne?__\r\n\r\nMıopııaǵa (jaqynnan kóre almaý) ushyraǵan adamnyń kózi jaqyn obektilerdi anyq kóre alady, biraq alysta ornalasqan zatty – bulyńǵyr kóredi.  \r\n\r\n__Mıopııanyń  joǵary satysy degenimiz ne?__\r\n\r\nMıopııanyń joǵarǵy satysy - aýrýdyń aýyr túri bolyp sanalady. Mıopııanyń aýyr túri kezinde kóz almasy  sozylyp, uzyn bolyp sozylady. Bul kóz torlarynda tesikterdiń paıda bolýyna, jarylýyna sondaı-aq onyń qabattanyp ketýine soqtyrýy múmkin. Kóz torynyń astynan kórý qabiletiniń nasharlaýyna soqtyratyn  jańa tamyrlar túzilýi múmkin. Mıopııaǵa ushyraǵan adamdar medıtsınalyq tekserýden jıi ótýge muqtaj. Erte anyqtaý jáne ýaqtyly emdeý kórýdiń joǵalýyn boldyrmaýǵa kómektesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Mıopııa degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Mıopııanyń  joǵary satysy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Refraktsııa degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Refraktsııanyń qatelikteri degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Mıopııa qalaı damıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Mıopııanyń damýy múmkin toptarǵa kimder jatady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Mıopııanyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Mıopııanyń dıagnozy qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Mıopııa qalaı túzetiledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Mıopııa degenimiz ne?__\r\n\r\nMıopııaǵa (jaqynnan kóre almaý) ushyraǵan adamnyń kózi jaqyn obektilerdi anyq kóre alady, biraq alysta ornalasqan zatty – bulyńǵyr kóredi.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"477\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Mıopııanyń  joǵary satysy degenimiz ne?__\r\n\r\nMıopııanyń joǵarǵy satysy - aýrýdyń aýyr túri bolyp sanalady. Mıopııanyń aýyr túri kezinde kóz almasy  sozylyp, uzyn bolyp sozylady. Bul kóz torlarynda tesikterdiń paıda bolýyna, jarylýyna sondaı-aq onyń qabattanyp ketýine soqtyrýy múmkin. Kóz torynyń astynan kórý qabiletiniń nasharlaýyna soqtyratyn  jańa tamyrlar túzilýi múmkin. Mıopııaǵa ushyraǵan adamdar medıtsınalyq tekserýden jıi ótýge muqtaj. Erte anyqtaý jáne ýaqtyly emdeý kórýdiń joǵalýyn boldyrmaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Refraktsııa degenimiz ne?__\r\n\r\nRefraktsııa - jaryqtyń syný protsesi, ol kezde jaryq bir nysannan ekinshi bir nysanǵa  ótip ketkendeı kórinedi. Kóz janarynan jáne shynaınadan nysannyń kórinisi jaryq  sáýlege jaǵylysyp shytynap, buldyrap kórinip turady. Sodan jaryq kóz toryna saqtalyp qalady.  Kóz tory jaryq sáýlelerdi sıgnaldarǵa túrlendiredi. Olar mıǵa kórý júıke arqyly beriledi. Mıynda sıgnaldar biz kóretin keskinge aınalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Refraktsııa qatelikteri degenimiz ne?__\r\n\r\nRefaktsııa buzylǵan kezde kózdiń pishini jaryqtyń kóz toryna shoǵyrlanýyna kedergi jasaıdy. Kózdiń uzyndyǵy (uzyn nemese qysqalyǵy), shynaınanyń keıpiniń ózgerýi, kóz janarynyń tozýy refraktsııanyń buzylýyna alyp kelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Mıopııa qalaı damıdy?__\r\n\r\nMıopııa beıneniń kózge kórinbeýin emes, kóz torynyń buldyrap, nysandy durys kórete almaı qalýymen sıpattalatyn aýrý. Bul júre damıtyn jaǵdaı. Kóz almasy tym uzaryp alǵa qaraı shyǵyp ketkende, kóz tory kórgen beınelerdi saqtaı almaı qalǵan jaǵdaıda damıdy. Sondaı-aq, ol shynaına men kóz janarynyń formasynyń ógerýine de baılanysty damıtyn aýrý bolyp sanalady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Mıopııanyń damýy múmkin toptarǵa kimder jatady?__\r\n\r\nMıopııa eresekter arasynda da, sonymen qatar  balalar arasynda da kezdesýi múmkin. Aýrý barsha adamnyń shamamen 25 paıyzyna zııanyn tıgizetin kórinedi. Mıopııanyń dıagnozy ádette 8-12 jastaǵy balalarǵa qoıylady jáne jasóspirimderdiń ishinde de damýy múmkin. Shaǵyn ózgerister 20 jastan 40 jasqa deıingiler arasynda bolýy múmkin. Biraq keıde mıopııa jas ulǵaıa damýy múmkin. Ata-anasy osy aýrýmen aýyrǵan balalardyń da mıopııaǵa shaldyǵý qaýpi bar.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Mıopııanyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nMıopııanyń keıbir belgileri:\r\n\r\n• Bas aýrýy\r\n• Kózde shamadan tys qysymnyń bolýy\r\n• Kózdi syǵyraıtý\r\n• Jol belgileri sııaqty qashyqtyqtaǵy obektilerdi kóre almaý\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Mıopııanyń  dıagnozy qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nKóz dárigeri mıopııa jáne basqa da refraktsııa buzylýlaryn tolyq, jan-jaqty tekserý kezinde anyqtaýy múmkin. Naýqas adamdar kóbinese kórýdegi yńǵaısyzdyqtar nemese bulyńǵyrlanyp kórinýler boıynsha  mamanǵa baryp tekserilýge júginedi.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Mıopııa qalaı túzetiledi?__\r\n\r\nMıopııany kózildiriktermen, kontaktili kózildiriktermen nemese hırýrgııalyq emdeýmen túzetýge bolady.\r\n\r\nKózildirikti tańdaý mıopııany túzetýdiń eń qarapaıym jáne qaýipsiz ádisi bolyp tabylady. Dáriger sizdegi problemany sheshetin jáne jaqsy kórýge kómektesetin kózildirikterdi tańdap bere alady.\r\n\r\nKontaktili kózildirikter kózge túsetin jaryq sáýleler úshin birinshi syný lınzasy negizinde jumys isteıdi, osylaısha jaqsy synýmen jáne saqtaýmen qamtamasyz etedi. Kóptegen jaǵdaılarda baılanys lınzalary kórý aımaǵyn keńeıtip, jaılylyqty qamtamasyz etetin aıqyn kórinis beredi. Olar durys qoldanylsa jáne durys ornatylǵan jaǵdaıda qaýipsiz jáne tıimdi bolmaq. Alaıda kontaktili lınzalar barlyq adamdarǵa ońtaıly bola bermeıdi. Bul máseleni mamanmen  birlese otyryp talqylaý kerek.\r\n\r\nRefraktsıondy hırýrgııa refragment protsesin jetildirý kezinde, shyryshty qabyqtyń túrin ózgertýge baǵyttalǵan. Hırýrgııalyq óńdeý kózildirikti nemese kontaktili lınzalarǵa táýeldilikti tómendetýi nemese joıýy múmkin. Refraktsıondy operatsııalar men hırýrgııalyq tásilderdiń kóptegen túrleri bar, olardy dárigermen aqyldasyp qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\n__Derekkóz:__ https://www.nei.nih.gov/health/errors/myopia\r\n\r\n\r\n\'\'Kórýdi buzylýy nemese álsireýi (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nmıopııa\r\nalysty kóre almaý\r\nkóz\r\njaksy kóre almaý\r\nmıopııany emdeý\r\nlınzalar\r\nkózildirikter\r\n\r\n','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qutyrý (qoıanshyq aýrýy)','','','qz','s','',0,'',7388,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234860,1574770860,1543234978,'Qutyrý - vırýstyq aýrý, bul aýrý qutyrǵan  janýar tistep alǵan kezde paıda bolady. Aýrýdyń sıpaty: nerv júıesine qatty zaqym keltiredi jáne kóp jaǵdaıda sońy ólimmen aıaqtalady. Qutyrma vırýsy (Neuroryctes rabid) Lyssavirus mıksovırýsstar tobyndaǵy Rhabdoviridae tuqymdastaryna jatady. Silekeıde, sondaı-aq kóz jasy jáne nesepte bolady.\r\n\r\nBul vırýs qorshaǵan ortada turaqsyz - ony 15 mınýt ishinde 56 ° C –qa deıin qyzdyrǵanda, 2 mınýt qaınatqanda vırýs ólimge ushyraıdy. Ýltrakúlgin jáne tikeleı kún sáýlesine, etanolǵa jáne kóptegen dezınfektsııalyq zattarǵa sezimtal. Degenmen, ol tómen temperatýralarǵa, fenolǵa, antıbıotıkterge tózimdi.','Qutyrý - vırýstyq aýrý, bul aýrý qutyrǵan  janýar tistep alǵan kezde paıda bolady. Aýrýdyń sıpaty: nerv júıesine qatty zaqym keltiredi jáne kóp jaǵdaıda sońy ólimmen aıaqtalady. Qutyrma vırýsy (Neuroryctes rabid) Lyssavirus mıksovırýsstar tobyndaǵy Rhabdoviridae tuqymdastaryna jatady. Silekeıde, sondaı-aq kóz jasy jáne nesepte bolady.\r\n\r\nBul vırýs qorshaǵan ortada turaqsyz - ony 15 mınýt ishinde 56 ° C –qa deıin qyzdyrǵanda, 2 mınýt qaınatqanda vırýs ólimge ushyraıdy. Ýltrakúlgin jáne tikeleı kún sáýlesine, etanolǵa jáne kóptegen dezınfektsııalyq zattarǵa sezimtal. Degenmen, ol tómen temperatýralarǵa, fenolǵa, antıbıotıkterge tózimdi.\r\n\r\nDenege engennen keıin, qutyrma vırýsy júıke júıesiniń barlyq bólikterine áser etip, nervterge túgeldeı derlik taralady. Mı men julynnyń júıke jasýshalarynda isik, ishki qan ketý, degradatsııalyq jáne nekrotıkalyq ózgerister baıqaldy.\r\n\r\nQutyrma vırýsynyń qaınar kózi (tasymaldaýshysy) jabaıy jáne úı janýarlary. Jabaıy janýarlarǵa qasqyrlar, túlkiler, shoshqalar, qorqaýlar, janattar, skýnstar, borsyqtar, jarǵanattar, kemirgishter jáne úı janýarlary - ıtter, mysyqtar, jylqylar, shoshqa, kishkentaı jáne iri qara mal kiredi. Alaıda, adamdar úshin eń úlken qaýip kóktem-jaz mezgilinde qala syrtynda júretin túlkiler men qańǵybas ıtter bolyp tabylady. \r\n\r\nInfektsııalyq janýarlar aýrý belgileri paıda bolǵanǵa deıin 3-10 kún buryn jáne aýrýdyń barlyq kezeńinde qarastyrylady. Qutyrǵan janýarlarda shamadan tys silekeı bólinip turady, sondaı-aq gıdrofobııa belgilerin baıqaý arqyly ajyratýǵa bolady.\r\n\r\nBul aýrý addamǵa qutyrǵan janýardyń tistegeninen juǵady. Zaqymdalǵan terige nemese shyryshty qabyqqa aýrý janýardyń silekeıi tıse de juǵady. Sońǵy jyldary vırýstyń transmıssııalyq joldarmen (júktilik kezinde platsenta arqyly), aýa aǵyny, tamaqtaný (tamaq jáne sý arqyly) beriletini anyqtaldy. Organ transplantatsııasy nátıjesinde de qutyrmany juqtyrǵan adamdardyń birneshe oqıǵasy aıtylýda.\r\n\r\nInkýbatsııa kezeńi (tistegennen aýrýdyń bastalǵanyna deıingi kezeń) orta eseppen 30-50 kúndi quraıdy, biraq ol sırek jaǵdaılarda 1 jyldan artyq 10-90 kúnge sozylady. Bastan qanshalyqty jer alysyraq  tistese, ınkýbatsııa kezeńi soǵurlym uzaǵyraq bolady. Ásirese bas pen qoldy, sondaı-aq balalardy tistegende qaýip tym joǵary bolady. Inkýbatsııa kezeńinde aıaq jaraqattanatyn bolsa, onda kezeń uzaqqa sozylady.\r\n\r\nAýrýdyń 3 satysy bar: I - bastapqy, II - qozý, III – saldaný. Birinshi saty jalpy nasharlaý, bas aýyrýy, dene temperatýrasynyń shamaly kóterilýi, bulshyqettiń aýyrýy, aýyzdyń qurǵaýy, tábettiń nasharlaýy, tamaq aýrýy, qurǵaq jótel, júrek aınýy jáne qusýdan bastalady. Tistegen jerde jaǵymsyz sezim paıda bolady - qyzý, qyzarý, tyrnaqtardyń aýrýy, qyshý jáne sezimtaldyqtyń artýy. Patsıent depressııaǵa ushyraıdy, tuıyqtala bastaıdy, tamaqtanýdan bas tartady, túsiniksiz qorqynysh sezimderi bıleıdi, kúızeliske urynady, titirkenýi arta túsedi. Uıqysyzdyq, shytyrman túster kórýi, ıis sezgishtik jáne vızýaldy gallıýtsınatsııalar  paıda bolady.\r\n\r\n1-3 kún ótkennen keıin, aýrýdyń boıynda  ekinshi kezeń iske qosylady. Mazasyzdyq, ashýshańdyq, jáne osy kezeńge tán belgi, gıdrofobııaǵa ustamalary paıda bolady. Sý ishýge tyrysqanda, jáne  tipti quıylatyn sýdy kóre nemese dybysyn estise, sumdyq qorqynysh sezimi týyndaıdy, jutqynshaq pen kómeı bulshyqetteri qurysyp qalady.   \r\n\r\nTynys alý shýylǵa aınalady, aýyrsyný men qurysýlar qatar júredi. Aýrýdyń osy kezeńinde adam titirkendirgish, qozbaly, agressıvti, «qoıanshyq» bolyp shyǵady. Ustamasy ustaǵanda naýqastar aıǵaılaıdy, sndele bastaıdy, jıhazdardy uryp syndyrǵyssy keledi, adam keıpinen aýytqı bastaıdy, tipti adamnyń ózin qatty ıterip jiberýi múmkin. Qatty terleıdi, silekeıi aýzynan aǵyp turady, tym kóp silekeıdi jutynyp úlgere almaıdy. Bul kezeń 2-3 kúnge sozylady.  \r\n\r\nSodan keıin aýrýdyń úshinshi kezeńi bastalady, bul kezde naýqas salmaqtylana túsedi. Onyń qorqynyshy joǵalady, sýdan qorqý ustamasy da bolmaıdy,  saýyǵýǵa, jazylýǵa úmit paıda bolady. Osydan keıin deneniń temperatýrasy 40 - 42 gradýsqa deıin kóteriledi, boıynda ártúrli dúmpýler kórine bastaıdy, aıaq-qoldary men mı nervteri saldanyp qalady, esten tanyp, tyrysa beredi. Tynys alýynyń tejelýinen nemese júreginiń toqtaýynan  jan úzip ketýi de yqtımal. Aýrýdyń aǵymy osylaısha bolyp ótedi.\r\n\r\nQutyrýǵa qarsy emdeý ádisi joq. Eger aýrýdy alǵashqy kezeńinde emdeýge múmkindik bolyp jatpasa, sońǵylarynda aman alyp qalýǵa esh úmit joq. Álemde qutyrýdy emdeýtin tek bir ǵana emdeý túri belgili.  Biraq ázirge ol bizge tańsyq.\r\n\r\nDegenmen, aýrýdyń aldyn-alý tásili bar, ol bakterııanyń uryǵyn joıý. Bul arnaıy profılaktıkalyq ádis - tistegen sátten bastap 14 kúnnen keshiktirmeı qutyrýǵa qarsy arnaıy vaktsınany engizý. Eń jaqsy erekshe aldyn alý - bul naqty ımmýnoglobýlındi engizý jáne / nemese belsendi ımmýndaý (vaktsınatsııa).\r\n\r\nVaktsına vırýsqa qarsy 1 ml 5 ret: ınfektsııa kúni, sodan keıin 3, 7, 14 jáne 28 kúnde engiziledi. Bul shemamen jaqsy ımmýnıtet paıda bolady, biraq DDSU-nyń  nusqaýy boıynsha 6-shy ınektsııa, 1-shi ınektsııadan keıin 90 kún ótkende engizý kerek.\r\nEń jaqsy jergilikti vaktsınalar  ıyqqa nemese jambastyń bulshyqetterine salynady. Eger adam tistese, ol tistegenge deıin tolyq keste bolıynsha ekpe saldyrǵan bolsa, onyń boıynda antıdene jetkilikti bolsa, ımmýnoglobınsiz arnaıy shemalyq ekpe saldyrylady. \r\nEger janýar 10 kúndik baqylaý kezeńinde saý bolyp qalatyn bolsa nemese janýarlarda qutyrý belgileri anyqtalmasa, terapııa toqtatylýy múmkin.\r\n\r\nQaýipke tap bolǵan keıbir adamdar (veterınarlar, ıt ıeleri, ańshylar) aldyn-ala ekpe saldyrýy  qajet. Vaktsınatsııalar, sondaı-aq 12 aıdan keıin alǵashqy ret jańartylǵan arnaıy qurylǵan shema boıynsha júzege asyrylady. sodan keıin ár 5 jyl saıyn vaktsınatsıalaý júrgiziledi.\r\n\r\n__Eger sizdi qandaı da bir janýar tistep alǵan bolsa ne isteý kerek?__\r\n\r\nBirinshiden, tistegen jerdi sabynmen tez arada sabynmen jaqsylap 10 mınýt kóleminde jýý kerek. Tereń jaralardy suıyq sabynmen, mysaly, shprıtspen nemese katetermen jýýǵa bolady. Jaralardy nemese tigisterdi órteýdiń qajeti joq.\r\n\r\nOsydan keıin siz tez arada eń jaqyn jerdegi tótenshe jaǵdaı bólimine barýyńyz kerek, sebebi qutyrýdyń aldyn alý vaktsınalary sizdiń dárigerge qanshalyqty tez barǵanyńyzǵa baılanysty. Tótenshe jaǵdaı bólmesinde dárigerge kelesi aqparatty usynýǵa bolady - janýardyń sıpattamasy, onyń syrtqy túri men minez-qulqy, qutyrý bolý yqtımaldyǵy, tisteý jaǵdaılary.\r\n\r\nBudan keıin dáriger taǵaıyndaǵan egý kýrsyn ótkizýińiz kerek. Alańdamańyz, eshkim sizge qaptatyp ishke shanshý jasamaıdy, sizge vaktsına beriledi jáne sodan soń úıińizge jiberedi. Osylaı  bes nemese alty ret dárigerge baryp turasyz. Sońǵy eki aı ishinde, jaǵdaıy aýyr bolǵan, qaıta vaktsınatsııalanǵan, sondaı-aq júıke júıesi aýrýlary nemese allergııalyq aýrýlary bar adamdar, júkti áıelder, sondaı-aq basqa vaktsınalar saldyrylǵan  adamdarǵa emhanada dárigerler qadaǵalaýynda  qalýy múmkin. Vaktsınatsııa kezinde jáne 6 aı ótkenge deıin alkogoldi qoldanýǵa tyıym salynady. Buǵan qosa, eger siz qutyrmaǵa qarsy vaktsınatsııa kýrsyna qatysa almasańyz, artyq jumys istemeýińiz kerek, qatty muzdamaý kerek nemese qatty qyzyp ketpeýńiz kerek.\r\n\r\nVaktsınatsııa kezinde siz densaýlyq jaǵdaıyn muqııat baqylap otyrýyńyz kerek. Jáne kez-kelgen shaǵymdarǵa baılanysty dárigermen keńesý kerek, yńǵaıyna qaraı vaktsınatsııa ýaqytsha toqtatylady. Tek nevropatolog, terapevt jáne radıologpen emdelýden keıin ǵana egý jumystaryn jalǵastyrý týraly másele qaralatyn bolady.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nqutyrý\r\njanýar\r\nvaktsına\r\nımmýnoglobýlınder','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Uıqysyzdyq','','','qz','s','',0,'',3140,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234980,1574770980,1543235043,'Árıne, árqaısymyz ómirde keminde bir ret bolsyn uıqysyzdyqtan zardap shegemiz. Mundaı jaǵdaı emtıhan aldynda  nemese mańyzdy kezdesýlerdiń aldynda oryn alýy múmkin, ol kezde siz uıyqtaýǵa erte jatyp, jaqsy turýǵa nıettenesiz. Biraq onyń ornyna birneshe saǵat boıy uıyqtaı almaı, ary-beri aýnaqshaqtap aldaǵy oqıǵalarǵa baılanysty túrli nusqalardy oılap ketýińiz de yqtımal.  Nemese keıbir jumystaǵy aýyrtpalyqtyń saldarynan «qatty uıqy qyssa», odan keıin tósegińizge jatyp demalaıyn deseńiz ol armanyńyz oryndaımaı-aq qoıady, qyrsyqqanda, tósegińiz yńǵaısyz bolyp kórinedi, keıde ártúrli shýyldaǵan dybystar júıkeńizge tıip, sodan  uıyqtaýǵa degen nıet birjola joǵalady. Osyndaı problemalar adamdardyń 30-45% -ynda jıi kezdesedi jáne olardyń jartysy sozylmaly bolyp keledi.','Árıne, árqaısymyz ómirde keminde bir ret bolsyn uıqysyzdyqtan zardap shegemiz. Mundaı jaǵdaı emtıhan aldynda  nemese mańyzdy kezdesýlerdiń aldynda oryn alýy múmkin, ol kezde siz uıyqtaýǵa erte jatyp, jaqsy turýǵa nıettenesiz. Biraq onyń ornyna birneshe saǵat boıy uıyqtaı almaı, ary-beri aýnaqshaqtap aldaǵy oqıǵalarǵa baılanysty túrli nusqalardy oılap ketýińiz de yqtımal.  Nemese keıbir jumystaǵy aýyrtpalyqtyń saldarynan «qatty uıqy qyssa», odan keıin tósegińizge jatyp demalaıyn deseńiz ol armanyńyz oryndaımaı-aq qoıady, qyrsyqqanda, tósegińiz yńǵaısyz bolyp kórinedi, keıde ártúrli shýyldaǵan dybystar júıkeńizge tıip, sodan  uıyqtaýǵa degen nıet birjola joǵalady. Osyndaı problemalar adamdardyń 30-45% -ynda jıi kezdesedi jáne olardyń jartysy sozylmaly bolyp keledi.\r\n\r\n===Uıqysyzdyqtyń úsh kezeńi bar.===\r\n\r\n• Birinshisi – uıyqtar aldyndaǵy qıyndyq.  Sodan adamda birte-birte bútindeı bir «uıqynyń aýytqýy » sekildi ádet qalyptasady, nemese «tósekten qashqaqtaý» degendeı, ne bolmasa túsiniksiz bir  uıqynyń kelmeýine baılanysty úreıli jaıttar paıda bolýy múmkin. \r\n•  Uıqy buzylýynyń ekinshi kezeńi  (ıntersomnıkalyq buzylystar) túngi túrli jaısyzdyqtan oıanyp ketý bolyp tabylady. Ol kezde adam, daýystan nemese aýyr uıqydan, shytyrman tústerden, aýrý seziminen, tynys alýdyń buzylýynan, shalt qımyldyń sebepterinen oıanyp ketip uzaq ýaqyt uıyqtaı almaı jatady.  \r\n• Úshinshi kezeń  (postomnıkalyq buzylystar). Úshinshi kezeńde adamnyń tańda turýynyń qıynyǵyn atap ótsek bolady, uıqy qanbaı, jumysqa degen qulshynys tómendep, bir túsiniksiz basylyp turǵandaı sezimder bılep alady.\r\n\r\nSondaı-aq, adamdar «túnde kóz ilmedim» dep, shaǵymdanyp jatady, biraq dáriger olardy teksere  kele  olardyń táýligine kem degende 5 saǵat uıyqtaıtyny anyqtalady. Bul jaǵdaı uıqynyń buzylýy dep atalady (uıqynyń agonosııasy).\r\n\r\n\'\'__Emdeý__\'\'.  Eger de, sizde uıqysyzdyq bolsa, onda máseleni tolyqtaı  sheshýge bolady -  ol úshin bar bolǵany durys jatyp, uıyqtaýdy úırenińiz! Ózińizdiń jumys kesteńizdi jáne tynyǵý ýaqytyńyzdy rettep kórińiz,  jatar aldynda jyly, jaıly vanna qabyldap, qajet bolyp jatsa, aýtotrenıng kýrsyna qatysyp kórýge de bolady.\r\n\r\nUıqysyzdyqtyń saldarynan sharshaý, kúızelisster týyndaǵan jaǵdaıda uıyqtatatyn dáriblerdi paıdalanýǵa bolady, biraq esińizde bolsyn, birinshiden, siz osy preparatty qabyldaýǵa qatysty erejelerdi qatań ustanýǵa tıissiz jáne ekinshiden, kez-kelgen uıqy shaqyratyn dárilerdi qoldanýdyń uzaqtyǵy 10 -14 kún. Dárilerdiń qoldaný uzaqtyǵy durys bolsa, oǵan  táýeldiliktiń artýy men ádettenip qalý jaǵdaılary qalyptaspaıdy jáne dáriden bas tartý kerek problemalary aldyńyzdan kese kóldeneń turmaıdy. Bul qaǵıdany saqtaý óte qıyn, sebebi kóptegen adamdar uıqynyń buzylýyn óz kúshimen jeńýge emes, ońaı jolmen dári qoldana salyp jeńige tyrysady.\r\n\r\nEger siz qabyldaǵan barlyq sharalardan keıin, siz áli de uıqysyzdyqtardan zardap shegip júrseńiz, onda siz somnolog dárigerge júginýińiz kerek. Nevrologtyń da qosymsha tekserýin qajet etýińiz múmkin. Uıqysyzdyqty emdeý úshin fızıoterapııa, fototerapııa, akýpýnktýra jáne psıhoterapııa qoldanylady.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nuıqysyzdyq;  \r\nkúızelis; \r\nuıqy shaqyratyn dáriler; \r\nuıqysyzdyqty emdeý\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bakterııalyq ınfektsııa ','','','qz','s','',0,'',1614,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235040,1574771040,1543235098,'__Bakterııalyq ınfektsııa__ – bul bakterııalardan týyndaıtyn ınfektsııa. Óz kezeginde ol qarapaıym teri juqpalarynan bastap oba sııaqty kúrdeli aýrýlarǵa deıin keń taralǵan juqpaly aýrýlardy qamtıdy. Bakterııalyq ınfektsııaǵa pnevmonııa,menıngıt,búırektiń jáne qýyqtyń qabynýlary,sonymen qatar sıfılıs,gonoreıa sııaqty teri-venerologııalyq aýrýlary jatady.\r\n\r\nInfektsııalar bakterııalardan bólek vırýstardan da týyndaýy múmkin. Vırýs arqyly damyǵan ınfektsııadan qaraǵanda bakterııa arqyly damyǵan ınfektsııany antıbıotıkterdi qoldaný arqyly emdeýge bolady. Bakterııa men shaqyrylǵan ınfektsııa vırýsty ınfektsııanyń jalǵasy bolýy nemese ózi jeke damýy múmkin.','__Bakterııalyq ınfektsııa__ – bul bakterııalardan týyndaıtyn ınfektsııa. Óz kezeginde ol qarapaıym teri juqpalarynan bastap oba sııaqty kúrdeli aýrýlarǵa deıin keń taralǵan juqpaly aýrýlardy qamtıdy. Bakterııalyq ınfektsııaǵa pnevmonııa,menıngıt,búırektiń jáne qýyqtyń qabynýlary,sonymen qatar sıfılıs,gonoreıa sııaqty teri-venerologııalyq aýrýlary jatady.\r\n\r\nInfektsııalar bakterııalardan bólek vırýstardan da týyndaýy múmkin. Vırýs arqyly damyǵan ınfektsııadan qaraǵanda bakterııa arqyly damyǵan ınfektsııany antıbıotıkterdi qoldaný arqyly emdeýge bolady. Bakterııa men shaqyrylǵan ınfektsııa vırýsty ınfektsııanyń jalǵasy bolýy nemese ózi jeke damýy múmkin.\r\n\r\nÁdette vırýsty ınfektsııa bakterııalyq ınfektsııamen asqynady. Vırýsty ınfektsııa aýyr formada qalyptasyp nemese ınfektsııa 10 kúnnen astam uzaqqa sozylsa – bul jaǵdaı bakterııalyq ınfektsııalardyń qosylýyn bildiredi.\r\n\r\nBakterıaldy ınfektsııanyń \'\'__sımptomdary__\'\' 3 túrli mehanızm boıynsha kórinis beredi.\r\n\r\n1.	Ekzotoksınniń óndirilýine baılanysty - bakterııalarmen bólinetin hımııalyq zattar (mysaly, botýlızm aýrýy kezindegi botýlın taıaqshalary óndiredi).\r\n2.	Endotoksınniń óndirilýine baılanysty - bakterııalar joıylǵan kezde bosatylatyn hımııalyq zattar (mysaly, súzekti salmonella týdyratyn súzek kezinde).\r\n3.	Bakterııalarǵa joǵary sezimtaldyqtyń damýy (mysaly, týberkýlez kezinde, týberkýlezdiń mıkrobakterııalaryna qatysty joǵary sezimtaldyqtyń damyǵan kezinde).\r\n\r\nEger bakterııalyq ınfektsııadan ýaqytyly emdelmese, onda ol qanaǵymǵa taralady. Atalmysh jaǵdaı bakterıemııa dep atalady.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nbakterıaıalyq ınfektsııa\r\nbakterııalar\r\ntýberkýlez\r\npnevmonııa\r\nbakterııalyq menıngıt\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aftozdy stomatıt ','','','qz','s','',0,'',1398,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235100,1574771100,1543235162,'__Aftozdy stomatıt__ – aýyz qýysynda aq-qyzyl tústi dóńgelek daqtardyń paıda bolýyn aıtady. Mólsheri 1-2 mm-den bastalyp 1 sm-ge deıin jetedi.Kóbinese aftozdy jaralar tilde, urttyń jáne erinniń ishki betinde, tańdaıda paıda bolady.Gerpes vırýstarynan aıyrmashylyǵy bular juqpaly emes.\r\n\r\nAftozdy stomatıtter ár túrli jastaǵy áıel adamdar da kóbirek kezdesedi.Jaranyń paıda bolý sebepteri tolyqqandy belgili emes, biraq aýyz qýysyna ınfektsııanyń túsýi, kúızelis, tuqym qýalaý jáne áıeldik gormondar áserinen paıda bolýy múmkin. Jara qalypty jaǵdaıda 7-10 kún ishinde jazylady, eger jaranyń mólsheri 1 sm-den úlken bolatyn bolsa, onda jazylýy 2-4 aptaǵa deıin uzarýy múmkin.\r\n','\'\'__Bul ne?__\'\' __Aftozdy stomatıt__ – aýyz qýysynda aq-qyzyl tústi dóńgelek daqtardyń paıda bolýyn aıtady. Mólsheri 1-2 mm-den bastalyp 1 sm-ge deıin jetedi.Kóbinese aftozdy jaralar tilde, urttyń jáne erinniń ishki betinde, tańdaıda paıda bolady.Gerpes vırýstarynan aıyrmashylyǵy bular juqpaly emes.\r\n\r\nAftozdy stomatıtter ár túrli jastaǵy áıel adamdar da kóbirek kezdesedi.Jaranyń paıda bolý sebepteri tolyqqandy belgili emes, biraq aýyz qýysyna ınfektsııanyń túsýi, kúızelis, tuqym qýalaý jáne áıeldik gormondar áserinen paıda bolýy múmkin. Jara qalypty jaǵdaıda 7-10 kún ishinde jazylady, eger jaranyń mólsheri 1 sm-den úlken bolatyn bolsa, onda jazylýy 2-4 aptaǵa deıin uzarýy múmkin.\r\n\r\n__Emdeý__. Aftozdy stomatıttiń arnaıy emi joq, alaıda úı jaǵdaıynda jaǵymsyz áserdi joıý úshin aýyz qýysyn ashy jáne ystyq taǵamdardan saqtaý kerek.Aýyrsynýdy tómendetý úshin aýyz qýysyn antıbakterıaldy aýyz shaıǵyshtar men nemese álsiz tuzdy sýmen shaıý kerek. Keıde jergilikti aýyrsyný basatyn jaqpa maılar qoldanylady.\r\n\r\nAftozdy stomatıtter kóbirek qaıtalanatyn bolsa,onda vırýsqa qarsy preparattar jáne jergilikti kortıkosteroıdtar qoldanylady.\r\n\r\n \r\n\'\'Tamaqtaǵy problemalar (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy problemalar (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Balalardyń tamaqtaryndaǵy problemalar \'\'\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\naftozdy stomatıt\r\njara\r\naýyz qýysyndaǵy jara\r\naftozdy stomatıttiń emi\r\nkortıkosteroıdttar \r\n\r\n','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Atopııalyq dermatıt ','','','qz','s','',0,'',3145,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235160,1574771160,1543235230,'__Atopııalyq dermatıt__ – terige bórtpeler shyǵyp jáne onyń qyshýymen sıpattalatyn teriniń juqpaly emes aýrýy.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt tuqym qýalaıtyn aýrý.Eger ata-anasynyń nemese jaqyn týystarynyń bireýinde atopııalyq dermatıt,demikpe nemese allergııalyq rınıt bolsa, onda balada osy aýrýdyń paıda bolýy 50% quraıdy. Sonymen qatar, atopııalyq dermatıtpen aýyratyn týysqandarynyń 30% allergııanyń kórinisteri kórinbeýi múmkin. \r\nAtopııalyq dermatıtpen aýyratyn balalardyń 60-70% osy aýrýmen birge ósetini belgili. Bul olardyń 15-18 jas shamasynda aýrýdyń sımptomdary ózdiginen ketedi degendi bildiredi.','__Atopııalyq dermatıt__ – terige bórtpeler shyǵyp jáne onyń qyshýymen sıpattalatyn teriniń juqpaly emes aýrýy.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt tuqym qýalaıtyn aýrý.Eger ata-anasynyń nemese jaqyn týystarynyń bireýinde atopııalyq dermatıt,demikpe nemese allergııalyq rınıt bolsa, onda balada osy aýrýdyń paıda bolýy 50% quraıdy. Sonymen qatar, atopııalyq dermatıtpen aýyratyn týysqandarynyń 30% allergııanyń kórinisteri kórinbeýi múmkin. \r\nAtopııalyq dermatıtpen aýyratyn balalardyń 60-70% osy aýrýmen birge ósetini belgili. Bul olardyń 15-18 jas shamasynda aýrýdyń sımptomdary ózdiginen ketedi degendi bildiredi.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt kóp sebepterden bolatyn aýrý.Aýrýdyń paıda bolýyna jáne aýyrlyq dárejesine adamnyń ishki jáne syrtqy jaǵdaılary áser etedi.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıttiń damýyna alyp keletin negizgi qaýip faktordaryna mynalar jatady.\r\n\r\n•	Jaqyn týysqandar arasynda aýrýdyń bolýy.\r\n•	Júktilik kezinde anasynyń durys tamaqtanbaýy jáne balasyn emshek sútimen retti emizbeý.\r\n•	Júktilik nemese emshek sútimen emizý kezenderinde anasynyń zııandy ádetterge jaqyn bolýy (temeki tartý, ishimdik ishý).\r\n•	Balasyn erte jasandy tamaqtandyrý jáne durys tártipte tamaqtandyrmaý (emshek sútin keıinirek berý).\r\n•	Kún tártibin saqtamaý jáne teri kútiminiń nashar bolýy.\r\n•	Vaktsınalardy alý rettiligin buzý.\r\n•	Qolaısyz aýa-raıynyń áseri.\r\n•	Ómir súrýge qolaısyz jaǵdaılar (ekologııanyń jáne turmys jaǵdaıynyń nashar bolýy).\r\n•	Júktilik nemese emshek sútimen emizý kezenderinde anasynyń antıbakterıaldy dárilerdi qabyldaýy.\r\n•	Týa bitken asqazan-ishek joldarynyń aýrýlarynyń bolýy (enzımopatııa, dısbakterıoz).\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt alǵash ret balanyń – náreste, jasóspirim jáne eresek kezderinde aýyr aǵymda kórinis beredi.\r\n\r\nDıatez (atopııalyq nemese ekssýdatıvti dıatez) dep – emshek sútindegi balalardaǵy atopııalyq dermatıtti ataıdy.50% jaǵdaıda erte nárestelik kezeńde kórinis beredi.\r\n\r\nEresekterde uzaq ýaqyt boıy atopııalyq dermatıtti – neırodermıt dep atady, al bul ataý aýrýdyń damýyna júıke júıesiniń bar ekendigin kórsetedi.\r\n\r\nAtopııalyq ekzema – aýrýdyń ekinshi aty. Ekzema týraly aıtatyn bolsaq, qazirgi kezde teri qabynýlarynyń túrli belgileri (isiný, qyzarý,dymqyldaný) osy aýrýǵa jatady.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt jyl maýsymdaryna táýeldi: qysta – aýrýdyń kúsheıýi jáne qaıtalanýy bolsa, jazda – atolyq nemese jartylaı aýrý basylady. Aýrýdyń damýyna azyq-túlikterden (tsıtrýsty jemister,táttiler,ashy taǵamdar,alkogoldi ishimdikter),dárilerden (antıbıotıkter, vıtamınder, sýlfanılamıdter, pırazolon týyndylary) jáne basqa da faktorlar áser etedi.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt kezinde allergender mynalar:\r\n\r\n•	Úı janýarlarynyń júni\r\n•	Akvarıým balyqtaryna arnalǵan qurǵaq taǵam\r\n•	Matras jáne jastyqtardaǵy qaýyrsyndar\r\n•	Ósimdikter tozańy\r\n•	Kosmetıka jáne hosh ıisti zattar\r\n•	Azyq túlikter (bal,tsıtrýsty jemister,jańǵaqtar,shokoladtar,quramynda boıaǵyshtar men konservanttary bar ónimder)\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt kezinde tolyq kompleksti em qabyldaıdy,oǵan taǵam rejımin saqtaý jáne aýrýdyń damýyna alyp keletin alllergen men qarym katynasta bolmaý negiz bolyp tabylady.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nallergııalyq dermatıt\r\nallergııa\r\ndıatez\r\nbórtpe\r\nteriniń qyshýy\r\nekzema\r\neksýdatıvti dıatez','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ateroskleroz ','','','qz','s','',0,'',3946,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235220,1574771220,1543235336,'__Ateroskleroz__ -  bul arterııanyń ishki qabatynda holesterınniń qaldyqtarynan quralǵan túıinderdiń turyp qalýynan paıda bolatyn arterııanyń sozylmaly aýrýy bolyp tabylady. Biraz ýaqyt ótkennen keıin sol túıin mańynda dáneker tin ósip (skleroz) jáne kaltsııdiń sińbelenýinen tamyr qýysynyń tolyq bitelýi júredi, al bul óz kezeginde osy arterııamen qandanyp turǵan músheniń qan aınalym jetkiliksizdigine ákeledi.Osy qan aınalym jetkiliksizdigi uzaq ýaqytqa sozylatyn bolsa, múshede gangrena,nekroz damýy múmkin.','__Ateroskleroz__ -  bul arterııanyń ishki qabatynda holesterınniń qaldyqtarynan quralǵan túıinderdiń turyp qalýynan paıda bolatyn arterııanyń sozylmaly aýrýy bolyp tabylady. Biraz ýaqyt ótkennen keıin sol túıin mańynda dáneker tin ósip (skleroz) jáne kaltsııdiń sińbelenýinen tamyr qýysynyń tolyq bitelýi júredi, al bul óz kezeginde osy arterııamen qandanyp turǵan músheniń qan aınalym jetkiliksizdigine ákeledi.Osy qan aınalym jetkiliksizdigi uzaq ýaqytqa sozylatyn bolsa, múshede gangrena,nekroz damýy múmkin.\r\n\r\nAteroskleroz erlerde 50-60 jas shamasynda, áıelderde 60 jastan joǵary merzimde kóbirek kezdesedi.\r\n\r\nAteroskleroz damýyna alyp keletin __qaýip faktorlary__.\r\n\r\nJúre paıda bolǵan qaýip faktorlary mynalar:\r\n\r\n•	Temeki tartý\r\n•	Artyq salmaq\r\n•	Qandaǵy holesterınniń joǵarǵy dárejesi\r\n•	Qan qysymynyń joǵary bolýy\r\n•	Kúızelis\r\n•	Az qımyldaý\r\n\r\n__Emdeý__. Aterosklerozdy tolyq emdeý qıynǵa soǵady. Barlyǵyn birden emdeıtin preparattar áli kúnge deıin tabylmady, sondyqtan aterosklerozben aýyratyn naýqastar ómir boıyna em qabyldaıdy.\r\n\r\nBúgingi tańda aýrýdyń áserin tómendetýdiń birneshe joldary bar:\r\n\r\n•	Aǵzamyzǵa holesterınniń túsýin tómendetý\r\n•	Músheler men tinderde holesterın sıntezin tómendetý\r\n•	Holesterın jáne onyń ónimderin aǵzadan shyǵarýdy joǵarlatý\r\n•	Lıpıdterdiń totyǵýyn azaıtý\r\n•	Menopaýza kezeńindegi áıelderge estrogen almastyrýshy terapııany qoldaný\r\n•	Infektsııannyń aldyn alý\r\n\r\nAǵzaǵa holestrın deńgeıin az túsirý úshin quramynda maı jáne holesterın deńgeıi joǵary taǵamdardy qoldanbaı dıeta ustaý kerek.Osyndaı dıetany tek em úshin ǵana emes profılaktıka maqsatynda da qoldanǵan jón.\r\n\r\nDári-dármekpen emdeýdi bastamas buryn naýqastyń bıohımııalyq qan analızindegi lıpıd deńgeıine qaraımyz.\r\n\r\nQazirgi tańda aterosklerozdy emdeýda qoldanylatyn dárilerdi tórt topqa bólemiz.\r\n\r\n1.__Nıkotın qyshqylynyń preparattary__.Osy preparttardyń artyqshylyǵy-tómen baǵa bolyp tabylady.Alaıda bul dárilermen qajetti nátıjege jetý úshin úlken dozada kúnine 1,5-3g deńgeıinde qoldaný kerek,al dárihanalarda bolsa 1 tabletkada 0,05g nıkotın qyshqylynan turatyn 30-60 tabletkalyq preparttar ǵana satylady.Bul preparattardy qabyldaý kezinde dene qyzýynyń joǵarlaýy,bas aýrý jáne ish aımaǵynda aýyrsyný bolýy múmkin.Nıkotın qyshqylynyń preparattaryn ash qarynǵa jáne ystyq shaı nemese kofemen qabyldaýǵa bolmaıdy. Nıkotın qyshqyly holesterın jáne trıglıtserıdter deńgeıin tómendetedi,joǵarǵy tyǵyzdyqty lıpoproteın deńgeıin joǵarlatady.Biraq bul dáriler baýyr aýrýy bar naýqastarǵa qoldanylmaıdy,sebebi baýyrda maıdyń jınalýyna alyp kelýi múmkin.\r\n\r\n2.__Fıbrattar__.Bul toptyń preparattaryna gevılan, atromıd, mıskleron jatady.Olar maıdyń sińirilýin tómendetedi.Janama áserleri ótte tastyń paıda bolýyna jáne baýyr qyzmetiniń buzylýyna alyp keledi.\r\n\r\n3.__Ót qyshqylynyń sekvestranttary__.Bul preparattar ót qyshqylymen baılanysyp ony aǵzadan shyǵarady, osydan keıin holesterın jáne maılardyń sińýi bolmaıdy.Osyndaı preparattarǵa holestıd jáne holestıramın jatady.Osy dárilerdiń dámi jaǵymsyz, sondyqtan olardy shyryn nemese sorpamen ishý usynylady.Ót qyshqylynyń sekvestranttaryn qoldaný kezinde naýqasta ish qatý, meteorızm jáne basqa da asqazan ishek joldarynyń buzylystary bolýy mumkin.Sonymen qatar ót qyshqylynyń sekvestranttary basqa preparattardyń sińýine kedergi keltirýi múmkin, sondyqtan basqa dárilerdi bul dárilerdi qabyldamaı turyp 1 saǵat buryn nemese qabyldaǵannan keıin 4 saǵat keıin ǵana qoldanǵan jón.\r\n\r\n4.__Statınder toby__ holesterın deńgeıin óte qatty tómendetetin preparattar bolyp tabylady.Bul preparattar holestrınniń adam aǵzasynda túzilýin tómendetedi.Statınderdi sańyraýqulaqtardan(zokor, mevakor, pravahol) alady nemese sıntetıkalyq jolmen (leskol) óndiredi. Janama áseri baýyr qyzmetin buzady.\r\n\r\nNaýqas qoldanyp jatqan dárilerdiń tıimdiligi joǵary bolsyn dese onda ol dáriger aıtqan usynystardy esinde saqtaý kerek.Olarǵa durys tamaqtaný jáne salaýatty ómir salty ustaný jatady.Al aýrýdyń hırýrgııalyq emi onyń asqynýlaryn aldyn alady.','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aspırın jáne Reı sındromy ','','','qz','s','',0,'',1139,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235340,1574771340,1543235402,'__ Reı sındromy__ – 5 jasqa deıingi balalardyń baýyrlarynda maı tininiń jınalyp qalýy men mıdyń isinýimen júretin óte sırek kezdesetin buzylys. Bul sındrom tumaý jáne jelsheshek sııaqty vırýstyq ınfektsııany ótkergennen keıin paıda bolady. Shamasy, aspırındi qabyldaý osy sındromnyń bolýyn edáýir arttyrady, sondyqtan \'\'__20 jasqa deıingi jastarǵa ınfektsııa kezinde aspırın qoldanbaý kerek__\'\'. Tek qana dáriger ruqsatymen ǵana qabyldaǵany durys bolady.','\'\'__Bul ne?__\'\' __ Reı sındromy__ – 5 jasqa deıingi balalardyń baýyrlarynda maı tininiń jınalyp qalýy men mıdyń isinýimen júretin óte sırek kezdesetin buzylys. Bul sındrom tumaý jáne jelsheshek sııaqty vırýstyq ınfektsııany ótkergennen keıin paıda bolady. Shamasy, aspırındi qabyldaý osy sındromnyń bolýyn edáýir arttyrady, sondyqtan \'\'__20 jasqa deıingi jastarǵa ınfektsııa kezinde aspırın qoldanbaý kerek__\'\'. Tek qana dáriger ruqsatymen ǵana qabyldaǵany durys bolady.\r\n\r\nReı sındromynyń \'\'__sebebi__\'\' áli belgisiz, biraq ol mıdaǵy zat almasýǵa qatysatyn mıtohondrıı jasýshasyn vırýspen zaqymdaý arqyly bolady dep esepteledi. Reı sındromynyń belgilerine qusý, álsizdik, uıqyshyldyq, este saqtaýdyń joǵalýy,estiń adasýy jáne komaǵa túsý jatady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Emdeýge arnalǵan naqty hattamalar bolmaǵanmen, bul jaǵdaıda antıbıotıkterdi, ınsýlındi, kortıkosteroıdtardy, glıýkozany, zár aıdaǵysh dárilerdi jáne t.b qoldanady. 70% naýqastarda jaǵdaıy qalpyna keledi, keıbireýlerinde mıdyń zaqymdalýy ómir boıyna qalady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nReı sındromy\r\naspırın\r\nbalalar\r\nmıdyń isinýi\r\nReı sındromyn emdeý\r\nantıbıotıkter\r\nkortıkosteroıdtar\r\nınsýlın','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aspergıllez','','','qz','s','',0,'',1201,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235400,1574771400,1543235475,'__Aspergıllez__ – sańyraýqulaqtyq ınfektsııalyq aýrý, ásirese terini zaqymdaıdy, sondaı-aq, qulaqty, muryn quysyn jáne ımmýn júıesi álsiregen adamdardyń ókpesine zardabyn tıgizedi. \r\n\r\nBronhókpelik aspergıllez bastapqyda bronhıt nemese traheobronhıt sımptomdarymen bilinýi múmkin. Aýrý aǵymy sozylmaly bolyp keledi, naýqastar kóbinese jalpy ásizdigi, kók tústi qaqyryq bólinip jóteletini, keıde qan aralas jolaqtar shyǵatyny jaıynda aıtyp jatady.','__Aspergıllez__ – sańyraýqulaqtyq ınfektsııalyq aýrý, ásirese terini zaqymdaıdy, sondaı-aq, qulaqty, muryn quysyn jáne ımmýn júıesi álsiregen adamdardyń ókpesine zardabyn tıgizedi. \r\n\r\nBronhókpelik aspergıllez bastapqyda bronhıt nemese traheobronhıt sımptomdarymen bilinýi múmkin. Aýrý aǵymy sozylmaly bolyp keledi, naýqastar kóbinese jalpy ásizdigi, kók tústi qaqyryq bólinip jóteletini, keıde qan aralas jolaqtar shyǵatyny jaıynda aıtyp jatady.\r\n\r\nLOR-músheleriniń aspergıllezi syrtqy jáne ortańǵy otıttiń damýymen,muryn qýysynyń shyryshty qabaty jáne kómeı qosalqylarynyń zaqymdalýymen sıpattaldy.Sonymen qatar teriniń jáne tyrnaqtyń aspergıllezi paıda bolady.\r\n\r\nImmýndyq júıesinde aqaýy bar (AITV juqtyrǵandar) nemese ımmýndyq júıeni basatyn dárilerdi (ımmýnodepresanttar, isikke qarsy hımıoterapııa ) qabyldap júrgen naýqastarda aspergıllez aýyr aǵymda ótedi.