(1610,'','Tistiń synýy nemese túsýi','','','qz','s','',0,'',3608,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545630180,1577166180,1545633336,'Qandaıda bir sebeptermen túsken turaqty tisterdi, keı jaǵdaıda ornyna qaıta salýǵa bolady. Negizinde qaıta qoıylatyny tek turaqty tister, sútti tister qaıta qalpyna kelmeıdi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Alǵashqy kómek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qajet emes sharalar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nQandaıda bir sebeptermen túsken turaqty tisterdi, keı jaǵdaıda ornyna qaıta salýǵa bolady. Negizinde qaıta qoıylatyny tek turaqty tister, sútti tister qaıta qalpyna kelmeıdi.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nTistiń túsýine sebep bolatyn kútpegen sátsiz jaǵdaılar, ádette mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Baıqaýsyzda qulap qalǵannan;\r\n•	Sporttyq jaraqattan;\r\n•	Kúreskende;\r\n•	Jol-kólik oqıǵalarynan;\r\n•	Qatty zatty  baıqaýsyzda tistep alǵannan.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Alǵashqy kómek__\r\nTúsken tisti saqtaý kerek. Ony múmkindiginshe tis dárigerińizge aparyńyz. Siz ony tis dárigerine qansha kesh jetkizsseńiz, sonshalyqty tisińizdi qaıta ornyna salý múmkinligi azaıady. Tisti qaptamasynyń syrtynan ustańyz (azý tis jaqtan).\r\nSiz tisińizdi tis dárigerine, myna keńesterdiń birine súıene otyryp jetkizseńiz bolady:\r\n•	Tisińizdi aýyz qýysyńyzdaǵy basqa tistermen bir deńgeıde qatar ustap turyńyz. Tisti ornynda ustap turý úshin dákeni ne bolmasa dymqyl sháı qaltashasyn aqyryn ǵanan tistep turyńyz. Baıqańyz, tisińizdi jutyp qoımańyz.\r\n•	Eger siz mundaı alǵashqy qadamdy jasaı almasańyz tisti qaımaǵy alynbaǵan sút nemese silekeı toltyrylǵan qorapshaǵa salyp alyńyz.\r\n•	Tisti tańdaıdyń astyna salyp, alyp kelýge de bolady.\r\n•	Tis dárigerinde tis saqtaıtyn arnaıy qurylǵysy bolýy múmkin. Bul qurylǵy  qozǵalmaly fýtlıar jáne suyq ertindiden turady.  Oılanyńyz atalmysh qurylǵyny satyp alsańyz, ol sizdiń alǵashqy kómek beretin dári salǵysh qorabyńyzda turýy shart.\r\n\r\nSondaı-aq tómendegideı áreket te paıdasyn tıgizýi múmkin:\r\n•	Aýyzyńyzǵa jáne qyzyl ıegińizge sýyq kompress basyńyz, aýrýy basylýy múmkin;\r\n•	Qan ketýin toqtatý úshin zaqymdalǵan jerge dákeni basyńyz;\r\n•	Dereý arada tis dárigerine qaralyńyz.\r\n\r\nTis synǵan kezde júıke jalǵaýshalary zaqymdanýy múmkin. Infıtsırlený men aýrýdyń asqynýynyń aldyn alý úshin tez arada tis dárigerine  qaralyńyz.\r\n\r\nTisińiz jaı ǵana ketilse nemese synssa, sizge odan asa bir qatty jaıssyzdyq sezilmese jedel járdem shaqyrýdyń qajeti shamaly. Alaıda, keıinnen tis dárigerine baryp tistiń synǵan bóligin bekittirip alǵanyńyz jón, sebebi ótkirlengen tis erin men tildi kesip zaqymdap jiberýi yqtımal. \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qajet emes sharalar:__\r\n•	Tistiń tamyryna tıspeńiz. Tek azý tis jaqtan tistiń qaptamasynan ǵana ustap tursańyz jetkilikti;\r\n•	Tistiń tamyryn, kirin súrtemin dep súrtip júrmeńiz;\r\n•	Túsken tistiń ornyn shetkamen ne alkogolmen ne bolmasa sýtek siltisimen tazalamańyz.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTis túskende nemese julynyp qalsa, ýaqyt kúttirmeı tis dárigerine baryp, qaralyńyz. Eger túsken tisińizdi taba alsańyz, ony ózińizben berge tis dárigerine aparyńyz. \r\nEger siz aýyzyńyzdy jaba almaı qalsańyz, onda jaǵyńyz da zaqymdandy degen sóz. Bul jaǵdaıda jedel medıtsınalyq kómekke júginý kerek.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý __\r\n•	Kez-kelgen soqtyǵysatyn sport túrimen shuǵyldanǵanda aýzyńyzǵa tissaýyt (kapa) kıińiz.\r\n•	Tóbelesten aýlaq júrińiz; \r\n•	Qatty taǵamdardy kóp qabyldaı bermeńiz. Mysaly qatty nan, súıek sekildi azyqtar.\r\n•	Árqashan qaýipsizdik úshin remen taǵyp júrińiz.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nSynǵan tis; Urylǵan tis\r\n\r\n\'\'Tis máselesi (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ntis dárigeri\r\ntis\r\nurylǵan tis\r\nsynǵan tis\r\naýyrsyný\r\ntistiń túsýi\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1611,'','Postnazaldi sındrom','','','qz','s','',0,'',7080,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545633420,1577169420,1545634193,'Muryn qýysy men tamaqtaǵy bezder úzdiksiz shyrysh bólip otyrady (táýligine birden eki kvartqa deıin). Shyryshtar muryn membranalaryn dymqyldandyrady jáne tazartyp turady, aýany ylǵaldandyrady, muryn qýysyna aýamen aralasyp kirip ketetin zııandy zattardy jibermeı ustap turady, jáne olardan tazartady, sondaı-aq ınfektsııa men kúresedi. Qalypty kúıde  shyryshtar bilinbeı jutylyp ketedi. Shyryshtardyń tamaqqa jınalýy murynnyń artqy qabyrǵasyna damýy – postnazaldi sındrom dep atalady. Bul aýrý shyryshtyń shamadan tys kóp bólinýimen, tamaqtaǵy jutyný bulshyq etteriniń qyzmetiniń buzylýymen sıpattalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qandaı sebepterden sekretsııa buzylady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Jutynýdyń fýnktsııasy qalaı buzylady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Tamaq qalaı zaqymdanady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nMuryn qýysy men tamaqtaǵy bezder úzdiksiz shyrysh bólip otyrady (táýligine birden eki kvartqa deıin). Shyryshtar muryn membranalaryn dymqyldandyrady jáne tazartyp turady, aýany ylǵaldandyrady, muryn qýysyna aýamen aralasyp kirip ketetin zııandy zattardy jibermeı ustap turady, jáne olardan tazartady, sondaı-aq ınfektsııa men kúresedi. Qalypty kúıde  shyryshtar bilinbeı jutylyp ketedi. Shyryshtardyń tamaqqa jınalýy murynnyń artqy qabyrǵasyna damýy – postnazaldi sındrom dep atalady. Bul aýrý shyryshtyń shamadan tys kóp bólinýimen, tamaqtaǵy jutyný bulshyq etteriniń qyzmetiniń buzylýymen sıpattalady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qandaı sebepterden sekretsııa buzylady?__\r\n__Murynnan sý aǵyp turý:__\r\nMurynnan sý aǵyp turýdyń sebepteri kóp: sýyq tııýden, tumaýdan, allergııadan, sýyq aýanyń áserinen, shaǵylysqan jaryqtan, belgili bir azyq-túlikten, júktilik kezinde nemese basqa da garmondyq buzylystar kezinde murynnan aqqan sý toqtamaı qoıady. Ártúrli dári – dármekterdiń áseri, (sonymen qatar júktilikke qarsy dáriler jáne joǵary arterıaldy qan qysymyn túsiretin dáriler) sondaı –aq qurylymdyq anomaldar suıyqtyqtyń kóp bólinýine ákep soǵady. Mundaı anomaldi qurylymdarǵa jetilmegen jáne qısaıǵan muryn súıekterin jatqyzýǵa bolady (sińir jáne muryn qýystaryn bólip turatyn súıek plastınkalary)\r\n\r\n__Murynnan qoıý bólindileriniń shyǵýy:__\r\nMurynnan qoıý bólindilerdiń shyǵýy jylý oryndaryndaǵy jáne qys kezinde turǵyn úılerdegi qurǵaqtyqtan bolady. Sondaı-aq oǵan keıbir azyq-túlikterden allergııa berilýdiń, ásirese sút ónimderinen,  jáne muryn qýysyndaǵy ınfektsııalyq aýrýlardyń áserinen de bolyp jatady. Eger sýly bólindi qoıýlanyp, qalypdana basta jáne jasyl nemese ary túske ene bastasa, ol muryn qýysynda bakterııalyq ınfektsııanyń paıda bolǵandyǵynyń kórinisi. Balanyń murnynyń tek bir tesiginen suıyqtyqtyń bólinýi, onyń muryn qýysyna bir zattyń, arpa, maqtaly tyǵyn, nemese oıynshyqtyń bólshegi turyp qalýynan bolatynyn eskerińiz. Mundaı sımptomdar oryn alsa, dárigerge habarlasyńyz.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Jutynýdyń fýnktsııasy qalaı buzylady?__\r\nJutynýdan týyndaǵan máseleler qatty zattyń, nemese suıyqtyqtyń tamaqqa jınalyp qalýynan paıda bolady, bul aýrýdyń aǵymyn aýyrlatýy múmkin nemese postnazaldi sındrom sekildi bilinedi. Eger júıke nemese aýyz qýysynyń bulshyqetteri qajetti deńgeıde óz jumysyn atqara almasa, onyń saldarynan jutqynshaqqa, tynys alý joldaryna (keńirdek pen bronh) kóp mólsherde shyrysh jınalyp, odan daýys qarlyǵyp, jótel paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n__Jutyný máseleleriniń týyndaýyna sebep bolatyn, keıbir faktorlar:__\r\n•	Jas ulǵaıǵan saıyn  jutyný bulshyq etteri óz kúshterin joǵaltady jáne ıkemdiligi azaıady, sondyqtan shyryshtardy asqazanǵa jyljytý  qıynǵa soǵady.\r\n•	Uıyqtaǵan kezde biz sırek jutynamyz, sol kezde bólindeler bir jerge jınalyp qalady. Sondyqtan oıanǵannan keıin birden jótelip, tamaqty tazartýǵa týra keledi. \r\n•	Júıkege kúsh túskende jáne kúızelisten tamaq bulshyq ettir tarlýy múmkin, sol kezde de, qaqyryp tamaqty tazartý kerek. Tamaqty jıi tazarta berse, shyryshtyń bólinýi azaıady, alaıda odan titirkený paıda bolýy múmkin.\r\n•	Eger taǵamnyń ótýi buzylsa, suıyqtyqtyń jáne/nemese qatty zattardyń barysynyń baıaýlaýy nemese toqtatylýy múmkin.\r\nJutyný máseleleli – gastroezofageldi reflıýksti aýrýmen (GERA) baılynysty bolyp keledi.  Bul jaǵdaı asqazanǵa jınalǵan asty jáne qyshqyldy óńesh pen jutqynshaqqa qaıta qaıtarýmen sıpattalady. Bul aýrýdyń jıi beretin belgisi – qyjyl, asqazannyń buzylýy jáne tamaqtyń aýrýy. GERA-nyń sımptomdary jatqanda, ásirese tamaqtan keıin birden jata qalǵanda asqynady. Reflıýkstiń jıi týyndaýynan óńishtik sańlaýly jaryq dıafragmdary – asqazandaǵy óńesh ótpelinde tinderdiń qap túrinde dúrdııýi oryn alady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Tamaq qalaı zaqymdanady?__\r\nPostnazaldi sındrom tamaqtyń jıi titirkenýimen, aýyrsynýymen bilinedi. Aýrýda ınfektsııalyq kezeń bolmasa da, tamaqtyń basqa tinderinde isik mendalınderi paıda bolýy yqtımal. Odan yńǵaısyzdyq nemese tamaqta bir túıir turǵandaı sezim paıda bolady. Postnazaldi sındromdy sátti emdese tamaqtaǵy bul aýrýdy jazýǵa bolady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\nDurys dıagnoz qoıý úshin ár múshege túbegeıli tekserý júrgiziledi, mysaly, qulaqqa, muryn qýysyna jáne tamaqqa, sondaı-aq zerthanalyq, endoskopııalyq (deneniń ishki qýystaryn ushynda kishkentaı beıne kamerasy bar shińishke tútiksheni qoldaný arqyly júzege astyn shara) jáne rengenologııalyq tekerýler júrgiziledi. Emdeý tásilderi tómendegideı sebepterge baılanysty júzege asady:\r\n•	Bakterııalyq ınfektsııalar antıbıotıktermen emdeledi. Biraq bul dáriler ýaqytsha jeńildetýge ǵana sepitigin tıgizedi. Sozylmaly sınýsıt kezinde bitelgen qýystardy ashý úshin operatıvti em júrgiziledi. \r\n•	Allergııa allergenmen baılanysty toqtatqannan keıin basylady. \r\n\r\nAntıgıstamındi jáne isikke qarsy dárilik preparattar, nazaldi shashqysh jáne steroıdtardyń basqa túrleri aýrýdyń sıptomdaryn jeńildetedi. Sondaı-aq sýblıngvaldi tamshyly ımmýndy terapııasy da paıdaly bolmaq.  Degenmen keıbir tynyshtandyratyn antıgıstamındi preparattardyń kóne shyǵarylymdary postnazaldi sekretsııany odan saıyn órshitip jiberýi múmkin; al ondaı dárilerdiń jańa shyǵarylymdary onshalyqty jaǵymssyz áser bermeıdi. Isikke qarsy dáriler  arterııalyq qysymdy kóterýi múmkin, júrek aýrýyn asqyndyryp, qylqansha bezderin odan saıyn isitýi yqtımal.  Steroıdty aerozoldar dárigerdiń qadaǵalaýymen qoldanylǵany durys. Tabletkaly jáne ınektsııaly steroıdtardyń qysqamerzimdi qoldanylymdary aýyr asqynýlardy sırek emdeıdi. Steroıdtardy qoldaný barysynda,  aýyr janama áserler tanylsa, naýqas bir apta boıy dárigerdiń muqııat qadaǵalaýynda bolýy kerek.\r\n•	Gastroezofagealdi  reflıýksti aýrýdyń sımptomdaryn toqtatý úshin basty tósekten 15-20 santımetrdeı joǵary kóterý kerek, 2-3 saǵat boıy uıyqtaǵansha astanbaı, sýsyn ishpeı, alkogoldi jáne kofeıindi múldem qoldanbaý kerek. Tuzdy qyshqyl bólindilerdi basý úshin,  antatsıdter men dáriler taǵaıyndalady. Eger olar áser degendeı bere almasa, odan kúshtirekteri taǵaıyndalady. Rengenologııalyq jáne dıagnosstıkalyq tekserýlerdiń basqa túrlerin ótkizý úshin ádette, synama em ótkiziledi.\r\n\r\nShyryshtardyń kóptep shyǵýyn, aýrýdyń sebebin anyqtaı almaǵan kezde, jalpy sharalar qoldaný nusqalady. Shyryshty sekretsııasy bólinetin adamdar, ásirese qarttar, kóp mólsherde suıyqtyq ishkeni durys. Jaǵdaıdy jeńildetýge kóp mólsherde sý ishýdiń paıdasy zor, \r\nKofeınnen bas tartyp, nesep aıdatqylardy qabyldamaý kerek. Sondaı-aq, shyryshty titirkendiretin dárilerdi de qoldanbaǵan abzal.\r\n\r\nMuryndy sýmen shaıyp turý jaqsy sheshim bolmaq. Ol sharany kúnine arnaıy qurylǵymen 2-4 ret oryndap turý kerek. Ony oryndaý úshin, jyly sýǵa sody men tuzdy (½ sháı qasyqpen 0,5 lıtr sýǵa)  aralastyryp qoldaný kerek. Muryn qýysyn ylǵaldandyrý úshin, eń tıimdi ádis, quramynda qarapaıym fızıologııalyq ertindisi bar nazaldi spreıdi qoldaný bolyp tabylady.\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1612,'','Rozatsea (qyzǵylt bezeý)','','','qz','s','',0,'',3953,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634260,1577170260,1545634640,'Rozatsea (qyzǵylt bezeý) – bettiń qyzaryp isinýimen sıpattalatyn, teriniń sozylmaly aýrýy. Sondaı-aq, onyń syrtqy túri bezeýge uqsas isiktiń jáne jaranyń paıda bolýymen kórinis beredi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqrapat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıaknostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nRozatsea (qyzǵylt bezeý) – bettiń qyzaryp isinýimen sıpattalatyn, teriniń sozylmaly aýrýy. Sondaı-aq, onyń syrtqy túri bezeýge uqsas isiktiń jáne jaranyń paıda bolýymen kórinis beredi.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"525\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Rozatsea – bettiń aınalasy, ıek, mańdaı nemese qabaqtyń qabynýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Bul sozylmaly aýrý qyzaryp bastalady, bezeýge uqsap keledi  de qantamyrlar qabynyp, teride bórtpeler men isik paıda bolady.\'\' Sondaı-aq bul jaǵdaı tek áıelderge tán bolyp keledi. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nRozatseanyń paıda bolýy sebepteri belgisiz. Biraq, bolýy múmkin faktorlar qatary bar:\r\n•	Jastyń 30-50-diń arasy bolýy;\r\n•	Teride ashyq tústi isiktiń bolýy;\r\n•	Áıel jynystylarda (erlerde bul aýrýdyń sımptomdary aıqyn túrde kórinis beredi).\r\nRozatsea kezinde teriniń astynda  ornalasqan  qantamyrlar qabynady. Bul teriniń basqa aýrýlarymen baılanysty bolýy múkin (bezeý, seboreıa) nemese kóz  (blefart, keratıt).\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Bettiń qyzarýy;\r\n•	Qyzyl shyraıdyń paıda bolýy; \r\n•	Bette kóptegen órmekshitárizdes qan tamyrlaryniń kórinýi \r\n•	Murynnyń qyzarýy\r\n•	Teride beti jaǵy dymqyl qabyrshyqty bezeýli bórtpelerdiń paıda bolýy:, \r\n•	Bettiń terleýi men kúıýi;\r\n•	Titirkený, kózdiń qyzarýy, kózden jas aǵý\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nRozatseany dıagnostıkalý úshi dáriger sizdi tekserip, syrqatyńyz týraly arnaıy suraqtar qoıady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nRozatseany emdeý úshin qandaıda bir ádis túri anyqtalmaǵan.\r\nEm júrgizýshi dárigerińiz aýrý belgilerin asqyndyratyn faktorlardy anyqtaýǵa kómektesedi. Olardy trıggerler dep ataıdy.  Ár naýqastyń trıggerleri jeke sıpatqa ıe. Trıggerlerdi boldyrmaý arqyly aýrý belgileriniń paıda bolmaýyna, nemese belgilerdi báseńdeýine yqpal etýge bolady.\r\nTómende aýrý belgilerin báseńdetýge nemese aldyn alýǵa arnalǵan keıbir keńester usynylǵan:\r\n•	Kún kózinde júrýden saqtanyńyz. Kúndelikti kúnnen qorǵaıtyn arnaıy krem paıdalanyńyz.\r\n•	Kúnniń ystyq kezinde asa belsenilikpen qımyldamańyz.\r\n•	Stressten saqtanyńyz. Tereń tynys alyp, ıogamen aınalyssańyz bolady nemese basqa relaksatsııa túrimen shuǵyldanyńyz.\r\n•	Tátti taǵamdardy, alkogoldi jáne ystyq sýsyndardy tutynýdan tyıylyńyz.\r\n\r\nAýrýdy asqyndyratyn basqa da faktor túrlerine mynalardy jatqyzýǵa bolady: jel, ystyq vanna, sýyq aýa raıy, kosmetıkalardyń keıbir túrleri, dene shynyqtyrý. \r\n•	Tabletka túrindegi antıbıotıkter(mysaly, tetratsıklın, mınotsıklın, doksıtsıklın) nemese jaqpamaı túri terińizde paıda bolǵan máselelerge kómektese alady.\r\n•	A vıtamınine uqsaıtyn basqa dáriler (Izoretınol jáne Akkýtan) barynsha kúshti dáriler bolyp tabylady, ony tek dárigerdiń taǵaıyndaýymen qoldaný kerek.\r\n•	Rozatsea – bul bezeý emes, sonyqtan bezeýge arnalǵan dárilerdi qoldaný arqyly sizdiń jaǵdaıyńyz jaqsarmaıdy.\r\nAýyr jaǵdaıda qyzarǵanyn basýǵa  lazerlik hırýrgııa kómektesedi.  Sondaı-aq syrtqy túrin jaqsartý úshin hırýrgııalyq ota arqyly murynnyń qabynǵan tinderiniń azǵantaı bóligin joıýǵa bolady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nRozatsea – negizi zııansyz jaǵdaı bolyp esepteledi, biraq onyń áserinen syrtqy kózden qysylýyńyz múmkin. Atalmysh jaǵdaı emdelmeıdi, ony tek baqylaýda ustaý kerek.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Syrtqy keıipti nasharlatyp kórsetedi (mysaly, murynnyń qyzyl isingen tusyn)\r\n•	Ózin-ózi tómen sanaýǵa yqpal etedi.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nQyzǵylt bezeý\r\n\r\n\'\'Bettiń isinýi, bezeýler, allergııalyq serpilis (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nrozatsea\r\nqyzǵylt bezeý\r\nbezeý\r\nakne\r\nteridegi bórtpe\r\nrozatsea degen ne \r\n\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1613,'','«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy','','','qz','s','',0,'',4901,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634620,1577170620,1545634944,'«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy –  aýyz qýysynda, erinde , nemese tilde  aýyrsyný jáne jaısyzdyq belgileriniń paıda bolýyn aıtady. Eger bul aýyrsynýdyń  naqty basqa da sebepteri bolmasa, onda bul «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń alǵashqy belgileri bolyp tabylady. Eger aýyrsyný basqa aýrý túrine  baılanysty  bolsa, onda bul – ekinshilik «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy dep atalady.\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy er jáne áıelder arasynda birdeı taraǵan, degenmen, áıel adamdar arasynda jıi kezdesedi. Kóbinese áıelderdiń menapaýza nemese sodan keıingi kezeńderine tán jaǵdaı bolyp tabylady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» degen ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń sıpmtomdary qandaı bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy qandaı sebepterden týyndaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyn dáriger qalaı dıagnostıkalaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy ádette qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Jaǵymsyz sezinýdi jeńildetý úshin qandaı sharalardy oryndaýǵa bolady?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy degen ne?__\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy –  aýyz qýysynda, erinde , nemese tilde  aýyrsyný jáne jaısyzdyq belgileriniń paıda bolýyn aıtady. Eger bul aýyrsynýdyń  naqty basqa da sebepteri bolmasa, onda bul «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń alǵashqy belgileri bolyp tabylady. Eger aýyrsyný basqa aýrý túrine  baılanysty  bolsa, onda bul – ekinshilik «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy dep atalady.\r\n\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy er jáne áıelder arasynda birdeı taraǵan, degenmen, áıel adamdar arasynda jıi kezdesedi. Kóbinese áıelderdiń menapaýza nemese sodan keıingi kezeńderine tán jaǵdaı bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń belgileri qandaı bolady?__\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyna shaldyqqan adamdar únemi aýyzdaryn ystyq sýǵa kúıdirip alǵandaı sezimde júredi. Sondaı- aq aýyz qýystary qurǵap, aýyrsyný mazalap, aýyzdarynda ashy nemese temir dámi tatyp turýy múmkin. Bul aýrýǵa shaldyqqan keıbir adamdardyń aýyz qýysy únemi aýyryp turady. Basqa adamdarda aýyrsyný basylyp, keıde qaıta órship turýy múmkin. Aýyrsynýlar kúnniń erte ýaqyttarynda az bilinip, qalǵan bóliginde birtindep asqynýy múmkin. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy qandaı sebepterden týyndaıdy?__\r\nZertteýshiler mundaı aýyrýdyń sebebiniń biri - tildegi dám sezgish jáne aýyrý sezimderin basqaratyn jýıkege baılanysty  dep joramaldaıdy. Basqa da múmkin bolatyn sebepterge mynalar jatady:\r\n•	Nárli  zattardyń tapshylyǵy\r\n•	Azyq-túlikterde bolatyn dámdeýishtermen qospalarǵa bolatyn allergııa \r\n•	Keıbir dári dármekterdi qoldaný \r\n•	Menapaýza kezindegi áıel aǵzasyndaǵy gormanaldy ózgeristr\r\n•	Aýyzdyń qurǵaýy\r\n\r\nQyshqyl reflıýksi sııaqty aýrý túri de aýyz qýysynyń kúıýine sebep bolýy múmkin. \r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyna shaldyqqan adamdardyń kópshiliginde kúızelis pen mazasyzdyq kezdesedi. Biraq bul másele aýrýdyń sebebine jata ma joq álde,aýyzdaǵy uzaq ýaqyt boıǵy aýyrsynýdan  kúızelis pen mazasyzdyq paıda bola ma naqtysy belgisiz.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyn dáriger qalaı dıagnostıkalaıdy?__\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyn dıagnostıkalaýdyń qarapaıym ádisi joq. Kúıýip turýdyń naqty sebebin anyqtaý úshin, dáriger aýyz qýysyn qarap shyǵyp, aýrý kezeńin egjeı – tegjeıli surastyrady. Sondaı-aq, birneshe zertteýler júrgizip, bul belgilerdiń paıda bolý sebepterin anyqtaýǵa tyrysady. Eger eshqandaı da basqa sebepter anyqtalmasa, onda sizde,bastapqy «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy ádette qalaı emdeledi?__\r\nEmdeý tásili aýyz qýysynda paıda bolǵan  aýrý sebepterine baılanysty júzege asady. Eger dárigerińiz aýrý týdyryp turǵan naqty máseleni tapsa onda, sol máselege baılanysty em qoldaný arqyly aýrý belgilerin jeńildetýge bolady. Mysaly, kandıdoz dep atalatyn ashytqyly ınfektsııasynyń belgileri tabylsa, sańyraýqulaq ınfektsııasyna qarsy dári dármekter qoldaný arqyly emdeýge bolady.  Arnaıy silekeı almastyrǵyshtar aýyzdaǵy qurǵaqtyqty basýy múmkin. Nárli zattardyń tapshylyǵy bolǵan jaǵdaıda, dáriger sizge temir, folıı qyshqyly, tsınk nemese V tobyndaǵy dárýmenderdi qabyldaýyńyzdy usynady.\r\n\r\nEger dáriger belgilerdiń sebebin anyqtaı almasa, emdeý tásilin aýyrsynýdy basýǵa, jaǵymsyz belgilerin joıýǵa  baǵyttaıdy. Sondaı – aq, kúızelis pen mazasyzdyqty  emdeıtin dári dármekter de «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy kezinde paıdaly bolýy múmkin. Mundaı dári -dármekter ne úshin paıdaly ekeni belgisiz. Aýyz qýysyndaǵy júıke júıege áser etýi múmkin dep esepteledi. Baqytqa oraı, mundaı aýrý belgileri bar adamdardyń 30-50 %-y  ózdiginshe jazylyp ketken. Em sharasyz-aq emdelý ábden múmkin bolady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Jaǵymsyz sezinýdi jeńildetý úshin qandaı sharalardy oryndaýǵa bolady?__\r\nTómende «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń belgilerin jeńildetýge arnalǵan keıbir keńester berilgen:\r\n•	Suıyqtyqty kóbirek ishińiz\r\n•	Aýzyńyzda muz bólshegin ustap turyńyz\r\n•	Ystyq, tátti taǵamdardy paıdalanbańyz\r\n•	Quramynda spırt bar, aýyz shaıǵyshtardy paıdalanbańyz\r\n•	 Basqa markadaǵy tis pastasyn qoldanyp kórińiz\r\n•	Quramynda  kóp mólsherde qyshqyl bar, tsıtrýstyq nemese gazdy sýsyndar men kofeler sııaqty azyq-túlik túrlerin paıdalanbańyz\r\n•	Alkogol men tabak ónimderin qabyldamańyz\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naýyz\r\naýyzda kúıýi\r\naýyzdyń ashyp aýrýy\r\nsımptom\r\nemi\r\naýrýy\r\ntis dárigeri\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1614,'','Oıyq jaraly-shirik gıngıvıt','','','qz','s','',0,'',5561,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634920,1577170920,1545635361,'Oıyq jaraly-shirik gıngıvıt («transheıaly aýyz») – bul aýrýly bakterııalyq ınfektsııa, qyzyl ıekte qabynbaly oıyq jara túrinde damıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nOıyq jaraly-shirik gıngıvıt («transheıaly aýyz») – bul aýrýly bakterııalyq ınfektsııa, qyzyl ıekte qabynbaly oıyq jara túrinde damıdy.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nOıyq jaraly-shirik gıngıvıt – qyzyl ıek aýrýynyń birden bir qabynbaly túri. «Transheıaly aýyz» termıni alǵash Birinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde paıda boldy, ol kezde bul atalmysh aýrý áskerler arasynda keńinen taraǵan bolatyn. \r\n\r\nAýyz qýysynda túrli bakterııalar qalypty túrde qorektenedi. Oıyq jaraly-shirik gıngıvıt aýyz qýysyndaǵy bakterııalardyń shamadan tys tez damýynan, aýyzdaǵy úılesimdiliktiń buzylýynan týyndaıdy. Qyzyl ıek ınfıtsırlenedi, onyń saldarynan aýrýly oıyq jara paıda bolady. Potologııalyq protsesste de vırýstar qatysady, bakterııalardyń tez ósýine sáıkestendiriledi.\r\n\r\nAýrý damýynyń qaýipti faktorlary:\r\n•	Emotsıonaldi kúızelis;\r\n•	Aýyz qýysynda gıgıenany saqtamaý;\r\n•	Nashar tamaqtaný;\r\n•	Shylym shegý;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy, tamaq pen tistegi juqpaly aýrý.\r\nBul aýrý sırek kezdesedi. Kóp shaldyǵatyndar  15 pen 35 jas arasyndaǵy adamdar. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy\r\n•	Kratertúrli tister arasyndaǵy oıyq jara\r\n•	Qaltyraý\r\n•	Aýyzda jaǵymsyz dámniń bolýy;\r\n•	Qyzyl ıektiń qyzarýy jáne isnýi;\r\n•	Qyzyl ıekti surshyl qaqtyń baılanýy;\r\n•	Qyzyl ıektiń aýyrýy;\r\n•	Kez-kelgen qysym túskende nemese titirkengen kezde qyzyl ıektiń shamadan tys qanaýy.\r\nEskertý: sımptomdar kútpegen jerden paıda bolady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nOıyq jaraly-shirik gıngıvıt kezinde dáriger sizdiń aýyz qýysyńyzdy tekseredi:\r\n•	Ishinde tamaq qaldyqtary men tis qaqtary tolǵan krater tárizdi jara;\r\n•	Tis aınalasy qyzyl ıegi tinderiniń buzylýy;\r\n•	Qyzyl ıektiń qabynýy.\r\n\r\nAýyz qýysyndaǵy qyzyl ıek tinderiniń ydyraýy saldarynan sur qaqtar baılanýy múmkin. Keıde qaltyraý oryn alýy múmkin jáne bas pen moıynnyń lımfa túıinderi úlkeıýi yqtımal. \r\nInfektsııalyq protsesstiń belgili bir massshtabyn anyqtaý úshin jáne tinderdiń zaqymdanýyn baǵalaý úshin aýyz qýysyna nemes betke rentgenologııalyq tekserý júrgizilýi múmkin.\r\nBul aýrý sondaı-aq qozdyrǵysh daqyldardy anyqtaý úshin jutqynshaqtan juǵyndy alý arqyly dıagnostıkalanady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty maqsaty aýrý sımptomdaryn jeńildetý jáne ınfektsııamen kúresý bolyp tabylady. Sizdiń dene qyzýyńyz qatty kóterilse, dáriger antıbıotıkterdi taǵaıyndaýy múmkin. \r\nAýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtaý oıyq jaraly-shirik gıngıvıtiniń emine, sondaı-aq ómir úshin mańyzdy shara bolyp tabylady. Tisińizdi muqııat tazalańyz jáne kem degende kúnine eki ret tis jibin paıdalanyńyz, biraq, eń durysy tamaqtan keıin osy josyqty oryndaǵan jón.\r\n\r\nAýyz qýysyn tuzdy ertindimen shaıyńyz (1/2 shaı qasyq tuzdy 1 staqan sýǵa salasyz) sóıtip qyzyl ıektiń qabynýyn basasyz. Qyzyl ıekti shaıý úshin siltili sýttekti qoldansańyz, ólgen tinderdi joıasyz. Aýyz qýysynyń qabynýyna, sondaı-aq shaıý úshin hlorgeksıdındi paıdalansańyz bolady. \r\nTynyshtandyrǵysh dárilik preparattar (analgetıkter) jaǵymsyzdyqty jeńildetýge kómektesedi. Jaılandyrǵysh shaıýlar nemese japqysh agentter,ásirese tamaqtan keıin aýyrsynýdy jeńildetedi. Qatty aýyrǵan kezde qyzyl ıegińizge lıdokaındi bassańyz bolady. \r\n\r\nDáriger sige aýyz qýysyńyzdy kásibı tazalatýdan ótkizý úshin jáne qaqtardy joıý úshin tis dárigerine qaralýdy usynýy múmkin,  ol arqyly  qyzyl ıegińizdiń aýrýyn basýǵa bolady. Jazylǵanǵa deıin sizge turaqty túrde aýyz qýysyńyzdy kásibı tazalatýdan ótkizip, tis dárigeriniń qaraýynda bolý mańyzdy bolmaq.\r\n\r\nAýrý qaıta mazalamas úshin, sizdiń emdeýshi dárigerińiz sizge tómendegideı qoldanymdardy usynýy múmkin:\r\n•	Densaýlyǵyńyzǵa kóńil bólińiz, ol úshin durys tamaqtanyp, jattyǵýlarmen shuǵyldanyńyz;\r\n•	Aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtańyz;\r\n•	Kúızelisti boldyrmaý kerek;\r\n•	Shylym shegýdi tyıyńyz.\r\n\r\nAýyz qýysyńyzdy titirkenýden qorǵańyz, ásirese shylymnan, ystyq tamaq ishýden nemese ashy taǵamdardy jeýden.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nInfektsııa ádette emdeý kezine jaýap beredi. Em bastalmaı turyp aýrý jetkilikti túrde aýyrta túsedi. Eger oıyq jaraly-shirik gıgıvıt ýaqytyly emdelmese, ınfektsııa urtqa, eringe, jaqqa taralady nemese sol jerlerdiń tinderin buzady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Asqynǵan jaǵdaıda__\r\n•	Sýsyzdaný;\r\n•	Tisterdiń túsýi;\r\n•	Aýrý;\r\n•	Perıodontıt;\r\n•	Infektsııanyń taralýy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde oıyq jaraly-shirik gıngıvıttiń sımptomdary kórinis berse, qaltyraý paıda bolsa nemese basqa da sımptomdar boı kótere dárigerge hadarlasyńyz.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nAldyn alý sharalary tómendegideı árekettermen tolyǵady:\r\n•	Jalpy densaýlyq jaǵdaıyn jaqsartý;\r\n•	Durys tamaqtaný;\r\n•	Aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtaý kerek, ol úshin tisti muqııat tazalap, tis jipterin turaqty qoldanyp turý kerek.\r\n•	Kúızeliske urynbaý kerek;\r\n•	Tis dárigerine turaqty túrde qaralyp, kisibı tis tazalyǵyn júrgizip turyńyz;\r\n•	Shylymnan bas tartyńyz.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nVensan Stomatıti; asqynǵan shirik jaraly gıngıvıti\r\n\r\n\'\'Tamaq máseleleri (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__  \r\nVensan stomatıti\r\nstomatıt\r\nasqynǵan shirik jaraly gıngıvıti\r\noıyq jara\r\ngıngıvıt\r\naýyz\r\nqyzyl ıek\r\nqabyný\r\n','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1615,'','Dıýpıýıtren kontraktýrasy (siresýi)','','','qz','s','',0,'',1450,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545635340,1577171340,1545635504,'__Ol ne? Dıýpıýıtren aýrýy nemese Dıýpıýıtren kontraktýrasy__ – taban nemese alaqandaǵy teri astynda tinderdiń artyq qalyńdaýy. Qalyńdalǵan teri men sińirler (shandyr) nátıjesinde qozǵalysty shekteıdi nemese saýsaqtardy jazý múmkindiginsiz búgilýine alyp keledi','__Ol ne? Dıýpıýıtren aýrýy nemese Dıýpıýıtren kontraktýrasy__ – taban nemese alaqandaǵy teri astynda tinderdiń artyq qalyńdaýy. Qalyńdalǵan teri men sińirler (shandyr) nátıjesinde qozǵalysty shekteıdi nemese saýsaqtardy jazý múmkindiginsiz búgilýine alyp keledi.\r\n\r\n__Dıýpıýıtren aýrýynyń__ (keıde muny vıkıngterdiń aýrýy dep ataıdy) sebepteri belgisiz. Degenmen sebep faktory retinde tuqym qýalaý bolýy múmkin. Basqa da múmkin faktorlar: maskúnemdik, temeki shegý nemese qant dıabeti. Siresýge júıelik qyzyl jegi men revmatoıdti artrıt sııaqty júıelik aýrýlar ákep soqtyrýy múmkin.\r\n\r\n__Sımptomdary.__ Dıýpıýıtren aýrýynyń baıqalatyn alǵashqy belgisi saýsaqtardyń negizindegi tinniń azdap kóterilýi bolyp tabylady. Aýrýdyń asqynýyna oraı, alaqandy saýsaqpen nemese saýsaqtarmen ( ádette shyldyr shúmek), jáne sozylǵan saýsaqty (saýsaqtardy) alaqanǵa jalǵaıtyn, jip tárizdi talshyqty arqan aqyryndap paıda bolýy múmkin. Eger kontraktýra kúshti bolsa, onda kúndelikti jumystardy atqarý (mysaly, zat kóterý, qolǵap kııý nemese qol jýý)  qıynǵa soǵady nemese múldem bolmaýyna ákelýi múmkin.\r\n\r\n__Emdeý. __Jeńil formada bolsa, qozǵalmalylyqty saqtaýda zaqymdalǵan saýsaqtardy únemi sozý jetkilikti.Aýyr jaǵdaıda bolsa, negizgi em jáne fýnktsııany jaqsartý tásili  operatsııa bolyp tabylady. Tipti sol jergee (nemese qoldyń basqa jerine) sátti operatsııa jasalǵan bolsa da, alaqan tinderiniń qalyńdaýy jańadan paıda bolýy múmkin. Bul jaǵdaıda qaıta operatsııa jasaý qajet bolady.\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1616,'','Aýsyl','','','qz','s','',0,'',4071,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545635460,1577171460,1545635876,'Aýsyl (ıashýr) – ádette tamaqtyń qabynýynan bastalatyn, keń taralǵan ınfektsııalyq vırýsty aýrý.\r\n\r\nGerpetıkalyq baspa osyǵan uqsas ınfektsııalyq aýrý bolyp tabylady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nAýsyl (ıashýr) – ádette tamaqtyń qabynýynan bastalatyn, keń taralǵan ınfektsııalyq vırýsty aýrý.\r\nGerpetıkalyq baspa osyǵan uqsas ınfektsııalyq aýrý bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nAýsyldyń qozdyrýshysy – enterovırýstyq Koksakı A16  vırýy.\r\nAýrý úı janýarlarynan berilmeıdi, biraq adamnan adamǵa taralýy múmkin. Bul aýrý aýa túıirshikteri arqyly (jótelgende, túshkirgende), silekeı arqyly, kópirshik suıyqtyqtarymen, sondaı-aq aýrýlar qoldanǵan  zattar arqyly juǵady. Aýrý alǵashqy aptasynda kóbinese juqpaly bolyp keledi.\r\n\r\nJuqqannan keıin, sımptomdar 3-7 kúnge jaqyn ýaqyt aralyǵynda damyp, biline bastaıdy. \r\nEń qaýipti faktory adamnyń jasy bolyp tabylady. Infektsııa 10 jasqa deıingi balalardy kóbirek zaqymdaıdy, jas ópirimder de kezdesedi, al keıde eresekterde de ushyrasqan jerleri bolǵan. Aýrý kóbinese jazda jáne kúzdiń basynda órshı  túsedi.\r\n    {img type=\"fileId\" fileId=\"526\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nAýsyl Koksakı vırýsynan týyndaǵan vırýstyq ınfektsııa bolyp tabylady, ol tamaqtyń qabynýymen bastalady. Aýrýdyń sımptomy bolyp: qaltyraý, tamaqtyń aýrýy, tamaqta oıyq jaranyń paıda bolýy, bas aýrýy jáne alaqan men tabanda kóldireýdi bórtpeler shyǵady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Tábettiń joǵalýy;\r\n•	Qolda jáne tabanda kishkentaı kópirshikteri bar bórtpeler, olardy bassa aýyrady;\r\n•	Tamaqtyń aýrýy; \r\n•	Tamaqta oıyq jaranyń (mendalınderge) aýyz qýyssyna jaranyń shyǵýy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nÁdette bul aýrý burynǵy aǵymyna qaraı, jetkilikti túrde dıagnostıkalanady, ol kezde qolda jáne tabanda  kópirshikter tolǵan bórtpe kórinis beredi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeý aýrý sımptomdaryn jeńildetýge ǵana baǵyttarlady, odan artyq, bul ınfektsııanyń arnaıy emi joq.\r\nBul aýrýdy emdeý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalmaıdy, sebebi olar áser bere almaıdy. Qaltyraýdy tómendetý úshin, atsetamınofn (Taılenol) nemese ıbýprofen sekildi dáriler qoldnalady. Juqpaly aýrý kezinde 12 jaqa deıingi balalarǵa asperın berilmeıdi.\r\n\r\nShaıýǵa arnalǵan tuzdy ertindi (1 staqan sýǵa ½ sháı qasyq tuz salynady) tynyshtandyrýǵa áser etýi múmkin, árıne eger bala jutyp almaı shaıaalatyn bolsa. Balańyzdyń jetkilikti túrde suıyqtyq ishýin qadaǵalańyz. Qaltyraý kezinde balaǵa kóp mólsherde suıyqtyq ishýi kerek. Eń tıimdisi, salqyn sútti sýsyndardy ishkeni abzal. Kóptegen balalardy shyrynnan jáne gazdy sýsyndardan bas tartqyzý kerek, sebebi olardyń quramynda qyshqyl bar, odan kúıý sezimi men jara paıda bolady. \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nÁdette, naýqas emdelse 5-7 kúnniń ishinde  saýǵyp ketedi.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Qurǵaý;\r\n•	Febrıldi tyrysý;\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nMoıynnyń aýrýy nemese aıaq-qoldyń aýrýy sekildi asqyný belgileri baıqalsa, dárigerge qaralyńyz. Tyrysý sekilti sımptomdarǵa dereý arada medıtsınalyq kómek kerek.\r\nSondaı-aq siz tómendegideı jaǵdaılarda dárigerińizben keńeseńiz bolady:\r\n•	Dárilik preparattar dene qyzýyn túsirmese;\r\n•	Aǵzanyń sýsyzdaný belgileri baıqalsa;\r\no	Teli qurǵap, shyryshty qabyqtar paıda bolssa;\r\no	Salmaq tússe;\r\no	Titirkense;\r\no	Del-sal bolyp qalsa;\r\no	Neseptiń bólinýi azaısa, nemese nesep kúńgirttenip shyqsa.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nAýrý adamdarmen baılanysty shekteńiz. Árqashan, muqııat túrde qoldaryńyzdy jýyńyz, ásirese aýrý adamdarmen baılanysqannan keıin.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nKoksakı vırýsy\r\n\r\n__Jas balalardyń aýyz qýysyndaǵy máseleleri (erlerde / áıelderde)__\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naýsyl\r\naýsyldyń sımptomdary\r\naýsyl degen ne\r\ndenedegi bórtpe\r\nKoksakı vırýsy\r\nvırýstyq juqpa\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1617,'','Tyrnaq astyndaǵy qandy drenajdaý','','','qz','s','',0,'',1663,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636000,1577172000,1545636125,'Eskertpe:\r\n•	Eger siz bul sharany oryndaýǵa senimsiz bolsańyz, kúıip qalmas úshin, ony qolǵa almaı-aq qoıǵanyńyz jón. Sebebi, bul amal-sharǵy qate júzege asatyn bolsa, siz kúıip qalyp, ylǵı da tyrnaq dreajyn qoldanyp júrýińizge týra keledi.\r\n•	Eger sizde sýsamyr, preıferııalyq arterııanyń aýrýy, nemese ımmýn júıesiniń buzylysynan týyndaǵan aýrýlar bolsa bul protsedýrany orndamaǵanyńyz abzal.\r\n','\'\'__Eskertpe__\'\':\r\n•	Eger siz bul sharany oryndaýǵa senimsiz bolsańyz, kúıip qalmas úshin, ony qolǵa almaı-aq qoıǵanyńyz jón. Sebebi, bul amal-sharǵy qate júzege asatyn bolsa, siz kúıip qalyp, ylǵı da tyrnaq dreajyn qoldanyp júrýińizge týra keledi.\r\n•	Eger sizde sýsamyr, preıferııalyq arterııanyń aýrýy, nemese ımmýn júıesiniń buzylysynan týyndaǵan aýrýlar bolsa bul protsedýrany orndamaǵanyńyz abzal.\r\n\r\nTyrnaq asty qandaryn burý úshin:\r\n•	Qaǵaz úshin bekitkishti túzeńiz jáne onyń ushyn otqa qyzdyryńyz;\r\n•	Bekitindiniń ushin tyrnaqtyń úshsine qoıyńyz jáne onyń erýine múmkindik berińiz. Tynnaqta jan bolmaıdy, sondyqtan erigen ystyq bekitindiden aýrý sezimi týyndamaıdy.\r\n•	Bekitindini baspańyz.  Tyrnaq asty terisinde jan bolmaıdy. Eger siz tyrnaqty bassańyz, siz jazataıym tyrnaǵyńyzdyń terisin qozǵap alýyńyz múmkin.\r\n•	Sharany oryndaýda asyqpańyz, qajet bolǵan jaǵdaıda bekitindini qaıta qyzdyryńyz. Qylyń tyrnaqqa kirgizý úshin bul áreketti birneshe ret qaıtallaýǵa týra keledi.\r\n•	Tek tolyq sańlaý paıda bolǵanda ǵana, qan tama bastaıdy jáne sodan aýrýy basylady.\r\n•	 2-3 kúnniń ishinde tússiz  nemese ashyq qan tústes suıyqtyq tamady.\r\n•	Saýsaǵyńyzben jyly, sabyndy sýdy basyńyz jáne 2-3 kún boıy 3 retten 10 mınýt usstap turyńyz.\r\n•	Sm. ınfektsııa belgileri.\r\n\r\nOsyndaı sańlaýlarmen de amal-sharǵyny qaıtalap tursańyz bolady. Aýrý men qysym birden jeńildep ketpeıdi, tipti birneshe kúnnen soń, qaıta mazalaýy da múmkin.\r\n\r\nEger mundaı sharalardy qoldanǵannan keıin de aýrý jeńildemese, odanda salmaqty túrin qoldanylýy múmkin jáne medıtsınalyq tekserý qajen bolýy yqtımal.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ntyrnaq asty  qanyn drenajdaý\r\nsaýsaqtardyń aýrýy\r\ntyrnaqtyń qabynýy\r\ntravmatologııa\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1618,'','Ashytqyly ınfektsııa (ashytqyly mıkoz)','','','qz','s','',0,'',1302,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636120,1577172120,1545636223,'Ashytqyly ınfektsııa – bul ınfektsııa, sańyraýqulaqtan, dáp \'\'Candida albicans\'\'-tan týyndaıdy. Bizdiń aınalamyzdyń barlyǵynda sańraýqulaqtar bar, jáne olar qaýipti emes. Alaıda olarǵa qolaıly jaǵdaı týyndaı qalsa, olardyń shamadan tys ósýi múmkin, al ondaı jaǵdaıdyń saldarynan taralmaly ınfektsııa paıda bolady.','Ashytqyly ınfektsııa – bul ınfektsııa, sańyraýqulaqtan, dáp \'\'Candida albican\'\'s-tan týyndaıdy. Bizdiń aınalamyzdyń barlyǵynda sańraýqulaqtar bar, jáne olar qaýipti emes. Alaıda olarǵa qolaıly jaǵdaı týyndaı qalsa, olardyń shamadan tys ósýi múmkin, al ondaı jaǵdaıdyń saldarynan taralmaly ınfektsııa paıda bolady.\r\n\r\nAshytqyly bazdaný (Candida intertrigo) – bul sańyraýqulaq ınfektsııasy, qabynýdy, kúıýýdi jáne dymqyl teri qyrtystarynyń qyshýyn týdyrady.\r\n\r\nSańyraýqulaq ınfektsııasynyń bórtpeleri  otty-qyzyl tústi bolady, aınalasy kertilgendeı bolyp kórinip turady. Bul bórtpeler kishkentaı bolady da, ishine irin tolyp turady, olar kóbinese jynys aǵzalaryndaǵy bújirli bezeýler túrinde kezdesedi. Bórtpeler, sondaı-aq teriniń basqa da qyrtysty jerlerinde paıda bolýy múmkin, mysaly, moıynda, kindiktiń aınalasynda.\r\n\r\nAshytqyly ınfektsııanyń damýynyń qaýipti faktorlary:\r\n•	Gıgıena saqtamaý;\r\n•	Artyq salmaq;\r\n•	Genıtalı jaqqa dymqyl jibermeıtin, aýa ótpeıtin, qysyp turatyn kıimderdi kıgennen;\r\n•	AITV nemese sýsamyr sekildi aýrýdan emdelý úshin aǵzanyń kúresýi oryn alyp jatqan kezde;\r\n•	Antıbıotıkterdi paıdalanǵanda.\r\n\r\nKóbinese ashytqyly ınfektsııany jergilikti jaqpa maılardy jaǵý arqyly ketirýge bolady.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nashytqyly ınfektsııa, \r\nashytqyly mıkoz, \r\nteri qyshýy, \r\nteriniń isýi, \r\nantıbıotıkter, \r\nqotyr.\r\n','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1619,'','Kúl aýrýy (dıfterııa)','','','qz','s','',0,'',2780,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636180,1577172180,1545636319,'Kúl aýrýy (dıfterııa, kóbinese balalarda kezdesetin juqpaly tamaq aýrýy) – jedel ınfektsııalyq aýrý, ol dıfterııa bakterııasynan týyndap, aýa-túıirshikteri arqyly aıryqsha beriledi. Qabynýmen, aýyzdan, murynnan shyryshtyń bólinýimen sıpattalady. Sondaı-aq jalpy ýlaný, júrek qan-tamyrlyq zaqymdaný, júıkelik jáne bólinbeli júıe bolyp tabylady.','Kúl aýrýy (dıfterııa, kóbinese balalarda kezdesetin juqpaly tamaq aýrýy) – jedel ınfektsııalyq aýrý, ol dıfterııa bakterııasynan týyndap, aýa-túıirshikteri arqyly aıryqsha beriledi. Qabynýmen, aýyzdan, murynnan shyryshtyń bólinýimen sıpattalady. Sondaı-aq jalpy ýlaný, júrek qan-tamyrlyq zaqymdaný, júıkelik jáne bólinbeli júıe bolyp tabylady.\r\n\r\nJuqpanyń negizgi kózi adam. Qozdyrǵysh aýa-túıirshikteri arqyly aıryqsha beriledi, biraq turmystyq-baılanysty jolmen ǵana juǵýy múmkin (ınfıtsırlengen zattar arqyly). Kúl aýrýy kúz, qys mezgilderinde órshıdi. Qazirgi jaǵdaıda, eresek adam aýyrsa, dıfterııa onyń boıynda jyl boıy saqtalyp turyp alady.\r\nInkýbatsııalyq  kezeńinde  dıfterııa 3 kúnnen 7 kúnge deıin teńelip turady.\r\n\r\nKúl aýrýynyń paıda bolýy ártúrli, jáne ol onyń ornalasý protsesi men aýyrlyǵyna baılanysty.\r\nKúl aýrýynyń klınıkalyq kórinisi jedel túrde bastaý alady, jalpy ýlaný sımptomdarymen (del-saldyq, bas aýrýy, álsizdik) birge dene qyzýdyń temperatýrasy 38 den - 39°S – qa deıin kóterilip, 2-3 kún boıy túspeı qoıady. Jutyný kezinde tamaq aýyryp, onyń qarqyndylyǵy tańdaı badamshalaryndaǵy protsestiń taralýyna baılanysty. \r\n\r\nBadamshalar isinedi, úlkeıedi, ústińgi jaǵy tompaıady, aralshaly nemese tegis aq-sur tústi qabyqshaly bolyp ketedi. \r\n__Emdelýi.__ Terapııanyń basty ádisi antıtoksıkalyq kúl aýrýyna qarsy egiletin sarysý (DQS) bolyp tabylady. \r\n\r\nSarysýly terapııa alǵash engizilgennen bastap, toksınniń belgili bir bóligi  ishki aǵzalarynyń jasýshaly tinderimen baılanystylyǵyna qaramastan, atalmysh jaǵdaıǵa barynsha oń áser bereli.  Qýanyshqa oraı indettiń juǵýy men bastalýynyń arasynda em belgili bir merzimde ótedi, sondyqtan, DQS-ti engizý arqyly, dıfterıdiń toksıkalyq formasy kezinde, tipti aýrýdyń alǵashqy kúni-aq, onyń asqyndaýynyń aýldyn alady.\r\n\r\nKúl aýrýynyń aýyr formasy kezinde  plazmaferezany 2-3 dúrkin ótkizgen jón.\r\nDQS-ti engizý kezinde,  onymen birge antıbıotıkter taǵaıyndalady (emdeý kýrsy – 5-7 kún). Dezıntoksıkatsııalaý jáne gemodınamıkalyq buzylysty korrektsııalaý maqsatynda, qosymsha albýmın, plazma, reopolıglıýkın, ınsýlınmen glıýkoza-kalıılik qospasy, polııondy ertindi,  kortıkostıroıdtar taǵaıyndalady. Tynys alý jetkilikizdigi damı túsken kezde traheostomııa qajet bolady.\r\n\r\nKúl aýrýynyń basty aldyn alý sharasyna belsendi ımmýnızatsııa jatady. 3 aılyq balalarǵa adsorbtsııalanǵan kókjótel-dıfterııa-sirespe (AKDS) vaksınasy engiziledi. 1,5 aılyq sábılerge 0,5 ml ishki bulshyq ettik joldarymen enigziledi. Ary qaraı júzege asyrylatyn revaktsınatsııa (qaıtalap egý): 1,5 – 2 jas, 6 jastan – 11 jasqa deıin. Adsorbtsııalanǵan dıfterııa-sirespe anatoksıni 0,5 ml mólsherde teri astyna bir ret engiziledi. Eresekterge arnalǵan epıdemıologııalyq ekpe,  ADS-M kórsetkishi boıynsha ótkiziledi.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nDıfterııa, kúl \r\ntamaqtyń aýrýy \r\nkúl aýrýyn emdeý \r\nantıbıotıkter\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1620,'','Asqazan tumaýy (Vırýsty gastroenterıt)','','','qz','s','',0,'',1467,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636360,1577172360,1545636497,'__Bul qandaı aýrý? Vırýsty gastroenterıt__ – bul asqazan men ishektiń shyryshty qabyǵynyń qabynýy.  Onyń saldarynan nájistiń buzylýy men qusý paıda bolady. Vırýsty gastroenterıtti asqazan tumaýy dep te atalady. ','__Bul qandaı aýrý? Vırýsty gastroenterıt__ – bul asqazan men ishektiń shyryshty qabyǵynyń qabynýy.  Onyń saldarynan nájistiń buzylýy men qusý paıda bolady. Vırýsty gastroenterıtti asqazan tumaýy dep te atalady. \r\n\r\n__Ol neden týyndaıdy?__   Gastroenterıt vırýsy -  vırýsty nemese bakterııany juqtyrýdan paıda bolady. Kóbinese  aýrýdy rotavırýs dep atalatyn  qozdyrǵysh týdyrady. Epıdemııalyq órshýler mekteptermen qarttar úıinde baıqalady. Rotavırýspen zaqymdanǵan taǵamdarda jáne sýdyń quramynda tabylyp jatady. Gastroentrıtti juqtyrǵan adamda belgileri 4-48 saǵat ishinde bilinedi. \r\n\r\n__Gastroentrıt__ belgilerine júrek aıný, qusý, ishtiń aýrýy, dıareıa, azdap dene qyzýynyń kóterilýi jáne aýyrsynýlar, salmaq joǵaltý, bulshyqetterdiń aýyrsynýlary,býyndardyń tartylýy jatady.\r\n\r\nAsqazan tumaýy medıtsınalyq kómeksiz, úı jaǵdaıynda 1-2 kúnniń ishinde jazylyp ketedi. Asqazan tumaýy aýrýynyń belgilerin báseńdetý úshin, úı jaǵdaıynda organızmdi sýsyzdanýdan saqtap, em shara qoldansańyz bolady.\r\n\r\n__Emdeý__  eń birinshi aǵzany sýsyzdanýdan saqtap, tuzdy jáne mıneraldy zattardyń joǵalǵan ornyn toltyrý bolyp tabylady. Osy maqsatta regıdron eritindisin qabyldaıdy. Gastroenterıt vırýssy kezinde antıbıotıkterdi qabyldaý usynylmaıdy. Sondaı-aq dıareıany toqtatyn dári dármekterdi (mysaly, ımodıým) qabyldaýdyń qajeti joq, sebebi, bul dáriler ınfektsııanyń sozylýyna ákep soǵýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__\r\ngastroenterıt vırýsy\r\nasqazan tumaýy\r\njúrek aıný\r\nqusý\r\nishtiń aýyrýy\r\nsuıyq nájis\r\n\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1621,'','Óttegi tas','','','qz','s','',0,'',1528,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636480,1577172480,1545636570,'Óttegi tas – bul ótte túzilgen, kishkentaı bólshek tastar.  Ót asqorytýǵa múmkindik jasaıdy; ol baýyrdyń astynda ornalasqan, ót qabynda jınalady. Óttiń túıirshikti tastary, ót qabynda nemese óttiń ash ishekke baratyn joldarynda túziledi. ','Óttegi tas – bul ótte túzilgen, kishkentaı bólshek tastar.  Ót asqorytýǵa múmkindik jasaıdy; ol baýyrdyń astynda ornalasqan, ót qabynda jınalady. Óttiń túıirshikti tastary, ót qabynda nemese óttiń ash ishekke baratyn joldarynda túziledi. \r\n\r\nÓttegi tas qum untaǵyndaı da bolýy múmkin, nemese golf dobynyń kólemindeı bolýy da ǵajap emes. Negizinde, ol másele týǵyzbaıdy, eger ol óttiń basqa múshelerge baratyn joldaryn bekitip qalmasa. Eger ol kútpegen jerden týa qalsa asqazandy aýyrtady jáne basqa da sımptomdar kezdesedi.\r\n\r\nÓttegi tas – jıi kezdesetin kesel. Ol ótte holesterın bólinse jáne ót qaby ótten der kezinde bosaı almaı qalǵan kezde túziledi. Óttegi tas ásirese áıelderde kóptep kezdesedi, sondaı-aq, tolyq adamdarda, kári kisilerde, oraqtárizdi-jasýshaly aýrýmen aýyratan adamdarda, tez semiretin adamdarda, sonymen qatar, belgili bir dárilerdi qabyldaıtyn adamdarda kóptep kezdesip jatady.\r\n\r\nÓtterinde túıirshikti tastaryd bar adamdardyń kópshiliginde eshqandaı da sımptomdar bilinbeıdi, jáne olar asa bir emdelýdi de qajetsinbeıdi.\r\n\r\nEger sımptomdar paıda bola qalǵannyń ózinde, ol ádette asqazannyń ústińgi jaǵy aýyryp turǵandaı sezip týǵyzady. Sımptopdardyń ómirge qaýip tóndiretin kezderi sırek kezdesedi. Óttegi tastan beriletin aýrýlar túrli qarqynda bolady jáne odan qusy jaǵdaıy týyndaýy múmkin. Óttegi tas týyndaǵan sımptomdar, ádette  ót qabyn alyp tastaý úshin jasalǵan operatsııa arqyly emdelýi múmkin (holetsıstektomııa).\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nóttegi tas\r\nóttas aýrýy\r\nsarǵyshtaný\r\njúrek aıný\r\nqusý\r\nasqazannyń aýrýy.\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1622,'','Qatal qaraý','','','qz','s','',0,'',1482,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636540,1577172540,1545636679,'Qatal qaraý (kúshteý, qatygezdik tanytý) fızıkalyq bolýy múmkin (mysaly, dene jaraqaty) nemese emotsıonaldi, seksýaldi nemese tipti qarjylyq bolýy múmkin. Qatal qaraýdan balalar jaraqattanyp, eresekter asa bir zardap shegip jatady.','Qatal qaraý (kúshteý, qatygezdik tanytý) fızıkalyq bolýy múmkin (mysaly, dene jaraqaty) nemese emotsıonaldi, seksýaldi nemese tipti qarjylyq bolýy múmkin. Qatal qaraýdan balalar jaraqattanyp, eresekter asa bir zardap shegip jatady.\r\n\r\nFızıkalyq kúshteý dep esepteledi, eger:\r\n•	Eger jaraqat túsiniksiz jaıttan oryn alsa;\r\n•	Deneniń birneshe jerinde kópgenen túsiniksiz jaraqattar oryn alsa;\r\n•	Jaraqattyń paıda bolýyna sáıkes kelmeıtin túsindirmeler aıtylsa.\r\n\r\nEger sizge dáriger qatal qarymqatynas jaıly suraqtaryn qoısa, siz yńǵaısyzdyq sezimin sezinýińiz múmkin.Densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerleriniń kásibı jáne quqyqtyq mindetteri bar, jalpy qatal qarym-qatynas etýdiń múmkindikterin baǵalaýǵa. Sebebi, sizde oryn alǵan jaraqattyń sebebiniń anyqtalǵany mańyzdy bolyp tabylady.\r\nEger sizde qandaı da bir qatal qarym-qatynas oryn alǵandyǵy jaıynda kúmán bolsa,  dárigerge habarlasyńyz. Kez-kelgen ýaqytta jergilikti balalar nemese eresekter emhanasyna, saqshylarǵa, áleýmettik qyzmet ornyna habarlasýyńyzǵa bolady.\r\n\r\nEger sizdiń balańyzǵa qandaı da bir qatal qarym-qatynas jasalǵandyǵy jaıynda kúmán týyndasa, siz  polıtsııaǵa habarlasýǵa mindettisiz nemese myna telefon nómirine qońyraý shalyńyz: \'\'__8(727) 2709497. Bul «Zabota»  Krızıstik  ortalyǵy.__\'\' Ortalyq Almaty qalasy, Tóle bı kóshesindegi 159 úıde ornalasqan. Eresekter jas balalardy qoǵaýy kerek, sebebi olar ózderi qorǵana almaıdy.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqatal qaraý\r\nfızıkalyq qoqan-loqy \r\njaraqat \r\naýrý\r\ndene jaraqaty\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1623,'','Júrektiń ıshemııalyq aýrýy','','','qz','s','',0,'',5977,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636720,1577172720,1545637163,'Júrektiń ıshemııalyq aýrýy (JIA) – bul júrekke qan men ottegi jetkizetin qantamyrlarynyń azǵantaı tarylýynan týyndaıtyn aýrý','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek?__{ALINK}\r\n\r\nJúrektiń ıshemııalyq aýrýy (JIA) – bul júrekke qan men ottegi jetkizetin qantamyrlarynyń azǵantaı tarylýynan týyndaıtyn aýrý\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nJúrektiń ıshemııalyq aýrýy (JIA) – er-áıelderdiń arasynda ólimge aparatyn birden-bir aýrý túri bolyp tabylady.\r\nJúrektiń ıshemııalyq aýrýynyń sebebi – júrek arterııasyna aterosklerotııalyq túıindikter jınalýynan týyndaıdy. Bul da arterııalyq qantamyrlardyń qabyrǵalarynyń tyǵyndalýy dep atalady.\r\n\r\n•	Maılar men basqa da zattar arterııalyq qantamyrlardyń qabyrǵalaryna túıinshikter túzedi.  Arterııalyq qantamyrmen qan jáne ottegi júrekke jetkiziledi.\r\n•	Budan, arterııanyń sańlaýy tarylady;\r\n•	Nátıjesinde, júrekke qan aparatyn jol qyssylady nemese biteledi;\r\nJúrek-qantamyrlary aýrýlarynyń qaýipti  faktorlary –  olardyń qaýpiniń kótirilýiniń sebepteri bolyp tabylady. Bularda modıfıtsırlenetin jáne modıfıtsırlenbeıtin qaýipti faktorlar bar.\r\n \r\nJúrek ustamasy nemese jedel ınfarkt mıokardasy (JIM) bir arterııanyń boıyndaǵy, júrek bulshyqetterine qan jetkizetin kan aǵysy bitelgende týyndaıdy. Bitelý - arterııanyń qurysýyna nemese aterosklerozdy jedel trombozdyń damýyna sebepker bolady. Nátıjesinde tinder zaqymdanady jáne mıokardanyń zaqymdalǵan bóligi jıyrylǵysh múmkinshiligin joǵaldaty.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nSımptomdar aıtarlyqtaı aıqyn kórinis beredi, biraq keıde aýrý sımptomsyz damýy da múmkin. Bul ásirese, aýrýdyń bastapqy satysyna tán belgi.\r\nKeýdeniń aýrýy nemese jaısyzdyq (stenokardııa)  barynsha kóp taralǵan sımptom bolyp esepteledi.  Bul aýrý sezimi júrekke qan men aýanyń qajetti mólsherde jetispegendiginen týyndaıdy. Aýrýdyń kúsheıýi ártúrli bolyp keledi.\r\n• Ol qysylmaly nemese basylmaly sıpatta bolýy múmkin: Siz ol aýrýdy keýdeniń astynan sezinýińiz múmkin, biraq sondaı-aq, ol moıyn, qol, ishtiń nemese arqa jaqqa taralýy múmkin.\r\n• Ádette, aýyrsyný  fızıkalyq nemese emotsıonaldy belsendilik kezinde paıda bolady  jáne demalys kezinde nemese nıtroglıtserın dep atalatyn dárilik preparatty qabyldaýdan týyndaıdy.\r\n• Basqa da aýrýy belgilerine fızıkalyq júkteme kezinde entigý jáne sharshaý sezimi jatady; \r\nÁıelderde, egde jastaǵy adamdarda jáne  qant dıabetimen aýyratyn naýqastarda keýde tusyndaý aýrý sezimi baıqalmaıdy, odan basqa sımptomdar kórinis beri múmkin, mysaly mynalar sııaqty:\r\n• Sharshaý\r\n• Entigý\r\n• Jalpy álsizdik\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger nemese medbıke kólemdi tekserý júrgizedi. Ádette, dárigerge dıagnoz qoıý úshin, birneshe tekserýler júrgizýine týra keledi.\r\nOlar:\r\n• Koronaroangıografııa – ınvazıvti ádis, rentgendi qoldaný arqyly júrek arterııasyn kózben kóre otyryp tekseredi.\r\n• Kúızelis – ehokardıografııa\r\n• Elektrokardıografııa (EKG)\r\n• Elektrondy-sáýlelik kompıýterlik tomografııa (ELKT) –zertteý ádisi arterııalardyń qabyrǵalarynda kaltsııdiń jınaqtalýyn anyqtaý úshin qoldanylatyn ádis,  kaltsıı qanshalyqty kóp bolsa, JIA-nyń  damý qaýpi soǵurlym bolady.\r\n• Fızıkalyq júktememen Test ótkizý;\r\n• júrekti KT-ǵa túsirý; \r\n• Nýklearnyı stress-test.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nSizge joǵary qan qysymyn, qant dıabeti nemese holesterınniń joǵary deńgeıin túzetý úshin bir nemese birneshe dárilik preparattar taǵaıyndalýy múmkin. Júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń  asqynýynyń aldyn alý maqsatynda sizge dárigerdiń barlyq usynystaryn qatań saqtaý qajet. \r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty júrektiń ıshemııalyq aýrýy adamdardyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalady: \r\n• Arterııalyq qan qysymynyń deńgeıi 140/90 mm syn.baǵ.st teń nemese tómen. (jáne tipti qant dıabeti tómen adamdar úshin, búırek aýrýlary nemese júrek jetkiliksizdigi baradamdar úshin)\r\n• dáriger usynylǵan HbA1c deńgeıin qoldaý \r\n• Holesterın deńgeıi-TTLP-ge teń nemese tómen 100 mg/dl (nemese tipti tómen keıbir emdelýshiler úshin)\r\n\r\nEmdeý taktıkasy  sımptomdardyń aýyrlyǵyna baılanysty júzege asady. Dáriger júrek aýrýlary, arterııalyq qysym deńgeıin, qant dıabeti nemese qandaǵy joǵary holesterındi baqylaý úshin sizge bir nemese birneshe dárilik preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Asqynǵan júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń aldyn alý maqsatynda dáriger aıtqan barlyq usynystardy  qatań saqtaý qajet.\r\n\r\nEshqashan dárigermen aldyn-ala keńesip almaı, qabyldap júrgen dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz. Dárilik preparattardyń kenetten kúshin joıýy stenokardııa nemese júrek ustamasynyń damýyna ákelýi múmkin. \r\nDáriger sizdiń júrgińizdiń jaı-kúıin jaqsartý maqsatynda sizdi júrek ońaltý baǵdarlamasyna baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\n- JIA-nyń  hırýrgııalyq emdeý ádisine mynalar jatady:\r\n• Angıoplastıka jáne stentteý, sondaı-aq, chreskojnym koronarlyq aralasý (ChKV)dep atalatyn ádis taǵaıyndalady.\r\n• Koronarly shýnttaý\r\n• Júrek eń az ınvazıvti hırýrgııa\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nQalyptasý protsesi árkimde ár qalaı bolady. Keıbir adamdar salaýatty ómir saltyn ustanyp, dıetasyn ózgertedi, shylymdy tastaıdy, dárigerdiń taǵaıyndaǵan dárilerin qatań túrde qoldanady. Al keıbir adamdarǵa túrli medıtsınalyq sharalar qoldanylady, olar, angıografııa nemese hırýrgııalyq aralassýlar bolýy múmkin.\r\nAýrýdyń ártúrli jaǵdaıda damýyna qaramastan, eń utymdy emdeý ádisi JIA-ny erte bastan anyqtaý  bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEgerde sizde qandaıda bir JIA-nyń qaýipti faktory bolsa, aýrýdyń emdelýi jáne aldyn alý ádisteri jaıynda dárigerińizben keńesińiz.\r\n\r\nTómendegideı sımptomdar boıyńyzda paıda bolsa ýaqyt kúttirmeı dárigermen baılanysyp, 103 nómirine jedel járdemge habarlasyńyz nemese ózdigińizden jedel kómekke júginińiz:\r\n•	Keýdede aýrý sezimi paıda bolsa nemese stenokardııa bolsa;\r\n•	Demikpe;\r\n•	Júrek ustamasynyń sımptomdary\r\n\r\n\'\'Derekkóz: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007115.htm\'\'\r\n\r\n__Tegter:__  \r\n\r\narterııalyq qantamyrlardyń aýrýy, \r\nateroskleroz, \r\ntromb túzilýi\r\njúrektiń aýrýy, \r\ndemikpe, \r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1624,'','Qart kisilerge qatigezdik tanytý, qatal qaraý jaǵdaılary','','','qz','s','',0,'',6490,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637200,1577173200,1545637366,'Qarttarǵa qatigezdik jasaý – bul kári adamdarǵa kez-kelgen túrli formadaǵy qatal qarym-qatynas tanytý. Bul jaǵdaı olardy qaraıtyn tulǵalar tarapynan da, januıa múshesi, joldasy nemese dosy tarapynan da oryn alýy yqtımal. ','Qarttarǵa qatigezdik jasaý – bul kári adamdarǵa kez-kelgen túrli formadaǵy qatal qarym-qatynas tanytý. Bul jaǵdaı olardy qaraıtyn tulǵalar tarapynan da, januıa múshesi, joldasy nemese dosy tarapynan da oryn alýy yqtımal.\r\n \r\nQattarǵa qatal  qaraý, qatygezdik tanytý úsh túrli bólek kategorııalarǵa bólinedi:\r\n•	Turmystyq qatal qarym-qatynas: ol ásirese qarttar úıinde nemese tulǵalardyń jeke úılerinde oryn alýy múmkin.  Jábirleýshiler ádette olardyń týystary, jaqyn dostary nemese qaraıtyn kómekshisi bolýy múmkin.\r\n•	Mekemede oryn alatyn qatal qarym-qatynas: mundaı qatigezdikter emhanalyq mekemelerde (qarttar úıi), qart adamdarǵa arnalǵan ınternattarda nemese múgedekter úıinde oryn alýy múmkin. Jábirleýshiler qarjylaı túrde nemes kelisimdi túrde qarttardy kútimge alǵan adamdar bolýy múmkin.\r\n•	Óz-ózin kemsitý, tómensitý – bul qart adamnyń minez-qulqyna baılanysty oryn alatyn jaǵdaı. Ol óziniń densaýlyǵyna nemese qaýipsizdigine eleýsiz qarap, ózine qaýip tóndirýi múmkin.  Óz-ózin kemsitý, tómensitý bolǵanda qart adam ózin-ózi qamtamasyz etýden bas tartady, ol ózine tıisti tamaqpen, sýmen, kıimmen, baspanamen, jeke gıgıena, dári-dármekpen jáne qaýipsizdikpen qamtamasyz etý sharalarynan maqrum qalady.\r\n\r\nQarttarǵa jasalatyn qatal qarym-qatynas, qatygezdik tanytý:\r\n•	Zorlyq-zomdylyq kórsetý: soqqy berý,  urý, ıterý, julqylaý, qaǵyp-silký, shapalaqpen salyp qalý, tebý, shymshý,  birnárseni ústine jaǵý. Qajetsiz dárilerdi berý nemese fızıkalyq jábir kórsetý, qınap tamaqtandyrý jáne kez kelgen túrdegi  jazalaý, fızıkalyq qatygezdiktiń úlgisi bolyp tabylady.\r\n•	Májbúrlep jynystyq qatynas jasaý nemese kelisim bere almaıtyn adammen jynystyq qatynas jasaý: Qalaýynan tys qatynastar jáne seksýaldyq basqynshylyqtyń barlyq túri (zorlaý, seksýaldy oımen jalańash denesin sýretke túsirý);\r\n•	Emotsıonaldy jáne psıhologııalyq shabýyl: jábirleý, balaǵattaý, zorlyq kórsetý, qorqytý kemsitý jáne ashýlandyrý jatady. Qart adamǵa balaǵa sóılegendeı «únsiz qatynas»  kórsetý, qart adamdy adam qurly kórmeý, januıada onyń ornyn múldem elemeý, dostardyń aldynda nemese basqada ortalarda ony eleýsiz qaldyrý emotsıonaldy nemese psıhologııalyq shabýyldyń mysaly bola alady.\r\n•	Jaqtyrmaý: qart adamdy tamaqpen, kıimmen, tósek orynmen nemese basqa da ómir súrýine qajetti zattarmen , mysaly medıtsınalyq kútimmen, dári-dármektermen qamtamassyz etpeý. Eger  olarǵa zańdy tesililigi bolsa,  olardyń qarttar úıindegi shyǵyndaryn da ótemeý nemese qarttarǵa arnalǵan múgedekter úıindegi qajettilikterdi alyp bermeý.\r\n•	Qart adamnyń fızıkalyq nemese zańdy túrde kútimine jaýap beretin adamnyń ony tastap ketýi;\r\n•	Qart adamnyń qarjylaryn zańsyz, tıesinsiz qoldaný, sondaı-aq, qarttyń qol tańbasyn jasandy túrde paıdalanyp, aqshasyn urlaý nemese onyń jeke zattaryn  jymqyrý, nemese aqsha aýdarýǵa, múlikke baılanysdy qujattarǵa aldap qol qoıdyrý;\r\nQart adamǵa qatal qaraý, qatygezdik tanytý – oǵan sebepker bolǵan faktorlar óte kúrdeli másele. Ondaı faktorlarǵa tómende mysaldar keltirilgen:\r\n•	Qartaıǵan ýaqytynda úıde qınaý. Qart adamǵa  eleýli meıirimsiz oqıǵalardyń kópshiligi  –  qatygez zaıyby tarapynan oryn alyp jatady.\r\n•	Jábirleýshilerdiń jeke máseleleri. Qart adamdarmen qatal mámle jasaýshylar (atap aıtqanda, olardyń eresek balalary)  qart adamnyń  qarjylyq nemese ózge de nárselerine jıi táýeldi bolady. Bul kóbinese jeke problemalarǵa baılanysty– psıhıkasynyń buzylý nemese ózge de dısfýnktsıonaldi belgilerden bolady. Eger mundaı eresek balalar qart adammen birge tursa, qatigezdik tanytý qaýpi basym.\r\n•	 Áleýmettik oqshaýlaý. Jábirleýshiler qart adammen  birge turatyn bolsa, olar qartqa jábir kórsetedi jáne  óz isiniń basqalarǵa bilinip qalmaýy úshin kári kisini barynsha qoǵamdyq ortadan oqshaýlaýǵa  tyrysady. \r\n•	 Kútim jasaıtyn tulǵanyń tarapynan qysym kórsetilý nemese qart adamnyń jeke sıpattamalary.\r\n\r\nQart adamǵa meıirimsizdik kórsetýdiń  belgileri men sımptomdary  qatygez qarym-qatynastyń kórsetilgen  túrine baılanysty:\r\n•	Belgileri sol, qarttar zorlyq-zombylyqtyń qurbandyǵynyń aktileri bolyp tabylady, olar bylaısha tolyǵydy: \r\n	Kógerý,  kózdiń jaraqattanýy, tyrtyq, aırylǵan jaralar, jip izderi, tilikter, tesikter nemese jazylýdyń túrli satylaryndaǵy óńdelmegen jaraqattar.\r\n	Synǵan dene súıekteri men bas súıekteri;\r\n	Baılamdardyń sozylýy, býynnyń shyǵýy nemese ishki jaraqattar;\r\n	Synǵan kózildirik nemese qysylý belgileri;\r\n	Zerthanalyq tekserýdiń nátıjesi boıynsha dári-dármekterdi artyq nemese tolyq emes qoldaný.\r\n	Bolǵan jaǵdaı boıynsha qart adamnyń ótinish berýi nemese qatygez qarym-qatynastyń belgisi kórinip turǵan faktiler;\r\n	Qart adamnyń kenetten minez-qulqy ózgerý protsesi;\r\n	Kútim jasaıtyn tulǵanyń qart adamǵa kelip-ketýshilerine tosqaýyl qoıýy;\r\n\r\n•	Jynystyq shabýyldyń sımptomdary bolsa, keýdesiniń aınalasy nemese jynys musheleriniń aınalasynda túsiniksiz venerıkalyq aýrýlar bilinedi, nemese jynys aǵzasynda ınfektsııa kórinis beredi, jatyrynan, analdi qan ketýler baıqalady, ish kıimderi bylǵanǵan, jyrtylǵan bolady, sondaı-aq qart adamnyń aryz-shaǵymy aıtylady.\r\nEmotsııalyq nemese psıhologııalyq shabýyl bolsa, qart adam emotsııalyq buzylystarmen nemese  tolqymaly bolyp kórinedi; ózin tuıyq ustap, eshkimmen sóılespeıdi, suraqqa jaýap bermeıdi nemese paranoık bolady; oǵash minez-qulyq tanytady (qolyn sorady, tisteıdi jáne terbeledi); nemese ózi emotsıonaldyq shabýylǵa ushyraǵan málimdeıdi.\r\n• Elemeý belgilerine  shóldetý, jetkiliksiz tamaqtandyrý, aýrýlaryn emdemeý, ornyn aýystyrmaý,jeke gıgıenasyn saqtatpaý, zııandy nemese tazalyqsyz ómir súrgizý jaǵdaılary jatýy múmkin, sondaı-aq qart adammen nashar qarym-qatynas jasaýy.\r\nSondaı-aq tastap ketý jaǵdaılary: naýqas qart adamdy emhanaǵa, jeke emdeý ortalyǵyna, saýda úılerine nemese basqa da qoǵamdyq ortalyqtaryna qaldyryp ketýler jatady.\r\n• Qarjylyq paıdalaný belgileri: bank shotynda nemese banktik tájirıbe júrgizý operatsııalarynda kenetten ózgeristerdyń bolýy (mysaly,  iri aqsha somalarynyń túsiniksiz alynýy; banktik kartochkada qarttyń atyna qosymsha basqa da attardyń bolýy; ósıette nemese basqa qarjylyq qujattarda ózgeristerdiń bolýy; áshekeıler  nemese aqsha qarajattarynyń joǵalýy; tólenbegen shottar nemese sáıkes kelmeıtin saqtyq sharalary qarastyrylmaǵan, aqshalaı qarajattyń joıylýy; qart adamnyń qol tańbasynyń jasandy túri jasalǵandyǵy jaıynda dáleldeme; qart adammen buryn qatysy bolmaǵan týystardyń kenetten paıda bolýy; qajet emes qyzmet túrlerine tólengen aqshalar; qart adamnyń qarjylyq eksplýtatsııasy jaıynda aryz túsirýi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqart adamǵa qatal qaraý\r\npsıhologııalyq shabýyl\r\njaraqat\r\nfızıkalyq kúshteme\r\naldaý\r\n','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1625,'','Aıaq-qoldyń nemese saýsaqtardyń, tyrnaqtyń qysylýy','','','qz','s','',0,'',1631,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637380,1577173380,1545637625,'Deneniń bólshekteri nemese aıaq-qol, qol aýsaqtary jáne tyrnaqtar bir zattarǵa (mysaly, quty, banka, oıynshyq, qubyr t.b. sııaqty nárselerge) qysylyp qalýy múmkin. \r\n\r\nQysylǵan deneniń bóligin nemese qol-aıaqty qajet bolsa tutqaly zattyń kómegimen bosatyńyz.\r\n\r\nAıaq-qol qysylǵanda qanaınalymy tejelýi nemese múldem toqtaýy múmkin. Qysylǵan jerdi jyldam bosatýdyń saldarynan, saýsaqtyń nemes aıaq-qoldyń  julynýy sııaqty oqys, qıyn jaǵdaılar oryn alýy múmkin. Deneniń bóligin  nemese aıaq-qoldy jaraqattamas úshin olardy qysylǵan jerden abaılap shyǵarý kerek.\r\n','Deneniń bólshekteri nemese aıaq-qol, qol aýsaqtary jáne tyrnaqtar bir zattarǵa (mysaly, quty, banka, oıynshyq, qubyr t.b. sııaqty nárselerge) qysylyp qalýy múmkin. \r\n\r\nQysylǵan deneniń bóligin nemese qol-aıaqty qajet bolsa tutqaly zattyń kómegimen bosatyńyz.\r\nAıaq-qol qysylǵanda qanaınalymy tejelýi nemese múldem toqtaýy múmkin. Qysylǵan jerdi jyldam bosatýdyń saldarynan, saýsaqtyń nemes aıaq-qoldyń  julynýy sııaqty oqys, qıyn jaǵdaılar oryn alýy múmkin. Deneniń bóligin  nemese aıaq-qoldy jaraqattamas úshin olardy qysylǵan jerden abaılap shyǵarý kerek.\r\n\r\nQysylǵan aıaq-qoldy  bosatý úshin:\r\n•	Qysylǵan aıaq-qoldy maıystyrmaý kerek. Óıtkeni, bul áreketińiz isiktiń paıda bolýyna jáne kóńil aýdarýdyń qıyndaýyna sebep bolýy múmkin;\r\n•	Aıaq-qoldy bosatyp, dem aldyryńyz. Keıbir jaǵdaılarda mundaı sharalar qysylǵan aıaq-qoldy bosatý úshin jetkilikti áreket bolyp tabylady.\r\n•	Eger múmkindik bolsa, aıaq-qoldy júrek deńgeıinen joǵary ustańyz, sol kezde isikti boldyrmaýǵa múmkindik jasalady;\r\n•	Qysylǵan jerge muz basyńyz. Mundaı shara arqyly isinýin basyp, qysylǵan saýsaqtardy bosatýǵa jaǵdaı jasalady;\r\n•	Eger muz kómektespese, onda aıaq-qol syrǵanaq bolýy úshin sabyndy sýdy nemese kúnbaǵys maıyn tamyzyp qoıyńyz;\r\n•	Qysylǵan jerdi julyp almaı, burap alý kerek.\r\nEger bul sharalar áser bermee, onda jedel kómek toby kómektese alady. Ondaı jaǵdaıǵa tap bolǵanda, órt sóndirý qyzymetiniń kómegin nemese jermen baılanysty keıbir obektilerdin aıaq-qoldy bosatý qyzmetiniń kómegin shaqyrǵan durys.