(754,'article','1471','Mıdyń qaterli isigi','qz','2018-11-26 10:14:21','2018-11-26 10:11:00','Mı – bul jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bas súıekpen jáne mı qabyqshasy dep atalatyn juqa membranalarmen qaptalǵan. Mı-julyn suıyqtyǵy dep atalatyn sýly suıyqtyq mıdyń aınalasyn qorshap turady. Mı-julyn suıyqtyǵy mı qaby men qarynsha dep atalatyn mı qýysyndaǵy bos jerlerde turady.\r\n\r\nNerv jasýshalarynyń baılanystary arqyly aqparattar mıdan basqa múshege beriledi, jáne keri qaıtady. Keıbir nervter mıdan tikeleı kózge, qulaqqa jáne ózge de bas múshelerine  barady.  Basqa nervter julyn arqyly mı men deneniń basqa bólikterin jalǵastyrady. Bas mı men julynnyń ishinde glıaldi jasýsha bolady, ol júıke jasýshalaryn qorshap turady, jáne olardyń óz ornynda myqty turýyna yqpal etedi.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketterimizdi basqarady (júrýimizdi, sóıleýimizdi), sondaı-aq denemizdiń qyzmetin, oılanýdy qajet etpeıtin jerlerimizge de (tynys alý sekildi) qatysy bar. Mı, sonymen qatar, bizdiń múshelerimizdiń sezimderin de basqarady (kórý, estý, túısiný, dám sezý jáne ıis sezý) este saqtaý, kóńil-kúı, minezimizdegi erekshelikterge deıin bári-bári mıdyń quzyrynda.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1471',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Mıdyń','y','   Mıdyń qaterli isigi Mı – bul jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bas súıekpen jáne mı qabyqshasy dep atalatyn juqa membranalarmen qaptalǵan. Mı-julyn suıyqtyǵy dep atalatyn sýly suıyqtyq mıdyń aınalasyn qorshap turady. Mı-julyn suıyqtyǵy mı qaby men qarynsha dep atalatyn mı qýysyndaǵy bos jerlerde turady.\r\n\r\nNerv jasýshalarynyń baılanystary arqyly aqparattar mıdan basqa múshege beriledi, jáne keri qaıtady. Keıbir nervter mıdan tikeleı kózge, qulaqqa jáne ózge de bas múshelerine  barady.  Basqa nervter julyn arqyly mı men deneniń basqa bólikterin jalǵastyrady. Bas mı men julynnyń ishinde glıaldi jasýsha bolady, ol júıke jasýshalaryn qorshap turady, jáne olardyń óz ornynda myqty turýyna yqpal etedi.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketterimizdi basqarady (júrýimizdi, sóıleýimizdi), sondaı-aq denemizdiń qyzmetin, oılanýdy qajet etpeıtin jerlerimizge de (tynys alý sekildi) qatysy bar. Mı, sonymen qatar, bizdiń múshelerimizdiń sezimderin de basqarady (kórý, estý, túısiný, dám sezý jáne ıis sezý) este saqtaý, kóńil-kúı, minezimizdegi erekshelikterge deıin bári-bári mıdyń quzyrynda. Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge bas mıdyń qaterli isigi jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about brain cancer). \r\n\r\nBas mıy\r\n\r\nMı – bul jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bas súıekpen jáne mı qabyqshasy dep atalatyn juqa membranalarmen qaptalǵan. Mı-julyn suıyqtyǵy dep atalatyn sýly suıyqtyq mıdyń aınalasyn qorshap turady. Mı-julyn suıyqtyǵy mı qaby men qarynsha dep atalatyn mı qýysyndaǵy bos jerlerde turady.\r\n\r\nNerv jasýshalarynyń baılanystary arqyly aqparattar mıdan basqa múshege beriledi, jáne keri qaıtady. Keıbir nervter mıdan tikeleı kózge, qulaqqa jáne ózge de bas múshelerine  barady.  Basqa nervter julyn arqyly mı men deneniń basqa bólikterin jalǵastyrady. Bas mı men julynnyń ishinde glıaldi jasýsha bolady, ol júıke jasýshalaryn qorshap turady, jáne olardyń óz ornynda myqty turýyna yqpal etedi.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketterimizdi basqarady (júrýimizdi, sóıleýimizdi), sondaı-aq denemizdiń qyzmetin, oılanýdy qajet etpeıtin jerlerimizge de (tynys alý sekildi) qatysy bar. Mı, sonymen qatar, bizdiń múshelerimizdiń sezimderin de basqarady (kórý, estý, túısiný, dám sezý jáne ıis sezý) este saqtaý, kóńil-kúı, minezimizdegi erekshelikterge deıin bári-bári mıdyń quzyrynda.\r\n\r\n\r\n\r\nMıdyń úsh negizgi bóligi is-árekettiń árqandaı túrlerin baqylaıdy:\r\n\r\n•	Mı syńarlary (mı jartyshary) – jartysharlar mıdyń eń úlken bóligi bolyp tabylady. Olar joǵarǵy jaqta ornalasqan. Olar  bizdiń denemizdiń aınalasynda ne bolyp jatqandyǵyn, syrtqy faktorlar qalaı ıgerilip jatqandyǵy jaıynda basqa múshelerden keletin  aqparattardy, sezimderdi paıdalanyp, bizdiń bolmysymyzǵa bildiredi. Jartyshar sondaı-aq bizdiń oqý múmkindigimizdi, oılanýymyzdy, birnárseni uǵynýymyzdy, sóıleý men kóńil-kúıimizdi basqarady. \r\n\r\nMı eki jartysharǵa bólinedi – oń jáne sol, árqaısysy ártúrli qajettilikterdi ıgeredi. Oń jaq jartyshar oılanýdy basqarsa, sol jaǵy deneniń qyzmetin retteıdi. Sol jaq jartyshar oılanýdy basqarsa, oń jaǵy deneni baqylap turady.\r\n\r\n•	Mıshyq – Mıshyq mıdyń artqy bóliginde, jartyshardyń astyńǵy jaǵynda ornalasqan.Ol tepe-teńdik sezimin basqarady jáne qıyn áreketterdi, júrý jáne sóıleý sekildi áreketterdi rettep turady.\r\n•	Mı baǵanasy – mı baǵanasy mı men julyndy baılanystyrady. Ol shóldeý jáne ashyrqaný sekildi sezimderdi baqylaıdy. Ol sondaı-aq tynys alý protsesin de, deneniń qyzýyn da, arterııalyq qysym men aǵzanyń basqa da negizgi fýnktsııalaryn baqylaıdy.\r\n\r\nONKOLOGIIaLYQ AÝRÝ JAIYNDAǴY TÚSINIK\r\n\r\nQaterli isik tinderdi túzetin, qurylym elementterinen, jasýshalardan bastalady. Tinder múshelerdi túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaterili isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaýipti isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy. \r\n\r\nMI ISIGINIŃ DAMÝ SATYLARY\r\n\r\nDárigerler keıde mı isigin damý satysy boıynsha toptaıdy – tómengisinen (I satysy) joǵarǵy satysyna deıin (IV kezeń).  Isiktiń damý satylary mıkroskop arqyly, isik jasýshalarynyń syrtqy túri boıynsha anyqtalady. Joǵarǵy satyda damyǵan isik jasýshalary basqasha bolady jáne olar ádette, tómengi satydaǵy isik jasýshalaryna  qaraǵanda  tez úlkeıedi. \r\n\r\nBirinshilikti mı isigi\r\n\r\nIsikterdiń damýy mı tinderinen bastaý alady.\r\n\r\nMı tinderiniń isinýimen bastalatyn isikter birinshilikti mı isikteri ekeni belgili.  (ekinshilikti mı isikteri jaıynda kelesi bólimderde aıtylady). Birinshilikti isikter jasýshalardyń túrine qaraı nemese bastaý alǵan mı bólikterine sáıkes óz ataýlaryn alady. \r\n \r\nEń kóp taralǵan birinshilikti mı isigi bolyp glıomdar sanalady. Olar glıaldi jasýshalardan bastaý alady. Glıomdardyń kóptegen túri bar:\r\n\r\n•	Astrotsıtoma – astrotsıtamdar dep atalatyn juldyzsha formasyndaǵy glıaldi jasýshalardan damıtyn isik. Astrotsıtomalar úlkenderdiń mıiniń jartysharynda kóptep damıdy. Al balalardyń mı baǵanalarynda, jartysharynda jáne mıshyǵynda kezdesedi . Astrotsıtomanyń III satysy ádette, anaplastıkalyq astrotsıtoma dep atalady. Astrotsıtomanyń IV satysy, ádette, mýltıformaly glıoblastoma dep atalady.\r\n•	Mı baǵanasynyń glıomasy – bul isik mıdiń eń tómengi bóliginde damıdy. Baǵanalyq glıomalar kóbinese jas balalarda jáne orta jastaǵy adamdarda jıi anyqtalyp jatady. \r\n•	Ependıdoma – julynnyń ortalyq arnasynda nemese qarynshadaǵy tóselgen jasýshalarda damıtyn isik. Bul isik túri kóbinese balalarda jáne jas adamdarda kezdesedi.\r\n•	Olıgodendroglıoma – bul isik sırek kezdesedi. Ol júıkeni qorǵap jáne jaýyp turatyn maıdy jınaýǵa qatysatyn jasýshalarda damıdy.  Munaı isikter ádette, mıdyń jartysharynda kezdesedi. Olar aqyryn úlkeıedi jáne mıdyń aınalasyndaǵy tinderge asa tarala qoımaıdy.  Olar kóbinese orta jastaǵy eresekter arasynda jıi kórinis berip jatady.\r\n\r\nKeıbir mı isikteriniń túrleri glıaldi jasýshalardan bastaý almaıdy. Ondaılardyń kóptep taralǵandary tómende kórsetildi:\r\n\r\n•	Medýlloblastoma – Bul isik ádette mıshyqta damıdy. Bul balalardyń mı isiginde kóptep kezdesedi. Olar keıde, eleýsiz neıroektodermaldi isik dep atalady.\r\n•	Menıngıoma – bul isik mı qabynda damıdy. Ol ádette aqyryndam úlkeıedi.\r\n•	Shvannoma -  isik shvannomdyq jasýshalarda (lemotstııer) damıdy.  Bul atalmysh jasýshalar júıkeni jaýyp turady, tepe-teńdikti saqtaýǵa jáne estýge yqpal etedi. Bul nerv qulaqtyń ishine ornalasqan.  Isik te soǵan sáıkes, akýstıkalyq nerv dep atalyp ketken.  Ol kóbinese úlken adamdarda kezdesedi.\r\n•	Kranıofarıngıoma – bul isik mı negizinde, gıpofızben birge úlkeıedi. Isiktiń bul túri kóbinese  balalarda kezdesedi.\r\n•	Embrıondyq – mıdyń jasýshaly isigi – isik embrıondyq jasýshada damıdy. Embrıondyq-jasýshaly  mı isigi kóbinesse 30 jasqa tolmaǵan adamdar arasynda kóptep kezdesedi. Embrıondyq-jaýshaly mı isiginiń barynsha kóp taralǵan túri germınoma bolyp tabylady.\r\n•	Tompaıǵan jerdegi isik – bul sırek kezdesetin mı isigi, ol domalaq bezde paıda bolady nemese onyń janynda týyndaıdy.  Domalaq bez jartyshar men mıshyqtyń arasynda ornalasqan.\r\n\r\nEkinshilikti mı isigi\r\n\r\nQashan qaterli isik óziniń alǵashqy paıda bolǵan jerinen deneniń basqa jerine aýytqı bastaǵanda, jańa isikterde , birinshilikti isik sekildi anomaldi jasýshalar quraı bastaıdy.  Mıda deneniń basqa jerinen shapqan qaterli isik, birinshilikti isikten ózgeshelene bastaıdy. Eger qaterli isik jasýshalary mıda basqa múshelerge (mysaly, ókpeden, sút bezinen) taralyp bara jatsa, dárigerler mıdaǵy isikti ekinshilikti nemese metastatıkalyq isik dep taǵaıyndaıdy. Ekinshilikti mı isigi, birinshiliktiden qaraǵanda edáýir keń taralǵan.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ QAÝIP TÝDYRATYN FAKTORLARY\r\n\r\nMıdyń qaterli isigin týdyratyn naqty sebepter eshkimge de belgili emes. Dárigerler uzaqtan beri mı isiginiń\n keı bireýlerde damyp, al keıbireýlerde damymaıtyndyǵynyń ne úshin ekendigin túsindire almaıdy. Tek bir belgilisi mı isigi – juqpaly emes.  Bul aýrýdyń basqa adamdarǵa juǵýy múmkin emes.\r\n\r\nZertteýlerdiń nátıjesi boıynsha adamdar belgili bir qaýipti faktorlardyń áserinen zaqymdansa, olarda mı isiginiń túzilý beıimdiligi arta túsetin kórinedi. Barlyq qaýipti faktorlar adamnyń isik aýrýynyń damýyna soqtyrýy múmkin.   Tómende kórsetilgen qaýip  faktorlary adamnyń birinshilikti mı  isiginiń damýymen baılanysty:\r\n\r\n•	Er adamdarǵa qatysty – mı isigi tolyǵymen, kóbinese áıelderden qaraǵanda, er adamdarda jıi kezdesedi. Negizi menıngıomadan  kóbinese áıelderge tıesili.\r\n•	Násilge qatysty – isikter kóbinese basqa násilderdiń ókilderine qaraǵanda aq násildilerde jıi kezdesetin kórinedi.\r\n•	Jas mólsherine qatysty – mı isiginiń kóbinese 70 jastan asqan qarttarda anyqtalyp jatady. Jáne de ekinshi orynda, mı isigine baılanysdy onkologııalyq aýrýlarǵa ushyrap jatatyn balalar eken. (leıkemııa – balalarda eń kóp kezdesetin isik aýrýy).  Balalarda kezdesetin mı isigi kóbinese 8 jastan kishi balalarda oryn alady eken.\r\n•	Otbasyna qatysty – otbasynda glıommen aýyratyn adam bolsa, onda ol januıada da isik aýrýynyń damý qaýpi bolady.   \r\n•	Radıatsııanyń áseri nemese jumystaǵy belgili bir hımılyq zattyń saldaryna qatysty:\r\no	Radıatsııa- ıadrolyq ónerkásipte jumys isteıtinder zaqymdanyp, mı isigi aýrýyna shaldyǵýy múmkin.\r\no	Formaldegıd – potologanatomdar jáne farmaldegıdpen balzamdaý bolıynsha jumys isteıtin mamandar mıdyń qaterli isigi damıtyn toptardyń qatarynda bolyp sanalady. Ǵalymdar formaldegıdtiń áserinen basqa, ónerkásiptik oryndarda jumys isteıtinderdiń arasynan mı isigine soqtyratyn qaýiptilikti anyqtamapty. \r\no	Hlorly  vınıl – plastık daıyndaıtyn jumyskerler hlorly vınıldiń áserine tap bolýyshylar bolýy múmkin. Bul hımııalyq zat mı isigin damytýshy qaýip bolýy múmkin.\r\no	Akrılonırıl – mata jáne plastık óndiretinder akrılonıtrıldiń áserine urynýshylar bolýy múmkin.  Bul  hımııalyq zattan adamdarda  mı isigi damýy múmkin.\r\n\r\nǴalymdar qalta telefony mıdyń isigin damytýy múmkin be degen suraqtyń jaýabyn izdeýde. Biraq bul teorııaǵa qatysty zertteý nátıjeleri áli aıaqtala qoımady.  Qazirgi ýaqytqa deıin ǵalymdar basynan jaraqat alǵan adamnyń mı isigi damýy múmkin degen naqty faktige qol jetkize almady.\r\n  \r\nKeıde osy atalmysh toptardyń ishinde bolǵan jandar qaterli isik aýrýymen aýyrmaıdy. Basqa jaǵynan qarasań, kóptegen osy aýrýmen aýyratyn naýqastar  bul qaýiptilik faktoryna kirmeıtinder bolyp shyǵady. Eger siz ózińizdi «belgili bir  aýrý qaýiptiligi bar toptar qataryndamyn» dep esepteseńiz, ony aldymen dárigerińizben keńesip sheship alǵanyńyz jón. Dáriger sizge qaýiptiliktiń aldyn qalaı alý kerek, jáne turaqty tekserilý grafıgin qalaı túzý kerektigin rettep beredi.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ SIMPTOMDARY\r\n\r\nMı isiginiń sımptomdary olardyń kólemine, túrine jáne ornalasý ornyna  baılanysty bolady. Sımptomdar  isiktiń júıkeni qysýymen nemese mıdiń belgili bir jeriniń zaqymdanýymen týyndaýy múmkin. Olar sondaı-aq mıdiń isinýimen  nemese bas súıektiń qýysyna suıyqtyqtyń jınalýymen kórinis berýi múmkin. Mı isiginiń barynsha kóp taralǵan sımptomdary tómede kórsetildi:\r\n\r\n•	Bastyń aýrýy (ádette tań erteńgisin qatty aýyrady);\r\n•	Júrek aıný nemese qusý;\r\n•	Sóıleý, kórý, estý júıesi ózgeredi;\r\n•	Júrgende tepe-teńdikti saqtaý qıynǵa oǵady;\r\n•	Kóńil-kúıi turaqsyzdanady, keıbir jaıttardy bir-birimen baılanystyra almaı qalyp jatady;\r\n•	Este saqtaý qabileti nasharlaıdy;\r\n•	Tyryspa paıda bolady, jáne bulshyqetteri ózine baǵynbaı qalady (paroksızmalar nemese konvýlsııalar) \r\n•	Qol men aıaqtyń uıýy nemese terleı berýi.\r\n\r\nBul sımptomdar tek mı isigi úshin bolýy mindetti emes. Olar sondaı-aq, basqa da jaǵdaılarmen baılanysty bolýy múmkin.  Eger osy sımptomdardyń qaısy bireýi bolmasyn sizde týyndasa, onda dárigermen jaǵdaıyńyz jaıynda aqyldasyp alyńyz.  Tek dáriger ǵana dıagnoz qoıyp, em taǵaıyndaıtynyn esten shyǵarmańyz.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ DIAGNOSTIKASY\r\n\r\nAdamda sımptomdar paıda bolǵan kezde, mı isigi bolýy múmkin degen kúmán bolsa, dáriger bir nemese birneshe tómendegideı sharalardy taǵaıyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Tekserý – Dáriger densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyn qaraıdy.\r\n•	Nevrologııalyq tekseris – Dáriger naýqastyń  zeıindilik satylaryn, bulshyqeettik kúshin, koordınatsııasyn, aýrýǵa reflektsııasy men reaktsııasyn anyqtaıdy.  Sondaı-aq dáriger kózdi qaraıdy, mıdiń kózben baılanysyn, júıkeni qysýyn, isik týdyrýyn t.b. jaıttardy tekseredi.\r\n•	Kompıýterli tomografııa (KT) –  kompıýterge jalǵanǵan rentgen qurylǵysynyń kómegimen  bas súıek keskindemesiniń serııalary jasalady. Naýqas mıynyń anyq keskindemesin alý úshin oǵan arnaıy qarama-qarsy zattyq ınektsııa saldyrylady. Keskinde mıdaǵy isiktiń sýreti berilýi múmkin. \r\n•	Iadroly magnıttik rezonans (IaMR) – kompıýterge jalǵanǵan myqty magnıt deneniń ishki bóliginiń jeke keskinin anyq túsirip beredi. Bul keskinder monıtordan qaralady jáne qaǵazǵa basylyp shyǵýy da múmkin.  Keıde mı tinderin jeke belgilep alý úshin kontrasty zattar ishke engiziledi.  Keskinnen isikti nemese mıdaǵy basqa da máselelerdi kórýge bolady. \r\nDáriger tómendegiideı tekserýlerdiń basqa da túrlerin taǵaıyndaýy múmkin:\r\n•	Angıogramma – bul kontasty zat, qan aǵysyna engiziledi, ol mıdiń tamyrlaryna túsedi, jáne olardy rengenogrammadan kórinetindeı etedi.  Isik bolsa, dáriger ony rengendik keskinnen  kóre alady.\r\n•	Bas súıek rengenogrammasy – mı isikteriniń keıbir túrleri mıda kaltsıdiń túzilýine sebep bolady nemese bas súıekti ózgertýi múmkin. Rengenogrammanyń kómegimen dáriger, bul ózgeristerdi anyqtaıdy\r\n•	Julyndyq pýnktsııa – dáriger julyn suıyqtyǵynyń úlgisin alýy múmkin (bas súıektik ishindegi jáne mı men julynnyń aınalasyndaǵy). Bul em-shara jergilikti anestezı kezinde júzege asady. Dáriger julyn arnasynan suıyqtyq jınaý úshin uzyn, jińishke ıneni paıalanady. Julyndyq pýnktsııa 30 mınýtqa jýyq ýaqyt alady. Naýqas pýnktsııadan  keıin basy aýyrmas úshin birneshe saǵat jata turýy kerek. Zerthanada suıyqtyqta rak jasýshasy bar ma, álde basqa da máselelerdiń belgileri bar ma, sony zertteıdi.  \r\n•	Melıogramma – julynǵa jasalatyn retgenologııalyq tekserý.  Julyn suıyqtyǵyna arnalǵan ınektsııalanatyn kontrasty zat,  julyndyq pýnktsııa óndiriledi. Kontrasty zat julyn suıyqtyǵyna aralasý úshin naýqas júrelep, basyn tómen salbyratyp otyrady. Bul tekserý arqyly dáriger julyndaǵy isikti anyqtaıdy.\r\n•	Bıopsııa – anyqtalǵan isik jasýshalaryndaǵy tinderdiń úlgilerin joıatyn ádis. Bıopsııa qaterli isikke aınala bastaǵan tinderge, sondaı-aq basqa da jaǵdaılarǵa qoldanylady. Bıopsııa mı isigine dıagnoz qoıýdyń birden-bir senimdi ádisi bolyp tabylady. \r\nIsik jasýshalaryn anyqtaý úshin hırýrgtar, tindi úsh tásilmen alýy múmkin:\r\n•	Ineli bıopsııa – Hırýrg bas terisin azdap tiledi jáne súıekti burǵylap kishkentaı sańlaý jasaıdy.  Muny trepanatsııalyq sańlaý dep ataıdy. Dáriger ıneni trepanatsıondy sańlaý arqyly suǵyp mı isigindegi tinniń úlgisin alady.\r\n•	Stereotaktıkalyq bıopsııa – Kompıýterli tomografııa nemese IaMR sıaqty qurylǵynyń kómegimen sýret keskin alady, ıne trepanatsıondy sańlaý arqyly isik ornalasqan jerge kirgiziledi.  Hırýrg ıneniń kómegimen tin úlgisin tartyp alady.\r\n•	Emdeýmen qatar júretin bıopsııa – Keıde hırýrg isikti joıý barysynda operatsııa jasap jatqan kezde tin úlgisin alady.\r\n\r\nKeıde bıopsııany alý múmkin bolmaı qalady. Eger isik mı baǵanasyna nemese basqa da bir belgili orynǵa jaıǵasyp alsa, hırýrg basqa saý tinderdi zaqymdap almas úshin, isik tininiń úlgin ala almaıdy.  Ol kezde dáriger sýret keskinin alý úshin IaMR, KT nemese basqa da tásilderdi qoldanyp kórýi múmkin.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ EMDELÝI\r\n\r\nKóptegen mı isigi bar  naýqastar birkelki medıtsınalyq kútim alý úshin naqty sheshim qabyldap, em-sharaǵa belsendi túrde atsalysady. Olar óz aýrýlary jaıynda bárin bilip alǵysy keledi jáne emdelýniń nusqalarymen de tanysýdy qalaıdy. Biraq, keıbir adamdar ózderinde qaterli isik bar degen dıagnoz qoıylǵanda eseńgirep, kúızeliske ushyrap jatady. Sonyń saldarynan  oıyn jınaqtaı almaı, dárigerge qajetti suraqtaryn qoıa almaı qalady. Dáriger qabyldaýyna barmas buryn suraqtar tizimin túzip alsa, kóptegen máseleniń basyn ashyp alýǵa kómegi tıedi. Naýqas dárigerdiń ne aıtqandaryn tolyǵymen este saqtaýp alý úshin shamasy kelgenshe jazyp alǵany jón, nemese dárigerdiń ruhsatymen dıktofon qoldansa da bolady. Keıbir naýqastar dáriger qabyldaýyna barǵan kezde aıtylǵan áńgimelerdi túsinip, tolyq ıgerý úshin qasynda týysy nemese dosynyń bolǵanyn qalaıdy.\r\n\r\nDáriger naýqasty arnaıy mamanǵa baǵyttaýy múmkin, nemese naýqas ózi sol baǵytqa suranýy múmkin. Mı isigin emdeýmen aınalysatyn mamandar: neırohırýrgtar, neıroonkologtar, onkologtar jáne onkologı-radıologtar.  Nemese naýqas sondaı bir komandada jumys isteıtin basqa dárigerge joldanýy múmkin. Ondaı medıtsınalyq komanda medbıkeler, dıetologtar, mentaldi densaýlyq boıynsha keńesshiler, áleýmettik jumysshylar, fızıoterapevter, terapevter jáne logopedter bolýy múmkin. Balalarǵa oqýyna kómek berý úshin repetıtorlar da paıdasyn tıgizedi. \r\n\r\nEmge daıyndalý\r\n\r\nDáriger emdelýdiń nusqalaryn aıtýy múmkin jáne olardyń árqaısysynyń kútiletin nátıjesi jaıynda da sóz qozǵalady. Naýqastyń qajettiligine qaraı dáriger men naýqas arasynda emdelýdiń ortaq jospary jasalýy múmkin.\r\n\r\nEmdelý faktorlardyń qataryna, túrine, ornalasýyna,  isiktiń kólemi men damý satysyna  baılanysty bolady. Mı isiginiń keıbir túrleri kezinde dárigerge aldymen isiktiń qaıdan bastaý alyp turǵanyn bilýi mańyzdy, mysaly,  isik jasýshalary julyn suıyqtyǵnda ma degen sekildi.\r\n\r\nAdamdarǵa kez-kelgen barlyq suraqtaryn qoıýdyń nemese barlyq jaýapty birden túsinýdiń qajeti joq. Olarda aldaǵy ýaqytta túsinbegen suraqtaryn dárigerge qaıta qoıýǵa nemese qosymsha aqparattar alýǵa múmkindik týady. \r\n\r\nEmdeý ádisteri\r\n\r\nMı isigi bar naýqastar úshin emdelýdiń birneshe nusqasy bar. Naýqastyń isikteriniń túri\n men satysyna qaraı, hırýrgııalyq em júrgizilýi múmkin, sáýle terapııasy nemese hımıoterapııa qoldanylýy yqtımat. Keıbir jaǵdaılarda aýrýlarǵa keshendi em taǵaıyndalady.  Jalpy, naýqastarǵa aýrýdyń kez-kelgen satysy boıynsha   em júrgizilýi múmkin, ol mynadaı sharalarmen tolyǵady: aýrýdy baqylaýǵa alý, qaterli isiktiń basqa sımptomdaryn anyqtaý, terapııanyń janama áserin tómendetý, sondaı-aq emotsııalyq máselelerdi sheshý t.b. Emdeýdiń mundaı túrler sımptodyq, zaqymdyq nemese pallıatıvtilik  kútimder dep atalady. \r\n\r\nEń  jaqsysy, dárigerdiń ózi emdelýdiń nusqalary jaıynda aıtyp, olardyń nátıjesi týraly túsindirip bergeni.\r\n\r\nKóptegen mı isigi úshin hırýrgııalyq operatsııa eń kóp qoldanylatyn em  bolyp tabylady. Jabyq bas súıekke jasalatyn operatsııa kranıotomııa dep atalady. Ol jalpy narkozben júrgiziledi. operatsııanyń adynda bas terisin tyrady. Sodan dáriger terini tiledi jáne bas súıektiń bóligin joıý úshin arnaıy arany qoldanady. Bólikti  nemese  barlyq isikti joıǵannan keıin hırýrg bas súıektiń aramen kesip alynǵan bóligimen nemese arnaıy metaldan nemese matadan jasalǵan plastınamen  sańlaýdy jabady. Odan keıin hırýrg bas súıek terisindegi tilikti tigedi.\r\n\r\nKeıde hırýrgııalyq jolmen emdeý múmkin bolmaı qalady. Eger isik mı baǵanalaryna nemese  mıdiń belgili bir jerine ornalasyp alsa, hırýrg basqa  saý tinderdi zaqymdap alýym múmkin degen qaýippen operatsııa jasaýdan bas tartady. Operatsııa júrgizýge kelmeıtin naýqastarǵa sáýle terapııasy nemese emdeýdiń basqa túrledi qoldanylady.\r\n\r\nSáýle terapııasy (radıoterapııa dep te atalady) isik jasýshalaryn joıý úshin, joǵaryenergııa kózi sáýlesin paıdalanady. Radıatsııanyń qaınar kózi – rentgen sáýlesi, gamma sáýlesi nemese protondar bolýy múmkin. Úlken qurylǵy radıatsıany isikke jáne tinderge jaqyn baǵyttaıdy. Keıde radıatsııa túgeldeı mıǵa nemese julynǵa baǵyttalady.\r\nÁdette  sáýle terapııasy operatsııadan keıin júzege asyrylady. Radıatsııa isiktiń aınalasynda qalyp qoıǵan  jasýshalardy joıady. Keıde radıatsııa terapııasy, hırýrgııalyq operatsııa jasaýǵa múmkin emes  aýrýlarǵa  qoldanylady. Sáýle terapııasy emhanada nemese klınıkada jasalady. Emdeý kúntizbesi isiktiń túrine, kólemine, sondaı-aq naýqastyń jasyna baılanysty túziledi. Ár em-shara bir-neshe mınýtqa sozylady. \r\n\r\nDáriger isik mańyndaǵy saý tinderdi qorǵaý úshin mynadaı qaýipsizdik sharalaryn qoldanady:\r\n\r\n•	Fraktsııalaý. Sáýle terapııasy bir-neshe aptaǵa sozylyp, aptasyna  tek 5 kún ótkiziledi. Bólsheptep taǵaıyndaý. Radıatsııanyń barlyq mólsherin ýzaq ýaqytqa sozyp emdeý, isik mańyndaǵy saý  tinderdiń amandyǵyna kepil bolady.\r\n•	Gıperfraktsııalaý.  Naýqas radıatsııanyń bir kúnde berileten mólsherin, eki-úsh kúnge bólip qoldanady. \r\n•	Stereotaktıkalyq sáýle terapııasy. Radıatsııanyń shińishke sáýleleri isiktiń ár buryshyna baǵytalady.  Bul em-shara kezinde, naýqas basyna búgilmeıtin jıektemeni kııip alady. MIaR nemese KT-nyń túsirmesi isiktiń dál  jaıylǵan ornynyń sýretin túsirip beredi. Dáriger kompıýter arqyly radıatsııanyń qajetti mólsherin, sondaı-aq ólshemin jáne radıatsııalyq sáýleniń buryshtaryn  anyqtaıdy.  Emdeý sharalary dárigerdiń bir ret qabyldaýynda júzege asyrylýy múmkin nemese birneshe seansynda júrgiziledi.\r\n•	3 ólshemdi konformdy radıatsııalyq terapııa. Kompıýter isiktiń úsh ólshemdi sýretin jáne aınalasyndaǵy tinderin kórsetedi. Dáriger isiktiń qaıtalanǵan nysanyn dál bilý úshin, kóptegen radıatsııa sáýlelerin baǵyttaıdy. Tamasha radıatsııalyq fokýs mıdyń saý tinderin qorǵaıdy.\r\n•	Proton sáýlelerimen jasalǵan radıatsııalyq terapııa. Bul  radıatsııa rentgen sáýlelerin bólmeıdi, proton sáýlelerin bóledi. Dáriger proton sáýlelerin isikke baǵyttaıdy. Protondar saý tinderdi zaqymdamaı ótetin qasıetke ıe.\r\n\r\nHımıoterapııa – qaterli isik kletkalaryn dári-dármektermen joıady. Olardy  kóbinese mıdaǵy isikti emdeýge qoldanady. Preparattardy ishý arqyly nemese ınektsııa túrinde engizedi. Qaı jaǵdaıda bolmasyn olar, qan quramyna enip, barlyq aǵzaǵa taralady. Dári-dármekter qoldaný tsıklyna qaraı bylaı sıpattalady: emdelý qanshalyqty durys bolsa, jazylý da soǵan baılanysty bolyp keledi.\r\n\r\nHımıoterapııany emhanada, dariger kabınetinde nemese úı jaǵdaıynda da qoldanylady.  Naýqastyń  emhanaǵa jatqyzylýy sırek bolatyn jaǵdaı. Eresek adamdarǵa qaraǵanda, jas balalarǵa hımııaterapııany jıi qoldanady. Degenmen operatsııa jasalǵannan keıin nemese sáýle terapııasynan keıin eresekterge hımııaterapııasyn júrgizýi múmkin. Keıbir adamdarda qaıtalana beretin  mı qaterli isiki bolady. Dáriger  ondaı isikti alyp tastap, ornyna hımıoterapevtıkalyq birneshe plastınalar ornatady. Ár plastına 10 tsenttiń ólshemine teń. Biraz aptadan soń, plastınadaǵy dárilik zattar mıǵa sińip, qaterli isik klekalaryn joıa bastaıdy.\r\n\r\nMI ISIKTERIN EMDEÝDEGI JANAMA ÁSERLER \r\n\r\nEm qoldaný barysynda, saý kletkalar zaqymdanady. Bul  janama áserlerdi jıi týdyrady. Janama áserlerdiń paıda bolýy,  ár túrli faktorlarǵa, sonymen qatar isiktiń túrine, qabyldaǵan em kólemine baılanysty bolýy múmkin. Emdeý kýrstary aýysqan saıyn ár naýqasta ár túrli janama áserler paıda bolyp jatady. Emdelýdiń  aldynda  medqyzmetkerler komandasynyń músheleri janama áserler týraly aıtyp, naýqasqa onymen kúresýdiń joldaryn usynady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdelýdegi janama áserler\r\n\r\nOperatsııa jasalǵannan keıin alǵashqy kúnderi naýqastyń jıi basy aýyryp, ózderin jaısyz sezinýi múmkin. Degenmen, ol kezde aýrýdy basý úshin dári-dármekterdi qoldanýǵa bolady.  Tipti kerek bolsa, naýqas dárigermen nemese medbıkemen aýrýdy basý úshin ne isteý kerektigin aqyldassa da bolady. \r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi, naýqas ylǵı ózin álsiz sezinip, sharshaı beredi. Ár naýqastyń operatsııadan keıin saýyǵyp ketýi úshin eń aldymen biraz ýaqyt kerek. Basqa da, kóptegen máseleler orynǵa kelip tireledi.\r\n\r\nMı-julyn suıyqtyǵy nemese qan bastaǵy mıǵa shabýy múmkin. Mundaı jaǵdaı – isiný dep atalady. Dárigerler naýqastyń boıynda mundaı máseleniń oryn almaýyn qatty qadaǵalaıdy. Isiktiń kishireıýshi úshin naýqas steroıdty dárilerdi qabyldaýy múmkin. \r\nSuıyqtyqty bólý úshin ekinshi ret operatsııa jasalýy múmkin. Hırýrg mı qatparshasyna uzyn jińishke tútiksheni (shýnt) ornatady. Tútikshe teriniń astymen, deneniń basqa bóligine júrgiziledi, ádette ol  qursaq qýysymen júrgiziledi. Mıdan artyq suıyqtyq bólinip, qursaq qýysy qurǵaıdy. Keıde onyń ornyna suıyqtyq júrekte drenajdalady.\r\n\r\nInfektsııa – bul hırýrgııalyq operatsııadan keıin damýy yqtımal taǵy bir másele. Mundaı jaǵdaıda dárigerler naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nMıǵa operatsııa jasalǵanda saý tinder zaqymdanýy múmkin. Mıdyń bulaı zaqymdanýy qaýipti másele bolyp esepteledi. Ol kezde naýqastyń bulshyq etterinde, kórý júıesinde, sóıleýinde kádimgideı aýytqýlar bolýy yqtımal. Ondaı jaǵdaıda  naýqasta tyrysý nemese biraz ózgerister paıda bolady. Kóbinese bul sımptomdar azaıyp, ýaqyt óte kele joǵalady. Biraq keıde zaqymdanýlar, mıdaǵy aýytqýlar qalypty sıpatqa ıe bolady. Aýrýlarǵa fızıoterapııa da qajet bolýy múmkin, logoped nemese basqa dáriger mamany da kómektese alady.\r\n \r\nSáýle terapııasymen emdelýdegi janama áserler\r\n\r\nKeıbir naýqastar emdelgennen keıin birneshe saǵattyń ishinde júrek aınýy saqtalyp, ketpeı qoıady. Dárigerler naýqasqa bul problemamen qalaı kúresý kerektigin aıta alady.  Sáýle terapııasy da keıde búkil emdelý barysynda naýqasty  qatty qaljyratady. Mundaıda demalý da mańyzdy, biraq dáriger naýqasqa múmkindiginshe belsendi bolý kerektigin aıtady. \r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi, sáýle terapııasy kóbinese shashtyń túsýine sebepker bolady. Alaıda shashatar birneshe aılan keıin qaıta ósedi. Sáýle terapııasy terige de aıtarlyqtaı áser etedi.  Bas terisi men qulaqtar qyzaryp, qurǵaıdy jáne sezimtal bolyp ketedi. Medıtsına qyzmetkerleri bul máselelerdiń sheshý joldaryn aıtýy múmkin. Keıde sáýle terapııasynyń áserinen mı tinderi bórtip ketedi. Dárigerler aýrýdy tekserip mundaı sımptomdardyń mundaı jaǵdaıda oryn almaýyn qadaǵalaý kerek. Aýrýdyń ózin jaqsy sezinýin damytý úshin, emdik dári-dármekter usynylady. \r\n\r\nRadıatsııa keıde mıdyń saý jasýshalaryn joıyp jiberedi. Bul janama áser – radıatsııalyq nekroz dep atalady. Mundaı sımptomdar basty aýyrtady, deneni tyrystyryp, tipti naýqastyń ólimine sebepker bolady.\r\n\r\nRadıatsııalyq sáýlelendirý balalarda gıpofıza nemese mıdyń basqa bóliginiń zaqymdanýyna sebepker bolady. Bul olardyń oqýynda úlken problema bolýy múmkin nemese boıy men ósimi baıaýlap qalady. Budan basqa, bala kezde sáýlelendirý onyń bolashaq ómirinde ekinshilikti mı isiginiń paıda bolý qaýpin týyndatady.  Ǵalymdar  kishkentaı balanyń mı isigine hımıoterapııany sáýle terapııasymen birge qoldanýdyń múmkinshiligin  úırenýde.\r\n\r\nHımıoterapııadaǵy janama áserler\r\n\r\nHımıoterapııanyń janama áseri negizinen qoldanǵan dárilik zattarǵa baılanysty bolady. Janama áserdiń aıryqsha belgileri: qyzý kóteriledi jáne qaltyraıdy, qusyp, tábet joǵalady jáne álsizdik paıda bolady. Keıbir janama áserler dáriniń kómegimen azaıady. \r\n\r\nDárilermen qamtamassyz etiletin  ımplantty (plastınaly) naýqastar, hırýrgııalyq emdi birge alǵannan keıin ınfektsııa sımptomdary basyp ketpeý úshin  dárigerdiń qaraýynda bolady. Aýrýda ınfektsııa bolǵan jaǵdaıda oǵan antıbıotık taǵaıyndalady.\r\n\r\nQOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA\r\n\r\nKeıbir qaterli isikke shaldyqqandar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń ádisterin ońtaıly dep sanaıdy:\r\n\r\nQosymsha ádister hmıoterapııa jáne radıoterapııa sııaqty mı isigen emdeýge arnalǵan standartty  emdeý túrlerimen qatar qoldanylady. Alternatıvti ádis – standartty emdeý ádisteriniń orynyna qoldanylady. \r\n\r\nAkýpýnktýra (ıneterapııasy), emdik massaj, shóp ónimderi, dárýmender nemese arnaıy dıeta, sonymen qatar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne túrli rýhanı emder qosymsha nemese alretnatıvti medıtsınaǵa jatady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq aýrýlar qosymsha nemese alternatıvti terapııanyń arqasynda ózderin edáýir jaqsy ssezinip qalatyndyǵyn aıtyp júr. Jáne bir aıta keterligi, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına hımıoterapııa\n men radıoterapııanyń keıbir mehanızmderiniń áserin ózgertedi. Bul ózgerister aýrýǵa aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin. Budan basqa, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına, tipti jeke qoldanylsa da ózdiginen zııanyn tıgizip qoıýy da ǵajap emes. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleri qymbat turatyn bolyp keledi.\r\n\r\nNAÝQASTARDYŃ KÚTIMINE QOLDAÝ KÓRSETÝ\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsııalyq jáne praktıkalyq problemalaryn sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, keıbireýdeli emdelý úshin ózine paıdaly keńes alyp qaıtyp jatady. \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Ondaı aýrý adamdarǵa  barynsha  sabyr saqtap júrgen durys, olarǵa emdeletini jaıynda, emhanada alańsyz bolýy kerektigi jaıynda, medıtsınalyq kómekti barynsha durys qoldaný kerektigi jaıynda áńgimelesip turǵan júrgen jón. Onkologııalyq aýrýlardyń kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\nAýrýdyń satylaryna qaramastan qaterli isikke shaldyqqan adamdar ózin mazalaǵan máseleniń aldyn alý úshin aldymen jaqsylap kútiný kerek. Ol úshin ózine jaıly jaǵdaı jasap, emdelý barysynda ómir súrý sapasyn jaqsartý kerek. Naýqas aýrýyn emdeý barysynda jáne mı isikteriniń basqa sımptomdary paıda bolmas úshin ózin bir qalypta ustap, terapııanyń janama áserleriniń azaıýyn qadaǵalap, sondaı-aq kóńil-kúıindegi aýytqýlardy sheship alǵany jón.\r\n\r\nMı isigimen aýratyn adamdardy kútimildeýdiń mynadaı túrleri barynsha keń taralǵan:\r\n\r\n•	Steroıdty dári-dármekter. Mı isigi bar naýqastardyń kópshiligine isiktiń kishireıýi úshin qoldanylady.\r\n•	Antıkonvýlsanttar. Mı isigi adamnyń tyrysyp qalýyna sebepker bolady. Onyń aldyn alý úshin nemese baqylaýda ustaý úshin naýqas tyrysýǵa qarsy dárilerdi qabyldaý kerek. \r\n•	Anastomoz (shýnt). Mıǵa suıyqtyq jınalǵan jaǵdaıda hırýrg ony shyǵarý úshin anastomaz (shýnt) ornatady.\r\n\r\nAýrýyn asqyndyrmas úshin kóptegen naýqastar emdelý men qatar kútimildenýdi qolǵa alady. Al keıbireýler tek kútimildenip, sımtomdardy baqylaý úshin isikke qarsy terapııany qoldanbaıdy.\r\n\r\nNAÝQASTARDYŃ KÚTIMINE QOLDAÝ KÓRSETÝ\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardyń ózin ózi kútingeni aa mańyzdy bolyp tabylady. Ol úshin jaqsy tamaqtanyp, jetkilikti túrde belsendi qozǵalys jasaý kerek. \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlar salmaǵyn turaqty utap turý úshin náýyzy baı taǵamdarmen qorektenýi kerek. Ásirese aǵýyzy mol taǵamdardy paıdalanǵany abzal. Jaqsy tamaqtaný arqyly ózin-ózi jaqsy sezinedi jáne kóp energııa alady. Sebebi, onkologııalyq aýrýlardyń emdelgen kezde nemese emdelgennen keıin tábeti nasharlap ketedi. Olar ózin delsal sezinedi nemese sharshańqy júredi, ne bolmasa, dám sezýi ózgerip ketedi. Budan basqa, emdeýdiń janama áserleri (tábetiniń nasharlaýy, júregi aınýy, qusýy nemese aýzynyń qyshýy sııaqty) salmaqty máselelerdi týyndatýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa da medıtsınalyq qyzmetkerler tamaqtanýǵa baılanysty másselelerdi sheshýge kómektesýi múmkin.  Kóptegen adamdar salaýatty ómir saltyn saqtaý arqyly ózin kádimgideı jaqsy sezinip júredi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý, jáne osyndaı sporttardyń biraz túrleri  kúshtiń saqtalýyna jáne energııany turaqty ustaýǵa jáne ómirlik tonýsty kóterýge yqpal etedi.  Jattyǵýlar emdelý protsesinde júrek aıný, aýrý sekildi jaǵdaılardy jeńildetedi. Olar sondaı-aq, kúızelisten aıyǵýǵa da kómek beredi. Dese de, fızıkalyq júkteme jaıynda dárigermen keńesip alýdyń mańyzy zor bolmaq. Eger fızıkalyq júktemeden aýrý nemese basqa da máseleler týyndap jatsa, ol jaıynda mindetti túrde dárigerge habarlaý kerek, dáriger atalmysh jattyǵýlardyń basqasha túrlerine baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\nREABILITATsIIa\r\n\r\nReabılıtatsııa – emdeý josparynyń eń mańyzdy bóligi bolap tabylady. Reabılıtatsııanyń maqsaty adamnyń qajettiligine qaraı jáne isiktiń naýqasqa  kúndelikti qalaı áser eteýine baılanysty qoldanylady. Naýqastyń qalypty ómirge tezirek oralýyna kómektesý úshin dárigerler barlyq múmkindikterdi qarastyrady. Mynadaı mamandardyń kómegi qajet bolýy yqtımal: \r\n\r\n•	Fızıoterapevter. Mıdaǵy isikten jáne ony emdeý barysynda naýqas sal bolyp qalýy múmkin.  Sondaı-aq olar adamnyń álsireýine jáne tepe-teńdik sezimin saqtaýda máseleler týdyrýy múmkin. Fızıoterapevter naýqastardyń kúsh jınap, tepe-teńdikti qaıta qalpyna keltirýine kómektesedi.\r\n•	Logopedter. Logopedter naýqas jandardyń sóıleýdegi problemalaryn sheship, oılaryn tolyq aıtyp jetkize alýyna kómektesedi. \r\nMı isigine shaldyqqan balalarda erekshe muqtajdyqtar bolýy múmkin. Keıde olarǵa úıde de, aýrýhanada da repetıtorlary  bolady.   Úlgerimi nashar nemese este saqtaý qabiletinde problemalary bar balalarǵa repetıtorlar nemese mektepten keıin arnaıy sabaqtar ótkizilýi kerek. \r\n\r\nALDAǴY ÝAQYTTAǴY KÚTIM   \r\n\r\nMı isiginen emdelgennen keıin turaqty kútimildený óte mańyzdy. Dárigerler isiktiktiń qaıtalanbaıtynyna kóz jetkizý úshin egjeı-tegjeıli tekserýler júrgizedi. Ol úshin fızıkalyq turǵydan jáne nevrologııalyq turǵydan tekserýler ótkizedi. Naýqasqa ýaqytyna qaraı MIaR nemese KT taǵaıyndalady. Eger, naýqasta anastomaz ornatylǵan bolsa, dáriger oynń qalypty jumys isteýin qadaǵalaıdy.  