\r\n\r\nEmdeý. Teriniń zaqymdalýy nemese shyryshty qabattyń aspergıllezi kezinde naýqas jergilikti qabynýǵa qarsy jáne antımıkotıkalyq preparattardy qabyldaıdy.Al ókpelik jáne jaıylǵan aspergıllezder aýrýhanada jatqyzylyp emdeledi.\r\n \r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\naspergıllez\r\nsańyraýqulaqtar\r\nzaqymdalǵan teri\r\nınfektsııa\r\naspergıllezdiń emi\r\nAITV juqtyrǵandar','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Infektsııalyq artrıt','','','qz','s','',0,'',1508,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235460,1574771460,1543235534,'__Infektsııalyq artrıt (sın. irińdi artrıt,septıkalyq artrıt)__ – bir nemese birneshe býynnyń aýyr túrde qabynýy. Eger ony tez arada emdemese býynnyń qaıtymsyz buzylystaryna alyp kelýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sebebi.__\'\' Infektsııalyq artrıt ár túrli mıkroaǵzalardan týyndaıdy. Bul býynnyń sańyraýqulaqty ınfektsııasy nemese vırýstyq, ne bolmasa bakterııalyq bolýy múmkin. Ádette, býynda paıda bolatyn ınfektsııalar jaraqattanǵan kezde nemese hırýrgılıaq operatsııalar jasalǵanda aǵzanyń basqa bólikterinen qantamyrlar júıesi arqyly  kelip túsýi múmkin.','__Infektsııalyq artrıt (sın. irińdi artrıt,septıkalyq artrıt)__ – bir nemese birneshe býynnyń aýyr túrde qabynýy. Eger ony tez arada emdemese býynnyń qaıtymsyz buzylystaryna alyp kelýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sebebi.__\'\' Infektsııalyq artrıt ár túrli mıkroaǵzalardan týyndaıdy. Bul býynnyń sańyraýqulaqty ınfektsııasy nemese vırýstyq, ne bolmasa bakterııalyq bolýy múmkin. Ádette, býynda paıda bolatyn ınfektsııalar jaraqattanǵan kezde nemese hırýrgılıaq operatsııalar jasalǵanda aǵzanyń basqa bólikterinen qantamyrlar júıesi arqyly  kelip túsýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary.__\'\' Infektsııalyq artrıttiń sımtomdary qyzarý, isiný, basqan kezde aýrý sezimderimen bilinedi, barlyq ınfektsııalyq aýrýlardyń sımptomdary  sekildi – dene qyzýy kóteriledi, terleıdi, búkil deneniń aýyrsynýy  baıqalady. Aktıvti jáne passıvti qımyldaǵanda naýqas aýyrsynýdy sezedi. Kóbinese tize, ıyq, myqyn aralyq jáne usaq býyndardan bilezik,taban býyndary zaqymdalady. Nashaqorlarda ereksheligi segizkóz-myqyn býyndarynyń zaqymdalýy bolady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\'  Emdeý sharasy tek aýrýhanada júrgiziledi. Eń aldymen rejım qoıylady. Qysqa mezimge zaqymdalǵan aımaqta qımyldy shekteý úshin (ımmobılızatsııa) shına taǵylady; aýrý sındromdary basylǵansha býyndardy passıvti túrde qozǵaý kerek, odan keıin aktıvti qozǵalystardy jalǵastyra berýge bolady. Aqýyz ben vıtamınge baı dıeta taǵaıyndalady. Infektsııanyń túrine baılanysty antıbıotıkter qarastyrylǵan.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nartrıt\r\nınfektsııalyq artrıt\r\nartrıttiń emi\r\nımmobılızatsııa\r\nantıbıotıkter\r\nbýyndardaǵy aýyrsyný\r\n\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Presbıopııa (egde jastaǵy adamdardaǵy alystan kórgishtik)','','','qz','s','',0,'',3135,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543307700,1574843700,1543309882,'Presbıopııa (egde jastaǵy adamdardaǵy alystan kórgishtik) – bul adam aǵzasyndaǵy jas ózgeristerine baılanysty kózdiń kórý qabiletiniń nasharlaýynyń tabıǵı protsesi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat __\r\nPresbıopııa (egde jastaǵy adamdardaǵy alystan kórgishtik) – bul adam aǵzasyndaǵy jas ózgeristerine baılanysty kózdiń kórý qabiletiniń nasharlaýynyń tabıǵı protsesi.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"480\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"479\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nKózdiń qasań qabyǵy men kózburshaǵy kórý qabiletin aıqyndaý protsessine qatysady. Refraktsııa - kózdiń jaryqty syndyrý qabileti. Al anomaldi refraktsııa - kózdiń pishini ózgerip, sol jaǵdaıdyń saldarynan  adam qaraǵan nysanasyn dál anyqtaı almaýynan týyndaıtyn másele. Refraktsııanyń sebebine kóz almasynyń pishini (uzyn nemese qysqa), qasań qabyqtyń pishininiń ózgerýi nemese jas ózgeristerine baılanysty kóz burshaǵynyń elastıkalyǵynyń ózgerýi jáne nazar aýdarýǵa jaýap beretin kirpikti bulshyqetterdiń álsireýi jatady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nAǵza qartaıǵan saıyn kózdiń janary ózgeristerge ushyraıdy: ol qalyńdanady jáne óziniń elastıkalyq qasıetin joǵaltady. Kózburshaqtyń elastıkalyq qabileti keskinge nazar aýdarýdy qamtamasyz etedi. Bul múmkindiktiń joǵalýynan kórý qabileti nasharlaıdy, nátıjesinde (qyraqtyq) – presbıopııa  paıda bolady.\r\nÁdette mundaı jaǵdaı 45 jastan keıin oryn alady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Jaqyn obektilerdi kórýde jáne usaq jazýlardy oqý kezinde kórý qabiletiniń tómendeýi bilinedi\r\n•	Álsiz jaryqtandyrý kezinde kórý qabiletiniń tómendeıdi\r\n•	Kózge artyq kúsh túsedi\r\n•	Bas aýyrady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nKóz dárigeri kórýdi jáne refraktsııany (kózdiń jaryqty syndyrý qabileti) tekserý kezinde presbıopııany anyqtaıdy.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nKózdiń kórý qabiletiniń buzylý dárejesine qaraı sizge kózildirik taǵý qajet bolýy múmkin. Qazirgi tańda kórýdi túzetý úshin birqatar hırýrgııalyq jáne lazerlik ádister jetildire tústi. Dáriger eger kórý qabiletińizdi túzetýge kómektesetin bolsa jáne asqynýǵa jol ashpasa operatsııa jasaýǵa keńes beredi.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKórý qabiletin kózildirik nemese lınza kómegimen túzetýge bolady.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nEger kórý qabileti túzetilmese, kórý qabiletiniń álsizdigi kúsheıip, kólik júrgizý, oqý, jumys jáne basqa da kúndelikti jaǵdaılar kezinde qıyndyqtar týyndaıdy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nKórý qabiletińizdiń nasharlaǵanyn sezingen sátte oftalmologqa (kóz dárigerine) tekserilińiz.\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nPresbıopııanyń aldyn alý sharalary bolmaıdy.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nKórý qabiletiniń buzylýy\r\nKózburshaq                                                                                                                         \r\nAlystan kórgishtik, qyraqtyq\r\nkózildirik\r\nkórý fokýsi\r\n','student_k',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jedel revmatııalyq qyzba','','','qz','s','',0,'',3562,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543310100,1574846100,1543310234,'__Jedel revmatııalyq qyzba__ – bul qabynbaly aýrý. Ol A tobyndaǵy streptokokktyq bakterııalar (jiti farıngıt nemese skarlatına) týdyratyn ınfektsııanyń nátıjesinde damıdy. Aýrý júrekke, býynǵa, terige jáne mıǵa áser etýi múmkin.','__Jedel revmatııalyq qyzba__ – bul qabynbaly aýrý. Ol A tobyndaǵy streptokokktyq bakterııalar (jiti farıngıt nemese skarlatına) týdyratyn ınfektsııanyń nátıjesinde damıdy. Aýrý júrekke, býynǵa, terige jáne mıǵa áser etýi múmkin.\r\n \r\n__Sebepteri__\r\nRevmatııalyq qyzba júrek qaqpaqshalarynyń zaqymdanýyna sebep bolatyn, búkil álem boıynsha keń taralǵan aýrý. Revmatııalyq jedel qyzba epıdemııalyq taralmaly  indet bolyp tabylady.\r\nAýrýǵa shaldyǵatyn adamdardyń basym bóligi 5-15 jas aralyǵyndaǵy balalar  jáne bul indet angına nemese skarlatınadan keıin shamamen 14-28 kún ótkennen keıin baıqalady.\r\n \r\n__Aýrý sımptomdary:__\r\n•	Asqazandaǵy aýyrý sezimi\r\n•	Qyzba\r\n•	Sımptomy bilinbeıtin nemese entigý men kókirek qýysynda aýyrý sezimi baıqalatyn júrektegi qyndyqtar\r\n•	Býyndardyǵy aýyrý sezimi, artrıt (kóbine tize, shyntaq, tobyq jáne bilekterde)\r\n•	Býyndardyń isinýi, qyzarýy jáne qyzýy\r\n•	Murynnan qan ketý\r\n•	Teridegi túıinsheler\r\n•	Teridegi bórtpeler (revmatoıdty erıtema)\r\n•	Keýdede jáne qol nemese aıaqtyń joǵarǵy bóligindegi terilik bórtpeler\r\n•	Saqına tárizdes nemese jylan tárizdes bórtpe\r\n•	Sıdengama aýrýy (emotsııalyq turaqsyzdyq, bulshyqet álsizdigi jáne úılesimsiz shapshań qozǵalystar (kóbine bet, qol-aıaqty zaqymdaıtyn).\r\n \r\n__Dıagnostıkasy men taldaýlary__\r\nDáriger dıagnostıkalaý úshin patsıenttiń tamyr soǵysyn, júrek soǵý yrǵaǵyn, terisin jáne býyndaryn qarap tekseredi.\r\nTaldaýlarǵa mynalar jatady:\r\n•	Streptokokktik ınfektsııany anyqtaý úshin qan taldamasyn alý\r\n•	Jalpy qan taldamasyn alý\r\n•	Elektrokardıogramma\r\n•	Erıtrotsıtterdiń tuný jyldamdyǵy (ETJ) tekserý\r\nNaýqasta revmatıkalyq jedel qyzbanyń baryn kórsetetin negizgi jáne qosymsha kórsetkishter bolady.\r\nNegizgi kórsetkishterge jatady:\r\n•	Birneshe úlken býyndardyń artrıti (polıartrıt)\r\n•	Júrektiń qabynýy\r\n•	Teri astyndaǵy túıinder\r\n•	Ótkir, tyryspaly qozǵalystar\r\n•	Teridegi bórtpeler\r\nAýrýdyń qosymsha sımptomdary:\r\n•	Qyzý\r\n•	Erıtrotsıtterdiń tuný jyldamdyǵynyń joǵarylaýy\r\n•	Býyndardaǵy aýyrsyný\r\n•	EKG-nyń aýytqymaly kórsetkishteri\r\nJoǵaryda kórsetilgen sımptomdardyń keminde ekeýi bolsa revmatıkalyq qyzbanyń dıagnozy qoıylady.\r\n \r\n__Emdeý__\r\nJedel revmatııalyq qyzbada naýqastarǵa antıbıotıkter taǵaıyndalady. Aspırın nemese kortıkosteroıd sııaqty qabynýǵa qarsy preparattar qabyný deńgeıin tómendetedi, sondaı-aq aýrýdy baqylaýǵa kómektesedi.\r\nJedel farıngıttiń qaıtalanýyn boldyrmaý úshin patsıent uzaq ýaqyt boıy antıbıotıkterdiń az dozasyn qabyldaýy kerek.\r\n \r\n__Aýrýdyń aǵymy__\r\nEger aýrý qaıtadan paıda bolsa, dáriger aýrý alǵash anyqtalǵannan keıin 3-5 jyl ishinde antıbıotıkterdiń az-azdan dozasyn taǵaıyndaı alady. Jedel revmatıkalyq qyzba júrek qaqpaqshalaryn zaqymdaǵan jaǵdaıda, júrek qyzmetinde aýyr asqynýlar paıda bolýy múmkin.\r\n \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Arıtmııa\r\n•	Júrek qaqpaqshalarynyń zaqymdanýy\r\n•	Endokardıt\r\n•	Júrektiń toqtaýy\r\n•	Perıkardıt\r\n•	Revmatıkalyq horeıa\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nRevmatııalyq qyzbanyń sımptomdary paıda bolsa, óz dárigerińizge habarlasyńyz. Uqsas belgileri bar birneshe basqa da aýrýlar bolǵandyqtan, tıisti dárigerlik dıagnostıkadan ótý qajet bolady.\r\nEger sizde jedel farıngıttiń sımptomdary paıda bolsa, mindetti túrde bul jaıly óz dárigerińizge habarlańyz. Eger sizde osy aýrý anyqtalatyn bolsa, onda revmatııalyq qyzbanyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin arnaıy emdeý qajet bolady.\r\n__Aldyn alý__ \r\nRevmatııalyq qyzbanyń aldyn alýdyń eń mańyzdy joly – angına men skarlatınanyń ýaqtyly emi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\njedel revmatııalyq qyzba\r\nJRQ\r\narıtmııa\r\njúrektiń toqtaýy\r\nRevmatızm\r\nendokardıt\r\nperıkardıt\r\njúrek qaqpaqshalarynyń zaqymdanýy\r\nrevmatııalyq horeıa\r\n','student_k',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Perıodontıt','','','qz','s','',0,'',5174,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543310280,1574846280,1543310864,'Perıodontıt  – dep, tisti ustap turatyn baılamdardyń qabynyp, indet juqtyrýyn aıtady.\r\nQyzyl ıektiń aýytqymaly ulǵaıýy, tompaıýy nemese isinýi aýrýdyń sımptomdary bolýy múmin.\r\nPerıodontıt qyzyl ıektiń ınfektsııasyn nemese qabynýyn (gıngıvıt) ýaqytyly emdemese, ne bolmasa, múldem em júrgezbegen kezde týyndaıdy. Qyzyl ıekten paıda bolǵan  ınfektsııa men qabyný tisterdi ustap turatyn baılamdar men súıekterge taralady. Baılamdar bosaǵandyqtan tister bosap, túse bastaıdy. Eresekterdegi tistiń jıi túsýi osy perıodontıttiń saldarynan. Bul aýrý balalarda sırek kezdeskenmen,  jasóspirimderde jıi ushyrasady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nPerıodontıt  – dep, tisti ustap turatyn baılamdardyń qabynyp, indet juqtyrýyn aıtady.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"481\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nQyzyl ıektiń aýytqymaly ulǵaıýy, tompaıýy nemese isinýi aýrýdyń sımptomdary bolýy múmin.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nPerıodontıt qyzyl ıektiń ınfektsııasyn nemese qabynýyn (gıngıvıt) ýaqytyly emdemese, ne bolmasa, múldem em júrgezbegen kezde týyndaıdy. Qyzyl ıekten paıda bolǵan  ınfektsııa men qabyný tisterdi ustap turatyn baılamdar men súıekterge taralady. Baılamdar bosaǵandyqtan tister bosap, túse bastaıdy. Eresekterdegi tistiń jıi túsýi osy perıodontıttiń saldarynan. Bul aýrý balalarda sırek kezdeskenmen,  jasóspirimderde jıi ushyrasady.\r\nTistiń negizinde tis qaǵy men tis tastary jınalady. Qabynýdyń saldarynan qyzyl ıekpen tisterdiń arasynda qyzyl ıek qaltasy túziledi, oǵan tis qaǵy men tis tastary jınalady. Qyzyl ıek qaltasynda jumsaq tinder isinedi.  Qabynýdyń odan ári damýy tistiń aınalasyndaǵy tinder men súıekterge zııan keltiredi. Qyzyl ıek qaǵynda bakterııa bar bolǵandyqtan, tis abstsessiniń juǵýy jáne damýy múmkin, nátıjesinde súıektiń joıylý jyldamdyǵy arta túsedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Tynys alǵan kezde jaǵymsyz ıis shyǵady;\r\n•	Qyzyl ıek ashyq qyzyl nemese qyzyl-kúlgin túske enedi;\r\n•	Qyzyl ıek jyltyraı túsedi;\r\n•	Qyzyl ıek qanaǵysh keledi (tisti tazalaǵan kezde tis shetkasynda qannyń paıda bolýy)\r\n•	Qyzyl ıekti qolmen ustasa titirkendiredi, biraq aýyrsynbaıdy;\r\n•	Tisterdiń túsýi kezdesedi;\r\n•	Qyzyl ıektiń tompaıýy baıqalady.\r\nEskertý: erte sımptomdary gıngıvıtke uqsaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nTis dárigeri aýyz qýysyn jáne tisterdi qarap teksergende, qyzyl ıek jumsaq, isingen, qyzyl-kúlgin bolady. Tistiń negizinde tis qaǵy men tis tasy jáne ulǵaıǵan qyzyl ıek qaltalary anyqtalýy múmkin. Tistiń abstsessi bolmaǵan kezde, qyzyl ıek aýyrsynbaıdy nemese álsiz sezimtal bolady. Sondaı-aq, tisterdiń qyzyl ıekten ajyraýy nemese tisterdiń  túsýi anyqtalýy múmkin.\r\nStomatologııalyq rentgenologııalyq zertteý arqyly, súıekti ustap turatyn qurylymdardyń joıylǵanyn jáne qyzyl ıektiń astynda tis qaǵynyń jınalǵanyn anyqtaýy múmkin.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń maqsaty – qabynýdyń betin qaıtarý, qyzyl ıek qaltalaryn alyp tastaý, qyzyl ıek aýrýlarynyń kez-kelgen bastapqy sebepterine dereý em qoldaný.\r\nTisterdiń nemese tis protezderiniń betkeı zaqymdalýlaryn joıý qajet.\r\nTisterdi muqııat tazalaý óte mańyzdy. Tis qaǵy men tis tasyn azaıtý jáne joıý úshin ártúrli qurylǵylardy paıdalanǵan jón. Qyzyl ıek aýrýlarynyń qaýpin azaıtý úshin, tipti kásibı stomatologııalyq tazalaýdan keıin de, árdaıym tis shetkasyn durys paıdalaný kerek. Sizdiń tis dárigerińiz nemese gıgıenıst olardy qalaı durys paıdalaný kerektigin kórsetedi. Perıodontıtpen aýyratyn naýqastar jylyna eki retten artyq kásibı stomatologııalyq tis tazalaýdan ótýi kerek.\r\nHırýrgııalyq em júrgizý de qajet bolýy múmkin. Qyzyl ıektegi tereń qaltalardy ashý jáne tazalaý úshin osyndaı ádisterdi qoldanýǵa týra keledi. Bosaǵan tisterdiń bekitilýin qamtamasyz etý qajet. Aýrýdy órshitip almas  úshin jáne jaqyn tisterge qabynýdyń taralýyn boldyrmaý úshin bir nemese birneshe tisterdi alyp tastaý da qajet bolady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKeıbir adamdarǵa qabynǵan qyzyl ıekten tis qaǵyn alyp tastaý protsedýrasy asa bir jaǵymsyzdyq týdyrýy yqtımal. Qyzyl ıektiń qanaýy jáne joǵarǵy sezimtaldyǵy emdeýden keıin 1-2 apta ishinde basylady. (Saý qyzyl ıek qyzǵylt jáne myqty bolyp kórinedi).\r\nAýyz qýysynyń gıgıenasyn ómir boıy qadaǵalap otyrý kerek, óıtkeni aýrý qaıtadan paıda bolýy ǵajap emes.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Jumsaq tinderdiń ınfektsııasy nemese abstsessi (bet tsellıýlıti) damıdy;\r\n•	Bet súıekteriniń indetke urynýy yqtımal (osteomıelıt);\r\n•	Perıodontıttiń qaıta paıda bolýy qaýpi;\r\n•	Tis abstsessi paıda bolady;\r\n•	Tisterdiń túsýi kezdesedi;\r\n•	Tister bosaıdy jáne yǵysyp, qısaıyp ketedi; \r\n•	Gıngıvıttiń (qyzyl ıektiń qabynýy) aýyrsyný túri\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nPerıodontıttiń sımptomdary baıqalǵan jaǵdaıda dárigerge qaralyńyz.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nAýrýdyń aldyn-alýdyń eń jaqsy quraly – aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtaý bolyp tabylady. Oǵan tis shótkesimen muqııat tis tazalaý jáne turaqty kásibı stomatologııalyq tis tazalatý jatady. Gıngıvıttiń aldyn alý jáne emdeý perıodontıttiń damý qaýpin azaıtady.\r\n__Sınonımderi__\r\nAlveolıarly pıoreıa; Qyzyl ıektiń qabynýy men súıekterdiń zaqymdanýy\r\n\r\nBalalar men jas óspirimderdiń aýyz qýysynda týyndaǵan máseleler (erlerde / áıelderde)\r\nTis máseleleri (erlerde / áıelderde)\r\nAýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ngıngıvıt\r\ntister\r\nqabyný\r\nqyzyl ıek\r\nqaq \r\nbakterııa\r\nperıodontıt\r\naýyzdaǵy ıis\r\n','student_k',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qarapaıym gerpes (ushyq)','','','qz','s','',0,'',7348,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543311540,1574847540,1543313444,'__Aýyz aımaǵyndaǵy gerpes (aýyz gerpesi) __– qarapaıym gerpes vırýsynan týyndaǵan erin, aýyz nemese qyzyl ıektiń juqpaly aýrýy. Aýrý – aýyrtatyn kishkentaı  kúldireýikpen sıpat beredi, ádette ony  sýyq oıyq jara nemese qyzbaly kúldireýik dep ataıdy. Aýyz aımaǵyndaǵy ushyqty labıaldi gerpes dep te ataıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\n__Aýyz aımaǵyndaǵy gerpes (aýyz gerpesi)__ – qarapaıym gerpes vırýsynan týyndaǵan erin, aýyz nemese qyzyl ıektiń juqpaly aýrýy. Aýrý – aýyrtatyn kishkentaı  kúldireýikpen sıpat beredi, ádette ony  sýyq oıyq jara nemese qyzbaly kúldireýik dep ataıdy. Aýyz aımaǵyndaǵy ushyqty labıaldi gerpes dep te ataıdy.\r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"482\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Bul sýrette gerpestik ınfektsııanyń erte kezeńi kórsetilgen: kishigirim toptalǵan kúldireýikter men qyzarý kórinedi.\'\'\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAýyz aımaǵynyń gerpesi keń taralǵan juqpaly aýrý bolyp tabylady. Ol qarapaıym gerpes vırýsynyń 1 túrinen týyndaıdy. Bul vırýspen kóbinese  20 jasqa deıingi jastar jıi zaqymdanady.\r\n\r\nAlǵashqy ınfektsııadan keıin vırýs ınaktıvtenenedi (uıqyǵa ketedi) jáne keıinnen nerv tinderinde jáne bette saqtalady. Keıde vırýs belsendilik tanytyp, nátıjesinde aýyz gerpesi paıda bolady.\r\n\r\n2 tıpti gerpes vırýsy ádette genıtaldy gerpesti týyndatady. Sonymyn qatar, keıde 2 tıpti gerpes vırýsy aýyz qýysyna aýyz arqyly jasalatyn jynystyq qatynas kezinde túsedi de, aýyz gerpesiniń paıda bolýyna ákeledi.\r\n\r\nGerpes vırýsy ońaı taralady. Kelesi jaǵdaılarda juqtyryp alýyńyz múmkin:\r\n•	Vırýs juqtyrǵan (naýqas) adammen tyǵyz baılanysta bolsańyz\r\n•	Gerpes vırýsy bar ustarany, súlgilerdi, ydystardy jáne basqa zattardy paıdalanǵanda\r\nGerpes vırýsy balalarǵa ata-analarynan kúndelikti baılanys kezinde juǵady.\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKeıbir adamdar qarapaıym gerpes vırýsyn alǵash juqtyrǵan kezde  aýyz aımaǵynda oıyq jara paıda bolady. Al keıbireýlerde  sımptomdar múldem baıqalmaýy da múmkin.\r\nAýrýdyń sımptomdary jeńil de, aýyr bolýy múmkin.\r\nSımptomdar vırýs juqqannan keıin 1-3 apta ótkende baıqalady jáne 3 aptaǵa deıin saqtalady.\r\nGerpestiń bastapqy sımptomdary:\r\n•	Erin nemese aýyz aınalasyndaǵy teri qyshıdy;\r\n•	Erin jáne aýyz aımaǵynda qyzǵandaı sezim paıda bolady;\r\n•	Erin nemese aýyz aımaǵy shanshıdy\r\nKópirshikter paıda bolǵanǵa deıin kelesi sımptomdar baıqalýy múmkin:\r\n•	Tamaqtyń aýyrý sezimi\r\n•	Qyzba\r\n•	Badamshalardyń ulǵaıýy\r\n•	Jutynǵanda aýyrý sezimi\r\nKópirshikter nemese bórtpeler shyǵýy múmkin:\r\n•	Qyzyl ıekke\r\n•	Eringe\r\n•	Aýyz qýysyna\r\n•	Tamaqqa\r\nKópirshikterdiń paıda bolýyn «aýrýdyń jaıylýy» dep ataıdy.\r\nSizde bolýy myna jaıttar bolýy múmkin:\r\n•	Sýlanyp turatyn  qyzyl kúldireýikter\r\n•	Ashyq sarǵysh suıyqtyqpen toltyrylǵan kishkentaı kúldireýikter\r\n•	Kishkentaı kúlddireýikter birigip bir úlken kúldireýikti quraýy múmkin\r\n•	Saýyǵý kezinde kúldireýik sary jáne qatty bolady, aqyr sońynda saý terimen birigedi.\r\nAýrý sımptomdary kelesi faktorlardyń áserinen paıda bolýy múmkin:\r\n•	Etekkir nemese gormonaldy ózgerister\r\n•	Kúnniń kózinde bolý\r\n•	Qyzba\r\n•	Kúızelis\r\nEger sımptomdar sırek qaıtalansa, olar ádette jeńil ótedi.\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDáriger patsıenttiń aýyz aımaǵyn qarap, aýyz gerpesin anyqtaýy múmkin. Keıde jaranyń jaǵyndysy alynyp, tolyqtaı zertteý úshin zerthanaǵa jiberiledi. Tekserýler mynany qamtıdy:\r\n•	Vırýsty jáne onyń qurylymyn anyqtaý úshin vırýsty zertteý\r\n•	Vırýstyq DNQ-test – vırýstyń genetıkalyq materıaldaryn zertteý\r\n•	Qarapaıym gerpes vırýsyn tekserý úshin Ttsank testi - bul jaǵyndydan erozııa jáne kópirshikteri bar Ttsank jasýshalaryn (qarapaıym gerpes vırýsymen zaqymdalǵan jasýshalar) mıkroskoptyń astynda anyqtaý.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSımptomdary bir-eki apta ishinde esh emdelýsiz ózdiginen joǵalyp ketýi de múmkin.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger vırýspen kúresý úshin dári-dármek taǵaıyndaýy múmkin. Olardy vırýsqa qarsy dárilik preparattar dep ataıdy. Mundaı dáriler aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi jáne sımptomdardyń erterek joǵalýyna yqpal jasaıdy. Aýyz aımaǵyndaǵy jaralardy emdeýge arnalǵan dárilik zattarǵa mynalar jatady:\r\n•	Atsıklovır\r\n•	Famtsıklovır\r\n•	Valatsıklovır\r\nBul dárilerdi bastapqy sımptomdar paıda bolǵanda, kúldireýikter paıda bolmaı turyp qabyldasańyz áldeqaıda tıimdi bolmaq. Aýyz aımaǵyndaǵy jaralar jıi shyǵatyn bolsa, onda bul dárilerdi únemi qabyldaýǵa týra keledi.\r\nSonymen birge terige arnalǵan vırýsqa qarsy jaqpalar qoldanýǵa da bolady. Alaıda, atalmysh preparattar qymbat turady jáne kúpdireýikterdiń belsendiligin kúnine tek birneshe saǵatqa ǵana azaıtady.\r\n\r\nKelesi nusqaýlyqtar organızmniń jalpy jaǵdaıyn jaqsartýǵa kómektesýi múmkin:\r\n•	Aýyrsynýdy jeńildetý úshin jaraǵa muz basyńyz.\r\n•	Kúldireýikti abaılap antıseptıkalyq sabynmen jáne sýmen jýyńyz. Bul vırýstyń deneniń basqa aımaqtaryna taralýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n•	Ystyq sýsyndardy, dámdi jáne tuzdy taǵamdardy, tsıtrýstardy qoldanbańyz.\r\n•	Salqyn sýmen aýzyńyzdy shaıyńyz.\r\n•	Jaralardy tuzdy sýmen jýyńyz.\r\n•	Steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparat sııaqty aýyrsynýdy basatyn zattardy qabyldańyz.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nErindegi gerpes ádette 1-2 apta ishinde ózdiginen ketedi. Degenmen, aýrýdyń sımptomdary qaıtalanýy múmkin.\r\nGerpes aýyr jáne qaýipti bolýy da múmkin, eger:\r\n•	Kózdiń aınalasynda nemese kózge jaqyn jerde paıda bolsa\r\n•	Keıbir aýrýlar men dári qabyldaýǵa baılanysty ımmýndyq júıe álsirese\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nKózdiń gerpestıkalyq ınfektsııasy soqyrlyqtyń basty sebepteriniń biri bolyp tabylady. Óıtkeni, ol qasań qabyqtyń tyrtyqtanýyn týdyrady.\r\n\r\nQarapaıym gerpestiń basqa da asqynýlaryna mynalar jatady:\r\n•	Aýyz qýysynda oıyq jaralar men kópirshikterdiń qaıta paıda bolýy\r\n•	Vırýstyń teriniń basqa aımaqtaryna taralýy\r\n•	Teriniń bakterıaldy ınfektsııasy\r\n•	Immýndyq júıesi álsiregen adamdardyń ómirine (atopııalyq dermatıt, isik  nemese AITV ınfektsııasy kezinde) qaýipti bolýy múmkin aǵzanyń jalpy ınfektsııasy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Aýrý sımptomdary aýyr bolsa nemese 2 apta ishinde ketpese\r\n•	Jaralar nemese kópirshikter kózdiń janynda ornalassa\r\n•	Keıbir aýrýlarǵa nemese dári qabyldaýǵa baılanysty ımmýndyq júıe álsiregen kezde gerpestiń sımptomdary paıda bolsa\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\n\r\nTómende aýyz qýysyndaǵy jaralardyń paıda bolýyn aldyn alý úshin keńester berilgen:\r\n•	Dalaǵa shyǵardyń aldynda quramynda myrysh oksıdi bar kúnnen qorǵaıtyn kremdi nemese eringe arnalǵan balzamdy jaǵyńyz.\r\n•	Sondaı-aq ylǵaldandyratyn erin balzamy da kómektesýi múmkin.\r\n•	Gerpetıkalyq bórtpeler adamdarmen tikeleı baılanysta bolmańyz.\r\n•	Árbir paıdalanýdan keıin súlgiler men tósek jaımalaryn qaınaǵan sýda zalalsyzdandyryńyz.\r\n•	Eger aınalańyzdaǵy ózge  adamdardan gerpesti baıqasańyz, olarmen birge ózińizdiń ydys-aıaq, stakandar nemese basqa zattaryńyzben bólispeńiz jáne olardikin qoldanbańyz.\r\nEger sizdiń ernińizde gerpes bolsa, ásirese, kópirshikter bolsa eshkimmen aýyz arqyly jasalatyn jynystyq qatynasqa túspeńiz. Siz vırýsty jynystyq múshelerge taratýyńyz múmkin. Gerpes vırýsynyń eki tıpi de keıde aýyz aımaǵynda jaralar nemese kúldireýikter bolmasa da taralýy múmkin.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\ngerpes\r\nqyzyl ıek\r\nkúldireýik \r\nınfektsııa\r\nvırýs\r\nseks\r\nqyzba\r\natsıklovır\r\nqyzarý\r\n','student_k',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Itsenko-Kýshıng sındromy','','','qz','s','',0,'',1259,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543313640,1574849640,1543313738,'__Itsenko-Kýshıng sındromy__ – bul gormonaldy buzylys. Ol aǵzanyń kortızonnyń shamadan tys bólinýinen týyndaıdy. Kortızon - bul búırek ústi beziniń qyrtysty qabatynan túziletin gormon.','__Itsenko-Kýshıng sındromy__ – bul gormonaldy buzylys. Ol aǵzanyń kortızonnyń shamadan tys bólinýinen týyndaıdy. Kortızon - bul búırek ústi beziniń qyrtysty qabatynan túziletin gormon.\r\n\r\n__Paıda bolý sebepteri__\r\nAtalmysh  sındrom qabynbaly aýrýlarǵa qarsy, mysaly  sıntetıkalyq gormon kezinde qoldanylatyn  prednızolon  sekildi dárilerdiń áserinen týyndaıdy. Keıde qaterli isikterdiń keıbir túrleri de kortızonnyń shamadan tys bólinýine sebepshi bolatyn gormondardy óndiredi.\r\nItsenko-Kýshıng sındromy óte sırek kezdesetin aýrý.\r\n\r\n __Sımptomdary__\r\n•	Deneniń joǵarǵy bóliginiń tolysýy;\r\n•	Aıaq-qoldardyń jińishkerýi;\r\n•	Qatty sharshaǵyshtyq jáne bulshyqet álsizdigi;\r\n•	Qan qysymynyń joǵarylaýy;\r\n•	Qanda qanttyń deńgeıi joǵarylaýy;\r\n•	Deneniń tez kógerip ketýi.\r\n \r\n__Dıagnostıkasy__\r\nÁdette zerthanalyq zertteýler aýrýdyń bar-joǵyn tez anyqtap, onyń sebebin anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n \r\n__Emdeý__\r\nEmdeý aǵzadaǵy kortızonnyń artyq bóliný sebebine baılanysty boldy. Dári-dármektermen emdeý barysynda sıntetıkalyq gormondarmen preparattyń mólsherin azaıtý arqyly sımptomdardy baqylaýǵa bolady. Eger aýrý isikten týyndaǵan bolsa, hırýrgııalyq  jolmen emdeý kerek nemese basqa da emdeý sharalardy qoldanýdyń da qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nItsenko-Kýshıng sındromy\r\n','student_k',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Úrpiniń tarylýy (Nesep shyǵarý joldarynyń tarylýy)','','','qz','s','',0,'',6549,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543313820,1574849820,1543314566,'Úrpiniń tarylýy – nesep shyǵarý arnasynyń tarylýy nemes kishireıýi. Bul jaısyzdyq erlerde jıi kezdesip jatady, al áıelderde sırek ushyrasady.\r\nBúıekten shyqqan árbir nesep tamshysy  nesep jolymen qýyqqa túsedi. Qýyq – bul eki shaptyń ortasynda, ústińgi jaǵynda ornalasqan jynys múshesi. Odan nesep shyǵarylady. Qýyq úsh qabattan turady: syrtqy uıyma qabyǵy, bulshyq ettik qabat, ishki shyryshty qabyq. Bulshyq ettik qabat qysylǵanda nesep shyǵarylady. Nesep qýyqtan basqa tútik arqyly  – nesepaǵar arnasy (úrpi)  arqyly shyǵarylady.  Áıelderdiń úrpisi jatyr qaqpasy aldyndaǵy, klıtor aldynan, jynys jyryǵynan, eki kishkene erinsheniń otrasyndaǵy syrtqy tesikten ashylady. Al erlerdiki, jynys múshesiniń basynan ashylady. Áıelderdiń nesep aǵar arnasy tek nesep shyǵarý qyzmetin atqarady. Erkekterdiń aǵzasyndaǵy úrpi neseppen qatar, sháýet shyǵarý qyzmetin de atqarady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatn asqnýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan tekserilý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nÚrpiniń tarylýy – nesep shyǵarý arnasynyń tarylýy nemes kishireıýi. Bul jaısyzdyq erlerde jıi kezdesip jatady, al áıelderde sırek ushyrasady.\r\nBúıekten shyqqan árbir nesep tamshysy  nesep jolymen qýyqqa túsedi. Qýyq – bul eki shaptyń ortasynda, ústińgi jaǵynda ornalasqan jynys múshesi. Odan nesep shyǵarylady. Qýyq úsh qabattan turady: syrtqy uıyma qabyǵy, bulshyq ettik qabat, ishki shyryshty qabyq. Bulshyq ettik qabat qysylǵanda nesep shyǵarylady. Nesep qýyqtan basqa tútik arqyly  – nesepaǵar arnasy (úrpi)  arqyly shyǵarylady.  Áıelderdiń úrpisi jatyr qaqpasy aldyndaǵy, klıtor aldynan, jynys jyryǵynan, eki kishkene erinsheniń otrasyndaǵy syrtqy tesikten ashylady. Al erlerdiki, jynys múshesiniń basynan ashylady. Áıelderdiń nesep aǵar arnasy tek nesep shyǵarý qyzmetin atqarady. Erkekterdiń aǵzasyndaǵy úrpi neseppen qatar, sháýet shyǵarý qyzmetin de atqarady.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"483\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\nAýrýdyń basty sebepteri:\r\n•	Shaptyń zaqymdanýynan nemese jaraqat alýynan;\r\n•	Juqpaly aýrýlardyń saldarynan (gonoreıa, hlamıdıoz, týberkýlez);\r\n•	Qýyqqa quralmen tekserý júrgizgende ınfektsııa juqtyrǵannan;\r\n•	Isikten (keı jaǵdaılarda ǵana);\r\n•	Teriniń qabynbaly zaqymdanýynan (úrpiniń syrtqy tesiginiń tarylýyn týyndatady);\r\n•	Úrpiniń týma aqaýy;\r\n•	Sáýlelený (óte sırek jaǵdaıda).\r\nSebepterdiń kóbisi úrpiniń berishti-tyrtyqty ózgeristerine (ıkemsiz dáneker tinderdiń taralýyna) ákelip soǵady \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Nesep shyǵarýdyń qıyndaýy;\r\n•	Nesepaǵar arasynan túrli bólindilerdiń shyǵýy (shyrysh, iriń t.b.)\r\n•	Jıi nesep shyǵarý;\r\n•	Nesep shyǵarǵanda aýyrsyný;\r\n•	Sháýet shyǵarǵanda qan aralasýy;\r\n•	Qoıý, qandy neseptiń shyǵýy;\r\n•	Nesep shyǵara almaý;\r\n•	Nesepti ustaı almaý (nesep shyǵarýdy baqylaýda ustaı almaý);\r\n•	Asqazannyń astyńǵy jaǵynyń aýrýy;\r\n•	Shap jaqtyń aýrýy;\r\n•	Neseptiń aqyryndap tama berýi (kútpegen jerden nemese aqyryndap damýy múmkin);\r\n•	Neseptiń túıirlenip, súzilip shyǵýy;\r\n•	Jynys múshesiniń isinýi.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger syrtqy jynys múshelerin tekseredi, shap jaqty reaktaldi (artqy tesik arqyly) saýsaqpen tekseredi.\r\nDáriger tekserý barysynda tómendegideı jaıttardy anyqtaýy múmkin:\r\n•	Nesepaǵar arnasynan bólindiniń shyǵýyn;\r\n•	Jynys múshesiniń qyzarýy nemese isinýi;\r\n•	Jynys múshesiniń qattylyǵyn;\r\n•	Shap jaqtaǵy lımfa túıinderdiń úlkeıýin;\r\n•	Qýyq asty beziniń úlkeıýin (qýyq asty bezin saýsaqpen sıpap qaraý arqyly tik ishek jolynan 3-4 sm. qashyqtyqta tik ishek aldynan tekseredi).Normada onyń kontýrlary anyq, bóligi sımmetrııaly, tyǵyz-serpimdi; aýyrtpalyqsyz keledi.\r\nAýrýdy anyqtaý úshin mynadaı tekserýler júrgizilýi yqtımal:\r\n•	Qan taldamasy;\r\n•	Nesemtegi tamshylardyń  bakterıaldyǵy;\r\n•	Hlamıdoz ben gonoreıaǵa test ótkizý;\r\n•	Qýyqtyń úlkeıip ketpeýin anyqtaý úshin, qýyqty  ÝDZ-ǵa túsirý\r\n•	Qýyqty ÝDZ teksertý kezinde nesep aǵardyń qalǵan mólsheri tolady\r\n•	Ýrofloýmetrııa – bul zár shyǵarý kezinde nesep aǵynynyń jyldamdyǵyn  dınamıkalyq tirkeý. Naýqas  ýrofloýmetr  apparatynyń shuńqyryna - sıedi. Ýroflýometr nesep shyǵarý kórsetkishterin tirkeıdi jáne olardy kompıýterge jiberedi, ol aqparatty keste túrinde tanytady. Shyǵarylǵan  neseptiń jalpy kólemi ólshenedi, neseptiń  ortasha jyldamdyq aǵyny zár shyǵarýdyń  uzaqtyǵynyń buzylý-buzylmaǵandyǵyn anyqtaýǵa kómektesedi. Bul ádisi arqyly úrpi men qýyqtyq bulshyq et arasynadǵy úılesimdilikti, olardyń jıyrylmaly qasıetin  baǵalaýǵa múmkindik týady.  Zár shyǵarý jyldamdyǵynyń  tómendeýinen qýyqtyń jıyrylmaly qabletiniń tómendeýi men isiktiń paıda bolǵandyǵyn anyqtaýǵa bolady.\r\n•	Retrogradty ýretrogramma (úrpiniń týma aqaýyn anyqtaýǵa baǵyttalǵan ádis)\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nÚrpiniń tarylýyn jazý úshin birneshe túrli negizgi emdeý ádisterin qoldansa bolady.  Ádis jekeshe túrde qoldanylady, jáne tarylýdyń qaı jerde oryn alǵandyǵyna da baılanysty, sondaı-aq, bezderdiń túırlený protsesi men basqa da zaqymdalǵan tinderdiń jaǵdaıyna qarasty boldy.  \r\n\r\nQazirgi ýaqytta úrpiniń tarylýyna mynadaı ádister qoldanylady:\r\nSúmbileý ádisi (úrpiniń ótimdiligin tekserý) súmbi-dılatatorlar (ózek keńeıtkish) nemese arnaıy úrpilik ballondy keńeıtkish katetorlardy (elastındi tútikshe, úrpiniń ishine  endiriledi de, ony keredi) paıdalaný. Bul ádis, úrpidegi jalǵyz tarylýdy emdeý úshin paıdalanylady.\r\n\r\nÚrpini ishten tilý – bul endoskopııalyq ádis, kózben kóre otyryp, úrpiniń tarylǵan jerin tilip, keńeıtedi. Optıkalyq tútikshe – nesep aǵar arnasynan úrpiniń basyna deıin júrgiziledi. Arnaıy «pyshaq» nemese sáýle («sáýlemen tilý»), úrpiniń túp jaǵyna ornalastyrylady da, quraldyń jenden jerine deıin, úrpiniń  ashylǵansha  berishti tinderdi tilip otyrady. Tarylǵan jer tilingennen keıin jáne nesepaǵar arnasyndaǵy tilikter jazylǵansha birneshe kúnge deıin súrpeli karter qoıylady. Bul emdeý ádisinen keıin asqyný qaýpi tek tarylý qaıtalanýy múmkin. Biraq ol úrpiniń tereńgi jaǵynyń zaqymdanýyna baılanysty.\r\n\r\nAshyq jedel em – úrpiniń tarylýyn emdeýdegi eń senimidi ádis bolyp tabylady. Úrpiniń sańylaýy  transplantattardy (deneniń basqa bóligindegi tin kesinin aýystyryp salý) qoldanǵannan keıin qaıta qalpyna kelýi múmkin. Nemese  «alyp tastaý» ádisi (rezektsııa) tigilgennen keıin úrpiniń zaqymdanǵan  jerin túp-tamyrymen alyp tastaý kózdeledi.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatn asqynýlar__\r\nÚrpiniń tarylýynan nesep arǵar arnasy túgeldeı bitelip qalýy múmkin. Atalmysh aýrýdy ýaqyt kúttirmeı emdeý kerek.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde úrpiniń tarylý sımptomdary kezdesip jatsa, dárigerge dereý qaralyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nAýrýdyń sebebi bolyp tabylatyn ınfektsııanyń aldyn alý úshin jynystyq qatynasqa asa mán bergen jón, ol úshin múshe qapty paıdalanyńyz, qytynasqa túsetin serigińizdiń aýrý juqtyratyn-juqtyrmaıtynyn bilip alyńyz.\r\nÚrpiniń tarylýyn emdeý arqyly qýyqtyń ne bolmasa búırektiń aýrýlarynyń asqyný qaýpiniń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\nNesep shyǵarýdyń qıyndaýy (erlerde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\núrpiniń tarylýy\r\núrpini tilý\r\núrpi tarylýynyń sımptomdary  \r\núrpi tarylýynyń emi\r\nnesepaǵar arnasynyń tarylýy\r\nnesep shyǵarýdyń qıyndaýy\r\nneseptiń júrmeı qalýy\r\nnesep shyǵarǵanda aýyrsyný sezimi\r\n','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ishtiń aýyrsynýy','','','qz','s','',0,'',8225,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543314780,1574850780,1543315885,'Ishtiń aýyrsynýy – keýdeniń astyńǵy jaǵy men kindiktiń ústińgi jaǵynda aýrý seziminiń paıda bolýy. Adamnyń bul dene bóligi asqazan dep atalady.\r\n \r\nIshtińmúsheleri: óńesh, qaryn, ash ishek jáne toq ishek, baýyr, ót jáne uıqy bezderi ishilgen as pen qorektik zattardy qorytady, sińirilmeıtin zattardy aǵzadan bólip, syrtqa shyǵarady. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Pikirler__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Úıde emdeý tásili__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nIshtiń aýyrsynýy – keýdeniń astyńǵy jaǵy men kindiktiń ústińgi jaǵynda aýrý seziminiń paıda bolýy. Adamnyń bul dene bóligi asqazan dep atalady.\r\n    {img type=\"fileId\" fileId=\"484\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Ishtińmúsheleri: óńesh, qaryn, ash ishek jáne toq ishek, baýyr, ót jáne uıqy bezderi ishilgen as pen qorektik zattardy qorytady, sińirilmeıtin zattardy aǵzadan bólip, syrtqa shyǵarady.\'\' \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Pikirler__\r\n\r\nJalpy ómirinde ishi aýyrmaǵan adam joq shyǵar. Biraq, kóp jaǵdaıda bul aýrý asa qatty medıtsınalyq máselelerdi týyndatpaıdy. \r\n\r\nAýyryp, sol aýrýdyń kúsheıe túsýi árqashan aýyr jaǵdaıdyń belgisi bola bermeıdi. Mysaly siz ishińizdiń qatty aýrǵanyn, qatty búrip ketkenin, gastroenterıtti vırýstyń saldarynan  jıi gazdanyp, jel shyǵara berýińizdi salmaqty aýrý dep oılap qalýyńyz múmkin.\r\n\r\nKeıde ómirge qaýip tóndiretin ash ishek pen toq ishektiń qaýipti isigi, soqyr ishektiń bastapqy satylary ǵana aýrý seziminiń qaýiptiligi bolýy múmkin. Olar ádette jeńil aýyryp bastaıdy nemese qatty aýyrmaı damıdy.\r\n\r\nAsqazan aýrýy jaıyndaǵy basqa da pikirler:\r\nSiz ishińizdiń jarty bóliginde quıylý sezimin sezinýińiz múmkin.  Bul kóbinese ishektegi juqpaly aýrýdyń saldarynan bolady, ol jaǵdaıda ishekterdiń jumysy buzylady, jıi jel shyǵarý jaǵdaıy oryn alady. Eger aýrý kúsheıe tússe, ol ishek ótimsizdiginiń saldarynan bolýy múmkin.\r\n\r\nIsh jaqtaǵy áıteýir bir jerdiń turaqsyz búrip aýrýy paıda bolýy múmkin. Aýrýdyń bul túri belgili bir aǵzanyń zaqymdanǵanynyń belgisi bolýy da ǵajap emes, ol mysaly: soqyr ishek, ót nemese, qursaqtyń zaqymdanýy saldarynan bolyp jatady.\r\n\r\nTolǵaq tıptes aýrý, bul aýrýdyń qaýipti túri emes, ol asqazanda  shamadan tys gazdyń bólinýinen, jeldenýden týyndaıtyn jaǵymsyz jaǵdaı. Munyń saldarynan kóbinese dııareıa oryn alady. Aýrýdyń bul túri ary ketse 24 saǵatqa deıin sozylady nemese qaltyraý paıda bolýy múmkin.