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nQysylǵan qoldar \r\ntyrnaqtar nemese qyssylǵan aıaq-qol\r\naýrý\r\ndeneniń uıyǵan bóligi qansyraý\r\nalǵashqy kómek\r\nuzaq ýaqyttyq qysym sındromy  \r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1626,'','Shyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi','','','qz','s','',0,'',575,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637680,1577173680,1545637759,'__Bul ne? Shyryshtyń muryn__-jutqynshaqqa túsýi, qabynýdyń saldarynan nemese basqa da patologııalyq protsessterden  shyryshtyń muryn qaýysynan bólinip, jutqynshaqqa túsý jaǵdaı oryn alady.Bul farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy, qarlyǵý, keıde demikpeni týdyrýy múmkin.','__Bul ne? Shyryshtyń muryn__-jutqynshaqqa túsýi, qabynýdyń saldarynan nemese basqa da patologııalyq protsessterden  shyryshtyń muryn qaýysynan bólinip, jutqynshaqqa túsý jaǵdaı oryn alady.Bul farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy, qarlyǵý, keıde demikpeni týdyrýy múmkin.\r\n\r\n__Qandaı shara qoldaný kerek?__ Shyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi kóbinese ózdiginen jazylyp ketedi, biraq aýrý sozylyp ketetin bolsa dári dármektermen emdeý kerek.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nShyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi\r\nTamaqtyń aýyrsynýy\r\nTemperatýra\r\nJótel\r\nLarıngıt\r\nFarıngıt\r\nBastyń  aýyrýy\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1627,'','Balalardyń tynys alýynyń qıyndaýy','','','qz','s','',0,'',1799,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637740,1577173740,1545637897,'Balalardyń tynys alýynyń qıyndaýy ókpeniń nemese balanyń júrek qyzymetiniń buzylýynan paıda bolady.','__Balalardyń tynys alýynyń qıyndaýy ókpeniń __nemese balanyń júrek qyzymetiniń buzylýynan paıda bolady.\r\n\r\n\'\'Tynys alý qıyndyǵynyń jeńil formasynyń sımptomdary:\'\'\r\n\r\nBala:\r\n•	Ádettegisinen jıirek tynys alady. Deni saý balalardyń kópshiligi mınýtyna 40 ret dem alady.\r\n•	Dem alýǵa yńǵaı jasaý úshin jambas bulshyqetterin iske qosady\r\n•	Qol jáne aıaqtarynyń, bet terisiniń tústeri qalypty bolady.\r\n\r\n\'\'Tynys alý qındyǵynyń ortasha formasynyń sımptomdary\'\'\r\n\r\nBala:\r\n•	Jıi tynys alady\r\n•	Tamaq ishý barysynda álsirep qalady jáne demin alý úshin jıi toqtaıdy. Budan balanyń tamaqqa degen áýesi joǵalyp, asty qabyldaý mólsheri azaıyp ketýi múmkin.\r\n•	Dem alý úshin jambas bulshyqetterin iske qosýy kerek.\r\n•	Ádette qol men aıaqtary, bet terisiniń túsi bozǵylt tartyp, surlanyp, teńbildenip turady. Tili, qyzyl ıekteri, jáne erinderi qyzǵylt túrde qalady.\r\n\r\n\'\'Tynys alý qıyndyǵynyń asqynǵan formasynyń sımptomdary\'\'\r\n\r\nBala:\r\n•	Jıi tynys alady nemese ár tynys alýy kezinde qyryldaǵan dybys shyǵarady.\r\n•	Astaný kezinde mazasyzdanyp, nemese sharshańqy keıipte kórinedi, ne bolmasa tamaqtana almaıdy.\r\n•	Tynys alý úshin, moıynyn, keýdesin jáne jambas bulshyqetterin paıdalanady. Bul qabyrǵa aralarynda nemese astynda «sorylý» sezimderin týdyrady.\r\n•	Tynys alý kezinde muryn qýystary kerilýi múmkin.\r\n•	Dem alǵanda denesin kóteredi nemese aldyǵa qaraı eńkeıtedi, nemese murnymen aýany jutqandaı, murnyn joǵary kóteredi.\r\n•	Kez kelgen ádis arqyly onyń qalpyn ózgertken kezde, qarsylasýy múmkin.\r\n•	Terisi bozǵylttanyp, surlanyp, kógerip turady (ásirese, tili, erinderi, qulaqtarynyń ushtary jáne tyrnaq astylary), nemese terisinde teńbilder paıda bolady. (aqshyl teńbil jáne kókshil- bozǵylt)\r\n\r\n__Tegter:__\r\nbalalardyń tynys alýynyń qıyndaýy\r\njıi tynystaý\r\njótel\r\nqaqyryq\r\ndemikpe\r\nteriniń bozǵylttanýy\r\nálsizdik\r\nuıqyshyldyq\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1628,'','Qarashyqtar jáne olardy tekserý','','','qz','s','',0,'',1334,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637920,1577173920,1545638002,'Qarashyqty tekserý úshin baqylaý júrgiziledi, mysaly, onyń kóleminiń ózgergendigi nemese formasy ne bolmasa qarashyq jaryqty qalaı ıgeretingidi baqylaýǵa alynady. Bul belgiler bas jaraqatynyń belgileri bolýy múmkin jáne ony dárigerge aıtý kerek.\r\n\r\nNaqty bir adamnyń kóz janarynyń qalypty túrin eskere otyryp, ózgeristerdi baqylaý kerek. Ádette, keıbir adamdardyń kóz qarashyqtary, pishin jáne kólemi jaǵynan  uqsas bola bermeıdi.\r\n','Qarashyqty tekserý úshin baqylaý júrgiziledi, mysaly, onyń kóleminiń ózgergendigi nemese formasy ne bolmasa qarashyq jaryqty qalaı ıgeretingidi baqylaýǵa alynady. Bul belgiler bas jaraqatynyń belgileri bolýy múmkin jáne ony dárigerge aıtý kerek.\r\n\r\nNaqty bir adamnyń kóz janarynyń qalypty túrin eskere otyryp, ózgeristerdi baqylaý kerek. Ádette, keıbir adamdardyń kóz qarashyqtary, pishin jáne kólemi jaǵynan  uqsas bola bermeıdi.\r\n\r\nMundaı jaǵdaılar kózge túrli operatsııalardyń jasalýnynyń saldarynan bolýy múmkin.   Keıbir preparattardy qoldanǵanda, olar kózdiń qarashyǵynyń kólemine  jáne jaryqqa ásershildigin ózgertýi  múmkin.\r\n\r\n\'\'__Qarashyqty tekserý úshin:__\'\'\r\n•	Qos janaryńyzdyń qarashyqtarynyń kólemi men túr sıpatyn salystyryp muqııat baıqap kórińiz:\r\nShamnyń álsiz jaryq kezinde qarashyqtaryńyzdy baqylańyz, ádette mundaı kezde qarashyqtardyń kólemi úlkeıedi.\r\nJaryqtyń eki kózińizge birdeı túsýin tekserińiz\r\n•	Kózge baǵyttaýǵa bolatyn, kishirek sham nemese qaryndash tıpti jaryq sáýlesin paıdalanyńyz.\r\n•	Jaryq sáýlesi kózge tike túskende qarashyqtar kishireıedi.\r\n•	Qos qarashyqtardyń reaktsııasy birdeı bolýy tıis (sımetrıaly).\r\n•	Qarashyqtardyń reaktsııasynyń sońǵy tekserýlerge qaraǵandaǵy ózgeristerin baıqańyz.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nqarashyqtardy tekserý\r\nqarashyqtardyń úlkeıýi\r\nqarashyqtardyń kishireıýi\r\nnevrologııa\r\nqarashyqtardyń kólemi\r\nsoqyrlyq\r\n','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1629,'','Qarashyqtyń kólemi men pishininiń ózgerýi','','','qz','s','',0,'',1840,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545638040,1577174040,1545638117,'__Bul ne? __Qarashyqtyń kóleminiń ár túrli bolýy, tuqym qýalaýshylyqtyń belgisi bolýy múmkin, biraq sonymen qatar túrli aýrýlar men jaraǵattardyń saldarynan da týyndap jatady. Eger bul júre paıda bolǵan jáne tuqym qýalaıtyn belgi bolsa, onda qarashyqtyń túrli kólemi, qalypty bolyp sanaladdy, jáne odan mazasyzdyq týyndamaıdy.','__Bul ne? __Qarashyqtyń kóleminiń ár túrli bolýy, tuqym qýalaýshylyqtyń belgisi bolýy múmkin, biraq sonymen qatar túrli aýrýlar men jaraǵattardyń saldarynan da týyndap jatady. Eger bul júre paıda bolǵan jáne tuqym qýalaıtyn belgi bolsa, onda qarashyqtyń túrli kólemi, qalypty bolyp sanaladdy, jáne odan mazasyzdyq týyndamaıdy.\r\n\r\n__Sebepteri.__ Qarashyqtyń kólemi men pishininiń ózgerýi ishki qan ketýdiń, isiktiń, abtsessterdiń, anevrızmder men basqa da buzylystyrdyń nátıjesinen bolýy yqtımal. Negizinen kóptegen sebepter jaraqattardan týyndaıdy. Jaraqat alǵanda, kózdiń bulshyqetteri zaqymdalýy múmkin, ol kezde ıgerýshi bulshyq etterge zaqym kelse, olar qarashyqtyń kólemi men pishinine áser etedi. Kózdiń bulshyqetteri qarashyqtyń kólemi men onyń domalaq formasynyń qalpyn saqtaýǵa yqpal etedi. Jaraqat alǵan kezde  kóz almasy zaqymdanýy múmkin, kózdiń móldir bóligi (nurly qabyǵy), onyń saldarynan domalaq pishin ózgerip ketýi múmkin. Kózdiń zaqymdanýy qarashyqtyń jaryq pen mólsherdi basqasha qabyldaýyna sebep bolýy múmkin\r\n\r\n__Qandaı shara qoldaný kerek.__ Eger qarashyqtyń kólemi men pishini ózgerse, jáne ol basmılyq jaraqatpen nemese qabynýmen baılanysty bolsa, sondaı-aq bas aýrý, júrek aıný, qusý, buldyraý nemese qylılyq, dene qyzýynyń kóterilýi, moıynda aýyrsyný men qysymnyń bolýy, deneni eńkeıtken kezde bas aýyrýynyń kúsheıgeni sııaqty sımptomdar bilinse – DÁRIGERGE DEREÝ QARALYŃYZ!\r\n\r\nAry qaraı dıagnostıkalaýǵa sizge mynadaı ádister qoldanylýy múmkin: jalpy qan taldamasy, kompıýterli tomografııa, elektroentsefalografııa, ıadrolyq magnıttik rezonans (IaMR), bas súıekti rentgen, moıyn bóligine rentgen, kóz ishkilik qysymdy ólsheý (sý qarańǵylyqqa kúmán bolsa), julyn suıyqtyǵyna tekserý júrgizý\r\n\r\n__Tegter: __\r\nqarashyqtyń kólemi men pishininińózgerýi, \r\nsý qarańǵylyq, \r\nMRT, \r\nbas mıdyń zaqymdanýy,  \r\nkózdiń buldyraýy, \r\neki beıneniń kórinýi\r\n\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1630,'','Ýytty túıindi jemsaý','','','qz','s','',0,'',5277,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545638160,1577174160,1545638621,'Ýytty túıindi jemsaý kezinde qalqansha beziniń kóleminiń ulǵaıtýy baıqalady. Túıinder túzilip, qalqansha bezi ulǵaıtylǵan kezde, onyń kólemi de sonshalyqty ulǵaıady. Bir nemese birneshe osyndaı túıinderden  joǵary mólsherde shyǵarylsa,   qylqansha beziniń gormondary sonshalyqty kóteriledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnosıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\nÝytty túıindi jemsaý kezinde qalqansha beziniń kóleminiń ulǵaıtýy baıqalady. Túıinder túzilip, qalqansha bezi ulǵaıtylǵan kezde, onyń kólemi de sonshalyqty ulǵaıady. Bir nemese birneshe osyndaı túıinderden  joǵary mólsherde shyǵarylsa,   qylqansha beziniń gormondary sonshalyqty kóteriledi.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"527\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nÝytty túıindi jemsaý qalypty qyzmettegi qarapaıym jemsaýdan bastaý alady. Ol qart adamdar arasynda keńinen taralǵan. Qaýipti faktorlarǵa jasy 55 jastan asqan áıel adamdar jatady. Bul aýrý balalar arasynda sırek kezdesedi. Osy aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar uzaq jyldar boıy túıindi jemsaýdan aryla almaıdy.\r\nKeıde ýytty usaqtúıindi jemsaýy bar adamdarda, bastapqy kezeńde qalqansha beziniń gormondary joǵary deńgeıde turady. Kóp jaǵdaıda bul ıodty ishke nemese kóktamyr ishine qabyldaǵannan týyndaıdy. Iod KT ótkizý  nemese júrek qýystaryn kateterleý kezinde kontrasty zattar retinde paıdalanylýy múmkin. Quramynda ıody bar qabyldaý preparattary , mysaly, amıodaron sekildi, olar da bul aýrýdyń damýyna ákelýi múmkin.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nAýrýdyń belgileri qalqansha beziniń gıperfýnktsııasy kezindegi belgilerine (gıpertıreoz) uqsas bolyp keledi. Degenmen, bul jaǵdaıda Greıvs aýrýyndaı kóz almasynyń badyraıýy sııaqty belgiler kezdespeıdi.\r\n\r\nAýrýdyń kórinisi bolýy múmkin mynadaı belgileri bar:\r\n•	Sharshaý\r\n•	Úlken dárettiń jıileýi\r\n•	Jylýǵa shydaı almaýshylyq\r\n•	Tábettiń kóterilýi \r\n•	Tersheńdik\r\n•	Turaqty emes etekkir tsıkli (áıelderde)\r\n•	Bulshyq quryýy\r\n•	Ashýlanshaqtyq\r\n•	Mazasyzdaný\r\n•	Salmaǵyn joǵaltý\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDárigerlik tekserý júrgizý kezinde qalqansha bezinde bir nemese birneshe túıinder anyqtalýy múmkin. Sondaı-aq, júrektiń jıi qaǵýy oryn alýy múmkin. \r\nSonymen qatar, tómengdegideı zertteý ádisteri júrgizilýi múmkin:\r\n•	Qan sarysýyndaǵy (T3, T4) qalqansha beziniń gormondarynyń deńgeıin anyqtaý; \r\n•	Sarysýlyq TTG (tıreotropnyı gormon)\r\n•	Qalqansha bezin radıoızotoptyq skanerleý, nemese qalqansha beziniń radıoaktıvti ıodty qanshalyqty sińiretindigin zertteý \r\n•	Qalqansha bezin ýltradybystyq zertteý\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nQalqansha beziniń gormondarynyń deńgeıi qalypty  normasyna kelmeıinshe, beta-tejegishter (propranolol) gıpertıreozdyń keıbir sımptomdaryn baqylanýy múmkin.\r\nKeıbir dárilik preparattar, ıodty qalqansha bezine qoldanýdy toqtatýy nemese paıdalaný tásilderin ózgertýi múmkin.  Bul preparattar qalqansha beziniń gıperfýnktsııasyn  emdeý úshin qoldanylýy múmkin, ol  kez kelgen mynadaı jaǵdaılarda:\r\n•	Hırýrgııalyq emdeýdiń aldynda nemese radıoaktıvti ıod terapııasymen emdeý kezinde \r\n•	Uzaq terapııa retinde \r\nRadıoaktıvti ıod terapııasymen qoldanylýy múmkin. Radıoaktıvti ıod tabletkaly túrde taǵaıyndalady. Preparat  qalqansha beziniń  gıperaktıvti tinder aýmaǵynda shoǵyrlanady da jáne olardyń buzylýyn týdyrady. Osydan keıin keıbir naýqastarǵa qalqansha bezin qalpyna keltirý qajet bolýy múmkin. \r\nQalqansha bezin hırýrgııalyq alyp tastaý mynadaı jaǵdaılarda júrgizilýi múmkin:\r\n•	Túıin óte úlken mólsherde bolsa nemese tynys alý joldarynyń oqshaýlasa jáne úlken túıinnen basqa da belgileri týyndasa;\r\n•	Qalqansha beziniń obyrynyń bolýy \r\n•	Shuǵyl terapııa qajettiligi týyndasa\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nÝytty túıindi jemsaý kóbinese egde jastaǵy adamdar arasynda taralǵan, osylaısha, basqa da densaýlyqqa baılanysty sozylmaly problemalar  aýrýdyń týyndaýyna sebep bolýy múmkin. Egde jastaǵy adamdar júrek aýrýyna shydaı almaı jatady. Degenmen, bul aýrýdy emdeýge bolady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nJúrek jaǵynan bolatyn asqynýlar:\r\n•	Júrek jetkiliksizdigi\r\n•	Júrek yrǵaǵynyń buzylýy (fıbrıllıatsııasy)\r\n•	Júrektiń jıi qaǵýy\r\nBasqa asqynýlary:\r\n•	Osteoporozǵa soqtyrý,  súıek massasynyń joǵalýy \r\n•	Tıreoýytty krız – bul gıpertıreoz jiti údeýi sımptomdarynyń kórinisi. Bul jaǵdaı ınfektsııa nemese kúızelis saldarynan týyndaýy múmkin. Tıreoýytty  krızdiń sımptomdary mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Ishtiń aýrýy\r\n•	Zeıindiliktiń tómendeýi \r\n•	Qyzba\r\nOsy aýrýǵa shaldyqqan tulǵalarǵa  dereý dárigerge qaralý qajet.\r\nÚlken kólemdi túıinderdi aýrýynyń asqynýy kezinde tynys alý nemese jutynýda qıyndyqtar týyndaıdy. Bul asqynýlar  qalqansha beziniń artynda ornalasqan keńirdek nemese óńeshtiń  basylyp qalýyna baılanysty oryn alady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nAýrýdyń sımptomdary kórisi bergende dárigerge qaralyńyz. Dárigergiń kelesi qabyldaýyna kelgenshe, onyń aolyńǵy aıtqan keńesterin tolyq oryndańyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nÝytty túıindi jemsaýdyń aldyn alý maqsatynda, dárigerińizben kelise botyryp, gıpertıreoz nemese qarapaıym jemsaýdy ýaqytyly emdeńiz.\r\n\r\n__Derekkóz:__ https://medlineplus.gov/ency/article/000317.htm\r\n\r\n\'\'Qozǵalý jáne diril (erlerde /áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\njemsaý, \r\nqalqansha bezi, \r\nemdelý, \r\ngormondar, \r\nqalqansha beziniń  úlkeıýi,\r\naýtoımmýndy aýrý, \r\ntıreoıdty gormon\r\n','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1635,'','ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ','','','kz','s','System Administrator',2,'ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ',997,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1547096520,1578632520,1547098119,'МАЗМҰНЫ\r\n\r\nАЛҒЫ СӨЗ\r\n1- бөлім. ӨМІР ӨЗЕГІ\r\nӨМІР ӨЗЕГІ ПИРАМИДАСЫ\r\nДЕНСАУЛЫҚ - ӨМІР ӨЗЕГІНІҢ НЕГІЗІ\r\nЖАҚСЫ ОРТА - ЖАН АЗЫҒЫ','__МАЗМҰНЫ__\r\n\r\n__АЛҒЫ СӨЗ__\r\n__1- бөлім. ӨМІР ӨЗЕГІ__\r\n__ӨМІР ӨЗЕГІ ПИРАМИДАСЫ__\r\n__ДЕНСАУЛЫҚ - ӨМІР ӨЗЕГІНІҢ НЕГІЗІ__\r\n__ЖАҚСЫ ОРТА - ЖАН АЗЫҒЫ__\r\n__2- бөлім. ДЕНСАУЛЫҚ ФОРМУЛАСЫ__\r\n__ДЕНСАУЛЫҚ ДЕГЕНДІ ҚАЛАЙ ТҮСІНЕМІЗ__\r\n__СУ - ТІРШІЛІК КӨЗІ__\r\n__ӨМІРДІҢ МӘНІ - ҚИМЫЛ-КОЗГАЛЫСТА__\r\n__НӘРЛІ ТАМАҚТАНУ НЕГІЗДЕРІ__\r\n__ТАҒАМ ӨНІМДЕРІНІҢ ЗАЛАЛСЫЗ БОЛУЫ ДЕНЕ САЛМАГЫН БІР ҚАЛЫПТА ҰСТАУГА ЖӘНЕ СЕМІЗДІКТЕН ҚАЛАЙ САҚТАНУҒА БОЛАДЫ__ \r\n__ТӘТТІ ҰЙҚЫ - ДЕНСАУЛЫҚ КІЛТІ __\r\n__СТРЕСС ЖӘНЕ ОНЫМЕН КҮРЕСУ ЖОЛДАРЫ__\r\n__ТЕМЕКІНІҢ ЗИЯНЫ ЖӘНЕ ОДАН ТЫЙЫЛУ ЖОЛДАРЫ__ \r\n__ТӘН САРАЙЫ ЖӘНЕ КОРШАҒАН ОРТА ТАЗАЛЫҒЫ__\r\n__АУРУ АЙТЫП КЕЛМЕЙДІ - ЕРТЕ НАКТАМАЛАУ, ОНЫҢ АЛДЫН АЛУ __\r\n__3-бөлім. ДЕНСАУЛЫҚ - ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ__ \r\n__САНАЛЫ ҒҮМЫР - ҰЗАҚ ЖАСАУ КІЛТІ __\r\n__КӘРІЛІК ТУРАЛЫ АНЫЗДАР ЖӘНЕ БІЗ НЕГЕ ҚАРТАЯМЫЗ __\r\n__ҰЗАҚ ЖАСАУДЫҢ ҚҰПИЯСЫ: ҚИМЫЛ-ҚОЗҒАЛЫС ЖӘНЕ НӘРЛІ ТАМАҚТАНУ__\r\n__АУРУДЫҢ АЛДЫН АЛУ ЖӘНЕ ДЕРБЕС МЕДИЦИНА__\r\n__ҰЗАҚ ҒҰМЫР ҚҰПИЯЛАРЫ: ОЙЛАУ ҚЫЗМЕТІ, ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС ЖӘНЕ АЛЬТРУИЗМ__\r\n__СӨЗ СОҢЫ __\r\n__ҚОСЫМШАЛАР __','admin',52,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1637,'','АЛҒЫ СӨЗ','','','kz','s','',2,'ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ',12858,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1547185620,1578721620,1547189733,'Ғалымдар «һоmо sаріеns» деп ат қойып, айдар таққан саналы адам пайда болғаннан бері адамзат баласын «қайткенде денсаулықты сақтап, ұзақ өмір сүруге болады» деген сұрақ толғандырумен келеді. Дәл осы тақырыптағы тасқа қашалып, қышқа бедерленген, теріге таңбаланып, папирусқа түскен, қағазға жазылып, баспаға басылған, тіпті электронды ақпарат құралдарына шықкан зерттеулер мен зерделеулерде есеп жоқ десе де болғандай.\r\n','Ғалымдар «һоmо sаріеns» деп ат қойып, айдар таққан саналы адам пайда болғаннан бері адамзат баласын «қайткенде денсаулықты сақтап, ұзақ өмір сүруге болады» деген сұрақ толғандырумен келеді. Дәл осы тақырыптағы тасқа қашалып, қышқа бедерленген, теріге таңбаланып, папирусқа түскен, қағазға жазылып, баспаға басылған, тіпті \r\nэлектронды ақпарат құралдарына шықкан зерттеулер мен зерделеулерде есеп жоқ десе де болғандай.\r\nМықты денсаулық пен ұзақ өмір өткен дәуірдің ғана емес, бүгінгі күн адамын да ерекше толғандыратын мәселелер қатарында. Егер сіз алдыңыздағы компьютердің түймелерін басып қалып, ғаламторда қос тақырыпты кезектесе \r\nтеретін болсаңыз, әлемнің алуан тілінде миллиондаған қайнарлар мен мұндалап шыға келеді.\r\nАлуан түрлі ақпараттар ағынын қарастыра отырып, ондағы мамандар мен дәрігерлердің ұсыныстарының сансыз көптігіне ғана емес, кейде тіпті олардың бір-біріне қабыспайтын кереғарлығына да таң қаласың. Оның себебі де жоқ емес. Мәнгі жаз орныққан өлкеде өскен тіршілік иесінің солтүстіктің суығына шыдас бермейтіні сияқты, құрлықтың сан тарабында өмір сүрген алуан нәсілді адамзат ұрпағының өмір салты, тіршілікке бейімделу түрі, табиғи ортасы мен ішер тағамы да түрліше болуына байланысты олардың өмірлік қажеттіліктерінен бастап, әлеуметтік талаптілектерінің спектрі мен иерархиясы да алуан түрлі болып келеді. Ендеше, мыкты денсаулық пен ұзақ өмірдің құпиясын іздеген жан оны алыстан емес, өзі өмір сүрген ортадан және өткен заманның емес, бүгінгі күннің бедерінен іздегені жөн.\r\nЗаман өзгергенде, адам да өзгереді. Тіпті біз өмір сүріп жатқан шапқан аттай, атқан оқтай зымыраған заманда қоршаған орта, біз ішіп-жейтін тағамның құрамы да күн сайын өзгеру үстінде.\r\nСіздердің қолдарыңыздағы кітап - біздің буынға адамзаттың алуан ұрпағын толғандырған жоғарыдағы қос сұрақтың құпиясын бүгінгі ғылым мен медицинада жинақталған мың сан қайнарлардан іздеп, оны жүйелеп, жүлгелеп, бүгінгі оқырманға ұғынықты тілмен жеткізе білген басылым.\r\nОның авторы — қазақ дәрігерлерінің атақты әулетінен шыққан медицина докторы, профессор Алмаз Шарман. Ол он жылдай АҚШ-тың белгілі ғылыми орталықтарында, осы елдегі ең беделді медициналық жоғары оқу орны — Джон Хопкинс университетінде профессор қызметін атқарып, көптеген зерттеу еңбектер жазған іргелі ғалым, іскер басшы. Профессор Шарман кейінгі жылдары туған еліне оралып, Елбасы тапсырмасымен Қазақстанда тұңғыш рет құрылған Үлттық медициналық холдингті баскарып, оның директорлар кеңесіне төрағалық етуде. Бұған қосымша Назарбаев университетінің вице-президенті әрі профессоры ретінде ұстаздық қызметін де табыспен жалғастыруда. Бір сөзбен айтқанда, әлемдік медицинаның жілік майын шаққан үлкен дәрігер, терең ойлы теоретик ғалым, білікті маман.\r\nАлмаз екеуміз бір жылы туған құрдас әрі сырлас доспыз. Сондықтан мен бұл кітаптың жазылу тарихынан жақсы хабардармын.\r\nОл - тамаша лектор әрі шебер әңгімеші. Кітапта жазылған көптеген жайларды кезінде маған, біздің ортамызда дәрігердің кеңесі ретінде ауызша айткан. Кейін қойылатын сауалдардың да саны артты, оған сәйкес берілетін кеңестер де көбейді. Кейін солардың бір парасы «Формула здоровья» деген атпен жеке кітап түрінде басылып, аз ғана уақыт ішінде таралып кетті.\r\nДер кезінде жазылған кітаптың оқырмандары мол болып шықты. Көп ұзамай «Биомедицина: здоровье и долголетие» кітабы жарық көрді. Қос кітап жариялан- ғаннан соң қойылар сұрақтар саны одан әрі көбейе түсті. Ендігі жерде бұл тақырып қарапайым оқырмандарды ғана емес, қазіргі және болашақ дәрігерлерді, мамандарды қызықтыра бастады. Кітаптарда көтерілген проблемалар бұқаралық ақпарат құралдарында, ғаламторда талқыланып, авторға жаңа ұсыныстар мен тілектер айтылды. Профессор А.Шарман солардың бәрін түбегейлі түрде толық- тырып, сіздер парақтап отырған кітапты жазып шықты.\r\nӘр заманның өз ерекшелігі, өзгеше талабы, өз стандарты бар. Өткен ғасырдың алғашқы ширегінде ғылым мен техника ерекше қарқынмен дамып, дене еңбегін ой еңбегі біртіндеп ығыстырып шығара бастады. Ғасыр соңына дейін бұрын қолмен атқарылатын өндіріс саласын былай қойғанда, күнделікті тірліктегі сан мындаған жұмыс түрлері автоматтандырылды. Осының бәрі қимыл-қозғалысты азайтып, гиподинамия сияқты жана сырқат түрін шығарды. Жаңа дерт жалғыз келмей адам-ның ағзасына зиянды зардабын тигізетін алуан түрлі сырқаттарды қоса әкелді. Осылайша жаңа заман дәрігерлер алдына соны міндеттер жүктеді.\r\nXX ғасыр адамына уақыт көшінен калмай, бәсекеге қабілетті болу үшін мық-ты денсаулық керек болды. Жаңа заман дәрігерлері бұрынғысынша ауруды емдеуден гөрі оның алдын алу мәселесіне ерекше көңіл бөле бастады. Нәтижесінде тағам түрін жетілдіру мен дене шынықтыру мәселесі алдыңғы қатарға шыкты. Дім-кәс болу дене еңбегі ғана емес, ой еңбегімен айналысатындар үшін де көп кедергі келтіре бастады. Сондықтан XX ғасырдың екінші жартысында денсаулықты сақтау мен адам өмірін ұзартуға арналған түрлі ғылыми жаңалықтар ашылып, ол Батыс қоғамының игілігіне айнала бастады.\r\nКеңес заманында бұған мүлде керісінше жағдай қалыптасты. Тіпті сырқаттану жаппай әдетке айналды. Жаппай теңгермешілік үстемдік еткен қоғамда кейбіреулер үшін ауру-сырқаулы болудың «пайдасы» да болды. Дәрі тегін, емделу тегін, жалақы толық төленеді. Үзақ емделуден кейін санаторийге берілетін арзан жолдама тағы бар. Жаңа құбылыс елдегі емделу орындарын: түрлі ауруханалар мен емханалар санын көбейтті. Тіпті медицинаның дамуын әр өңір мен елді мекендердегі дәрігерлік орын мен ондағы емделушілердің санымен өлшеу белең алды.\r\nБатыс адамы үшін үнемі аурушаң болу мүлде тиімсіз еді. Дәрігерге қаралу ақылы, дәрі сатып алу үшін де көп каражат керек, ал ауруханаға жату шаш етектен шығынға батумен бірдей болды. Сондықтан Батыс қоғамында аурудың алдын алу, оны мүлде болдырмау мәселесіне ерекше көңіл бөлінді. Бұл жаппай спортпен айналысып, шынығып, ширығу үрдісін шығарды және ол біздегідей ұжымдык көрсеткіштер үшін емес, әр адамның денсаулығын нықтау мен өмірін ұзарту мақсатында жасалды. Спорттық жаттығулар арқылы адам денсаулығын шыңдау медицинаның жаңа саласын өркендетіп, өндірісте тұтастай жаңа индустрияны қалыптастырды.\r\nПрофессор Алмаз Шарманның кітабының гуманистік кредосы мен басты лейтмотиві: «Үзақ өмір мен мықты денсаулык — әркімнің өз қолында».\r\nАвтордың пайымдауынша, адам өз денсаулығының үштен бірін ата-бабадан еншілеген генетикалық күш-қуаттан алады екен. Оны өз ретімен пайдалана алмасаң, аз ғана уақыттың ішінде айырылып қалуын да әбден мүмкін.\r\nҮштің тағы бірі жұтқан ауа, ішкен асқа байланысты болып шықты. Тоқшылықтың жолы осы екен деп шамадан тыс тамақ жеу, ішімдік ішу, темекі тарту денсаулықты әлсіретіп қана қоймай, Жаратушының өлшеп берген өмірін қысқарта түсетіні және де белгілі болды.\r\nҮштің тағы бір парасы үздіксіз қимыл-қозғалыста екен. Егер сіздің мамандығыңыз ертеден кешке дейін қозғалысқа негізделген болса, онда ара-тұра керіліп-созылып, бой жазып отырсаңыз да жеткілікті. Ал егер сіздің кәсібіңіз таңертеңнен кешке дейін стол басында тапжылмай отыруға негізделген қызмет болса, сізге міндетті түрде спортпен айналысып, түрлі жаттығулар жасауға тура келеді.\r\nАлмаз Шарман ұсынатын мықты денсаулық пен ұзақ өмір сүрудің үштұғырлы формуласы дәл осындай қысқа да нұсқа, ең бастысы, әркімнің қолынан келіп, көкейінен шығатындай анық та айқын.\r\nКітап авторы біз күнделікті пайдаланатын тағам түрлері мен оның адам ағзасына тигізетін пайдасын түсінікті тілмен тарқатып мағлұмат береді. Шындығында біз өз өңірімізде, қаламызда, ауылымызда, тіпті ауламызда өсетін түрлі көкөніс, жеміс-жидектер мен оның кұрамындағы пайдалы заттар жайлы не білеміз? Күнделікті ішетін суымыздың кұрамы жайлы қандай ақпаратымыз бар? Ауылымыздың іргесіндегі бұлақ суының шипасы қандай? Осы сияқты өте қарапайым, бірақ денсаулыққа тигізетін әсері зор сұрақтардың жауабын да дәл осы кітаптан табасыз.\r\nҚазіргі заманда түрлі диета сақтау, ашығу, арықтауға арналған кітаптардан көз сүрінеді. Шала сауатты мамандар жазған олардың қайсыбірін орындаймын деп сау басына сақина тілеп алғандар да жеткілікті. Ендеше, солардың қайсысы дұрыс, қайсысы бүрыс? Бізге қолайлысы кандай? Кітап авторы осындай сұрақтарға байыпты пайымдаулар арқылы орнықты жауап береді.\r\nӘрине, күн сайын ішкен-жегенінің бәрін калорияға шағып, шотқа қағып отырудың қажеті жоқ болар, бірақ қанағат қарын тойғызатынын ұмытпауға шақырады кітап авторы.\r\nБіз «адам мен табиғат — егіз» дегенді жиі айтамыз. Ал тіршілікте соның қадіріне жетіп жүрміз бе? Өзіміз өмір сүріп жатқан ауыл мен қаладағы табиғат аясында дем алып, бой жазып, жүгіруге уақыт тауып жүрміз бе? Оның өз денсаулығымызды нығайтуға тигізетін қандай пайдасы барын білеміз бе?\r\nКітапта қала тұрғыны үшін үйден шықпай-ақ немесе арнайы спорт залдарында қандай жаттығулар жасап, спорттың қай түрімен айналысуға болатыны жайлы да егжей-тегжейлі мағлұмат берілген.\r\nКітаптың тұтас бір бөлігі спорт, түрлі жаттығулар жасау мен қимыл-қозғалысқа арналған. Жас кезімізде айналысып, әлдеқашан ұмытқан спортпен 40, 50, 60, 70 жаста қайта табысуға бола ма? Болса оның қандай жолдары бар? Міне, осы сұрақтардың бәріне байсалды жауапты да дәл осы кітаптан табасыз.\r\nСпортпен айналысатын адамға қойылатын басты шарт — қай спорт түрі сізге қолайлы немесе онымен қалай айналысуға болады? Спорт жаттығуларын жасау мерзімінің ұзактығы қандай болуы керек? Жаттығу кезінде өзіннің жай-күйіңді қалай қадағалауға болады? Автор мұндай сұрақтарды да жауапсыз қалдырмайды.\r\nПрофессор А.Шарман қазақстандық авторлар сирек қалам тартатын, бірақ Батыс қоғамы үшін басты проблемалардың біріне айналған — стресс және депрессиямен күрес жайлы да жан-жақты мағлұмат береді. Шындығында біздің қазіргі қоғамымыздағы ен басты проблеманың бірі — сарыуайымға салыну. Маған халық даналығы: «Уайым түбі — тұңғиық, батасың да кетесің» десе, кітап авторы: «Қарсы тұрсан сен оған, мұратыңа жетесің» деп тұрғандай көрінеді.\r\nҚазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін елдің еңсесі көтерілді, тұрмысы түзелді, өмір салты өзгерді. Адамдар бұрынғысынша айлықтан айлыкка дейін әйтеуір күнкөріс қамы үшін ғұмыр кешудің орнына, тірліктің бар қызығын молынан көріп, бақуатты да барақат өмір сүруді алдына мақсат етіп қоя бастады. Ол үшін мықты денсаулықтын керек екендігін де айқын түсінді. Күш-қуатты сақтау үшін нәрлі тамақ ішіп, қимыл-қозғалыс пен дене жаттығуларын жасау керектігін де ұғынды. Бұрынғысынша спортпен әйтеуір міндеткерліктен құтылу үшін емес, өз денсаулығын мықтау үшін айналыса бастады. Жана спорт түрлері өркендеп, алуан түрлі жаттығу аландары мен спорт нысандары салынды, тіпті спорт табыс табу көзіне айналды. Соның нәтижесінде жаны сұлу, тәні сау жаңа ұрпақ қалыптаса бастады.\r\nҚазақта «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын» деген қанатты сөз бар. Тәуелсіздік жылдары Елбасының жанында қызмет атқарған көмекшілерінің бірі ретінде мен Нұрсұлтан Әбішұлының спортқа, сергектікке негізделген жаңа өмір салтын өзі берік ұстанып қана қоймай, оны өзгелерге де үлгі-өнеге ретінде көрсете білген көргенділігін ерекше атап өткім келеді.\r\nАта-бабасынан мықты денсаулық еншілеген Елбасы ел тәуелсіздігінің алғашқы жылдарынан бастап-ақ спортқа, салауатты өмір салтына ерекше ден қойып, оған бүкіл халықты жұмылдырды. Алғашқылардың бірі болып қолына теннис ракеткасын алып, кортқа шықты. Соның аркасында аз ғана уақыт ішінде Қазақстанда жүздеген жаңа теннис корттары салынып, осы бір элиталы спорт түрімен айналысатын ондаған мың теннисші-спортшылар өсіп шыкты. Нәтижесінде үлкен тенниспен айналысатын Қазақстан құрамасы әлемдік жиырмалыққа енді.\r\nӘр таңын тренажер залында жүгіруден бастайтын Елбасына еліктеушілер саны да жыл сайын артып, үлкен қалалардағы әрбір үлкен тұрғын үй кешенінде жаңа фитнес залдары қанат жайды. Коньки, шаңғы спортымен жас кезінен-ақ шұғылданған Елбасымыз елуге келгенде тау шаңғысымен айналысып, қысқы спорт түрлерінің өркендеуіне де өріс ашты. Бұл Қазакстанның өз тарихында тұңғыш рет қысқы спорт түрінен Азиада ойындарында бірінші орынды иеленіп, еліміздің әр қиырында қысқы спорт түрлерінің қарқынды дамуына даңғыл жол ашты.\r\nЕлбасына еліктеп, ат спорты, суға жүзу спортымен айналысушылар саны артып, тіпті, біз үшін таңсық болып келген спорт түрі — гольфке дейін қазақстандықтар өміріне мықтап ене бастады.\r\nСөзі мен ісінің арасында алшақтығы жоқ, қай ісімен болса да халқына үлгі бола білген, нағыз ұлт көшбасшысының өнегесі барша қазақстандықтар үшін, әсіресе, жас буын өкілдері үшін тамаша тағылымдық мектеп болып қалыптасты.\r\nАвтордың Назарбаев университетінің профессоры қызметін атқарып, ал алдыңыздағы кітаптың Өмір туралы ғылымдар орталығында дайындалуының заңдылығы да осында болса керек.\r\nЖаныңыз сұлу, деніңіз сау болып, ұзақ өмір сүргіңіз келе ме? Бұл сіздің өз қолыңызда. Оған жетуді ертеңге қалдырудын қажеті жоқ. Оны дәл бүгін, тіпті тура қазір бастағаныңыз жөн. Бұл істе сіздің ақылыңызға ақыл қосып, адастырмайтын темірқазық болатын басты кеңесшіңіз — алдыңыздағы кітап. Оқыңыз да, іске кірісіңіз.\r\n\r\nСізге мықты денсаулық, ұзақ өмір тілеуші,\r\n                                      					\r\nМұхтар Құл-Мұхаммед__\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1638,'','ӨМІР ӨЗЕГІ ПИРАМИДАСЫ','','','kz','s','',2,'ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ',8631,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1547532780,1579068780,1547534696,'Біздің бәріміз деніміз сау, күшті, қуатты, акылды, дана болғымыз келеді, сонымен бірге сырт келбетіміздін тартымды, жас болғанын калаймыз, достарымызбен және жакындарымызбен еркін карымкатынас жасап, рухани жайлылык сезінгіміз келеді. Баскаша айтканда, бәріміз де жаксы өмір сүруді калаймыз. Дене жайлылығына, ішкі жан дүниенің байи түсуіне, коршаған ортаны аялап сактауға және өмірде жемісті болуға көмектесетін салауатты өмір аркылы өмір са-пасына кол жеткізуге болады. Қолыңыздағы кітап осыған арналған.','Біздің бәріміз деніміз сау, күшті, қуатты, акылды, дана болғымыз келеді, сонымен бірге сырт келбетіміздін тартымды, жас болғанын калаймыз, достарымызбен және жакындарымызбен еркін карымкатынас жасап, рухани жайлылык сезінгіміз келеді. Баскаша айтканда, бәріміз де жаксы өмір сүруді калаймыз. Дене жайлылығына, ішкі жан дүниенің байи түсуіне, коршаған ортаны аялап сактауға және өмірде жемісті болуға көмектесетін салауатты өмір аркылы өмір сапасына кол жеткізуге болады. Қолыңыздағы кітап осыған арналған.\r\nБұрын кай-қайсымыз да денсаулығымыз жөнінде сирек ойланатынбыз — темекіні көп шегетінбіз, спиртті ішімдікке әуестеніп, майлы тамақтан да тартынбайтынбыз. Еліміз өнеркәсіптің уытты калдықтарымен ластанған табиғаттың тазалығы мен оның сақталуын ойламастан, өндірістің дамуына баса назар аударды.\r\nБүгінгі әлемде азаматтардың сапалы ғұмыры басымдыққа ие болып отыр. Бұл өте кең ұғым, оны төменде ұсынылған «Өмір сапасыпирамидасы» түрінде сипаттауға болады. Пирамида шыңы — өмір сапасының өзі. Ортасы - өмір сапа-\r\nсын айқындайтын нәрселер, атап айтқанда, тәнсаулығы мен рухани саулык. Пирамиданың іргетасы - өмір сапасына кол жеткізу жолдары.\r\nМысалы,тән саулығы денсаулық және ұзак өмірмен, сондай-ак дене жайлылығымен айқындалады. Тән саулығына заманауи медицинаның, салауатты өмір салтының, сайма-сай тамақтанудың және қолайлы қоршаған ортаның аркасында кол жеткізуге болады.\r\nРухани саулық негізінде карым-қатынас жасау және қажетті акпаратты жеткілікті көлемде алу мүмкіндігі жатыр. Бұнда заманауи ақпараттық технологиялар және мобильді байланыстың жаңа буындары үлкен рөл атқарады.\r\n«Өмір өзегі пирамидасынан» көрініп тұрғандай, өмір сапасын жақсартуға арналған технологияларды биологиялық, экологиялық, акпараттық деп белгіленетін үш санатқа бөлуге болады.\r\nБИО технологиялар — адам биологиясына негізделген технологиялар. Олар ауруларды дер шағында болжауға және олардың алдын алуға бағытталған. Мұнда бүгінде салауатты өмір салты жетекші рөл атқарады. Ал болашақта - геномикаға, биоинженерияға, калпына келтіру медицинасына және биотехнологияларға негізделген\r\nғылыми жетістіктер тізгінді алмак.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"531\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__БИО____________ ЭКО_____________АҚПАР__\r\n\'\'__Өмір өзегін жақсартуға бағытталған технологиялар__\'\'\r\n\r\nЭКО технологиялар ішкі және қоршаған орта тазалығын камтамасыз етуге, яғни экологияны сактауға негізделген. Ішкі орта негізінен біз тұтынатын тағаммен айкындалады. Біздің ішкі ортамыз зиянды заттардан азат болуы тиіс, мұндай зиянды заттарға кейде дәрілерді жаткызуға болады. Сыртқы ортаның жағдайы көбіне біз оны өнеркәсіп қалдыкта-\r\nрымен каншалықты дәрежеде ластайтынымызға, дәстүрлі куат көздері — көмір мен мұнайды қанша жағатыны-\r\nмызға байланысты. Оларды жел және күн қуаты секілді анағұрлым таза көздерге алмастырған тиімді болмақ.\r\n«Өмір өзегі пирамидасындағы» акпараттық технологиялар АҚПАР болып белгіленген. Олар ақпаратты еркін алу мүмкіндігінің, карым-қатынас аукымын кенейту аркасында рухани саулыкты жақсарта алады.\r\nӘрине, достармен және жакын адамдармен тікелей қарым-катынас жасаған артык. Қарым-катынас пен әлеуметтік колдаудың денсаулыкты айтарлықтай жаксартып, өмірдің сапалы жылдарын ұзартатындығы ғылыми тұрғыда дәлелденген. Әсіресе маңайыңызда сізге немкұрайды карамайтын, камкорлык көрсететін адамдардың болуы\r\nмаңызды.\r\nАлайда казіргі әлемде виртуалдык карым-катынас манызды рөл аткарады. Мұндай катынас үшін, сондай-ак акпаратты алу жолында еш кедергі жок деуге болады. Барған сайын жайлы, кабылдауға және пайдалануға колайлы болып келе жаткан акпараттык технологияларды игеру ғана калады.\r\nҒаламтор акпаратты алуға және әлеуметтік желілер кұруға бірегей мүмкіндіктер ұсынады. Мысалы, ҒасеЬоок көмегімен ешқандай күш салмай-ак жер шарынын кез-келген түкпірінен ескі достармен тілдесуге, сондай-ак жүздеген жаңа кәсіби байланыстарға шығуға және жай ғана жана таныс достар табуға болады.\r\niРАD кұрылғылары тек тартымды, колдануға колайлы ғана емес. Ғаламтордың және мобильді байланыстың көмегімен бұл құрылғылар жұмыс орнынан шығып, бүгінде «сандык бұлт» деп аталатын шексіз сандық кеңістікте еркін шарлауға мүмкіндік береді.\r\nВиртуалдык карым-катынастың аса тартымдылығына карамастан, өмір сапасының көбіне тән жакындығына, айналадағы адамдармен, бәрінен бұрын туыстармен және жакын адамдармен мейірімді карым-катынас жасауға байланысты екендігін естен шығармаған жөн.\r\nӨмір өзегінің негізгі шарты - денсаулык, ал оның басты көрінісі — сапалы ұзак ғұмыр. Адамның денсаулығы мен ұзақ өмір сүруі туралы айтканда, үйді ара-тұра жөндеп, жаңартып тұру кажеттігін мысалға келтіруге болады. Мәселен, үйініз мықты етіп салынған болса да оның жаңбыр, жел, суық пен күн көзі секілді әр түрлі ауа райы әсерлеріне каншалықты ұзак уакыт төтеп бере алатындығын болжау қиын. Мәселенің мәні ол үйді калай күтетініңізде. Егер кол\r\nкусырып отыра берсеңіз, шатыры бүлініп, төбеден аккан судан, желдің әсерінен ол бұзыла бастайды. Ал ақауланған жерлерін уақытылы жөндеп, бүлінген бөліктерін жаңа материалдардың және технологиялардың көмегімен ауысты-\r\nрып отырсаңыз, үйіңіз өзіңізге де, болашақ ұрпактарыңызға да ұзак кызмет етеді.\r\nБұл айткандарымыздың бәрі біздің денсаулығымызға да катысты. Мұндағы айырмашылық — үйді жөндеуге қажетті материалдар туралы азды-көпті хабарымыз болғанымен, өмірдің биологиялық принциптері туралы біліміміз тым аз. Алайда соңғы онжылдықта біздің ішкі құрылысымыз туралы түсінігімізге кыруар өзгерістер енді. Бүгінде біз өзіміздің тегіміз, жасушаларымыз бен тіндеріміз, сананың табиғаты мен қызметі, сондай-ак осылар бұзылған жағдайда не\r\nболатындығы туралы бұрығыдан гөрі көбірек білеміз.\r\nХал-жайды жаксартуға, өмірден ләззат алуға, жастықты сақтап калуға көмектесетін карапайым ережелер бар. Бұл — денсаулык пен ұзақ өмір сырлары. Олар дене жаттығуларын жүйелі орындауға, дұрыс тамақтануға, зиянды әдет-\r\nтерден бас тартуға және жағымды көңіл күйді сактауға келіп тіреледі.\r\nБіз ауру мен қартаюдың алдын алуға болмайтын, кері шегінбейтін құбылыс еместігін түсіне бастадық. Өз денсау-\r\nлығымызды біз басқара да, бакылай да аламыз. Ол үшін салауатты өмір сүріп, ағзамыздағы бұзылыстарды дер шағында аныктап, ол бұзылыстарды жою мақсатында заманауи медицина технологияларын пайдаланауымыз\r\nқажет.\r\nСалауатты өмір салты — дін немесе догма емес, философия. Бұл қандай да бір ережесін бұздым деп өз-өзіңнен ұялып, киналатын қатаң тәртіп емес. Бұл біздің бәріміз түптің-түбі саналы түрде тандайтын жолымыз. Түптің-түбі келеміз дейтін себебім, адамның жасы ұлғайған сайын ауру-сыркауы көбейеді, алайда оларды алдын ала анық-\r\nтауға да, оларға төтеп беруге де болады. Саналы түрде деген себебім, күндердің күнінде біздің салауатты өмірдің орасан зор артыкшылыктарын түсіне бастайтынымыз анык.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"532\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"533\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nДенсаулыкка қалай болса солай карау салдарынан біз бүгінде обыр, сусамыр, жүрек пен өкпе аурулары секілді көптеген ауыр сырқаттармен бетпе-бет келіп отырмыз.\r\nБүгінгі әлемде аурудың алдын алу басымдыкка ие болып отыр. Денсаулықты қамтамасыз етуді көпшілік әлі күнге негізінен аурулармен күресу деп біледі. Біз дәрігерлерге наукас адамдарға көмек көрсетуді үйретеміз, емдеу мекемелерін саламыз және жабдықтаймыз, әр түрлі ескі және жаңа ауруларды емдейтін дәрілер ойлап\r\nтабамыз.\r\nӨкінішке қарай, біз каптаған аурулардың шабуылына қарсы тұруға мәжбүрміз. Егер бұдан әрі де осылай жалғаса беретін болса, біздің сыркаттардан жеңіліп калуымыз әбден мүмкін.\r\nАлайда дұрысы аурудан корғанбай, оған қарсы шабуыл жасаған жөн. Атап айтқанда, дерттің алдын алу, оларды ерте аныктап, дамуына жол бермеу керек. Біздің аурудың алдын алу жолдарын білмеуіміз және алдын алуды каламауымыз осы сыркаттардың пайда болуына себеп болуда.\r\nЕгер карапайым ережелерді сақтайтын болсак, дерттің алдын алу, ауру-сыркаусыз өмірді ұзарту соншалыкты киын міндет емес. Бұның бәрі дене жаттығуларын тұракты түрде орындауға, сапалы ауызсу ішуге, үйлестірілген, яғни қажет мөлшерлі аспен коректенуге, сырткы және ішкі ортаның тазалығын сақтауға, ауруларды ерте анықтауға, олардың алдын алуға, сондай-ак жағымды көңіл күйді сақтауға келіп тіреледі.\r\nСалауатты іс-әрекет — әрбір саналы адамның өзінің, өз жакындарының, қоғамның алдындағы жеке жауапкершілігі. Қоғам өз азаматтарының сапалы өмір сүруіне мүдделі. Алайда егер өзіміз мүдделі болмасак, ешкандай мемлекеттік доктрина, үгіт-насихат пен инвестициялар біздін денсаулығымызды камтамасыз ете алмайды. Біздің денсаулығымыз, ұзак өмір сүруіміз, өміріміздің сапасы өз колымызда, ол ең алдымен біздің білімімізге, бізді осыларға қол жеткізуге\r\nжетелейтін себептерге байланысты.','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1639,'','ДЕНСАУЛЫҚ - ӨМІР ӨЗЕГІНІҢ НЕГІЗІ','','','kz','s','',2,'ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ',11243,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1547534940,1579070940,1547537698,'Денсаулыкты күту үшін орындауды талап ететін көптеген шарттар бар. Оның алды колды карапайым жуудан бастап егілу және обырдың алдын алуға дейін жалғасып жатыр. Аурудың алдын алудан өзге оны ерте аныктау да маңызды. Сыркаттың ыктимал белгілерін білу мұнда өте маңызды рөл атқарады.\r\nТөменде салауатты өмірдіңнегізгі принциптері ұсынылған. Дене белсенділігі, дұрыс тамақтану, стрестермен күресу және салауатты өмірдің баска да шарттары туралы бұдан кейінгі тараулардан оки аласыздар.','              Денсаулыкты күту үшін орындауды талап ететін көптеген шарттар бар. Оның алды колды карапайым жуудан бастап егілу және обырдың алдын алуға дейін жалғасып жатыр. Аурудың алдын алудан өзге оны ерте аныктау да маңызды. Сыркаттың ыктимал белгілерін білу мұнда өте маңызды рөл атқарады. Төменде салауатты өмірдіңнегізгі принциптері ұсынылған. Дене белсенділігі, дұрыс тамақтану, стрестермен күресу және салауатты өмірдің баска да шарттары туралы бұдан кейінгі тараулардан оки аласыздар.\r\n__Су — тіршілік көзі__\r\nСу организмнің өмір сүруі үшін аса маңызды. Таза суды, әсіресе бұлақ суын, жеткілікті мөлшерде ішу (күніне 6-8 стакан) қуатты арттырады, организмнің иммундык корғанысын күшейтеді, астың қорытылуын жақсартады, өмірді ұзартады.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"534\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}   \r\nЕң дұрысы, суды ас алдында 15-30 минут бұрын немесе астан кейін екі сағат өткен соң ішу керек. Судың пайдасы туралы бұдан гөрі нақтырақ мәліметті «Су — тіршілік көзі» тарауынан алуға болады.\r\n\r\n__Дене белсенділігі__\r\nДене жаттығуларының созылмалы аурулар қаупін айтарлықтай төмендететіндігі, баланс пен координацияны жақсартатындығы, артық салмақтан арылуға көмектесетіндігі, адамның өз-өзіне деген сенімін арттыратындығы дәлелденген. Жынысына, жасына, кәсібі мен физикалық күш-қуатына карамастан, белсенді өмір салтының\r\nкез-келген адам үшін артықшылыкка ие екендігі анық. Дене белсенділігін қолға алып, денсаулыққа бастайтын тура жолдың ең манызды қадамын жасау сіздің өз қолыңызда.\r\nТұрақты дене қимылдары адамдардың бәріне ұсынылады. Бұған кем дегенде күн сайын отыз минут бойы орташа қарқынмен серуендеу жатады. Аптасына төрт рет таза ауада серуендеген жөн.\r\nӘрине, бұдан гөрі карқынды дене жаттығулары мен спорт түрлерін тандауға болады. Мұнда ұзақ мерзімді мақсаттарды, жеке адамның қалауын, белсенді және жүйелі түрде айналысуға кедергі келтіруі мүмкін шектеулер мен бөгеттерді айқындап алу керек. Дене жаттығуларының карқыны орташа болса да олар тұрақты түрде, ұзак үзіліс жасалмай орындалуы тиіс. Сонымен бірге қатты күш түсіруге де болмайды, өйткені бұл жағдайда адам шамадан артық шаршап, дене жаттығуларын доғаруға мәжбүр болады.\r\nДене жаттығуларының маңызы мен дене белсенділігі бойынша нақты ұсыныстар туралы«Өмірдің мәні — кимыл-козғалыста» атты тараудан оқи аласыздар.\r\n\r\n__Дүрыс тамактану__\r\nДұрыс тамақтану денсаулык пен өмір сапасын сақтауда маңызды рөл аткарады. Қарапайым тілмен айтканда, барлық негізгі ұсыныстар ең басты екі формулаға саяды:\r\n• Көгі солғын тартпаған, кызғылт-сары түсті көкөністерді, бұршақ тұкымдас өнімдерді, жеміс-жидектерді, тұтас дәннен даярланған өнімдерді, майлылығы төмен сүт пен сүт өнімдерін көп тұтыну. Бұл өнімдерді табиғи «нәрлі тағам» санатына жаткызуға болады. Олар денсаулыққа пайдалы. Бүкіл тіршілік иесінің өмірді жалғастыратыны секілді, табиғи «нәрлі тағам» да денсаулыкты нығайтып, өмірді ұзартады.\r\n• Холестеринді, тым майлы, семіз етті, қанты көп және калориясы жоғары тағамдарды аз тұтыну. Кұрамында атал-\r\nған заттар бар өнімдер өнделген және тазартылған (рафинадталған) тағамдар болып табылады. Бұл, мысалы, картоп чипсылары, кейбір калбырланған өнімдер, көптеген тәттілер. Бұларды ауру тудырып, өмірді қысқартатын «нәрсіз тағамға» жаткызуға болады.\r\n    {img type=\"fileId\" fileId=\"549\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nБұған коса, денсаулыкка пайдалы тағам:\r\n• Алуан түрлі және оның кұрамында мынадай негізгі тағам өнімдері болуы тиіс: көкөністер, жеміс-жидектер, дәнді-\r\nдакылдар, майлылығы төмен сүт өнімдері, бұршак тектес өнімдер, жаңғактар, сондай-ақ төрт түлік белогінің майлы емес тері.\r\n• Қалыпты дене салмағын және қуатты сақтау үшін тағам кұрамында алуан түрлі азыктык заттар мен куат беретін нәр болуы керек.\r\n• Сіздін өмір салтыңызға лайық, сондай-ақ каражат жағынан кол жетерлік деңгейде болуға тиіс. «Нәрлі тамактану негіздері» тарауынан дұрыс тамақтану туралы бұдан гөрі нактырақ ақпарат ала аласыздар. Онда жекелеген тағам-\r\nдық заттардың денсаулык үшін маңызы мен рөлі карастырылған.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"550\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n__Ұйқының қанық болуы__\r\nТолық канған ұйқының дәмін татуға әрқашан мүмкіндік бола бермейді. Сізді жұмыста, үйде болып жатқан түйткілді мәселелер мазалауы ықтимал. Ал 7-8 сағатқа созылған тәтті алаңсыз ұйқы денсаулыкка аса пайдалы.\r\nТәтті ұйқыға кол жеткізу үшін тұрақты күн тәртібін сақтау маңызды, атап айтқанда ұйкыдан күнде бір уақытта тұрып, бір уақытта жатуға тырысу керек. Осындай тұрактылык тез ұйықтап, түнде жаксылап тынығуды жеңілдетеді. Соны-\r\nмен бірге, күндіз аз уақыт (жарты сағатка дейін) ұйықтаудың да пайдалы екенін естен шығармаған жөн.\r\nМезгілімен ұйықтаудың маңызы туралы «Тәтті ұйқы — денсаулык кілті» атты тараудан оқи аласыздар.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"551\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Алкогольге әуестік__\r\nЕң алдымен өз-өзін бақылай алмайтын адамдар алкогольге сақболғаны абзал. Спиртті ішімдіктерді жүкті болуы мүмкін туыт жасындағы әйелдерге, жүктілерге және бала емізіп жүрген әйелдерге, балалар мен жасөспірімдерге, дәрі ішіп жүрген науқастарға, сондай-ак сыркатына байланысты ішімдік ішуге тыйым салынған адамдарға қабылдауға болмайды.\r\nҚызметі ден қоюды және козғалыс координациясын талап ететін адамдардың, автокөлік жүргізетін немесе машина өндірісінде жұмыс істейтін адамдардың да ішімдіктен бас тартқандары дұрыс.\r\nСонымен бірге, қанты аз шараптың жүрек ауруларының алдын алуға көмектесе алатындығы дәлелденген. Мысалы қанты аз шараптың тәуліктік мөлшері 150 грамнан аспаса, денсаулыққа зиян еместігі белгілі.\r\n\r\n__Көздіц көргіштігін сақтау__\r\n\r\nЖас ұлғайған сайын көздің көргіштігі нашарлайды: заттар бұлдырап, жакыннан оқу киындайды. Көздің көргіштігін көзілдіріктің көмегімен ретке келтіруге болады. Сіздің оку және акпарат алу қабілетіңіз көзілдіріктің дұрыс тандалуына байланысты, көз тіршіліктің шамшырағы.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"552\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nСонымен бірге, адамның жасы ұлғайғанда катаракта және сукараңғы секілді көз аурулары пайда болады. Көздің көр-\r\nгіштігін сақтап қалу үшін көру кабілеті нашарлай бастасымен дәрігерлік нақтама жасату керек.\r\n\r\n__Тіс пен ауыз қуысынын күтімі__\r\nТісті тұрақты түрде күту денсаулыкты сақтау үшін аса маңызды. Тіс пен қызылиектің саулығы оңайлықпен келмейді. Тісті тұрақты түрде тазалау, кызылиекті күту үлкен мәнге ие. Сонымен бірге тіс пен кызылиек сыркаттары туралы окып білу де маңызды.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"553\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nТіс пен қызылиек саулығын сактау үшін тісті күніне кем дегенде екі рет — таңертен және ұйықтар алдында тазалау, сапалы тіс щеткаларын пайдалану, сондай-ак тіс щеткасын кемінде екі айда бір рет ауыстырып тұру керек. Және де кұрамында флюориді - тіс кіреукесінін сапасын сактайтын заты бар тіс пастасын пайдаланған жөн. Сонымен\r\nкатар тіс пен кызылиекті уактылы көрсетіп, тіс кіреукесін профилактикалык кәсіби тазалату үшін тіс дәрігеріне тұракты түрде каралып тұру шарт.\r\n\r\n__Тері күтімі__\r\nТеріге белсенді түрде күтім жасау оны сау калыпта сактауға көмектеседі. Бұл үшін бірнеше ережені сактау шарт. Біріншісі — тиісті киім мен күн көзінен қорғайтын кремдер пайдалану аркылы тікелей түсетін ашы (өткір) күн сәулесінен сактану керек. Күн сайын (таңертең немесе ұйыктар алдында) себілге түсу дұрыс болғанымен, сабын мен сусабынды шамадан артык пайдаланудан, бұлауда ұзак жатудан тартынған дұрыс. Сабын мен сусабын эколо-\r\nгиялық тұрғыдан әрқашан жағымды деуге келмейтін химиялық заттардан жасалған. Терінің саулығын сактап, өнін түсірмеуге дұрыс тамактану жаксы көмектеседі.\r\n\r\n__Мейірбан қарым-қатынас__\r\nОтбасындағы және достар арасындағы мейірімге толы карымқатынас рухани жайлылықты қамтамасыз ете отырып, денсаулықты сақтауда аса маңызды рөл атқарады. Ашу мен рухани күйзелістер - ауруға шалдықтырып, өмірді кысқартатын, психикалық-эмоциялық және тән саулығына кері әсер ететін жағымсыз стресс болып табылады.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"554\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}  \r\nМейірбан қарым-қатынас әрқашан өздігінен пайда болмайды. Бұл кешірімді болуды, тіл табыса білуді талап етеді. Қандай да бір жакыныңыздың іс-әрекеті көңіліңізден шықпағанда, бұл өкпе-реніш, тіпті ашу шакыруға дейін жеткізіп, жазасын тарткызуға итермелейді. Алайда мұндай жағдайларға кеңпейілділіктен карауға: ол адамды кешіріп, одан әрі мейірімді карым-катынас орнатуға болады. Көбіне бұл сабыр сактауды, ашык әңгімені және бір-бірінізді түсіне білуіңізді талап етеді. Денсаулык үшін - өзіңіздің кәне жакыныңыздың денсаулығы үшін осындай кадамға барғаны-\r\nтыз әбден дұрыс.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"555\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Жүмыстагы денсаулық__\r\nЖүмыстағы жағдай барлык кезде денсаулыкка жағымды әсер ете бермейді. Колайсыздыктан көбіне стрестік жагдайлар туынлайды. Алайда жарыкты дұрыс түсіру, жұмыс креслосы мен үстелін биіктігін оңтайлы ету, кызметте пайдаланатын заттарды тиімді орналастыру аркылы жұмыс істеуге колайлы жағдай жасауға болады.\r\nЖұмыста жаракат алу, жазым болу каупін барынша төмендетуге болады. Ол үшін тіпті жұмысыңыз дене енбегіне тікелей байланысты болса да дене жаттығуларымен шұғылданған дұрыс. Ол чоординапия мен балансты дамытып, окыс кимылды, сенімсіздікті азайтады.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"556\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Жаракаттанулан және уланудан сактаныңыз__\r\nЖаракаттар, әсіресе жол апаттарынан болған жаракаттар, өлімжітімге алып келетін себептердің ішінде жетекші орында. Жаракаттардан сактану үшін төмендегі ережелерді катан сактау керек:\r\n> Автокөлікке отырғанда міндетті түрде кауіпсіздік белдігін тағу. Бұл көлік жүргізушіге де, жолаушыға да, әсіресе алдыңғы орындыкта отырған жолаушыға катысты. Кауіпсіздік белдігін пайдалану өз көлігіңізбен жүргенде де, таксимен жүргенде де бірдей манызды.\r\n> Автомобиль жүргізгенде жылдамдыкты мөлшерден асырманыз.\r\n> Ішімдік ішіп алып көлік жүргізбеніз.\r\n> Үйкыныз келіп түрғанда көлік жүргізбеніз.\r\n\r\nӨлімге себеп болатын басты себептер катарына улану және әр түрлі түрмыстык жаракаттар да жатады. Төмендегі сактык шараларын үнемі сактауға тырысыныз:\r\n> Химикаттарды жаксы желдетілетін бөлмеде шкафтарда сактау керек.\r\n> Жуынып-шайынатын жердегі еденге сырғанамайтын кілемше төсеніз.\r\n> Үйде өрт каупі мен газ иісін білдіретін детекторларды пайдаланыныз.\r\n\r\n__Баска кеңестер__\r\nТемекі шекпеңіз.Темекі обыр, жүрек-кан тамыры, өкпе сыркаттарын және баска дерттерді тудырады, сондыктан оның денсаулыкка зиян екендігі анық. Және де темекіні кез келген жерге тастамаңыз. Бұл мәдениетсіздік кана емес, манайдағы адамдардың денсаулығы үшін зиян.\r\nТабиғат аясына жиі шығыңыз. Қалада серуендеген кезде автокөлік магистральдарынан және лас, кобырсып жаткан ауасы таза емес жерлерден аулак жүріңіз.\r\nАвтокөлікте, әсіресе жанармайды көп жағатын көліктерде жүруді шектеніз. Олар коршаған ортаны ластайды. Үй арасы, жакын жерге жаяу немесе велосипедпен барған абзал.\r\nАуруды ерте аныктау үшін тұракты түрде медициналык тексеруден өтіп тұруға тырысыңыз. Ауруды емдеуден гөрі оның алдын алу оңай әрі арзанырак.\r\nЕгер ауыра қалсаныз, тек ең қажетті деген дәрілерді аз мөлшерде ішіңіз. Есіңізде болсын, кез-келген дәрі — у.\r\nЖыл сайын күзде (мүмкіндігінше казанда — карашаның басында) грипке карсы егіліңіз. Аталған вакцина гриптің және бұл вирусты жүкпадан болатын аскынулардың алдын алады.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"557\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1640,'','Баланы дұрыс тамақтандыру әдістері','','','kz','s','',0,'',2076,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1548156480,1579692480,1548157444,'Қазіргі таңда балалардың тамақтантануы өте нашарлап келе жатқанын байқаймыз.','__Баланы дұрыс тамақтандыру әдістері__\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"575\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n::::* Қазіргі таңда балалардың тамақтантануы өте нашарлап келе жатқанын байқаймыз. Себебі, фаст-фуд және адам тәбетін бұзатын тәтті тағамдар қайда болса да көз алдымызда, ал оның сан алуан түрі балаларды ғана емес, мына ересектерді де қызықтырады. Әрине, осыған баларлар еліктеп, нағыз дәруменге бай, құнарлы тағамдардан бас тартып жатады. Міне, осындай көз бояушылық тамақтардан бас тарттыру үшін баларыңызға келесі әдістерді пайдаланғаныңыз абзал:\r\n* Кішкене балалар жас ерекшелігіне қарай (2-3 жаста) өздеріне үйреншікті әрі дәмін білетін тағамдарды қабылдайды. Өсіп келе жатқан ағзаға қажетті дәрумендердің бәрі түсуі үшін тамақты қызықты етіп безендіріп (таңғы асқа бала табағына ботқаны өрнектеп етіп құю), ойын түрінде тамақтандырған дұрысырақ. Қасықпен тамақ берген жағдайда, қандайда бір мультфильм кейіпкеріндей «қақпаны ашыңыздар, үлкен күш келе жатыр» деп, баланы қызықтыра тамақтардырса, бала астан бас тартпайды; \r\n* Қолына қасық ұстай алған сәттен бастап балаларды жалпы балабақшаға беру – баланың дамуына, қатарластарымен бірге өсуіне үлкен ықпалын тигізеді. Таласып жеген тамақ тәтті болады демекші, бала риза болып қатарластары жеген тамақты жеп, бірге ұйықтап, өзін-өзі көпшіліктің арасында ұстауды үйренеді;\r\n* Сонымен қатар, балаға ерте жастан қатты емдәм ғана беру дұрыс емес. Бала тамағы неше түрлі болуы тиіс әрі құнарлы тамақтар түсіп тұруы маңызды болмақ;\r\n* Бала ағзасы үлкен адамдар ағзасына қарағанда тамақты тез қорытады. Сондықтан, балаларды жиі тамақтандыру керек. Тамақты 4-5 ретке бөліп, түске дейінгі уақытта құнарлы әрі көбірек тамақтандырған дұрыс;\r\n* Бала тағамдары өсіп, жетіліп келе жатқан ағзаға түсетін болғандықтан, дәрумендер мен минеральдарға толы болуы тиіс. Мысалы, кальций бала ағзасына үлкен адамдар ағзасына қарағанда үш есе көп керек етеді. Сонымен қатар, А, Д дәрумендері де жаңа жетіліп келе жатқан ағзаға ауадай қажет.\r\n\r\n__Материалды медицина магистрі Нұрақыш Сауле  дайындады.__\r\n\r\nТегтер: \r\nДенсаулық \r\nМедицина\r\n\r\n','admin',53,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1641,'','ЖАКСЫ ОРТА - ЖАН АЗЫҒЫ','','','kz','s','',2,'ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ',5556,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1550501520,1582037520,1550507645,'Кез-келген жаста адамның әлеуметтік ортасы мен денсаулығы арасында байланыс болады. Әр түрлі сипаттағы әлеуметтік қолдау денсаулыққа жағымды әсер етеді және жасқа байланысты ауру қаупін төмендетеді.','__Әлеуметтік қолдау және денсаулық__\r\nКез-келген жаста адамның әлеуметтік ортасы мен денсаулығы арасында байланыс болады. Әр түрлі сипаттағы әлеуметтік қолдау денсаулыққа жағымды әсер етеді және жасқа байланысты ауру қаупін төмендетеді.\r\nҚолдау көрсететін, ақыл айтатын, жаны ашитын немесе қиналғанда қолұшын бере алатын жақындары және достары көп адамдардың жүрек ұстамалары секілді қиыншылықтарды жеңілірек көтеретіндігін, оларда әр түрлі ауру-сырқаудың сирек болатындығын ғылыми зерттеулер көрсетті. Бұған қоса, көпшіл және әлеуметтік тұрғыда өзгелерге қажетті\r\nадамдармен салыстырғанда жалғызбасты адамдардың дүниеден өтуі 20-50 пайызға жирек. Бұны да ғалымдар анықтаған.\r\n __Адами жақындықтың денсаулықты ныгайтушы күші__\r\nБір ғылыми зерттеуде ғалымдар 9 жыл бойы мыңдаған адамның денсаулығын бақылаған болатын. Отбасымен және достарымен тығыз эмоциялық қарым-қатынаста болған адамдардың арасында өлім-жітімнің аз болатындығы анықталды. Отбасымен және әлеуметтік ортамен тығыз қарым-қатынаста болған әйелдерде обыр сирек кездескен. Тіпті мұндай қатерлі дерт анықталғанның өзінде әлеуметтік қолдау адам өмірін біршама ұзартқан.\r\nТағы бір зерттеуде АҚШ Дьюк университетінің ғалымдары жақындары мен достары көп адамдармен салыстырғанда жалғызбасты адамдардың арасында жүрек аурулары салдарынан болған өлім-жітім үш есе көп екендігін көрсетті. Ғалымдар шүйіркелесіп, сыр шертуге жарайтын адамның болуы өте күшті сауықтырушы «дәрі» деген\r\nқорытындыға келді. \r\n__Қарым-қатынастың басқадай артықшылықтары__\r\nҒылыми зерттеулер белсенді қарым-қатынастың күнделікті стрестердің кері әсерін айтарлықтай төмендететіндігін көрсетті. Мидың жады мен ой қызметіне жауап беретін белгілі бір бөліктерін басып тастайтын кейбір гормондардың деңгейін стресс жоғарылатып жіберетіні белгілі.\r\nБелсенді қарым-қатынас жасайтын адам өзін біршама жоғары ұстайды, демек өз-өзін жақсы күтеді, сол арқылы ауыру қаупін азайтады және жады мен ой ширақтығын сақтайды.\r\n__Әлеуметтік қолдау дегеннің астары неде?__\r\nӘлеуметтік қолдаудың мағынасы әр түрлі. Оған ақпараттың қолжетімділігі, сенім, мейірім, махаббат, өз-өзін бағалау, қарым-қатынас ортасы және өзара міндеттер жатады. Жалпы алғанда, әлеуметтік қолдаудың ұзақ сапалы ғұмыр үшін маңызы бар үш түрін атап өткен дұрыс.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"602\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\nСезім арқылы қолдау жақсы көруін, жақындығын және сыйластығын сөзбен немесе сөзсіз де білдіру түрінде көрініс табады. Сезім арқылы қолдаудың арқасында қариялар өмірдегі мақсаттарын, өздерінің маңыздылығын, сондай-ақ жақындарына және қоршаған адамдарға өздерінің қажет екендігін сезінеді.\r\nИнтеллект тұрғысынан қолдау ақпараттың, кеңестердің және бағалаудың қолжетімділігін қамтамасыз етуге саяды.\r\nҚол ұшын беру қолдауы ақша, көлікпен көмектесу т.б. материалдық және тікелей қолқабыс көрсету арқылы жүзеге асады.\r\nҚарым-қатынас және әлеуметтік қолдау денгейі қандай дәрежеде деген сұраққа жауап беру үшін өз-өзіңізге төмендегі сұрақтарды қоюыңызға болады:\r\n• Бір апта ішінде кездесетін адамдарыңыздың саны қанша?\r\n• Солардың ішінде мүдделестерініздің саны қанша?\r\n• Үйіңізге кез-келген уақытта келе алатын және үйіңіздің шашылып жатқанынан қысылмай қарсы алатын достарыңыз\r\nнемесе туыстарыңыздың саны қанша?\r\nМаңайыңыздағы адамдардың өзіңізге қаншалықты жақын екендігін мына белгілер бойынша анықтауға болады:\r\n• Жақын адам — өзіңіз сенім артатын адам\r\n• Жақын адам — өзіңізге жақындығын сезінетін адам\r\n• Жақын адам — сенуге болатын адам\r\n• Жақын адам — өз сезіміңізді бөлісетін адам\r\nБұган қоса, әлеуметтік қолдау көрсететіндердің шамасын мыналар арқылы анықтауға болады:\r\n• Егер ақша қажет болып қалса, қарыз бере алатын достарыңыз немесе жақындарыңыздың бар-жоғы;\r\n• Егер ауыра қалсаңыз, сауығып кеткенше балаларыңызға қарай алатын достарыңыз немесе жақындарыңыздың бар-жоғы.\r\nОсы сұрақтарға оң жауап беру инфаркт, инсульт және обырдың кейбір түрлерінің қаупі төмен дегенді білдіреді. Мұны соңғы жылдары алынған ғылыми мәліметтер анық көрсетіп берді.\r\n__Әлеуметтік қолдау орталары__\r\nӘлеуметтік қолдау деңгейін сіздің ішкі «жақын ортаңызды» құрайтын адамдар анықтайды. Ғалымдар дербес ішкі қолдау денгейін анықтайтын жүйе ойлап тапты. Бұл үшін кіндігі ортақ бірнеше шеңбер сызу керек. Ең ортадағы шеңберге мына суретте көрсетілгендей «Сіз» деген сөз жазылады.\r\nСіздің әлеуметтік ортаңыздың қандай екендігін анықтау үшін күнделікті өмірінізде маңызды рөл атқаратын адамдар туралы ойлау керек. Кіндігі бір үш шеңбер — үш орта, олардың маңыздылық дәрежесін көрсетеді. Ішкі, ақын ортаға оларсыз өз өміріңізді елестете алмайтын адамдар жатады. Ал сыртқары орналасқан екі ортаға сіздің жеке өміріңізде\r\nжақын ортадан гөрі азырақ дәрежеде белгілір рөл атқаратын адамдар кіреді.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"603\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nҒалымдар адамдардың көпшілігінде «жақын ортаның» 8-11 мүшесі болатынын көретті. Және де өмірдің әр кезеңінде бұл сан түрақты болып қала береді: біреуді жоғалтқанымен,оның орнын басқа адам толтырады.\r\nЖоғарыда сипатталған циркулярлык диаграмма сіздің «жақын ортаңыздың» қаншалықты етене және сенімді екендігін аныңтауға мүмкіндік береді, денсаулық пен сапалы ұзақ ғұмыр көп жағдайда осыған айланысты.\r\nҚорыта келе айтарымыз, денсаулық пен сапалы ұзақ ғұмыр әлеуеттік ортаның сенімділігі мен етене жақындығына біршама дәрежеде тәуелді. Мұны растайтын дәлелдер жетерлік. Әрине, салауатты өмір сүру — дене белсенділігін сақтау, дұрыс тамақтану маңызды, алайда етене жақын, мейірбан қарым-қатынастың да маңыздылығын естен шығармаған жөн.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"605\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1642,'','2-БӨЛІМ. ДЕНСАУЛЫҚ ФОРМУЛАСЫ','','','kz','s','',2,'ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ',4872,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1550998260,1582534260,1551002869,'Махаббат және бақыт ұғымдарын бір мағынамен түсіндіру қаншалықты қиын болса, денсаулыққа бір сөзбен анықтама беру де соншалықты ауыр. Денсаулық - көп қырлы, көбіне түйсінуге келмейтін, және сонымен бірге нәзік, көмескі нәрсе. Оны оп-оңай жоғалтып алуға және бүған өмір бойы өкінумен өтуге болады.','{ALINK(aname=\"1\")}__Денсаулық дегенді қалай түсінеміз__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Су - тіршілік көзі__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Өмірдің мәні - қимыл-қозғалыста__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Нәрлі тамақтану негіздері__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Тағам өнімдерінің залалсыз болуы__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дене салмағын бір қалыпта ұстауға жене семіздіктен қалай сақтануға болады__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Тетті ұйқы - денсаулық кілті__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Стресс және онымен күресу жолдары__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Темекінің зияны және одан тыйылу жолдары__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Тән сарайы және қоршаған орта тазалығы__{ALINK}\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Ауру айтып келмейді — ерте нақтамалау, оның алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n__ДЕНСАУЛЫҚ ДЕГЕНДІ ҚАЛАЙ ТҮСІНЕМІЗ__\r\nМахаббат және бақыт ұғымдарын бір мағынамен түсіндіру қаншалықты қиын болса, денсаулыққа бір сөзбен анықтама беру де соншалықты ауыр. Денсаулық - көп қырлы, көбіне түйсінуге келмейтін, және сонымен бірге нәзік, көмескі нәрсе. Оны оп-оңай жоғалтып алуға және бүған өмір бойы өкінумен өтуге болады.\r\nБіздін әрқайсымыз дені сау болу дегеннін не екенін өзімізше түсінеміз. Кейде адам тән саулығына жатқызуға болмайтын ахуалдарда да өзін жайлы сезінеді. Аяқ-қолынан айырылған, ауыр ота жасалған немесе обыр салдарынан уытты химиялық ем курсын алған адам өз бойынан дертті женетін күш-қуат тауып, өз-өзін дені сау адам санайды, тіпті Олимпиада ойындарында немесе Тур-де-Франс велосипед жарыстарында женіске жетеді.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"606\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nСонымен қатар, сіз газет бетіндегі үсақ әріпті көрмеуіңізден немесе аузыңыздағы күні бойы маза бермеген кішкене жарадан қолайсыздық сезінуіңіз мүмкін. Айталық, сіз суықтап қалдыныз: жөтел, түшкіру пайда болды, дене қызуыңыз көтерілді және дімкәстік сезіндіңіз. Суықтаудың уақытша құбылыс екендігін түсінесіз. Яғни қалпы деніңіз сау болғанымен, өзіңізді науқас сезінесіз.\r\nҚазір денсаулық төртінші өлшемге ие болды. Өзіңізді бүгін сау сезінуіңіз жеткіліксіз, ертен де, одан кейінгі күні де, одан әрі де сау болуыңыз маңызды. Алайда кез-келген адам үшін бүл тән рахатының уақытша сезімі болуы мүмкін.\r\nБіз тәніміздегі жайсыздыққа алып келуі мүмкін көптеген жағдайлармен күн сайын кезігеміз. Ол мутация әсерінен обырға айналатын көзге көрінбейтін вирус немесе жасуша болуы мүмкін. Жүректің немесе мидың күре тамырларында жылдар бойы жиналатын атеросклероздық түйіндер аталған тамырларды тарылта отырып, бір сәтте өлімге душар ететін инфарктіге немесе инсультке соқтыруы мүмкін.\r\nДенсаулық пен ауру арасындағы шекара көбіне бұлыңғыр. Сүт безі обыры деген нақтама қойылған әйел өзін ұзақ уақыт жақсы, сау сезінуі мүмкін: ол тек кеуделінің ауруға шалдыққанын мүлде сезінетін емеспін деп ойлайды. Және де ол обыр ісігінің ақыр-соңы неге душар ететінін біледі. Ол қабылдаған уытты химиялық ем курсы жүрегін айнытып, құстырады, шашын түсіреді. Яғни емделуші әйел сауығып кету үшін өзін аурумын деп сезінуге мәжбүр болады, жан\r\nкүйзелісіне түседі.\r\nБүйрек пен бауыр істен шыққанда бұл, сөз жоқ, денсаулықтың бұзылғанын білдіреді. Алайда заманауи медицина сырқат ағзаларды норлық ағзалармен ауыстырып, осыншалықты ауыр дерттермен де күресе біледі. Инфекцияға қарсы күресуге тиісті иммундық жүйені тұншықтырып тастайтын қыруар дәрі-дәрмекті емделуші күн сайын қалбылдайтын болса, ауыстырып қондырылған ағзалар қалыпты жұмыс жасай алады, яғни емделуші өзін сау сезінеді. Сонымен, ден-\r\nсаулық пен ауру арасындағы шекара, оның ақыры бұлыңғырлана түседі.\r\nМыңдаған адамдар гипертензиямен — жоғары қан қысымымен ауыратындығын білмей өмір сүре береді, өйткені өздерін сау сезінеді. Ал гипертензияның инфаркт пен инсультке соқтыру қаупі жоғары. Дәрігерлер оны «көзге көрінбей келетін ажал» деп атайды. Мұндай қауіптердің алдын алуға тиімді дәрі-дәрмектер көмектеседі. Алайда дәріге тәуелді болу дұрыс па? Дұрысы, гипертензияның алдын алу, яғни қан қысымының жоғарылауына жол бермеу керек.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"607\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nДенсаулығы сыр берген адам асау өзенге түскендей болады, ол бұрын өзі болған жазиралы алқап — денсаулық аралына қайтадан\r\nжеткісі келеді. Денсаулық — айналып өтуге болатын көптеген кедергілері бар ұзақ жол. Тек сол кедергілердің қай жерде екендігін біліп, оларды айналып өтуден жалықпау керек.