Dáriger  aldǵy ýaqyttaǵy kútimildený josparyn aıtyp, naýqasqa qaı ýaqyttarda kelý kerek, jáne qandaı analızder tapsyrý kerek ekendigin túsindiredi.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGIN  EMDEITIN KLINIKALAR\r\n\r\n•	Ulttyq medıtsınalyq holdıngtiń neırohırýrgııa ortalyǵy\r\n•	RF AMN Býrdenko atyndaǵy NII nerohırýrgııasy\r\n•	Onkologııalyq jáne radıologııalyq Qazaq ınstıtýty\r\n•	Turǵylyqty meken-jaı boıynsha onkologııalyq dıspanserler\r\n•	Germanııadaǵy Fraıbýrg qalasyndaǵy ýnıversıtettik klınıka\r\n•	Túrkııadaǵy Anadolý klınıkasy\r\n•	Túrkııadaǵy Adjıbadem klınıkasy\r\n•	Izraıldaǵy Shemer medıtsınalyq ortalyǵy\r\n•	Izraıldaǵy Shıba emhanasy\r\n•	Monte-Karlodaǵy LifeChtck dıagnostıkasy\r\n•	Sıngapýrdaǵy Parkveı klınıkasy\r\n•	Ońtústik Koreıadaǵy Asan emhanay\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(755,'article','1545','Gemorragııalyq qyzba','qz','2018-12-19 09:57:02','2018-12-19 09:55:00','Vırýsty gemorragııalyq qyzbalar (VGQ) tórt túrli vırýs týdyratyn aýrýlardyń toby bolyp sanalady. Olarǵa mynalar jatady: Ebola, Marbýrg, Lassa jáne Sary qyzba. VGQ-nyń ortaq belgileri: olar kóptegen organdarǵa áser etedi, óz kezeginde qan tamyrlardy zaqymdap, organızmniń ózin-ózin retteýin buzady. Keıbir VGQ ońaı ótedi, al biraq keıbireýi, mysaly Ebola qyzbasy nemese Marbýrg qyzbasy aýyr ótip, arty ólimge alyp keledi.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1545',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gemorragııalyq','y','   Gemorragııalyq qyzba Vırýsty gemorragııalyq qyzbalar (VGQ) tórt túrli vırýs týdyratyn aýrýlardyń toby bolyp sanalady. Olarǵa mynalar jatady: Ebola, Marbýrg, Lassa jáne Sary qyzba. VGQ-nyń ortaq belgileri: olar kóptegen organdarǵa áser etedi, óz kezeginde qan tamyrlardy zaqymdap, organızmniń ózin-ózin retteýin buzady. Keıbir VGQ ońaı ótedi, al biraq keıbireýi, mysaly Ebola qyzbasy nemese Marbýrg qyzbasy aýyr ótip, arty ólimge alyp keledi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nVırýsty gemorragııalyq qyzbalar (VGQ) tórt túrli vırýs týdyratyn aýrýlardyń toby bolyp sanalady. Olarǵa mynalar jatady: Ebola, Marbýrg, Lassa jáne Sary qyzba. VGQ-nyń ortaq belgileri: olar kóptegen organdarǵa áser etedi, óz kezeginde qan tamyrlardy zaqymdap, organızmniń ózin-ózin retteýin buzady. Keıbir VGQ ońaı ótedi, al biraq keıbireýi, mysaly Ebola qyzbasy nemese Marbýrg qyzbasy aýyr ótip, arty ólimge alyp keledi.\r\n\r\n\r\nTaralýy\r\n\r\nVGQ búkil dúnıe júzinde taralǵan. Naqty aýrýlar ádette belgili bir janýarlardyń mekendeıtin oryndarymen ǵana shekteledi. Mysaly, Lassa qyzbasy Batys Afrıkanyń aýyl aımaqtarynda, atap aıtqanda vırýsty tasymaldaýshy tyshqan men egeýquıryqtar ómir súretin aımaqpen shektelelgen.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nSaıahatshylar úshin qaýip-qater az, biraq siz osy aýrýlar paıda bolǵan aımaqtardan aýlaq bolýyńyz kerek. Vırýstyq ınfektsııalardyń keıbirin emdeýdiń tıimdi ádisteri joq bolǵandyqtan, olardyń bıoterrorızmge qarasty qoldanylýy jóninde saqtyq bar.\r\n\r\nDerekkóz: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/hemorrhagicfevers.html\r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nvırýstar\r\nqyzba\r\nEbola qyzbasy\r\nLassa qyzbasy\r\nBórtpe\r\nQan ketý    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(756,'article','1630','Ýytty túıindi jemsaý','qz','2018-12-24 08:03:41','2018-12-24 07:56:00','Ýytty túıindi jemsaý kezinde qalqansha beziniń kóleminiń ulǵaıtýy baıqalady. Túıinder túzilip, qalqansha bezi ulǵaıtylǵan kezde, onyń kólemi de sonshalyqty ulǵaıady. Bir nemese birneshe osyndaı túıinderden  joǵary mólsherde shyǵarylsa,   qylqansha beziniń gormondary sonshalyqty kóteriledi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1630',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Y','Ýytty','y','   Ýytty túıindi jemsaý Ýytty túıindi jemsaý kezinde qalqansha beziniń kóleminiń ulǵaıtýy baıqalady. Túıinder túzilip, qalqansha bezi ulǵaıtylǵan kezde, onyń kólemi de sonshalyqty ulǵaıady. Bir nemese birneshe osyndaı túıinderden  joǵary mólsherde shyǵarylsa,   qylqansha beziniń gormondary sonshalyqty kóteriledi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nÝytty túıindi jemsaý kezinde qalqansha beziniń kóleminiń ulǵaıtýy baıqalady. Túıinder túzilip, qalqansha bezi ulǵaıtylǵan kezde, onyń kólemi de sonshalyqty ulǵaıady. Bir nemese birneshe osyndaı túıinderden  joǵary mólsherde shyǵarylsa,   qylqansha beziniń gormondary sonshalyqty kóteriledi.\r\n \r\n\r\nSebepteri\r\nÝytty túıindi jemsaý qalypty qyzmettegi qarapaıym jemsaýdan bastaý alady. Ol qart adamdar arasynda keńinen taralǵan. Qaýipti faktorlarǵa jasy 55 jastan asqan áıel adamdar jatady. Bul aýrý balalar arasynda sırek kezdesedi. Osy aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar uzaq jyldar boıy túıindi jemsaýdan aryla almaıdy.\r\nKeıde ýytty usaqtúıindi jemsaýy bar adamdarda, bastapqy kezeńde qalqansha beziniń gormondary joǵary deńgeıde turady. Kóp jaǵdaıda bul ıodty ishke nemese kóktamyr ishine qabyldaǵannan týyndaıdy. Iod KT ótkizý  nemese júrek qýystaryn kateterleý kezinde kontrasty zattar retinde paıdalanylýy múmkin. Quramynda ıody bar qabyldaý preparattary , mysaly, amıodaron sekildi, olar da bul aýrýdyń damýyna ákelýi múmkin.\r\n\r\nSımptomdary\r\nAýrýdyń belgileri qalqansha beziniń gıperfýnktsııasy kezindegi belgilerine (gıpertıreoz) uqsas bolyp keledi. Degenmen, bul jaǵdaıda Greıvs aýrýyndaı kóz almasynyń badyraıýy sııaqty belgiler kezdespeıdi.\r\n\r\nAýrýdyń kórinisi bolýy múmkin mynadaı belgileri bar:\r\n•	Sharshaý\r\n•	Úlken dárettiń jıileýi\r\n•	Jylýǵa shydaı almaýshylyq\r\n•	Tábettiń kóterilýi \r\n•	Tersheńdik\r\n•	Turaqty emes etekkir tsıkli (áıelderde)\r\n•	Bulshyq quryýy\r\n•	Ashýlanshaqtyq\r\n•	Mazasyzdaný\r\n•	Salmaǵyn joǵaltý\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nDárigerlik tekserý júrgizý kezinde qalqansha bezinde bir nemese birneshe túıinder anyqtalýy múmkin. Sondaı-aq, júrektiń jıi qaǵýy oryn alýy múmkin. \r\nSonymen qatar, tómengdegideı zertteý ádisteri júrgizilýi múmkin:\r\n•	Qan sarysýyndaǵy (T3, T4) qalqansha beziniń gormondarynyń deńgeıin anyqtaý; \r\n•	Sarysýlyq TTG (tıreotropnyı gormon)\r\n•	Qalqansha bezin radıoızotoptyq skanerleý, nemese qalqansha beziniń radıoaktıvti ıodty qanshalyqty sińiretindigin zertteý \r\n•	Qalqansha bezin ýltradybystyq zertteý\r\n\r\nEmdeý\r\nQalqansha beziniń gormondarynyń deńgeıi qalypty  normasyna kelmeıinshe, beta-tejegishter (propranolol) gıpertıreozdyń keıbir sımptomdaryn baqylanýy múmkin.\r\nKeıbir dárilik preparattar, ıodty qalqansha bezine qoldanýdy toqtatýy nemese paıdalaný tásilderin ózgertýi múmkin.  Bul preparattar qalqansha beziniń gıperfýnktsııasyn  emdeý úshin qoldanylýy múmkin, ol  kez kelgen mynadaı jaǵdaılarda:\r\n•	Hırýrgııalyq emdeýdiń aldynda nemese radıoaktıvti ıod terapııasymen emdeý kezinde \r\n•	Uzaq terapııa retinde \r\nRadıoaktıvti ıod terapııasymen qoldanylýy múmkin. Radıoaktıvti ıod tabletkaly túrde taǵaıyndalady. Preparat  qalqansha beziniń  gıperaktıvti tinder aýmaǵynda shoǵyrlanady da jáne olardyń buzylýyn týdyrady. Osydan keıin keıbir naýqastarǵa qalqansha bezin qalpyna keltirý qajet bolýy múmkin. \r\nQalqansha bezin hırýrgııalyq alyp tastaý mynadaı jaǵdaılarda júrgizilýi múmkin:\r\n•	Túıin óte úlken mólsherde bolsa nemese tynys alý joldarynyń oqshaýlasa jáne úlken túıinnen basqa da belgileri týyndasa;\r\n•	Qalqansha beziniń obyrynyń bolýy \r\n•	Shuǵyl terapııa qajettiligi týyndasa\r\n\r\nBoljamy\r\nÝytty túıindi jemsaý kóbinese egde jastaǵy adamdar arasynda taralǵan, osylaısha, basqa da densaýlyqqa baılanysty sozylmaly problemalar  aýrýdyń týyndaýyna sebep bolýy múmkin. Egde jastaǵy adamdar júrek aýrýyna shydaı almaı jatady. Degenmen, bul aýrýdy emdeýge bolady.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\nJúrek jaǵynan bolatyn asqynýlar:\r\n•	Júrek jetkiliksizdigi\r\n•	Júrek yrǵaǵynyń buzylýy (fıbrıllıatsııasy)\r\n•	Júrektiń jıi qaǵýy\r\nBasqa asqynýlary:\r\n•	Osteoporozǵa soqtyrý,  súıek massasynyń joǵalýy \r\n•	Tıreoýytty krız – bul gıpertıreoz jiti údeýi sımptomdarynyń kórinisi. Bul jaǵdaı ınfektsııa nemese kúızelis saldarynan týyndaýy múmkin. Tıreoýytty  krızdiń sımptomdary mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Ishtiń aýrýy\r\n•	Zeıindiliktiń tómendeýi \r\n•	Qyzba\r\nOsy aýrýǵa shaldyqqan tulǵalarǵa  dereý dárigerge qaralý qajet.\r\nÚlken kólemdi túıinderdi aýrýynyń asqynýy kezinde tynys alý nemese jutynýda qıyndyqtar týyndaıdy. Bul asqynýlar  qalqansha beziniń artynda ornalasqan keńirdek nemese óńeshtiń  basylyp qalýyna baılanysty oryn alady.\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nAýrýdyń sımptomdary kórisi bergende dárigerge qaralyńyz. Dárigergiń kelesi qabyldaýyna kelgenshe, onyń aolyńǵy aıtqan keńesterin tolyq oryndańyz.\r\n\r\nAldyn alý\r\nÝytty túıindi jemsaýdyń aldyn alý maqsatynda, dárigerińizben kelise botyryp, gıpertıreoz nemese qarapaıym jemsaýdy ýaqytyly emdeńiz.\r\n\r\nDerekkóz: https://medlineplus.gov/ency/article/000317.htm\r\n\r\nQozǵalý jáne diril (erlerde /áıelderde)\r\n\r\nTegter: \r\njemsaý, \r\nqalqansha bezi, \r\nemdelý, \r\ngormondar, \r\nqalqansha beziniń  úlkeıýi,\r\naýtoımmýndy aýrý, \r\ntıreoıdty gormon\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(757,'article','45','12 айлық жасқа толмаған балалардың тұншығуында және қақалуында алғашқы жәрдем көрсету','kz','2018-07-10 10:00:38','2018-07-10 09:54:00','Баланың өмірін құтқару қажет болуынан аулақ боларсыз деген ойдамыз, бірақ, бұл жалпы өмірде орын алуы мүмкін жағдай. Балалар қауіпті жағдайға жиі ұшырайды. Сәбилер тамақпен немесе ойыншықпен қақалуы мүмкін, су астында немесе бассейнде қалуы мүмкін, жіпке оралып қалуы мүмкін.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=45',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12 айлық жасқа толмаған балалардың тұншығуында және қақалуында алғашқы жәрдем көрсету Баланың өмірін құтқару қажет болуынан аулақ боларсыз деген ойдамыз, бірақ, бұл жалпы өмірде орын алуы мүмкін жағдай. Балалар қауіпті жағдайға жиі ұшырайды. Сәбилер тамақпен немесе ойыншықпен қақалуы мүмкін, су астында немесе бассейнде қалуы мүмкін, жіпке оралып қалуы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nБаланың өмірін құтқару қажет болуынан аулақ боларсыз деген ойдамыз, бірақ, бұл жалпы өмірде орын алуы мүмкін жағдай. Балалар қауіпті жағдайға жиі ұшырайды. Сәбилер тамақпен немесе ойыншықпен қақалуы мүмкін, су астында немесе бассейнде қалуы мүмкін, жіпке оралып қалуы мүмкін.\r\n\r\nБұл сатылы нұсқаулық тұншығуда және қақалуда көрсетілетін алғашқы жәрдем көрсетудің негіздерін түсіндіреді, бірақ, бұл ақпараттың жалғыз көзі емес. Сәбилер мен балаларға алғашқы жедел жәрдем көрсетудің дұрыс әдістемесін үйрену үшін бірнеше сағат бөліңіз. Бұл әрекеттерді орындау әдістемесі баланың жасына қарай ерекшеленеді, дұрыс орындамау балаға зиян келтіруі мүмкін.\r\n\r\n1 қадам. Жағдайды тез бағалау қажет.\r\n\r\nЕгер бала кенеттен жыламай немесе жөтелмей қалса, оның тыныс алу жолдарында бірнәрсе бөгет болған, сіз осы жағдайды жоюға көмектесуіңіз қажет. Бала анық емес дыбыс шығаруы немесе үнемі дыбыссыз аузын ашуы мүмкін. Баланың терісі ашық қызыл немесе көкшіл түс алуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер бала жөтелсе немес қақалса, оның тыныс алу жолдары ішінара бөгет алған. Бұлай болса, бала жөтелуін жалғастырсын. Жөтел – бұл жағдайды жоюдың аса тиімді тәсілі.\r\n\r\nЕгер бала тұрып қалған нәрсені жөтеліп, шығара алмаса, біреуден «103» телефоны арқылы «жедел жәрдемді» шақыруды өтініңіз, ал өзіңіз арқасын қағып, кеуде тұсын соққылауды бастаңыз (2-ші қадамды қараңыз).\r\n\r\nЕгер баламен өзіңіз ғана болсаңыз, алдымен, 2 минут бойы жәрдем көрсетіңіз, одан кейін, «жедел жәрдем» бригадасын шақырыңыз.\r\n\r\nАл басқаша жағдайда, егер баланың тыныс алу жолдары ісіну салдарынан бөгелгендігіне күмәніңіз болса, шұғыл түрде «жедел жәрдем» бригадасын шақырыңыз. Балада тамаққа немесе жәндіктің шағуына аллергиялық серпін болуы немесе қыспақ болуы мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, балада жүрек ауруының жоғары қаупі болса, шұғыл түрде «жедел жәрдем» бригадасын шақыру қажет.\r\n\r\n2 қадам. Тұрып қалған нәрсені арқадан қағып және кеуде қуысын басу арқылы шығарып алуға тырысу қажет\r\n\r\nАлдымен арқасын соққылаңыз.\r\n\r\nЕгер баланың есі қалыпты болса, бірақ, жөтеле, тыныс ала алмаса, оның тыныс алу жолдарында бір нәрсе тұрып қалды деп санасаңыз, баланы абайлап, желкесінен ұстай отырып, білегіңізге жатқызыңыз.\r\n\r\nБасқа қолыңызды және білегіңізді баланың денесінің алдыңғы тұсында ұстаңыз. Бала екі білектің ортасында қысылуы тиіс.\r\n\r\nСаусақтың көмегімен баланың иегін ұстаңыз және оны бетімен төмен қаратып, білегіңізге жатқызыңыз. Қолыңызды бөксеге түсіріңіз, баланың басы кеудесінен төмен болатындай.\r\n\r\nАлақанның түбімен баланың жауырыны арасында бес нақты соққы беріңіз, тұрып қалған затты ығыстырып шығару үшін. Баланың басы мен мойнын ұстай тұрыңыз, оның иегін үлкен және сұқ саусақтың ортасында қатты қысып ұстаңыз.\r\n\r\nӘрі қарай, бос қолыңызды (соққы берген) баланың желкесіне қойыңыз, бұл кезде сіздің білегіңіз оның омыртқасы бойымен орналасуы қажет. Абайлап, оны аударыңыз, бұл кезде қол ұшыңыз бен білегіңіз баланың денесінің алдыңғы жағында қалады.\r\n\r\nОдан кейін кеуде қуысын басуды орындаңыз.\r\n\r\nБала білектеріңіздің ортасында болған кезде, оның басы мен мойнын ұстап тұрып, иегін үлкен және сұқ саусақтың ортасында қатты қысып ұстаңыз. Баланың арқасын ұстап тұрған қолыңызды қарсы бөксесіне қарай түсіріңіз, баланың басы оның кеудесінен төмен деңгейде болуы қажет.\r\n\r\nЕкі немесе үш саусақтың ұшын баланың кеуде қуысының ортасына, оның емшектерінің ортасынан өтетіндей сызықтан төмен орналастырыңыз. Басуды орындау үшін баланың кеудесін саусақтарыңызбен басыңыз, кеудесі бұл кезде 3,5-4 см-ге түсуі қажет. Осыдан кейін саусағыңызды жіберіп, кеуде қуысы бастапқы күйіне келуі тиіс.\r\n\r\nБес рет басуды орындаңыз. Саусақтарыңыз баланың төссүйегімен байланысты болуы қажет. Басулар күрт емес,  тербелмелі түрде орындалуы шарт.\r\n\r\nАрқаны қағуды және кеуде қуысын басуды қайталаңыз.\r\n\r\nБес рет арқаны қағуды және бес рет кеуде қуысын басуды алмастыра отырып, баланың тыныс алу жолдарын бітеген нәрсе шыққанға дейін немесе бала күшті жөтеле, жылай бастағанға дейін немесе өздігінше тыныс ала бастағанға дейін орындауды жалғастырыңыз. Жөтел болса, балаға бітелген нәрсені жөтелмен шығарып тастауына мүмкіндік беріңіз.\r\n\r\nЕгер бала есін жоғалтса.\r\n\r\nЕгер тұншыққан бала есін жоғалтса, жүрек-өкпе реанимациясын жасау қажет. Балаға жасанды тыныс алуды орындау үшін келесі ұсыныстарды орындаңыз:\r\n\r\n      ·         Баланың аузын ашып, тұрып қалған нәрсені табуға тырысыңыз. Оны көріп тұрсаңыз, кішкентай саусағыңызбен алыңыз.\r\n\r\n     ·         Содан кейін екі жасанды дем беріңіз. Егер тыныс алу болмаса (кеуде қуысы көтерілмесе), оның басын еңкейтіп, қайтадан екі жасанды дем беріңіз.\r\n\r\n     ·         Егер сонда да кеуде қуысы көтерілмесе, кеуде қуысын 30 рет басуды (компрессия) орындаңыз.\r\n\r\n     ·         Ауыз қуысын қарап, бір нәрсе көрсеңіз, алып тастаңыз. Тағы да екі жасанды дем беріңіз.\r\n\r\n     ·         Жәрдем жеткенге дейін кеуде қуысын басуды орындауды жалғастырыңыз.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(758,'article','72','Ана сүтімен қоректендірудегі мәселелер','kz','2018-07-13 05:36:23','2018-07-13 05:09:00','Ана сүтімен қоректендіру балаға зор пайда әкеледі. Ана сүтінде баланың сау және мықты болып өсуіне қажетті қоректік заттектер бар. Сонымен қатар, ана сүтінде болатын кейбір заттектер баланы кейбір аурулар мен жұқпалардан қорғайды. Бұл ананың денсаулығын да қолдайды. Қатерлі ісіктің кейбір түрлерінің дамуы баласын емізген аналарда сирек кездеседі. \r\n\r\nСау әйелдер баласын кемінде, алғашқы алты ай бойы емізгені дұрыс. Белгілі бір жағдайларда бұл жарамды емес, мысалы, АИТВ инфекциясы немесе белсенді сатыдағы туберкулез болса, анасы баласын емізбегені жөн, себебі, жұқпа берілуі мүмкін.\r\n\r\nБелгілі бір дәрілік құралдар, тыйым салынған есіткілік заттектер немесе алкоголь да ана сүті арқылы түсіп, балаға зиян әкелуі мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=72',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Ана','y','   Ана сүтімен қоректендірудегі мәселелер Ана сүтімен қоректендіру балаға зор пайда әкеледі. Ана сүтінде баланың сау және мықты болып өсуіне қажетті қоректік заттектер бар. Сонымен қатар, ана сүтінде болатын кейбір заттектер баланы кейбір аурулар мен жұқпалардан қорғайды. Бұл ананың денсаулығын да қолдайды. Қатерлі ісіктің кейбір түрлерінің дамуы баласын емізген аналарда сирек кездеседі. \r\n\r\nСау әйелдер баласын кемінде, алғашқы алты ай бойы емізгені дұрыс. Белгілі бір жағдайларда бұл жарамды емес, мысалы, АИТВ инфекциясы немесе белсенді сатыдағы туберкулез болса, анасы баласын емізбегені жөн, себебі, жұқпа берілуі мүмкін.\r\n\r\nБелгілі бір дәрілік құралдар, тыйым салынған есіткілік заттектер немесе алкоголь да ана сүті арқылы түсіп, балаға зиян әкелуі мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nАна сүтімен қоректендіру балаға зор пайда әкеледі. Ана сүтінде баланың сау және мықты болып өсуіне қажетті қоректік заттектер бар. Сонымен қатар, ана сүтінде болатын кейбір заттектер баланы кейбір аурулар мен жұқпалардан қорғайды. Бұл ананың денсаулығын да қолдайды. Қатерлі ісіктің кейбір түрлерінің дамуы баласын емізген аналарда сирек кездеседі. \r\n\r\n\r\n\r\nСуретте сау сүт безінің анатомиялық құрылысы келтірілген.\r\n\r\nСау әйелдер баласын кемінде, алғашқы алты ай бойы емізгені дұрыс. Белгілі бір жағдайларда бұл жарамды емес, мысалы, АИТВ инфекциясы немесе белсенді сатыдағы туберкулез болса, анасы баласын емізбегені жөн, себебі, жұқпа берілуі мүмкін.\r\n\r\nБелгілі бір дәрілік құралдар, тыйым салынған есіткілік заттектер немесе алкоголь да ана сүті арқылы түсіп, балаға зиян әкелуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nАна сүтімен қоректендірудегі мәселелер\r\n\r\nАна сүтімен қоректендіргенде пайда болатын мәселелер жас (алғаш босанған) аналарда кең таралған. Көптеген мәселелердің алдын алуға немесе шешуге болады. Егер сізде емізгенде мәселелер болса, ана сүтімен қоректендіруге маманданған дәрігерден кеңес алу қажет.\r\n\r\nБаланы емізу (ана сүтімен қоректендіру) ана мен бала үшін жақсы тәжірибе. Дұрыс қоректендіруді үйрену үшін уақыт пен тәжірибе қажет.\r\n\r\nСізге бұл үрдісте көмектесе алатын кейбір тұстар:\r\n\r\n* баланы емізуді перзентханада, бала туысымен бастаған жөн.\r\n* емізуді бастар алдында ана сүтімен қоректендіруге маманданған дәрігерден кеңес алу қажет.\r\n \r\n\r\nЕмшек ұшының ауырсынуы\r\n\r\nБаланы емізе бастаған алғашқы күндері немесе апталарда жайсыздық сезімі болады. Кейбір емізетін аналар емшек ұшының ауырсынуын ашу, қышу немесе күйдіру сезімі секілді сипаттайды. Жайсыздық, әдетте, біраз уақыттан кейін өтеді.\r\n\r\nЕмшек ұштарының ауырсынуы көптеген себептерге байланысты:\r\n\r\n* ​емізу техникасының дұрыс еместігі\r\n* баланың емізуде дұрыс орналаспауы\r\n* емшек ұшына дұрыс күтім жасалмауы.\r\n \r\nКөптеген әйелдер емшек ұшының ауырсынуын сезбейді. Емізу кезінде баланың орналасуын өзгерту жағымсыз сезімдерді азайтуы мүмкін.\r\n\r\nЕмшектен айыру кезінде бала емшек емуді жалғастырса, емшек ұшының қабынуы байқалады. Емшекті  емуін тоқтату үшін баланың аузының шетіне абайлап саусақ салып, емшектен дұрыс айыру арқылы балаға көмектесе аласыз.\r\n\r\nТым құрғақ немесе ылғал тері де емшек ұшының ауырсынуына апаруы мүмкін. Терінің баздануы жасанды (синтетикалық) маталардан жасалған емшекқап кигенде байқалуы мүмкін. Бұл маталар тер бөлінуін арттыруы мүмкін. Терінің табиғи майлайтын бөліктерін жоятын сабын мен ерітінділер қолдану терінің құрғақтығына апаруы мүмкін. Зәйтүн майы, арнайы сүтше немесе жақпа майлардың құрамында ланолин болса, құрғақ және сызаттанған емшек ұшының жазылуына көмектеседі.\r\n\r\nКөптеген балалар тісі шыға бастағанда емшек ұшын тістеп, шайнай бастайды. Балаға емізер алдында бірнеше минут бұрын салқын және ылғал затты шайнауға берсе, бұл мәселені шешуге болады. Ыдыс жууға арналған таза, ылғал, салқын губка жақсы көмектеседі. Басқа емшекті емізу алдында балаға осындай губканы беріңіз.\r\n\r\n\r\nСүт безінің қатаюы немесе емшектің толуы\r\n\r\nСүт бездерінің қатаюы – босанғаннан кейін бірнеше күн өткенде емшекте қан мен сүттің баяу толуының, сүт түзілгендігінің белгісі. Баланы емізуге кедергі емес.\r\n\r\nСүт бездерінің қатаюы емшекте орналасқан қантамырларының бітелуі нәтижесінде пайда болады. Емшек ісініп, тығыз болады, ауырсынады. Емшек ұштары дұрыс сыртқа шығып тұрмайды, бұл баланың емшекті дұрыс емуіне кедергі келтіреді.\r\n\r\nСүттің рефлекторлық келуі және окситоцин рефлексі – емізу кезіндегі табиғи үрдіс. Түзілген сүт бездердің түтіктеріне келеді. Ауырсыну, ширығу, мазасыздану бұл үрдістің дамуына кедергі келтіруі мүмкін. Алдын алу келесідей түрде болуы тиіс:\r\n\r\n* Босаңсуды және денені дұрыс орналастыруды үйрену\r\n* Емізу кезінде алаңдайтын факторларды шектеу, нәзік уқалау және емшекке мұқият күтім жасау.  \r\n \r\nЖиі (тәулігіне 8 немесе одан көп рет) және әр емізгенде 15 минут бойы емізу сүт бездерінің қатаюының алдын алуы мүмкін.  \r\n\r\nСүт бездерінің қатаюының алдын алудың басқа тәсілдері:\r\n\r\n* Емшекті жиі емізу немесе сүтті арнайы сауғышпен сауып алу. Электр сүт сауғыштары жақсырақ жұмыс істейді.\r\n* контрастылық душ қабылдау (жылы және салқын сумен кезек) жағымсыз сезімдерді азайтуға көмектеседі.\r\n\r\n\r\nБалаға сүттің жетіспеуі\r\n\r\nБалаға сүттің қажеттілігі анасында сүттің түзілуіне пропорционал. Жиі емізу, жақсы демалу, дұрыс тамақтану және сұйықтықты жеткілікті тұтыну сүттің түзілуіне ықпал етеді.\r\n\r\nБаланың бойы мен салмағын өлшеу - оның сүтті жеткілікті тұтынуына көз жеткізудің жақсы тәсілі. Баланың  сүтті жеткілікті тұтынуы туралы дәрігерден сұраңыз.\r\n\r\n\r\nСүттің тығындалуы (емшекте сүттің іркілуі)\r\n\r\nСүттың тығындалуы мүмкін (емшекте сүттің іркілуі). Бұл орын алуы мүмкін, егер бала нашар қоректенсе, анасы емізуді жіберіп алса (емшектен айыруда), немесе анасы тым тар емшекқап киетін болса.\r\n\r\nСүттің тығындалуының белгілері (емшекте сүттің іркілуі): ауырсыну, температураның артуы, емшектің белгілі бір тұсында қызару немесе емшек терісінің астында түйін болуын сезіну.\r\n\r\nТүтік ашылғанда емшек ұшында кішкентай ақ нүкте көрінеді. Ауыратын тұсты уқалау және абайлап басу тығындалуды жоюға көмектеседі.\r\n\r\n\r\nСүт безінің инфекциясы\r\n\r\nЕмшектің инфекциясы (мастит) бұлшық етінде ауырсынуды, қызбаны, қызаруды, сүт безінің сезімталдығын туындатады, көбінесе, бір жағында. Бұл симптомдар пайда болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\nЕмшектің инфекциясы келесі аналарда жиі пайда болады:\r\n\r\n* күйзеліске және шаршауға ұшыраған аналар\r\n* емшек ұшы сызаттанған, сүт түтіктері бітелген немесе сүт бездері қатайған аналарда\r\n* емшек емізуді жіберіп алатын анада\r\n* тар емшекқап киетін аналарда.\r\n \r\nКөбінесе емдеуге кіретіндер:\r\n\r\n* инфекцияны емдеу үшін бактерияға қарсы препараттарды қолдану\r\n*  ауырсынған тұсқа ылғал спиртті компресстер қолдану\r\n* демалу\r\n* емізгенде ыңғайлы емшекқап қолдану.\r\n \r\nЗақымданған емшектен емізу тез жазылуына ықпал етеді. Ана сүті бала үшін қауіпсіз, емшекте инфекция болғанымен.\r\n\r\nБаланы қос емшекпен емізу маңызды. Бұл сүт безінің қатаюының алдын алады.\r\n\r\nҰсыныстар:\r\n\r\n* Егер емізу жайсызыдқ туындатса, сүтті қолмен немесе сауғышпен сауып алыңыз.\r\n* Алдымен сау емшекті емізіңіз, жағымсыз сезім өткенге дейін. Осы мәселемен күресу туралы дәрігермен кеңесіңіз.\r\n \r\n\r\nКандидоз\r\n\r\nКандидоз – кең таралған зеңдік инфекция, анадан балаға емізу кезінде беріледі. Зеңдер (Candida albicans) жылы, ылғал жерде мекендейді.\r\n\r\nБаланың ауыз қуысы және ананың емшек ұшы – зеңдер өсуі үшін оңтайлы жер. Кандидоз бактерияға қарсы препараттармен емдеу кезінде немесе одан кейін жиі пайда болады.\r\n\r\nАнада кандидоздың симптомдары – қою қызыл түсті, сезімтал емшек ұшы немесе емізу кезінде немесе одан кейінгі жағымсыз сезіну. Баланың ауыз қуысындағы ақ және қызарған тұстар – кандидоздың симптомдары.\r\n\r\nСондай-ақ, балада баздану, көңіл-күйінің өзгеруі, емшекті жиі сұрауы байқалуы мүмкін. Зеңге қарсы емдеу алу үшін дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\r\nБасқа аурулар\r\n\r\nТемператураның артуы немесе басқа ауруға шалдыққан болсаңыз, дәрігерге көрініңіз. Көптеген аурулар кезінде емізе беруге болады, балаға зиянсыз. Сүтпен берілетін антиденелер балаға пайда әкеледі.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(759,'article','75','Аналық бездің кистасы','kz','2018-07-13 06:25:25','2018-07-13 06:14:00','Аналық бездің кистасы – аналық бездегі сұйықтық толған қалташа. Оның бірнеше түрі болады. Көптеген түрлері қатерсіз, олар овуляция кезінде пайда болады (аналық безден ұрық жасушасының шығуы). Олар - функционалдық кисталар аталады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=75',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аналық','y','   Аналық бездің кистасы Аналық бездің кистасы – аналық бездегі сұйықтық толған қалташа. Оның бірнеше түрі болады. Көптеген түрлері қатерсіз, олар овуляция кезінде пайда болады (аналық безден ұрық жасушасының шығуы). Олар - функционалдық кисталар аталады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nАналық бездің кистасы дегеніміз не?\r\n\r\nАналық бездің кистасы – аналық бездегі сұйықтық толған қалташа. Оның бірнеше түрі болады. Көптеген түрлері қатерсіз, олар овуляция кезінде пайда болады (аналық безден ұрық жасушасының шығуы). Олар - функционалдық кисталар аталады.\r\n\r\n \r\nӘйелдердің жыныстық ағзалары\r\n\r\n\r\n\r\nӘйелдің репродуктивтік ағзалары – жатыр, жатыр мойны, қосалқылар (аналық бездер және ұрық түтіктері) және қынап (іншек). Ол – ұрықтың дамуы өтетін, алмұрт пішінді қуыс ағза. Жатыр жамбас қуысында,  несеп қап пен тік ішектің арасында орналасқан.\r\nЖатырдың төменгі тарылған тұсында мойны орналасқан. Жатыр түтіктері - жатырдың екі жағында орналасқан өсінділері. Олар аналық бездермен аяқталады.\r\n\r\n \r\nАналық бездің функционалдық кистасының симптомдары қандай?\r\n\r\nКөбінесе, функционалдық кисталар ешқандай симптомдарсыз өтеді (білмеуіңіз де мүмкін), ал кейде іштің ауырсынуы, кебуі, етеккір айналымының бұзылысы, жүрек айнуы және құсу болуы мүмкін. Басқа симптомдарына тамақ ішкенде тез тойыну сезімі, және іш қатуы жатады.  \r\n\r\nЕгер менопауза орын алса және етеккір айналымы болмаса, функционалдық кисталар қалыптаспайды, бірақ, аналық бездің кистасының басқа түрлері болуы мүмкін. Аналық  бездің кистасының кез келген симптомы болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n \r\n Аналық бездің кистасы бар екендігін дәрігер қалай біледі?\r\n\r\n\r\n\r\nДәрігер көбінесе, кистаны медициналық тексеру кезінде сезуі мүмкін. Егер кистаға күмән болса, оны көрнекі түрде көру үшін дәрігер ультра дыбыстық зерттеу тағайындайды. Дәрігердің одан кейінгі әрекеті науқастың жасына, ультра дыбыстық зерттеудегі кистаның түріне, симптомдарға байланысты.\r\n\r\n \r\nУльтра дыбыстық зерттеу дегеніміз не?\r\n\r\nУльтра  дыбыстық зерттеуде (УДЗ) ағзалардың бейнесін алу үшін дыбыс толқындары қолданылады. Бұл – аналық бездерді көрудің жақсы тәсілі. УДЗ іштің сыртынан немесе іншек (қынап) арқылы өткізуге болады. Екі тәсіл де ауырсыну бермейді. УДЗ 30 минутқа созылады. Бұл әдіс дәрігерге кистаның өлшемі мен сыртқы түрі туралы құнды ақпарат береді.\r\n\r\n \r\nӨтуге болатын басқа тексеру түрлері бар ма?\r\n\r\nДәрігер қандағы CA-125 аталатын, ақуыз деңгейін анықтайды. Бұл талдау аналық  бездің кистасы бар әйелдерге кистаның қатерлігін анықтау үшін тағайындалады. CA-125 деңгейі &lt; 35 болуы тиіс. Бірақ, бұл тексеру әйелде аналық бездің қатерлі ісігі бар екендігін нақты айқындамайды. Мысалы, аналық бездің қатерлі ісігі бар кейбір әйелдерде CA-125 деңгейі қалыпты болуы мүмкін. Бұл ақуыздың деңгейі қатерлі ісік болмаған әйелдерде де артуы мүмкін. Осы себепті, CA-125 деңгейін анықтауға қан талдауы тек аналық бездің қатерлі ісігінің симптомдары бар немесе аналық бездің қатерлі ісігінің қаупін арттыратын генетикалық мутациясы бар  әйелдерге ұсынылады.\r\n\r\n \r\nАналық бездің функционалдық кистасы қалай емделеді?\r\n\r\nФункционалдық  кисталар белгілі бір уақытта өздігінше өтеді. Әдетте, бұл үрдіс 1-3 айды алады.  Егер науқаста  функционалдық киста болса, оның өлшемінің азаюын көру үшін дәрігер 1-3 айдан кейін қайтадан тексеруді ұсынады. Егер науқаста функционалдық киста жиі болса, дәрігер овуляция үрдісін басу үшін ұрықтануға қарсы таблеткаларды қабылдауды ұсынуы мүмкін. Овуляция болмаса, функционалдық кисталар да түзілмейді.\r\n\r\n \r\nАналық бездің кистасын оперативтік емдеу қажет пе?\r\n\r\nАналық бездің кистасын емдеуде бірнеше факторлар ескеріледі, мысалы, науқастың жасы, етеккірдің болуы, кистаның өлшемі, оның сыртқы түрі және симптомдары.\r\n\r\nЕгер етеккір айналымы болса, аналық бездің функционалдық кистасының жеңіл симптомдары орын алса, операция жасаудың қажеті жоқ. Егер киста бірнеше етеккір айналымынан кейін өтпесе, ұлғаятын болса, УДЗ кезінде функционалдық кистаға ұқсамаса, дәрігер операцияны  тағайындауы мүмкін.\r\n\r\nБала өрбіту жасындағы әйелдерде аналық бездің кисталарының хирургиялық араласуды қажет ететін көптеген түрлері бар. Бұл жаста кисталар, көбінесе, қатерсіз.\r\n\r\nЕгер менопауза болса, және аналық бездің кистасы болса, дәрігер операцияны тағайындайды. Аналық бездің қатерлі ісігі – сирек ауру, бірақ, 50-70 жастағы әйелдерде үлкен қауіп төндіреді. Аурудың әйелдерде кешірек анықталған түріне қарағанда ерте анықталған кезінде болжамы жақсырақ.\r\n\r\n \r\nНақты қандай оперативтік емдеу түрі қажет?\r\n\r\nЕгер киста шағын болса, (өріктей немесе одан кіші) және УДЗ кезінде қатерсіз болып көрінсе, дәрігер  лапароскопия өткізу туралы шешім қабылдауы мүмкін. Операцияның бұл түрі ұшында жарық көзі бар, лапороскоп аталатын аспап арқылы өткізіледі.\r\n\r\nЛапароскоп іш қуысына кіндіктен сәл жоғары немесе сәл төмен тұста жасалатын кішкентай тілік арқылы енгізіледі. Лапароскоп арқылы дәрігер ағзаларды көре алады. Киста көбінесе,  қасағаның түкті сызығының үстінде кішкентай тілік жасау арқылы алынады.\r\n\r\nЕгер киста лапароскоп арқылы іш қуысынан алу үшін тым үлкен болса, және күмәнді көрінсе, дәрігер лапаротомияны жасауы мүмкін. Бұл кезде кистаны немесе зақымданған аналық безді алып тастау үшін үлкен тілік жасалады. Жалпы наркоз жасалады, киста қатерлі ісіктің болуына тексеріледі. Егер бұл қатерлі ісік болса, дәрігер екі аналық безді, жатырды, сальник (шарбы) аталатын май тінін, кейбір лимфа түйіндерін алып тастауы мүмкін. Бұл жайында операцияға дейін дәрігермен кеңесуге маңызды. Дәрігер сондай-ақ, операцияның әр түрінің қауіптері туралы, науқастың ауруханада болу уақытын, күнделікті қалыпты тіршілікке оралу туралы айтып береді.   \r\n\r\n \r\nДәрігерге қойылатын сұрақтар\r\n\r\n* УДЗ жасау қажет пе?\r\n* Кистаның түрі қандай?\r\n* Функционалдық  киста болса, емделу қажет пе?\r\n* Аурудың барысының нашарлауы туралы қалай білуге болады?\r\n* Кистаның басқа түрі болса, оны емдеу нұсқалары қандай? Операция қажет пе?\r\n* Болашақта аналық бездің басқа кистасы пайда болу қаупі бар ма?\r\n* Менопауза. Аналық бездің қатерлі ісігінің даму қаупі бар ма?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(760,'article','132','Эпилепсия','kz','2018-07-19 06:27:06','2018-07-19 06:16:00','Эпилепсия – құрысу ұстамаларымен (бұлшық еттің еріксіз жиырылуы) қосарланатын мидың белсенділігінің бұзылысы. Ауруға қайталанатын ұстамалар тән. ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=132',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Эпилепсия','y','   Эпилепсия Эпилепсия – құрысу ұстамаларымен (бұлшық еттің еріксіз жиырылуы) қосарланатын мидың белсенділігінің бұзылысы. Ауруға қайталанатын ұстамалар тән.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат \r\n                            \r\nЭпилепсия – құрысу ұстамаларымен (бұлшық еттің еріксіз жиырылуы) қосарланатын мидың белсенділігінің бұзылысы. Ауруға қайталанатын ұстамалар тән. Бұл ұстамалар дененің қандай да бір бөлігінің қысқа мерзімді еріксіз құрысуы түрінде (парциалдық құрысу) немесе бүкіл дене бойы (жалпы құрысу) және кейде естен танумен және ішек немесе қуық қызметін бақылауды жоғалтумен қосарланады.\r\n\r\nБұл көріністер ми жасушалары тобында артық электр зарядтарының нәтижесі. Мұндай зарядтар мидың түрлі бөліктерінде пайда болуы мүмкін. Ұстамалар естегі аздаған жоғалту немес бұлшық ет түйілуі, немесе ауыр, ұзақ конвульсия ретінде болады. Ұстамалар жиілігі бойынша ажыратылады, жылына бір реттен сирек немесе күніне бірнеше рет болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nМи бірнеше бөлімнен тұрады. Аралық ми мен үлкен жарты шармен түзілетін алдыңғы ми, ортаңғы ми, артқы ми (оған жұлын мен миды, көпір мен мишықты қосатын сопақ ми кіреді). Ми адамның барлық ағзаларының жұмысын бақылайды және басқарады. Жарты шар қызметімен адамды жануардан ерекше ететін үрдістер байланысқан: сана, ес, ойлау, сөйлеу, еңбек ету қызметі.\r\n\r\n_\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nЭпилепсия кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ, көбінесе, 5 - 20 жас аралығында болады. Әдетте, науқастарда эпилепсиямен ауырудың отбасылық тарихы болады.\r\n\r\nЭпилепсия мидың ауруы немесе зақымдануы нәтижесінде, кейде белгісіз себепті пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nЭпилепсияның кең таралған себептері:\r\n\r\n* мидың туа біткен мәселесі (мидың туа біткен ақауы)\r\n* Мидың босану кезіндегі жарақаты\r\n* Заттек алмасуының туа біткен бұзылыстары (мысалы, фенилкетонурия)\r\n* бассүйек-ми жарақаты\r\n* Инфекциялар, оның ішінде, мидың абсцессі, менингит, энцефалит, ЖИТС(СПИД)\r\n* Инсульт \r\n* мидың ісігі\r\n* мидағы ақаулы қантамырларының болуы\r\n* ми тінінің зақымдануына немесе бұзылуына апарған басқа ауру\r\n* кейбір дәрі препараттарын қолдану, оның ішінде, антидепрессанттар,  кокаин, амфетамин\r\n* Деменция (қарттық естен адасу), Альцгеймер ауруы\r\n \r\n\r\nӨзгерістер нәтижесінде мидың тінінде жоғары қозғыштық ошағы қалыптасады, ми бүкіл денеге жалған сигнал (импульстер) жібереді. Бұл кезеңді, болжанбайтын эпилепсия ұстамасына апарады. \r\n\r\nЖалғыз құрысу ұстамасы, әдетте, науқаста эпилепсия болуын білдірмейді.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nЭпилепсия симптомдары әр түрлі көрініс беруі мүмкін. Кейбір адамдарда эпилепсия ұстамасы құрысумен, ал басқаларда бір нәрсеге шоғырлана алмайтын және көзқарасының мәнсіз болуымен қосарланады. Ұстаманың түрі мидың қай бөлігінің зақымдануына және эпилепсияның себебі болуына байланысты.\r\n\r\nКөптеген жағдайларда эпилепсия ұстамасы бұрын болғандарына ұқсас. Ұстама алдында кейбір науқастар өздерін жағымсыз сезінеді, мысалы, өткір түсініксіз иіс, шаншу, көңіл-күй өзгерісі болады. Қоршаған ортасындағылар адамның мінез-құлығы күрт өзгеруін байқауы мүмкін: қарауы өзгеріп, мазасыз, сілейген күйде болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер науқасты қарайды, ми мен жүйке жүйесінің жағдайын бағалау үшін бірқатар талдау өткізеді:\r\n\r\n· электроэнцефалография (ЭЭГ) – мидың электр белсенділігін бағалау әдісі. Эпилепсия кезінде ақаулы электр белсенділігі анықталады. Кейбір жағдайда эпилепсия ұстамасы басталатын аумақ анықталуы мүмкін. Кейде ми қалыпты көрінеді, егер ұстамадан кейін біраз уақыт өтсе.