\r\nIshtiń búrip aýrýy, tolqyn tıptes áser beredi. Olar ádette, kútpegen jerden bastalady da, tosynnan basylyp qalady. Keıde bul jaǵdaı salmaqty máselelermen de astasyp ketip jatady. Búırekte jáne ótte tas bolsa, kóbinese asqazan osylaı túıilip aýyryp turady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nIshtiń aýrýyna túrli jaǵdaılar sebep bolady. Ózińizge qashan jedel medıtsınalyq kómek qajet ekenin bilip júrgenińiz abzal. Keıde mundaı aýrýlar uzaqqa sozylyp bara jatsa, dárigerge baryp tekserilshgenińiz jón bolady.\r\nIshtiń aýrýymen baılanysty salmaqty sebepter:\r\n•	Ish qatý;\r\n•	Ishektiń titirkengen sındromy;\r\n•	Tamaq allergeni nemese keıbir tamaqtardy durys qoryta almaý (mysaly, laktozany qoryta almaý);\r\n•	Tamaqtan ýlaný;\r\n•	Asqazan tumaýy (vırýsty gastroenterıt).\r\nBasqa da qaýipti sebepter:\r\n•	Soqyr ishek;\r\n•	Ish qýystyq qolqanyń anevrızmasy;\r\n•	Ishektiń ótimsizzdigi jáne obsstrýktsııasy;\r\n•	Asqazannyń qaýipti isigi, toq ishek pen ash ishekte;\r\n•	Tasty jáne tassyz holetsıstıt (qýyqtyń qabynýy);\r\n•	Ishektegi qan aınalymnyń buzylýy;\r\n•	Dıvertıkýlıt;\r\n•	Asqazan-óńesh reflıýksi nemese as qortýdyń buzylýy, qyjyl;\r\n•	Ishektiń qabynbaly aýrýy ( Kron aýrýy nemese oıyq jaraly kolıt);\r\n•	Búırektegi tastar;\r\n•	Pankreatıt (uıqy beziniń qabynýy)\r\n•	Oıyq jara.\r\nKeıde ishtiń aýrýy deneniń basqa jerleriniń aýrýlarymen baılanysty bolyp turady. Olar mysaly, keýde jaq nemese bókse jaq bolýy múmkin. Keıde ishtiń aýrýy tómendegideı jaǵdaılarda mazalaıdy:\r\n•	Júrek ustamasy;\r\n•	Etekkir aǵymynyń aýyr kezeńi;\r\n•	Endometrıoz\r\n•	Bulshyq etterdiń sozylýy;\r\n•	Jambas ústi aǵzasynyń qabynbaly aýrýy;\r\n•	Pnevmonııa;\r\n•	Tútiksheli (jatyrsyrty) júktiligi;\r\n•	Nesep joldarynyń ınfektsııasy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\nIshtiń jeńil aýrýlaryn emdeý úshin tómendegi keńesterdiń paıdasy tıip qalýy múmkin:\r\n	Kóp mólsherde sý nemese basqa da suıyqtyqtar ishińiz;\r\n	Emdelgennen keıin birneshe saǵat boıy qatty zattardy jemeńiz;\r\n	Eger aýrýdan keıin qussańyz 6 saǵat boıy eshnárse jemeı turyńyz da, odan keıin kúrish, alma botqasyn nemese qurǵaq peshenelermen qorektenińiz. Sútti azyq-túlikke jolamaı turyńyz.\r\n	Eger ishtiń aýrýy órge  qaraı kóterilgendeı sezinseńiz jáne tamaqtan keıin osyndaı jaǵdaılar oryn ala berse, sondaı-aq, qyjyldy, asqazannyń buzzylǵanyn sezinseńiz antatsıdtiń kómegine júginińiz. Tsıtrýsty azyq-túlikti paıdalanbańyz, ásirese, quramynda maıy bar, qýyrylǵan nemese maıly taǵamdardy, tomatty, kofeındi, alkogoldi jáne gazdy ssýsyndardy ishpeńiz;\r\n	Asperın qoldanyp júrmeńiz, ıbýprofen nemese qabynýǵa qarsy dári-dármekterdi jáne esirtkilik tynyshtandyrǵyshtardy dárigerińizdiń ruhsatynsyz múldem paıdalanbańyz. Eger sizdiń aýrýyńyz qandaıda bir baýyr aýrýymen baılanysty bolsa, onda siz atsetamınfen negizdi tynyshtandyrǵysh dárilerdi qoldansańyz bolady.\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa, dereý medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n•	Sol ýaqytta siz qaýipti isikke qarsy terapııa kýrsynan ótip júrseńiz;\r\n•	Úlken dáretke otyra almaı, tek qusyp júrseńiz;\r\n•	Eger sizdiń qusyǵyńyz qan aralas bolsa nemese úlken dáretińizden qan aralasyp shyqsa (ásirese túsi qoıý qońyr nemese qara tústi bolasa);\r\n•	Keýde, moıyn, ıyq jaqtardyń aýrý sezimi baıqalsa;\r\n•	Ishińiz kútpegen jerden túıilip aýyryp ketse;\r\n•	Eki jaýyrynyń arasynda aýrý sezimi bolsa;\r\n•	Ishińiz keýip, aýyryp tursa;\r\n•	Júkti bolsańyz;\r\n•	Tynys alý qıynǵa soqsa.\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Ish jaqta bir jaǵymsyzdyq týyndasa, jáne ol bir aptaǵa sozylyp, asyp bara jatsa;\r\n•	Ishtiń aýrýy 24-48 saǵat ishinde jazylmasa, jáne júrek aınyp, qusyp júrseńiz;\r\n•	2 apta boıy ishtiń kebýi ketpeı qoısa;\r\n•	Jıi nesep shyǵarylsa, nesep shyǵarǵan kezde qyzǵandaı sezip týyndasa;\r\n•	5 kún boıy ishtiń qótýi basylmasa;\r\n•	Ishtiń aýrýy qaltyraýmen ushtasyp ketse (eresekter 37,7°S, al balalar 38°S asyp ketse)\r\n•	Tábet joǵalsa;\r\n•	Jatyrdan uzaq ýaqyt qan ketip jatsa;\r\n•	Salmaq ózdiginen túsip ketse.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dáriger qabyldaýynda qandaı jaǵdaılar oryn alady__\r\nDáriger sizdi tekserip, sizde paıda bolǵan sımptomdar men aýrýdyń buryn bolǵan ózgeristerin suraýy múmkin. Spetsıfıkalyq sımptomdar, aýrýdyń ornalasýy jáne onyń paıda bolǵan ýaqytyn anyqtaý arqyly dáriger ishtiń aýrýynyń sebebin anyqtaıdy.\r\nSizge mynadaı saýaldar qoıylýy múmkin:\r\n•	Siz aýrýdyń qaı jerińizde ezinip júrsiz?\r\n•	Aýrý aýysyp tura ma, álde belgili bir jerdi ǵana aýyrtyp júr me?\r\n•	Omyrtqalaryńyzda, shabyńzda nemese aıaǵyńyzdyń tómengi jaǵnaǵy aýrý sezimderi tara ma?\r\n•	Omyrtqanyń aýrýy qatty, tolǵaqty túrde bola ma?\r\n•	Sizde buǵan deıin basqa da kúrdeli aýrýllar boldy ma? Eger bolsa, ol qansha ýaqytqa sozyldy?\r\n•	Aýrý qashan mazalady? Mysaly, tamaqtan keıin nemese etekkir kezinde me?\r\n•	Aýrýdyń kúsheıýine ne áser etip júr? Mysaly, ishkende, kúızelis kezinde nemese jatqan kezde me?\r\n•	Aýyrǵany qaıtkende basylady? Mysaly, sút ishkende, ishti bosatqanda nemese antatsıdterdi qabyldaǵanda ma?\r\n•	Qandaı dárilerdi paıdalanasyz?\r\n•	Jaqyn arada jaraqat alyp qalǵan joqsyz ba?\r\n•	Júktisiz be?\r\n•	Izdi taǵy qandaı sımptomdar mazalap júr?\r\nAýrýdy anyqtaý úshin tómendegideı  teksserýler júrgizilýi múmkin: \r\n•	Barıı arqyly klızma qoldaný;\r\n•	Qan, nesep, nájisten taldama alý;\r\n•	Kompıýterli tomografııa (KT);\r\n•	Kolonskopııa nemese rektoromanoskopııa;\r\n•	Elektrokardıografııa (EKG);\r\n•	Úsh-qurlysty ÝDZ-ǵa túsirý;\r\n•	Óńesh jáne áshekti rentgenologııalyq túsirilimder serııasynan ótkizý;\r\n•	Ish-qurlysty aǵzalaryn rentgenogrfııalyq sholýdan ótkizý.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nKeıbir keńesterge qulaq túre otyryp, ishtiń aýrýyn basýǵa bolatyndyǵyna kóz jetkizdik:\r\n•	Maıly nemese quyrylǵan tamaqtardy jemeńiz;\r\n•	Ár kún saıyn kóp mólsherde sý ishińiz;\r\n•	Tamaqty azdan, biraq, jıi ishińiz;\r\n•	Dene jattyǵýlarymen turaqty túrde aınalysyńyz;\r\n•	Gaz bóldiretin azyq-túlikti shektep qoldanyńyz;\r\n•	Tamaǵyńyzdyń quramynda jasunyq bar ma, soǵan mán berińiz. Kókónister men jemisterdi jıi paıdalanyńyz.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nIshtiń aýyrsynýy;  Ishek shanshýlary; Asqazannyń aýyrsynýy.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nbaýyr\r\nasqazan\r\naýrý\r\nsoqyr ishek\r\nshanshý\r\nishtiń qatýy\r\nishektiń ótimsizdigi\r\n\r\n','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Artrıt','','','qz','s','',0,'',3020,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400280,1574936280,1543400428,'__Artrıt__ – bul býynnyń qabynýy. Eger bir ǵana býyn qabynsa onda monoartrıt, birneshe býyn qabynsa – polıartrıt dep atalady.Artrıt tikeleı býynǵa baılanysty aýrýdan nemese ártúrli áserlerden (allergııalyq, ınfektsııalyq) bolady. ','__Artrıt__ – bul býynnyń qabynýy. Eger bir ǵana býyn qabynsa onda monoartrıt, birneshe býyn qabynsa – polıartrıt dep atalady.Artrıt tikeleı býynǵa baılanysty aýrýdan nemese ártúrli áserlerden (allergııalyq, ınfektsııalyq) bolady. Paıda bolýy ártúrli bols ada barlyq artrıtter birdeı kórinis beredi, oǵan mynalar jatady:\r\n\r\n•	1-2 kúnde artatyn býyndardaǵy aýrý sezimi\r\n•	Qımyldyń shektelýi\r\n•	Zaqymdalǵan aımaqtyń qyzarýy\r\n•	Zaqymdalǵan aımaqtyń isinýi\r\n•	Zaqymdalǵan aımaqtyń deformatsııasy\r\n•	Jalpy álsizdik\r\n•	Dene temperatýrasynyń joǵarlaýy\r\n\r\nEger artrıt revmatıkalyq aýrýlardan nemese quıań aýrýynan paıda bolsa ondaý aýrý jedel túrde damıdy, al basqa sebepterden bolsa onda býynnyń deformatsııasy jáne qımyldyń shektelýi baıqalady.\r\n\r\n•	Jedel bastalyp óte qatty aýyrsynýmen kórinedi nemese jaı sozylmaly túrde bastalaýy múmkin.Keıbir adamdar da aýrý shanshyp tuıyq aýrý sezimimen júredi ony tis aýrýymen teńestirse bolady. Artrıttqa alyp keletinder olar: ınfektsııa, jaraqat, allergııa, zat almasýdyń buzylystary, júıke júıesiniń aýrýlary jáne vıtamın jetkiliksizdigi jatady.\r\n\r\n\'\'__Artrıttiń túrleri:__\'\'\r\n\r\nZaqymdalý sıpatyna baılanysty artrıtti eki klassqa bólemiz: qabynbaly artrıt jáne degeneratıvti artrıt.\r\n\r\n\'\'Qabynbaly artrıtke jatatyndar:\'\'\r\n\r\n•	Infektsııalyq artrıt\r\n•	Revmatoıdty artrıt\r\n•	Quıań (tuz baılaný)\r\n•	Reaktıvti artrıt – bul sınovıaldy qabatty ishinen qaptap turatyn jińishke dáneker tindi qabyqshanyń qabynýy.\r\n\r\n\'\'Degeneratıvti artrıtke jatatyndar:\'\'\r\n\r\n•	Osteoartroz\r\n•	Travmatıkalyq artrıt\r\n\r\nBul aýrýlar súıekterdiń birikken jerinde ornalasqan shemirshekterdiń zaqymdalýymen baılanysty.\r\n\r\nNegizi artrıttiń 100 astam túri kezdesedi.  Olardyń eń jıi kezdesetinderi osteoartrıt, revmatoıdty artrıt jáne quıań bolyp tabylady.\r\n\r\nRevmatoıdy artrıt – býyndy qaptap turatyn tinderdiń qabynýy. Ýaqyt óte kele revmatoıdy artrıt shemirshektiń, baılamdardyń tipti súıektiń tolyq jelinýine alyp keledi. Revmatoıdy artrıt áıel adamdarda erkekterge qaraǵanda úsh ese jıi kezdsedi. Sonymen qatar bul aýrý kóbinese 30-40 jasta kórinis beredi, alaıda balalar men jastarda da kezedse beredi.\r\n\r\nOsteoartrıt dep – býynnyń qorǵanyshtyq jáne serippelik qyzmetin atqaratyn shemirshektiń zaqymdalýyn aıtady. Aýrý asqyna kele súıekter bir-birine janasyp jelinedi,sosyn býyndyq sındromdar bolady. Revmatoıdy artrıtten aıyrmashylyǵy bul kezde tinniń zaqymdalýy bolmaıdy. Shamamen 70 jastan asqan adamdardyń 80%-ǵa jýyǵy osy aýrýmen aýyrady. Osteoartrıt kezinde kóbinese omyrtqalyq, tizelik jáne san súıekteri zaqymdalady.\r\n\r\nQuıańdyq artrıt (podagra ) – zat almasýdyń buzylystaryna baılanysty bolatyn tuqym qýalaıtyn býynnyń qabynýylyq aýrýy. Bul aýrý kezinde adam denesinde zár qyshqylynyń krıstaloıdtary jınalyp qalady jáne sonyń áserinen býyndar jáne tinder zaqymdalady. Kóbinese quıańdyq artrıt kezinde aıaqtaǵy bas barmaq saýsaǵy ózgeriske ushyraıdy Quıańnyń belgileri 40-50 jasta kórinis tabady, kóbinese er adamdarda kezdesedi.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nartrıt\r\nrevmatoıdty artrıt\r\npodagra\r\nosteoartrıt\r\nbýyndaǵy aýrý sezimi\r\naýrý sezimi\r\naqsańdaý','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Arterııalyq gıpotenzııa','','','qz','s','',0,'',4318,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400400,1574936400,1543400542,'__Arterııalyq gıpotenzııa__ \'\'__(sın. arterııalyq gıpotonııa )__\'\' arterııalyq qysym mólsheriniń  tómendeýimen sıpattalady. Eresekterde qarterııalyq qysymnyń qalypty shegi  105/65 mm.syn.baǵ, al balalarda 85/60 mm.syn.baǵ bolý kerek. \r\n\r\nKeıbir adamdardyń týmysynan qan qysymy tómen bolady jáne olar sol kúıinde de ózderin jap-jaqsy sezinedi.  Olar úshin tómengi qan qysymy qalypty  bolyp sanalady. Gıpotonııa kóbinese 30-40 jastaǵy áıel adamdarda nemese odanda jas 19-30 jas aralyǵynda qyzdarda kezdesedi.Áıelder de negizinen erkekterge qaraǵanda qan qysymy  tómen bolyp keledi, al jaǵymsyz aýa-raıy nemese gormonaldy ózgerister kezinde tipten tómendep ketýi múmkin. ','__Arterııalyq gıpotenzııa__ \'\'__(sın. arterııalyq gıpotonııa )__\'\' arterııalyq qysym mólsheriniń  tómendeýimen sıpattalady. Eresekterde qarterııalyq qysymnyń qalypty shegi  105/65 mm.syn.baǵ, al balalarda 85/60 mm.syn.baǵ bolý kerek. \r\n\r\nKeıbir adamdardyń týmysynan qan qysymy tómen bolady jáne olar sol kúıinde de ózderin jap-jaqsy sezinedi.  Olar úshin tómengi qan qysymy qalypty  bolyp sanalady. Gıpotonııa kóbinese 30-40 jastaǵy áıel adamdarda nemese odanda jas 19-30 jas aralyǵynda qyzdarda kezdesedi.Áıelder de negizinen erkekterge qaraǵanda qan qysymy  tómen bolyp keledi, al jaǵymsyz aýa-raıy nemese gormonaldy ózgerister kezinde tipten tómendep ketýi múmkin. \r\n\r\n\'\'__Gıpotonııanyń sımptomy__\'\'\r\n\r\nQan qysymy tómendegen kezde adamda álsizdik, uıqyshyldyq, bastyń aınalýy, aýyr jaǵdaıda naýqastyń talyp qalýy jáne az ǵana fızıqalyq jattyǵý kezinde júreginiń qatty soǵýy baıqalady. Gıpotonııanyń eń jaǵymsyz sımptomdarynyń biri – ortostatıkalyq gıpotonııa bolyp tabylady. Bul sımptom kezinde adam otyrǵan nemese jatqan jerinen atyp turǵan ýaqytta basynyń aınalýy,kóziniń qaraýyltýy tipti keıde naýqas esinen tanyp qalýy da múmkin.\r\n\r\n\'\'__Gıpotonııanyń túrleri__\'\'\r\n\r\nJedel gıpotonııa jartty túrde bólinedi (qysymnyń túsýi, kenetten kóterilýi) jáne sozylmaly gıpotonııa (qysym belgili bir ýaqytqa deıin tómendeıdi). Sondaı-aq gıpotonııa birinshilikti  (qan qysymyn túsýi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolmaıdy) jáne sımptomdyq (qan qysymynyń túsýi basqa aýralardyń sımptomdaryna baılanysty damıdy) bolyp bólinedi.\r\n\r\n•	Jedel sımptomatıkalyq gıpotonııa (qan qysymnyń birden tómendep ketýi)  kezinde ómirge qaýip tónýi múmkin, sondyqtan kóp kúttirmeı mamandandyrylǵan medıtsınalyq kómek kórsetý qajet bolady. Sebebi qan qysymynyń tym qatty tómendýi   jedel ınfarktik mıokardasymen,  ókpe arterııalarynyń tromboembolııasymen, aýyr arıtmııalarmen, júrek ishilik blokadasymen, allergııalyq reaktsııamen, qan ketýlermen t.b. da jaıttarmen astasyp ketýi múmkin. Adamnyń qan qysymyna baılanysty ózin-ózi tossynnan nashar seziný jaǵdaıy oryn alǵanda, ózdigińizden em-shara qoldanbaı, tez arada dárigerge habarlasyńyz. \r\n•	Sozymaly birinshilikti gıpotonııa – kóbinese jastarda kezdesedi, ol  tamyr tonýsy aınalymynyń buzylystarymen (vegeto-tamyrlyq dıstonııa)  kórinis beredi. Qan tamyrlar júıkelik jáne endokrındik buzylystarǵa baılanysty keńeıedi sosyn qan aǵý jyldamdyǵy tómendeıdi. Osydan keıin múshelerge qorektik zattardyń tasymaldanýy nasharlaıdy, aldymen mı zaqymdalady da soǵan baılanysty álsizdik, uıqyshyldyq, aqyl-esiniń nasharlaýy sııaqty belgileri paıda bolady. Sonymen qatar sozylmaly qan qysymynyń tómendeýine kúızelistik jaǵdaılar, aýyr depressııalar da aıtarlyqtaı áserin tıgizedi. Bul jaǵdaıda psıhoterapevttiń kómegi qajet.\r\n\r\nSozylmaly qan qysymynyń tómendeýi endokrındik aýrýlar (gıpoterıoz,búırek ústi beziniń jetkilisizdigi) kezinde jáne júrektiń jıyrylý qyzmeti nasharlaǵanda (sımptomatıkalyq gıpotonııa) damıdy. \r\n\r\nAdam klımattyq deńgeıin ózgertkende adaptatsııa ýaqytynda nemese aýa-raıyn jaǵymsyz sezingende qan qysymy tómendeıdi. Mysaly, orta aımaqtarda turatyn adam taýly aımaqqa barǵanda nemese kerisinshe tropıkalyq jerge barǵanda qan qysymynyń tómendeýi baıqaýly múmkin. Taǵy da kóptegen faktorlar qan qysymynyń tómendeýine áser etedi, mysaly: joǵary ylǵaldylyq, elektromagnıttik óristerdiń áseri,radıatsııa jáne t.b. Keıbir allergııalyq reaktsııalardyń kórinsteri de gıpotonııa bolýy múmkin. Basqa da tamyrlyq aýrýlar, mysaly gıpertonııalyq aýrý men salytyrǵanda gıpotenııa zııansyz aýrý bolyp kórinedi. Degenmen gıpotonııanyń áserinen basqa júıelerde aýyr asqynýlar bolýy múmkin. Sondyqtan emdi kardıolog-dárigerdiń bastaýymen saýatty ári sapaly júrgizý kerek.\r\n\r\n\'\'__Gıpotonııanyń emdelýi__\'\'\r\n\r\n•	Sebep bolǵan aýrýdy emdeý;\r\n•	Kún tártibin qalyptastyrý (demalys jáne jumys ýaqytyn bir deńgeıge ákelý)\r\n•	Kúnine 4-6 ret tolyq jáne toıymdy tamaqtaný\r\n•	Adaptogenderdi qoldaný (jenshen, eleýterokokk, pantokrın jáne t.b)\r\n•	Emdik jattyǵýlar jasaý\r\n•	Inemen emdeý (ıglorefleksoterapııa)\r\n•	Massaj jasatý\r\n•	fıtoterapııa, aromaterapııa, ıglorefleksoterapııa, psıhoterapııa, vıtamınoterapııa.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\narterııalyq gıpotenzııa\r\narterııalyq gıpotenzııa sımptomdary\r\narterııalyq gıpotenzııa emi\r\narterııalyq gıpotonııa\r\ngıpotonııa\r\ngıpotonııa emi\r\ngıpotonııa sımptomdary\r\narterııalyq gıpotenzııa dıagnostıkasy\r\ntómen qan qysymy\r\ntómen arterııalyq qan qysymy\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Anorektaldyq qan ketý','','','qz','s','',0,'',1167,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400520,1574936520,1543400583,'Úlken dárette qannyń bolýy nemese tik ishekten qan ketý túrli sebepterge baılanysty týyndaýy múmkin. Eger, dárethana qaǵazynyń ózinde azdaǵan qan jaǵylyp qalatyn bolsa nemese basqa da osyǵan uqsas jaǵdaılar oryn alsa, dárigerge bir kóringenińiz abzal. \r\n\r\nÚlken dárette azdap  qannyń aralasyp shyǵýy tik ishektiń titirkenýinen nemese gemorroıdyń saldarynan bolýy múmkin. Negizi qannyń azdap sozylyńqyrap shyǵýynan, asa qatty qorqyp ketýdiń qajeti joq, sebebi qan birneshe ret shyǵyp qaıta toqtap qalýy múmkin.','Úlken dárette qannyń bolýy nemese tik ishekten qan ketý túrli sebepterge baılanysty týyndaýy múmkin. Eger, dárethana qaǵazynyń ózinde azdaǵan qan jaǵylyp qalatyn bolsa nemese basqa da osyǵan uqsas jaǵdaılar oryn alsa, dárigerge bir kóringenińiz abzal. \r\n\r\nÚlken dárette azdap  qannyń aralasyp shyǵýy tik ishektiń titirkenýinen nemese gemorroıdyń saldarynan bolýy múmkin. Negizi qannyń azdap sozylyńqyrap shyǵýynan, asa qatty qorqyp ketýdiń qajeti joq, sebebi qan birneshe ret shyǵyp qaıta toqtap qalýy múmkin.\r\n\r\nÚlken dárette ortasha nemese kóp mólsherde qan bolsa, ol asqortý joldarynda  edáýir qan ketýlerdiń bolyp jatqandyǵynan da bolýy múmkin. Bul qan ketýlerdiń kóptegen sebepteri bolady, mysaly, olar: qabynýdan, asqynýdan, qaterli isikten jáne oıyq jaradan bolýy múmkin.\r\n\r\nNájiste qannyń bolýy ishektiń qozǵalysyna da baılanysty ol orta mólsherde nemese kóp mólsherde bolýy múmkin. Nájistegi qannyń túsi anyq qyzyl, qyzyl-qońyrlaý nemese qara-qyzyl bolady. Al osy qannyń túsi asqazan-ishek jolynyń qaı jeri zaqymdalǵanyna baılanys ózgerip otyrady.\r\n\r\nAnorektaldyq qan ketýdiń qaı túri bolmasyn aýyr jaǵdaıǵa alyp kelýi múmkin. Sondyqtan ýaqytynda dárigerge qaralý kerek.','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Júıkelik anoreksııa (nevrogendi anoreksııa)','','','qz','s','',0,'',2134,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400580,1574936580,1543400694,'','\'\'__Bul ne?__\'\' __Júıkelik anoreksııa__ – bul psıhologııalyq jaǵdaı.Oǵan ushyraǵan adam óiniń júdep bara jatqanyna qaramastan, ózin tamaq ishýden qatty tejeıdi, salmaq qosýdan qatty qorqady jáne denesiniń qalypty salmaǵyn ustap tura almaıdy. Anorektsııanyń emotsııalyq kórinisi nervtik reaktsııadan shızofrenıkalyq sımptomdarǵa deıin týyndaýymen spattalady. Uzaq ýaqyttyq nemese aýyr formadaǵy anorektsııa salmaqty  máselelerge uryndyrýy múmkin, mysaly jalpy densaýlyq nasharlaýy , tipti odan ólip ketýi de ǵajap emes. \r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"485\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nAnorektsııanyń sımptomdary nemese sıpattamalary:\r\n\r\n•	Salmaǵy denesiniń mólsherinen 85%  -ǵa deıin túsip ketedi nemese salmaǵy men boıynyń ólshemi edáýir alshaq turady.\r\n•	Etekkiri tejelip keledi nemese múldem kelmeı qalady.\r\n•	Shamadan tys fızıkalyq jattyǵýlar oryndaıdy;\r\n•	As qorytý júıesi buzylady, ózdiginen jıi qusady jáne túsiniksiz aýyrady.\r\n•	Aýrýlar  fızıkalyq belsendiligin qalypty ustaıdy, jáne óz jaǵdaıynyń aýyrlyǵyn moıyndamaıdy, sondaı-aq, qarny ashqanyn sezbeıdi.\r\n\r\n\'\'__Sebepteri. __\'\'Anoreksııanyń týyndaý sebebi belgisiz. Bir múmkin bolatyn sebep, onyń jeke sapasyna baılanysty (perfektsıonızm sekildi) jáne otbasylyq anemezi. Anoreksııa kóbinese sportshylarda, jáne de deneniń belgili bir zańdylyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan (modeldik jumys, balet, teatr, kúres t.b.)  sala adamdarynyń arasynda  kezdesip jatady. Anoreksııaǵa urynatyndardyń negizdi bóligin ótpeli jastaǵy qyzdar, jas kelinshekter quraıdy. Atalmysh aýrý sondaı-aq, er balalar arasynda da, jas jigitterdiń ishinde de, sonymen qatar eresek áıelderdiń qatarynda da kórinis berip jatady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Anoreksııany tolyq emdeý múmkindigi bolsa da, ol ómir boıy aıyǵa almaıtyn aýrý bolyp qalyptasyp qalýy múmkin.  Negizi onyń emi sonshalyqty ońaı da emes, emdelý úshin, dáriger-psıholog jáne naýqas ózara mámlede em-sharalardy júzege asyrǵany abzal.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nanoreksııa\r\nnevrogendi anorekssııa\r\nanoreksııanyń sımptomdary\r\nanoreksııanyń belgileri\r\nanoreksııanyń emdelýi\r\nanoreksııanyń sebepteri\r\nbalalardyń anoreksııasy\r\njasóspirimderdiń anoreksııasy\r\nanoreksııa bul...\r\nanoreksııanyń anyqtamasy ','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Analdyq jylankóz','','','qz','s','',0,'',984,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400640,1574936640,1543400741,'__Analdyq jylankóz__ – anal tesigi mańyndaǵy tesikke analdyq kanaldan ótetin tútik tárizdi ótis. Mundaı aqaýdyń paıda bolýy tik ishekke jasalǵan operatsııanyń saldarynan, tik ishektik aýmaqtaǵy abstsessten keıin nemese Kron aýrýynyń (ishektiń qabyný aýrýlarynyń) asqynýynan bolýy múmkin.','__Analdyq jylankóz__ – anal tesigi mańyndaǵy tesikke analdyq kanaldan ótetin tútik tárizdi ótis. Mundaı aqaýdyń paıda bolýy tik ishekke jasalǵan operatsııanyń saldarynan, tik ishektik aýmaqtaǵy abstsessten keıin nemese Kron aýrýynyń (ishektiń qabyný aýrýlarynyń) asqynýynan bolýy múmkin.\r\n\r\nAnaldyq jylankóz sımptomdaryna qatysty aımaqtyń qatty qyshýy, tik ishekten teridegi sańylaý arqyly bólingen suıyqtyqtan deneniń titirkenýi jatady. Suıyqtyq quramynda ádette shyrysh jáne az mólsherde qan bolady. Analdyq jylankóz juqpaly bolýy múmkin. Infektsııanyń damýynan tik ishektik-artqy ótis abstsesi qalyptasady.\r\n\r\n\'\'Eger sizde analdyq jylankózge qatysty kúdik týyndaǵan bolsa, tez arada dárigerge qaralyńyz.\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nanaldyq jylankóz\r\ntik ishektik jylankóz\r\ntik ishektik jylankózdiń emi\r\ntik ishektik jylankózdiń sımptomdary\r\nsozylmaly paraproktıt\r\npararektaldy jylankóz\r\npararektaldy jylankózdiń sımptomdary\r\npararektaldy jylankózdiń emi\r\nparaproktıt sımptomdary\r\nanorektaldy jylankóz','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Amnezııa – adamnyń jadynan aıyrylýy ','','','qz','s','',0,'',1376,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400700,1574936700,1543400789,'','\'\'__Bul degen ne?__\'\' __Amnezııa__ – bas jaraqaty, Altsgeımer aýrýy,alkogoldik ishimdikterdi jáne esirtkini qabyldaý nemese aýyr emotsııalyq jaǵdaıdy bastan keshý (mysalǵa, tóbeles, jol apaty) saldarynan  adamnyń jadynan aıyrylýy nemese este saqtaý qabiletiniń joǵalýy.\r\n\r\nAmnezııanyń shyǵý sebepterine baılanysty ýaqytsha jáne turaqty bolady.Sonymen qatar amnezııa anterogradty jáne retrogradty keledi.Antegrogradty amnezııa jaraqatttan nemese aýrýǵa shaldyqqannan keıingi okıǵalardy, al retrogradty amnezııa kezinde aýrýǵa nemese jaraqatqa deıingi oqıǵalardy este saqtamaıdy.\r\n\r\nAmnezııa kezinde tómende kórsetilgen kórsetkishterdiń bireýi nemese birnesheýiniń bolýy adamnyń tolyqtaı este saqtaý qabiletiniń joǵalýyna ákep soqtyrýy múmkin: \r\n\r\n•	Adamdardy tanymaý\r\n•	Bolǵan oqıǵalardy jáne onyń mán-jaıyn umytý\r\n•	Belgili ýaqyt kúnin umytý\r\n•	Tolyqqandy óz ómirin umytý\r\n\r\nSebepterine baılanysty amnezııa tez jáne baıaý damıdy. Birte-birte damyp kele jatqan este saqtaý problemalary aqyl-oıdyń aýytqýynyń bir bóligi bolýy múmkin \r\n\r\nAmnezııanyń emdeý ádisi men emdeýdiń nátıjelerin baǵalaý onyń sebebine baılanysty bolyp keledi.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\namnezııa\r\namnezııanyń emi\r\namnezııanyń sımptomdary\r\neste saqtaýdyń joǵalýy\r\neste saqtaýdyń joǵalýynyń sebepteri\r\neste saqtaýdyń joǵalýynyń emi\r\nkárilik kezdegi este saqtaýdyń joǵalýy\r\nalkogolden keıingi este saqtaýdyń joǵalýy\r\nAltsgeımer aýrýy','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Alopetsııa ','','','qz','s','',0,'',1978,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400760,1574936760,1543400875,'Alopetsııa (bastyń taqyrlanýy) – bul adamnyń potologııalyq túrde shash túsýi jáne adam úshin  psıhologııalyq  aýyr másele bolyp sanalady.  Shash adam balasynyń  ómirlik kúsh-qýaty sımvoly ispettes. ','Alopetsııa (bastyń taqyrlanýy) – bul adamnyń potologııalyq túrde shash túsýi jáne adam úshin  psıhologııalyq  aýyr másele bolyp sanalady.  Shash adam balasynyń  ómirlik kúsh-qýaty sımvoly ispettes. \r\n\r\nAlopetsııa termıni, shashtyń barlyq túsý sebepterine baılanysty qoldanyla beredi:\r\n\r\n•	Oshaqty alopetsııa (uıashyqtanǵan alopetsııa / taqyrbastyq)\r\n•	Bosanǵannan keıingi shash túsýi\r\n•	Mehanıkalyq zaqymdanýlarǵa baılanysty shashtyń sıreýi (shash úlgisiniń keıbir túrleri, hımııalyq qopa, shashty jıi boıaı berý)\r\n•	Sımptomıkalyq shash túsý\r\n•	Áıelderdiń shash túsý tıpi, erlerdiń shash túsý tıpi jáne de basqalar.\r\n\r\nAlopetsııany eki úlken topqa bólse bolady:\r\n\r\n•	Tyrtyqty (shashtyń túpteri jansyzdanady da, berish túzile bataıdy)\r\n•	Tyrtyqsyz (dıffýzdy, oshaqtyq, androgendik)\r\n\r\nOshaqty alopetsııa kezinde shashtyń belgili bir jeri ǵana túsedi, bas taqyrlana bastaıdy.\r\n\r\nDıffýzdy alopetsııa kezinde bastaǵy barlyq shashtar túsedi.\r\n\r\nBul alopetsııalardan basqalary seboreıalyq jáne androgendik bolady.  Seborııalyq túri teriniń taramdalýymen kórinis beredi, al androgendik – garmonnyń buzylýynan, ıaǵnı ol tuqym qýalaý arqyly berileri. Androgendi alopetsııany jáne de «erkektik» dep ataıdy, onyń sebebi – shash follıkýlasyna erkektik gormonnyń áser etkendiginen. Bul aýrýmen tuqymynda osyndaı aqaýy bar árbir úshinshi er adam zardap shegedi. Keıde  bul «erkektik» alopetsııaǵa  áıelderde ushyrap jatady.\r\n\r\nTrıhogramma – bul ádis, mıkroskoptyq tekserý negizinde júzege asady, bul arqyly shash pen onyń ósý fazasynda qanshalyqty protsess júrip jatqandyǵyn  anyqtaýǵa bolady.  Trıhogrammanyń nátıjesinde alopetsııanyń túri anyqtalyp, jáne oǵan qandaı em qoldaný kerektigin bilýge bolady.\r\n\r\nAlopetsııanyń barlyq túrine em qoldanýǵa bolady. Tek, arnaıy mamandarǵa ýaqytyly qaralý kerek.\r\n\r\n\'\'Shash jáne bas tericiniń shashty bólikteriniń máselesi (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nalopetsııa\r\nalopetsııanyń emi\r\nerlerdegi alopetsııa\r\nbastyń tyqyrlanýy\r\náıelderdiń tazdanýy \r\nerlerdiń tazdanýy \r\njalpy shashtyń sypyrylýy\r\nshashym túsýi \r\nshash túsýiniń emi','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Allergııa jáne demikpe','','','qz','s','',0,'',7518,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400820,1574936820,1543401049,'Demikpe ustamalary (demikpeniń asqynǵan sımptomdary) allergııalyq reaktsııanyń saldarynan oryn alýy múmkin. Bul jaǵdaıda, allergııaǵa beıim adamnyń  tynys alý joldarynyń qabynýy ýaqytsha kúsheıýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Allergııa degen ne?__\'\'\r\n\r\nAllergııa – bul adamnyń ımmýndy júıesiniń áser etken syrtqa faktorlarǵa qaıtarǵan jaýaby. Ondaı syrtqy faktorlarǵa: barlyq túrli jaǵdaılarda oılamaǵan jerden tıip ketken zattar, mysaly, ósimdiń tozańy, shań nemese jún, teri nemese janýardyń silekeıi jatady.  Allergııasy bar adamdardyń ımmýndy júıesi ózine jaǵymsyz zattardy birden sezedi, negizinde olardy, «allergender» dep ataıdy, olar qanshalyqty zııandy bolsa, aǵzanyń qalypty fýnktsııasyn sonshalyqty buzady.','Demikpe ustamalary (demikpeniń asqynǵan sımptomdary) allergııalyq reaktsııanyń saldarynan oryn alýy múmkin. Bul jaǵdaıda, allergııaǵa beıim adamnyń  tynys alý joldarynyń qabynýy ýaqytsha kúsheıýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Allergııa degen ne?__\'\'\r\n\r\nAllergııa – bul adamnyń ımmýndy júıesiniń áser etken syrtqa faktorlarǵa qaıtarǵan jaýaby. Ondaı syrtqy faktorlarǵa: barlyq túrli jaǵdaılarda oılamaǵan jerden tıip ketken zattar, mysaly, ósimdiń tozańy, shań nemese jún, teri nemese janýardyń silekeıi jatady.  Allergııasy bar adamdardyń ımmýndy júıesi ózine jaǵymsyz zattardy birden sezedi, negizinde olardy, «allergender» dep ataıdy, olar qanshalyqty zııandy bolsa, aǵzanyń qalypty fýnktsııasyn sonshalyqty buzady.\r\n\r\n\'\'__Allergııa demikpeni qalaı týyndatady?__\'\'\r\n\r\nAýamen jutylatyn allergender. Kóbinese demikpemen aýyratyn adamdar úshin belgili demmen ishke enip ketetin allergender.  Sońǵylary mynalar:\r\n\r\n•	Janýarlardyń aǵzasynan óndiriletinder (teri, silekeı);\r\n•	Shań tozańdary;\r\n•	Taraqandardyń deneleriniń bólshekteri;\r\n•	Zeń túıirshikteri;\r\n•	Tozańdar.\r\n\r\nMedıtsına qyzmetkerleri demikpemen aýyratyn adamdardyń jutylatyn allergen men sezimtaldyǵyn sáıkestendrip kóredi.\r\n\r\nTaǵamdyq allergııa. Taǵamnan bolatyn allergııa demikpeni anda-sanda týyndatýy múmkin. Aıta keterligi, allergııa sımptomdarymen astasyp kete beretin azyq-túliktiń kóp taralǵan túrleri:\r\n\r\n•	Jumyrtqa;\r\n•	Súıt;\r\n•	Arahıs;\r\n•	Soıa;\r\n•	Bıdaı;\r\n•	Balyq, \r\n•	Asshaıandar.\r\n\r\nKonservilengen taǵamdyq zattar da demikpeni qozdyrýy múmkin. Natrıı gıdrosýlfaty, kalıı gıdrosýlfaty, natrıı pırosýlfaty, kalıı pırosýlfaty jáne natrıı sýlfaty sekildi qospalar ádette taǵamdyq azyqtardy óńdegende nemese daıyndaǵanda qoldanylady, olar mynadaı azyq-túlikte kezdesýi múmkin:\r\n\r\n•	Keptirilgen jemister men kókónister;\r\n•	Kartop (jartylaı qaptalǵan fabrıkat);\r\n•	Sharap pen syra;\r\n•	Shynydaǵy laım nemese lımon shyryndary;\r\n•	Asshaıandar (balǵyn, qatyrylǵan nemese paıdalanýǵa daıyn túrleri);\r\n•	Marınadtalǵan ónimder.\r\n\r\nTaǵamdyq allergııa kóbinese adamdarda esekjem túrinde kórinis beredi, bórtpe shyǵady, júrek aınıdy, qusady jáne  ishi ótedi. Eger siz demikpeni qozdyratyn taǵamdyq allergııadan zardap shegip júrseńiz, joǵaryda aıtylǵan allergııa sımptomdary sizdiń kelesi demikpeńizdiń aldynda paıda bolýy múmkin.  Eger de, ol protsessti dereý toqtatpasa, keńirdek isip, tynys alatyn múmkindik qalmaı qalýy múmkin.\r\n\r\nEger sizdiń demikpeńizdi qozdyrady degen taǵamdarǵa kúmánińiz bolsa, onda dárigerińizben keńesip alyńyz. Sizdiń ol taǵamdyq azyq-túlikkepen  allergııalyq sezimtaldyǵyńyzdyń baılanysyn  anyqtaý úshin, sizge terilik-allergııalyq synama jasalýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Mende allergııa bolsa ne isteýim kerek?__\'\'\r\n\r\nÓzińizdiń allergııańyzdy qozdyratyn zattardan aýlaq júrýge tyrysyńyz.  Tómende, kóp taralǵan allergendermen baılanysyp qalmaý úshin ne isteýge bolatyndyǵy jaıynda jazylǵan.  \r\n\r\n\'\'__Shań-tozańǵa bólikterine allergııa bolsa__\'\'\r\n\r\n•	Allergender ótip ketpeıtindeı qarapaıym nemese serippeli matrasty qaptamamen qaptańyz;\r\n•	Barlyq jatyn ornyńyzdy aptasyna bir ret ystyq sýmen jýyp turyńyz;\r\n•	Edenge kilemshe japqyshtardy tósemeı-aq qoıǵan durys.  Eger kilemshe japqyshtardy alyp tastaı almasańyz, olardy allergen  ótkizbeıtin, kópqabatty vakýmdy shańsorǵyshpen jıi tazalap turyńyz.  Kilemshedegi shań-tozańdardy ketiretin arnaıy zattardy qoldanýǵa da bolady.\r\n•	Perde men porterderdi de taqpaı-aq qoıǵanyńyz jón. Jalıýzdiń ornyna qarapaıym kenep mataly perdeni ilip qoıyńyz.  Jýylatyn perdelerdi ystyq sýmen aptasyna 2-4 ret jýyp turý kerek.\r\n•	Shap qalpaqshalarynyń, tereze taqtaıshalarynyń ústin dymqyl matamen jıi súrtip turyńyz.\r\n•	Zattaryńyzdy jınaqy ustańyz. Oıynshyqtar men kitaptar esigi jabylatyn kitap sórelerinde  nemese qorapshalar men shkaftarda turýy kerek.\r\n•	Burynǵy jumsaq oıynshyqtardy jańa, jýylatyn oıynshyqtarǵa aýystyryńyz.\r\n•	Barlyq kıim-keshekterińizdi jabyq qoraptar men shkaftarǵa salyp qoıyńyz. \r\n•	Jastyqtar men tósek-oryndardyń amal bolsa qus qaýyrsynynan jasalǵandaryn qoldanbaǵan durys.\r\n•	Úıdiń ishinde tómengi dymqyldyqty qalyptastyryńyz   (25%-50%)   aýa keptirgishti de qoldanyńyz.\r\n•	Jyltqysh pen salqyndatqyshtyń fıltirlerin turaqty túrde aýystyryp turyńyz.\r\n\r\n\'\'__Óńezdelgen sańyraýqulaqtarǵa jáne zeńge allergııa bolsa__\'\'\r\n\r\n•	Ylǵaldanyp turatyn jerlerdi jıi qarap turyńyz.  Úıdiń ylǵaldylyǵyn 25% jáne 50% aralyǵynda ustap turatyn qurǵatqyshty qosyp júrińiz.\r\n•	Aýa kondıtsenerlerin múmkindiginshe paıdalanyńyz;\r\n•	Jýynatyn bólmelerdegi záı tartýy múmkin jerlerdi arnaıy tazartqysh zattarmen súrtip, tazalap júrińiz, býdy shyǵaryp turatyn tazartqyshty aýystyryp turyńyz. Ondaı jerlerge kilemshe tósemeńiz;\r\n•	Uıyqtaıtyn bólmede úı ósimdikterin ósirmeńiz;\r\n•	Úıdi syrlaǵan kezde shańǵa arnalǵan tejegishterdi de quramyna qosyńyz. \r\n•	Úıdiń ishinde kógeretin zattardy, mysaly, sý japyraq, baqshadaǵy qoqystardy saqtamańyz.\r\n\r\n\'\'__Jándiktikterge allergııa bolsa.__\'\' Kóptegen úılerde taraqandar men túrli jándikter bar. Keıbir demikpesi bar adamdardyń, sol jándikterge de allergııasy bolady. ol allergenderdi baqylaý úshin úıde:\r\n\r\n•	Taraqan ustaıtyn zattardy paıdalanyńyz;\r\n•	Taraqandarǵa shashatyn zattardy da qoldanýǵa bolady, biraq olardy úıde eshkim joq kezde ǵana istetý kerek. Eger sol zattar shashylǵannan keıin ózińiz nemese balańyz úıge kirer bolsańyzdar, bólmelerdi birneshe aǵat boıy ashyp qoıyp aýasyn tazartyńyz;\r\n\r\n\'\'__Shańǵa allergııa bolsa.__\'\' Shańnan qutylý ońaı emes, sebebi ony atmosferadan joıý aqylǵa sımaıtyn nárse. Siz ózińizben balańyzdy shańnan azda bolsa qorǵaý úshin mynadaı sharalar qoldansańyz bolady:\r\n\r\n•	Aýada shań kóterilip turatyn ýaqyttarda dalada kóp júrmeýge tyrysyńyz;\r\n•	Aýada shań qatty kóteriletin kezde terezelerdi jaýyp qoıyńyz;\r\n•	Múmkindigine qaraı aýa tazartqyshtardy qoldanyńyz.\r\n\r\n\'\'__Janýarlardyń aǵzasynan óndiriletin zattarǵa allergııa bolsa.__\'\'\r\n\r\n•	Eger ózińizde, nemese balańyzda asa qatty allergııalyq serpilis bolsa, úıińizde janýar ustamaı-aq qoıǵanyńyz abzal.\r\n•	Úıinde úı janýarlar asyraıtyn qurbyńyzdyń úıinde uzaq bolmaı-aq qoıyńyz. Tipti ol kezde ózińiz nemese balańyz demikpege qarsy qurylǵyny ózimen birge alyp júrgeni durys. Qonaqqa barǵanda janýarlarǵa qysqa ýaqytta ǵana qarap, ketip qalǵany jón.\r\n•	Eger sizge mysyq nemese ıt baǵý qajet bolsa, olardyń ornyn, júretin jerin shektep qoıyńyz. Olar sizdiń nemese balańyzdyń jatyn bólmelerine múldem kire almaǵany jón. Múmkindiginshe , janýarlardy dalada ustańyz.\r\n•	Úı janýaryńyzdy kún saıyn jýyndyryp turyńyz.\r\n•	Úıge kilemsheler tósemeńiz. Janýarlardan óndiriletin zattar kilemsheni olar basqanda, jabysyp qalady da sol jerde turaqtap, saqtalynyp jatady. \r\n\r\nTaǵamdyq allergenderden qutylý múldem múmkin emes. Siz endi joq degende jeıtin asyńyzdyń syrtyndaǵy japsyrma qaǵazyn jaqsylap oqyp júrińiz, úıden tys jerlerde tamaqtanǵanda, tamaqtyń quramynda qandaı qosspalar bar ekenin naqtylap surap alyńyz.  \r\n\r\nAllergııaǵa qarsy ekpeler bar ma eken, izdep kórińiz. Keleside, siz ımmýn júıeńizdiń qanshalyqty allergııaǵa qanshalyqty qarsy turatynyn anyqtaı alasyz.  Dáriger sizge allergııaǵa qarsy dárilerdi taǵaıyndaýy múmkin (olar, allergııalyq ımmýnoterapııa dep atalady).  Allergııaǵa qarsy ekpe, sizdiń biraz allergııalyq reaktsııańyzdy qozǵaýy múmkin. Sol allergııaǵa qarsy ekpeni qaıtalap saldyrǵanda sizdiń ımmýn júıeńiz aqyryndap úırenise bastaıdy. Aldymen sizge allergııaǵa qarsy ekpe saldyrýǵa bola ma, sony dárigerińizden surap, naqtylap alyńyz.\r\n\r\n\r\n\'\'Balalardyń jótelýi \'\'\r\n\'\'Demikpe (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:  __\r\n\r\nallergııa\r\nallergen\r\nallergııalyq demikpe\r\ntaǵamdyq allergııa\r\nshańǵa allargııa\r\nzeńge allergııa\r\ntozańǵa allergııa\r\njúnge allergııa\r\nallergııalyq jótel\r\nmysyqqa allergııa','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Latekske allergııalyq reaktsııa ','','','qz','s','',0,'',3957,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401060,1574937060,1543401167,'__Latekske allergııalyq reaktsııa degen ne?__\r\n\r\n__Lateks degenimiz __- kaýchýk aǵashynan (geveıa - Hevea brasiliensis) alynatyn tabıǵı ónim. Keıbir adamdardyń allergııalyq reaktsııasy latekspen qaıtalap úıkeliskende, ásirese latekstik qolǵaptardan damıdy. Latekske allergııa berý búgingi tańda medıtsınada ózekti máselege aınalyp keledi.\r\n\r\n__Onyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nLatekske qarsy allergııalyq rektsııa ár túrli damıdy – ol bilinbeı bastalyp, ómirge qaýip tóniretin  aýyr jaǵdaıǵa deıin alyp kelýi múmkin. Mysaly:\r\n\r\n•	Terilik reaktsııalar: Janaspaly dermatıt, esekjem nemese jappaı qyshynýǵa alyp keledi\r\n•	Tynys alýǵa áseri. Naýqastyń tynys alý júıesine jeńil áser etse-jótel,túshkirý nemese murynnan kóptegen bólindiler bólinedi,al aýyr jaǵdaıda-entigý,tamaqtyń isinýi nemese qatty estiletin syrylmen tynys alý paıda bolady.\r\n•	Anafılaksııalyq shokta kezdesedi.','__Latekske allergııalyq reaktsııa degen ne?__\r\n\r\n__Lateks degenimiz __- kaýchýk aǵashynan (geveıa - Hevea brasiliensis) alynatyn tabıǵı ónim. Keıbir adamdardyń allergııalyq reaktsııasy latekspen qaıtalap úıkeliskende, ásirese latekstik qolǵaptardan damıdy. Latekske allergııa berý búgingi tańda medıtsınada ózekti máselege aınalyp keledi.\r\n\r\n__Onyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nLatekske qarsy allergııalyq rektsııa ár túrli damıdy – ol bilinbeı bastalyp, ómirge qaýip tóniretin  aýyr jaǵdaıǵa deıin alyp kelýi múmkin. Mysaly:\r\n\r\n•	Terilik reaktsııalar: Janaspaly dermatıt, esekjem nemese jappaı qyshynýǵa alyp keledi\r\n•	Tynys alýǵa áseri. Naýqastyń tynys alý júıesine jeńil áser etse-jótel,túshkirý nemese murynnan kóptegen bólindiler bólinedi,al aýyr jaǵdaıda-entigý,tamaqtyń isinýi nemese qatty estiletin syrylmen tynys alý paıda bolady.\r\n•	Anafılaksııalyq shokta kezdesedi.\r\n\r\n__Kandaı adamdarda latekske qarsy allergııalyq reaktsııa bolady?