\r\n Денсаулық формуласы өте қарапайым — дене белсенділігін сақтау, дұрыс тамақтану, салауатты іс-әрекеттің өзге де ережелерін қадағалау. Денсаулық формуласының арқасында сіз жүрек, ми аурулары, сусамыр және тіпті обыр секілді ауыр кеселдердің алдын аласыз. Егер созылмалы сыркқттарыңыз болса, аталған формула денсаулығыңызды қайтадан қалпына келтіруге көмектеседі.\r\nТек алғашында қолайсыз болып көрінуі мүмкін бірнеше ережені сақтасаңыз болды. Оларға үйренген соң сіз қалған бүкіл өміріңіз үшін ең басты сый — денсаулыққа ие боласыз немесе оны баяғы сау күйіне қайта алып келесіз.','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1643,'','СУ -ТІРШІЛІК КӨЗІ','','','kz','s','',2,'ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ',10421,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1551263700,1582799700,1551265757,'Адам денесінің шамамен үштен екі бөлігі судан тұратындығы белгілі. Және де бастың ми жасушаларының 85 пайызы — су. Тіпті адам сүйегінің де 25 пайызы судан түрады. Адам корексіз бес-жеті апта өмір сүре алады. Ал сусыз бір аптадан артық тіршілік ете алмаймыз. Тәндегі су үнемі қозғалыста болып, жанарып тұруы тиіс.','Адам денесінің шамамен үштен екі бөлігі судан тұратындығы белгілі. Және де бастың ми жасушаларының 85 пайызы — су. Тіпті адам сүйегінің де 25 пайызы судан түрады. Адам корексіз бес-жеті апта өмір сүре алады. Ал сусыз бір аптадан артық тіршілік ете алмаймыз. Тәндегі су үнемі қозғалыста болып, жанарып тұруы тиіс.\r\nАдамдардың көпшілігі қайнамаған таза суды сирек ішеді. Әдетте шай, кофе, шырындар мен баска сусындарды калаймыз. Үйкыдан тұрғанда шай немесе кофе ішетініміз рас. Түскі асқа дейін немесе түскі ас кезінде — міндетті түрде шай, кола немесе бір стакан шырын ішеміз. Түскі астан сон және кешкі асқа тағы да шай мен басқа сусындарды пайдаланамыз. Кофе мен шайдың құрамында болатын кофеиннің, сондай-ақ тәтті сусындарға және шырындардың көпшілігіне қосылатын қанттың біздің тәніміздегі суды сорып алатындығын бәріміз біле бермейміз. Сол себепті мұндай сусындардын пайдасынан гөрі зияны басым. Олардың орнына бірнеше стакан қайнамаған таза су ішкен анағүрлым артық.\r\nБелгілі иран дәрігері — доктор Ферейдун Батмангелидж өзінің \"Су денсаулык үшін, сауығу үшін, өмір үшін\" атты кітабында судың адам өмірі үшін маңызды бірнеше қасиетін сипаттап берді.\r\n> Су сүйек буындарының бетін ылғалдандырады. Ол артриттер мен арқадағы ауырсынулардың\r\nалдын алады.\r\n> Су иммундық жүйенің жұмысын жақсартады, сол арқылы вирустық және бактериялық инфекциялармен күресуге көмектеседі.\r\n> Су қанның қоюлануына және жүрек пен ми тамырларында тромбылардың (қан қатпалары)\r\nпайда болуына жол бермейді. Осы арқылы су инфарктілер мен миға қан құйылудың алдын алады.\r\n> Су ми қызметімен тікелей байланысты, өйткені ол нейротрансмиттерлердің түзілуіне қатысады да сол арқылы ойлау, есте сақтау және ден қою қызметін қамтамасыз етеді.\r\n> Су қарт адамдарға тән есте сақтау қабілетінің бұзылуына жол бермейді, сондай-ақ Альцгеймер, Паркинсон ауруларының және басқа да сыркаттардың пайда болу қаупін азайтады.\r\n> Су біздін сырт келбетімізді жақсартады, өйткені ол теріні ылғалдандырып, оған балғындық пен әр береді.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"627\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nСудың пайдасы туралы\r\n\r\nСу шектеулі мөлшерде ішілгенде, организм оны ең маңызды ағзаларға бағыттап, үнемдеп жұмсауға тырысады. Мұндай ағзаларға ми, жүрек, бауыр, өкпе, бүйрек жатады. Бұлар суға аса зәру ағзалар, олардың жұмысының бұзылуы организм үшін аса кауіпті. Алайда судың\r\nосылайша бөлінуі салдарынан тері, асқазан-ішек жолы және буындар секілді көптеген басқа ағзалар мен тіндер зардап шегеді. Сондықтан су жетіспеген жағдайда науқастың сыр беруі дәл осы мүшелерде пайда болады.\r\nСудың тапшылығы көптеген белгілер аркылы білінеді — буын аурулары, жоғары қан қысымы, ас қорыту бұзылыстары.\r\nБуын ауруының пайда болу себебі, қалыпты жағдайда су буын сүйектерінің бір-біріне үйкеліске түсетін беттерін ылғалдандырып, қозғалғыштығын қамтамасыз етеді. Су жетіспеген жағдайда буын шеміршектері құрғап, жарылады, ол кәдімгідей ауырсыну туғызады. Бұл әсіресе омыртқаға тән. Омыртқааралык шеміршектердің осындай күйге түсуі салдарынан жүйке тамырлары қысылады, соның нәтижесінде ауырсыну сезімі пайда болады. Бұны әдетте құяң (радикулит) деп атайды.\r\nҚан қысымының жоғарылауы су тапшылығы кезінде қан тамырларының қысылуынан болады. Су организмге жеткілікті болған жағдайда, тамырлар кеңейіп, қан қысымы қалыпка келеді. Сол себепті жоғары қан қысымынан зардап шегетін адамдарға берілетін ең қарапайым кенестердің бірі — суды жеткілікті мөлшерде ішу.\r\nСудың жетіспеуінен болатын ас қорытудың бұзылуы сілекейдің, ас қорыту шырындарының және асқазан-ішек жолының бетін жауып тұратын шырыштың жеткіліксіздігіне байланысты. Олар негізінен судан тұрады және асқазанды қышқылды құрамынан қорғауға бейімделген. Су тапшы болған жағдайда, бұл қорғаныш қызметі зардап шегеді және ол ас қорыту ағзаларының бұзылуына алып келеді.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"641\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n«Жанға шипа» деген сөз бекер айтылмаған. Суды жеткілікті тұтыну организмі жасарта түседі. Бұл сырттай қарағанда\r\nәжімдердің тегістелуінен, тері серпімділігінің жақсара түсуінен байқалады. Алайда ең маңыздысы, су ішу мидың\r\nжұмысына он ықпал етеді, атап айтқанда жас ұлғайғанда нашарлай түсетін есте сақтау және ден қою қабілеттерін жаксартады. Мұның себебі, ми жасушаларының 85 пайызы судан тұрады. Ми — адам организміндегі үнемі белсенді жағдайда болатын жалғыз ағза. Ми жасушаларындағы су олар белсенді етуде маңызды рөл атқарады. Ол жетіспеген жағдайда, мидың белсенділігі төмендейді.\r\nАқыр соңында, су салмақтың түсуіне сеп. Мұның себебі, су жеткіліксіздігі кезінде заттар алмасуы бұзылып, ол өз кезегінде дене температурасын төмендетеді. Бұл олқылықтың орнын толтыру, яғни денені жылыту үшін май тіндері жинала бастайды.\r\nСонымен қатар, су асқазанды толтыра отырып, тәбеттің тартуын біршама тежейді.\r\n\r\nСу көздері\r\n\r\nӘрине, ең жақсысы — таза бұлақ суы. Ол бәрінен пайдалы. Мұндай су болмаған жағдайда адамдар суды құбырдан, ал кейбірі үй сүзгіштерінен өткізіп, енді біреулер пластик ыдыстарға құйылған суды ішеді. Құбырдан алынған суда организм үшін зиянды хлор және басқа да өнеркәсіптік тазалау кезіндегі жұғынды болады. Бұған қоса, өнәркәсіптік тазалаудың өзі барлык кезде бактерияларды түгел жоя алмайды. Пластик бөтелкелерге құйылып сатылатын суда поливинил хлорид және бисфенол секілді уытты қоспалар болуы мүмкін. Олар су азық-түлік дүкендерінің сөрелерінде сақтаулы тұрған кезде жиналады.\r\nСондықтан суды өзіңіз сүзіп, аз уақыт қана сақтағаныңыз жөн.\r\nЖәне де оны пластик емес, шыны ыдыста сақтаған абзал. Үйге қойылатын сүзгіш құрылғылар дүкендерде контейнерлерімен бірге сатылады әрі бағасы да онша қымбат емес.\r\nЕң онтайлысы сілтілік сүзгіштер. Олар судың қышқылдығын азайтады, бұл денсаулыққа пайдалы. Сонымен қатар, кейбір сілтілік сүзгіштер судың молекулалык құрылымын өзгертіп, оны бұрынғыдан гөрі тығыз әрі қуатты етеді. Мұндай суды гексагональді су деп атайды. Ол организм тіндерінде жеңіл қозғалады, тағамдық заттардың жақсы сінуіне және уыттардың тәннен сыртқа шығуына көмектеседі.\r\nСу мен басқа сұйықтықтардың қышқылдық немесе сілтілік қасиеттері рН латын әріптерімен белгіленетін химиялық тест көмегімен анықталады. 0-ден 14-ке дейінгі шкала бойынша белгіленген рН-нің 7,0 көрсеткіші бейтарап болып саналады. 7,0- ден төменнің бәрі қышқылдықты, 7-ден жоғарғысы сілтілігін көрсетеді.\r\nАдам қанының рН денгейі тұрақты түрде 7,4 болады, яғни ол әлсіз сілтілік қасиетке ие. Өкінішке қарай, адамдардың көбінің қанында несеппен бірге шайылып кететін қышқылдар көп жиналады. Мұндай ахуалдар организмнің уыттарды сыртқа шығару қабілетін нашарлатады. Денсаулықтағы көптеген кінәраттар организмнің ішкі ортасының шамадан тыс қышқылдылығына байланысты деп есептеледі. Бұл созылмалы шаршау, бұлшық еттегі ауырсынулар, сондай-ақ атеросклероз, обыр, сусамыр, аутоиммундық аурулар секілді әлгіден гөрі ауыр сырқаттар және басқа да созылмалы\r\nкеселдер тудыруы мүмкін.\r\nДенсаулыққа қатысты мәселелердің көбінің шешіміне рН деңгейі 7,0 болатын гексагональды (сілтілі) суды пайдалана отырып қол жеткізуге болады. Бұл ішкі ортаның әлсіз сілтілі қалыпты жағдайға оралуына мүмкіндік жасайды және ішкі ағзалар мен тіндердің қызметін қалыпқа келтіреді.\r\nГексагональды су мәселелеріне терең ғылыми зерттеулер жүргізген корей дәрігері Му Шик Чон оның мынадай артықшылықтарын анықтады: ол жалпы қуатты арттырады, иммундық жүйе қызметін жақсартады, тағамдық заттардың сіңуіне көмектеседі, артық салмақтан арылтады және зат алмасуының жақсаруына көмектеседі.\r\nІ-қосымшада Қазақстан нарығында кеңтараған бөтелкедегі ауызсулардың кейбір коммерциялық түрлерінің рН деңгейлері көрсетілген. рН деңгейі 7,0 болатын сілтілік су алудың бір жолы — сілтілік сүзгіш сатып алып, суды үй жағдайында сүзу.\r\n\r\nСуды кандай мөлшерде ішу керек\r\n\r\nКөріп отырғанымыздай, таза судың пайдасы айқын. Ендігі жерде оны қандай мөлшерде ішу керектігін түсіну керек. Орта есеппен күніне бір жарым-екі литр сүзілген, газдалмаған таза су ішу ұсынылады. Алайда бұл мөлшер құбылмалы. Мәселен, дене салмағы 55 кг болатын әйелдің суды күніне бір жарым литрге дейін, ал салмағы\r\n1 0 кг болатын ер адамның үш литрге дейін ішкені жөн.\r\nӘрине, ішілетін судың мөлшері климатқа, еңбек жағдайына және өмір салтына да байланысты. Ыстық климат жағдайында термен бірге шығатын судың орнын толтыру үшін суды мол ішкен абзал. Сондай-ақ спортпен шүғылданғанда немесе дене еңбегімен айналысқанда да суды көбірек ішу керек.\r\nБарлық көкөністер мен жемістердің құрамында судың болатыны белгілі. Мысалы, алманың 80 пайызы судан тұрады, ал қызанақ пен қарбыздағы су мөлшері — 90 пайыз. Нанда және ұннан даярланған басқа өнімдерде су аз. Көкөніс пен жемістерде дәрумендермен қатар организм үшін аса пайдалы жасұнық (клетчатка) болады. Жасұнық уыттардың сыртқа шығуына көмектеседі және холестерин деңгейін төмендетеді.\r\nҚажетті су мөлшерін мүмкіндігінше күні бойы теңдей бөліп ішіп, ұйықтар алдында шектеген жөн. Шөлдеу сезімін күтпеңіз, ол судың жетіспей жатқандығының белгісі. Түскі не кешкі ас кезінде бөлме температурасындағы бір стакан су ішу жеткілікті.\r\nШай мен кофеге келетін болсақ, бұларды шамалап ішкен дұрыс — күніне екі кесеге дейін. Гарвард университетінде жүргізілген ғылыми зерттеулер шектеулі мөлшердегі кофеиннің Паркинсон және Альцгеймер сырқаттарының алдын алуға, сондай-ақ 2-типті\r\nсусамырдың, кейбір жүрек ауруларының және тоқ ішек обырының қаупін азайтуға көмектесетіндігін көрсетті. Алайда мұның бәрі кофені шамадан артық ішпеген жағдайда ғана пайдалы. Кофеге тым қатты әуестену, керісінше, зиянды болуы мүмкін.\r\nШайдың құрамында қан жасушалары үшін маңызды темірдің\r\nсіңірілуін бұзатын заттар болады. Бұл әсіресе жас әйелдерде қаназдық сырқатын туындатуы мүмкін. Сондықтан терлеп-тепшіп жиі шай ішудің, әсіресе тәттілер косып ішудің орнына бір стакан таза су ішкен\r\nәлдеқайда пайдалы. Су сізді жасартып, қуат береді және көңіл\r\nкүйіңізді де көтереді.\r\nНеге екені белгісіз, кейбіреулер шайды тым ыстық етіп, кейде\r\nқайнап тұрған күйінде ішкенді жақсы көреді. Бұл дұрыс емес, өйткені ыстық шай ауыз қуысының, кеңірдек пен өнештің шырышты қабатын күйдіруі мүмкін. Егер үнемі, күніне бірнеше рет, осылай қайталанса, зардабы ауыр болуы ықтимал. Ыстық шайды қолыңызға құйып көріңіз - қатты күйіп қалуыңыз мүмкін. Күніне осылай бірнеше рет жасайтын болсаңыз не болатынын көз алдыңызға елестетіп көріңіз.\r\nШайды жылы күйінде ішкен жөн — сонда оның дәмін жаксы сезесіз. Бұл сусынның отаны — Қытайда шайды жылылай (ыстық күйде емес) ішеді. Айтпақшы, бұл кофеге де қатысты — жылылай ішсеңіз оның хош иісін жақсы сезінесіз.\r\n\r\n\r\n','student_k',48,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1644,'','ӨМІРДІҢ МӘНІ - ҚИМЫЛ-ҚОЗҒАЛЫСТА','','','kz','s','',0,'',59656,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1552359000,1583981400,1552371347,'ӨМІРДІҢ МӘНІ - ҚИМЫЛ-ҚОЗҒАЛЫСТА\r\nАлдыңғы тарауда айтылғандай, адам тәнінің үштен екісі судан тұрады. Стаканда, тұрып қалған судың немесе тоспадағы шалшық судың пайдалануға жарамайтынын бәріміз жақсы білеміз. Уақыт өте келе оны шырыш қаптайды, лайланады, уытты суға, инфекция көзіне айналады. Балдыр өсіп кеткен тоғандар мен су айдындарын көз алдыңызға елестетіп көріңізші. Біз қимылсыз, енжар өмір сүргенде де организмімізде осыған ұқсас құбылыстар пайда болады.\r\nЕкінші жағынан алып қарағанда, су қозғалып, шайқалғанда оған жан бітеді. Ағын су — бұл, әдетте, балғын су. Ағып жатқан өзендер мен сарқырамалар әрқашан адамды баурап алады, оларға қарау жағымды әсер береді. Біз дене белсенділігін сақтағанымызда организмімізді дәл осымен салыстыруға болады. Қимыл-қозғалыс организмді\r\n жаңартады, уыттарды жояды, ойды ширатады, күш, қуат және сұлулық сыйлайды.','Алдыңғы тарауда айтылғандай, адам тәнінің үштен екісі судан тұрады. Стаканда, тұрып қалған судың немесе тоспадағы шалшық судың пайдалануға жарамайтынын бәріміз жақсы білеміз. Уақыт өте келе оны шырыш қаптайды, лайланады, уытты суға, инфекция көзіне айналады. Балдыр өсіп кеткен тоғандар мен су айдындарын көз алдыңызға елестетіп көріңізші. Біз қимылсыз, енжар өмір сүргенде де организмімізде осыған үқсас құбылыстар пайда болады.\r\nЕкінші жағынан алып қарағанда, су қозғалып, шайқалғанда оған жан бітеді. Ағын су — бұл, әдетте, балғын су. Ағып жатқан өзендер мен сарқырамалар әрқашан адамды баурап алады, оларға қарау жағымды әсер береді. Біз дене белсенділігін сақтағанымызда организмімізді дәл осымен салыстыруға болады. Қимыл-қозғалыс организмді  жаңартады, уыттарды жояды, ойды ширатады, күш, қуат және сұлулық сыйлайды.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"644\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"645\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЕртеректе кез-келген адам күн сайын көп қимылдап, артынша тыныға алатын. Және де олар тамақты шектеу керектігін тіпті ойына да алмайтын. Бүгінде адамның үйдегі және өндірістегі жұмысын жеңілдететін автомобильдер мен түрлі кұрал-жабдыктар күнделікті өмірдегі дене белсенділігін мүлде жойып жіберді. Ал адам организмі козғалу үшін жаратылған. Ол тамақты, суды немесе тынығуды қаншалықты қажет етсе, қозғалысты да соншалықты қажетсінеді.\r\nКөпшілігіміз үшін өмір салтын өзгертіп, белсенді адамға айналу, мүмкін, өте қиын міндет болар. Өйткені бүл белгілі бір күш-жігерді талап етеді. Алайда салауатты өмір салтының негізгі шарты ретінде қимыл-қозғалыстың пайдалы екендігін бәріміз де түсінеміз. Таза ауада бір-екі шақырым жаяу жүруге өз-өзімізді мәжбүрлеу қай-қайсымыз үшін де пайдалы.\r\nЖасыңыз он тоғызда немесе тоқсанда болсын мейлі, бір нәрсе анық: тұрақты түрде дене жаттығуларын жасау және тиімді тамақтану денсаулығыңызды айтарлықтай жақсартып, көптеген аурулардың алдын алуға жәрдемдеседі. Салбөкселік және дұрыс тамақтанбау организмнің қуат тепе-теңдігін бұзады, өйткені адамдардың тұтынатын калориялары олардың жұмсайтын калорияларының мөлшерінен асып түседі. Қуат тепе-теңдігінің бұзылуы артық\r\nсалмақ жинаудың негізгі себебі. Бұлар сусамырдың, остеопороздың, жүрек пен тамыр ауруларының, обырдың кейбір түрлерінің дамуына алып келеді.\r\nШапшаң жүру немесе баспалдақпен жоғары көтерілу қандағы холестерин мөлшерін және қан қысымын төмендетеді, қуатты арттырады, май шөгінділерінің мөлшерін азайтады. Сіздін әдетке айналдыратын бір нәрсеңіз - кем дегенде аптасына төрт рет отыз минут бойы дене жаттығуын жасау. Төменде нақты ұсыныстар келтірілген:\r\n  • Ересектер үшін — ең аз дегенде аптасына 5 күн орташа қарқынды дене жаттығуларын кемінде 30 минут орындау.\r\n  • Балалар мен жасөспірімдер үшін - күн сайын 60 минут бойы дене жаттығуларын орындау керек.\r\n  • Жүкті әйелдер үшін — медициналық қарсы көрсетімдер болмаса, күн сайын орташа қарқынды дене жаттығуларымен \r\n    30минут шұғылдану керек. Күн сайын таза ауада серуендеу болашақ сәбидің де, ананың да денсаулығына жағымды \r\n    әсер етеді.\r\n  • Қарт адамдарға да дене белсенділігін сақтау, сонымен бірге күн сайын серуендеу немесе шамалап денеге күш түсіру\r\n    ұсынылады.\r\n\r\n  ДЕНЕ ЖАТТЫҒУЛАРЫНЫҢ ПАЙДАСЫ НЕДЕ?\r\n\r\n  Қимыл-қозгалыс және жүректің жүмыс істеуі\r\n\r\n   Дене белсенділігінің жүрек сырқаттарын айтарлықтай төмендететіндігі дәлелденген. Бұл бір қарағанда түсініксіздеу болса да, қозғалыс біздің жүрегіміздің тынығуына жәрдемдеседі. Бұның мәні мынада: аз қозғалатын адамдардың жүрегі белсенді адамдардың жүрегіне қарағанда көп күш жұмсап жұмыс жасайды. Аз қозғалатындардың жүрегі минутына 80 реттен артық жиырылады, өйткені тиімсіз жұмыс істейді. Ал белсенді адамдарда жүректің жиырылу ырғағы\r\n минутына орта есеппен 60-70 рет. Тәулігіне бүл шамамен 85 мың жүрек жиырылуын құрайды, ал салбөкселердің жүрегі күн сайын 110 мың реттен артық жиырылуға мәжбүр. Салыстырар болсақ, егер күн сайын өз көлігіңізбен 110 километр жүретін болсаңыз, онда оған қосымша тағы 30 километр жүруге тура келер еді дегенді білдіреді.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"643\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nАдам жүрегі жиырылу аралықтарында ғана оттегімен қамтамасыз етіле алатындай етіп жаратылған. Жүрек\r\nжиырылулары арасындағы үзіліс қаншалыкты ұзак болса, жүрек бұлшық етін қоректендіретін тәж (коронарлық)\r\nтамырлар арқылы қан да соншалықты мол келеді. Үнемі дене жаттығуларымен шұғылданатын адамдарда тәж тамырлар кеңірек, жүрекке оттегі молырак келеді, ол барған сайын күшті әрі сау бола түседі. Мұндай жүрек тынығуға көбірек уақыт беріп, сирек жиырылуға бейім.\r\nЕнжар адам жүрек аурулары алдында дәрменсіз келеді, өйткені оның тәж тамырлары тарылған және жүрегінің оттегімен қамтамасыз етілуі төмен. Оттегі мен қоректік заттарды жеткілікті мөлшерде алу үшін жүрек тарылған және бөгет қойылған тәж тамырларды айналып өтіп, қосымша майда тамырлар құруға мәжбүр болады. Бұлар коллатеральды, яғни жанама тамырлар деп аталады. Бірақ көбіне бұл да жеткіліксіз. Ондай жағдайларда стенокардия, одан кейін инфаркт дамиды.\r\nСондықтан да тұрақты түрде жасалатын дене жаттығулары, тіпті күн сайын бір сағат серуендеудің өзі жүрек-қан тамыры ауруларының алдын алуға септігін тигізеді. Қимыл-қозғалыс - жүректің жаксы жұмыс істеуінің кепілі.\r\n\r\nҚимыл-қозгалыс және обырдың алдын алу\r\n\r\nТұракты дене жаттығуларының және нәрлі тамақтанудың көмегімен обырдың алдын алуға болатындығы бұрыннан белгілі. Алайда тек соңғы онжылдыктар ғана оның негізіне көз жеткізуге мүмкіндік берді. Кейінгі жылдары жүргізілген ғылыми зерттеулер мынаны көрсетті: обырдан болатын өлім-жітімнің үштен бір бөлігінің себебі — дұрыс қоректенбеу және салбөкселік.\r\nДене белсенділігінің қорғаныш әсерін қамтамасыз ететін факторларының ішінен мыналарды атап өтуге болады: дене жаттығулары қан және қуат айналымын жақсартады, тыныс алу қызметін күшейтеді, астың асқазан-ішек жолы арқылы жүруін жылдамдатады, иммундық жүйені оята түседі, сондай-ақ мутациялардың салдарынан бұзылған гендердің қалпына келуіне ықпал етуі де мүмкін.\r\nБүкіл онкологиялық аурулардың ішінде тоқ ішек обырына дене жаттығуларының ең көп әсер ететіндігі анықталды. Аптасына жалпы ұзақтығы 3-4 сағат болатын дене жаттығуларын орындау тоқ ішек обырының даму қаупін екі есеге азайтады. Жүйелі орындалатын орташа қарқынды дене белсенділігінің тоқ ішек обырының пайда болу қаупін 50 пайызға төмендететіндігін АКШ Ұлттык обыр институтының ғалымдары осыдан бірнеше жыл бұрын анықтады.\r\nУақытты үнемі отырумен өткізу, қозғалыссыз өмір салты, керісінше, тоқ ішек обырының даму қаупін айтарлықтай ұлғайтады. Бұның себебін түсіндіру үшін бір ғана жайтты атап өтуге болады: үнемі отыра беру нәжістің тоқ ішек арқылы жүруін баяулатады, осының салдарынан тоқ ішекке уытты заттар мен канцерогендер зиянды әсерін тигізеді.\r\nКеуде безі обырына қатысты да осыған ұқсас нәтижелер алынды. Жалпы ұзақтығы аптасына 3-4 сағат болатын дене жаттығулары кеуде безі обырының даму қаупін 20-30 пайызға төмендетеді деп көрсетілген.\r\nДене белсенділігі тіпті кеуде безінің обыры нақтамаланған әйелдер үшін де пайдалы. Енжар адамдардың көрсеткіштерімен салыстырғанда, орташа қарқынмен жүйелі орындалатын дене жаттығулары  мысалы, аптасына 3-4 сағат шапшаң жүру, аурудың қайта өршу қаупін, сондай-ақ өлім қаупін екі есеге азайтатындығы дәлелденген.\r\nДене жаттығуларының обырдың басқа түрлеріне де қатысты жағымды әсері жария етілді. Ғылыми зерттеулер мынаны көрсетті: аптасына бес рет 45 минуттан жүгіру өңеш, бүйрек, эндометрия, сондай-ак мүмкін, өкпе обырының даму қаупін төмендетеді.\r\n\r\nҚимыл-қозғалыс — денсаулық кепілі\r\n\r\nТұрақты дене жаттығуларының және дұрыс тамақтанудың арқасында көптеген ауруларды жеңуге, ғұмырды айтарлықтай ұзартуға болады. Бұны дәлелдейтін көптеген деректер бар. Мысалы, Гарвард университетінің ғалымдары бақшада жұмыс істеу, серуендеу және үнемі велосипедпен жүру секілді орта дәрежелі күш жұмсаудың\r\n жүрек-қан тамыры ауруларынан болатын өлім-жітімді 80%-ға дерлік, инсульттен болатын өлім-жітімді 21-31%-ға, сусамырдан болатын өлім-жітімді — 16-50%-ға, сүт безі обырынан болатын өлім-жітімді — 20-30%-ға, тоқ ішек обырынан болатын өлім-жітімді 30-40%-ға төмендететіндігін, сондай-ақ гипертензия қаупін 20%-ға азайтатындығын көрсетті.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"646\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nАз қимылдайтын адамдармен салыстырғанда белсенді адамдар арасындағы өлім-жітім 44 пайызға төмен. Бұл арада қимыл-қозғалыстың тұрақтылығы өте маңызды. Ұзак уакыт спортпен шұғылданып, кейін жаттығуларды мүлде доғарған адамдар арасындағы өлім-жітім ешқашан спортпен шұғылданбаған адамдармен салыстырғанда 15 пайызға артық. Есесіне, спортпен үнемі шұғылданған адамдар арасында өлімге соқтыратын аурулар қаупі 23 пайызға төмен.\r\nТұрақты дене жаттығулары обыр мен жүрек-қан тамыры ауруларының алдын алудан өзге стреспен күресуге, жақсы ұйықтауға көмектеседі, есте сақтау қабілетін жақсартады, суык тиюге жол бермейді, өмірді ұзартады. Қимыл-қозғалыс-денсаулық кепілі және ол әдетте қандай да бір қаржылық шығындарды талап етпейді. Қалай айтсақта, дәрі-дәрмек сатып алудан немесе ауруханада жатып емделуден гөрі дене жаттығуларымен үнемі шұғылдану әлдеқайда арзанырақ\r\n\r\nНЕДЕН БАСТАУ КЕРЕК ЖӘНЕ ДЕНЕ ШЫМЫРЛЫҒЫН\r\nҚАЛАЙ САҚТАЙ АЛАМЫЗ?\r\n\r\nДене жаттығуларын тұрақты түрде орындау көбіне үш мақсатты көздейді: артық салмақтан арылу, жүрек-қан тамыры ауруларының және баска кеселдердің алдын алу, сондай-ақ бұлшық етті ширату. Алғашқы екі мақсатқа негізінен орта дәрежелі күш жұмсау көмегімен қол жеткізуге болады. Дене белсенділігін сақтауға кедергі болатын негізгі жайт — уақыт тапшылығы. Күн сайын спорттық жаттығуларға 30-60 минут бөлу барлық кезде мүмкін бола бермейді. Мәселенің шешімін табу үшін аптасына 3-6 рет 10-15 минуттан орта дәрежелі және қарқынды кұш жұмсаумен айналысуға болады. Калорияларды жою тұрғысынан алғанда, мұндай күш жұмсау ұзақ уақыт үздіксіз дене жаттығуларын жасаумен барабар.\r\nЕң сәтті және пайдалы бағдарлама — әрине, сізге ұнайтын бағдарлама. Бағдарлама барынша пайдалы болу үшін оны өз калауыңызға сәйкестендіріңіз. Өзінізге бәрінен қатты ұнайтын спорт түрін тандаңыз. Егер қандай да бір себептен жүгіру сізге ұнамайтын болса, қаншалықты пайдалы екендігіне қарамастан оны таңдаушы болмаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"647\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЕгер ұзақ уақыт күш түсіретін жұмыспен шұғылданбаған болсаңыз, әрине, алғашқы күнді 5 шақырым жүгіруден бастауға болмайды. Бүл денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін. Ең дұрысы, жүруден бастап біртіндеп күш түсіруді ұлғайта отырып, баяу бүлкілге көшіңіз. Жалпы алғанда, қарқындылығы орташа спортпен шұғылдану бәріміздің қауіпсіз. Егер қандай да бір жарақатыңыз немесе созылмалы сыркатыңыз болса, алдымен дәрігерден кеңес алып, өзіңізге ең қолайлы дене шынықтыру түрін таңдап алыңыз.\r\nЕркін тыныстай отырып шапшаң қимылдау (аэробикалық қимыл) белсенділігін біз жүрек-қан тамыр жүйесін шынықтыру немесе төзімділікті шынықтыру ретінде білеміз. Оның мәні аяқ-қол бұлшық етте-шапшаң қимыл арқылы үздіксіз жиырылып-жазылуына жағдай жасау болып табылады. Келесі тарауларда аэробты жаттығулар туралы бұдан гөрі нақтырақ ақпарат ұсынылған. Аэробикалық жаттығулар жүрек-қан тамыр жүйесі үшін бәрінен де пайдалы саналғанымен, бағдарламаға бұлшык еттерді қатайтатын, созатын, сондай-ақ балансты сақтайтын жаттығуларды қосқан дұрыс. Не десек те, бәрі өзіңізге, алға қойған мақсатыңызға байланысты. Егер мақсатыңыз артық салмақтан арылу болса, калорияларды жоятын жаттығуларды орындау қажет. Егер дененің тепе-тең және икемділігін сактағаныңыз келсе, онда бәрінен дұрысы йога немесе тай-ши болып табылады.\r\nСпортпен тек артық 5 кг салмақты жою немесе 10 км кросс жүгіру үшін айналысу жөн емес. Күнділікті тамақтану, үйықтау немесе танертеңгі жуынып-шайыну секілді, дене жаттығуларын да өз өміріңізге енгізуге тиіссіз. Бұл сізге өте қиын болып көрінуі мүмкін, бірақ есіңізде болсын — нәтижесі сіздің күш салуыңызға тұрарлық!\r\n\r\nДене күш-қуатының тұрақтылығына\r\nқалай қол жеткізуге болады?\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"648\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nДене күш-қуатын тұрақты сақтаудың пайдалы екендігі осыдан оншақты жыл бұрын белгілі болды. Егер спортпен айналысуды ойласаңыз, күш-қуатыныздың үнемі қалпында болуын естен шығармаңыз.\r\nУақыт табу үлкен қиындық келтіре ме? Онда дене жаттығуларын орындау бағдарламасын әр аптаға кестені егжей -тегжейлі жоспарлаудан бастаңыз. Мысалы, ұйқыдан 30 минут ерте тұрып, серуендей аласыз ба, соны ойлаңыз. Мүмкін, әдеттегіден 30 минут ерте жатсаңыз, ерте тұруға мүмкіндік табылып қалар? Орындай алатын етіп ойластырыңыз. Мәселен, егер кешкісін балаңызға үй жұмысын орындауға көмектесуге тиіс болсаңыз, ол уақытқа жаттығулар бағдарламасын жоспарламаңыз. Күнделікті жаттығуларға қандай да бір қосымша күш жұмсайтын жұмысты табыңыз. Мысалы, дүкен аралау немесе лифтіге отырмай баспалдақпен көтерілу. Бойыңыздағы күш-куат жақсарған сайын еш күш салмастан қимыл-қозғалыс қарқындылығын біртіндеп арттыра аласыз. Яғни бұрынғыдан гөрі артығырақ күш жұмсайтын қимыл-қозғалысты қосуға болады: мысалы, 4 шақырымның орнына 6 шақырым жүре алатын боласыз.\r\n\r\nАлдыңызга мақсат қойыңыз\r\n\r\nЕнжар тіршілігімізді белсенді өмірге аяқ астынан ауыстыру көпшілігімізге қиынға соғады. Десек те, іс жүзінде жүзеге аспайтын шаруадан нәтиже күту сәтсіздікке, адамның көңілінің қалуына алып келеді. Денені шаратудың ең дұрыс жолы - аптасына бес рет 30 минуттан жаяу жүру. Және де бұны біртіндеп бастау керек. Алғашқы айда аптасына 3 рет кемінде 10 минут серуендеңіз, одан соң серуен ұзақтығын біртіндеп ұлғайтыңыз. Екінші айда тағы бір күн қосыңыз, яғни аптасына төрт рет серуендеңіз. Үшінші айда таза ауаға аптасына 5 рет шығыңыз, одан кейін әрбір екі апта сайын серуендеу ұзақтығын 5 минутқа ұзартып отырыңыз.\r\n\r\nАлға басуыңызды қадағалап, табыстарыңызды қолдап отырыңыз\r\n\r\nАлдыңызға мақсат қойған соң қол жеткізген нәтижелеріңізді қадағалап, өлшеп отырыңыз. Күн сайын серуенге жұмсалған уақыт көлемін жазып қойыңыз. Сонымен қатар жаттығулар кестесін құруыңызға болады. Күн сайын досыңызбен немесе жақын адамыңызбен серуендеңіз — осылайша денеңіз күш-қуат жинап, өзіңізді жеңіл\r\nсезінуге қалыптасасыз.\r\nНәтижеге, тіпті аздаған нәтижеге қол жеткізудің өзі — жеңіс. Бұл сіздің денсаулықты жақсартуға деген ұмтылысыңызды көрсетеді. Өз-өзіңізді мақтап қойыңыз! Өзіңізге риза болғандығыңызды бір нәрсемен атап қойыңыз, әрине ол атауыңыз сізге қуаныш әкелетін болсын. Бірақ тым артық кетпеніз! Мысалы, өзіңізді марапаттау үшін\r\nбалмұздақ немесе торт сатып алушы болмаңыз. Ең дұрысы, компакт-диск сатып алып немесе электронды сақтаушыға жаңа әуендер жазып алып, оларды серуен кезінде тыңдаңыз.\r\n\r\nОсыны тоқтатса қайтеді деген ойга жеңдіруші болмаңыз\r\n\r\nКейде ең қарапайым деген бастамалардың өзі тиісті дәрежеде нәтиже бермейді. Кез-келген нәрсе сізді кері бұрылуға мәжбүрлеуі мүмкін: ауа-райының бұзылуы, қала сыртында болуыңыз, буындарыңыздың ауыруы және т.б. Егер жаттығуды өткізіп алсаңыз, келесі жолы күш жұмсау деңгейін бұрынғыдан жоғарылатыңыз, оны өзіңіз игере алатындай мақсат қойыңыз. Бірақ қимыл-қозғалысты екі немесе одан да көп апта доғарсаңыз, жаттығуларды сол үзіліс жасаған деңгейден бастаушы болмаңыз. Алғашында организмнің күш түсіруге қайтадан үйренуі үшін жаттығулардың қарқының азайту керек.\r\nБәрінен бұрын денеге күш түсіретін қимыл-қозғалысқа моральдық тұрғыда үйрену қиын. Қайтадан бастаған кезіңізде ерік-жігеріңізді жасытпауға тырысыңыз. Жаттығулар бағдарламасын қалай қайта бастауға болатындығына ден қойыңыз.\r\nТөменде жаттығуларды қайтадан бастаудың жолдары көрсетілген:\r\n> Өзіңізді дене жаттығуларын орындап тұрмын деп елестетіңіз.\r\n   Олардың қайсысы сізге бәрінен де қатты ұнайтынын есіңізге түсіріңіз.\r\n> Алға қойған мақсатыңыз алғаш жүзеге асқанда өз-өзінізге қалай риза болғаныңызды ойлаңыз.\r\n> Серуендегенде немесе жүгіргенде өзіңізбен бірге болған достарыңызды елестетіңіз.\r\n> Егер жаттығулардың толық бағдарламасын орындаудан шаршайтындай болсаныз, оны бірнеше бөлікке бөліңіз. Әр бөліктің соңында өзіңізді оны жалғастыруға мәжбүрлеңіз.\r\n> Жаттығуларды бастауға жүрексінгенше, кезіңде оның қандай нәтижеге жеткізгені туралы ойлаңыз.\r\nЖаттығуларды орындау жөніндегі заманауи ұсыныстар жақсы дене пішініне қол жеткізуге және түрлі аурулардың алдын алуға бағытталған аздаған күш жұмсайтын қимыл-қозғалысқа негізделеді. Олар 1970-1980 жылдардағы жаттығулардан айтарлықтай ерекшеленеді. Ол кездерде жүрек-қан тамыры жүйесін нығайту үшін қазіргіден\r\nгөрі қарқынды жаттығулар ұсынылатын. Бұлай жаңаша ойлау екі себептен туындады. Біріншіден, аздаған күш жұмсаудың өзі денені шыңыктыруда тамаша нәтиже беруі мүмкін екендігін ғылыми зерттеулер дәлелдеп берді. Екіншіден, денсаулық сақтау саласының\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"649\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nмамандары уакытының басым бөлігін отырумен өткізетін адамдардың көпшілігі үшін аздаған дене қимыл қозғалысына ден қою өте\r\nқолайлы деп санайды.\r\nЖаттығулар санының аз немесе көп болуы алдыңызға қойған мақсаттарыңызға байланысты. Кең тараған пікір бойынша, тіпті дене салмағыңыз азаймаса да, аздаған дене шыныктырудың денсаулыққа тигізетін пайдасы көп.\r\n\r\nСалмагыңызды бакылаңыз\r\n\r\nТамаққа тойып алып, аз қозғалса да артық салмақ жинамайтын адамдардың болатынын бәріміз білеміз. Ал енді біреулер болса тек өсімдік тағамдарын ғана пайдаланып, спорт залдарында қанша тер төксе де жөнді арықтай алмайды. Сонымен өз салмағыңды бақылау  үшін не кажет?\r\nМедицина мамандары калориялардың тепе-теңдігіне (балансына) ерекше назар аударуды ұсынады: жойылатын калориялар саны\r\nпайдаланатын калориялар саныңа тең (егер салмағыңызды сақтап алғыңыз келсе) немесе одан артық (егер салмақ тастағыңыз келсе) болуы тиіс. Сонымен бірге әр түрлі дене жаттығуларын ұсынуға болады. Салмақты бір қалыпта сақтау үшін күн сайын 60 минут бойы белсенді дене жаттығуларын орындау керек. Егер артық салмағыңыз\r\nболса, сізге күн сайын 60 минуттан 90 минутка дейін белсенді қимыл қажет. Төменде сізге лайық дене пішінін сақтауға көмектесетін 10 апталық жоспар ұсынылып отыр.\r\n\r\nДЕНЕ ПІШІНІН ЖЕТІЛДІРУДІҢ 10 АПТАЛЫҚ ЖОСПАРЫ\r\nОн апталық жоспар (төмендегі кестеде ұсынылған) жаттығулардың негізгі төрт тобын кезек-кезек орындауды қамтиды: аэробты жаттығу (А), күш түсіретін жаттығулар (К), иілгіштікке арналған жаттығулар (И), баланс (тепе-теңдік) сақтауға арналған жаттығулар (Б). Олар бүкіл организмге жағымды әсер етеді. Жаттығудың әрбір түрі төменде егжей-тегжейлі сипатталған. Ұсынылып отырған 10 апталық кешен барлық құрамдас бөліктерді үйлесімді қамтиды және кез-келген адамға қолайлы.\r\nАэробты жаттығулар әр түрлі аурулардың туындау қаупін төмендетуге мүмкіндік береді, сондай-ақ ұзақ өмір сүруге жәрдемдеседі.\r\nКүш түсіретін жаттығулар бұлшык етті нығайтып, оның көлемін ұлғайтады. Иілгіштікке арналған жаттығулар бұлшық еттер мен бу-\r\n1 апта I 2 I 3 I 4 I 5 I 6 I 7 I 8 I 9 I 10\r\nДс Сс Ср Бс Жм Сб Жк\r\n15 мин 15 мин 15 мин 15 мин 15 мин 15 мин 15 мин\r\n30 мин 30 мин 30 мин 30 мин 30 мин 30 мин 30 мин\r\n20 мин 10 мин 10 мин 10 мин 10 мин 10 мин 10 мин\r\n10 мин\r\nИілгіштікке\r\nарналған\r\nжаттығулар\r\nАэробты\r\nжаттығулар\r\nКүш\r\nтүсіретін\r\nжаттығулар\r\nБаланска\r\nарналған\r\nжаттығулар\r\n\r\nындардың иілгіштігін тиісті дәрежеде сақтауға көмектеседі, сол арқылы бұлшық еттің созылуына және жарақаттануына жол бермейді. Балансты сақтауға арналған жаттығулар жарақаттардың, түрлі созылмалы аурулардың алдын алады.\r\nСонымен бірге жаттығуларға стреспен күресуге көмектесетін йога, тай-ши секілді босаңсытатын жаттығуларды қосуға болады.\r\nОсы ұсыныстарға сай, дене жаттығуларын әркашан денені жазуға арналған 15 минуттық жаттығудан бастап, балансқа арналған 10 минуттық жаттығумен аяқтау керек. Ең дұрысы, аэробты жаттығуларды аптасына 5 рет 30 минуттан орындаған жөн. Күш түсіретін жаттығуларды - 20 минут және аптасына 3 реттен жиі емес.\r\n\r\nАЭРОБТЫ ЖАТТЫҒУЛАР\r\n\r\nАэробты жаттығулардың мәні аяқ-қолдың үлкен бұлшық ет топтарын жиыратын, қайталанып отыратын жаттығуларға келіп тіреледі. Аэробты белсенділік жүрек-қан тамыры жүйесін жаттықтыру немесе төзімділікті жетілдіру жаттығулары ретінде де белгілі.\r\nҰзак күнге серуендеу немесе баспалдақпен жоғары көтерілу секілді қарқындылығы төмен жаттығулардың көбін осы санатқа жатқызуға болады. Бұдан гөрі көбірек күш түскенде аэробты жаттығулар тердің шығуын күшейте отырып, тыныс алуды және жүрек соғысын жиілетеді.\r\nАэробты жаттығуларды бастамас бұрын сізге денені жазуға 10-15 минут (бұл бұлшық еттер мен сіңірлердің созылуына жол бермеу үшін қажет) және негізгі жаттығулардан кейін денені суыту, яғни тынығу үшін тура сонша уақыт қажет.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"651\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nШапшаң адымдап серуендеу немесе бүлкіл кезінде сіз шамамен бірдей калория мөлшерін жоясыз. Бүған қоса, серуендеу мен жүру кез-келген адамға зиянсыз. Бірақ егер жүруден гөрі жүзуге немесе велоспортқа артықшылық берсеңіз, бұл да жақсы таңдау. Сондықтан денені шынықтырудың өзіңізге қолайлы түрін таңдаңыз.\r\nАэробты жаттығуларға мыналарды жатқызуға болады:\r\nСеруендеу немесе шапшаң жүру (сарыаяң).\r\nБөрі бүлкіл.\r\nВелосипедпен серуендеу.\r\nҚайык есу.\r\nАэробика (спорттық билер).\r\nБаспалдақпен көтерілу немесе түсу.\r\nКоньки немесе шаңғы тебу.\r\nЖүзу.\r\nТеннис, футбол, баскетбол ойнау.\r\n\r\nСпорттық жүріске дайындық\r\n\r\nЕн қарапайым және ыңғайлы аэробты жаттығуға шапшаң жүру жатады. Шапшаң жүру кезінде бір минут ішінде шамамен 8 қуат килокалориясы жойылады. Көзіңізге елестетіп көріңіз, осылайша бір сағат жүрсеңіз 500 килокалорияға дейін жоюыңызға болады.\r\nАлғашқы қадам жасамас бұрын, бағдарламаны дұрыс жоспарлау жөніндегі төмендегі ұсыныстарды ескеріңіз.\r\nСеруендеуге қауіпсіз орын таңдаңыз. Мысалы, тыныш көшелер, саябақтардағы жолдар, мектептердегі спорт алаңдары, не басқа ыңғайлы орын.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"652\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЫңғайлы аяқкиім таңдаңыз. Оның табаны 1-1,5 см болатындай қалың әрі жұмсақ болуы тиіс. Аяқкиімнің жоғарғы бөлігі ауа өткізуі шарт.\r\nАяқкиімді жыл мезгіліне сай таңдаңыз. Жай уақытта ыстықтатпайтын, жеңіл аяқкиім таңдаңыз: жаттығу кезінде ыстықтайтыныңыз анық.\r\nДенені жазу және суыту. Серуендеудің құрамдас бөлігі ретінде денені жазу және суыту жаттығуларын қосыңыз. Бүлкілдеп жүруді денені жазу немесе суыту ретінде қарастыруға болады.\r\n\r\nЖүру техникасы\r\n\r\n> Ширақ, бірақ бірсарын, тым шапшаң емес қадаммен жүру керек. Егер ентіксеңіз, жүрісіңізді баяулатыңыз.\r\n> Арқаңызды тік ұстаңыз және ішіңізді сәл тартыңыз.\r\n> Басты түзу, кеуде мен иыкты тік ұстаңыз.\r\n> Аяқ ұшын көтере тастап, біркелкі қадаммен жүріңіз.\r\n> Қолдарыңызды еркін ұстаңыз. Егер жүрісті шапшандатқыңыз келсе, шыңтақтарыңызды бүгіп, қолдарыңызды белден кеудеге қарай аяқ алыспен үндестіре сермеп отырыңыз.\r\n> Адымдаған кезде, алдымен жерше өкше, одан кейін табан түгелдей тиіп, ең ақырында аяқтың ұшы арқылы күш алыңыз.\r\n> Бір қалыпты кере адымдап отырыңыз, бірақ өзіңізге тым көп күш түсірмеңіз. Егер тезірек жүрсеңіз, қадам ұзындығын\r\nқысқартыңыз.\r\n> Егер қадам шапшаңдығын ұлғайтсаңыз немесе өрге көтерілсеңіз, сәл алға еңкейіңіз.\r\nЕгер дене жаттығуларымен ұзақ уақыт шұғылданбаған болсаңыз. қарқындылығы төмен не орташа күш түсіретін дене шыныктырудан бастаңыз. Егер дене шынықталуымен айналысып жүрсеңіз, алайда күш түсіруді сәл көбейткіңіз келсе, өзіңізге қолайлы күш түсіру жаттығуын таңдаңыз және оны біртіндеп ұлғайтыңыз.\r\nДене жаттығуларымен қай жерде айналысқан дұрыс деген заңды сұрақ туындайды.\r\nАйналаңызға көз тастаңыз, жүгіруге немесе спорттық жүріспен серуендеуге болатын әдемі жерлер жетерлік. Бұл ауыл арасы жолы, далалы немесе тоғайлы жер соқпағы болуы мүмкін. Егер тау-төбелі жерде тұрсаңыз, үнемі соларға көтеріліңіз. Шағын гантельдердің немесе қолда бар басқа құралдардың көмегімен жаттығу жасауға болатын алаңқайды тандауға болады.\r\nКөбіміз қалада — табиғаттан алшақ жерде тұрамыз. Мұндай жағдайда дене жаттығуларымен шұғылдану үшін көлік көп жүретін жолдардан алыстау орналасқан саябақ немесе шағын бақ тапқан жөн. Өкінішке қарай, мұндай орындар әрдайым жақын жерден табыла бермейді. Онда фитнес клубқа жазылыңыз немесе тренажерлар сатып алып, үйде айналысыңыз.\r\n\r\nАэробты жаттығуларға арналған спорт тренажерлары\r\n\r\nАэробты жаттығуларды спорт тренажерларында орындауға болады. Олар велосипедтің, жүрудің, жүгірудің, шаңғы тебу немесе баспалдақпен жүрудің орнын толтыра алады. Аэробты жаттығуларға арналған тренажерлар жүрек-қан тамыр жүйесін шынықтыру және калорияларды жоюға өте қолайлы.\r\nТренажерлардың бағасы бірнеше жүзден бастап мыңдаған долларға дейін ауытқиды. Олардың бағасы жаттығу қарқынын көрсететін бағдарламасының: жүрек соғысын, калориялардың жойылу деңгейін өлшейтін құралы, уақыт есептегіші және т.б., және жүргізгіш тетігінің бар-жоқтығына байланысты. Егер дәрігер сізге жаттығу қарқынын төмендетуді ұсынса, бұл өте маңызды. Осы тұста еске салатын бір жайт, аталған сипаттамалардың бәрін тренажерді шығарушылар белгілейді, сондыктан олардың мүлтіксіздігіне ешкім кепілдік бере алмайды. Төменде ең кең тараған тренажер түрлерін ұсынып отырмыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"653\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЖүгіретін жол\r\n\r\nБұл тренажер үй-жай ішінде серуендеуге немесе жүгіруге мүмкіндік береді. Кейбір жасап шығарушылар буындарға\r\nтүсетін салмақты азайту үшін беті жұмсақ жүгіретін жолдарды ұсынады.Тренажер сатып алған кезде моторының күштілігіне назар аударыңыз — мұндай тренажер анағұрлым ұзақ қызмет етеді.\r\nЖүгіретін жол қадам ұзындығына шақталған, айтарлықтай ұзын әрі кең болуы тиіс. Бүйірлерінде мықты қоршалуы болғаны дұрыс, ол қауіпсіздік үшін қажет. Сонымен бірге жылдамдықты бақылаушы, шұғыл тоқтатуға арналған тетіктің және жаттығуға қолайлы жағдай жасайтын басқа да нәрселердің болуы маңызды.\r\n\r\nВелотренажер\r\n\r\nБұл тренажерда жаттығу үшін тәжірибенің қажеті жоқ, оны пайдалану оп-оңай. Гантель көтерумен салыстырғанда велотренажерда жаттығу остеопороздың алдын алуда онша тиімді емес, соған қарамастан ол жүрек-қан тамыр жүйесінің жұмысына жағымды әсер етеді. Ершігі ыңғайлы, жұмсақ және педальдары бар велосипед таңдаңыз.\r\n\r\nШаңғы-тренажер\r\n\r\nТренажердың бұл түрі бір мезгілде аяқпен және қолмен жұмыс жасауға мүмкіндік береді және шаңғы тепкенді еске салады. Кейбір тренажерлар екінші аяқты артқа қарай қозғалту мақсатында бірінші аяқты алға жылжыту үшін біршама күш жұмсауды талап етеді, ал кейбір тренажерларда шаңғы өздігінен қозғалады. Аяқтарыңыздың\r\nқалпына назар аударыңыз — ол ыңғайлы және таймайтын болуы тиіс.\r\n\r\nБаспалдақ-тренажер\r\n\r\nБұл тренажер баспалдақпен көтерілуді еске салады. Кейбір түрлерінде қолмен жұмыс істеуге арналған қондырғылар болады. Бұл тренажермен бірінші рет шұғылданған адамға баспалдақ-тренажер көп күшті талап ететіндей және тізеге тым артық салмақ салатындай болып көрінуі мүмкін. Мүмкіндігінше ұстайтын таянышы, сондай-ақ табанмен басатын платформасы кең тренажер алған жөн.\r\n\r\nҚайық-тренажер\r\n\r\nТренажердың бұл түрі бүкіл денені барынша қозғалтып, арқамен, қолмен және аяқпен бір уақытта жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Кей адамдар арқаға қатты күш түскенін сезеді. Мұндай тренажерды сатып алған кезде поршеньді үлгісінің орнына доңғалак-тегершікті түрін таңдаңыз, ол әлдеқайда тиімді.\r\n\r\nЭллипстік тренажерлар\r\n\r\nБұндай тренажерлар жоғары-төмен айналмалы қозғалыстар жасауға арналған. Олар шаңғы-тренажерға да, баспалдақ-тренажерға да бірдей ұқсас. Кейбір үлгілерінде дененің кеуде жағын жұмыс істетуге арналған тұтқа орнатылған. Қозғалыстар әдеттен тыс болғандықтан, бұл тренажерлар үйренуді талап етеді. Оны сатып алар кезде\r\nбұрғышы мен басқышының ыңғайлылығына назар аударыңыз.\r\n\r\nКҮШ ТҮСІРЕТІН ЖАТТЫҒУЛАР\r\n\r\nКүш түсіретін жаттығулар резеңке ленталарды пайдаланып қарсылықты жеңуге бағытталған, сондай-ақ ауыр заттармен, мысалы, гантельдермен жұмыс жасауға байланысты. Олар бұлшық еттерді дамыту және сүйекті қатайту үшін маңызды. Жас ұлғайғанда кальций азаятындықтан сүйек осалдана түседі, ал күш түсіретін жаттығулар\r\nбүл үдерісті баяулата, тіпті тоқтата алады.\r\nБіз бұлшық еттерімізді ширатқанда немесе жиырғанда оларды жаттықтырамыз. Қарсы күш жұмсауға арналған бірнеше жаттығу түрі бар. Изотоникалық немесе динамикалық күш түсіру кезінде бұлшық еттер жиырылып, буындарды қозғалуға мәжбүрлейді. Күш түсірудің изотоникалык түріне, мысалы, гантельді тізеден бастап иыққа дейін\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"654\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nкөтеру жатады. Күш түсіретін жаттығулардың екінші түрі — изометриялык жаттығулар. Атап айтқанда, оларға екі қолды тіреп итерілу немесе штанга көтеру жатады. Изометриялық жаттығулар бұлшық ет массасын көбейтуге қолайлы. Десек те, олардың жүрекке мүлде пайдасы жоқ. Жас адамдар үшін жаттығудың бұл түрі қауіпсіз деуге\r\nболады.\r\nЕкінші жағынан алып қарасақ, изотоникалық жаттығулар жүрек-қан тамыр жүйесіне көп күш түсірмей, бұлшық еттің төзімділігін арттырады. Күн сайын дерлік орындалуға тиісті аэробты жаттығулардан өзгешелігі, күш түсіретін жаттығулар аптасына екі немесе үш рет орындалады. Күш түсіретін жаттығуларды ешқашан бірнеше күн\r\nқатарынан орындаушы болмаңыз, өйткені бұлшық еттердің қалыпқа келуіне мүмкіндік беру керек. Жаттығудың ең оңтайлы түрі — аз күш түсіре отырып оларды жиі қайталау. Ауыр затты 8-10 рет көтерген дүрыс. Егер бұл сізге еш қиындық туғызбаса, 15 рет қайталауға немесе гантельдің салмағын арттыруға болады.\r\nКүш жинаған соң күш жұмсайтын деңгейді арттыра түсіңіз, бұны өзіңізге қолайлы, қажетті қосымша жаттығуды таңдап алғанша жалғастырыңыз. Бағдарламаға 5-10 минуттық денені жазатын және суытатын жаттығулар қосуды естен шығармаңыз.\r\nСіз күшіңізді әр түрлі жолмен арттыра аласыз. Ең айтулы тренажерлар — спортзалдардағы әмбебап тренажерлар. Сонымен катар гантельдерді және гірлерді пайдаланып, үйде жаттығу да тиімді. Бұлшық еттердің ширығуына көмектесетін доппен орындалатын жаттығулар бұлшық ет күшін арттыруға, балансты жақсартуға көмектеседі.\r\n• Бұлшық етті өсіруге көбейтуге арналған, бұлшық еттердің жекелеген топтарына жасалатын жаттуғылар аптасына 2-3 рет орындалады.\r\n• Бір бұлшық ет тобына арналған жаттығуларды бірнеше күн қатарынан орындамаңыз. Мысалы, егер барлық бұлшық еттеріңізді дүйсенбі күні жаттықтырсаңыз, келесі жаттығулар бағдарламасын сәрсенбі күні орындағаныңыз абзал.\r\n• Егер жаттығуды алғаш рет қолға алған болсаңыз, тым ауыр салмақ көтермеңіз (1-2 килограмм). Егер мұндай салмақты оңай игеремін десеңіз, оны қажетінше ұлғайтыңыз. Бірақ тым ауыр салмақтың буындардың зақымдалуына ықпал ететіндігін естен шығармаңыз. Жалпы, ең оңтайлы, күшке аса тимейтін жаттығуды таңдаңыз, бірак мұқият болыңыз. Егер жаттығуды 8 рет орындау қиындық тудырса, бұл салмақ сіз үшін тым ауыр. Ал егер 15 рет оп-оңай көтерсеңіз, салмақты көбейту керек.\r\n• Денеңіздің өзіңіз шынықтырғыңыз келетін бір бөлігін таңдап алып, басты назарды соған аударыңыз.\r\n• Ауыр затты баяу, үш секундтай аралықта көтеріңіз. Бір қалыпта бір секунд тоқтап, тағы үш секунд тай аралықта еденге түсіріңіз.\r\n• Баяу тыныс алыңыз, гірді көтергенде тынысты ішке тартып, түсіргенде сыртқа шығарыңыз.\r\n• Тынысты ешбір жағдайда тоқтатушы болмаңыз.\r\n• Жаттығуды 8-9 рет орындап, бір-екі минут тынығыңыз. Одан соң қайталауға кірісіңіз. Біртіндеп күш жинаған соң тағы бір қайталауға болады.\r\n• Жаттығуды денені жазудан бастап, біртіндеп аяктаңыз, мысалы, серуендеумен.\r\n\r\n Үй жағдайында орындауға болатын күш түсіретін жаттығулар\r\n\r\nСіздің назарыңызға бұлшық еттерді дамытуға арналған, үй жағдайында орындалатын қарапайым жаттығулар тобы ұсынылып отыр. Оларды орындау үшін бар болғаны: мықты орындық, ыңғайлы спорттық аяқкиім, спорт матрацы және гантельдер қажет. Ең алдымен түрегеп тұрып орындалатын жаттығулардан бастап, одан соң отырып жасалатын жаттығуларға көшу, ең ақыры еденде — спорт матрацында орындалатын жаттығулармен аяқтау ұсынылады.\r\nБұл жаттығулардың бәрін бірден орындайсыз ба, әлде бірнеше\r\nкүнге бөліп орындайсыз ба, ол өз еркіңіз. Кейбіреулер аптасына 2 немесе 3 рет бүкіл жаттығулар тобын толық орындауды қалайды. Екінші біреулер оларды бірнеше бөлімге бөліп орындайды. Бұл жағдайда бұлшық еттердің бір тобына арналған 5-6 жаттығу жасап, келесі ретте бұлшық еттердің басқа тобына арналған жаттығуларға ауысқан\r\nжөн. Бұлшық еттердің әр түрлі топтарына арналған жаттығуларды кезектестіріп орындау кажет. Мысалы, кеуденің жоғары бөлігінің бұлшық еттерін дүйсенбіде жаттықтырсаңыз, сейсенбі күні кеуденің төменгі бөлігінің бұлшық еттеріне көңіл бөлген дұрыс.\r\nГантельдерді таңдағанда оңтайлы салмақты табу керек: тым жеңіл де, тым ауыр да болмауы тиіс. Гантельді көтеруді тынысты сыртқа шығара отырып орындаған дұрыс, ал түсірерде ауаны баяу ішке тартыңыз. Жаттығу кешендерінің арасында 1-2 минут тынығып алған жөн.\r\n\r\nҮй жағдайында орындауға болатын он екі жаттығу\r\n\r\nГантельдермен отырып-тұру\r\n\r\nБұл жаттығу бөксе бұлшық еттерін және жамбастың алдыңғы бұлшық еттерін ширатуға арналған.\r\nИықты артқа тастап, жазып тұру қажет. Екі қолыңызда, саныңызға жақын ұстаған гантель болсын. Осы қалпыңызда, тізелеріңізді баяу бүге отырып, бөксеңізді 20 см-дей төмен түсіріңіз. Осыны орындаған кезде кеудеңізді үнемі тік\r\nұстауға тырысыңыз. Содан жүрелей отырған соң үзіліс жасап, баяу ғана бастапқы қалыпқа оралыңыз. Жаттығуды 8-15 рет орындаңыз. Демалған соң осы жаттығуды тағы бір қайталаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"655\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nҮш сіңірлі бұлшық етті (трицепсті) созу\r\n\r\nАталған жаттығу иықтың артқы үш сіңірлі бұлшық еттерін (трицепсті) ширатады. Аяқтарыңыздың арасын сәл\r\nашып, алақандағы гантельдерді артқа қаратып ұстаңыз. Гантельдерді шыңтақтарыңыз 90 градус бүгілетіндей етіп\r\nжоғары көтеріңіз. Және де иықтарыңыз салбырамауы керек, ал шынтақтарыңыздың иықтан жоғары көтерілмеуі шарт. Егер иықта ауырсыну байқалса, қолды сәл төмен түсіріңіз. Мұны бастапқы қалып деп санауға болады. Осыдан кейін қолды толығымен созып, шынтақты баяу жазуға болады. Үзіліс жасап, бастапқы қалыпқа оралыңыз. Бұны 8-15 рет қайталаңыз. Тынығып алып, осы жаттығуларды толық қайталыңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"656\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nӨкшені көтеру\r\n\r\nБұл жаттығу балтыр бұлшық еттерін ширатады. Орындықтың арқалығын ұстап тұрыңыз. Аяқ ұшымен тұрып, екі\r\nөкшеңізді барынша жоғары көтеріңіз. Осы қалыпта аз уақыт тұрыңыз да екі өкшеңізді жайлап төмен түсіріңіз. Бұл жаттығуды 8-15 рет қайталаңыз. Сәл тынығып алып, бастан-аяқ тағы қайталаңыз. Бұл жаттығуды түрлендіруге\r\nболады. Баланс, яғни тепе-теңдік сақтауды үйренген соң бір аяқты бүгулі қалыпта ұстап тұрып, бір өкшені көтеріп орындаған дұрыс. Жаттығуды оң және сол аяқты кезектестіре отырып қайталау керек. Сондай-ақ орындықтың арқа-\r\nлығын ұстамай, екі өкшені де көтеруге болады.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"657\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАяқты бір жаққа созу\r\n\r\nБұл жаттығу бөксе мен жамбастың бүйір бұлшық еттерін ширатады. Орындықтың арқалығын ұстап тұрыңыз. Оң аяғыңызды еденнен 20 см жоғары болатындай етіп, баяу ғана оң жаққа қарай көтеріңіз. Және де тізені бүкпей, аяқты тік ұстаңыз. Үзіліс жасаңыз. Аяқты ақырын төмен түсіріңіз. Осы жаттығуды 8-15 рет қайталаңыз, сол аяғыңызбен де дәл осындай жаттығуды кайталаңыз. Демалып алып, жаттығуларды бастан-аяқ қайталаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"658\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖамбас белдеуін жазу\r\n\r\nБұл жаттығу жамбас бұлшық еттерін және бөксенің артқы бұлшық еттерін ширатады.\r\nОрындық арқалығынан 30 см қашықтықта, тепе-теңдік сақтау үшін арқалықты ұстап тұрыңыз. Және де кеудеңізді 45 градусқа еңкейтіңіз. Баяу ғана оң аяғыңызды артқа жылжыта отырып жоғары көтеріңіз. Аяқты бүкпей тік ұстап барынша жоғары көтеруге тырысыңыз. Үзіліс жасап, аяқты ақырын төмен түсіріңіз. Мұны 8-15 рет қайталаңыз. Сол аяқпен де дәл осындай қимылдар жасаңыз. Тынығып алып, жаттығуды тағы қайталаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"659\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОрындықтан тұру\r\n\r\nБұл жаттығу іш, жамбас, бөксе бұлшық еттерін, сондай-ақ бөксенің алдынғы бұлшық еттерін ширатады. Кеудеңізді сәл еңкейтіп, аяғыңыздың арасын сәл ашып және екі қолыңызды кеудеге айқастырып, орындыққа отырыңыз. Қолдың көмегінсіз осы отырған қалыптан баяу көтеріліңіз. Сосын бастапқы\r\nқалыпқа оралыңыз. Осылайша 8-15 рет қайталаңыз. Демалып алып, жаттығуды қайта бастаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"660\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nОрындық шынтақ сүйеріне тіреніп көтерілу\r\n\r\nБұл жаттығу кеуде және иык бұлшық еттерін шыныктырады. Орындық арқалығын қабырғаға тіреп койыңыз. Екі аяғыңызды біріктіріп табаныңызды еденге тіреп отырыңыз. Иықты тік ұстап сәл еңкейіңіз. Шынтақтарыңызды бүгіп орындықтың шынтақ сүйерін ұстаңыз. Шынтақ сүйерге қолды тіреп, бүгілген шынтақты жаза отырып, екі қолдың\r\nкүшімен орындықтан денеңізді көтеріңіз.\r\nҮзіліс жасаңыз.\r\nАқырын орындыққа қайта отырыңыз. Осыны 8-15 рет қайталаңыз. Демалып алған соң жаттығуды тағы қайталаңыз.\r\n\r\nИық, білек бұлшық еттері жаттығуы\r\n\r\nБұл жаттығу иықтың қос сіңірлі бұлшық еттерін (бицепстерді) ширатады. Орындыққа отырыңыз. Гантельді оң қолыңызға ұстап, қолыңызды бүгіп кеудеге қарай көтеріңіз. Қолды бүккен кезде шынтағыңызды кеудеге қысып\r\nұстаңыз. Үзіліс жасаңыз. Гантель ұстаған қолыңызды акырын ғана бастапқы қалыпқа түсіріңіз. Бұны 8-15 рет қайталаңыз. Осыдан соң сол қолмен дәл осындай жаттығу жасаңыз. Тынығып алып, жаттығуларды бүкіл бастан-аяқ қайталаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"661\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАрқа бұлшық еттерін ширату\r\n\r\nАталған жаттығу иық бұлшық еттері мен арқаның жоғары бөлігінің бұлттық еттерін ширатады.\r\nГантельдерді кеуде алдына ұстап, орындыққа отырыңыз. Екі шынтақ бүгіліп, жоғары көтеріліп, сіз екі қолыңызбен доп ұстап тұрғандай орналасуы тиіс. Арқаны тік ұстап, кеудені сәл еңкейтіңіз. Енді екі қолыңызды жазып, артқа қарай созыңыз, екі жауырын басын бір-біріне жақындатыңыз. Шынтақтарды барынша қатты созу керек. Үзіліс жасап, бастапқы қалыпқа оралыңыз. 8-15 рет қайталаңыз. Тынығып алған соң жаттығуды қайта бастаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"662\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nИық білемін ширату\r\n\r\nБұл жаттығу иықтың, арқаның желке бұлшық еттерін, сондай-ақ екі қолтық асты бұлшық еттерін ширатады.\r\nАяқтың арасын сәл ашып тұрыңыз. Гантельдерді екі қолға алып, иық деңгейіне дейін көтеріңіз (шынтақтар бүгілу тиіс). Гантельдерді төмен қаратып ұстаған қалыпта екі қолды толығымен жазып, гантельдерді баяу жоғары көтеріңіз. Үзіліс жасаңыз. Гантельдерді иык деңгейіне дейін ақырын түсіріңіз. Мұны 8-15 рет қайталаңыз. Тынығып алып, қайта жасауға кірісіңіз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"663\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nКөпір\r\n\r\nАрқа бұлшық еттерін, иық пен бөксенің артқы бұлшық еттерін  жаттыктырады.\r\nАлдымен спорттық кілемшеге жатып, аяқты екі тізеден бүгу керек. Екі қолыңызды бөксеңіздің жанына қойыңыз. Арқаны тік ұстап, екі қолдың күшімен бөксеңізді барынша жоғары көтеріңіз. Үзіліс жасаңыз. Бөксені төмен түсіріңіз, бірақ соңына дейін емес, одан соң тағы көтеріңіз. Осылайша 8-15 рет қайталаңыз. Демалып алған соң, жаттығуларды бастан-аяқ тағы қайталаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"664\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБұрау\r\n\r\nБұл жаттығу қарын көк еттерін (пресс) ширатады.\r\nАлдымен спорт кілемшесіне жату керек. Екі қолыңызды алақанды төмен қаратып беліңіздің астына салыңыз. Екі аяқты да тізеден бүгіңіз. Бас пен екі иықты баяу ғана 10-15 см-ге көтеріңіз. Үзіліс жасаңыз. Бас пен иықты баяу түсіріңіз. 8-15 рет қайталаңыз. Тынығып алып, жаттығуды тағы қайталаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"665\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nКүш түсіретін жаттығуларга арналған спорт тренажерлары\r\n\r\nБұл қондырғылар гравитация күшін, дене салмағын, сыртқы жүктемелерді немесе қарсыласу күші ретінде тартуды пайдаланып, бұлшық еттерді жаттықтыруға көмектеседі. Жүрек-қан тамыры жүйесін жаттықтыруға арналған тренажерлар секілді бұл тренажерлардың жасалу үлгісі мен бағалары әр түрлі — бағасы қолайлы үйде қолдануға арналған жылжымалы түрлерінен бастап көбіне спортзалдар мен фитнес-клубтардан табылатын қымбат кәсіби құралдарға дейін.\r\n\r\nСалмақ түсіру құралдары\r\n\r\nОларды гантельдер немесе гірлер деп те атайды. Үйге арналған ең танымал құралдар - қолға ұстайтын гірлер мен гантельдер. Олар қол, иық, кеуде және арқа бұлшық еттерін жаттықтыру үшін қолданылады. Олардың жасалған материалдары мен үлгілері әр түрлі. Салмақтары 1 кг-нан 30 кг-ға дейінгі аралықта ауытқиды.\r\n\r\nДоптар\r\n\r\nҮрленетін үлкен пластик доптар іштің, кеуденің және арқаның негізгі бұлшық еттерін ширату үшін қолданылады. Доп сондай-ақ баланс пен иілгіштікті жақсартуға көмектеседі.\r\nДоп сатып алар кезде өлшемі мен ауа қысымы жөнінен өзіңіздің қажеттіліктеріңізге сай келетін түрін таңдаңыз. Жұмсақтау доптар жеңіл жаттығуларды орындауға арналған, ал қаттылары қозғалыстың баяулауын арттырады. Артық салмағы бар адамдарға, қартаң немесе жаттығуды жаңадан бастап жаткан кісілерге үлкен әрі жұмсақ\r\nдоп қолайлы. Доп сатып алар кезде сіздің бойыңызға қарай ескерілетін кейбір ұсыныстар:\r\n• 1,5 метрден төмен — 45 см-лік доп\r\n• 1,5 метрден 2 метрге дейін — 55 см-лік доп\r\n• 2 метрден биік - 65 см-лік доп\r\n\r\nСалмақ түсіруге арналған тренажерлар\r\n\r\nСалмағы бар тренажерлардың түрлері көп.Олардың кейбірі бір тренажерда әртүрлі жаттығуларды орындауға мүмкіндік береді. Мұндай тренажердың әдеттегі үлгісі аяқты, кеудені, ішті, қол мен иықты қосқанда, бүкіл дененің бұлшық еттерін жаттықтыруға мүмкіндік береді.\r\nТренажерлардың артықшылығы оларды қолданудың жеңілдігінде және жақсы дене пішінін сақтауғ көмектесетіндігінде. Қажет болған жағдайда көтеретін снарядқа қосымша салмақ қосу оңай. Тренажерлардың көбі жаттығулардың кең спектрі арқылы әр түрлі салмақтарды көтеруге арналған, бұл күш жұмсаудың әр түрлі және оң-\r\nтайлы болуын қамтамасыз ету үшін кажет.\r\nМұндай тренажерлар өте қымбат болуы мүмкін, әрі көлемі үлкен, сондықтан үйде орналастыру үшін көп кеңістікті қажет етеді. Кейбір тренажерлар әйелдер немесе қарт адамдар үшін демеу немесе қуат беру тетіктерімен жабдықталған. Егер үйге арналған тренажер сатып алатын болсаңыз, бұл — өзіңізге пайдалы іс.\r\n\r\nИілгіштікке және бұлшық еттерді созуға арналған жаттығулар\r\n\r\nБұлшық еттерді созуға арналған жаттығулар дене тепе-теңдігі бағдарламасының үшінші буыны болып табылады. Бұлшық еттер жас ұлғайған сайын солып, әлсірейтіндіктен, бұл жаттығулар аса маңызды. Әлсіз және созылғыштығы бұрынғыдан гөрі нашарлаған бұлшық еттер жарақат, арқадағы ауырсынулар, стрестер алдында дәрменсіз келеді. Бұған қоса, жас ұлғайғанда бұлшық еттердің созылғыштығын және бөгетсіз жұмыс жасауын қамтамасыз ететін «майлаушы» сөлдер өндіру қабілеті де әлсірей түседі. Бұлшық еттер мен сіңірлерді қоршап тұрған талшықтардың созылғыштығына жәрдемдесетін, тұрақты түрде орындалатын жаттығулар бұл үдеріске қарсы тұра алады. Сонымен бірге, дене жаттығулары кезінде бұлшық ет тініндегі қан айналымы күшейеді, бұл бұлшық еттердің иілгіштігі мен тұрақтылығын сақтайды. Созылу дененің тепе-теңдікті сақтау қабілетін арттырса, жақсылап қызған бұлшық еттер жаттығу кезіндегі жүктемелерге сезімтал келеді, бұл жақсы атлетикалық нәтижелерге жеткізеді.\r\nҚызбаған бұлшық еттермен салыстырғанда, қызған бұлшык еттер кенеттен артық созылу мен жарақатка төзімді. Сондықтан бұлшық еттерді созуға арналған жаттығуларды денені 5-10 минут жазған соң орындаған дұрыс. Бұлшық еттерді созуға арналған жаттығуларды жылы себілден (душтан) немесе бұлаудан (ваннадан) кейін, не негізгі\r\nжаттығудан кейін орындау айтарлықтай жағымды әсер ете алады. Кейбір адамдар бұлшық еттерді созуға арналған жаттығуларды негізгі жаттығуға қосып орындауды, енді біреулері оларды ұйқыдан тұрысымен немесе ұйықтар алдында орындауды қалайды. Аталған жаттығуларды йогамен үйлестірген пайдалы — бұл балансты жақсартады.\r\nӘсері барынша ұзақ болу үшін бұлшық еттерді созуға арналған жаттығуларды күн сайын, немесе ең болмағанда аптасына бірнеше рет орындау керек. Және де жарақаттарға жол бермеу үшін бұлшық еттер жақсылап қыздырылуы тиіс. Алғашында 10-15 секунд созылуға болады. Күш пен иілгіштігіңіз артқан соң созылу ұзақтығын 30 секундқа\r\nдейін көбейткен жөн.\r\nҚызбаған бұлшық еттерді созу зақымдануға алып келуі мүмкін, сондықтан оны негізгі жаттығудан кейін орындаған дұрыс. Оның үстіне оны жаттығудан кейін орындаған кезде дене суынып, босаңсиды.\r\n\r\nБұлшық еттерді дұрыс созудың негізгі принциптері:\r\n\r\n• Егер артритпен ауыратын болсаныз немесе буындарыңыз зақымданса, жаттығуды бастамас бұрын дәрігермен кеңесіңіз.\r\n• Бұлшық еттерді созу бағдарламасына денеңіздің барлық мүшелері қатысатындай болсын.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"666\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n• Жақсы нәтижеге қол жеткізу үшін аталған жаттығуларды аптасына бірнеше рет жасаңыз.\r\n• Әрбір созылуды 30 секунд жасаңыз.\r\n• Бұлшық еттерді созу жаттығуларын орындағанда ешқашан секірмеңіз, өйткені бұл сіз созуға әрекет жасап жатқан бұлшық еттердің керісінше жиырылуына алып келеді.\r\n• Бұлшық еттеріңізді аздап ширығу сезінгенше созыңыз, содан соң сол қалыпты сақтап тұра тұрыңыз. Бұлшық еттеріңізді ауырсыну сезінгенше созушы болмаңыз.\r\n• Созылу кезінде тыныс алуды тоқтатпаңыз. Мұрын арқылы терең әрі еркін тыныстаңыз.\r\n• Бұлшық ет массасын өсіруге арналған бірнеше рет қайталануы тиіс жаттығулардан өзгешелігі, созылуды бір рет қана орындау керек.\r\n\r\nБұлшық еттерді созуга арналған үй жағдайында орындалатын сегіз жаттығу\r\n\r\nБұл жаттығуларды тұрақты түрде орындау сіздің бұрынғыдан гөрі иілгіш болуыңызға, денені еркін билеуіңіз бен сымбатыңызды жақсартуыңызға, сондай-ақ құлаған жағдайда жарақаттан сақтануыңызға мүмкіндік береді.\r\nМұндай жаттығуларды аптасына бірнеше рет жасауға тырысыңыз. Есіңізде болсын, бұлшық еттерді созуға арналған жаттығуларды денені аздап жазған соң жасаған жөн және жаттығу кезінде еркін тыныс алу керек. Жақсы нәтижеге қол жеткізу үшін әрбір созылуды 30 секунд бойы ұстап тұру шарт. Егер бұлай жасамайтын болсаңыз,\r\nбұлшық ет талшықтары жеткілікті дәрежеде созыла алмайды. Ал бұдан гөрі ұзақ уақыт созу бұлшық еттерге зақым келтіреді.\r\n\r\nЖамбасты созу\r\n\r\nБұл жаттығу жамбастың алдыңғы бұлшық еттерін созады.\r\nҚабырғаға қарап тұрыңыз да тепе-теңдік сақтау үшін оған қолдарыңызбен тіреліңіз. Оң аяқты бүгіп, толарсақтан ұстаңыз да өкшеңізді бөксеге тигізіңіз. Аяқты осы қалыпта 30 секунд шамасында ұстаңыз. Жаттығуды сол аяқпен\r\nқайталаңыз.\r\n\r\nҮш сіңірлі бұлшық етті (трицепсті) созу\r\n\r\nЖаттығу трицепстерді және арқаның жауырын тұсын созады.\r\nОң қолыңызды желке тұсыңызға бүгіп ұстаңыз, шынтақ төбеге қарап тұрсын. Сол қолмен оң қолдың шынтағын ұстап, оң жақ иыктың созылғанын сезгенше ақырындап сол жаққа тартыңыз. Қолды осы қалыпта 30 секунд шамасында ұстаңыз. Осындай жаттығуды сол қолмен қайталаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"667\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБір бүйірлеп созылу\r\n\r\nЖаттығу кеуденің бүйір жағының, иық пен қол бұлшық еттерін созады.\r\nТүрегеп тұрыңыз немесе орындыққа отырыңыз. Оң қолды мейлінше жоғары көтеріңіз, сол қолды төмен түсіріңіз. Сіз кеуде қуысы бойындағы және белдің бүйір жағындағы бұлшық еттердің созылғанын сезесіз. Осы\r\nқалыпта аздап тұрыңыз да жаттығуды сол қолмен қайталаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"668\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАяқтың ішкі бұлшық еттерін созу\r\n\r\nБұл жаттығу жамбастың ішкі бұлшық еттерін созады.\r\nСпорт кілемшесіне отырыңыз, сәл алға еңкейіп, өкшелеріңізді біріктіріңіз. Екі қолмен өкшелеріңізден ұстап, тізені шынтақпен сәл төмен қарай баса отырып, денеңізді алға еңкейтіңіз. Осы қалыпта 30 секунд отырыңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"669\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖамбасты бұру\r\n\r\nБұл жаттығу арқа мен жамбас бұлшық еттерін созады.\r\nСпорт кілемшесіне аяқты бүгіп жату керек. Екі тізені біріктіріп ұстап, басты кері жаққа бұрып, екі аяқты да оң жаққа бұрыңыз. Сіз жамбастың, кеуденің бүйір бөлігінің, мойынның бұлшық еттерінің аздап созылғанын сезесіз. Осы қалыпта 30 секунд жатыңыз. Бастапқы қалыпқа оралыңыз және жаттығуды сол жаққа бұрылып орындаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"670\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБалтыр бұлшық еттерін созу\r\n\r\nБұл жаттығу балтыр бұлшық еттерін және ахиллес сіңірін созады.\r\nҚабырғаға қарсы тұрыңыз. Екі қолыңызды созып, қабыраға тіреліңіз. Сол аяғыңызды сәл бүгіп, оң аяғыңызды артқа 30-40 сантиметрге созыңыз. Сіз балтыр бұлшық еттерінің және ахиллес сіңірінің созылғанын сезесіз. Егер жөнді сезілмесе, аяқты тағы да артқа созыңқыраңыз. Осы қалыпта 30 секунд шамасында тұрыңыз. Осыдан сон қалыпты ауыстырып, оң аяқты бүгіп, сол аяқты артқа созыңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"671\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖамбас пен арқаның төменгі бөлігін созу\r\n\r\nБұл жаттығу жамбастың және арқаның төменгі бөлігінің бұлшық еттерін созады.\r\nШалқадан түзу жатып, басты кеудені көріп тұратындай етіп ию керек. Екі аяқты да бүгіп, қос қолдап тізеден ұстаңыз.\r\nТізені кеудеге тартқан сәтте тынысты сыртқа шығарыңыз. Сіз бел бұлшық еттерінің созылғанын сезесіз. Осы қалыпта 30 секунд жата тұрыңыз. Жаттығуды жасаған кезде тынысыңыз бірқалыпты болуы тиіс.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"672\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nМойын бұлшық еттерін созу\r\n\r\nМойынның, иықтың және арқаның жоғары бөлігінің бұлшық еттерін созады.\r\n\r\nАлға созылу\r\n\r\nБейтарап қалыптан бастай отырып, иекті кеудеге түсіріп, басты иіңіз. Басты осы қалыпта 30 секунд ұстаңыз.\r\nОсыдан кейін басты оң жаққа 2-3 сантиметрге, одан кейін сол жаққа иіңіз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"673\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАртқа созылу\r\n\r\nБасты төбеге қарайтындай етіп артқа шалқайтыңыз.\r\nБасты осы қалыпта шамамен 30 секунд ұстап тұрыңыз, одан соң 2-3 сантиметрге ақырын ғана оң жаққа, одан кейін сол жаққа қисайтыңыз.\r\n\r\nБүйір бұлшық еттерін созу\r\n\r\nБасты оң құлақ иыққа тиетіндей етіп қисайтыңыз. Және де бұны орындағанда әрқашан алға қараңыз, иықты жоғары көтермеңіз. Егер қажет болса, басты оң қолдың көмегімен қисайтыңыз. Басты қисайтқан кезде иық жоғары көтерілмес үшін сол қолдың көмегімен сол жақ иықты ұстап тұру керек. Басты осы қалыпта 30 секунд шамасында ұстап тұрыңыз. Басты сол жаққа қисайтып, дәл осылай жасаңыз.\r\n\r\nБалансты сақтауга арналған жаттығулар\r\n\r\nУақыт өте келе адам организмі тепе-теңдік (баланс) сақтау қабілетінен айырылады. Мұны созылмалы аурулар немесе басты айналдыратын дәрі-дәрмектер ұшықтыра түсуі мүмкін. Мұндай аурулардың бірі — қантты диабеттің (сусамырдың) салдарынан болатын невропатия. Ол сондай-ақ обырға қарсы дәрілерден болатын кері әсерлердің көрінісі болып табылады. Невропатия тепе-теңдік сақтауды қиындататын аяктың шаншуымен, әлсіреуімен сипатталады. Баланс көздің көргіштігі нашарлаған жағдайда да бұзылады. Бұның бәрі оқыс құлауға, жарақаттарға және денені соғып алуға соқтыруы мүмкін. Балансты сақтауға арналған жаттығулар бар болғаны бірнеше минут уақыт алады және әдетте ширығу бағдарламасымен жақсы үйлеседі.\r\nБұлшық еттерді жаттықтыруға арналған жаттығулар да балансты жақсартады. Тас үстімен немесе кедір-бұдыр жерлермен жүргеннің өзінде тамаша нәтижеге қол жеткізуге болады. Жақсы балансты қалыпта ұстау үшін тай-ши немесе йога секілді спорт түрлерімен айналысып көруге болады. Олар төменде сипатталған.