\r\n\r\nКейде дәрігер мидың электр белсенділігін жазу үшін бірнеше күн немесе апта  бойы электроэнцефалограф алып жүруді тағайындайды.\r\n\r\nБейнеэлектроэнцефалография жүргізу үшін (бейне-аспап көмегімен) арнайы ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n·         Компьютерлік томография (КТ) немесе магниттік-резонанстық томография (МРТ) –мәселенің мидағы орналасуы мен себебін анықтау үшін.\r\n\r\nҚажет болса, басқа ауруларды ескеру үшін дәрігер инфекциялық аурулар болуына тест және жұлын пункциясын (жұлын каналынан жұлын сұйықтығын алу, бел тұсынан) өткізуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nҰСТАМА КЕЗІНДЕ НЕ ІСТЕУ ҚАЖЕТ?\r\n\r\n·         Құрысу қимылдарын күштеп ұстауға тырыспау;\r\n\r\n·         Тісін ажыратуға тырыспау;\r\n\r\n·         Жасанды тыныс алу немесе жүрек массажын жасамау, ұстамаға ұшыраған адамды тегіс жерге жатқызып, басының астына жұмсақ нәрсе қою қажет;\r\n\r\n·         Адамды ұстама болған жерден қозғамау, тек өмірге қауіпті болмаса;\r\n\r\n·         Тілдің кептелуінің және сілемейдің тыныс алу жолдарына түсуінің алдын алу үшін жатқан науқастың басын бір жағына бұру қажет, ал құсу пайда болған жағдайда бүкіл денесін абайлап  бір жағына бұру қажет.\r\n\r\nҰстама аяқталғаннан кейін адам өзіне келіп, тыныштанып, ұйқысын қандыруы қажет. Ұстамадан кейін көп жағдайда естің қалыпты болмауы және әлсіздік пайда болуы мүмкін, адам өздігінше тұрғанға дейін біраз уақыт өтуі тиіс (әдетте, 5-30 минут).\r\n\r\nБірінің соңынан бірі келетін бірнеше үлкен құрысу ұстамалары ерекше қауіпті. Мұндай жағдай эпилепсиялық статус аталады. Ол өмірге қауіпті, себебі, науқастың тыныс алуы тоқтауы және тұншығудан өлімге ұшырауы мүмкін. Эпилепсиялық  статус – эпилепсияға шалдыққан науқастың өлімінің негізгі себебі және шұғыл медициналық жәрдемді қажет етеді.\r\n\r\nЭпилепсияны емдеуге дәрілерді ұзақ қабылдау және хирургиялық араласу кіреді.\r\n\r\nҚұрысуға қарсы дәрілік препараттар (антикольвунсанттар) алдағы ұстамаларды азайтуы мүмкін. Бұл дәрілер ішуге арналған, дәрінің түрі эпилепсиялық  науқас зардап шегетін ұстаманың түріне байланысты.\r\n\r\nПрепаратты және мөлшерлемесін жеке таңдау жасалады. Көбінесе, мүмкін жанама әсерін ескеру үшін қан талдауы өткізіледі. Дәрілерді әрдайым дәрігердің нұсқауы бойынша қабылдау қажет, оны тоқтату ұстамаға апаруы мүмкін. Дәрігермен ақылдасқаннан кейін ғана дәрі қабылдауды тоқтатуға болады.\r\n\r\nЭпилепсияға шалдыққан жүкті әйелдер емдеу курсын өзгерту үшін дәрігерге жүктілігін ескертуі қажет, себебі, дәрілер ұрықтың дамуында ақаулар туындатуы мүмкін.\r\n\r\nҰстаманың алдын алу үшін бірнеше дәрілік препараттар қабылдағанда өтпейтін эпилепсия «медициналық рефракторлық (көнбейтін)» аталады.\r\n\r\nЭпилепсиялық ұстамалар ісіктен, ақаулы қантамырларынан немесе мидағы қан кетуінен туындаса, хирургиялық араласу қолданылады.\r\n\r\nКейбір науқастарға эпилепсиялық ұстамаларды тоқтату үшін өзгерген ми жасушаларын жою үшін хирургиялық араласу қолданылады.\r\n\r\nКөбінесе, дәрігерлер кезеген нервтің (бассүйек-ми нерві) ынталандырғышын орнату бойынша операцияны ұсынады, бұл аспап кардио-ынталандырғыш секілді жұмыс істейді және ұстамалар санын азайтуы мүмкін.  Кезеген  нервтің (бассүйек-ми нерві) ынталандырғышы ұдайы жұмыс істейді, миға ұдайы шағын электр импульстерін жібереді және ұстаманы туындататын дертті электр белсенділігінің алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nКейде балаларды арнайы емдәмге көшіреді, ұстамалардың алдын алу үшін. Ең белгілісі – кетогенді емдәм (майлардың мөлшері көп және көмірсулардың мөлшері төмен арнайы емдәм).\r\n\r\nКөрсетілген емдәм ересектерде ұстама пайда болуының алдын алу үшін тиімді болуы мүмкін.\r\n\r\nӨмір салтын немесе тағайындалған дәрілерді өзгерту эпилепсиялық ұстамаларға апаруы мүмкін, мұндайда дәрігермен кеңесіңіз, егер Сіз:\r\n\r\n·      Жаңа дәрілерді, дәрумендерді немесе тағамдық қоспаны қабылдағыңыз келсе\r\n\r\n·      Күшті көңіл-күй күйзелісіне ұшырасаңыз\r\n\r\n·      Ауырсаңыз, әсіресе, егер ауру инфекциялық болса\r\n\r\n·      Ұйқыңыз қанбаса\r\n\r\n·      Жүкті болсаңыз\r\n\r\n·      Эпилепсияға қарсы препаратты қабылдауды жіберіп алсаңыз\r\n\r\n·      алкоголь тұтына бастасаңыз.\r\n\r\n\r\nАурудың болжамы\r\n\r\nКөптеген жағдайда жалғыз ұстамадан кейін болжамы – оң. Дәрімен емдеу 70% жағдайда адамды ұстамадан толығымен құтқарады. 20—30% жағдайда ұстамалар жалғасады, мұндай жағдайда көбінесе, бірнеше құрысуға қарсы препаратты қабылдау қажет болады.\r\n\r\nДәріні қабылдаудың оң нәтижесі болмаса,  хирургиялық операция тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n·      қабылдайтын препараттардың жанама әсері\r\n\r\n·      құлаудан, соқтығудан бір жерін соғып алуы, тістеуден зақымдану\r\n\r\n·      ұстама кезінде тамақтың немесе сілемейдің тыныс жолына түсуі, бұл аспирациялық пневмонияға апаруы мүмкін\r\n\r\n·      мидың қайтымсыз зақымдануы.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЖедел жәрдемге хабарласыңыз:\r\n\r\n·      Егер адамда эпилепсия ұстамасы алғаш рет болса\r\n\r\n·      Бөгде адамның эпилепсия ұстамасына куә болсаңыз\r\n\r\nЕгер бұрын ұстамасы болған адамда ұстама болса, келесі жағдайда жедел жәрдемге хабарласыңыз, егер:\r\n\r\n·      Ұстама әдеттегіден ұзақ болса, немесе олардың саны жиі болса.\r\n\r\n·      Бірнеше минутта бірнеше ұстама  болса.\r\n\r\n·      Бірнеше эпилепсия ұстамасы болғаннан кейін адам есін жинамаса.\r\n\r\nДәрігерге хабарласыңыз, егер эпилепсиядан зардап шегетін болсаңыз және сізде жаңа симптомдар пайда болса, қабылдайтын жаңа дәрілерден келесі мүмкін жанама әсерлерді қоса: жүрек айнуы, құсу, терідегі бөріткен, шаштың түсуі, қол-аяғының дірілдеуі, бұлшық еттің өзіне тән емес жиырылуы немесе қозғалудағы бұзылыстардың байқалуы.\r\n\r\nЕгер эпилепсия ұстамасының куәсі болсаңыз\r\n\r\n·      Науқастың құрысу қимылын күштеп ұстауға тырыспаңыз;\r\n\r\n·      Мүмкіндігінше, адамды тегіс жерге жатқызыңыз, басының астына жұмсақ бір нәрсе қойыңыз, жағасын шешіп, тар киімін босатыңыз;\r\n\r\n·      Тілдің кептелуінің және сілемейдің тыныс алу жолдарына түсуінің алдын алу үшін жатқан науқастың басын бір жағына бұру қажет, ал құсу пайда болған жағдайда бүкіл денесін абайлап  бір жағына бұру қажет;\r\n\r\n·      Жедел жәрдемді шақырыңыз.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nҒылымға эпилепсияның пайда болуының алдын алудың 100 пайыздық тәсілі әлі белгісіз. Дегенмен, эпилепсия ұстамасының алдын алу үшін ұсынылатын еңбек үрдісін, тағайындалған емдәмді, дене белсенділігін, күн тәртібін қатаң сақтауды дұрыс қадағалау қажет.  Тамақта тұз және су мөлшерін шектеу қажет. Спиртті ішімдіктер мен темекі шегуден алшақ болу міндетті.\r\n\r\n \r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Екатерина Шумарева, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(761,'article','143','Фобиялар (қорқыныштар)','kz','2018-07-19 08:40:04','2018-07-19 08:38:00','Фобиялар үрейлену (мазасыздану) бұзылысының бір түрі (http://www.zdrav.kz/node/9420). Бұл бір нәрседен (шынайы қауіпсіз) қатты негізсіз (иррационалдық) қорқу. \r\n\r\nТелімді фобиялардың түрлері көп. Акрофобия – биіктіктен қорқу. Агорафобия – қоғамдық жерлерден қорқу, клаустрофобия – жабық кеңістіктен қорқу. Егер мазасыз және қоғамдағы күнделікті қатынаста аса ұялшақ болсаңыз, әлеуметтік фобия болуы мүмкін. Фобияның басқа да таралған түрлері туннельдермен, кең жолда көлікте жүрумен, сумен, ұшумен, жануарлармен және қанмен байланысты.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=143',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ф','Фобиялар','y','   Фобиялар (қорқыныштар) Фобиялар үрейлену (мазасыздану) бұзылысының бір түрі (http://www.zdrav.kz/node/9420). Бұл бір нәрседен (шынайы қауіпсіз) қатты негізсіз (иррационалдық) қорқу. \r\n\r\nТелімді фобиялардың түрлері көп. Акрофобия – биіктіктен қорқу. Агорафобия – қоғамдық жерлерден қорқу, клаустрофобия – жабық кеңістіктен қорқу. Егер мазасыз және қоғамдағы күнделікті қатынаста аса ұялшақ болсаңыз, әлеуметтік фобия болуы мүмкін. Фобияның басқа да таралған түрлері туннельдермен, кең жолда көлікте жүрумен, сумен, ұшумен, жануарлармен және қанмен байланысты. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nФобиялар үрейлену (мазасыздану) бұзылысының бір түрі (http://www.zdrav.kz/node/9420). Бұл бір нәрседен (шынайы қауіпсіз) қатты негізсіз (иррационалдық) қорқу. \r\n\r\nТелімді фобиялардың түрлері көп. Акрофобия – биіктіктен қорқу. Агорафобия – қоғамдық жерлерден қорқу, клаустрофобия – жабық кеңістіктен қорқу. Егер мазасыз және қоғамдағы күнделікті қатынаста аса ұялшақ болсаңыз, әлеуметтік фобия болуы мүмкін. Фобияның басқа да таралған түрлері туннельдермен, кең жолда көлікте жүрумен, сумен, ұшумен, жануарлармен және қанмен байланысты.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nФобиясы бар адамдар қорқатын нәрсесінен алшақ болуға тырысады. Олай болмаған жағдайда олар келесіге ұшырайды:\r\n\r\n·         Қатты үрейлену, қорқу\r\n\r\n·         Жүректің жиі соғуы\r\n\r\n·         Ентігу\r\n\r\n·         Дірілдеу  \r\n\r\n·         Сол жерден тез кеткісі келу.\r\n\r\nФобиялар әдетте, балалық немесе жасөспірімдік шақта пайда болады, және ересек жаста жалғасады. Фобиялардың пайда болу себебі әдетте, белгілі болады, бірақ, кейде олар тұқым қуалайды.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу адамдардың көпшілігіне фобиялармен күресуге көмектеседі. Әдетте, емдеуге дәрілік препараттарды, психологиялық емдеуді қолданады.\r\n\r\n \r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/phobias.html\r\n\r\n                     \r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(762,'article','151','Гормондық бұзылыстар','kz','2018-07-23 03:45:20','2018-07-23 03:41:00','Эндокриндік жүйе  негізгі сегіз безден тұрады. Бұл бездер гормондарды өндіреді. Гормондар – бүкіл организмнің жұмысына әсер ететін химиялық заттектер.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=151',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гормондық','y','   Гормондық бұзылыстар Эндокриндік жүйе  негізгі сегіз безден тұрады. Бұл бездер гормондарды өндіреді. Гормондар – бүкіл организмнің жұмысына әсер ететін химиялық заттектер. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЭндокриндік жүйе  негізгі сегіз безден тұрады. Бұл бездер гормондарды өндіреді. Гормондар – бүкіл организмнің жұмысына әсер ететін химиялық заттектер.\r\n\r\n \r\nГормондардың қызметі\r\n\r\nҚан ағымы жүйесі бойынша гормондар тіндерге немесе ағзаларға тасымалданады. Гормондар баяу жұмыс істейді, олар организмде өтетін барлық үрдістердің жұмысын реттейді. Мысалы:\r\n\r\nӨсу және даму\r\n\r\nМетаболизм – ас қорыту, шығарылу, тыныс алу, қан айналымы және дене температурасын қолдау\r\n\r\nЖыныстық қызмет\r\n\r\nРепродуктивтік қызмет\r\n\r\nКөңіл-күй\r\n\r\n \r\nГормондық бұзылыстардың себептері\r\n\r\nЕгер Сіздің гормондарыңыздың деңгейі тым жоғары немесе төмен болса, Сізде гормондық бұзылыс орын алуы мүмкін. Сондай-ақ, гормондық аурулар организмнің гормондарға қалыпты жағдай кезіндегідей емес серпіні кезінде де пайда болады. Күйзеліс, инфекция, қан құрамының өзгеруі, электролиттер балансының бұзылысы да гормондардың деңгейіне әсер етуі мүмкін.\r\n\r\nЭндокриндік аурулардың көптеген түрлері бар, ең кең таралған түрі – қант диабеті. Ол әдетте, организмде өндірілетін гормондар деңгейін бақылау арқылы емделеді. Егер мәселе қандағы гормондардың төмен деңгейінде болса, гормондық препараттармен алмастыру емдеуін тағайындау көмектесуі мүмкін.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(763,'article','177','Құлақтың баро-жарақаты','kz','2018-07-25 16:03:29','2018-07-25 15:53:00','Құлақтың баро-жарақаты – дыбыс жарғағының сыртқы және ішкі жағындағы қысым деңгейлерінің күрт айырмашылығы нәтижесінде ортаңғы құлақтың зақымдануы.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=177',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Құлақтың','y','   Құлақтың баро-жарақаты Құлақтың баро-жарақаты – дыбыс жарғағының сыртқы және ішкі жағындағы қысым деңгейлерінің күрт айырмашылығы нәтижесінде ортаңғы құлақтың зақымдануы. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nҚұлақтың баро-жарақаты – дыбыс жарғағының сыртқы және ішкі жағындағы қысым деңгейлерінің күрт айырмашылығы нәтижесінде ортаңғы құлақтың зақымдануы.\r\n\r\n\r\n\r\nҚұлақ сыртқы, ортаңғы және ішкі бөлімдерден тұрады. Сыртқы құлақ қалқанынан (оның төменгі бөлігі - сырғалық) және сыртқы есту каналынан тұрады. Ортаңғы құлақ дыбыс жарғағынан және үш кішкентай сүйектен тұрады. Ішкі құлақ иірімнен, жартылай шеңберлі түтіктерден және есту нервісінен тұрады. Евстахиев түтігі – ортаңғы құлақты және мұрын-жұтқыншақты (мұрынның артқы бөлігі және жұтқыншақтың артқы қабырғасы) қосатын шағын түтік. \r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nОртаңғы құлақтағы қысым әдетте, сыртқы ортадағы қысымның деңгейімен бірдей. Бұл қызметті евстахиев түтігі реттейді.\r\n\r\nӘдетте, евстахиев түтігі жабық, оның қабырғасы біріне бірі жақын орналасқан. Жұтынғанда немесе есінегенде евстахиев түтігі ашылады, дыбыс жарғағының екі жағындағы ауаның қысымын бірдей етіп сақтап, ауа мұрыннан ортаңғы құлаққа өтеді. Сыртқы қысымның күрт өзгеруінде (артуында немесе сирек - төмендеуінде) евстахиев түтігі ортаңғы құлақ қуысына қысылатын ауаның жеткілікті көлемін тез енгізе алмайды (анатомиялық ерекшеліктерінің салдарынан),  қуыстағы қысым артады немесе қажет болатыннан едәуір баяу төмендейді. Сыртқы және қуыс ішіндегі қысымдардың арасында теңсіздік орын алады, осыдан баро-жарақат пайда болады.\r\n\r\nКөптеген адамдар өмірінде кем дегенде, бір рет баро-жарақатқа байланысты сезімге ұшырап көрген. Бұл әдетте, биіктіктің күрт өзгеруінде, мысалы, ұшу кезінде, аквалангпен сүңгуде немесе тауда автокөлік жүргізуде. Баро-жарақаттың даму қаупі, сондай-ақ, аллергия кезінде, суық тию және тыныс алу жолдарының инфекциясында, евстахиев түтігінің функционалдық өзгерістерімен байланысты артады.\r\n\r\nСонымен қатар, евстахиев түтігінің бітелуі туа біткен болуы да мүмкін.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\n* Бас айналуы\r\n* Жайсыздық немесе/және құлақтың «бітіп қалу» сезімі\r\n* Бір немесе екі құлақтағы ауырсыну\r\n* Естудің төмендеуі (аздаған)\r\n\r\nКүшті немесе ұзақ уақыт бойғы баро-жарақат кезінде:\r\n\r\n* Құлақтағы күшті ауырсыну\r\n* Құлақтағы қысым сезімі (судың астында болатындай сезім)\r\n* Естуді ішінара немесе толықтай жоғалту\r\n* Мұрыннан және/немесе құлақтан қан кетуі\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nҚұлақты қарағанда (отоскопия) дәрігер дыбыс жарғағының аздаған дөңестігін немесе ішіне тартылуын анықтайды.  Ауыр жағдайда дыбыс жарғағы қуысындағы қантамырлардың жарылуы есебінен дыбыс жарғағының артында қан ағуы байқалуы мүмкін.\r\n\r\nБаро-жарақаттың ауыр түрін кейде құлақ инфекциясынан ажырату қиын.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nҚұлақтағы жайсыздықты немесе ауырсынуды жеңілдету үшін евстахиев түтігінің өтімділігін қалпына келтіру және қысымды келесі тәсілдермен азайту қажет:\r\n* Сағыз шайнап көріңіз\r\n*  Деміңізді ішке тартып, одан кейін баяу түрде, мұрын ұшы мен ауызды көлбеулеп тұрып, деміңізді шығарыңыз.\r\n* Кәмпит сорыңыз.\r\n*  Есінеңіз.\r\n \r\nЕгер өздігіңізше жағдайды реттей алмасаңыз, жайсыздық сезімі бірнеше сағат бойы сақталса, немесе ауыр түрдегі баро-жарақат жағдайында сізге медициналық жәрдем қажет болады.\r\n\r\nБаро-жарақатты дәрілік құралдармен емдеуге келесілер кіреді:\r\n\r\n* Антигистаминдық препараттар (аллергияға қарсы препараттар)\r\n* Деконгестанттар (тамырды тарылтатын препараттар, мұрынның бітелу сезімін азайтады) препараттар немесе мұрынға спрейлер түрінде\r\n* Стероидтық препараттар (гормондық препараттар)\r\n \r\nБұл препараттар мұрынның бітелу сезімін жояды және евстахиев түтігінің өтімділігін қалпына келтіреді.\r\n\r\nАуыр  түрдегі баро-жарақат жағдайында құлақтың инфекциясының алдын алу үшін антибиотиктер қолданылады.\r\n\r\nЕвстахиев  түтігі жоғарыда аталған әдістермен ашылмаса, хирургиялық операция – миринготомия жасалуы мүмкін. Хирург ортаңғы құлақта қысымды реттеу үшін және сұйықтықтың ағуын қамтамасыз ету үшін дыбыс жарғағында тілік жасайды. Мұндай операция өте сирек жасалады.\r\n\r\nЕгер ұдайы қысымның өзгеруіне ұшырайтын болсаңыз, баро-жарақатқа бейім боласыз, мұндайда қысымды реттеу үшін дыбыс жарғағына арнайы түтік орнату мүмкіндігі бар.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nҚұлақтың баро-жарақаты әдетте, дұрыс күтім жасауда және уақытылы емдеуде оң болжамды. Әдетте, естуді жоғалту қысқа мерзімді.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* құлақтың  жіті инфекциясы\r\n* Естуді жоғалту\r\n* Дыбыс жарғағының жарылуы немесе тесілуі\r\n* Вертиго (айналадағы заттар айналып тұрғандай сезім)\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nАлдымен, өздігіңізше симптомдарды жою шараларын қабылдаңыз. Егер баро-жарақаттан болған жайсыздық бірнеше сағат бойы өтпесе, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\nКелесі жағдайларда медициналық көмекке жүгіну қажет:\r\n\r\n* Құлақтан қан ақса\r\n* жоғары температура\r\n* құлақтағы күшті ауырсыну.\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nЖоғарғы тыныс алу жолдарының қабынуында немесе аллергия ұстамасында қысымның өзгеруіне және биіктіктің күрт өзгеруінен алшақ болыңыз.\r\n\r\nҰшу кезінде ұшақ төмендей бастағанда ұйқтамаңыз. евстахиев түтігін ашу үшін «Емдеу» бөліміндегі ұсыныстарды қолданыңыз. Сондай-ақ, антигистаминдік (аллергияға қарсы) препараттарды және деконгестанттарды (тамырды тарылтатын) ұшу алдында қолдануға болады. Сәбилер мен балаларға ұшақ төмендей бастағанда беруге болады.\r\n\r\nСуға сүңгуде тереңге  баяу бойлау және қайта баяу көтерілу қажет. Жоғарғы тыныс  алу жолдарының қабынуында немесе аллергия кезінде дайвингпен (су астында жүзу) айналысу қауіпті, себебі, баро-жарақат мұндай белсенділік нәтижесінде күрделі түрге айналуы мүмкін.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(764,'article','213','Өкпенің қабынуы','kz','2018-07-28 17:02:40','2018-07-28 16:46:00','Пневмония немесе өкпенің қабынуы – өкпенің инфекциялық ауруы.\r\n\r\nПневмония кезіндегі өлім-жітім 1-9% жетеді (100 адамнан пневмониядан 1-9 адамға дейін өлім-жітімге ұшырайды). Мұндай жоғары пайыз негізінен, медициналық көмекті уақытылы алмауына байланысты, сондай-ақ, басқа ауыр аурулар кезінде пневмонияның дамуымен байланысты.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=213',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','Өкпенің','y','   Өкпенің қабынуы Пневмония немесе өкпенің қабынуы – өкпенің инфекциялық ауруы.\r\n\r\nПневмония кезіндегі өлім-жітім 1-9% жетеді (100 адамнан пневмониядан 1-9 адамға дейін өлім-жітімге ұшырайды). Мұндай жоғары пайыз негізінен, медициналық көмекті уақытылы алмауына байланысты, сондай-ақ, басқа ауыр аурулар кезінде пневмонияның дамуымен байланысты. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат \r\n    \r\nПневмония немесе өкпенің қабынуы – өкпенің инфекциялық ауруы.\r\n\r\n\r\n\r\nӨкпе  - кеуде қуысын толығымен алып жатқан қос ағза. Өкпе – тыныс алу жүйесінің басты ағзасы. Оның өлшемі мен пішімі тыныс алу фазасына (дем алу, дем шығару) байланысты өзгереді.\r\n\r\n\r\n\r\nӨкпе бөліктерден тұрады. Оң өкпе үш бөлікке бөлінеді: жоғарғы, ортаңғы және төменгі, ал сол өкпе – үш бөлікке: жоғарғы және төменгі бөліктерге бөлінеді. Өкпенің бөліктері бронх-өкпе сегменттеріне бөлінеді, сегменттер – бөлікшелерге, ал бөлікшелер – ацинустарға. Ацинус ( лат. acinus — жүзім шоғы) – бір тыныс алу бронхиоласы, оның салалары, альвеола жолдары мен альвеола қалталары кіретін өкпенің бөлікшесінің бөлімі. Ауаның өкпеге түсуі: кеңірдек  басты бронхтарға бөлінеді, олар өкпеге өріле жалғасады, тарамдалады (бронх «бұтасы»), оң бас бронх үш тармақ түзеді, ал сол – екі тармақ түзеді. Әрі қарай тарамдар келесі тәртіпте бөлінеді: тармақтар – орта бронхылар – ұсақ бронхылар – тыныс алу бронхиолалары – альвеолалар жолдары, олардың әрқайсысы альвеолалық қалтамен аяқталады. Альвеола жолдарының және қалталарының қабырғасы альвеолалардан (көпіршіктер) тұрады. Осы альвеолаларда қан мен сырттан түскен ауа арасындағы  оттегімен көмір қышқыл газының арасында алмасу өтеді.\r\n\r\nПневмония көбінесе, екі жасқа жетпеген балаларда, 65 жастан асқан ересектерде және иммунитеті төмендеген адамдарда дамиды. Көбінесе, пневмонияның дамуы салқын тиюіне, вирустық ауруға, иммунитетті түсіретін дәрі қабылдауға байланысты.\r\n\r\nПневмония кезіндегі өлім-жітім 1-9% жетеді (100 адамнан пневмониядан 1-9 адамға дейін өлім-жітімге ұшырайды). Мұндай жоғары пайыз негізінен, медициналық көмекті уақытылы алмауына байланысты, сондай-ақ, басқа ауыр аурулар кезінде пневмонияның дамуымен байланысты.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nПневмонияны туындатушы себептер көп. Аса кең таралғаны – тыныс алатын ауадағы бактериялар мен вирустар. Организм әдетте, өкпенің микробпен залалдануының алдын алады. бірақ, кейде микробтар иммундық жүйені күшейтеді, тіпті, жалпы денсаулық жақсы болғанның өзінде.\r\n\r\nПневмония оны туындатушы микробтың түріне және инфекцияны жұқтырған жеріне қарай жіктелінеді.\r\n\r\nАурухана сыртындағы (коммуналдық) пневмония\r\n\r\nАурухана сыртындағы пневмония – аса кең таралған түрі. Жұқпалану ауруханадан және басқа медициналық мекемелерден тыс жерде орын алады және келесі себептерден туындайды:\r\n\r\n•        Пневмококктар секілді бактериялар (Streptococcus pneumonia). Бактериалдық аурухана сыртындағы пневмония өз бетінше немесе суық тиюден кейін пайда болуы мүмкін. Пневмонияның бұл түрі көбінесе, өкпенің бір бөлігін қамтиды және бөліктік  пневмония аталады.\r\n\r\n•        Микоплазмалар – әдетте, пневмонияның басқа түріне қарағанда жеңіл белгілер мен симптомдарды туындатады. “Аяқта жүріп өткізген пневмония”, - төсекке жату қажет болмаған, аса күрделі емес пневомонияны сипаттайтын термин. Мұндай пневмония, әдетте, микоплазманы жұқтыру нәтижесі болады.\r\n\r\n•        Вирустар, оның ішінде, суық тию ауруын және тұмауды туындататын вирустардың бір түріне жататындары. Вирустар – 2 жасқа дейінгі балаларда пневмонияның жиі себебі. Вирустық пневмония, әдетте, жеңіл. Бірақ, ауыр жіті респираторлық синдром секілді тұмаудың ауыр вирустарынан (ТОРС или SARS) туындайтын  вирустық пневмонияның барысы ауыр сипатта болуы мүмкін.\r\n\r\n•        Топырақ пен құс тезегінде болатын зеңдер. Пневмонияның бұл түрі – жалпы денсаулығында мәселе болатын немесе иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда, сондай-ақ, тыныс алғанда осы қоздырғыштың үлкен мөлшерін демімен ішіне тартқан адамдарда кең таралған.  \r\n\r\nАурухана ішілік (госпиталдық немесе нозокомиалдық) пневмония\r\n\r\nАурухана ішілік пневмония - бактериалдық инфекция, адамдарда ауруханаға жатқызылғаннан кейін алғашқы 48 сағат ішінде пайда болады. Аурухана ішілік пневмония – күрделі ауру, себебі, оны туындататын бактериялар антибиотиктерге тұрақтырақ болуы мүмкін.\r\n\r\nҚарқынды терапия бөлімшелерінде қолданылатын өкпенің жасанды вентиляциясында болатын адамдар пневмонияның осы түрінің жоғары қаупіне ұшырайды. \r\n\r\nИнституционалдық пневмония\r\n\r\nИнституционалдық пневмония бактериалдық инфекциядан туындайды. Ол көбінесе, науқастарға ұзақ күтім жасалатын, мысалы, бүйрек диализі секілді жерлердегі адамдарда пайда болады. Аурухана ішілік пневмония секілді институционалдық пневмония да антибиотиктерге тұрақты бактериялардан туындауы мүмкін.\r\n\r\nАспирациялық пневмония\r\n\r\nАспирациялық пневмония тамақты, суды, құсықты немесе сілемейді өкпеге деміңізбен ішке қарай жұтып, өкпеңізге өткізіп алғанда пайда болады. Бұл қалыпты құсу рефлексіне бассүйек-ми жарақаты, жұтудағы мәселелер немесе алкоголь мен есірткі кедергі келтіргенде орын алуы мүмкін.\r\n\r\nҚауіп факторлары\r\nПневмониия кез келген жастағы адамда пайда болуы мүмкін. Бірақ, екі жас тобы ең үлкен қауіпке бейім:\r\n\r\n•        2 жасқа дейінгі сәбилар, себебі, олардың иммундық жүйесі даму үстінде\r\n\r\n•        65 жастан асқан адамдар.\r\n\r\nБасқа қауіп факторлары:\r\n\r\n•        Астма (демікпе), өкпенің созылмалы обструктивті ауруы және жүрек ауруы  секілді созылмалы аурулар;\r\n\r\n•        Иммундық жүйенің әлсіреуі немесе бәсеңдеуі, АИТВ / ЖИТС, ағза ауыстыру, қатерлі ісіктің химиотерапиясы немесе стероидтарды ұзақ мерзімді қолдану секілді факторлардың салдарынан;\r\n\r\n•        Темекі шегу, оның салдарынан организмнің бактерияларға және вирустарға қарсы қорғаныс күші бұзылады;\r\n\r\n•        Ауруханада өкпенің жасанды вентиляциясында болу.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nКөптеген адамдар өкпенің қабынуын жоғары температура мен күшті жөтел бойынша білуге болады деп қате санайды, алайда, көбінесе, бұл аурудың симптомдары жеңіл суық тиюге ұқсайды. Өкпенің қабынуына шалдығу күзде ауа райы нашарлай бастағанда артады.  \r\n\r\nБактериалдық  пневмонияның симптомдары (белгілері) жіті және біртіндеп пайда болуы мүмкін. Оған кіретіндер:\r\n\r\n·           қызба (дене температурасының 390С-тан жоғарылауы), кейде, керісінше, дене температурасының төмендеуі (әдетте, 65 жастан асқан адамдарда кездеседі)\r\n\r\n·         дірілдеу,\r\n\r\n·         кеудедегі жіті ауырсыну, қою, сарғыш немесе жасыл қақырықпен жөтел,\r\n\r\n·         жиілеген пульс және тыныс алудың жиілеуі,\r\n\r\n·         күшті терлеу,\r\n\r\n·         ерін мен тырнақтың көкшілдігі.\r\n\r\nВирустық пневмонияға тән:\r\n\r\n·      температураның артуы,\r\n\r\n·         құрғақ жөтел,\r\n\r\n·         бас ауыруы,\r\n\r\n·         бұлшық ет ауырсынуы,\r\n\r\n·         әлсіздік,\r\n\r\n·         қажу және күшті ентігу.\r\n\r\nМикоплазмалардан туындайтын  пневмонияның симптомдары бактериалдық және вирустық пневмонияның симптомдарына, көбінесе, ұқсас келеді, бірақ, әдетте әлсіздеу.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nТексеру кезінде дәрігер кеудені тыңдағанда көпіршікті сырылды анықтайды (өкпеде қою сұйықтық болуын білдіретін дыбыс).\r\n\r\nДәрігер қосымша тексеруді тағайындайды (аурудың білінген симптомдарын ескерумен):\r\n\r\n·         қан талдауы. Лейкоциттердің артуы (ақ қан жасушалары) қабыну үрдісінің болуын білдіреді.\r\n\r\n·         Кеуде қуысы ағзаларының рентгені (рентгенография) – ауруды анықтаудың негізгі әдісі. Пневмонияда рентгенограммада қабыну ошағы анық көрінеді (бұл бөліктік қабыну болуы мүмкін, ол жергілікті түрде өкпенің бір бөлігінде дамиды, немесе үлкенірек үрдіс болуы мүмкін). Кейде рентгенографияда  пневмонияның асқынуы – гидроторакс анықталады (өкпе мен кеуде қуысының ортасындағы плевра қуысында сұйықтықтың жиналуы). Бұл жағдайда плевра қуысының пункциясы жасалады, және сұйықтық ұзын инемен алынады. Қажет болса, хирургиялық араласу өткізіледі, және сұйықтық плевра қуысынан операциялық жолмен алынады.\r\n\r\n·         Науқас  жөтелгенде жиналған қақырық талдауы  пневмонияның себебін анықтайды (бактериялардың, вирустар мен микроорганизмдердің болуы инфекциялық үрдісті білдіреді).\r\n\r\n·         Бронхоскопия -  науқастың мұрны немесе аузы арқылы енгізілген жіңішке түтік арқылы дәрігер бронхыны қарайды және қажет болса, қабыну ошағынан сілемей алуы мүмкін.\r\n\r\n·         Өкпенің компьютерлік томографиясы – ұзақ уақыт бойы жазылмайтын пневмонияда өкпені егжей-тегжейлі қарауға мүмкіндік береді.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nАурухана сыртындағы (коммуналдық) пневмонияға шалдыққан адамдарды әдетте, үй жағдайында дәрінің көмегімен емдеуге болады. Симптомдарыңыз бірнеше күн немесе апта ішінде жеңілдегенімен, әлсіздік бірнеше ай немесе одан артыққа созылуы мүмкін.\r\n\r\nКейіннен өкпенің инфекциядан тазаруын білу үшін дәрігер кеуде қуысының рентгенографиясын өтуді ұсынады. Емдеуді тоқтату үшін бұл жеткілікті болуы мүмкін, өкпенің рентген суреті толық қалпына келмесе де. Емдеуге  28 күн өткенде кеуде  қуысының рентгенографиясы аурухана сыртындағы (коммуналдық) пневмонияға шалдыққан адамдардың жартысында ғана  қалпына келеді.\r\n\r\nНақты шаралар пневмонияның түріне және ауырлығына, жасқа және денсаулықтың жалпы жағдайына байланысты. Оған жататындар:\r\n\r\n•        Бактериалдық  пневмонияны емдейтін антибиотиктер. Қолдану басында пневмонияның себебі болған бактерияның түрін анықтауға және оны емдеуге оңтайлы антибиотик таңдауға уақыт кетеді. Көбінесе, үш күн ішінде жағдай жақсарады, бірақ, темекі шегетіндерде жақсаруға екі еседен артық уақыт кетеді.  Егер симптомдарыңыз жақсармаса, дәрігер басқа  антибиотикті ұсынуы мүмкін.\r\n\r\n•        Вирустық  пневмонияны емдейтін вирусқа қарсы препараттар. Мұндай науқастарда жақсару бір-үш апта ішінде орын алады.\r\n\r\n•        Ыстықты түсіретін препараттар, аспирин немесе ибупрофен секілді.\r\n\r\nЖөтелге қарсы дәрілер. Демалу үшін жөтелді басатын дәрілер. Бірақ, жөтелді толығымен жойған жөн, себебі, жөтел өкпеден сұйықтық шығуына, оның тазаруына ықпал етеді.\r\n\r\nАуруханаға жатқызу\r\n\r\nАуруханаға жатқызу қажет болады, егер:\r\n\r\n•        65 жастан асқан болсаңыз\r\n\r\n•        Уақытты, орынды, адамдарды танымайтындай естің қалыпты болмауы\r\n\r\n•        ішетін антибиотик қабылдауға кедергі келтіретін құсу мен жүрек айнуы болса\r\n\r\n•        жоғары артериалдық қысым болса\r\n\r\n•        өте жиі тыныс алу, ентігу\r\n\r\n•        өздігінше тыныс алу қиын\r\n\r\n•        температура нормадан төмен.\r\n\r\nЕгер науқасты өкпенің жасанды вентиляциясына қосу қажет болса, жағдайы ауыр болса, аурухананың қарқынды емдеу бөлімшесіне жатқызу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nБалалар ауруханаға жатқызылуы мүмкін, егер:\r\n·         жасы 3 айлыққа дейін болса\r\n\r\n·         ұйқы басуы болса\r\n\r\n·         тыныс алуында мәселе байқалса\r\n\r\n·         қандағы оттегінің деңгейі төмен\r\n\r\n·         сусыздану белгілері байқалса\r\n\r\n·         дене температурасы нормадан төмен.\r\n\r\nӨмір салты және үй құралдары\r\n\r\nТез қалпына келу және асқыну қаупін азайту үшін:\r\n\r\n•        көбірек демалыңыз. Жақсы сезіне бастағанның өзінде абай болу қажет, жүктемені арттыруға болмайды.\r\n\r\n•        Температура қалыпты болып, қақырықты жөтел басылғанымен, үйде болыңыз. Пневмония қайталануы мүмкін, жағдай түпкілікті жақсарғанша толық жұмыс жүктемесіне оралуға болмайды. Емдеуші дәрігермен кеңесу қажет.\r\n\r\n•        Сұйықтықты көбірек ішіңіз, өкпедегі қақырық түзілуін және шығуын жеңілдету үшін.\r\n\r\n•        Дәрігер тағайындаған дәрілік препараттарды қатаң қабылдау қажет. Егер дәрі қабылдауды ерте тоқтатса, өкпеде бактериялар қалады және пневмония қайталануы мүмкін.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nПневмония өкпенің жағынан бірқатар асқынуды туындатуы мүмкін. Аса ауыр асқынуы – тыныс алу жеткіліксіздігінің дамуы. Пневмонияда оның дамуы өкпенің және жүректің қосарланған созылмалы аурулары бар егде жастағы науқастарда аса ықтимал. Тыныс  алу жеткіліксіздігі мұндай науқастарда өлім-жітімнің себебі болуы мүмкін. Сондай-ақ, өлім-жітімге жүрек-қантамыр жеткіліксіздігінің (жүрек жұмысының бұзылысынан туындаған қан айналымының күрт пайда болуы) дамуы апаруы мүмкін.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nКөбінесе, пневмонияға шалдыққан науқастарды дәрінің көмегімен табысты емдеуге болады. Бірақ, кейбір адамдарда, әсіресе, жоғары қауіп топтарындағы адамдарда келесі асқынулар пайда болуы мүмкін:   \r\n\r\n•        Қандағы бактериялар (бактериемия). Қан ағымына өкпеден түсетін бактериялар инфекцияны басқа ағзаларға таратуы мүмкін, бұл ішкі ағзалардың ауыр бұзылыстарына апаруы мүмкін.\r\n\r\n•        Өкпенің абсцессі. Абсцесс ірің толған қуыс түзілуімен өкпе тінінің бұзылысқа ұшырауы кезінде пайда болады. Абсцесс, әдетте, антибиотиктердің көмегімен емделеді. Кейде хирургиялық әдістер немесе іріңді жою үшін абсцесс аумағына ұзын инемен немесе түтікпен дренаж жасаумен.\r\n\r\n•        Өкпе маңайында сұйықтық жиналуы (плеврит). Пневмония өкпе мен кеуде қуысындағы (плевра) тін қабаттарының арасындағы жіңішке кеңістікте сұйықтық жиналуына апаруы мүмкін. Егер сұйықтық жұқпаланған болса, немесе көп болса, оны хирургиялық жолмен ұзын иненің көмегімен алу қажет болуы мүмкін.  \r\n\r\n•        Тыныс алудың қиындауы. Егер пневмония ауыр дәрежелі болса немесе өкпенің созылмалы аурулары болса, тыныс алуда мәселелер және организмнің оттегімен жеткіліксіз қамтамасыз етілуі пайда болуы мүмкін. Науқасты ауруханаға жатқызу және өкпенің жасанды вентиляциясына қосу қажет болуы мүмкін, емдеп жазылғанға дейін.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nПневмонияның алдын алу үшін ұсынылады:\r\n\r\n•        Тұмауға қарсы маусымдық вакцинацияны өткізу. Тұмау вирусы вирустық пневмонияның тікелей себебі болуы мүмкін. Бактериалдық пневмония, сондай-ақ, тұмаудың жиі себебі. Тұмаудан вакцинация жүргізу организмнің айтарлықтай қорғанысын береді.\r\n\r\n•        Пневмонияға қарсы егілуге болады. Дәрігерлер стрептококктық пневмонияға қарсы (пневмококктық вакцина) бір реттік  вакцинаны 65 жастан асқан адамдардың бәріне, сондай-ақ, қарттар үйінде тұратын және ұзақ медициналық күтім көрсетілетін медициналық мекемелердегі кез келген жастағы адамдарға, сондай-ақ, темекі шегетіндерге егуді ұсынады. Вакцина әсіресе, пневмококкты пневмония бойынша қауіп тобындағы адамдарға ұсынылады. Кейбір дәрігерлер қайта вакцинацияны алғашқыдан кейін бес жыл өткенде өткізуді ұсынады.\r\n\r\n•        Балаға вакцина егу қажет. Дәрігерлер 2 жасқа дейінгі балалардың барлығына және 2-5 жас аралығындағы пневмококкты пневмония бойынша қауіп тобындағы балаларға түрлі вакциналарды ұсынады. Бала бақшаға баратын балалар да вакцина алуы қажет. Сонымен қатар, дәрігерлер алты айдан асқан балаларға маусымдық егуді ұсынады.\r\n\r\n•        Тазалық сақтау қажет. Пневмонияға апаратын қарапайым респираторлық инфекциялардан қорғау үшін  ұдайы қол жуып, немесе қолға арналған спирт негізіндегі зарарсыздандыратын құралды қолдану қажет.\r\n\r\n•        Темекі шекпеңіз. Темекі шегу респираторлық инфекцияға қарсы өкпенің табиғи қорғанысын зақымдайды.\r\n\r\n•        Демалып, сымбатыңызды сақтайтын күйде болыңыз. Дұрыс демалыс, салауатты тамақтану және орташа дене жүктемелері иммундық жүйені нығайтуға көмектеседі.\r\n\r\nҮлгі көрсетіңіз. Ауырсаңыз, үйде қалыңыз. Егер қоғамдық орындарда болсаңыз, және суық тиген болса, жөтелгенде және түшкіргенде ауыз бен мұрынды шынтағыңыздың ішкі жағымен жабуға тырысыңыз. \r\n\r\n \r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:\r\n\r\nhttp://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pnu/\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Александр Корольков, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Салтанат Хишина, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(765,'article','222','Остеопороз','kz','2018-07-28 17:57:42','2018-07-28 17:52:00','Остеопороз – бұл ушығып, сүйектің сынғыштығына және жұқаруына апаратын ауру.  