__\r\n\r\nLatekske qarsy allergııalyq reaktsııa kóbinese rezınadan jasalǵan zattar shyǵaratyn mekemede isteıtinderde, medıtsına qyzmetkerlerinde jáne operatsııasyna lateksten jasalǵan quraldar kóp qoldanylǵan naýqastarda damıdy.\r\n \r\n__Latekske qarsy allergııany ne damytady?__\r\n\r\nBanan, kashtan, kıvı, avokado jáne qyzanaq sekildi azyq-túlikke allergııasy bar adamnyń latekske de allergııasy basym bolady. Latekske allergııasy bar adamdardyń bul atalmysh azyq-túlikke allergııasynyń basym bolýynyń sebebi, olardyń quramynda da kóp mólsherde aǵýyz kezdesedi. Latekske qarsy allergııasy bar adamdar, sondaı-aq, anamezinde atopııalyq dermatıti bar adamdarda da damýy múmkin. Óıtkeni, bul teri aýrýy da qyzaryp, qyshıdy, sonymen qatar teride bórtpeler paıda bolady. \r\n\r\n__Lateksten jasalǵan zattar qaı jerde kezdesedi?__\r\n\r\nQuramynda lateks bar medıtsınalyq buıymdar:\r\n\r\n•	Medıtsınalyq qolǵaptar, ásirese lateks untaqtary sebilgender; \r\n•	Drenajdar, jgýt,kateter jáne bınt\r\n•	Operatsııany tańýǵa arnalǵan jabysqaq lentalardyń quramynda.\r\n \r\nQuramynda lateksi bar jeke nemese úıde qoldanylatyn zattar:\r\n\r\n•	Kontratseptıvtar mysaly: músheqap nemese dıafragmalar\r\n•	Tósemeler jáne gıgıenalyq jastyqtar\r\n•	Sábılerge qoldanylatyn emizikter jáne qutyǵa kıgiziletin rezına emizikter;\r\n•	Sharlar jáne rezınadan jasalǵan oıynshyqtar;\r\n•	Kompıýter tyshqanyna arnalǵan tósemede.\r\n\r\n__Lateksten bolatyn allergııany qalaı dıagnostıkalaıdy?__\r\n\r\nLatekske qarsy allergııalyq reaktsııa bar ekenin bilý úshin aýrýdyń negizi   anamnezin muqııat túsine otyryp, aýrýdy obektıvti túrde tekserip, zerthanalyq  jaǵdaıda zertteý júrgizý kerek. Taldamalar arasyndaǵy qan taldamasynan latekske qarsy antıdene anyqtalýy múmkin. Sonymen qatar lateksten jasalǵan qolǵapty kıgizip kórý jáne allergııalyq teri astylyq synama jasalady. Osy synamalarda bilikti dáriger jasaıdy sebebi rektsııa bolǵan jaǵdaıda der kezinde kómek kórsete bilý kerek.\r\n\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nBirqatar dárilik preparattar allergııanyń sımptomdaryn azaıtýǵa kómektesýi múmkin, biraq barynsha oń áer beretin emdeý túri – latekspen baılanysty onyń qıyndyǵyna qaramastan, múldem toqtatý kerek. Eger salmaqty reaktsııa oryn alsa ony reanımatsııalyq bólimde emdeýge týra keledi.\r\n\r\nEger sizde osyǵan deıin latekske qarsy salmaqty raktsııa  týyndaǵan bolsa, siz allergııaǵa qarsy dáriler salynǵan qorapshany ózińizben birge alyp júrip, olardy durys qoldana bilýińiz kerek. Mysaly, onyń ishinde adrenalınmen shprıts bolýy múmkin.   \r\n\r\n__Eger allergııa bolǵan jaǵdaıda lateksten qalaı saqtaný kerek?__\r\n\r\n•	Lateks ónimderiniń terińizge janasýyna jol bermeý kerek ,eger densaýlyq saqtaý qyzmetkerleri bolsa onda gıpoallergendi qolǵaptardy qoldanǵan jón.\r\n•	Lateks untaqtary sebilgen qolǵaptardyń qasynda tynys alyp, ony aýamen birge jutyp alýdan saqtanyńyz. Ádette latekstik qolǵaptar júgeri krahmalyna salynyp turady. Sonyń  saldarynan siz júgeri krahmalyn soryp alyp, ókpe rektsııasyn týdyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nallergııa\r\nallergııalyq reaktsııa\r\nallergen\r\nlatekske qarsy allergııa\r\nrezınadan jasalǵan qolǵaptarǵa allergııa\r\nlatekske qarsy allergııanyń emi','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Allergııalyq reaktsııa ','','','qz','s','',0,'',3038,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401120,1574937120,1543401508,'__Allergııalyq rektsııa degenimiz ne? Allergııalyq rektsııa__ – bul allergen dep atalatyn, belgili bir zatqa ımmýn júıesiniń gıpperreaktsııa berýi (shamadan tys áser berýi). Allergender: hımııalyq zattar, taǵamdyq azyq-túlikter, dári-dármekter, túrli ósimdikter, shań-tozańdar bolyp tabylady.','__Allergııalyq rektsııa degenimiz ne? Allergııalyq rektsııa__ – bul allergen dep atalatyn, belgili bir zatqa ımmýn júıesiniń gıpperreaktsııa berýi (shamadan tys áser berýi). Allergender: hımııalyq zattar, taǵamdyq azyq-túlikter, dári-dármekter, túrli ósimdikter, shań-tozańdar bolyp tabylady.\r\n\r\n__Allergııalyq rektsııalardyń damý mehanızmderi qandaı?__\r\n\r\nAllergııalyq reaktsııalar jeńil dárejeden bastalyp,ómirge qaýip týdyratyn óte aýyr jaǵdaıǵa deıin aýytqýy múmkin. Aǵzanyń ımmýndyq júıesi allergııa týdyrýshy zatqa birneshe mehanızm boıynsha jaýap qaıtarady. Osylardyń ishindegi negizgi mehanızm qannyń aq jasýshalry-lımfotsıtterdiń qatysaýymen bolady. Lımfotsıtterdiń 2 túri bar: V-lımfotsıtter jáne T-lımfotsıtter. V-lımfotsıtteri antıdeneler túzedi, olar bógde denelerdi joıý maqsatynda bakterııalarmen baılanysady,  jáne aǵzany olardan beıtaraptandyrýǵa tyrysady. Negizi antıdene allergııa týdyrýshy zattar men baılanysyp allergııalyq reaktsııa týdyrýy da múmkin. Osy úrdiske qatysatyn antıdenlerdi ımmýnoglobýlın E kategorııasyna jatqyzamyz. T-lımfotsıtter antıdene óndirmeıdi - olar bógde denege tikeleı shabýyldaıdy. Osy lımfotsıtterdiń úrdiske qatysýyna baılanysty allergııalyq protsestiń tıpin jedeldetilgen túri (V-lımfotsıtterdiń qatysýymen ımmýnoglobýlın E óndirilýi arqyly )anyqtaıdy jáne baıaýlatylǵan túri (T-lımfotsıtterdiń qatysýymen)  anyqtalady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"486\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAllergııalyq reaktsııalardyń sımptomdary jeńil dárejeden bastalyp, ómirge qaýip týdyratyn óte aýyr jaǵdaıǵa deıin aýytqýy múmkin. Allergııa týdyrýshy zattar organızmniń kez kelgen jerine túsýi múmkin mysaly: muryn qýysyna,  kózge, asqazan-ishek joldaryna, ókpege jáne terige. Keıbir allergııalyq rektsııalar (mysaly, esekjem nemese  jándik shaqqan jerdiń aınalasynyń qyshýy nemese ósimdikterdiń nemese hımııalyq zattardyń terige janasýynan) paıda bolyp, tek aǵzanyń bir ǵana bóligi zaqymdalady. Basqa allergııalyq rektsııalar kezinde barlyq aǵza zaqymdalady-teriniń qyshýy, isiný, tynys alýdyń qıyndaýy,  al aýyr allergııalyq rektsııa kezinde anafılaktıkalyq shok damyp tipti adam ólip ketýi de múmkin. \r\n\r\nKeıbir allergııalyq rektsııalar allergenmen birinshi janasqanda paıda bolmaıdy ol aqyryndap kúnnen-kúnge baılanysyp baryp sezimtal bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"487\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n Aıqyn dermografızm\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"488\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQoldaǵy dermografızm\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"489\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nDenedegi esekjem\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"490\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTeridegi esekjem\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"491\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nEsekjem\r\n\r\n\r\n\'\'Balalardaǵy aýyz qýysynyń zaqymdalýy (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Bettiń isinýi,bezeý,allergııalyq reaktsııa (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Tumaý (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Aýyz qýysynyń zaqymdalýy (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nallergııa\r\nallergııa emi\r\nallergııa sımptomdary\r\ntaǵamdyq allergııa\r\nallergııalyq reaktsııa\r\nmaýsymdyq allergııa\r\nalllergen\r\ndárige allergııalyq reaktsııa','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Maskúnemdik','','','qz','s','',0,'',3074,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401480,1574937480,1543401588,'\'\'__Bul ne?__\'\' __Maskúnemdik__ – adamǵa fızıkalyq pen psıhologııalyq zııan keltiretin dárejede alkogoldi ishimdikterdi kúndelikti jáne turaqty túrde qoldaný. Maskúnemdiktiń tujyrymdamasy retinde adamnyń alkogoldik ishimdikterdi qoldanǵannan keıin óz-ózin baqylaýǵa qaýqarsyz bolatyndyǵyn, ishimdikke táýeldi adam retinde sıpattalýyn aıtamyz.\r\n\r\n\'\'__Maskúnemdik qalaı týyndaıdy?__\'\' Ádette úıde (janjal, urys-keris, aıqaı), jumysta (tártiptiń nasharlaýy jáne jumysqa degen qabilettiń tómendeýi) nemese zań buzýshylyqqa (mas kúıinde kólik júrgizýge baılanysty tutqyndalýy) qatysty problemalar týyndaıdy. Sonymen qatar densaýlyqqa qatysty (qan qysymynyń kóterilýi; as qorytý júıesiniń, kóp jaǵdaıda baýyrdyń zaqymdalýy) problemalary paıda bolady.','\'\'__Bul ne?__\'\' __Maskúnemdik__ – adamǵa fızıkalyq pen psıhologııalyq zııan keltiretin dárejede alkogoldi ishimdikterdi kúndelikti jáne turaqty túrde qoldaný. Maskúnemdiktiń tujyrymdamasy retinde adamnyń alkogoldik ishimdikterdi qoldanǵannan keıin óz-ózin baqylaýǵa qaýqarsyz bolatyndyǵyn, ishimdikke táýeldi adam retinde sıpattalýyn aıtamyz.\r\n\r\n\'\'__Maskúnemdik qalaı týyndaıdy?__\'\' Ádette úıde (janjal, urys-keris, aıqaı), jumysta (tártiptiń nasharlaýy jáne jumysqa degen qabilettiń tómendeýi) nemese zań buzýshylyqqa (mas kúıinde kólik júrgizýge baılanysty tutqyndalýy) qatysty problemalar týyndaıdy. Sonymen qatar densaýlyqqa qatysty (qan qysymynyń kóterilýi; as qorytý júıesiniń, kóp jaǵdaıda baýyrdyń zaqymdalýy) problemalary paıda bolady.\r\n\r\nAlkogoldik ishimdikterdi ishý (alkogoldi asyra paıdalaný) boıynsha problemasy bar adamdar men ishimdikke táýeldiler arasynda aıyrmashylyqtar bolady.  Alkogoldi asyra paıdalaný  men maskúnemdiktiń belgileri kúrdeli keledi jáne óz betinen fızıkalyq, áleýmettik pen emotsııalyq aspektilerdi qamtıdy. Alkogoldik táýeldilikte adam ishimdikti kúndelikti qoldanbaıdy, biraq bir bastap ishkende kóp mólsherde ishedi. Ishýdi doǵarǵan soń olarda táýeldilik sındromy paıda bolady. \r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Maskúnemdik – bul uzaqqa sozylatyn aýrý, kóbinese densaýlyqqa, emotsııalyq, áleýmettik jáne minez-qulyq problemalaryna ákeledi.Eger alkogolge degen táýeldilikti ýaqytyly emdemese, onda alkogoldiń psıhıkaǵa, júrekke, baýyrǵa jáne basqa da múshelerge áser etýine baılanysty ólimge ákelýi múmkin. Maskúnemdikten tolyq emdelý múmkin emes, biraq onymen kúresýge bolady.\r\n\r\nMaskúnemdikti emdeý ádisine baılanysty ár túrli úsh kategorııaǵa bólýge bolady: fızıologııalyq, psıhologııalyq jáne áleýmettik. Maskúnemdikti emdeýdiń bir tásili bolyp alkogoldi ónimderdi qoldanǵan kezinde aýyr janama áser etetin hımııalyq zattardy paıdalaný bolyp tabylady. Ondaı zattarǵa dısýlfıram, kaltsıı tsıanamıdi jáne t.b. jatady. Bul zattar alkogoldi qoldanǵan kezde adamda qyzba, júrektiń aınýy, qan qysymynyń tómendeýi, júrektiń qatty soǵýy jáne qorqynysh sezimin týdyrady. Bul óz kezeginde naýqastardyń ishimdikti ishýden bas tartýyna ákep soqtyrady. \r\n\r\n\'\'__Anonımdi maskúnemder baǵdarlamasy.__\'\'\r\n \r\nMaskúnemder psıhotreapııasy kóptegen ádisterden quralady,sonyń ishinde eń tıimdisi naýqastardy toppen qoldaný bolyp tabylady.  syǵan baılanysty Batysta anonımdi maskúnemder baǵdarlamalary keńinen taralǵan, ol jerde qatysýshylar top bolyp jınalyp, ózderiniń problemalarymen bólisedi jáne maskúnemdikke qalaı jetkenderin sóz etip, osy qıyndyqtan birigip ótýge degen joldy kórsetýlerin suraıdy. Qazirgi kezde anonımdi maskúnemder baǵdarlamasy álemdik ádiske aınaldy. Anonımdi maskúnemder toptary álemniń barlyq memleketterinde qurylǵan, olar maskúnemdikten arylýǵa septik etetin 12 dinı emes maqsattar men rýhanı kúsh tujyrymdamasyn ustanady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nmaskúnemdik\r\nmaskúnemdikti emdeý\r\nmaskúnemdiktegi asqynýlar\r\nmaskúnemdiktiń satysy\r\nmaskúnemdik kezindegi psıhoterapııa \r\náıelderdiń maskúnemdigi\r\nishimdik, alkogol\r\ntáýeldilik\r\nabstınetti sındrom\r\nsozylmaly maskúnemdik','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Adenoma ','','','qz','s','',0,'',334,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401540,1574937540,1543401625,'Adenoma – negizi bezdi epıtelııden (tinnen) quralǵan zalalsyz isik. Bezdi tin aǵzadaǵy múshelerdi, bezderdi jáne basqa da qurylymdy jaýyp turatyn tinniń juqa qabaty.','Adenoma – negizi bezdi epıtelııden (tinnen) quralǵan zalalsyz isik. Bezdi tin aǵzadaǵy múshelerdi, bezderdi jáne basqa da qurylymdy jaýyp turatyn tinniń juqa qabaty.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nadenoma\r\nisik\r\nonkologııa\r\nqýyq asty beziniń isigi\r\ngıpomız adenomasy \r\nqalqansha bezi adenomasy\r\nadenoma sımptomdary\r\nadenoma emi\r\nadenoma operatsııasy','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Adenokartsınoma ','','','qz','s','',0,'',395,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401600,1574937600,1543401656,'__Adenokartsınoma__ - ishki múshelerdi qamtıtyn jasýshalardan bastalyp, gormon jáne basqa da zattardy óndirýge qabiletti, ıaǵnı sekretsııalyq qyzmetterge ıe qaterli isik túri.','__Adenokartsınoma__ - ishki múshelerdi qamtıtyn jasýshalardan bastalyp, gormon jáne basqa da zattardy óndirýge qabiletti, ıaǵnı sekretsııalyq qyzmetterge ıe qaterli isik túri.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nadenokartsınoma\r\nqaterli isik\r\nonkologııa\r\nadenokartsınoma dıagnostıkasy\r\nadenokartsınoma emi\r\nadenokartsınoma sımptomdary\r\nsút beziniń qaterli isigi\r\nqýyq asty beziniń qaterli isigi\r\nasqazannyń qaterli isigi\r\n','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Zeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS)','','','qz','s','',0,'',8347,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401660,1574937660,1543402673,'Zeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS) – bul adamnyń qate damý protsesi. Mundaı adamdarda bir nársege nazar aýdara almaý, joǵary belsendilik tanyta almaý, minez-qulqyn erkin ıgere almaý nemese keıbir oılaryn qıystyra almaý sekildi sımptomdar baıqalady. Degenmen, ZJGS-qa dıagnoz qoıý úshin atalǵan minez-qulyqtyq sımptomdary tolyqqandy dáleldeme bola almaıdy. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nZeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS) – bul adamnyń qate damý protsesi. Mundaı adamdarda bir nársege nazar aýdara almaý, joǵary belsendilik tanyta almaý, minez-qulqyn erkin ıgere almaý nemese keıbir oılaryn qıystyra almaý sekildi sımptomdar baıqalady. Degenmen, ZJGS-qa dıagnoz qoıý úshin atalǵan minez-qulyqtyq sımptomdary tolyqqandy dáleldeme bola almaıdy. \r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nZJGS, negizi, bala kezde bastaý alady, desede, eseıgende de kezdesip qalýy ǵajap emes. Bul kóbinese balanyń minez-qulqynyń buzylysyna qarap anyqtalady. ZJGS qyz balalarǵa qaraǵanda, er balalarda kóptep kezdesip jatady.\r\n\r\nZJGS-tiń qandaı sebepterden týyndaıtyny áli kúnge deıin anyqtalǵan joq.  Tek bir biletinimiz, bul aýrýdyń damýynda adamnyń tuqym qýalaýshylyq faktorlary men qoǵamdyq ortadaǵy faktorlary  zor ról atqarady eken. Ǵalymdar zertteı kele ZJGS bar balamen, bul aýrýǵa shaldyqpaǵan balanyń mıynyń aıyrmashylyǵy bolatyndyǵyn anyqtapty.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nZJGS-tiń sımptomdary mynadaı 3 topqa bólinedi:\r\n\r\n•	Oıyn bir jerge shoǵyrlandyra almaıdy (alańǵasar);\r\n•	Aıaq astynan belsendilik tanytyp ketedi (gıperaktıvti);\r\n•	Minez-qulqyn ıgere almaıdy (ımpýlsıvti).\r\n\r\nZJGS-i bar adamdarda kóptep kezdesetin sımptom,  olardyń zeıinsizdigi. Keıbireýlerde, gıperaktıvtiligi men ımpýlsıvtiligi basym kórinis beredi. Al úshinshi toptaǵylarda oıyn qııýlastyra almaý sekildi túrli sıpmtomdar bolady. Eger adamda, zeıin qoıa almaý sekildi sımptomdar bolsa,  ondaıdy keıde zeıin jetkiliksizdigi sındromy (ZJS) dep ataıddy. Onyń ZJGS-tan qaraǵanda jeńilirek keledi.\r\n\r\nZeıinsizdik sımptomdary:\r\n\r\n•	Oıyn bir jerge shoǵyrlandyra almaıdy, mektepte, úıde keı bir nárselerli umytyp, nemese ońaı istiń ózin oryndaı almaı jatady;\r\n•	Oınap jatqan kezde qarapaıym tapsyrmalardy oryndaı almaı qınalyp jatady;\r\n•	Qandaı da bir adam sóılese, ony estimeıdi;\r\n•	Ár istiń qoldanylý tásilin meńgere almaıdy, mekteptegi, turmystaǵy tapsyrmalardy istese de aıaqtaı almaı qınalady;\r\n•	Sharalar men tapsyrmalardy uıymdastyrýda qınalady;\r\n•	Ondaı balalarǵa mıyna salmaq túsiretin  tapsyrmalar (ásirese, sabaqta úıge berilgen  tapsyrmalar) unamaıdy;\r\n•	Oıynshyqtaryn, qaryndashtaryn, kitaptaryn nemese qural-jabdyqtaryn jıi joǵaltady;\r\n•	Ár nársege kóńili aýyp kete beredi;\r\n•	Kúndelikti jumystar men áreketterin umytyp qala beredi.\r\n\r\nGıperaktıvtilik sımptomdary:\r\n\r\n•	Mazasyzdanyp, qol-aıaqtaryn qozǵalta beredi nemese otyrǵan oryndyǵyn tyqyldatyp uryp otyrady;\r\n•	Ózi  sııaqty basqalar otyrǵan jerde, ol tynysh oryna almaıdy;\r\n•	Beı-bereket júgire beredi;\r\n•	Jáı salmyqty túrde, qalypty oınaı almaıdy;\r\n•	Ylǵyı júre beredi, ózin «taq bir, qozǵaltqysh aınaldyryp jatqandaı sezinedi»;\r\n•	Kóp sóıleıdi.\r\n\r\nImpýlsıvtilik sımptomdary:\r\n\r\n•	Suraqty qoıyp bolǵansha, jaýap qaıtarady;\r\n•	Kezek kúte almaıdy;\r\n•	Ózgelerdi toqtata beredi nemese ura beredi (sóıleskende nemese oınaǵanda).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nZJGS-tyń bolýy múmkin dep, kúmándanǵan adam, arnaıy mamanǵan qaralýy tıis. ZJGS-ti anyqtaıtyn, dıagnozyn qoıatyn test túri joq. Dıagnozy tek, joǵaryda jazylǵan sımptomdar arqyly ǵana anyqtalady. Bala qashan ZJGS-qa shaldyqsa, onyń sımptomdaryn ata-anasy men muǵalimi de baǵamdaýǵa bolady.\r\nZJGS-qa ushyraǵan kóptegen balalar, keıin psıhologııalyq jaǵynan durys damymaı qalady, mysaly, kóńil-kúıi buzyla beredi, ashýshań bolyp ketedi, psıhoaktıvti zattardy paıdalanady, oqý úlgerimi nashar bolady nemese minez-qulqy nasha bolyp ósýi  múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nZJGS-ti emdeý patsıent pen dáriger arasynda óz ara seriktestik  dárejesinde júrgiziledi.  Eger, patsıent bala bolsa, ata-anasy men muǵalimi de emdeýge qatysady. Emdeý úshin mynalar mańyzdy bolmaq:\r\n\r\n•	Naqty maqsat qoıý kerek;\r\n•	Dárilik nemese minez-qulyqtyq terapııany bastaý kerek;\r\n•	Alǵa qoıǵan maqsaty jaıynda, nátıje men dárilerdi qoldaný barymynda qandaıda bir kereǵar áserler týyndamaýy jaıynda dárigermen turaqty túrde keńesip turǵan jón.\r\nBul qabyldaýlar barysynda patsıent jaıynda qajetti aqparattar jınalýy kerek, sondaı-aq, ata-anasy men muǵalimi jaıynda da keıbir málimetter qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEger bulaı emdeý kómektespese, dárigerge tómendegideı jaıttardy oryndaý kerek:\r\n\r\n•	Naýqasta shynymen de ZJGS bar ma anyqtaý kerek;\r\n•	Budan da kúrdeli sımptomdardy  týdyratyn aýrýdy anyqtaý kerek;\r\n•	Emdelý jospary tolyq oryndalyp jatqanyna kóz jetkizý kerek.\r\n\r\n\'\'Aýrýǵa qarsy preparattar:\'\'\r\n\r\nMinez-qulyqtyq terapııaǵa arnalǵan dári-dármekter ylǵı jaqsy nátıje kórsetedi. ZJGS kezinde qoldanatyn birneshe túrli dáriler bar.  Olardy jeke qoldansa da, nemese basqa emdik sharalarmen yńǵaılastyryp qoldansa da bolady. Osylarǵa baılanysty nemese basqa da dárilerdi  patsıenttiń qajettiligine qaraı jáne aýrý sımptomdaryna baılanysty tańdaýdy tek dáriger jasaıdy.\r\n    \r\nPsıhoyntalandyrýshy (kópshilikke údetkish atymen belgili) ZJGS-ti emdeýge arnalǵan jıi qoldanatyn dári bolyp tabylady. Bul preparattar údetkish dep atalǵanymen, negizinde tynyshtandyrý ásererin jaqsy ıgeredi.\r\n\r\nZJGS-qa qarsy preparattardy qoldanarda dárigerińizdiń úıretken qoldaný tásilin múqııat oryndańyz.\r\n\r\nKeıbir dáriler janama áser beredi. Janama áserler bola qalǵan jaǵdaıda, dárigerge qaralyńyz. Múnkin ol dárini aýystyratyn basqa dári bar shyǵar, nemese onyń qabyldaý mólsherin azaıtýy yqtımal.\r\n\r\n\'\'Terapııa\'\'\r\n\r\nNaýqasty emdegendeı januıa músheleri ZJGS-pen baılanysty  kúızelis sımptomdary bar adamdy durys túsinip, onyń áreketterine túsinistikpen qarap, onyń jaǵdaıdy erkin ıgerip ketýine barynsha yqpal etýler kerek. \r\n\r\nZJGS-tiń keń taralǵan túr – minez-qulyqtyq terapııasy. Bul emdeý tásili balalarǵa da, olardyń ata-analaryna da, qalypty ómir súrý úshin jáne minezderin durystaý úshin aıtarlyqtaı kómek beredi. ZJGS-tiń jeńil túri kezdesip jatsa, olardy dári-dármeksiz-aq, osy minez-qulyqtyq terapııa arqyly emdeýge bolady.\r\n\r\nQoldaýshy toptar patsıentke jáne onyń otbasyna basqa adamdarmen osyǵan uqsas máselelerde erkin áńgimelesýine kómektesýi múmkin.\r\n\r\nZJGS bar balaǵa kómek bolatyn basqa da keńester:\r\n\r\n•	Balanyń uzsaty men turaqty túrde áńgimelesińiz;\r\n•	Balanyń úı tapsyrmasyn oryndaýǵa, tamaqtanýyna, taza aýada serýendeýine turaqty túrde kóńil bólý úshin kúntizbe qurańyz. Sabaq kestesin taqalǵanda qaramaı, erterek rettep qoıyńyz;\r\n•	Balanyń aınalasyndaǵy kóńilin bóle beretin jaıttardy shekteńiz;\r\n•	Balanyń denssaýlyǵyna kóńil bólińiz, tamaq quramyndaǵy qunarly zattarǵa mán berińiz;\r\n•	Balanyń jetkilikti uıyqtap, tynyǵýyna kóńil bólińiz;\r\n•	Balanyń jaqsy minez-qulyqtaryn maqtap, marqaıtyp qoıyńyz;\r\n•	Balaǵa naqty, júıeli zańdylyqty úıretińiz.\r\n\r\nZJGS kezinde jaqsy áser beredi degen fototerapııa, tamaqqa qosymsha  zattar qosý,  sekildi alternatıti emdeý ádisteriniń  paıdasy shamaly.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nZJGS uzaq ýaqytqa sozlatyn, sozylmly jaǵdaı bolyp tabylady. Eger ZJGS-ti durys emdemese, mynadaı jaıttarǵar soqtyrýy múmkin:\r\n•	Alkogol nemese shylym sekildi zııandy zattardy tutynady;\r\n•	Mektepte kóptegen jaısyzdyqtarǵa urynady;\r\n•	Juysynda turaqsyz bolady;\r\n•	Kóp zań buza berýi múmkin.\r\nZJGS-ke shaldyqqan kóptegen balalar eseıe kele zeıinsizdik, gıperaktıvtilik jáne ımpýlsıvtilik sekildi sımptomdardan zardap shetip ósedi. Al ZJGS-i bar eresekter túrli jaǵdaıdy ıgere almaıdy, óziniń minez-qulqyndaǵy yńǵaısyzdyótardy jasyryp, tuıyqtalýmen qınalady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger siz mektep qyzmetkeri bolsańyz, balanyń damýynda ZJGS-tiń bar ekenine kúmándansańyz, dárigerge habalasyńyz. Siz dárigerge myna jaıttardy habarlaýyńyz kerek:\r\n•	Úıdegi máseleleri, mekteptegi ózimen jasty balalarǵa degen qarym-qatynasy jaıynda;\r\n•	ZJGS-ti emdeý úshin qabyldaýp júrgen dárileriniń janama áseri jaıynda;\r\n•	Kúızelis belgileri jaıynda.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nZeıin jetispeýshiligi sındromy (ZJS); Zeıin jetispeýshiligi jáne gıperaktıvtilik ssındromy (ZJGS); balalyq gıperkınezder.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nzeıin shoǵyrlandyrýynyń buzylysy\r\ngıperaktıvtilik\r\nımpýlsıvtilik\r\nzeıinsizdik','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Teri asty gematomasy (kógerýler, qandy uıymalar)','','','qz','s','',0,'',4150,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543402680,1574938680,1543403003,'Gematoma – teriniń belgili bir jerleriniń túsiniń ózgerýimen kórinis beredi. Usaq qan tamyrlar  búlinip,  jáne tamyr ishindegi qan teri astynda ornalasqan jumsaq tinderge ótip ketkende, sodan gematomalar  paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Myna áreketterdi istemeńiz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Sınnımderi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGematoma – teriniń belgili bir jerleriniń túsiniń ózgerýimen kórinis beredi. Usaq qan tamyrlar  búlinip,  jáne tamyr ishindegi qan teri astynda ornalasqan jumsaq tinderge ótip ketkende, sodan gematomalar  paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"492\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Túrli sebepterge baılanysty qan tamyrlary qabyrǵalarynyń zaqymdanýynan gematomalar paıda bolady. Jarylǵan tamyrdaǵy qandar joǵary kóterilip ter men ettiń arasyna jınalyp qalady, onyń áserinen aýrý sezimi týyndap, isinip, teriniń túsi ózgeredi. \'\'\r\n\r\nGematomanyń úsh túri bar:\r\n\r\n•	Teri astylyq – teri astynda ornalasady\r\n•	Bulshyqet ishilik – bulshyqet ishinde\r\n•	Súıek ústilik - súıekti soǵyp alý kezinde damıdy\r\n\r\nGematomalar birneshe kúnnen birneshe aılarǵa deıin ketpeı turýy múmkin. Súıekti soǵyp alǵan kezindegi gematomalar úlkeıe túsedi, jáne qattyraq aýyryp turady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGematomalar kóbinese qulaǵanda, sporttyq jaraqattar alǵanda, avtokólik apattaryna ushyraǵanda nemese soqqy alǵanda, bireýlermen  tóbeleskende nemese qandaıda bir qatty zat denege kelip tıgende paıda bolady.\r\n\r\nSiz qansuıyltqysh preparattardy (aspırın nemese varfarın) qabyldasańyz kishigirim gematomalardyń paıda bolý múmkindigi bar.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi belgi leri – teriniń belgili bir jerinde kógerýi, aýrý seziminiń týyndaýy, isiný t.s.s. Gematomanyń basynda túsi aqshyl-qyzǵylt bolyp keledi, jáne ustaǵanda óte sezimtal bolady. Soǵylǵan bulshyq etterge júkteme túsirý qıyn bolady. Mysaly, jambastyń tereń gematomasy oryn alsa, júrgende nemese júgireıin degen kezde aýyrady.\r\nÝaqyt óte gematoma túsi kók túske, sosyn jasyl-sary enedi de, sońynda tolyǵymen joıylyp ketedi.\r\n\r\nGematoma kezinde kórsetiletin alǵashqy kómek:\r\n\r\n•	Tez jazylý úshin jáne isinýdiń alý úshin zaqymdalǵan aımaqqa muz qoıý kerek. Muzdy taza oramalǵa oraý kerek – muzdy tikeleı terige qoıýǵa bolmaıdy. Protsedýrany 1 saǵat ishinde 15 mın saıyn qaıtalap turý qajet.\r\n•	Soqqan aımaqqa joǵarylaǵan qalyp keltirińiz, eger múmkin bolsa. Joǵarlaǵan qalyp qannyń soǵylǵan aımaqqa jınalýynnyń aldyn alady.\r\n•	Bulshyqetterge artyq kúsh túsirmeńiz.\r\n•	Aýrý sezimin basý maqsatynda, qajet bolsa aýrý sezimin basatyn preparattardy qabyldańyz.\r\n\r\nSırek jaǵdaılarda gematomalar kezinde hırýrgııalyq ádis qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Myna áreketterdi istemeńiz__\r\n\r\n•	Gematomany ıne arqyly sormańyz\r\n•	Júgirýdi, oınaýdy, zaqymdalǵan aımaqqa artyq kúsh salýdy toqtata turyńyz;\r\n•	Aýrý sezimi men isingen jerdi ememeı júrmeńiz.\r\n\r\n__Dárigerlik kómekke qashan jolyǵý kerek__\r\n\r\nEger  zaqymdalǵan jerińizde qatty qysym sezinseńiz, jáne zaqymdalǵan aımaq úlkeıip, óte aýyrǵysh bolyp bara jatsa mindetti túrde dárigerge qaralyńyz. Bul jaǵdaıǵa uzaq ýaqyt janshylý sındromy sebep bolyp tabylady. Jumsaq tinderdi qatty qysý áserinen, ol jerlerdegi jasýshalar men tinderge ottegi men qan kelýi toqtaıdy. Bul jaǵdaı ómirge qaýip tóndiredi, sol sebepti Sizge mindetti túrde jedel járdem qajet bolyp tabylady.\r\n\r\n__Taǵy da myna jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:__\r\n\r\n•	Eshqandaı soqqysyz, bir jerden qulamaı-aq, nemese basqa da sebeptersiz, túsiniksiz jaıttan teride kógerýler paıda bolssa;\r\n•	Gematoma aınalasynda ınfektsııalaný belgileri baıqalsa, mysaly, qyzarý, irińdeý nemese basqa bólindiler týyndasa, dene qyzýy kóterilse.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nGematomalar kóbinese jaraqattar áserinen paıda bolǵandyqtan, mynadaı mańyzdy usynystardy ustańyz:\r\n\r\n•	Balalaryńyzdy qaýipsizdik erejelerine úıretińiz\r\n•	Úı aınalasynda qulaýdan saq bolyńyz. Mysaly, baspaldaqtan kóterilip bara jatqan kezde\r\n•	Avtokólikte qaýipsizdik belbeýlerin qoldańyz.\r\n•	Qajetti sporttyq ınventardy kıip júrińiz.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Sınonımderi __\r\n\r\nKontýzııa; kógerý\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\ngematomalar\r\nteri asty\r\naýyrsyný\r\nisiný\r\nqan tamyrlarynyń zaqymdalýy','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Birinshilik jáne ekinshilik gıperaldosteronızm','','','qz','s','',0,'',3991,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543402980,1574938980,1543403775,'Birinshilik jáne ekinshilik gıperaldosteronızm – bul búırek ústi bezderinen aldosteron gormonynyń artyq bólýinen paıda bolatyn aýrý.\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronızmi bar adamdardyń aýrý máselesi búırek ústi bezimen baılanysty. Búırek ústi bezi artyq aldosteron gormonyn sıntezdeıdi.\r\n\r\nEkinshilik gıperaldosteronızm kezinde artyq sıntez máselesi búırekústi bezinen tys bolyp tabylady, jáne birinshilik aýrýǵa uqsas bolyp keledi.\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronızm sırek kezdesetin aýrý, biraq keıbir sarapshylardyń aıtýy boıynsha, bul aýrý joǵary arterıaldy qysym áserinen týyndaıdy eken. Kóp jaǵdaıda birinshilik gıperaldosteronızm búırekústi beziniń qatersiz isiginen paıda bolady. Aýrý 30-50 jastaǵylar arasynda kóbirek taralǵan.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME} \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBirinshilik jáne ekinshilik gıperaldosteronızm – bul búırek ústi bezderinen aldosteron gormonynyń artyq bólýinen paıda bolatyn aýrý.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronızmi bar adamdardyń aýrý máselesi búırek ústi bezimen baılanysty. Búırek ústi bezi artyq aldosteron gormonyn sıntezdeıdi.\r\n\r\nEkinshilik gıperaldosteronızm kezinde artyq sıntez máselesi búırekústi bezinen tys bolyp tabylady, jáne birinshilik aýrýǵa uqsas bolyp keledi.\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronızm sırek kezdesetin aýrý, biraq keıbir sarapshylardyń aıtýy boıynsha, bul aýrý joǵary arterıaldy qysym áserinen týyndaıdy eken. Kóp jaǵdaıda birinshilik gıperaldosteronızm búırekústi beziniń qatersiz isiginen paıda bolady. Aýrý 30-50 jastaǵylar arasynda kóbirek taralǵan.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda ekinshilik gıperaldosteronızm joǵary arterıaldy qysymǵa negizdelgen. Jáne ol myna jaǵdaılarda da týyndaý múmkin:\r\n\r\n•	Baýyr tsırrozy\r\n•	Júrek jetkiliksizdigi\r\n•	Nefrotıkalyq sındrom\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Sharshaǵyshtyq\r\n•	Bas aýrýy\r\n•	Bulshyqet álsizdigi\r\n•	Uıyp qalý\r\n•	Aýyspaly (paıda bolyp, qaıta joq bolyp ketetin) saldaný (paralıch)\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\n•	Qursaq qýysyn kompıýterlik tomografııasynan (KT) ótkizý \r\n•	Elektrokardıografııa (EKG)\r\n•	Plazmadaǵy aldosteron deńgeıin anyqtaý\r\n•	Qandaǵy kalıı deńgeıin anyqtaý\r\n•	Zárdegi aldosterondy anyqtaý\r\n\r\nKeıde dárigerge búırek ústi bezderiniń venasyn kateterızatsııalaý qajet bolýy múmkin. Osy arqyly isiktiń qaı búırekústi bezinde turǵanyn anyqtaýǵa bolady.\r\n\r\nBul aýrý kezińde analızderdegi ózgerister:\r\n\r\n•	CO2\r\n•	Qan sarysýyndaǵy magnıı deńgeıi\r\n•	Qandaǵy natrıı deńgeıi\r\n•	Zárdegi kalıı deńgeıi\r\n•	Zárdegi natrıı deńgeıi\r\n\r\nBúırek ústi bezi kelesi gormondardy bóledi: estrogen, progesteron, steroıdtar, kortızol, kortızon, adrenalın (epınefrın), noradrenalın jáne dofamın. Bul gormondardyń artyq nemese jetkiliksiz bólingende ártúrli aýrýlar damý múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nIsikten paıda bolǵan birinshilik gıperaldosteronızm eminde hırýrgııalyq ádis qoldanylady. Isikti alyp tastaǵannan keıin, aýrý sımpttomdaryn qadaǵalaýǵa bolady. Alaıda keıbir adamdarda operatsııadan keıin joǵary arterıaldy qysym saqtalyp qalady, sol sebepti dári-dármekterdi paıdalaný qajet bolýy múmkin. Sonyń ózinde dáriler sany men dozasy azaıtylýy múmkin.\r\n\r\nAýrý aǵymyn hırýrgııalyq amalsyz da qadaǵalaýǵa bolady. Patsıentterge preparattardy qabyldap, jáne tuzdy shekteý qajet. Gıperaldosteronızm eminde qoldanylatyn preparattar:\r\n\r\n•	Amılorıd\r\n•	Spıronolakton, dıýretıkter (organızmnen artyq sýdy shyǵaratyn preparattar)\r\n•	Trıamteren\r\n\r\nEkinshilik gıperaldosteronızm emi preparattar men dıetany saqtaýǵa júginedi. Hırýrgııalyq em qajet etpeıdi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronzımdi erte dıagnostıkalasa jáne emin erte qolǵa alsa aldǵy ýaqytta bári jaqsy bolyp qalýy da ǵajap emes.\r\nEkinshilik gıperaldosteronızmniń boljamy boıynsha, bul aýrýdy týdyratyn aýrýdyń sebebine baılanysty aıtýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nUzaq ýaqyt spıronolaktonmen emdegende, er adamdarda ımpotentsııa jáne gınekomastııa damýy múmkin, biraq ol óte sırek kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME} \r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nGıperaldosteronızm sımptomdary paıda bolǵanda dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nKonn sındromy\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\naldosteron\r\nbúırek ústi beziniń aýrýlary\r\nbirinshilik gıperaldosteronızm\r\nekinshilik gıperaldosteronızm\r\nKonn sındromy','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Zoonozdy ınfektsııa','','','qz','s','',0,'',1837,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543403760,1574939760,1543404026,'Janýarlardan juǵatyn aýrýlardy - zoonozdy ınfektsııalar dep ataıdy. Janýarlardan nemese janýarlardan alatyn ónimderden adamdarǵa juqqan kóptegen aýrýlar óte qaýipti bolyp keledi. Siz tikeleı janýardan nemese janama, ıaǵnı qorshaǵan orta arqyly aýrý juqtyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\nAýyl sharýashylyq janýarlary da aýrýlardyń negizgi kózi bolý múmkin. Eger siz olardy nemese olar súıkengen nárseni, mysaly qorshaýdy, shelekti ustasańyz, onda mindetti túrde jaqsylap qolyńyzdy jýyńyz. Eresek adamdar ferma nemese haıaýanattar baǵyna baryp kelgen balalarynyń qoldaryn jýǵyzýy kerek.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Aldyn alý sharalary__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJanýarlardan juǵatyn aýrýlardy - zoonozdy ınfektsııalar dep ataıdy. Janýarlardan nemese janýarlardan alatyn ónimderden adamdarǵa juqqan kóptegen aýrýlar óte qaýipti bolyp keledi. Siz tikeleı janýardan nemese janama, ıaǵnı qorshaǵan orta arqyly aýrý juqtyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\nAýyl sharýashylyq janýarlary da aýrýlardyń negizgi kózi bolý múmkin. Eger siz olardy nemese olar súıkengen nárseni, mysaly qorshaýdy, shelekti ustasańyz, onda mindetti túrde jaqsylap qolyńyzdy jýyńyz. Eresek adamdar ferma nemese haıaýanattar baǵyna baryp kelgen balalarynyń qoldaryn jýǵyzýy kerek.\r\n\r\nJanýarlar qanshalyqty súıkimdi bolǵanymen de, olar mıkrobtar, vırýstar jáne parazıtterdiń kózi bolyp tabylady. Buǵy jáne tyshqandar keneni tasymaldaıdy, al olar Laım aýrýyn týdyrady. Keıbir jabaıy janýarlar qutyrý aýrýyn tasymaldaýshylar bolyp tabylady. Jabaıy tabıǵatty qashyqtyqtan tamashalaǵan abzal.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharalary__\r\n\r\nÚı janýarlary da sizdi aýrý juqtyrýy múmkin. Óte úlken qaýip tóndiretinder baýyrymen jorǵalaýshylar. Tasbaqalar, jylandar jáne kesirtkeler  qojaıyndaryna salmonella bakterııasyn juqtyrýy múmkin. Siz ınfıtsırlengen ıtten qutyrýdy, al mysyq dárethanasyn tazalaǵanda toksoplazmozdy juqtyryp alýyńyz múmkin. Árıne, ıt pen mysyqtan aýrýdyń juǵa qoıýy ekitalaı. Eger siz gıgena erejelerin saqtap júrseńiz, onda túrli juqpalardan qorǵanýyńyzǵa múmkindik týady.\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"493\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nBrýtsellez tumaýǵa uqsas sımptomdarmen bastalatyn aýrý. Ol asqynsa: artrıt, júrek aýrýlary jáne mı zaqymdalýlaryna aparyp soqtyrady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nzoonozdy ınfektsııalar\r\njanýarlar\r\njanýar tisteýi\r\nsalmonella\r\ntoksoplazmoz\r\nqutyrý\r\nbrýtsellez','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kekeshtik','','','qz','s','',0,'',5454,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543404000,1574940000,1543404297,'Kekeshtik – bul adamnyń durys sóıleı almaýy. Mysaly, sóılegende, dybystardy, býyndardy, sózderdi nemese sóılemderdi eriksiz qaıtalap otyrady, sondaı-aq, dybysty sozyp aıtady.  Jáne de sóılegende eriksiz toqtaýlar  oryn alady (sóıleý jyldamdyǵy joǵalady).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKekeshtik – bul adamnyń durys sóıleı almaýy. Mysaly, sóılegende, dybystardy, býyndardy, sózderdi nemese sóılemderdi eriksiz qaıtalap otyrady, sondaı-aq, dybysty sozyp aıtady.  Jáne de sóılegende eriksiz toqtaýlar  oryn alady (sóıleý jyldamdyǵy joǵalady).\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBul aýrý 2-5 jastar arasyndaǵy balalardyń shamamen 5% kezdesedi (20 bala ishinen 1 balada). Bul jaǵdaı birneshe aptadan birneshe jylǵa deıin sozylý múmkin.\r\n\r\nKeıbir balalarda (1% joǵary) kekeshtený joǵalmaı, ary qaraı damýy múmkin. Kekeshtiktiń bul túri, balanyń durys damı almaýymen baılanysty bolady.\r\n\r\nKekeshtik tuqymqýalaıdy. Keıbir gender arqyly kekeshtik jalǵasatyndyǵy anyqtalǵan.\r\nSondaı-aq, kekeshtik, jaraqat alyp qalǵannan da bolady nemese  bas mıynyń shaıqalýynan da osy aýrýdyń damýy múmkin.\r\n\r\nKekeshtiktiń  emotsıonaldy jaraqattardyń saldarynan damýy óte sırek jaǵdaıda oryn alýy múmkin (psıhogendi kekeshtený).\r\n\r\nKekeshtikke kóbinese ul balalar urynady.  Jáne balanyń bul aýrýy eseıgen keıinde de saqtalyp qalýy múmkin. \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKekeshtený daýyssyz (k, g, t.) dybystardyń qaıtalanýymen basatalady. Eger kekeshtik damysa, onda adam sózder men sóz tirkesterin qaıtalaý qalyptasýy múmkin.\r\nKeıin sóılegende tutyqpalyǵy damýy múmkin. Ol adam birnárse aıtar aldynda paıda bolatyn óte qatty dybystar. Sonyń áserinen adam bar kúshimen birnárseni aıtqysy kelgendeı kórinedi.\r\n\r\nMazasyzdaný, sonymen qatar,ýaıymdaý adamnyń bul jaǵdaıyn tipten  aýyrlatýy múmkin.