\r\nКүшті дамытатын және тепе-теңдікті сақтауға арналған жаттығуларды үйлестіру өте оңтайлы саналады. Егер бұлшық еттерді өсіру жөніндегі бағдарламаны басшылыққа алсаңыз, сізге соның өзі жеткілікті, өйткені бұл жаттығулар өздігінен тепе-теңдік сақтауды дамытады. Егер басқа спорт түрлерімен шұғылдансаңыз, балансқа арналған жаттығуларды жалпы бағдарламаға қосуға болады. Тағы да айта кетейік, жаттығуларды аптасына 2-3 рет орындаған дұрыс.\r\nТепе-теңдікті сақтауға көмектесетін жаттығуларға мыналарды жатқызуға болады:\r\n\r\nӨкшемен жүру\r\n\r\nҚадам басқан кезде өкшені тура екінші аяқтың ұшына түйістіріп қойыңыз. Осындай 10 және одан да көп қадам жасаңыз және өзіңіздің тепе-теңдікті қаншалықты сақтай алатыныңызды қадағалаңыз.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"674\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБір аяқпен тұру\r\n\r\nӘр аяқта 30 секундтан тұрыңыз. Қажет болған жағдайда, алғашқы уақытта бір\r\nқолыңызбен орындықтан ұстап тартуға болады.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"675\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nРЕЛАКСАЦИЯГА (БОСАҢСУҒА) АРНАЛҒАН ЖАТТЫҒУЛАР\r\n\r\nРелаксация жалпы дене шынықтыру бағдарламасының міндетті бөлігі емес, дегенмен денені босаңсыту — оңтайлы\r\nжәне тиімді дене қызметінің маңызды шарты. Жүру, жүгіру және жүзу секілді аэробты жаттығуларға енгізілген ырғақты қозғалыстар да организмнің қандай да бір дәрежеде босаңсуына ықпал етеді.\r\nСозылуға арналған жаттығулар дененің құрысын жақсы таратады. Йога, тай-шимен шұғыладану психологиялық бо-\r\nсансумен бірге дене қимылдарын үйлестіреді. Релаксацияға арналған жаттығулар бұлшық еттердің иілгіштігіне, серпімділігіне және жақсы балансына көмектесумен қатар стресті жояды, ауырсынуды жеңілдетеді және жалпы денсаулық жағдайын жақсартады.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"677\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЙога. йоганың бірнеше түрі бар. Олардың ішінде ең кең тарағаны - хатха-йога. Оның мәні теріс және оң бастамаларды біріктіруге деген ұмтылысқа саяды. Мұнда дене қалпын тыныстау және босаңсыту техникасымен үйлесімде ұстау — асана деп аталатын жаттығу жүзеге асырылады. Негізгі қалыптар - дене корпусын алға және артқа ию, бұралу және белгілі бір қалыпта тұру. Йогамен шұғылдану дененің құрысуын таратып, баланс пен координацияны жақсарта алады. Бір қалыпта тұрып орындалатын йога позалары сүйекті айтарлықтай нығайтуға көмектеседі.\r\nАштанга мен виньясаны қосқанда, йоганың кейбір түрлері өте қарқынды және аэробты жаттығуларды женіл жасауға ынталандырады. Бихрам-йога — жаттығулар ыстық үй-жайда орындалатын йоганың бір түрі. Ол денсаулыққа жағымсыз, өйткені ыстық әрі желдетілмейтін жерде болу организмнің сусыздануына алып келеді және\r\nауруларға шалдығу қаупін арттырады.\r\n\r\nДЕНЕГЕ КҮШ ТҮСІРУ ДЕҢГЕЙІН ЖӘНЕ ЫҚТИМАЛ\r\nҚАУІПТЕРДІ ҚАЛАЙ БАҚЫЛАУҒА БОЛАДЫ\r\n\r\nКейбір қауіптерге қарамастан, спорт біздің бәрімізге дерлік пайдалы. Белсенді серуендеу адамдардың көпшілігі үшін қауіпсіз. Одан гөрі қарқынды күш жұмсау жаттығуларымен шұғылдану үшін олардың денсаулығыңызға қауіпті емес екенің анықтауыңыз керек.\r\nДенеге күш түсіру тиімді бақылауға мүмкіндік беретін өте қарапайым әдіс бар. Ол тамыр соғысын өлшеуге негізделген. Тамыр соғысының жүректің ең жиі қағысының 60-90 пайызы шегінде жиілеуі қалыпты болып саналады. Осыған сүйеніп, сізге түсірілген күштің жүрек қағысының қалаулы және жол берілетін интервалына қай дәрежеде сай келетіндігін есептеуге болады.\r\n\r\nФормула өте қарапайым:\r\n(220-дан сіздің жасыңызды алу) х 0,60\r\n(220-дан сіздің жасыңызды алу) х 0,90\r\n\r\nБұл формуланы қолдану үшін сізге алғашында 220 санынан өзіңіздің жасыңызды алып тастау жолымен ең жиі жүрек қағысыңызды есептеу керек. Мысалы, егер жасыңыз 40-та болса, ең жиі жүрек қағысыңыз - минутына 180 рет. Осыдан кейін жүрек қағысының ең төменгі қалаулы интервалын есептеп шығару үшін алынған санды 1.60-қа көбейтесіз. Бұл жағдайда төменгі интервал: 175 х 0,60 = минутына 108 жүрек қағысы. Бұл, егер жаттығу кезінде сіздің тамыр соғысыңыз минутына 108 жүрек қағысынан кем болса, мүмкін, күш түсіруді біршама көбейткен дұрыс дегенді білдіреді.\r\nЖол берілетін жоғары интервалды есептеп шығару үшін ең жоғарғы жүрек қағысын 0,90-ға көбейту керек. Бұл жағдайда мынадай сан шығады: 80 х 0,90 = минутына 162 жүрек қағысы. Бұл, егер дене жаттығуларының нәтижесінде сіздің тамыр соғысыңыз минутына 62 реттен жоғары болса, сізге тоқтап, тынысыңызды қалыпқа келтіріп, күш түсіруді азайтып, жаттығуды қайтадан бастау керек деген сөз.\r\nАдамдардың басым бөлігіне денеге күш түсірудің жүктемесінің сипаты мен ұзақтығы туралы дәрігерден кеңес алудың\r\nқажеті жоқ. Алайда созылмалы аурулары бар немесе ондай аурулардың даму қаупі бар 45 жастан асқан ер адамдар және 55 жастан асқан әйел адамдардың денеге күш\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"676\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nтүсіру түрі мен ұзақтығын жоспарламас бұрын дәрігермен кеңескендері жөн.\r\nЖаңа бағдарламаны бастамас бұрын төмендегі сұрақтарға жауап беру керек:\r\n• Алдымен адамның жас мөлшері мен жынысына назар аударылады. Мысалы, мен 50-ден асқан ер адаммын немесе 55-тен асқан әйелмін, уақытымның басым бөлігін отырумен өткіземін бе, жоқ па?\r\n• Сонғы айларда кеудемнің ауырғанын сездім бе?\r\n• Бұрын-соңды дене жаттығулары кезінде кеуде тұсымда ауырсынулар болды ма немесе қан қысымым көтерілді ме?\r\n• Бұрын-соңды басымның айналуынан естен танып көрдім бе?\r\n• Өзіме аздаған күш түсіргенде деміккен кездерім болды ма?\r\n• Менде бұрын жүрек ұстамасы немесе инсульт болды ма?\r\n• Бұрын дәрігер маған спортпен медициналық бақылау жүргізе отырып шұғылдануды ұсынды ма?\r\n• Мен жоғары қан қысымынан немесе қандай да бір басқа жүрек-қан тамыр ауруларынан дәрі-дәрмек ішемін бе?\r\n• Бұрын-соңды менде сүйек-бұлшық ет жүйесі аурулары пайда болуы ықтимал және олар денеге күш түсіргенде нашарлай түсуі мүмкін деген күдіктер болды ма?\r\n• Бұрын-соңды инсулин немесе сусамырға қарсы қандай да бір басқа дәрілер іштім бе?\r\n• Денсаулығымда денеге күш түсіру кезінде пайда болуы мүмкін қандай да бір кінәраттар бар ма?\r\nЕгер сіз жоғарыда келтірілген сұрақтардың ең болмағанда біреуіне «иә» деп жауап берсеңіз, дәрігерге барып кеңес алғаныңыз жөн. Мүмкін, егжей-текжейлі талдаулар жүргізіп, жаттығуларды бастамас бұрын денеге күш түсіруді қалай көтеретініңізді тексеруге тура келетін болар. Тест нәтижелеріне сүйеніп, дәрігер сіз үшін қандай спорт түрінің ең қауіпсіз және пайдалы екендігін айтады.\r\n\r\nДене жаттығуларынан болатын ықтимал қауіптер\r\n\r\nДене белсенділігінің ұзақ өмірге және жақсы денсаулыққа жәрдемдесетіндігіне күмән жоқ. Бірақ, соған қарамастан, спорттың қауіп төндіретін жағдайлары да болады - аздаған түйткілдерден бастап өмірге қауіп төндіретін жағдайларға дейін. Дене белсенділігінің таңдалған бағдарламасына кірісе отырып, оның дәл сізге лайықты екендігіне көз жеткізіңіз.\r\nМүмкін, ең үлкен қауіп бұлшық ет массасын өсіруге арналған жаттығулардан болар. Сіңір созылуы, еттің жыртылуы мен сүйектің сынуы аздаған күш түскеннің өзінде орын алуы мүмкін. Мысалы, футбол немесе теннис ойнап жүріп, дұрыс бұрылмаған жағдайда буындарға зақым келуі ғажап емес. Басқа да оқыс қимылдар, мысалы, алға сәтсіз еңкею, омыртқааралық шеміршектің зақымдануына соқтыруы мүмкін.\r\nЕгер сізде қандай да бір ауруға бейімдік болса, спорт сіз үшін қауіпті болуы ықтимал. Мысалы, егер сізге остеопороз деген нақтама қойылса, күш түсіретін жаттығулар сүйектің сынуына соқтыруы мүмкін. Кейде дене жаттығулары демікпесі бар адамдардың жағдайының нашарлауына алып келеді. Демікпесі бар кісілердің көпшілігіне таза ауада серуендеу өте пайдалы, себебі ол тыныс алуды жақсартуға көмектеседі.\r\n\r\nДене жаттығуларының қауіпсіздігі\r\n\r\nТөменде келтірілген ұсыныстар жасына, дене жағдайына және жаттығудың қарқындылығына қарамастан, спортпен шұғылдануды қалайтын барлық адамдарға көмектеседі.\r\n• Жаттығу алдында денені жақсылап жазып алыңыз.\r\n• Дене жаттығуларын кем дегенде тамақтанудан екі сағат өткен соң бастаңыз.\r\n• Аурудан айыққаннан кейін екі немесе одан да көп күн өткен соң ғана дене шынықтыруға кірісуге болады.\r\n• Ауа райы ыстық немесе тымырсық болғанда дененің қызып кетуінен сақтаныңыз. Дене шамадан тыс қызған жағдайда бас ауыруы, айналуы, жүрек айнуы, әлсіздік, дененің тітіркенуі немесе жүрек қағысы жиілеуі мүмкін. Әрқашан суды мол ішіңіз. Ауа температурасы 25 градусқа дейін көтерілген жағдайда, күш түсіруді азайтыңыз. Егер ауа 30 градусқа дейін қызатыны белгілі болса, жаттығуды таңертең ертерек бастаңыз.\r\n• Егер тым қатты салмақ түскенін сезсеңіз, демалып алыңыз.\r\n• Ауа райына сай жеңіл, ыңғайлы киім киіңіз.\r\n• Өзіңіз шұғылданып журген спорт түріне сай келетін ыңғайлы аяқкиім таңдаңыз. Оны тұрақты түрде ауыстырып тұрыңыз. Есіңізде болсын, жүру мен жүгіруге арналған аяқкиімге салынатын ұлтарақ 6 айдан 12 айға дейін жарамды.\r\n• Өзіңіздің күш-қуатыңызға ең қолайлы дене жаттығулары жүйесін таңдап алыңыз. Егер созылмалы ауру себебінен дәрігердің бақылауында болсаңыз, күш түсіру дәрежесін белгілеу үшін одан кеңес алыңыз.\r\n• Егер төменде көрсетілген белгілердің кем дегенде біреуін сезінсеңіз, күш түсіруді тоқтатып, дәрігерге жүгініңіз. Оның\r\nалғашқы белгілері:\r\n— қолайсыздық, ауырсынулар, дене қызуының көтерілуі, не дененің кеуде тұсындағы ауырлық сезімі;\r\n— әлсіздік немесе естен тану;\r\n— тынысты қалыпқа келтіру үшін 5 минуттан артық уақытты қажет ететін ентігу;\r\n— сүйектегі немесе буындағы ауырсынулар\r\n• Өз шамаңыздан аспаңыз. Тәніңізге ден қойыңыз, егер:\r\n— жаттығуды аяқтауға күшіңіз жетпесе;\r\n— күш жұмсау кезінде сөйлеуге мұршаңыз болмаса;\r\n— кезекті жаттығудан кейін әлсіздік сезінсеңіз;\r\n— күні бойы әлсіздік сезінсеңіз;\r\n— ұйықтау қиынға соқса;\r\n— жаттығудан кейін буындарыңыз сырқыраса, жаттығуды\r\nдоғарыңыз.','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y');

--
-- Table structure for table `tiki_articles_copy`
--

CREATE TABLE `tiki_articles_copy` (
  `topline` varchar(255) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `title` varchar(255) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `subtitle` varchar(255) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `linkto` varchar(255) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `lang` varchar(16) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `state` char(1) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT 's',
  `authorName` varchar(60) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `topicId` int(14) DEFAULT NULL,
  `topicName` varchar(40) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `size` int(12) DEFAULT NULL,
  `useImage` char(1) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `image_name` varchar(80) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `image_caption` text COLLATE utf8_unicode_ci,
  `image_type` varchar(80) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `image_size` int(14) DEFAULT NULL,
  `image_x` int(4) DEFAULT NULL,
  `image_y` int(4) DEFAULT NULL,
  `list_image_x` int(4) DEFAULT NULL,
  `list_image_y` int(4) DEFAULT NULL,
  `image_data` longblob,
  `publishDate` int(14) DEFAULT NULL,
  `expireDate` int(14) DEFAULT NULL,
  `created` int(14) DEFAULT NULL,
  `heading` text COLLATE utf8_unicode_ci,
  `body` longtext COLLATE utf8_unicode_ci,
  `author` varchar(200) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `nbreads` int(14) DEFAULT NULL,
  `votes` int(8) DEFAULT NULL,
  `points` int(14) DEFAULT NULL,
  `type` varchar(50) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `rating` decimal(3,2) DEFAULT NULL,
  `isfloat` char(1) COLLATE utf8_unicode_ci DEFAULT NULL,
  `ispublished` char(1) COLLATE utf8_unicode_ci NOT NULL DEFAULT 'y',
  KEY `title` (`title`),
  KEY `heading` (`heading`(255)),
  KEY `body` (`body`(255)),
  KEY `nbreads` (`nbreads`),
  KEY `author` (`author`(32)),
  KEY `topicId` (`topicId`),
  KEY `publishDate` (`publishDate`),
  KEY `expireDate` (`expireDate`),
  KEY `type` (`type`),
  FULLTEXT KEY `ft` (`title`,`heading`,`body`)
) ENGINE=InnoDB DEFAULT CHARSET=utf8 COLLATE=utf8_unicode_ci;

--
-- Dumping data for table `tiki_articles_copy`
--

INSERT INTO `tiki_articles_copy` VALUES ('','12 айлық жасқа толмаған балалардағы жасанды тыныс алдыру','','','kz','s','',0,'',4276,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531209720,1562745720,1531210169,'ЖӨР (СЛР) – жүрек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған.\r\n\r\nЖӨР – «жедел жәрдем» келгенге дейін ми және басқа маңызды ағзалар арқылы  оттегімен құнарландырылған қан айналымын қамтамасыз ету мақсатында жүректің тікелей емес массажын және «құтқару» демін беруді жүргізу. Оттегімен  құнарландырылған қан айналымы мидың зақымдануының және бірнеше минут ішінде ұшырауы мүмкін өлім-жітімнің алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nЖӨР жүргізу қиын емес. Келесі алгоритмді орындау қажет:','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__ЖӨР (СЛР) дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__1 қадам. Баланың жағдайын тексеріңіз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__2 қадам. Баланың тыныс алу жолдарын ашыңыз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__3 қадам. Екі «құтқару» демін беріңіз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__4 қадам. 30 рет басуды орындаңыз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__5 қадам. Басудан және жасанды дем беруден тұратын циклді қайталаңыз__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}__ЖӨР (СЛР) дегеніміз не?__\r\n\r\n\r\nЖӨР (СЛР) – жүрек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған.\r\n\r\nЖӨР – «жедел жәрдем» келгенге дейін ми және басқа маңызды ағзалар арқылы  оттегімен құнарландырылған қан айналымын қамтамасыз ету мақсатында жүректің тікелей емес массажын және «құтқару» демін беруді жүргізу. Оттегімен  құнарландырылған қан айналымы мидың зақымдануының және бірнеше минут ішінде ұшырауы мүмкін өлім-жітімнің алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nЖӨР жүргізу қиын емес. Келесі алгоритмді орындау қажет:\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}__1 қадам. Баланың жағдайын тексеріңіз__\r\n\r\nБала есін біледі ме? Баланы иығынан алып, сілкілеңіз және сөйлеп, шақырыңыз. Егер ол жауап бермесе, қасыңыздағы біреуге «103» телефоны арқылы шұғыл «жедел жәрдемді» шақыруын сұраңыз. (егер баламен жалғыз өзіңіз болсаңыз, алғашқы 2 минут бойы көмек көрсетіп, содан кейін «жедел жәрдемді» шақырыңыз).\r\n\r\nТез, бірақ абайлап, баланы арқасына, қатты, тегіс орынға жатқызыңыз.\r\n\r\nКүрделі қан кетуі болмауына көз жеткізіңіз. Қан кетуі болса, сол тұсты басып, тоқтатуға тырысыңыз. Қан кетуін бақылауға алғанға дейін ЖӨР жүргізбеңіз.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}__2 қадам. Баланың тыныс алу жолдарын ашыңыз__\r\n\r\nБір қолыңызбен баланың басын артқа қарай жіберіп, екінші қолмен иегінен көтеріңіз. Бұл оның тыныс алу жолдаын ашуға мүмкіндік береді.\r\n\r\n10 секунд ішінде баланың тыныс алуын тексеріп көру қажет.\r\n\r\nТыныс алуын тексеру үшін басыңызды аузына әкеліңіз, өзіңіз бұл кезде аяқ жағына қарауыңыз қажет. Тыныс алу бар болса, кеудесінің сәл көтерілуін көресіз және тыныс алуының дыбысын естисіз. Бала тыныс алса, бетіңізбен оны сезесіз.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}__3 қадам. Екі «құтқару» демін беріңіз__\r\n\r\nЕгер бала тыныс алмаса, екі қысқа дем беріңіз, әрқайсысының ұзақтығы бір секундтан тұратын. Баланың мұрны мен аузын ерніңізбен алып, екі рет өкпесіне - кеудесі көтерілгенге дейін дем беріңіз, дем беру арасында ауаның қайта шығуы үшін үзіліс жасаңыз.\r\n\r\nБаланың өкпесі сіздікіне қарағанда біршама кіші екендігін есе ұстаңыз, оны толтыру үшін толық емес дем беру қажет. Тым терең және үдемелі дем шығаруда ауа баланың асқазанына түсуі мүмкін.\r\n\r\nЕгер кеудесі көтерілмесе, тыныс алу жолдары бітелген. Бұл жағдайда тұншығу кезінде жасалатын алғашқы көмекті орындау қажет.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}__4 қадам. 30 рет басуды орындаңыз__\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"27\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nБаланы арқасына жатқызып, екі немесе үш саусақтың ұшын кеудесінің ортасына, емшектердің ортасынан өтетіндей сызықтан сәл төменірек орналастырыңыз.\r\n\r\nСаусақ ұшымен кеуде қуысын басуды орындай бастаңыз, бұл кезде ол 3,5 – 4 сантиметрдей түсуі қажет. Басу жұлқынбастан, толқынды түрде болуы тиіс.\r\n\r\nМинутына 100-ден 30 басуды орындаңыз. «бір және екі және...» деп дауыстап санап, санды атағанда – басып, одан кейін ішіңізден «және» деп, орындаған жөн.\r\n\r\n30 басудан кейін екі жасанды демді орындаңыз (3-қадам). (кеуде қуысын басудан және жасанды дем беруден тұратын әрбір цикл 24 секунды алуы тиіс).\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}__5 қадам. Басудан және жасанды дем беруден тұратын циклді қайталаңыз__\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"28\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЖүректі 30 рет басудан және екі дем беруден тұратын циклді орындауды жалғастырыңыз. Егер баламен өзіңіз жалғыз болсаңыз, алғашқы 2 минут бойы ЖӨР жасап, содан кейін «103» телефоны арқылы шұғыл «жедел жәрдемді» шақырыңыз.\r\n\r\nЖүректің тікелей емес массажын және жасанды тыныс алдыруды көмек келгенге дейін немесе тіршілік белгісі пайда болғанға дейін орындаңыз. Егер тым шаршасаңыз, АСД (АВД) – автоматты сыртқы дефибриллятор қолдануға болады.\r\n\r\nБала өзін жақсы сезінеді деп санасаңыз да, «жедел жәрдем» дәрігері баланың тыныс алу жолдары толығымен өтімділігін және кез келген басқадай ішкі зақымдану жоқтығына көз жеткізуі қажет.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','12 айлық жасқа толмаған балалардың тұншығуында және қақалуында алғашқы жәрдем көрсету','','','kz','s','',0,'',5237,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531216440,1562752440,1531216838,'Баланың өмірін құтқару қажет болуынан аулақ боларсыз деген ойдамыз, бірақ, бұл жалпы өмірде орын алуы мүмкін жағдай. Балалар қауіпті жағдайға жиі ұшырайды. Сәбилер тамақпен немесе ойыншықпен қақалуы мүмкін, су астында немесе бассейнде қалуы мүмкін, жіпке оралып қалуы мүмкін.\r\n\r\nБұл сатылы нұсқаулық тұншығуда және қақалуда көрсетілетін алғашқы жәрдем көрсетудің негіздерін түсіндіреді, бірақ, бұл ақпараттың жалғыз көзі емес. Сәбилер мен балаларға алғашқы жедел жәрдем көрсетудің дұрыс әдістемесін үйрену үшін бірнеше сағат бөліңіз. Бұл әрекеттерді орындау әдістемесі баланың жасына қарай ерекшеленеді, дұрыс орындамау балаға зиян келтіруі мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__1 қадам. Жағдайды тез бағалау қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__2 қадам. Тұрып қалған нәрсені кеуде қуысының артқы жағын соққылау арқылы алып тастауға тырысу 1__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБаланың өмірін құтқару қажет болуынан аулақ боларсыз деген ойдамыз, бірақ, бұл жалпы өмірде орын алуы мүмкін жағдай. Балалар қауіпті жағдайға жиі ұшырайды. Сәбилер тамақпен немесе ойыншықпен қақалуы мүмкін, су астында немесе бассейнде қалуы мүмкін, жіпке оралып қалуы мүмкін.\r\n\r\nБұл сатылы нұсқаулық тұншығуда және қақалуда көрсетілетін алғашқы жәрдем көрсетудің негіздерін түсіндіреді, бірақ, бұл ақпараттың жалғыз көзі емес. Сәбилер мен балаларға алғашқы жедел жәрдем көрсетудің дұрыс әдістемесін үйрену үшін бірнеше сағат бөліңіз. Бұл әрекеттерді орындау әдістемесі баланың жасына қарай ерекшеленеді, дұрыс орындамау балаға зиян келтіруі мүмкін.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__1 қадам. Жағдайды тез бағалау қажет.__\r\n\r\nЕгер бала кенеттен жыламай немесе жөтелмей қалса, оның тыныс алу жолдарында бірнәрсе бөгет болған, сіз осы жағдайды жоюға көмектесуіңіз қажет. Бала анық емес дыбыс шығаруы немесе үнемі дыбыссыз аузын ашуы мүмкін. Баланың терісі ашық қызыл немесе көкшіл түс алуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер бала жөтелсе немес қақалса, оның тыныс алу жолдары ішінара бөгет алған. Бұлай болса, бала жөтелуін жалғастырсын. Жөтел – бұл жағдайды жоюдың аса тиімді тәсілі.\r\n\r\nЕгер бала тұрып қалған нәрсені жөтеліп, шығара алмаса, біреуден «103» телефоны арқылы «жедел жәрдемді» шақыруды өтініңіз, ал өзіңіз арқасын қағып, кеуде тұсын соққылауды бастаңыз (2-ші қадамды қараңыз).\r\n\r\nЕгер баламен өзіңіз ғана болсаңыз, алдымен, 2 минут бойы жәрдем көрсетіңіз, одан кейін, «жедел жәрдем» бригадасын шақырыңыз.\r\n\r\nАл басқаша жағдайда, егер баланың тыныс алу жолдары ісіну салдарынан бөгелгендігіне күмәніңіз болса, шұғыл түрде «жедел жәрдем» бригадасын шақырыңыз. Балада тамаққа немесе жәндіктің шағуына аллергиялық серпін болуы немесе қыспақ болуы мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, балада жүрек ауруының жоғары қаупі болса, шұғыл түрде «жедел жәрдем» бригадасын шақыру қажет.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__2 қадам. Тұрып қалған нәрсені арқадан қағып және кеуде қуысын басу арқылы шығарып алуға тырысу қажет__\r\n\r\n\'\'Алдымен арқасын соққылаңыз.\'\'\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"35\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЕгер баланың есі қалыпты болса, бірақ, жөтеле, тыныс ала алмаса, оның тыныс алу жолдарында бір нәрсе тұрып қалды деп санасаңыз, баланы абайлап, желкесінен ұстай отырып, білегіңізге жатқызыңыз.\r\n\r\nБасқа қолыңызды және білегіңізді баланың денесінің алдыңғы тұсында ұстаңыз. Бала екі білектің ортасында қысылуы тиіс.\r\n\r\nСаусақтың көмегімен баланың иегін ұстаңыз және оны бетімен төмен қаратып, білегіңізге жатқызыңыз. Қолыңызды бөксеге түсіріңіз, баланың басы кеудесінен төмен болатындай.\r\n\r\nАлақанның түбімен баланың жауырыны арасында бес нақты соққы беріңіз, тұрып қалған затты ығыстырып шығару үшін. Баланың басы мен мойнын ұстай тұрыңыз, оның иегін үлкен және сұқ саусақтың ортасында қатты қысып ұстаңыз.\r\n\r\nӘрі қарай, бос қолыңызды (соққы берген) баланың желкесіне қойыңыз, бұл кезде сіздің білегіңіз оның омыртқасы бойымен орналасуы қажет. Абайлап, оны аударыңыз, бұл кезде қол ұшыңыз бен білегіңіз баланың денесінің алдыңғы жағында қалады.\r\n\r\n\'\'Одан кейін кеуде қуысын басуды орындаңыз.\'\'\r\n\r\nБала білектеріңіздің ортасында болған кезде, оның басы мен мойнын ұстап тұрып, иегін үлкен және сұқ саусақтың ортасында қатты қысып ұстаңыз. Баланың арқасын ұстап тұрған қолыңызды қарсы бөксесіне қарай түсіріңіз, баланың басы оның кеудесінен төмен деңгейде болуы қажет.\r\n\r\nЕкі немесе үш саусақтың ұшын баланың кеуде қуысының ортасына, оның емшектерінің ортасынан өтетіндей сызықтан төмен орналастырыңыз. Басуды орындау үшін баланың кеудесін саусақтарыңызбен басыңыз, кеудесі бұл кезде 3,5-4 см-ге түсуі қажет. Осыдан кейін саусағыңызды жіберіп, кеуде қуысы бастапқы күйіне келуі тиіс.\r\n\r\nБес рет басуды орындаңыз. Саусақтарыңыз баланың төссүйегімен байланысты болуы қажет. Басулар күрт емес,  тербелмелі түрде орындалуы шарт.\r\n\r\n\'\'Арқаны қағуды және кеуде қуысын басуды қайталаңыз.\'\'\r\n\r\nБес рет арқаны қағуды және бес рет кеуде қуысын басуды алмастыра отырып, баланың тыныс алу жолдарын бітеген нәрсе шыққанға дейін немесе бала күшті жөтеле, жылай бастағанға дейін немесе өздігінше тыныс ала бастағанға дейін орындауды жалғастырыңыз. Жөтел болса, балаға бітелген нәрсені жөтелмен шығарып тастауына мүмкіндік беріңіз.\r\n\r\n\'\'Егер бала есін жоғалтса.\'\'\r\n\r\nЕгер тұншыққан бала есін жоғалтса, жүрек-өкпе реанимациясын жасау қажет. Балаға жасанды тыныс алуды орындау үшін келесі ұсыныстарды орындаңыз:\r\n\r\n      ·         Баланың аузын ашып, тұрып қалған нәрсені табуға тырысыңыз. Оны көріп тұрсаңыз, кішкентай саусағыңызбен алыңыз.\r\n\r\n     ·         Содан кейін екі жасанды дем беріңіз. Егер тыныс алу болмаса (кеуде қуысы көтерілмесе), оның басын еңкейтіп, қайтадан екі жасанды дем беріңіз.\r\n\r\n     ·         Егер сонда да кеуде қуысы көтерілмесе, кеуде қуысын 30 рет басуды (компрессия) орындаңыз.\r\n\r\n     ·         Ауыз қуысын қарап, бір нәрсе көрсеңіз, алып тастаңыз. Тағы да екі жасанды дем беріңіз.\r\n\r\n     ·         Жәрдем жеткенге дейін кеуде қуысын басуды орындауды жалғастырыңыз. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','12 айлық жастан асқан балалардағы жасанды тыныс алдыру','','','kz','s','',0,'',4295,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531218060,1562754060,1531218579,'ЖӨР (СЛР) – жүрек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған.\r\n\r\nЖӨР – «жедел жәрдем» келгенге дейін ми және басқа маңызды ағзалар арқылы  оттегімен құнарландырылған қан айналымын қамтамасыз ету мақсатында жүректің тікелей емес массажын және «құтқару» демін беруді жүргізу. Оттегімен  құнарландырылған қан айналымы мидың зақымдануының және бірнеше минут ішінде ұшырауы мүмкін өлім-жітімнің алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nЖӨР жүргізу қиын емес. Келесі алгоритмді орындау қажет.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__ЖӨР (СЛР) дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__1 қадам. Баланың жағдайын тексеріңіз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__2 қадам. Баланың тыныс алу жолдарын ашыңыз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__3 қадам. Екі «құтқару» демін беріңіз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__4 қадам. 30 рет басуды орындаңыз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__5 қадам. Басудан және жасанды дем беруден тұратын циклді қайталаңыз__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__ЖӨР (СЛР) дегеніміз не?__\r\n\r\nЖӨР (СЛР) – жүрек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған.\r\n\r\nЖӨР – «жедел жәрдем» келгенге дейін ми және басқа маңызды ағзалар арқылы  оттегімен құнарландырылған қан айналымын қамтамасыз ету мақсатында жүректің тікелей емес массажын және «құтқару» демін беруді жүргізу. Оттегімен  құнарландырылған қан айналымы мидың зақымдануының және бірнеше минут ішінде ұшырауы мүмкін өлім-жітімнің алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nЖӨР жүргізу қиын емес. Келесі алгоритмді орындау қажет.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__1 қадам. Баланың жағдайын тексеріңіз__\r\n\r\nБала есін біледі ме? Баланы иығынан алып, сілкілеңіз және сөйлеп, шақырыңыз. Егер ол жауап бермесе, қасыңыздағы біреуге «103» телефоны арқылы шұғыл «жедел жәрдемді» шақыруын сұраңыз. (егер баламен жалғыз өзіңіз болсаңыз, алғашқы 2 минут бойы көмек көрсетіп, содан кейін «жедел жәрдемді» шақырыңыз).\r\n\r\nТез, бірақ абайлап, баланы арқасына, қатты, тегіс орынға жатқызыңыз.\r\n\r\nКүрделі қан кетуі болмауына көз жеткізіңіз. Қан кетуі болса, сол тұсты басып, тоқтатуға тырысыңыз. Қан кетуін бақылауға алғанға дейін ЖӨР жүргізбеңіз.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__2 қадам. Баланың тыныс алу жолдарын ашыңыз__\r\n\r\nБір қолыңызбен баланың басын артқа қарай жіберіп, екінші қолмен иегінен көтеріңіз. Бұл оның тыныс алу жолдаын ашуға мүмкіндік береді.\r\n\r\n10 секунд ішінде баланың тыныс алуын тексеріп көру қажет.\r\n\r\nТыныс алуын тексеру үшін басыңызды аузына әкеліңіз, өзіңіз бұл кезде аяқ жағына қарауыңыз қажет. Тыныс алу бар болса, кеудесінің сәл көтерілуін көресіз және тыныс алуының дыбысын естисіз. Бала тыныс алса, бетіңізбен оны сезесіз.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__3 қадам. Екі «құтқару» демін беріңіз__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"36\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЕгер бала тыныс алмаса, екі қысқа дем беріңіз, әрқайсысының ұзақтығы бір секундтан тұратын. Баланың мұрнын тығыздап жауып, аузыңызды ерніне қойып, дем беріңіз, бұл кезде кеудесі сәл көтерілуі тиіс.\r\n\r\nЕгер кеудесі көтерілмесе, тыныс алу жолдары бітелген. Бұл жағдайда тұншығу кезінде жасалатын алғашқы көмекті орындау қажет.  \r\n\r\nЕгер тыныс алу жолдары өтімді болса, екі рет қатарынан жасанды дем беріңіз, дем беру арасында ауаның қайта шығуы үшін үзіліс жасаңыз.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__4 қадам. 30 рет кеудені басуды орындаңыз__\r\n\r\nТізерлеп, баланың кеуде қуысының жоғарғы бөлігінің қасына орналасыңыз. Бір алақаныңыздың түбін баланың кеудесіне қойыңыз. Келесі қолыңызды үстіне қойыңыз. Саусағыңыз кеудеге тимеуі қажет, ол үшін оларды айқастырып, немесе жоғарылау көтеріп ұстаңыз. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"37\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nКеуде қуысын басуды бастаңыз, бұл кезде баланың кеудесі төмен шамамен, 5 сантиметрге түсуі қажет. Келесі басуды орындау алдында кеуде орнына келуі қажет.\r\n\r\nМинутына 100-ден 30 басуды орындаңыз. «бір және екі және...» деп дауыстап санап, санды атағанда – басып, одан кейін ішіңізден «және» деп, орындаған жөн.\r\n\r\n30 басудан кейін екі жасанды демді орындаңыз (3-қадам). (кеуде қуысын басудан және жасанды дем беруден тұратын әрбір цикл 24 секунды алуы тиіс). \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__5 қадам. Басудан және жасанды дем беруден тұратын циклді қайталаңыз__\r\n\r\nЖүректі 30 рет басудан және екі дем беруден тұратын циклді орындауды жалғастырыңыз. Егер баламен өзіңіз жалғыз болсаңыз, алғашқы 2 минут бойы ЖӨР жасап, содан кейін «103» телефоны арқылы шұғыл «жедел жәрдемді» шақырыңыз.\r\n\r\nЖүректің тікелей емес массажын және жасанды тыныс алдыруды көмек келгенге дейін немесе тіршілік белгісі пайда болғанға дейін орындаңыз. Егер тым шаршасаңыз, АСД (АВД) – автоматты сыртқы дефибриллятор қолдануға болады.\r\n\r\nБала өзін жақсы сезінеді деп санасаңыз да, «жедел жәрдем» дәрігері баланың тыныс алу жолдары толығымен өтімділігін және кез келген басқадай ішкі зақымдану жоқтығына көз жеткізуі қажет.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','12 айлық жастан асқан балалардың тұншығуында және қақалуында алғашқы жәрдем көрсету','','','kz','s','',0,'',4458,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531280520,1562816520,1531280914,'Баланың өмірін құтқару қажеттігінен аулақ боларсыз деген ойдамыз, бірақ, бұл жалпы өмірде орын алуы мүмкін жағдай. Балалар қауіпті жағдайға жиі ұшырайды. Олар тамаққа қақалады, велосипедтен немесе түрлі қондырғылардан құлайды, қараусыз суға да ұмтылады.\r\n\r\nБұл сатылы нұсқаулық тұншығуда және қақалуда көрсетілетін алғашқы жәрдем көрсетудің негіздерін түсіндіреді. Сәбилер мен балаларға алғашқы жедел жәрдем көрсетудің дұрыс әдістемесін үйрену үшін бірнеше сағат бөліңіз. Бұл әрекеттерді орындау әдістемесі баланың жасына қарай ерекшеленеді, дұрыс орындамау балаға зиян келтіруі мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат. 1__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__1 қадам. Жағдайды тез бағалау қажет. 1__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__2 қадам. Тұрып қалған нәрсені арқадан қағып және іштің жоғарғы бөлігін басумен шығарып алуға тырысу қажет. 2__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБаланың өмірін құтқару қажеттігінен аулақ боларсыз деген ойдамыз, бірақ, бұл жалпы өмірде орын алуы мүмкін жағдай. Балалар қауіпті жағдайға жиі ұшырайды. Олар тамаққа қақалады, велосипедтен немесе түрлі қондырғылардан құлайды, қараусыз суға да ұмтылады.\r\n\r\nБұл сатылы нұсқаулық тұншығуда және қақалуда көрсетілетін алғашқы жәрдем көрсетудің негіздерін түсіндіреді. Сәбилер мен балаларға алғашқы жедел жәрдем көрсетудің дұрыс әдістемесін үйрену үшін бірнеше сағат бөліңіз. Бұл әрекеттерді орындау әдістемесі баланың жасына қарай ерекшеленеді, дұрыс орындамау балаға зиян келтіруі мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__1 қадам. Жағдайды тез бағалау қажет__\r\n\r\nЕгер бала кенеттен жыламай немесе жөтелмей қалса, оның тыныс алу жолдарында бірнәрсе бөгет болған, сіз осы жағдайды жоюға көмектесуіңіз қажет. Бала анық емес дыбыс шығаруы немесе үнемі дыбыссыз аузын ашуы мүмкін. Баланың терісі ашық қызыл немесе көкшіл түс алуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер бала жөтелсе немесе қақалса, оның тыныс алу жолдарын ішінара бөгет алған. Бұлай болса, бала жөтелуін жалғастырсын. Жөтел –  жағдайды жоюдың аса тиімді тәсілі.\r\n\r\nЕгер бала тұрып қалған нәрсені жөтеліп, шығара алмаса, біреуден «103» телефоны арқылы «жедел жәрдемді» шақыруды өтініңіз, ал өзіңіз арқасын қағып, кеуде тұсын соққылауды бастаңыз (2-ші қадамды қараңыз).  \r\n\r\nЕгер баламен өзіңіз ғана болсаңыз, алдымен, 2 минут бойы жәрдем көрсетіңіз, одан кейін, «жедел жәрдем» бригадасын шақырыңыз.\r\n\r\nАл басқаша жағдайда, егер баланың тыныс алу жолдары ісіну салдарынан бөгелгендігіне күмәніңіз болса, шұғыл түрде «жедел жәрдем» бригадасын шақырыңыз. Балада тамаққа немесе жәндіктің шағуына аллергиялық серпін болуы немесе қыспақ болуы мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, балада жүрек ауруының жоғары қаупі болса, шұғыл түрде «жедел жәрдем» бригадасын шақыру қажет.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__2 қадам. Тұрып қалған нәрсені арқадан қағып және іштің жоғарғы бөлігін басумен шығарып алуға тырысу қажет__\r\n\r\n\'\'Алдымен арқасын соққылаңыз\'\'.\r\n\r\nЕгер баланың есі қалыпты болса, бірақ, жөтеле, тыныс ала алмаса, немесе көгере бастаса, оның артына тізерлеп тұрыңыз. Бір қолыңызды оның кеудесіне диагональ бойынша қойып, балаға қолдау жасап, оны алға қарай еңкейтіңіз.\r\n\r\nБаланың жаурынының ортасында екінші алақаныңыздың түбімен бірнеше соққы жасаңыз. Әр соққы тыныс алу жолдарының бітелуін жоюға бағытталуы тиіс.\r\n\r\nОсындай бес соққы жасаңыз.\r\n\r\n\'\'Одан кейін іштің жоғарғы бөлігін басуды бастаңыз.\'\'\r\n\r\nБаланың артында тізерлеп тұрыңыз және қолыңызды оның белінің айналасында орналастырыңыз.\r\n\r\nБір немесе екі саусақпен баланың кіндігін табыңыз. Жұдырығыңызды түйіп, оны үлкен саусақ жағынан кіндік пен кеуденің төмен бөлігі деңгейінде ішіне қойыңыз.\r\n\r\nЖұдырықты басқа қолмен жауып, ішті баса отырып, жоғары қарай бес тез басуды жасаңыз. Әр басу жеке орындалуы және бітелуді жоюға бағытталуы тиіс.\r\n\r\n\'\'Арқаны қағу және іштің жоғары бөлігін соққылауды қайталаңыз.\'\'\r\n\r\nБес рет арқаны қағуды және бес рет ішті басуды алмастыра отырып, баланың тыныс алу жолдарын бітеген нәрсе шыққанға дейін немесе бала күшті жөтеле бастағанға дейін орындауды жалғастырыңыз.\r\n\r\n\'\'Егер бала есін жоғалтса.\'\'\r\n\r\nЕгер тұншыққан бала есін жоғалтса, жүрек-өкпе реанимациясын жасау қажет. Балаға жасанды тыныс алуды орындау үшін келесі ұсыныстарды орындаңыз:\r\n\r\nБаланы қатты жерге, арқасына жатқызыңыз. Оның кеудесінің жоғарғы бөлігінің қасында тізерлеп тұрыңыз. Бір қолыңыздың түбін оның кеуде қуысының ортасында орналасқан төсүйегіне қойыңыз. Басқа қолыңызды бірінші қолыңыздың үстінде орналастырыңыз. Саусақтарыңызды кеудеге тимейтіндей етіп айқастырыңыз немесе оларды жоғары көтеріңіз.\r\n\r\nБаланың төссүйегі шамамен 5 см жылжыйтындай етіп, 30 рет басуды орындаңыз. Әр басудың арасында кеуде қуысы бастапқы күйіне келуі қажет. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"38\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБаланың аузын ашып, тұрып қалған нәрсені табуға тырысыңыз. Оны көріп тұрсаңыз, саусағыңызбен алыңыз.\r\n\r\nСодан кейін екі жасанды дем беріңіз. Егер тыныс алу болмаса (кеуде қуысы көтерілмесе), 30 басудан тұратын циклді қайталап, затты алуға тырысыңыз, екі жасанды дем беріңіз. Осы циклді зат алынып, бала өздігінше тыныс алғанға немесе жәрдем жеткенге дейін қайталаңыз.','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Абсцесс','','','kz','s','',0,'',4754,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531282020,1562818020,1531282714,'Абсцесс (іріңқалта) – бұл тері астында іріңнің жиналуымен сипатталатын инфекция. Абсцесс әдетте алтын түсті  стафилококк және стрептококк секілді бактериялармен байланысты. Бұл бактериялар терідегі сызаттар мен жаралар арқылы енеді. Бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін зақымданған тұста қызару, ауырсыну, температураның артуы және ісінуі пайда болады, дене температурасы артуы мүмкін. Абсцесс тері бетінің инфекциясын заманауи және сәйкес емдемеген жағдайда орын алуы мүмкін. Сәйкес емдеу болған жағдайда бұл аурудың болжамы сәтті. \r\n\r\nМетициллин-резистентті стафилококк (МРЗС) - пенициллин қатарындағы антибиотиктерге тұрақтылығы бар бактериялар тобы, бұл көптеген онжылдықтар бойы стафилококты және тері инфекцияларын антибиотикпен емдеудегі күрделі мәселе болды. Бұрынырақта МРЗС халықтың аз тобында, денсаулық сақтау саласының қызметкерлерінде және егілетін наркотиктерді қолданатын адамдар арасында таралған болатын. Бүгінде МРЗС жалпы халықтың тері инфекциясының жиі себебі болуда. МРЗС қазір «пенициллин қатарынан емес» антибиотиктермен және зақымданған теріге жергілікті күтім жасау арқылы табысты емделеді. Сирек жағдайда МРЗС терінің және жұмсақ тіндердің күрделі (терең) инфекцияларын туындатуы мүмкін. Стафилококты инфекция, әдетте, ұсақ қызыл түйіндерден немесе ірің толған түйіндерден басталады, олар қысқа уақыттың ішінде терең, ауырсынатын ойық жараға айналуы мүмкін. Егер теріңізде қызыл түйінді немесе ірің толған түйінді байқасаңыз және инфекцияның белгілері болса (зақымданған тұстың ауырсынуы, қызаруы және ісінуі) шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз. Көптеген науқастар түйіндерді өрмекшінің шағуы деп санап, қателеседі. Антибиотикпен емдеуді өткізудің алдында дәрігер терінің зақымданған тұсынан қырынды алып, зерттеу тағайындауы мүмкін. МРЗС жұқпалану симптомдарына ұқсайтын белгілер болуында, және МРЗС талдауының нәтижесі оң болса, дәрігер таблетка түріндегі антибиотик қабылдауды және зақымданған теріге жергілікті емдеу тағайындайды. Инфекцияның сау жерге таралмауы үшін  қолды және дененің басқа ашық тұстарын таза ұстау қажет, ал жаралар емдеу кезінде зарарсыз дәкемен таңылуы тиіс.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Қауіп топтары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Үй жағдайында емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дәрігерге қашан көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nАбсцесс (іріңқалта) – бұл тері астында іріңнің жиналуымен сипатталатын инфекция. Абсцесс әдетте алтын түсті  стафилококк және стрептококк секілді бактериялармен байланысты. Бұл бактериялар терідегі сызаттар мен жаралар арқылы енеді. Бірнеше күннен бірнеше аптаға дейін зақымданған тұста қызару, ауырсыну, температураның артуы және ісінуі пайда болады, дене температурасы артуы мүмкін. Абсцесс тері бетінің инфекциясын заманауи және сәйкес емдемеген жағдайда орын алуы мүмкін. Сәйкес емдеу болған жағдайда бұл аурудың болжамы сәтті. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"39\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nМетициллин-резистентті стафилококк (МРЗС) - пенициллин қатарындағы антибиотиктерге тұрақтылығы бар бактериялар тобы, бұл көптеген онжылдықтар бойы стафилококты және тері инфекцияларын антибиотикпен емдеудегі күрделі мәселе болды. Бұрынырақта МРЗС халықтың аз тобында, денсаулық сақтау саласының қызметкерлерінде және егілетін наркотиктерді қолданатын адамдар арасында таралған болатын. Бүгінде МРЗС жалпы халықтың тері инфекциясының жиі себебі болуда. МРЗС қазір «пенициллин қатарынан емес» антибиотиктермен және зақымданған теріге жергілікті күтім жасау арқылы табысты емделеді. Сирек жағдайда МРЗС терінің және жұмсақ тіндердің күрделі (терең) инфекцияларын туындатуы мүмкін. Стафилококты инфекция, әдетте, ұсақ қызыл түйіндерден немесе ірің толған түйіндерден басталады, олар қысқа уақыттың ішінде терең, ауырсынатын ойық жараға айналуы мүмкін. Егер теріңізде қызыл түйінді немесе ірің толған түйінді байқасаңыз және инфекцияның белгілері болса (зақымданған тұстың ауырсынуы, қызаруы және ісінуі) шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз. Көптеген науқастар түйіндерді өрмекшінің шағуы деп санап, қателеседі. Антибиотикпен емдеуді өткізудің алдында дәрігер терінің зақымданған тұсынан қырынды алып, зерттеу тағайындауы мүмкін. МРЗС жұқпалану симптомдарына ұқсайтын белгілер болуында, және МРЗС талдауының нәтижесі оң болса, дәрігер таблетка түріндегі антибиотик қабылдауды және зақымданған теріге жергілікті емдеу тағайындайды. Инфекцияның сау жерге таралмауы үшін  қолды және дененің басқа ашық тұстарын таза ұстау қажет, ал жаралар емдеу кезінде зарарсыз дәкемен таңылуы тиіс.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nАбсцестің пайда болуына бейімдейтін факторлар:\r\n\r\n* Терінің кез келген инфекциялары, әсіресе, емделмеген кезде\r\n* Диабет\r\n* Семіздік\r\n* Вена (көктамыр) арқылы есірткі енгізу\r\n* Негізгі аурудың немесе оны емдеудің салдарынан иммундық жүйенің әлсіреуі\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Қауіп топтары__\r\n\r\nАбсцесс кез келген адамда және дененің кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nЗақымданған бөлікті басқан кезде абсцестегі сұйықтықтың бар екенін сезуге болады.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\n1-2 аптаның ішінде ауырсынуы, қызаруы және ісінуі пайда болады. Терінің астында іріңнің болуы әдетте, көрінбейді. Дене температурасының артуы және жалпы дімкәстік байқалуы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Үй жағдайында емдеу__\r\n\r\nАбсцесті өздігінше емдеу дұрыс емес. Дәрігерге барғанға дейін зақымданған бөлікке жылы компресс қойып, және ісіну мен ауырсынуды жою үшін негізінде ибупрофен бар қабынуға қарсы дәрі қабылдау қажет. \r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан көріну қажет__\r\n\r\nЗақымданған бөліктің ауырсынуы, қызаруы және ісінуі пайда болса, медициналық көмекке жүгініңіз. Егер абсцесс бетте болса және тез таралса немесе қозғалуды шектейтін жерде орналасатын болса, шұғыл медициналық көмекке жүгіну қажет.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nАлдын ала ауырсынуды басу шарасынан кейін дәрігер зақымданған тұсты аздап тіледі, және абсцестегі сұйықтықты немесе іріңді шығарады. Бұл бактериялардың көпшілігін жойып, организмге қалған аз мөлшерімен күресуге көмектеседі. Кейбір жағдайда, бөлінген ірің бактериологиялық зерттеу өткізу үшін зертханаға жіберіледі. Қоздырғышын анықтау тиімді антибиотикті таңдау үшін қажет. Зерттеу 2-3 күнде өтеді. Талдаудың нәтижелерін алғанға дейін дәрігер Сізге кең ауқымды әрекет ететін антибиотик тағайындауы мүмкін. Ауыр инфекция болмаса, антибиотикпен емдеу тағайындалмайды.\r\n\r\nЕгер жағдай жақсармаса, немесе инфекцияның қоздырғышы кең таралмаған болса, дәрігер антибиотиктердің әр түрін тағайындауы мүмкін. Антибиотиктер тағайындалған жағдайда, жағдай жақсарып, сауығу байқалғанына қарамастан, емдеудің толық курсын өту қажет. Егер емдеу басталғаннан кейін 2-3 күн ішінде жағдай жақсармаса, дәрігерге хабарлау қажет. ','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Адам папилломасының вирусы (АПВ) және жыныстық аумақтағы сүйелдер (үшкір кондиломалар).','','','kz','s','',0,'',9443,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531291860,1562827860,1531293015,'Адам папилломасының вирусы (АПВ) – сүйелдердің себебі болатын вирустардың кең таралған тобы. АПВ жүзден астам түрі бар. Олардың көпшілігі қауіпсіз, тек 30 жуық түрі қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады. Олар әдетте, жыныстық ағзаларды зақымдайды, жұқпалы жыныстық серіктестен жыныстық қатынаста жұғады. Қатерлі ісікті дамыту қаупі төмен (төмен онкогенді қауіп) және қатерлі ісікті дамыту қаупі жоғары (жоғары онкогенді қауіп) болып бөлінеді. Төмен онкогенді қауіпті АПВ жыныстық аумақтағы сүйелдердің себебі болады. жоғары онкогенді қауіпті АПВ әйелдерде жатыр мойнының, вульваның, іншектің және айналшықтың қатерлі ісігінің себебі болуы мүмкін. Ерлерде пенис пен айналшықтың қатерлі ісігінің себебі болуы мүмкін.\r\n\r\nКөпшілік адамдарда АПВ жұққанда жыныстық аумақта сүйел пайда болады, басқаларда симптомдары болмауы да мүмкін. Дәрігер сүйелдерді емдеу немесе алып тастауы мүмкін. Әйелдерде Папаниколау бойынша жұғынды алынады (Pap-test), ол қатерлі ісікке апаруы мүмкін жатыр мойнындағы өзгерістерді анықтауы мүмкін.\r\n\r\nПрезервативтерді дұрыс қолдану АПВ таралуын толық жоймаса да, едәуір азайтады. Вакцина егу АПВ кейбір түрлерінен қорғайды, оның ішінде, қатерлі ісікке апаратын түрлерінен.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Кіріспе__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Жыныстық аумақтағы сүйелдер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Мүмкін асқынулары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Дәрігерге қашан көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Синонимдары__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Кіріспе__\r\n\r\nАдам папилломасының вирусы (АПВ) – сүйелдердің себебі болатын вирустардың кең таралған тобы. АПВ жүзден астам түрі бар. Олардың көпшілігі қауіпсіз, тек 30 жуық түрі қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады. Олар әдетте, жыныстық ағзаларды зақымдайды, жұқпалы жыныстық серіктестен жыныстық қатынаста жұғады. Қатерлі ісікті дамыту қаупі төмен (төмен онкогенді қауіп) және қатерлі ісікті дамыту қаупі жоғары (жоғары онкогенді қауіп) болып бөлінеді. Төмен онкогенді қауіпті АПВ жыныстық аумақтағы сүйелдердің себебі болады. жоғары онкогенді қауіпті АПВ әйелдерде жатыр мойнының, вульваның, іншектің және айналшықтың қатерлі ісігінің себебі болуы мүмкін. Ерлерде пенис пен айналшықтың қатерлі ісігінің себебі болуы мүмкін.\r\n\r\nКөпшілік адамдарда АПВ жұққанда жыныстық аумақта сүйел пайда болады, басқаларда симптомдары болмауы да мүмкін. Дәрігер сүйелдерді емдеу немесе алып тастауы мүмкін. Әйелдерде Папаниколау бойынша жұғынды алынады (Pap-test), ол қатерлі ісікке апаруы мүмкін жатыр мойнындағы өзгерістерді анықтауы мүмкін.\r\n\r\nПрезервативтерді дұрыс қолдану АПВ таралуын толық жоймаса да, едәуір азайтады. Вакцина егу АПВ кейбір түрлерінен қорғайды, оның ішінде, қатерлі ісікке апаратын түрлерінен.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Жыныстық аумақтағы сүйелдер__\r\n\r\nжыныстық аумақтағы сүйел – терідегі және жыныстық мүшелердің сілемей қабатындағы жұмсақ өсінділер. Олар пенисте, вульвада, үрпіде, іншекте, жатыр мойнында, айналшықтың маңында және ішінде болуы мүмкін.\r\n\r\nжыныстық аумақтағы сүйел – жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға жатады (ЖЖБИ).\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nжыныстық аумақтағы сүйелдің себебін құқрайтын вирус - адам папилломасының вирусы (АПВ) аталады. АПВ 70 астам түрі бар. Олардың кейбірі жатыр мойнының өзгерістеріне, қатерлі ісігіне және айналшықтың қатерлі ісігіне апаруы мүмкін. Бұл жоғары онкогендік қауіпті АПВ. АПВ барлық түрлері сүйелдің себебі бола бермейді. АПВ кейбір түрлері дененің басқа жеріндегі, мысалы, қолдағы сүйелдің себебі болуы мүмкін.\r\n\r\nБұл мақала жыныстық аумақтағы сүйелдерге қатысты. Жыныстық  аумақтағы сүйелдер –жиі кездесетін ауру. Адамдардың көпшілігінде қандай да бір симптомдар болмайды. Әйелдерде жыныстық аумақтағы сүйелдер іншектің сілемей қабатына, қабырғасына және жатыр мойнына таралады. Оларды арнайы диагностикалық шаралардың көмегімен анйқтайды.\r\n\r\nАПВ туралы маңызды жайттар:\r\n\r\n• АПВ-инфекция бір адамнан келесіге жыныстық қатынаста жұғады. АПВ симптомдары болмаса да, жұқтырып, таратушысы болуыңыз мүмкін.\r\n\r\n• жұқтырғаннан кейін 6 апта мен 6 ай арасында сүйелдер байқалмауы да мүмкін. Кейде алғашқы белгілері бірнеше жылдан соң байқалуы мүмкін. \r\n\r\n• АПВ жұқпалы адаммен жыныстық қатынасқа түскен адамдардың бәріне жыныстық аумақтағы сүйелдер жұға бермейді.\r\n\r\nАПВ жұқтыру немесе тарату қаупі келесі жағдайларда артады:\r\n\r\n• жыныстық қатынаста бірнеше серіктестің болуы  \r\n\r\n• ретсіз жыныстық қатынас\r\n\r\n• жыныстық қатынасты ерте бастау\r\n\r\n• алкоголь тұтыну, темекі шегу\r\n\r\n• вирустық инфекцияның болуы, мысалы, герпес және ұзақ уақыт бойғы күйзеліс.\r\n\r\n• жүктілік\r\n\r\n• дәрі қабылдау салдарынан немесе ұзақ аурудан кейінгі иммунитеттің төмендеуі.\r\n\r\nБалада жыныстық аумақтағы сүйел болса, бұл аурудың мүмкін себебі ретінде зорлық болғандығын тексеру қажет.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nЖыныстық  аумақтағы сүйелдер шағын және кейде көзге түспеуі мүмкін.\r\n\r\nСүйелдердің түрі келесідей болады:\r\n\r\n• жалпақ, шеті көтеріңкі дақтар, тері түсті\r\n\r\n• тері түзілістері, жоғарғы жағы гүлді қырыққабатқа ұқсас\r\n\r\nӘйелдерде жыныстық аумақтағы сүйелдер анықталады:\r\n\r\n• іншектің немесе айналшықтың ішінде\r\n\r\n• іншек пен айналшықтың маңында\r\n\r\n• жатыр мойнында.\r\n\r\nЕрлерде үшкір кондиломалар анықталады:\r\n\r\n• Пенисте\r\n\r\n• Ұмада\r\n\r\n• шап аумағында\r\n\r\n• Бөкседе\r\n\r\n• айналшықтың ішінде немесе маңында.\r\n\r\nҮшкір  кондиломалар болуы мүмкін:\r\n\r\n• ерінде\r\n\r\n• ауыз қуысында\r\n\r\n• тілде\r\n\r\n• көмейде.\r\n\r\nБасқа симптомдары сирек кездеседі, олар:\r\n\r\n• сүйел шоғырланған жерде жыныстық ағзалардың ылғалдылығы.\r\n\r\n• іншектен бөлінді көп шығуы.\r\n\r\n• жыныстық мүшелер аумағының қышуы\r\n\r\n• жыныстық қатынас кезінде немесе одан кейін іншектен қан кетуі.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nДиагнозды қою үшін дәрігер науқасты қарайды.\r\n\r\nӘйелдерде гинекологиялық қарап тексеру болады. көзге көрінбейтін сүйелдерді анықтау үшін  кольпоскопия қолданылады. Дәрігер сүйелдің диагностикасы үшін сірке судың әлсіз ерітіндісін қолданады.  \r\n\r\nСілемей қабаттың АПВ зақымдануында Папаниколау (Paptest) бойынша жұғынды оң болады. егер Paptest нәтижесі бойынша  өзгерістер болса, өзгерістерді бақылау үшін осы тексеруді жиі өткізу қажет.\r\n\r\nАПП ДНҚ анықтауға талдау вирустың түрін анықтауға көмектеседі, жатыр мойнының қатерлі ісігін жоғары онкогенді АПВ туындатуы мүмкін.\r\n\r\nБұл талдау орындалады:\r\n\r\n• 30 жастан асқан әйелдерді скринингтік талдау ретінде\r\n\r\n• кез келген жастағы әйелдерде, Папаниколау (Paptest) бойынша жұғынды оң болса.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nжыныстық аумақтағы сүйелдерді (үшкір кондиломалар) дәрігер емдеуі тиіс. Сүйелдердің басқа түрлерін емдейтін дәрілік препараттарды қолдануға болмайды. \r\n\r\nЕмдеуге кіреді:\r\n\r\n• дәрігердің кабинетінде зақымданған теріні өңдеу\r\n\r\n• дәрігер тағайындаған дәрілермен үй жағдайында аптасына бірнеше рет емдеу.\r\n\r\nРецептуралық дәрілік препараттар:\r\n\r\n• Имиквимод (Алдара)\r\n\r\n• Подофиллин, Подофилокс(Кондилокс)\r\n\r\n• Үшхлорсірке қышқылы (ТУК)\r\n\r\nСүйелдерді хирургиялық жолмен де алып тастауға болады:\r\n\r\n• Криохирургиямен\r\n\r\n• Электрокаутеризациямен\r\n\r\n• Лазерлік жоюмен\r\n\r\n• Хирургиялық тілумен.\r\n\r\nЕгер үшкір кондиломалар болса, жыныстық қатынастағы барлық серіктестер дәрігерге көрінуі қажет, сүйелдер болса, қажетті ем алуы тиіс. Симптомдар болмаса да, аурудың асқынуының және таралуының алдын алу үшін емдеу қабылдау қажет.\r\n\r\nЕмдеу курсынан кейін емдеудің тиімділігін тексеру үшін дәрігердің кеңесіне қайта жүгіну қажет.\r\n\r\nБұл аурумен ауырған әйелдер Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны кезеңді тапсырып тұруы қажет және жыныстық қатынастағы серіктесінде жыныстық аумақтағы сүйелдер анықталса, осы тексеруден ұдайы өту қажет. Егер жатыр мойнында сүйел болса, Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны алғашқы емдеу курсынан кейін әр 3-6 ай сайын тапсыру қажет.\r\n\r\nАПВ жұқпасынан туындаған қатерлі ісік алды өзгерістері анықталған әйелдерге ұзақ уақыт емделу қажет болады.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nКөптеген жыныстық қатынаста белсенді жас әйелдер АПВ жұқтырады. Көбінесе, АПВ өздігінше кетеді.\r\n\r\nАПВ жұқтырған ерлердің көпшілігінде аурудың қандай да бір белгісі болмауы мүмкін. Дегенмен, олар кейде қазіргі немесе болашақ жыныстық қатынастағы серіктестеріне жұқтыруы мүмкін.\r\n\r\nАдам үшкір  кондиломадан емделгеннен кейін де жұқпалы болуы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Мүмкін асқынулары__\r\n\r\nАПВ кейбір түрлері жатыр мойнының және сыртқы жыныстық ағзалардың қатерлі ісігінің негізгі себебі болуы мүмкін.\r\n\r\nЖыныстық  аумақтағы сүйелдерді туындататын АПВ түрлерінің жыныстық мүшенің, айналшықтың қатерлі ісігін туындататын түрлерінен айырмашылығы болады.\r\n\r\nжыныстық аумақтағы сүйелдер көп және үлкен болуы мүмкін, бұл күрделірек емдеу шараларын қажет етеді.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан көріну қажет__\r\n\r\nДәрігерге хабарласыңыз, егер:\r\n\r\n• қазіргі немесе бұрынғы серіктесіңізде кондиломалар болса.\r\n\r\n• сыртқы жыныстық мүшелерде көрінетін сүйелдер болса, қышу немесе ауытқулы іншектік қан кетуі болса. Жыныстық  аумақтағы сүйелдер жұқпалы серіктеспен қатынастан кейін бірнеше айдан бірнеше жыл бойы көрініс бермеуі мүмкін.\r\n\r\n• балада Жыныстық  аумақтағы сүйелдер бар деп санасаңыз.\r\n\r\nӘйелдерге 21 жастан кейін Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны алғаш тапсыру ұсынылады.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nЖыныстық қатынастың болмауы - Жыныстық  аумақтағы сүйелдер мен ЖЖБИ жұқтырмаудың жалғыз сенімді жолы. Тек бір ғана серіктестің болуы да ЖЖБИ жұғу ықтималдығын азайтады.\r\n\r\nЕрлер мен әйелдер презервативтері толығымен қорғамайды. Себебі, вирус немесе сүйел жақын маңдағы теріде болуы мүмкін. Презервативтерді бәрібір қолдану қажет, себебі, олар АПВ және басқа ЖЖБИ жұқтыру қаупін азайтады.\r\n\r\nАПВ адамнан адамға берілуі мүмкін, сүйел немесе басқа көрінетін симптомдар болмаса да. Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау АПВ жұқтырудың алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nӘйелдерде жатыр мойны қатерлі ісігін туындататын АПВ төрт түрінен қорғайтын екі түрлі вакцина бар.\r\n\r\nВакцинаның бірінші түрі үш рет егілуден тұрады. 9-26 жастағы қыздар мен әйелдерге арналған.  \r\n\r\nЕкінші түрі ұлдар мен ерлердегі сүйелдерден қорғайды. Вакцина үш рет егілуден тұрады. 9-26 жастағы ұлдар мен ерлерге арналған.\r\n\r\nДәрігерден АПВ қарсы вакцина сізге жарамды болуы туралы сұраңыз.\r\n\r\n{ANAME()}11{ANAME}\r\n__Синонимдары__\r\n\r\nҮшкір кондиломалар; жыныстық мүшенің сүйелдері; адам папилломасының вирусы (ВПЧ); Венерологиялық сүйелдер; жыныстық жолмен берілетін аурулар - сүйелдер; ЖО-АПВ; АПВ кезіндегі төмен дисплазия; ТО-АПВ; АПВ кезіндегі жоғары дисплазия.','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аднексит','','','kz','s','',0,'',6424,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531303740,1562839740,1531304154,'Сальпингит немесе Аднексит – әйелдердің жамбас қуысындағы ағзалардың – жатырдың, жатыр түтігінің, аналық бездердің қабыну ауруларының бір түрі.','Сальпингит немесе Аднексит – әйелдердің жамбас қуысындағы ағзалардың – жатырдың, жатыр түтігінің, аналық бездердің қабыну ауруларының бір түрі.\r\n\r\n__Әйелдердің жыныстық ағзалары (немесе жамбас қуысындағы ағзалар)__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"40\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖамбас  қуысындағы әйелдердің жыныстық ағзаларына жатыр, жатыр түтігі, аналық бездер жатады.\r\n\r\nЖатыр - ұрықтың дамуы өтетін, алмұрт пішінді қуыс ағза. Жатыр жамбас қуысында,  қуық пен тік ішектің арасында орналасқан.\r\n\r\nЖатырдың төменгі тарылған тұсында мойны орналасқан. Жатыр мойнынан жоғары аталады орналасқан кең бөлігі – жатырдың денесі аталады.  Ағзаның күмбез тәрізді бөлігі - жатырдың түбі. Жатырдың түтіктері - жатырдың екі жағында орналасқан өсінділері. Олар аналық бездермен аяқталады.\r\n\r\nЖатырдың қабырғасы екі қабаттан тұрады. Ішкі қабаты – эндометрий аталады. Жатырдың сыртқы қабаты бұлшық етінен – миометрийден тұрады. Бала өрбіту жасындағы әйелдерде ай сайын эндометрий қалыңдайды, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуымен байланысты. Жүктілік болмаса, эндометрийдің қалың қабаты ажырап, іншек (қынап) арқылы қанмен сыртқа шығады. Бұл көрініс – етеккір (менструация) аталады.\r\n\r\n__Сальпингиттің пайда болу себептері__\r\n\r\nӘйелдер ағзаларының қабыну аурулары (ӘАҚА) бактериялар іншектен немесе жатырдың\r\n\r\nмойнынан жатырдың қуысына, жатыр түтіктеріне , аналық бездерге, жамбас қуысына жылжығанда пайда болады. көбінесе, бұл аурулар хламидиоз және гонореяны туындататын бактерияларға байланысты.  Бұл жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ). ЖЖБИ жұғуының кең таралған жолы – ЖЖБИ жұқтырған адаммен қорғалмаған жыныстық қатынаста болу.\r\n\r\n__Бактерия адам организміне хирургиялық шаралардан немесе келесі жағдайларда да түсуі мүмкін:__\r\n\r\n·    босану барысында\r\n\r\n·    Эндометрийдің биопсиясы\r\n\r\n·    жатыр ішілік құралды енгізу (ВМС)\r\n\r\n·    Терапиялық немесе жасанды: жүктілікті үзу\r\n\r\n__ЖЖБИ пайда болу қауіп артады, егер:__\r\n\r\n·    гонореяға немесе хламидиозға шалдыққан жыныстық серіктес болса\r\n\r\n·    бірнеше жыныстық серіктес болса\r\n\r\n·    бұрын ЖЖБИ жұққан кездері болса\r\n\r\n·    жатыр ішілік спираль жақында қойылса\r\n\r\n·    жасөспірімдік шақта жыныстық белсенділік болса\r\n\r\n·    ЖЖБИ симптомдары бар.\r\n\r\n __ЖЖБИ кең таралған симптомдары:__\r\n\r\n·    дене температурасының артуы (тұрақты емес симптом, пайда болып, жойылады)\r\n\r\n·    жамбас қуысы аумағында, іштің төменгі тұсында, кейде арқадағы ауырсыну\r\n\r\n·    іншектен басқа түсті, құрылымды, немесе иісті бөлінді шығуы.\r\n\r\n__Әйелдер ағзаларының қабыну ауруларында пайда болатын басқа симптомдар:__\r\n\r\n·     жыныстық қатынастан кейін қан кетуі\r\n\r\n·     қалтырау\r\n\r\n·     шаршау\r\n\r\n·     жиі және ауырсынатын несеп жүруі\r\n\r\n·     етеккір кезіндегі ауырсынудың күшеюі \r\n\r\n·     қанмен бөлінді, етеккірдің қалыпты болмауы\r\n\r\n ·     тәбеттің болмауы  \r\n\r\n·     жүрек айнуы, кейде құсумен\r\n\r\n·     етеккірдің келмеуі\r\n\r\n·     ауырсынатын жыныстық қатынас.\r\n\r\nескерту: ЖЖБИ симптомсыз пайда болуы мүмкін. Жатырдан тыс жүктілік, немесе бедеулікке шалдыққан әйелдер көбінесе  әйелдер ағзаларының жасырын қабыну ауруларына шалдыққан, және олар көбінесе, хламидиялық инфекциядан туындаған.\r\n\r\n__Тексеру__\r\n\r\nНауқас іш қуысы аумағында ширығу немесе температураның артуын сезінуі мүмкін. Жамбас қуысы аумағын тексеру келесі аурулардың белгілерін көрсетуі мүмкін: \r\n\r\n·    жатыр мойны жеңіл қанталайды\r\n\r\n·    жатыр мойнынан бөлінділер\r\n\r\n·    жатыр мойнын қозғағанда ауырсыну\r\n\r\n·    жатырда немесе аналық бездегі ширығу.\r\n\r\n__ЖЖБИ анықтау үшін келесі зертханалық талдаулар өткізіледі:__\r\n\r\n·     C-реактивті ақуызға талдау\r\n\r\n·     эритроциттер шөгу жылдамдығына талдау \r\n\r\n·     лейкоциттер  мөлшеріне талдау. \r\n\r\n__Басқа талдау түрлері:__\r\n\r\n·      іншек пен жатыр мойнын гонорея таяқшаларына, хламидияларға және ЖЖБИ басқа қоздырғыштарына тексеру.\r\n\r\n·      ӘАҚА симптомдарының пайда болуының аппендицит немесе жүктілік секілді басқа себептерін анықтау үшін жамбас қуысы ағзаларының ультрадыбыстық зерттеуін немесе компьютерлік томографиясын жүргізу. Бұл зерттеулер жатыр түтігі мен аналық бездердің маңайындағы инфекция ошағын немесе   абсцесті іздеу үшін де қолданылады. (УЗТ, томография және басқа тексеру тәсілдері туралы осы жерден оқуға болады)\r\n\r\n·      қан  сарысуындағы     хориондық гонадотропин мөлшеріне талдау (жүктілікке тест).\r\n\r\n__Емдеу тәсілдері__\r\n\r\nКөпшілік жағдайда дәрігер науқасқа антибиотиктер тағайындайды, талдау нәтижелерінен бұрын.\r\n\r\nЕгер ЖЖБИ жеңіл түрі диагнозы қойылса, әдетте, науқасқа антибиотик егіледі, әрі қарай антибиотикті таблетка түрінде екі апта бойы ішу тағайындалады және науқас үйіне қайтарылады. Препарат ішу кезінде дәрігердің ұдайы кеңесі қажет.\r\n\r\nӘйел ағзалары қабыну ауруларының ауыр жағдайларында ауруханаға жату қажет болады. бұл жағдайда антибиотиктер  вена арқылы енгізіледі, кейіннен таблетка түрінде жалғасады. Антибиотиктің түрі инфекцияның түріне байланысты. Алуан түрлі антибиотиктер мұндай инфекцияның түрлеріне қолданылады. Олардың кейбірі жүкті әйелдерге қауіпсіз.\r\n\r\nЖыныстық серіктестер де емделуі тиіс, қайта жұғуды болдырмас үшін. Антибиотиктермен емделу кезінде жыныстық қатынаста презерватив қолдану қажет. ЖЖБИ аса ауыр жағдайында антибиотиктер көмектеспесе, хирургиялық араласу қажет болады.\r\n\r\n__Мүмкін асқынулары__\r\n\r\nӘйел ағзалары қабыну ауруларының инфекциялары жамбас қуысы ағзаларында тыртық түзілуіне апаруы мүмкін, олардың асқынулары:\r\n\r\n·     жамбас қуысындағы   созылмалы ауырсыну \r\n\r\n·     жатырдан тыс жүктілік\r\n\r\n·     Бедеулік.\r\n\r\n__Маманның көмегіне жүгініңіз, егер:__\r\n\r\n·    ЖЖБИ  симптомдары болса\r\n\r\n·    ЖЖБИ жұқтырдым деп ойласаңыз\r\n\r\n·    ЖЖБИ емдеу нәтиже бермесе.\r\n\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nАлдын алу шаралары:\r\n\r\n·         ЖЖБИ уақытылы емдеу\r\n\r\n·         Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау. ЖЖБИ алдын алудың жалғыз сенімді жолы – жыныстық қатынасқа түспеу. Бір жыныстық серіктесі болу да мұндай аурулардың пайда болу қаупін азайтады (моногамия). Жыныстық қатынаста презерватив қолдану қажет.\r\n\r\n·         ЖЖБИ ұдайы тест өткізу арқылы Әйел ағзалары қабыну ауруларының қаупін азайтуға болады. серіктестер жыныстық қатынастың алдында ЖЖБИ болуына тестіден өтуіне болады.\r\n\r\n·         20-25 жастағы немесе оған жетпеген жастағы барлық әйелдер әр жыл сайын тексеруден өтуі қажет, хламидиоз бен гонорея белгілерін анықтау үшін. Жаңа жыныстық серіктес немесе серіктес бірнешеу болуында ЖЖБИ талдау тапсырған жөн. \r\n\r\nӘйел ағзалары қабыну ауруларының басқа атаулары\r\n\r\nСальпингит немесе Аднексит.','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Альцгеймер ауруы (АА)','','','kz','s','',0,'',9634,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531388520,1562924520,1531389182,'Деменция – түрлі ауруларда пайда болатын мидың қызметін жоғалтуы. Ол есте сақтауға, ойлауға және мінез-құлыққа әсер етеді.\r\n\r\n•      Даму қаупі 60 жастан кейін артады – 5% жуығы АА зардап шегеді. АА аурушаңдығы әлем бойынша 2016 ж. 44 млн. адамды құраған.\r\n\r\n•      Дамыған елдерде  (мысалы, Ұлыбритания) АА ерлердің арасында өлім-жітім себебі бойынша жүрек ауруларының алдына, бірінші орынға шыққан.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Қолдау топтары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\nДеменция – түрлі ауруларда пайда болатын мидың қызметін жоғалтуы. Ол есте сақтауға, ойлауға және мінез-құлыққа әсер етеді.\r\n\r\n•      Даму қаупі 60 жастан кейін артады – 5% жуығы АА зардап шегеді. АА аурушаңдығы әлем бойынша 2016 ж. 44 млн. адамды құраған.\r\n\r\n•      Дамыған елдерде  (мысалы, Ұлыбритания) АА ерлердің арасында өлім-жітім себебі бойынша жүрек ауруларының алдына, бірінші орынға шыққан.\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nАА нақты себебі белгісіз. Зерттеулер  көрсеткендей, АА дамуына мидағы белгілі бір өзгерістер апарады.\r\n\r\nАА дамуына келесі топтың адамдары бейім келеді:\r\n\r\n·         Жасы ұлғайған шақта. АА дамуы организмнің қалыпты қартаюына жатпайды.\r\n\r\n·         Туғандары, мысалы, бір туған бауырлары, немесе ата-анасы АА шалдыққан болса.\r\n\r\n·         АА байланысты белгілі бір гендері бар болса.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"41\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nКелесі  факторлар АА даму қаупін арттыруы мүмкін:\r\n\r\n·         Әйел жынысы\r\n\r\n·         Қандағы холестерин деңгейінің жоғары болуына байланысты жүрек пен тамырлардың аурулары.\r\n\r\n·         Бұрын бастың жарақатының болуы.\r\n\r\nАА 2 түрі бар:\r\n\r\n·         __АА ерте басталуы.__ Аурудың симптомдары  60 жасқа дейін көрініс береді. Аурудың бұл түрі сирек кездеседі, тез ушығады. АА ерте басталуы тұқым қуалайтын ауруларға жатады. Аурудың дамуына жауапты белгілі бір гендер анықталған.\r\n\r\n·         __АА кеш басталуы.__ Бұл аурудың жиі кездесетін түрі. Симптомдары 60 жастан асқан адамдарда басталады. Кейде тұқым қуалау бейімділігі болуы мүмкін, бірақ, аурудың дамуындағы гендердің ролі аз.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nАА симптомдарына ақыл-ой қызметіндегі келесідей қиындықтар жатады:\r\n\r\n·         Көңіл-күй мінез құлығы, тұлғаның өзін тануы\r\n\r\n·         тіл\r\n\r\n·         есте сақтау\r\n\r\n·         қоршаған ортаны қабылдау, сезіну\r\n\r\n·         ойлау, топшылау (танымдық машықтар)\r\n\r\nбасында АА ұмытшақтық секілді көрінеді.\r\n\r\nжеңіл танымдық бұзылыстар (ЖТБ) - қалыпты жасқа байланысты ұмытшақтық пен АА дамуы арасындағы аралық саты. ЖТБ басталған адамдарда ойлауда және есте сақтауда аздаған мәселелер болады. олар көбінесе, өзінің ұмытшақтығын біледі. ЖТБ бәрінде АА дами бермейді.\r\n\r\nЖТБ симптомдары:\r\n\r\n·         бірнеше міндетті қатар орындауда қиындықтар\r\n\r\n·         мәселені шешудегі қиындықтар\r\n\r\n·         жақындағы оқиғалар мен әңгімені ұмыту\r\n\r\n·         күрделі әрекетті орындауда ұзақ уақыт кетіру\r\n\r\nАА ерте симптомдары:\r\n\r\n·         банк есептері, күрделі ойын, жаңа ақпаратты түсіну секілді ойлау мәселелерін шешудегі қиындықтар\r\n\r\n·         таныс маршрутты ұмыту\r\n\r\n·         тіл мәселелері, мысалы, есімдерді немесе таныс жерлерді\r\n\r\n·         бұрын қызығушылық танытатын заттарға селқостық, көңіл-күйдің болмауы\r\n\r\n·         заттарды басқа жерлерге қою\r\n\r\n·         тұлғалық өзгерістер және әлеуметтік дағдыларды жоғалту\r\n\r\nАА ушыққан сайын симптомдары айқындалады және өзіне қамқорлық жасау қабілетіне әсер етеді. Аурудың симптомдарына жатады:\r\n\r\n·         ұйқы тәртібінің өзгеруі, түнде жиі ояну\r\n\r\n·         сандырақ, депрессия және үрйлену\r\n\r\n·         негізгі міндеттерді орындаудағы қиындық, мысалы, ас әзірлеу, киімді дұрыс таңдау, автокөлік жүргізу\r\n\r\n·         оқу-жазудағы қиындық\r\n\r\n·         жақындағы оқиғалардың деректерін ұмыту\r\n\r\n·         өмірден оқиғаларды ұмыту және өзін-өзі танымау\r\n\r\n·         Галлюцинациялар (елестеу), пікірталасу, таласу, агрессиялық мінез-құлық\r\n\r\n·         Байсалдылықтың болмауы, қауіпті тану қабілетін жоғалту\r\n\r\n·         Сөздерді дұрыс таңдай алмау, сөздерді дұрыс айтпау, сөйлемдерді шатастырып айту \r\n\r\n·         Әлеуметтік қатынастан оқшаулану.