Бұл кезде сынықтардың пайда болуы ықтималдығы артады. Ауру көбінесе, 50 жастан асқан әйелдер арасында минералдық алмасудың бұзылысында және дұрыс тамақтанбаудың салдарынан болады. Остеопорозға сүйектің түзілуі үшін маңызды балалық, жасөспірімдік шағында тамақпен бірге минералдық заттектердің оңтайлы мөлшерін алмаған адамдар бейім келеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=222',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Остеопороз','y','   Остеопороз Остеопороз – бұл ушығып, сүйектің сынғыштығына және жұқаруына апаратын ауру.  Бұл кезде сынықтардың пайда болуы ықтималдығы артады. Ауру көбінесе, 50 жастан асқан әйелдер арасында минералдық алмасудың бұзылысында және дұрыс тамақтанбаудың салдарынан болады. Остеопорозға сүйектің түзілуі үшін маңызды балалық, жасөспірімдік шағында тамақпен бірге минералдық заттектердің оңтайлы мөлшерін алмаған адамдар бейім келеді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n \r\n\r\n\r\nОстеопороз – бұл ушығып, сүйектің сынғыштығына және жұқаруына апаратын ауру.  Бұл кезде сынықтардың пайда болуы ықтималдығы артады. Ауру көбінесе, 50 жастан асқан әйелдер арасында минералдық алмасудың бұзылысында және дұрыс тамақтанбаудың салдарынан болады. Остеопорозға сүйектің түзілуі үшін маңызды балалық, жасөспірімдік шағында тамақпен бірге минералдық заттектердің оңтайлы мөлшерін алмаған адамдар бейім келеді.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\nОстеопороз  сүйектің құрылысының бұзылысымен байланысты, ол қартаю үрдісінің табиғи бөлігі. Остеопороз ерлердің арасында да болғанымен, етеккір тоқтау шағындағы әйелдер арасында аса кең тараған. Сүйектің тығыздығы мен мықтылығын қамтамасыз ететін қос минерал - кальций мен фосфордың жеткіліксіз мөлшері, Д дәруменінің жеткіліксіздігі  остеопороздың дамуына апаруы мүмкін.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\nОстеопорозға жамбас сүйектері аса бейім. Остеопорозға шалдыққан егде адамдарда жамбас сүйек пен білек сүйектері сынғыш келеді. Остеопороздың жиі белгісі – белдің ауырсынуы және дененің еріксіз еңкейіп орналасу.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\nЕмдеу үшін кальцийдің және Д дәруменінің жеткілікті мөлшері бар тағам тұтыну қажет, ұдайы дене жаттығуын орындап, сүйектің тығыздығын арттыратын дәрілік препараттарды қабылдау қажет.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nЕгде жаста остеопорозды кальцийге бай емдәм ұстанумен немесе құрамында кальций бар тағамдық қоспаларды қабылдау арқылы алдын алуға болады. Орташа дене жүктемесі де остеопороздың алдын алудағы маңызды фактор. Остеопороздың және басқа созылмалы аурулардың алдын алу үшін ұсынылатын дене белсенділігі мен тамақтану туралы білу үшін салауатты өмір салты мен дұрыс тамақтану бойынша ұсыныстарды оқуды ұсынамыз.\r\n\r\nДамыған елдерде 40 жастан асқан әйелдерге сүйек салмағының жоғалтылуының алдын алу үшін эстроген мен прогестерон препараттарын қабылдау ұсынылады. Мұндай тәсіл етеккір тоқтау шағындағы әйелдерге аса жарамды.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(766,'article','260','Шаң кенелеріне аллергия','kz','2018-08-01 08:02:38','2018-08-01 07:57:00','Шаң кенелеріне аллергия деп үй шаңында болатын аса ұсақ жәндіктерге аллергиялық серпін аталады. Шаң кенелеріне аллергияның белгілеріне түшкіру және мұрын ағуы/бітуі жатады. Көптеген адамдар шаң кенелеріне аллергия болғанда астманың (демікпе) ентігу және тыныс алудың қиындауы секілді белгілеріне де шалдығады.\r\n\r\nШаң кенелері – кене мен өрмекшілердің жақын тұқымдасы – олар аса шағын, микроскоппен ғана көруге болады.  Шаң кенелерінің көптеген төсек жабдығында, жұмсақ жиһазда, кілемде мекендеуіне оңтайлы жағдай жасалады.\r\n\r\nҮйдегі шаң кененің көлемін азайту шаралары көбінесе, аллергия симптомдарын бақылауға көмектеседі. Дәрілер немесе басқа емдеу әдістері астманың симптомдарын жеңілдету және барысын меңгеру үшін қажет болуы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=260',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ш','Шаң','y','   Шаң кенелеріне аллергия Шаң кенелеріне аллергия деп үй шаңында болатын аса ұсақ жәндіктерге аллергиялық серпін аталады. Шаң кенелеріне аллергияның белгілеріне түшкіру және мұрын ағуы/бітуі жатады. Көптеген адамдар шаң кенелеріне аллергия болғанда астманың (демікпе) ентігу және тыныс алудың қиындауы секілді белгілеріне де шалдығады.\r\n\r\nШаң кенелері – кене мен өрмекшілердің жақын тұқымдасы – олар аса шағын, микроскоппен ғана көруге болады.  Шаң кенелерінің көптеген төсек жабдығында, жұмсақ жиһазда, кілемде мекендеуіне оңтайлы жағдай жасалады.\r\n\r\nҮйдегі шаң кененің көлемін азайту шаралары көбінесе, аллергия симптомдарын бақылауға көмектеседі. Дәрілер немесе басқа емдеу әдістері астманың симптомдарын жеңілдету және барысын меңгеру үшін қажет болуы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nШаң кенелеріне аллергия деп үй шаңында болатын аса ұсақ жәндіктерге аллергиялық серпін аталады. Шаң кенелеріне аллергияның белгілеріне түшкіру және мұрын ағуы/бітуі жатады. Көптеген адамдар шаң кенелеріне аллергия болғанда астманың (демікпе) ентігу және тыныс алудың қиындауы секілді белгілеріне де шалдығады.\r\n\r\nШаң кенелері – кене мен өрмекшілердің жақын тұқымдасы – олар аса шағын, микроскоппен ғана көруге болады.  Шаң кенелерінің көптеген төсек жабдығында, жұмсақ жиһазда, кілемде мекендеуіне оңтайлы жағдай жасалады.\r\n\r\nҮйдегі шаң кененің көлемін азайту шаралары көбінесе, аллергия симптомдарын бақылауға көмектеседі. Дәрілер немесе басқа емдеу әдістері астманың симптомдарын жеңілдету және барысын меңгеру үшін қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nМұрын қуысының қабынуына байланысты шаң кенелеріне аллергия симптомдарына жататындар:\r\n\r\n·         түшкіру\r\n\r\n·         мұрынның ағуы\r\n\r\n·         көздің қышуы, қызаруы немесе ылғалдануы\r\n\r\n·         мұрынның бітуі\r\n\r\n·         мұрынның, таңдайдың немесе көмейдің  қышуы\r\n\r\n·         мұрын қуысынан сілемей бөліндісінің көмейдің артқы қабырғасынан ағуы\r\n\r\n·         жөтел\r\n\r\n·         беттегі қысылу және ауырсыну сезімі\r\n\r\n·         көздің ісінуі, көз асты терісінің көкшілденуі \r\n\r\n·         балалық шақта – мұрынды жиі үйкеу\r\n\r\nегер шаң кенелерге аллергияға демікпе қосарланса, адам келесілерге ұшырайды:\r\n\r\nтыныс алудың қиындауы\r\n\r\nкеудедегі қысылу сезімі немесе ауырсыну\r\n\r\nдем шығарғанда, ентіккенде ысқырық естілуі\r\n\r\nентігуге, жөтелуге және ауыр тыныс алуға байланысты ұйқыдағы мәселелер.\r\n\r\nЖөтел немесе сырылдау ұстамалары, олар тұмау немесе суық тию секілді респираторлық вирустық инфекциялардан ушығады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nШаң кенелері адамдар терісінің қабыршақтанып, түскен жасушаларымен қоректенеді, ауадағы ылғалды жұтады. Олар 18,5 - 290С температурада, салыстырмалы ылғалдылық 50 пайыз болғанда дамиды.\r\n\r\nҮй шаңын төсек жабдығының, жиһаздың, жастықтың және кілемдердің талшықтары жеңіл жұтады. Бұл материалдар сондай-ақ, ылғалды жақсы ұстайды. Демек, ұйқтайтын бөлмелер шаң кенелердің мекендеуі үшін аса оңтайлы.\r\n\r\nШаңда шаң кенелерінің нәжістері және ыдырауға ұшыраған денелері болады, олар – ақуыз, сондықтан, үй шаңына аллергияның себебі болады.\r\n\r\n\r\nАллергиялық серпінді не тудырады\r\n\r\nАллергия - шаң-тозаң, үй жануарларының жүні немесе шаң кенелері секілді бөгде заттарға иммундық жүйенің серпіні.\r\n\r\nИммундық жүйе антиденелер секілді ақуыздарды өндіреді. Олардың кейбірі аурулар мен инфекцияларды туындатуы мүмкін бөгде агенттерден бізді қорғайды. Аллергия болса, иммундық жүйе нақты аллергенді зиянды зат ретінде анықтайды. Аллергенді жұтқанда немесе онымен қатынасқа түскенде, иммундық жүйе мұрын қуысында немесе өкпеде қабыну реакциясын өндіру арқылы серпін береді. Аллергеннің ұзақ немесе ұдайы әсері демікпеге байланысты созылмалы қабынуды туындатуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер шаң кенеге аллергияны аурудың симптомдарының негізінде, мұрынды қарауда және сұрақтарға жауапқа сүйеніп анықтайды.\r\n\r\nДәрігер мұрын сілемей қабатын зерттеу үшін арнайы жарық беретін аспапты қолданады. Егер қандай да бір ауадағы бөлікке аллергия болса, мұрын қуысының сілемей қабаты ісініп, солғын немесе көкшіл болады.\r\n\r\nДәрігер шаң кенеге аллергияны науқастың сипаттауына қарай қояды. Мысалы, ұйқтаған кезде немесе үйді жинау кезінде симптомдар ушығатын болса (шаң кене аллергендері уақытша ауада болғанда), науқаста шаң кенеге аллергия бар болғаны.\r\n\r\nЕгер үй жануары болса – аллергияның кең таралған бір көзі, аллергияның себебін анықтау қиын, әсіресе, бір бөлмеде ұйқтайтын болса. Аллергия көзі үйдегі мүмкін аллергендер деңгейін төмендету бойынша шараларды қабылдаудан кейін нақтырақ анықталады.\r\n\r\n \r\nЕмдеу шаралары және дәрілік препараттар\r\n\r\nАллергияны бақылаудың бірінші шарты  -  шаң кенелермен қатынасты мүмкіндігінше жою. Шаң кенелердің әсерін жойғанда, аллергияның көрінісі азаяды, немесе аллергиялық серпіннің симптомдары жеңілдейді. Дегенмен, қоршаған ортадан шаң кенелердің әсерін толығымен жою мүмкін емес. Симптомдарды бақылау үшін дәрілік препараттар қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nАллергияға қарсы препараттар\r\n\r\nДәрігер мұрынмен тыныс алуға байланысты аллергия симптомдарын жеңілдету үшін келесі препараттар тобын тағайындауы мүмкін:\r\n\r\nАнтигистаминдік препараттар иммундық жүйенің аллергия кезінде белсенді болатын химиялық заттек өндіруін азайтады. Бұл препараттар қышуды, түшкіруді, мұрын ағуын азайтады. Фексофенадин  (Аллегра), лоратадин (Алаверт, Кларитин), цетиризин (Зиртек) секілді көптеген антигистаминдік дәрілер, сондай-ақ, балаларға арналған антигистаминдік спрейлер де бар. Антигистаминдік препараттар мұрынға себетін (назальдық) спрей түрінде де болады.\r\n\r\nНазальдық  спрей түріндегі кортикостероидтар қабынуды азайтады, және аллергиялық қызбаның симптомдарын бақылайды. Назальдық кортикостероидтарда препараттың төмен дозасы болады және ішуге арналған кортикостероидтарға қарағанда жанама әсерінің пайда болу қаупі аз.\r\n\r\nІсінуге қарсы препараттар мұрын қуысындағы тіндердің ісінуін басып, мұрын арқылы кең тыныс алуға ықпал етеді. Кейбір аллергияға қарсы таблеткаларда  антигистаминдік және ісінуге қарсы әсер біріктірілген. Ісінуге қарсы препараттар артериалдық қысымды арттыруы мүмкін, сондықтан, артериалдық қысым жоғары болса, глаукома және жүрек-қантамыр аурулары болса, оларды қолдануға болмайды. Қуық асты безінің гиперплазиясы болса, препарат жағдайды ушықтыруы мүмкін. Аталған препараттарды жанама әсерінің пайда болу қаупінсіз қолдану үшін дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\nНазальдық  спрей түріндегі ісінуге қарсы препараттар аллергия симптомдарын қысқа уақытқа азайтуы мүмкін. Егер спрейді үш күннен артық қолданатын болсаңыз, ол мұрынның бітелуін ушықтыруы мүмкін.\r\n\r\nНатрий кромогликаты иммундық жүйенің химиялық заттектерді өндіруінің алдын алады және симптомдарды азайта алады. Бұл  назальдық  спрейді күніне бірнеше рет қолдануға болады, симптомдар пайда болғанға дейін қолдану аса тиімді. Натрий кромогликатының күрделі жанама әсерлері жоқ.\r\n\r\nЛейкотриендер тежеуіштері иммундық жүйенің химиялық заттектерінің әрекет етуін тежейді. Олар монтелукаст (Сингуляр) атауымен таблетка түрінде тағайындалады. Оны қабылдаудың жанама әсерлері – жоғары тыныс алу жолдарының инфекциясы, бас ауыруы және қызба. Толқу сезімі немесе депрессия секілді мінез-құлықтың бұзылысы немесе көңіл-күйдің өзгеруі – сирек таралған жанама әсерлері.\r\n\r\n \r\nӨмір салты және үй жабдығы\r\n\r\nШаң кенесінен арылу – аллергияны бақылаудың оңтайлы стратегиясы. Үйде шаң кенесін толығымен жоя алмағанмен, оны азайтуға болады. Келесі кеңестерді орындаңыз:\r\n\r\nАллергенсіз жапқыштарды қолданыңыз. Матрац пен жастықты шаң мен аллергенді тежейтін жапқыштармен қаптаңыз. Мұндай жапқыштар тығыз матадан жасалады, шаң кененің мекендеуін немесе олардың матрац пен жастықтан шығуының алдын алады. Кереуеттердің  серіппесін аллергенге қарсы жапқыштармен жабыңыз.\r\n\r\nТөсек жабдығын жеті сайын жуу қажет. Барлық төсек жапқыштарды кемінде, 54,40С ыстық суда 15 минут бойы жуу қажет. Егер төсек жапқыштарын ыстық суда жуу мүмкін болмаса, шаң кенесін жою үшін оларды кемінде 54,40С температурада 15 минут бойы құрғатқышта ұстау қажет. Одан кейін аллергендерді жою үшін шайып, кептіру қажет. Жууға жарамайтын заттарды 24 сағат бойы мұздату шаң кенесін жойғанмен, аллергендерді жоймайды.\r\n\r\nЫлғалдылық төмен деңгейде болуын қадалағаңыз. Үйде кемінде, 50 пайыз салыстырмалы ылғалдылықты қолдау қажет. Ауаны құрғатқыш немесе кондиционер төмен ылғалдылықты сақтауға көмектеседі, гигрометрдің көмегімен ылғалдылық деңгейін өлшеуге болады.\r\n\r\nТөсек жабындысын дұрыс таңдау қажет. Шаңды жеңіл жинайтын және тазалануы қиын жапқыштарды қолданбаңыз.\r\n\r\nЖұмсақ ойыншықтардың жуылатын түрін алыңыз. Оларды ыстық суда мұқият және жиі жуыңыз. Сонымен қатар, жұмсақ ойыншықтарды кереуетте қалдырмаңыз.\r\n\r\nҰдайы шаң сорғышты қолданыңыз. Кілемді және жұмсақ жиһазды шаң сорғышпен тазарту олардың бетінен шаңды сорады, бірақ, шаң кенелері мен аллерген кенелерін жоюда тиімді емес. шаң сорғыштан шығатын үй шаңын азайту үшін қос қабатты микрофильтрлі қалташығы бар немесе жоғары тиімділікті ауа бөлшектері бар фильтрлі шаң сорғышты қолданыңыз. Егер ауыр аллергияңыз болса, шаңсорғышпен үй жинап жатқан бөлмеден шығыңыз. Шаңсорғышпен үй жинағаннын кейін екі сағатқа дейін бөлмеге кірмеңіз. \r\n\r\nҮйді мұқият таза ұстаңыз. Шаң жиналса, шаң кенелері де жиналады. Ұсақ-түйек заттарды, үстелге қоятын безендіру құралдарын, кітап, газет-журналдарды ұйқтайтын бөлмеден шығарыңыз.\r\n\r\nКілемді, басқа да шаң кене мекендейтін заттарды шығарыңыз. Кілем жабындылар шаң кене мекендеуі үшін оңтайлы орта. Әсіресе, кілем жабынды бетонда орналасатын болса, ол ылғалды жеңіл ұстайды және шаң кенесі үшін ылғал ортаны қамтамасыз етеді. Егер мүмкін болса, кілемді жабындыны қолданбаңыз, оның орнына плитка, ағаш, линолеум немесе винилді еден жабындысын қолдану қажет. Ұйқтайтын бөлмеде жұмсақ жиһазды, жуылмайтын перделерді және шаң жинайтын көлденең жалюзиді ұстамаған жөн.\r\n\r\nПеш пен кондиционердегі медиа-фильтрдің жоғары тиімділігін орнатыңыз. Пайдалы әсер коффициенті кемінде, 11 немесе 12 болатын фильтрді іздеңіз және үйде ауа фильтрін құру үшін желдеткішті қалдырыңыз. Фильтрді әр 3 ай сайын міндетті түрде ауыстырыңыз. \r\n\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.mayoclinic.com/health/dust-mites/DS00842/METHOD=print\r\n\r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(767,'article','294','Тонзиллит','kz','2018-08-05 10:27:18','2018-08-05 10:19:00','Тонзиллит – таңдай бадамша бездерінің қабынуы.\r\n\r\nТаңдай бадамша бездері– лимфоидты тіннің жұпты жиналуы (организмнің қорғаныс серпіні үшін жасушалар өндіретін тін), жұтқыншақтың (ауыз қуысының арты) және ауыз аумағында орналасқан.\r\n\r\nЖіті тонзиллит – ангина (баспа).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=294',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тонзиллит','y','   Тонзиллит Тонзиллит – таңдай бадамша бездерінің қабынуы.\r\n\r\nТаңдай бадамша бездері– лимфоидты тіннің жұпты жиналуы (организмнің қорғаныс серпіні үшін жасушалар өндіретін тін), жұтқыншақтың (ауыз қуысының арты) және ауыз аумағында орналасқан.\r\n\r\nЖіті тонзиллит – ангина (баспа). Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nТонзиллит – таңдай бадамша бездерінің қабынуы.\r\n\r\nТаңдай бадамша бездері– лимфоидты тіннің жұпты жиналуы (организмнің қорғаныс серпіні үшін жасушалар өндіретін тін), жұтқыншақтың (ауыз қуысының арты) және ауыз аумағында орналасқан.\r\n\r\nЖіті тонзиллит – ангина (баспа).\r\n\r\n \r\n\r\nАдамның тамағы (алқымы) жұтқыншақтан және көмейден тұрады. Жұтқыншақ мұрын қуысының, ауыз қуысының және көмейдің артында орналасқан. Жұтқыншақ – ас қорыту түтігінің және тыныс алу жолдарының бөлігі, бір жағынан, мұрын мен ауыз қуыстарын, басқа жағынан, өңеш пен көмейді жалғастыратын бөлім. Көмейге кірер тұста лимфоидты түзілістердің толық шеңбері орналасқан: тілдің бадамшабездері, екі таңдай бадамшабезі, екі түтіктік және жұтқыншақтық бездер.\r\n\r\n \r\n \r\n\r\nСебептері\r\n\r\nКөбінесе, тонзиллит вирустардан және бактериялардан (стрептококк) туындайды.\r\n\r\nКөбінесе жіті түрі болады, кейде – микоплазмадан (жасушалық қабырғасыз бактериялар) және хламидиядан (жасуша ішілік микроорганизмдер) туындауы мүмкін.\r\n\r\nИнфекцияның берілу жолы – ауа арқылы, ауаның құрамында қоздырғышпен жұқпаланған сұйықтық (шаң) бөлшектері болады (ауа-тамшы жолы). Инфекцияның көзі - қоздырғышпен жұқпаланған адамдар (инфекцияға шалдыққандар және тасымалдағыштары).\r\n\r\nЖіті тонзиллит созылмалы түрге өтіп, кезеңді асқынуы болып тұруы мүмкін. Созылмалы тонзиллит – инфекцияны басқа ағзаларға тарататын инфекция ошағы. Көбінесе, бұл асқынулар жүрек пен бүйрекке қатысты болады.\r\n\r\nСозылмалы тонзиллиттің даму себептері:\r\n\r\n·      Ангина (баспа) кезінде дұрыс емделмеу немесе емделмеу;\r\n\r\n·      Мұрынның сүйек қалқасының қисаюынан, төменгі мұрын кеуілжірінің ұлғаюынан,  мұрын полипінен мұрынмен тыныс алудың бұзылуы;\r\n\r\n·      әлсіреген организм;\r\n\r\n·      басқа созылмалы аурулардың болуы;\r\n\r\n·      маңындағы ағзалардағы инфекция ошағының болуы (гайморит);\r\n\r\n·      аллергиялық жағдай.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\n·         жұтудың қиындауы\r\n\r\n·         көмейдегі ауырсыну – 48 сағаттан артық созылады, және айтарлықтай жайсыздық пен мазасыздану туындатады\r\n\r\n·         иек пен алқым аумағында тітіркеніс\r\n\r\n·         құлақта ауырсыну\r\n\r\n·         бас ауыруы\r\n\r\n·         қызба, қалтырау\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер тонзиллитті анықтау үшін шағымдарды, аурудың тарихын, қарау мен бактериологиялық зерттеудің зертханалық көрсеткіштерін (қоздырғышын зерттеу) талдайды. Ангинаның (баспаның) түрі мен сатысын  оториноларинголог (ЛОР-дәрігер) анықтайды.\r\n\r\nҚараған кезде бадамшабездердің қызарғандығы, біршама ұлғаюы көрінеді. Және сол маңдағы лимфа түйіндерінің ұлғаюы да байқалуы мүмкін. Қызарып, ұлғайған бадамшабездерде сары-ақшыл өңез болады, кейде бірыңғай тұтас өңез байқалады. Кейде (сирек) бадамшабездің бөлігінің іріңді өзгерісі болуы мүмкін.\r\n\r\nБалаларда көмейдің артқы жағында шағын қызыл көпіршіктер байқалуы ықтимал.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\nҰлғайған бадамшабездер ауырсыну немесе басқа мәселе әкелмесе, арнайы емдеуді қажет етпейді.\r\n\r\nЕгер тексеруде стрептококк секілді бактерия анықталса, дәрігер антибиотик тағайындайды. Антибиотик қабылдамаған жағдайда стрептококкты ангина (баспа) қайталануы мүмкін.\r\n\r\nКелесі кеңестер ангинада (баспада) жақсы сезінуге көмектеседі:\r\n\r\n* салқын сұйықтық ішу немесе жемісті балмұздақ сору қажет\r\n* жылы сұйықтық (ыстық емес) ішуге де болады\r\n* көмейді жылы тұзды ерітіндімен шаю қажет\r\n* көмейдің ауырсынуын басатын арнайы пастила (соратын таблеткалар) соруға болады (кішкентай балалар қақалып қалмау үшін абайлап беру қажет)\r\n* ауырсынуды және қызуды басу үшін (температураны) қабынуға қарсы құралдарды қабылдау қажет, олардың негізінде – ацетоминофен немесе ибупрофен болады. Балаларға аспирин беру ұсынылмайды, Рэйе синдромы дамуының қаупі салдарынан.\r\nҰдайы ангина (баспа) қайталанатын адамдарға тонзилэктомия – бадамшабезді алып тастайтын ЛОР операция ұсынылады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nӘдетте, тонзиллиттің симптомдары емдеу басталғаннан кейін 2 немесе 3 күннен кейін өтеді. Жіті тонзиллитті дұрыс емдемесе немесе мүлде емдемесе, созылмалы түрге өтетіндігін есте ұстау қажет!\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nсусыздану және сұйықтықты жұтудың қиындауы\r\nбадамшабез ісінгеннен тыныс алу жолдарының бітелуі\r\nбадамшабездің артында көмейдің әр жеріндегі перитонзиллярлық абсцесс (көмей тіндерінде ірің жиналуы)\r\nПостстрептококктық гломерулонефрит (стрептококктан туындаған бүйрек зақымдануы)\r\nРевматизм немесе жүректегі басқа мәселелер\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге көрініңіз, егер:\r\n\r\n* Температура болса, әсіресе, 38 ° С және одан жоғары\r\n* Көмейдің артқы жағында ірің болса\r\n* Қызыл бөріткен, тері қыртысындағы қызару\r\n* Жұтудың немесе тыныс алудың  күшті қиындауы\r\n* Мойын аумағындағы лимфа түйіндерінің ісінуі немесе ұлғаюы.\r\n \r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001043.htm\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Альнара Кудайбергенова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Куаныш Орманов, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(768,'article','305','Тыныс алу жүйесінің аурулары','kz','2018-08-05 11:45:10','2018-08-05 11:42:00','Тыныс алу – күрделі үрдіс. Егер жарақат, ауру немесе басқа фаакторлар осы үрдістің кез келген бөлігіне әсер етсе, тыныс алуда мәселелер пайда болады.\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үлестері аталатын үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады. Демді ішке тарту кезінде өкпе оттегіге толады, оттегі жасушалар мен тіндерге негізгі қызметін орындау үшін қажет. Дем шығару кезінде өкпе көмір қышқыл газын сыртқа шығарады, ол организмдегі заттек алмасуының өнімдері.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=305',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тыныс','y','   Тыныс алу жүйесінің аурулары Тыныс алу – күрделі үрдіс. Егер жарақат, ауру немесе басқа фаакторлар осы үрдістің кез келген бөлігіне әсер етсе, тыныс алуда мәселелер пайда болады.\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үлестері аталатын үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады. Демді ішке тарту кезінде өкпе оттегіге толады, оттегі жасушалар мен тіндерге негізгі қызметін орындау үшін қажет. Дем шығару кезінде өкпе көмір қышқыл газын сыртқа шығарады, ол организмдегі заттек алмасуының өнімдері. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nТыныс алу – күрделі үрдіс. Егер жарақат, ауру немесе басқа фаакторлар осы үрдістің кез келген бөлігіне әсер етсе, тыныс алуда мәселелер пайда болады.\r\n\r\n \r\n\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үлестері аталатын үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады. Демді ішке тарту кезінде өкпе оттегіге толады, оттегі жасушалар мен тіндерге негізгі қызметін орындау үшін қажет. Дем шығару кезінде өкпе көмір қышқыл газын сыртқа шығарады, ол организмдегі заттек алмасуының өнімдері.\r\n\r\n \r\nТыныс алу жүйесінің түрлі ауруларынан туындайтын бұзылыстар\r\n \r\nМысалы, жоғарғы тыныс алу жолдарын жауып тұратын жұқа қылшықтар біз тыныс алатын бактериялардың барлығын зиянсыз ете алмайды. Бұл микробтар  бронхылардың (бронхит) немесе өкпенің (пневмония) инфекциясын туындатады. Инфекциялар сілемейдің және қабыну сұйықтығының жинақталуына ықпал етеді, бұл кезде тыныс алу жолдарының тарылуы және өкпедегі газ алмауы үрдісінің бұзылысы пайда болады.\r\n\r\nЕгер сізде астма (демікпе) болса, сезімталдығыңыз бар, белгілі бір заттектерді деміңізбен ішке тарту тыныс алу жолдарының саңылауын тарылтуды туындатуы мүмкін. Бұл кезде адамға толыққанды тыныс алу қиынға түседі.\r\n\r\nҰзақ уақыт бойы темекі түтінін немесе ауаның ластауыштарын деміңізбен ішке тарту тыныс алу жолдарын және ауа қалташасын зақымдауы мүмкін. Бұл кезде өкпенің созылмалы обструктивті ауруы (ӨСОА) аталатын ауру пайда болады. Бұл ауру кезінде өкпедегі  вентиляция және газ алмасу үрдістері бұзылысқа ұшырайды.\r\n\r\nТыныс алу үрдісінде  диафрагма және кеуденің, мойынның және іштің басқа бұлшық еттері қатысады. Бұл бұлшық еттердің қимылы адамға тыныс алуға мүмкіндік береді. Мидан осы бұлшық еттерге баратын нервтер олардың қимылын бақылайды. Егер адамды өкпенің жасанды вентиляциясы аппаратына уақытылы қоспаған жағдайда жұлынның жоғарғы бөлігіндегі осы нервтердің зақымдануы тыныс алудың тоқтауын туындатуы мүмкін.\r\n\r\nАуа қалташаларын қоршайтын ұсақ қантамырлардағы үздіксіз қан ағымы газ алмасу үрдістері үшін өмірлік қажетті. Төсекке таңылу немесе операциялардың ұзақ кезеңдері өкпе эмболиясының (өкпе артериясының тромбымен бітелуі) пайда болуына апаруы мүмкін.  Өкпе  эмболиясы ұсақ қантамырларына қан келуін азайтуы немесе тежеуі, газ алмасуына кедергі келтіруі мүмкін.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(769,'article','309','Үштармақты нервтің невралгиясы','kz','2018-08-05 12:15:57','2018-08-05 12:10:00','Үштармақты нервтің невралгиясы – жүйке жүйесінің ауруы, бұл кезде беттің кейбір бөлігінде қарқынды, электр тоғының соққысы секілді қатты бататын ауру пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=309',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ү','Үштармақты','y','   Үштармақты нервтің невралгиясы Үштармақты нервтің невралгиясы – жүйке жүйесінің ауруы, бұл кезде беттің кейбір бөлігінде қарқынды, электр тоғының соққысы секілді қатты бататын ауру пайда болады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nҮштармақты нервтің невралгиясы – жүйке жүйесінің ауруы, бұл кезде беттің кейбір бөлігінде қарқынды, электр тоғының соққысы секілді қатты бататын ауру пайда болады.\r\n\r\n\r\n\r\nОрталық жүйке жүйесі мидан және жұлыннан тұрады. Шеткері жүйке жүйесіне барлық шеткері нервтер кіреді.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nҮштармақты нервтің невралгиясында ауырсыну үштармақты нервтен таралады. Бұл нерв ауырсыну және түйсіну сезімдерін беттен, көзден, мұрын қуыстарынан және ауыздан миға жеткізеді.\r\n\r\nӘдетте, ауру ересектерде болады, бірақ, кез келген жаста кездесуі мүмкін. Үштармақты нервтің невралгиясы қалыпты қартаю үрдісінің бөлігі болуы мүмкін.\r\n\r\nҮштармақты нервтің невралгиясы туындау себептері:\r\n\r\n·         Шашыраңқы склероз\r\n\r\n·         Үштармақты нервті кеңейген қантамырының немесе ісіктің басуы.\r\n\r\nКейде себебі белгісіз болып қалады. Дәрігерлер көбінесе, 40 жастан кіші адамдарда себебін анықтайды.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n·         Аса қарқынды, электр тоғының соққысы секілді қатты бататын ауру, ол әдетте, бірнеше секундқа немесе минутқа созылады, бірақ, ұдайы болуы да мүмкін.\r\n\r\n·         Ауырсыну әдетте, беттің бір жағында пайда болады, көбінесе, көздің маңайында, жақта және беттің төменгі жартысында.\r\n\r\n·         Ауырсыну себебі жанасудан немесе түрлі дыбыстардан туындайды.\r\n\r\nҮштармақты нервтің невралгиясының ауырсынатын ұстамалары күнделікті қарапайым тіршілік әрекеттерінен туындауы мүмкін:\r\n\r\n·         Тіс тазалаудан\r\n\r\n·         Шайнаудан\r\n\r\n·         ішуден\r\n\r\n·         тамақтанудан\r\n\r\n·         бетке жеңіл жанасудан\r\n\r\n·         қырынудан.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nМиды және жүйке жүйесін қарап, тексеру (неврологиялық қарау) әдетте бұзылыстарды анықтамайды.\r\n\r\nАурудың себебін анықтауға арналған тексерулер:\r\n\r\n·         қан талдауы\r\n\r\n·         мидың магниттік-резонанстық томографиясы (МРТ)\r\n\r\n·         үштармақты нервтің рефлекстерін тексеру\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу үрдісіне алғашқы жәрдем дәрігері, невропатолог немесе ауырсыну бойынша маман қатысады.\r\n\r\nКейбір дәрілік препараттар ауырсынуды азайтып, ұстамалардың жиілігін азайтуға көмектеседі.\r\n\r\n·         Қайта ұстаудың селективті тежеуіші (карбамазепин, габапентин, ламотриджин, фенитоин, вальпроат және прегабалин)\r\n\r\n·         Миорелаксанттар (баклофен, клоназепам)\r\n\r\n·         Үшциклді антидепрессанттар (амитриптилин, нортриптилин немесе карбамазепин)\r\n\r\nНервтің қысылуын жою үшін кейбір науқастарға операция жасау қажет болуы мүмкін. Хирургиялық емдеу әдістеріне жататындар:\r\n\r\n·         Үштармақты нервтің бөлігін кесу немесе бұзу\r\n\r\n·         Радиожиілікті абляцияны немесе глицерин  инъекциясын қолданумен тері арқылы енгізілетін иненің немесе датчиктің көмегімен үштармақты нервті бұзу\r\n\r\n·         Электростимуляция\r\n\r\n·         Тері арқылы баллондық микрокомпрессия\r\n\r\n·         Ісікті алып тастау (себебі ісік болса)\r\n\r\n·         Стереотаксикалық радиохирургия (гамма-пышақ)\r\n\r\n·         Үштармақты нервке қысым көрсететін қантамырын жылжыту бойынша операция (микротамырлық декомпрессия).\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nӨзіңізді сезіну жағдайыңыз ауруды туындатқан себепке байланысты. Егер аурудың себебі анықталмаса, емдеу емдеу біршама жеңілдетеді. Дегенмен, кейбір науқастарда ауырсыну ушығуы мүмкін және ұдайыға айналуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nҮштармақты нервтің невралгиясы.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(770,'article','361','Тізе ұршығы мен жамбастың ауырсыну синдромы','kz','2018-08-08 05:39:59','2018-08-08 05:38:00','__Бұл немене? __Тізе ұршығы мен жамбастың ауырсыну синдромы  - көбінесе жасөспірімде, механикалық өндініс орындарында жұмыс істейтін адамдарда және атлеттерде кездесетін жағдай. Ол  тізенің алдыңғы жағының ауруымен, қатты қысым болумен, жарақат алумен, артық салмақпен, тізедегі асық қате орнығып қалып немесе сол асықта қандай да бір өзгерістер болуымен сипатталады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=361',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тізе','y','   Тізе ұршығы мен жамбастың ауырсыну синдромы __Бұл немене? __Тізе ұршығы мен жамбастың ауырсыну синдромы  - көбінесе жасөспірімде, механикалық өндініс орындарында жұмыс істейтін адамдарда және атлеттерде кездесетін жағдай. Ол  тізенің алдыңғы жағының ауруымен, қатты қысым болумен, жарақат алумен, артық салмақпен, тізедегі асық қате орнығып қалып немесе сол асықта қандай да бір өзгерістер болуымен сипатталады. Бұл немене? Тізе ұршығы мен жамбастың ауырсыну синдромы  - көбінесе жасөспірімде, механикалық өндініс орындарында жұмыс істейтін адамдарда және атлеттерде кездесетін жағдай. Ол  тізенің алдыңғы жағының ауруымен, қатты қысым болумен, жарақат алумен, артық салмақпен, тізедегі асық қате орнығып қалып немесе сол асықта қандай да бір өзгерістер болуымен сипатталады.\r\n\r\nОған мына симптомдар қамтылады:\r\n•	Тізені бүгіп отырардың алдында, қисық жерге немесе баспалдақтың үстіне отырғанда ауырады.\r\n•	Кейде тізені өз еркімен бүкссе бүгіледі,  ал кенеттен күтпеген жерден бүгіп қалған уақытта  денені қайда көтере алмай қалады. \r\n\r\nЕмі. Тізе ұршығы мен жамбастың ауырсыну синдромы стероидтік емес қабынуға қарсы дәрі-дәрмектің көмегімен, сондай-ақ тыныштықты қамтамасыз ету мен тізеге суық басу арқылы емделеді. Жаттығумен емдеу аяқтың төменгі жағындағы бұлшық еттердің тепе-теңдігін сақтауға мүмкіндік береді. Тізеге арналған бандаж кию де көп көмегін тигізеді.\r\n\r\nТегтер:\r\nтізе\r\nзорығу\r\nжарақат\r\nауырсыну\r\nбандаж\r\nдене шынықтыру\r\nартық салмақ\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(771,'article','367','Ішектің толық бұралмауы','kz','2018-08-08 05:47:55','2018-08-08 05:46:00','Ішектің толық бұралмауы - жатырдағы ұрықтың ішек құрылысы дұрыс дамымағандықтан пайда болатын ақау. Бұл ақау  ішектің кенеттен түйіліп қалуына себепкер болады.\r\nІшектің толық бұралмауы көбінесе сәбилердің бірінші айлығында белгі береді.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=367',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','І','Ішектің','y','   Ішектің толық бұралмауы Ішектің толық бұралмауы - жатырдағы ұрықтың ішек құрылысы дұрыс дамымағандықтан пайда болатын ақау. Бұл ақау  ішектің кенеттен түйіліп қалуына себепкер болады.\r\nІшектің толық бұралмауы көбінесе сәбилердің бірінші айлығында белгі береді.\r\n Ішектің толық бұралмауы - жатырдағы ұрықтың ішек құрылысы дұрыс дамымағандықтан пайда болатын ақау. Бұл ақау  ішектің кенеттен түйіліп қалуына себепкер болады.\r\nІшектің толық бұралмауы көбінесе сәбилердің бірінші айлығында белгі береді.\r\n\r\nБелгілері:\r\n•	Қан немесе жасыл сұйықтық құсады (өт);\r\n•	Іш кебеді;\r\n•	Дұрыс тамақтанбайды;\r\n•	Салмақ қоспайды;\r\n•	Мазасызданып жылайды.\r\nҚанды құсық немесе жасыл сұйықтық құсса, тез арада дәрігерге хабарласыңыз. Егер ішектің толық бұралмау белгілері байқалса, онда оны тек хирургиялық жолмен қалпына келтіруге болады.\r\n\r\nТегтер:\r\nІшектің дұрыс орналасуы  \r\nБаланың ішегі бұралып қалу \r\nІшектің толық бұралмауының белгілері \r\nБаланың қанды құсық немесе жасыл сұйықтық құсуы\r\nБаланың салмақ жоғалтуы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(772,'article','369','Заңсыз есірткілер','kz','2018-08-08 05:50:10','2018-08-08 05:49:00','__Заңсыз есірткілер__ - дәрігер тағайындамаған немесе дәріханада сатылмайтын заттар.\r\n \r\nЗаңсыз есірткінің кейбір түрлері - героин (транквилизатор); кокаин (стимулятор); ЛСД, мескалин, фенилциклидин, метамфинамин және псилоцибин (галлюциноген); марихуана және гашиш (кендір қурай); және гамма-гидроксибутират.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=369',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','З','Заңсыз','y','   Заңсыз есірткілер __Заңсыз есірткілер__ - дәрігер тағайындамаған немесе дәріханада сатылмайтын заттар.\r\n \r\nЗаңсыз есірткінің кейбір түрлері - героин (транквилизатор); кокаин (стимулятор); ЛСД, мескалин, фенилциклидин, метамфинамин және псилоцибин (галлюциноген); марихуана және гашиш (кендір қурай); және гамма-гидроксибутират.\r\n Заңсыз есірткілер - дәрігер тағайындамаған немесе дәріханада сатылмайтын заттар.\r\n \r\nЗаңсыз есірткінің кейбір түрлері - героин (транквилизатор); кокаин (стимулятор); ЛСД, мескалин, фенилциклидин, метамфинамин және псилоцибин (галлюциноген); марихуана және гашиш (кендір қурай); және гамма-гидроксибутират.\r\n \r\nЗаңсыз есірткінің салдарынан күтпеген жағдайлар орын алуы мүмкін, қараңыз:\r\n•	Негізінен есірткінің барлығы адамды тез әуестендіреді және өзіне тәуелді етеді.\r\n•	Есірткі түрлері әр адамға әртүрлі әсер береді.\r\n•	Есірткінің әсер ету күшін анықтай алмайсың.\r\n•	Олардың құрамында белгісіз заттар болуы мүмкін. Есірткі қажет ететіндер үшін деп, рецеппен шығаратындай, бұл заңсыз есірткілерді сапа бақылауынан өткізбейді.\r\n•	Олар басқа да нашақорлық заттармен немесе алкогольді ішімдіктермен араласып, күтпеген жағдайларға ұшыратуы әбден мүмкін. \r\n \r\nТеги: \r\nнаркотиктер\r\nнаркотиктің салдары\r\nнашақорлық\r\nгероин\r\nтранквилизатор\r\nстимулятор\r\nгаллюциногендер\r\nнашақорлық пен тәуелділік\r\nгаллюцинация\r\nалкогольдің әсерімен есірткі\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(773,'article','371','Бейспецификалы ойықжаралы колит','kz','2018-08-08 05:56:57','2018-08-08 05:51:00','__Бейспецификалы ойықжаралы колит__ – бұл қабынған  ішек ауруларының бір түрі. Ол ішкі шырышты тоқ ішек және тік ішектердің қабынып,(ойық) жара пайда болуына  себепкер болады. Колит –  ішті ауыртады және тік ішектен қан кетіреді, диареяға ұшыратады.\r\nБейспецификалы ойықжаралы колит – созылмалы болып келеді, тіпті адам ғұмырының ұзақ бөлігінде жазыла қоймауы  мүмкін. Кейбіреулерде ұзақ уақыттық белгілері білінбейді, немесе өте әлсіз симптомдары байқалып жатады. Енді басқаларда симптомдары неғрлым елеулі және ауыр болады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=371',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бейспецификалы','y','   Бейспецификалы ойықжаралы колит __Бейспецификалы ойықжаралы колит__ – бұл қабынған  ішек ауруларының бір түрі. Ол ішкі шырышты тоқ ішек және тік ішектердің қабынып,(ойық) жара пайда болуына  себепкер болады. Колит –  ішті ауыртады және тік ішектен қан кетіреді, диареяға ұшыратады.