\r\n \r\n__Kekeshtiktiń sımptomdary:__\r\n\r\n•	Sóıleskende óziniń yńǵaısyzdyǵynan túńilýi;\r\n•	Sóıler aldynda nemese sóılemder men sóz tirkesterin aıtqanda eriksiz tejelip, qaıtalaı bergeninnen uıalýy;\r\n•	Qosymsha dybystardy, sózderdi qoldaný (“Biz mm... magazınge... Kkettik”)\r\n•	Dybystardy, sózderdi, sóılemderdi qaıtalaý (“men... mm.. men óz qýyrshaǵymdy qalaımyn”, “Men.. Men kórip turmyn..”, nemese “múmkin múmkin múmkin isteı alasyz”)\r\n•	Daýysyn kóterip sóıleýi;\r\n•	Sózderde óte uzyn dybystar (“Men – Býýobbbbı Ddjonspyn”)\r\n\r\n__Kekeshtený kezinde paıda bolatyn qosymsha belgiler:__\r\n\r\n•	Kózin jypylyqtatýy\r\n•	Bas nemese denesiniń jybyrlatýy;\r\n•	Jaǵyn aınaldyra qozǵaltýy.\r\n\r\nJeńil kekeshtigi bar balalar ádette ony baıqamaıdy. Aýyr jaǵdaılarda olar ózderiniń aýrýyn bar ekenin biledi. Osyndaı adamdarǵa sóz bergende, olardyń betinde jáne bulshyqetterinde eriksiz qozǵalystar, mazasyzdaný sezimi baıqalady, sol kezde kekeshtigi anyǵyraq biline bastaıdy.\r\n\r\nKeıbir kekeshtenetin adamdar kitapti daýystap oqyǵanda nemese án aıtqanda, kekeshtigi joq bolyp ketetiniń aıtady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nBul aýrý eshqandaı arnaıy dıagnostıkany qajet etpeıdi. Jalpy dıagnostıkalaý úshin arnaıy mamanmen (logoped) keńesý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nKekeshtiktiń  emi de joq. Erte jastaǵy sımptomdary uzaq bolmaıdy jáne ózdiginen joǵalady.\r\n\r\nLogoped keńesiniń myna jaǵdaılarda qajettiligi týyndaıdy:\r\n\r\n•	Kekeshtenýi 3-6 aıdan uzaq ýaqytqa sozylsa nemese «tutyqpalyǵy»  birneshe sekýndqa deıin uzara berse;\r\n•	Bala kekeshtigimen kúreskeni baıqalady nemese uıalyp júredi;\r\n•	Otbasyda kekeshtený jaǵdaılary baıqalady\r\n\r\nLogoped balaǵa tez  nemese birqalypty sóıleýdi úıretedi, sondaı-aq óziniń jaısyzdyǵynan  qysyla bermeýdi qulaǵyna sińiredi. \r\n\r\n__Ata-analarǵa keńes:__\r\n\r\n•	Balańyzdyń kekeshtenip sóılegenine qatty qadala bermeńiz, odan jaǵdaı ońalmaı, kersinshe asqynýy múmkin.\r\n•	Múmkindik bolsa, kópshiliktiń aldyńda balańyzdy yńǵaısyz kúıge qaldyrmańyz;\r\n•	Balany sabyrly keıipte tyńdańyz, barynsha kózben qoldaý kórsetkendeı ym-shara jasańaz,  ony soılep jatqanda bólmeńiz, oǵan bar peıilińizdi, mahabbatyńyzdy tanytyńyz.Sóılegen sóılemderin onyń kózinshe durystap áýre bolmańyz.\r\n•	Arnaıy áńgimelesýge jetkilikti túrde ýaqyt bólip qoıyńyz.\r\n•	Balamen ashyq túrde onyń kekeshtenýi týraly sóılesińiz. Balaǵa túsińdirińiz.\r\n•	Kekeshtenýdi jumsartý úshin logopedpen aqyldasyńyz.\r\n\r\nMedıkamentozdy emniń esh áser bermeıtindigi dáleldengen.\r\n\r\nElektrondy qurylǵylardy  kekeshtikke qarsy qoldanýy aqylǵa sıymsyz.\r\n\r\nBalaǵa jáne otbasyna ózara járdem toptary paıdaly.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen balalardyń kekeshtigi 3-4 jyl ishinde qaıta qalpyna keledi. 8-10 jasynda paıda bolǵan kekeshtik, ómir boıy jalǵasýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nKekeshtik asqynǵan jaǵjaıda – adamnyń kópshiliktiń aldynda sóıleıgennen qorqatyn bolady, ózgelerdiń  mazaqtaýynan jasqanyp,  basqalarmen erkin áńgimelesýden qashqaqtaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME} \r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nMyna jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:\r\n\r\n•	Kekeshtik oqý úderisine nemese balanyń emotsııalyq damýyna kedergi jasasa;\r\n•	Áńgimeleskende bala mazasyz kúıde bolsa nemese qysylyp tursa;\r\n•	Sımptomdary  3-6 aıdan astam ýaqytqa sozylyp bara jatsa.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME} \r\n__Aldyn alý__ \r\n\r\nKekeshtiktiń  aldyn alý sharasy  joq.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME} \r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nBalalyq kezdegi kekeshtik; Sóıleý jyldamdyǵynyń joǵalýy; Kirbińdeý\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nkekeshtik\r\nkekeshtený emi\r\npedıatrııa','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jutqynshaq arty abstsessi','','','qz','s','',0,'',3474,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543404300,1574940300,1543404628,'Jutqynshaq arty abstsessi – jutqynshaqtyń artqy betindegi tinderge irińniń jınaqtalýy. Bul adam ómirine qaýip tóndirýi yqtımal jaǵdaı. \r\n\r\nJutqynshaqtyn anatomııalyq qurylymyna óńesh, keńirdek, kómekeı jáne badamshalar kiredi.\r\n\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi kóbinese 5  jasqa deıingi balalarda damıdy, degenmen, bul atalmysh aýrý basqa jasta múldem kezdespeıdi deýge de bolmaıdy.\r\n\r\nInfıtsırlengen materıal (iriń) jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda jınaqtalady. Aýrý jutqynshaqtyń ınfektsıasyn juqtyrǵanda birden nemese juqtyrǵannan keıin ýaqyt óte paıda bolý múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi – jutqynshaqtyń artqy betindegi tinderge irińniń jınaqtalýy. Bul adam ómirine qaýip tóndirýi yqtımal jaǵdaı. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"494\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJutqynshaqtyn anatomııalyq qurylymyna óńesh, keńirdek, kómekeı jáne badamshalar kiredi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi kóbinese 5  jasqa deıingi balalarda damıdy, degenmen, bul atalmysh aýrý basqa jasta múldem kezdespeıdi deýge de bolmaıdy.\r\n\r\nInfıtsırlengen materıal (iriń) jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda jınaqtalady. Aýrý jutqynshaqtyń ınfektsıasyn juqtyrǵanda birden nemese juqtyrǵannan keıin ýaqyt óte paıda bolý múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Tynys alý qıyndaıdy;\r\n•	Jutyný qıyndaýy;\r\n•	Silekeı aǵady;\r\n•	Joǵary qyzba oryn alady;\r\n•	Tynys alǵanda ysqyryqty dybys estiledi (strıdor);\r\n•	Tynys alý kezinde qabyrǵaaralyq bulshyqetter jıyrylady (qabyrǵa aralyq retraktsııa);\r\n•	Tamaqtaq qatty aýyrady;\r\n•	Basty burý qıynǵa soǵady. \r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDárigerge  jutqynshaǵyńyzdy teksertý qajet. Dáriger nemese meıirbıke jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasyn maqtalyq tyǵynmen aqyryndap súrtedi. Bul em-shara jutqynshaqtaǵy daqyldy tekserýge arnalǵan laboratorııalyq tekserý ádisi bolyp tabylady.\r\n\r\nBasqa da tekserý ádisteri:\r\n\r\n•	Jalpy qan taldamasy (JQT)\r\n•	Moıyndy kompıýterlik tomografııaǵa túsirý (KT)\r\n•	Moıynnyń rentgenografııasy\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nZaqymdalǵan aımaqty tazalaý úshin hırýrgııalyq ádis qoldanylady. Keıde tynys joldarynyń isinýin azaıtý úshin kortıkosteroıdtar taǵaıyndalady.Infektsııany emdeý úshin antıbıotıkterdiń joǵary dozasyn tamyr ishine engizedi.\r\n\r\nOsylaı, tynys alý joldary isiný kezinde bitelmeı qorǵanysta bolady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nBul aýrý kezinde mindetti túrde shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Bul jaǵdaıda tynys alý joldary bitelýi de múmkin. Ol ómirge qaýipti. Ýaqytynda emdelse, densaýlyq tolyq qalpyna kelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Tynys joldarynyń obstrýktsııasy (bitelýi)\r\n•	Aspıratsııa (tynys joldaryna ártúrli bóten zattardyń túsýi)\r\n•	Medastınıt (kókirek aımaqyndaǵy tinderdiń qabynýy)\r\n•	Osteomıelıt (súıketiń ishine ótip ketetin ınfektsııa)\r\nBul tizimde asqynýdyń  barlyq túri jazylmady.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger ózińizdiń nemese  balańyzdyń dene qyzýy tym joǵarlasa jáne tamaǵyńyz qatty ayrsa, dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nShuǵyl túrde jedel járdem shaqyryńyz, eger:\r\n\r\n•	Tynys alý qıyndasa,\r\n•	Tynys alý kezinde ysqyryqty dybystar (strıdor) estilse;\r\n•	Qabyrǵa arasyndaǵy bulshyqetter tynys alý kezinde kirip ketedi (qabyrǵaralyq retraktsııa)\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý __\r\n\r\nÝaqyty farıngıtti nemese basqa tynys alý ınfektsııalaryn dıagnostıkalap, emdese, jutqynshaq artqy abstsessiniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\njutqynshaq arty abstsessi\r\njutqynshaq \r\nabstsess\r\niriń\r\njutynýdyń qıyndaýy\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\nsilekeı aǵý\r\njoǵary temperatýra\r\ntamaqtaǵy aýrý sezimi','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Adam papılloma vırýsynan týyndaǵan aýrý','','','qz','s','',0,'',9680,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543404600,1574940600,1543405007,'Adam papılloma vırýsy (APV) keń taralǵan vırýs bolyp tabylady, ol, kondılomalardyń túzilýimen sıpattalady. APV-nyń 100-den astam túri bar. Kóbisi qaýipti emes, biraq 30 jýyq túri qaterli isikke soqtyrady. APV jynys múshelerin zaqymdaıdy jáne ınfektsııalanǵan adammen  jynystyq qatynas jasaǵanda taralady. Vırýstar qaterli isikti týdyrýy múmkindigi jaǵynan  joǵarǵy jáne tómengi dárejemen baǵalanady. APV –nyń tómengi qaýpti túri súıir ushty kondılomanyń túzilýine jaǵdaı jasap beredi. APV-nyń  joǵary qaýipti túri jatyr moınyń, výlvanyń, qynaptyń jáne áıel adamnyń anal tesiginiń qaterli isigin týyndatady. Er adamdarda bul aýrýdyń saldarynan tik ishekte jáne jynys múshesinde isik paıda bolady.\r\n\r\nKóp adamdarda APV súıir ushty kondıloma túze bermeıdi, keıde patsıentter eshbir sımptom baıqamaǵandyǵyn aıtyp jatady. Dáriger súıir ushty kondılomany emdeıdi nemese joıady. APV bar áıelderdi Papanıkolaý jaǵyndysy boıynsha teksergende isikke alyp keletin jatyr moıynyń ózgerisin baıqaýǵa bolady.\r\n\r\nMúsheqaptardy durys qoldanǵannan APV-ny  juqtyrý nemese taratý qaýpi azaıady, biraq odan aýrý tolyǵymen toǵytylmaıdy. Vaktsınalar APV-nyń keıbir isik týdyratyn túrlerinen qorǵaýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAdam papılloma vırýsy (APV) keń taralǵan vırýs bolyp tabylady, ol, kondılomalardyń túzilýimen sıpattalady. APV-nyń 100-den astam túri bar. Kóbisi qaýipti emes, biraq 30 jýyq túri qaterli isikke soqtyrady. APV jynys múshelerin zaqymdaıdy jáne ınfektsııalanǵan adammen  jynystyq qatynas jasaǵanda taralady. Vırýstar qaterli isikti týdyrýy múmkindigi jaǵynan  joǵarǵy jáne tómengi dárejemen baǵalanady. APV –nyń tómengi qaýpti túri súıir ushty kondılomanyń túzilýine jaǵdaı jasap beredi. APV-nyń  joǵary qaýipti túri jatyr moınyń, výlvanyń, qynaptyń jáne áıel adamnyń anal tesiginiń qaterli isigin týyndatady. Er adamdarda bul aýrýdyń saldarynan tik ishekte jáne jynys múshesinde isik paıda bolady.\r\n\r\nKóp adamdarda APV súıir ushty kondıloma túze bermeıdi, keıde patsıentter eshbir sımptom baıqamaǵandyǵyn aıtyp jatady. Dáriger súıir ushty kondılomany emdeıdi nemese joıady. APV bar áıelderdi Papanıkolaý jaǵyndysy boıynsha teksergende isikke alyp keletin jatyr moıynyń ózgerisin baıqaýǵa bolady.\r\n\r\nMúsheqaptardy durys qoldanǵannan APV-ny  juqtyrý nemese taratý qaýpi azaıady, biraq odan aýrý tolyǵymen toǵytylmaıdy. Vaktsınalar APV-nyń keıbir isik týdyratyn túrlerinen qorǵaýy múmkin.\r\n\r\n__Súıir ushty kondıloma __\r\n\r\nSúıir ushty kondılomalar – jynys músheleriniń terisinde jáne shyryshty qabattarynda paıda bolatyn, jumsaq túzilis. Olar jynys múshesinde, výlvada, ýretrada, qynapta, jatyr moıynda jáne tik ishektiń aınalasynda ornalasý múmkin.\r\nSúıir ushty kondılomalar – jynystyq qatynas jolymen taralatyn ınfektsııa.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSúıir ushty kondılomany túzetin  vırýsty, adam papılloma vırýsy (APV) dep ataıdy. APV-nyń 70-ten astam túri bar. Keıbir túrleri jatyr moıynyń isikaldy ózgeristerin, jatyr nemese tik ishektiń isikterine alyp kelý múmkin.  APV-nyń bul túrleri, isik týdyratyn joǵary qaýipti vırýstar bolyp tabylady.\r\n\r\nAPV-nyń barly túrinen súıir ushty kondılomdar týyndamaıdy. Keıbir APV túrleri adamnyń basqa dene bóliginde papılloma túzý múmkin. Mysaly, qol terisinde. Degenmen, biz bul maqalada jynys múshelerinde paıda bolatyn kondılomalar týraly áńgime qozǵaımyz.\r\n\r\nAPV ınfektsııasy jynys músheleri aımaǵynda taralǵan. Adamdardyń kópshiliginde  sımptomsyz damıdy. Áıelderde APV vırýsy  qynaptyń ishki qabyrǵasyna qaraı jáne jatyr moınyna taman taralýy múmkin. Arnaıy tekserý ádisterinsiz bul ózgeristerdi kórý múmkin emes.\r\n\r\n•	APV ınfektsııasy jynys jolymen taralyp, tik ishek, aýyz nemese qynapty zaqymdaıdy. Siz eger ózińizde kondılomany baıqamasańyz da basqalarǵa taratýyńyz múmkin.\r\n•	Kondılomalar ınfektsııa juqtyrǵannan keıin  6 aptadan – 6 aıdaı aralyqta kózge kórinbeıdi. Siz birneshe jyldar boıy baıqamaı júrýińiz múmkin.\r\n•	APV jáne úshkirbasty kondılomalarmen qatynasta bolǵan adamdardyń barlyǵynda bul aýrý paıda bola bermeıdi.\r\n\r\nSiz de súıir ushty kondılomanyń damýyna jáne onyń taratýyna beıim bolýyńyz múmkin, eger, siz:\r\n\r\n•	Kóp adammen jynystyq qatynas jasassańyz;\r\n•	Ózińizdiń  qatynasqa túsip júrgen serigińizde ınfektsııanyń bar-joqtyǵyn naqty bilmeseńiz;   \r\n•	Erte jastan bastap seksýaldy  qatynasqa beıim bolsańyz;\r\n•	Ishimdik iship, shylym tartsańyz;\r\n•	Gerpes sııaqty vırýsty ınfektsııańyz bar bolsa;\r\n•	Júkti bolsańyz;\r\n•	Aýrýdan nemese emniń áserinen ımmýnıtetińiz tómendep ketse.\r\n\r\nEger kondılomalar jas balada paıda bolsa, onda seksýaldy zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý kerek.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSúıir ushty kondılomalar óte usaq bolǵandyqtan, ony baıqaý qıynǵa soǵady.\r\nKondılomalardyń túri mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Teri túsine uqsaıtyn daqtar sekildi, teriniń ústine tompıyp shyǵdy nemese shyqpaı, sol kúıinde turady.\r\n•	Jańa paıda bolǵan túzilistiń joǵarǵy jaǵy túrli-tústi qyryqqabatqa  uqsaıdy\r\n\r\nÁıelderde kondıloma  ornalasýy múmkin jeri:\r\n\r\n•	Qynapta nemese tik ishekte;\r\n•	Qynap syrtynda nemese tik ishekte, biraq aınala ornalasqan aımaqtarda;\r\n•	Jatyr moınynda;\r\n\r\nEr adamdarda kondıloma ornalasý múmkin jerler:\r\n\r\n•	Jynys múshesinde;\r\n•	Umada;\r\n•	Shap jaqtarynda;\r\n•	Jambasta;\r\n•	Tik ishektiń ishinde nemese syrtynda.\r\n\r\nSúıir ushty kondılomalar jáne de mynadaı jerlerde ornalasýy múmkin:\r\n\r\n•	Erinde;\r\n•	Aýyz jaqta;\r\n•	Tilde;\r\n•	Tamaqta.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda mynadaı sımptomdar týyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Jynys múshesindegi kondıloma aımaǵyndaǵy teriniń matseratsııasy paıda bolady;\r\n•	Qynaptan  bólindilerdiń shyǵý mólsheri artady;\r\n•	Genıtaldy qyshý mazalaıdy;\r\n•	Jynystyq qatynas kezinde nemese odan keıin qynaptqy qan ketýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDıagnostıkalaý úshin dárigerdiń tekserýi qajet bolady.\r\nÁıelderdiń kishi jambas múshelerine tekserý júrgizedi. Kózge kórinbeıtin kondılomany izdeý úshin kolposkopııa jasalady. Dáriger zaqymdalǵan aımaqqa sirke qyshqylyn sebý múmkin. Ol kórinbeıtin kondılomany tabýǵa kómektesedi.\r\n\r\nKondıloma týdyratyn vırýsty Papanıkolaý jaǵyndysy arqyly anyqtaýǵa da bolady. Eger sizde kondıloma bolsa, onda birneshe ýaqyt aralyǵynda siz jıi Papanıkolaý jaǵyndysyn tapsyryp turasyz.\r\n\r\nAtalmysh vırýs boljam boıynsha jatyr moıny isigin týdyra ma, soǵan baılanysty APV-na qarsy DNQ zertteý júrgiziledi. Bul test jasalý múmkin:\r\n\r\n•	30 jastan asqan áıelderde  skrınıng-test retinde ótkiziledi;\r\n•	Kez-kelgen jastaǵy áıelderde Papanıkolaý jaǵyndysynda ózgerister bilinedi\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSúıir ushty kondılomany dáriger ǵana emdeýi kerek. Ózdigińizden emdelýge tyryspańyz jáne dárigerdiń taǵaıyndaýsyz  qandaıda bir preparattardy qabyldamańyz.\r\n\r\nTek dárigerińiz taǵaıyndaǵan, úıde júrip, aptasyna birneshe ret qabyldaıtyn  dárilik preparattarmen ǵana emdelýińiz múmkin. \r\n\r\nKondılomalar hırýrgııalyq ádispen joıylýy múmkin. Ol úshin birneshe ádister bar:\r\n\r\n•	Krıohırýrgııa;\r\n•	Elektrokaýterızatsııa;\r\n•	Lazerlik terapııa;\r\n•	Hırýrgııalyq tilý.\r\n\r\nEger sizde kondıloma bolsa, onda sizdiń barlyq jynystyq seriktesterińiz dárigerge tekserilip, emdelýi qajet.  Tipti aýrý sımptomsyz ótken jaǵdaıda da, siz emdelý kýrsyn alyp, aldaǵy asqynýlar  men ınfektsııa taralýynyń aldyn-alýǵa tıissiz.\r\n\r\nEmdeý kýrsynan keıin sizdiń, kondılomanyń joıylǵandyǵyna kóz jetkizý úshin qaıta tekseristen ótkenińiz abzal.\r\n\r\nSúıir ushty kondılomasy bolǵan áıelder turaqty túrde Papanıkolaý jaǵyndysyn tapsyryp turýy  kerek. Eger jatyr moınynda kondıloma bolsa, onda birinshi emdelý kýrsynan keıin jaǵyndyny árbir 3-6 aı saıyn tapsyryp otyrý kerek.\r\n\r\nJatyr moınynda APV-nan týyndaǵan isikaldy ózgeristeri bar áıelder, aldaǵy ýaqytta da emdelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen seksýaldy  qatynasqa beıim jas áıelder APV vırýsyn juqtyryp alady. Degenmen  kóp  jaǵdaıda bul aýrý sımptomsyz ótedi.\r\n\r\nKóptegen erlerde APV aýrýy sımptomsyz damıdy. Alaıda olar vırýsty óziniń jynystyq serikterine  juqtyrý múmkin.\r\n\r\nEm kýrsyn aıaqtaǵannan  keıin de, siz, basqalarǵa zardap shekkizýińiz múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nKeıbir APV vırýstary jatyr moıny men výlvanyń isikterine alyp keledi. Jatyr moınyn qaterli isiginiń negizgi sebebiniń biri osy.\r\n\r\nSúıir ushty kondılomany týdyratyn APV erlerdiń jynys múshesi aýrýynyń nemese tik isheginiń qaterli isiginiń negizgi sebebi bola almaıdy.\r\n\r\nKondıloma kóp jáne jetkilikti shamada úlken bolý múmkin. Mundaı jaǵdaıda aýqymdy emdeý qajet bolady.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nMynadaı jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:\r\n\r\n•	Sizdiń qazirgi nemese burynǵy seksýaldy serigińizde súıir ushty kondıloma bar bolsa;\r\n•	Sizdiń jynys múshesinde kondılomanyń syrtqy belgisi, qyshyný, bólindiler nemese anomaldy qynaptyq qan ketýler baıqalay. Eskeretin bir nárse, úshkir kondıloma ınfıtsırlengen partnermen qatynasqannan  keıin birneshe jyldar boıy sımpmtodar bilinbeı, sodan soń baryp kórinis berýi múmkin.\r\n\r\n21 jastan asqan áıelderge turaqty túrde Papanıkolaý jaǵyndysyn tapsyrý kerek.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq\n qatynastan bas tartý APV aldyn-alý úshin jalǵyz ǵana ádis emes. Eger siz bir ǵana deni saý jynystyq serigińizben qatynas jasasyp júrseńiz, bul aýrýdyń taralýynyń aldyn alǵan bolyp sanalasyz. \r\n\r\nErlerge jáne áıelderge arnalǵan músheqaptar sizderdi ınfektsııadan tolyq qandy qorǵaı almaıdy. Sebebi vırýs nemese kondıloma jynys múshelerine jaqyn basqa terilerge ornalasyp alýy múmkin. Degenmen, músheqaptar juqtyrý qaýpin tómendetedi, sondyqtan siz ony sońǵy múmkindikte de paıdalanǵanyńyz abzal. Kondıloma jáne sımptomdar bolmaǵan sátte de APV vırýsyn juqtyryp alý qaýpi bar. Jynystyq qatynasty qaýipsizdendirý arqyly APV vırýsynan saqtana alasyz.\r\n\r\nAPV tórt túrinen qorǵaıtyn 2 vaktsına bar. Egý úsh ret jasalady. Bul vaktsına 9-26 jas aralyǵyndaǵy qyzdar men áıelderge taǵaıyndalady.\r\n\r\nBul vaktsınanyń bir túri erler men balalardy genıtaldy jáne analdy kondılomalardan qorǵaıdy. Egý sharasy úsh ret júzege asyrylady. Bul vaktsına 9-26 jas aralyǵyndaǵy balalar men erlerge jasalady.\r\nAPV qarsy vaktsına sizge kele ma, ony dárigerden keńes alyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nSúıir ushty kondılomalar; Erlerdiń jynys múshesindegi kondılomalar; Adap papılloma vırýsy (APV); Venerııalyq súıelder; Kondıloma; APV-ǵa DNQ test; Tómendıfferentsatsııalanǵan APV dısplazııasy\r\n\r\n__\r\nTegter:__\r\n\r\nadam papılloma vırýsy\r\nAPV\r\ndermatovenerologııa\r\nkondıloma\r\nsúıir ushty kondılomalar\r\njynys jolymen beriletin ınfektsııalar\r\náıel músheleri\r\nerlerdiń densaýlyǵy','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Nárestelerdiń sary aýrýy','','','qz','s','',0,'',9536,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543405020,1574941020,1543405430,'Nárestelerdiń sary aýrýy – qanda bılırýbın deńgeıiniń shamadan tys joǵarylaýynan týyndaıdy. Bılırýbın – eski erıtrotsıtterdiń buzylýynan paıda bolatyn sary deneshik. Bılırýbın baýyrdyń ishinde buzylady, sodan, organızmnen úlken dáretpen syrtqa shyǵady.\r\n\r\nQanda bılırýbınniń deńgeıi kóterilgende  teri men shyryshty qabattar sarǵyshtanady. Mine, osy jaǵdaıdy, sary aýrý dep ataıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNárestelerdiń sary aýrýy – qanda bılırýbın deńgeıiniń shamadan tys joǵarylaýynan týyndaıdy. Bılırýbın – eski erıtrotsıtterdiń buzylýynan paıda bolatyn sary deneshik. Bılırýbın baýyrdyń ishinde buzylady, sodan, organızmnen úlken dáretpen syrtqa shyǵady.\r\n\r\nQanda bılırýbınniń deńgeıi kóterilgende  teri men shyryshty qabattar sarǵyshtanady. Mine, osy jaǵdaıdy, sary aýrý dep ataıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"495\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nNárestelerdiń sary aýrýy (terisiniń sarǵaıýy) túrli sebepterge baılanysty oryn alady,  biraq  nárestelerdiń kópshiliginde bul jaǵdaı fızıologııalyq sarǵyshtaný dep te atalady. Bul – jańa týǵan balalar úshin qalypty protsess, baýyr tolyǵymen damymaǵandyqtan paıda bolatyn. Sary aýrýdyń bul túri birneshe kúnge deıin ǵana sozylady. Sary aýrýmen aýyrǵan bala  qandaǵy bılırýbın deńgeıi qalypty deńgeıge túskenge deıin dárigerdiń qaraýynda bolady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJańa týǵan náresteniń týylǵannan keıin birden bılırýbın deńgeıiniń azdap kóterilýi qalypty jaǵdaı.\r\n\r\nNáreste anasynyń qursaǵynda jetilgende,  balanyń joldasy aǵzadaǵy bılırýbındi joıyp otyrady. Balanyń joldasy (platsent) – ol da bir múshe,  júktilik kezinde nárestemen birge ósip, náresteni qorǵap turady.  Náreste týylǵannan keıin bul fýnktsııany baýyr oryndaıdy. Bul protseske birneshe ýaqyt qajet bolýy múmkin.\r\n \r\nTeriniń sarǵyshtanýy nemese sary aýrý kóbinese nárestelerde paıda bolady. Ony “fızıologııalyq sarǵyshtaný” dep ataıdy. Bul jaǵdaı qaýipti emes jáne ol balaǵa  2-4 kún bolǵanda paıda bolady. Sımptomdary 2 aptanyń ishinde qaıtady jáne asqyna bermeıdi.\r\nEmetin nárestelerde sary aýrýdyń eki túri bolýy múmkin. Negizinde, ekeýi de asa qaýipti emes. \r\n\r\n•	Omyraýmen  qorektengennen bolatyn sarǵyshtaný -  balalardyń  ómiriniń alǵashqy aptasynda paıda bolýy múmkin, ol kezde bala nashar emedi nemese anasynan sút baıaý bólinedi.\r\n•	Ana sútiniń áserinen bolatyn sarǵyshtaný – bul, emetin kóptegen deni saý balalardyń 7-kúninen bastap paıda bolýy múmkin. Ol ádette balanyń  2-3 aptalyǵyna deıin sozylady, tipti keıde aıǵa jýyq ýaqyttan keıin biraq qaıtýy da múmkin bolatyn jaǵdaı. Balanyń mundaı kúıge túsýiniń sebebi, ana sútiniń quramyndaǵy qorektik zattardyń áserinen baýyrdaǵy bılırýbınniń ydyraǵandyǵynan bolýy múmkin. Ana sútinen bolatyn sarǵyshtaný men omyraýmen emizgennen bolatyn sarǵyshtanýdyń aıyrmashylyqtary bolady. \r\n\r\nEger balanyń aǵzasynda ózgertip turatyn erıtrotsıtter mólsheri tym kóterilip ketse bul náreste sary aýrýynyń  aýyr formasy bolyp esepteledi.  Onda,  tómendegideı jaǵdaılarda oryn alady:\r\n\r\n•	Qannyń anomaldy jasýshalary paıda bolady;\r\n•	Ana men balanyń qandarynyń toby sáıkes kelmeıdi;\r\n•	Aýyr bosandyrylǵan balanyń bas súıeginiń arasynda jáne bas súıektiń syrtqy joǵarǵy jaǵynda qan quıýlýlar (kefalogematoma) paıda bolady.\r\n•	Erıtrotsıtter joǵarǵy kórsetkish kórsetip turady, ol kóbinese shala týǵan náresteler men  keıbir egizderde kezdesedi; \r\n•	Infektsııa taralady;\r\n•	Arnaıy qajetti nárýyzdardyń (fermentterdiń) jetispeýi nemese bolmaýy.\r\n\r\nBelgili jaǵdaıynda bala aǵzanyń bılırýbındi shyǵarý qıynǵa soǵady, onyń saldarynan sary aýyrydyń salmaqty túri týyndaýy múmkin. Bul jaǵdaılarǵa:\r\n\r\n•	Keıbir preparattardy qoldaný;\r\n•	Qyzamyq, sıfılıs jáne basqa da týa paıda bolǵan ınfektsııalar. \r\n•	Baýyr men ót joldarynyń zaqymdaıtyn aýrýlar. Mýkovıstsıdoz nemese gepatıt\r\n•	Otteginiń tómen deńgeıi (gıpoksııa)\r\n•	Infektsııalar, (mysaly sepsıs)\r\n•	Kóptegen genetıkalyq nemese tuqymqýalaıtyn aýrýlar\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSary aýrý kezinde teri sarǵady. Sarǵyshtaný bet terisinen bastalyp, sodan tómenge qaraı keýdege, qursaq jaqqa, aıaqqa jáne tabanǵa túsedi.\r\nKeıde balalar sary aýrýǵa shaldyqqanda tez sharshaǵysh  keledi jáne tábeti nasharlaıdy.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDárigerler, medbıkeler jáne januıa músheleri sábıdi perzenthanada jáne úıge shyǵarǵannan keıin sary aýrýdyń belgilerin qadaǵalap otyrady.\r\n\r\nSary aýrýǵa shaldyqqan árbir  balanyń  birden bılırýbın deńgeıin teksertý kerek. Ol úshin qan taldamasy alynady.\r\n\r\nKóptegen aýrýhanalarda barlyq nárestelerdiń birinshi 24 saǵatynda jalpy bılırýbın deńgeıin tekseredi. Ol úshin arnaıy zond arqyly náresteniń terisine tıgizip bılırýbın deńgeıin anyqtaıdy. Eger  joǵary kórsetkish baıqalsa, onda qan taldamasyn mindetti túrde alý qajet bolady.\r\n\r\nMindetti tekserýler:\r\n\r\n•	Jalpy qan taldamasy;\r\n•	Kýmbs synamasy;\r\n•	Retıkýlotsıtterdiń deńgeıin anyqtaý;\r\nAry qaraı balalar úshin em qajet bolsa nemese jalpy bılırýbın deńgeıi kúrt joǵarylap ketse ǵana tekserý júrgiziledi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nNegizinde bul jaǵdaıda asa bir em sharalar jasaýdyń qajeti joq.\r\n\r\nTek, dáriger em taǵaıyndaǵan kezde mynalardy  eskerý qajet:\r\n\r\n•	Nárestedegi bılırýbın deńgeıin;\r\n•	Bılırýbın deńgeıiniń joǵarlaý jyldamdyǵyn;\r\n•	Náreste ýaqytynan erte bosandy ma;\r\n•	Tekserý kezindegi náreste jasy;\r\n\r\nEger bılırýbın deńgeıi óte joǵary bolsa  mindetti túrde emdelý qajet.\r\n\r\nBalany emshek sútimen nemese sútti qospalarymen jıi qorektendirińiz. Jıi tamaqtandyrý (kúnine 12 retke deıin) ishek fýnktsııasyn arttyrady, bılırýbınniń dáretpen jeńil bólinýine jaǵdaı jasalynady. Sútti  qospalarǵa taǵy ne qosý kerektigi jaıynda dárigermen keńesip alsańyz jón bolady.\r\n\r\nKeıbir náresteler perzenthanadan shyqpaı túryp emdeýdi qajet etedi. Keıbireýleri aýrýhanaǵa birneshe kúnge qaıta jatýǵa májbúr bolady. Degenmen, emdelýdiń uzaqtyǵy 1-2 kún ǵana bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıde bılırýbın deńgeıi joǵary nárestelerge  ýltrakúlgin sáýlesi emi qoldanylady.  Bul em-shara fototerapııa dep atalady. Ýltrakúlgin sáýlesi teridegi  bılırýbınniń ydyraýyna  kómektesedi.\r\n\r\nNáreste arnaı jasandy jaryq túsiretin  sham astynda jatady. Balaǵa tek qana jórgekshe jáne kózine arnaıy kózildirik kıgizedi. Pedıatrlar, eger múmkindik bolsa, fototerapııa kezinde emizýdiń paıdasy tıetinin aıtady. Sırek jaǵdaılarda nárestege tamyrishilik suıyqtyq engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEger bılırýbın deńgeıi óte joǵary bolmasa, onda fototerapııany úı jaǵdaıynda qoldanýǵa bolady. Ol úshin arnaıy optıkalyq-talshyqty kórpeshe qoldanylady.\r\n\r\n•	Fototerapııa kezinde  balany árbir 2-3 saǵat saıyn tamaqtandyrý qajet, (kúnine 10-12 ret);\r\n•	Medqyzmetker sizdiń úıińizge kelip, sizge kórpesheni  qoldanýyńyzdy, balanyń jaǵdaıyn qalaı baqylaý kerektigin úıretedi.\r\n•	Medqyzmetker kún saıyn kelip, balanyń salmaǵyn ólsheıdi, onyń qalaı qorektenip jatqanyn tekseredi,  terisi men bılırýbın deńgeıin baqylap turady.\r\n•	Siz dymqyl jáne kir jórgekshelerdi sanap turýyńyz kerek.\r\n\r\nSary aýrý óte salmaqty aýyrtpalyq túsirgen kezde aýystyrylmaly qan quıý qajet bolýy múmkin. Bul em-sharanyń kózdegeni bala qany  plazmasynyń basqa, jańa plazmaǵa aýystyrylýymen oryndalady. Sary aýrýdyń aýyr túrina shaldyqqan balalardyń bılırýbın deńgeıin túsirý úshin ımmýnglobýlındi ishke engizse jaqsy áser berýi múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette nárestelerdiń sary aýrýy qaýipti emes. Ádette buǵan shaldyqqan kóptegen balalar emdelmeı-aq 1-2 apta ishinde saýyryp ketedi.\r\n\r\nBılırýbınniń óte joǵary deńgeıi mıdy zaqymdaýy múmkin. Bul jaǵdaı ıadrolyq sary aýrý dep atalady. Alaıda bul jaǵdaıdyń barlyǵy derlik, damymaı turyp anyqtalady.\r\nÁdette, em-sharalardyń barlyńy oń nátıe beredi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nBılırýbın deńgeıiniń shamadan tys kóterilýi, aýrýdyń asqynýy sırek kezdesedi, eger kezdese qalsa mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n•	DTsP (balaldaǵy tserebraldy paralıch)\r\n•	Kereńdik\r\n•	Iadrolyq sary aýrý – mıdyń bılırýbınniń óte joǵary deńgeıiniń saldarynan zaqymdanýy\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nBarlyq náresteler ómiriniń 5-kúnine deıin, sary aýrýdy anyqtaý úshin dárigerge tekserýi kerek.\r\n\r\n•	Perzenthanada 24 saǵattan az bolǵan náresteler, 72 saǵatqa deıin tekserilý kerek\r\n•	24-48 saǵat aralyǵynda perzenthanadan shyǵarylǵandar, 96 saǵatqa deıin tekseriledi.\r\n•	48-72 saǵat aralyǵynda perzenthanadan shyǵarylǵandar, 120 saǵatqa deıin tekseriledi.\r\n\r\nEger balada qyzba (dene qyzýy kóterilse) bolsa nemese tábeti nasharlasa, sary aýrý bolý qaýpi bar degen sóz. Belgil bir toptaǵy balalar úshin sary aýrý qaýipti bolyp esepteledi.\r\n\r\nÁdette sary aýrý asa QAÝIPTI EMES. Biraq, myna jaǵdaılarda pedıatrǵa qaralyńyz:\r\n\r\n•	Sary aýrýyń aýyr aǵymy bala qalsa (terisi ashyq sary túske oransa) \r\n•	Sary aýrý 2 aptadan artyq bolsa nemese basqa sımptomdar paıda bolsa.\r\n•	Ásirese aıaǵy jáne ókshesi sarǵaısa.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNárestelerdiń sary aýrýy qalypty bolǵandyqtan ony aldyn-alý múmkin emes. Damý qaýpin túsirý úshin balany jıi ana sútimen tamaqtandyryp júrý kerek. Joq degende, kúnine 8-12 ret.\r\n\r\nBarlyq júkti áıelder qan toby men anomaldy\n antıdenelrge qarsy tekserilý kerek. Eger anasynda rezýs teris bolsa, onda náresteni tekserý qajet. Eger anasynda O(I)Rh+ qan toby bolsa tekserý qajet bolý múmkin.\r\n\r\nBalanynyń ómiriniń birinshi 5 kúninde jaqsylap tekserip júrse, onda kóptegen asqynýlardy aldyn alýǵa bolady. \r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nNáresteler sarǵyshtanýy; Neonataldy gıperbılırýbınemııa\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nbılırýbın\r\nteri sarǵyshtaný\r\nnáresteler\r\nerıtrotsıtter\r\nemizý\r\nsary tús\r\nbaýyr','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dem qysylý nemese tynystyń tarylýy','','','qz','s','',0,'',1862,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543406220,1574942220,1543406377,'Dem qysylý – bul patologııalyq jaǵdaı,  ókpeden qanǵa otteginiń jetispeýinen týyndaıdy. Júrek, mı  sııaqty ishki aǵzalar, jumysyn jaqsartý úshin qandaǵy ottekke jetkilikti túrde qanyǵýy qajet. Sondaı-aq, demniń qysylýy ókpeniń qandaǵy kómirqyshqyl gazyn joıa almaýynan da damıdy. Qanda kómirqyshqyl gazynyń kóp mólsherde jınalýynan, ishki aǵzalardyń búlinýi ǵajap emes.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Emdelýi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDem qysylý – bul patologııalyq jaǵdaı,  ókpeden qanǵa otteginiń jetispeýinen týyndaıdy. Júrek, mı  sııaqty ishki aǵzalar, jumysyn jaqsartý úshin qandaǵy ottekke jetkilikti túrde qanyǵýy qajet. Sondaı-aq, demniń qysylýy ókpeniń qandaǵy kómirqyshqyl gazyn joıa almaýynan da damıdy. Qanda kómirqyshqyl gazynyń kóp mólsherde jınalýynan, ishki aǵzalardyń búlinýi ǵajap emes.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"496\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTynys alatyn aýa muryn joldary, keńirdek jáne bronhtar arqyly ókpege ótedi. \r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTynys alý fýnktsııasyna áser etetin túrli aýrýlar jáne patologııalyq jaǵdaılar  dem qysylýynyń birden-bir sebebi bolýy múmkin. \r\n\r\nMysaly:\r\n\r\n•	ÓSOA (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy), pnevmonııa, ókpe embolııasy jáne kıstozdy fıbroz sekildi ókpe aýrýlary;\r\n•	Júıke men bulshyqetterdiń zaqymdalýynan týyndaıtyn potolagııalyq jaǵdaılar, mysaly, julynnyń jaraqattanýy, bulshyqettik dıstrofııa jáne ınsýlt;\r\n•	Ókpe aınalasyndaǵy tinder men qabyrǵalardyń zaqymdalýy. Keýde qýysynyń buzylysy da osy patologııany týdyrýy  múmkin.\r\n•	Narkotıktar men ishimdiktiń artyq mólsherde qoldaný;\r\n•	Tútin men zııandy gazdardy jutqannan bolatyn túrli  zaqymdanýlar\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nEmdik tásil dem qysylýynyń  aýyrlyq dárejesine jáne jedel nemese sozylmaly túrine baılanysty, jáne onyń qanshalyqty kúrdeli bolýyna qasarsy júrgiziledi. Jáne de emdeý  tynys alýdy qıyndatqan sebepterge de baılanysty oryndalady. Tynys alý fýnktsııasyn jeńildetý úshin, siz ottegilik terapııa nemese basqa da emder ala alasyz.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nottegi\r\nókpe\r\ntynys alý\r\nkómirqyshqyl gaz\r\ntynys alý júıesi\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\ndemniń qysylýy\r\nbronhtar\r\ntraheıa','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy','','','qz','s','',0,'',3822,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543406400,1574942400,1543406604,'Tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy, jeke adamnyń psıhologııasynyń buzylǵan jaǵdaıy dep te aıtylady.  Adamnyń tek óz maqsatyn júzege asyrý úshin túrli aıla-sharalar jasaýǵa, basqa adamnyń quqyǵyna qaramaı jáne sol isin óziniń durys sanaýymen sıpattalatyn minezi.  Mundaı adam jıi qylmysker bolyp jatady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy, jeke adamnyń psıhologııasynyń buzylǵan jaǵdaıy dep te aıtylady.  Adamnyń tek óz maqsatyn júzege asyrý úshin túrli aıla-sharalar jasaýǵa, basqa adamnyń quqyǵyna qaramaı jáne sol isin óziniń durys sanaýymen sıpattalatyn minezi.  Mundaı adam jıi qylmysker bolyp jatady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysynyń sebepteri belgisiz. Genetıkalyq  jáne qorshaǵan ortadaǵy túrli faktorlar, balaǵa qatal mámle tanytý sekildi jaǵdaılar, atalmysh aýrýdyń damýyna sebep bolýy múmkin. Mundaı adamdar, ásirese,  áleýmetke qarsy toptardyń ishinen, ishimdikke qul bolǵan januıadan shyǵýy múmkin. Atalmysh buzylystar áıelderdiń arasynan qaraǵanda, erlerden kóptep shyǵyp jatady. Sondaı-aq,  bular sottalǵandar arasynda da kóptep kezdesedi.\r\n\r\nBirnárseni órteýge beıim bolý, bala kezde janýarlarǵa qatizerdik tanytý sııaqty minezder, áleýmetke qarsylyqtyń bastapqy satylary bolýy múmkin. Keıbir dárigerler esalańdyq pen jeke tulǵanyń dıssotsıaldi buzylysy  - ekeýi de bir aýrý dep sanaıdy. Al, keıbireýler esalańdyq – odan qaraǵanda salmaqtyraq buzylys dep  esepteıdi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJeke tulǵanyń dıssotsıaldy buzylysy bar adamnyń sıpaty mynadaı bolady:\r\n\r\n•	Tapqyr jáne súıkimdi;\r\n•	Basqa adamdardyń emotsııalarymen epti aıla-amal jasaı alady\r\n•	Jıi zań buzady;\r\n•	Ózinniń jáne basqalardyń qaýipsizdigi týraly bas qatyrmaıdy;\r\n•	Aldaıdy, urlaıdy jáne jıi tóbelesedi;\r\n•	Óz qateligin túsinbeıdi, moıyndamaıdy;\r\n•	Jıi ashýlanady jáne tákappar keledi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy adamnyń jeke basynyń psıholgııalyq baǵalanýy, burynǵy aýrýlarynyń jáne olardyń salmaqty sımptomdarynyń  negizinde dıagnostıkalanady.  Sondaı-aq dıagnoz,  jeke tulǵanyń bala kezdegi minez-qulqynyń saralanýymen de júzege asyrylady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy -  emdelýi  eń qıyn aýrýlar qataryna jatady. Mundaı aýrýy bar adamdar ózdiginen medıtsınalyq kómekke  júgine bermeıdi. Olar terapııany tek sottyń taǵaıyndaýymen qabyldaýy múmkin.\r\n\r\nMinez-qulyqtyq terapııa, ondaı adamnyń jaqsy minezderi úshin marapattap, nashar qylyqtary jaıynda, jaǵymsyz túrde qaıta saralaý ótkizý arqyly júzege asady. Sondaı-aq áńgime terapııasynyń (psıhoterapııa) birneshe formasy qoldanylady.  \r\nJeke dıssotsıaldyq buzylysy bar adam, basqa da osyǵan saı buzylystyrmen aýyratyndar,  kóńil-kúıin turaqtaı almaıtyndar nemese mıy zaqymdanǵandar, jalpy, emdeledi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette sımptomdarynyń sońǵy belgileri jasóspirimdik kezeńiniń sońyna jáne 20 jastan keıingi alǵashqy jyldarynda kórinedi. Keıde sımptomdar ózdiginen 40 jasqa taman jaqsaryp jatady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nBul aýrýdyń sońy, túrmege túsýmen, esirtkige urynýmen, zorlyq-zombylyq jasaýmen  nemese ózin ózi óltirýimen tynýy múmkin. \r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger sizde nemese basqa da tanystaryńyzda jeke tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy sımptomdary baıqalsa, psıhıkalyq em salasynda qyzmet etetin dárigerge nemese mamanǵa qaralyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n \r\nSotsıopattyq tulǵa; sotsıopatııa; tulǵa buzylysy – antısotsıaldyq\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\npaıdalanýǵa umtylys\r\nbalalarǵa degen qatigezdik\r\nqarym-qatynas\r\nmaskúnemder\r\nerlerde kezdesedi\r\ntúrme\r\nnarkomanııa\r\nzorlyq\r\nózin-ózi óltirý','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dıafragmalyq jaryq','','','qz','s','',0,'',4357,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543406640,1574942640,1543406885,'Dıafragmalyq jaryq – týa bitken aqaý bolyp tabylady. Dıafragma – tynys alýǵa qatysatyn bulshyqetterde anomaldi sańlaýdyń bolýymen sıpattalady. Ashyq sańlaý qursaq qýysy músheleriniń (asqazan, kókbaýyr, baýyr jáne ishek) keýde qýysyndaǵy ókpege qaraı ótip ketý qaýpin týdyrady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıafragmalyq jaryq – týa bitken aqaý bolyp tabylady. Dıafragma – tynys alýǵa qatysatyn bulshyqetterde anomaldi sańlaýdyń bolýymen sıpattalady. Ashyq sańlaý qursaq qýysy músheleriniń (asqazan, kókbaýyr, baýyr jáne ishek) keýde qýysyndaǵy ókpege qaraı ótip ketý qaýpin týdyrady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"497\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nDıafragmadaǵy anomaldi sańlaý arqyly qursaq qýysy músheleri  keýde qýysyna aýytqıdy, bul jaǵdaı bala týylǵanǵa deıin oryn alady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nDıafragmalyq jaryq -  qursaqishilik damý kezinde anatomııalyq tinder men qurylymdardyń durys bitispeı  damýynan paıda bolady. Nátıjesinde qursaq qýysynyń músheleri, mysaly, asqazan, ash ishek, kókbaýyr, baýyr bóligi, búırekter  keýde qýysyna kóterilip ketedi. Zaqymdalǵan jaqtaǵy ókpe  tini tolyq damymaı qalady.