\r\n\r\nАА шалдыққан адамдарда кездеседі:\r\n\r\n·         Отбасының мүшелерін танымау\r\n\r\n·         Күнделікті негізгі міндеттерді орындау, мысалы, өздігінше тамақ ішу, киіну, жуыну\r\n\r\n·         Сөзді түсіну\r\n\r\nАА кезінде кездесетін басқа симптомдар:\r\n\r\n·         несеп және нәжіс шығаруды бақылаудағы мәселелер\r\n\r\n·         Жұтудағы мәселелер.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nТәжірибелі дәрігер АА келесі іс-шараларды өткізу арқылы анықтайды:\r\n\r\n·         Дәрігерлік толық тексеру, оның ішінде, неврологиялық\r\n\r\n·         Науқастан оның ауруының тарихы және симптомдары туралы сұрау арқылы\r\n\r\n·         Функционалдық  психологиялық тестілерді өткізу арқылы (психологиялық статус)\r\n\r\nАА диагнозы кейбір симптомдардың болуы және деменцияның басқа себептерінің болмауының негізінде қойылады.   \r\n\r\nӘдетте, тексерулер деменцияның келесі мүмкін себептерін ескеру үшін өткізіледі:\r\n\r\n·         Анемия\r\n\r\n·         Мидың ісігі\r\n\r\n·         Созылмалы инфекциялар\r\n\r\n·         Дәрілік препараттармен уыттану\r\n\r\n·         ауыр депрессия\r\n\r\n·         мида сұйықтықтың артық мөлшерінің жиналуы (Гидроцефалия, ликвордың қалыпты қысымымен )\r\n\r\n·         Инсульт\r\n\r\n·         Қалқанша бездің аурулары\r\n\r\n·         Дәрумендер тапшылығы.\r\n\r\nДеменцияның мидың ісігі мен инсульт секілді себептерін анықтау үшін мидың КТ немесе МРТ, кейбір жағдайда АА ескеру үшін ПЭТ тағайындалады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"42\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАА анықтаудың жалғыз сенімді тәсілі – өлімнен кейін ми тінінің үлгісін зерттеу.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nАА емделіп жазылмайды. Жағдайды қолдау үшін емдеудің міндеті:\r\n\r\n·         Аурудың ушығуын бәсеңдету (бұл аса күрделі мәселе)\r\n\r\n·         Мінез-құлықтың мәселесі, естің қалыпты болмауы, ұйқыдағы мәселелер секілді симптомдарды реттеу\r\n\r\n·         Күнделікті қызметті жеңілдету мақсатында қоршаған ортаны өзгерту\r\n\r\n·         Отбасы мүшелерінің қолдауы.\r\n\r\nДәрілік препараттар қолданылады:\r\n\r\n·         Симптомдардың ушығу жылдамдығын бәсеңдету, бірақ, мұндай препараттарды қолданудан пайда аз.\r\n\r\n·         Сыни ойлану, өзін танудың бұзылуы секілді мінез-құлық бұзылыстарын бақылау.\r\n\r\nДәрі-дәрмекті қабылдау алдында дәрігерге келесі сұрақтарды қою қажет:\r\n\r\n·         Препараттың жанама әсері қандай? Препаратты қабылдап, тәуекел ету қажет пе?\r\n\r\n·         Препаратты қабылдауды бастау үшін қай уақыт жарамды?\r\n\r\n·         Денсаулықтың басқа мәселелеріне қатысты препараттарды қабылдауды тоқтату немесе уақытша тоқтату қажет пе?\r\n\r\nАурудың ушығуына қарай АА шалдыққан кейбір адамдарға үй ішінде жәрдем қажет болуы мүмкін. Отбасының мүшелері және күтім жасайтын адамдар науқасқа   есті жоғалтуында,  мінез-құлықтық мәселелерінде, және ұйқыдағы мәселелерде  көмектесуіне болады. үйдегі орта АА шалдыққан адамдар үшін қауіпсіз екендігіне сенімді болу маңызды.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Қолдау топтары__\r\n\r\nАА ауруының болуы немесе АА шалдыққан жақын адамға күтім көрсету өте қиын болуы мүмкін. Бұл күйзелісті АА бойынша қолдау тобының көмегімен жеңілдетуге болады, олар АҚШ және еуропалық елдерде кең таралған. Мұндай топтарға қатыса отырып, өз мәселесін ортаға салу арқылы науқас немесе оны күтетін адам өздерін жалғыз сезінбеуіне жәрдем алады.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nАурудың ушығу жылдамдығы әр түрлі. АА тез дамыса, аурудың ушығуы да тез болады.\r\n\r\nАА шалдыққан адамдар өмірден ерте кетеді, әдетте, диагноз қойылғаннан кейін 3-20 жыл ішінде.\r\n\r\nОтбасылар жақын адамға болашақ күтімді  жоспарлауы тиіс.\r\n\r\nАурудың ақтық сатысы бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін.\r\n\r\nБұл кезде адам толығымен еңбекке қабілетсіз болады. өлім әдетте, инфекциядан немесе көп ағзалық жеткіліксіздіктен болады.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге көріну қажет:\r\n\r\n·         АА симптомдары ушығады немесе психологиялық жағдайда күрт өзгеру пайда болады.\r\n\r\n·         АА шалдыққан науқастың жағдай ушыққан\r\n\r\n·         АА шалдыққан науқасқа үйде күтім жасай алмайсыз\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nАА алдын алудың дәлелді тәсілі болмаса да, аурудың алдын алуға немесе бәсеңдетуге кейбір шаралар көмектесе алады:\r\n\r\n·         Майдың мөлшері шектеулі емдәм және Омега-3 май қышқылдарына бай тағамды тұтыну\r\n\r\n·         Дене белсенділігін ұстанатын өмір салты\r\n\r\n·         Ақыл-ойды және әлеуметтік белсенді статусты қолдау\r\n\r\n·         Бассүйек-ми жарақатының алдын алу мақсатында қауіпті іс-шаралар кезінде басқа арнайы қорғаныс бас киімін (шлем) кию.\r\n\r\n__Ғылымда Альцгеймер ауруы туралы не белгілі?__\r\n\r\nҒылыми зерттеулер нейрофизиология және сапалы ұзақ ғұмыр туралы мәселелерге байланысты.\r\n\r\nАҚШ және басқа елдердегі ірі академиялық орталықтар Альцгеймер ауруының даму себебін анықтаумен айналысуда. АҚШ жыл сайын 2 млрд доллардан артық қаржыны миды зерттеу бағдарламасына жұмсайды, оның нәтижесінде  Альцгеймер ауруынан және жүйке жүйесінің басқа кері бұзылыстарынан дәрі-дәрмек жасалуы тиіс.\r\n\r\nАуруға қатысты бірнеше фактор белгілі:\r\n\r\n•      Ақуыздардың бұзылысы (амилоид және тау-протеин)\r\n\r\n•      Генетикалық факторлар\r\n\r\n•      Жүйке тіндеріндегі энергетикалық үрдістердің бұзылыстары\r\n\r\n•      Жүйке тіндеріндегі қабыну үрдістері\r\n\r\n•      Қантамырлық бұзылыстар\r\n\r\nАльцгеймер ауруының көп факторлығына байланысты оны емдеу кешенді болады – дәрілердің бірігуімен.\r\n\r\nАльцгеймер ауруына қарсы дәрі әзірлеу Қоры (АҚШ) амилоидтың жиналуына бағытталған дәрілерді клиникалық сынауды қаржыландырады, аурудың басқа да көріністерін зерттейді, қабыну және жүйке тінінің энергетикалық метаболизмі секілді.  \r\n\r\nҚазіргі кезде келесі дәрілердің клиникалық сынағы өткізілуде:\r\n\r\nAricept®\r\n\r\nExelon®\r\n\r\nRazadyne®\r\n\r\nNamenda®\r\n\r\nNamzaric®\r\n\r\nBACE1®','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Алып жасушалы артериит','','','kz','s','',0,'',3957,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531393980,1562929980,1531394700,'Алып жасушалы артериит (АЖА) – бұл егде жастағы адамдарда орташа және ірі артериялардың жүйелі қабыну ауруы, бас ауыруымен және тұмаудағыдай симптомдармен қосарланады. Сондай-ақ, ол самайлық немесе краниалдық артериит (Хортон ауруы) ретінде де белгілі. \r\n\r\n\'\'Алып жасушалы артериит беткері самайлық артерияның ісінуін және қалыңдауын туындатуы мүмкін. Беткері  самайлық артерия – бұл сыртқы ұйқы артериясының жұқа соңғы сағасы.\'\'\r\n\r\nАуру тек 50 жастан асқан ересектерде пайда болады, негізінен, егде жастағы адамдарды зақымдайды, көбінесе, ерлерге қарағанда әйелдер жиі шалдығады.\r\n\r\nАЖА кезінде бассүйектің артериялары, көбінесе, самай артериялары, сондай-ақ, көздің артериялары зақымданады, демек АЖА көздің көрмеуіне апаруы мүмкін. Көруді жоғалтуды уақытылы анықтаумен және емдеумен  алдын алуға болады. ','Мазмұны\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Аурудың болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін асқынулары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nАлып жасушалы артериит (АЖА) – бұл егде жастағы адамдарда орташа және ірі артериялардың жүйелі қабыну ауруы, бас ауыруымен және тұмаудағыдай симптомдармен қосарланады. Сондай-ақ, ол самайлық немесе краниалдық артериит (Хортон ауруы) ретінде де белгілі. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"43\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Алып жасушалы артериит беткері самайлық артерияның ісінуін және қалыңдауын туындатуы мүмкін. Беткері  самайлық артерия – бұл сыртқы ұйқы артериясының жұқа соңғы сағасы.\'\'\r\n\r\nАуру тек 50 жастан асқан ересектерде пайда болады, негізінен, егде жастағы адамдарды зақымдайды, көбінесе, ерлерге қарағанда әйелдер жиі шалдығады.\r\n\r\nАЖА кезінде бассүйектің артериялары, көбінесе, самай артериялары, сондай-ақ, көздің артериялары зақымданады, демек АЖА көздің көрмеуіне апаруы мүмкін. Көруді жоғалтуды уақытылы анықтаумен және емдеумен  алдын алуға болады. \r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nҚазіргі кезеңде аурудың себептері анықталмаған.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\n* Қайталанатын күшті бас ауыруы\r\n* Дене температурасының артуы (38- 39 С)\r\n* Бет аумағындағы жіті ауырсыну, сөйлеу кезінде немесе тамақ ішкенде пайда болатын тілдегі және шайнау бұлшық етінің ауырсынуы\r\n* Бұлшық еттегі ревматикалық ауырсыну (ревматикалық полимиалгия)\r\n* әлсіздік, енжарлық, дене салмағын жоғалту\r\n* ұйқының бұзылуы, депрессия\r\n* қабынған артериядағы қанның соғуының болмауы\r\n* зақымданған артерияның үстіндегі терінің қызаруы\r\n* ауыр жағдайда артерияның зақымданған бөліктерінің үстіндегі терінің гангренаның дамуы (осы бөліктің терісінің тіршілігін жоюы)\r\n* көрудің бұзылыстары.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nАурудың бастапқы кезінде диагнозды қою қиын, себебі, бұл ауру туралы мәліметтер аз.\r\n\r\nБастың артерияларының беткері артериялары ұзындығы бойына біркелкі емес түрде тығыздалады, иректеліп, дөңестенеді, үстінен басқанда жалпақ түрге ауыспайды.\r\n\r\nЕгде жастағы науқастың жалпы қан талдауында:\r\n\r\n* эритроциттердің шөгу жылдамдығының күрт артуы (СОЭ > 50 мм/ч)\r\n* гипохромдық анемия.\r\n\r\nДиагнозды нақтылау үшін өткізу қажет:\r\n\r\n* контрастылық заттекті енгізумен самай артериясының рентгенологиялық зерттеуі (самай артериясының ангиографиясы)\r\n\r\n* зақымданған самайлық және/немесе басқа артерияның биопсиясы (анықтау мақсатында организмнен тіршілік етуінде жасушаларды немесе тіндерді (биоптат) алу әдісі), әрі қарай тіннің үлгісіне микроскопиялық зерттеу жүргізіледі\r\n\r\n* офтальмоскопия – арнайы аспаптар (офтальмоскоп немесе фундус-линзалар) көмегімен  көз түбін қарау, бұл торқабықты, көру нервісінің дискін, көз түбінің тамырларын бағалауға мүмкіндік береді).\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nЕмдеуді ерте бастау қажет, себебі, ауру көруді жоғалтуға апаруы мүмкін.\r\n\r\nБүгінде АЖА емдеудің ең тиімді тәсілі - кортикостероидтарды (гормондарды) қолдану. Емдеу схемасын дәрігер тағайындайды. АЖА күмән болса да гормондарды тағайындау негізделген. Әдетте, емдеу басталғаннан кейін симптомдар тез жойылады.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Аурудың болжамы__\r\n\r\nАЖА кезінде науқастар үшін болжамы - оң. Әдетте, ауру өлім-жітімге апармайды. Аурудың барысы меңдейді, бірақ, уақытылы басталған емдеу науқастың жағдайын тұрақтандырады.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін асқынулары__\r\n\r\n* көруді ішінара немесе толығымен жоғалту\r\n* инсульт\r\n* миокард инфаркті\r\n* аортаның қабаттанатын аневризмасы\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nҰзақ уақыт бойы бас ауыруы болса, және олар өтпейтін болса, немесе АЖА басқа симптомдары болса, дәрігерге көріну қажет.','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Амебалық дизентерия','','','kz','s','',0,'',3154,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531395060,1562931060,1531395208,'Амебалық дизентерия (амебиаз) — қарапайымдыларға жататын паразиттік - гистолитикалық амебадан (Entamoeba histolytica) туындайтын ауру. Паразит  тоқ ішекті зақымдайды. Көп жерде кездеседі, әсіресе, ыстық ауа райы болатын елдерде жиі кездеседі.','__Амебалық дизентерия __(амебиаз) — қарапайымдыларға жататын паразиттік - гистолитикалық амебадан (Entamoeba histolytica) туындайтын ауру. Паразит  тоқ ішекті зақымдайды. Көп жерде кездеседі, әсіресе, ыстық ауа райы болатын елдерде жиі кездеседі.\r\n\r\nАмеба екі түрде тіршілік етеді:\r\n\r\n·         трофозоит — вегетативті (көбейетін) белсенді түрі, ішекте мекендейді, адам организмінен тыс тіршілігін жояды.\r\n\r\n·         циста — тыныш күйдегі белсенді емес түрі, осы цистаның көмегімен амебиаз таралады.\r\n\r\nЕгер организмге трофозоиттер түссе, олар ауруды туындатпайды, себебі, асқазанда  жойылады. Цисталар организмге түсіп, асқазаннан ішекке өтеді және трофозоит түріне айналады. Трофозоит ішекте белсенді көбейеді және дизентерияны туындатады, егер Entamoeba histolytica штаммы инвазивті болса. Ішекте жылжып, трофозоиттің тығыз қорғаныс қабығы болады, цистаға айналып, сыртқы ортаға шығады. Трофозоиттердің шығуы іш өтуінде болады, және әдетте, тез жойылады. Осылайша, цисталар - паразиттің жаңа адамды зақымдайтын түрі.\r\n\r\nЖұқпалану жұқпалы нәжіспен жанасуда орын алады, бұл нашар санитарлық және гигиеналық жағдайда, жұқпалы адаммен жыныстық қатынаста орын алуы мүмкін. Нәжістермен ластанған қол, су немесе адамның нәжісі тыңайтқыш ретінде қолданылып, өсірілген көкөніс-жемістер арқылы берілуі ықтимал.\r\n\r\n__\'\'Бұл кезде қандай көрініс болады?\'\'__\r\n\r\nЖұқпаланған адамдардың 90% - симптомсыз амеба тасымалдағыштары. Көбінесе, амебиаздың симптомдары анықталмағандықтан, адамдар ұзақ уақыт осы аурумен өмір сүруі мүмкін. Бұл іштегі ауырсыну, диарея, іштің кебуі, нәжісте қан, кейде дене температурасының артуы мүмкін. Біртіндеп, адамда қажып, арықтау  (кахексия) және анемия пайда болады.\r\n\r\nАмебалық колит (амебалық дизентерия) цистаның ішекке түсуінен кейін 2-6 апта өткенде дамиды. Біртіндеп іште ауырсыну және әлсіз іш өтуі пайда болады, одан кейін, өзін нашар сезіну, арықтау, іштің төменгі жағы тұтастай ауырсынуы немесе бел тұтастай ауыруы мүмкін. Ең қауіптісі, трофозоиттер ішек қабырғасына енуі мүмкін. Бұл жағдайда эпителийдің бұзылуы, ішек қантамырларының зақымдануы және терең ойық жаралар пайда болады. Клиникалық түрде тоқ ішектің өне бойында ауырсыну, сілемей мен қанның көп мөлшері араласқан жиі аздаған нәжіс («қызғылт қоймалжыңға дейін»), температураның артуы, жалпы әлсіздік, тәбетті жоғалту орын алады. \r\n\r\nҮрдіске бүйен тартылса, ауру жіті аппендицитке ұқсайды. Клиникалық көріністері аса дамығанда нәжіс тәулігіне 10-12 ретке дейін жиілейді. Нәжісте нәжіске қарағанда қан, сілемей көп болады. Бактериалдық себепті іш өтуінен айырмашылығы - амебалық колит науқастардың 40%-нан кемінде қызбамен қосарланады.\r\n\r\nКейде ісік тәрізді түзіліс – амебома қалыптасады, бұл ішектің түйнелісіне апаруы мүмкін.\r\n\r\nЕгер трофозоиттер ішек қабырғасы арқылы өтсе, бұл іш қуысының қабынуына –перитонитке апаруы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Емдеуді__\'\'  тек талдау нәтижесі бойынша, дәрігер ғана тағайындайды. Жақсы емдеу әсеріне екі препаратты қолданумен жетуге болады: метронидазол – трофозоиттерді жоятын, және дийодгидросихинол – цистаға қарсы бағытталған. Емдеуден кейін 1, 3 және 6 ай өткенде нәжістің қайта талдауын өткізіп, емдеудің тиімділігін тексеру қажет.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ана сүтімен қоректендірудегі мәселелер','','','kz','s','',0,'',7889,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531458540,1562994540,1531460183,'Ана сүтімен қоректендіру балаға зор пайда әкеледі. Ана сүтінде баланың сау және мықты болып өсуіне қажетті қоректік заттектер бар. Сонымен қатар, ана сүтінде болатын кейбір заттектер баланы кейбір аурулар мен жұқпалардан қорғайды. Бұл ананың денсаулығын да қолдайды. Қатерлі ісіктің кейбір түрлерінің дамуы баласын емізген аналарда сирек кездеседі. \r\n\r\nСау әйелдер баласын кемінде, алғашқы алты ай бойы емізгені дұрыс. Белгілі бір жағдайларда бұл жарамды емес, мысалы, АИТВ инфекциясы немесе белсенді сатыдағы туберкулез болса, анасы баласын емізбегені жөн, себебі, жұқпа берілуі мүмкін.\r\n\r\nБелгілі бір дәрілік құралдар, тыйым салынған есіткілік заттектер немесе алкоголь да ана сүті арқылы түсіп, балаға зиян әкелуі мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Ана сүтімен қоректендірудегі мәселелер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емшек ұшының ауырсынуы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Сүт безінің қатаюы немесе емшектің толуы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Балаға сүттің жетіспеуі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Сүттің тығындалуы (емшекте сүттің іркілуі)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Сүт безінің инфекциясы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Кандидоз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Басқа аурулар__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nАна сүтімен қоректендіру балаға зор пайда әкеледі. Ана сүтінде баланың сау және мықты болып өсуіне қажетті қоректік заттектер бар. Сонымен қатар, ана сүтінде болатын кейбір заттектер баланы кейбір аурулар мен жұқпалардан қорғайды. Бұл ананың денсаулығын да қолдайды. Қатерлі ісіктің кейбір түрлерінің дамуы баласын емізген аналарда сирек кездеседі. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"44\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Суретте сау сүт безінің анатомиялық құрылысы келтірілген.\'\'\r\n\r\nСау әйелдер баласын кемінде, алғашқы алты ай бойы емізгені дұрыс. Белгілі бір жағдайларда бұл жарамды емес, мысалы, АИТВ инфекциясы немесе белсенді сатыдағы туберкулез болса, анасы баласын емізбегені жөн, себебі, жұқпа берілуі мүмкін.\r\n\r\nБелгілі бір дәрілік құралдар, тыйым салынған есіткілік заттектер немесе алкоголь да ана сүті арқылы түсіп, балаға зиян әкелуі мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Ана сүтімен қоректендірудегі мәселелер__\r\n\r\nАна сүтімен қоректендіргенде пайда болатын мәселелер жас (алғаш босанған) аналарда кең таралған. Көптеген мәселелердің алдын алуға немесе шешуге болады. Егер сізде емізгенде мәселелер болса, ана сүтімен қоректендіруге маманданған дәрігерден кеңес алу қажет.\r\n\r\nБаланы емізу (ана сүтімен қоректендіру) ана мен бала үшін жақсы тәжірибе. Дұрыс қоректендіруді үйрену үшін уақыт пен тәжірибе қажет.\r\n\r\nСізге бұл үрдісте көмектесе алатын кейбір тұстар:\r\n\r\n* баланы емізуді перзентханада, бала туысымен бастаған жөн.\r\n* емізуді бастар алдында ана сүтімен қоректендіруге маманданған дәрігерден кеңес алу қажет.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емшек ұшының ауырсынуы__\r\n\r\nБаланы емізе бастаған алғашқы күндері немесе апталарда жайсыздық сезімі болады. Кейбір емізетін аналар емшек ұшының ауырсынуын ашу, қышу немесе күйдіру сезімі секілді сипаттайды. Жайсыздық, әдетте, біраз уақыттан кейін өтеді.\r\n\r\nЕмшек ұштарының ауырсынуы көптеген себептерге байланысты:\r\n\r\n* ​емізу техникасының дұрыс еместігі\r\n* баланың емізуде дұрыс орналаспауы\r\n* емшек ұшына дұрыс күтім жасалмауы.\r\n \r\nКөптеген әйелдер емшек ұшының ауырсынуын сезбейді. Емізу кезінде баланың орналасуын өзгерту жағымсыз сезімдерді азайтуы мүмкін.\r\n\r\nЕмшектен айыру кезінде бала емшек емуді жалғастырса, емшек ұшының қабынуы байқалады. Емшекті  емуін тоқтату үшін баланың аузының шетіне абайлап саусақ салып, емшектен дұрыс айыру арқылы балаға көмектесе аласыз.\r\n\r\nТым құрғақ немесе ылғал тері де емшек ұшының ауырсынуына апаруы мүмкін. Терінің баздануы жасанды (синтетикалық) маталардан жасалған емшекқап кигенде байқалуы мүмкін. Бұл маталар тер бөлінуін арттыруы мүмкін. Терінің табиғи майлайтын бөліктерін жоятын сабын мен ерітінділер қолдану терінің құрғақтығына апаруы мүмкін. Зәйтүн майы, арнайы сүтше немесе жақпа майлардың құрамында ланолин болса, құрғақ және сызаттанған емшек ұшының жазылуына көмектеседі.\r\n\r\nКөптеген балалар тісі шыға бастағанда емшек ұшын тістеп, шайнай бастайды. Балаға емізер алдында бірнеше минут бұрын салқын және ылғал затты шайнауға берсе, бұл мәселені шешуге болады. Ыдыс жууға арналған таза, ылғал, салқын губка жақсы көмектеседі. Басқа емшекті емізу алдында балаға осындай губканы беріңіз.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Сүт безінің қатаюы немесе емшектің толуы__\r\n\r\nСүт бездерінің қатаюы – босанғаннан кейін бірнеше күн өткенде емшекте қан мен сүттің баяу толуының, сүт түзілгендігінің белгісі. Баланы емізуге кедергі емес.\r\n\r\nСүт бездерінің қатаюы емшекте орналасқан қантамырларының бітелуі нәтижесінде пайда болады. Емшек ісініп, тығыз болады, ауырсынады. Емшек ұштары дұрыс сыртқа шығып тұрмайды, бұл баланың емшекті дұрыс емуіне кедергі келтіреді.\r\n\r\nСүттің рефлекторлық келуі және окситоцин рефлексі – емізу кезіндегі табиғи үрдіс. Түзілген сүт бездердің түтіктеріне келеді. Ауырсыну, ширығу, мазасыздану бұл үрдістің дамуына кедергі келтіруі мүмкін. Алдын алу келесідей түрде болуы тиіс:\r\n\r\n* Босаңсуды және денені дұрыс орналастыруды үйрену\r\n* Емізу кезінде алаңдайтын факторларды шектеу, нәзік уқалау және емшекке мұқият күтім жасау.  \r\n \r\nЖиі (тәулігіне 8 немесе одан көп рет) және әр емізгенде 15 минут бойы емізу сүт бездерінің қатаюының алдын алуы мүмкін.  \r\n\r\nСүт бездерінің қатаюының алдын алудың басқа тәсілдері:\r\n\r\n* Емшекті жиі емізу немесе сүтті арнайы сауғышпен сауып алу. Электр сүт сауғыштары жақсырақ жұмыс істейді.\r\n* контрастылық душ қабылдау (жылы және салқын сумен кезек) жағымсыз сезімдерді азайтуға көмектеседі.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Балаға сүттің жетіспеуі__\r\n\r\nБалаға сүттің қажеттілігі анасында сүттің түзілуіне пропорционал. Жиі емізу, жақсы демалу, дұрыс тамақтану және сұйықтықты жеткілікті тұтыну сүттің түзілуіне ықпал етеді.\r\n\r\nБаланың бойы мен салмағын өлшеу - оның сүтті жеткілікті тұтынуына көз жеткізудің жақсы тәсілі. Баланың  сүтті жеткілікті тұтынуы туралы дәрігерден сұраңыз.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Сүттің тығындалуы (емшекте сүттің іркілуі)__\r\n\r\nСүттың тығындалуы мүмкін (емшекте сүттің іркілуі). Бұл орын алуы мүмкін, егер бала нашар қоректенсе, анасы емізуді жіберіп алса (емшектен айыруда), немесе анасы тым тар емшекқап киетін болса.\r\n\r\nСүттің тығындалуының белгілері (емшекте сүттің іркілуі): ауырсыну, температураның артуы, емшектің белгілі бір тұсында қызару немесе емшек терісінің астында түйін болуын сезіну.\r\n\r\nТүтік ашылғанда емшек ұшында кішкентай ақ нүкте көрінеді. Ауыратын тұсты уқалау және абайлап басу тығындалуды жоюға көмектеседі.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Сүт безінің инфекциясы__\r\n\r\nЕмшектің инфекциясы (мастит) бұлшық етінде ауырсынуды, қызбаны, қызаруды, сүт безінің сезімталдығын туындатады, көбінесе, бір жағында. Бұл симптомдар пайда болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\nЕмшектің инфекциясы келесі аналарда жиі пайда болады:\r\n\r\n* күйзеліске және шаршауға ұшыраған аналар\r\n* емшек ұшы сызаттанған, сүт түтіктері бітелген немесе сүт бездері қатайған аналарда\r\n* емшек емізуді жіберіп алатын анада\r\n* тар емшекқап киетін аналарда.\r\n \r\nКөбінесе емдеуге кіретіндер:\r\n\r\n* инфекцияны емдеу үшін бактерияға қарсы препараттарды қолдану\r\n*  ауырсынған тұсқа ылғал спиртті компресстер қолдану\r\n* демалу\r\n* емізгенде ыңғайлы емшекқап қолдану.\r\n \r\nЗақымданған емшектен емізу тез жазылуына ықпал етеді. Ана сүті бала үшін қауіпсіз, емшекте инфекция болғанымен.\r\n\r\nБаланы қос емшекпен емізу маңызды. Бұл сүт безінің қатаюының алдын алады.\r\n\r\nҰсыныстар:\r\n\r\n* Егер емізу жайсызыдқ туындатса, сүтті қолмен немесе сауғышпен сауып алыңыз.\r\n* Алдымен сау емшекті емізіңіз, жағымсыз сезім өткенге дейін. Осы мәселемен күресу туралы дәрігермен кеңесіңіз.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Кандидоз__\r\n\r\nКандидоз – кең таралған зеңдік инфекция, анадан балаға емізу кезінде беріледі. Зеңдер (Candida albicans) жылы, ылғал жерде мекендейді.\r\n\r\nБаланың ауыз қуысы және ананың емшек ұшы – зеңдер өсуі үшін оңтайлы жер. Кандидоз бактерияға қарсы препараттармен емдеу кезінде немесе одан кейін жиі пайда болады.\r\n\r\nАнада кандидоздың симптомдары – қою қызыл түсті, сезімтал емшек ұшы немесе емізу кезінде немесе одан кейінгі жағымсыз сезіну. Баланың ауыз қуысындағы ақ және қызарған тұстар – кандидоздың симптомдары.\r\n\r\nСондай-ақ, балада баздану, көңіл-күйінің өзгеруі, емшекті жиі сұрауы байқалуы мүмкін. Зеңге қарсы емдеу алу үшін дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Басқа аурулар__\r\n\r\nТемператураның артуы немесе басқа ауруға шалдыққан болсаңыз, дәрігерге көрініңіз. Көптеген аурулар кезінде емізе беруге болады, балаға зиянсыз. Сүтпен берілетін антиденелер балаға пайда әкеледі.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аналық бездің кистасы','','','kz','s','',0,'',6816,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531462440,1562998440,1531463125,'Аналық бездің кистасы – аналық бездегі сұйықтық толған қалташа. Оның бірнеше түрі болады. Көптеген түрлері қатерсіз, олар овуляция кезінде пайда болады (аналық безден ұрық жасушасының шығуы). Олар - функционалдық кисталар аталады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Аналық бездің кистасы дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Әйелдердің жыныстық ағзалары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Аналық бездің функционалдық кистасының симптомдары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Аналық бездің кистасы бар екендігін дәрігер қалай біледі?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Ультра дыбыстық емдеу дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Өтуге болатын басқа тексеру түрлері бар ма?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Аналық бездің функционалдық кистасы қалай емделеді?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Аналық бездің кистасын оперативтік емдеу қажет пе?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Нақты қандай оперативтік емдеу түрі қажет?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Дәрігерге қойылатын сұрақтар__{ALINK}\r\n\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Аналық бездің кистасы дегеніміз не?__\r\n\r\nАналық бездің кистасы – аналық бездегі сұйықтық толған қалташа. Оның бірнеше түрі болады. Көптеген түрлері қатерсіз, олар овуляция кезінде пайда болады (аналық безден ұрық жасушасының шығуы). Олар - функционалдық кисталар аталады.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Әйелдердің жыныстық ағзалары__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"47\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nӘйелдің репродуктивтік ағзалары – жатыр, жатыр мойны, қосалқылар (аналық бездер және ұрық түтіктері) және қынап (іншек). Ол – ұрықтың дамуы өтетін, алмұрт пішінді қуыс ағза. Жатыр жамбас қуысында,  несеп қап пен тік ішектің арасында орналасқан.\r\nЖатырдың төменгі тарылған тұсында мойны орналасқан. Жатыр түтіктері - жатырдың екі жағында орналасқан өсінділері. Олар аналық бездермен аяқталады.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Аналық бездің функционалдық кистасының симптомдары қандай?__\r\n\r\nКөбінесе, функционалдық кисталар ешқандай симптомдарсыз өтеді (білмеуіңіз де мүмкін), ал кейде іштің ауырсынуы, кебуі, етеккір айналымының бұзылысы, жүрек айнуы және құсу болуы мүмкін. Басқа симптомдарына тамақ ішкенде тез тойыну сезімі, және іш қатуы жатады.  \r\n\r\nЕгер менопауза орын алса және етеккір айналымы болмаса, функционалдық кисталар қалыптаспайды, бірақ, аналық бездің кистасының басқа түрлері болуы мүмкін. Аналық  бездің кистасының кез келген симптомы болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__ Аналық бездің кистасы бар екендігін дәрігер қалай біледі?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"46\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nДәрігер көбінесе, кистаны медициналық тексеру кезінде сезуі мүмкін. Егер кистаға күмән болса, оны көрнекі түрде көру үшін дәрігер ультра дыбыстық зерттеу тағайындайды. Дәрігердің одан кейінгі әрекеті науқастың жасына, ультра дыбыстық зерттеудегі кистаның түріне, симптомдарға байланысты.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Ультра дыбыстық зерттеу дегеніміз не?__\r\n\r\nУльтра  дыбыстық зерттеуде (УДЗ) ағзалардың бейнесін алу үшін дыбыс толқындары қолданылады. Бұл – аналық бездерді көрудің жақсы тәсілі. УДЗ іштің сыртынан немесе іншек (қынап) арқылы өткізуге болады. Екі тәсіл де ауырсыну бермейді. УДЗ 30 минутқа созылады. Бұл әдіс дәрігерге кистаның өлшемі мен сыртқы түрі туралы құнды ақпарат береді.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Өтуге болатын басқа тексеру түрлері бар ма?__\r\n\r\nДәрігер қандағы CA-125 аталатын, ақуыз деңгейін анықтайды. Бұл талдау аналық  бездің кистасы бар әйелдерге кистаның қатерлігін анықтау үшін тағайындалады. CA-125 деңгейі < 35 болуы тиіс. Бірақ, бұл тексеру әйелде аналық бездің қатерлі ісігі бар екендігін нақты айқындамайды. Мысалы, аналық бездің қатерлі ісігі бар кейбір әйелдерде CA-125 деңгейі қалыпты болуы мүмкін. Бұл ақуыздың деңгейі қатерлі ісік болмаған әйелдерде де артуы мүмкін. Осы себепті, CA-125 деңгейін анықтауға қан талдауы тек аналық бездің қатерлі ісігінің симптомдары бар немесе аналық бездің қатерлі ісігінің қаупін арттыратын генетикалық мутациясы бар  әйелдерге ұсынылады.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Аналық бездің функционалдық кистасы қалай емделеді?__\r\n\r\nФункционалдық  кисталар белгілі бір уақытта өздігінше өтеді. Әдетте, бұл үрдіс 1-3 айды алады.  Егер науқаста  функционалдық киста болса, оның өлшемінің азаюын көру үшін дәрігер 1-3 айдан кейін қайтадан тексеруді ұсынады. Егер науқаста функционалдық киста жиі болса, дәрігер овуляция үрдісін басу үшін ұрықтануға қарсы таблеткаларды қабылдауды ұсынуы мүмкін. Овуляция болмаса, функционалдық кисталар да түзілмейді.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Аналық бездің кистасын оперативтік емдеу қажет пе?__\r\n\r\nАналық бездің кистасын емдеуде бірнеше факторлар ескеріледі, мысалы, науқастың жасы, етеккірдің болуы, кистаның өлшемі, оның сыртқы түрі және симптомдары.\r\n\r\nЕгер етеккір айналымы болса, аналық бездің функционалдық кистасының жеңіл симптомдары орын алса, операция жасаудың қажеті жоқ. Егер киста бірнеше етеккір айналымынан кейін өтпесе, ұлғаятын болса, УДЗ кезінде функционалдық кистаға ұқсамаса, дәрігер операцияны  тағайындауы мүмкін.\r\n\r\nБала өрбіту жасындағы әйелдерде аналық бездің кисталарының хирургиялық араласуды қажет ететін көптеген түрлері бар. Бұл жаста кисталар, көбінесе, қатерсіз.\r\n\r\nЕгер менопауза болса, және аналық бездің кистасы болса, дәрігер операцияны тағайындайды. Аналық бездің қатерлі ісігі – сирек ауру, бірақ, 50-70 жастағы әйелдерде үлкен қауіп төндіреді. Аурудың әйелдерде кешірек анықталған түріне қарағанда ерте анықталған кезінде болжамы жақсырақ.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Нақты қандай оперативтік емдеу түрі қажет?__\r\n\r\nЕгер киста шағын болса, (өріктей немесе одан кіші) және УДЗ кезінде қатерсіз болып көрінсе, дәрігер  лапароскопия өткізу туралы шешім қабылдауы мүмкін. Операцияның бұл түрі ұшында жарық көзі бар, лапороскоп аталатын аспап арқылы өткізіледі.\r\n\r\nЛапароскоп іш қуысына кіндіктен сәл жоғары немесе сәл төмен тұста жасалатын кішкентай тілік арқылы енгізіледі. Лапароскоп арқылы дәрігер ағзаларды көре алады. Киста көбінесе,  қасағаның түкті сызығының үстінде кішкентай тілік жасау арқылы алынады.\r\n\r\nЕгер киста лапароскоп арқылы іш қуысынан алу үшін тым үлкен болса, және күмәнді көрінсе, дәрігер лапаротомияны жасауы мүмкін. Бұл кезде кистаны немесе зақымданған аналық безді алып тастау үшін үлкен тілік жасалады. Жалпы наркоз жасалады, киста қатерлі ісіктің болуына тексеріледі. Егер бұл қатерлі ісік болса, дәрігер екі аналық безді, жатырды, сальник (шарбы) аталатын май тінін, кейбір лимфа түйіндерін алып тастауы мүмкін. Бұл жайында операцияға дейін дәрігермен кеңесуге маңызды. Дәрігер сондай-ақ, операцияның әр түрінің қауіптері туралы, науқастың ауруханада болу уақытын, күнделікті қалыпты тіршілікке оралу туралы айтып береді.   \r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Дәрігерге қойылатын сұрақтар__\r\n\r\n* УДЗ жасау қажет пе?\r\n* Кистаның түрі қандай?\r\n* Функционалдық  киста болса, емделу қажет пе?\r\n* Аурудың барысының нашарлауы туралы қалай білуге болады?\r\n* Кистаның басқа түрі болса, оны емдеу нұсқалары қандай? Операция қажет пе?\r\n* Болашақта аналық бездің басқа кистасы пайда болу қаупі бар ма?\r\n* Менопауза. Аналық бездің қатерлі ісігінің даму қаупі бар ма?','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Анемия','','','kz','s','',0,'',21668,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531474500,1563010500,1531475607,'Анемия – қанда оттегіні ағзаларға негізгі жеткізушілер - сау қызыл қан жасушаларының тапшылығы болғанда дамитын ауру. Егер қанның қызыл жасушаларында гемоглобиннің мөлшері төмендесе, организм  темірдің мөлшерін жеткіліксіз алады. Анемияның  симптомдары, мысалы, шаршау оттегінің организмге жеткіліксіз түсуінен пайда болады.','\'\'__Анемия__\'\' – қанда оттегіні ағзаларға негізгі жеткізушілер - сау қызыл қан жасушаларының тапшылығы болғанда дамитын ауру. Егер қанның қызыл жасушаларында гемоглобиннің мөлшері төмендесе, организм  темірдің мөлшерін жеткіліксіз алады. Анемияның  симптомдары, мысалы, шаршау оттегінің организмге жеткіліксіз түсуінен пайда болады.\r\n\r\nАнемия – қанның кең таралған дерті. Әйелдер және созылмалы ауруға шалдыққан адамдар осы дертке бейім келеді. Келесі факторларды есте ұстау қажет:\r\n\r\n·         Анемияның кейбір түрлері тұқым қуалайды, сәбилер туғаннан зардап шегуі мүмкін.\r\n\r\n·         Бала өрбіту жасындағы әйелдер анемияның темір тапшылықты аталатын түріне бейім, бұл етеккір кезінде қан жоғалтумен және жүктілік кезінде қан көлеміне қажеттіліктің артуына байланысты.\r\n\r\n·         Егде жастағы адамдар да анемияның даму қаупіне бейім, төмен калориялы емдәм және басқа аурулардың болуына байланысты.\r\n\r\nАнемияның түрі көп.  Олардың бәрінің себебі мен емдеу тәсілі бойынша айырмашылығы бар. Темір тапшылықты анемия - аса кең таралған түрі, темір құрамдас қоспалар мен емдәмді түзету арқылы жақсы емделеді. Анемияның кейбір түрі, мысалы, жүктілік кезіндегі – табиғи саналады. Алайда, анемияның кейбір түрлері адамның өмір бойы денсаулығына мәселелер әкелуі мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Анемияның себебі неде?__\'\'\r\n\r\nАнемияның 400 астам түрі бар, оларды үш санатқа жіктеуге болады:\r\n\r\n·         Қан жоғалтудан болатын анемия. \r\n\r\n·         Қызыл қан жасушалар санының азаюынан немесе түзілу механизмінің бұзылуынан туындайтын анемия. \r\n\r\n·         Қызыл қан жасушаларының бұзылуынан болатын анемия.\r\n\r\n\'\'__Қан жоғалтудан болатын анемия.__\'\' Қызыл қан жасушалары ұзақ уақыт бойы баяу созылған, байқалмаған қан кетуі салдарынан жоғатылуы мүмкін. Мұндай созылмалы қан кетулер әдетте, асқазан ішек жолдарының дертінің нәтижесінде болады, мысалы,  ойық жаралар, геморрой, гастрит (асқазанның сілемей қабатының қабынуы) және қатерлі ісік. Созылмалы қан кетулер сондай-ақ, стероидты емес қабынуға қарсы дәрілік препараттарды (НПВП) қолданудан болуы мүмкін, мысалы, аспиринді. Етеккір және босану әйелдерде қанды едәуір жоғалтуға апарады, әсіресе, етеккірдің мол болуында және көп ұрықты жүктілікте.\r\n\r\n\'\'__Қызыл қан жасушалар санының азаюынан немесе түзілу механизмінің бұзылуынан туындайтын анемия.__\'\' Орақ тәрізді жасушалы анемияда қызыл қан жасушалары орақ тәрізді пішінді болады, (осыдан атауы, ”орақ тәрізді жасушалы”) генетикалық ауқау салдарынан. Олар тез жарылып-жойылады, сондықтан, оттегі ағзаларға жеткізілмейді, бұл анемияға апарады. Орақ тәрізді қызыл қан жасушалары ұсақ қантамырларында тіреліп қалуы да мүмкін, бұл ауырсынуды туындатады.\r\n\r\n\'\'__Түзілетін қызыл қан жасушалар санының азаюынан туындайтын анемия.__\'\' Темір тапшылықты анемия организмдегі органикалық емес темірдің жетіспеуі салдарынан дамиды. сүйек кемігі (сүйектің орталық бөілігі) оттегіні ағзаларға тасымалдайтын қызыл қан жасушаларының құрамбөлігі – гемоглобинді өндіру үшін қажет. Темірдің мөлшері сәйкес болмағанда, организм қызыл қан жасушалары үшін гемоглобинді жеткілікті мөлшерде өндіре алмайды. Нәтижесі - темір тапшылықты анемия. \r\nтемірге жұтаң емдәм темір тапшылықты анемияның себебі болады, әсіресе, сәбилерде, балаларда, жасөспірімдер мен өсімдік тектес емдәм ұстанатындарда. Жүктілік және бала емізу кезеңіндегі метаболизм қажеттілігі, етеккір де әйел организміндегі темірдің қорын тауысады. Жиі қан тапсыру, ауыр дене жүктемесі организмдегі темірдің қорын тауысуы мүмкін. Кейбір адамдар тағаммен темірдің мөлшерін жеткілікті тұтынады, алайда, асқазан-ішек жолдарындағы дерттік өзгерістердің салдарынан ол сіңірілмейді, мысалы,  Крон ауруы, немесе асқазанның , аш ішектің бөлігі хиургиялық түрде жойылған болса. Кейбір препараттар, тамақ пен кофеин құрамдас сусын да темірдің сіңу үрдісіне әсер етуі мүмкін.\r\n\r\n \'\'__B-12 дәрумені  және фолий қышқылының жетіспеуінен болатын анемия  (мегалобластық анемия) __\'\'– анемияның бір түрі, себебі, организмдегі В12 дәруменінің тапшылығы. Қызыл қан жасушаларын түзу үшін организмге В12 дәрумені және фолий қышқылы қажет, егер олардың бірі немесе екеуі де организмде жетіспейтін болса, мегалобластық анемия дамиды.\r\n\r\nКейде организмде В12 дәрумені тағамнан сорылмайды, бұл   пернициоздық анемия аталатын жағдайға апарады. В12 дәруменінің жеткіліксіз сіңуі Крон ауруының, ішектің паразитарлық инфекциясының, асқазан мен ішектің бөлігінің хирургиялық жойылуының,   АИТВ(ВИЧ) - инфекцияның салдары болуы мүмкін.  Етті аз жейтін немесе мүлде жемейтін, қатаң өсімдік тектес емдәмді ұстанатындар тамақпен В12 дәруменін жеткілікті мөлшерде алмайды.\r\n\r\nФолий қышқылының тапшылығы құрамында фолий қышқылының мөлшері аз тағамды тұтыну салдарынан дамиды, мысалы, фолий қышқылының мөлшері аз көкөністерді немесе олардың термиялық өңделуі салдарынан. Белгілі бір препараттарды қабылдау кезінде немесе алкогольді шамадан артық тұтынуда, организмге фолий қышқылының қосымша мөлшері қажет болса (мысалы, жүктілік кезінде) тапшылық дамуы мүмкін. Екі ішек ауруы - тропикалық афталар мен  глютенге сезімталдық энтеропатия (целиакия) –\r\nорганизмде В12 дәруменінің және фолий қышқылының тапшылығына апаруы мүмкін. Жүктіліктің ерте кезінде организмде фолий қышқылының жеткілікті мөлшері ұрықта жүйке түтігінің омыртқаның жырығы секілді ақауының дамуының алдын алады.\r\n\r\n\'\'__Сүйек кемігінің қызметіне және діңгекті жасушаларға байланысты пайда болатын анемия.__\'\' Кейде организм сүйек кемігіндегі «діңгекті жасушалар» аталатын қарапайым жасушаларға (олар кейіннен қызыл жасушаларға дамиды) байланысты  қызыл қан жаушаларының жеткілікті мөлшерін өндіре алмайды. Бұл қажетті жасушалардың мөлшері оларда ақау пайда болса немесе метастаздық қатерлі ісік жасушаларымен алмасуынан азаюы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Aпластикалық анемия__ \'\'– діңгкекті жасушалар санының едәуір азаюында немесе олардың болмауында пайда болатын күрделі ауру. Апластикалық анемия тұқым қуалауы мүмкін, себепсіз немесе сүйек кемігінің дәрілік препараттармен, радиациямен, химиотерапиямен немесе инфекциямен зақымдануынан дамуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Талассемия__\'\' – анемияның тұқым қуалайтын түрі, бұл кезде қан жасушаларының дұрыс қалыптасуы және өсуі мүмкін болмайды. Талассемия – Жерорта теңізінің, Африканың, Орта және Оңтүстік Азияның өңірлерінен шыққан адамдарға тән келетін, тұқым қуалайтын дерттік жағдай. Бұл жағдайдың ауырлығы орташадан өмірге қатерліге дейін болуы мүмкін; аса ауыр түрі – Кули анемиясы аталады. Қорғасын сүйектің кемігіне уытты, онымен жанасу анемияның дамуына апаруы мүмкін.  Қорғасынмен улану ересектерде жұмыста және балаларда, болған чипсілерді жегенде орын алуы мүмкін. Керамикалық ыдыстардың әйнекейі дұрыс болмауы да тамақты қорғасынмен улауы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Басқа дерттік жағдайларға қосарланатын анемия.__ \'\'Бүйрек ауруы дамыса және гипотиреоидизмде организм қанның қызыл жасушаларының түзілу үрдісіне қажетті сәйкес гормондарды өндірмейді. Басқа созылмалы аурулар – аутоиммундық бұзылыстар, мысалы, қызылжегі немесе ревматоидты артрит, қатерлі ісік немесе инфекциялар да түзілетін қанның қызыл жасушаларының санын азайтуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Қанның  қызыл жасушаларының мезгілінен бұрын бұзылуынан туындайтын анемия.__\'\' Қанның  қызыл жасушалары сынғыш және айналым жүйесіндегі әдеттегі жүктемелерге шыдай алмаса, олар мезгілінен бұрын бұзылуы мүмкін, бұл гемолитикалық анемияны туындатады. Гемолитикалық анемия адамда туа бітуі немесе кейін дамуы мүмкін. Бірқатар дерттік жағдайлар, мысалы, орақ тәрізді жасушалы анемия, қанның қызыл жасушаларының осы ақауларына апаруы мүмкін. Түзілетін жасушалардың санын азайтатын тұқым қуалайтын кейбір аурулар, мысалы, талассемия да сынғыш жасушалардың түзілуіне ықпал етеді.\r\n\r\nГемолитикалық анемия кенеттен немесе инфекциялар, дәрілік препараттар, жыланның немесе бүйеннің уыты, немесе тағамның белгілі бір түрлері секілді күйзелісті факторлардан дамуы мүмкін.   бауыр мен бүйрек ауруларының дамыған түрінде де қанның қызыл жасушаларының тіршілігі қысқаруы мүмкін.\r\n\r\n иммундық жүйе кейде қызыл жасушаларды бөгде ретінде қабылдап, қате шабуылға алады, бұл анемияға апарады. Жүкті әйелдің иммундық жүйесі ұрық қанының қызыл жасушаларына қатысты теріс ықпалды болса, балада анемияның телімді түрі – сәбилердің гемолитикалық ауруы дамиды.\r\n\r\nТамырларды алмастыру, жүрек клапандарын протездеу, жаңа ісіктер, ауыр дәрежелі күйіктер, химиялық заттектердің әсері, ауыр дәрежелі гипертензия, қан ұюының бұзылысы қанның қалыпты қызыл жасушаларының зақымдануына апаруы және оларды жеңіл бұзылатын етуі мүмкін. Сирек жағдайларда ұлғайған көк бауыр қанның қызыл жасушаларының тежеуі мүмкін және олар айналым ағымына түскенге дейін бұзуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Симптомдары қандай?__\'\'\r\n\r\nАнемияның симптомдары оның түріне, себебіне және денсаулықтың жағдайына байланысты әр түрлі. Анемия басқа дерттік жағдайлармен байланысты болуы мүмкін, мысалы, қан кетуі, ойық жаралар, етеккір мәселесі, немесе қатерлі ісік – алдымен осы ауруларға тән симптомдар байқалады. \r\n\r\nОрганизмнің анемияның симптомдарын ерте сатысында  жоятын ерекше қабілеті бар. Егер анемияның ауырлығы орта дәрежелі болса, немесе ұзақ уақыт бойы дамыса, оның симптомдарын байқамауыңыз мүмкін.\r\n\r\nАнемияның көптеген түрлеріне жалпы тән болатындар:\r\n\r\n·         Тез шаршау және жұмыс қабілетін жоғалту. \r\n\r\n·         Жүректің әдеттегі емес жиі соғуы, әсіресе, дене жүктемесінде. \r\n\r\n·         Тыныс алудың қысқаруы және бас ауыруы, әсіресе, дене жүктемесінде. \r\n\r\n·         Зейінді шоғырландыру мәселелері \r\n\r\n·         Бас айналуы \r\n\r\n·         Терінің солғындығы \r\n\r\n·         Аяқтың құрысуы \r\n\r\n·         Ұйқысыздық.\r\n\r\nӘрі қарай анемияның белгілі бір түрлеріне тән  \'\'__симптомдар__\'\' келтіріледі:\r\n\r\nТемір тапшылығынан болған анемия:\r\n\r\n·         Қағазды, мұзды немесе топырақты жегісі келу (тәбеттің өзгерісі аталатын жағдай). \r\n\r\n·         Тырнақтың жоғары қарай қисаюы - коилонихиаз. \r\n\r\n·         Ауыз сілемей қабатының ауырсынатын сезімталдығы, ауыз шетінде сызат пайда болуымен.\r\n\r\n \'\'B-12 дәруменінің  тапшылығынан туындайтын анемия:\'\'\r\n\r\n·         Алақан мен табандағы «шымшу», «ине» қадалу сезімі. \r\n\r\n·         Дәм сезімін жоғалту. \r\n\r\n·         Жүрістің бұзылуы. \r\n\r\n·         Қол-аяқтың қозғалысының икемсіздігі. \r\n\r\n·         Естің қалыпты болмауы. \r\n\r\n·         Елестеу, сандырақ және естен ауысу.\r\n\r\n\'\'Қорғасынмен созылмалы уланудан туындайтын анемия:\'\'\r\n\r\n·         Қызыл иекте болатын қошқыл көк жолақ, қорғаныс сызығы аталады. \r\n\r\n·         Іштің ауырсынуы\r\n\r\n·         іш қатуы\r\n\r\n·         құсу\r\n\r\n\'\'қанның қызыл жасушаларынының созылмалы бұзылуынан туындайтын анемия:\'\'\r\n\r\n·         Сары ауру (тері мен көздің сарғаюы) \r\n\r\n·         Несептің қоңыр немесе қызыл болуы \r\n\r\n·         Аяқтағы жаралар \r\n\r\n·         Сәби шақта әлсіз даму \r\n\r\n·         Өт – тас ауруының симптомдары \r\n\r\n\'\'Орақ тәрізді жасушалы анемия:\'\'\r\n\r\n·         Шаршау  \r\n\r\n·         Жұқпаға аса бейімділік \r\n\r\n·         Балалық шақтағы өсудің және дамудың баяулығы \r\n\r\n·         Күшті ауырсынулар, әсіресе, буында, іште, қол-аяқта.\r\n\r\n\'\'қанның қызыл жасушаларынының кенеттен бұзылуынан туындайтын анемия:\'\'\r\n\r\n·         Іштің ауырсынуы \r\n\r\n·         Несептің қоңыр немесе қызыл болуы \r\n\r\n·         Сары ауру (терінің сарғаюы) \r\n\r\n·         Тері астындағы шағын қанталаулар. \r\n\r\n·         Ұстамалар  \r\n\r\n·         бүйрек жеткіліксіздігінің симптомдары .\r\n\r\n__\'\'Дәрігерге көрініңіз, егер: \'\'__\r\n\r\n·         Балаңызда немесе өзіңізде ұдайы шаршау сезімі болса, тыныс алу бұзылса, жүрек соғуы жиілесе, тері солғын тартса, немесе анемияның басқа симптомдары байқалса. \r\n\r\n·         Балаңыз немесе өзіңіз аз тамақтанатын болсаңыз, немесе организмге дәрумендер мен минералдар жеткіліксіз түсетін болспа. \r\n\r\n·         Етеккір ауыр өтетін болса, немесе ойық жараның, гастриттің, геморройдың немесе коло-ректалдық қатерлі ісіктің симптомдары пайда болса. \r\n\r\n·         Сіз қоршаған ортада бар қорғасынмен уланудан қауіптенесіз. \r\n\r\n·         Отбасында тұқым қуалайтын анемия бар, және бала көтеруді жоспарлау алдында генетикалық кеңес алғыңыз келеді. \r\n\r\n·         Сіз жүктілікті болуды қарастыратын әйел болсаңыз, дәрігер тағамдық қоспаларды қабылдауды ұсынады, тіпті ұрықтануға дейін, әсіресе, фолий қышқылының туындыларын.   Бұл қоспалар ана мен балаға пайдалы.\r\n\r\n\'\'__Бар екендігін қалай білуге болады?__\'\'\r\n\r\nанемия  диагнозын  қою үшін дәрігер сырқатнаманы, денеңізді қарайды, зертханалық талдау өткізеді. Симптомдарыңыз, отбасындағы сырқатнама, емдәм, қабылдайтын препараттар, алкоголь қабылдау және этникалық тегіңіз туралы  туралы толық жауап беру арқылы сіз дәрігерге көмектесе аласыз. Дәрігеріңіз  анемияның симптомдары болуын және оның себебін нұсқайтын басқа дене көрсеткіштерін анықтайды.\r\n\r\nҚан талдауы диагнозды растауымен қатар себебін де анықтауға көмектеседі. Негізгі талдаулардың бірі – жіктелген қан талдауы, оның барысында қанның қызыл жасушаларының саны, өлшемі, көлемі және олардағы гемоглобин мөлшері анықталады.\r\n\r\nЕгер аурудың басында темірдің тапшылығы анықталса, дәрігер қандағы темір деңгейін және организмдегі темірдің жалпы қорының үздік көрсеткіші - қан плазмасындағы ферритиннің деңгейін анықтайды. Дәрігер сонымен қатар, қандағы В12 дәруменінің және фолий қышқылының деңгейін өлшейді. Тек сирек жағдайда дәрігер анемияның себебін анықтау үшін сүйек кемігінің үлгісін алады.\r\n\r\nҚанның арнайы талдаулары сирек кездесетін анемияның түрлерін анықтайды, мысалы, қанның қызыл жасушаларына иммундық шабуыл, қанның қызыл жасушаларының сынғыштығы немесе ферменттердің, гемоглобиннің және ұю жүйесінің ақаулары.  \r\n\r\nДәрігер гемолитикалық анемияға күмәнданса, талдаулар қанның қызыл жасушаларының ыдырау өнімдерінің қан мен несепте болуын көрсетеді. \r\n \r\n\r\n\'\'__Емдеу әдістері қандай?__\'\'\r\n\r\nДәрігер анемияны емдеп жазуы үшін оның себебін анықтауы тиіс. Анемияның бір түрін емдеу басқа түрі үшін орынсыз немесе қауіпті болуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Қанды жоғалтудан туындаған анемия.__\'\' Кенеттен қанның үлкен көлемін жоғалтуда сізге сұйықтық, қан құюмен, оттегі берумен көмектеседі, және қанның жаңа қызыл жасушаларын құру үшін темір препараттарын беру қажет болуы мүмкін. Қанды созылмалы жоғалту алдымен, қан кету көзін анықтаумен, оны тоқтатумен емделеді,  қажет болса, темір тапшылықты анемияға емдеу тағайындалады.\r\n\r\n\'\'__Қанның қызыл жасушаларының түзілуінің төмендеуіне байланысты туындайтын анемия.__\'\' Темір тапшылықты анемияда дәрігер құрамында темірі организмге жеңіл сіңетін темірлі түрде болатын тағамдық қоспаларды ұсынады. Белгілі бір уақыт ішінде босатылатын темірі бар қоспалар көпшілік үшін жақсы таңдау емес, себебі, темір ас қорыту жолдарының көбінесе жоғарғы бөлігінде сіңеді.\r\n\r\n\'\'__Сақтандыру:__\'\' темірі бар қоспаларды қолдану алдында әрдайым дәрігермен кеңесу қажет. Темірдің организмдегі артықшылығы зиянды болуы мүмкін. Темір препараттарының артық мөлшерін тұтыну симптомдары - шаршау, құсу, диарея, бас ауыруы, ашушаңдық және қосарланатын нашар сезіну.\r\n\r\n\'\'__Сақтандыру:__\'\' темірі бар қоспалар,  басқа да қоспалар мен дәрілер секілді – балалардың қолы жетпейтін жерде сақталуы тиіс. темірі бар препараттармен улану – кішкентай балалардағы уланудың жиі себебі. Кейбір  таблеткаларды қолдану бірнеше сағат ішінде өлім-жітімге апаруы мүмкін. Балалардағы улану симптомдары – бас айналуы, естің қалыпты болмауы, жүрек айнуы, құсу, іш өтуі. Шұғыл түрде дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\'\'__Жанама әсері:__\'\' темірі бар қоспаларды бір жылға дейін қабылдауыңыз мүмкін. Бұл қоспаларды тамақпен бірге қабылдау жиі кездесетін жанама әсерлерінің алдын алуға көмектеседі: жүрек айнуы, диарея, іш қатуы және асқазандағы ауырсыну. Дәрігерге хабарлаңыз, егер жанама әсерлері ұзақ уақыт бойы сақталса. Құрамы бойынша әр түрлі препараттар болады.\r\n\r\nТемір препараттары басқа да қабылдайтын дәрілермен әрекеттесуі мүмкін, сондықтан, басқа ауру бойынша қабылдайтын дәрі туралы дәрігерге міндетті түрде айту қажет. Кальций препараттары темірдің сіңуіне кедергі келтіреді, сондықтан оларды әр түрлі уақытта қабылдау қажет.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер емдәм құрамындағы темірдің мөлшерін арттыруды ұсынуы мүмкін. Темірдің жақсы көздері – қызыл ет, бұршақ тұқымдастар, жұмыртқаның сарысы, өңделмеген дәнді дақыл өнімдері, жаңғақтар, теңіз өнімдері.\r\n\r\nДәрігер емдеу барысында қанның қызыл жасушаларының көрсеткіштерін бақылайды: гематокрит, гемоглобин, ферритин деңгейлерін. Егер темір құрамдас қоспаларды қолданудан жағдай жақсармаса, анемияны туындатқан басқа себепті іздеу қажет. Сирек жағдайда дәрігер темір препараттарының инъекциясын немесе темір препараттарын көктамыр арқылы енгізуді тағайындайды. Сирек жағдайда темір тапшылықты анемия өмірге қауіп төндіретін болса, қан құю қажет болады.\r\n\r\n\'\'__В12 дәруменінің және фолий қышқылының тапшылығынан туындаған анемия. __\'\'Егер организмде В12 дәрумені жетіспесе, дәрігер B-12  дәруменінің инъекциясын тағайындайды, сонымен қатар, В12 дәрумені бар қоспалардың үлкен мөлшерін немесе В12 дәрумені бар мұрынға арналған спрейді ұсынуы мүмкін.  Организмде В12 дәруменінің қажетті мөлшері болғанда тапшылықтың көптеген симптомдары азаюы ықтимал.\r\n\r\nВ12 дәруменінің тапшылығы болатын адамдардың көпшілігі В12 дәруменін ұдайы сіңіре алмауы мүмкін, оларға әр ай сайын немесе әр үш ай сайын инъекциялар, немесе күнделікті таблеткалар қабылдау қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер емдәм құрамындағы В12 дәруменінің мөлшерін арттыруды ұсынуы мүмкін. В12 дәруменінің жақсы көзі: ет, бауыр, бүйрек; балық, устрицалар, моллюскілер; сүт, сыр, жұмыртқа.\r\n\r\nФолий  қышқылының тапшылығында дәрігер ол құрамдас қоспаларды тағайындайды және емдәм құрамында фолий қышқылының мөлшерін арттыруды ұсынады. Фолий қышқылының жақсы көздері: жасыл жапырақты балғын жемістер мен көкөністер, айқас гүлділер тұқымының көкөністері (гүлді қырыққабат, брокколи, брюссель қырыққабаты), бауыр, бүйрек, сүт өнімдері, өңделмеген дәнді дақыл өнімдері. Көкөністерді шикі күйінде немесе сәл ғана қыздырып тұтынған жөн.\r\n\r\n\'\'__Сүйек кемігі қызметінің бұзылуынан және діңгекті жасушаларда мәселелер болуына байланысты пайда болатын анемия. __\'\'\r\n\r\nСүйек кемігінің немесе діңгекті жасушалардың қызметінің бұзылысынан болатын анемия тұрақты сипатты келеді және күрделірек емделеді. Тұқым қуалайтын анемияны, мысалы, талассемияны, емдеу әдістері көп және нақты жағдайға және аурудың симптомдарына байланысты. Бірқатар жағдайларда емдеу мүлде қажет болмайды, ал басқа жағдайларда көп реттік құйылымдар және басқа шұғыл күрделі шаралар қажет болады.   апластикалық   анемия кейде кенеттен жазылу сатысына көшуі мүмкіндігіне қарамастан, бұл ауруға шалдыққандар сүйек кемігін алмастыруға мұқтаж.\r\n\r\nҚорғасынмен улануды емдеу қорғасынмен жанасуды жоюға және организмнен қорғасынды байланыстырып, шығаратын препараттарды тағайындауға негізделеді. Анемия созылмалы ауру нәтижесінде дамыған адамдарға анемияны жеңілдетудің жақсы тәсілі – оны туындатқан ауруды емдеу. Қанның қызыл жасушаларының түзілуін ынталандыратын гормон – Эпоген инъекциялары тиімді болуы мүмкін. Бүйрек жеткіліксіздігінен болған анемияда сәйкес диализ,  Эпогенді қабылдау, сондай-ақ, бүйрек алмастыру қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Қанның  қызыл жасушаларының бұзылуының күшеюінен болатын анемия. __\'\' Гемолитикалық  анемияны емдеу оның себебіне байланысты тағайындалады. Орташа гемолитикалық анемияда емдеу қажет болмауы да мүмкін. Қоршаған ортадағы тітіркендіргіш факторды – химиялық заттекті анықтау мүмкін болса – осы заттекпен жанасуды дереу тоқтату қажет. Гемолитикалық  анемиясы бар адамдарға жүректің зақымданған клапандарын алмастыру, ісікті алып тастау немесе дертті өзгерген қантамырларын түзету үшін хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, қолдайтын емдеу тағайындалады, мысалы, сұйықтықты көктамыр арқылы енгізу және ауырсынуды басу. Бірқатар жағдайда қан құю қажет болуы мүмкін. Стероидтық препараттар  организмнің өзіндік қанның қызыл жасушаларына иммундық серпінін кідіртуі мүмкін. Белгілі бір зиянды факторларды  плазмаферездің көмегімен қаннан жоюға болады.  \r\n\r\nГемолитикалық  анемия емдеуге қарамастан сақталатын болса, дәрігер соңғы шара ретінде-  спленэктомияны  –көк бауырды хирургиялық жолмен алып тастауды ұсынады. Көптеген адамдар көк бауырсыз да қалыпты өмір сүреді.\r\n\r\nӨт қабын алып тастау қажет болуы мүмкін, егер анемия бұрыннан орын алса және өт тас ауруының симптомдары болса. Гемолитикалық  анемия бүйректі зақымдаса, диализді өткізу қажет болуы мүмкін. Аса сирек жағдайда сүйек кемігін алмастыру - Гемолитикалық  анемияны емдеудің барысында жалғыз жарамды шешім болуы мүмкін.\r\n\r\nОрақ тәрізді  жасушалы анемияны емдеу болмауына қарамастан, дәрілік препараттар ауырсынуды азайтуы мүмкін. Гидроксиуреа аталатын препарат гемоглобиннің баламалы, ауруға шалдықпаған  түрінің түзілуін ынталандырады.\r\n\r\n\'\'__Қалай алдын алуға болады?__\'\' \r\n\r\nТемір тапшылықты анемияның алдын алу үшін тағамды дұрыс үйлесімді емдәм бойынша тұтыну қажет, оған темірдің көздері, В12 дәрумені мен фолий қышқылы енуі тиіс.\r\n\r\n·         Егер вегетариандық емдәмді тұтынатын болсаңыз, тағамтану бойынша маманмен немесе дәрігермен қажетті қоспалар мен емдәмді талқылаңыз. \r\n\r\n·         тағамтану бойынша маманнан немесе дәрігерден С дәруменін тұтыну қажеттілігін сұраңыз. C дәрумені асқазанның қышқылын күшейтеді және емдәмнің өнімдерінен темірдің сіңуін жақсартуы мүмкін. \r\n\r\n·         Кофеин мен шәйді тұтынуды азайту қажет. Бұл заттектер темірдің сіңуін басуы мүмкін. Темірдің басқа да тежеушілері EDTA сақтауыштары, талшықтар, кальцийдің үлкен мөлшері, кейбір көкөністерде болатын фитаттар. \r\n\r\n·         Темірмен байытылған жармалар мен нанды таңдаңыз. \r\n\r\n·         Қауіпсіздік бойынша нұсқаулықты қадағалаңыз, егер жұмысыңыз қорғасыны бар материалдармен жанасуға қатысты болса, мысалы, гальваникалық элементтер (батарейкалар), мұнай немесе бояулар. \r\n\r\n·         Дәрігерден немесе жергілікті денсаулық сақтау органдарынан тамақ немесе сусын әзірлейтін керамикалық ыдыста қорғасынның мөлшері болуын анықтайтын тестілерді сұрастырыңыз.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Анкилозды спондилит','','','kz','s','',0,'',1282,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531475580,1563011580,1531475900,'Анкилозды (қозғалтпайтын) спондилит (Бехтерев ауруы) – омыртқа артритінің бір түрі. Бұл ауру кезінде омыртқалар арасында орналасқан омыртқа аралық дискілердің және омыртқа мен жамбастың арасындағы буындардың қабынуы пайда болады.   Анкилозды спондилит -  иммундық ауру. Ол көбінесе, ерлерде жиі кездеседі және ауыр түрде өтеді. Кейде ауру бір отбасының мүшелерінде қайталануға бейім келеді. ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\n Анкилозды (қозғалтпайтын) спондилит (Бехтерев ауруы) – омыртқа артритінің бір түрі. Бұл ауру кезінде омыртқалар арасында орналасқан омыртқа аралық дискілердің және омыртқа мен жамбастың арасындағы буындардың қабынуы пайда болады.   Анкилозды спондилит -  иммундық ауру. Ол көбінесе, ерлерде жиі кездеседі және ауыр түрде өтеді. Кейде ауру бір отбасының мүшелерінде қайталануға бейім келеді. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"49\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nЕрте симптомдарына арқаның ауырсынуы және ширығу сезімі жатады. Бұл мәселелер көбінесе, жасөспірімдік кезеңнің соңында немесе ересектік кезеңнің басында басталады. Анкилозды спондилит кезінде омыртқалардың буындық беттері біртіндеп өзара біріге бастайды, осылайша омыртқаның қозғалуы шектеледі. Симптомдар нашарлауы, жақсаруы немесе білінбеуі де мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nАуру емделмейді, бірақ, ауырсынуды жеңілдететін, қабынуды немесе басқа симптомдарды азайтатын  дәрілік препараттар бар. Сондай-ақ, дене жаттығулары көмектеседі.\r\n\r\nСондай-ақ, мойын артритін (спондилезді) қараңыз. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аноректалдық қатерлі ісік','','','kz','s','',0,'',1014,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531476180,1563012180,1531476436,'Аноректалдық қатерлі ісік – қатерлі ісіктердің сирек түрі. Айналшық (анус) – ас қорыту жолдарының төменгі ұшындағы саңылау, ол арқылы организмнен нәжіс сыртқа шығарылады. Ол тік ішектің ұшында  терінің сыртқы қабатымен қалыптасқан. Аноректалдық қатерлі ісік – айналшықтың тіндерінде қатерлі ісік жасушалары пайда болатын ауру.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\n Аноректалдық қатерлі ісік – қатерлі ісіктердің сирек түрі. Айналшық (анус) – ас қорыту жолдарының төменгі ұшындағы саңылау, ол арқылы организмнен нәжіс сыртқа шығарылады. Ол тік ішектің ұшында  терінің сыртқы қабатымен қалыптасқан. Аноректалдық қатерлі ісік – айналшықтың тіндерінде қатерлі ісік жасушалары пайда болатын ауру.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"50\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nСимптомдарына айналшық саңылауы аумағындағы қан кетуі, ауырсыну немесе ісінулердің пайда болуы жатады. Айналшықтың қышуы және бөлінділер де анаоректалдық қатерлі ісіктің симптомдары болуы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nЕмдеу әдістеріне сәулемен емдеу, химиялық емдеу және хирургиялық араласу жатады. Емдеу әдісі ісіктің таралуына, түріне, өлшеміне және орналасуына байланысты анықталады.','student_k',43,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Антидепрессанттар','','','kz','s','',0,'',1320,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531476480,1563012480,1531476666,'Антидепрессанттар – депрессияны емдеуге арналған препараттар. Сізге оларды емдеуші дәрігеріңіз тағайындайды. Бұл препараттардың әрекет ету механизмі - мида өндірілетін белгілі бір химиялық заттектердің балансын қалпына келтіру. Олар бірнеше аптадан кейін тиімді әрекет ете бастайды. Антидепрессанттардың бірнеше түрі бар. Сізге жарамды түрін тапқанға дейін емдеуші-дәрігеріңіз олардың бірнеше нұсқасын тағайындауы мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Жанама әсерлері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Препараттарды қабылдауды тоқтату__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nАнтидепрессанттар – депрессияны емдеуге арналған препараттар. Сізге оларды емдеуші дәрігеріңіз тағайындайды. Бұл препараттардың әрекет ету механизмі - мида өндірілетін белгілі бір химиялық заттектердің балансын қалпына келтіру. Олар бірнеше аптадан кейін тиімді әрекет ете бастайды. Антидепрессанттардың бірнеше түрі бар. Сізге жарамды түрін тапқанға дейін емдеуші-дәрігеріңіз олардың бірнеше нұсқасын тағайындауы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Жанама әсерлері__\r\n\r\nАнтидепрессанттарды қабылдауда аздаған жанама әсерлері пайа болуы мүмкін, олар, әдетте, тез өтеді. Оларға жататындар: бас ауыруы, жүрек айнуы, ұйқы мәселелері, мазасыздану және жыныстық тұрғыдан мәселелер. Қандай да бір жанама әсерлер пайда болса, дәрігерге хабарлаңыз. Сондай-ақ, қабылдап жүрген басқа дәрілер, дәрумендер немесе қоспалар туралы емдеуші-дәрігеріңізге айтуыңыз қажет.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Препараттарды қабылдауды тоқтату__\r\n\r\nӨзін сезіну жақсарғаннан кейін де антидепрессанттарды қабылдау маңызды. Дәрігермен кеңеспей тұрып препараттарды қабылдауды тоқтатпаңыз. Антидепрессанттарды  қабылдауды біртіндеп тоқтату қажет.','student_k',89,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аритмия','','','kz','s','',0,'',6432,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531476660,1563012660,1531477525,'Аритмия дегеніміз – жүрек ырғағының бұзылуы  немесе жүрек соғуы жиілігінің (пульстің) бұзылуы. Жүрек тым тез (тахикардия), тым баяу (брадикардия) немесе ұдайы емес соғуы мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\nАритмия дегеніміз – жүрек ырғағының бұзылуы  немесе жүрек соғуы жиілігінің (пульстің) бұзылуы. Жүрек тым тез (тахикардия), тым баяу (брадикардия) немесе ұдайы емес соғуы мүмкін.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"51\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nҚалыпты жағдайда жүрек өкпеге және дененің басқа бөліктеріне қан келуіне ықпал ететін насос тәрізді жұмыс істейді.\r\n\r\nБұл механизмді іске қосу үшін жүректе оның дұрыс ырғақпен жиырылуы үшін жауапты өткізуші жүйе бар.\r\n\r\n·         Жүрекке жиырылу қажеттігіне белгі беретін электр импульсі синоатриалдық түйінде туындайды (синустық түйін немесе СА түйіні). Ол жүректің табиғи кардио-ынталандырғышы.\r\n\r\n·         Импульс синустық түйіннен шығады және көптеген өткізуші жолдардың бойымен жүрекке тарайды.\r\n\r\n·         Түрлі нерв импульстерінің әсер етуімен жүрек баяу немесе тезірек жиырылады. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"52\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАритмия жүректің өткізу жүйесінде мәселелер болса, пайда болады.\r\n\r\n·         Ақаулы (қосымша) сигналдар болуы мүмкін.\r\n\r\n·         Электр  импульстері бәсеңдеуі немесе тежелуі мүмкін.\r\n\r\n·         Электр  импульстері жүректің жаңа немесе түрлі өткізуші жолдары бойымен таралуы мүмкін.\r\n\r\nЖүрек ырғағының бұзылуының жиі себептері:\r\n\r\n·         Организмдегі калий мен басқа заттектердің ақаулы деңгейі\r\n\r\n·         Бұрын  жүрек талмасыhttps://cdncache1-a.akamaihd.net/items/it/img/arrow-10x10.pngнемесе жүрек бұлшық етінің зақымдануы  \r\n\r\n·         Жүректің туа біткен аурулары\r\n\r\n·         Жүрек жеткіліксіздігі және жүректің ұлғаюы\r\n\r\n·         Қалқанша бездің гиперфункциясы.\r\n\r\nАритмия кейбір заттектер мен дәрілік препараттарды қабылдаудан туындауы мүмкін, мысалы:\r\n\r\n·         Алкоголь, кофеин немесе басқа ынталандырғыштар\r\n\r\n·         Артериалдық қысымның деңгейін бақылауға арналған дәрілік препараттар\r\n\r\n·         Темекі шегу (никотин)\r\n\r\n·         Жүйке жүйесінің белсенділігін басатын препараттар\r\n\r\n·         Депрессияны немесе психозды бақылауға арналған дәрілік препараттар.\r\n\r\nКейде аритмияның бір түрін емдеуде қолданылатын препараттар аритмияның басқа түрін туындатуы мүмкін.\r\n\r\nЖүрек ырғағының жиі кездесетін бұзылыстары:\r\n\r\n·         Жүрекшелердің фибрилляциясы және дірілдеуі\r\n\r\n·         Атриовентрикулярлық түйіндік реципрокты тахикардия (АВУРТ)\r\n\r\n·         Атриовентрикулярлық тежелу\r\n\r\n·         Мультифокалдық жүрекшелік тахикардия\r\n\r\n·         Пароксизмалдық суправентрикулярлық тахикардия\r\n\r\n·         Синустық түйіннің әлсіздігі\r\n\r\n·         қарыншалардың фибрилляциясы  немесе қарыншалық тахикардия\r\n\r\n·         Вольф-Паркинсон-Уайт синдромы\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nАритмия кезінде жүрек ырғағы болуы мүмкін:\r\n\r\n·         Өте баяу (брадикардия)\r\n\r\n·         Өте тез (тахикардия)\r\n\r\n·         Ұдайы емес, біркелкі емес, немесе үзікті\r\n\r\nАритмия тұрақты немесе кезеңді болуы мүмкін. Аритмия кезінде әрдайым симптомдар бола бермейді. Сондай-ақ, симптомдар дене белсенділігі кезінде айқынырақ болуы мүмкін.\r\n\r\nСимптомдары жеңіл, ауыр, немесе өмірге қатерлі болуы мүмкін.\r\n\r\nАритмияның жиі симптомдары:\r\n\r\n·         Кеудедегі ауырсыну\r\n\r\n·         Естен тану\r\n\r\n·         Бас айналуы\r\n\r\n·         Солғын тарту\r\n\r\n·         Ентігу\r\n\r\n·         тершеңдік\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nДәрігер стетоскоппен жүректі тыңдайды, пульсті тексереді.\r\n\r\nАртериалдық қысымның деңгейі төмен немесе қалыпты болуы мүмкін.