\r\nБейспецификалы ойықжаралы колит – созылмалы болып келеді, тіпті адам ғұмырының ұзақ бөлігінде жазыла қоймауы  мүмкін. Кейбіреулерде ұзақ уақыттық белгілері білінбейді, немесе өте әлсіз симптомдары байқалып жатады. Енді басқаларда симптомдары неғрлым елеулі және ауыр болады.\r\n Бейспецификалы ойықжаралы колит – бұл қабынған  ішек ауруларының бір түрі. Ол ішкі шырышты тоқ ішек және тік ішектердің қабынып,(ойық) жара пайда болуына  себепкер болады. Колит –  ішті ауыртады және тік ішектен қан кетіреді, диареяға ұшыратады.\r\nБейспецификалы ойықжаралы колит – созылмалы болып келеді, тіпті адам ғұмырының ұзақ бөлігінде жазыла қоймауы  мүмкін. Кейбіреулерде ұзақ уақыттық белгілері білінбейді, немесе өте әлсіз симптомдары байқалып жатады. Енді басқаларда симптомдары неғрлым елеулі және ауыр болады.\r\nБейспецификалы ойықжаралы колитті дәрімен ембейді немесе, тоқ ішектің зақымданған  бөлігін алыптастау үшін ота жасалады. Емдеу ұстаманың ауырлығына, науқастың жасына байланысты тағайындалады. Балаларға жіне егде тартқан кісілерге ерекше күтім талам етіледі.\r\n\r\nТегтер: \r\nқабынуы \r\nішекте пайда болған жара \r\nіш ауру белгілері \r\nбейспецсификаның саны \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(774,'article','386','Кекірік және жұтынудың қиындауы','kz','2018-08-08 06:52:25','2018-08-08 06:51:00','Жұтыну проблемалары  көпшілік арасында  әртүрлі жағдайларда кездесіп жатады.  Асты қомағайланып ішкеннен ,  кейбір тамақты түйір-түйір күйінде жұта салғаннан, ауызға асты салып алып, сөлеп тұрып жұтқаннан  туындап жатады. Кейде сабырсызданып, ашуға ерік беріп тұрған кезде де, жұтқыншағыңыз толып кеткендей, дұрыс жұтына алмай тұрғандай сезінесіз.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=386',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Кекірік','y','   Кекірік және жұтынудың қиындауы Жұтыну проблемалары  көпшілік арасында  әртүрлі жағдайларда кездесіп жатады.  Асты қомағайланып ішкеннен ,  кейбір тамақты түйір-түйір күйінде жұта салғаннан, ауызға асты салып алып, сөлеп тұрып жұтқаннан  туындап жатады. Кейде сабырсызданып, ашуға ерік беріп тұрған кезде де, жұтқыншағыңыз толып кеткендей, дұрыс жұтына алмай тұрғандай сезінесіз. Жұтыну проблемалары  көпшілік арасында  әртүрлі жағдайларда кездесіп жатады.  Асты қомағайланып ішкеннен ,  кейбір тамақты түйір-түйір күйінде жұта салғаннан, ауызға асты салып алып, сөлеп тұрып жұтқаннан  туындап жатады. Кейде сабырсызданып, ашуға ерік беріп тұрған кезде де, жұтқыншағыңыз толып кеткендей, дұрыс жұтына алмай тұрғандай сезінесіз.\r\n\r\nЖұтынудың қиындауы  (дисфагия) -  тамақтың ауыз арқылы асқазанға дұрыс өтпеген кезінде белгі береді. Дисфагия ауыз қуысындағы, тіл немесе тістердің  ақауларының салдарынан, қалыпты шайнау және жұтылу процесіне кедергі болған жағдайда пайда болуы мүмкін. \r\n\r\nМынандай симптомдар пайда болуы мүмкін: сілекей аға береді, тамақты жегенде шашала береді,  немесе ауыз қуысы тым қатты құрғай береді. Кейде тамақ жұтқыншақта тұрып қалғандай болады немесе әрі қарай тамақты итеру үшін бірнеше рет жұтыну керектей көрініп тұрады. Соның әсерінен қақалып-шашалып немесе тұншығып бара жатқандай сезімде боласыз.\r\n\r\nЖұтынудың қиындауы салдарынан салмақ түседі, тіпті өңештің қатерлі ісігі секілді қауіпті ауруларға да апатып соқтыруы мүмкін. Егер сізде кекірік болса немесе жұтыну қиындаса, оны үйде емдей алмайсыз. Сол үшін дәрігерге қаралғаныңыз жөн.\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nжұтынудың қиындауы\r\nдисфагия\r\nкекіру\r\nөңештің тарылуы\r\nтұншығу сезімі\r\nөңештің қатерлі ісігі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(775,'article','395','Тағамда ақуыздың жетіспеушілігінен шаштың түсуі.','kz','2018-08-08 09:05:26','2018-08-08 09:04:00','Адам ағзасына шаштың ешқандай физиологиялық маңызды әсері жоқ. Алайда, көп жүйелі аурулар шаштың өсуіне кері әсер етеді, кейде шаштың түсуіне де себеп болады. Жіті  ақуыз жетіспеушілігінен де шаштың өсуі нашарлап,  кейін тіпті оның  мүлдем жоқ болуына әкеледі. Ақуыздың жетіспеушілігі шаштың диффузиялық  түсуіне – алопецияға әкеледі. Сондай-ақ, шаштың түсуіне, қатерлі ісікті емдеу  кезінде химиотерапияда  кеңінен қолданылатын цитотоксикалық  дәрілердің әсері де болуы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=395',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тағамда','y','   Тағамда ақуыздың жетіспеушілігінен шаштың түсуі. Адам ағзасына шаштың ешқандай физиологиялық маңызды әсері жоқ. Алайда, көп жүйелі аурулар шаштың өсуіне кері әсер етеді, кейде шаштың түсуіне де себеп болады. Жіті  ақуыз жетіспеушілігінен де шаштың өсуі нашарлап,  кейін тіпті оның  мүлдем жоқ болуына әкеледі. Ақуыздың жетіспеушілігі шаштың диффузиялық  түсуіне – алопецияға әкеледі. Сондай-ақ, шаштың түсуіне, қатерлі ісікті емдеу  кезінде химиотерапияда  кеңінен қолданылатын цитотоксикалық  дәрілердің әсері де болуы мүмкін. Адам ағзасына шаштың ешқандай физиологиялық маңызды әсері жоқ. Алайда, көп жүйелі аурулар шаштың өсуіне кері әсер етеді, кейде шаштың түсуіне де себеп болады. Жіті  ақуыз жетіспеушілігінен де шаштың өсуі нашарлап,  кейін тіпті оның  мүлдем жоқ болуына әкеледі. Ақуыздың жетіспеушілігі шаштың диффузиялық  түсуіне – алопецияға әкеледі. Сондай-ақ, шаштың түсуіне, қатерлі ісікті емдеу  кезінде химиотерапияда  кеңінен қолданылатын цитотоксикалық  дәрілердің әсері де болуы мүмкін.\r\n\r\nКейбір диетаға қызығатындар ақуызды шектейді немесе дұрыс тамақтану режимін бұзады. Одан  дистрофия (тамақтанудың бұзылуы) қалыптасу мүмкін. Егер  мұндай жағдай орын алса дене ақуызды үнемдей бастайды, ол болса шаштың өсуіне тікелей әсер етуі мүмкін. Осылай  диеталар қолдана бастағаннан кейін 2-3 айдың ішінде шаш жиі түсуін арттырады.\r\nБұл қайтымды жағдай және ақуыз жеткілікті мөлшерде тұтынылатын болса, алдын алуға болады. Егер адам диетаны қатал ұстануға шешім қабылдаса, ол ағзаға жеткілікті ақуыз беріп тұру керек. Ақуызға: ет, тауық, балық, жұмыртқа, ірімшіктің кейбір түрлері, құрғақ бұршақтар, бұршақ сорпасы, дәндер мен жаңғақтар жесе пайдасы тиеді.\r\nҚалыпты ақуызды қоректендіргеннен  кейін, шаштың өсуі қалпына келеді. Бірақ, шаш фолликулдарының қабынуы ықтимал.\r\n \r\nТегтер:\r\n\r\nАлопеция\r\nШаш өсудің тоқтауы \r\nШаштың түсуі\r\nТаздану\r\nАлматыда шаш емдеу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(776,'article','562','Склеродермия','kz','2018-10-05 11:00:55','2018-10-05 11:00:00','__Склеродермия__ – бұл сирек кездесетін ауру. Терінің белгілі бір аумағы, буындар және қантамырлар зақымдалып, талшықты дәнекер тінге айналады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=562',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Склеродермия','y','   Склеродермия __Склеродермия__ – бұл сирек кездесетін ауру. Терінің белгілі бір аумағы, буындар және қантамырлар зақымдалып, талшықты дәнекер тінге айналады. Склеродермия – бұл сирек кездесетін ауру. Терінің белгілі бір аумағы, буындар және қантамырлар зақымдалып, талшықты дәнекер тінге айналады. Сонымен қатар ішкі мүшелер де зақымдалып, жүрек, бауыр және өкпе жеткіліксіздігіне әкеліп соқтырады немесе басқа да өмірге қауіпті жағдайға әкелуі мүмкін.\r\n\r\nСклеродермияның симптомдары: тері қалыңдайды, буындар ауырсынады және қимыл берсенділігі төмендейді, жұтыну қиынға соғады, саусақ бастары тырысып, ағарып немесе көгереді. Егер ауру өршіп немесе басқа да өмірге маңызды ағзаларды зақымдайтын болса, бұдан да ауыр симптомдары пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nСклеродермия көбінесе орта жастағы әйелдерде болады. Оның нақты себебі әлі анықталмады, бірақ болжам ретінде аутоиммунды ауру, яғни өзіннің имммунды жүйесі өз жасушаларын зақымдағаннан пайда болады деп тұжырымдалуда. Бұл ауруға қарсы қазірше дәрі-дәрмек те  жоқ, бірақ емделу арқылы симптомдарын болдырмауға мүмкіндік бар.\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nСклеродермия\r\nЖүйелік аурулар\r\nТерінің зақымдануы\r\nБуынның зақымдануы\r\nДәнекер тінінің зақымдануы\r\nЖүйелік склероз\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(777,'article','777','Үрпінің тарылуы (Несеп шығару жолдарының тарылуы)','kz','2018-11-27 10:29:26','2018-11-27 10:17:00','Үрпінің тарылуы – несеп шығару арнасының тарылуы немес кішіреюі. Бұл жайсыздық ерлерде жиі кездесіп жатады, ал әйелдерде сирек ұшырасады.\r\nБүйектен шыққан әрбір несеп тамшысы  несеп жолымен қуыққа түседі. Қуық – бұл екі шаптың ортасында, үстіңгі жағында орналасқан жыныс мүшесі. Одан несеп шығарылады. Қуық үш қабаттан тұрады: сыртқы ұйыма қабығы, бұлшық еттік қабат, ішкі шырышты қабық. Бұлшық еттік қабат қысылғанда несеп шығарылады. Несеп қуықтан басқа түтік арқылы  – несепағар арнасы (үрпі)  арқылы шығарылады.  Әйелдердің үрпісі жатыр қақпасы алдындағы, клитор алдынан, жыныс жырығынан, екі кішкене еріншенің отрасындағы сыртқы тесіктен ашылады. Ал ерлердікі, жыныс мүшесінің басынан ашылады. Әйелдердің несеп ағар арнасы тек несеп шығару қызметін атқарады. Еркектердің ағзасындағы үрпі несеппен қатар, шәует шығару қызметін де атқарады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=777',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ү','Үрпінің','y','   Үрпінің тарылуы (Несеп шығару жолдарының тарылуы) Үрпінің тарылуы – несеп шығару арнасының тарылуы немес кішіреюі. Бұл жайсыздық ерлерде жиі кездесіп жатады, ал әйелдерде сирек ұшырасады.\r\nБүйектен шыққан әрбір несеп тамшысы  несеп жолымен қуыққа түседі. Қуық – бұл екі шаптың ортасында, үстіңгі жағында орналасқан жыныс мүшесі. Одан несеп шығарылады. Қуық үш қабаттан тұрады: сыртқы ұйыма қабығы, бұлшық еттік қабат, ішкі шырышты қабық. Бұлшық еттік қабат қысылғанда несеп шығарылады. Несеп қуықтан басқа түтік арқылы  – несепағар арнасы (үрпі)  арқылы шығарылады.  Әйелдердің үрпісі жатыр қақпасы алдындағы, клитор алдынан, жыныс жырығынан, екі кішкене еріншенің отрасындағы сыртқы тесіктен ашылады. Ал ерлердікі, жыныс мүшесінің басынан ашылады. Әйелдердің несеп ағар арнасы тек несеп шығару қызметін атқарады. Еркектердің ағзасындағы үрпі несеппен қатар, шәует шығару қызметін де атқарады.\r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nҮрпінің тарылуы – несеп шығару арнасының тарылуы немес кішіреюі. Бұл жайсыздық ерлерде жиі кездесіп жатады, ал әйелдерде сирек ұшырасады.\r\nБүйектен шыққан әрбір несеп тамшысы  несеп жолымен қуыққа түседі. Қуық – бұл екі шаптың ортасында, үстіңгі жағында орналасқан жыныс мүшесі. Одан несеп шығарылады. Қуық үш қабаттан тұрады: сыртқы ұйыма қабығы, бұлшық еттік қабат, ішкі шырышты қабық. Бұлшық еттік қабат қысылғанда несеп шығарылады. Несеп қуықтан басқа түтік арқылы  – несепағар арнасы (үрпі)  арқылы шығарылады.  Әйелдердің үрпісі жатыр қақпасы алдындағы, клитор алдынан, жыныс жырығынан, екі кішкене еріншенің отрасындағы сыртқы тесіктен ашылады. Ал ерлердікі, жыныс мүшесінің басынан ашылады. Әйелдердің несеп ағар арнасы тек несеп шығару қызметін атқарады. Еркектердің ағзасындағы үрпі несеппен қатар, шәует шығару қызметін де атқарады.\r\n \r\n \r\nСебептері\r\nАурудың басты себептері:\r\n•	Шаптың зақымдануынан немесе жарақат алуынан;\r\n•	Жұқпалы аурулардың салдарынан (гонорея, хламидиоз, туберкулез);\r\n•	Қуыққа құралмен тексеру жүргізгенде инфекция жұқтырғаннан;\r\n•	Ісіктен (кей жағдайларда ғана);\r\n•	Терінің қабынбалы зақымдануынан (үрпінің сыртқы тесігінің тарылуын туындатады);\r\n•	Үрпінің тума ақауы;\r\n•	Сәулелену (өте сирек жағдайда).\r\nСебептердің көбісі үрпінің берішті-тыртықты өзгерістеріне (икемсіз дәнекер тіндердің таралуына) әкеліп соғады \r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Несеп шығарудың қиындауы;\r\n•	Несепағар арасынан түрлі бөлінділердің шығуы (шырыш, ірің т.б.)\r\n•	Жиі несеп шығару;\r\n•	Несеп шығарғанда ауырсыну;\r\n•	Шәует шығарғанда қан араласуы;\r\n•	Қою, қанды несептің шығуы;\r\n•	Несеп шығара алмау;\r\n•	Несепті ұстай алмау (несеп шығаруды бақылауда ұстай алмау);\r\n•	Асқазанның астыңғы жағының ауруы;\r\n•	Шап жақтың ауруы;\r\n•	Несептің ақырындап тама беруі (күтпеген жерден немесе ақырындап дамуы мүмкін);\r\n•	Несептің түйірленіп, сүзіліп шығуы;\r\n•	Жыныс мүшесінің ісінуі.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nДәрігер сыртқы жыныс мүшелерін тексереді, шап жақты реактальді (артқы тесік арқылы) саусақпен тексереді.\r\nДәрігер тексеру барысында төмендегідей жайттарды анықтауы мүмкін:\r\n•	Несепағар арнасынан бөліндінің шығуын;\r\n•	Жыныс мүшесінің қызаруы немесе ісінуі;\r\n•	Жыныс мүшесінің қаттылығын;\r\n•	Шап жақтағы лимфа түйіндердің үлкеюін;\r\n•	Қуық асты безінің үлкеюін (қуық асты безін саусақпен сипап қарау арқылы тік ішек жолынан 3-4 см. қашықтықта тік ішек алдынан тексереді).Нормада оның контурлары анық, бөлігі симметриялы, тығыз-серпімді; ауыртпалықсыз келеді.\r\nАуруды анықтау үшін мынадай тексерулер жүргізілуі ықтимал:\r\n•	Қан талдамасы;\r\n•	Несемтегі тамшылардың  бактериалдығы;\r\n•	Хламидоз бен гонореяға тест өткізу;\r\n•	Қуықтың үлкейіп кетпеуін анықтау үшін, қуықты  УДЗ-ға түсіру\r\n•	Қуықты УДЗ тексерту кезінде несеп ағардың қалған мөлшері толады\r\n•	Урофлоуметрия – бұл зәр шығару кезінде несеп ағынының жылдамдығын  динамикалық тіркеу. Науқас  урофлоуметр  аппаратының шұңқырына - сиеді. Урофлуометр несеп шығару көрсеткіштерін тіркейді және оларды компьютерге жібереді, ол ақпаратты кесте түрінде танытады. Шығарылған  несептің жалпы көлемі өлшенеді, несептің  орташа жылдамдық ағыны зәр шығарудың  ұзақтығының бұзылу-бұзылмағандығын анықтауға көмектеседі. Бұл әдісі арқылы үрпі мен қуықтық бұлшық ет арасынадғы үйлесімділікті, олардың жиырылмалы қасиетін  бағалауға мүмкіндік туады.  Зәр шығару жылдамдығының  төмендеуінен қуықтың жиырылмалы қаблетінің төмендеуі мен ісіктің пайда болғандығын анықтауға болады.\r\n•	Ретроградты уретрограмма (үрпінің тума ақауын анықтауға бағытталған әдіс)\r\n\r\nЕмдеу\r\nҮрпінің тарылуын жазу үшін бірнеше түрлі негізгі емдеу әдістерін қолданса болады.  Әдіс жекеше түрде қолданылады, және тарылудың қай жерде орын алғандығына да байланысты, сондай-ақ, бездердің түйрлену процесі мен басқа да зақымдалған тіндердің жағдайына қарасты болды.  \r\n\r\nҚазіргі уақытта үрпінің тарылуына мынадай әдістер қолданылады:\r\nСүмбілеу әдісі (үрпінің өтімділігін тексеру) сүмбі-дилататорлар (өзек кеңейткіш) немесе арнайы үрпілік баллонды кеңейткіш катеторларды (эластинді түтікше, үрпінің ішіне  ендіріледі де, оны кереді) пайдалану. Бұл әдіс, үрпідегі жалғыз тарылуды емдеу үшін пайдаланылады.\r\n\r\nҮрпіні іштен тілу – бұл эндоскопиялық әдіс, көзбен көре отырып, үрпінің тарылған жерін тіліп, кеңейтеді. Оптикалық түтікше – несеп ағар арнасынан үрпінің басына дейін жүргізіледі. Арнайы «пышақ» немесе сәуле («сәулемен тілу»), үрпінің түп жағына орналастырылады да, құралдың женден жеріне дейін, үрпінің  ашылғанша  берішті тіндерді тіліп отырады. Тарылған жер тілінгеннен кейін және несепағар арнасындағы тіліктер жазылғанша бірнеше күнге дейін сүрпелі картер қойылады. Бұл емдеу әдісінен кейін асқыну қаупі тек тарылу қайталануы мүмкін. Бірақ ол үрпінің тереңгі жағының зақымдануына байланысты.\r\n\r\nАшық жедел ем – үрпінің тарылуын емдеудегі ең сеніміді әдіс болып табылады. Үрпінің саңылауы  трансплантаттарды (дененің басқа бөлігіндегі тін кесінін ауыстырып салу) қолданғаннан кейін қайта қалпына келуі мүмкін. Немесе  «алып тастау» әдісі (резекция) тігілгеннен кейін үрпінің зақымданған  жерін түп-тамырымен алып тастау көзделеді.\r\n\r\nМүмкін болатн асқынулар\r\nҮрпінің тарылуынан несеп арғар арнасы түгелдей бітеліп қалуы мүмкін. Аталмыш ауруды уақыт күттірмей емдеу керек.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nЕгер сізде үрпінің тарылу симптомдары кездесіп жатса, дәрігерге дереу қаралыңыз.\r\n\r\nАлдын алу \r\nАурудың себебі болып табылатын инфекцияның алдын алу үшін жыныстық қатынасқа аса мән берген жөн, ол үшін мүше қапты пайдаланыңыз, қытынасқа түсетін серігіңіздің ауру жұқтыратын-жұқтырмайтынын біліп алыңыз.\r\nҮрпінің тарылуын емдеу арқылы қуықтың не болмаса бүйректің ауруларының асқыну қаупінің алдын алуға болады.\r\n\r\nНесеп шығарудың қиындауы (ерлерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nүрпінің тарылуы\r\nүрпіні тілу\r\nүрпі тарылуының симптомдары  \r\nүрпі тарылуының емі\r\nнесепағар арнасының тарылуы\r\nнесеп шығарудың қиындауы\r\nнесептің жүрмей қалуы\r\nнесеп шығарғанда ауырсыну сезімі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(778,'article','812','Гипергидроз','kz','2018-12-19 09:27:08','2018-12-19 09:17:00','Гипергидроз – терінің көп бөлінуімен сипатталатын ауру. Суық ауа райында да немесе демалыс кезінде гипердирозы бар адамдарда тер бөлінуі байқалып жатады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=812',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гипергидроз','y','   Гипергидроз Гипергидроз – терінің көп бөлінуімен сипатталатын ауру. Суық ауа райында да немесе демалыс кезінде гипердирозы бар адамдарда тер бөлінуі байқалып жатады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nГипергидроз – терінің көп бөлінуімен сипатталатын ауру. Суық ауа райында да немесе демалыс кезінде гипердирозы бар адамдарда тер бөлінуі байқалып жатады.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nТер бөліну ағзаны суытуға көмектеседі. Көп жағдайда бұл қалыпты нәрсе.\r\n \r\nАдамдар жылы температураға, физикалық күйзелістерге  немесе оларды алаңдататын жағдайларға ұшырағанда, атап айтқанда ашуланғанда, қобалжығанда және қорыққанда терлей бастайды.\r\n\r\nАлайда, артық тер бөліну белгілі себепсіз де болу мүмкін. Гипергидрозы бар адамдарда тер бездері гиперактивті (функциясы жоғарылаған) болып келеді. Бақыланбайтын тер бөліну физикалық, сонымен бірге эмоционалдық жайсыздыққа алып келеді.\r\n\r\nЕгер аяқ-қол және қолтық қатты терлесе, бұл құбылыс алғашқы немесе фокалды гипергидроз деп аталады. Алғашқы гипергидроз халықтың 2-3% кездеседі, бұл ауруы бар 40%-дан кем емес пациенттер медициналық көмекке жүгінеді. Көп жағдайда алғашқы гипергидроз себебі белгісіз болып жатады. Мүмкін бұл ауру ұрпақтан ұрпаққа берілетіндіктігінен шығар.\r\n\r\nЕгер артық тер бөліну басқа ауру салдарынан болса, онда бұл екіншілік гипергидроз болып табылады.. Артық тер бөліну барлық денеде немесе белгілі бір аймақтарда ғана болу мүмкін. Екіншілік гипергидроз себептеріне мыналарды келтіруге болады:\r\n\r\n•	Акромегалия\r\n•	Үрей жағдайы\r\n•	Ісік\r\n•	Акромегалия\r\n•	Үрей жағдайы\r\n•	Ісік\r\n•	Карциноидты синдром\r\n•	Білгілі бір топ препараттары және оларды артық қолдану\r\n•	Қанда глюкоза деңгейінің түсуі\r\n•	Жүрек аурулары\r\n•	Гипертиреоз\r\n•	Өкпе аурулары\r\n•	Менопауза\r\n•	Паркинсон ауруы\r\n•	Феохромацитома\r\n•	Омыртқа жарақаттары\r\n•	Инсульт\r\n•	Туберкулез немесе басқа инфекциялар\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nГипергидроздың негізгі синдромы – ол тершеңдік.\r\n\r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nТексеріс кезіңде дәрігер айқын тершеңдік белгілерін байқайды. Артық тер бөлінуді диагностикалайтын көптеген тесттер бар.\r\n\r\nАталмыш тесттердің кейбір түрлері:\r\n\r\n•	Йод-крахмальды тест (Минор пробасы). Йод ерітіндісі тер көп бөлінетін аймаққа жағылып, кепкеннен соң соло аймаққа крахмал себеді. Крахмал мен йод қосындысы тер көп бөлінген аймақта қосылып қара көк түске боялады.\r\n•	Қағаз тесті. Арнайы қағаз терді сіңіру үшін терінің аймағына қолданылады, содан кейін қағаздың салмағы өлшенеді. Неғұрлым қағаздың салмағы ауыр болса, соншалықты тер бөлінгенін білдіреді.\r\n\r\nЖоғары тершеңдікке байланысты дәрігер сізге мынадай сұрақтар қою мүмкін:\r\n\r\n•	Локализация (аймақ)\r\n·	Тер көбінесе бетте, алақандарда, қолтықтарда кездесе ме немесе барлық денеде ме?\r\n•	Уақыт аралығын анықтау\r\n·	бұл түнде болады ма?\r\n·	бұл кенеттен пайда болады ма?\r\n•	Объективті себептер\r\n·	Сізге бірнәрсені есіңізге түсіретін жайт туралы айтқанда (ауыр оқиға болуы мүмкін),  сізде тершеңдік пайда болады ма?\r\n•	Басқа да симптомдар байқалады ма, мысалға:\r\n·	Салмақ жоғалту\r\n·	Жүрек соғысының жиілеуі\r\n·	Суық немесе жабысқақ қолдар\r\n·	Қызба\r\n·	Тәбеттің болмауы\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу келесіні қамтиды:\r\n\r\n• Антиперспиранттарды қолдану. Шамадан тыс тершеңділік антиперспиранттармен қадағалауға болады, олар тер бездерін бітейді, соның салдырнан тершеңділікті басады. Қолтық тершеңділігін емдеудегі бірінші топқа 10-20% алюминий хлоридті гексагидрат қамтитын препараттар болып табылады. Кейбір пациенттерге дозасы жоғары препараттар тағайындалу мүмкін. Дезодоранттар терінің тітіркендіруіне әкеліп, ал аллюминий хлоридінің жоғары дозалары киімді құрту мүмкін. Ескерту: дезодоранттар терлеуді толықтай жоймайды, алайда жағымсыз иісті азайтуға көмектеседі.\r\n•Дәрілік препараттар. Тер бездерінің стимуляциясын тоқтату үшін антихолинергиялық препараттар қолданылады. Мысал ретінде гликопирролатты алуға болады. Кейбір пациенттер үшін олардың тиімділігіне қарамастан, бұл препараттар соңына дейін зерттелмеген.Бұл дәрі-дәрмектерді қабылдағанда ауыздың кебуі, бас айналу, зәр шығару қиындықтары сияқты жанама әсерлер болуы мүмкін. Бета-блокаторлар немесе бензодиазепиндер стресске байланысты тершеңдікті  басуға көмектеседі\r\n• Ионофорез (гальванизация). Бұл FDA-мен (АҚШ-тың Азық-түлік жəне дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету басқармасымен) мақұлдаған, электр тогының әсерінен тер бездерінің уақытша азайтылуына бағытталған емдеу əдісі. Қол мен аяқтың терлеудің алдын алудың ең тиімді жолы болып табылады. Қолдар немесе аяқтар суға салынып, әлсіз электр тогы өтеді. Пациент кішкене тітіркенуді сезгенше дейін электр тогы бірте-бірте күшейеді. Терапия 10-20 минутқа созылады және бірнеше сеансты қажет етеді. Сирек жағдайларда терідегі жарықтар мен қабыршақтардың пайда болуы сияқты жанама әсерлер пайда болуы мүмкін.\r\n• Ботокс. Қолтықтың қатты терлеуін (алғашқы аксиллярлы гипергидроз) емдеу үшін FDA-мен (АҚШ-тың Азық-түлік жəне дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету басқармасымен) мақұлдаған, А типті ботулинді токсин (Botox) болып табылады.Аз дозада тазаланған ботулин токсинің қолтыққа салыны, препарат уақытша тер бездерін белсендіретін жүйкелерді бұғаттайды. Жағымсыз әсерлер ретінде инъекция аймағында ауырсыну және тұмауға ұқсас белгілер болуы мүмкін. Егер сіз Ботоксты дененің басқа бөліктеріне енгізуді қаласаңыз, өзіңіздің дәрігеріңізбен кеңескеніңіз абзал. Алақандағы тер бөлінуді емдеуде қолданылатын ботокс уақытша әлсіздік пен ауыр ауруды тудыруы мүмкін.\r\n• Эндоскопиялық торокальды (кеуде) симпатэктомиясы (ЭТС). Егер жоғарыда көрсетілген емдік тәсілдердің көмегі болмаса, онда ауыр жағдай кезінде минимальды-инвазивті хирургиялық ем тағайындалады, яғни симпатэктомия. Бұл процедура тер бездеріне импульс беруді тоқтатуға негізделген. Әдетте бұл операцияны көбінесе алақандары қаттырақ терлейтін пациенттерге тағайындалады. Және де бұл әдіс бет аймағында тершеңдік болатын адамдарда да қолданылуы мүмкін. Эндоскопиялық торокальды (кеуде) симпатэктомиясы (ЭТС) аксиллярлы гипергидроз (қолтықтың тершеңдігі) кезіңде өте сирек жасалынады.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nАллюминий хлориді: Бастапқы кезеңде пациенттер бұл препаратты аптасына үш реттен бастап жеті рет қолдана алады. Тер бөлінудің қалыпқа келгеннен соң үш аптада 1 рет тағайындалады. Терінің қабынуы кезінде дәрігер стероидты кремдер тағайындайды.\r\nБотокс: Ісіну бірнеше апта ішінде қайтады. Бір инъекцияның әсері бірнеше айға дейін сақталу мүмкін. Кейбір пациенттер қосымша инъекцияларды қажет етеді.\r\n\r\nИонофорез: тер бөлінудің азаюы 6-10 сеанстан кейін байқалады. Содан кейін сеанс азаяды, 4 аптада 1 рет болады.\r\n\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n\r\nГипергидроз пайда болу себептері өте ауыр болу мүмкін. Егер сізде қатты тершеңділік байқалса, онда міндетті түрде емдеуші дәрігерге хабарласыңыз\r\n\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nМынадай симптомдар болса, міндетті түрде дәрігерге қаралыңыз:\r\n•	Ұзақ, себепсіз, шамадан тыс көп тер бөліну\r\n•	Тершеңділік кеуде тұсындағы ауру сезіммен және артериальды қысымның көтерілуімен бірге жүреді\r\n•	Тершеңділікпен қатар сізде салмақ жоғалту байқалады\r\n•	Тершеңділік көбінесе түнде, ұйқы кезіңде болады\r\n•	Тершеңділік қызбамен, салмақ жоғалтумен, кеуде тұсындағы ауру сезімімен, ентігу немесе тахикардия (жиілеген жүрек ырғағы) бірге жүрсе, онда ол басқа ауру симптомдары болу мүмкін. Мысалы, гипертиреоз.\r\n\r\n\r\nСинонимдері\r\n\r\nШамадан тыс терлеу; артық терлеу; тершеңділік\r\n \r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nтершеңдік\r\nгипергидроз\r\nтер бездерінің функциясының артуы\r\nалғашқы гипергидроз\r\nекінші гипергидроз \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(779,'article','899','Жүректің ишемиялық ауруы','kz','2018-12-24 07:39:23','2018-12-24 07:32:00','Жүректің ишемиялық ауруы (ЖИА) – бұл жүрекке қан мен оттегі жеткізетін қантамырларының азғантай тарылуынан туындайтын ауру','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=899',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жүректің','y','   Жүректің ишемиялық ауруы Жүректің ишемиялық ауруы (ЖИА) – бұл жүрекке қан мен оттегі жеткізетін қантамырларының азғантай тарылуынан туындайтын ауру Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖүректің ишемиялық ауруы (ЖИА) – бұл жүрекке қан мен оттегі жеткізетін қантамырларының азғантай тарылуынан туындайтын ауру\r\n\r\nСебептері\r\nЖүректің ишемиялық ауруы (ЖИА) – ер-әйелдердің арасында өлімге апаратын бірден-бір ауру түрі болып табылады.\r\nЖүректің ишемиялық ауруының себебі – жүрек артериясына атеросклеротиялық түйіндіктер жиналуынан туындайды. Бұл да артериялық қантамырлардың қабырғаларының тығындалуы деп аталады.\r\n\r\n•	Майлар мен басқа да заттар артериялық қантамырлардың қабырғаларына түйіншіктер түзеді.  Артериялық қантамырмен қан және оттегі жүрекке жеткізіледі.\r\n•	Бұдан, артерияның саңлауы тарылады;\r\n•	Нәтижесінде, жүрекке қан апаратын жол қыссылады немесе бітеледі;\r\nЖүрек-қантамырлары ауруларының қауіпті  факторлары –  олардың қаупінің көтірілуінің себептері болып табылады. Бұларда модифицирленетін және модифицирленбейтін қауіпті факторлар бар.\r\n \r\nЖүрек ұстамасы немесе жедел инфаркт миокардасы (ЖИМ) бір артерияның бойындағы, жүрек бұлшықеттеріне қан жеткізетін кан ағысы бітелгенде туындайды. Бітелу - артерияның құрысуына немесе атеросклерозды жедел тромбоздың дамуына себепкер болады. Нәтижесінде тіндер зақымданады және миокарданың зақымдалған бөлігі жиырылғыш мүмкіншілігін жоғалдаты.\r\n\r\nСимптомдары\r\nСимптомдар айтарлықтай айқын көрініс береді, бірақ кейде ауру симптомсыз дамуы да мүмкін. Бұл әсіресе, аурудың бастапқы сатысына тән белгі.\r\nКеуденің ауруы немесе жайсыздық (стенокардия)  барынша көп таралған симптом болып есептеледі.  Бұл ауру сезімі жүрекке қан мен ауаның қажетті мөлшерде жетіспегендігінен туындайды. Аурудың күшеюі әртүрлі болып келеді.\r\n• Ол қысылмалы немесе басылмалы сипатта болуы мүмкін: Сіз ол ауруды кеуденің астынан сезінуіңіз мүмкін, бірақ сондай-ақ, ол мойын, қол, іштің немесе арқа жаққа таралуы мүмкін.\r\n• Әдетте, ауырсыну  физикалық немесе эмоционалды белсенділік кезінде пайда болады  және демалыс кезінде немесе нитроглицерин деп аталатын дәрілік препаратты қабылдаудан туындайды.\r\n• Басқа да ауруы белгілеріне физикалық жүктеме кезінде ентігу және шаршау сезімі жатады; \r\nӘйелдерде, егде жастағы адамдарда және  қант диабетімен ауыратын науқастарда кеуде тұсындау ауру сезімі байқалмайды, одан басқа симптомдар көрініс бері мүмкін, мысалы мыналар сияқты:\r\n• Шаршау\r\n• Ентігу\r\n• Жалпы әлсіздік\r\n\r\nДиагностикасы\r\nДәрігер немесе медбике көлемді тексеру жүргізеді. Әдетте, дәрігерге диагноз қою үшін, бірнеше тексерулер жүргізуіне тура келеді.\r\nОлар:\r\n• Коронароангиография – инвазивті әдіс, рентгенді қолдану арқылы жүрек артериясын көзбен көре отырып тексереді.\r\n• Күйзеліс – эхокардиография\r\n• Электрокардиография (ЭКГ)\r\n• Электронды-сәулелік компьютерлік томография (ЭЛКТ) –зерттеу әдісі артериялардың қабырғаларында кальцийдің жинақталуын анықтау үшін қолданылатын әдіс,  кальций қаншалықты көп болса, ЖИА-ның  даму қаупі соғұрлым болады.\r\n• Физикалық жүктемемен Тест өткізу;\r\n• жүректі КТ-ға түсіру; \r\n• Нуклеарный стресс-тест.\r\n\r\nЕмдеу\r\nСізге жоғары қан қысымын, қант диабеті немесе холестериннің жоғары деңгейін түзету үшін бір немесе бірнеше дәрілік препараттар тағайындалуы мүмкін. Жүректің ишемиялық ауруының  асқынуының алдын алу мақсатында сізге дәрігердің барлық ұсыныстарын қатаң сақтау қажет. \r\n\r\nЕмдеудің мақсаты жүректің ишемиялық ауруы адамдардың жағдайын жақсартуға бағытталады: \r\n• Артериялық қан қысымының деңгейі 140/90 мм сын.бағ.ст тең немесе төмен. (және тіпті қант диабеті төмен адамдар үшін, бүйрек аурулары немесе жүрек жеткіліксіздігі барадамдар үшін)\r\n• дәрігер ұсынылған HbA1c деңгейін қолдау \r\n• Холестерин деңгейі-ТТЛП-ге тең немесе төмен 100 мг/дл (немесе тіпті төмен кейбір емделушілер үшін)\r\n\r\nЕмдеу тактикасы  симптомдардың ауырлығына байланысты жүзеге асады. Дәрігер жүрек аурулары, артериялық қысым деңгейін, қант диабеті немесе қандағы жоғары холестеринді бақылау үшін сізге бір немесе бірнеше дәрілік препараттарды тағайындауы мүмкін. Асқынған жүректің ишемиялық ауруының алдын алу мақсатында дәрігер айтқан барлық ұсыныстарды  қатаң сақтау қажет.\r\n\r\nЕшқашан дәрігермен алдын-ала кеңесіп алмай, қабылдап жүрген дәрілік препараттарды қабылдауды тоқтатпаңыз. Дәрілік препараттардың кенеттен күшін жоюы стенокардия немесе жүрек ұстамасының дамуына әкелуі мүмкін. \r\nДәрігер сіздің жүргіңіздің жай-күйін жақсарту мақсатында сізді жүрек оңалту бағдарламасына бағыттауы мүмкін.\r\n\r\n- ЖИА-ның  хирургиялық емдеу әдісіне мыналар жатады:\r\n• Ангиопластика және стенттеу, сондай-ақ, чрескожным коронарлық араласу (ЧКВ)деп аталатын әдіс тағайындалады.\r\n• Коронарлы шунттау\r\n• Жүрек ең аз инвазивті хирургия\r\n\r\nБолжамы\r\nҚалыптасу процесі әркімде әр қалай болады. Кейбір адамдар салауатты өмір салтын ұстанып, диетасын өзгертеді, шылымды тастайды, дәрігердің тағайындаған дәрілерін қатаң түрде қолданады. Ал кейбір адамдарға түрлі медициналық шаралар қолданылады, олар, ангиография немесе хирургиялық аралассулар болуы мүмкін.\r\nАурудың әртүрлі жағдайда дамуына қарамастан, ең ұтымды емдеу әдісі ЖИА-ны ерте бастан анықтау  болып табылады.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nЕгерде сізде қандайда бір ЖИА-ның қауіпті факторы болса, аурудың емделуі және алдын алу әдістері жайында дәрігеріңізбен кеңесіңіз.\r\n\r\nТөмендегідей симптомдар бойыңызда пайда болса уақыт күттірмей дәрігермен байланысып, 103 нөміріне жедел жәрдемге хабарласыңыз немесе өздігіңізден жедел көмекке жүгініңіз:\r\n•	Кеудеде ауру сезімі пайда болса немесе стенокардия болса;\r\n•	Демікпе;\r\n•	Жүрек ұстамасының симптомдары\r\n\r\nДереккөз: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007115.htm’‘\r\n\r\nТегтер:  \r\n\r\nартериялық қантамырлардың ауруы, \r\nатеросклероз, \r\nтромб түзілуі\r\nжүректің ауруы, \r\nдемікпе, \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(780,'article','929','Alyp jasýshaly arterııt','qz','2018-07-12 11:25:00','2018-07-12 11:13:00','Alyp jasýshaly arterııt (AJA) – bul egde jastaǵy adamdarda ortasha jáne iri arterııalardyń júıeli qabyný aýrýy, bas aýyrýymen jáne tumaýdaǵydaı sımptomdarmen qosarlanady. Sondaı-aq, ol samaılyq nemese kranıaldyq arterııt (Horton aýrýy) retinde de belgili. \r\n\r\n\'\'Alyp jasýshaly arterııt betkeri samaılyq arterııanyń isinýin jáne qalyńdaýyn týyndatýy múmkin. Betkeri  samaılyq arterııa – bul syrtqy uıqy arterııasynyń juqa sońǵy saǵasy.\'\'\r\n\r\nAýrý tek 50 jastan asqan eresekterde paıda bolady, negizinen, egde jastaǵy adamdardy zaqymdaıdy, kóbinese, erlerge qaraǵanda áıelder jıi shaldyǵady.\r\n\r\nAJA kezinde bassúıektiń arterııalary, kóbinese, samaı arterııalary, sondaı-aq, kózdiń arterııalary zaqymdanady, demek AJA kózdiń kórmeýine aparýy múmkin. Kórýdi joǵaltýdy ýaqytyly anyqtaýmen jáne emdeýmen  aldyn alýǵa bolady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=929',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Alyp','y','   Alyp jasýshaly arterııt Alyp jasýshaly arterııt (AJA) – bul egde jastaǵy adamdarda ortasha jáne iri arterııalardyń júıeli qabyný aýrýy, bas aýyrýymen jáne tumaýdaǵydaı sımptomdarmen qosarlanady. Sondaı-aq, ol samaılyq nemese kranıaldyq arterııt (Horton aýrýy) retinde de belgili. \r\n\r\n\'\'Alyp jasýshaly arterııt betkeri samaılyq arterııanyń isinýin jáne qalyńdaýyn týyndatýy múmkin. Betkeri  samaılyq arterııa – bul syrtqy uıqy arterııasynyń juqa sońǵy saǵasy.\'\'\r\n\r\nAýrý tek 50 jastan asqan eresekterde paıda bolady, negizinen, egde jastaǵy adamdardy zaqymdaıdy, kóbinese, erlerge qaraǵanda áıelder jıi shaldyǵady.\r\n\r\nAJA kezinde bassúıektiń arterııalary, kóbinese, samaı arterııalary, sondaı-aq, kózdiń arterııalary zaqymdanady, demek AJA kózdiń kórmeýine aparýy múmkin. Kórýdi joǵaltýdy ýaqytyly anyqtaýmen jáne emdeýmen  aldyn alýǵa bolady.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAlyp jasýshaly arterııt (AJA) – bul egde jastaǵy adamdarda ortasha jáne iri arterııalardyń júıeli qabyný aýrýy, bas aýyrýymen jáne tumaýdaǵydaı sımptomdarmen qosarlanady. Sondaı-aq, ol samaılyq nemese kranıaldyq arterııt (Horton aýrýy) retinde de belgili. \r\n\r\n\r\n\r\nAlyp jasýshaly arterııt betkeri samaılyq arterııanyń isinýin jáne qalyńdaýyn týyndatýy múmkin. Betkeri  samaılyq arterııa – bul syrtqy uıqy arterııasynyń juqa sońǵy saǵasy.\r\n\r\nAýrý tek 50 jastan asqan eresekterde paıda bolady, negizinen, egde jastaǵy adamdardy zaqymdaıdy, kóbinese, erlerge qaraǵanda áıelder jıi shaldyǵady.\r\n\r\nAJA kezinde bassúıektiń arterııalary, kóbinese, samaı arterııalary, sondaı-aq, kózdiń arterııalary zaqymdanady, demek AJA kózdiń kórmeýine aparýy múmkin. Kórýdi joǵaltýdy ýaqytyly anyqtaýmen jáne emdeýmen  aldyn alýǵa bolady. \r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nQazirgi kezeńde aýrýdyń sebepteri anyqtalmaǵan.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Qaıtalanatyn kúshti bas aýyrýy\r\n* Dene temperatýrasynyń artýy (38- 39 S)\r\n* Bet aýmaǵyndaǵy jiti aýyrsyný, sóıleý kezinde nemese tamaq ishkende paıda bolatyn tildegi jáne shaınaý bulshyq etiniń aýyrsynýy\r\n* Bulshyq ettegi revmatıkalyq aýyrsyný (revmatıkalyq polımıalgııa)\r\n* álsizdik, enjarlyq, dene salmaǵyn joǵaltý\r\n* uıqynyń buzylýy, depressııa\r\n* qabynǵan arterııadaǵy qannyń soǵýynyń bolmaýy\r\n* zaqymdanǵan arterııanyń ústindegi teriniń qyzarýy\r\n* aýyr jaǵdaıda arterııanyń zaqymdanǵan bólikteriniń ústindegi teriniń gangrenanyń damýy (osy bóliktiń terisiniń tirshiligin joıýy)\r\n* kórýdiń buzylystary.\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nAýrýdyń bastapqy kezinde dıagnozdy qoıý qıyn, sebebi, bul aýrý týraly málimetter az.