\r\nTýa bitken dıafragmaldy jaryq jańa týǵan nárestelerdiń 2200 nemese 5000-nan  birinde ǵana kezdesedi. \r\n\r\nKóbinese denesiniń sol jaǵy zaqymdalady.  Náresteniń ata-anasynda nemese birge týǵan baýyrynda  osyndaı aýrý kezbesse, demek, ol balada  bul aýrýdyn paıda bolý qaýpi joǵary.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nDıafragmanyń qate qozǵalýynan jáne ókpe tininiń qysylýynan nárestede týylǵannan keıin ókpe kollapsy (ókpe bóligine aýytqý) damıdy, sodan tynys alý jetkiliksizdigi týyndaıdy.\r\n\r\nBasqa da sımptomdary:\r\n\r\n•	Ottegi jetispegendikten teri kógeredi;\r\n•	Tynys alýynyń jıileıdi (tahıpnoe);\r\n•	Júrek soǵysynyń jıileıdi (tahıkardııa).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nJúkti áıelde amnıon suıyqtyǵy shamadan tys bólinýi múmkin.\r\nIshegi náresteni ýltradybysty zertteý kezinde qursaq qýysyndaǵy múshelerdiń keýde qýysyna aýytqyǵandyǵy kórinýi múmkin.\r\n\r\nNárestelerdi teksergende myna jaıttar anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n•	Keýde jasýshalarynyń qate qozǵalýy;\r\n•	Zaqymdalǵan jaqtan  demniń ótpeýi;\r\n•	Ishektiń tolqı jıyrylýy keýde jaqtan  estiledi\r\n•	Qursaq qýysyn qolmen sıpalap teksergende onyń kóleminiń kishireıgendigi baıqalady.\r\n\r\nKeýde jasýshalary rentgenogrammasynda  qursaq qýysynyń músheleri keýdede ornalasqandyǵy anyqtalýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDıafragmalyq jaryq hırýrgııalyq aralasýlardy qajet etetin, shuǵyl jaǵdaı bolyp tabylady.\r\n\r\nQursaq qýysy múshelerinniń ornalasýy rettep, dıafragmadaǵy sańlaýdy tikkennen keıin operatsııa aıaqtalady.\r\n\r\nTýa bitken dıafragmalyq jaryqtyń korrektsııasy jaıly myna siltemeden qarasańyz bolady.\r\n\r\nJańa týǵan nárestege operatsııadan shyqqan keıin, qalpyna kelgenshe, jasandy tynys alý qurylǵysy qajet bolý múmkin. Keıbir náresteler «jasandy júrek-ókpe»jansaqtaý qurylǵysyna  qosylady, onyń kúshimen operatsııadan keıin balanyń  jaǵdaıynyń tez qalpyna kelýi múmkin. \r\n\r\nEger dıafragmaldy jaryq áıeldiń  júkti kezinde anyqtalsa (24-28 aptalar arasynda), onda fetaldy operatsııalyq em jaıynda oılaýǵa kórýge bolady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nOperatsııa nátıjesi náresteniń ókpesiniń damý deńgeıine jáne basqa da aqaýlardyń bar-joqtyǵyna baılanysty. Ádette, balalnyń ókpe tinderi jetkilikti kólemde damysa, kútiletin nátıjesi qýantarlyq bolmaq.\r\n\r\nQazirgi tańda neonataldy jáne hırýrgııalyq kómek nátıjesinde, bul jaǵdaıdan keıingi balalardyń  ómirsheńdigi 80% joǵarǵy kórsetkishke kóterildi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Ókpe ınfektsııasy paıda bolady;\r\n•	Basqa da týa bitken aqaýlar bolyp ketýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nDıafragmalyq jaryq shuǵyl túrdegi hırýrgııalyq emdi qajet etetin kórsetkish bolyp tabylady. Sondyqtan, kóp oılanbaı, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz nemese 103 nómirine habarlasyńyz. \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEshqandaı jolmen aldyn ala almaısyz.\r\n\r\n__Sınonımderi:__ \r\n\r\nJaryq – dıafragmalyq; Dıafragmanyń týa bitken aqaýy\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nasqazan\r\nkókbaýyr\r\nbaýyr\r\nishek\r\nanomaldi sańlaý\r\nteriniń kógerýi\r\ntynys alýdyń jıileýi \r\njúrek soǵyynyń jıileýi \r\namınıon suıyqtyǵy\r\nókpeniń aýytqýy','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Asqynǵan  pankreatıt ','','','qz','s','',0,'',6662,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1544696040,1576232040,1544697000,'Asqynǵan  pankreatıt – qabynyp, asqynǵan uıqy bezi aýrýy. \r\n \r\nBul sýret – ish qýysynyń joǵarǵy bóliginiń kompıýterlik tomografııasy. Sýrette asqynǵan qabynýdan týyndaǵan (pankreatıt) uıqy bezi tinderiniń qabynýy jáne isinýi  aıqyn kórinedi.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nAsqynǵan  pankreatıt – qabynyp, asqynǵan uıqy bezi aýrýy. \r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"498\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Bul sýret – ish qýysynyń joǵarǵy bóliginiń kompıýterlik tomografııasy. Sýrette asqynǵan qabynýdan týyndaǵan (pankreatıt) uıqy bezi tinderiniń qabynýy jáne isinýi  aıqyn kórinedi.\'\'\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nUıqy bezi asqazannyń artynda ornalasqan. Ol as qorytý fermentterin (enzımderdi) jáne ınsýlın, glıýkagon sekildi gormondyq fermentterdi óndiredi.  As  qorytý fermentteri ash ishektiń sańylaýyna túsedi, ol jerde jandanyp, as qorytý úrdisinde mańyzdy býynǵa aınalady.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"499\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Adamnyń as qorytý júıesiniń aǵzalary\'\'\r\nEger fermentter uıqy bezinde jandandyrylsa, onda uıqy beziniń tinderi ózin-ózi qoryta bastaıdy. Onyń saldarynan uıqybeziniń jáne onyń qantamyrlary isinedi, sondaı-aq qantalaý, zaqymdaný sekildir jaıttar oryn alýy yqtımal.\r\nAsqynǵan pankreatıt áıelderge qaraǵanda erlerde jıi paıda bolady. Jekelegen aýrýlar, operatıvtik sheshimder, zııandy ádetter men durys tamaqtanbaý bul aýrýdyń damý qaýpin arttyrady.\r\nAýrý kóbinese, alkogolızmnen jáne alkogoldi shamadan tys tutynýdan (AQSh-ta -70% jaǵdaıda) týyndaıdy. Genetıkalyq faktorlar da aýrýdyń damýyna áser etedi. Basqa jaǵdaılarda sebebi belgisiz.\r\nPankreatıtti týyndatatyn basqa aýrýlar:\r\n• Aýtoımmýndyq máseleler (eger ımmýndyq júıe ózindik organızmdi zaqymdaıtyn bolsa)\r\n• Uıqy beziniń nemese uıqy bezi fermentteri bólinetin jalpy ót tútikteriniń bitelýi,\r\n• Hırýrgııalyq aralasý kezinde tútikterdiń nemese uıqy beziniń zaqymdanýy\r\n• Qandaǵy úshglıtserıdter (maı qyshqyldarynyń) deńgeıiniń artýy (qandaǵy úshglıtserıdterdiń kóbeıýi)\r\n• Kútpegen jerden uıqy beziniń zaqymdanýy\r\n\'\'__Qosymsha sebepteri:__\'\'\r\n• Mýkovıstsıdoz asqynýlary\r\n• Gemolıtıkalyq-ýremııalyq sındrom\r\n• Gıperparatıreoz\r\n• Kavasakı aýrýy  \r\n• Reı sındromy\r\n• Qandaı da bir dárilik preparattardy tutyný (ásirese, estrogenderdi, kortıkosteroıdtardy, nesep aıdaıtyn preparattardy, mysaly, tıazıd jáne ımýran)\r\n• Vırýstyq ınfektsııalar, parotıt (boryqtaný), Koksakı vırýstary, mıkoplazmalyq pnevmonııalar jáne kampılobakterııalar.\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nPankreatıttiń basty jáne negizgi sımptomy – sol jaq qabyrǵanyń astynda  nemese ishtiń ortasyndaǵy aýyr aýyrsynýdyń bolýymen sıpattalady.\r\nAýyrsyný:\r\n• Maıly tamaqty nemese sýsyndardy tutynyp, birneshe mınýtten keıin aýrýdyń kúsheıýi.\r\n• udaıy jáne birneshe kún ishinde jalǵasady.\r\n• arqamen jatqanda kúsheıedi\r\n• Arqaǵa nemese sol jaýyrynnan tómen tusqa qaraı aýyrsyný  sezimi beriledi.\r\n \r\nAsqynǵan pankreatıtke shaldyqqan adamdarda qyzba, júrek aınýy, qusý jáne tersheńdik baıqalýy múmkin.\r\nBul aýrýda paıda bolatyn qosymsha sımptomdar:\r\n• jer tústi nájis\r\n• jeldenýdiń artýy\r\n• kekirý\r\n• as qorytýdyń buzylysy\r\n• teri men kózdiń aǵynyń azdap sarǵaıýy (sary aýrý)\r\n• teriniń bóritkeni nemese oıyqjara\r\n• ishtiń kebýi\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\nTeksergende dáriger mynalardy anyqtaıdy:\r\n• ish qýysyndaǵy aýyrsyný sezimi nemese isiný\r\n• qyzba\r\n• tómen qysym\r\n• júrektiń jıi soǵýy\r\n• jıi tynys alý\r\nZerthana taldaýlary uıqy bezi bóletin fermentterdiń deńgeıiniń kelesi ózgeristerin kórsetedi:\r\n• qandaǵy amılaza deńgeıiniń artýy\r\n• qan sarysýyndaǵy lıpaza deńgeıiniń artýy\r\n• neseptegi amılaza deńgeıiniń artýy\r\n \r\nQosymsha zerthanalyq taldaýlar pankreatıttiń asqynýlaryn anyqtaýǵa kómektesedi:\r\n• qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n• qannyń tolyq fermenttik paneli\r\n \r\nUıqy beziniń qabynýyn kórsetetin basqa tekserý ádisteri:\r\n• ish qýysynyń kompıýterlik tomografııasy\r\n• ish qýysynyń MRT-sy\r\n• ish qýysynyń ýltradybystyq zertteýi.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nKóbinese, emdeýdi júrgizý úshin aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady:\r\n• aýyrsyný ustamasyn basatyn dárilik preparattar qoldaný;\r\n• vena arqyly eritindiler quıylýy kerek\r\n• uıqy bezine júktemeni azaıtý úshin tamaqty  shektep tutyný kerek \r\n \r\nKeıde muryn nemese aýyz arqyly nazogastraldyq zond (tútik) ornatylady, ol arqyly asqazannyń ishindegisi alynady. Bul ádis qusý nemese kúshti aýyrsyný basylmaıtyn bolsa nemese ishek pareziniń (saldanýy) damýy múmkin bolsa qoldanylady. Zond 1-2 kúnnen 1-2 aptaǵa deıin qoıylady.\r\nAýrýdy emdeý qaıtalanǵan aýyrsyný ustamasynyń paıda bolýynyń aldyn alady.\r\nKeıbir jaǵdaıda qajet bolatyn keńester:\r\n• uıqy beziniń aınalasyndaǵy nemese onyń ishindegi suıyqtyqty soryp alý\r\n• ót tastaryn alyp tastaý\r\n• uıqy beziniń tútigin bosatý.\r\n \r\nAsa aýyr jaǵdaılarda ota jasaý qajet bolady, uıqy beziniń berishtengen nemese zaqymdanǵan tininiń bóligin alyp tastaý úshin.\r\nPankreatıt ustamalaryna shaldyqqan naýqastar úshin alkogoldi sýsyndar, maıly tamaq tutynýǵa, temeki shegýge bolmaıdy.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrýdyń sımptomdary apta ishinde basylady. Biraq, aýrýdyń ómirge qaýip tóndiretin satyǵa ótýi de múmkin.\r\nÓlim-jitim qaýpi artady, eger:\r\n• Gemorragııalyq pankreatıtte – ustama qan ketýimen qosarlanǵanda\r\n• baýyrdyń, júrektiń nemese búırektiń jumysynyń buzylysynda\r\n• berishtengen pankreatıtte\r\n \r\nPankreatıttiń qaıtalaný qaýpiniń yqtımaldyǵy aýrýdyń paıda bolý sebebine jáne emdeýdiń tıimdiligine baılanysty.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatn asqynýlar__\r\n• Asqynǵan búırek jetkiliksizdigi\r\n• Asqynǵan respıratorlyq dıstress-sındrom (ORDS)\r\n• ish qýysynda suıyqtyq jınalýy (astsıt)\r\n•  uıqybeziniń abstsesi jáne kıstasy\r\n• júrek jetkiliksizdigi\r\n• arterıaldyq qysymnyń tómendeýi.\r\nAsqynǵan pankreatıttiń qaıtalanǵan kórinisteri sozylmaly túrine aparady.\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nDárigerge habarlańyz, eger:\r\n• ishińizdi kúshti, udaıy aýrý mazalasa;\r\n• Asqynǵan pankreatıttiń basqa sımptomdary paıda bolsa.\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nPankreatıttiń jańa nemese qaıtalanǵan kórinisteriniń damý qaýpin azaıtýǵa bolady, ol úshin aýrýdyń aldyn alatyn erejelerdi ustaný qajet:\r\n• Alkogoldi shekteńiz.\r\n• Balalardaǵy qyzbany emdeý úshin aspırın qoldanbaǵan jón, ásirese, eger olarda vırýstyq aýrý bolsa. Bul Reı sındromy damýynyń aldyn alý úshin mańyzdy.\r\n• Balalardy parotıtten (boryqtaný) jáne basqa balalar aýrýlarynan vaktsınalaýdy ótkizińiz («Immýnızatsııa – jalpy sholýdy» qarańyz).\r\n\'\'Qusý (áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nqatty aýyrsyný\r\nqusý\r\nishtiń ótýi\r\nishtiń qatýy\r\nqyzýdyń kóterilýi\r\nishtiń kebýi\r\n','student_k',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Asqynǵan respıratorly dıstress sındromy','','','qz','s','',0,'',5510,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1544697120,1576233120,1544697877,'Asqynǵan respıratorly dıstress-sındromy (ARDS) – ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaı bolyp tabylady.  Bul ókpeniń aıryqsha ózgerýimen sıpattalady, ókpege baratyn qannyń quramynda qajetti ottektiń jetispeýshiliginen ókpeniń jumysy buzylysqa tap bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qoldaý toptary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy anyqtamasy__\r\nAsqynǵan respıratorly dıstress-sındromy (ARDS) – ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaı bolyp tabylady.  Bul ókpeniń aıryqsha ózgerýimen sıpattalady, ókpege baratyn qannyń quramynda qajetti ottektiń jetispeýshiliginen ókpeniń jumysy buzylysqa tap bolady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nARDS ókpeniń kez-kelgen aýyr jaraqat alýynan týyndaıdy. ARDS-tyń kópke beligigi paıda bolý sebepteri mynalar:\r\n•	Kóp mólsherdegi qusyqtyń ókpege túsip ketýi;\r\n•	Hımııalyq býlardy jutyp qoıý;\r\n•	Ókpeni aýystyrý;\r\n•	Pnevmonııa;\r\n•	Septıkalyq eseńgreý (aǵzadaǵy genıtaldy ınfektsııa);\r\n•	Jaraqat\r\nARDS aýa qabyna suıyqtyqtyń quıylýyn  ótkizedi. Bul suıyqtyń qan aınalymyndaǵy otteginiń jetkilikti berilýine kedergi jasaıdy.\r\nQuıylǵan suıyqtyq ókpe tinderin basyp ketedi, saldarynan ókpeniń qajetinshe keńeıý múmkinshiligi azaıady. Qandaǵy ottegi mólsheri qaýipti tómen dárejede qalyp qoıady, tipti adam ottegini jasandy aýa aınaldyratyn qurylǵydan alsa da, ókpedegi aýa aınalymy jaqsarmaıdy. \r\nARDS basqa múshelerdiń jetispeýshiligimen qatar  týyndaýy múmkin. Olar mysaly baýyr nemese búırek bolýy múmkin.  Shylym shegý men alkogol paıdalaný da qaýipti faktor bolyp tabylady.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"500\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nAýa ókpege muryn qýysy, keńirdek jáne tamaq arqyly ótedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Tynys alý qıyndaıdy;\r\n•	Tómen arterııalyq qysym jáne aǵza jetispeýshiligi;\r\n•	Dem alystyń jıileýi\r\n•	Demikpe \r\nSımptomdar jaraqat alǵannan keıin nemese aýrý bastalǵannan keıin 24-48 saǵattyń ishinde damıdy. Kóptegen adamar ARDS-pen aýyrǵanymen, sımptomdaryn aıtyp dárigerge kelip jatpaıdy. \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nÓkpedegi anomaldi dybystardy anyqtaý úshin stetoskoptyń  (aýskýltatsııa)  kómegimen tyńdaıdy, estilgen dybystar ókpeniń syrylyn, ókpege suıyqtyqtyń quıylý belgisin anyqtaýǵa sep bolady.Arterııalyq qysyp kóp jaǵdaıda tómen bolady. Ádette tsıanoz baıqalady (teri bozarady, erin men tyrnaqtar túsin ózgertedi, osynyń bári tinderge ottek jestispegendikten týyndaıdy).\r\nARDS-ti anyqtaý úshin júrgiziletin tekserý: \r\n•	Arterııalyq qan gazy;\r\n•	Qan taldamasy (OAK) jáne bıohımııalyq analız;\r\n•	Bronhoskopııa (bul ádis keńirdektegi shyryshty tikeleı tekserýge  múmkindik týǵyzady, oǵan arnaıy «bronhofıbroskop» dep atalatyn qurylǵyny qoldanady);\r\n•	Keýde jasýshalaryn  jalpy rentgenografııadan ótkizý;\r\n•	Qaqyryqty taldaý jáne onyń qozdyrǵyshyn anyqtaý boıynsha zertteý\r\n•	Múmkin bolatyn ınfektsııany tekserý.\r\n\r\nARDS sııaqty keýde radıografııasyna uqsas júrek jetkiliksizdikterin boldyrmaý úshin, júrek bólimderiniń ehokardıografııasy nemese kateterleý qajet bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nÁdette ARDS-ke shaldyqqan naýqasstar aýrýhanada jatyp, arnaıy terapııa qabyldaýy kerek.  \r\nEmdeýdiń basty maqsaty tynys alýǵa demeý berý jáne ARDS-tiń sebebin anyqtap, ınfektsııany emdeý úshin arnaıy preparattardy taǵaıyndaýmen tolyǵydy. Jáne de qabynýdyń aldyn alyp, ókpedegi suıyqtyqty joıý da basty nazarǵa alynatyn emdeý sharasy bolyp tabylady. \r\nSońynan ońtaıly qysymmen dem shyǵarý  jasandy ókpe  ventılıatsııasy zaqymdanǵan ókpege jetkilikti ottek mólsherin jetkizý úshin qoldanylady. Bul qurylǵyny qoldaný barysynda  naýqasqa kúshti tynyshtandyrǵysh dári taǵaıyndalady. Kebir zertteýlerdiń kórsetkenindeı, dári taǵaıyndaý ýaqytsha ARDS-pen saldanǵan adamnyń ońalp ketýine joǵary múmkindik beretini anyqtaldy.\r\nEmdeý naýqastyń ózdiginen dem alǵanynan deıin jalǵasady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qoldaýshy toptar__\r\nKóptegen ARDS-pen aýyratyn naýqastardyń  januıasy kúızeliske tap bolady. Olar qoldaýshy toptarmen baılanysý arqyly bul salmaqty jeńildetedi, qoldaýshy toptar máseleler men ýaıymdardy birge bólisedi, seıiltedi.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__ \r\nARDS-pen aýyratyn naýqastardyń úshten biri osy aýrýdan qaıtys bolady. Tiri qalǵandardyń barlyǵynda qalypty ókpe qyzmeti qalpyna keledi, biraq kóbinde ylǵyı ókpe tinderiniń zaqymdanýy oryn alady.\r\nARDS-pen aýyrǵan kóptegen naýqastar este saqtaý qabiletin joǵaltady ne bolmasa ómir súrý sapasyna qatysty basqa da buzylystarǵa tap bolady. Bul mıdyń zaqymdanýyna baılanysty, ókpe qajetti deńgeıde jumys istemese, mı jetkilikti ottegi mólsherimen qorektene almaı qalady. \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Kóptegen júıeler men aǵzalar zaqymdanady;\r\n•	Ókpeniń zaqymdanýy (mysaly, pnevmotoraks dep atalatyn ókpe kollapsy) osy aýrýdy emdek barysynda jasandy ventılıatsııa qurylǵysynan alǵan jaraqat;\r\n•	Pnevmoskleroz (ókpeniń berishtenýi);\r\n•	Ventılıatorasstsıraly pnevmonııa;\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nNegizinde, ARDS aýrýy naýqas aýrýhanada jatqanda mazalaıdy. Keıde saý adamdarda aýyr pnevmonııa damysa, ARDS aqyryndap damyp, kórinis beredi. Eger sizde tynys alý jaǵynan máseleler týyndasa, 103 nómirindegi jedel medıtsınalyq kómekke habarlasyńyz.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nKardıogendik emes ókpe isigi; Ótkizgishtiginiń tym joǵarlaýynan ókpeniń isinýi; Ókpe shogy; ARDS; Ókpeniń zaqymdanýynyń asqynýy\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ntynys alýdyń jetispeýshiligi\r\nasqynǵan júrek jetispeýshiligi\r\nókpeniń isinýi\r\ndemikpe\r\n \r\n','student_k',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Móldir qabyqtyń endotelıılik dıstrofııasy','','','qz','s','',0,'',4465,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1544697960,1576233960,1544700413,'Móldir qabyqtyń (kózdiń múıizgek qabyǵy, qasań qabyq) endotelıılik dıstrofııasy (Fýks dıstrofııasy) – bul kóz aýrýy. Kóz jasýshalaryn ishten qaptap turǵan qasań qabyqtyń zaqymdanýynan paıda bolady, zaqymdanǵan  jasýshalar aqyryndap óle bastaıdy. Aýrý ádette eki kózdi de zaqymdaıdy.','__Mazmuny__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__ \r\nMóldir qabyqtyń (kózdiń múıizgek qabyǵy, qasań qabyq) endotelıılik dıstrofııasy (Fýks dıstrofııasy) – bul kóz aýrýy. Kóz jasýshalaryn ishten qaptap turǵan qasań qabyqtyń zaqymdanýynan paıda bolady, zaqymdanǵan  jasýshalar aqyryndap óle bastaıdy. Aýrý ádette eki kózdi de zaqymdaıdy.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"501\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n  {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nFýks dıstrofııasy tuqym qýalaýy múmkin, ıaǵnı ata-anadan balaǵa berilýi yqtımal. Ata-analardyń bireýinde bolsa, aýrýdyń damý qaýpi 50% quraıdy..\r\nDegenmen, Fýks dıstrofııasy aýrýdyń otbasy músheleriniń eshqaısysynda bolmasa da kezdesedi.\r\nMóldir qabyqtyń endotelıılik dıstrofııasy erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi. Kórý qabiletiniń problemalary ádette 50 jasqa deıin bilinbeıdi, biraq keıde dáriger aýrýdyń belgilerin erterek, 30-40 jasta anyqtaıdy.\r\nFýks dıstrofııasy kezinde qasań qabyqtyń artqy betin qaptap turǵan jasýshalardyń juqa qabaty zaqymdalady. Bul jasýshalar móldir qabyqtyń artyq suıyqtyqty shyǵarýdy qamtamasyz etedi. Ýaqyt óte kele, jasýshalardyń kóp mólsheri óletindikten, suıyqtyq jınala bastaıdy jáne móldir qabyqtyń isinýi men buldyraýyn týdyrady.\r\nBastapqyda, suıyqtyq kóz jabyq kezde, ıaǵnı uıyqtaǵan kezde ǵana jınalýy múmkin. Aýrý órshigen saıyn kishkene kópirshikter paıda bola bastaıdy. Birte-birte kópirshikter ósip, jarylyp, kózdiń aýyrsynýyn týdyrady. Sondaı-aq, Fýks dıstrofııasy kezinde móldir qabyqtyń pishini ózgerýi múmkin, bul kórý qabiletiniń údemeli nasharlaýyna alyp keledi.\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Kóz aýyrady;\r\n•	Kózdiń jaryqqa sezimtaldyǵy paıda bolyp,  kózge aq daqtar túse bastaıdy;\r\n•	Kózdiń qaraýytýy nemese buldyraýy paıda bolady (bastapqyda tek tańerteńgi ýaqytta);\r\n•	Jaryq kózine qaraǵanda, onyń aınalasynda túrli tústi jıektiń (oreol) paıda bolǵandaı kórinedi;\r\n•	Kórý qabiletiniń údemeli nasharlaýy\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger Fýks dıstrofııasyn sańylaýly lampamen qarap tekserý kezinde anyqtaı alady.\r\nQosymsha zertteý ádisterine mynalar jatada:\r\n•	Pahımetrııa – shynaınanyń qalyńdyǵyn ólsheý;\r\n•	Móldir qabyqtyń aınalmaly mıkroskopııasy – qasań qabyqtyń artqy bóligin tystap jatqan epıtelııdiń jaǵdaıyn baǵalaý úshin paıdalanylady;\r\n•	Kózdiń jiti kórgishtigin anyqtaý.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nFýks dıstrofııasynyń sımptomdaryn jeńildetý úshin shynaınadan suıyqtyqty sorýǵa qabiletti kóz tamshylary nemese mazdary qoldanylady.\r\nQasań qabyqta jaralar túzilgen kezde aýyrsynýdy azaıtý maqsatynda, jumsaq kontaktili lınzalar nemese hırýrgııalyq em qoldanylady.\r\nFýks dıstrofııasyn emdeýdiń jalǵyz joly qasań qabyqty aýystyrý.\r\nTereń qabatty keratoplastıka dástúrli transplantatsııanyń balama túri bolyp tabylady. Bul protsedýra barysynda qasań qabyqtyń tereń qabattary donorlyq tinmen aýystyrylady. Protsedýra tigýdi qajet etpeıdi. Bul protsedýrada qabyldamaý sııaqty asqynýlar sırek kezdesedi jáne qalpyna kelý ýaqyty tezirek júredi.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrý ýaqyt ótken saıyn órshıdi. Aýyr Fýks dıstrofııasyna ushyraǵan naýqastardyń qasań qabyǵyn aýystyrmasa, soqyr bolyp qalýy múmkin nemese qatty aýrýsyný týyndaıdy jáne kózdiń kórý qabileti nasharlaıdy.\r\nFýks dıstrofııasynyń jeńil jaǵdaılary jıi kataraktalardy hırýrgııalyq emdeýden keıin nasharlaıdy. Hırýrg bul qaýipti eskerip, operatsııanyń tehnıkasyn nemese kataraktanyń hırýrgııalyq emdeý ýaqytyn ózgertýi kerek.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nKelesi sımptomdar bolsa, dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Kózdegi aýyrý sezimi kúsheıse;\r\n•	Kózdiń jaryqqa sezimtaldyǵy artsa;\r\n•	Kózge bir nárse túsip ketkendeı sezim bola berse;\r\n•	Kózdiń qaraýytýy nemese jaryq kóziniń aınalasynda oreol paıda bolýy sııaqty kóz problemalary oryn ala berse;\r\n•	Kórý qabileti nasharlap ketse.\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharasy__\r\nBúginge deıin bul aýrýdyń aldyn-alý sharalary  tabylmady. Kataraktany hırýrgııalyq emdeýden bas tartý nemese kataraktany operatıvti emdeý kezinde arnaıy saqtyq sharalaryn saqtaý aýrýdyń aǵymyn báseńdetýge kómektesýi múmkin.\r\n \r\n__Tegter: __\r\nkórý qabiletiniń tómendeýi\r\nsoqyrlyq\r\nqasań qabyqtyń qaraýytýy\r\nkózdiń aýyrsynýy\r\n\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ateroma','','','qz','s','',0,'',2621,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1544701560,1576237560,1544702057,'','__Mazmuny__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan tekserilý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nAteroma (maı bezderiniń isigi) teri astynda, jabyq qap túrinde bolyp keledi, ishinde irtik-irtik maı berishteri tolyp turady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nKóp jaǵdaıda aretomalar túkti follekýl shyǵarý joldyrynyń qabynýynan jáne tolýynan  túziledi. Sondaı-aq olar  teriniń jaraqattanýynan da paıda bolady. Bul qaptarda jasýshalar kreatın aqýyzyn túzedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nNegizgi sımptomdary, teri astynan aýyrmaıtyn berishterdiń túzilýimen sıpatalady. Ádette, mundaı túzindiler bette, moıynda jáne keýdede  kezdesedi. Olar aýyrtpaıdy, aqyryndap óse beredi.\r\nEger bul tompaıýlar ınfıtsırlense nemese qabynsa basqa da sımptomdar týyndaýy ǵajap emes:\r\n•	Teri qyzarady;\r\n•	Teri aýyrtady;\r\n•	Zaqymdanǵan jerdiń astynda qyzý kóteriledi;\r\n•	Aqshyl-kók irtik-irtik irindi bólindiler paıda bolady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDárigerler sizge dıagnoz qoıý úshin, terińizdi jaqsylap qarap, tekserip shyǵady. Keıde basqada aýrýlardyń saldarynan teri osyndaı jaǵdaıǵa tap bolsa, bıopsııa jasalady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nAteromalar qaýipti emes, sondaı-aq asa qatty ýaıym týdyra bermeıdi. Jyly kompressany zaqymdalǵan jerge basyp, jylaýyqty drenajdap, teriniń qalpyna keltirilýin tezdetýge bolady.\r\nEger sizde kishkentaı qabynǵan jylaýyǵy (kısta) bolsa, dáriger  isikti basý úshin steroıdty dárilik preparattar qabyldaýǵa keńes beredi.\r\n\r\nEger jylaýyq qabynsa, aýrý sezimderi biline bastasa nemese kólemi úlkeıe bastasa, dáriger ony drenajdaıdy, nemese ony joıý úshin ota jasaıdy.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nAýyrǵan jerdi transformatsııamen tilgende bez ınfıtsırlenýi múmkin. Hırýrgııalyq operatsııadan keıin de berish qaıta paıda bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nDeneńizde qandaıda bir jańasha túzindilerdi baıqasańyz, dárigerge habarllasyńyz. Berishter qaýipti emes, dáriger sizden qaýipti isktiń belgilerin anyqtaýy kerek.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nEpıdermaldi jylaýyq (kısta); Keratındi jylaýyq (kısta); Epıdermoıdty jylaýyq (kısta).\r\nBettiń isýi, bezeý, allergııalyq serpillis (erlerde/áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nAteroma\r\nepıdermaldi jylaýyq\r\nepıdermoıdty jylaýyq \r\nbiteý isik\r\nmaı bezderindegi jylaýyq\r\n','student_k',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dıabettik neıropatııa ','','','qz','s','',0,'',5799,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545198180,1576734180,1545198584,'Dıabettik neıropatııa –  bul qant dıabetimen aýyratyn adamdarda paıda bolatyn nervtiń zaqymdanýy. Atalmysh jaǵdaı qant dıabetiniń asqynýy bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıka jáne tekserý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıabettik neıropatııa –  bul qant dıabetimen aýyratyn adamdarda paıda bolatyn nervtiń zaqymdanýy. Atalmysh jaǵdaı qant dıabetiniń asqynýy bolyp tabylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nShamalap kelgende dıabetpen aýyratyn adamdardyń jartysynda nerv ushtary zaqymdalyp jatady. Qant dıabeti dıagnozy qoıylǵannan soń birneshe jyl boıy aýrý sımptomsyz ótedi. Al alǵash qant dıabeti dıagnozy qoıylǵan keıbir patsıentterde nerv ushtarynyń baıaý zaqymlaýyn baıqaýǵa bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"502\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n\'\'Qant dıabeti nátıjesinde nervtiń zaqymdalýy múmkin jáne neıropatııa dep atalatyn asqyný paıda bolýy múmkin. Ádette bul aıaq-qol saýsaqtarynyń sezgishtigi joǵalýymen bastalady. Neıropatııa birte-birte tabannan bastap, patsıenttiń qolynyń nemese aıaǵynyń boıynda joǵary qozǵalýy múmkin.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nÁdette aýrýdyń sımptomdary uzaq jyldar boıy baıaý damıdy. Sımptomdar zaqymdalǵan nervtiń túrlerine baılanysty bolyp keledi.\r\n\r\nIshek perıstaltıkasyn retteıtin nervter zaqymdalǵan kezde, sizde as qorytý kezinde qıyndyqtar paıda bolý múmkin. Onyń nátıjesinde dıabetti qadaǵalaý qıynǵa soǵady.\r\n\r\nAs qorytý kezinde qıyndyqtar paıda bolýyna baılanysty  sımptomdar:\r\n\r\n•	Az mólsherde tamaq qabyldaǵan ózinde de paıda bolatyn artyq tamaqtaný sezimi \r\n•	Qyjyl jáne ishtiń kebýi\r\n•	Qusý, ish qatý nemese ish ótý\r\n•	Jutyný kezindegi qıyndyqtar\r\n•	Tamaqty ishkennen birneshe saǵattan keıin paıda bolatyn qorytylmaǵan taǵam qaldyqtarymen qusý\r\n\r\nEger de qol men aıaqtaǵy júıkeler zaqymdalsa, onda titirkený, kúıdirý nemese aýrý sezimi paıda bolady. Zaqymdalý deńgeıiniń órshýine baılanysty qol men aıaqtyń sezgishtigi joǵalýy yqtımal. Sezgishtik joǵalý nátıjesinde siz kelesideı nárselerdi sezbeı qalýyńyz múmkin:\r\n\r\n•	úshkir zatty basyp ketkende\r\n•	súıel nemese kishkentaı tilik paıda bolǵan kezde\r\n•	qolmen nemese aıaqpen tym ystyq nemese sýyq zatty tıgende \r\n\r\nEger nátıjesinde júrek jáne qan tamyrlar nervi zaqymdalsa, onda siz:\r\n\r\n•	Tósekten tez kóterilgen kezde esten tanýyńyz múmkin \r\n•	Jıiligen júrek soǵysyn sezýińiz múmkin\r\n•	Júrek aýrýy (stenokardııa) nemese júrek ustamasy kezinde aýrý sezimin sezbeı qalýyńyz múmkin\r\n\r\nNervtiń zaqymdalǵanyn rastaıtyn ózge de sımptomdarǵa mynalar jatady:\r\n\r\n•	Seksýaldyq problemalar, mysaly erlerde erektsııa boıynsha qıyndyqtardyń paıda bolýy, al áıelderde – qynaptyń qurǵaýy nemese orgazm turǵysynan qıyndyqtardyń paıda bolýy\r\n•	Qandaǵy tómen qant deńgeıine sezimtaldyqtyń joqtyǵy.\r\n•	Qýyqtaǵy problemalar, atap aıtqanda eriksiz zár shyǵarý nemese qýyqty bosata almaý.\r\n•	Tynyshtyqta jáne qalypty temperatýra kezinde mezgilsiz qatty tersheńdik.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka jáne tekserý __\r\n\r\nDáriger tekserý kezinde mynadaı aýrý belgilerin anyqtaýy múmkin:\r\n\r\n•	Tobyqta refleksterdiń bolmaýy nemese álsireýi\r\n•	Aıaqta sezgishtiktiń bolmaýy (arnaıy shetka túrindegi qurylǵymen (monofılament dep atalady) tekseriledi)\r\n•	Teridegi ózgerister\r\n•	«Bulshyqet seziminiń» buzylýy (kınestezııa)\r\n•	Gorızontaldy qalyptan vertıkaldy qalypqa tez aýysqan kezde arterıaldy qysymnyń tómendeýi\r\n\r\nAýrýdy dıgnostıkalaý kezinde kelesi zertteý ádisteri jasalady:\r\n\r\n•	Elektromıografııa (EMG) – bulshyqetterdiń elektrlik aktıvtiligin jazý\r\n•	Nervtik ótkizý jyldamdyǵyn tekserý – júıkeden ótetin elektrlik sıgnaldardy jazý\r\n•	Asqasannan ash ishekke taǵamnyń evakýatsııa jyldamdyǵyn tekserý\r\n•	Júıke júıesiniń qan qysymymen basqarylatyndyǵyn anyqtaý úshin passıvti ortostatıkalyq tekserý júrgizý.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nJúıkeniń dıabettik zaqymdalýyn baıaýlaý úshin dárigerdiń keńesterin oryndańyz.\r\nQandaǵy ońtaıly qan deıńgeıin saqtaý úshin:\r\n\r\n•	Dıeta ustańyz\r\n•	Turaqty túrde fızıkalyq jattyǵýlardy jasańyz\r\n•	Turaqty túrde qandaǵy qant deńgeıin tekserip júrińiz\r\n•	Qant deńgeıin túsiretin preparattardy nemese ınsýlındi dárigerdiń taǵaıyndaýy boıynsha qabyldap júrińiz\r\n\r\nNervterdiń zaqymdalýyn rastaıtyn kelesi sımptomdary anyqtalǵan jaǵdaıda, dáriger oǵan baılanysty em taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n•	Tabanda, aıaq nemese qoldaǵy aýrý sezimi\r\n•	Qusý, loqsý nemese taǵamdy qorytýǵa baılanysty basqa da problemalar\r\n•	Qýyqqa qatysty problemalar\r\n•	Erektıldy dısfýnktsııa nemese qynaptyń qurǵaýy\r\n\r\nAıaqtaǵy júıkeler zaqymdalǵan jaǵdaıda sezgishtik tómendeıdi. Sezgishtiktiń tolyq joǵalýy da múmkin. Nátıjesinde aıaqtaǵy jaralar ukópke deıin jazylmaıdy. Aıaqqa jasalǵan durys kútim asqynýdyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nMundaǵy aıaqqa jasalatyn kútim dep aıtylyp otyrǵany:\r\n\r\n•	Kúndelikti muqııat aıaqty qarańyz\r\n•	Dárigerge qaralýǵa deıin aıaqty ózińiz tekserińiz.\r\n•	«Durys» shulyq jáne aıaq kıimdi kıińiz (dárigerińizben keńesińiz).\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nTaǵaıyndalǵan em aýrý sezimin basady jáne keıbir sımptomdardy qadaǵalaýǵa kómektesedi. \r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múkin bolatyn asqynýlar:__\r\n\r\n•	Zár shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy\r\n•	Aıaqataǵy dıbettik oıyq jaralar\r\n•	Júrek aýrýy (stenokardııa) nemese júrek ustamasy kezinde aýrý sezimin sezbeı qalý\r\n•	Aıaq saýsaqtaryn, tabandy nemese tobyqty ampýtatsııalaý\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nDıabettik neıropatııa sımptomdary paıda bolǵan sátte dárigerge habarlasyńyz. \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\nSınonımderi\r\n\r\nDıabettik nevropatııa; Dıabet – nevropatııa.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nnervterdiń zaqymdanýy\r\ndıabettiń asqynýy\r\nqant dıabeti\r\nqandaǵy joǵary qant dıabeti\r\nkınestezııa\r\nınsýlın\r\n','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Laktaza tapshylyǵy ','','','qz','s','',0,'',1569,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545198600,1576734600,1545198826,'Laktaza – bul laktozany (sút jáne sún ónimderinde bar qantty) sińiretin ferment.\r\n\r\nLaktaza tapshylyǵy sizdiń aǵzańyzdyń sút óńimderin sińire almaıtyndyǵyn habardar etedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"503\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\nSınonımderi: Sút ónimderine tózbeýshilik, laktaza tapshylyǵy, sútke tózimsizdik\r\n\r\nLaktaza – bul laktozany (sút jáne sún ónimderinde bar qantty) sińiretin ferment.\r\n\r\nLaktaza tapshylyǵy sizdiń aǵzańyzdyń sút óńimderin sińire almaıtyndyǵyn habardar etedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nLaktozasy bar taǵamdardy qabyldaǵannan keıin, sizde asqazanda jaısyzdyq paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, kelesi sımtomdar bolýy yqtımal:\r\n\r\n•	Ishtiń kebýi\r\n•	Ishtiń ótýi\r\n•	Asqazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nSizdiń problemalaryńyz laktozanyń tózimsizdigine baılanystylyǵyn anyqtaý úshin, dáriger sizge qan jáne nájisti tekserýge analız taǵaıyndaıdy\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nLaktoza tózimsizdigi aýyr dert emes. Laktoza bar taǵamdardy tutynýdy shekteý nemese dárilerdi qabyldaý deneńizdiń laktozany sińirýine kómektesýi múmkin. Eger sút taǵamdary jetkilikti mólsherde qabyldanbasa, onda aǵzaǵa qaltsıı mólsheri tómendeıdi. Mundaı jaǵdaıda sizge kaltsıı preparattaryn qabyldaý qajet bolady. Óıtkeni, sút jáne sút ónimderi kaltsııdiń negizgi kózi bolyp tabylady.\r\n\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nishtiń kebýi\r\nishtiń ótýi\r\nasqazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy\r\nkaltsıı preparattary\r\nlaktaza tapshylyǵy\r\nsútke tózimsizdik\r\nlaktaza\r\nferment\r\nqant\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy shanshý ','','','qz','s','',0,'',8224,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545198780,1576734780,1545199358,'Shanshý –  bul qandaı da bir medıtsınalyq sebepsiz balanyń kúnine 3 saǵattan astam jylaýy. Sharshý is júzinde barlyq nárestelerde ártúrli dárejede kezdesip jatady. Barlyq náresteler bul kezeńnen ótedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Balany jubatý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nShanshý –  bul qandaı da bir medıtsınalyq sebepsiz balanyń kúnine 3 saǵattan astam jylaýy. Sharshý is júzinde barlyq nárestelerde ártúrli dárejede kezdesip jatady. Barlyq náresteler bul kezeńnen ótedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nShamamen alǵanda bes balanyń ishinen bireýi uzaq ýaqyt aralyǵynda jylasa, bul jaǵdaıdy shanshý dep sanaýǵa bolady. Onyń paıda bolý merzimi ártúrli keledi, degenmen shanshý ádette náresteniń 3 aptasynan bastalady. Shanshýdyń shyńy náresteniń 4-6 aptasynda  bolady.\r\n\r\nShanshýdan týyndaǵan balanyń jylaýy ádette kúnniń sońynda bastaý alady. Shanshýy bar balalar ádette kez-kelgen titirkendirgishterge sezimtal keledi. Keıbir balalar kóbinese ishek gazdarynan jaısyzdyq sezinedi. Al keıbirleri qaryn ashqannan nemese artyq tamaqtanýdan jylap jatady. Keıbir balalar belgili bir tamaqtardy nemese ana sútindegi aqýyzdy, balalarǵa arnalǵan qorektik qospalardy qoryta almaı jatady. Qorqynysh, renish nemesee alańdaý shanshý sımptomdarynyń paıda bolýyna ákelýi múmkin. Sábıdiń aınalasyndaǵy adamdar alań bolyp, ashýda nemese depressııa jaǵdaıynda júrse – bul jaǵdaıda náreste odan beter qatty jylaıtyn bolady.\r\n\r\nÝaqyt óte shanshý doǵarylady. Sımptomdary shamamen 6 aptadan keıin azaıyp, 12 aptada tolyq ketedi. \r\n\r\nEger sizdiń balańyzda 12 aptasynda áli shanshýlar bolsa, onda sizge basqa da sebepterdi boldyrmaýǵa (mysaly, reflıýks) dárigerge qaralý kerek.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nShanshýlar kóbinese kún saıyn bir ýaqytta bastalady. Ádette shanshýy bar balalar keshke qaraı beımaza bolyp keledi.\r\n\r\nShanshýdyń sıpmtomdary kóbinese aıaq asty bastalady. Balanyń qoldary jumylyp, aıaqtary búgilip, ishi qampıǵandaı kórinýi múmkin. Shanshý ustamasy birneshe mınýttan birneshe saǵatqa deıin sozylady. Ádette shanshý belgileri jel shyǵarǵannan nemese úlken dáretke shyqqannan soń joq bolyp ketedi. Ishtiń aýrýyna qaramastan, náresteler jaqsy tamaqtanyp, qalypty salmaq kóteredi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nEmdeýshi dárigerińiz kóbine sizge balanyń medıtsınalyq syrqatnamasy týraly, sonyń ishinde balanyń uzaq ýaqyt jylap jatyr ma degen suraqtardy qoıý arqyly shanshýlardy anyqtaı alady.\r\n\r\nDáriger basqa da aýrýlardy (mysaly, jaryqtar men ishek ótimsizdigin) boldyrmaý úshin medıtsınalyq tekserý jasaıdy. Eger dıagnoz anyq bolmasa, onda tekserýdi ary qaraı júrgizý kerek bolady. \r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nShanshýy bar balaǵa kómektesý múmkindiginshe jylaýdyń týdyratyn sebepterin anyqtaý jáne men joıýdy qamtıdy.Sondaı-aq, balany jubatatyn nárselerdi anyqtaý qajet.\r\n\r\nShanshýdy shaqyratyn sebepter:\r\n\r\n·       \'\'Taǵamdar\'\': Emshek súti arqyly ótetin ónimder sizdiń balańyzǵa áser etýi múmkin. Eger balańyzdy emizetin bolsańyz, ona kofeın men shokolad sııaqty stımýlıatorlardan aýlaq bolyńyz. Birneshe apta boıy sút ónimderi men jańǵaqtardan aýlaq bolýǵa tyrysyńyz, sebebi olar baladaǵy allergııalyq reaktsııalardy týdyrýy múmkin. Bala emizetin analarǵa brokkolıdi, qyryqqabatty, burshaqtardy jáne gazdy óndirýge yqpal etetin basqa da ónimderdi shekteýi kerek dep jıi aıtylady. Degenmen, bul ónimderdiń osyǵan sebep bolyp tabylatyndyǵy jóninde dálel  kóp emes,\r\n·       \'\'Balalarǵa arnalǵan qorektik qospalar\'\': Keıbir balalar taǵamdyq qospalar ishindegi aqýyzdarǵa sezimtal bolý múmkin, sondyqtan qospany aýystyrý qajet bolady.