\r\n\r\nЖүрек ырғағының бұзылысын анықтау үшін жүректі қадағалау жиі қолданылады, мысалы:\r\n\r\n·         Холтер қадағалауы (24 сағат ішінде қолданылады)\r\n\r\n·         ЭКГ оқиғаларын тіркеу немесе орнатылатын тұзақты ЭКГ тіркеуші (2 және одан артық апта бойы қолданылады)\r\n\r\nЖүректің ауруларын анықтау үшін қолданылатын тексеру әдістері:\r\n\r\n·         Коронароангиорафия\r\n\r\n·         ЭКГ (электрокардиография)\r\n\r\n·         Эхокардиография\r\n\r\nЖүректің өткізуші жүйесін мұқият зерттеу үшін арнайы тексеру өткізіледі\r\n\r\n- электрофизиологиялық (ЭФИ).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nЖүрек ырғағының күрделі бұзылыстарында қалыпты ырғақты қалпына келтіру үшін шұғыл емдеу қажет болады. Бұл емдеу әдістері:\r\n\r\n·         Электрлік \"шокты\" терапия (дефибрилляция немесе кардиоверсия)\r\n\r\n·         Уақытша кардио-ынталандырғышты орнату\r\n\r\n·         Көк тамыр ішілік немесе ішілетін дәрі-дәрмек.\r\n\r\nКейде аритмияның пайда болуының алдына алатын үздік әдіс – стенокардия мен жүрек жеткіліксіздігін тиісті емдеу болады.\r\n\r\nАритмияға қарсы дәрі-дәрмектер келесі жағдайларда қолданылуы мүмкін:\r\n\r\n·         Аритмияның қайта пайда болуының алдын алу үшін\r\n\r\n·         Жүрек ырғағының қалыпты жиілігін қолдау үшін\r\n\r\nБұл дәрілердің кейбірінің жанама әсері болуы мүмкін. Оларды дәрігердің нұсқауларын дәл орындау арқылы қабылдау қажет. Дәрігермен кеңескеннен кейін ғана дәріні қабылдауды тоқтатуға болады.\r\n\r\nЖүрек ырғағының бұзылуының алдын алуға және емдеуге бағытталған емдеу әдістері:  \r\n\r\n·         Жүректің абляциясы, аритмияны туындатуға қабілетті жүректің белгілі бір бөліктерін бұзу үшін қолданылады.\r\n\r\n·        === кардиовертер – дефибрилляторды орнату=== кенеттен өлім-жітім қаупі жоғары адамдарға  \r\n\r\n·         Кардиоынталандырғыш (ырғақты жүргізуші) – пульстің ұдайы болмауын, тым тез немесе баяу болуын анықтайтын құрал. Ол жүрекке сигнал береді және қалыпты ырғақты қалпына келтіруге ықпал етеді.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"53\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nБолжамы бірнеше факторға тәуелді:\r\n\r\n·         Аритмияның түріне. (Жүрек ырғағының кейбір бұзылыстары өмір үшін қауіпті немесе емдеуге нашар көнеді)\r\n\r\n·          ишемиялық жүрек ауруы,  жүрек жеткіліксіздігі  немесе жүректің қақпақшаларының ақаулары.\r\n\r\n \r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге көріну қажет:\r\n\r\n·         Аритмия симптомдары пайда болса.\r\n\r\n·         Бұрын аритмия анықталған, симптомдар ушығуын немесе дәрімен емдеуден жақсару болмауын байқасаңыз.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nУақытылы  жүректің ишемиялық ауруының алдын алу аритмияның пайда болу қаупін азайтады.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Синонимдары: __\r\n\r\nЖүрек ырғағының бұзылуы; Брадикардия; Тахикардия.','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Асқазан мен ұлтабардың ойық жарасы','','','kz','s','',0,'',7852,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531709340,1563245340,1531711331,'Ойықжара ауруы — бұл кезде адамның асқазанының және/немесе ұлтабарының (қақпадан кейін келетін аш ішектің бастапқы бөлігі) қабырғасында терең ақаулар мен ойық жаралар пайда болады\r\n\r\nКөбінесе, ойық жаралар асқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабатында пайда болады, яғни, асақазан қабырғасының беткері қабатында. Алайда, ойық жаралар тереңірек қабатта да пайда болуы мүмкін (бұлшық еттік және/немесе сірнелік).','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Аурудың болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін асқынулары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nОйықжара ауруы — бұл кезде адамның асқазанының және/немесе ұлтабарының (қақпадан кейін келетін аш ішектің бастапқы бөлігі) қабырғасында терең ақаулар мен ойық жаралар пайда болады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"54\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Адамның асқазан-ішек жолдары\'\'\r\n\r\nКөбінесе, ойық жаралар асқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабатында пайда болады, яғни, асақазан қабырғасының беткері қабатында. Алайда, ойық жаралар тереңірек қабатта да пайда болуы мүмкін (бұлшық еттік және/немесе сірнелік).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"55\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Асқазандағы немесе ұлтабардағы ойық жара ауруы – асқазанның немесе аш ішектің жоғарғы бөлігінің (ұлтабар) сілемей қабатындағы терең ақау.\'\'\r\n\r\n\'\'Ойық жара – асқазан қабырғасының сілемей қабатының қабынған терең ақауы. Қабыну, инфекциялық немесе қатерлі жағдайлардан туындайды.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"56\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жара ауруының дамуының басты себебі - \'\'Helicobacter pylori (H.pylori)\'\' бактериясы. Асқазанның ойық жарасынан зардап шегетін адамдардың көпшілігінде бұл бактериялар асқазан-ішек жолдарында өмір сүреді. Дегенмен, асқазанында \'\'H.pylori.\'\' бактериясы табылған адамдардың барлығында ойық жара ауруы дами бермейді.\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жара ауруының пайда болуының және дамуының қаупін арттыратын факторларды әсер етуге болатын және әсер етуге болмайтын түрге бөлуге болады:\r\n\r\nӘсер  етуге болатын факторларға жататындар:\r\n\r\n·       Жүйкелік-психикалық факторлар (күйзелістер). Асқазанда тұз қышқылының өндірілуі, сондай-ақ, оның қимылдау қабілеті жүйке жүйесінің жағдайымен өзара байланыста. Ойық жара ауруына шалдыққан науқастардың 50-60 пайызында невроздар мен депрессиялар байқалады.\r\n\r\n·       Алкогольді шамадан артық тұтыну\r\n\r\n·       Ацетилсалицил қышқылын (аспиринді), ибупрофенді, напроксенді, немесе басқа стероидты емес қабынуға қарсы препараттарды (НПВП) ұдайы қабылдау. Аспиринді немесе басқа НПВП кейде қабылдау қауіпсіз.\r\n\r\n·       Темекі шегу\r\n\r\nӘсер  етуге болмайтын факторларға жататындар:\r\n\r\n* Тұқым қуалау\r\n* Науқастың жынысы мен жасы\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nКіші ойықжаралар қандай да бір симптомдарды туындатпайды. Ал кейбір ойықжаралар күрделі қан кетуін туындатады.\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жара ауруына келесілер тән:\r\n\r\n·       Іштің жоғарғы бөлігінде (эпигастральдық аумақ) күйдіретін, сыздайтын, ұстама тәрізді ауырсыну. Әдетте, асқазанның ойық жарасында ауырсыну тамақ ішкеннен кейін 30-60 минут өткенде пайда болады, ал ұлтабардың ойықжарасында ауырсыну аш қарынға  пайда болады - “аштық ауырсыну ”, тамақ ішкеннен кейін басылып, 2-3 сағат өткеннен кейін қайта пайда болады, сондай-ақ, түнгі ауырсынулар.\r\n\r\n·       Жүрек айнуы және құсу. Құсқаннан кейін жеңілдеу сезімі пайда болады, ауырсыну азаяды немесе жойылады.\r\n\r\n·       Қыжыл (күйдіру сезімі, өңештің бойымен таралатын)\r\n\r\n·       Қан аралас немесе тым қошқыл нәжіс\r\n\r\n·       Салмақ жоғалту\r\n\r\n·       Жиі іш қатуы\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жарасын анықтау ойық жараның өлшемі мен орналасқан жерін анықтауға, сондай-ақ,  хеликобактериозды (Helicobacter pylori қоздырғышын),  асқазанның қышқылдығын анықтауға негізделеді.  \r\n\r\nАрнайы диагностика әдісі - фиброгастродуоденоскопия (ФГДС). Әдіс асқазан қабырғасының немесе ұлтабардың беткері қабатын (сілемей қабығы) өңеш арқылы асқазанға енгізілетін зондпен қарау.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"57\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Фиброгастродуоденоскопия (ФГДС) – ақау іздеу үшін асқазан мен ұлтабарға өңеш арқылы эндоскопты (шағын иілгіш түтік, ұшында камера мен шамы бар) енгізу. Бұл кезде көптеген ойық жара ауруларының негізгі себебі - Helicobacter Pylori бактерияларын анықтау үшін арнайы биопсиялық қысқыш арқылы тін үлгілері де алынады. Эндоскопия процедурасы кезінде ойықжарадан күшті қан кетуі болса, ауырсынуды басатын укол салынуы мүмкін.\'\'\r\n\r\nБұл әдіс асқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабығының беткері қабынуы болатын гастрит пен гастродуодениттен ойықжараны ажыратуға көмектеседі.\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабатындағы қабыну үрдісі әдетте, шағын (диаметрі бірнеше см) дөңгелек түзіліс, шеттері көтеріңкі, бұл қарқынды қабынуды білдіреді (қабыну белі).\r\n\r\n__Хеликобактериозды анықтау үшін екі негізгі әдіс қолданылады:__\r\n\r\n* Микроскоптың көмегімен асқазанның сілемей қабаты тіндерінде бактерияларды анықтау\r\n* Науқастың қанындағы Helicobacter pylori қарсы антиденелерді анықтау (бөгде организмдерді, мысалы, бактериялар мен вирустарды анықтап, жоятын қандағы ақуызды қосылыстар).\r\n \r\nДұрыс және тиімді емдеуді тағайындау үшін ФГДС кезінде асқазанның рН-метриясын жүргізеді (қышқылдық деңгейін анықтау).\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nОйық жара ауруын емдеудің негізгі бөліктері:\r\n\r\n·         хеликобактер инфекциясын жоюға бағытталған емдеу,\r\n\r\n·         асқазанның қышқылдығын азайтуға және ойық жараға өң бітіруді ынталандыруға бағытталған емдеу,\r\n\r\n·         емдәм ұстану.\r\n\r\nОйық жара ауруын емдеу оның ауырлық дәрежесіне байланысты және консервативті (науқастың ауру тәртібін оңтайландыру, емдәмдік ұсыныстарды қадағалау, антибиотиктерді және сөлденуге қарсы препараттарды қолдану) немесе хирургиялық (аурудың асқынған түрлерінде) жолдары болады.\r\n\r\n \r\nОйық жара ауруын дәрілермен емдеуге асқазанның тұз қышқылының бөлінуін азайтатын препараттар  кіреді. Егер ойық жара Helicobacter рylor жұқпаланудан болса, дәрігер қосымша түрде антибактериалдық препараттарды кемінде, 7 күнге тағайындайды.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Аурудың болжамы__\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жарасын емдемесе, қайталануы мүмкін. Алайда, дәрігердің барлық тағайындауын қадағалауда, берілген дәрілерді уақытылы қабылдауда  H.Pylori инфекциясын толық емдеп жазуға болады және қайталану мүмкіндігі айтарлықтай азаяды.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін асқынулары__\r\n\r\n·       ішкі қан кетуі\r\n\r\n·       асқазан қақпағының саңылауының тарылуы (обструкциясы)\r\n\r\n·       іш қуысындағы қабыну (перитонит)\r\n\r\n·       Асқазанның немесе ұлтабардың перфорациясы (асқазан немесе ұлтабар бойы өтетін саңылау тін перфорациясы аталады.)\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"58\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Асқазанның немесе ұлтабардың ойық жара ауруы төтенше жағдайларға апаруы мүмкін. Қан кету белгісі болуында немесе болмауында іштегі күшті ауырсыну асқазан немесе ұлтабарда ойық жараның тесілуін көрсетуі мүмкін. Қошқыл түсті сұйықтықпен құсу немесе қара нәжістің болуы күрделі қан кетуін көрсетуі мүмкін.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Қашан дәрігердің көмегіне жүгіну қажет__\r\n\r\nБірден дәрігерге көрініңіз, егер:\r\n\r\n·       Іштің жоғарғы бөлігінде (эпигастрийде) кенет, күрт ауырсыну пайда болса\r\n\r\n·       Жүрек айнуы, қан аралас құсу байқалса\r\n\r\n·       Айқын әлсіздік байқалса\r\n\r\n·       Нәжісте қан араласқан\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nАспирин қабылдаудан алшақ болыңыз\r\n·       Темекі шегуді қойыңыз\r\n\r\nАлкоголь тұтынуды шектеңіз.\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Материалды дайындағандар:__ Ольга Ли, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nИльшат Махпиршаев, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\n__Редакциялық алқа:__\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері ','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Астма (Демікпе)','','','kz','s','',0,'',19904,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531711380,1563247380,1531712452,'Астма (демікпе) - бронхиолдардың немесе өкпенің ауа жолдарының дерттік жағдайы, осы ауа жолдарының тарылуымен сипатталады. Бұл созылмалы ауру; демікпе адамдарда өмір бойы қосарланумен өтуі мүмкін.','\'\'__Астма (Демікпе)__\'\'\r\n\r\n\'\'__Астма__\'\' (демікпе) - бронхиолдардың немесе өкпенің ауа жолдарының дерттік жағдайы, осы ауа жолдарының тарылуымен сипатталады. Бұл созылмалы ауру; демікпе адамдарда өмір бойы қосарланумен өтуі мүмкін.\r\n\r\nДемікпенің үш түрі бар:\r\n\r\n\'\'__1. тыныс алу жолдарының бітелуі.__\'\' Қалыпты тыныс алуда тыныс алу жолдарының маңайындағы бұлшық ет сақиналары босаңсыған түрде болады және ауа еркін өтеді. Алайда, демікпесі бар адамдарда аллергия туындататын заттектер, қоршаған ортаның тітіркендіргіштері  алу жолдарының маңайындағы бұлшық ет сақиналарының қысылуына апарады және ауа олардан еркін өте алмайды. Ауаның жеткілікті  түспеуі адамда ауаның жетіспеуін туындатады, ал тарылған тыныс алу жолдары арқылы өтетін ауа ысқыратындай дыбыс шығарады, бұл ысқыратын тыныс алу ретінде белгілі.\r\n\r\n\'\'__2. Қабыну.__\'\' Демікпесі бар адамдарда бронхиолдар ісінген, қызыл түсті болады. демікпенің  болашақта өкпеде қандай дертті өзгерістерін туындатуы мүмкіндігінде осы қабыну  едәуір роль атқарады. Сондықтан, осы қабынуды емдеу демікпесі бар адамдарда болашақ үшін өзекті саналады. \r\n\r\n\'\'__3.Тыныс алу жолдарының тітіркенгіштігі.__\'\' Демікпеге шалдыққан адамдарда тыныс алу жолдары аса сезімтал келеді. олар әдетте, тозаң, жануарлардың тіршілігінің өнімдері, шаң және түтін секілді түрлі жеңіл тітіркендіргіштерге де аса жіті серпін беріп, тарылады.\r\n\r\n\'\'__Демікпе кімде дамиды?__\'\'\r\n\r\nДемікпе кез келген жаста дамиды, бірақ, жастарда кең таралған (40 жасқа дейін). \r\nотбасында демікпе болған адамдар оған бейім келеді. және көбінесе, аллергиясы бар және темекі шегетін адамдарда жиі кездеседі. Жалпы демікпе кез келген адамда, кез келген уақытта дамуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Демікпенің себебі неде?__\'\'\r\n\r\nДемікпеге шалдыққан адамдарда тыныс алу жолдары аса сезімтал, қоршаған ортаның тітіркендіргіш аталатын түрлі факторларына серпін береді. Осылармен қатынас демікпенің симптомдарын қоздырады.\r\n\r\nДемікпеге шалдыққан адамдар өз ауруын бақылауға алуда белсенді қатыса алады, ол үшін демікпенің симптомдарын күшейтетін немесе ұстамасын шақыратын факторлардың организмге әсерін анықтап, азайтуы қажет. Мысалы, демікпе аллергиядан болса, оның алдын алу арқылы демікпенің де жиілігін және ауырлығын азайтуға болады.\r\n\r\n\'\'__Демікпенің қандай қоздыру механизмдері жиі кездеседі?__\'\'\r\n\r\n·         \'\'__Жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциялары.__\'\' Суық тию және тұмау, бронхит (үлкен тыныс алу жолдарының инфекциялары), немесе инфекциялық синуситтер демікпенің ұстамасын шақыруы мүмкін.\r\n\r\n·         \'\'__Тыныс алуда түсетін аллергендер.__\'\' Демікпеге шалдыққан адамдардың 80 пайызында ауа арқылы таралатын заттектерге  аллергия байқалады, мысалы, ағаш тозаңы, шөптер мен бұтақтар, зеңдер, жануарлар организмінің туындылары, тарақандардың шаңды бөлшектері мен дене бөліктері.\r\n\r\n·        \'\'__ Дәрілер.__\'\' Демікпеге шалдыққан адамдар көбінесе, аспиринге және басқа қабынуға қарсы препараттарға сезімтал, мысалы, ибупрофен, напроксен, кетопрофен және бета-блокаторлар (сақина кезінде бас ауруын, жүрек ауруын, жоғары қан қысымын және глаукоманы емдеу үшін қолданылатын).\r\n\r\n·         \'\'__Тағам өнімдері мен тағамдық қоспалар.__\'\' Белгілі бір тағам өнімдерінде демікпенің симптомдарын қоздыратын заттектер болады.\r\n\r\n·         \'\'__Дене жүктемесі.__\'\' Белсенді дене жүктемесі демікпеге шалдыққан адамдардың 80 пайызында тыныс алу жолдарының тарылуының себебі болуы мүмкін.\r\n\r\n·         \'\'__Тітіркендіретін заттектер.__\'\' Көптеген тітіркендіретін заттектер мысалы, темекі түтіні, ағаш жағатын аспаптар мен пештер, иіс судың және тазартқыш заттардың күшті иісі,т.б. демікпені қоздыру  механизмі болуы мүмкін. Сондай-ақ, ауаның ластануы немесе булану да ұстаманы туындатуы ықтимал.\r\n\r\n·         \'\'__Ауа райы.__\'\' Суық ауа, температура мен ылғалдылық өзгерістері демікпенің себебі болуы мүмкін.\r\n\r\n·         \'\'__Көңіл-күйдің айқын бұзылыстары.__\'\' Қозу, қатты жылау, айқай, күйзеліс, ашу немесе күлкі ұстаманы шақыруы мүмкін.\r\n\r\n·         \'\'__Асқазан-өңеш рефлюксі аталатын ауру.__\'\'\r\n\r\n\'\'__Қоздыру  механизмдері демікпенің барысын қалай ушықтырады?__\'\'\r\n\r\nДемікпеге  шалдыққан адамдарда тыныс алу жолдары әрдайым қабынған және аса сезімтал, сондықтан, олар сыртқы факторларға -”қоздыру механизмдеріне” серпін береді. Осы механизмдермен қатынастың салдарынан тыныс алу жолдары қысылады, қабынуы күшейеді, және олар сілемеймен бітеледі, бұл тыныс алудың қиындауына, демікпеге, немесе оның симптомдарының күшеюіне апарады.  Демікпенің ұстамасы қоздыру механизмінің әсерінен кейін бірден немесе бірнеше күн немесе аптадан кейін басталуы мүмкін.\r\n\r\nДемікпені қоздыратын механизмдердің көптеген түрлері бар. Оларға серпін әр адамда әр уақытта түрлі болады. белгілі бір механизмдер біреулер үшін қауіпсіз, ал басқаларда қабынуды күшейтуі мүмкін. Біреулер үшін олардың саны көп, басқалар үшін – біреу, немесе анықтау қиынға түседі. Осы қоздыру механизмдерін тану және олардан қатынастан мүмкіндігінше алшақ болу демікпені бақылауға алуды жүзеге асыру үшін аса маңызды. Ал бақылаудың жақсы тәсілі – демікпеге қарсы препараттарды қолдану.\r\n\r\n\'\'__Мен  үшін қоздыру  механизмдері не екендігін қалай білуге болады?__\'\'\r\n\r\nДемікпенің симптомдары пайда болған кездегі факторларды анықтау – демікпенің қоздыру  механизмдерін танудағы алғашқы қадам. Олар көп болғанымен, сіз олардың бәріне серпін бермейсіз. Біреулерде қоздыру  механизмі – біреу ғана, басқада көп болуы ықтимал.\r\n\r\nКөптеген жағдайларда демікпенің қоздыру  механизмдерін серпін беру тарихынан білуге болады, және тері сынамалары мен қан талдауынан. Дәрігер пневмотахометр аталатын құралды қолдануды ұсынуы мүмкін.\r\n\r\nПневмотахометр өкпеден ауа қандай көлемде және қаншалықты жиі шығатынын өлшейді. Бұл құрал тыныс алудың өзгерісін уақытылы байқауға көмектеседі және демікпенің алғашқы белгілерін анықтайды. Демікпеге қарсы көмек көрсететін маманнан немесе дәрігерден сізге пневмотахометр пайдалы болуы жайында сұраңыз.\r\n\r\n\'\'__Демікпенің симптомдары қандай?__\'\'\r\n\r\nДемікпеге шалдыққан адамдарда тыныс алу жолдары қысылғанда, ісінгенде немесе сілемеймен бітелгенде симптомдары пайда болады. оларға жататындар:\r\n\r\n·         жөтел, әсіресе, түнде. \r\n\r\n·         Ысқыратын тыныс алу (жоғары екпінді ысқырық дыбысы, тынысты шығарғанда) \r\n\r\n·         Ауа жетпеу сезімі \r\n\r\n·         Кеуденің қысылу, ауырсыну сезімі\r\n\r\nДемікпеге шалдыққан адамдардың бәрінде бірдей симптомдар бола бермейді. Олардың барлығы бірден болмауы немесе әр түрі әр уақытта болуы мүмкін. Демікпенің түрлі ұстамасы симптомдарының бір-бірінен айырмашылығы болады, бір ұстамада орташа болса, келесіде ауыр болуы мүмкін. Демікпенің ұстамасы – симптомдардың кенет ушығуы.\r\n\r\n\'\'__Демікпе  диагнозы қалай қойылады және емделеді?__\'\'\r\n\r\nДемікпеге күмән болса, дәрігерге көріну қажет. Дәрігер осы ауруды анықтауға тест өткізеді.   Диагноз анықталса, оны емдеу үшін, жағдайды, өзін сезінуді  жақсарту үшін, демікпенің пайда болуына апарған мәселелерді шешудің көптеген әдістері бар.\r\n\r\n\'\'__Демікпенің диагностикасы__\'\'\r\n\r\nДемікпені анықтау үшін дәрігер сыртқатнаманы, отбасының сырқатнамасын және симптомдарды зерттейді. Тыныс алудағы өмірде болған кез келген мәселеге назар аударады, отбасында демікпенің, тері ауруларының (экзема), немесе өкпенің басқа дертті жағдайларының болуын анықтайды. Симптомдарды толықтай сипаттау маңызды (жөтел, ысқыратын тыныс алу, қысқа тыныс алу, кеудедегі қысылу), олардың қашан және қаншалықты жиі байқалуын қоса. \r\n\r\nДәрігер көптеген зерттеулерге бағыттауы мүмкін, өкпенің функционалдық тесті, аллергияға тест, қан талдауы, кеуденің және мұрын қуысының рентгендік зерттеуі. Осы зерттеулердің бәрі дәрігерге демікпенің болуын және оның барысына әсер ететін басқа аурудың болуын анықтауға көмектеседі.\r\n\r\nДәрігер денені де тексереді, жүрек пен өкпені тыңдау арқылы (аускультация).\r\n\r\n\'\'__Өкпенің функционалдық тестілері__\'\'\r\n\r\nӨкпенің функционалдық тестілеріне (немесе өкпенің қызметін зерттеу тестілері) өкпенің қызметін бағалайтын бірқатар шаралар жатады. Олардың екеуі жиі демікпені анықтауда қолданылады -  спирометрия жән метахолинмен тест жүргізу.\r\n\r\n·         \'\'__Спирометрия.__\'\' Бұл – өкпеден ауаның шығатын көлемі мен жылдамдығын өлшейтін қарапайым зерттеу. Ол көбінесе, ауа жолдарының бітелу дәрежесін анықтау үшін қолданылады. Спирометрияны бронходилататор  аталатын тез әрекет ететін препаратты себуге дейін және кейін өткізеді. Бронходилататор тыныс алу жолдарын кеңейтеді, бұл ауаның олармен еркін өтуіне мүмкіндік береді. Осылайша, дәрігер  тыныс алу жолдарының бітелуін дәрілік препараттармен жойылу мүмкіндігін анықтай алады- астманың көрсеткішін. Зерттеуді дәрігерге келесі баруда да өткізуге болады, қарқынын және емдеу жоспарына өзгеріс енгізу қажеттілігін білу үшін.\r\n\r\n·         \'\'__Метахолинмен тест.__\'\' Бұл тест, көбінесе, балаларға қарағанда ересектерде жиі қолданылады. Ол симптомдар мен скринингтік спирометрия демікпе диагнозын айқын көрсетпегенде қолданылады. \r\n\r\n\'\'Метахолин\'\' – демікпе болса, бұл заттекпен тыныс алғанда тыныс алу жолдарының түйілуі және тарылуы пайда болады. Тест өткізгенде метахолиннің аэрозольдік шаңының ұлғаймалы мөлшерімен тыныс алады, спирометрияға дейін және кейін.  Өкпе қызметінің кемінде 20% төмендеуі - демікпенің болуы - метахолиндік тестінің оң нәтижесі. Тест аяқталғаннан кейін метахолинге қарама қарсы әсер көрсетуі үшін бронходилататор тағайындалады.\r\n\r\n\'\'__Функционалдық өкпе тестілеріне дайындық__\'\'\r\n\r\nСпирометрияға дайындалу үшін не істеу қажеттігін дәрігерден сұраңыз. Метахолинмен тестінің алдында жақында вирустық инфекция, суық тиюі, вакцинация немесе иммунизация болса, дәрігерге хабарлау қажет, себебі, бұл тест нәтижесіне әсер етеді.\r\n\r\nТест өткізуге дейінгі басқа дайындық шаралары:\r\n\r\n·         Тест өткізетін күні темекі шекпеу\r\n\r\n·         Тест өткізетін күні кофе, шәй, кола немесе шоколад тұтынбау \r\n\r\n·         Тест өткізетін күні дене жүктемесіне және салқынға шалдықпау \r\n\r\n·         Дәрі қабылдаудағы өзгерістерге әзір болу, демікпені емдеуде қолданылатын кейбір дәрілер тестінің нәтижесіне әсер етуі мүмкін. Түрлі препараттарды қабылдау әр уақыт аралықтарында тоқтатылуы мүмкін. Мысалы, қысқа мерзімді аэрозольды бронходилататорларды қабылдау тестіге дейін 8 сағат бұрын тоқтатылады, ал ұзақ мерзімді аэрозольды бронходилататорларды 48 сағат бойы қабылдауға болмайды. Дәрігер тағайындалған дәрілерді тестіге дейін қанша уақыт бұрын қабылдауға болатыны жайында ескертеді.  \r\n\r\n\'\'__Кеуде қуысының рентгендік тексеруі__\'\'\r\n\r\n\'\'Рентген суреті\'\' – арнайы пленкада немесе флуоресценттік экранда бейнеленетін, төмен мөлшерлі радиацияны пайдалану нәтижесінде алынатын ағзалардың бейнесі.  Рентгендік тексеру аурулардың кең ауқымын анықтау үшін қолданылады, бронхиттен сүйек сынығына дейін. Дәрігер кеуде қуысы ағзаларының құрылысын көру үшін рентгендік тексеруді тағайындайды, мысалы, жүректі, өкпені және сүйекті. Өкпенің құрылысын зерттей отырып, дәрігер симптомдарды туындатын демікпе болуын анықтай алады.\r\n\r\n\'\'__Мұрын қуысының жағдайын бағалау__\'\'\r\n\r\nМұрын қуысында полип немесе синусит болуы демікпені емдеуді және бақылауды ушықтыруы мүмкін. Синустық инфекция – инфекция себепті мұрын қуысының қабынуы немесе ісінуі. Синустар сұйықтықпен толып, бітелгенде бактериялар инфекция мен қабынуды туындатып, көбейеді. Дәрігер инфекцияға күмән болса, мұрын қуысының жағдайын бағалау үшін КТ көрінісі секілді синустардың арнайы рентгендік тексеруін тағайындайды. Жіті синусит диагнозын растау үшін кемінде 10-12 күн бойы антибиотикпен емдеу тағайындалады.\r\n\r\n\'\'__ГЭР  және қыжыл бойынша жағдайды бағалау__\'\'\r\n\r\nАсқазан-өңеш рефлюксі немесе гастро-эзофагеальды рефлюкс (ГЭР) – демікпенің барысын ауырлатуы мүмкін тағы бір дерттік жағдай.  Егер дәрігер бұл ауруға күмәні болса, оны анықтайтын арнайы тестілерді өтуді ұсынады.\r\n\r\n\'\'__Аллергия бойынша жағдайды бағалау__\'\'\r\n\r\nАллергияға сынамалар демікпенің симптомдарын туындатуы мүмкін қандай да бір аллергиялық серпінді анықтау үшін қажет боолады.\r\n\r\n\'\'__Демікпенің ауырлығын анықтау__\'\'\r\n\r\nОсы зерттеулердің негізінде дәрігер демікпені анықтайды. Келесі сатыда дәрігер демікпенің ауырлығын анықтайды, себебі, бұл дұрыс емдеу үшін қажет. демікпенің 4 түрі бар, олар:\r\n\r\n\'\'__1. жеңіл дәрежелі ұстамалы демікпе.__\'\' Симптомдары аптасына екі реттен сирек болады, сирек асқыну немесе ұстамалар және демікпенің түнгі кезде жиі болмауы.  (Функционалдық өкпе тестілері телімді ауытқуды көрсетеді).\r\n\r\n\'\'2. жеңіл дәрежелі тұрақты (сақталатын) демікпе.\'\' Симптомдары аптасына екі реттен жиі, күніне бір реттен сирек пайда болады, ал ұстамасы өмірдің қалыпты барысын бұзады. Мұндай демікпесі бар адамдарда симптомдар түнде айына екі реттен жиі болмайды. (Функционалдық өкпе тестілері телімді ауытқуды көрсетеді).\r\n\r\n\'\'__3. орташа дәрежелі тұрақты демікпе. __\'\'Симптомдары күнделікті пайда болады, түнде – аптасына бір реттен жиірек. Мұндай адамдарда әдетте, демікпенің ұстамасы өмірдің қалыпты барысына әсер етеді, бұл бірнеше күнге созылуы мүмкін. Сонымен қатар, мұндай науқастарға симптомдарды бақылау үшін тез әрекет ететін демікпеге қарсы дәрілерді күнделікті қолдану қажет болады. (Функционалдық өкпе тестілері телімді ауытқуды көрсетеді.)\r\n\r\n\'\'__4. тұрақты демікпенің ауыр түрі.__\'\' Симптомдары күндіз-түні тоқтамайды, тіршілік ету шектеледі, демікпенің ұстамасы жиі болады. (Функционалдық өкпе тестілері телімді ауытқуды көрсетеді.)\r\n\r\n\'\'__Демікпеге  қарсы дәрілер__\'\'\r\n\r\nДемікпе – созылмалы ауру (өмір бойы болатын), бұл кезде тыныс алу жолдарының сілемей қабаты қабынады, бұл ауа өтуінің шектелу жағдайларының қайталануымен, сілемей мен жөтел пайда болуымен ушығады.\r\n\r\n\'\'__Емдеу__\'\'  бағытталады:\r\n\r\n·         Қабынудың және жөтел, түнгі, таңғы немесе дене жүктемесінен кейінгі тұншығу секілді созылмалы симптомдардың алдын алатын препараттарды қабылдау (ұзақ мерзімдік бақылау дәрілері)\r\n\r\n·         Демікпенің ұстамалары ұстағанда емдеу дәрілерін беру (жедел жәрдем препараттары)\r\n\r\n·         Демікпені туындататын заттектер/құбылыстарымен қатынасты шектеу\r\n\r\n·         Демікпе күнделігінде күнделікті симптомдарды көрсету\r\n\r\nДемікпеге  қарсы дәрілердің жалпы екі түрі болады.\r\n\r\n·         \'\'__Қабынуға қарсы дәрі-дәрмектер.__\'\' Көпшілік жағдайда бұл демікпені емдеудің маңызды бөлігі, себебі, бұл препараттар тұрақты негізде демікпенің алдын алады. Стероидтар, - ”кортикостероидтар” – демікпеге шалдыққан адамдар үшін қабынуға қарсы препараттардың маңызды тобы. Бұл препараттар тыныс алу жолдарындағы ісінуді  және сілемей түзілуін азайтады. Нәтижесінде, тыныс алу жолдарының сезімталдығы азаяды, қоздырушыларға серпін беру ықтималдығы төмендейді. \r\n\r\n·         \'\'__Бронходилататорлар.__\'\' Бұл препараттар демікпенің симптомдарында көмектеседі, тыныс алу жолдарының маңайындағы бұлшық ет сақиналарын босаңсытады. Бұған жауап ретінде тыныс алу жолдары тез ашылады, өкпеге ауаның үлкен көлемін жіберіп/шығарады. Нәтижесінде тыныс алу жақсарады. Бронходилататорлар өкпені сілемейден тазартуға көмектеседі. Тыныс алу жолдарының ашылуына сай сілемей жеңіл жылжиды және жөтелген кезде жеңіл шығады. (толығырақ қараңыз: “Бронходилататорлар\").\r\n\r\nБұл дәрілер демікпенің симптомдарын бақылау үшін түрлі схемалар бойынша тағайындалады. Дұрыс емдеу қалыпты өмір сүруге мүмкіндік береді. Егер емдеу демікпені бақылауға көмектеспесе, дәрігердің кеңесін алу қажет.\r\n\r\n\'\'__Ұзақ мерзімді дәрі-дәрмектер: қабынуды емдеу__\'\'\r\n\r\nДәрігерлер бүгінде демікпенің екі құрамбөлігін анықтайды: тыныс алу жолдарының қабынуы және жіті бронхоконстрикция (тыныс алу жолдарының қысқаруы).\r\n\r\nЗерттеулер көрсеткендей, қабынудың алдын алу – демікпенің ұстамаларын, ауруханаға жатқызу мен өлім-жітімнің алдын алуда өзекті шара.\r\n\r\nҰзақ мерзімді препараттар ұзақ уақыт бойы сақталатын, симптомдары аптасына екі реттен жиі болатын, жиі ұстамасы қалыпты өмір барысын бұзатын   демікпені бақылауға алу үшін күнделікті қабылданады.\r\n\r\nҰзақ мерзімді препараттардың тиімдісі – тыныс алу жолдарының қабынуын басатын түрлері (қабынуға қарсы препараттар), алайда, олармен қатар әсерін күшейту үшін қолданылатын басқа түрлері де бар.\r\n\r\n\'\'__Ұзақ мерзімдік дәрілерге жататындар:__\'\'\r\n\r\n·         Кортикостероидтар (ингаляция түрі - тұрақты демікпені емдейтін қабынуға қарсы препараттар.) \r\n\r\n·         Жасушалар мембранасын тұрақтандырғыштар (қабынуға қарсы препараттар) \r\n\r\n·         Бета – антагонисттер, ұзақ мерзімдік (бронходилататорлар, қабынуға қарсы препараттармен бірге жиі қолданылады) \r\n\r\n·         Теофиллин (бронходилататор, қабынуға қарсы препараттармен бірге қолданылады, түнгі симптомдардың алдын алу үшін) \r\n\r\n·         Лейкотриендердің модификаторлары (стероидтарға және жасушалар мембранасын тұрақтандырғыштардың баламасы).\r\n\r\n\'\'__Жедел жәрдем көрсету дәрілері: демікпенің ұстамасын тоқтату__\'\'\r\n\r\nБұл препараттар демікпенің ұстамасының симптомдарында  (жөтел, кеуденің қысылуы, ысқыратын дыбыс - тыныс жолдары бронхоконстрикциясының белгілері) қажетті көмек көрсету үшін қолданылады.\r\n\r\nОларға жататындар:\r\n\r\n·         Бета – антагонистер қысқа мерзімдік (бронходилататорлар – демікпенің ұстамаларында және дене жүктемесінен туындаған демікпенің симптомдарының алдын алу үшін таңдалатын дәрілер. \r\n\r\n·         Антихолинергетиктер (бронходилататорлар – тез әрекет ететін бета – антагонистерге қосымша түрде немесе балама ретінде қолданылады). \r\n\r\n·         Жүйелік кортикостероидтар (қабынуға қарсы препараттар, ауруды тез бақылауға алу үшін қиын жағдайда, басқа дәрілер енді қолданыла басталғанда, сауығуды тездету үшін қолданылады).\r\n\r\n\'\'__Ингаляторлар, аэрозольдер мен таблеткалар__\'\'\r\n\r\nДемікпені емдейтін препараттар ингаляцияға арналған мөлшерленген ингалятор - құрғақ ұнтақ немесе аэрозоль түрінде, немесе ішілетін таблетка/сұйықтық түрінде шығарылады.\r\n\r\nКейбір демікпеге қарсы препараттарды қатар қабылдауға болады.  \r\nЕкі түрлі препараттың бірігуінен тұратын бірқатар ингаляторлар болады.  Бұл  құралдар екі дәріге бір көзден түсуге мүмкіндік береді, емдеу уақытын азайтып, демікпенің симптомдарын емдеуге қажетті ингаляторлардың санын азайтады. \r\n\r\n\'\'__Демікпеге қарсы, рецептсіз сатылатын препараттар болады ма?__\'\'\r\n\r\n\'\'__Иә.__\'\' Рецептсіз сатылатын демікпеге қарсы кең таралған препараттар: Приматен Мист және Бронкейд. Екеуі де бронходилататор секілді әрекет етеді, тыныс алу жолдарының маңындағы бұлшық еттерді босаңсытады. Олар қысқа мерзімді жеңілдетеді (20-30 минут), бірақ, демікпенің симптомдарын бақылауға алуға немесе ұстамасының алдын алуға мүмкіндік бермейді. Қан қысымы жоғары, диабеті, тиреоидозы бар немесе жүрегі ауыратын адамдарға  ПриматенМист пен Бронкейд ұсынылмайды.\r\n\r\nӨкінішке қарай, көптеген адамдар осы препаратты тағайындаусыз немесе шамадан артық қолданады. Олар ұзақ уақыт бойы қолдануға арналмаған, осыған қарамастан, кейбір адамдар оларды демікпенің симптомдарын емдеу үшін күнделікті қолданады. Бұл препараттар демікпені бақылауға алмайтындықтан, олар сәйкес ем алмауы мүмкін.\r\n\r\nЕгер демікпеге қарсы препаратты рецептсіз қабылдайтын болсаңыз, демікпенің симптомдары жиі пайда болса, дәрігермен кеңесу қажет. Егер демікпеге қарсы препараттарды рецепті бойынша қабылдайтын болсаңыз, рецептсіз препараттарды  кейде қолданатын болсаңыз да дәрігерге хабарлау қажет. Себебі, қажеттіден артық дәрі қабылдауға болмайды.\r\n\r\n\'\'__Аллергияға  қарсы  инъекциялар демікпені емдеуге қолданылады ма?__\'\'\r\n\r\nСоңғы бірқатар зерттеулер көрсеткендей, аллергияға қарсы инъекцияларды аллергиясы бар балаларға тағайындауда аллергияның симпомдарымен қатар оларда демікпенің даму мүмкіндігі де азайған. Сонымен қатар, демікпенің көптеген жағдайлары аллергиядан туындайтындықтан, аллергияның барысын бақылаған жөн, демікпенің ұстамаларының жиілігін азайту үшін.\r\n\r\nДәрігермен аллергияға қарсы инъекциялар тағайындау қажеттігі туралы кеңесіңіз.\r\n\r\n\'\'__Әрдайым демікпеге қарсы препараттар қабылдау қажет болады ма?__\'\'\r\n\r\nДемікпеге  қарсы препараттар қабылдау қажеттігі демікпенің түрінің ауырлығына және симптомдарының жиілігіне тәуелді. Мысалы, егер демікпенің симптомдары аллергия асқынғанда пайда болса, симптомдарды бақылайтын дәрілерді сол кезеңде қабылдау қажет. Алайда, демікпесі бар адамдардың көпшілігіне күнделікті дәрілер қабылдау қажет.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аталық бездің бұралуы','','','kz','s','',0,'',2175,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531712460,1563248460,1531712924,'Аталық бездің бұралуы – ұрықтық түтіктің дертті бұралуы. Оның нәтижесінде аталық безге қан келуінің тежелуі орын алады.\r\n\r\nАталық бездің бұралуының себебі белгісіз. Ауру көбінесе, жыныстық жетілу кезіндегі ұлдар мен жасөспірімдерде болады. Жыл сайын 25 жастан кіші 4000 ердің 1-де аталық бездің бұралуы болады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Дәрігерге қойылатын сұрақтар__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\n__Аталық бездің бұралуы дгеніміз не?__\r\n\r\nАталық бездің бұралуы – ұрықтық түтіктің дертті бұралуы. Оның нәтижесінде аталық безге қан келуінің тежелуі орын алады.\r\n\r\nАталық бездің бұралуының себебі белгісіз. Ауру көбінесе, жыныстық жетілу кезіндегі ұлдар мен жасөспірімдерде болады. Жыл сайын 25 жастан кіші 4000 ердің 1-де аталық бездің бұралуы болады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Аталық бездерде, немесе ұрықтық түтіктерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік қалта тәрізді құрылымның) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағза.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\n__Аталық бездің бұралуының симптомдары қандай?__\r\n\r\nБұл ауру кезінде науқастар ұмада күшті ауруды сезінеді. Аталық без ісінген немесе сау аталық безге қарағанда үлкенірек болып көрінеді. Жүрек айнуы, құсу, бас айналуы немесе ұрықтық сұйықтықта қан болуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\n__Аталық бездің бұралуы қалай емделеді?__\r\n\r\nЕмдеуі - ұрықтық түтікті жазу бойынша операция жасау қажет. Сондай-ақ, дәрігерлер аталық безді жанындағы тіндерге бекітуді қамтамасыз етуі мүмкін, болашақта бұралу болмас үшін. Бұл шара – орхипексия аталады.\r\n\r\n__Аталық бездің бұралуын қаншалықты тез емдеу қажет?__\r\n\r\nҰмада ауырсыну болса, шұғыл түрде дәрігерге хабарласыңыз. Егер аталық бездің бұралуы болса, әдетте, 6 сағат ішінде оперативтік араласу болса, оны сақтауға болады. Ұзақ күткен сайын зақымдалған аталық безді алып тастау ықтималдығы артады.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Дәрігерге қойылатын сұрақтар__\r\n\r\n* Ұманың ісінуі аталық бездің бұралуымен байланысты ма?\r\n* Оперативтік емдеу қажет пе?\r\n* Операциядан кейінгі қалпына келу кезеңі қаншалықты ұзақ?\r\n* Операциядан кейін жайлы сезіну үшін не істеуге болады?\r\n* Бала өрбітуге қабілеті болады ма?\r\n* Жыныстық өмірім қалыпты болады ма?\r\n* Бір рет аталық бездің бұралуы орын алса, тағы пайда болуы мүмкін бе?','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аталық бездің қатерлі ісігі','','','kz','s','',0,'',6436,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531713000,1563249000,1531713872,'Аталық бездің қатерлі ісігі –ұмада орналасқан ерлердің жыныстық бездері – аталық безде дамитын қатерлі ісіктер.','__Аталық бездің қатерлі ісігі__\r\n\r\n__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Қолдау топтары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Мүмкін асқынулары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Синонимдары__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігі –ұмада орналасқан ерлердің жыныстық бездері – аталық безде дамитын қатерлі ісіктер.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ерлердің репродуктивті жүйесінің ағзаларына жыныстық мүше, ұма, ұрықтық көпіршіктер және қуық асты безі жатады.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігінің нақты себебі белгісіз. Аурудың дамуына ықпал етуі мүмкін қауіп факторлары:\r\n\r\n* Аталық бездің ауытқулы дамуы\r\n* Кейбір химиялық заттектердің әсері\r\n* Аталық бездің қатерлі ісігінің отбасылық тарихы\r\n* АИТВ-инфекциясы\r\n* Аталық бездің қатерлі ісігі бұрын болған\r\n* Крипторхизм (бір немесе екі аталық бездің ұмаға түспеуі)\r\n* Клайнфельтер синдромы.\r\n \r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігі – қатерлі ісіктердің 15-35 жас аралығындағы ерлерде кең таралған түрі. Егде жастағы ерлерде де болуы мүмкін, ұлдарда сирек кездеседі.\r\n\r\nАқ нәсілді ерлер азиялық нәсілді ерлерге қарағанда бұл аурудың пайда болуына бейім келеді.  \r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігі мен вазэктомияның (шәует түтінгін алып тастау) арасында ешқандай байланыс жоқ.\r\n\r\nАталық бездің қатерлі ісігінің екі негізгі түрі бар: семиномдық және семиномдық емес. Бұл ісіктер шәует өндіретін жыныстық жасушалардан өседі.\r\n\r\nСеминомдық түрі: бұл аталық бездің қатерлі ісігінің баяу өсетін түрі, көбінесе, 30-40 жастағы ерлерде жиі кездеседі. Қатерлі ісік, әдетте, тек аталық безде шоғырланады, бірақ, лимфа түйіндеріне таралуы мүмкін. Семиномдық ісіктер сәулелік емдеуге аса сезімтал.\r\n\r\nСеминомдық емес: бұл аталық бездің қатерлі ісігінің кең таралған, тез өсетін түрі.\r\n\r\nСеминомдық емес ісіктер жасушалардың бірнеше түрінен тұрады, және осыған байланысты келесідей ажыратылады:\r\n\r\n* Хориокарцинома (сирек)\r\n* Эмбрионалдық карцинома\r\n* Тератома\r\n* Сарыуыздық қаптың ісігі.\r\n \r\nСирек жағдайда аталық бездің ісігінің арқаулық (стромалық) түрі кездеседі. Бұл ісіктер, әдетте, қатерсіз болады. Олардың екі негізгі түрі бар: Лейдиг және Сертоли жасушаларынан ісіктер. Олар әдетте, балалық шақта пайда болады.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nКейде ауру симптомдарсыз өтуі мүмкін. Болатын симптомдары:\r\n\r\n* Аталық бездегі жайсыздық, ауырсыну немесе ұмадағы ауырлық сезімі\r\n* Арқадағы немесе іштің төменгі жағындағы ауырсыну\r\n* Аталық бездің ұлғаюы\r\n* Ерлердің емшек безінің ұлғаюы (гинекомастия). Алайда, қатерлі ісіксіз жасөспірім-ұлдарда да орын алады.\r\n* Аталық бездің ісінуі.\r\n \r\nІсік метастаздануы кезінде басқа ағаларға: өкпеге, жамбас қуысындағы ағзаларға, арқаға немесе миға көшуі мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nМедициналық тексеру кезінде аталық бездің бірінде қатты түзіліс болуы мүмкін. Диафаноскопия – ұманы ашық сәулемен қарағанда – бұл түзіліс арқылы жарық өтпейді.\r\n\r\nТексерудің басқа әдістері:\r\n\r\n* Іш қуысының және жамбас қуысындағы ағзалардың КТ\r\n* Онкомаркерлерге қан талдауы: альфа-фетопротеин (АФП), адамның хориондық гонадотропині (бета-ХГЧ), лактатдегидрогеназа (ЛДГ)\r\n* Кеуде қуысы ағзаларының шолу рентгенографиясы\r\n* Ұманың УДТ (УЗИ).\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nЕмдеу келесіге байланысты:\r\n\r\n* аталық бездің қатерлі ісігінің түріне\r\n* аурудың даму сатысына.\r\n \r\nҚатерлі ісікті анықтағаннан кейін микроскоппен қарау арқылы ісік жасушаларының түрін анықтау қажет. Жасушалар семиномдық, семиномдық емес немесе аралас болады.\r\n\r\nКелесі сатысы: қатерлі ісіктің дененің басқа аумағына таралу дәрежесін анықтау. Бұл ісіктің даму сатысын анықтау деп аталады.\r\n\r\n*  I саты – қатерлі ісік аталық бездің аумағынан тыс таралмаған.\r\n* II саты – қатерлі ісіктің метастаздануы іш аумағындағы лимфалық түйіндерде шоғырланған.\r\n* III саты – қатерлі ісіктің метастаздануы іш аумағындағы лимфалық түйіндерден сыртқа таралған (бауырға, өкпеге немесе миға).\r\n \r\nАталық  бездің қатерлі ісігін емдеудің түрлері:\r\n\r\n* Аталық безді және жақын жердегі лимфа түйіндерін хирургиялық алып тастау (орхиэктомия) (лимфаденэктомия). Бұл әдіс семиномдық және семиномдық емес ісіктерге қолданылады.\r\n* Рентген немесе басқа сәуелену түрінің жоғары мөлшерлемесі қолданылатын сәулелік емдеу – операциядан кейін ісіктің қайта өсуінің алдын алу үшін жүргізіледі. Сәулелік емдеу тек семиномдық ісіктерге қолданылады.\r\n* Химиялық емдеу – емдеудің үшінші түрі, бұл кезде қатерлі ісіктің жасушаларының өсуін тежеу үшін дәрілік препараттар қолданылады. Бұл емдеу түрі семиномдық және семиномдық емес ісіктерге қолданылады, науқастардың тірі қалуына айтарлықтай үлес қосады.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nАталық  бездің қатерлі ісігі – қатерлі ісітердің ішіндегі оң болжамды түрі. Ісіктің семиномдық түрінде (жойқындығы әлсіз) ерлерде ерте анықталуында тірі қалу 95% артық. Аурудың 2-3 сатысындағы науқастардың ауру қайталанбайтындай тірі қалу көрсеткіші төменірек және ісіктің өлшеміне, аурудың басталу уақытына байланысты.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Мүмкін асқынулары__\r\n\r\nАталық  бездің қатерлі ісігі дененің басқа аумақтарына таралуы мүмкін. Кең таралған метастаздануы:\r\n\r\n* Іш қуысы\r\n* өкпе\r\n* ішперденің артындағы кеңістік (бүйректің қасындағы іш қуысының басқа ағзаларының артындағы аумақ)\r\n* омыртқа бағаны\r\n \r\nхирургиялық емдеудің асқынуларына жататындар:\r\n\r\n* операциядан кейінгі қан кетуі және инфекцияның қосылуы\r\n* бедеулік (екі аталық безді де алып тастаған жағдайда)\r\n \r\nЕгер болшақта балалы болғыңыз келсе, шәуетті сақтау әдістері туралы дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nАталық  бездің қатерлі ісігінің симптомдары болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nАталық безді өздігінше қарап, қатерлі ісікті басқа ағзаларға таралмаған, ерте сатысында анықтауға болады. Қатерлі ісікті ерте анықтау – табысты емдеудің және тірі қалудың сәтті болжамы.\r\n\r\n{ANAME()}11{ANAME}\r\n__Синонимдары__\r\n\r\nАталық  бездің қатерлі ісігі; Жыныстық жасушалардың ісігі; Аталық  бездің семиномдық қатерлі ісігі; Аталық  бездің семиномдық емес қатерлі ісігі.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аталық бездің жарақаты','','','kz','s','',0,'',5687,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531714140,1563250140,1531714531,'Аталық бездерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік түзіліс) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағзалар.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Аталық бездің жарақаттарының себебі қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Аталық бездің жарақатының симптомдары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Аталық бездің жарақаттары қалай емделеді?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nАталық бездерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік түзіліс) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағзалар.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Аталық бездің жарақаттарының себебі қандай?__\r\n\r\nАталық бездің жарақаттары өтіп кететін (мысалы, пышақтан, қарудан) немесе сырттай (затпен соққы) болатындығына қарамастан, олардың барлығы аталық бездің ішінара және толық жарылысына, аталық безді жоғалтуға апаруы мүмкін,\r\n\r\nОқ немесе пышақ секілді өтіп кететін заттардан болатын жарақаттар ұманың аздаған зақымдануына, және қантамырлары мен аталық бездің өзінің ауыр жарақаттарына апаруы мүмкін. Сондай-ақ, жарақаттар тікелей соққыдан болуы мүмкін, мысалы, бейсбол ойынында, бұл кезде аталық бездің қабығы жарылуы және оның қантамырлары зақымдануы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Аталық бездің жарақатының симптомдары қандай?__\r\n\r\nАталық бездің немесе ұманың жарақатында алғашқы симптом ретінде күшті ауырсыну пайда болатындығына қарамастан,  жарақаттың ұманың ішінде зақымдану туындататындығын ескеру қажет. Аталық бездің қабығының зақымдануында немесе жарылуында қан кетуі пайда болады, қан ұманы созып, ширықтырады. Сонымен қатар, қанның жиналуы инфекцияға апаруы да мүмкін, сондай-ақ, аталық безді жоғалту нәтижесінде немесе қалған аталық безді өзіндік иммундық жүйенің зақымдауында бала өрбітуде мәселелер пайда болуы мүмкін. Ауыр жарақаттарда зақымданған аталық безді ішінара немесе толық алып тастау қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nАталық бездің маңындағы күшті ауырсыну эпидидимитке – аталық бездің қосалқысының жұқпасымен немесе қабынуымен байланысты болуы мүмкін. Эпидидимитте қосалық аталық безбен қоса аздап ісініп, қабынады. Бұл ауруды емдемесе, қан айналымы бұзылысы салдарынан аталық безді жоғалтуға апаруы мүмкін.\r\n\r\nЖоғарыда аталған симптомдар әдетте, жеңіл емделеді. Бірақ, бір таң қалатыны, аталық бездің ісіктерінің едәуір саны аздаған жарақаттардан кейін, аталық бездерді мұқият қарағанда анықталады. Көптеген ерлер өздерін дұрыстап қарағанға дейін аталық бездің қабығының үстінде болатын ауырсынбайтын, қатты түзілістің бар екендігін біле бермейді. Көпшілік соққыны елемей, медициналық көмекке жүгінбей, қателеседі. Аталық бездің жарақаты шұғыл медициналық көмекті талап етеді! Егер аталық бездің қатерлі ісігі ерте сатысында анықталса, оны емдеп, жазуға болады. Кеш сатысында анықталған қатерлі ісіктер көбінесе, операцияны, сәулелік, химиялық емдеуді талап етеді.\r\n\r\nҰманың жарақатын алған ерлер уролог-дәрігерге баруы қажет. Медициналық көмекке жүгіну себептері:\r\n\r\n* Ұманың кез келген өтіп кеткен жарақаттары\r\n* Ұманың соққысы және/немесе ісінуі\r\n* Несеп шығарудың қиындауы немесе несепте қан болуы\r\n* Аталық бездің жарақатынан кейін пайда болатын қызба.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Аталық бездің жарақаттары қалай емделеді?__\r\n\r\nУролог аталық бездің зақымдану дәрежесін қарапайым медициналық қарап, тексеруде анықтай алады. Жарақат және аурудың тарихы туралы сұрақтардан кейін уролог ұманың ішін зерттеуге кіріседі. Бұл кезде дәрігер аталық безді жауып тұрған қабықшаны, және аталық бездің жұмсақ қосалқысын жеңіл табады. Дәрігер аталық бездің құрылысын, тамырларын сезінуі қажет, олардың зақымданбауын білу үшін.\r\n\r\nЕгер барлығы қалыпты болса, және қандай да бір зақымдану болмаса, уролог ауырсынуды басатын препараттарды тағайындайды, мысалы, ацетаминофен немесе ибупрофен. Науқасқа ұманы ұстау үшін Джок белдігін киіп жүру ұсынылады.\r\n\r\nЕгер урологқа зақымдану түсініксіз болса, ұманың УДТ (УЗИ) тағайындалады. Тексеру барысында дәрігер ұманың, аталық бездің, қосалқыларының, ұрық түтігінің бейнесін алып, қан ағымын зерттейді.\r\n\r\nКөрнекі әдістердің ешқайсысы 100% дәлдік бермесе де, ультрадыбыстық зерттеу – таңдаулы әдіс, себебі, оны орындау жеңіл, рентген сәулесі қолданылмайды, ұманың құрылысын айқын бейнелейді. Сирек жағдайда урологтар МРТ тағайындайды, бұл күрделі тексеру түрі, ол УДТ (УЗИ) кейін көптеген сұрақтар қалса, өткізіледі.\r\n\r\nЕгер кез келген көрнекі тексерулерде аталық бездің жарақаты анықталса, әдеттегі әрекеттер алгоритмі – жалпы наркозбен операция жасау, ол кезде ұмада тілік жасалып, ішіндегісі зерттелінеді. Егер аталық бездің жарылуы аз және оны қалпына келтіру мүмкін болса (қанмен жақсы қамтамасыз етілу, аталық бездің қалған бөлігінің жақсы сақталуы), уролог әдетте, ақауды тігіс салумен қалпына келтіреді, содан кейін ұмадағы тілікті тігіспен жабады. Кейде дренаж мақсатында ұмада пластик түтік қалдырылады. Бұл кезде түтік бойымен қан және басқа сұйықтық алынып тасталынады.\r\n\r\nКейде жарақат күрделі болуына сай, аталық без қалпына келмейді. Мұндайда уролог аталық безді алып тастайды. Бұл дегеніміз – бедеулік емес. Екінші аталық без сау болса, бала өрбіту қабілеті сақталады. Сонымен қатар, науқастың гормон деңгейі тұрақты болуы тиіс, себебі, бір ғана аталық без қызмет етеді.\r\n\r\nЕгер науқасты қарау және УДТ (УЗИ) жарақат эпидидимитке байланысты болғандығын көрсетсе, хирургиялық емдеудің қажеті жоқ, науқасқа қабынуға қарсы дәрілік препараттар тағайындалады, мысалы,  ибупрофен және Джок белдігін киіп жүру ұсынылады. Қажет болса, уролог антибиотиктерді тағайындайды. Ісіну әдетте, 6-8 апта ішінде өтеді. Өзгерісті бақылау үшін науқасқа бірнеше рет урологқа көріну қажет. Алайда, дәрілер және Джок белдігі көмектеспейтін болса, хирургиялық операция және аталық безді алып тастау қажет болуы мүмкін.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аяқтағы ауырсыну және құрысу','','','kz','s','',0,'',1002,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720080,1563256080,1531720199,' перифериялық тамырлардың ауруы. Симптомдары: аяқтағы немесе аяқтың ұшындағы құрыспалы ауру, белсенді қозғалуда пайда болады және демалғанда басылады.',' Перифериялық тамырлардың ауруы. Симптомдары: аяқтағы немесе аяқтың ұшындағы құрыспалы ауру, белсенді қозғалуда пайда болады және демалғанда басылады.\r\n\r\n·         Инфекция, ауырсынумен, ісінумен, қызарумен, немесе зақымданған тұстың жергілікті температурасының артуымен сипатталады. \r\n\r\n·         Тенденит немесе бурсит, біркелкі қимылды қайталаудан пайда болады.\r\n\r\n·         Аяқтың терең көктамырының тромбы ауырсыну симптомдарын туындатады. Бұл симптомдар медициналық араласуды қажет етеді, себебі, тромб жұлынып, өкпеге қарай бағытталуы мүмкін, өкпе тамырларының эмболиясы, пайда болуы мүмкін, ол кенеттен ентігумен және қан түкірумен сипатталады. Өкпеге тромбы түсуі өлімге апаруы ықтимал.\r\n\r\n·         Бұлшық ет түйілуі (”құрысу” немесе ”жіті кенеттен ауырсыну ”) – бұлшық еттің күшті, ауырсынатын қысылуы немесе жиырылуы, кенеттен пайда болып, бірнеше секундтан бірнеше минутқа дейін созылады.\r\n\r\n·         Бұлшық еттің ауырсынуы, күшті түйілу басылғаннан кейін бірнеше сағатқа созылуы мүмкін. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бактериалдық конъюнктивит','','','kz','s','',0,'',3836,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720200,1563256200,1531720929,'Конъюнктивит – бұл қабақтың ішінің сілемей қабатының (конъюнктиваның) қабынуы (ісінуі) немесе инфекциясы.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін асқынулары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nКонъюнктивит – бұл қабақтың ішінің сілемей қабатының (конъюнктиваның) қабынуы (ісінуі) немесе инфекциясы.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"60\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nКонъюнктива бактериялардың және басқа тітіркендіргіштердің әрекетіне ұшырайды. Көз жасы бактерияларды шайып, конъюнктиваны қорғауға көмектеседі. Сондай-ақ, көз жасында ақуыздар және бактерияларды жоятын антиденелер болады.\r\n\r\nКонъюнктивиттің пайда болуының көптеген себептері бар. Вирустар аса кең таралған себебін құрайды. Вирустық  конъюнктивитті «қызғылт көз» деп те атайды. «Қызғылт көз» балалардың арасында жеңіл тарауы мүмкін.\r\n\r\nБасқа себептері:\r\n\r\n*  Аллергия (аллергиялық конъюнктивит)\r\n* Бактериялар\r\n* Кейбір басқа аурулар\r\n* Химиялық әсер ету\r\n* Хламидиялар\r\n* Зеңдер\r\n* Паразиттер (сирек)\r\n\r\nКонтактілік линзаларды қолдану (әсіресе, ұзақ уақыт бойы қолдануға арналған линзалар)\r\nЖаңа туған сәбилер босану жолдарында бактериялармен жұқпалануы мүмкін. Бұл жағдай жаңа туған сәбилердің офтальмиясы аталады, көруді сақтау үшін бұл дереу емделуі тиіс.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\n* Көрудің бұлдырауы\r\n* Науқастың көзінде түнде пайда болатын қабыршақтар\r\n* Көздің ауырсынуы\r\n* Көзде құм болуын сезіну\r\n* Көз жасы ағуының күшеюі\r\n* Көздің қышуы\r\n* Көздің қызаруы\r\n* Жарыққа сезімталдық\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\n* Көзді зерттеу\r\n* Талдау үшін конъюнктивадан қырынды алу\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nКонъюнктивитті емдеу себебіне байланысты.\r\n\r\nАллергиялық конъюнктивит аллергияны емдеу кезінде жазылып кетуі мүмкін.  Аллергияны туындатқан себебімен қатынас жойылса, өз бетінше жазылып кетуі мүмкін. Суық компресс қою аллергиялық конъюнктивитті басуға көмектесуі мүмкін.\r\n\r\nАнтибиотикпен емдеу, көбінесе, көз тамшылары, бактериалдық конъюнктивитте тиімді.\r\n\r\nВирустық конъюнктивит өз бетінше өтеді.\r\n\r\nКөптеген дәрігерлер «қызғылт көз» кезінде  бактериалдық конъюнктивиттің алдын алу үшін жеңіл  антибактериалдық көз тамшыларын тағайындайды.\r\n\r\nСіз вирустық немесе бактериалдық конъюнктивит кезінде жылы компресс қолдану арқылы жайсыздықты баса аласыз (көзге жабық күйінде жылы суға малынған матаны басу қажет).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nЕмдеу салдары, әдетте, сәтті болжамды.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін асқынулары__\r\n\r\nСақтық шараларын қадағалмайтын болсаңыз, ауруды үйде немесе мектепте қайтадан жұқтыруыңыз мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nСимптомдары 3 немесе 4 күннен артық созылса, емдеуші дәрігеріңізге көрініңіз.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nМұқият гигиена конъюнктивиттің таралуының алдын алуға көмектеседі:\r\n\r\n* Жастықтың тысын жиі ауыстырыңыз\r\n* Көзге арналған косметикаңызды басқаларға бермеңіз.\r\n* Сүлгілеріңізді немесе қол орамалын басқаларға бермеңіз.\r\n* Контактілік линзаларды дұрыс қолданыңыз және тазалаңыз.\r\n* Көзіңізді қолыңызбен ұстамаңыз.\r\n* Косметиканы жиі алмастырыңыз.\r\n* Қолыңызды жиі жуыңыз.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдер__\r\n\r\nКонъюнктиваның қабынуы; Қызғылт көз.\r\n\r\n__Ақпарат көзі:__ АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001010.htm\r\n\r\n__Аудармашы:__ Ирина Гончарова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\n__Редакциялық алқа:__\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бактериалдық вагиноз','','','kz','s','',0,'',3794,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720980,1563256980,1531721566,'Бактериалдық вагиноз (БВ) - қынаптық инфекциялардың бірі. Қалыпты жағдайда қынапта денсаулық үшін пайдалы бактериялармен қатар зияндылары да мекендейді. Бактериалдық вагиноз т осы қатынастың бұзылуында және зиянды бактериялардың мөлшерінің ұлғаюында пайда болады.\r\n\r\nМұндай үйлесімсіздіктің себептері анық бола бермейді. Бактериалдық вагиноз барлық жастағы әйелдер мен қыздарда пайда болатын, кең таралған ауру.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Өзіне күтім жасау және симптомдарды жеңілдету бойынша кеңестер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Бактериалдық вагиноздың алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБактериалдық вагиноз (БВ) - қынаптық инфекциялардың бірі. Қалыпты жағдайда қынапта денсаулық үшін пайдалы бактериялармен қатар зияндылары да мекендейді. Бактериалдық вагиноз т осы қатынастың бұзылуында және зиянды бактериялардың мөлшерінің ұлғаюында пайда болады.\r\n\r\nМұндай үйлесімсіздіктің себептері анық бола бермейді. Бактериалдық вагиноз барлық жастағы әйелдер мен қыздарда пайда болатын, кең таралған ауру.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nБактериалдық вагиноздың симптомдары:\r\n\r\n* Қынаптан бөлінетін ақ немесе сұр түсті, жағымсыз иісті бөлінділер\r\n* Несептің шығу кезіндегі ашыту, күйдіру сезімі\r\n* Қынаптың ішіндегі және сыртындағы қышу\r\n \r\nКейде аурудың симптомдары болмайды.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nБактериалдық вагинозды анықтау үшін дәрігер гинекологиялық тексеру жүргізуі қажет. Сондықтан, дәрігерге көрінуге дейін 24 сағат бұрын тампондар қолданбаңыз және жыныстық қатынасқа түспеңіз.\r\n\r\nАрқаңызға жатып, аяғыңызды арнайы салғышқа орналастыру ұсынылады.\r\nДәрігер қынапқа айна аталатын аспапты енгізеді. Айналар аздап ашылып, қынапқа кіретін жолды ашады, осылайша дәрігерге қынаптың қабырғасын қарауды жеңілдетуге және зарарсыз мақта тампонның көмегімен бөліндінің (жұғынды) үлгісін алуға жағдай жасалады.\r\nБөлінділердің үлгісі микроскоптың астында инфекция белгісі болуына тексеріледі.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nСізде бактериалдық вагиноз анықталса, дәрігер тағайындайды:\r\n\r\n* Ішуге арналған таблеткалардағы антибиотиктер\r\n* Құрамында антибиотик бар қынаптық жақпа майлар \r\n \r\nДәріні дәрігердің тағайындауына сәйкес, дәл қабылдайтындығыңызға көз жеткізіңіз және жапсырмасындағы нұсқаулықты қадағалаңыз. Кейбір дәрілермен қатар алкогольді тұтыну асқазанның бұзылысын, асқазанның қатты түйілуін туындатуы немесе жағдайыңызды нашарлатуы мүмкін. Дәрілік препараттарды қабылдауды өткізіп алмаңыз және үзбеңіз, себебі, инфекция қайталануы мүмкін.    \r\n\r\nБактериалдық вагиноз жыныстық қатынастағы серіктестерге – ерлерге берілмейді. Бірақ, егер серіктесіңіз әйел болса, ол жұқтыруы мүмкін. Оған да бактериалдық вагинозды емдеу курсын өткізу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Өзіне күтім жасау және симптомдарды жеңілдету бойынша кеңестер__\r\n\r\nҚынаптың тітіркенуін жеңілдету үшін:\r\n\r\n* Ыстық немесе гидромассаждық ванналарды қабылдамаңыз.\r\n* Қынапты және айналшықты жұмсақ, иіссіз сабынмен жуыңыз.\r\n* Мұқият шайынғаннан кейін жыныстық мүшелердің аумағын құрғатып сүртіңіз. \r\n* Иіссіз тампондар мен төсемшелерді қолданыңыз.\r\n* Кеңдеу киім және мақта матадан жасалған ішкиім киіңіз. Колготки кимеуге тырысыңыз.\r\n* Туалеттен кейін алдынан артына қарай сүртініңіз.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Бактериалдық вагиноздың алдын алу__\r\n\r\nКелесі кеңестерді қадағалау арқылы бактериалдық вагиноздың таралуының алдын алуға көмектесе аласыз:\r\n\r\n* Жыныстық қатынасқа түспеңіз\r\n* Жыныстық қатынастағы серіктестеріңіздің санын шектеңіз.\r\n* Жыныстық қатынас кезінде әрдайым презерватив қолданыңыз.\r\n* Бүркіп шайынбаңыз. Бүрку арқылы шайынған кезде қынаптан инфекциядан қорғайтын пайдалы бактериялар жойылып кетеді.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* Симптомдардың жақсаруы байқалмайды\r\n* Жамбас қуысында ауырсыну немесе қызба пайда болса\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\n\r\nТелімді емес вагинит.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балалар мен сәбилердегі пилоростеноз','','','kz','s','',0,'',3232,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531721520,1563257520,1531722140,'Пилоростеноз – бұл асқазанның қақпасының тарылуы, оның салдарынан асқазаннан ішекке тамақтың өтуіне кедергі келеді.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Синонимдары__{ALINK}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"61\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nПилоростеноз – бұл асқазанның қақпасының тарылуы, оның салдарынан асқазаннан ішекке тамақтың өтуіне кедергі келеді.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nҚалыпты жағдайда тамақ асқазаннан аш (жіңішке) ішектің бастапқы бөлігіне асқазанның қақпасы арқылы өтеді. Қақпаның стенозында оның бұлшық еттерінің қалыңдауы болады. Асқазаннан аш ішекке тамақтың өтуі үшін кедергі пайда болады.\r\n\r\nҚақпаның бұлшық еттерінің қалыңдауының себебі белгісіз. Белгілі бір рольді гендер атқаратындығы белгілі, ата-анасында пилоростеноз бар адамдарда жиі пайда болады.\r\n\r\nПилоростеноз  6 айлық жасқа дейінгі балаларда жиі кездеседі. Ұлдар қыздарға қарағанда жиірек ауырады.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nКөпшілік балалардағы алғашқы симптом – құсу:\r\n\r\n* Құсу әр тамақтанудан немесе кейбір тамақтанудан кейін ғана пайда болуы мүмкін\r\n* Әдетте, құсу шамамен, 3 апталық жастан басталады, бірақ, 1 апталық және 5 айлық жас аралығында кез келген уақытта басталуы да мүмкін.\r\n* Тез құсу\r\n* Құсудан кейін бала ашығады\r\n \r\nБасқа симптомдары туғаннан кейін бірнеше аптадан кейін пайда болады және оған кіретіндер:\r\n\r\n* Іштегі ауырсыну\r\n* Кекіру\r\n* Ұдайы ашығу сезімі\r\n* Сусыздану (құсу күшейген сайын нашарлайды)\r\n* Салмақ қоспайды немесе жоғалтады\r\n* Тамақтандыру алдындағы және құсу пайда болуының алдындағы іштің толқын тәрізді қимылы.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nАуру, әдетте, 6 айлық жасқа дейін анықталады.\r\n\r\nМедициналық қарап, тексеру алдында келесі белгілер анықталуы мүмкін:\r\n\r\n* Сусыздану белгілері, мысалы, тері мен еріннің құрғақтығы, көз жасының азаюы, құрғақ жаялықтар\r\n* Іштің кебуі\r\n* Іштің жоғарғы бөлігіндегі – қақпа тұсындағы домалақ түзіліс\r\n \r\n\r\nАлдымен, іш қуысының УДТ (УЗИ) жасау қажет. Басқа тексеру әдістері:\r\n\r\n* Барий қоспасымен рентгенография – үлкейген асқазанды және стенозды қақпаны анықтайды. \r\n* Қан талдауы – электролиттік үйлесімсіздік жиі анықталады.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nПилоростенозды емдеуде қақпаға хирургиялық араласу қарастырылады.  Операция пилоротомия аталады.\r\n\r\nЖас сәбиге жалпы наркоз беру қауіпті болса, ұшында шағын баллон бар эндоскоп аталатын құрылғы қолданылады. Баллон қақпаны кеңейту үшін үрленеді.\r\n\r\nОперация жасалмайтын сәбилерге зондпен тамақтану немесе қақпаны босаңсыту үшін дәрілік препараттар тағайындалады.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nХирургиялық емдеу әдетте, барлық симптомдарды жояды. Операциядан кейінгі бірнеше сағаттан кейін аздап тамақтандыра бастауға болады.\r\n \r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nБалада бұл аурудың симптомдары болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Синонимдары__\r\n\r\nҚақпаның (пилорустың) туа біткен гипертрофиялық стенозы; Қақпаның (пилорустың) балалық гипертрофиялық стенозы; Асқазанның обструкциясы. ','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балалардағы гастроэнтерит','','','kz','s','',0,'',1254,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531722600,1563258600,1531722932,'Гастроэнтерит – құсу мен іш өтуінің пайда болуымен сипатталатын инфекция.\r\n\r\nГастроэнтерит вирустармен, бактериялармен немесе паразиттермен жұқпаланудан туындауы мүмкін. Ауруды кейде «асқазан бұзылысы» атайды, ол жұқпалы және балаларға күтім жасауда, мектепте жиі тарайды. Гастроэнтерит  жиі жоғары температурамен (қызбамен) өтеді.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Асқынулары__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nГастроэнтерит – құсу мен іш өтуінің пайда болуымен сипатталатын инфекция.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nГастроэнтерит вирустармен, бактериялармен немесе паразиттермен жұқпаланудан туындауы мүмкін. Ауруды кейде «асқазан бұзылысы» атайды, ол жұқпалы және балаларға күтім жасауда, мектепте жиі тарайды. Гастроэнтерит  жиі жоғары температурамен (қызбамен) өтеді.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nЕгер баланың нәжісінде қан табылса, нәжістің үлгісі бактериялар немесе паразиттер болуына тексеріледі.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nИммундық жүйесі әлсіреген адамдарда немесе жас сәбилердегі инфекцияның кейбір түрлерінен басқасында, антибиотиктер, әдетте, тағайындалмайды.  \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Асқынулары__\r\n\r\nКөптеген жағдайларда гастроэнтерит жеңіл өтеді және бірнеше күнге созылады. Гастроэнтериттің қатерлі асқынуы – сусыздану даму қаупі, сондықтан, бұл ауру кезінде сұйықтықты үлкен көлемде ішу қажет. Кішкентай балалар сусыздану даму қаупіне бейім келеді. ','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балалардағы іш қатуы','','','kz','s','',0,'',5796,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531722900,1563258900,1531723541,'Іш қатуының себептері қандай?\r\nЕгер балаңыз талшығы аз тағамды тұтынатын болса, сұйықтықты аз ішсе, немесе аз қимылдайтын болса, іш қатуы пайда болады. Көптеген адамдарда іш қатуының себебі белгісіз болып қалуда. Нәжістің шығуы ауырсынатын болса, бала бұл үрдісті әдейі тежейді. Нәжіс шығуын тежеу іш қатуына апаруы мүмкін. Балаңыз дәретханада қараңғы болса, жалғыз қорқуы мүмкін. Кейбір балалар ойынды үзгісі келмегендіктен дәретханаға бармайды.\r\n\r\nТағамды қабылдауды нашарлатуға, дене белсенділігін азайтуға немесе қызбаның пайда болуына апаратын ауру іш қатуына апаруы мүмкін. Бұл мәселе сауыққаннан кейін де сақталуы мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Іш қатуының себептері қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Іш қатуының симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Бұл дамудың сатысы болуы мүмкін бе?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Баланы қалай ішегін ұдайы босатуға үйретуге болады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Дәретханаға бару күнделігі__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Іш қатуының себептері қандай?__\r\n\r\nЕгер балаңыз талшығы аз тағамды тұтынатын болса, сұйықтықты аз ішсе, немесе аз қимылдайтын болса, іш қатуы пайда болады. Көптеген адамдарда іш қатуының себебі белгісіз болып қалуда. Нәжістің шығуы ауырсынатын болса, бала бұл үрдісті әдейі тежейді. Нәжіс шығуын тежеу іш қатуына апаруы мүмкін. Балаңыз дәретханада қараңғы болса, жалғыз қорқуы мүмкін. Кейбір балалар ойынды үзгісі келмегендіктен дәретханаға бармайды.\r\n\r\nТағамды қабылдауды нашарлатуға, дене белсенділігін азайтуға немесе қызбаның пайда болуына апаратын ауру іш қатуына апаруы мүмкін. Бұл мәселе сауыққаннан кейін де сақталуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Баладағы іш қатуының симптомдары__\r\n\r\n* Нәжіс шығуы кезінде қатты күшену\r\n* Іштің ауырсынуы және желденуі\r\n* Қыңырлану\r\n* Шаршау\r\n* Тәбетін жоғалту\r\n* Дәретханаға барғысы келмеу\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Бұл дамудың сатысы болуы мүмкін бе?__\r\n\r\nБалаңыз дамудың белгілі бір сатысында болуы мүмкін. Дәретхананы қолдану дағдысын әлі үйренбеген болуы мүмкін. Бірақ, егер өздігінше дәретханаға баратын болғаннан кейін 3 ай өткенде балаңыздың несеп шығаруында еріксіз нәжіс шығаруы байқалатын болса, оны нәжіс шығару үшін дәретхананы қолдануға үйрету қажет. Дәрігер бұл үшін кеңес бере алады.