\r\n\r\nBastyń arterııalarynyń betkeri arterııalary uzyndyǵy boıyna birkelki emes túrde tyǵyzdalady, ırektelip, dóńestenedi, ústinen basqanda jalpaq túrge aýyspaıdy.\r\n\r\nEgde jastaǵy naýqastyń jalpy qan taldaýynda:\r\n\r\n* erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵynyń kúrt artýy (SOE &gt; 50 mm/ch)\r\n* gıpohromdyq anemııa.\r\n\r\nDıagnozdy naqtylaý úshin ótkizý qajet:\r\n\r\n* kontrastylyq zattekti engizýmen samaı arterııasynyń rentgenologııalyq zertteýi (samaı arterııasynyń angıografııasy)\r\n\r\n* zaqymdanǵan samaılyq jáne/nemese basqa arterııanyń bıopsııasy (anyqtaý maqsatynda organızmnen tirshilik etýinde jasýshalardy nemese tinderdi (bıoptat) alý ádisi), ári qaraı tinniń úlgisine mıkroskopııalyq zertteý júrgiziledi\r\n\r\n* oftalmoskopııa – arnaıy aspaptar (oftalmoskop nemese fýndýs-lınzalar) kómegimen  kóz túbin qaraý, bul torqabyqty, kórý nervisiniń dıskin, kóz túbiniń tamyrlaryn baǵalaýǵa múmkindik beredi).\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdi erte bastaý qajet, sebebi, aýrý kórýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nBúginde AJA emdeýdiń eń tıimdi tásili - kortıkosteroıdtardy (gormondardy) qoldaný. Emdeý shemasyn dáriger taǵaıyndaıdy. AJA kúmán bolsa da gormondardy taǵaıyndaý negizdelgen. Ádette, emdeý bastalǵannan keıin sımptomdar tez joıylady.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nAJA kezinde naýqastar úshin boljamy - oń. Ádette, aýrý ólim-jitimge aparmaıdy. Aýrýdyń barysy meńdeıdi, biraq, ýaqytyly bastalǵan emdeý naýqastyń jaǵdaıyn turaqtandyrady.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* kórýdi ishinara nemese tolyǵymen joǵaltý\r\n* ınsýlt\r\n* mıokard ınfarkti\r\n* aortanyń qabattanatyn anevrızmasy\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy bas aýyrýy bolsa, jáne olar ótpeıtin bolsa, nemese AJA basqa sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(781,'article','958','Baýyr tsırrozy jáne portaldyq gıpertenzııa','qz','2018-07-16 08:44:36','2018-07-16 08:39:00','Tsırrozǵa shaldyqqan adamdarda baýyr jasýshalary zaqymdanady jáne ózdiginshe qalpyna kelý qabiletin joǵaltady. Baýyr jasýshalary tirshiligin joıǵanda tyrtyq tini qalyptasady. Tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady.\r\n\r\nÁdette, ýly zattekter men almasý ónimderi baýyr arqyly ótkende súzgilenedi. Sebebi, tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady, qan súzgilenbeıtin bolady. Ýly zattekter jáne almasý ónimderi organızmde jınaqtalady. Aýyr jaǵdaılarda tsırroz komaǵa jáne ólim-jitimge aparady.  ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=958',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Baýyr','y','   Baýyr tsırrozy jáne portaldyq gıpertenzııa Tsırrozǵa shaldyqqan adamdarda baýyr jasýshalary zaqymdanady jáne ózdiginshe qalpyna kelý qabiletin joǵaltady. Baýyr jasýshalary tirshiligin joıǵanda tyrtyq tini qalyptasady. Tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady.\r\n\r\nÁdette, ýly zattekter men almasý ónimderi baýyr arqyly ótkende súzgilenedi. Sebebi, tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady, qan súzgilenbeıtin bolady. Ýly zattekter jáne almasý ónimderi organızmde jınaqtalady. Aýyr jaǵdaılarda tsırroz komaǵa jáne ólim-jitimge aparady.   Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nTsırroz degenimiz ne?\r\n\r\n\r\n\r\nTsırrozǵa shaldyqqan adamdarda baýyr jasýshalary zaqymdanady jáne ózdiginshe qalpyna kelý qabiletin joǵaltady. Baýyr jasýshalary tirshiligin joıǵanda tyrtyq tini qalyptasady. Tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady.\r\n\r\nÁdette, ýly zattekter men almasý ónimderi baýyr arqyly ótkende súzgilenedi. Sebebi, tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady, qan súzgilenbeıtin bolady. Ýly zattekter jáne almasý ónimderi organızmde jınaqtalady. Aýyr jaǵdaılarda tsırroz komaǵa jáne ólim-jitimge aparady.  \r\n\r\n \r\nPortaldyq gıpertenzııa degenimiz ne?\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda baýyrdan qannyń aǵýy qaqpa kóktamyry (venasy) atty iri qantamyry arqyly júzege asyrylady. Eger tsırrozdyń saldarynan baýyr arqyly qan aǵýy buzylsa, osy kóktamyrdaǵy qan aǵymy báseńdeıdi jáne qysymnyń artýyna yqpal etedi. Qaqpa venadaǵy qysymnyń artýy portaldyq gıpertenzııa atalady.\r\n\r\n \r\nBaýyr tsırrozynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nDáriger kelesi sımptomdardyń bolýy týraly suraıdy:\r\n\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n* Álsizdik jáne sharshaý\r\n* Júrek aınýy\r\n* Sary aýrý (teriniń jáne kózdiń aǵynyń sarǵaıýy)\r\n* Qoshqyl-qońyr tústi nesep\r\n* Qyzyl alaqan\r\n* Qan aralas qusyq\r\n* Etekkir aınalymynyń buzylysy (áıelderde)\r\n* Nazar qoıýdaǵy qıyndyqtar, umytshaqtyq\r\n* Teriniń qyshýy\r\n* Ishtiń kebýi (ish qýysynda suıyqtyq jınalýymen).\r\n \r\n\r\nBaýyr tsırrozynyń paıda bolý sebepteri qandaı?\r\n\r\nTsırroz keıde gepatıtke baılanysty bolady (baýyrdaǵy vırýstyq juqpa), nemese organızmge zııandy hımııalyq zattekterdiń udaıy túsýinde paıda bolady. Tsırrozdyń paıda bolýynyń keń taralǵan sebebi – alkogoldi úlken mólsherde tutyný. Bul alkogoldik tsırroz atalady.\r\n\r\nAlkogoldi úlken mólsherde tutynatyn áıelder baýyrdyń alkogoldik tsırrozyna beıim keledi. Eger alkogol tutynatyn bolsańyz, baýyr tsırrozy belgisin tekserýi úshin bul týraly emdeýshi dárigerge aıtý qajet. Alkogoldi uzaq ýaqyt boıy tutynýmen qatar jáne mastaný (qysqa ýaqyt ishinde kóp mólsherde alkogol ishý) da baýyr tsırrozynyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\n \r\nPortaldyq gıpertenzııanyń sebepteri qandaı?\r\n\r\nEger qaqpa venasy arqyly qan aǵymynyń ótýi buzylsa, qan júrekke basqa qantamyrlar arqyly qaıtýy tıis, kóbinese, asqazan, óńesh jáne ishek venalary arqyly. Ótetin qannyń kólemi artqandyqtan, bul tamyrlar isinip, keńeıedi. Bul venalardyń varıkozdyq keńeıýi.  Bul tamyrlardyń qabyrǵalary juqarǵan jáne jeńil jarylýy múmkin, sebebi, olar qandaǵy bıik qysymǵa beıimdelmegen.  Mundaı tamyrlardan qan ketýi kúrdeli bolýy, tipti, ólim-jitimge aparýy múmkin. Qaqpa vena júıesinde qan aǵymy buzylýynan ýyttar baýyrda joıylmaıdy, demek, organızmde qalady. \r\n\r\n \r\nDáriger tsırrozdy qalaı anyqtaıdy?\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, baýyrdyń qyzmetin zertteý úshin tekserýlerdi taǵaıyndaıdy. Baýyrdyń bıopsııasy da taǵaıyndalady. Bul kezde baýyrǵa juqa ıne engiziledi, onymen tinniń shaǵyn bólikshesi alynady. Baýyrdy kórneki etý úshin ýltradybystyq shertteý dk taǵaıyndalady.\r\n\r\nBaýyr tsırrozyn jáne portaldyq gıpertenzııany emdeýdiń nusqalary qandaı?\r\n\r\nBaýyr jasýshalary zaqymdalǵanda olardy qalpyna keltirý úshin eshteńe jasaýǵa kelmeıdi, tsırroz da emdep, jazylmaıdy. Emdeý  baýyrdyń ári qaraı zaqymdalýyn joıýǵa jáne asqynýyn emdeýge baǵyttalǵan (mysaly, zaqymdalǵan qantamyrlarynan qan ketýi). Qantamyrlardyń qabyrǵalarynyń zaqymdanýynyń aldyn alý úshin dáriger dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy. Alaıda, olardyń janama áserleri bolady jáne keıbir naýqastar ony qabyldaı almaıdy. Sondaı-aq, portaldyq gıpertenzııa bolǵanda dáriger qysymdy azaıtý úshin preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nEger dárilik preparattardy qabyldaý jetkiliksiz bolsa, qan ketýin toqtatý úshin operatıvtik aralasý qajet bolady. Nusqalardyń biri – óńeshten asqazanǵa ótetin tusynda varıkozdyq keńeıgen venada qan aǵymyn tejeý. Em-sharany ótkizý úshin ushynda shamy bar ıkemdi tútik aýyz arqyly asqazanǵa engiziledi. Osydan keıin keńeıgen qan tamyryna olardy tejeý úshin arnaıy rezeńke salynady nemese hımııalyq zattekter engiziledi.\r\n\r\nEger em-shara tıimsiz bolsa, portaldyq gıpertenzııasy bar naýqasqa hırýrgııalyq operatsııa jasaý qajet bolýy múmkin, onyń barysynda hırýrg qantamyrlaryn qan aǵymy baýyrdy aınalyp ótetindeı etip qosady. Keıbir jaǵdaıda  TIPS (transıýgýlıarlyq baýyr ishilik portokavaldyq shýntırleý) atalatyn em-shara qosa jasalýy múmkin.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(782,'article','993','Estýdiń jasqa baılanysty ózgeristeri','qz','2018-07-19 07:56:32','2018-07-19 07:50:00','Jasqa baılanysty estýdi joǵaltý nemese presbıakýzıs – egde jasta paıda bolatyn estýdiń birtindep, baıaý tómendeýi.\r\n\r\nIshki qulaqtaǵy usaq túkti jasýshalar bizdiń estýimizge kómektesedi. Olar dybys tolqyndaryn ustap, nerv sıgnaldaryna túrlendiredi, olardy mı dybys retinde qabyldaıdy. Estýdi joǵaltý usaq túkti jasýshalardyń zaqymdanýynda nemese tirshiligin joıýynda paıda bolady. Túkti jasýshalar qalpyna kelmeıdi, sondyqtan, kópshilik jaǵdaıda olardyń zaqymdanýyna baılanysty estýdi joǵaltý qaıta ornyna kelmeıdi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=993',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Estýdiń','y','   Estýdiń jasqa baılanysty ózgeristeri Jasqa baılanysty estýdi joǵaltý nemese presbıakýzıs – egde jasta paıda bolatyn estýdiń birtindep, baıaý tómendeýi.\r\n\r\nIshki qulaqtaǵy usaq túkti jasýshalar bizdiń estýimizge kómektesedi. Olar dybys tolqyndaryn ustap, nerv sıgnaldaryna túrlendiredi, olardy mı dybys retinde qabyldaıdy. Estýdi joǵaltý usaq túkti jasýshalardyń zaqymdanýynda nemese tirshiligin joıýynda paıda bolady. Túkti jasýshalar qalpyna kelmeıdi, sondyqtan, kópshilik jaǵdaıda olardyń zaqymdanýyna baılanysty estýdi joǵaltý qaıta ornyna kelmeıdi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý nemese presbıakýzıs – egde jasta paıda bolatyn estýdiń birtindep, baıaý tómendeýi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\n\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderinen turady. Syrtqy qulaq qalqannan jáne syrtqy estý kanalynan turady. \r\n\r\nIshki qulaqtaǵy usaq túkti jasýshalar bizdiń estýimizge kómektesedi. Olar dybys tolqyndaryn ustap, nerv sıgnaldaryna túrlendiredi, olardy mı dybys retinde qabyldaıdy. Estýdi joǵaltý usaq túkti jasýshalardyń zaqymdanýynda nemese tirshiligin joıýynda paıda bolady. Túkti jasýshalar qalpyna kelmeıdi, sondyqtan, kópshilik jaǵdaıda olardyń zaqymdanýyna baılanysty estýdi joǵaltý qaıta ornyna kelmeıdi.\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltýdyń sebepteri kóp. Kóbinese, ishki qulaqtyń jasqa baılanysty ózgeristerine baılanysty bolady. Aýrýdyń paıda bolýynda genetıkalyq ózgerister ózgerister, sondaı-aq, shýdyń áseri (mysaly, rok-kontsert, mýzyka tyńdaıtyn naýshnıkter) úlken rol atqarady.\r\n\r\nKelesi faktorlar jasqa baılanysty  estýdi joǵaltýǵa yqpal etedi:\r\n\r\n Otbasylyq syrqat tarıhy (jasqa baılanysty  estýdi joǵaltý, ádette, bir otbasynyń múshelerinde kezdesedi)\r\nShýdyń áseri\r\nTemeki shegý (temeki shegetinderde shekpeıtinderge qaraǵanda osyndaı estýdi joǵaltý jıi kezdesedi)\r\nKeıbir aýrýlar, mysaly, qant dıabeti\r\nKeıbir dárilik preparattar.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nEstýdi joǵaltý baıaý túrde, uzaq ýaqyt barysynda damıdy.\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Bul aýrýǵa shaldyqqan adamdarǵa aınalasyndaǵy adamdardyń sózin túsiný qıynǵa túsedi\r\n* Olar jıi aıtylǵandy qaıtalaýdy suraıdy\r\n* Estimeı qalǵany úshin kúızeledi\r\n* Keıbir dybystar olarǵa tym qatty bolyp kórinedi\r\n* Olardyń shýly bólmede estýi qıyndaıdy\r\n* “s” nemese “z” dybystaryn aıtýda qıyndyqtary bolady\r\n* Olarǵa daýysynyń tembri joǵary adamdardy túsiný qıyn\r\n* Qulaqtaǵy shýyl\r\n \r\n\r\nOsy sımptomdardyń birin baıqasańyz, dárigerden keńes alyńyz. Presbıakýzıstiń (kárilik kereńdigi) sımptomdary basqa aýrýlardyń sımptomdarymen uqsas bolady.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nEmdeýshi dáriger tolyq medıtsınalyq tekseristi júrgizedi. Bul estýdi joǵaltýdyń sebebin tabýǵa kómektesedi. Qulaqty qaraý úshin dáriger otoskop atalatyn aspapty qoldanady. Keıde qulaqtyń kanaldarynda qulyq jınalýynan estýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nNaýqasty qulaq, muryn jáne tamaq (kómeı) boıynsha mamanǵa (dáriger-otolarıngologqa) baǵyttaıdy. Estýdi anyqtaıtyn testiler estýdi joǵaltý dárejesin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý emdelmeıdi. Emdeý kúndelikti qyzmetti jaqsartýǵa negizdeledi. Kelesilerdiń paıdasy bar:\r\n\r\n* Estý  apparattary\r\n* Telefon kúsheıtkishteri jáne basqa kómekshi qural-jabdyqtar\r\n* Ymdaý tili (estýdi joǵaltýdyń aýyr dárejesi bar adamdar úshin)\r\n* Eringe qarap oqý (mysaly, qarym-qatynasty jaqsartý úshin kórneki túrde oıǵa salý)\r\n* Estýdi joǵaltýdyń aýyr dárejesi bar adamdar úshin kohlearlyq ımplantat usynylýy múmkin. Bul kezde ımplantatty ornatý úshin operatsııa jasalady. Implantat qaıtadan dybystardy ajyratýǵa jáne ýaqyt óte kele adamǵa sózdi túsinýge múmkindik beredi. Biraq, qalypty estýdi qalpyna keltirmeıdi.\r\n \r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý baıaý túrde ýshyǵady. Bul qaıtymsyz úrdis jáne kereńdikke aparýy múmkin.\r\n\r\nEstýdi  joǵaltýdyń saldary naýqasty úıden shyqpaýǵa májbúrleıdi. Dárigerdiń kómegine júginip, otbasymen jáne dostarmen qarym-qatynas jasap, oqshaý bolmaýǵa tyrysý qajet. Estýdi  joǵaltý úrdisin baqylaýǵa alyp, tolyqqandy jáne belsendi ómir súrýdi jalǵastyrýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlar\r\n\r\nEstýdi  joǵaltý denelik (órt dabylyn estimeı qalýda) jáne psıhologııalyq (áleýmettik oqshaýlaný) máselelerge aparýy múmkin.\r\n\r\nEstýdi  joǵaltý kereńdikke aparýy múmkin.\r\n\r\n \r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nEstýdi  joǵaltqan adamdar tezirek tekserilýi qajet. Bul qulyqtyń jınalýy nemese dárilik quraldardyń janama áseri sekildi sebepterdi teriske shyǵarýǵa kómektesedi. Emdeýshi dáriger naýqasqa estý testin ótkizýi tıis.\r\n\r\nKúrt estýdiń ózgerisi bolsa nemese estýdi joǵaltý bastyń aýyrsynýy, kórýdiń buzylystary nemese bas aınalýy sekildi sımptomdarmen qosarlanatyn bolsa, dereý dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nJasqa baılanysty estýdi joǵaltý; Presbıakýzıs.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(783,'article','1041','Lımfadenıt','qz','2018-07-25 17:51:51','2018-07-25 17:44:00','Lımfadenıt – lımfalyq túıinderdiń ınfektsııasy (lımfa bezderiniń). Ol keıbir bakterıaldyq ınfektsııalardyń jıi asqynýy. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1041',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','L','Lımfadenıt','y','   Lımfadenıt Lımfadenıt – lımfalyq túıinderdiń ınfektsııasy (lımfa bezderiniń). Ol keıbir bakterıaldyq ınfektsııalardyń jıi asqynýy.  Mazmuny \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nLımfadenıt – lımfalyq túıinderdiń ınfektsııasy (lımfa bezderiniń). Ol keıbir bakterıaldyq ınfektsııalardyń jıi asqynýy. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nLımfa júıesi – lımfa túıinderiniń, lımfa atalatyn suıyqtyqty óndiretin jáne tinderden qanǵa tasymaldaıtyn, tútikterdiń, tamyrlar men aǵzalardyń júıesi.\r\n\r\nLımfa bezderi nemese túıinderi lımfany súzetin shaǵyn qurylymdar. Lımfa túıinderinde ınfektsııamen kúresetin leıkotsıtterdiń úlken mólsheri bolady.\r\n\r\nLımfadenıt - lımfa túıinderiniń bakterııalarǵa, vırýstarǵa jáne zeńderge jaýapty serpinindegi ulǵaıýymen kórinis beredi (qabyný isinýi). Ádette, qabyný tusyna jaqyn lımfa túıinderi ulǵaıady.\r\n\r\nLımfadenıt teri ınfektsııasynan nemese streptokokk, stafılokokk sekildi bakterııalardan týyndaıtyn ınfektsııalardyń basqa túrlerinen  keıin paıda bolýy múmkin. Keıbir jaǵdaıda lımfadenıttiń sebebi - týberkýlez nemese mysyq tyrnaýy aýrýy (bartonella) sekildi sırek  ınfektsııalar bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n• Lımfa túıinderiniń ústindegi teriniń qyzarýy jáne aýyrsynýy\r\n\r\n• Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, aýyrsynýy, shıryǵýy jáne qataıýy.\r\n\r\nLımfa túıinderi qabynǵanda nemese abstsess qalyptasqanda jumsaq bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger lımfa túıinderin tekserip, lımfadenıttiń sebebin anyqtaıdy (ulǵaıǵan lımfa túıinderiniń qasynda jara nemese ınfektsııa bolýyn).\r\n\r\nLımfa túıininiń ishindegisin bakterııaǵa sebý jáne bıopsııa qabynýdyń sebebin anyqtaıdy. Qandy sebý arqyly tekserý ınfektsııanyń qan aǵymyna taralýyn anyqtaýy múmkin.   \r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nLımfadenıt birneshe saǵat ishinde damýy múmkin. Emdeýdi shuǵyl túrde bastaý qajet.\r\n\r\nEmdeýge kiredi:\r\n\r\n• Antıbıotıkter, ınfektsııamen kúres úshin\r\n\r\n• Analgetıkter (aýyrsynýdy basatyn), aýyrsynýdy azaıtý úshin\r\n\r\n• qabynýǵa qarsy preparattar, qabynýdyń belgilerin azaıtý úshin\r\n\r\n• sýyq komprester, qabyný men azaıtýdy azaıtý úshin.\r\n\r\nAbstsess bolǵanda oǵan hıýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nÝaqytyly antıbıotıkpen emdeý ádette, tolyq saýyǵýǵa aparady. Isiný birneshe aptada nemese aıda ótedi.  \r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n• abstsestiń qalyptasýy\r\n\r\n• Tsellıýlıt (teri ınfektsııasy)\r\n\r\n• jaryqtar (týberkýlezden bolatyn lımfadenıtte)\r\n\r\n• Sepsıs (qannyń zararlanýy)\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nLımfadenıttiń sımptomdarynda dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nSalaýatty ómir salty, gıgıenany saqtaý – kez kelgen ınfektsııanyń aldyn alýdyń negizi.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nLımfa  túıinderiniń ınfektsııasy;  lımfa bezderiniń ınfektsııasy; shoǵyrlanǵan lımfadenopatııa.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(784,'article','1052','Moıynnyń qısaıýy','qz','2018-07-28 14:17:05','2018-07-28 14:09:00','Moıynnyń qısaıýy – moıynnyń jumsaq tinderiniń, qańqasynyń jáne nervteriniń ózgerisinen týyndaǵan aýrý, ol bastyń eńkeıýimen jáne qarsy jaǵyna burylýymen kórinis beredi.\r\n\r\nQısyq moıyn- dıstonııanyń túri (bulshyq ettiń uzaq ýaqyt boıy jıyrylýy), bul kezde moıynnyń bulshyq eti, ásirese, basty ıetin bulshyq et, eriksiz jıyrylady, osydan bastyń bir jaǵyna qaraı burylýy oryn alady. Moıynnyń qısaıýy belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin, tuqym qýalaý saldarynan nemese bulshyq et júıesiniń zaqymdanýy nátıjesinde júre paıda bolýy múmkin. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1052',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Moıynnyń','y','   Moıynnyń qısaıýy Moıynnyń qısaıýy – moıynnyń jumsaq tinderiniń, qańqasynyń jáne nervteriniń ózgerisinen týyndaǵan aýrý, ol bastyń eńkeıýimen jáne qarsy jaǵyna burylýymen kórinis beredi.\r\n\r\nQısyq moıyn- dıstonııanyń túri (bulshyq ettiń uzaq ýaqyt boıy jıyrylýy), bul kezde moıynnyń bulshyq eti, ásirese, basty ıetin bulshyq et, eriksiz jıyrylady, osydan bastyń bir jaǵyna qaraı burylýy oryn alady. Moıynnyń qısaıýy belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin, tuqym qýalaý saldarynan nemese bulshyq et júıesiniń zaqymdanýy nátıjesinde júre paıda bolýy múmkin.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nMoıynnyń qısaıýy – moıynnyń jumsaq tinderiniń, qańqasynyń jáne nervteriniń ózgerisinen týyndaǵan aýrý, ol bastyń eńkeıýimen jáne qarsy jaǵyna burylýymen kórinis beredi.\r\n\r\n\r\n\r\nQısyq moıyn- dıstonııanyń túri (bulshyq ettiń uzaq ýaqyt boıy jıyrylýy), bul kezde moıynnyń bulshyq eti, ásirese, basty ıetin bulshyq et, eriksiz jıyrylady, osydan bastyń bir jaǵyna qaraı burylýy oryn alady. Moıynnyń qısaıýy belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin, tuqym qýalaý saldarynan nemese bulshyq et júıesiniń zaqymdanýy nátıjesinde júre paıda bolýy múmkin.   \r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nQısyq moıyn bolýy múmkin:\r\n\r\n* Gendik týa bitken aýytqýdan\r\n* Júre paıda bolýy – júıke júıesiniń, omyrtqanyń joǵarǵy bóliginiń nemese bulshyq etiniń zaqymdanýy nátıjesinde damıdy.\r\n \r\nEger aýrýdyń sebebi belgisiz bolsa, bul ıdıopattyq (túsiniksiz sebepti) qısyq moıyn atalady.\r\n\r\nQısyq moıyn balalyq shaqta nemese eresek jasta da bolady.\r\n\r\nTýa bitken qısyq moıyn (týǵanda bolatyn) paıda bolady, eger sábı qursaq ishinde durys ornalaspaǵan bolsa, nemese moıynnyń bulshyq eti zaqymdansa jáne qanmen qamtamasyz etilýi buzylysqa ushyraǵan bolsa.\r\n\r\n \r\nSımptomdary \r\n\r\n* Bastyń qozǵalý aýqymy shektelgen\r\n*  Bastyń aýyrýy\r\n* Bastyń dirildeýi\r\n* Moıynnyń aýyrýy\r\n* Bir ıyqtyń kóterilip turýy\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n* Moıyn bulshyq etiniń isinýi (týǵannan bolýy múmkin)\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nBastyń jáne moıynnyń aýyrýynyń basqa múmkin sebepterin eskerý úshin túrli tekserýler júrgizilýi múmkin. Medıtsınalyq tekseristiń barysynda anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Bastyń buzylys jaǵyna qaraı eńkeıýi, bul kezde ıek qarsy jaǵyna qaraı burylǵan\r\n* Moıyn bulshyq etiniń qysqarýy\r\n* Moıyn eńkeıgen jáne bir jaǵyna burylǵan (aýyr jaǵdaılarda)\r\n \r\nAýrýdy anyqtaý ádisteri:\r\n\r\n* Moıynnyń kompıýterlik tomografııasy\r\n* Asa zaqymdanǵan bulshyq etti anyqtaý úshin elektromıografııa (EMG)\r\n* Mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nTýa bitken qısyq moıyndy emdeýge qysqarǵan bulshyq ettiń sozý jatady. Azdap sozý jáne bekitý jas sábıler jáne kishkentaı balalarda qoldanylady. Bul emdik sharalar kóbinese tabysty, ásirese, eger olar ómiriniń alǵashqy 3 aıynda bastalsa.\r\n\r\nMoıynnyń bulshyq etin túzetý boıynsha hırýrgııalyq operatsııa mektepke deıingi jasta júrgizilýi múmkin, eger emdeýdiń basqa ádisteri tıimsiz bolsa.\r\n\r\nJúıke júıesiniń, omyrtqanyń nemese bulshyq ettiń zaqymdanýyna baılanysty bolǵan qısyq moıyn buzylystyń sebebin anyqtaý jáne túzetý arqyly emdeledi.\r\n\r\nJylýdy qoldaný, omyrtqanyń moıyn bólimin sozý, massaj moıyndaǵy jáne bastaǵy aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesedi.\r\n\r\nSozýǵa jattyǵýlar jáne moıyn korsetteri bulshyq et túıilýin azaıta alady.\r\n\r\nDárilik preparattar qoldanylýy múmkin, onyń ishinde, antıholınergııalyq preparat baklofen.\r\n\r\nBotýlındik  toksın ınektsııalary jaǵdaıdy ýaqytsha jeńildetedi, biraq, ınektsııalardy ár 3 aı saıyn qaıtalaý qajet bolady.\r\n\r\nOmyrtqadaǵy hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin, bul kezde qısyq moıyn omyrtqanyń jyljýymen baılanysty. Keıbir jaǵdaıda, hırýrgııalyq emdeýge moıyn bulshyq etindegi keıbir nervterdi buzý nemese mıdy yntalandyrý jatady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nAýrýdy jas sábılerde jáne balalarda emdeý ońaıyraq. Qısyq moıynnyń sozylmaly túrge kóshýinde moıyn aýmaǵyndaǵy júıke túbirshekteriniń qysylýynan uıyp qalý, shanshý sezimi paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nUdaıy stımýlıatsııa jáne dene jattyǵýlaryna baılanysty bulshyq ettiń ózi úlkeıýi múmkin (gıpertrofııasy).\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nAsqynýyna jatatyndar:\r\n\r\n* Udaıy shıryǵýdan bulshyq ettiń isinýi\r\n*  Moıyn aýmaǵyndaǵy júıke túbirshekteriniń qysylý sımptomdary\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEger aýrýdyń sımptomdary emdeýde jaqsarmasa, nemese jańa sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nAýyr qısyq moıyn jaraqattan keıin nemese aýrýdan keıin paıda bolýy múmkin. Bulaı bolǵanda, dereý dárigerge kóriný qajet.  \r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nBul aýrýdyń aldyn alýdyń eshqandaı belgili tásili bolmasa da, erte emdeý arqyly ýshyǵýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nQısyq moıyn; Loksııa.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(785,'article','1079','Ovýlıatsııa','qz','2018-07-28 18:29:40','2018-07-28 18:24:00','Ovýlıatsııa birizdi gormondyq úrdisterdiń saldarynan bolady. mıda ornalasqan gıpofız FSG (folıkýl túzilýin yntalandyratyn gormon) jáne LG (lıýteındeıtin gormon) gormondaryn bóledi, olar qan aǵynymen analyq bezge túsedi.\r\nBul  gormondar analyq bezdiń bireýinde uryq jasýshanyń jetilip, bosatylýyna belgi beredi.\r\nTalshyqtardyń qozǵalýy uryq jasýshasyna jatyr tútikshesi arqyly jatyrǵa ótýine kómektesedi. Uryq jasýsha spermatozoıdpen uryqtanady nemese uryqtanbaǵan bolsa, ydyraıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1079',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ovýlıatsııa','y','   Ovýlıatsııa Ovýlıatsııa birizdi gormondyq úrdisterdiń saldarynan bolady. mıda ornalasqan gıpofız FSG (folıkýl túzilýin yntalandyratyn gormon) jáne LG (lıýteındeıtin gormon) gormondaryn bóledi, olar qan aǵynymen analyq bezge túsedi.\r\nBul  gormondar analyq bezdiń bireýinde uryq jasýshanyń jetilip, bosatylýyna belgi beredi.\r\nTalshyqtardyń qozǵalýy uryq jasýshasyna jatyr tútikshesi arqyly jatyrǵa ótýine kómektesedi. Uryq jasýsha spermatozoıdpen uryqtanady nemese uryqtanbaǵan bolsa, ydyraıdy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n___\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n.\r\n\r\n \r\nOvýlıatsııa birizdi gormondyq úrdisterdiń saldarynan bolady. mıda ornalasqan gıpofız FSG (folıkýl túzilýin yntalandyratyn gormon) jáne LG (lıýteındeıtin gormon) gormondaryn bóledi, olar qan aǵynymen analyq bezge túsedi.\r\n\r\nBul  gormondar analyq bezdiń bireýinde uryq jasýshanyń jetilip, bosatylýyna belgi beredi.\r\n\r\nTalshyqtardyń qozǵalýy uryq jasýshasyna jatyr tútikshesi arqyly jatyrǵa ótýine kómektesedi. Uryq jasýsha spermatozoıdpen uryqtanady nemese uryqtanbaǵan bolsa, ydyraıdy.\r\n\r\n\r\nOvýlıatsııaǵa úıde test ótkizý.\r\n\r\nOvýlıatsııaǵa úıde test ótkizý áıelderge etekkir aınalymy kezinde júkti bolýynyń joǵary múmkindigin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nTest nesepte LG (lıýteındeıtin gormon) artýyn anyqtaıdy. Bul gormonnyń artýy analyq bez uryq jasýshasyn bólgendigin bildiredi. Úı jaǵdaıynda bul test uryq jasýshanyń qashan bosatylyp shyǵýyn anyqtaý úshin qoldanylady. Bul testiler kóptegen dárihanalarda satylady.\r\n\r\n\r\nTest qalaı oryndalady?\r\n\r\nOvýlıatsııany anyqtaıtyn jıyntyq 5-7 testilik jolaqtarmen biriledi. Olar birneshe kún boıy LG deńgeıiniń kóterilýin anyqtaýǵa qajet. Testini bastaý kúni etekkir aınalymynyń uzaqtyǵyna baılanysty. Mysaly, qalypty aınalym 28 kún bolsa, LG deńgeıin etekkir bastalǵannan keıin 11-shi kúni tekserý qajet. Test jolaqqa nesep tamyzý qajet, nemese test-jolaqty zarasyz ydysqa jınalǵan nesepke salý kerek.\r\n\r\nTest-jolaq belgili bir túske boıalady nemese basqa oń nátıje beredi, eger gormonnyń kóterilýi anyqtalsa.\r\n\r\nOń nátıje degenimiz – ovýlıatsııa jýyrdaǵy 24-36 saǵat ishinde bolatyndyǵyn bildiredi, biraq, bul nátıje barlyq áıelderde birdeı senimdi bolmaıdy. Jıyntyqqa kiretin nusqaýlyqta nátıjelerdi qalaı túsindirýge bolatyndyǵy aıtylady.  Testi ýaqytyly jasalmasa, ovýlıatsııany ótkizip alasyz. Etekkir aınalymy turaqty bolmasa da gormonnyń kóterilýin anyqtaı almaısyz.\r\n\r\n\r\nTestke qalaı daıyndalý qajet?\r\n\r\nTestini qoldaný aldynda kóp suıyqtyq ishýge bolmaıdy.\r\n\r\nTestini qoldaný aldynda keıbir dárilerdi ishýdi toqtatý qajettigi týraly dárigerden surańyz.\r\n\r\nLG kórsetkishin tómendetýi múmkin preparattardyń quramynda estrogen, progesteron, testosteron bolady. Estrogender men progesteron uryqtanýǵa qarsy tabletkalarda jáne gormondy almastyrý emdeýinde bolady.\r\n\r\nKlomıfen tsıtraty (Klomıd) preparaty LG deńgeıin kóterýi múmkin. Bul preparat ovýlıatsıny shaqyrýǵa kómektesý úshin qoldanylady. Bul preparatty qabyldaıtyn áıelder dárini qabyldaýdy toqtatqannan keıin úsh kún ótkende LG tekserýine bolady.\r\n\r\n\r\nTest ne úshin ótkiziledi?\r\n\r\nBul test áıelderge ovýlıatsııanyń ýaqytyn anyqtaý úshin qajet. Etekkir aınalymy 28 kúndi quraıtyn áıelderde bul 11-14 kúnder aralyǵynda. Eger etekkir aınalymy turaqty bolmasa, test jıyntyǵy ovýlıatsııa qashan bolatyndyǵyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nOvýlıatsııany anyqtaý keıbir dárilerdiń mólsherlemesin tańdaý úshin de qajet.\r\n\r\n\r\nQalypty nátıjeler\r\n\r\nOń nátıje «LG kóterilýin» kórsetedi. Bul jýyr ýaqytta ovýlıatsııa bolatyndyǵynyń belgisi.\r\n\r\n\r\nQaýipter\r\n\r\nSırek, jalǵan teris nátıjeler bolýy múmkin. Bul test jıyntyǵy ovýlıatsııany qate anyqtaǵandyǵyn bildiredi.\r\n\r\n\r\nNazar aýdaryńyz!\r\n\r\nEger LG kóterilýin anyqtaı almasańyz nemese jıyntyqtyń kómegimen birneshe aı boıy ovýlıatsııany anyqtap, júkti bola almasańyz, dárigermen keńesińiz. Múmkin, sizge bedeýlikti emdeıtin dárigerdiń keńesi qajet bolar. \r\n\r\n \r\nSource: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007062.htm    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(786,'article','1087','Peıronı aýrýy','qz','2018-08-01 05:55:10','2018-08-01 05:52:00','Peıronı aýrýy – bul jynystyq músheniń qısaıýymen sıpattalatyn aýrý. Keıbir erlerde Peıronı aýrýy jeńil jáne sımptomdarsyz ótedi. Al basqalarda erektsııa kezinde aýyrsynýdyń paıda bolýymen nemese erektsııanyń buzylysymen kórinis beredi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1087',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Peıronı','y','   Peıronı aýrýy Peıronı aýrýy – bul jynystyq músheniń qısaıýymen sıpattalatyn aýrý. Keıbir erlerde Peıronı aýrýy jeńil jáne sımptomdarsyz ótedi. Al basqalarda erektsııa kezinde aýyrsynýdyń paıda bolýymen nemese erektsııanyń buzylysymen kórinis beredi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nPeıronı aýrýy degenimiz ne?\r\n \r\nPeıronı aýrýy – bul jynystyq músheniń qısaıýymen sıpattalatyn aýrý. Keıbir erlerde Peıronı aýrýy jeńil jáne sımptomdarsyz ótedi. Al basqalarda erektsııa kezinde aýyrsynýdyń paıda bolýymen nemese erektsııanyń buzylysymen kórinis beredi.  \r\n\r\n\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvtik júıesine jynystyq múshe, uma, uryqtyq tútikter jáne qýyq asty bezi jatady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń paıda bolý sebepteri qandaı?\r\n\r\nJynystyq  músheniń qısaıýy penıstiń terisiniń astynda tyrtyqty tinniń qalyptasýynyń saldarynan paıda bolady. Tyrtyqty tinniń paıda bolý sebebi zerttelmegen. Keıbir erlerde ol jynystyq músheniń jaraqatynan keıin ulǵaıa bastaıdy. Tyrtyqty tin teriniń astynan jotalanyp nemese shaǵyn tómpeshikter qatary túrinde shyǵyp turady. Alǵashqy birneshe jyldyń barysynda ol qarqyndy ulǵaıyp, jynystyq músheniń qısaıýynyń  kúsheıýine yqpal etedi. Qısaıý erektsııa kezinde asa aıqyn baıqalady. Birneshe jyldan keıin tyrtyqty tinniń ósýi toqtaıdy, biraq, joıylmaıdy. \r\n\r\n \r\nJynystyq músheniń qısaıýynda ne isteýge bolady?\r\n\r\nPeıronı aýrýy tolyǵymen jazylmaıdy. Keıbir erlerge kalıı amınobenzoaty nemese E dárýmeni sekildi dárilik preparattar kómektesedi.  Kalıı   amınobenzoatyn emdeýshi dáriger taǵaıyndaıdy, al E dárýmenin dárihanadan retseptisiz satyp alýǵa bolady. E dárýmenin dárigerdiń taǵaıyndaǵan mólsherinen artyq qabyldamańyz. E dárýmeniniń úlken mólsheri aýrýdy jazýǵa kómektespeıdi. Sonymen qatar, kalıı amınobenzoatyn nemese E dárýmenin úlken mólsherde qabyldaý baýyrǵa zııanyn tıgizýi múmkin. Kalıı  amınobenzoatyn qabyldaýda júrek aınýy jáne tábetti joǵaltý paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýdiń basqa nusqasy – zaqymdaný oshaǵyna dárilik preparattyń ınektsııasyn salý. Dáriger preparatty tikeleı tyrtyqty tinge engizedi. Ádette, dáriger «verapamıl» dárilik preparatyn engizedi.  «Verapamıl» tyrtyqty tinniń buzylýyna yqpal etedi, sondaı-aq, zaqymdanýdyń jańa oshaqtarynyń paıda bolýynyń aldyn alady. Emdeý kýrsy, shamamen, 3 aıǵa sozylady.\r\n\r\n \r\nOperatıvtik emdeý kómektesedi me?\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý erektıldik qabileti tómendegen jáne erektsııa kezinde aýyrsyný paıda bolatyn erlerge usynylady. Birneshe hırýrgııalyq ádisteme bar. Emdeýdiń bir nusqasy – jynystyq músheni túzetýge arnalǵan arnaıy protezdi qondyrý. Ol sondaı-aq, uzaq ýaqyt boıǵy erektsııany saqtaýǵa kómektesedi. Basqa nusqa – tyrtyqty tindi alyp tastaý. Dáriger naýqasqa hırýrgııalyq emdeýdiń barlyq múmkin nusqalary týraly túsindirip, qaısysy jaramdy ekendigin sheshýge kómektesedi.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(787,'article','1092','Plevrıt jáne plevranyń basqa aýrýlary','qz','2018-08-01 06:40:39','2018-08-01 06:25:00','Plevrıt – plevranyń qabynýy damıtyn aýrý. Plevra – tinderdiń eki úlken qabatynan turatyn qabyq. Bir qabat ókpeniń syrtqy betin jabady. Ekinshi qabat keýde qýysynyń ishki betin jabady.\r\n__text__\r\nPlevra qabattarynyń arasynda óte juqa keńistik bar, ol plevra keńistigi atalady. Qalypty jaǵdaıda bul keńistik suıyqtyqtyń úlken kólemimen tolǵan bolady – 4 sháı qasyqqa jýyq k-lemde. Suıyqtyq plevranyń eki qabattaryna tynys alý kezinde bir-birimen tegis janasýyna kómektesedi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1092',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Plevrıt','y','   Plevrıt jáne plevranyń basqa aýrýlary Plevrıt – plevranyń qabynýy damıtyn aýrý. Plevra – tinderdiń eki úlken qabatynan turatyn qabyq. Bir qabat ókpeniń syrtqy betin jabady. Ekinshi qabat keýde qýysynyń ishki betin jabady.\r\n__text__\r\nPlevra qabattarynyń arasynda óte juqa keńistik bar, ol plevra keńistigi atalady. Qalypty jaǵdaıda bul keńistik suıyqtyqtyń úlken kólemimen tolǵan bolady – 4 sháı qasyqqa jýyq k-lemde. Suıyqtyq plevranyń eki qabattaryna tynys alý kezinde bir-birimen tegis janasýyna kómektesedi.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nPlevrıt degenimiz ne?\r\n\r\nPlevrıt – plevranyń qabynýy damıtyn aýrý. Plevra – tinderdiń eki úlken qabatynan turatyn qabyq. Bir qabat ókpeniń syrtqy betin jabady. Ekinshi qabat keýde qýysynyń ishki betin jabady.\r\n\r\nPlevra qabattarynyń arasynda óte juqa keńistik bar, ol plevra keńistigi atalady. Qalypty jaǵdaıda bul keńistik suıyqtyqtyń úlken kólemimen tolǵan bolady – 4 sháı qasyqqa jýyq k-lemde. Suıyqtyq plevranyń eki qabattaryna tynys alý kezinde bir-birimen tegis janasýyna kómektesedi. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nPlevranyń eki beti titirkenip, qabynsa plevrıt damıdy.  Bir-birimen  tegis janasýdyń ornyna olar tynys alǵan saıyn bir-birine úıkeledi. Úıkelis qatty aýyrsynýdy týdyrady.\r\n\r\nKóptegen aýrýlar plevrıtti týyndatýy múmkin, onyń ishinde, vırýstyq ınfektsııalar.\r\n\r\nPlevranyń basqa aýrýlary\r\n\r\n\r\nPnevmotoraks\r\n\r\nPlevra qýysynda aýa nemese gaz jınalýy múmkin, bul kezde pnevmotoraks oryn alady. Ókpeniń aýrýlary nemese ókpeniń jiti zaqymdanýy pnevmotoraksty týyndatady.\r\n\r\nÓkpege jasalatyn keıbir sharalar da pnevmotoraksty týyndatýy múmkin. Mysaly, ókpedegi operatsııalar, ınemen suıyqtyqty shyǵarý, bronhoskopııa jáne mehanıkalyq ventılıatsııa.\r\n\r\nKeıde pnevmotorakstyń sebebi anyqtalmaıdy.\r\n\r\nPnevmotorakstyń keń taralǵan sımptomdary – kenetten bir jaqtaǵy aýyrsyný jáne entigý. Plevralyq qýystaǵy aýa men gaz ókpege qysym túsiredi jáne olardyń kollapsyna (qan aınalymynyń buzylysyna) aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nPlevrıt jáne pnevmotoraks\r\n\r\nAzdaǵan pnevmotoraks emdeýsiz de ótýi múmkin. Úlken pnevmotoraksta plevra qýysynda gazdy nemese aýany joıý boıynsha shara ótkizilýi qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nAsa úlken pnevmotoraks  keýde qýysyndaǵy qan aǵymyn buzýy múmkin, jáne arterıaldyq qysymnyń buzylýyna aparýy múmkin. Bul kerneýli (shıryqpaly) pnevmotoraks atalady.\r\n\r\n\r\nPlevraldyq effýzııa\r\n\r\nPlevrıttiń keıbir jaǵdaıynda artyq suıyqtyq plevra qýysynda jınalady. Bul plevralyq ekssýdat (suıyqtyq) atalady. Suıyqtyqtyń artyq mólsheri ókpeni plevranyń basyp, qysýyna aparady, bir bóligi túskenge deıin. Bul tynys alýdy qıyndatady.  \r\n\r\nKeıde artyq suıyqtyq juqpalanady da irińdeıdi. Bul jaǵdaı empıema atalady.\r\n\r\nPlevralyq suıyqtyq plevrıt bolmasa da qalyptasýy múmkin. Mysaly, pnevmonııa, júrek jetkiliksizdigi, qaterli isik nemese ókpe arterııasynyń embolııasy plevralyq suıyqtyqtyń qalyptasýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nGemotoraks\r\n\r\nPlevra qýysynda qan da jınalýy múmkin. Bul jaǵdaı gemotoraks atalady. Keýde qýysynyń jaraqaty, júrektegi nemese keýde qýysyndaǵy operatsııalar, ókpeniń nemese plevranyń qaterli isigi gemotorokstiń sebebi bolýy múmkin.  \r\n\r\nGemotoraks ókpeni basyp, kollapsyna (qan aınalymynyń buzylysyna) aparýy múmkin. Gemotoraks, sondaı-aq, shokty (eseńgireýdi) týyndatýy múmkin. Shok kezinde ómirlik mańyzdy aǵzalarǵa qan men ottegi jetkilikti túspeıdi.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nPlevrıt jáne ókpeniń basqa aýrýlary týyndatýshy sebebine baılanysty kúrdeli bolýy múmkin.  Eger týyndatýshy aýrýlar kúrdeli emes bolsa, erte anyqtalsa, durys emdelse, kópshilik jaǵdaıda tolyǵymen saýyǵý oryn alady. \r\n\r\nPlevrıttiń jáne plevranyń basqa aýrýlarynyń ataýlary\r\n\r\n·        Plevrıt, sondaı-aq, keýdedegi plevralyq aýyrsyný dep te atalady.\r\n\r\n·        Plevralyq effýzııa, sondaı-aq, plevra qýysyndaǵy suıyqtyqtyń jınalýy dep te atalady.\r\n\r\n·        Pnevmotoraks, sondaı-aq,  plevra qýysyndaǵy aýanyń jınalýy dep te atalady\r\n\r\n \r\nPlevrıttiń jáne plevranyń basqa aýrýlarynyń sebepteri?\r\n\r\nPlevrıt\r\n\r\nPlevrıttiń sebebin kóptegen aýrýlar quraýy múmkin. Vırýstyq juqpalar – keń taralǵan sebepteri. Basqa sebepteri:\r\n\r\n·        Bakterııalyq ınfektsııalar, mysaly, pnevmonııa jáne týberkýlez, zeńdik jáne parazıtarlyq ınfektsııalar.\r\n\r\n·        ókpe arterııasynyń embolııasy, qantamyrlar arqyly ókpege trombtyń túsýi\r\n\r\n·        Aýtoımmýndyq aýrýlar, mysaly, júıeli qyzyljegi jáne revmatoıdtyq artrıt\r\n\r\n·        qaterli isik, mysaly, ókpeniń qaterli isigi, lımfoma jáne mezotelıoma\r\n\r\n·        júrektegi jáne keýde qýysy aýmaǵyndaǵy operatsııalar, ásirese, aortokoronarlyq shýntırleý\r\n\r\njúrektegi jáne keýde qýysy aýmaǵyndaǵy operatsııalar, ásirese, \r\n\r\n·        ókpe aýrýlary, mysaly, LAM (lımfangıoleomıomatoz) nemese asbestoz\r\n\r\n·        ishektiń qabyný aýrýlary\r\n\r\n·        otbasylyq jerorta teńizdik qyzba – tuqym qýalaıtyn aýrý, ol kóbinese qyzbany jáne ish pen plevra qýysyna suıyqtyq jınalýyn týyndatady.\r\n\r\nPlevrıttiń basqa sebepteri – keýde qýysynyń jaraqaty, pankreatıt (uıqybeziniń qabynýy), jáne keıbir dárilik preparattarǵa serpin. Belgili bir dárilerge serpin qyzyljegi tárizdi jaǵdaıdy týyndatýy múmkin. Bul preparattarǵa jatatyndar: prokaınamıd, gıdralazın, ızonıazıd\r\n\r\nKeıde dárigerler plevrıttiń sebebin anyqtaı almaıdy.\r\n\r\n\r\nPnevmotoraks\r\n\r\nÓkpeniń aýrýlary nemese ókpeniń jiti zaqymdanýy pnevmotorakstyń (plevra qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýyn) damýyn múmkin etedi. Mundaı aýrýlar: HOBL (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy), týberkýlez, LAM.\r\n\r\nKeýde qýysyndaǵy operatsııalar da pnevmotorakstyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıde pnevmotoraks ókpeniń qandaı da bir aýrýy, jaraqaty bolmasa da týyndaıdy. Bul kenetten bolatyn pnevmotoraks atalady. Temeki shegý kenetten bolatyn pnevmotorakstyń qaýpin arttyrady. Bul aýrý otbasynda bolsa da qaýpi artady.\r\n\r\n\r\nPlevraldyq effýzııa\r\n\r\nPlevralyq suıyqtyqtyń keń taralǵan sebebi – júrek jetkiliksizdigi. Ókpeniń qaterli isigi, LAM, pnevmonııa, týberkýlez, basqa da ókpeniń juqpaly aýrýlary plevra qýysynda suıyqtyq qalyptasýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nKeıde baýyr men búırek aýrýlary da plevra qýysynda suıyqtyq jınalýyna aparýy múmkin. Asbestoz, sarkoıdoz jáne keıbir dárilik preparattarǵa serpin de plevra effýzııasyna aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nGemotoraks\r\n\r\nKeýde qýysynyń jaraqaty nemese júrektegi jáne keýde qýysy aýmaǵyndaǵy operatsııalar, ókpeniń nemese plevranyń qaterli isigi de gemotorakstyń (plevra qýysynda qan jınalýy) sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nGemotoraks, sondaı-aq, juqpaly aýrýlardyń asqynýy bolýy múmkin (mysaly, pnevmonııanyń), týberkýlezdyń nemese kenetten bolatyn pnevmotorakstyń.\r\n\r\n\r\nPlevrıttiń jáne plevranyń aýrýlarynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nPlevrıt\r\n\r\nPlevrıttiń negizgi sımptomy – keýdedegi qatty nemese qadalǵan aýyrsyný, ol tereń tynys alǵanda, jótelgende nemese túshkirýde kúsheıedi.\r\n\r\nAýyrsyný bir jerde shoǵyrlanýy múmkin, nemese ıyqqa nemese arqaǵa berilýi múmkin. Keıde aýyrsyný udaıy batyp aýyratyn sıpatta bolady.\r\n\r\nPlevrıtti týyndatýshy sebebine baılanysty kelesi sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n·        entigý nemese tynys alýdyń jıileýi\r\n\r\n·        jótel\r\n\r\n·        qyzba jáne qaltyraý\r\n\r\n·        túsiniksiz aryqtaý.\r\n\r\nPnevmotoraks\r\n\r\nPnevmotorakstyń  sımptomdary:\r\n\r\n·        keýde qýysy aýmaǵyndaǵy kenetten, jiti aýyrsyný,  tereń tynys alǵanda, jótelgende kúsheıedi.\r\n\r\n·        entigý\r\n\r\n·        keýdeniń qysylý sezimi\r\n\r\n·        tez sharshaý, sharshańqylyq\r\n\r\n·        júrektiń soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n·        teriniń kókshildenýi,bul qandaǵy ottegi mólsheriniń tómendeýine baılanysty.\r\n\r\nPnevmotorakstyń basqa sımptomdary: tynys alǵanda muryn ushynyń keńeıýi, ashýshańdyq, psıhologııalyq shıryǵý nemese gıpotonııa (arterıaldyq qysymnyń tómendeýi).\r\n\r\nPlevraldyq effýzııa\r\n\r\nPlevralnaıa effýzııa, ádette, sımptomsyz ótedi.\r\n\r\nGemotoraks\r\n\r\nGemotorakstyń  sımptomdary kóbinese, pnevmotorakstyń sımptomdaryna uqsas.  Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·        keýdedegi aýyrsyný\r\n\r\n·        entigý\r\n\r\n·        tynys alýdyń jetkiliksizdigi\r\n\r\n·        júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n·        ashýshańdyq\r\n\r\n·        mazasyzdaný.\r\n\r\n\r\nPlevrıt jáne plevranyń basqa aýrýlary qalaı anyqtalady?\r\n\r\nDáriger plevrıtti nemese plevranyń basqa aýrýyn aýrýdyń damý tarıhynyń,jalpy\n tekserýdiń jáne tekserý nátıjeleriniń  negizinde anyqtaıdy.\r\n\r\nDáriger sizdiń sımptomdaryńyzdyń basqa sebepterin de eskerýi qajet. Sondaı-aq, ol plevrıttiń nemese plevranyń basqa aýrýynyń paıda bolýynyń tikeleı sebebin anyqtap, emdeıdi.\r\n\r\n\r\nMedıtsınalyq syrtqatnamasy (tarıhy)\r\n\r\nDáriger aýrýdyń tarıhy týraly tolyq málimet alý úshin suraqtar qoıady. Ol kez kelgen aýyrsynýdy sıpattaýdy ótinedi, kelesilerge nazar aýdara otyryp: \r\n\r\n·        qalaı sezilýin\r\n\r\n·        qaıda ornalasýyn jáne qolǵa, ıekke nemese ıyqqa berilýin\r\n\r\n·        qalaı bastalyp, ótýi, aýyrsyný ustamalarynyń qaıtalanýy jaıynda.\r\n\r\n·        álsireýi men kúsheıýine ne áser etetindigi týraly.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger sizde basqa sımptomdardyń bolýyn suraıdy, mysaly, entigý, jótel nemese júrektiń jıi soǵýy. Júrektiń jıi soǵýy  júrektiń bir jıyrylýynyń bolmaýy, mazasyzdyq, júrek soǵýynyń tym kúshti jáne tez soǵýy  sekildi seziledi.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger kelesiler týraly suraıdy:\r\n\r\n·        júrek aýrýynyń bolýy týraly\r\n\r\n·        temeki shegýińiz týraly\r\n\r\n·        týberkýlezdi juqtyrýy múmkin jerlerge saıahatqa barýyńyz týraly\r\n\r\n·        jumysyńyz asbestpen baılanysty bolýy týraly. Asbest – belgili bir kezeńde kóptegen óndiriste keńinen qoldanylǵan  mıneral.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger qabyldap júrgen nemese buryn qabyldaǵan dáriler týraly suraıdy. Keıbir preparattardy qabyldaýǵa serpin plevrıttiń nemese plevranyń basqa aýrýlarynyń damýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\n\r\nDárigerdiń tekserýi\r\n\r\nDáriger stetoskoptyń kómegimen qandaı da bir dertti shýyldyń bolýyna keýde qýysyńyzdy tyńdaıdy.\r\n\r\nPlevrıtte plevranyń qabynǵan qabattary bir-birine úıkelip tynys alǵanda qatań, qadalǵandaı dybys shyǵarady. Dárigerler ony plevranyń úıkelý shýyly dep ataıdy. Dáriger osyndaıda plevrıt dıagnozyn qoıady.\r\n\r\nPlevralyq effýzııada plevra qýysynda jınalǵan suıyqtyq plevra qabattarynyń bir-birine úıkelýin joıady. Biraq, plevra qýysynda suıyqtyq kóp jınalsa, dáriger keýde qýysyn urǵylap zerttegende qatań dybysty estıdi. Nemese suıyqtyq jınalýy saldarynan qandaı da bir tynys alý shýylyn estimeýi múmkin.\r\n\r\nTynys alý shýylynyń báseńdigi nemese qatańdyǵy pnevmotorakstyń (plevra qýysyndaǵy aýanyń nemese gazdyń jınalýy) sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nDıagnostıkalyq testiler\r\n\r\nAlǵashqy qaraýdyń nátıjesinde dáriger kelesi tekserýlerdi taǵaıyndaıdy:\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń rentgenografııasy\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń rentgenografııasy – aýyrsynýsyz tekserý ádisi, ol keýde qýysynyń, mysaly, júrektiń, ókpeniń, qantamyrlarynyń qurylysyn kórsetedi. Bul ádis plevra keńistiginde suıyqtyq bolýyn da kórsete alady.\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń rentgenografııasy plevra aýrýynyń sebebin de nusqaıdy, mysaly, pnevmonııa, qabyrǵanyń synýy nemese ókpeniń isigi.\r\n\r\nKeıde rentgen sýretin bir búıirge jatqyzyp jasaıdy. Bulaı ornalasý turǵanda túsirilgende kórinbeıtin suıyqtyqty kórsetýi múmkin.\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń KT\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy – aýyrsynýsyz tekserý ádisi, keýde qýysynyń qurylysyn dál sýretke túsirýge múmkindik beredi.\r\n\r\nBul test ókpeniń kompıýterlik sýretin jasaıdy, onda suıyqtyǵy bar qaltalar beınelenýi múmkin. Keýde qýysy aǵzalarynyń KT pnevmonııanyń, ókpeniń irińge tolýynyń, isiktiń nemese plevra aýrýlarynyń basqa múmkin sebepteriniń belgilerin anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nÝltradybys\r\n\r\nBul ádiste ókpeniń sýretin alý úshin ýltradybystar qoldanylady. Onyń kómegimen keýde qýysynda suıyqtyqtyń ornalasýyn anyqtaýǵa bolady. Sondaı-aq, ol keıbir isikterdi anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń MRT\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy nemese MRT radıo tolqyndardy, magnıt pen kompıýterdi qoldanady, olar keýde qýysynyń dál sýretin beredi. Bul anyqtaý ádisi plevralyq effýzııany jáne isikti anyqtaýǵa múmkindik beredi. Bul ádis magnıttik rezonans (MR) nemese ıadrolyq magnıttik rezonans (IaMR) dep te  atalady.\r\n\r\nQan taldaýlary\r\n\r\nQan taldaýlary plevrıttiń nemese plevranyń basqa aýrýlarynyń damý qaýpin arttyratyn aýrýdyń bolýyn kórsetýi múmkin. Mundaı aýrýlarǵa jatatyndar:\r\n\r\nBakterıaldyq nemese vırýstyq ınfektsııalar, pnevmonııa, pankreatıt (uıqybeziniń qabynýy), búırek aýrýlary nemese qyzyljegi.\r\n\r\nArterıaldyq qandaǵy gazdardy zertteý\r\n\r\nBul úshin arterııadan, kóbinese, shyntaqtyń betindegi arterııadan qan alynady. Qandaǵy ottegi men kómir qyshqyl gazynyń deńgeıi zertteledi. Bul test ókpeniń ottegini qanshalyqty jaqsy sińirýin kórsetedi.\r\n\r\nTorakotsentez\r\n\r\nDáriger plevra qýysynda suıyqtyq jınalýyn jáne ornalasýyn anyqtaǵannan keıin zertteý úshin onyń úlgisin alýy múmkin. Bul torakotsentez atalatyn shara kezinde oryndalady.\r\n\r\nShara kezinde dáriger jińishke ıneni nemese plastık tútikti plevra qýysyna engizip, artyq suıyqtyqty soryp alady. Alynǵan suıyqtyq zertteýge jiberiledi.\r\n\r\nTorakotsentezdiń qaýipteri – aýyrsyný, qan ketýi, juqpa – olar azdaǵan bolady, ózdiginshe ketedi nemese jeńil emdeledi. Dáriger sharadan keıin asqyný bolmaýyna kóz jetkizý úshin keýde qýysynyń rentgenin  ótkizedi.\r\n\r\nPlevralyq suıyqtyqty taldaý\r\n\r\nTorakotsentez ótkizilgende alynǵan suıyqtyqty mıkroskoppen zertteıdi. Ol ınfektsııanyń, qaterli isiktiń, nemese plevra qýysynda jınalatyn basqa suıyqtyqtyń nemese qannyń bolýyna áser etetin basqa aýrýlardyń belgisine tekseriledi.\r\n\r\nBıopsııa\r\n\r\nDáriger suıyqtyqtyń plevra qýysynda jınalýynyń sebebi – týberkýlez nemese qaterli isik dep boljasa, plevra tininiń  kishkentaı  úlgisin mıkroskoppen zertteıdi.\r\n\r\nTinniń úlgisin alý úshin dáriger kelesi sharalardyń birin ótkizýi múmkin:\r\n\r\n·        ıneni keýde qýysyna engizedi, plevranyń syrtqy qabatynyń kishkentaı úlgisin alý úshin.\r\n\r\n·        plevrany kórý úshin keýde qýysyndaǵy kishkentaı tilikterge ushynda shamy bar tútikti engizedi (endoskop). Odan keıin dáriger tinniń shaǵyn bóligin kesip alady. Bul shara aýrýhanada jasalady. Shara kezinde narkoz beriledi.\r\n\r\n·       keýde qýysyndaǵy shaǵyn tilik arqyly plevranyń kishkentaı úlgisin kesip alady. Bul ashyq plevraldyq bıopsııa atalady. Ádette, bul dál taldaý úshin ınelik bıopsııanyń úlgisi tym az bolǵanda ótkiziledi.  Bul shara aýrýhanada jasalady. Shara kezinde narkoz beriledi.\r\n\r\n\r\nPlevrıt jáne plevranyń basqa aýrýlary qalaı emdeledi?\r\n\r\nplevrıt nemese plevranyń basqa aýrýlary sharalarmen, dárilik preparattarmen, basqa ádistermen emdeledi. Emdeý maqsattary:\r\n\r\n·        sımptomdaryn jeńildetý\r\n\r\n·       plevra qýysynan suıyqtyqty, aýany, nemese qandy shyǵarý (kóp mólsherde bolsa)\r\n\r\n·      negizgi aýrýdy emdeý\r\n\r\nSımptomdardy jeńildetý\r\n\r\nSımptomdardy jeńildetý úshin dáriger usynýy múmkin:\r\n\r\n·        Atsetamınofen nemese qabynýǵa qarsy dárilik preparat (ıbýprofen sekildi) – aýyrsynýdy baqylaý úshin\r\n\r\n·        kodeın negizindegi jótelge qarsy shárbat – jóteldi baqylaý úshin.\r\n\r\n·        zaqymdaný jaǵynda jatý. Bul yńǵaıly ornalasý.\r\n\r\n·        aýyrsyný basylǵanda tereń tynys alyp, jótelý arqyly qaqyryqty túsirý qajet. Olaı bolmasa, pnevmonııa damýy múmkin.\r\n\r\n·        jetkilikti tynyǵyp, demalý qajet.\r\n\r\nPlevralyq keńistikten suıyqtyqty, aýany nemese qandy shyǵarý\r\n\r\nDáriger ókpeniń kollapsy (qan aınalymynyń buzylysy) bolmaýy úshin plevra qýysynan aýany nemese qandy shyǵarýǵa keńes beredi.\r\n\r\nSuıyqtyqty, aýa men qandy shyǵarý sharalary birdeı.\r\n\r\n·        torakotsentezdi ótkizýde dáriger jińishke ıneni nemese plastık tútikti plevra qýysyna engizedi. Oǵan jalǵanǵan shprıtstiń kómegimen ol keýde qýysynan suıyqtyqty shyǵarady. Shara ótkizilgende bir retinde 6 tostaǵan suıyqtyqqa deıin alýǵa bolady.\r\n\r\n·        eger dárigerge kóp suıyqtyq alý kerek bolsa, ol drenaj tútigin qoldanady. Suıyqtyq bar keýde qabyrǵasy aýmaǵyna aýyrsynýdy basatyn quraldy engizedi, odan keıin eki qabyrǵanyń arasyna plastık tútikti qoıady. Tútik suıyqtyq shyǵarylatyn ydysqa jalǵanady. Odan keıin tútiktiń ornalasýyn tekserý úshin dáriger keýde qýysynyń rentgenin ótkizedi.  \r\n\r\n·        dáriger drenaj tútigin plevra qýysynan qan men aýany alý úshin de qoldanady. Bul birneshe kúnge sozylýy múmkin. Tútik plevra qýysynda qaldyrylady, osy kezeńde naýqas aýrýhanada bolýy qajet.\r\n\r\nKeıde plevra qýysyndaǵy suıyqtyqta iriń nemese qan uıyndysy bolady. Bul kezde plevra qýysynan suıyqtyqty shyǵarý qıyndaıdy. Irińdi nemese qan uıyndysyn buzý úshin drenaj tútigi arqyly plevra qýysyna  fıbrınolıtık atalatyn dárilik preparattar engiziledi. Eger suıyqtyq tútik arqyly aqpasa, operatsııa qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEger aýa udaıy plevra qýysyna azdap  kiretin bolsa, dáriger drenaj tútigine bir jaqty klapandy bekitýi múmkin. Klapan plevra qýysynan aýanyń shyǵýyna múmkindik beredi, biraq, qaıtýyna múmkindik bermeıdi. Bul klapandy qoldaný emdeýdi úıde jalǵastyrýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n\r\nNegizgi aýrýdy emdeý\r\n\r\nTorakotsentezdi ótkizý arqyly alynǵan suıyqtyq úlgisi mıkroskoppen zertteledi. Bul suıyqtyq jınalýynyń sebebin anyqtaýǵa kómektesedi, onyń negizinde emdeýdiń jospary jasalady.\r\n\r\nEger suıyqtyqta juqpa bolsa, emdeý josparyna antıbıotık jáne drenaj (sorý) kiredi. Týberkýlezde jáne zeńdik juqpada emdeý kezinde antıbıotıkter men zeńge qarsy preparattardy uzaq qabyldaý qarastyrylady. \r\n\r\nEger plevra qýysynda suıyqtyq jınalýy isikke baılanysty bolsa, ony shyǵarǵannan keıin tez qaıta jınalady. Keıde isikke qarsy dárilik preparattar suıyqtyqtyń ári qaraı jınalýynyń aldyna alýǵa múmkindik beredi. Eger bulaı bolmasa, dáriger plevra qýysyn tyǵyzdaıdy. Bul plevrodez atalady.\r\n\r\nBul sharany ótkizý úshin drenaj tútigi arqyly keýde qýysynan barlyq suıyqtyq alynady. Odan keıin zattekti plevra tútigi arqyly plevra qýysyna engizedi. Zattek plevranyń betin titirkendiredi. Bul  plevranyń qos qabatynyń jabysýyna aparady, bul suıyqtyqtyń kóp kólemi jınalýynyń aldyn alady.\r\n\r\nIsiktiń\n kólemin azaıtý úshin hımııalyq nemese sáýlemen emdeý de qoldanylady.\r\n\r\nEger plevra qýysynda suıyqtyq jınalýy júrek jetkiliksizdigine baılanysty bolsa, ádette, dıýretıkter (organızmde suıyqtyq irkilýiniń aldyn alatyn preparattar) jáne basqa dárilik preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\n\r\nAqparat kózi: http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵan: Almaz Sharman, medıtsına professory.\r\n\r\nAýdarǵan: Asel Stambekova.\r\n\r\nRedaktsııalaǵan: Aleksandr Korolkov.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(788,'article','1123','Terisken','qz','2018-08-05 04:28:47','2018-08-05 04:20:00','Terisken – qabaqtyń shetinde paıda bolatyn, aýyrsynatyn, qyzyl tómpeshik. Túri bezeýge uqsaıdy.\r\n\r\nTerisken kirpiktiń tamyryna (follıkýl)  bakterııa túskende paıda bolady. Bul qabaqtyń maı bezderiniń bitelýine jáne juqpalanýyna aparady. Aýrý jeńil jaısyzdyq paıda bolýymen sıpattalady, biraq, ádette, emdelip, jazylady. Terisken ásirese, balalardyń arasynda keń taralǵan.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1123',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Terisken','y','   Terisken Terisken – qabaqtyń shetinde paıda bolatyn, aýyrsynatyn, qyzyl tómpeshik. Túri bezeýge uqsaıdy.\r\n\r\nTerisken kirpiktiń tamyryna (follıkýl)  bakterııa túskende paıda bolady. Bul qabaqtyń maı bezderiniń bitelýine jáne juqpalanýyna aparady. Aýrý jeńil jaısyzdyq paıda bolýymen sıpattalady, biraq, ádette, emdelip, jazylady. Terisken ásirese, balalardyń arasynda keń taralǵan. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nTerisken degenimiz ne?\r\n\r\nTerisken – qabaqtyń shetinde paıda bolatyn, aýyrsynatyn, qyzyl tómpeshik. Túri bezeýge uqsaıdy.\r\n\r\nTerisken kirpiktiń tamyryna (follıkýl)  bakterııa túskende paıda bolady. Bul qabaqtyń maı bezderiniń bitelýine jáne juqpalanýyna aparady. Aýrý jeńil jaısyzdyq paıda bolýymen sıpattalady, biraq, ádette, emdelip, jazylady. Terisken ásirese, balalardyń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\n \r\nKózdiń qandaı aýrýlary teriskenge uqsaıdy?\r\n\r\nHalazıon teriskenge óte uqsas, biraq oǵan qaraǵanda aýyrsynýy jeńilirek jáne qabaqtyń ortasynda ornalasady. Bezdiń qabynýymen jáne bitelýimen baılanysty. Halazıon kórýdiń buldyraýyna aparýy múmkin. Ekeýiniń emdelýi uqsas, alaıda, tómpeshik 2-8 apta boıy saqtalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nNegizgi sımptomy – qabaqtyń shetindegi isingen, aýyrsynatyn, qyzyl tómpeshiktiń paıda bolýy. Sondaı-aq, kelesiler baıqalýy múmkin:\r\n\r\n* Kózden bólindiler\r\n* Jas aǵýy\r\n* qyshý\r\n* qabaqtaǵy qabyrshaqtyń túzilýi\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEger terisken 10-14 kún ishinde ótpegeni mazalasa, dárigerge kórinińiz. Sondaı-aq, kelesi sımptomdar bolýynda da dáigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* qabaq isingende\r\n* úıdegi emdeýden keıin aýyrsyný kúsheıse\r\n* alǵashqy 2-3 kúnnen keıin isiný kúsheıse\r\n* qabaqtaǵy shanshıtyn aýyrsyný\r\n* tómpeshikten iriń nemese qan shyǵýy\r\n* qabaqty ustaǵanda ystyq\r\n* qyzba nemese qaltyraý\r\n* kórýdiń buzylysy\r\n* teriskenniń qaıta paıda bolýy.\r\n \r\n\r\nDáriger teriskendi qalaı anyqtaıdy?\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq qaraý barysynda teriskendi anyqtaıdy, eshqandaı qosymsha tekserý qajet emes.\r\n\r\n\r\nAýrý qalaı emdeledi?\r\n\r\nTerisken ádette, úı jaǵdaıynda 7-10 kún ishinde emdeledi. Qandaı da bir dárilik preparattardy, tamshylar me jaqpa maıdy qoldanar aldynda dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nTómende tez jazylýǵa kómektesetin usynystar keltirilgen:\r\n\r\n* kózge jyly, ylǵal kompresti  5-10 mınýtten,  kúnine 3 nemese 4 ret basyńyz. Kompress ystyq emes, jyly bolýy qajet, qabaqty kúıdirip almas úshin.\r\n* kózdiń mańaıyn tazalyqta ustańyz.\r\n* Kózdi qolmen ustamańyz, ýqalamańyz.\r\n* Terisken jazylǵanǵa deıin makııaj jasamańyz, kontaktilik lınza kımeńiz.\r\n* Tómpeshikti basýǵa, syǵýǵa bolmaıdy. Bul ınfektsııanyń taralýyna aparady.\r\n\r\n Teriskendi medıtsınalyq emdeý qajet bolsa, dáriger antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy, sorý úshin hırýrgııalyq aralasýdy oryndaıdy, nemese isinýdi azaıtý úshin steroıdtyq preparatty engizedi. Sondaı-aq, dáriger teriskenniń paıda bolýyna nemese onyń ýshyǵýyna aparǵan negizgi aýrýdy emdeıdi.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń aldyn alýǵa bolady ma?\r\n\r\nTerisken kez kelgen adamda paıda bolýy múmkin, qaýip faktorlary kelesi adamdarda jıi kezdesedi:\r\n\r\n* Kózdiń nashar gıgıenasy, mysaly, túnde makııajdy súrtpeý, makııaj úshin jaramdylyq merzimi ótken quraldardy qoldaný, kontaktilik lınzalardy sırek aýystyrý\r\n* Kózdiń udaıy shıryǵýy  \r\n* Gormondyq buzylystar\r\n* Teriniń qurǵaqtyǵy\r\n* Blefarıt – qabaqtyń qabynýy,qyzarýmen, qyshýmen jáne bógde zat turǵandaı sezimmen sıpattalatyn aýrý\r\n* bezeýler\r\n \r\nteriskenniń aldyn alýdaǵy ońtaıly tásil  - gıgıenany qatań qadaǵalaý. Kózdiń mańaıy taza bolýy tıis, makııaj ben kirdi tazalaý qajet. Kóz makııajyna arnalǵan zattardy 2-3 aıda aýystyrý qajet, basqa adamdardyń quraldaryn qoldanýǵa bolmaıdy. Kózdi ustar aldynda qoldy jýyńyz. Kontaktilik lınzany kıer aldynda  jáne sheshý aldynda qoldy muqııat jýyńyz. Lınzalardy arnaıy eritindimen durys zararsyzdandyrý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(789,'article','1125','Titirkengen qýyq sındromy','qz','2018-08-05 10:04:14','2018-08-05 10:00:00','Titirkengen  qýyq sındromy – kenetten nesep shyǵarǵysy kelý seziminiń paıda bolýy jáne nesep ustamaýymen sıpattalatyn aýrý.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1125',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Titirkengen','y','   Titirkengen qýyq sındromy Titirkengen  qýyq sındromy – kenetten nesep shyǵarǵysy kelý seziminiń paıda bolýy jáne nesep ustamaýymen sıpattalatyn aýrý.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n Jalpy aqparat\r\n\r\nTitirkengen  qýyq sındromy – kenetten nesep shyǵarǵysy kelý seziminiń paıda bolýy jáne nesep ustamaýymen sıpattalatyn aýrý.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nTitirkengen  qýyq sındromy bolsa, kelesi sımptomdardyń ekeýi nemese birnesheýi bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Kúnine segiz nemese odan kóp ret, túnde eki nemese odan kóp ret nesep shyǵarý bolsa\r\n\r\n·         Kenetten nesep shyǵarǵysy keletin kúshti sezim paıda bolsa\r\n\r\n·         Nesep shyǵarǵysy keletin kúshti sezimnen keıin nesep ustamaýy paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nQýyq qyzmetin baqylaı almaý da paıda bolýy múmkin. Bul júıke aýrýynan, suıyqtyqty nemese kofeındi kóp mólsherde tutynýdan bolýy múmkin. Kóbinese, sebebi anyqtalmaıdy.\r\n\r\n \r\n\r\nQýyqtyń anatomııasy men qyzmeti.\r\n\r\nNesep búırekterde óndiriledi jáne nesepaǵar arqyly qýyqqa túsedi, sonda jınaqtalady.   Qýyq –bulshyq ettik qýys aǵza, nesep shyǵarý kanaly (qýyqtan syrtqa qaraı ótetin tútik) arqyly syrtqa shyǵarylǵanǵa deıin nesep jınaqtalatyn oryn.  \r\n\r\nQýyqtyń qabyrǵasynda ornalasqan bulshyq et – detrýzor jıyrylyp, organızmnen nesepti shyǵarǵanda   qýyq bosatylady. Qýyq jıyrylǵanda nesep sfınkteri bosańsıdy. Bosańsyǵan sfınkter organızmnen nesepti shyǵarýǵa múmkindik beretin, ashylatyn esik qyzmetin oryndaıdy. Nesep durys shyǵarylýy úshin bulshyq et – detrýzor men  sfınkterdiń bosańsýy bir ýaqytta bolýy tıis. Qýyqtyń  bulshyq et qabyrǵasyndaǵy júıke jalǵamdary atsetılholındi – bulshyq et jasýshalarynyń retseptorlaryna tán, jıyrylýyna yqpal etetin zattekti   óndiredi. Júıke jalǵamdary boıynsha sıgnaldar mıǵa túsedi jáne qýyqty,  bosatý qajettigin habarlaıdy. Bul vegetatıvti úrdis, ıaǵnı, ózdiginen baqylanbaıtyn. Jalpy, nervter, bulshyq et, mı arasyndaǵy ózara áreket – asa kúrdeli úrdis.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nDáriger bulshyq et pen nervterdi tynyshtandyratyn dárilik preparatty taǵaıyndaıdy. Dári tabletka, suıyqtyq nemese plastyr túrinde bolýy múmkin. Bul preparattar kózdiń qurǵaqtyǵyn, aýyzdyń qurǵaqtyǵyn jáne ish qatýyn týyndatýy múmkin. Mundaı qolaısyz áserdi joıý úshin ylǵaldandyratyn kóz tamshylaryn, shaınaıtyn qantsyz saǵyzdy, kúni boıy azdaǵan sý iship júrýdi qarastyrýǵa bolady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(790,'article','1131','Tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl','qz','2018-08-05 10:50:55','2018-08-05 10:43:00','Tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) – mıdaǵy qan aınalymynyń qysqa merzimdi buzylysy. Keıde mıkroınsýlt atalady. Alaıda, ınsýltten aıyrmashylyǵy (mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń toqtaýy) tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń sımptomdary basylǵannan bir saǵattan keıin joıylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1131',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tranzıtorlyq','y','   Tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl Tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) – mıdaǵy qan aınalymynyń qysqa merzimdi buzylysy. Keıde mıkroınsýlt atalady. Alaıda, ınsýltten aıyrmashylyǵy (mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń toqtaýy) tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń sımptomdary basylǵannan bir saǵattan keıin joıylady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat  \r\n               \r\nTranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) – mıdaǵy qan aınalymynyń qysqa merzimdi buzylysy. Keıde mıkroınsýlt atalady. Alaıda, ınsýltten aıyrmashylyǵy (mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń toqtaýy) tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń sımptomdary basylǵannan bir saǵattan keıin joıylady.\r\n\r\n\r\n\r\nMıda qan kelýdiń negizgi aǵyny moıyn aýmaǵynda ornalasqan arterııalar (uıqy arterııasy) arqyly júzege asyrylady. TISh mıdyń belgili bir bóligine qannyń kelýiniń ýaqtysha azaıýynan týyndaıdy. Kóbinese, qan aǵymy qantamyrlarynyń usaq qan uıyndylarynan tejelý saldarynan tómendeıdi, qan uıyndylary mıǵa qan kelýin jáne qorektik zattekterdiń túsýin ýaqytsha tejeıdi.  Mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń ýaqytsha buzylysy kezinde onyń qyzmetiniń kúrt buzylysy oryn alady.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nTISh kezinde mıdyń qaıtymsyz zaqymdanýy bolmaıdy. Biraq, alańdaý qajet, sebebi, birinshi ustamasynan keıin ekinshi, úshinshi bolýy, ınsýlt te bolýy múmkin.\r\n\r\nTISh sımptomdarynyń sebebi — mıdyń jergilikti ıshemııasy (qan jetispeýi), nátıjesinde ıshemııa damý ornyna baılanysty oshaqtyq sımptomdar paıda bolady.\r\n\r\nIshemııanyń damý úshin kóptegen alǵy sharttar bolady, olar mıdyń qantamyrlarynyń jaǵdaıyna áser etedi.\r\n\r\nOlardyń negizgileri:\r\n\r\n·      Gıpertonııalyq aýrý (arterıaldyq qysymnyń artýy)\r\n\r\n·      qant dıabeti,\r\n\r\n·      temeki shegý,\r\n\r\n·      55 jastan asý,\r\n\r\n·      Maı almasýynyń buzylýy,\r\n\r\n·      Alkogoldi shamadan artyq tutyný,\r\n\r\n·      Az qımyldy ómir salty,\r\n\r\n·      Artyq salmaq,\r\n\r\n·      Qan uıýynyń artýy.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nTISh, ádette, birneshe mınýttan 1 saǵatqa deıin sozylýy múmkin, jáne kópshilik sımptomdar bir saǵattan keıin joıylady. Naýqasta shabýyldar birinen soń biri paıda bolýy múmkin — mundaı jaǵdaıdaǵy sımptomdar:\r\n\r\n·      Qozǵalýdyń buzylysy, bas aınalýy\r\n\r\n·      Uıqy basýy, sıgnaldarǵa nashar serpin, estiń buzylysy nemese tipti, komatozdy jaǵdaı\r\n\r\n·      Temperatýraǵa, aýyrsyný titirkendirgishterine, qysymǵa, estý sıgnaldaryna jáne dám sezýge sezimtaldyqtyń buzylýy\r\n\r\n·      Estiń qalypty bolmaýy nemese esti joǵaltý\r\n\r\n·      Oqý men jazýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·      Jutýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·      Bettiń maska tárizdenip, eshqandaı sezim bildirmeýi\r\n\r\n·      Nysandar men adamdardy taný qabiletiniń buzylýy\r\n\r\n·      Qýyq pen ishekti baqylaýdyń buzylysy (nesep pen nájisti ustamaý)\r\n\r\n·      Qımyl úılesiminiń buzylysy – úılesimniń buzylýy, qolaısyzdyq, ádettegideı emes júris\r\n\r\n·      Bir nemese eki kózdiń kórýiniń buzylysy\r\n\r\n·      Deneniń bir nemese birneshe bóliginde uıyp, jansyzdanýy\r\n\r\n·      Kóńil-kúı buzylysy, nasharlaýy\r\n\r\n·      Sózdi túsinýde jáne aıtýdaǵy qıyndyqtar\r\n\r\n·      Deneniń bir bóligindegi álsizdik.\r\n\r\nTISh bolǵan naýqasta bettiń assımmetrııalyǵy (birkelki emestigi), aýyz ben kóz bulshyq etiniń enjarlyǵy baıqalady. Keıbir jaǵdaıda zaqymdanǵan adam qolyn joǵary kóterip ustaı almaıdy. Sóıleý aıqyn bolmaıdy.\r\n\r\nEger mıǵa uzaq ýaqyt boıy qan túspese, nemese sımptomdardyń uzaqtyǵy 24 saǵattan asatyn bolsa, shabýyl ınsýlt sanalady. Eger bireýde TISh baıqasańyz, joǵaryda keltirilgen belgilerdiń bolýyn tekserińiz.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDıagnoz qoıý kúrdeliligi bul jaǵdaıda dáriger anyqtap úlgerýi úshin TISh az ýaqytqa sozylýynda. Dáriger ınsýlt jáne TISh paıda bolýymen baılanysty qaýip faktorlarynyń bolýyn mindetti túrde tekseredi. Keıde nevrologııalyq tekserý júrgiziledi.\r\n\r\nQaraý kezinde dáriger júrektiń jaǵdaıyn tekserip, arterıaldyq qysymdy ólsheıdi. Sondaı-aq, júıke júıesiniń, bulshyq ettiń jaǵdaıy baǵalanady. Sondaı-aq, dáriger stetoskoptyń kómegimen uıqy arterııasyn tyńdap, qan aǵymynyń buzylysymen baılanysty shýyldy anyqtaıdy.\r\n\r\nNaqty dıagnozdy qoıyp, ınsýlt bolýyn anyqtaý úshin dáriger kelesi zertteýlerdi júrgizedi:\r\n\r\n·      Mıdyń KT (kompıýterlik tomografııasy)— sýretter toptamasy 3-D beıneleý.\r\n\r\n·      KTS (kompıýterlik-tomografııalyq skanerleý, angıografııa) — mıdyń jáne moıynnyń arterııalarynyń jaǵdaıyn anyqtaý úshin júrgiziledi. Qantamyrǵa kontrastylyq zattek engiziledi, skanerleýdi jeńildetý úshin;\r\n\r\n·      EKG (elektrokardıogramma) — júrektiń kez kelgen qalypsyz yrǵaǵyn anyqtaýǵa kómektesetin test. EKG kezinde naýqasqa júrektiń elektr belsendiligin anyqtaý úshin elektrodtar bekitiledi;\r\n\r\n·      MRT (magnıttik-rezonanstyq tomografııa) — radıotolqyndar jáne magnıt órisiniń kómegimen ishki aǵzalardyń beınesin alý úrdisi.\r\n\r\nInsýlt kezinde. Ádette, mıdyń buzylystary anyqtalady, al TISh kezinde mundaı ózgerister anyqtalmaıdy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nJaramdy emdeýdi tańdaý kóptegen faktorlarǵa baılanysty: naýqastyń jasy, aýrýdyń tarıhy, keıbir belgileri men sımptomdarynyń sıpattamasy.\r\n\r\nDurys jáne tıimdi emdeý TISh qaıtalaný nemese ınsýlt bolý qaýpin edáýir azaıtady.\r\n\r\nDáriger dári taǵaıyndaıdy. Olardyń ishinde: antı-trombotsıtarlyq (qan uıyndysy túzilýiniń aldyn alatyn) preparattar, mysaly, aspırın nemese  klopıdogrel negizindegi  (Plavıks) preparattar – qan uıýyn baqylaý úshin, gıpertonııany emdeıtin preparattar, sondaı-aq, holesterındi azaıtatyn dáriler.\r\n\r\n \r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nTISh – shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi. Sımptomdar paıda bolysymen Jedel járdemdi shaqyryńyz. Sımptomdar ózdiginshe ótkendigine qaramastan, olarǵa mindetti túrde nazar aýdarý qajet.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nTISh, ádette, mıdyń zaqymdanýyn týyndatpaıdy.\r\n\r\nAlaıda, TISh  - naǵyz ınsýlttiń jýyrdaǵy kúnderde nemese aılarda bolýynyń múmkindiginiń mańyzdy eskertý dabyly. TISh bolǵan adamdardyń 10 paıyzynan astamynda 3 aıdyń ishinde ınsýlt damıdy. Bul jaǵdaılardyń jartysynda jaqyn aradaǵy 48 saǵat ishinde bolady. Insýlt sol kúni nemese keshirek bolýy múmkin. Keıbir adamdarda bir, basqalarda birneshe kórinisi bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\n·      Negizgi aýrýlardy ýaqytyly emdeý,\r\n\r\n·      Zııandy ádetterden bas tartý,\r\n\r\nDene jattyǵýlarymen aınalysý.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:  http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000730.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Evgenıı Týfýmınov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Ilıa Felıks, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(791,'article','1152','Jedel bronhıt','qz','2018-08-07 10:40:49','2018-08-07 10:32:00','Jedel bronhıt – degenimiz tynys alý joldarynyń qabyný jáne isiný úrdisimen júretin aýrý. Qabyný úrdisi áserinen tynys alý joldarnyń sańylaýy tarylyp, tynys alý qıyndap, taǵy basqa sımptomdarmen kórinedi, sonyń ishinde birden – biri jótel. Jedel termınin qoldanýǵa sáıkes, bul aýrýda sımptomdar az ýaqytqa saqtalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1152',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jedel','y','   Jedel bronhıt Jedel bronhıt – degenimiz tynys alý joldarynyń qabyný jáne isiný úrdisimen júretin aýrý. Qabyný úrdisi áserinen tynys alý joldarnyń sańylaýy tarylyp, tynys alý qıyndap, taǵy basqa sımptomdarmen kórinedi, sonyń ishinde birden – biri jótel. Jedel termınin qoldanýǵa sáıkes, bul aýrýda sımptomdar az ýaqytqa saqtalady. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nAnyqtamasy\r\n\r\nJedel bronhıt – degenimiz tynys alý joldarynyń qabyný jáne isiný úrdisimen júretin aýrý. Qabyný úrdisi áserinen tynys alý joldarnyń sańylaýy tarylyp, tynys alý qıyndap, taǵy basqa sımptomdarmen kórinedi, sonyń ishinde birden – biri jótel. Jedel termınin qoldanýǵa sáıkes, bul aýrýda sımptomdar az ýaqytqa saqtalady.\r\n\r\nhttp://www.zdrav.kz/images/refs3/acute%20bronhitis.png\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nJedel bronhıt bári derlik sýyq tııý nemese tumaý shaqyrýshy ınfektsııamen zalaldanǵan tárizdi ótýi múmkin. Aýrý vırýspen shaqyrylady. Aýrýdyń bastapqy satysynda qabyný úrdisi muryn qýysynda, qoınaýlarda, tamaqta (jutqynshaq, kómeı) júredi. Odan keıin qabyný úrdisi tómengi tynys alý joldaryna taralalyp, jaıylady. Keıde aýrýdy shaqyrýshy ınfektsııa - bakterııada bola alady, bul kezde ekinshilik ınfektsııa dep qarastyrylady.\r\n\r\nSozylmaly bronhıt - bul bronhtardyń sozylmaly qabynýy. Sozylmaly bronhıt dep aıta alamyz, eger qaqyryqpen bólinetin jótel 1 jyl ishinde 3 aıdan az emes ýaqyt mazalasa.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Jedel bronhıttyń sımptomdaryna jatady:\r\n* Keýde qýysyndaǵy aýyrsyný (dıskomfort)\r\n* Túsi móldir nemese sary-jasyl bolatyn qaqyryqpen bólinetin jótel\r\n* Álsizdik\r\n* Qyzba, kóbinese sýbfebrıldi temperatýra (37-37 S)\r\n* Fızıkalyq júkteme kezinde kúsheıetin entigý\r\n* Syryldar (bronhıaldi astmasy bar naýqastarda)\r\n* Naýqas saýyqqannan soń 1-4 apta aralyqta qurǵaq, jabysqaq jótel mazalaýy múmkin.\r\n* Pnevmonııa men bronhıtti ajyratý óte qıyn. Eger pnevmonııa bolsa, naýqasta joǵarǵy temperatýra, qaltyraý, jalpy álsizdik, jáne entigý bolady.