\r\n·       \'\'Dárilik preparattar\'\': Emshek sútinen ótetin preparattardy náresteniń jylaýyna sebep bolýy múmkin. Eger siz emshek sútimen emizip jatsańyz, siz dárigerińizben alyp jatqan dári-dármek týraly keńes alyńyz.\r\n·       \'\'Tamaqtaný\'\': Balanyń artyq tamaqtanýynan nemese tez tamaqtanýynan aýlaq bolyńyz.. Eger qutydan tamaqtandyrý 20 mınýttan az ýaqyt bolsa, emiziktegi tesik tym úlken bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Balany jubatý boıynsha keńester__\r\n\r\nBir balany jubatatyn nárse ekinshisin jubatpaýy múmkin. Keıbir balalar jaıalyqqa qatty oranǵandy unatady, al keıbirleri kerisinshe bos bolǵandy jón kóredi. Sondyqtan ózińizdiń balańyzǵa ne unaıtynyn qarap, sol turǵydan jubatýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\n•	Balany neǵurlym kúndiz qolda ustap júretin bolsańyz, soǵurlym bala keshke mazasyzdanbaıdy. Ol sizdiń balańyzdy buzbaıdy. Deneńizge kııýge bolatyn balalardy tasymaldaýǵa arnalǵan rıýkzaktar (kengýrý-rıýkzaktar) balańyzdy berik ári yńǵaıly ustaýdyń tamasha tásili bolýy múmkin.\r\n•	Balańyzdy jaılap terbetińiz.  Terbetý balany tynshtandyryp, onyń gaz shyǵarýyna kómektesedi. Balalar jylaǵan kezde aýany kóbirek jutyp qoıady. Sonyń saldarynan gazdar kóbeıip, múmkin sodan ishte aýrý sezimi paıda bolady, keıin budan bala qatty jylaı bastaıdy. Bul tsıkldy buzý ońaıǵa soqpaıdy.  Balalardyń terbelme-kreslolary bastaryn álsin ustaı alatyn 3 aptadan asqan sábılerge jaqsy balama bolyp tabylady. Balańyzdy ándetip terbetseńiz bala tynyshtalady.\r\n•	Balyńyzdy tik qalypta ustańyz. Ol aǵzadaǵy gazdardyń shyǵýyna jáne qyjyldy azaıtýǵa septik etedi. Jyly oramal nemese bótelkedegi jyly sýdy balańyzdyń ishine qoısańyzbala tynyshtalady.\r\n•	Keıbir balalar uıyqtaı almaǵanda ishpen jatqandy, sol ýaqytta onyń arqasynan sıpaǵanyn unatady. Balańyzdy ishpen jatqyzyp uıyqtatpańyz. Ishpen jatyp uıyqtap qalatyn nárestelerde BJÓS (balanyń jedel ólý sındromy) damý qaýpi joǵary.  \r\n•	Balańyzǵa emizikti usynyńyz.  Keıbir balalar birdeneni soryp, emip jatqandy unatady.\r\n•	Eger siz balańyzdy emizetin bolsańyz, ekinshi emshekti usynar aldynda balańyzdy birinshi emshektegini tolyq emip bitiriýne múmkindik berińiz. Emshek sútiniń kontsentratsııasy azyqtandyrý kezinde ózgeredi. Tamaqtandyrýdyń basynda sút quramynda kalorııa jáne maı az bolady. Keıinnen súttiń áldeqaıda qorektisi keledi jáne balany lezde tynshtandyrady. Eger balańyz qolaısyzdyq sezip nemese kóp tamaqtanatyn bolsa, onda siz 2-3 saǵat ýaqytta bir ǵana emshekpen emizińiz. Bul balaǵa súttiń eń qorektisinen  alýǵa múmkindik beredi.\r\n•	Keıbir balalar avtokólikte júrip kele jatqanda ózin tynysh sezinedi. Eger sizdiń balańyzǵa ol kómektesse, avtokóliktiń qozǵalysyn jáne dybysyn uqsatatyn quraldy nemese oıynshyqty satyp alýyńyzǵa bolady.\r\n•	«Aq» shý (mysaly, sarqyrama shýy) keıbir balalardy tynyshtandyrýy múmkin. Siz «aq» shý nemese jeldetkish, shańsorǵysh, kir jýatyn mashına, ydys jýatyn mashına dybystaryn shyǵaratyn aspaptardy satyp ala alasyz.\r\n•	Keıbir ósimdik qaınatpalary men dári-dármekter gaz óndirýdi azaıtýǵa kómektesedi. Mańyzdysy olardyń organızmge sińirilmeıtindigi jáne balalarǵa qaýipsiz bolýy  Eger sizde balańyzdy shanshýdyń aýyr túri bolsa, dáriger kúshti áserli dári-dármekterdi taǵaıyndaı alady\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette nárestelerde shanshý 3-4 aılarynda joq bolyp ketedi.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nAsqynýlar bolmaıdy\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger balańyz kóp jylaıtyn bolsa dárigerge qaralyńyz. Basqa da  qaýipti sebepterdi joqqa shyǵarý asa mańyzdy.\r\n\r\nKelesi jaǵdaıda dárigerge mindetti túrde qaralyńyz:\r\n\r\n•	balanyń minezi-qulqy aıaq asty ózgerse;\r\n•	jylap jatqan balada qyzba, boı bermeıtin qusý, ishtiń ótýi, nájistegi qan nemese asqazanǵa qatysty basqa máseleler bolsa\r\n\r\nBalańyzdyń densaýlyǵyna mazasyzdansańyz, kóńilińizde úreı týyndasa –  dereý kómek surańyz.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSizdiń balańyz aldyn alý sharalaryna qaramastan mazasyz bolýy múmkin.\r\n\r\nAlaıda durys emizý jáne shanshýdyń sebebin anyqtaý týraly bilimniń ákeler paıdasy mol. Eger siz balańy emizseńiz, onda laktatsııa týraly keńester qajet bolary sózsiz.\r\n\r\nShanshý bastalǵanǵa deıin sizdiń balańyzdy ne jubabatatyn bilip alǵanyńyz jón. Eger siz bilgen bolsańyz,onda balany tez jubatýǵa ári mazasyzdanýyn toqtatýǵa bolady\r\n\r\n{ANAME()}11{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nBalalardaǵy shanshý\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nbalanyń jylaýy\r\nnáresteler\r\nshanshýy bar balalar\r\nishek gazdary\r\nashtyqtan jylaý\r\nartyq tamaqtaný\r\ntym tez tamaqtandyrý\r\n','translator',6,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','H1N1 tumaýy (shoshqa tumaýy) ','','','qz','s','',0,'',1837,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545199320,1576735320,1545199672,'H1N1 tumaýy (shoshqa tumaýy) – bul H1N1 tumaýy vırýsynan týyndaǵan muryn, tamaq jáne ókpe ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\nTumaý – tynys joldarynyń vırýsty ınfektsııasy bolyp tabylady. Ol jótel, tynys alýdyń qıyndyǵy, qyzba, bas aýrýy, bulshyq etterdegi aýrý men álsizdik sımptomdarymen sıpattalady. Vırýs adamnan adamǵa aýa-tamshylary arqyly taralady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nH1N1 tumaýy (shoshqa tumaýy) – bul H1N1 tumaýy vırýsynan týyndaǵan muryn, tamaq jáne ókpe ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"504\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTumaý – tynys joldarynyń vırýsty ınfektsııasy bolyp tabylady. Ol jótel, tynys alýdyń qıyndyǵy, qyzba, bas aýrýy, bulshyq etterdegi aýrý men álsizdik sımptomdarymen sıpattalady. Vırýs adamnan adamǵa aýa-tamshylary arqyly taralady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nH1N1 vırýsynyń erte formalary shoshqalarda anyqtalǵan. Ýaqyt óte vırıs ózgerip (mýtatsııalanyp), adamdarǵa da juǵa bastady. H1N1 jańa vırýs bolyp tabylady, ony alǵash ret adamnan 2009 jyly anyqtady. Ol dúnıe júzine tez taralyp ketti.\r\n\r\n2010 jyly tumaý merziminde H1N1 vırýsy jappaı ınfektsııa shaqyrmaǵan bolatyn. Arnaıy vaktsına qajet bolmady, alaıda H1N1 vırýsy álgi kúnge deıin únemi (merzimdik) vaktsınalaý baǵdarlamasyna kiretin 3 vırýstyn biri bolyp tabylady.\r\n\r\nH1N1 vırýsy quramynda shoshqa eti bar jáne basqa da taǵamdardy, aýyz sýyn qabyldaý arqyly, sonymen birge basseınde, saýnada, monshada shomylý arqyly berilmeıdi.\r\n\r\nKez-kelgen vırýs adamnan adamǵa myna jaǵdaılarda beriledi:\r\n\r\n•	Tumaýmen aýyratyn kez kelgen adam jótelse nemese túshkirse, al qorshaǵan adamdar sol aýamen dem alsa\r\n•	Tumaý vırýsy ornalasqan  jerdegi esik tutqasyn, jazý ústelin nemese kompıýterdi qolmen ustap, keıin óz kózyn, aýyzyn nemese murynyn ustaǵanda\r\n•	Tumaýmen aýyryp jatqan balany nemese eresek adamdy kútim jasaǵanda, ózinniń shyryshty qabattaryn ustasa\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nShoshqa tumaýy; A tobyndaǵy H1N1 tumaýy \r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nshoshqa tumaýy\r\nH1N1vırýsy\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\nqyzba\r\nvaktsınatsııa \r\n\r\n','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gıpopıtýıtarızm ','','','qz','s','',0,'',5907,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545199680,1576735680,1545200004,'Gıpopıtýıtarızm – gıpofızdiń bir nemese birneshe gormondarynyń qajetti mólsherde óńdirilmeýinen týyndaıtyn aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm – gıpofızdiń bir nemese birneshe gormondarynyń qajetti mólsherde óńdirilmeýinen týyndaıtyn aýrý.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGıpofız – bas mıynyń negizinde ornalasqan kishikentaı anatomııalyq qurylys. Ol aıaqshalar kómegimen gıpotalamýsqa (onyń fýnktsııalaryn qadaǵalaıtyn mı aımaǵyna) bekinedi.\r\n\r\nGıpofız bóletin gormondar jáne olardyń fýnktsııalary:\r\n\r\n•	Adrenokortıkotropty gormon (AKTG) – búırek ústi bezderiniń kortızoldy bosatýyn yntalandyrady; kortızol qan qysymyn jáne qant deńgeıin saqtaýǵa qatysady.\r\n•	Antıdıýretıkalyq gormon (ADG) - organızmde sýdyń búırekterden shyǵarylýyn retteıdi.\r\n•	Follıkýlostımýldeýshi gormon (FSG) – erlerdiń jáne áıelderdiń seksýaldy fýnktsııasy men uryqtandyrýdy retteıdi.\r\n•	Ósý gormony (ÓG) - tinder men súıektiń ósýin retteıdi.\r\n•	Lıýteındeýshi gormon (LG) - erlerdiń jáne áıelderdiń seksýaldy fýnktsııasy men uryqtandyrýdy retteıdi.\r\n•	Oksıtotsın - bosaný kezińde jatyr qabyrǵalarynyń jıyrylýyn, sút joldaryn qorshaıtyn jasýshalardyń jıyrylýyn retteıdi.\r\n•	Prolaktın - áıel emshekteriniń damýyn jáne emshek sútiniń prodýktsııasyn retteıdi.\r\n•	Tıreotropty gormon (TTG) – organızmdegi zat almasýǵa áser etetin qalqansha beziniń gormondaryn óndirýin yntalandyrady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"505\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n \r\nGıpofız –bas mıynyń negizinde ornalasqan, jynystyq qatynas, jynystyq damý jáne reprodýktıvtik fýnktsııany retteıtin gormondar shyǵaratyn bez bolyp tabylady.\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm kezinde bir nemese birneshe gıpofız gormondary jetkilikti túrde bólinbeıdi. Qanda gormondar deńgeıiniń tómendeýi, jumys atqaratyn aǵzalardyń fýnktsııasynyń buzylysyna ákelip soǵady. Mysaly, TTG deńgeıiniń tómendeýi qalqansha beziniń fýnktsııasynyń buzylysyn shaqyrady.\r\n\r\nGıpopıtýıtarızmge sebepshi bolý múmkin: \r\n\r\n•	Mıdaǵy hırýrgııalyq aralasý\r\n•	Bas mıynyń qaterli isigi\r\n•	Bas jaraqaty\r\n•	Mıdy qorshaıtyn tinderdiń ınfektsııasy\r\n•	Radıatsııa\r\n•	Paralıch\r\n•	Sýbarahnoıdaldy qan quıylý (anevrızmanyń jarylýynan)\r\n•	Gıpofısh nemese gıpotalýmýs isigi \r\n\r\nKeıde gıpopıtýarızm ımmýndyq júıedegi buzylystarǵa nemese metabolıkalyq aýrýlarǵa baılanysty, mysaly:\r\n\r\n•	Gemohromatoz\r\n•	Gıstıotsıtoz H\r\n•	Lımfotsıtarly gıpofızıt\r\n•	Sarkoıdoz\r\n\r\nSondaı-aq, gıpopıtýıtarızm júktiliktiń sırek asqyný túri bolyp tabylady. Ol Shıhan sındromy dep atalady\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Ishtegi aýrý sezimi\r\n•	Tábettiń joǵalýy\r\n•	Seksýaldy qyzyǵýshylyqtyń tómendeýi (erlerde)\r\n•	Súttiń shyǵýynyń buzylýy (áıelderde)\r\n•	Sharshaǵyshtyq\r\n•	Bas aýrýy\r\n•	Bedeýlik (áıelderde)\r\n•	Jynystyq qatynasqa qyzyǵýshylyqtyń joq bolýy (áıelderde)\r\n•	Qoltyqta nemese qasaǵada shashtyń túsýi\r\n•	Denede nemese bette shashtardyń túsýi (erlerde)\r\n•	Tómeńgi arterıaldy qysym\r\n•	Sýyqqa sezimtaldyq\r\n•	Eresekterde boıdyń tómen bolýy (152 sm kishi)\r\n•	Jynystyq damýdyń tejelýi (balalarda)\r\n•	Menstrýatsııanyń bolmaýy (áıelderde)\r\n•	Kórý nasharlaýy\r\n•	Álsizdik\r\n•	Salmaq joǵaltý\r\n\r\nEskertý: Sımptomdar baıaý damý múmkin jáne de aıtarlyqtaı ózgerýi múkin. Ol mynaǵan baılanysty: \r\n\r\n•	Sıntezdelmegen gormondardyń jáne olar áser etetin organdar sany\r\n•	Aýrýdyń aýyrlyǵyna\r\nAtalmysh aýrýda kezdesetin basqa da sımptomdar:\r\n•	Bettiń isinýi\r\n•	Shashtyń túsýi\r\n•	Daýystyń ózgerýi\r\n•	Salmaq qosý (ádeıi emes)\r\n\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm dıagnozyn qoıý úshin qandaǵy gıpofızdyń qaı gormonyń deńgeıi tómendegeniń anyqtaý qajet. Sonymen qatar sol gormon áser etetin aǵzanyń aýrýlaryn joıý qajet.\r\n\r\nTekserý ádisteri:\r\n\r\n•	Bas mıynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n•	Gıpıfızdiń magnıtti-rezonansty tomografııasy (MRT)\r\n•	Qandaǵy AKTG quramyn anyqtaý\r\n•	Qandaǵy kortızol deńgeıi\r\n•	Qandaǵy follıkýlstımýldeýshi gormonnyń (FSG) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy estradıol (estrogen) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy ınsýlıntárizdi ósý faktor 1 (IFR-1) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy lıýtındeýshi gormon deńgeıi\r\n•	Qandaǵy testosteron deńgeıi\r\n•	Qandaǵy tıreotropty gormon (TTG) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy qalqansha bez gormon (T4) deńgeıi\r\n\r\nGıpofız isigi bolǵan jaǵdaıda, sol nemese basqa gormonyń kóp mólsherde sındezdeýine baılanysty, qanda sol gormon deıgeıi joǵary bolady. Isik gıpofızdiń basqa jasýshalaryn zaqymdaıdy, sol sebepten basqa gormondar deńgeıiniń tómendeýineákelip soqtyrady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEger gıpopıtýıtarızm isikten damysa, onda operatıvti em,sáýlelik terapııamen nemese sáýlelik terapııasyz emdeý qajet bolady.\r\n\r\nAry qaraı sizge ómir boıy gormon almastyrýshy terapııa qajet bolady. Oǵan mynalar jatady:\r\n\r\n•	Kortıkosteroıdtar (kortızol)\r\n•	Ósý gormony\r\n•	Jynys gormondary (testosteron erlerge jáne estrogen áıelderge)\r\n•	Qalqansha bez gormondary\r\n•	Áıelder men erlerdegi bedeýlikti emdeýde qoldanylatyn preparattar.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm ádette ómir boıy emdi qajet etedi. Alaıda, oǵan qaramastan siz qarapaıym ómir súre alasyz.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nDári-dármek terapııasynyń jaǵymsyz áserleri damýy múmkin. Aýyr aýrý kezinde kortıkosteroıdterdiń qosymsha dozasyn qoldanýdyń múmkin emestigi ómirge qaýipti bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger sizde gıpopıtýıtarızm sımptomdary bar bolsa dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKóp jaǵdaıda bul aýrýdyń aldyn alý múmkin emes. Bul aýrýdyń paıda bolý qaýpin bilý – erte dıagnostıkaǵa jáne emdelýge yqpal etýi múmkin.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\ngıpopıtýıtarızm\r\ngıpofız gormondarynyń jetkiliksizdigi\r\ngıpofız\r\ngormondar deńgeıiniń tómendeýi\r\nbettiń isinýi\r\nshashtyń túsýi\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gıpergıdroz','','','qz','s','',0,'',7821,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545211020,1576747020,1545211628,'Gıpergıdroz – teriniń kóp bólinýimen sıpattalatyn aýrý. Sýyq aýa raıynda da nemese demalys kezinde gıperdırozy bar adamdarda ter bólinýi baıqalyp jatady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGıpergıdroz – teriniń kóp bólinýimen sıpattalatyn aýrý. Sýyq aýa raıynda da nemese demalys kezinde gıperdırozy bar adamdarda ter bólinýi baıqalyp jatady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTer bóliný aǵzany sýytýǵa kómektesedi. Kóp jaǵdaıda bul qalypty nárse.\r\n \r\nAdamdar jyly temperatýraǵa, fızıkalyq kúızelisterge  nemese olardy alańdatatyn jaǵdaılarǵa ushyraǵanda, atap aıtqanda ashýlanǵanda, qobaljyǵanda jáne qoryqqanda terleı bastaıdy.\r\n\r\nAlaıda, artyq ter bóliný belgili sebepsiz de bolý múmkin. Gıpergıdrozy bar adamdarda ter bezderi gıperaktıvti (fýnktsııasy joǵarylaǵan) bolyp keledi. Baqylanbaıtyn ter bóliný fızıkalyq, sonymen birge emotsıonaldyq jaısyzdyqqa alyp keledi.\r\n\r\nEger aıaq-qol jáne qoltyq qatty terlese, bul qubylys alǵashqy nemese fokaldy gıpergıdroz dep atalady. Alǵashqy gıpergıdroz halyqtyń 2-3% kezdesedi, bul aýrýy bar 40%-dan kem emes patsıentter medıtsınalyq kómekke júginedi. Kóp jaǵdaıda alǵashqy gıpergıdroz sebebi belgisiz bolyp jatady. Múmkin bul aýrý urpaqtan urpaqqa beriletindiktiginen shyǵar.\r\n\r\nEger artyq ter bóliný basqa aýrý saldarynan bolsa, onda bul ekinshilik gıpergıdroz bolyp tabylady.. Artyq ter bóliný barlyq denede nemese belgili bir aımaqtarda ǵana bolý múmkin. Ekinshilik gıpergıdroz sebepterine mynalardy keltirýge bolady:\r\n\r\n•	Akromegalııa\r\n•	Úreı jaǵdaıy\r\n•	Isik\r\n•	Akromegalııa\r\n•	Úreı jaǵdaıy\r\n•	Isik\r\n•	Kartsınoıdty sındrom\r\n•	Bilgili bir top preparattary jáne olardy artyq qoldaný\r\n•	Qanda glıýkoza deńgeıiniń túsýi\r\n•	Júrek aýrýlary\r\n•	Gıpertıreoz\r\n•	Ókpe aýrýlary\r\n•	Menopaýza\r\n•	Parkınson aýrýy\r\n•	Feohromatsıtoma\r\n•	Omyrtqa jaraqattary\r\n•	Insýlt\r\n•	Týberkýlez nemese basqa ınfektsııalar\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nGıpergıdrozdyń negizgi sındromy – ol tersheńdik.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nTekseris kezińde dáriger aıqyn tersheńdik belgilerin baıqaıdy. Artyq ter bólinýdi dıagnostıkalaıtyn kóptegen testter bar.\r\n\r\nAtalmysh testterdiń keıbir túrleri:\r\n\r\n•	Iod-krahmaldy test (Mınor probasy). Iod eritindisi ter kóp bólinetin aımaqqa jaǵylyp, kepkennen soń solo aımaqqa krahmal sebedi. Krahmal men ıod qosyndysy ter kóp bólingen aımaqta qosylyp qara kók túske boıalady.\r\n•	Qaǵaz testi. Arnaıy qaǵaz terdi sińirý úshin teriniń aımaǵyna qoldanylady, sodan keıin qaǵazdyń salmaǵy ólshenedi. Neǵurlym qaǵazdyń salmaǵy aýyr bolsa, sonshalyqty ter bólingenin bildiredi.\r\n\r\nJoǵary tersheńdikke baılanysty dáriger sizge mynadaı suraqtar qoıý múmkin:\r\n\r\n•	Lokalızatsııa (aımaq)\r\n·	Ter kóbinese bette, alaqandarda, qoltyqtarda kezdese me nemese barlyq denede me?\r\n•	Ýaqyt aralyǵyn anyqtaý\r\n·	bul túnde bolady ma?\r\n·	bul kenetten paıda bolady ma?\r\n•	Obektıvti sebepter\r\n·	Sizge birnárseni esińizge túsiretin jaıt týraly aıtqanda (aýyr oqıǵa bolýy múmkin),  sizde tersheńdik paıda bolady ma?\r\n•	Basqa da sımptomdar baıqalady ma, mysalǵa:\r\n·	Salmaq joǵaltý\r\n·	Júrek soǵysynyń jıileýi\r\n·	Sýyq nemese jabysqaq qoldar\r\n·	Qyzba\r\n·	Tábettiń bolmaýy\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý kelesini qamtıdy:\r\n\r\n• __Antıperspıranttardy qoldaný__. Shamadan tys tersheńdilik antıperspıranttarmen qadaǵalaýǵa bolady, olar ter bezderin biteıdi, sonyń saldyrnan tersheńdilikti basady. Qoltyq tersheńdiligin emdeýdegi birinshi topqa 10-20% alıýmınıı hlorıdti geksagıdrat qamtıtyn preparattar bolyp tabylady. Keıbir patsıentterge dozasy joǵary preparattar taǵaıyndalý múmkin. Dezodoranttar teriniń titirkendirýine ákelip, al allıýmınıı hlorıdiniń joǵary dozalary kıimdi qurtý múmkin. Eskertý: dezodoranttar terleýdi tolyqtaı joımaıdy, alaıda jaǵymsyz ıisti azaıtýǵa kómektesedi.\r\n•__Dárilik preparattar__. Ter bezderiniń stımýlıatsııasyn toqtatý úshin antıholınergııalyq preparattar qoldanylady. Mysal retinde glıkopırrolatty alýǵa bolady. Keıbir patsıentter úshin olardyń tıimdiligine qaramastan, bul preparattar sońyna deıin zerttelmegen.Bul dári-dármekterdi qabyldaǵanda aýyzdyń kebýi, bas aınalý, zár shyǵarý qıyndyqtary sııaqty janama áserler bolýy múmkin. Beta-blokatorlar nemese benzodıazepınder stresske baılanysty tersheńdikti  basýǵa kómektesedi\r\n• __Ionoforez (galvanızatsııa)__. Bul FDA-men (AQSh-tyń Azyq-túlik jəne dári-dármekpen qamtamasyz etý basqarmasymen) maquldaǵan, elektr togynyń áserinen ter bezderiniń ýaqytsha azaıtylýyna baǵyttalǵan emdeý ədisi. Qol men aıaqtyń terleýdiń aldyn alýdyń eń tıimdi joly bolyp tabylady. Qoldar nemese aıaqtar sýǵa salynyp, álsiz elektr togy ótedi. Patsıent kishkene titirkenýdi sezgenshe deıin elektr togy birte-birte kúsheıedi. Terapııa 10-20 mınýtqa sozylady jáne birneshe seansty qajet etedi. Sırek jaǵdaılarda teridegi jaryqtar men qabyrshaqtardyń paıda bolýy sııaqty janama áserler paıda bolýy múmkin.\r\n• __Botoks__. Qoltyqtyń qatty terleýin (alǵashqy aksıllıarly gıpergıdroz) emdeý úshin FDA-men (AQSh-tyń Azyq-túlik jəne dári-dármekpen qamtamasyz etý basqarmasymen) maquldaǵan, A tıpti botýlındi toksın (Botox) bolyp tabylady.Az dozada tazalanǵan botýlın toksıniń qoltyqqa salyny, preparat ýaqytsha ter bezderin belsendiretin júıkelerdi buǵattaıdy. Jaǵymsyz áserler retinde ınektsııa aımaǵynda aýyrsyný jáne tumaýǵa uqsas belgiler bolýy múmkin. Eger siz Botoksty deneniń basqa bólikterine engizýdi qalasańyz, ózińizdiń dárigerińizben keńeskenińiz abzal. Alaqandaǵy ter bólinýdi emdeýde qoldanylatyn botoks ýaqytsha álsizdik pen aýyr aýrýdy týdyrýy múmkin.\r\n• __Endoskopııalyq torokaldy (keýde) sımpatektomııasy (ETS)__. Eger joǵaryda kórsetilgen emdik tásilderdiń kómegi bolmasa, onda aýyr jaǵdaı kezinde mınımaldy-ınvazıvti hırýrgııalyq em taǵaıyndalady, ıaǵnı sımpatektomııa. Bul protsedýra ter bezderine ımpýls berýdi toqtatýǵa negizdelgen. Ádette bul operatsııany kóbinese alaqandary qattyraq terleıtin patsıentterge taǵaıyndalady. Jáne de bul ádis bet aımaǵynda tersheńdik bolatyn adamdarda da qoldanylýy múmkin. Endoskopııalyq torokaldy (keýde) sımpatektomııasy (ETS) aksıllıarly gıpergıdroz (qoltyqtyń tersheńdigi) kezińde óte sırek jasalynady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAllıýmınıı hlorıdi: Bastapqy kezeńde patsıentter bul preparatty aptasyna úsh retten bastap jeti ret qoldana alady. Ter bólinýdiń qalypqa kelgennen soń úsh aptada 1 ret taǵaıyndalady. Teriniń qabynýy kezinde dáriger steroıdty kremder taǵaıyndaıdy.\r\nBotoks: Isiný birneshe apta ishinde qaıtady. Bir ınektsııanyń áseri birneshe aıǵa deıin saqtalý múmkin. Keıbir patsıentter qosymsha ınektsııalardy qajet etedi.\r\n\r\nIonoforez: ter bólinýdiń azaıýy 6-10 seanstan keıin baıqalady. Sodan keıin seans azaıady, 4 aptada 1 ret bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nGıpergıdroz paıda bolý sebepteri óte aýyr bolý múmkin. Eger sizde qatty tersheńdilik baıqalsa, onda mindetti túrde emdeýshi dárigerge habarlasyńyz\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nMynadaı sımptomdar bolsa, mindetti túrde dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Uzaq, sebepsiz, shamadan tys kóp ter bóliný\r\n•	Tersheńdilik keýde tusyndaǵy aýrý sezimmen jáne arterıaldy qysymnyń kóterilýimen birge júredi\r\n•	Tersheńdilikpen qatar sizde salmaq joǵaltý baıqalady\r\n•	Tersheńdilik kóbinese túnde, uıqy kezińde bolady\r\n•	Tersheńdilik qyzbamen, salmaq joǵaltýmen, keýde tusyndaǵy aýrý sezimimen, entigý nemese tahıkardııa (jıilegen júrek yrǵaǵy) birge júrse, onda ol basqa aýrý sımptomdary bolý múmkin. Mysaly, gıpertıreoz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nShamadan tys terleý; artyq terleý; tersheńdilik\r\n \r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\ntersheńdik\r\ngıpergıdroz\r\nter bezderiniń fýnktsııasynyń artýy\r\nalǵashqy gıpergıdroz\r\nekinshi gıpergıdroz \r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gestatsıondy qant dıabeti (júktilik kezindegi qant dıabeti)','','','qz','s','',0,'',6054,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545211620,1576747620,1545212076,'Gestatsıondy qant dıabeti (júktilik kezindegi qant dıabeti) – júktilik kezińde alǵash ret anyqtalatyn jáne glıýkozanyń (qant) deńgeıiniń kóterilýimen sıpattalatyn aýrý bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGestatsıondy qant dıabeti (júktilik kezindegi qant dıabeti) – júktilik kezińde alǵash ret anyqtalatyn jáne glıýkozanyń (qant) deńgeıiniń kóterilýimen sıpattalatyn aýrý bolyp tabylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJúkitilik kezinde gormondar ınsýlındi bógeý múmkin, solaı onyń fýnktsııasynyń buzylysyna ákelip soǵady. Eger mundaı jaǵdaı bolsa, onda  júkti áıeldiń qant deńgeıi kóteriledi.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda gestatsıondy qant dıabetiniń damý qaýpi joǵary bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Sizdiń jasyńyz 25-ten joǵary\r\n•	Sizdiń otbasyńyzdyń bireýinde qant dıabeti bar\r\n•	Balanyń 4,800 g. astam týylýy nemese balada týa bitken patologııanyń bolýy\r\n•	Sizdiń qan qysymyńyz joǵary\r\n•	Amnıotıkalyq suıyqtyqtyń kóp bolýy\r\n•	Buryn mezgilinen erte bosańý nemese óli bosańýdyń bolýy\r\n•	Júktilikke deıiń sizde artyq salmaq boldy\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"506\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Júktilik kezindegi qant dıabeti júktilik kezinde glıýkozaǵa tózimdiliktiń (sezimtaldyqtyń) buzylýymen sıpattalady. Bul júktilik kezinde paıda bolatyn gormondyq ózgerister ınsýlınge tinderdiń sezimtaldyǵyn tómendetýi múmkin. Nátıjesinde qandaǵy qant deńgeıi kóterilip, bul qant dıabetine ákeledi. Júktilik kezinde qannyń joǵary deńgeıi anaǵa da, sonymen qatar balaǵa da óte qaýipti.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJúktilik kezindegi qant dıabeti ádette sımptomsyz ótedi nemese onyń sımptomdary aıqyn bolmaıdy, ondaı-aq júkti áıelge asa qaýip tóndirmeıdi. Qant deńgeıi bosanýdan keıin óz qalpyna keledi.\r\n\r\nAýrý sımtpomdaryna mynalar jatady:\r\n\r\n•	Kórýdiń nasharlaýy\r\n•	Jalpy álsizdik\r\n•	Qynaptyn, qýyqtyń jáne teriniń jıi ınfektsııalary\r\n•	Turaqty túrde shóldeý\r\n•	Jıi kishi dáretke barý\r\n•	Qusý jáne loqsý\r\n•	Joǵary tábetke qaramastan, dene salmaǵyn joǵaltý\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nJúktilik kezindegi qant dıabeti júktiliktiń 2-shi trımestrinde paıda bolady. Skrınnıg rektnide barlyq júkti áıelderde 24-28 apta aralyǵynda glıýkozaǵa toleranttylyq testin ótkizedi. Gestatsıondy dıabet damý qaýpi bar júkti áıelderge bul test erterek jasalady.\r\nGestatsıondy dıabet anyqtalǵan sátte, qant deńgeıiń kúndelikti úı jaǵdaıynda baqylap otyrý qajet. Qant deńgeıin tekserý  arnaıy qurylǵy – glıýkometrmen jasalady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – qannyń qant deńgeıin qalypty deńgeıde ustap turý jáne damyp kele jatqan náresteniń densaýlyǵyna únemi baqylaý jasaý bolyp tabylady\r\n\r\n__BALANYŃ DAMÝYN BAQYLAÝ__\r\n\r\nJúktilik kezinde siz jáne sizdiń balańyz turaqty medıtsınalyq baqylaýda bolýy kerek.\r\nKardıotokografııa (qursaqtaǵy náresteni fetaldy monıtorlaý) - óte qarapaıym jáne aýyrtpalyqsyz balany baqylaý bolyp sanalady.\r\n\r\n•	Protsedýra barysynda balańyzdyń júrek soǵysyn kórsetetin arnaıy qurylǵyny (elektrondy fetaldy monıtor) ishińizge ornalastyrady.\r\n•	Dáriger birneshe ret zertteý júrgizý alady, sodan soń dınamıkada balańyzdyń damýy arttta qalǵan joq pa ekendigin anyqtaı alady. \r\n\r\n__DIETA JÁNE JATTYǴÝLAR__\r\n\r\nSizge mindetti túrde dıeta ustaý qajet bolady. Sonymen qatar kóp paıdaly taǵamdarmen tamaqtanýyńyz kerek. Sizge taǵamdardyń quramyn jáne olardyń merzimin tekserip turýyńyz abzal. Eger siz vegetarıan bolsańyz nemese arnaıy basqa dıeta ustansańyz, ózińizdiń emdeýshi dárigerińizben nemese dıetologpen aqyldasyńyz.\r\n\r\nJalpy alǵanda gestatsıondy dıabet kezindegi dıeta kelesi talaptarǵa saı bolýy tıis: \r\n\r\n•	Maılar men aqýyzdar teńdestirilgen bolý kerek\r\n•	Kómirsýlar organızmge jemis-jıdektermen, kókónistermen jáne kúrdeli kómirsýlar (nan, makaron, kúrish) arqyly túsý qajet.\r\n•	Qant mólsheri az taǵamdardy tańdańyz.\r\n\r\nEger qandaǵy qant joǵary deńgeıi dıetamen azaıtylmasa, sizge gıpoglıkemııalyq preparattar nemese ınsýlın terapııasy taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda gestatsıondy dıabeti bar áıelderge dári-dármekter nemese ınsýlın qajet emes, biraq keıbireýlerge olardyń taǵaıyndalýy qajet bolyp qalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGestatsıondy dıabeti bar kóptegen júkti áıelderde qant deńgeıin baqylap, balany jáne ózindi aýyr jaǵdaıdan aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\nGestatsıondy qant dıabet bar júkti áıelderde ádette iri náreste týylady. Sol sebepti bosaný kezińde mynadaı asqynýlar bolý múmkin:\r\n\r\n•	Bosańý joldarynyń jaraqattary\r\n•	Kesar tiligi arqyly bosaný\r\n\r\nNáresteniń birinshi kúnderinde qant deńgeıiniń tómendeýi baıqalady (gıpoglıkemııa).\r\nGestatsıondy dıabet bar júkti áıelderde bosaný kezinde arterıaldy qysymnyń joǵarlaý qaýpi bar.\r\n\r\nEger anasynda gestatsıondy dıabet bolsa, qursaqtaǵy náresteni ólý qaýpi joǵarlaıdy. Ony aldyn alý úshin turaqty túrde qant deńgeıin baqylaý kerek.\r\n\r\nBosanǵannan keıin qant deńgeıi birtindep óz qalpyna keledi. Biraq bosanýdan keıin bosanǵan áıelderde dıabet sımptomdaryn erte anyqtaý úshin ýaqytyly tekserlip turý kerek. Kóp áıelderde bosanýdan 5-10 jyldan keıin qant dıabetiniń damý qaýpi bar.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger siz júkti bolsańyz jáne sizde dıabet sımptomdary bolsa, mindetti túrde dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBosanýǵa deıin dárigerge turaqty qaralý sizdiń jáne sizdiń náresteńizdiń densaýlyǵyn saqtap qalýǵa úlken kómegin beredi. 24-28 aptasynda jasalatyn prenataldy skrınıng gestatsıondy dıabetti erte anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEger siz júktilikke deıin ózińizdiń dene salmaǵynyń ındeksin qalypty deńgeıge jetkizseńiz, ol gestatsıondy dıaebt damý qaýpin túsiredi.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi: __\r\n\r\nJúktilik kezinde glıýkozaǵa tózimdiliktiń buzylýy\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000896.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\ngestatsıondy qant dıebeti\r\njúktilik\r\nqanda glıýkoza deńgeıiniń kóterilýi\r\nturaqty shóldeý\r\nqýyqtyń jıi ınfektsıalary\r\n','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gemofılııa A','','','qz','s','',0,'',6536,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545212040,1576748040,1545212631,'Gemofılııa A tuqym qýalaıtyn qan uıý aýrýy bolyp tabylady. Ol qan uıýǵa qatysatyn VIII faktordyń joq bolýymen paıda bolady. VIIIfaktordyń tapshylyǵy kezinde qan durys uıymaı, sol sebepti qan toqtatýmen qıyndyqtar paıda bolady.\r\n \r\nTrombalar qannyń uıýyna yqpal etetin túıirler bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGemofılııa A tuqym qýalaıtyn qan uıý aýrýy bolyp tabylady. Ol qan uıýǵa qatysatyn VIII faktordyń joq bolýymen paıda bolady. VIIIfaktordyń tapshylyǵy kezinde qan durys uıymaı, sol sebepti qan toqtatýmen qıyndyqtar paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"507\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nTrombalar qannyń uıýyna yqpal etetin túıirler bolyp tabylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGemofolııa A H-hromosomamen tasymaldanatyn defektti genmen paıda bolady. Atalmysh aýrý retsıssıvti jolmen beriledi. Áıel adamdarda eki H hromosoma bolady, sondyqtan bir hromosomada qan uıýdyń VIII faktorynyń sıntezine jaýap beretin genniń buzylysy bolǵan jaǵdaıda, ózine bul fýnktsııany ekinshi H hromosoma alady. Al er adamdarda bir ǵana H hromosoma, sondyqtan qan uıýdyń VIII faktorynyń sıntezine jaýap beretin genniń buzylysy bolǵan jaǵdaıda, sonyń saldarynan gemofılııa A damıdy.\r\n\r\nEger áıel adamda VIII faktorynyń aqaýly geni bolsa, onda ol áıel tasymaldaýshy bolyp sanalady. Bul degenimiz aqaýly genniń ary qaraı balalaryna berilý múmkindigin bidiredi. Tasymaldaýshy áıelden kez-kelgen týylǵan ul balanyń 50%-ynda gemofılııa A damý múmkin, al kez-kelgen týylǵan qyz balanyń 50%-ynda tasymaldaýshylyq bolady. Gemofılııamen aýyratyn erlerdiń barlyq qyzdary aqaýly genge ıe bolady. Qyzyǵýshylyq tanytqan ata-analarǵa genetıkalyq testileý ótkizý múmkindigi bar.\r\n\r\nGemofılııa A damý qaýip faktorlary:\r\n\r\n•	Túsiniksiz qan ketý paıda bolýy\r\n•	Er jynysy \r\n\r\nKeıde eresekterde gemofılııa A-ǵa uqsas qan uıý buzylysy damý múmkin. Ol aýtoımmýndyq aýrýlary (mysaly revmatoıdty artrıt), qaterli isikter (lımfoma, leıkemııa) bar adamdarda bala týylǵannan keıin paıda bolýy múmkin. Sonymen qatar keıde múldem sebepsiz paıda bolyp jatady. Bul jaǵdaılar óte sırek bolsa da, olar ómirge qaýipti qan ketýmen baılanysty bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń negizgi sımptomy –  qan ketý.\r\n\r\nQan ketýmen baılanysty qosymsha problemalar balanyń eńbektep, júre bastaǵan kezinde paıda bolady.\r\n\r\nAýrýdyń jeńil aǵymy baıqalmaı ótýi múmkin, tek operatsııa nemese jaraqat alǵannan keıin kórińis beredi. Ishki qan ketý kez-kelgen jerde paıda bolýy múmkin, eń kóp taraǵan bul – býyn qýysyna qan ketý.  \r\n\r\nSımptomdary mynalar:\r\n\r\n•	Isiný men men aýrýdyń paıda bolýyna baılanysty býyndarǵa qan ketý\r\n•	Zárde jáne nájiste qannyń bolýy\r\n•	Soqqy bolǵande kógerý nemese qantalaýlar\r\n•	Asqazan-ishek joldary men zár shyǵarý joldarynan qan ketý\r\n•	Murynnan qan ketý\r\n•	Tist julǵanan keıin jáne hırýrgııalyq aralasýdan keıin kesikterdiń astynan uzaq qan ketý\r\n•	Ózdiginen qan ketý\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nEger patsıent otbasynda qannyń uıýymen shaldyqqan birinshi adam bolyp tabylsa, onda ol patsıent qannyń koagýlıatsııasyn birneshe tekserý júrgizý qajet. Buzylys anyqtalǵannan keıin, aýrýdy anyqtaý úshin otbasynyń basqa múshelerine az-kem tekseris qajet bolady.\r\n\r\nGemofılııa A sáıkes laboratorly testter:\r\n\r\n•	VIIIsarysýlyq qan uıý faktorynyń aktıvtiligi\r\n•	protrombındik ýaqyt (PÝ)\r\n•	qan aǵý ýaqyty\r\n•	fıbrınogen deńgeıi\r\n•	ishinara tromboplastındik ýaqyt (chastıchnoe tromboplastınovoe vremıa - ChTV)\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nStandartty emge jetispeıtin qan uıý faktoryn toltyrý bolyp tabylady. VIII faktorynyń qajetti kontsentraty aýrýdyń dárejesine, onyń ornyna jáne patsıenttiń jasyna baılanysty. \r\n\r\nOrtasha dárejeli gemofılııa dekompressın (1-dıamın-8-D-argının-vazopressın, qysqasha DDAVP) kómegimen emdeýge bolady. Ol óz kezeginde organızmge qan tamyrlarynyń qabyǵynda saqtalatyn VIII faktoryn qoldanýǵa kómektesedi.\r\n\r\nGemofılııamen shaldyqqan patsıentter men onyń otbasy múshelerine krıtıkalyq jaǵdaılarda qan ketýdi aldyn alý úshin, qan ketýdiń alǵash belgileri bolǵan jaǵdaıda VIII faktor kontsentratyn úı jaǵdaıynda qoldanýdy úıretý kerek. Aýyr dárejeli gemoılııamen shaldyqqan adamdarǵa turaqty túrde profılaktıkalyq em qajet bolady. DDAVP aýrýdyń aýyrlyǵyna nemese VIII faktorynyń kontsentratyna qaraı, qan ketýdiń aldyn alý úshin tisti jular aldynda nemese hırýrgııalyq aralasýǵa deıin qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nV gepatıtine qarsy vaktsınasyna ımmýnıtet qajet, óıtkeni jıi qan quıý sebebinen gepatıtti juqtyrý qaýpi bar. \r\n\r\nVIII faktorǵa turaqtylyq paıda bolǵan patsıentterge, basqa faktorlarmen emge aýystyrý kerek bolady, mysaly VIII faktorynyń bolmaǵannyń ózinde de qannyń uıýıyn retteı alatyn VIIa faktorymen.  \r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEger durys em jasalsa, ádette boljamy qolaıly bolmaq. Gemofılııamen shaldyqqan kóptegen adamdar qalyp ómir súre beredi.\r\n\r\nGemofılııamen shaldyqqan patsıentter turaqty túrde gematologta qaralyp turýy tıis. Ásirese bul gemofılııa ortalyǵynda emdelip júrgen patsıentterge qatysty. Patsıenttiń medıtsınalyq jazbalary, VIII faktory deńgeıi, qan quıý faktorlary men asqyný (túri men sanyna baılanysty) boıynsha  aýrý tarıhy qujattary qoljetimdi bolsa, onda ol tótenshe jaǵdaıda patsıenttiń ómirin saqtap qalý múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nBýyndarǵa qan ketýden ýaqyt kele patsıentte sozylmaly býyndyq deformatsııa damıdy. Bul asqyný ortoped mamanymen túzetiledi. Degenmen, keı jaǵdaıda býyndy aýystyrý qajet bolady.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlarynyń biri – mıishilik qan ketý. \r\n\r\nQaıtalamaly qan quıýlar AITV jáne gepatıt juqtyrý qaýpin arttyrýy múmkin, biraq qannyń skrınıngtik protsedýralarynyń úzdiksiz jaqsarýy qan ónimderiniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵanyn este saqtaǵan jón.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nMyna jaǵdaılarda dárigerge habarlasyńyz:\r\n\r\n•	Qan uıý buzylysynyń sımptomdarynyń damýy\r\n•	Otbasyńyzdyń múshesine gemofılııa A dıagnozy qoıyldy\r\n•	Sizde gemofılııa A bar jáne siz júktilikti josparlar otyrsyz \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n•	Genetıkalyq konsýltatsııa\r\n•	Qajetti jaǵdaıda júktilikti úzýmen birge prenataldy qursaqishilik dıagnostıka\r\n\r\n__Sınonımderi: __\r\n\r\nVIII faktorynyń tapshylyǵy\r\n\r\n__Derekkóz:__ AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000538.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\ngemofılııa\r\ntuqymqýalaıtyn aýrý\r\nqan uıýdyń buzylysy\r\nqan uıýdyń VIII faktorynyń joq bolýy\r\nqan ketý\r\ner jynysy','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gemotaraks','','','qz','s','',0,'',3276,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545212640,1576748640,1545212940,'Gemotaraks – keýde men ókpe arasynda keńistikte (ókpeqap qýysynda) qannyń jınalýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGemotaraks – keýde men ókpe arasynda keńistikte (ókpeqap qýysynda) qannyń jınalýy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGemotorakstyń eń jıi taraıtyn sebebi - keýde jaraqaty. Ol kelesi aýrýlarmen aýyratyn patsıenterde de kezdesýi múmkin:\r\n\r\n•	Qan uıýynyń buzylysy\r\n•	Júrekke nemese kókirek qýysyna jasalǵan operatsııalar\r\n•	Ókpe tininiń nekrozy (ókpe ınfarktisi)\r\n•	Ókpeniń nemese ókpeqaptyń qaterli isigi\r\n•	Ortalyq venalyq kateter ornalastyrǵan kezdegi paıda bolǵan qan tamyrlarynyń jarylýy\r\n•	Týberkýlez\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Alańdaýshylyq\r\n•	Keýde tusyndaǵy aýrý sezimi\r\n•	Tómen arterıaldy qysym\r\n•	Boz, sýyq jáne jabysqaq teri\r\n•	Jıilegen júrek yrǵaǵy\r\n•	Jıi, ústirtin tynys alý\r\n•	Mazasyzdyq\r\n•	Entigý\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nMedıtsınalyq tekseris kezinde dáriger patsıenttiń tynys alý kezinde, zaqymdalǵan aımaqtan dybystardyń álsireýi nemese múldem bolmaýyn baıqaýy múmkin. Gemotoraks belgilerin myna tekserister kómegimen anyqtaýǵa bolady:\r\n\r\n•	Kókirek qýysy músheleriniń sholý rentgenografııasy\r\n•	Kókirek qýysy músheleriniń kompıýterlik tomografııasy\r\n•	Ókpeqap suıyqtyǵynyń analızi\r\n•	Plevrotsentez\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty - patsıenttiń jaǵdaıyn turaqtandyrý, qan ketýdi toqtatý, ókpeqap qýysynan qan men aýany shyǵarý. Qan men aýany shyǵarý úshin keýde qýysyna torokaldy tútik engiziledi. Ol trýbka birneshe kúnge deıin sol jerde ornalasýy múmkin.