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Баланы қалай ішегін ұдайы босатуға үйретуге болады?__\r\n\r\n__Дәретханаға барудың күнделігін жүргізіңіз__\r\n\r\nБалаңыздың нәжіс шығаратын уақытын, орны мен түрін көрсететін күнделік жүргізіңіз. Бұл емдеуші дәрігерге баланың дәретханаға бару заңдылығын көруге көмектеседі. 2 –ші тармаққа  көшудің алдында кемінде, 1 апта бойы күнделік жүргізіңіз. Егер балаңыз бала бақшаға баратын болса, тәрбиешіні баланың дағдыларын бақылауын сұраңыз. Бұл зерттеудің соңында осы күнделікті принтерден шығарып, әрі қарай қолдануға болады.\r\n\r\n__Баланы унитазға отыруды үйретіңіз__\r\n\r\nБаламен дәретхана ішінде ойнап, жаман жер еместігін көрсетіңіз. Балаға унитазда шалбарымен немесе колготкиімен  күніне бірнеше минут отырғызып үйретіңіз. Баланың аяғының астына кішкене орындық қою пайдалы болуы мүмкін. Балаға өзімен бірге сүйікті кітаптарын, қуыршағын, шағын ойыншықтарын алуға рұқсат беріңіз.                              \r\n\r\nБала дәретханада болғанда онымен сөйлесіп, ойнаңыз. Бірақ, бала бірден дәретхананы қолданады деп күтпеңіз. Ол унитазға отырып үйренетіндігін есте сақтаңыз. Біртіндеп, унитазда отыруын 30 секундтан 5 минутқа дейін ұзартыңыз. Ас үйдегі таймер «дәретханаға үйренуге» сигнал болуы мүмкін. 3-ші қадамға өту бала унитазда күніне 3-5 реттен, 5 минут ішінде отырғанда мүмкін болады.\r\n\r\n__Баланың нәжісі жұмсақ және қалыптасқан болуына көз жеткізіңіз__\r\n\r\nБұл әдетте, егер балаға сүт өнімін азырақ берсеңіз және рационда талшығы мол өнімдерінің мөлшерін арттырғанда болады. Егер дәрігер қолдаса, қысқа уақыттың ішінде балаға талшықты қоспа түрінде беруге болады. Дәрігермен емдәм құрамындағы қажетті өзгерістер туралы кеңесіңіз.\r\n\r\nАлдымен, балада нәжістің еріксіз шығуы байқалады. Бұл үшін оған ұрсып, жазаламаңыз. Баланың еріксіз нәжіс шығаруы үшін ызалану тек дәретханаға үйренуіне кедергі келтіреді. Егер балада нәжістің еріксіз шығуы байқалса, байсалды қалыпта қалыңыз, сонда бала өзін нашар сезінбейді.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Дәретханаға бару уақытын белгілеңіз__\r\n\r\nБала ішек жұмысын қалпына келтіргеннен кейін және унитазға үйренгеннен соң күнделікті белгілі бір уақытта дәретханаға баруын қадағалаңыз. Бала тамақ ішкеннен кейін 10-20 минуттей уақыт өткенде, нәжістенетін дағдылы уақытта бала дәретханаға баруы қажет. Бұл уақытты дәретханаға бару күнделігіне жазып қойыңыз. Бала кемінде, күнде 3-5 рет, 5 минуттан унитазда отыруы қажет.\r\n\r\n__Дәретханада ішекті босатқаны үшін баланы ынталандыру__\r\n\r\nАлғашқыда бала дәретханада ішегін босатқаны үшін сыймен ынталандырыңыз. Басында, әр ішекті босатуы үшін, кейіннен, бірнеше ретте бір сыйлаңыз. Осылайша, бала тез үйренеді. Сол кезде сыйлауды тоқтатасыз.\r\n\r\nОсыдан кейін баланы дәретханаға бару уақыты келгендігін анықтауға үйретіңіз. Балаға бұл туралы сіздің сұрауыңызды күтпей, өзінің айтуын үйретіңіз. Дәретханаға бару алдында кішкентай балалар ата-анасына көмек қажеттігі туралы айтуы қажет.\r\n\r\n__Іш қатуымен бірге еріксіз нәжістену қалай емделеді?__\r\n\r\nЕгер балада 3 немесе 4 күн ішінде нәжістену болмаса, дәрігерге баруыңыз қажет. Дәрігер ішектің төменгі бөлігінде жинақталған нәжісті шығаруға көмектесуі мүмкін. Бұл ауруханада балаға клизма немесе суппозиторий қойылуымен орындалады. Немесе дәрігер балаға іш жүргізетін препараттардың жоғары мөлшерлемесін тағайындайды.\r\n\r\nІшек босағаннан кейін бала дәретханаға жеңіл бара алатындығына көз жеткізу маңызды. Ішекті жеңіл босату іш қатуының қайта пайда болуының алдын алуға көмектеседі. Емдеу баланың емдәмін өзгертуінен, сұйықты арттырудан, талшығы мол тамақты тұтынудан, дәретханаға күніне бірнеше рет барудан, нәжісті жұмсарту үшін іш жүргізетін препараттарды қолданудан тұрады. \r\n\r\nДәретханаға бару күнделігікүні\r\n\r\n__||күні|__	 __уақыты|__	__ уақыты|уақыты|уақыты|уақыты__\r\nДүйс/22|9:00 ТН, ТНШ|12:00 УО, ДНШ|14:00  ТН, ТНШ| | ||\r\n \r\n__Нұсқау__: балада нәжістену немесе несеп шығару болатын уақыт:\r\n\r\nБірінші бағанға аптаның күні мен айдың күнін енгізіңіз.\r\n\r\nУақытын белгілеңіз \"Уақыт\".\r\n\r\nОсылайша, күнде жалғастырыңыз.\r\n\r\n__Шартты белгілеу:__\r\n\r\nДН = дәретханадағы нәжістену.\r\nКН = киіміне нәжістену\r\nТН = төсекте нәжістену\r\nУО = унитазда отыруды үйрену\r\nДНШ = дәретханадағы несеп шығару\r\nКНШ = киіміне несеп шығару\r\nТНШ = төсекте несеп шығару.','student_k',39,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балалардағы ішек инфекциялары','','','kz','s','',0,'',9667,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531724100,1563260100,1531724612,'Диарея (жиі және сұйық нәжіс) – ішек инфекцияларының жиі себебі, бірақ, басқа аурулардың немесе емдәмдегі өзгерістің симптомы да болуы мүмкін. Ішек инфекцияларының қоздырғыштары -  вирустар немесе бактериялар.\r\n\r\nДиареяны туындататын қоздырғыштың түрі адамның мекендейтін географиялық аумағына, экономикалық даму деңгейіне, санитарлық-гигиеналық және жеке гигиена нормаларын қадағалауына байланысты. Мысалы, диареяның өршуі санитарлық жағдайы нашар елдерде немесе қоқыстарды тыңайтқыш ретінде қолдануда жиі пайда болады, мұндай жағдайда ауыз суының және көкөніс дақылдарының микробтармен және паразиттермен ластануы орын алады.\r\n\r\nАҚШ секілді дамыған елдерде диарея жағдайлары көбінесе, тағамдық уланумен байланысты. Тағамдық улану бактериялардың уыттары дұрыс сақталмаған немесе тиісті түрде дайындалмаған тағам өнімдерінен адам организміне түсуінде пайда болады.\r\n\r\nДиареяны туындататын вирустар – гастроэнтерит вирустары – өте жұқпалы және тұрмыстық жабдықтар арқылы жеңіл таралады (мысалы, жатақханада). Бір жақсысы, көбінесе диарея бірнеше күн ішінде өздігінше аяқталады. Сау жасөспірімдер мен ересектер үшін  вирустық гастроэнтерит жиі, бірақ, күрделі емесе жайсыздық. Бірақ, ол кішкентай балалар және созылмалы ауруы бар адамдарда организмнің сусыздануына жиі апарып, шұғыл медициналық көмекті қажет етеді.\r\n\r\nІшек инфекциялары және диарея бактериялар мен паразиттердің көптеген түрлерінің салдарынан туындайды. Бұл инфекциялардың көпшілігі жеңіл және бірнеше күн ішінде өтеді, бірақ, күрделі түрлері де кездеседі.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ішек инфекциялары туралы жалпы ақпарат.__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Жиі кездесетін ішек инфекциялары.__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Аурудың симптомдары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Симптомдар қай кезде пайда болады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Қандай уақыт аралығында ішек инфекциялары жұқпалы болады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Алдын алу шаралары бар ма?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Дәрігерге көріну қажет пе?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Бұл инфекциялар қалай емделеді?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Өзін сезінуді жақсарту үшін қандай шаралар қабылдауға болады?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ішек инфекциялары туралы жалпы ақпарат__\r\n\r\nДиарея (жиі және сұйық нәжіс) – ішек инфекцияларының жиі себебі, бірақ, басқа аурулардың немесе емдәмдегі өзгерістің симптомы да болуы мүмкін. Ішек инфекцияларының қоздырғыштары -  вирустар немесе бактериялар.\r\n\r\nДиареяны туындататын қоздырғыштың түрі адамның мекендейтін географиялық аумағына, экономикалық даму деңгейіне, санитарлық-гигиеналық және жеке гигиена нормаларын қадағалауына байланысты. Мысалы, диареяның өршуі санитарлық жағдайы нашар елдерде немесе қоқыстарды тыңайтқыш ретінде қолдануда жиі пайда болады, мұндай жағдайда ауыз суының және көкөніс дақылдарының микробтармен және паразиттермен ластануы орын алады.\r\n\r\nАҚШ секілді дамыған елдерде диарея жағдайлары көбінесе, тағамдық уланумен байланысты. Тағамдық улану бактериялардың уыттары дұрыс сақталмаған немесе тиісті түрде дайындалмаған тағам өнімдерінен адам организміне түсуінде пайда болады.\r\n\r\nДиареяны туындататын вирустар – гастроэнтерит вирустары – өте жұқпалы және тұрмыстық жабдықтар арқылы жеңіл таралады (мысалы, жатақханада). Бір жақсысы, көбінесе диарея бірнеше күн ішінде өздігінше аяқталады. Сау жасөспірімдер мен ересектер үшін  вирустық гастроэнтерит жиі, бірақ, күрделі емесе жайсыздық. Бірақ, ол кішкентай балалар және созылмалы ауруы бар адамдарда организмнің сусыздануына жиі апарып, шұғыл медициналық көмекті қажет етеді.\r\n\r\nІшек инфекциялары және диарея бактериялар мен паразиттердің көптеген түрлерінің салдарынан туындайды. Бұл инфекциялардың көпшілігі жеңіл және бірнеше күн ішінде өтеді, бірақ, күрделі түрлері де кездеседі.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Жиі кездесетін ішек инфекциялары__\r\n\r\nТөменде ішек инфекцияларының кейбір түрлері келтірілген, мүмкін естіген боларсыздар:\r\n\r\n·         \'\'АҚШ –та сальмонелла бактериялары жылына дияреяның 1-5 миллион жағдайының себебін құрайды. Негізінен, бұл бактериялар тағамдық улануды туындатады.  Олар тауықтың шикі еті мен жұмыртқасында жиі кездеседі.\'\'\r\n\r\n·        \'\' Шигелла бактериясы аса жұқпалы және адамнан адамға оңай жұғады. Олар ішектің қабырғасын зақымдап, қанталайтын ойық жараның пайда болуына ықпал етеді. Шигелла инфекциялары жыл сайын әлемде диареяның  160 миллион жағдайына себепші болады.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Ішек таяқшасының бактериялары адамның және жануарлардың нәжісінде болады. Бактериялардың  кейбір штаммдары уыт бөледі, ол кішкентай балалар мен егде жастағы адамдардың өміріне қауіпті болуы мүмкін. Басқалары саяхатшының диареясын туындатуы мүмкін – бұл жеңілірек инфекция. Ішек таяқшасы адамның адаммен тікелей қатынасында немесе зарарланған су немесе тағам арқылы таралады, мысалы, гамбургердегі нашар піскен сиыр еті немесе жуылмаған жемістер арқылы.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Лямблиялар – ластанған су, және адамның адаммен тығыз қатынасында жеңіл таралатын  паразиттер. Олар АҚШ-тағы ішек инфекцияларының тағы бір жиі себебі. Бұл паразит может аквапарктер мен бассейндерде жиі кездеседі, себебі, ол хлордың әсеріне тұрақты. Залалды су көздерінде шомылу немесе ішу созылмалы диареяның дамуына апарады. Балалар бала бақшада лямблияны жиі жұқтырады және үйінде отбасының мүшелеріне паразиттерді жұқтыруы мүмкін.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Тағы бір паразит - криптоспоридия, балабақшадағы және басқа қоғамдық орындардағы диарея эпидемиясының жиі себепшісі. Криптоспоридия көбінесе, сулы іш өтуын туындатады, ол 2 аптадан артық уақытқа созылуы мүмкін.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Аурудың симптомдары қандай?__\r\n\r\nӘдетте, ішек инфекциялары іштің түйіліп ауыруымен және іш өтуімен қосарланады. Сондай-ақ келесі симптомдар болуы мүмкін:\r\n\r\n·         қызба\r\n\r\n·         тәбетті жоғалту\r\n\r\n·         жүрек айнуы\r\n\r\n·         құсу\r\n\r\n·         салмақ жоғалту\r\n\r\n·         сусыздану\r\n\r\n·         нәжістегі сілемей немесе қан\r\n\r\nБұл  симптомдар, әдетте, бірнеше күнге созылады. Егер симптомдардың ұзақтығы 2 аптадан артық созылса, созылмалы диарея орын алған. Осындайда  немесе нәжісте қан болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Симптомдар қай кезде пайда болады?__\r\n\r\nІшек инфекцияларының инкубациялық кезеңі аурудың нақты қоздырғышының түріне байланысты әр түрлі болады. Мысалы, шигелладан туындаған инфекциялардың инкубациялық кезеңі әдетте,  2 - 4 күнге созылады, бірақ, вирустық инфекцияларда инкубацилық кезең  4-48 сағатқа созылады.\r\n\r\nПаразитарлық  инфекциялардың инкубациялық кезеңі ұзағырақ. Мысалы, лямблиялар салдарынан туындаған инфекцияларда аурудың симптомдары дамуына дейін 1-4 апта өтуі мүмкін. Қоздырғыштың түріне байланысты және адамның жалпы жағдайына сай ішек инфекциясы бірнеше күн немесе аптаға созылуы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Қандай уақыт аралығында ішек инфекциялары жұқпалы болады?__\r\n\r\nІшек  инфекциялары аса жұқпалы. Олар адамнан адамға кір қол, залалды тамақ және су, үй жануарлары арқылы жұғуы мүмкін. Көпшілік жағдайларда инфекциялар диарея өткенге дейін жұқпалы болады, бірақ, кейбір жағдайларда одан ұзақ болуы мүмкін.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Алдын алу шаралары бар ма?__\r\n\r\nІшек инфекцияларының аса тиімді алдын алу жолы – қолды жиі жуу. Микробтар организмге тағамды  кір қолмен жеуде немесе тырнақты тістегенде түсуі мүмкін.\r\n\r\nДәретханадан кейін және тамақ ішер алдында қолды сабындап жуып-шаю қажет. Жуынатын бөлменің тазалығын қолдау да инфекцияның алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nДиареяны туындататын микробтар тағам өнімдерімен және сумен таралуы мүмкін. Өзіңізді қорғау үшін тамақты мұқият дайындап, шикі көкөністер мен жемістерді жуыңыз. Гамбургерге толық піскен етті қолданыңыз, тамақтың қалғанын тоңазытқышта сақтаңыз, себебі, бірнеше сағат тоңазытқыштан тыс тұрған тамақта дәмді түскі аста ауру қоздыратын бактериялар пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nАс үйлік жабдықтарыңыз және кесу тақтайлары таза болуын қадағалаңыз, әсіресе, шикі еттен, жұмыртқа мен құс етін өңдегеннен кейін. Бірнеше сағат бойы тоңазытқыштан тыс болған тамақты ішуден алшақ болыңыз, қыздырғанда да оларда уыттар қалуы мүмкін.\r\n\r\nСаяхат кезінде бұлақтан, көлден су ішпеңіз, бұл үшін жергілікті денсаулық сақтау органдарының бұл судың ауыз суға жарамдылығын растауы болуы қажет. Кейбір дамушы елдерде суды краннан емес, бөтелкеден ішуге кеңес беріледі, бұл жерлерде көшеден су сатып алып ішуде де сақ болған жөн.\r\n\r\nҮй жануарлары, әсіресе, рептилиялар микробтарды таратуы мүмкін. Үй жануарының ыдысын өзіңіздің ыдысыңызды жуатын раковинада жумаңыз. Үй жануарын сипағаннан кейін қолыңызды жуыңыз!\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Дәрігерге көріну қажет пе?__\r\n\r\nКейде, барлық тырысуға қарамастан, ішек инфекциясы орын алады. Баланың іші өтсе, қызба болса немесе іші ауырғанын ересектерге айтуға үйрету қажет. Ересектер баланы дәрігерге көрсетуі тиіс.\r\n\r\nЕгер өзіңізді енжар сезінсеңіз, терінің құрғақтығы немесе ауыздың құрғақтығы орын алса, немесе нәжісте қан немесе сілемей болса, шұғыл түрде дәрігерге көріну қажет. Сондай-ақ, сұйықтық іше алмайтындай,  басылмайтын құсу болса, немесе аурудың симптомдары 3 күннен артық созылса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Бұл инфекциялар қалай емделеді?__\r\n\r\nДиареяны туындататын көптеген инфекциялар, әсіресе, вирустықтар, әдетте, емдеусіз өтеді. Сусызданудың алдын алу үшін сұйықтықтың мол көлемін ішу – аурудың бетін байқау үшін дұрыс тәсіл. Организмнің сусыздануында ауруханаға жатып, диарея, құсу және қызба кезінде жоғалтқан сұйықтықты толықтыру үшін көктамыр арқылы сұйықтық енгізілуі қажет болады.\r\n\r\nДәрігерге көрінгенде ішек инфекциясының түрін анықтау үшін нәжістің талдауын тапсыру қажет болуы мүмкін. Дәрілік препараттарды тағайындаудың қажеттігі аурудың қоздырғышына байланысты. Егер паразитарлық инфекция болса, дәрігер антипаразитарлық препараттарды тағайындайды.\r\n\r\nВирустардан және бактериялардың көптеген түрлерінен болған ішек инфекциялары кезінде емдеу қажет болмайды, бірақ, иммундық жүйесі әлсіреген адамдар инфекция бүкіл организмге тарамас үшін антибиотиктерді тағайындауға мұқтаж болады.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Өзін сезінуді жақсарту үшін қандай шаралар қабылдауға болады?__\r\n\r\nОрганизмнің сусыздануының алдын алсаңыз, өзіңізді жақсы сезінесіз. Диарея кезінде сұйықтықты жоғалтумен қатар электролиттер (натрий және калий) де жоғалтылады. Организм оларсыз қалыпты қызмет ете алмайды, сондықтан, олардың орнын толықтыру қажет. Құрамында натрий бар сорпа немесе көже, калий бар 100% жеміс шырынын (қантсыз) ішіңіз.\r\n\r\nТамақ іше алатындай болғанда, құрамында калий бар жұмсақ жеміс немесе көкөністі тұтыныңыз. Майлы тағамды, сүт өнімдерін, талшығы мол өнімді немесе тәтті тағамды диарея басылғанға дейін  қабылдаудан алшақ болыңыз. Спорттық немесе алкогольсіз сусындарды ішпеңіз, оларда электролиттер болғанымен, қанты көп болғандықтан, диареяны ушықтырады.\r\n\r\nДиарея, әдетте, тез басылады. Сұйықтықты жеткілікті ішіңіз, және дәрігердің ұсыныстарын орындаңыз, осылайша, қысқа мерзімде өзіңізді жақсы сезінесіз.\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://kidshealth.org/teen/infections/intestinal/diarrhea.html\r\n\r\n__Аудармашы:__ Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балалардағы қызбаны (температураның жоғарылауын) емдеу','','','kz','s','',0,'',3564,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531724700,1563260700,1531725017,'Қызба – организмнің инфекцияны тудыратын микробтармен күресуінің белгісі. Егер 3 айлықтан 3 жасқа дейінгі балада дененің субфебрильдік температурасы болса (38,8 °C дейін), оған дәрі бермеуге болады. Дәрілік препараттарды тағайындау дене температурасы 38,8 °С асқанда ұсынылады.\r\n\r\nЕгер 3 айлықтан жас сәбиде дене температурасы 38,8 °С асқанда, шұғыл түрде дәрігерге немесе жедел медициналық жәрдемге хабарласыңыз. Кішкентай сәбилерде қызба ауыр инфекцияның белгісі болуы мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Баланың температурасын түсіруге тырысу қажет пе?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Балаға қандай дәрілік препаратты беруге болады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Дәрілік препараттарды қабылдау бойынша кеңестер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Температурасын түсіру үшін балаға аспирин беруге болады ма?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Бала өзін жақсы сезінуі үшін тағы не істуге болады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Ванна қабылдау қызуды түсіруге көмектеседі ме?__{ALINK}\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Баланың температурасын түсіруге тырысу қажет пе?__\r\n\r\nҚызба – организмнің инфекцияны тудыратын микробтармен күресуінің белгісі. Егер 3 айлықтан 3 жасқа дейінгі балада дененің субфебрильдік температурасы болса (38,8 °C дейін), оған дәрі бермеуге болады. Дәрілік препараттарды тағайындау дене температурасы 38,8 °С асқанда ұсынылады.\r\n\r\nЕгер 3 айлықтан жас сәбиде дене температурасы 38,8 °С асқанда, шұғыл түрде дәрігерге немесе жедел медициналық жәрдемге хабарласыңыз. Кішкентай сәбилерде қызба ауыр инфекцияның белгісі болуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Балаға қандай дәрілік препаратты беруге болады?__\r\n\r\n2 айлық жастан кіші сәбиге дәріні дәрігермен ақылдасып қана беруге болады.\r\n\r\nАцетаминофен ауырсынуды және қызуды түсіреді. Дәрігермен балаға жарамды препараттың мөлшерлемесі туралы кеңесіңіз. Мөлшерлеме баланың жасы мен салмағына сәйкес есептеледі.\r\n\r\n6 айлықтан асқан баланың температурасын түсіру үшін басқа препарат  ибупрофен қолданылады. Оны балаға берудің алдында дәрігермен кеңесу қажет. Дәрігер балаға қажетті препараттың дұрыс мөлшерлемесін айтады.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Дәрілік препараттарды қабылдау бойынша кеңестер__\r\n\r\n·         Балаға күніне препараттың 5 мөлшерлемесінен артық бермеңіз.\r\n\r\n·         2 айлықтан кіші сәбилерге тек дәрігердің тағайындауымен ғана дәрі беруге болады.\r\n\r\n·         Препаратқа нұсқаулықты мұқият оқыңыз. Балаға препараттың дұрыс мөлшерін беруге көз жеткізіңіз.\r\n\r\n·         Сұйық дәрілік құралдарды дұрыс өлшеу үшін арнайы өлшем стақан немесе қасықты қолданыңыз. Оларды дәріханадан сатып алуға болады. Қарапайым шәй қасығын қолдануда препараттың мөлшерінен қателесуге болады.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Температурасын түсіру үшін балаға аспирин беруге болады ма?__\r\n\r\nЖоқ. Сирек жағдайларда аспирин балаларда Рейе синдромының дамуына апаруы мүмкін. Бұл өлім-жітімге апаруы мүмкін күрделі ауру. Дәрігерлер 18 жастан кіші балаларға аспирин беруді ұсынбайды.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Бала өзін жақсы сезінуі үшін тағы не істуге болады?__\r\n\r\n·         Организмі сусызданбауы үшін балаға көбірек сұйықтық беру қажет. Су, сорпа, жемісті балмұздақ пен хош иісті желатин – жақсы таңдау.  \r\n\r\n·         Егер бала сұйықтықтың жеткілікті мөлшерін алса, тамақ ішкісі келмесе, мәжбүрлеу қажет емес.\r\n\r\n·         Баланың демалысы жеткілікті болсын.\r\n\r\n·         Бөлме температурасы  21 – 230C деңгейінде болсын.\r\n\r\n·         Балаға мақта матадан жеңіл пижама кигізу қажет. Тым қымтағанда организм қызынып, дене температурасы артуы мүмкін.\r\n\r\n·         Егер балада қалтырау болса, оған қосымша көрпе беріңіз. Қалтырау аяқталғанда оны алып тастаңыз.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Ванна қабылдау қызуды түсіруге көмектеседі ме?__\r\n\r\nАцетаминофенді және жылы ванна қабылдау баланың қызуын түсіруге көмектеседі. Ацетаминофенді ваннаның алдында беріңіз. Егер бала ваннаға түсер алдында препаратты қабылдамаса, ол дірілдей бастауы мүмкін, оның организмі қайтадан  температураны арттыруы мүмкін. Бұл баланың жағдайын нашарлатады. Салқын сулы ваннаны қабылдауға және баланы спиртпен ысқылауға болмайды.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балалардағы пневмония','','','kz','s','',0,'',5667,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531725000,1563261000,1531725402,'Жөтел мен қызба – пневмонияның екі негізгі симптомы. Басқа симптомдары – әлсіздік, құсу, диарея (іш өтуі), тәбеттің болмауы, бас ауыруы, бұлшық ет ауырсынуы және тыныс алу мәселелері. Пневмония кез келген уақытта пайда болуы мүмкін, бірақ, әдетте, қыс пен жазда жиі кездеседі, суық тиюден немесе тыныс алу жолдарының басқа инфекциясынан кейін болуы мүмкін.\r\n\r\nБалаңызда пневмония болуы мүмкін санасаңыз, шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз. Кейбір жағдайда пневмония жеңіл, кейбір жағдайда ауыр өтеді. ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Пневмонияның симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Пневмонияның бірнеше түрлері болады ма?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Пневмония қалай анықталады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Пневмония қалай емделеді?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Баламды пневмониядан сақтау үшін не істеуге болады?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Пневмонияның симптомдары__\r\n\r\nЖөтел мен қызба – пневмонияның екі негізгі симптомы. Басқа симптомдары – әлсіздік, құсу, диарея (іш өтуі), тәбеттің болмауы, бас ауыруы, бұлшық ет ауырсынуы және тыныс алу мәселелері. Пневмония кез келген уақытта пайда болуы мүмкін, бірақ, әдетте, қыс пен жазда жиі кездеседі, суық тиюден немесе тыныс алу жолдарының басқа инфекциясынан кейін болуы мүмкін.\r\n\r\nБалаңызда пневмония болуы мүмкін санасаңыз, шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз. Кейбір жағдайда пневмония жеңіл, кейбір жағдайда ауыр өтеді.  \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Пневмонияның бірнеше түрлері болады ма?__\r\n\r\nИә. Пневмония – өкпенің қабынуын сипаттайтын жалпы термин, ол түрлі микроорганизмдерден туындауы мүмкін.\r\n\r\nМысалы, кішкентай балаларда пневмонияның жиі қоздырғышы болатын респираторлық-синцитиалдық вирус (РСВ), ал жаңа туған сәбилерде пневмония В тобы стрептококктарынан туындауы мүмкін, босану кезінде жұқпалануы мүмкін. Үлкенірек балаларда пневмония басқа бактериалдық немесе вирустық инфекциялардың асқынуынан болуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігерлер пневмонияны екі топқа бөледі: бактериалдық және вирустық.\r\n\r\n===Бактериалдық пневмония=== балаларда кенеттен келесі симптомдардан пайда болады: жоғары температура, ентігу және жөтел. Балалар тамақтан бас тартады және науқас болып көрінеді.\r\n\r\nМұндай балаларда тыныс алуда мәселе болуы мүмкін, (тыныс алған кезде мұрынының ұшы көтеріліп, қабырғасының аралары тартылып тұруы мүмкін) , тамыр соғуы жиілеп, ерні мен тырнағы көгеруі мүмкін. Балалар әлсіз болып көрінеді, оларда құсу немесе іш өтуі пайда болады. Сиректеу кездесетін симптомдары – іштегі ауырсыну және желкенің бұлшық еттерінің сіресуі.\r\n\r\nКөптеген жағдайларда қоздырғышы \'\'Streptococcus pneumonia, бірақ, ауру алтын түсті стафилококктан немесе микоплазмадан туындауы мүмкін.\'\'\r\n\r\n===Вирустық пневмония=== әдетте, суық тиюі секілді басталады, бірақ, симптомдары баяу және үздіксіз ушығады. Балаларда дене температурасы көтеріледі, қызба Цельсий бойынша 38,5 градустан басталады, тыныс алу қимылдары жиілейді, ысқыратындай дыбыс естіледі. Әлсіздік, құсу, іш өтуі де аурудың симптомдары.\r\n\r\nВирустық пневмония, әдетте, бактериалдық түріне қарағанда  қауіптілігі кемдеу, бірақ, балалар бактериядан туындайтын ауруларға бейімділікті арттыруы мүмкін. Пневмонияны туындатқан вирустарға респираторлық-синцитиалдық вирус (РСВ), парагрипп вирусы, аденовирус және тұмау вирусы жатады.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Пневмония қалай анықталады?__\r\n\r\nДәрігер баланың тыныс алуын бақылап,  стетоскоптың көмегімен оның өкпесін тыңдайды. Ол дыбыстың қысқаруын немесе басқа бөгде шуды анықтауы мүмкін. Пневмония кезінде өкпедегі ауа қапшықтарының бөлігі сұйықтыққа толады, бала тез тыныс ала бастайды, себебі, оттегіні көбірек алу қажет бола бастайды.\r\n\r\nЕгер дәрігер балада пневмония бар деп санаса, ол кеуде қуысының рентгенін, қан талдауын немесе мұрыннан жұғынды алады. Бала оттегіні жеткілікті алатындығына көз жеткізу үшін пульсоксиметр – қанның оттегімен қанығуын өлшейтін, саусаққа орнатылатын қарапайым аспап қолданылуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Пневмония қалай емделеді?__\r\n\r\nБактериалдық пневмонияда дәрігерлер антибиотиктер тағайындайды. Вирустық пневмония антибиотиктерге серпін бермейді, сондықтан емдеу төсекте болуды және сұйықтықты көп ішуді қажет етеді. Сұйықтықты жеткілікті ішу – пневмонияның жанама әсерлері - тыныс алудың жиілеуінен және қызбадан болатын сусызданумен күрестегі өмірлік маңызды шара.\r\n\r\nЕгер балада бактериалдық пневмония болса, ауаның ылғалдандырғышын қолдануға болады. Егер балада қызба болса, оған ацетаминофен немесе  ибупрофен беруге болады (егер сәби 6 айлықтан асқан болса).\r\n\r\nЕгер балаңызды бактериалдық пневмониядан ауруханада емдеу қажет болса, оған сұйықтықты көп ішу және көктамыр арқылы антибиотиктер енгізу тағайындалады. Медбикелер ұдайы баланың мұрын қуысын тазартады, сондай-ақ, оксиметрдің көмегімен қандағы оттегінің деңгейін бақылайды. Тыныс алуды жеңілдету үшін балаға мұрынға қойылатын оттегі түтігін немесе маска әкеледі.\r\n\r\nПневмонияның жеңіл өтуінде жалпы жағдайдың жақсаруы бір апта ішінде болады, ал жөтел ұзақ уақыт бойы сақталуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Баламды пневмониядан сақтау үшін не істеуге болады?__\r\n\r\nБаланы пневмониядан қорғау үшін келесі ұсыныстарды орындаңыз:\r\n\r\n__Уақытылы егуден өткізіңіз.__ Гемофильдік инфекциядан (ХИБ), АКДС (дифтерияға, сіреспе мен көкжөтелге қарсы), КПК (қызылшаға, паротитке, қызамыққа қарсы), тұмауға қарсы (6 айлық жастан асқандарға), желшешекке және пневмококка қарсы егілу пневмонияның алдын алуға мүмкіндік береді. Егер балаңыз бір себептермен егілуді жіберіп алса, дәрігермен кеңесіңіз. Вакцинация туралы біздің мақаламызбен танысыңыз.  \r\n\r\n__Жеке гигиена ережелерін қадағалаңыз.__ Жиі қол жуып, микробтардың таралуының алдын алыңыз. Балаға инфекцияның көзі болуына жол бермеңіз. Телефонды, ойыншықты, есіктің тұтқасы немесе тоңазытқыштың тұтқасын ұстаған қолыңызды, дененің басқа ашық бөліктерін ұдайы жуып тұрыңыз.\r\n\r\n__Үйде темекі шегуге тыйым салыңыз.__ Өздеріңіз немесе қонақтарыңыз темекіні үйден тыста шегіңіз. Темекіні қоюға көмектесетін бағдарламалар туралы дәрігермен кеңесіңіз. Зерттеулерге сай, темекі түтінінің маңайында, қысқа мерзім болса да, өмір сүретін балалар жиі ауырады және пневмонияға, жоғары тыныс алу жолдарының инфекциясына, астмаға және құлақ инфекцияларына  бейім.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балалардағы тітіркенген ішек синдромы (тіс)','','','kz','s','',0,'',4824,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531725420,1563261420,1531726245,'Тітіркенген ішек синдромы (ТІС) – ішектің жиі кездесетін бұзылысы, ішектің түйілуімен, көп желденумен, іштің кебуімен, іш өтуімен және қатуымен сипатталады. Ауруды кейде \"асқазан неврозы\" немесе \"спастикалық колит\" деп атайды. Кейбір өнімдер, көңіл-күй күйзелісі, инфекциялар, жарақаттар ТІС симптомдарының пайда болуын туындатуы мүмкін.\r\n\r\nТІС балаларға жайсыздық әкелгенімен, ол денсаулықтың күрделі мәселелеріне апармайды. Дәрігерлер балаларға дәрілердің, емдәм мен өмір салтын өзгерту көмегімен ТІС симптомдарын реттеуге көмектеседі, сондықтан, ТІС шалдыққан балалар белсенді және сау өмір салтын ұстана алады. ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__ТІС себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__ТІС симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__ТІС диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nТітіркенген ішек синдромы (ТІС) – ішектің жиі кездесетін бұзылысы, ішектің түйілуімен, көп желденумен, іштің кебуімен, іш өтуімен және қатуымен сипатталады. Ауруды кейде \"асқазан неврозы\" немесе \"спастикалық колит\" деп атайды. Кейбір өнімдер, көңіл-күй күйзелісі, инфекциялар, жарақаттар ТІС симптомдарының пайда болуын туындатуы мүмкін.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"62\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nТІС балаларға жайсыздық әкелгенімен, ол денсаулықтың күрделі мәселелеріне апармайды. Дәрігерлер балаларға дәрілердің, емдәм мен өмір салтын өзгерту көмегімен ТІС симптомдарын реттеуге көмектеседі, сондықтан, ТІС шалдыққан балалар белсенді және сау өмір салтын ұстана алады. \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__ТІС себептері__\r\n \r\nТІС нақты пайда болу себебі белгісіз, ауру бір отбасының мүшелерінде қайталануы мүмкін. Зерттеулерге сай, ТІС шалдыққан балалар бұл ауруға шалдықпаған балаларға қарағанда ауырсынуға, жайсыздыққа сезімтал және толықтыққа бейім. Сүт, шоколад, кофеин, майлы және ащы тамақ, фаст-фуд секілді кейбір өнімдер ТІС пайда болуының себебін құрауы мүмкін. Кейбір жағдайдағы себебі белгісіз.\r\n\r\nКүйзеліс - аурудың сау балалардың арасында дамуында айтарлықтай роль атқарады. ТІС шалдыққан кейбір балалар күйзеліске және көңіл-күй бұзылысына өте сезімтал. Оның себебі – тоқ ішектің нервтері   мимен байланысқан, және күйзелістік және шиеленістік жағдайларда (отбасының мәселелері, сынақтар, демалыс және жарақаттар) тоқ ішек пен асқазанның қызметінің бұзылыстары пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__ТІС симптомдары__\r\n \r\nТІС шалдыққан балаларда әдетте, кемінде, 3 ай барысында (алдыңғы жылмен салыстырғанда) төмендегі симптомдардың екеуі болады:\r\n\r\n* Ауырсыну немесе жайсыздық, нәжіс шыққаннан кейін азаятын\r\n* Ауырсыну немесе жайсыздық, баланың дәретханаға бару жиілігіне байланысты\r\n* Ауырсыну немесе жайсыздық, баланың нәжісіндегі өзгерістерге байланысты. Кейбір балаларда іш қатуы болады, нәжісі қатаяды; басқа балаларда іштің өтуі орын алуы мүмкін.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__ТІС диагностикасы__\r\n\r\nТІС анықтаудың нақты әдісі жоқ. Дәрігерлер әдетте, баланың толық сырқатнамасының (оның ішінде, ТІС бойынша отбасылық сырқатнама зерттеледі) және медициналық тексерудің негізінде диагноз қояды. Бала іштің желденуі немесе өтуі туралы сұрақтарға жауап беруге ұялуы мүмкін. Сондықтан, ата-аналары балаға дәрігер оған өзін жақсы сезінуге көмектесуі үшін ақпаратты білуі қажеттігін түсіндіруі қажет.\r\n\r\nДәрігер баланың үйдегң және мектептегі қоршаған ортасы туралы сұрауы мүмкін, кейбір өнімдердің ТІС симптомдарын туындатуы мүмкіндігін анықтау үшін тағамдық күнделік жазуды тапсыруы мүмкін.\r\n\r\nКөбінесе, дәрігерге ТІС анықтау үшін арнайы тексерулерді жүргізудің қажеті болмайды, бірақ, кейде ішектің басқа ауруларын ескеру үшін қан мен нәжістің талдауын, рентгендік зерттеуді тағайындайды.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nТІС аяғына дейін жазылмайды. Бірақ, аурудың симптомдарын жеңілдету бойынша шаралар бар:\r\n\r\n* Емдәмдегі өзгерістер. ТІС шалдыққан кейбір балалар тамақтанудағы өзгерістердің ТІС симптомдарын азайтуға немесе жоюға көмектесетіндігін байқайды. Тамақты көп ішуден, кофеинді сусындардан, татымды, майлы немесе аурудың симптомдарын туындататын басқа өнімдерден алшақ болу қажет.\r\n* Өмір салтын өзгерту. Егер симптомдар күйзеліске байланысты болса, балаңызбен оған мектепке, үйге немесе достарына байланысты көңіл-күй көріністерін бақылауға көмектесу үшін не істей алатындығыңыз туралы сөйлесіңіз.\r\n* Ұдайы дене жаттығуларын орындау және күйзеліс деңгейін азайту. Дене жаттығулары астың жақсы қорытылуына және ширығудың басылуына ықпал етеді. Егер балаңыз алаңдаудан немесе депрессиядан зардап шегетін болса, дәрігер сізге балалар психологының немесе терапевтің кеңесін алуды ұсынуы мүмкін.\r\n* Дәрілік  препараттар. Кейде дәрігер ТІС жеке симптомдарын емдеу үшін препараттар тағайындайды, мысалы, іш қатуын жеңілдету үшін іш жүргізетіндер,  іш өтуіне қарсы препараттар, миорелаксанттар немесе антидепрессанттар. ТІС симптомдарын жеңілдету үшін балаға дәрі беру алдында дәрігермен кеңесіңіз. Ауруды емдеу үшін қазір жаңа дәрілік құралдардың қатары көп, мысалы, нейротасымалдаушы серотонинге бағытталған, бірақ, мұндай препараттар аса сақтықпен тағайындалуы тиіс.\r\n* Күйзелісті азайту. Гипноз, босаңсу үшін тыныс алу жаттығулары және психотерапия, ТІС симптомдарын реттеудің кең танымал болып келе жатқан, қауіпсіз тәсілдері.\r\n\r\nТІС өмірге қауіп төндірмесе де, өмірдің сапасына әсер етуі мүмкін. Балаға белсенді және сау өмір салтын ұстануына көмектесу үшін дәрігермен ТІС симптомдарын емдеу туралы кеңесіңіз. ','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Баланит','','','kz','s','',0,'',3130,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531726320,1563262320,1531726875,'Баланит – бұл күпектің және жыныстық мүшенің ұшының қабынуы.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін асқынулары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдары__{ALINK}\r\n\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБаланит – бұл күпектің және жыныстық мүшенің ұшының қабынуы.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ерлердің репродуктивтік жүйесіне жыныстық мүше, ұма, ұрықтық түтіктер және қуық асты безі жатады.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nБаланит, көбінесе, сүндетке отырғызылмаған ерлердің жеке гигиена ережелерін орындамауының салдарынан болады.\r\n\r\n Аурудың пайда болуының басқа да келесідей себептері бар:\r\n\r\n* Реактивті артрит  немесе атрофиялық және қырма теміреткі\r\n* Инфекциялар\r\n* Құрғататын сабынды қолдану\r\n* Шомылғаннан кейін сабынның көбігінің дұрыс шайылмауы\r\n* Бақылауға алынбаған диабет\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\n* Күпектің немесе жыныстық мүшенің қызаруы\r\n* Жыныстық мүшенің ұшындағы басқа бөріткендер\r\n* Жыныстық мүшеден сасық иісті бөлінділер шығуы\r\n* Күпектің және жыныстық мүшенің ауырсынуы\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nДәрігер балонитті медициналық тексерістің негізінде ғана анықтайды. Дегенмен, теріде вирустардың, зеңдер мен бактериялардың болуын да тексеру қажет болуы мүмкін. Сондай-ақ, терінің биопсиясы да өткізілуі қажет. \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nЕмдеудің әдісін таңдау баланиттің себебіне байланысты.\r\n\r\nБактериалдық баланитте  таблетка немесе жақпай май түріндегі антибиотиктер тағайындалады.\r\nТері аурулары кезінде пайда болатын баланитте стероидтық жақпа майлар көмектеседі.\r\nЗеңдік баланитте зеңдерге қарсы жақпа майлар тағайындалады.\r\n \r\n\r\nАуыр жағдайларда сүндетке отырғызу - оңтайлы шешім. Егер тазарту үшін күпекті созып тарту мүмкін болмаса, науқасты сүндетке отырғызу қажеттігі туындайды.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nКөпшілік жағдайларда, баланитті жақпа майлармен және гигиенаны мұқият қадағалау арқылы емдеуге болады. Әдетте, хирургиялық емдеу қажет болмайды.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін асқынулары__\r\n\r\nҰзақ уақыт бойы қабынудың салдарынан туындайды:\r\n\r\n* Тыртықтану тінінің қалыптасуы және жыныстық мүшенің саңылауының тарылуы \r\n* Күпекті  ысырып, пенистің ұшын ашудың қиындауы (фимоз)\r\n* Күпекті жыныстық мүшенің ұшына қарай тартудың қиындауы (парафимоз)\r\n* Пенистің ұшының қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылысы\r\n* Жыныстық мүшенің қатерлі ісігінің даму қаупінің артуы\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nБаланиттің қандай да бір симптомдары болса, оның ішінде, күпектің ісінуі немесе ауырсынуы болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nЖеке гигиенаны қадағалау баланиттің көпшілік жағдайларының алдын алуға көмектеседі. Шомылған кезде күпекті тартып, астындағы аумақты тазарту қажет.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдары__\r\n\r\nБаланопостит','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балардағы аппендицит','','','kz','s','',0,'',4435,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531727340,1563263340,1531727845,'Ата-аналарға баласында аппендицит бар екенін білу қиынға түседі. Басында ауру гастроэнтеритке ұқсайды. Классикалық белгілері – іштің ауырсынуы, қызба және құсу. Сирек жағдайда іштің өтуі пайда болуы мүмкін.  \r\n\r\nБасқа айқын белгісі (бірақ, үнемі бола бермейді) кіндік тұсында пайда болатын ауырсыну, біртіндеп ұлғайып, іштің төменгі оң жағына қарай ауысады.\r\n\r\nБаланың іші кеуіп, ұстағанда сезімтал болуы мүмкін, егер қабынған аппендиксі аяққа баратын бұлшық етті тітіркендірсе, бала оң жағына ақсаңқырап, немесе оңға қарай қисаюы мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Аппендицит дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Аппендицит қаншалықты жиі пайда болады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Қауіп факторлары бар ма?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Балаңызда аппендицит бар деп санасаңыз, не істеу керек?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Операция қалай өтеді?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Аппендицит жарылып кетсе, не болуы мүмкін?__{ALINK}\r\n\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nАта-аналарға баласында аппендицит бар екенін білу қиынға түседі. Басында ауру гастроэнтеритке ұқсайды. Классикалық белгілері – іштің ауырсынуы, қызба және құсу. Сирек жағдайда іштің өтуі пайда болуы мүмкін.  \r\n\r\nБасқа айқын белгісі (бірақ, үнемі бола бермейді) кіндік тұсында пайда болатын ауырсыну, біртіндеп ұлғайып, іштің төменгі оң жағына қарай ауысады.\r\n\r\nБаланың іші кеуіп, ұстағанда сезімтал болуы мүмкін, егер қабынған аппендиксі аяққа баратын бұлшық етті тітіркендірсе, бала оң жағына ақсаңқырап, немесе оңға қарай қисаюы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Аппендицит дегеніміз не? __\r\n  \r\nАппендицит – құрт тәрізді өсіндінің - пішіні жағынан саусаққа ұқсайтын, шағын, қуыс ағзаның қабынуы. Аппендикс тоқ ішектің бастапқы бөлігінде болады. Бұл қабыну бактериялардың аппендикстің ішінде қатты нәжіспен бітелуінде немесе кіретін саңылауды ұлғайған лимфалық түйіндер басқанда  пайда болуы мүмкін. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"63\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Аппендикс – бұл бүйеннің аш ішекпен байланысқан жерінде болатын, пішіні жағынан саусақ тәрізді ішек тінінің шағын қалташасы.\'\'\r\n\r\nЖұқпаланғаннан кейін аппендиксті алып тастау қажет, себебі, оның жарылуының және инфекцияның іш қуысына таралуының алдын алу қажет.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Аппендицит қаншалықты жиі пайда болады?__\r\n\r\nАппендицит шұғыл іш хирургиясының кең таралған себебі. Көптеген елдерде халықтың 7 пайызында өмір бойында аппендицит пайда болады. Аппендициттің пайда болу ықтималдығы 10-нан 30 жас аралығында кездеседі. Аппендицит жағдайларының жалпы саны азаюда. Сарапшылардың ойынша, бұл адамдардың рационындағы талшықтың мөлшерінің артуына байланысты.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Қауіп факторлары бар ма?__\r\n\r\nОтбасында аппендицит ауруы болған адамдар, сондай-ақ, ерлермен салыстырғанда әйелдер бұл ауруға бейім келеді. Егер балада ас қорыту және тыныс алу мәселелерін туындататаын тұқым қуалайтын ауру – муковисцидоз болса, оның бойында аппендицит пайда болуына бейімділік болады.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Балаңызда аппендицит бар деп санасаңыз, не істеу керек?__\r\n\r\nПедиатрға көрініңіз. Балаңызды жедел жәрдем бөлімшесіне апару қажет болса, ол сізге түсіндіреді. Аппендицитті өз бетінше емдеуге болмайды, себебі, ол жарылып кетіп, инфекцияның барлық іш қуысына таралуына апаруы мүмкін.\r\n\r\nБалаға іш жүргізетін препараттар бермеңіз және клизма жасамаңыз. Олар аппендикстің жарылуына апаруы мүмкін. Баланы жұбатып, тыныштандыруға тырысыңыз.\r\n\r\nАуруханада дәрігер балаңызды тексереді. Рентген, ультрадыбыс немесе компьютерлік томография – осы ауырсындырмайтын шаралар арқылы балаңыздағы аппендикстің толық көрінісін алуға болады.\r\n\r\nДәрігер инфекция белгісін анықтау үшін қан талдауын, сондай-ақ, симптомдар несеп жолдарының инфекциясынан болу мүмкіндігін анықтау үшін несеп талдауын тағайындайды. Сонымен қатар, балаға операция қажеттілігін білу үшін дәрігер хирургпен кеңеседі.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Операция қалай өтеді?__\r\n\r\nБалаға жалпы наркоз беріледі, осыдан кейін хирург іштің тұсын аздап тіледі. Одан кейін аппендиксті тоқ ішектен ажыратып, инфекцияға байланысты толып кеткен сұйықтықтан тазартады.\r\n\r\nКейбір хирургтер операцияны арнайы аспап – лапароскоптың (ұшында кішкентай камерасы бар зонд) көмегімен орындайды, ол іште не болып жатқандығын көрсетеді, бұл кезде үлкен тілік жасаудың қажеті болмайды. \r\n\r\nДәрігер, сонымен қатар, тіліктің инфекцияға ұшырамауы үшін антибиотиктер тағайындайды. Операциядан кейін бала ауруханада 1-3 күн бойы болады.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Аппендицит жарылып кетсе, не болуы мүмкін?__\r\n\r\nБактериалдық инфекцияның ауыр түрде өтуінде аппендикс жарылып кетіп, бактериялар зақымданған ағзадан іш қуысына тарауы  мүмкін. Бұл жағдайда бала ауруханаға жатқызылады, инфекциямен күресу үшін оған вена (көктамыр) арқылы антибиотиктер енгізу тағайындалады.\r\n\r\nХирургиялық емдеу қажеттігі сақталады, хирургтер сізбен операция жасауға қолайлы уақыт және вена арқылы антибиотиктер енгізу ұзақтығын талқылайды.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балардағы ішек инфекцияларын емдеу','','','kz','s','',0,'',1891,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531727820,1563263820,1531728754,'Іштің өтуін туындататын вирустық жұқпалардың көпшілігі әдетте, емдеусіз де жойылады. Үйде болып, сусыздануды болдырмас үшін сұйықтықты көбірек ішу қажет. Балада организмнің сусыздануы дамыса, ауруханаға жатқызып,іш өтуінен, құсу мен қызбада жоғалтқан  сұйықтықты толықтыру үшін оны тамыр арқылы енгізу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігерге көрінгенде, баланың нәжісіне талдау жасау қажет, бұл инфекцияның түрін анықтау үшін қажет. Дәрілік препараттарды қабылдау қажеттілігі аурудың себебіне байланысты. Егер балада паразиттік инфекция болса, дәрігер паразиттерге қарсы препараттарды тағайындайды. Вирустардан және бактериялардың көптеген түрлерінен болған ішек инфекциялары емдеуге мұқтаж емес. Бірақ, иммундық жүйесі әлсіз адамдарға инфекцияны организмге таратпас үшін антибиотик тағайындалуы мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ішек инфекциялары қалай емделеді?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Жағдайды жақсарту үшін не істеуге болады?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ішек инфекциялары қалай емделеді?__\r\n\r\nІштің өтуін туындататын вирустық жұқпалардың көпшілігі әдетте, емдеусіз де жойылады. Үйде болып, сусыздануды болдырмас үшін сұйықтықты көбірек ішу қажет. Балада организмнің сусыздануы дамыса, ауруханаға жатқызып,іш өтуінен, құсу мен қызбада жоғалтқан  сұйықтықты толықтыру үшін оны тамыр арқылы енгізу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігерге көрінгенде, баланың нәжісіне талдау жасау қажет, бұл инфекцияның түрін анықтау үшін қажет. Дәрілік препараттарды қабылдау қажеттілігі аурудың себебіне байланысты. Егер балада паразиттік инфекция болса, дәрігер паразиттерге қарсы препараттарды тағайындайды. Вирустардан және бактериялардың көптеген түрлерінен болған ішек инфекциялары емдеуге мұқтаж емес. Бірақ, иммундық жүйесі әлсіз адамдарға инфекцияны организмге таратпас үшін антибиотик тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Не істеуге болады?__\r\n\r\nБала суды мол ішсе, өзін жақсы сезінеді. Диарея кезінде сұйықтықты жоғалтумен қатар электролиттер (натрий және калий) де жоғалтылады. Организм оларсыз қалыпты қызмет ете алмайды, сондықтан, олардың орнын толықтыру қажет. Құрамында натрий бар сорпа немесе көже, калий бар 100% жеміс шырынын (қантсыз) дайындаңыз.\r\n\r\nБала тамақ ішуге дайын болғанда, құрамында калий бар жұмсақ жеміс немесе көкөністі тұтынуына болады. Майлы тағамды, сүт өнімдерін, талшығы мол өнімді немесе тәтті тағамды диарея басылғанға дейін  қабылдаудан алшақ болуы қажет. Спорттық немесе алкогольсіз сусындарды ішпегені жөн, оларда электролиттер болғанымен, қанты көп болғандықтан, диареяны ушықтырады.\r\n\r\nДиарея, әдетте, тез басылады. Сұйықтықты жеткілікті ішіп, және дәрігердің ұсыныстарын орындағанда, осылайша, қысқа мерзімде бала өзін жақсы сезіне алады.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бас ауруы','','','kz','s','',0,'',6747,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531728780,1563264780,1531729185,'Бастың немесе мойынның аумағындағы жайсыздықты бас ауруы деп атайды.  Бас ауруының себебі, көбінесе, күрделі емес. Күнделікті өмір салтын өзгертіп, түрлі релаксация әдістерін үйреніп немесе дәрі препараттарын қабылдап, бас ауруына шалдыққан адамдардың көпшілігі өзін жақсы сезінеді.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Үйдегі күтім__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Дәрігерге қашан көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Дәрігерге көрінуден нені күту қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Синонимдары__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБастың немесе мойынның аумағындағы жайсыздықты бас ауруы деп атайды.  Бас ауруының себебі, көбінесе, күрделі емес. Күнделікті өмір салтын өзгертіп, түрлі релаксация әдістерін үйреніп немесе дәрі препараттарын қабылдап, бас ауруына шалдыққан адамдардың көпшілігі өзін жақсы сезінеді.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nКөптеген жағдайда бас ауруы иық белдеуінің, мойынның, шаш түбінің және иектің бұлшық еттерінің ширығуына байланысты. Бас ауруының бұл түрі ширығудан бас ауруы аталады:\r\n\r\n* Ол күйзеліспен, депрессиямен, үрейленумен, бастың жарақатымен немесе бас пен мойынның ыңғайсыз орналасуымен байланысты болуы мүмкін.\r\n\r\n* Бастың мұндай ауруы екі жақтан да сезіледі. Ол желкеден басталып, алдына қарай таралады. Батып, немесе қысып ауырсынуы мүмкін, иыққа, мойынға немесе иекке таралуы мүмкін.\r\n\r\nСақина тәрізді ауырсыну күшті болуы мүмкін. Ол әдетте, басқа симптомдармен қосарланады, мысалы, дыбысқа немесе жарыққа сезімталдықпен немесе жүрек айнуымен. Сақина кезінде:\r\n\r\n* Ауырсыну солқылдауы мүмкін. Ол әдетте, бастың бір жағынан басталып, бастың бүкіл аумағына таралуы мүмкін.\r\n\r\n* Аура  - бас ауруының алдында пайда болатын белгілердің жиынтығы – орын алуы мүмкін. Ауырсыну әдетте, дене орналасуын өзгерткенде күшейеді.\r\n\r\n* Сақина тағамға кейбір өнімдерді: шоколадты, сырдың кейбір түрлерін немесе натрий глутаматын тұтынудан туындауы мүмкін. Сондай-ақ, сақина ұстамасының себебі кофеин, ұйқы қанбауы немесе алкоголь қабылдау болуы мүмкін.\r\n\r\nРикошеттік (жанамалық) бас ауруы – ұдайы қайталануға бейім. Ол көбінесе, ауырсынуды басатын дәрілік препараттарды шамадан тыс көп қабылдаудан жиі пайда болады. Мұндай ауырсыну аталған препараттарды аптасына 3 күннен артық қабылдағанда дамуы мүмкін.\r\n\r\nБас ауруының басқа түрлері:\r\n\r\n* Кластерлік бас ауруы – кенеттен болатын, өте күшті ауырсыну, ол бір айдың ішінде күніне бірнеше рет пайда болуы мүмкін. Одан кейін біраз уақытқа тоқтауы мүмкін. Бас ауруы әдетте, бір сағатқа созылады және күн сайын бір уақытта қайталанады.\r\n\r\n* Синустық бас ауруы бастың алдыңғы бөлігінде және бетте пайда болады. Ол жақтың, мұрынның және көздің артында орналасқан қуыстың қабынуына байланысты. Ауырсыну таңертең және басты алға еңкейткенде күшейеді.\r\n\r\n* Бас ауруы суық тигенде, тұмауда, қызбада немесе етеккір алды синдромында пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n* Бас ауруы самайлық артерииттің симптомы болуы мүмкін. Бұл қанды бастың самай тұсына және мойынға тасымалдауына жауапты артерияның қабынуы. \r\n\r\nСирек жағдайда бас ауруы келесі ауыр жағдайлардың симптомы болуы мүмкін:\r\n\r\n* Ми мен оның бетін жауып тұратын жұқа қабықшаның арасындағы аумақта қан кетуі (субарахноидалдық қан кетуі)\r\n\r\n* Жоғары артериалдық қысым\r\n\r\n* Мидың инфекциялық аурулары: менингит, энцефалит немесе абсцесс\r\n\r\n* Мидың ісігі\r\n\r\n* Бас сүйегінің астында сұйықтық жиналуы, бұл мидың ісінуіне апарады (гидроцефалия)\r\n\r\n* Бас сүйектің ішіндегі қысымның артуы, бұл псевдотумороздық синдромның пайда болуымен байланысты (ісік емес)\r\n\r\n* Иісті газбен улану\r\n\r\n* Ұйқы кезіндегі оттегінің жетіспеуі (ұйқы апноэсі)\r\n\r\n* Қан тамырларының аурулары:  артерия-вена мальформациясы (АВМ), мидың аневризмасы, инсульт және миға қан құйылуы.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Үйдегі күтім__\r\n\r\nҮйде жасауға болатын, бас ауруын басатын шараларды ұсынамыз. Олар көбінесе, сақинаны немесе ширығудан болатын бас ауруы кезінде жарамды. Бұл шараларды аурудың алғашқы симптомдары пайда бола бастағанда орындаңыз.  \r\n\r\nСақинаның бірінші симптомдарында:\r\n\r\n* Сусыздану болмас үшін суды көбірек ішіңіз, әсіресе, құсу болса.\r\n\r\n* Тыныш, қараңғы бөлмеде демалыңыз.\r\n\r\n* Басқа салқын компресс қойыңыз.\r\n\r\n*  Өзіңіз білетін түрлі релаксация техникасын қолданыңыз.\r\n\r\nБас ауруының күнделігін жүргізу оның себебін анықтауға көмектеседі. Бас ауруы пайда болса, күнделікке келесіні жазып қойыңыз:\r\n\r\n* Бас ауырған күнді және басталған уақытын\r\n\r\n* Соңғы 24 сағат бойы не ішіп, жегеніңізді\r\n\r\n* Қанша уақыт ұйқтағаныңызды\r\n\r\n* Бас ауруының алдында не істегеніңізді және қайда болғаныңызды\r\n\r\n* Бас ауруы қанша уақытқа созылғандығын және не себепті тоқтағандығын.\r\n\r\nКүнделікті дәрігерге көрсетіңіз, бұл бас ауруының себебін анықтауда маңызды. Бұл дәрігеріңізбен бірге емдеу жоспарын әзірлеуге көмектеседі. Бұл себептерді білу аурудың алдын алуға мүмкіндік береді.\r\n\r\nЕгер дәрігер сіздің бас ауруыңыздың түрін емдеу үшін дәрі тағайындаған болса, оны нұсқаулығына сай қабылдаңыз.\r\n\r\nШирығудан болатын бас ауруы кезінде ацетаминофен, аспирин немесе ибупрофен препараттарын қабылдаңыз. Ауырсынуды басатын дәрілерді аптасына 3 күннен артық қабылдайтын болсаңыз, дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан көріну қажет__\r\n\r\nБас ауруының кейбір түрлері күрделі аурудың белгісі болуы мүмкін. Келесі жағдайлардың кез келгенінде шұғыл медициналық жәрдемге жүгініңіз:\r\n\r\n* Бірінше рет пайда болған бас ауруы, және ол күнделікті тіршілікке кедергі келтіреді.\r\n\r\n* Кенеттен пайда болған бас ауруының күшті ұстамасы\r\n\r\n* Бас ауруының аталған ұстамасы – ең «нашар» түрі, ұдайы бас ауруынан зардап шегетін болсаңыз да.\r\n\r\n* Бас ауруымен қатар сөйлеудің өзгерісі, көрудің бұзылысы, қол мен аяқты қозғай алмау, тепе-теңдікті жоғалту, естің қалыпты болмауы немесе есті жоғалту.\r\n\r\n* Бас ауруы соңғы 24 сағат ішінде ушығу үстінде.\r\n\r\n* Қызба, желке бұлшық еттерінің сіресуі, жүрек айнуы және құсу болса.\r\n\r\n* Бас ауруы бастың жарақатынан кейін пайда болса.\r\n\r\n* Бір көздің аумағындағы күшті ауырсыну, көздің қызаруымен қосарланған болса.\r\n\r\n* Бас ауруы пайда бола бастағанда, әсіресе, жасыңыз 50-ден асқан болса.\r\n\r\n* Бас ауруы көрудегі мәселемен, шайнаудағы ауырсынуымен немесе салмақ жоғалтумен байланыстырылатын болса.\r\n\r\n* Бас ауруының жаңа түрі пайда болса, сондай-ақ, отбасында қатерлі ісікпен ауырған жағдайлар болса.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Дәрігерге көрінуден нені күту қажет__\r\n\r\nДәрігер аурудың тарихын зерттеп, науқастың басын, көзін, құлағын, мұрнын, тамағын, мойнын және жүйке жүйесін тексереді.\r\n\r\nЕмдейітн дәрігеріңіз бас ауыруына қатысты көптеген сұрақтарды қояды. Диагноз аурудың симптомдарына байланысты қойылады.\r\n\r\nАуруды анықтау үшін тағайындалады:\r\n\r\n* Қан талдауы немесе жұлын пункциясы (инфекция белгілерінде)\r\n\r\n* Мидың КТ немесе МРТ, бас ауруымен қатар күрделі симптомдар болса \r\n\r\n* Қуыстардың рентгені\r\n\r\n* Компьютерлік немесе МР - ангиография\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Синонимдары__\r\n\r\nРикошеттік (жанама) бас аурулары; дәрілік препараттарды шамадан тыс көп қабылдау кезіндегі бас ауруы. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бастың сақина ауруы','','','kz','s','',0,'',10104,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531729200,1563265200,1531730021,'Бастың сақина ауруы бас ауруының жиі кездесетін түрі, жүрек айнуы, құсу немесе жарыққа сезімталдық секілді симптомдармен қосарланады. Адамдардың көпшілігінде бастың бір жағында болатын, солқылдаумен қосарланатын ауырсыну сезіледі.\r\n\r\nСақинасы бар кейбір адамдарда бас ауруының пайда болуына дейін «аура» аталатын белгі беретіндей симптомдар болады. Аура – бас ауруының пайда болуы жайлы белгі беретін симптомдар тобы, көру бұзылыстарын қоса.\r\n\r\nБастың сақина ауруының симптомдары – жарық пен дыбысқа жоғары сезімталдық,жүрек айнуы, аураның пайда болуы (бір көздің көрмеуі немесе туннельдік көру), сөйлеудегі қиындық және күшті ауырсыну, әсіресе, бастың бір жағында.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Ұстамасын емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБастың сақина ауруы бас ауруының жиі кездесетін түрі, жүрек айнуы, құсу немесе жарыққа сезімталдық секілді симптомдармен қосарланады. Адамдардың көпшілігінде бастың бір жағында болатын, солқылдаумен қосарланатын ауырсыну сезіледі.\r\n\r\nСақинасы бар кейбір адамдарда бас ауруының пайда болуына дейін «аура» аталатын белгі беретіндей симптомдар болады. Аура – бас ауруының пайда болуы жайлы белгі беретін симптомдар тобы, көру бұзылыстарын қоса.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"64\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБастың сақина ауруының симптомдары – жарық пен дыбысқа жоғары сезімталдық,жүрек айнуы, аураның пайда болуы (бір көздің көрмеуі немесе туннельдік көру), сөйлеудегі қиындық және күшті ауырсыну, әсіресе, бастың бір жағында.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nСақина тәрізді бас аурулары әдетте, 10-45 жас аралығында пайда болады. Кейде одан кейін де кездеседі.\r\n\r\nСақина ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі. Сақина бір отбасының мүшелерінде қайталануы мүмкін. Кейбір әйелдерде бас сақинасының ұстамалары жүктілік кезінде азаюы мүмкін.\r\n\r\nСақина мидың ауытқулы белсенді бөлігінде туындайды, бірнеше факторлар салдарынан болады. Алайда, ұстамалардың пайда болуының нақты себебі белгісіз. Бүгінде медицина сарапшыларының көпшілігі ұстама мида басталып, жүйке жолдарын және түрлі химиялық заттектерді қамтиды деп сайнайды. Ауруға байланысты өзгерістер мидағы және қоршайтын тіндердегі қан ағымының бұзылысына апарады.\r\n\r\nАлкоголь, күйзеліс, ашушаңдық, кейбір иістер, парфюмерия, қатты дауыс, күшті жарық және темекі шегу сақинаны туындатуға себепші болады. Сақинаның ұстамаларын туындататын басқа жайттар:\r\n\r\n* Кофеин\r\n* Әйелдерде етеккір айналымы кезіндегі немесе ұрықтануға қарсы таблеткаларды қабылдаудан гормондар өзгерісі\r\n* Ұйқы фазасының бұзылысы\r\n* Дене жаттығуларын орындау немесе басқа жүктеме\r\n* Тамақ ішу уақытын жіберіп алу\r\n* Темекі шегу немесе түтін әсері\r\n \r\nСақина ұстамалары сондай-ақ, белгілі бір өнімдерден туындауы мүмкін. Жиі кездесетін түрлері:\r\n\r\n* Кез келген өңделген, ферменттелген, тұздалған немесе маринадталған өнімдер, сондай-ақ, натрий глутаматы бар өнімдер.\r\n* Нан-тоқаш өнімдері, шоколад, жаңғақ, арахис майы және сүт өнімдері.\r\n* Қызыл шарапта, ескі сырларда, ысталған балықта, тауық бауырында, інжірде және кейбір бұршақ тұқымдастарда болатын тирамин құрамдас өнімдер.\r\n* Жемістер  (авокадо, банан, цитрустылар).\r\n* Құрамында нитрат бар ет (бекон, хот-дог, салями, консервіленген ет).\r\n* Пияз.\r\n \r\nБұл тізімді жалғастыруға болады.\r\n\r\nСақина тәрізді бас аурулары мидағы ісіктің немесе басқа күрделі мәселенің нәтижесі емес. Дегенмен, тек тәжірибелі дәрігер ғана симптомның сақинамен немесе басқа аурумен байланысты екендігін анықтай алады.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nКөру бұзылыстары, немесе аура - сақинаның белгісі. Аура екі көзді де қамтиды, және келесі симптомдар болуы мүмкін:\r\n\r\n* Көрмейтін дақтың уақытша пайда болуы\r\n* Көрудегі бұзылыстар\r\n* Көздегі ауырсыну\r\n* Жұлдызшалар немесе ирек сызықтардың көрінуі\r\n* Туннельдік көру\r\n \r\nБасқа белгілерінің симптомдары –есінеу, назарды шоғырландыру қиындығы, жүрек айнуы және тиісті сөзді таңдай алмау.\r\n\r\nСақинасы бар адамның бәрінде аура бола бермейді. Аура, әдетте, бас ауруына дейін 10-15 минут бұрын пайда болады. Дегенмен, аура сақинаға дейін бірнеше минуттен 24 сағатқа дейінгі аралықта пайда болуы мүмкін. Бас ауруы аурадан кейін әрдайым бола бермейді.\r\n\r\nСақина тәрізді бас аурулары орташа немесе күшті болуы мүмкін. Ауырсыну көздің түбінде немесе бастың, мойынның артқы жағында сезілуі мүмкін. Көптеген науқастарда бас аурулары үнемі бір жағында басталады. Әдетте болатын бас ауруының түрлері:\r\n\r\n* Солқылдайтын немесе орташа\r\n* Бастың бір жағында күштірек\r\n* Орташа ауырсынудан бастап, бірнеше минуттен бірнеше сағатқа дейін ушығады\r\n* 6 - 48 сағат арасында созылады\r\n \r\nБас ауруымен қатар кездесетін басқа симптомдары:\r\n\r\n* Қалтырау  \r\n* Несеп жүруінің жиілеуі\r\n* Шаршау\r\n* Тәбеттің болмауы\r\n* Жүрек айнуы және құсу\r\n* Ұйып, жансыздану, шаншу сезімі немесе әлсіздік\r\n* назарды шоғырландыру қиындығы, және тиісті сөзді таңдай алмау\r\n* жарыққа және дыбысқа сезімталдық\r\n* тершеңдік\r\n \r\nСимптомдар сақина өткеннен кейін де сақталуы мүмкін. Науқастар кейде бұл жағдайды сақинадан кейінгі «айықпау» санайды. Оның симптомдары:\r\n\r\n* ойлаудың айқын болмауы, бұлыңғырлығы\r\n* ұйқы басуы\r\n* мойындағы ауырсыну\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nДәрігер аурудың симптомдары, отбасылық сақина тарихы туралы сұрақ қойып, бас ауруының түрін анықтайды. Бас ауруының бұлшық еттің ширығуымен, мұрын қуысындағы мәселелермен, немесе бастың күрделі ауруымен байланысын анықтау үшін толық медициналық тексеріс қажет.\r\n\r\nБас ауруының сақина екендігін анықтайтын нақты әдіс жоқ. Дегенмен, егер бұрын өтіп көрмесеңіз, немесе әлсіздік, естің мәселелері немесе абайлықты жоғалту секілді симптомдар болса, мидың КТ немесе МРТ тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nҚұрысу болмауын растау үшін электроэнцефалография (ЭЭГ) өткізілуі мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, люмбальдық (жұлындық) пункция да жасалуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nСақина ауруына емдейтін нақты әдіс жоқ. Мақсат – аурудың пайда болуын туындататын факторларды өзгерту немесе жою арқылы сақинаның алғашқы симптомдарын шұғыл емдеу немесе симптомдарының пайда болуының алдын алу.\r\n\r\nЕмдеудің өзекті кезеңі – сақинаның симптомдарын үйде жоюға үйрету. Бас ауруының күнделігін жүргізу сақинаны туындататын факторларды анықтауға көмектеседі. Әрі қарай дәрігермен бірге осы факторларды жоюдың жоспарын құруға болады.\r\n\r\nЕгер сақинаның ұстамалары жиі пайда болатын болса, дәрігер ұстамаларды азайту үшін дәрілік препараттарды тағайындауы мүмкін. Бұл дәрілерді күнделікті қабылдаған жөн, себебі, осы тәртіпте олардың тиімділігі жоғары. Оларға жататындар:\r\n\r\n* Антидепрессанттар, мысалы, амитриптилин немесе венлафаксин\r\n* Артериалдық қысымды реттейтін дәрілер, мысалы, бета-блокаторлар (пропранолол) немесе кальцийлі каналдардың блокаторлары (верапамил)\r\n* Құрысуға қарсы препараттар, мысалы, вальпрой қышқылы, габапентин және топирамат\r\n \r\nБотулиндік токсин инъекциясын егу де сақина ұстамаларын азайтуға көмектеседі.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Ұстамасын емдеу__\r\n\r\nБасқа дәрілік препараттар сақина ұстамасының алғашқы белгісінде қабылданады. Ацетаминофен, ибупрофен немесе аспирин секілді ауырсынуды басатын препараттар сақинаның жеңіл өтуінде тиімді. Дегенмен, келесілерді есте ұстау қажет:\r\n\r\n* Дәрілерді аптасына 3 күннен артық қабылдау рикошеттік бас ауруының пайда болуына апарады (бас ауруы қайталанады).\r\n* Ацетаминофеннің үлкен мөлшерін қабылдау бауырға зиян келтіруі мүмкін. Ибупрофеннің немесе аспириннің артық мөлшері асқазанның тітіркенуін туындатуы мүмкін.\r\n \r\nЕгер емдеу көмектеспесе, сақинаны емдеу үшін дәрігермен басқа препараттар туралы кеңесіңіз. Оларға жататындар – назальдік спрейлер, суппозиторийлер немесе инъекциялар. Дәрігер дәрілік препараттардың бірнеше тобының бірін таңдауы мүмкін, оған жататындар:\r\n\r\n* Триптандар – сақина ұстамасын тоқтату үшін тағайындалады\r\n* Эрготтар – құрамында эрготаминнің түрлері бар (спорынья алкалоиды)\r\n* Изометептен (Мидрин)\r\n \r\nСақинаны емдейтін кейбір дәрілер қантамырларын тарылтады. Егер сізде жүрек-қантамыр ауруларының даму қаупі болса, немесе жүрек ауруына шалдыққан болсаңыз, бұл препараттарды қолданудың алдында дәрігермен кеңесіңіз. Жүкті немесе жүктілікті жоспарлайтын болсаңыз, спорынья препараттарын қабылдауға болмайды.\r\n\r\nБасқа дәрілік препараттар сақинаның симптомдарын емдеу үшін тағайындалады. Олар жеке немесе басқа дәрілермен бірге қолданылуы мүмкін. Оларға жататындар:\r\n\r\n* Жүрек айнуын басатын препараттар\r\n* Тыныштандыратын құралдар, мысалы, барбитураттар\r\n* Есірткілік ауырсынуды бастатын құралдар\r\n \r\nПиретрум – сақинаны емдейтін кең таралған шөп. Осы өсімдік тектес препараттың көмегімен сақинаны емдеу бойынша кейбір зерттеулер жүргізілген. Егер ауруды пиретруммен емдеуге әрекеттенсеңіз, дәрігердің пікірін біліңіз. Осымен қатар, өсімдік тектес дәрілік құралдардың сатылуы дәріханаларда бақылауға алынбаған. Шөпті таңдауда білікті фитотерапевтпен кеңесу қажет.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nӘр адамның емдеуге серпіні әр түрлі болады. Кейбір адамдарда бас аурулары сирек болады және емдеуді қажет етпейді. Басқалар бірнеше препараттарды қабылдап, ауруханаға да жатады.\r\n\r\nСақина инсульттің дамуының қауіп факторларының бірі. Сақина аурамен қосарланатын болса, қауіп жоғары. Сақинасы бар адамдарға инсульттің дамуының басқа қауіп факторларынан алшақ болу қажет, мысалы, темекі шегу, ұрықтануға қарсы таблеткаларды қабылдау, дұрыс тамақтанбау секілді.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nКелесі жағдайларда шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* «басыңыз бұрын-соңды бұлай қатты ауырмаған»\r\n* Сөйлеу, көру, қимыл үйлесіміндегі бұзылыстар, тепе-теңдікті жоғалту. Әсіресе, осыған дейін сақина ұқсас симптомдармен қосарланбаған болса.\r\n* Бас ауруы жатқан кезде ушығады.\r\n* Бас ауруы кенеттен басталған.\r\n \r\nСондай-ақ, келесі жағдайларда дәрігермен кеңесу қажет:\r\n\r\n* Бас ауруы сипатының өзгерісі\r\n* Осыған дейінгі көмектесіп келген емдеу тиімсіз болуда \r\n* Дәрілік препараттарды қабылдаудың жанама әсерлері пайда болған: жүрек соғуы ұдайылығының өзгерісі, солғын немесе көкшіл тері, ұйқы басуы, жөтел, депрессия, шаршау, жүрек айнуы, құсу, диарея, іш қатуы, іштің ауырсынуы, құрысу, ауыздың құрғауы немесе шөлдеу.\r\n* Жүктілік немесе жүкті болуы мүмкіндігі – кейбір дәрілерді жүктілікте қолдануға болмайды. \r\n\r\n__Ақпарат көзі:__ АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000709.htm\r\n\r\n__Аудармашы:__ Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бауыр циррозы және портальдық гипертензия','','','kz','s','',0,'',4901,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531730340,1563266340,1531730676,'Циррозға шалдыққан адамдарда бауыр жасушалары зақымданады және өздігінше қалпына келу қабілетін жоғалтады. Бауыр жасушалары тіршілігін жойғанда тыртық тіні қалыптасады. Тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады.\r\n\r\nӘдетте, улы заттектер мен алмасу өнімдері бауыр арқылы өткенде сүзгіленеді. Себебі, тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады, қан сүзгіленбейтін болады. Улы заттектер және алмасу өнімдері организмде жинақталады. Ауыр жағдайларда цирроз комаға және өлім-жітімге апарады.  ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Цирроз дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Портальдық гипертензия дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Бауыр циррозының симптомдары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Бауыр циррозының пайда болу себептері қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Портальдық гипертензияның себептері қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дәрігер циррозды қалай анықтайды?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Цирроз дегеніміз не?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"65\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЦиррозға шалдыққан адамдарда бауыр жасушалары зақымданады және өздігінше қалпына келу қабілетін жоғалтады. Бауыр жасушалары тіршілігін жойғанда тыртық тіні қалыптасады. Тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады.\r\n\r\nӘдетте, улы заттектер мен алмасу өнімдері бауыр арқылы өткенде сүзгіленеді. Себебі, тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады, қан сүзгіленбейтін болады. Улы заттектер және алмасу өнімдері организмде жинақталады. Ауыр жағдайларда цирроз комаға және өлім-жітімге апарады.  \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Портальдық гипертензия дегеніміз не?__\r\n\r\nҚалыпты жағдайда бауырдан қанның ағуы қақпа көктамыры (венасы) атты ірі қантамыры арқылы жүзеге асырылады. Егер цирроздың салдарынан бауыр арқылы қан ағуы бұзылса, осы көктамырдағы қан ағымы бәсеңдейді және қысымның артуына ықпал етеді. Қақпа венадағы қысымның артуы портальдық гипертензия аталады.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Бауыр циррозының симптомдары қандай?__\r\n\r\nДәрігер келесі симптомдардың болуы туралы сұрайды:\r\n\r\n* Тәбетті жоғалту\r\n* Жоспарланбаған салмақ жоғалту\r\n* Әлсіздік және шаршау\r\n* Жүрек айнуы\r\n* Сары ауру (терінің және көздің ағының сарғаюы)\r\n* Қошқыл-қоңыр түсті несеп\r\n* Қызыл алақан\r\n* Қан аралас құсық\r\n* Етеккір айналымының бұзылысы (әйелдерде)\r\n* Назар қоюдағы қиындықтар, ұмытшақтық\r\n* Терінің қышуы\r\n* Іштің кебуі (іш қуысында сұйықтық жиналуымен).\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Бауыр циррозының пайда болу себептері қандай?__\r\n\r\nЦирроз кейде гепатитке байланысты болады (бауырдағы вирустық жұқпа), немесе организмге зиянды химиялық заттектердің ұдайы түсуінде пайда болады. Цирроздың пайда болуының кең таралған себебі – алкогольді үлкен мөлшерде тұтыну. Бұл алкогольдік цирроз аталады.\r\n\r\nАлкогольді үлкен мөлшерде тұтынатын әйелдер бауырдың алкогольдік циррозына бейім келеді. Егер алкоголь тұтынатын болсаңыз, бауыр циррозы белгісін тексеруі үшін бұл туралы емдеуші дәрігерге айту қажет. Алкогольді ұзақ уақыт бойы тұтынумен қатар және мастану (қысқа уақыт ішінде көп мөлшерде алкоголь ішу) да бауыр циррозының пайда болуына ықпал етуі мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Портальдық гипертензияның себептері қандай?__\r\n\r\nЕгер қақпа венасы арқылы қан ағымының өтуі бұзылса, қан жүрекке басқа қантамырлар арқылы қайтуы тиіс, көбінесе, асқазан, өңеш және ішек веналары арқылы. Өтетін қанның көлемі артқандықтан, бұл тамырлар ісініп, кеңейеді. Бұл веналардың варикоздық кеңеюі.  Бұл тамырлардың қабырғалары жұқарған және жеңіл жарылуы мүмкін, себебі, олар қандағы биік қысымға бейімделмеген.  Мұндай тамырлардан қан кетуі күрделі болуы, тіпті, өлім-жітімге апаруы мүмкін. Қақпа вена жүйесінде қан ағымы бұзылуынан уыттар бауырда жойылмайды, демек, организмде қалады. \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Дәрігер циррозды қалай анықтайды?__\r\n\r\nДәрігер науқасты қарап, бауырдың қызметін зерттеу үшін тексерулерді тағайындайды. Бауырдың биопсиясы да тағайындалады. Бұл кезде бауырға жұқа ине енгізіледі, онымен тіннің шағын бөлікшесі алынады. Бауырды көрнекі ету үшін ультрадыбыстық щерттеу дк тағайындалады.\r\n\r\n__Бауыр циррозын және портальдық гипертензияны емдеудің нұсқалары қандай?__\r\n\r\nБауыр жасушалары зақымдалғанда оларды қалпына келтіру үшін ештеңе жасауға келмейді, цирроз да емдеп, жазылмайды. Емдеу  бауырдың әрі қарай зақымдалуын жоюға және асқынуын емдеуге бағытталған (мысалы, зақымдалған қантамырларынан қан кетуі). Қантамырлардың қабырғаларының зақымдануының алдын алу үшін дәрігер дәрілік препараттарды тағайындайды. Алайда, олардың жанама әсерлері болады және кейбір науқастар оны қабылдай алмайды. Сондай-ақ, портальдық гипертензия болғанда дәрігер қысымды азайту үшін препараттарды тағайындайды.\r\n\r\nЕгер дәрілік препараттарды қабылдау жеткіліксіз болса, қан кетуін тоқтату үшін оперативтік араласу қажет болады. Нұсқалардың бірі – өңештен асқазанға өтетін тұсында варикоздық кеңейген венада қан ағымын тежеу. Ем-шараны өткізу үшін ұшында шамы бар икемді түтік ауыз арқылы асқазанға енгізіледі. Осыдан кейін кеңейген қан тамырына оларды тежеу үшін арнайы резеңке салынады немесе химиялық заттектер енгізіледі.\r\n\r\nЕгер ем-шара тиімсіз болса, портальдық гипертензиясы бар науқасқа хирургиялық операция жасау қажет болуы мүмкін, оның барысында хирург қантамырларын қан ағымы бауырды айналып өтетіндей етіп қосады. Кейбір жағдайда  ТИПС (__трансъюгулярлық бауыр ішілік портокавальдық__ шунтирлеу) аталатын ем-шара қоса жасалуы мүмкін.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Байламдарды созып алудағы алғашқы жәрдем','','','kz','s','',0,'',2697,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531730760,1563266760,1531731147,'Байламдар – қатты, эластикалық құрылымдар, сүйекті өзара қосып, олар буынды орнында ұстайды. Созып алу– байламдардың жарақаты, оның талшықтарының жарылуынан туындайды. Байламдардың жарылуы ішінара немесе толық болады.\r\n\r\nБайламдардың созылуы тобық пен тізенің аумағында жиі пайда болады. Созылған байламдар тез ісінеді және ауырсынатын болады. Әдетте, ауырсыну мен ісіну күштірек болса, жарақат та ауыр болады. Көпшілік жағдайда аздаған созылуда жарақатты өздігінше емдеуге болады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Осы кеңестерді орындаңыз__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Шұғыл медициналық көмекке қашан жүгіну қажет__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБайламдар – қатты, эластикалық құрылымдар, сүйекті өзара қосып, олар буынды орнында ұстайды. Созып алу– байламдардың жарақаты, оның талшықтарының жарылуынан туындайды. Байламдардың жарылуы ішінара немесе толық болады.\r\n\r\nБайламдардың созылуы тобық пен тізенің аумағында жиі пайда болады. Созылған байламдар тез ісінеді және ауырсынатын болады. Әдетте, ауырсыну мен ісіну күштірек болса, жарақат та ауыр болады. Көпшілік жағдайда аздаған созылуда жарақатты өздігінше емдеуге болады.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Осы кеңестерді орындаңыз__\r\n\r\n1.      Зақымданған аяққа демалыс беру қажет. Дәрігер жарақаттанған аумаққа 48 сағат  бойы жүктеме түсіруге тыйым салады. Алайда, белсенділікті мүлде үзбеңіз. Тобықтың созылуында да басқа бұлшық еттерге аздаған жүктеме беруге болады. Мысалы, қол мен иық белдеуін жаттықтыру үшін велотренажерді қолдануға болады, бұл кезде жарақаттанған тобық буынына жүктеме шектеледі. Осылайша, жүрек-қантамыр жүйесінің жұмысын қолдауға болады.\r\n\r\n2.      Зақымданған аумаққа суық басыңыз. Бұл жарақаттан кейінгі ісінуді шектеуге көмектеседі. Жарақаттан кейін тезірек оған мұз басыңыз, оны 15-20 минуттен, күніне 7-8 рет, 48 сағат ішінде ісіну кеткенге дейін орындаңыз. Мұз басқанда абайлаңыз, ұзақ ұстамаңыз, себебі, бұл тіндірдің зақымдануын туындатуы мүмкін.\r\n\r\n3.      Жарақаттанған тұсты қысып, таңыңыз. Оны эластикалық бинттен немесе неопреннен жасаған дұрыс.\r\n\r\n4.      Аяқты көтеріп қою қажет. Бұл оның ісінуін тежейді немесе алдын алады.\r\n\r\nЕкі күннен кейін абайлап, зақымданған тұсты икемдеп, қозғалта бастауға болады. Біртіндеп, жағдай жақсарады. Сауығу барысында пайда болған ауырсынуды жеңілдету үшін ауырсынуды басатын, қабынуға қарсы препараттар - ибупрофен және ацетаминофенді қабылдауға болады.\r\n\r\nЕкі немесе үш күнде симптомдар жақсармаса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Шұғыл медициналық көмекке қашан жүгіну қажет__\r\n\r\n* Денеің салмағын жарақаттанған аяққа сала алмайсыз, буында тұрақсыздық немесе жансыздануды сезінесіз, немесе буынды қозғалта алмайсыз. Бұл байламдардың толық жарылуын білдіреді. Дәрігерге баратын жолда буынға суық басыңыз.\r\n* Қызыл немесе қызарған жолақтар пйда болған, олар жарақаттанған аумақтың шегінен шығып, таралады. Бұл инфекцияның белгісі болуы мүмкін.\r\n* Жарақат өткенде бірнеше рет жарақаттанған аумақта пайда болған.\r\n* Байламдардың күшті созылуы болса. Емдеудің жеткіліксіздігі немесе кеш басталуы буынның ұзақ мерзімдік тұрақсыздығына немесе созылмалы ауырсынуға апарады. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бел-сегізкөз радикулитінің','','','kz','s','',0,'',26717,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531731120,1563267120,1531734925,'Бел – бұл сүйектерден, бұлшық еттерден және байламдардан тұратын құрылым. Бел дененің жоғарғы және төменгі бөлігін қосатындықтан, ауыр заттарды көтергенде, бір нәрсеге қол созғанда немесе омыртқа бұратылғанда ол жарақаттарға аса бейім.  Беліміз ауырсыну пайда болғанда, арқаның икемділігіне, күштілігіне тәуелді екендігімізді түсінеміз. Белімізде ауырсыну пайда болғанға дейін көпшілігіміз арқаның және іштің бұлшық еттерінің ширақтығын сақтаудың маңыздылығы туралы ойланбаймыз.\r\n\r\nБарлық адамдардың 85% жуығы белінде ауырсыну сезінген. Көбінесе, белдің ауырсынуы бұлшық еттердің шамадан тыс ширығуының және омыртқа бағанын қолдап тұратын бұлшық еттер мен байламдардың жарақаттарының салдарынан туындайды. Сирек түрде белдің ауырсынуы ауруларға немесе омыртқа бағанының деформациясына байланысты да болады.\r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Белдің ауырсынуы дегеніміз не және ол ненің салдарынан туындайды?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Белдің ауырсынуының симптомдары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Белдің ауырсынуының себебі қалай анықталады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Белдің ауырсынуының қауіп факторлары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Үйдегі емделу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Дискінің жарығы бойынша операция жасау қажет пе?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дискінің жарығы дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Дискінің жарығы кезінде қандай операциялар жасалады?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Белдің ауырсынуы дегеніміз не және ол ненің салдарынан туындайды?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"66\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Бел__ – бұл сүйектерден, бұлшық еттерден және байламдардан тұратын құрылым. Бел дененің жоғарғы және төменгі бөлігін қосатындықтан, ауыр заттарды көтергенде, бір нәрсеге қол созғанда немесе омыртқа бұратылғанда ол жарақаттарға аса бейім.  Беліміз ауырсыну пайда болғанда, арқаның икемділігіне, күштілігіне тәуелді екендігімізді түсінеміз. Белімізде ауырсыну пайда болғанға дейін көпшілігіміз арқаның және іштің бұлшық еттерінің ширақтығын сақтаудың маңыздылығы туралы ойланбаймыз.\r\n\r\nБарлық адамдардың 85% жуығы белінде ауырсыну сезінген. Көбінесе, белдің ауырсынуы бұлшық еттердің шамадан тыс ширығуының және омыртқа бағанын қолдап тұратын бұлшық еттер мен байламдардың жарақаттарының салдарынан туындайды. Сирек түрде белдің ауырсынуы ауруларға немесе омыртқа бағанының деформациясына байланысты да болады.\r\n\r\nБелдің ауырсынуының түрлері: \r\n\r\n* Жіті, 3 айға дейін созылады. Көпшілік адамдарда үйде 4-6 апта емделгеннен кейін ауырсыну жеңілдейді. \r\n* Қайталанатын, жіті симптомдардың қайталанатын көріністерімен. Көпшілік адамдарда белдің ауырсынуының қайталануының, кемінде, бір көрінісі байқалады. \r\n* Созылмалы, 3 айдан артық созылады.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Белдің ауырсынуының симптомдары қандай?__\r\n\r\n«Белдің ауырсынуы» термині симптомрдардың бірқатар ауқымын сипаттау үшін қолданылады. Себептеріне қарай белдің ауырсынуы батып, күйдіріп, жіті түрде ауырсыну, үлкен аумақты қамтитын немесе бір нүктеде шектелген болады. Біртіндеп дамуы немесе кенеттен пайда болуы және бұлшық еттік түйілумен немесе сіресумен қосарлануы, немесе оларсыз өтуі мүмкін.\r\n\r\nАяқтағы симптомдары (ауырсыну, ұйып қалу немесе шаншу, әдетте, тізеден төмен) омыртқа бағанының төменгі бөлігіндегі бұзылыстарға байланысты аяққа баратын нервтің қысылуынан туындауы мүмкін; олар өздігінше немесе белдің ауырсынуымен бірге байқалуы мүмкін.  \r\n\r\nЕкі аяқтағы әлсіздік несеп қапты және/немесе ішекті бақылау қызметін жоғалтумен қоса «жылқы құйрығы» аталатын синдромды білдіреді, бұл жағдайда шұғыл медициналық көмек көрсету қажет.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Белдің ауырсынуының себебі қалай анықталады?__\r\n\r\nДәрігер белдің жіті ауырсынуын науқастың өткендегі аурулары, жұмысқа және дене белсенділігі, сондай-ақ, қарапайым тексерулердің негізінде анықтайды. 95% жағдайда емдеуге ұсыныстар беру үшін дәрігерге осы деректер жеткілікті.\r\n\r\nКейде арқа аумағындағы бұзылыстар туралы көбірек ақпарат алуға мүмкіндік беретін күрделі көрнекілік тексеру әдістері  қолданылады. Арқа  аумағындағы бұзылыстарды анықтаудың көрнекілік тексеру әдістеріне жататындар: магниттік- резонанстық томография (МРТ), компьютерлік томография (КТ), сүйектерді сканерден өткізу және рентгендік зерттеу.\r\n\r\nМРТ және компьютерлік томография нервтердің сығылуына байланысты бұзылыстарды туындататын дискінің жарығын немесе омыртқа каналының тарылуын бірдей дәрежеде дәл көрнекілікпен көрсетуге қабілетті. МРТ компьютерлік томографиядан артықшылығы - МРТ кезінде иондаушы сәулелену қолданылмайды. \r\n\r\nЕгер тексерудің нәтижелері науқаста күрделі аурудың болуын болжаса, симптомдар 4-6 аптадан артық созылса, немесе науқастың арқасында ұдайы күшті ауырсыну, аяқтың ауырсынуы немесе ұйып қалуы болса, көрнекілік зерттеу әдістері науқастың ауруының табиғатын ашып, себебін анықтай алады.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Белдің ауырсынуының қауіп факторлары қандай?__\r\n\r\nОрта жастағы ерлерде, отбасының мүшелерінің бірінде арқасы тарапынан бұзылыстар болса, немесе жүктіліктің толық мерзімін аяқтаса, белдің ауырсыну қаупі жоғары болады. Сондай-ақ, қауіп факторларына жататындар: темекі шегу, артық салмақ, көп отыратын өмір салты, ұдайы ширығу, арқаның дірілдеуі немесе бұратылуы, сүйекті әлсірететін дәрілерді ұзақ уақыт қабылдау (мысалы, кортикостероидтарды).\r\n\r\n\'\'__Белдегі жіті ауырсыну. __\'\'Көпшілік жағдайда белдің ауырсынуы үйдегі емдеу кезінде басылады. Белдің ауырсынуының алғашқы симптомдарында келесі емдеуді бастаңыз:  \r\n\r\n3 күн мұз басып, содан кейін ылғалды жылу қою қажет. Стероидтық емес қабынуға қарсы препараттарды ауырсынуды басу үшін қабылдауға болады. Күнделікті белсенділікті жалғастыруға болалы, егер арқадағы ауырсыну күшеймесе.  Екі күннен аса төсекте болу режимі сауығуды  бәсеңдетеді.\r\n\r\n\'\'__Белдің күшейетін немесе жалғасатын ауырсынуы.__\'\' Егер 4 апта бойы үйдегі емдеуге қарамастан, симптомдар күшейетін болса, немесе өтпесе,  тексерілу және үйдегі емдеуді жалғастыру үшін дәрігерге көрініңіз. Уқалауды, акупунктураны немесе баламалық медицинаның басқа, ыңғайлы түрлерін қолдануға болады. Ғылыми зерттеулердің деректері бойынша белгісіз себепті белдің ауырсынуында немесе  бұлшық еттің түйілуінде аталған емдеу түрлері әркімге әр түрлі әсер етеді. Бір шағын зерттеу көрсеткендей, психологиялық фактор маңызды роль атқарады: адамның аса сеніп жасаған ем-шарасы белдің ауырсынуын жойған.\r\n\r\n\'\'__Белдің созылмалы ауруы.__ \'\' Егер белдің мәселесі 3 айдан артық уақытқа созылса, науқас созылмалы ауырсынуды емдеп үйренуі қажет.  Созылмалы ауырсынуды денелік және жігерлік тұрғысынан жеңу үшін бірнеше маманнан кеңес алу қажет, емдік дене шынықтыру маманын қоса – арқаға және ішке арналған жаттығулар кешенін таңдау мәселесі бойынша. Белдің созылмалы ауырсынуында көмектесетін емдеудің қосымша түрлеріне ауырсынуды жеңу дағдыларына үйретудің танымдық-мінез-құлықтық емдеуі, сондай-ақ, ауырсынуды басу үшін жұлын каналына инъекция салу немесе үшциклдік антидепрессанттарды қабылдау жатады.\r\n\r\nБелдің созылмалы ауырсынуын емдеу үшін бірқатар тәжірибелік немесе тексерілмеген емдеу әдістері де бар, оның ішінде, диск ішілік электротермиялық емдеу (ВДЭТ), морфинді сорғыштар және лазерлік дискэктомия.  Бұл әдістерге сақтықпен қараңыз, мұндай емдеуге кірісу үшін бірнеше пікірді білу қажет.\r\n\r\nБелдің ауырсынуын емдеу үшін сирек жағдайда операция қажет болады. Белдің ауырсынуын туындататын кейбір жағдайларда (мысалы, дискінің жарығында) операция көмектесуі мүмкін. Бірақ, бұл жағдайларда да көпшілік адамдар операциясыз емделе алады.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nБелдің ауырсынуын емдеудің нұсқалары әр түрлі: үйдегі емдеуден бастап, арқаның созылмалы ауруларына қатысты тәжірибелік –инвазитік ем-шараларға дейін. Емдеудің кейбір әдістері белдегі созылмалы ауруды емдеу үшін жарамды, бірақ, жіті ауырсынуды басуға жарамсыз болады.\r\n\r\nБелдің жіті ауырсынуын басу үшін екі әрекетті әдіс:\r\n\r\n1) Белсенділікті сақтау (төсекте жатпау); 2) қабынуға қарсы препараттарды қабылдау. \r\n\r\nБелдің созылмалы ауырсынуын емдеудің тиімді екі әдісі:\r\n\r\n1) науқастың бұлшық етінің күшін нығайтуға бағытталған жаттығулар; 2) созылмалы ауырсынуды емдеу.\r\n\r\nБелгісіз себепті белдің ауырсынуына немесе бұлшық еттің түйілуіне емдеудің әдістері әркімге әр түрлі әсер етеді. Бір шағын зерттеу көрсеткендей, адамның аса сеніп жасаған ем-шарасы белдің ауырсынуын жеңуге көмектеседі.\r\n\r\nЕгер науқастың белі жарақатқа жақында ұшыраса, оны бірнеше аптаның ішінде табысты емдей алады.\r\n\r\nАлдымен үйдегі емдеу әдістерін қолдану қажет, оған 3 күн бойы мұз басу, одан кейін ылғал жылуды қою,  сондай-ақ, стероидты емес қабынуға қарсы препараттарды қабылдау жатады.\r\n\r\nНауқас өзінің күнделікті белсенділігіне, мүмкіндігінше, тезірек оралуы қажет (төсекте болу сауығуды бәсеңдетеді). \r\n\r\nШыдамдылық қажет: белдегі жіті ауырсынудың  90% жағдайлары  3 айдың барысында тек үйдегі емделу арқылы табысты емделеді. \r\n\r\nКөптеген адамдарда белдің ауырсынуының, кемінде, бір қайталануы болады. Науқастың белінде ауырсыну болса, арқасы бұрынғыдан әлжуаз болатынын есте ұстауы қажет. Омыртқаға күтім жасауды күн тәртібіне міндетті енгізу қажет:\r\n\r\nІштің және арқаның бұлшық еттерінің күшін сақтау қажет, ауырды дұрыс көтеріп, арқаны дұрыс ұстауды қадағалау қажет.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Үйдегі емдеу__\r\n\r\nНауқастың жағдайында қосымша медициналық емдеу қажеттігіне қарамастан, үйдегі емдеу белдің ауырсынуының сауығуы үшін аса маңызды.\r\n\r\n\'\'__Белдің жіті ауырсынуы.__\'\' Науқас арқасының алғаш жіті ауырсынуын сезінсе, шұғыл  дәрігердің назарын талап ететін симптомдарды білуі тиіс. Егер науқаста күрделі аурудың симптомдары болмаса, үйде емделіп көруіне болады.\r\n\r\nАуырсыну басталғаннан кейінгі алғашқы бірнеше күн бойы белдің ауырсынуындағы көмек көрсетудің бастапқы ұсыныстарын орындау қажет. Мысалы, бөксені айналдыра қозғау, бұл жаттығу омыртқаны жұмсақ ажыратып, белді созады.\r\n\r\n Күнделікті жүктемені азайтқан жөн. Зерттеулерге сай, дене белсенділігін сақтауға қарағанда төсекте болудың пайдасы аз (ауырсынуды басу үшін). Бірақ, жүктемелердің көлемін азайту қажет. Белдің ауырсынуын туындататын қимылды жасаудан алшақ болу қажет.\r\n\r\nАуырсынуды басатын дәрілерді немесе стероидты емес қабынуға қарсы препараттарды қабылдау қажет, сондай-ақ, арқаның ауырсынуын азайту үшін оған мұз немесе жылу қою қажет.\r\n\r\n\'\'__Созылмалы ауырсынуды емдеу. __\'\'Егер белдің ауырсынуы 3 айдан артық уақытқа созылса, науқастың созылмалы ауырсынуды емдеп үйренуі өмірлік маңызды. Организм ұдайы ауырсынуға сезімтал бола бастағандықтан, физиологиялық түрдегі серпінінің салдарынан ауырсыну ұдайы күйге көшеді.\r\n\r\nСозылмалы ауру кезінде психологиялық кеңес және дәрі-дәрмекпен емдеу қажет, себебі, ауырсыну іштей-сырттай қажытады. Жағдайға байланысты түрде үйдегі емдеу шеңберінде келесі емдеу түрлерінің бірін немесе бірнешеуін қолданып, ауырсынуды бақылауға алуға болады:\r\n\r\n* Арқаның бұлшық еттерін нығайтуға бағытталған жаттығулар: қажетті жаттығулардың тізімін алу үшін емдік дене шынықтыру бойынша маманға немесе емдеуші дәрігерге бару қажет. \r\n* Екі күн бойы ауырсынуды басатын дәрілерді қабылдау – ауырсынуды басу үшін. \r\n* Емдік уқалау – бұлшық етінің түйілуін басу үшін.\r\n* Омыртқа бағанын түзету – бұл шараны мануалдық емдеу маманы жасауы тиіс.\r\n* Акупунктура (инемен емдеу).\r\n* Үшциклдік антидепрессанттар –созылмалы ауырсынуды емдеу үшін. Дәрілердің бұл түрі көңіл-күйді ғана емес, созылмалы ауырсыну кезінде қосымша ауырсынуды басатын әсері де бар. \r\n* Ауырсынуды басатын препараттардың инъекциясы немесе кортикостероидтар (гормондар) – ауырсыну сезімін тежеу немесе қабынуды азайту үшін. \r\n* Нейростимуляция  аппараттарының көмегімен жұлынды ынталандыру – белдегі күшті созылмалы ауырсыну кезінде қолданылуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Белдің ауырсынуын оның күшейген немесе қайталанған кезінде емдеу. __\'\'\r\nНауқаста екі күннен артық белінің ауырсынуы болса, арқасының немесе аяқтарының жағынан симптомдары күшейсе немесе үйдегі 4 апталық емдеуден кейін де сақталса, дәрігерге көріну қажет. Объективті тексеру және зерттеудің көрнекілік әдістері науқастың жағдайы туралы жаңа ақпарат беріп, әрі қарай емдеу тактикасы жөнінде дұрыс шешім қабылдауға көмектеседі.\r\n\r\n__Егер белдің жеңіл немесе орташа ауырсынуының ешқандай күрделі себебі анықталмаса__ (бұл 85% жағдайда болады), науқасқа үйдегі емдеуді жалғастыруына кеңес беріледі. Аурудың симптомдарын ушықтырмаса, күнделікті арқаны нығайтатын жаттығуларды орындау ұсынылады. Стероидты  емес қабынуға қарсы препараттар, жылы ылғал басу, уқалау пайдалы болады.\r\n\r\n__Егер ауырсыну күшті болса, дәрігер опиаттар тобынан ауырсынуды басатын дәрілердің қысқа мерзімдік курсын, стероидтардың__ (гормондардың) эпидуралдық инъекцияларын, немесе бұлшық еттік релаксанттарды ұсынуы мүмкін. Бұл препараттардың оң әсерімен қатар қарымды зиянды және жанама әсерлері де бар.\r\n\r\n__Егер науқаста негізгі ауру болса__ – мысалы, дискінің жарығы, омыртқа бағанының тарылуы, анкилоздық спондилит, остеоартрит, қатерлі ісік  немесе инфекция болса, осы ауруларды емдеу үшін науқас тиісті мамандарға баруы тиіс. \r\n \r\n__Операция__\r\n\r\nБелдің ауырсынуын  емдеу үшін оперативтік емдеу сирек қолданылады; көпшілік жағдайда ауырсынудың себебін хирургиялық түрде жою мүмкін емес, себебі, ол белгісіз. Оперативтік емдеу омыртқа бағанының төменгі бөлігінде бұзылыстары бар адамдардың 1%-нан аз санында жасалады.   Омыртқа бағанының төменгі бөлігінде  жасалатын операциялардың көпшілігі диск жарығына  қатысты орындалады. Сонымен қатар, дискінің жарығы бар адамдардың көпшілігіне операция қажет болмайды. Көбінесе, диск жарығына  қатысты операция дискінің бұзылыстары ауыр және жеке түрдегі құяңға апарғанда жасалады.\r\n\r\nОперативтік емдеу келесі жағдайларда орындалады:\r\n\r\n* Жарақаттың  нәтижесіндегі омыртқаның сынықтары. \r\n* Жұлын сарысуының инфекциялары . \r\n* «Омыртқа бағанының тұрақсыздығы» жағдайы – мысалы, спондилолиз және спондилолистез. \r\n* Жұлынның ісігі.\r\n\r\n\'\'__Оперативтік емдеудің нұсқалары__\'\'\r\n\r\nОмыртқа бағанының төменгі бөлігінде  жасалатын операциялардың нұсқалары әр  түрлі және омыртқа бағанының төменгі бөлігіндегі мәселелердің себебіне байланысты болады.\r\n\r\nДискінің жарығына қатысты операция кезінде жұлынды немесе нерв түбіршегін қысатын дискінің заттегі алынып тасталады.\r\n\r\nЖұлындық каналдың тарылуына қатысты операциялар (жұлынды омыртқаға артродез жасаумен (буынды бекіту) немесе жасамастан декомпрессиялау (қысымын азайту)) кезінде тарылған жұлын каналының кеңеюі жүргізіледі және жұлынның немесе түбіршектердің қысылуы жойылады. \r\n\r\nСпондилолистез және «омыртқа бағанының тұрақсыздығының» басқа көріністеріне қатысты  омыртқаны анкилоздау операциясы кезінде  (артродез) омыртқалар жұлынға немесе түбіршектерге қысымын азайтуы үшін бір-бірімен қосылады.\r\n\r\nЖұлынның ісіктеріне қатысты операцияларға ісікті артродез жасаумен немесе жасамастан алып тастау және тұрақтандыру жатады.  \r\n\r\nОмыртқаның инфекциялық зақымдануына қатысты операциялар кезінде  оны артродез жасаумен немесе жасамастан хирургиялық өңдеу жүргізіледі.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Дискінің жарығы бойынша операция жасау қажет пе?__\r\n\r\nБұл ақпарат науқасқа өзінің нұсқасын түсінуге көмектеседі  –  дәрігермен бірге шешім қабылданатын немесе толығымен оның ұсыныстарын орындайтын жағадайларда.\r\n\r\nДискінің жарығын  хирургиялық емес немесе оперативтік тәсілдермен емдеуге болады. Шешім қабылдай отырып, келесі тұстарды ескеру қажет:\r\n\r\nДиск жарығының көптеген жағдайлары емделіп, жазылады, және ауырсыну бірнеше ай бойы тыныштық, медикаментоздық емдеу, инъекциялар және реабилитация секілді хирургиялық емес емдеуден кейін азаяды.  Хирургиялық  емес емдеу аурудың симптомдарын едәуір азайтуға және науқастың күнделікті қызметіне оралуына көмектеседі.\r\n\r\nЕгер дискінің жарығының салдарынан науқаста күшті ауырсыну немесе жамбаста және аяқтың ұйып қалуы (құяң) болса, операция жеңілдету әкеледі. \r\n\r\nЕгер айқындалған құяң бір айдан артық созылса, оперативтік емдеу туралы ойлану қажет. Оперативтік емдеуден кейін ауырсыну тезірек өтуі ықтимал. Бірақ, тәжірибеге сай хирургиялық емес емдеудің 4-8 жылынан кейінгі нәтижелер хирургиялық емдеудің нәтижелерімен ұқсас келеді. \r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дискінің жарығы дегеніміз не?__\r\n\r\nОмыртқаны құрайтын сүйектер бір-бірінен амортизациялайтын (соғылуды жұмсартатын) шағын дискілермен бөлінген. Пішіні жағынан дискілер дөңгелек және жалпақ, тығыз сыртқы қабатымен (капсула немесе сақина), олар сілікпе тәрізді заттекті (ядроны) қоршап тұрады. Бұл дискілер сау болғанда, амортизатор (соғылуға жұмсартқы) секілді әрекет етеді және омыртқаға икемділік береді. Диск жарақаттың салдарынан, табиғи тозудан, қартаюдан немесе аурудың салдарынан  зақымдалған кезде олар өзгеше түрде шығыңқы болып немесе жарылуы мүмкін. Бұл жағдай дискінің жарығы немесе протрузиясы аталады.\r\n\r\nДискінің  жарығы немесе протрузиясы жұлыннан нерв тарамдарының ажыраған жерінде нервті қысуы мүмкін. Мұндай қысу ауырсынуды, ұйып қалуды, шаншуды, әлсіздікті немесе аяқтың рефлекстерін жоғалтуды туындатуы мүмкін. Бұл кезде кейде белде ауырсыну пайда болады. Бірақ, көптеген жағдайда дискінің жарығының симптомдары болмайды.  Егер МРТ-зерттеуінде дискінің жарығы болса, дәрігер бұл зерттеу нәтижесін медициналық тексеріп,қараудың нәтижесімен мұқият салыстырып, симптомдардың себебі МРТ кезінде анықталған дискінің жарығы болуына көз жеткізеді. \r\n\r\n\'\'__Қандай жағдайда диск жарығының хирургиялық емес емдеуі қолданылады?__\'\'\r\n\r\nКөпшілік жағдайда дискінің жарығы хирургиялық емес емдеудің бірнеше айынан кейін емделіп, жазылады. Хирургиялық  емес емдеуге жататындар: қысқа мерзімдік тыныштық күй, ауырсынуды дәрімен басу және емдік дене шынықтыру, сондай-ақ, дәрігер тағайындаған жаттығулар кешені. Дискінің жарығына шалдыққан науқастардың шамамен 50%  - 1 айдан кейін, ал көпшілігі  - 6 айдан кейін сауығады. Тек науқастардың  10%-да  - 5 аптадан кейін күшті ауырсыну сақталады, бұл кезде оперативтік емделу қажеттігі туындайды. \r\n\r\nЕгер хирургиялық емес емдеудің 6 аптасынан кейін науқастың жағдайы жақсарса, бұл оның организмінің әрі қарай операциясыз сауығу мүмкіндігін көрсететін оң белгі саналады.  Көбінесе, организм дискінің заттегін өзі жояды, бұл нервтің қысылуына байланысты туындаған ауырсынуды және басқа симптомдарды азайтады. Бұл үрдіс резорбция аталады.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Диск жарығына қатысты операция қашан жасалады?__\r\n\r\nОперативтік емдеу диск жарығы ауруына шалдыққан адамдардың шамамен, 10 пайызына жасалады. Дәрігерлердің көпшілігі, әдетте, оперативтік емдеуді қолдануды қарастырудың алдында 1-3 ай  күтеді. Егер осы уақыт ішінде хирургиялық емес емдеу әдістерімен науқас табыссыз емделсе, операция туралы ойлану қажет. Кейде дискінің жарығы 6 айдан астам уақыт бойы ауырсынуды, әлсіздікті немесе ұйып қалуды туындатады, бұл жағдайда нервтің қайтымсыз зақымдануы пайда болуы мүмкін, және мұндай адамдарда  оперативтік емдеудің пайдасы аз болады.\r\n\r\nДиск жарығына қатысты операция ауырсынуды азайту және қимылдар мен қызметтің  көлемін қалпына келтіру мақсатында жасалады. Оперативтік емдеу келесі жағдайларда көрсетілген:\r\n\r\n* Науқасты аяқтағы ауырсыну мазалайды, сондай-ақ, әлсіздік және күнделікті белсенділіктің шектелуі бар. \r\n* Объективті тексеру нәтижелері науқастан әлсіздікті, қимылдың қалыпты көлемінің шектелуін, сезімталдықтың бұзылысын немесе рефлекстердің өзгеруін анықтайды. \r\n* Магниттік -резонанстық томография (МРТ), компьютерлік томография немесе миелограмма секілді диагностика әдістері дискінің жарығын операциялық жолмен емдеу қажеттігін көрсетеді.\r\n\r\nДиск жарығына қатысты операция келесі жағдайларда жасалады:\r\n\r\n* Дискінің жарылуы немесе нерв түбіртектерінің қысылуының себебі болатын диск заттегінің бос бөліктерін алып тастау. Егер құяңның күшті ауырсынуы хирургиялық емес емдеудің 4-6 аптасынан кейін өтпесе, дәрігер науқасқа оперативтік емдеуді ұсынуы мүмкін. \r\n* Нервтің күрделі зақымдануын туындатқан дискінің жарығы немесе протрузиясы. Нервтің зақымдануына тән симптомдар аяқта сезіледі және оған әлсіздік, координацияны жоғалту немесе сезімталдықты жоғалту жатады. \r\n* Тек хирургиялық жолмен емдеп, жазуға болатын сүйектің құрылымдық бұзылыстары  (бұл жағдайларда хирургиялық емес емдеу орынсыз болады).\r\n\r\nДискінің жарығы кезінде қандай операциялар жасалады?\r\n\r\nДиск жарығы кезінде аса жиі және жақсы зерттелген оперативтік араласуға жататындар:\r\n\r\n\'\'__Дискэктомия__\'\' – бұл нерв түбіртегін немесе жұлынды қысып тұрған дискі жарығының заттегін алып тастау. Бұл операция, сондай-ақ, дискінің протрузиясында немесе жарылуында жасалады. Дискэктомия  - хирургиялық емес емделуі табыссыз болған, еңбекке қабілетінен айыратын күшті ауырсынуы бар адамдар үшін оперативті емдеудің аса тиімді түрі. \r\n\r\n\'\'__Ламинотомя және ламинэктомия__\'\' – бұл операциялар омыртқаның жасқа байланысты туындайтын жұлынның және/немесе жұлын түбіртектерінің қысылуын азайту мақсатында жасалады. Ламинотомия кезінде жұлынның үстінде қорғаныс доғалын құрайтын омыртқалардың жұқа бөлігінің үлесі алынып тасталады (lamina – немесе пластина аталатын); ламинэктомия кезінде жеке омыртқалардың үстіндегі пластинка толықтай алынып тасталады, сондай-ақ, кейде омыртқалардың саңылауы, жұлын сарысуы өтетін жұлын каналын тарылтатын қалыңдаған тін кесіледі. Бұл операциялардың кез келгені дискэктомиямен қатар немесе өздігінше орындалуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Тері арқылы дискэктомия__\'\' жарықтың жұлын каналы арқылы шығып тұруын құрайтын диск протрузиясында қолданылады. Бұл операция кезінде арқадағы кішкентай тілік арқылы арнайы аспап енгізіледі; одан кейін дискінің жарығы кесіледі немесе дренаж жасалады, бұл кезде оның өлшемі азаяды. Тері арқылы дискэктомия  ашық дискэктомияға қарағанда тиімділігі төмен операция саналады, қазіргі кезде ол сирек қолданылады.\r\n\r\n\'\'__Диск жарығына қатысты опрерациялардың қосарланған қауіптері қандай?__\'\'\r\n\r\nДискэктомия және микродискэктомия – диск жарығы кезіндегі операциялардың жиі түрлері – олар әдетте, жақсы көтерімді және асқынуы сирек. Бірақ, операция кезінде нерв түбіртектерін немесе жұлынның құрылымдарын зақымдаудың аздаған қаупі бар. Кейбір науқастарда операция аумағында үлкен тыртық қалады. Сондай-ақ, операциядан кейінгі инфекциялық асқынулар қаупі де бар, олар бұрынғы зақымдануды ушықтыруы мүмкін. Инфекциялық  асқынуларды емдеуде үрдістерді тоқтату үшін  антибиотиктер және қосымша операциялар қажет болуы мүмкін. \r\n\r\nКез келген операция қауіппен қосарланады. Сонымен қатар, жалпы наркозға тән қауптердің салдарынан емдеуші дәрігер және медицина қызметкерлері науқастың жағдайын операция кезінде және одан кейінгі кезеңде мұқият қадағалайды.\r\n\r\n\'\'__Диск жарығы кезіндегі операциялар қаншалықты тиімді?__\'\'\r\n\r\nҰзақ уақыт бойғы, адамның әдеттегі белсенділігін бұзатын, күшті әсерлі ауырсынуды басатын құралдарды қажет ететін симптомдар байқалатын адамдар операциядан едәуір жеңілдік алады. Зерттеулерге сай, оперативті емдеу төменгі-белдік диск жарығынан туындаған орта дәрежелі құяңы бар адамдарда жоғары, оң нәтиже береді. Хирургиялық емдеудің нәтижелерін 5 жылдық ғылыми  зерттеуіне енгізілген 402 адамның ішінде  хирургиялық емес емдеу қабылдаған адамдардың  56% салыстырғанда,  70%-да түбегейлі симптомдар бойынша жақсару байқалған.\r\n\r\nКейбір адамдар операцияға өмірлік жағдайлары тез сауығуды талап еткенде барады. Дене еңбегімен айналыспайтын адамдар үшін қалыпты қызметіне оралу 2-4 аптадан кейін болады, дене еңбегінің адамдарына 8-12 апта қажет болады. \r\n\r\nКөптеген адамдар күнделікті қызметін операциядан кейін жуық арада жалғастырады. Кейбір жағдайда дәрігер науқасқа операциядан кейінгі реабилитация курсын ұсынуы мүмкін, оған арнайы емдік дене шынықтыру және үйде орындайтын жаттығулар кіреді.\r\n\r\nЕмдеудің қандай әдістері бар? Келесі нұсқалары бар:\r\n\r\n# хирургиялық емес емдеуді қолданып көру (мысалы, тыныш күйде болу, физио-емдеу және дене жаттығулары, сондай-ақ, дәрілік құралдар). \r\n# Операция жасау.\r\n\r\n\'\'Диск жарығын оперативтік емдеуді қолдайтын  пікірлер\'\'\r\n\r\n* Науқаста еңбекке қабілетті жоғалтуға апаратын күшті ауырсыну, аяғының ұйып қалуы немесе әлсіздігі. \r\n* Аяғы жағынан симптомдар 4 апталық  хирургиялық емес емдеуден кейін азаймайды. \r\n* Нерв түбіртегінің қысылу белгілері күшейген (аяқтағы ауырсыну күшейген, сезімталдықтың жоғалуы айқындалған,  салдану немесе күшейген әлсіздік, координацияны жоғалту, рефлекстерді толықтай жоғалту). \r\n* Науқастың жұмысы еңбекке қабілетін тез қалпына келтіруді талап етеді \r\n* Операциядан кейінгі бірнеше апта бойы реабилитация режимін мұқият орындай алу. \r\n \r\n\'\'Диск жарығын оперативтік емдеуге қарсы пікірлер\'\'\r\n\r\n* Науқас диск жарығынан  жазылу үшін физио-емдеу, жаттығулар, дәрілік құралдар кіретін хирургиялық емес емдеу әдістерін таңдайды. \r\n* Науқастың симптомдарын жоюға опрерацияның кепілдігі жоқ. \r\n* Оперативтік емдеудің хирургиялық емес емдеуге қарағанда ұзақ уақытқа кепілдігі жоқ. \r\n* Операция инфекциялық асқынулармен, баяу жазылуымен, қосымша операциялар қажет болуы қаупімен қосарланған.\r\n* Кез келген операцияда жүрек талмасы (миокард инфаркті) секілді асқыну бар. \r\n* Науқасқа қайта операция қажет болмауының кепілдігі жоқ.\r\n\r\n\'\'__Емдеудің басқа түрлері__\'\'\r\n\r\nНауқас  дәрігермен бірге белдің ауырсынуының денелік, психологиялық, тәжірибелік және баламалы емдеу әдістерінің бірін таңдап алады. Біреулер қысқа мерзімдік емдеуді ұнатса, басқалар белдің симптомдарын өмір бойы өздігінше емдеу құралдарын қалайды.\r\n\r\n\'\'__Кешенді емдеу және реабилитация  бағдарламалары__\'\'\r\n\r\nБелдің созылмалы ауырсынуын біріккен дұрыс емдеу әдістерін іздеудегі оңтайлы шешім – интеграциялық бағдарлама. Кешендік реабилитациялық бағдарламалар емдік әдістемелердің және мамандардың алуан түрін ұсынады. Мұндай бағдарлама белдің созылмалы ауырсынуын емдеудің аса тиімді әдісі саналады.\r\n\r\nБелдің  ауырсынуын жоюға қатысты дене жаттығулары - белдің созылмалы ауырсынуын емдеудің және бақылаудың екі тиімді әдісінің бірі. Күнделікті дене жаттығулары арқаның ауырсынуын тиімді жойып, белдегі ауырсынуды ұзақ уақытқа азайтуға апарады. \r\n\r\nПсихо-емдеу белдің жіті және созылмалы ауырсынуын, еңбекке қабілетсіздікті азайта алады.\r\n\r\nЖұлынды ынталандыру белдің күшті, созылмалы ауырсынуы жағдайында қолданылуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Белдің ауырсынуын емдеудің тәжірибелік емдеу әдістемелері__\'\'\r\n\r\nБелдің ауырсынуынан зардап шегетін адамдар үшін ұдайы жаңа тәжірибелік әдістер әзірленіп, ұсынылады. Егер науқас осындай әдісті қолданғысы келсе, дәрігерден міндетті түрде бұл емдеудің тиімділігінің және қауіпсіздігінің ғылыми дәлелдері туралы, сондай-ақ,  осы әдістемені өзінің қолдану нәтижесі туралы сұраңыз. Төменде келтірілген емдеу әдістемелері тәжірибелік саналады және кеңінен қолданылмайды. Олар ұзақ уақыт бойы зерттелмеген, бірақ, белдің ауырсынуының кейбір түрлерін емдеуде болашақты әдіс ретінде көрсетілген.\r\n\r\n* Диск ішілік электротермиялық емдеу (ВДЭТ) – зақымданған омыртқа дискінің салдарынан туындаған белдің созылмалы ауырсынуын емдейді. \r\n* Ботулиндік токсин (Ботокса) инъекциялар белдегі ауырсынатын бұлшық ет түйілуін басуға көмектеседі. \r\n* Омыртқалардың аксиалдық декомпрессиясы арқаның омыртқа дискілерінің қысылуынан болатын ауырсынуды басуға көмектеседі.\r\n\r\n\'\'__Белдің ауырсынуын кешенді емдеуде және өздігінше емдеудегі қосымша әдістер__\'\'\r\n\r\nТөменде келтірілген қосымша емдеу әдістері белдегі ауырсынуды азайту үшін қолданылады.\r\n\r\n* Уқалау белдің жіті және созылмалы ауырсынуын азайтудың тиімді әдісі, әсіресе, арқаға күтім жасау әдістеріне үйретумен, жаттығулармен бірге. \r\n* Мануалдық остеопаттық емдеу жақсы зерттелмеген, бірақ, белдің ауырсынуын емдеу үшін болашақты әдістеме саналады.\r\n* Акупунктура (инемен емдеу) – ғылыми зерттеулердің соңғы жүйелік шолуына сай акупунктураның белдің ауырсынуын емдеудегі  тиімділігі дәлелденбеген. \r\n* Антидепрессанттар көмегімен релаксация әдістемесі бұлшық ет ширығуын және депрессияны азайтуға көмектеседі.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бет нервісінің салдануы','','','kz','s','',0,'',3408,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531806060,1563342060,1531806426,'Беттің бір жағындағы бірнеше немесе барлық мимикалық бұлшық еттердің қимыл қызметінің бұзылысы орын алғанда бет нервісінің салдануы (параличі) туралы айтылады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Дәрігерге көрінуден нені күтуге болады__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Үйдегі күтім__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Синонимдары__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБеттің бір жағындағы бірнеше немесе барлық мимикалық бұлшық еттердің қимыл қызметінің бұзылысы орын алғанда бет нервісінің салдануы (параличі) туралы айтылады.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nБет  нервісінің салдануының себептері:\r\n\r\n·         Мидан беттің бұлшық еттеріне сигналдар беретін бет нервісінің зақымдануы немесе ісінуі\r\n\r\n·         Мидың беттің бұлшық еттеріне сигналдар беретін аумағының зақымдануы\r\n\r\nСау адамдарда бет нервісінің невриті көбінесе, Белл параличімен байланысты. Бұл – бет нервісінің қабыну жағдайы. Бет нервісінің салдануы инсульттен болуы мүмкін. Инсультте дененің бір бөлігінің басқа бұлшық еттері де дерттік үрдіске қамтылуы мүмкін.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"67\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Бет  нервісінің невриті Белл параличімен байланысты туындауы мүмкін. Бұл бұзылыс мононейропатия (бір нервінің зақымдануы) аталады, бұл кезде бассүйек-ми нервісінің (бет нервісі) жетінші жұбы зақымданады. Бет нервісі бет бұлшық еттерінің қимылын бақылайды.\'\'\r\n\r\nМидың ісігіне байланысты болатын бет нервісінің салдануы әдетте, баяу дамиды. Аурудың симптомдарына бас ауруы, құрысу немесе естімей қалу жатады.\r\n\r\nАурудың басқа себептері:\r\n\r\n·         Мидың немесе қоршаған тіндердің инфекциясы\r\n\r\n·         Лайм ауруы\r\n\r\n·         Саркоидоз\r\n\r\n·         Бет нервісін қысатын ісік.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Дәрігерге көрінуден нені күтуге болады__\r\n\r\nДәрігер тексеріп қараған кезде сізге ауруыңыздың сырқатнамасы мен симптомдары туралы келесі сұрақтарды қояды:\r\n\r\n·         Бетіңіздің екі жағы да зақымданған ба?\r\n\r\n·         Жақында ауырдыңыз ба, немесе жарақат болды ма?\r\n\r\n·         Басқа симптомдары бар ма? Мысалы, сілекей, көз жас ағуы, бас ауруы, құрысу, көрудегі мәселелер, әлсіздік немесе салдану.\r\n\r\nҚажетті тексерістер:\r\n\r\n·         Қан талдауы, оның ішінде, қандағы глюкозаны анықтау, қанның жалпы талдауы, эритроциттердің шөгу жылдамдығы (СОЭ), Лайм ауруына тест\r\n\r\n·         Мидың компьютерлік томографиясы (КТ)\r\n\r\n·         Электромиография\r\n\r\n·         Мидың магниттік-резонанстық томографиясы (МРТ)\r\n\r\nДәрігер физиотерапевтке, логопедке немесе реабилитологқа бағыттауы мүмкін. Егер Белл параличі салдарынан пайда болған бет нервісінің невриті 6-12 айдан артық созылатын болса, беттің сыртқы түрін жақсарту үшін пластикалық хирургия ұсынылуы мүмкін.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nЕмдеу аурудың туындау себебіне байланысты. Емдеуші дәрігердің ұсыныстарын орындаңыз.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Үйдегі күтім__\r\n\r\nЕмдеуші дәрігердің үйдегі күтім туралы ұсыныстарын орындаңыз. Тағайындалған дәрілік препараттарды нұсқаулығына сәйкес қабылдаңыз.\r\n\r\nЕгер көз толығымен жабылмаса, мөлдірқабықты көз тамшыларының немесе гельдің көмегімен құрғақтанудан қорғау қажет.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nБетіңізде әлсіздік немесе салдану пайда болса, дәрігерге көрініңіз. Бұл симптомдар күшті бас ауыруымен немесе көрмей қалумен қосарланса, шұғыл медициналық көмекке жүгініңіз.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Синонимдары__\r\n\r\nБеттің салдануы.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Білезік канал синдромы','','','kz','s','',0,'',1387,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531806720,1563342720,1531806861,'__Білезік канал синдромы__  білезіктің ортаңғы нервісісінің қысуынан болатын ауру. Симптомдары – саусақтардың, білезіктің шаншуы, ұйып қалуы, әлсіздігі немесе аурсынуы.\r\n\r\nЖүктілік кезінде, гипотиреозда, диабетте, артритте,семіздікте қосарланған ауру ретінде білезік канал синдромы дамуы мүмкін. Дұрыс емес немесе ұзақ уақыт бойы білезік буынының қозғалысынан ортаңғы нерв қысылып, ісік пайда болуы немесе білізік каналы ішілік, білізік каналы маңындағы тіндердің қалыңдауына әкелуі мүмкін. Білезік канал синдромына шалдығатын ең жиі науқастар бұрын соңды білезік буынынан жарақат (әсіресе санықтар) алғандар болып табылады.','__Білезік канал синдромы__  білезіктің ортаңғы нервісісінің қысуынан болатын ауру. Симптомдары – саусақтардың, білезіктің шаншуы, ұйып қалуы, әлсіздігі немесе аурсынуы.\r\n\r\nЖүктілік кезінде, гипотиреозда, диабетте, артритте,семіздікте қосарланған ауру ретінде білезік канал синдромы дамуы мүмкін. Дұрыс емес немесе ұзақ уақыт бойы білезік буынының қозғалысынан ортаңғы нерв қысылып, ісік пайда болуы немесе білізік каналы ішілік, білізік каналы маңындағы тіндердің қалыңдауына әкелуі мүмкін. Білезік канал синдромына шалдығатын ең жиі науқастар бұрын соңды білезік буынынан жарақат (әсіресе санықтар) алғандар болып табылады.\r\n\r\nҰзақ уақытқа созылатын жұмыста, демалаыста білезік канал синдромының себебі болып табылуы мүмкін. Білезік канал синдромын шақырушы іс-қимылдар:\r\n\r\n* Баспада басу, деректерді енгізу, компьютерлік тышқанды қолдану немесе штрих кодтарын санау.\r\n* Құрал-саймандармен жұмыс істеу, әсіресе дірілдеуші.\r\n* Ұзақ уақыт бойы тоқыма тоқу немесе киім тігу.\r\n* Ұзақ уақыт бойы білезікпен жұмыс істеу.\r\nБілезік канал синдромының емі:қимыл-қозғалысты және білізікті тітіркендіретіндерді шектеу, мұз басу, түн уақытында шина байлау, қабынуға қарсы препараттарды қолдану. Сонымен қатар кофенинен, алкоголден, табактан бас тарту, қол мен иықты бекіту, B6дәруменнің қабылдау өз көмегін тигізеді. Кейбір жағдайда операциялық көмекке те қолданылады.\r\n\r\n\r\nАударған: Бердібек Ағабек','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Биттер','','','kz','s','',0,'',3792,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531807260,1563343260,1531808799,'Биттер  - басқа адамдармен тығыз қатынас арқылы жұғатын кішкентай жәндіктер (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nБиттердің екі түрі бар: бастағы және қасағадағы биттер.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Аурудың болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Синонимдары__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nБиттер  - басқа адамдармен тығыз қатынас арқылы жұғатын кішкентай жәндіктер (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nБиттердің екі түрі бар: бастағы және қасағадағы биттер.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"68\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Бұл дене битінің үлкейтілген бейнесі. Биттер қышуды және тырнақтың ізіне ұқсайтын тері бөріткенін туындатады. Биттер қызбаны, бөртпе сүзегін және траншеялық қызбаны туындататаын микроорганизмдердің тасымалдаушысы болуы мүмкін.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nБиттер киімнің тігісінде және қатпарында тіршілік етеді. Олар адамның қанымен қоректенеді және жұмыртқаларын, тіршілігінің қалдықтарын теріде және киімде қалдырады.\r\n\r\n* Олар киімде 1 айға дейін тіршілік етеді.\r\n* Биттер адамнан түскенде бөлме температурасында 5-7 күнде тіршілігін жояды.\r\n \r\n\r\nБиті бар адаммен тікелей қатынаста биттер жұғады, сондай-ақ, жұқпаланған киімнен, сүлгіден немесе төсек жабдығынан жұғады.\r\n\r\nДене биттері басқаларына қарағанда ірі келеді.\r\n\r\nКиімді немесе денені жиі жумағанда, немесе тығыз (адамдар көп орналасқан) жағдайда биттерді жұқтырудың ықтималдығы жоғары.\r\n\r\nБиттер пайда болмайды, егер:\r\n\r\n* Ұдайы жуынатын болса\r\n* Киімді және төсек жабдығын, кемінде, аптасына бір рет жуатын болса.\r\n \r\n\r\nКиімді ыстық кептіргіш қондырғыда өңдеу киімдегі биттерді жоюға көмектеседі.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nБиттер күшті қышуды туындатады. Қышу әдетте, белдің, қолтық астының аумағында, киімнің денеге жабысқан тұсында (мысалы, іш киімінің бауының астында) көбірек болады.\r\n\r\nТеріде қызыл түйіншектер пайда болуы мүмкін. Түйіншектер қабыршақтанып, немесе қасығаннан кейін қатты болуы мүмкін.\r\n\r\nБелдің немесе шаптың аумағындағы тері қалыңдап немесе түсі өзгеруі мүмкін, егер ұзақ уақыт бойы осы аумақтар битпен зақымданған болса.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nДәрігер тері мен киімді биттердің болу белгісіне тексереді.\r\n\r\n* Ересек биттер – күнжіт тұқымындай өлшемді, алты аяғы болады және ақшыл-сұр түсті.\r\n* Сіркелер – биттердің жұмыртқалары. Олар биті бар адамдардың киімінде, әдетте, белінде және қолтығында байқалады.\r\n \r\nДенесінде биті бар адамның басын, денесінің ашық тұстарын биттер болуына тексеру қажет.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nБиттер, негізінен, киімде тіршілік етеді. Биттерден құтылу үшін жұқпаланған киімді жою немесе ыстық суда (кемінде, 55°С) жуу қажет, одан кейін кір жуатын машинада ыстық айналыммен жуу қажет.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер құрамында Перметрин, Малатион (Карбофос) немесе Бензил Алкоголь бар кремді теріге жағу үшін немесе жууда қолдану үшін тағайындайды.\r\n\r\nКиімді, төсек жабдығын, сүлгілерді  жуу – биттерді емдеудегі ең маңызды қадам.\r\n\r\nАталған шараларды орындау мәселені шешеді.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Аурудың болжамы__\r\n\r\nТиімді емдеу (өңдеу) арқылы биттер толығымен жойылады.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін асқынулары__\r\n\r\nТерідегі тырнақ іздері жұқпалану қаупін арттырады. Сирек жағдайда биттер траншеялық қызба секілді кейбір сирек аурулардың тасымалдағышы болады. Биттер биті бар адамның қасындағыларға жеңіл берілетін болғандықтан, оларды да биттердің болуына мұқият қарау қажет.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан көріну қажет__\r\n\r\nКиімде бит табылса немесе ұзақ уақыт бойы қышу өтпесе, медициналық қызметкерді шақыру қажет.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Синонимдары__\r\n\r\nДене биттері; Педикулез; кезбелер ауруы.','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Блефарит','','','kz','s','',0,'',2676,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531809660,1563345660,1531809883,'Қабақтың аса жиі кездесетін ауруларының бірі – блефарит, қабақтың шетінің қабынуы.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n\r\nҚабақтың аса жиі кездесетін ауруларының бірі – блефарит, қабақтың шетінің қабынуы.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nБлефаритке шалдыққан науқастардың көпшілігі көздерінің маңайының қышуын, ашуын, бөгде зат тұрғандай болуын, оянған кезде қабыршақтардың пайда болуын немесе жабысуын сезінеді. Тексеріп қараған кезде қабақтың шетінің қызаруы, ал кірпікте қабыршақтардың болуы байқалады. Сондай-ақ, конъюнктиваның (көздің сілемей қабығының) қызаруы немесе сілемей бөлінуі орын алады. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"69\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nБлефарит қабақтың созылмалы бактериалдық инфекциясы кезінде, көздің мейбомиялық бездерінің қызметінің бұзылысында, себорея немесе «көз розацеасы» аталатын ауруда кездеседі. Бұл диагноз самайдағы, жақтағы, мұрындағы және иектегі қантамырларының кеңеюімен (телеангиэктазия) расталады.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nБлефаритті негізгі емдеу жылы компресс қою, қабаққа арналған скрабтар (өңезді шаю үшін) және антибиотикті жақпа майларды қолдану арқылы өтеді. Жылы компресті 15 минуттен, күніне екі рет қолдану қажет. Бұл қабақты тітіркендіретін қабыршақтарды ерітуге және мейбомиялық бездердің саңылауын бітейтін сілемей өндіруін азайтуға ықпал етеді. Жылы компрестен кейін қабаққа скраб жағу қажет. Ол үшін балаларға арналған сусабынды суға езіп, көбігін шығару қажет. Қабақты жауып, шетін мұқият түрде осы ерітіндімен мақта таяқшамен немесе саусақпен тазарту қажет. Қабақтың шетіне  эритромицинді немесе басқа антибиотикті жақпа май жағу қажет. Жақпа майды ұйқыға кетерде қолдану қажет, себебі, оның салдарынан көру бұлдырауы мүмкін. Инфекция анықталған жағдайда антибиотикті көз тамшылары қолданылуы мүмкін.  \r\n\r\nЕгер ауру қолданылған емге кетпеген жағдайда, бактериалдық талдау жасау (қабақтан жұғынды алу) қажет, бұл резистенттік (антибиотиктерге тұрақты) микроорганизмдермен жұқпалану мүмкіндігін анықтау үшін қажет.  Мұндай жағдайларда немесе «көз розацеасы» анықталған адамдарға ішке қабылданатын антибиотиктер тағайындалуы мүмкін. Ауыр жағдайда блефарит мөлдірқабықтың ойықжарасына немесе инфильтрат пайда болуына апаруы мүмкін. Сирек жағдайда резистенттік біржақты немесе екіжақты блефариттің себебі без карциномасы болуы мүмкін.    \r\n\r\nНауқастар блефариттің созылмалы ауру екендігін және қабақтың гигиенасын үнемі қадағалау қажеттігін білуі тиіс. Оның барысын бақылауға алған кезде науқастарға күніне бір рет скрабты қолдану жеткілікті болады. ','student_k',43,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бөгде зат','','','kz','s','',0,'',7484,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531810140,1563346140,1531810891,'Бөгде зат – құлаққа, мұрынға немесе көмейге түсіп, тұрып қалған зат.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Бөгде зат дегеніміз не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Кімде бөгде зат мәселесі жиі туындайды?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Қандай заттар әдетте, бөгде зат саналады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Баланың бөгде затты жұтуының симптомдары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Қандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Баланың тыныс алу жолдарында бірдеңе тұрып қалуының симптомдары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Қандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Мұрындағы бөгде заттың болуының симптомдары қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Қандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Баланың құлағында бөгде зат болса, не істеу қажет?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Баланы осы мәселелерден қалай қорғай аласыз?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"12\")}__Дәрігерге қашан көріну қажет?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Бөгде зат дегеніміз не?__\r\n\r\nБөгде зат – құлаққа, мұрынға немесе көмейге түсіп, тұрып қалған зат.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Кімде бөгде зат мәселесі жиі туындайды?__\r\n\r\nБөгде зат мәселесі кез келген жаста туындайды, бірақ, 1-3 жастағы сәбилерде жиі кездеседі.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Қандай заттар әдетте, бөгде зат саналады?__\r\n\r\nКішкентай, әдемі, жылтыр заттар балалардың назарын аударады және жеңіл түрде бөгде зат болады.\r\n\r\nКішкентай балалар әдетте, тамақты жұтады (ет, жаңғақ, дәндер, кәмпит, жеміс сүйектері және попкорн). Тиындар, шарлар, түйреуіштер, кнопкалар, қарындаш бөліктері, ластиктер, қағаз бөліктері, тастар және моншақтар бөгде зат болуы мүмкін.\r\n\r\nБалалар кішкентай батареяларды жеңіл жұтуы мүмкін. Олар уыттылығына сай қауіпті.\r\n\r\nТіс тазартқыш және ұстаралар да қауіпті.\r\n\r\nСондай-ақ, ұсақ бөліктер, мысалы, винт, ойыншықтардың көзі, мұрны, басқа бөліктері қауіпті.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Баланың бөгде затты жұтуының симптомдары қандай?__\r\n\r\nЕгер бала бірдеңе жұтып қойса, балада жайсыздық сезімі пайда болады. Тыныс алуында, сөйлеуде, жұтуда немесе жылауда мәселелер пайда болады. Балада сілемей ағуы күшейеді, құсу, кеудесінде немесе асқазанында ауырсыну пайда болады.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Қандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?__\r\n\r\nЕгер бала кішкене батареяны жұтып қойса, шұғыл түрде дәрігерді шақырыңыз.\r\n\r\nЕгер бала бірдеңе жұтып қойғандығын білсеңіз, жайсыздық белгілерін қадағалаңыз.\r\n\r\nЕгер балада тыныс алуында, сөйлеуде, жұтуда немесе жылауда мәселе болса, сондай-ақ, лоқсу, сілемей ағуы, құсу, кеудесінде немесе ішінде ауырсыну болса, шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\nКүшті жайсыздықта немесе баладағы жайсыздық тиынды жұтқаннан кейін пайда болса, «жедел жәрдемді» шақырыңыз. Өзін жақсы сезінсе де, бірнеше күн бойы қадағалап, нәжісінен жұтқан тиынды тексеріңіз.\r\n\r\nӘдетте, бала бір затты (түйреуіш немесе әйнек секілді өткір болса да) кездейсоқ жұтып қойса, олар нәжіспен өздігінше шығып, зиян келтірмеуі мүмкін.\r\n\r\nБаланың нәжісін тексеріп, бөгде заттың организмнен шығуына көз жеткізіңіз.\r\n\r\nІш жүргізетін немесе қосымша талшық бермеңіз.\r\n\r\nЕгер бөгде нысан бірнеше күн бойы нәжісте болмаса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Баланың тыныс алу жолдарында бірдеңе тұрып қалуының симптомдары қандай?__\r\n\r\nЕгер бір затты жұтуда ол көмейде тұрып қалса, оның тыныс жолдары бітеліп қалуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер тыныс алу жолдары жартылай жабық болса, жөтел, қарлығу немесе басқа тыныс алу мәселелері пайда болуы мүмкін. Шұғыл медициналық көмек қызметіне хабарласу қажет.\r\n\r\nБұл симптомдар өздігінше өтсе, баланы бірнеше күн бойы респираторлық инфекция симптомдарына (мысалы, қызба немесе жөтел) қадағалаңыз. \r\n\r\nБаланың тыныс алу жолдарында бөгде зат тұрып қалуы туралы инфекция немесе қабыну пайда болғанша білмеуіңіз де мүмкін.\r\n\r\nЕгер баланың тыныс алу жолдары толық жабылып қалса, бала тыныс ала алмайды.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Қандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?__\r\n\r\nДереу дәрігерге хабарласыңыз, егер баланың көмейінде бөгде зат тұрып қалды деп санайтын болсаңыз.\r\n\r\nТыныс алуы қиындаса, «жедел жәрдемді» шақырыңыз. Егер бала есін білсе және өздігінше тыныс алатын болса, көмек келгенге дейін мұқият қадағалаңыз. Егер бала есін білмесе, немесе тыныс алмаса, әдісін білсеңіз, жасанды тыныс алуды,  Геймлих шарасын, арқасын қағып, іш қабырғасын саусақпен аздап ұрғылауды орындаңыз.\r\n\r\nБалаға тамақ, су бермеңіз, бөгде затты саусақпен итермеңіз.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Мұрындағы бөгде заттың болуының симптомдары қандай?__\r\n\r\n* Мұрыннан шығатын бөлінді сасық иісті немесе қан араласқан.\r\n* Мұрынмен тыныс алу қиындаған.\r\n* Мұрындағы тітіркеніс.\r\n* Бала мұрнында бөгде затты сезеді.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Қандай көмекті өзіңіз көрсете аласыз?__\r\n\r\nМұрындағы бөгде зат тітіркеніс, инфекцияны, немесе тыныс алудың қиындауын туындатуы мүмкін. \r\n\r\nКөрінбейтін немесе жеңіл түрде алынбайтын нысанды алуға тырыспаңыз, себебі, оны әрі қарай мұрын қуысына қарай итеріп жіберуіңіз мүмкін.\r\n\r\nҚысқышты, мақта тығынды немесе басқа аспаптарды бөгде затты алу үшін қолданбаңыз. \r\n\r\nБала мұрын арқылы емес, ауыз арқылы тыныс алсын.\r\n\r\nЕгер жеңіл және қауіпсіз істей алсаңыз, мұрында қандай нысан тұрып қалғандығын анықтаңыз. Бір жағын басып, баланы абайлап, бөгде зат тұрып қалған екінші жағымен тыныс алуын сұраңыз. Осы жағымен тым қатты немесе көп тыныс алмауын өтініңіз.\r\n\r\nБұл шара көмектеспесе, немесе нысанды алып тастау қиын болса, дәрігерге көрініңіздер.\r\n\r\nЕгер баланың мұрын қуысы бөгде затты алып тастаған соң тітіркенген, немесе жұқпаланды деп санасаңыз, дәрігерге көрініңіздер.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Баланың құлағында бөгде зат болса, не істеу қажет?__\r\n\r\nҚұлақтағы бөгде зат құлақтың инфекциясын туындатуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер баланың құлағында тұрып қалған кез келген затты алып тастауы қажет. Көптеген зақымдаулар ата-аналар өздері бөгде затты алып тастауға тырысқанда орын алады.\r\n\r\nҚысқыш, мақта тығынды немесе басқа аспаптарды бөгде затты алу үшін қолданбаңыз.\r\n\r\nДәрігерге көрініңіздер.\r\n\r\nҚұлақта қоңыз және басқа жәндіктер тұрып қалуы мүмкін.\r\n\r\nКейде жәндіктерді жылы сумен мұқият жуып, алып тастауға болады.\r\n\r\nБұл да көмектеспесе, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n {ANAME()}11{ANAME}\r\n__Баланы осы мәселелерден қалай қорғай аласыз?__\r\n\r\nҰсақ, әдемі, жылтыр заттарды баланың қолы жетпейтін жерде сақтаңыз.\r\n\r\n7 жасқа дейінгі балаларға жұтып қоймас үшін арахис, попкорн немесе сағызды беруге болмайды.\r\n\r\nТамақты ұсақ бөліктерге кесіңіз, бала оны жеңіл шайнай алады. Етті және тұтас жүзімді ұсақ етіп кесіңіз, хот-догтарды – ұсақ таяқшаға (дөңгелек бөліктерге емес) бөліңіз.\r\n\r\n7 жасқа дейінгі балаларға қақалып қалмас үшін сағызды немесе соратын кәмпитті бермеңіз.\r\n\r\nКішкентай батареяларды баланың қолы жетпейтін жерде сақтаңыз.\r\n\r\nОйыншықтардың жапсырмасын оқыңыз, баланың жасына қатысты ұсыныстарды орындаңыздар.  3 жасқа дейінгі балаларға ұсақ бөлігі бар ойыншықтармен ойнауға рұқсат бермеу қажет.\r\n\r\nБаланың ойыншығын қарап отырыңыз. Сынбауын тексеріп, сынғандарын лақтырып отырыңыз.\r\n\r\nБалаларға ауызға, мұрынға ойыншықтарды салмауын, немесе жұтпауын айтыңыздар.\r\n\r\nБалалар жылағанда немесе жиі тыныс алғанда тамақ жегізбеңіздер. \r\n\r\nТұншығудың алдын алу үшін балаларға тамақ ішетін кезде ойнауға, күлуге немесе сөйлеуге жол бермеңіздер.\r\n\r\n {ANAME()}12{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан көріну қажет?__\r\n\r\nБаланың тыныс алу жолдарында бірдеңе тұрып қалса, (тыныс алуы кенет қиындаса) медициналық жәрдемді шақырыңыз.\r\n\r\nЕгер балаңыз жайсыздықты сезінсе, оны шұғыл жәрдем бөлімшесіне жеткізіңіз.\r\n\r\nБалаңыздың жағдайы туралы күмәніңіз немесе сұрақтарыңыз болса,  дәрігерге көрініңіз.','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бруцеллёз','','','kz','s','',0,'',3978,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531810980,1563346980,1531811096,'Бруцеллёз (Син. Банг ауруы, Брюс ауруы, мелитококкоз) – инфекциялық ауру, ұзақ өтуімен, жүйке және жүрек-қантамыр жүйелерін, сондай-ақ, сүйек-буын аппаратын зақымдаумен сипатталады.\r\n\r\nБруцеллёздың қоздырғыштары — бруцелла тектес бактериялар — төмен температураны және мұздатуды жақсы көтереді, суда 5 айға дейін, топырақта — 3 ай және одан жоғары, сиыр сүтінде — 45 күнге дейін, жұмсақ сүзбеде (брынза) — 60 күнге дейін, майда, кілегейде, простоквашада, балғын сырда — олардың тағамдық құндылығы бойы сақталады; мұздатылған етте — 5 айдан артық, тұздалған теріде — 2 ай, жүнде — 3—4  айға дейін сақталады. Сүтті қайнатқанда, пастерлегенде бруцеллалар жойылады. Зарарсыздандыратын құралдар бактерияларды бірнеше минут ішінде жояды.\r\n\r\nБруцеллёзбен көбінесе, үй жануарлары ауырады (ешкі, қой, сиыр, шошқа), бұл кезде жануарларда түсіктер немесе өлі туу байқалады. Бруцеллалар қоршаған ортаға ауыратын жануарлардың сүтімен, несебімен және түсік кезінде жатырдан бөліндімен түседі. Бруцеллёздың қоздырғыштары сондай-ақ, ауыратын жануарлардың етінде болады.','__Бруцеллёз__ (Син. Банг ауруы, Брюс ауруы, мелитококкоз) – инфекциялық ауру, ұзақ өтуімен, жүйке және жүрек-қантамыр жүйелерін, сондай-ақ, сүйек-буын аппаратын зақымдаумен сипатталады.\r\n\r\nБруцеллёздың қоздырғыштары — бруцелла тектес бактериялар — төмен температураны және мұздатуды жақсы көтереді, суда 5 айға дейін, топырақта — 3 ай және одан жоғары, сиыр сүтінде — 45 күнге дейін, жұмсақ сүзбеде (брынза) — 60 күнге дейін, майда, кілегейде, простоквашада, балғын сырда — олардың тағамдық құндылығы бойы сақталады; мұздатылған етте — 5 айдан артық, тұздалған теріде — 2 ай, жүнде — 3—4  айға дейін сақталады. Сүтті қайнатқанда, пастерлегенде бруцеллалар жойылады. Зарарсыздандыратын құралдар бактерияларды бірнеше минут ішінде жояды.\r\n\r\nБруцеллёзбен көбінесе, үй жануарлары ауырады (ешкі, қой, сиыр, шошқа), бұл кезде жануарларда түсіктер немесе өлі туу байқалады. Бруцеллалар қоршаған ортаға ауыратын жануарлардың сүтімен, несебімен және түсік кезінде жатырдан бөліндімен түседі. Бруцеллёздың қоздырғыштары сондай-ақ, ауыратын жануарлардың етінде болады.\r\n\r\n·         Б. ешкі-қой түрі – этиологиялық Б. нұсқасы, адамда Brucella melitensis арқылы туындайды ауыр өтеді, көп қайталанады, түрлі асқынуы болады.\r\n\r\n·         Б. сиыр түрі - этиологиялық Б. нұсқасы, Brucella abortus арқылы туындайды; адамда аурудың салыстырмалы түрде жеңіл өтуімен сипатталады.\r\n\r\n·         Б. жіті түрі - клиникалық Б. түрі, қызбамен, қалтыраумен, күшті терлеумен, уыттанумен, полиаденитпен, артритпен, бауыр мен көк бауырдың ұлғаюымен, лейкопениямен, жүйке-вегетативтік бұзылыстармен сипаттамалады.\r\n\r\n·         Б. көк түрі - этиологиялық Б. нұсқасы, Brucella suis туындайды; адамда сирек кездеседі, салыстырмалы түрде жеңіл өтуімен сипатталады.\r\n\r\n·         Б. созылмалы түрі - клиникалық Б. түрі, ұзақ өтуімен, организмнің аллергиялық серпіні кезінде қандай да бір ағзалар мен жүйелердің зақымдануына сәйкес дамитын көптеген түрлі симптомдармен сипатталады.\r\n\r\nАдам организміне бруцеллалар тыныс алу және ас қорыту жолдарының сілемей қабаты  арқылы, сондай-ақ, зақымданған тері арқылы (сызаттар, т.б.) өтеді. Адам бруцеллёзбен ауыратын жануарлардың шикі сүтін және одан дайындалған өнімдерді (сыр, май, сүзбе, брынза) және дұрыс піспеген немесе дұрыс қуырылмаған етті тұтынғанда  жұқпаланады. Жұқпалану тері мен жүнді өңдейтін өндірісте, ауыратын жануарларды баққанда олардың бөліндісімен жұқпаланған заттар арқылы орын алуы мүмкін. Сауыншылар, бұзау бағушылар, қойшылар, мал дәрігерлік мамандар, зоотехниктер жиі шалдығады.\r\n\r\nИнкубациялық (жасырын) кезеңі бір аптадан бірнеше айға дейін созылады, көбінесе, 1-3 апта. Бруцеллёз көптеген клиникалық симптомдармен сипатталады, оның барысы түрлі ауырлықты дәрежеде өтеді. Ауру біртіндеп басталады: аздап әлсіздену, ұйқысыздық, кейде ашушаңдық, бас ауыруы, буын мен бұлшық еттегі ауырсыну, тәбеттің төмендеуі, дене температурасының 37,1—37,3°С артуы байқалады. Бруцеллёз жиі жіті түрде келесідей басталады: температура 39— 40°С дейін артады, қалтырау, әлсіздік, көп терлеу, бұлшық еттегі күрт ауырсыну, буынның құрысуы және ауырсыну болады. қантамырлардың, жүйке жүйесінің, сүйек-буын аппаратының зақымдануы тән, кейде психикалық бұзылыстар болады. Ауру орташа шамамен, 3 айға созылады, бірақ, 1-2 жыл немесе одан ұзаққа созылуы мүмкін. Бруцеллёздың тұрақты қалған көріністері мүгедектікке апаруы мүмкін. Жүкті әйелдерде өздігінше түсік тастау орын алуы мүмкін.\r\n\r\n__Емдеу.__ Жіті септикалық түрінде негізгісі - этиотроптық емдеу, ол 3-4 апта бойы жалғасады. Тетрациклин тобының антибиотиктері, стрептомицин, левомицетин, рифампицин тағайындалады. Созылмалы түрінде вакциналық емдеумен қоса жалпы нығайту шаралары өткізіледі. Санаторлық-курорттық емдеу  бруцеллездің клиникалық симптомдары жойылғаннан кейін 6 айдан кейін ұсынылады. Өмірге болжамы – оң, алайда, ауру еңбекке қабілетті ішінара жоғалтуға апарады.\r\n\r\n__Алдын алу.__ Ауыл шаруашылығы жануарларының бруцеллезімен күрес. Бруцеллезге қарсы вакцинация – қауіп тобындағы адамдар арасында.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Бұлшық еттің созылуы','','','kz','s','',0,'',803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531811100,1563347100,1531811185,'Бұлшық еттің созылуының көпшілігі  (тартылған бұлшық ет) бұлшық еттің шамадан тыс созылуынан туындайды. Созылулар әлсіз немесе күшті болуы мүмкін, мысалы, бұлшық еттің немесе сіңірдің үзілуі.','Бұлшық еттің созылуының көпшілігі  (тартылған бұлшық ет) бұлшық еттің шамадан тыс созылуынан туындайды. Созылулар әлсіз немесе күшті болуы мүмкін, мысалы, бұлшық еттің немесе сіңірдің үзілуі.\r\n\r\nБұлшық еттің созылуының симптомдары тартылу күшіне тәуелді түрде өзгереді, оған жататындар:\r\n\r\n·         Ауырсыну және сезімталдық, қозғалған сайын күшейеді.\r\n\r\n·         Ісіну және көгеру.\r\n\r\n·         Қалыпты немесе шектелген қозғалыс.\r\n\r\n·         Толық үзілу тұсындағы ісіну және пішіннің өзгеруі.\r\n\r\nБұлшық еттің созылуында қалпына келу уақыты денсаулық жағдайына және жасқа, созылудың түрі мен дәрежесіне тәуелді өзгереді. Әлсіз созылу үйде емдеумен өтеді, ал ауыр созылуда медициналық жәрдем қажет. Күшті созылуды емдемесе, адам ауырсынуды ұзақ сезінеді, қозғалу қабілеті шектеледі, ақауға шалдығады. ','student_k',47,0,0,'Article',7.00,'n','y'),