\r\nAýyr gemotoraks kezinde qan ketýdi toqtatý úshin hırýrgııalyq aralasý (torakotomııa) qajet bolýy múmkin. \r\n\r\nGemotorakstyń bastalýyna ákeletin sebepti emdeý qajet. Keýde jaraqattary bar adamdarǵa drenajdy tútikterdi ornatý qajet bolady. Sırek jaǵdaılarda hırýrgııalyq aralasýǵa týra keledi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń nátıjesi gemotoraks týdyrǵan sebepterge jáne onyń emi qanshalyqty jyldam júrgizilgenine baılanysty.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Óz kezeginde ókpe jetispeýshiligine alyp keletin ókpe kollapsy\r\n•	Ólim\r\n•	Ókpeqap qýysynyń fıbrozy jáne tyrtyqtanýy\r\n•	Ókpeqap suıyqtyǵynyń ınfektsııasy (empıema)\r\n•	Pnevmotoraks\r\n•	Shok \r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nJedel járdem bólimine habarlasyńyz nemese jedel medıtsınalyq kómek kórsetý qyzmetin shaqyrtyńyz:\r\n\r\n•	Kez kelgen aýyr keýde jaraqaty\r\n•	Keýde tusyndaǵy qatty aýrý sezimi nemese entigý\r\n•	Bas aınalý, qyzba, nemese keýde tusyndaǵy aýyrlyq sezimi\r\n•	Tynys alýdyń qıyndaýy \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJaraqat almaý úshin qorǵanys erejelerin (mysaly, qaýipsizdik beldikteri) saqtanyp júrińiz. \r\n \r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000126.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\ngemotoraks\r\nókpeqap qýysynda qannyń jınalýy\r\nkeýde jaraqaty\r\nplevrotsentez\r\nkókireý qýysy músheleriniń rentgenografııasy \r\nkeýde tusyndaǵy qatty aýrý sezimi\r\n','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gemosıderoz','','','qz','s','',0,'',6252,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545212940,1576748940,1545213295,'Gemoserıdoz – aǵzadaǵy temirdiń shamadan tys jınalýymen sıpattalatyn aýrý. Ony sondaı-aq «temirdiń shamadan tys bolýy» dep te ataıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGemoserıdoz – aǵzadaǵy temirdiń shamadan tys jınalýymen sıpattalatyn aýrý. Ony sondaı-aq «temirdiń shamadan tys bolýy» dep te ataıdy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGemosıderozdyń eki túri bar:\r\n\r\n•	Bastapqy gemosıderoz ol urpaqtan urpaqqa taralatyn genetıkalyq aqaý. Ol týylǵan kezde anyqtalady. Atalmysh aýrýǵa shaldyqqan adamdarda asqazan ishek joldarynda temirdiń artyq sińirilýi júredi. Temir organızmde jınala bastaıdy, ásirese baýyrda kóp jınalady. Eger sizdiń otbasyńyzda bul aýrýǵa shaldyqqan adam bolsa nemese qazirgi tańda bar bolsa, onda sizde de osy aýrýdyn paıda bolý qaýpi bar\r\n•	Ekinshilik (júre paıda bolǵan) gemosıderoz qan aýrýlarynan: talassemııa nemese anemııanyń keıbir túrleri, qandy jıi quıyp turýdan paıda bolýy múmkin. Keıde gemosıderoz sozylmaly alkogolızmmen jáne basqa aýrýmen aýyratyn naýqastarda kezdesip jatady.\r\n\r\nGemosıderoz áıelderge qaraǵanda erlerde jıirek kezdesedi. Ol ádette evropoıdty násildegi adamdarda keń taralǵan.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Ishtegi aýrý sezimi\r\n•	Sharshaǵyshtyq\r\n•	Teriniń dıffýzdy qaraıýy\r\n•	Býyndaǵy aýrý sezimi\r\n•	Álsizdik\r\n•	Denede shashtyń azaıýy\r\n•	Seksýaldy qyzyǵýshylyqtyń joǵalýy\r\n•	Salmaq joǵaltý\r\n•	Álsizdik\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"508\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nGepatomegalııa - bul baýyrdyń mólsheriniń úlkeıýi. Keıbir aýrýlar,ınfektsııalar, parazıtter, isikter, anemııa, ýytty kúıler, júrek jetispeýshiligi, týa bitken júrek aýrýlary jáne zat almasýdaǵy buzylystar sııaqty keıbir aýrýlar gepatomegalııaǵa ákelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDáriger nemese meıirbıke medıtsınalyq qaraý júrgizedi. Bul jaǵdaıda baýyr men kókbaýyrdyń ulǵaıýy, teri túsiniń ózgerýi anyqtalýy múmkin. \r\n\r\nDıagnoz qoıý úshin mynadaı qan taldaýlary kómektsýi múmkin:\r\n\r\n•	Ferrıtın deńgeıi\r\n•	Temir deńgeıi\r\n•	Transferınmen qanyǵý paıyzy (joǵary)\r\n\r\n Qosymsha tekserýlerge mynalardy jatqyzýǵa bolady:\r\n\r\n•	Qandaǵy qant (glıýkozanyń) deńgeıin anyqtaý \r\n•	Alfa-fetoproteındi anyqtaý\r\n•	Júrek fýnktsııalaryn zertteý úshin ehokardıogramma (EhoKG) jasaý\r\n•	Júrektiń elektrlik belsendiligin zertteý úshin elektrokardıogramma (EKG) jasaý\r\n•	KT, MRT jáne ÝDZ sekildi vızýaldy zertteýler júrgizý\r\n•	Baýyr fýnktsııasyn zertteý \r\n\r\nAtalmysh aýrýdy naqtylýǵa jáne em taǵaıyndaýǵa baýyr bıopsııasy nemese qan shyǵarý protsedýrasy qajet bolý múmkin. Bul protsedýrada organızmdegi temir deńgeıin azaıtý úshin qannyń birneshe mólsheri shyǵarylady.\r\n\r\nAýrýdyń bar ekendigin rastaý úshin otbasynyń basqa músheleriniń osy genetıkalyq  aqaýdyń bar nemen joqtyǵyn anyqtaý maqsatynda tekseris qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty aǵzadan artyq temirdi alyp tastaý jáne ishki múshelerdiń kez kelgen zaqydanýyn emdeý bolyp tabylady.\r\n\r\nQan shyǵarý dep atalatyn protsedýra aǵzadan artyq temirdi shyǵarýdyń eń jaqsy ádisi bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Jarty lıtr qan ár apta saıyn shyǵarylyp turady. Bul protsedýra qandaǵy temir deńgeıi qalpyna kelgenge sheıin oryndalatyn bolady. Ol birneshe aıdan birneshe jylǵa deıin sozylýy múmkin.\r\n•	Osydan keıin qalypty temir deńgeıin ustap turý úshin bul protsedýra sırek júrgiziletin bolady.\r\n\r\nProtsedýranyń jıiligi sizdiń sımptomdaryńyzǵa, qandaǵy gemoglobın deńgeıine jáne ferrıtınge, sonymen birge organımzge tamaqpen keletin temir mólsherine baılanysty bolady.\r\n\r\nTestosteronmen birge gormonaldy terapııa seksýaldy qyzyǵýshylyqty jáne ekinshi rettik jynystyq belgilerdegi ózgeristerdi qaıta qalpyna keltirýine taǵaıyndalady. Sonymen birge dıabet, artrıt, búırek jáne júrek jetispeýshiligin osyǵan sáıkes em taǵaıyndaǵan jón.\r\n\r\nEger sizge gemosıderoz dıagnozy qoıylsa, sizge mindetti túrde arnaıy dıeta ustaný qajet bolady. Dáriger nemese medbıke sizge mynadaı usynystar berýi múmkin:\r\n\r\n•	Alkogoldik ishimdikti ishpeńiz, ásirese eger sizde búırektiń zaqymdalýy bolsa.\r\n•	Quramynda temirdi qamtıtyn preparattardy nemese vıtamınderdi ishpeńiz.\r\n•	Temir ydystaryn qoldanbańyz.\r\n•	Taǵam ratsıonynan teńiz ónimderin alyp tastańyz.\r\n•	Temirmen baıytylǵan taǵamdardy, mysaly, quramynda 100% temirdi qamtıtyn qurqaq tańǵy astaryn jeýge bolmaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nTıisti emsiz temirdiń shymadan tys bolýy búırektiń buzylýyna alyp keledi. \r\nArtyq temir deneniń basqa da jerlerinde jınaqtalýy múmkin. Atap aıtqanda, qalqansha bezinde, atalyq bezderinde, uıqy bezinde, gpıofızde, júrekte nemese býyndarda. Óz ýaqytynda jasalǵan em artrıt nemese qant dıabeti, búırek aýrýlary, júrek aýrýlary sekildi asqynýlardyń aldyn alýy múmkin.\r\n\r\nSizdiń ózińizdi sezinýińiz jáne jaǵdaıyńyz organdardyń zaqymdaný dárejesine baılanysty bolady. Qan shyǵarý kómegimen gemosıderozdy erte anyqtaý jáne emdeý arqyly keıbir organdardyń zaqymdalýyn aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nAsqynýlar kelesi jaǵdaılarǵa ákeledi:\r\n\r\n•	Baýyr tsırrozy\r\n•	Búırek jetispeýshiligi\r\n•	Baýyrdyń qaterli isigi\r\n\r\nAýrý tómendegi basqa da aýraýlardyń týyndaýyna ákelýi múmkin:\r\n\r\n•	Qantty dıabet\r\n•	Júrek aýrýlary\r\n•	Bakterıaldy ınfektsııalardyń damý qaýpi\r\n•	Atalyq bezdiń atrofııasy\r\n•	Teri túsiniń ózgerisi\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nGemosıderoz sımptomdary paıda bolyp jatsa dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nEger sizdiń otbasyńyzdaǵy bir múshesine gemosıderoz dıagnozy oryn alǵan bolsa, ózińizdiń emdeýshi dárigerińizge (skrınıng maqsatynda) habarlasyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nOtbasynyń bir múshesinde gemosıderoz dıagnozy bolǵan jaǵdaıda, skrınıng júrgizý bul aýrýdy bastapqy satylarynda anyqtaýǵa kómegin beredi. Sondyqtan emdi barynsha erte bastaý aǵzalardyń zaqymdalýyn aldyn alady.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nTemirdiń shamadan tys bolýy\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\ngemosıderoz\r\ngemosıderınniń artyq jınalýy\r\nerıtrotsıtterdiń kúshti ydyraýy \r\nbastapqy gemosıderoz\r\nekinshilik gemosıderoz','translator',9,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gemorragııalyq qyzba','','','qz','s','',0,'',1355,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545213300,1576749300,1545213422,'Vırýsty gemorragııalyq qyzbalar (VGQ) tórt túrli vırýs týdyratyn aýrýlardyń toby bolyp sanalady. Olarǵa mynalar jatady: Ebola, Marbýrg, Lassa jáne Sary qyzba. VGQ-nyń ortaq belgileri: olar kóptegen organdarǵa áser etedi, óz kezeginde qan tamyrlardy zaqymdap, organızmniń ózin-ózin retteýin buzady. Keıbir VGQ ońaı ótedi, al biraq keıbireýi, mysaly Ebola qyzbasy nemese Marbýrg qyzbasy aýyr ótip, arty ólimge alyp keledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Taralýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nVırýsty gemorragııalyq qyzbalar (VGQ) tórt túrli vırýs týdyratyn aýrýlardyń toby bolyp sanalady. Olarǵa mynalar jatady: Ebola, Marbýrg, Lassa jáne Sary qyzba. VGQ-nyń ortaq belgileri: olar kóptegen organdarǵa áser etedi, óz kezeginde qan tamyrlardy zaqymdap, organızmniń ózin-ózin retteýin buzady. Keıbir VGQ ońaı ótedi, al biraq keıbireýi, mysaly Ebola qyzbasy nemese Marbýrg qyzbasy aýyr ótip, arty ólimge alyp keledi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Taralýy__\r\n\r\nVGQ búkil dúnıe júzinde taralǵan. Naqty aýrýlar ádette belgili bir janýarlardyń mekendeıtin oryndarymen ǵana shekteledi. Mysaly, Lassa qyzbasy Batys Afrıkanyń aýyl aımaqtarynda, atap aıtqanda vırýsty tasymaldaýshy tyshqan men egeýquıryqtar ómir súretin aımaqpen shektelelgen.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSaıahatshylar úshin qaýip-qater az, biraq siz osy aýrýlar paıda bolǵan aımaqtardan aýlaq bolýyńyz kerek. Vırýstyq ınfektsııalardyń keıbirin emdeýdiń tıimdi ádisteri joq bolǵandyqtan, olardyń bıoterrorızmge qarasty qoldanylýy jóninde saqtyq bar.\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/hemorrhagicfevers.html\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nvırýstar\r\nqyzba\r\nEbola qyzbasy\r\nLassa qyzbasy\r\nBórtpe\r\nQan ketý','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gemodıalız ','','','qz','s','',0,'',5734,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545213420,1576749420,1545213681,'Dıalız – bul búırekterdiń óz fýnktsııalaryn durys atqarmaǵan kezde qoldanylatyn emdeý ádisi. Bul protsedýra arqasynda búırekterdiń ózdiginen atqara almaǵan jaǵdaılarda zııandy zattar qannan alynady.\r\nBúırek dıalıziniń ár túrli túrleri bar. Atalmysh maqala gemodıalızge arnalǵan.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Protsedýra ne úshin jasalady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Qaýip__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Alternatıvti ataýlary__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıalız – bul búırekterdiń óz fýnktsııalaryn durys atqarmaǵan kezde qoldanylatyn emdeý ádisi. Bul protsedýra arqasynda búırekterdiń ózdiginen atqara almaǵan jaǵdaılarda zııandy zattar qannan alynady.\r\nBúırek dıalıziniń ár túrli túrleri bar. Atalmysh maqala gemodıalızge arnalǵan.\r\n\r\nGEMODIALIZ DEGEN NE?\r\n\r\nGemodıalız kezinde qan ýaqytsha aǵzadan shyǵarylyp, arnaıy membranalyq apparattan ótkiziledi. Qandaǵy qaldyqtar (nesepnár, tuzdar jáne basqa da zattar) membrana arqyly syrtqa shyǵyp alyp tastalynady, al formalyq elementter, jasýshalar jáne qan aqýyzdary aǵzaǵa qaıta oralady. \r\n\r\nEger sige gemodıalız jasalatyn bolsa, medıtsına qyzmetkerleri sizdiń qan tamyrlaryńyzǵa jetý jolyn tabýy qajet. Bul protsedýra qol jetkizýdi qamtamasyz etý dep atalady. Ol biraz ýaqyt (ýaqytsha) nemese uzaq ýaqyt (turaqty) bolýy múmkin.\r\nÝaqytsha qol jetkizýdi qamtamasyz etý - úlken venaǵa, ádette moınyn, keýde nemese shap aımaǵyndaǵy aıaqtyń venalaryna qýys tútikti (kateter dep atalady) engizedi. Bul kóbine qysqa merzim ishinde tótenshe jaǵdaılarda jasalady. Alaıda, keıbir kateterler birneshe apta nemese birneshe aı boıy qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nTuraqty qol jetkizý hırýrgııalyq ádispen arterııany venaǵa jalǵaý arqyly jasalady, ádette qoldaǵaǵy tamyrlarǵa. Ony qalyptastyrýdyń eki ádisi:\r\n       \r\n•	Arterııa men vena tikeleı bir-birine baılanystyrylady. Birneshe aıdan soń olar arterıovenozdy fıstýla túzedi (AVF). Baılanystyrý bul tıpi ınfıtsırlenýdiń qaýpin tómmendetedi jáne uzaq ýaqytqa saqtalady.\r\n•	Jasandy most (arterıovenozdy graft – AVG) arterııa men venany birge baılanystyrýdyń taǵy bir ádisi. AVG dıalızdi birneshe apta jasaý úshin qoldanylady.\r\n•	Dıalız jasaǵan kezde, bir nemese eki ıne qol jetkizý aımaǵynda ornalasady.\r\n\r\n\r\nDIALIZ QAIDA JASALADY?\r\n\r\nGemodıalız jıi arnaıy dıalız ortalyqtaryndaf jasalady. Patsıentter, ádette aptasyna úsh protsedýradan alyp turady. Ár protsedýra 3-4 saǵat ýaqyt jasalynady. Kóptegen patsıentter dıalızden birneshe saǵattan soń sharshaý sezinedi. Keıbir jaǵdaılarda dıalız úı jaǵdaıynda oryndaýǵa bolady. Úı jaǵdaıynda dıalız myna eki shemanyn bireýimen jasalanady:\r\n•	Aptasyna kem degende 5-7 kún ótkizetin  qysqa protsedýralar (2-3 saǵattan), \r\n•	Aptasyna 3-6 tún uıqy kezinde ótkizetin uzaq, túngi protsedýralar, \r\nDıalız protsedýrasy arterıaldy qysymnyń tómendeýine septik bolady. Kóptegen patsıentter arterıaldy qysymdy túsiretin preparattardy, bul protsedýradan keıin qajet etpeıtin bolady. Túngi protsedýralar kezinde tokıskalyq zattar jaqsyraq shyǵarylady. Olar baıaý jasalynady, sol sebepti júrekke jáne qol jetkizý ornyna júkteme túspeıdi.\r\nDıalızdik meıirbıke patsıentterge dıalızdi úı jaǵdaıynda jasaýǵa úırete alady. Patsıentter gemodıalızǵa qajet apparatty satyp almaýy kerek. Ol apparattar patsıentterge berilýi kerek. Eger protsedýra úı jaǵlaıynda oryndalatyn bolsa, onda patsıent ózi nemese onyń bir kómekshisi myna nárseni úırenýi shart:\r\n•	Apparatpen qoldaný\r\n•	Qol jetkizý ornyna ıneni sala bilý\r\n•	Em kezińde apparat pen arterıaldy qysymdy tekserip otyrý\r\n•	Nátıjelerdi saqtaý\r\n•	Apparatty tazalaý\r\n•	Shyǵyn materıaldarǵa tapsyrys berý\r\n\r\nGRAFT PEN FISTÝLAǴA KÚTIM\r\n\r\nQol jetkizý ornynan qysym túsýden aýlaq bolyńyz. Eger graft pen fıstýla trombtalsa, onda jańasyn ornatý qajet bolady.\r\n\r\n•	Qol jetkizý aımaǵy bar qoldan qan qysymyn tekserýge eshkimge ruqsat bermeńiz.\r\n•	Qol jetkizý aımaǵyn nemese qolyńyzdy qysyp turatyn kıim kımeńiz\r\n•	Uıqy kezinde qol jetkizý aımaǵy bar qoldy qysyp qalmańyz\r\n•	Qoldarǵa aýyr zattardy kóterýde artyq fızıkalyq júk túsirmeńiz\r\n•	Qol jetkizý aımaǵynan qan ketýden saqtańyńyz\r\n•	Qol jetkizý aımaǵyna krem nemese losondar qoldanbańyz\r\n\r\nQol jetkizý ornynda shanshý sezilip turý kerektigin bilińiz. Ol sol aımaqtyń durys istep turǵanyn bildiredi. Eger ol sezim joq bolyp ketse, mindetti túrde dárigerge habarlasyńyz.\r\nDıalızdiń bir de bir seansyn ótkizbeńiz. Ýaqytynda kelip turǵańdyǵyńzydy qadaǵalańyz. Kóptegen ortalyqtarda jumys ýaqyty tyǵyz bolady. Eger keshigip qalsańyz, ýaqytyńyzdy qaıtara almaıtyńyzdy umytpańyz.\r\n\r\nQol jetkizý ornynda isiný, qan ketý nemese ınfıtsırleý belgilerine mán berip turyńyz. Eger de sizde qyzba nemese ınfektsııanyń basqa belgileri bolsa dárigerge habarlasyńyz.\r\nBúırektik dıalız kezinde mindetti túrde dıetany ustanyp turyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Protsedýra ne úshin jasalady__\r\n\r\nBúırektiń negizgi qyzmeti – qandaǵy toksınderdi shyǵarý bolyp tabylady. Toksınderdiń jınalýy ólimge alyp kelýi múmkin.\r\n\r\nBúırek taǵy da mynadaı qyzmet atqarady:\r\n\r\n•	Aǵzada sý mólsherin retteıdi\r\n•	Natrıı, kalıı, fosfor jáne basqada mıneral men vıtamınderdiń turaqtyǵyn retteıdi\r\n•	Siltili-qyshqyldy balansty saqtaıdy\r\n\r\nDıalız búırektiń sozylmaly aýrýlary bar naýqastarǵa qoldanylady. Dıalız jasaý aldynda, dárigerińiz jáne meıirbıkeńiz sizben osy protsedýra taǵaıyndaý turaly sóılesedi.\r\n\r\nBúırektiń jedel jetispeýshiligi kezińde de dıalız qoldaný múmkin.\r\nKeıbir jaǵdaılarda gemodıalız organızmnen ý nemese narkotıkterdi tez arada shyǵarý úshin qoldaný múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qaýip__\r\n\r\nGemodıalız jasaý qaýipteri:\r\n\r\n•	Qanǵa kishkentaı aýv kópirshiginiń túsýi, ol óz kezeginde aýalyq embolııa shaqyrý múmkin.\r\n•	Qol jetkizý aımaǵynan qan ketý\r\n•	Tyrysý\r\n•	Elektrolıtti dısbalans\r\n•	Infektsııa\r\n•	Júrek yrǵaǵynyń buzylysy\r\n•	Tómen arterıaldy qysym\r\n•	Qusý jáne loqsý\r\n\r\nTizim áli tolyq emes.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Alternatıvti ataýlary__\r\n\r\nJasandy búırek; Gemodıalız; Almastyrýshy búırektik terapııa\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\ngemodıalız\r\njasandy búırek apparaty\r\nqan tazalaý\r\ndıalız ortalyǵy\r\nmedıtsınalyq protsedýra \r\nemdeý','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ekinshilik parkınsonızm','','','qz','s','',0,'',5798,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545213660,1576749660,1545213985,'Ekinshilik parkınsonızm Parkınson aýrýyna uqsas, biraq  ol keıbir dári-dármekter, nerv júıesiniń buzylystary jáne basqa da aýrýlarmen shaqyrylady.\r\n«Parkınsonızm» termıni Parkınson aýrýyna tán qımyl qozǵalystyń ózgerisi bar barlyq aýrýlarǵa qoldanylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm Parkınson aýrýyna uqsas, biraq  ol keıbir dári-dármekter, nerv júıesiniń buzylystary jáne basqa da aýrýlarmen shaqyrylady.\r\n«Parkınsonızm» termıni Parkınson aýrýyna tán qımyl qozǵalystyń ózgerisi bar barlyq aýrýlarǵa qoldanylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nParkınson aýrýy - egde jastaǵy adamdar arasynda kezdesetin nerv júıesiniń eń kóp taraǵan aýrýlarynyń biri.\r\n\r\nParkınson aýrýy dofamın sınteziniń buzylysynan týyndaıdy. Dofamın – neıromedıator (ımpýlstardy bas mıyna jetkizetin aktıvti zat). Bul adam qozǵalysyna jaýap beretin mı bólikterindegi jasýshalardyń fýnktsııalaryn buzylysyna ákeledi. Ol óz kezeginde bulshyqet fýnktsııasynyń joǵalýyna alyp keledi. Ýaqyt óte kele aýrý órshı bastaıdy. Búgingi kúnde mı jasýshalarynyń óliminiń naqty sebebi anyqtalmady.\r\n\r\nEkinshi parkınsonızmge kelesi aýrýlar sebep bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Entsefalıt\r\n•	Menıngıt\r\n•	Insýlt\r\n•	Levı deneshikteriniń dıffýzdy aýrýy\r\n•	Kóptik júıeli atrofııa\r\n•	Progressııalaýshy sýpranýklearly paralıch\r\n\r\nEkinshi parkınsonızm kelesi dári-dármekterdi qoldanýmen baılanysty bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Anestetıkalyq preparattardyń áserinen, bas mıynyń zaqymdanýy (hırýrgııalyq operatsııa kezinde)\r\n•	Iisti gazben ýlaný\r\n•	Synap nemese basqa hımııalyq qosyndylarmen ýlaný\r\n•	Narkotıktermen artyq dozalaný\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm damý oqıǵalary ınektsıondy narkomandar, geroınnyń sıntetıkalyq túrin – MRTR atty narkotıkalyq preparat, qoldanatyndar arasynda kezdesedi. Mundaı jaǵdaılar sırek kezdesedi jáne kóbinese sozylmaly nashaqorlar arasynda kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Mımıkanyń azaıýy\r\n•	Qımyl qozǵalys kezinde qıyndyq\r\n•	Qımyl qozǵalystardyń baıaýlaýy (paralıch)\r\n•	Báseń daýys, anyq emes sóıleý\r\n•	Denede, qoldarda nemese aıaqtarda kerneýlik\r\n•	Qol men ıektiń dirildeýi\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm kezinde este saqtaý qabileti tómendeý qaýpi bar. Óıtkeni, ekinshilik parkınsonızm shaqyratyn aýrýlar jıi dementsııaǵa (kem aqyldyqqa) alyp keledi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDáriger ekinshilik parkınsonızmdy patsıentti tekserýden jáne surastyrýdan keıin anyqtaý múmkin. Sonyń ózinde keıbir sımptomdardy baǵalaý ońaı emes, ásirese egde jastaǵy adamdardy tekserý kezinde.\r\n\r\nTekserý kezinde kelisi jaıt anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n•	Qozǵalysty bastaǵanda jáne toqtatqanda qıyndyqty seziný\r\n•	Bulshyqettiń tonýsynyń joǵarlaýy\r\n•	Kelbettiń buzylysy\r\n•	Baıaý, súıretilgen júris\r\n•	Qol men ıektiń dirildeýi\r\n\r\nReflekster ádette qalypty bolady. Dıagnostıka basqa aýrýlardy rastaýǵa nemese olardy joqqa shyǵarýǵa qajet.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nEger aýrý dárilik preparattardan týyndaǵan bolsa, dáriger emdeý kýrsyn ózgertýdi nemese toqtatýdy usynýy múmkin. Degenmen, emniń paıdasyn sımptomdar aýyrlyǵymen salystyryp qaraý kerek. Emdi ózgertýge nemese toqtatýǵa bolady, eger ol densaýlyqqa paıdadan góri zııan ákelse. \r\n\r\nInsýlt nemese ınfektsııa sekildi sebep faktorlaryn emdeý aýrýdyń sımptomdarynyń aýyrlyǵyn tómendetýi múmkin\r\n\r\nEger sımptomdar sizdiń kúndelikti jumysyńyzǵa kedergi etetin bolsa, dáriger sizge em taǵaıyndaı alady. Osy aýrýdy emdeýde qoldanylatyn kóptegen preparattardyń qaýipti janama áserleri bar. Sondyqtan sizge mindetti túrde medıtsınalyq tekserýden ótý kerek. Ekinshi parkınsonızm, ádette, Parkınson aýrýynan góri dári-dármekpen emdeýge qıyn keledi. Eger ekinshilik parkınsonızmge shaqyrǵan sebep emdeýge jatpasa, onda aýrýdy tikeleı emdeý qajet\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAntıpsıhotıkalyq nemese basqa da preparattarmen shaqyrylǵan ekinshilik parkınsonızmdi erte sebepterin anyqtaǵan jaǵdaıda aýrý qaıtymdy bolady. \r\n\r\nMynadaı jaǵdaılardy saldary qaıtymdy bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Bas mıynyń narkotıkalyq zattarmen zaqymdanýy\r\n•	Infektsııalar\r\n•	Toksınder\r\n\r\nQalǵan barlyq sebepter qaıtymsyz jáne ýaqyt kele nasharlaı beredi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Kúndelikti is-áreketterdi oryndaýdaǵy oryn arlatyn qıyndyqtar\r\n•	Jutynýdyń qıyndaýy (tamaqtaný kezinde)\r\n•	Invalıdızatsııa (ártúrli dárejede)\r\n•	Qulaýdyń saldarynan jaraqattar\r\n•	Preparattardyń janama áserleri\r\n\r\nKúsh joǵaltýdyń (álsireýdiń) janama áserleri:\r\n\r\n•	Silekeıdiń kóp bólinýi\r\n•	Tereń venalardyń trombozy\r\n•	Nashar tamaqtaný\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm sımptomdary paıda bolǵanda jáne jalpy jaǵdaı nasharlaǵanda dárigerlik kómekke júginińiz.\r\n\r\nSondaı-aq, myna sımptomdar baıda bolǵanda:\r\n\r\n•	Kóńil-kúıdiń ózgerýi\r\n•	Sańdyraqtaý\r\n•	Bas aınalý\r\n•	Gallıýtsınatsııalar\r\n•	Eriksiz qımyl-qozǵalystar\r\n•	Aqyl oıdyń joǵalýy\r\n•	Qusý neme loqsý\r\n•	Preparattardyń múmkin janam áserleri\r\n•	Sana-sezimniń shatasýy nemese dezorıentatsııa\r\n\r\nEger naıqas adamǵa úı jaǵdaıynda qaraı almasańyz, onda dárigerden keńes alyńyz (em bastalǵannan keıin)\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm shaqyratyn sebepterdi emdeý aýrý qaýpin azaıtý múmkin.\r\nUzaq ýaqyt antıpshıtokalyq preparattardy qajet etetin em alatyn naýqastarda ekinshilik parkınsonızm damýynyń aldyn alýy retinde árqashan baqylaýda bolý qajet. Zamanaýı antıpsıhoktıkalyq preparattar ekinshilik parkınsonızmdi sırek shaqyrady.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm; Ádettegi emes Parkınson aýrýy. \r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nparkınsonızm\r\nekinshilik\r\njúıke júıesi\r\nqart adamdar\r\nqol nemese aıaqqa kúsh salý\r\nqol men ıektiń dirildeýi','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Akne','','','qz','s','',0,'',5983,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545213960,1576749960,1545216137,'Akne – teri aýry. Ol teriniń túkti follıkýlasynnyń óli kletkalar men teri maılarmen bitelgen kezde paıda bolady. Bitelgen follıkýldarda bakterııalar kóbeıip, teriniń titirkenýin shaqyrady.\r\n\r\nAkne teriniń kez kelgen aımaǵynda paıda bolýy múmkin. Kóbinese ol bet, moıyn, keýde jáne arqada kezdesedi. Kóptegen jaǵdaılarda maı bezderi kóp teri maıyn bóletin erte jasóspirimdik jasta paıda bolady. Biraq keıde olar eseıgen shaqta da bolýy múmkin.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Akne degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Akneniń paıda bolý sebebi qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Akne kimde paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Akneniń damýyna alyp keletin faktorlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Akneni shaqyrmaıtyn faktorlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Akne qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Basqa emdeý ádisteri bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Akneden keıin tyrtyqtar qala ma?__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Akne degenimiz ne?__\r\n\r\nAkne – teri aýry. Ol teriniń túkti follıkýlasynnyń óli kletkalar men teri maılarmen bitelgen kezde paıda bolady. Bitelgen follıkýldarda bakterııalar kóbeıip, teriniń titirkenýin shaqyrady.\r\n\r\nAkne teriniń kez kelgen aımaǵynda paıda bolýy múmkin. Kóbinese ol bet, moıyn, keýde jáne arqada kezdesedi. Kóptegen jaǵdaılarda maı bezderi kóp teri maıyn bóletin erte jasóspirimdik jasta paıda bolady. Biraq keıde olar eseıgen shaqta da bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Akneniń paıda bolý sebebi qandaı?__\r\n\r\nAkne teriniń túkti follıkýldarynyń óli kletkalarmen jáne teri maıymen bitelýinen paıda bolady. Akneniń birneshe túri bar:\r\n\r\n•	Aq bezeýler eriniń túkti follıkýldarynyń óli kletkalarmen jáne teri maıymen bitelýinen paıda bolady\r\n•	Eger tútikti follıkýlynyń bitelýi teri betine jaqyn ornalassa jáne ol aýamen baılanysta bolsa, onda onyń túsi qaraıady. Muny qara bezeýler dep ataıdy. Bul ataý onyń ústine kir túsýimen baılanysty emes.\r\n•	Eger bitelgen tútikti follıkýldyń qabyrǵasy zaqymdalsa, onda sol aımaq isinip qyzyl túıinge aınalady. Mundaı zaqymdaný teri betinde paıda bolsa, onda túıin bezeýge aınalady.\r\n•	Eger follıkýl qabyrǵasy teri túbinde zaqymdalsa, onda túıinshekter nemese jylaýyqtar (kıstalar) paıda bolý múmkin. Muny kıstozdy akne dep ataıdy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Akne kimde paıda bolady?__\r\n\r\nAkne er balalarda da, qyz balalarda da paıda bolady. Ádette ul balalarda aıqyndaý júredi, sebebi olardyń maı bezderi kóbirek maı bóledi. Kóptegen adamdarda akne sımptomdary 25 jasynda ketip qalady. Sondaı-aq, ol eseıgen shaqta da paıda bolý múmkin.\r\n\r\nBul jerde tuqymqýalaýshylyq úlken ról atqarady. Eger sizdiń anańyzda nemese ákeńizde akne bolsa, onda sizde akne paıda bolý qaýpi joǵarlaıdy.\r\n\r\nBasty kóńilde sizdiń ımmýndyq júıeńizdiń jaǵdaıy bolmaq. Keıbir adamdar follıkýlǵa túsken bakterııalarǵa óte sezimtal bolyp keledi.\r\n \r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Akneniń damýyna alyp keletin faktorlar__\r\n\r\n•	Gormonaldy buzylystar. Ásirese jynystyq jetilý, menstrýatsııa aldynda (áıelderde) nemese júktilik kezinde\r\n•	Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý\r\n•	Terige kútim jáne totyqqa arnalǵan maılar, quramynda maı bar kosmetıkalyq zattar\r\n•	Stress\r\n•	Qandaı da bir teri defektilerin syǵý\r\n•	Terini qatty tazalaý\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\nAkne shaqyrmaıtyn faktorlar\r\n\r\n•	Balshyq\r\n•	Shokolad nemese maıly taǵamdar\r\n•	Seksýaldy aktıvtilik nemese mastýrbatsııa\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Akne qalaı emdeledi?__\r\n\r\nAkne eminde kóptegen preparattar qoldanylady. Olar dárigerdiń retseptimen nemese retseptisiz de jiberiledi.\r\n\r\nBenzoıl asqyn totyǵy jáne salıtsıl qyshqyly eń tıimdi preparattar bolyp tabylady. Olar dárigerdiń retseptinsiz jiberiledi. Bul preparattar bakterııalardy óltirip, maıly terini qurǵatady jáne qabyrshaqtanýdy boldyrmaıdy. Olar gel, loson, krem jáne sabyn túrinde shyǵarylady. Terini akneden tazalaý 8 aptadaı ýaqyt ketedi, tek sodan keıin ǵana tiriniń jaqsarýyn baıqaısyz. Eger 2 aıdan keıin dárigerdiń retseptisiz jiberiletin preparattar áser bermese, onda dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nBul preparattardy qoldaný kezinde janama áserler bolý múmkin. Mysaly, titirkený, kúıdirý sezimi nemese teri qyzarýy. Janama áserleri qatan bolsa, onda dárigerge sol týraly aıtyńyz.\r\n\r\nBul preparattardań basqa taǵaıyndalatyn dárilik zattar:\r\n\r\n•	Retın maıy nemese kremi: Retınoıdtar (mysaly tretınoın jáne adapalen) terige kúnine bir ret jaǵylady. Kóz, aýyz, muryn jaqtarǵa jaǵýǵa bolmaıdy. Retınoıdtardy qoldanǵan kezde kúnge kúıý qaýpi joǵalraıdy. Júkti áıelderge jáne júktilikti uıymdastyryp jatqan áıelderge retınoıd tazaroten taǵaıyndalamıdy, sebebi ol týa paıda bolǵan defektterdi shaqyrý múmkin.\r\n•	Antıbıotıkter: Akneniń aýyr túrinde dáriger sizge antıbıotıkter taǵaıyndaıdy. Bundaı antıbıotıkter: mınotsıklın, doksıtsıklın, tetratsıklın. Antıbıotıkter basqa preparattarmen qosylys retinde taǵaıyndalýy múmkin. Olar tabletka, maı jáne gel túrinde bolady. Akne eminde jıi erıtromıtsın jáne klındamıtsın antıbıotıkteri bar gelder qoldanylady.\r\n•	Izotretınoın: Izotretınoın – qatty áser etetin dárilik zat. Akneniń aýyr formalarynda qoldanylady. Bul preparattyń janama áserleri kóp. Sizge dárigerdiń taǵaıyndaýyn qatan túrde saqtaý qajet bolady.\r\n•	Júktilikke qarsy tabletkalar: júktilikke qarsy tabletkalar áıelderde akne emdeýinde qoldanylady. Dárigermen akne kezinde júktilikke qarsy tabletkalardyń artyqshylyǵy men kemshilikteri týraly aqyldasyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Basqa emdeý ádisteri bar ma?__\r\n\r\nQosymsha ádister retinde kosmetıkalyq protsedýralardy jatqyzýǵa bolady. Mysaly, pılıng, teri abrazııasy (dermabrazııa nemese mıkrodermaldy abrazııa), lazer nemese jaryqpen emdeý. Bul protsedýralar bezeýden bolǵan tyrtyqtardyń ketýine kómektesedi. Jekelengen kıstozdy akneni azdaǵan mólsherde steroıdty preparattardy qabyldaý arqyly emdeýge bolady. Ol preparatty sizge otbasylyq dáriger nemese dermatolog taǵaıyndap beredi.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Akneden keıin tyrtyqtar qala ma?__\r\n\r\nAkneden keıin, ásirese olardyń kıstozdy formasynan keıin keıbir adamdarda tyrtyqtar qalady. Eger siz akneni syqpasańyz, onda tyrtyqtar az bolady nemese múldem bolmaıdy. Oǵan qosa terini qatań tazalaýǵa bolmaıdy. Eger sizde tyrtyq paıda bolsa, qazirgi tańda kóptegen emdeý ádisteri bar.\r\n \r\n__Derekkóz:__ AQSh-tyń  Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy:  http://familydoctor.org/familydoctor/en/diseases-conditions/acne.printerview.all.html\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nakne\r\nbezeýler\r\nbezeýlik bórtpe\r\nbezeýlik bórtpeni emdeý\r\nterilik bórtpe','translator',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Katarakta ','','','qz','s','',0,'',2978,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545278700,1576814700,1545279787,'__Katarakta__ - kóz burshaǵynyń aýyrtpalyqsyz bulyńǵyrlanýy. Ádette, kóz burshaǵy móldir bolyp keledi jáne jaryqty tolyq ótkizedi.\r\n\r\nKóz burshaǵynyń bulyńǵyrlanýyna baılanysty katarakta bolǵan kezde, jaryq kóz almasynyń ishki ortasyna kóz torynyń (kózdiń artyndaǵy júıke tininiń qabatynyń) ishine deıin ene almaıdy. Bul kóz kórýiniń buzylysyna ákeledi.','__Katarakta__ - kóz burshaǵynyń aýyrtpalyqsyz bulyńǵyrlanýy. Ádette, kóz burshaǵy móldir bolyp keledi jáne jaryqty tolyq ótkizedi.\r\n\r\nKóz burshaǵynyń bulyńǵyrlanýyna baılanysty katarakta bolǵan kezde, jaryq kóz almasynyń ishki ortasyna kóz torynyń (kózdiń artyndaǵy júıke tininiń qabatynyń) ishine deıin ene almaıdy. Bul kóz kórýiniń buzylysyna ákeledi.\r\n\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"509\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Týa bitken katarakta__. Keıbir sábıler kataraktamen týady nemese ol týylǵannan keıin kóp uzamaı damıdy. Mundaı katarakta týa bitken dep atalady. Týa bitken katarakta júktilik kezinde anadaǵy bar ınfektsııadan (mysaly, qyzamyqpen), sondaı-aq galaktozemııa sııaqty zat almasý aýrýlarynan bolýy múmkin.\r\n\r\n__Katarakta jáne qarttyq__. Katarakta egde jastaǵy adamdarda jıi kezdesedi jáne ol qartaıýmen baılanysty. 60 jastaǵy adamdardyń kópshiligi kóz burshaǵynyń azǵantaı bulyńǵyrlanýymen sıpattalady. 65-74 jas aralyǵyndaǵy adamdardyń shamamen 50 paıyzynda kóz burshaǵynyń bulyńǵyrlanýy oryn alady. 75 jastan asqan adamdardyń 70 paıyzynda kataraktanyń anyq belgileri baıqalady.\r\n\r\n__Qaýip faktorlary__. Shylym shegý jáne kún sáýlesinde shamadan tys bolý - qosymsha qaýip faktorlary. Sonymen qatar, katarakta kózdiń zaqymdanýynan keıin paıda bolýy múmkin. Ol kez-kelgen kóz aýrýlarynyń asqynýy, belgili bir dárilik zattardy qoldanǵannan keıin nemese belgili bir aýrýlardyń, mysaly, qant dıabetiniń paıda bolýymen damıdy.\r\n\r\n__Sımptomdary__. Katarakta kezinde kórý buzylysy túngi ýaqytta kórý qıyndyqtarymen sıpattalady, jarqyn jaryqqa sezimtaldyǵy artady. Keıinnen kózdiń kórý buzylysy kúndizgi ýaqytqa tán bolady. Mynadaı shaǵymdar bolady: buldyrlyq,  kózdiń bulyńǵyrlyǵy, kózde «juqa qabyqtyń» bolýy. Keıde kózge qos kórinýi jáne kórý kereǵarlyǵynyń buzylýy baıqalady.\r\n\r\nEresekterde katarakta jetilmegen, jetilgen jáne artyq jetilgen bolyp bólinedi. Kóz burshaǵynda móldir aýmaqtary qalsa, onda ol jetilmegen katarakta ekendigin bildiredi. Jetilgen  katarakta – bul kóz burshaǵy tolyǵymen bulyńǵyrlansa. Artyq jetilgen kataraktada kóz burshaǵynyń beti jumsaq bolady jáne onyń ishindegisi kapsýladan aǵyp ketýi múmkin, ol óz kezeginde qabynýdy jáne kózdiń basqa da buzylysyna ákep soqtyrady.\r\n\r\n__Emdeý__. Eresekterdegi katarakta eger kórý buzylysy naýqastyń ómir sapasyn nasharlatsa, hırýrgııalyq jolmen emdeledi. Ol kóz burshaǵyn alyp tastaýdan turady. Katarakta kezindegi hırýrgııalyq aralasýdyń eki túri bar: kóz burshaǵyn alyp tastaıtyn, biraq ony jabatyn kapsýlanyń artqy jaǵy qaldyrylatyn ektrakapsýlıarly operatsııa. Kóz burshaǵy kapsýlamen qosa tolyǵymen alyp tastalatyn  ıntrakapsýlıarly ádis.\r\n\r\nQazirgi ýaqytta kóz burshaǵyn aýystyryp salý sátti júzege asyrylýda. Ádette kataraktamen zaqymdalǵan kóz burshaǵyna sıntetıkalyq lınzalar qoldanylady\r\n\r\nTýa bitken kataraktaǵa arnalǵan operatsııa ádette balanyń alǵashqy 3 aıynda jasalady.\r\n \r\n\'\'Kórý qabiletiniń nasharlaýy nemese buzylýy (erlerde | áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nkóz burshaǵynyń bulyńǵyrlanýy\r\nkórý buzylysy\r\ntýa bitken','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Juqpaly erıtema','','','qz','s','',0,'',1728,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279780,1576815780,1545279867,'__Juqpaly erıtema__ (erythemainfectiosum) - balalarǵa tán juqpaly vırýsty aýrý. \r\n\r\nÁdette jeńil túrde ótedi.\r\n\r\n__Ol neden týyndaıdy?__ Juqpaly erıtema B19 parvovırýsynan týyndaıdy. Ol kóbinese kóktem mezgilinde mektepke deıingi jastaǵy balalarǵa áser etedi. Aýrý ádette bes kúnge sozylady.','__Juqpaly erıtema__ (erythemainfectiosum) - balalarǵa tán juqpaly vırýsty aýrý. \r\n\r\nÁdette jeńil túrde ótedi.\r\n\r\n__Ol neden týyndaıdy?__ Juqpaly erıtema B19 parvovırýsynan týyndaıdy. Ol kóbinese kóktem mezgilinde mektepke deıingi jastaǵy balalarǵa áser etedi. Aýrý ádette bes kúnge sozylady.\r\n\r\nJuqpaly erıtemanyń erte __sımptomdary__ tumaýǵa uqsaıdy; bul sımptomdardan keıin bet álpetine (uryp-soǵylǵan betke uqsas) bórtpe, sondaı-aq qoldyń jáne aıaqtyń syrtqy jaǵyna, quıryqqa jáne denege qyzǵylt bórtpe shyǵady. Bórtpeler ortalyq bólikten bastap, sodan keıin shetki aımaqtan bastap birtindep joǵalady. Jıi jaǵdaılarda bórtpe dene qyzýynyń kóterilýimen, býyndardaǵy aýyrsynýmen qatar júredi.\r\n\r\nBul aýrý bórtpeler paıda bolmastan buryn bir apta ishinde óte juqpaly bolyp tabylady. Bórtpeer paıda bolǵannan keıin ádette bala juqpaly emes dep sanalady. Bórtpeler dene qyzýynyń ózgerýine, kún sáýlesi jáne stress faktorlaryna balanysty birneshe apta ishinde paıda bolýy jáne joǵalýy múmkin.\r\n\r\nJuqpaly erıtema balalarda jeńil ótilýine qaramastan, ishtegi nárestege naqty qaýip týdyrýy múmkin. Júkti áıelder mundaı naýqastarmen baılanysýdan aýlaq bolý kerek. Eger júkti áıel juqpaly erıtemamen aýyratyn balamen baılanysqa tússe nemese juqpaly erıtema kezinde týyndaıtyn bórtpege uqsas bórtpe paıda bolsa, bul jaǵdaıda dereý dárigerge barýy kerek.\r\n\r\nJuqpaly erıtemany emdeý kezinde balaǵa qolaıly jaǵdaı jasaý qajet. Ádette qyzý basatyn dári-dármekter qoldanýmen shekteledi. Sonymen qaıtar, ózge qaýipti aýrýlar sımptomdaryn baqylap otyrý kerek: mysaly, dene qyzýynyń 38.9 ° C kóterilýi nemese balanyń qatty syrqat ekenin kórsetetin basqa da belgiler.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nvırýsty aýrý\r\nbórtpe\r\ndene qyzýy\r\nqaltyraý; tońyp dirildeý\r\n\r\n\r\n','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y');