\r\n\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n\r\n* Medıtsınalyq qarap tekserý kezinde dáriger naýqastyń ókpesin stetoskop arqyly tyńdaıdy. Ol kezde tereń, qatań tynys anyqtalýy múmkin.\r\n* Aýrýdy dıagnostıkalaý ýshin kelesi ádister qoldanylady;\r\n* Keýde qýysynyń jalpy sholý rentgenografııasy – pnevmonııaǵa kúdiktengende.\r\n* Pýlsoksımetrııa – qannyń ottegimen qanyǵýyn anyqtaıdy. Ol úshin arnaıy qurylǵyny saýsaq ushyna ornatý arqyly júrgiziledi.\r\n\r\n\r\nEmi\r\n\r\n* Kóp jaǵdaıda jedel bronhıttiń eminde antıbıotıkterdi taǵaıyndamaıdy.\r\n* Infektsııa ózdiginen 1 apta ishinde ketedi. Jaǵdaıyńyzdy birshama jaqsartý úshin kelesiler taǵaıyndalady.\r\n* Suıyqtyqty kóp ishińiz.\r\n* Eger sizde sozylmaly ókpe aýrýlary nemese bronh demikpesi sııaqty aýrýlaryńyz bolsa, ózińizdiń ıngalıatoryńyzdy qoldanyńyz.\r\n* Dem alyńyz.\r\n* Qyzba kezinde asperın qabyldańyz. Eskertý: balalarǵa asperın berýge bolmaıdy.\r\n* Ystyq vanna qabyldańyz.\r\n* Eger tamaǵyńyz qyjylmap jáne qaqyryq tastaǵyńyz kelse, Zarbee’s.preparattyn paıdalansańyz bolady.\r\n* Eger sizdiń jaǵdaıyńyz ońalmasa jáne ókpeńizden syraldar estiletin bolsa, dáriger tynys alý joldaryn keńeıtetin ıngalıatorlar taǵaınydaıdy.\r\n* Keıde vırýsty ınfketsııaǵa bakterııa da qosarlanýy múmkin. Sol kezde dáriger antıbıotıkter taǵaıyndaýy múmkin.\r\n* Qosymsha taǵaıyndamalar:\r\n* Temeki shekpeńiz\r\n* Belsendi temeki shegetin jerjen aýlaq bolyńyz.\r\n* Qolyńyzdy jıi jýyńyz, ınfketsııany taratpaý úshin.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nEger de ókpe tinderiniń zaqymdaný oryn almasa, aýrý 7-10 kúnde ótedi. Biraq ta qurǵaq jótel birneshe aıǵa deıin saqtalýy múmkin.\r\n\r\n\r\nQaı kezde dárigerge qaralý tıis\r\n\r\n* Dárigerge kelesi jaǵdaılarda qaralyńyz:\r\n* Sizdi biraz ýaqyt jótel mazalasa.\r\n* Qan túkirýdi baıqasańyz.\r\n* Sizde temperatýra joǵary jáne qaltyraý bar.\r\n* Sizde sýbfebrıldi temperatýra 3 kún boıy nemese odan da kóp kún.\r\n* Sizde tutqyr, sary-jasyl tústi, ıisti qaqaryq paıda bolsa.\r\n* Siz entigýdi nemese keýde de aýyrsynýdy baıqasańyz.\r\n* Sizde sozylmaly júrek nemese ókpelik jetkiliksiz bolsa.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(792,'article','1222','Náreste qulaǵyndaǵy jaısyzdyq','qz','2018-08-10 07:49:44','2018-08-10 07:48:00','2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1222',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','N','Náreste','y','   Náreste qulaǵyndaǵy jaısyzdyq 2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde. 2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde.\r\n\r\nBalalardyń qulaǵyndaǵy jaısyzdyqtyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Sýsabyn nemese sabyn qoldanǵannan keıin, qulaq arnasynyń qyshýy.\r\n* Qulaq arnasynda qulyqtyń bolýy. Bul qulaqty ótkir zatpen, mysaly, maqta tamponymen, tyrnaq saýsaǵymen, shashqa arnalǵan arnaıy qysqyshtarmen tazalaý kezinde de paıda bolýy múmkin.\r\n* Ortańǵy qulaqta suıyqtyqtyń bolýy, ınfektsııasyz.\r\n \r\n\r\nAýdarǵan: Amantaı Nazerke    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(793,'article','1272','Óńesh','qz','2018-10-05 10:02:07','2018-10-05 10:01:00','__Óńesh__ – bul anatomııalyq aǵza, asqazanǵa quıylǵan tamaqtar men suıyqtyqtardy ótkizetin tútikshe qyzmetin atqarady.  Jutý kezinde bulshyq etter jıyrylyp, óńesh boıynda zattar asqazanǵa ıteriledi. Óńeshtiń shyryshty qabatynda ornalasqan bez, tamaqty erkin jutý úshin silekeı bólip, óńeshtiń ishki jaǵy men joldaryn ylǵaldandyryp turady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1272',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Óńesh','y','   Óńesh __Óńesh__ – bul anatomııalyq aǵza, asqazanǵa quıylǵan tamaqtar men suıyqtyqtardy ótkizetin tútikshe qyzmetin atqarady.  Jutý kezinde bulshyq etter jıyrylyp, óńesh boıynda zattar asqazanǵa ıteriledi. Óńeshtiń shyryshty qabatynda ornalasqan bez, tamaqty erkin jutý úshin silekeı bólip, óńeshtiń ishki jaǵy men joldaryn ylǵaldandyryp turady.  Óńesh – bul anatomııalyq aǵza, asqazanǵa quıylǵan tamaqtar men suıyqtyqtardy ótkizetin tútikshe qyzmetin atqarady.  Jutý kezinde bulshyq etter jıyrylyp, óńesh boıynda zattar asqazanǵa ıteriledi. Óńeshtiń shyryshty qabatynda ornalasqan bez, tamaqty erkin jutý úshin silekeı bólip, óńeshtiń ishki jaǵy men joldaryn ylǵaldandyryp turady. Óńesh – jutqynshaqtyń artynda ornalasqan. Onyń uzyndyǵy eresek adamdarda 25 santımetrge deıin bolady.\r\n\r\nTegter: \r\nÓńesh\r\nAsqazan\r\ntamaq\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(794,'article','1285','Ishekterdiń qabyný sındromy','qz','2018-10-05 10:41:53','2018-10-05 10:40:00','__Bul ne? Ishekterdiń qabyný sındromy__ – eki negizgi aýrýdy qamtıdy: toq ishekti zaqymdaıtyn spetsıfıkalyq emes jaraly kolıt jáne Kron aýrýy. Kron aýrýy – aýyz qýysynan bastap anýsqa deıingi barlyq asqorytý joldaryna taralady. Onyń basqa aýrýlardan aıyrmashylyǵy – ishektiń shyryshty qabatynda granýlem-konglomerat lımfotsıttary dep atalatyn faktorymen sıpattalady. Bul tek Kron aýrýyna tán.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1285',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Ishekterdiń','y','   Ishekterdiń qabyný sındromy __Bul ne? Ishekterdiń qabyný sındromy__ – eki negizgi aýrýdy qamtıdy: toq ishekti zaqymdaıtyn spetsıfıkalyq emes jaraly kolıt jáne Kron aýrýy. Kron aýrýy – aýyz qýysynan bastap anýsqa deıingi barlyq asqorytý joldaryna taralady. Onyń basqa aýrýlardan aıyrmashylyǵy – ishektiń shyryshty qabatynda granýlem-konglomerat lımfotsıttary dep atalatyn faktorymen sıpattalady. Bul tek Kron aýrýyna tán. Bul ne? Ishekterdiń qabyný sındromy – eki negizgi aýrýdy qamtıdy: toq ishekti zaqymdaıtyn spetsıfıkalyq emes jaraly kolıt jáne Kron aýrýy. Kron aýrýy – aýyz qýysynan bastap anýsqa deıingi barlyq asqorytý joldaryna taralady. Onyń basqa aýrýlardan aıyrmashylyǵy – ishektiń shyryshty qabatynda granýlem-konglomerat lımfotsıttary dep atalatyn faktorymen sıpattalady. Bul tek Kron aýrýyna tán.\r\n\r\nSımptomdary\r\nIshektiń qabyný aýrýlarynyń sımptomdary:  \r\n•	asqazan jaq  aýyrsynady,\r\n•	qan nemese iriń aralas dıareıa,\r\n•	qaltyraý, \r\n•	dene salmaǵynyń tómendeıdi, \r\n•	sharshaǵysh keledi.\r\n\r\nAýrýdyń aǵymy álsiz nemese aýyr ótýi múmkin. Jáne de órshý nemese remıssııa (sımptomsyz) fazalarynda kezdesedi. Kron aýrýy men jaraly kolıtpen aýyratyn naýqastardy aýrýhanaǵa jatqyzý kerek.\r\n\r\nEmdelýi\r\nEm qabyldatý - aýrýdyń jaǵdaıynyń kúrdeliligine jáne naýqastyń jasyna baılanysty júrgiziledi. Emine mynadaı dári-dármekter qoldanylady: kortıkosteroıdtar, óndiristik amınosalıtsıl qyshqyly, dárýmender, joǵarǵy aqýyzdy dıeta. Qan ketýi sııaqty aýyr jaǵdaılarda zaqymdalǵan toq ishektiń segmentterin hırýrgııalyq jolmen alyp tastaıdy.\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nIshekterdiń qabyný sındromy\r\nSpetsıfıkalyq emes jaraly kolıt\r\nKron aýrýy\r\ndıareıa\r\nKortıkosteroıdtar\r\ngastroenterologııa\r\nIshekterdiń aýrýlary\r\nQan ketýmen kórinedi\r\nQan nemese iriń aralas\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL);
INSERT INTO `index_5c78d55771ac3` VALUES (795,'article','1286','Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy','qz','2018-10-05 10:42:55','2018-10-05 10:41:00','__Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy __- dep, bulshyqetterdiń, júıke júıesiniń, qan tamyrlardyń jáne súıekterdiń jabyq keńistikte (anomatıkalyq kýysta)  isinip, biraq sol isikke laıyqty túrde kerile almaı qalǵan jaǵdaıyn aıtady. Isiktiń qan tamyrlarǵa jáne júıke júıesine, kúre tamyrǵa túsetin qysymy qatty aýyrtady, bulshyqetter men júıke júıesindegi qanaınalymdy baıaýlatyp, sol tinderdiń qaıtymsyz buzylysyna soqtyrady','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1286',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Anatomııalyq','y','   Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy __Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy __- dep, bulshyqetterdiń, júıke júıesiniń, qan tamyrlardyń jáne súıekterdiń jabyq keńistikte (anomatıkalyq kýysta)  isinip, biraq sol isikke laıyqty túrde kerile almaı qalǵan jaǵdaıyn aıtady. Isiktiń qan tamyrlarǵa jáne júıke júıesine, kúre tamyrǵa túsetin qysymy qatty aýyrtady, bulshyqetter men júıke júıesindegi qanaınalymdy baıaýlatyp, sol tinderdiń qaıtymsyz buzylysyna soqtyrady Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy - dep, bulshyqetterdiń, júıke júıesiniń, qan tamyrlardyń jáne súıekterdiń jabyq keńistikte (anomatıkalyq kýysta)  isinip, biraq sol isikke laıyqty túrde kerile almaı qalǵan jaǵdaıyn aıtady. Isiktiń qan tamyrlarǵa jáne júıke júıesine, kúre tamyrǵa túsetin qysymy qatty aýyrtady, bulshyqetter men júıke júıesindegi qanaınalymdy baıaýlatyp, sol tinderdiń qaıtymsyz buzylysyna soqtyrady.\r\n\r\nAnatomııalyq qýystardyń jabyq sındromyn týdyrýshy isik – qanaınalymnyń tómendeýinen, jaraqattan, qan aǵýdan, suıyqtyq jınalýdan t.b. sebepterden paıda bolýy múmkin. Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy – bul medıtsınada óte aýyr jaǵdaı bolyp esepteledi. Qaıtymsyz dısfýnktsııany jáne tinderdiń ólimin toqtatý úshin –  shuǵyl túrde emdetý qajet.\r\n\r\nKeıde fızıkalyq júktememen belsendi aınalysatyn adamdarda, (mysaly, uzaq qashyqtyqqa júgiretinder nemese áskerge jańa barǵandar) sozylmaly anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy damýy múmkin. Sozylmaly anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy kezinde belgileri kezdeısoq paıda bola kelmeıdi, ondaı adam ózine qatty aýyr salmaq salmaı, ylǵı tynyǵyp júrýi kerek.\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nAnatomııalyq qýystyń jabyq sındromy\r\naýrýlyq jaǵdaı qaýipti nemese shektik jaǵdaı qýys dár kezinde emdeý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(796,'article','1301','Ekibasty bulshyq ettiń tendınıti','qz','2018-10-05 11:14:35','2018-10-05 11:12:00','__Ekibasty bulshyq ettiń tendınıti__ – ıyq býyny men toqpan jiliktiń aldyńǵy bulshyq etin qosatyn \r\nsińirlerdiń biriniń qabynýy.Qabyný naýashyq boıynda, ıaǵnı sińir toqpan jilikten joǵary qaraı baǵyttalyp, ıyq býynynan sál joǵary baılanysqan jerde bolady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1301',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Ekibasty','y','   Ekibasty bulshyq ettiń tendınıti __Ekibasty bulshyq ettiń tendınıti__ – ıyq býyny men toqpan jiliktiń aldyńǵy bulshyq etin qosatyn \r\nsińirlerdiń biriniń qabynýy.Qabyný naýashyq boıynda, ıaǵnı sińir toqpan jilikten joǵary qaraı baǵyttalyp, ıyq býynynan sál joǵary baılanysqan jerde bolady.\r\n Ekibasty bulshyq ettiń tendınıti – ıyq býyny men toqpan jiliktiń aldyńǵy bulshyq etin qosatyn \r\nsińirlerdiń biriniń qabynýy.Qabyný naýashyq boıynda, ıaǵnı sińir toqpan jilikten joǵary qaraı baǵyttalyp, ıyq býynynan sál joǵary baılanysqan jerde bolady.\r\n\r\nPaıda bolatyn sebepteri:\r\n•	Artyq kúsh salý, ásirese aýyr temirlerdi kóterýmen aınalysatyn aýyr atletterde bolatyn jaǵdaı.\r\n•	Qabyný úrdisteri, mysaly, artrıt jáne býrsıt.\r\n•	Infektsııa.\r\n•	Jaraqat.\r\n\r\nMúmkin bolatyn sımptomdary:\r\n•	Qoldyń aldyńǵy betine taralatyn ıyqtaǵy aýyrsyný.\r\n•	Ekibasty bulshyqettiń ıyqpen baılanysar jerindegi sezimtaldylyqtyń joǵarlaýy.\r\n•	Iyq qozǵalysynyń tómendeýi jáne aýyrsyný.\r\n•	Isingen ekibasty bulyshyq et.\r\n\r\nEmdeýde júrgiziletin kýrsqa: tynyshtyqta bolý, salqyn jerde júrý, kompressııa, jeńil jattyǵýlar jasaý, temeki tartpaý jáne steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldamaý kerek. Temeki tartý tendınıtten aıyǵýǵa keri áser etedi, sebebi ol qanaınalymyn tómendetedi jáne tinniń qalpyna kelýin tejeıdi. Yńǵaıly bolý úshin ýaqytsha ustap turýshy tańǵysh paıdalansa bolady. Eger úıdegi em nátıjesiz bolsa, keı jaǵdaıda hırýrgııalyqlyq jolmen aıyqtyrýǵa bolady.\r\n\r\nTegter: \r\nSińirdiń qabynýy\r\nIyq býyny\r\nartrıt\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(797,'article','1344','Oıyq jara ','qz','2018-11-02 10:17:51','2018-11-02 10:17:00','__Oıyq jara__ –  teride nemese shyryshty qabatta (mysaly, til ishinde, asqazanda, ishekterde) paıda bolatyn jara.  Oıyq jara teriniń ústinde de, astynda da, nemese ishki qabyqtarynda da paıda bolady, ishtegileri terini jaryp shyǵady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1344',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Oıyq','y','   Oıyq jara  __Oıyq jara__ –  teride nemese shyryshty qabatta (mysaly, til ishinde, asqazanda, ishekterde) paıda bolatyn jara.  Oıyq jara teriniń ústinde de, astynda da, nemese ishki qabyqtarynda da paıda bolady, ishtegileri terini jaryp shyǵady. Oıyq jara – teride nemese shyryshty qabatta (mysaly, til ishinde, asqazanda, ishekterde) paıda bolatyn jara.  Oıyq jara teriniń ústinde de, astynda da, nemese ishki qabyqtarynda da paıda bolady, ishtegileri terini jaryp shyǵady.\r\nOıyq jara – keıbir ınfektsııalardan, jaraqattan, qaýipti isiktiń sebebinen týyndaıdy.\r\n\r\nTegter: \r\noıyq jara \r\njara\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(798,'article','1367','Gıpotıreoz','qz','2018-11-15 04:51:04','2018-11-15 03:48:00','Gıpotıreoz - bul qalqansha beziniń gormondarynyń jetkiliksiz óndirilýinen týyndaıtyn aýrý. Bul jaǵdaıdy ylǵı da qalqansha beziniń  gıpofýnktsııasy dep ataıdy.\r\n\r\nGıpotıreoz - bul aǵzanyń barlyq fýnktsııalaryna áser etýi múmkin qalqansha beziniń belsendiliginiń tómendeýimen sıpattalatyn jaǵdaı. Gıpotıreoz kezinde metabolızmniń deńgeıi tómendeıdi, bul aqyl-oı men fızıkalyq fýnktsııalardyń baıaýlaýyna ákeledi. Gıpotıreozdyń eń aýyr túri - mıksema, oǵan shuǵyl medıtsınalyq kómek qajet.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1367',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gıpotıreoz','y','   Gıpotıreoz Gıpotıreoz - bul qalqansha beziniń gormondarynyń jetkiliksiz óndirilýinen týyndaıtyn aýrý. Bul jaǵdaıdy ylǵı da qalqansha beziniń  gıpofýnktsııasy dep ataıdy.\r\n\r\nGıpotıreoz - bul aǵzanyń barlyq fýnktsııalaryna áser etýi múmkin qalqansha beziniń belsendiliginiń tómendeýimen sıpattalatyn jaǵdaı. Gıpotıreoz kezinde metabolızmniń deńgeıi tómendeıdi, bul aqyl-oı men fızıkalyq fýnktsııalardyń baıaýlaýyna ákeledi. Gıpotıreozdyń eń aýyr túri - mıksema, oǵan shuǵyl medıtsınalyq kómek qajet. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\n\r\n\r\nGıpotıreoz - bul qalqansha beziniń gormondarynyń jetkiliksiz óndirilýinen týyndaıtyn aýrý. Bul jaǵdaıdy ylǵı da qalqansha beziniń  gıpofýnktsııasy dep ataıdy.\r\n\r\nGıpotıreoz - bul aǵzanyń barlyq fýnktsııalaryna áser etýi múmkin qalqansha beziniń belsendiliginiń tómendeýimen sıpattalatyn jaǵdaı. Gıpotıreoz kezinde metabolızmniń deńgeıi tómendeıdi, bul aqyl-oı men fızıkalyq fýnktsııalardyń baıaýlaýyna ákeledi. Gıpotıreozdyń eń aýyr túri - mıksema, oǵan shuǵyl medıtsınalyq kómek qajet.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nQalqansha bezi endokrındik júıeniń mańyzdy múshesi bolyp tabylady. Ol moıynnyń aldyńǵy betinde, buǵanamen qılysqan jeriniń sál joǵary jaǵynda ornalasqan.  Qalqansha bezi organızmniń árbir jasýshasyndaǵy energııany paıdalaný úderisin baqylaıtyn gormondar shyǵarady. Bul protsess metabolızm dep atalady.\r\nGıpotıreoz kóbinese áıelderde jáne 50 jastan asqan adamdarda kezdesedi.\r\n\r\nGıpotıreozdyń eń kóp taralǵan sebebi - tıreoıd (qalqansha beziniń qabynýy). Tıreoıd kezinde isiný men qabyný qalqansha beziniń jasýshalaryn zaqymdaıdy.\r\n\r\nAýrýdyń bolýy múmkin sebepteri:\r\n\r\n* Qalqansha beziniń aýtoımmýndy zaqymdanýy;\r\n* Vırýstyq ınfektsııalar (tumaý) nemese basqa respıratorlyq ınfektsııalar;\r\n* Júktilik (bosanǵannan keıingi tıreoıdıt).\r\n\r\nGıpotıreozdyń basqa da  sebepteri:\r\n\r\n* Lıtıı jáne amıodaron tárizdi keıbir dári-dármekter;\r\n* Týa bitken aýytqýlar;\r\n* Moıynnyń nemese mıdyń túrli isikteri úshin ótkizilgen radıatsııalyq terapııa;\r\n* Qalqansha beziniń gıperfýnktsııasynyń emdeýinde radıoaktıvti ıodty qoldaný;\r\n* Qalqansha beziniń bir bóligin nemese barlyǵyn hırýrgııalyq jolmen joıý;\r\n* Shehan sındromy - áıelderdiń júktilik kezinde nemese bosaný kezinde massıvti qan; ketý túrinde paıda bolatyn, gıpofızdiń buzylýyna ákelýi múmkin jaǵdaı;\r\n* Gıpofızdik isikter nemese gıpofız operatsııasy.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nErte belgileri:\r\n\r\n* Qatqan nájis nemese ish qatý;\r\n* Tómen temperatýraǵa sezimtaldyqtyń arttyrýy;\r\n* Sharshaý nemese muzdaý sezimi;\r\n* Aýyr jáne turaqty emes etekkirler;\r\n* Býyn nemese bulshyqetiń aýyrýy;\r\n* Surlanǵan nemese qurǵaq teri;\r\n* Jaǵymsyzdyq nemese depressııa;\r\n* Tyrnaq pen shashtyń jińishkerýi jáne synýy;\r\n* Álsizdik;\r\n* Salmaqtyń artýy.\r\n\r\nEmdelmegen kezde damıtyn keıingi belgileri:\r\n\r\n* Dám men ıis sezimin azaıýy;\r\n* Daýystyń qarlyǵýy; \r\n* Bet, qol jáne aıaqtyń isinýi;\r\n* Jyldam sóıleı almaı qalý;\r\n* Teriniń qalyńdaýy;\r\n* Qastardyń sıreýi.\r\n\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n\r\nZertteý kezinde dáriger qalqansha beziniń kóleminiń ulǵaıǵanyn anyqtaıdy. Bez  qalypty kólemde nemese qalyptydan sál az bolýy múmkin. \r\n\r\nTekserý barysynda mynadaı jaıttar anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Tyrnaqtardyń náziktenýi; \r\n* Bettiń oǵash keskinge enýi;\r\n* Surlanǵan qurǵaq teri sıpalap qaraǵanda sýyq sezilýi múmkin. \r\n* Qol men aıaqtyń isinýi;\r\n* Shashtar juqaryp, synǵysh bolyp qalady.\r\n\r\nTTG jáne T4 qalqansha beziniń gormonynyń deńgeıin anyqtaý úshin qan taldamasyn alý  qajet.\r\n\r\nSondaı-aq,  mynalardy anyqtaýǵa bolady:\r\n\r\n* Qandaǵy holesterın deńgeıin\r\n* Jalpy qan taldamasy (KLA)\r\n* Baýyr fermentteri\r\n* Prolaktın\r\n* Natrıı\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý ornyn toltyratyn qalqansha beziniń gormonynyń bolmaýyna baılanysty júrgiziledi.\r\n\r\nLevotıroksın dárisi jıi taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Sizge aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetetin jáne qan gormonynyń mólsherin qalypty deńgeıge deıin jetkizetin tómen dozalar taǵaıyndalady.\r\n* Eger sizdiń júrek aýrýyńyz bolsa nemese sizdiń egde jastaǵy adam bolsańyz, dáriger óte az mólsherde emdeý kýrsyn bastaýy múmkin.\r\n* Qalqansha beziniń belsendiligi tómen adamdardyń kópshiligi osy dári-dármekterdi ómir boıy alý kerek.\r\n\r\nEmdeýdiń bastapqy kezeńinde dáriger 2-3 aı saıyn gormondardyń deńgeıin anyqtaı alady. Keıin damyǵan  gormondar deńgeıin kem degende jylyna bir ret baqylaý kerek.\r\n\r\nQalqansha beziniń gormondaryn alyp júrseńiz, kelesi erejelerdi bilińiz:\r\n\r\n* Ózińizdi jaqsy sezinseńiz de, dári-dármekterdi óz ýaqytynan buryn toqtatpańyz. Ony dərigerdiń taǵaıyndaǵan əreketine qaraı jalǵastyryńyz.\r\n* Eger siz dári markasyn ózgertseńiz, dárigerge habarlańyz. Qalqansha beziniń gormonynyń deńgeıin anyqtaý qajet bolýy múmkin.\r\n* Siz jep alǵan taǵam sizdiń deneńizdiń preparattyń sińýine áser etýi múmkin. Kóptegen soıa ónimderin jep nemese joǵary talshyqty dıetada bolsańyz, dárigerińizben tekserińiz.\r\n* Qalqansha beziniń dárilerin ash qarynda ishkende jaqsy áser beredi jáne kez-kelgen basqa dári-dármekterge deıin 1 saǵat buryn qoldanǵan durys . Eger siz dári-dármekti uıqyǵa jatar aldynda qabyldaǵyńyz kelse, dárigerińizben keńesińiz. Zertteýler kórsetkendeı, dári-dármekti uıyqtaý kezinde qabyldaý deneńizdi kúndizgi ýaqytta qabyldaǵanmen salystyrǵanda dári-dármekterdi jaqsy qabyldaýǵa múmkindik beredi.\r\n* Qalqansha beziniń  gormondaryna arnalǵan dárilerdi qabyldaǵannan keıin keminde 4 saǵat ótken soń myna dárilerdi qoldansańyz bolady: dıetalyq talshyqtar, kaltsıı, temir, mýltıvıtamınder, alıýmınıı gıdroksıdi antatsıdter, holesterıpol nemese ót qyshqyldarymen baılanystyratyn preparattar. \r\n\r\nQalqansha beziniń gormonyn almastyratyn terapııa kezinde kelesi sımptomdarǵa kezigetin bolsańyz, dárigerge aıtyńyz: dozanyń tym joǵary ekenin kórsetińiz:\r\n\r\n* Júrek soǵysy;\r\n* Salmaqtyń tez túsýi;\r\n* Mazasyzdyq nemese titirkený;\r\n* Terleý.\r\n \r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda, tıisti emdeý kezinde, tıreoıdtyq gormondarynyń deńgeıi qalpyna keledi. Sizge ómir boıy qalqansha beziniń gormonyn almastyratyn terapııa qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n\r\nMıksedematozdy koma - gıpotıreozdyń eń aýyr túri, óte sırek kezdesedi. Qalqansha beziniń gormonynyń deńgeıi óte tómen deńgeıge deıin tómendegen kezde damıdy. Tynyssyz gıpotıreozǵa ushyraǵan adamdarda ınfektsııa, keıbir aýrýlar, sýyqqa nemese keıbir dári-dármekterge baılanysty bolýy múmkin.\r\n\r\nMıksedematozdy koma shuǵyl medıtsınalyq kómek kórsetýdi qajet etedi jáne aýrýhanada emdelý kerek. Keıbir naýqastar ottegin, tynys alý qyzmetin (jeldetý), ishilik suıyqtyqtardy jáne qarqyndy terapııany qajet etýi múmkin.\r\n\r\nMıksematozdy komanyń  sımptomdary mynalardy qamtıdy:\r\n\r\n* Dene temperatýrasynyń tómendeýi;\r\n* Tynys alýdaǵy jetkiliksizdik;\r\n* Arterııalyq qysymnyń tómendeýi;\r\n* Qan quramynda qant deńgeıiniń tómendeýi; \r\n* Yntalandyrýǵa áser bermeý;\r\n* Orynsyz nemese ádetten tys  kóńil-kúı;\r\n\r\nGıpoterıozy emdelmegen adamdarda mynadaı qaýip bolady:\r\n\r\n* Juqpalar, bedeýlik, júktilik, týa bitken kemistigi bar balanyń týylýy\r\n* Júrek-qantamyr aýrýlary tómen tyǵyzdyǵy joǵary lıpoproteın («jaman» holesterındi)\r\n* Júrek jetkiliksizdigi\r\n\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n\r\nEger sizde gıpotıreoz (nemese mıksedemııa) belgileri bolsa, dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nEger gıpotıreozǵa qarsy emdelip jatsańyz, kelesi jaǵdaılarda dárigermen keńesińiz:\r\n\r\n* Sizde keýde aýyrýy nemese júrek soǵýy jıilep ketse;\r\n* Sizde ınfektsııa bolsa;\r\n* Sizdiń sımptomdaryńyz nasharlaı tússe;\r\n* Sizde jańa sımptomdar paıda bolsa. \r\n\r\nDerekkóz: AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýtynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000353.htm\r\n\r\nIshtiń qatýy (erlerde / áıelderde)\r\n\r\nArtyq salmaq (erlerde / áıelderde)\r\n\r\nSharshaý jáne del-saldyq (erlerde / áıelderde)\r\n\r\nDaýystyń qarlyǵýy jáne daýys shyqpaı qalý / nemese daýys joǵalýy (erlerde / áıelderde)\r\n\r\nShash pen bas terisiniń teri problemalary (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n\r\nTegter:\r\ngıpotıreoıdızm\r\nsharshaý\r\njúrek soǵysy\r\nterleý\r\nmıksedema\r\natrofııa\r\nmetabolızm\r\nqalqansha bezi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(799,'article','1373','Retenırlengen tis ','qz','2018-11-15 05:18:42','2018-11-15 05:18:00','__Retenırlengen tis __– ol tolyǵymen jaryp shyqpaǵan tis. Retentsııa (shyǵa almaý, kidirý) negizi úshinshi azý tisterinde (aqyl tis) nemese basqa da artqy tisterde bolady; aldyńǵy jáne búıir tisterdiń shyǵa almaýy óte sırek bolady.\r\n\r\nRetenırlengen tis  qıyndyqtar týyndyrmaýy múmkin. Al eger ol qıyndyqtar týdyratyn bolsa (ınfektsııa nemese aýrysyný degendeı), bul jaǵdaıda ol tisti alyp tastaý úshin operatsııa qajet bolady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1373',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','R','Retenırlengen','y','   Retenırlengen tis  __Retenırlengen tis __– ol tolyǵymen jaryp shyqpaǵan tis. Retentsııa (shyǵa almaý, kidirý) negizi úshinshi azý tisterinde (aqyl tis) nemese basqa da artqy tisterde bolady; aldyńǵy jáne búıir tisterdiń shyǵa almaýy óte sırek bolady.\r\n\r\nRetenırlengen tis  qıyndyqtar týyndyrmaýy múmkin. Al eger ol qıyndyqtar týdyratyn bolsa (ınfektsııa nemese aýrysyný degendeı), bul jaǵdaıda ol tisti alyp tastaý úshin operatsııa qajet bolady. \r\nRetenırlengen tis – ol tolyǵymen jaryp shyqpaǵan tis. Retentsııa (shyǵa almaý, kidirý) negizi úshinshi azý tisterinde (aqyl tis) nemese basqa da artqy tisterde bolady; aldyńǵy jáne búıir tisterdiń shyǵa almaýy óte sırek bolady.\r\n\r\nRetenırlengen tis  qıyndyqtar týyndyrmaýy múmkin. Al eger ol qıyndyqtar týdyratyn bolsa (ınfektsııa nemese aýrysyný degendeı), bul jaǵdaıda ol tisti alyp tastaý úshin operatsııa qajet bolady.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(800,'article','1378','Balalardyń tunshyǵyp qalýynyń aldyn alý','qz','2018-11-15 09:02:12','2018-11-15 08:57:00','Jańa týǵan náresteler bastaryn erkin qozǵaı almaıdy, sondyqtan olar tunshyǵyp qalýdan saqtandyrýdy qajet etedi. Alaıda, jas balalar arasynda da ondaı qaýipter kez kelip qalýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1378',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalardyń','y','   Balalardyń tunshyǵyp qalýynyń aldyn alý Jańa týǵan náresteler bastaryn erkin qozǵaı almaıdy, sondyqtan olar tunshyǵyp qalýdan saqtandyrýdy qajet etedi. Alaıda, jas balalar arasynda da ondaı qaýipter kez kelip qalýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nJańa týǵan náresteler bastaryn erkin qozǵaı almaıdy, sondyqtan olar tunshyǵyp qalýdan saqtandyrýdy qajet etedi. Alaıda, jas balalar arasynda da ondaı qaýipter kez kelip qalýy múmkin.\r\n\r\nBalalardy tunshyǵyp qalýdan saqtaý\r\nBalalardy tunshyǵyp qalýdan saqtaý úshin, tómendegideı tártip ornatý  kerek:\r\n•	Balalardy  jumsaq jerge etbetinen jatqyzyp, qaldyryp ketpeńiz. Jumsaq jer: jumaq tósek, kórpe, kilem nemese matras japqyshy;\r\n•	Balany tósektiń ústinde jumsaq japqyshtarmen jeke qaldyryp ketpeý kerek. Mysaly: jumsaq pled, jastyq nemese jumsaq oıynshyqtar;\r\n•	Balanyń qasyna jumsaq jastyqtardy múldem qoımaǵan durys, amal bolsa, tósektiń aıaq jaǵyna jastyq emes, basqa qattyraq zattardy qoıyp tirep tastańyz;\r\n•	Polıetılen paketterin balanyń janyna qoıyp ketpeńiz;\r\n•	Matras balańyzdyń tóseginiń kólemine sáıkes kelýin qadaǵalańyz. Sol kezde balańyzdyń matras pen tósektiń arasyna túsip, tunshyǵyp qalý qaýpiniń aldyn alasyz.  \r\n•	Matrastyń japqyshy ózine dál kelýin de qadaǵalańyz, sebebi japqysh úlken bolsa, aınalyp, bolmasa, buralyp balańyzdyń betin jaýyp qalýy yqtımal. Sol úshin japqyshty ustap turatyn arnaıy zattardy alýyńyzǵa da bolady. \r\n•	Náresteni úlkender jatatyn tósekte jeke qaldyrmańyz. Eger balańyzben birge uıyqtasańyz, onyń qaýipsizdigine mán berińiz.\r\n•	Bir tósekte birneshe  balanyń birge jatýyna bolmaıdy;\r\n•	Plastıkalyq sýmka men plastıkalyq qapty hımııalyq tazalyqqa tastańyz;\r\n•	Qoqys salatyn qapty balalardyń qoly jetpeıtin jerde saqtańyz;\r\n•	Týǵan kún bolmasa, merekelik sharadan keıin plastıkalyq qaptar men japsyrmalardyń shashylyp jatpaýyna asa mán berińiz;\r\n•	Aýa sharlaryn balalardyń qoly jetpeıtin jerde saqtańyz. Eger sharlar jarylsa, olardyń qaldyqtaryn úıde qaldyrmaı jınap, laqtyryp tastańyz.\r\n\r\nDaıyn bolyńyz\r\nEger siz bala kútip júrseńiz nemese kishkentaı balańyz bolsa, mynalarǵa mán bereńiz:\r\n•	júrek-ókpelik reanımatsııasyn (JÓR) júrgizý týraly oqý kerek;\r\n•	tómendegi tizimdegi qyzmetkerlerdiń telefon nómirin jazyp alyńyz:\r\n	Dárigerdiń telefon nómiri;\r\n	Ata-ananyń jumys nemese qalta telefondarynyń nómiri;\r\n	Kórshiniń nemese  jaqyn týysynyń nómiri (eger qandaı da bir jedel jaǵdaılar oryn alsa olardan kómek suraý úshin)\r\n•	Shuǵyl jaǵdaı oryn alǵan jaǵdaıda daıyn bolý úshin dári qorapshalaryn birge alyp, olardy qoldaný ádisterin bilip júrińiz:\r\n•	Tútinge jáne kómir qyshqyl gazyna qarsy detektorlardy ornatyp alyńyz\r\n\r\nBalalar ortasy úshin qaýipsiz jaǵdaı jasaý\r\nÚıińizdegi jaǵdaıdyń qaýipsizdigine kóz jetkizý úshin, tizerlep jáne eńbektep qarap, tekserip shyǵyńyz. Sebebi bala sol bıiktikte kóredi. Balańyzdyń aınalasyndaǵy zattardyń bárinen habaryńyz bolyńyz. Sebebi beı-jaı qaralǵan ár nárse bala úshin qaýipti bolyp shyǵýy múmkin.\r\n\r\nÁrıne úıdi bala úshin túgeldeı qaýipsiz etip shyǵý múmkin emes. Eger siz balańyz úshin qaýipsiz bolsyn deseńiz, keıbir bólmelerdiń esikterin jaýyp qoıyńyz, sonda balańyzdy jeke qaldyryp ketkende alańdamaıtyn bolasyz. Eger esikterińizde arnaıy bekitkish qulpysy bolsa, tipten jaqsy, ol kezde balańyzdyń qaýipti bólmelerge kirip ketpeıtinine senimdi bolasyz.  Qanshalyqty baqylaýdy kúsheıtseńiz, sonshalyqty  balańyzdyń jaraqattanyp qalýynyń aldyn alatyn bolasyz. Degenmen, eń muqııat degen ata-ananyń ózi balasyn qaýipten 100% arashalaı almaıdy.\r\n\r\nEger sizde bala bolsa, sizdiń úıińiz, sábı úshin qaýipsiz bolýy shart. Túptiń túbinde, ustaý, kóterý jáne t.b. qımyldar balanyń denesi men aqylyn damytady.\r\n\r\nTegter:\r\nKútpegen jerden tunshyǵý \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(801,'article','1410','V gepatıtine qarsy vaktsınalaý','qz','2018-11-19 10:37:45','2018-11-19 10:36:00','V gepatıtine qarsy vaktsına – baýyrdyń zaqymdalýy sekildi qaýipti syrqattardyń órship ketýiniń aldyn alatyn, balalarǵa usynylǵan birden-bir ımmýndaý bolyp tabylady. Bul eresektergede usynylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1410',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','V','V','y','   V gepatıtine qarsy vaktsınalaý V gepatıtine qarsy vaktsına – baýyrdyń zaqymdalýy sekildi qaýipti syrqattardyń órship ketýiniń aldyn alatyn, balalarǵa usynylǵan birden-bir ımmýndaý bolyp tabylady. Bul eresektergede usynylady. V gepatıtine qarsy vaktsına – baýyrdyń zaqymdalýy sekildi qaýipti syrqattardyń órship ketýiniń aldyn alatyn, balalarǵa usynylǵan birden-bir ımmýndaý bolyp tabylady. Bul eresektergede usynylady.\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nV gepatıtine qarsy vaktsına - beıimsiz (óli) V gepatıtiniń vırýsynan quralady. Adam vaktsınany endirgennen keıin,  aǵzadaǵy ımmýn júıesi vırýsty tanyp biledi jáne vırýspen kúresedi, juqqan jaǵdaıda aýrýdyń týyndaý qaýpin azaıtady. \r\n\r\nDegenmen birde-bir vaktsına 100 paıyz senimdilik bermeıdi, ımmýndaýdan keıin de V vırýstyq gepatıtimen aýrý áli de múmkin bolyp qala beredi.\r\n\r\nKimder vaktsınalaýǵa kiredi\r\nV gepatıti qarsy vaktsınalaý úsh ınektsııaly kezeńge bólinedi.\r\n•	Alǵashqy ekpe balanyń perzenthanadan shyqqanyna deıin salynady. Eger balanyń anasy V gepatıtiniń tasymaldaýshysy bolsa, vaktsına bala týylǵannan keıin birden salynady.\r\n•	Ekinshi ekpe balanyń 1-2 aılyq kezinde salynady;\r\n•	Sońǵy ekpeni dárigerler balanyń 6 aılyǵynda salady.\r\n\r\n4-8 aılyǵynda vaktsına salynbaı qalǵan balalarǵa, ekinshi ınektsııa 4 aılyǵynda, al úshinshi vaktsına 6-16 aılyǵynda salynady. Balalarǵa mindettelgen  ımmýndaýdyń standartty salynýy buzylǵan jaǵdaıda, ekinshi jáne úshinshisin teń salýǵa da bolady.\r\n\r\nV vırýstyq gepatıtine qarsy vaktsına salynbaı qalǵan eresek balalarǵa mindetti túrde, tez arada vaktsınaaý kerek.\r\nEresekter nemese balalar vaktsınamen ımmýndaýdy ótpegen bolsa, mindetti túrde saldyrý kerek, eger olar:\r\n•	Densaýlyq saqtaý salasynda qyzmet atqaratyn bolsa;\r\n•	Buryn V gepatıtiniń vırýsyn juqtyrǵan adammen jynystyq seriktes bolsa, nemese onymen turmystyq baınanysta bolsa;\r\n•	Erkek jynystylarmen qatynasqa túsetin er adamdar;\r\n•	Búırek aýrýynyń sońǵy satysynda tursa, sozylmaly baýyr aýrýy bolsa nemese AITV-ınfektsııasy bolsa;\r\n•	Kóp adammen jynystyq qatynas jasap júrse;\r\n•	Ishke endiriletin esirtki quraldaryn paıdalanatyn bolsa;\r\n•	Aǵzasyn aýystyratyn bolsa, mıyna transplantatsııa jasatatyn bolsa nemese hımıoterapııa aldyratyn bolsa.\r\n\r\nEresekterge tek V gepatıtine qarsy vaktsına salsa da bolady nemese Tvınrıks dep atalatyn vaktsınany saldyrsa da bolady. Ol  A gepatıtinen de, V gepatıtinen de qorǵaıdy. Bul vaktsınalerdyń árqaısysy 3 ınektsııadan salynady\r\n\r\nQaýipter men janama áserler\r\nImmýndaýdan ótken kóptegen balalar janama áserlerden zardap shegedi.  Tek, keı jaǵdaıda vaktsına salynǵan jerdiń qyzarýy, aýrýy kezdesedi, nemese azdap dene qyzýy kóterilýi múmkin. Al aýyr jaǵdaılar, tek balada vaktsınanyń keıbir komponenterine alergeni bolsa ǵana týyndaýy múmkin.\r\n\r\nQosymsha keńes\r\nEger bala salmaqty aýrýmen aýyrsa, týmaýratyp qalsa, onda vaktsınany sál keıindetip endirse  de bolady.  Baýyrynda aýyr alergeni bar balalarǵa bul vaktsına salynbaıdy. Alǵashy vaktsınadan keıin alergendik serpin paıda bolsa, kelesi vaktsına múldem salynbaıdy.\r\n\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Balańyzǵa vaktsına saldyrýǵa senimsiz bolyp tursańyz;\r\n•	Alǵashqy vaktsınaden keıin aýyr janama áserler baıqalsa.\r\nVaktsınanyń paıdalylyǵyna qatysty nemese basqa da suraqtaryńyz bolsa.\r\n\r\nTegter: \r\nV gepatıtine qarsy vaktsınalaý\r\n  \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(802,'article','1458','Ót qabyndaǵy tastar','qz','2018-11-21 08:37:19','2018-11-21 08:27:00','Ót qaby – bul baýyrdyń astynda ornalasqan, almurt tárizdi múshe. Onyń ishinde maılardy qorytý úshin qyzmet etetin, baýyrda óndiriletin suıyqtyq bolady. Asqazan  men ishek tamaqty aınaldyryp jatqanda, «jalpy ót tútigi» dep atalatyn tútik arqyly ót qabynan suıyqtyq jiberiledi. Bul tútik ót qaby men baýyrdy ash ishekpen jalǵaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1458',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ót','y','   Ót qabyndaǵy tastar Ót qaby – bul baýyrdyń astynda ornalasqan, almurt tárizdi múshe. Onyń ishinde maılardy qorytý úshin qyzmet etetin, baýyrda óndiriletin suıyqtyq bolady. Asqazan  men ishek tamaqty aınaldyryp jatqanda, «jalpy ót tútigi» dep atalatyn tútik arqyly ót qabynan suıyqtyq jiberiledi. Bul tútik ót qaby men baýyrdy ash ishekpen jalǵaıdy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nJalpy aqparat\r\nÓt qaby – bul baýyrdyń astynda ornalasqan, almurt tárizdi múshe. Onyń ishinde maılardy qorytý úshin qyzmet etetin, baýyrda óndiriletin suıyqtyq bolady. Asqazan  men ishek tamaqty aınaldyryp jatqanda, «jalpy ót tútigi» dep atalatyn tútik arqyly ót qabynan suıyqtyq jiberiledi. Bul tútik ót qaby men baýyrdy ash ishekpen jalǵaıdy.\r\n \r\n  \r\n \r\nIshtiń músheleri: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n \r\n  \r\nBaýyr  - adam organızmindegi eń úlken múshe. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Baýyr qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Ol taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, aǵzanyń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\r\n \r\nÓt qaby baýyrdyń astynda ornalasqan qaltasha tárizdi bolady. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolǵan. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.\r\n \r\nSebepteri jáne sımptomdary\r\nEger ót tútikterinen óttiń aǵýyna birdeńe kedergi bolsa, onda jaısyzdyq paıda bolýy múmkin. Ádette, mundaı jaǵdaıǵa óttegi tastar sebepker bolyp jatady. Ót qabynda tastyń túzilýi óttiń quram bólikteriniń qataıýyna baılanysty oryn alady. Ót tas aýrýynyń ustamalary ádette tamaq ishkennen keıin mazalaıdy. Ót tas aýrýynyń sımptomdary: júrektiń aınýy, qusý, ishtegi, arqadaǵy nemese oń qoldyń astyndaǵy aýyrsyný sezimderi. \r\nÓt qabynyń tastary kóbinese  egde jastaǵy adamdarda, áıelderde, artyq salmaǵy bar adamdarda kezdesedi .\r\n \r\nEmdeý\r\nÓt qabynyń tastary basqa aýrýlardy tekserý barysynda jıi anyqtalyp jatady. Eger sımptomdary bolmasa, arnaıy emdeýdi qajet etpeıdi.  Jalpy bul jaǵdaıdy ońtaıly sheshýdiń keń taralǵan ádisi – ót qabyn alyp tastaý. Adamdar ót qabynsyz da ómir súre beredi. Ót suıyqtyǵy ash ishekke basqa tásildermen de túsedi.\r\nDerekkóz: AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýtarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/gallstones.html\r\nKóp qaıtalanbaly qusý (erlerde | áıelderde)\r\nAsqazannyń aýrýy (erlerde)\r\n\r\nTegter:\r\n \r\ntastar\r\nót\r\nót qaby\r\nbaýyr\r\nót qabyndaǵy tastar\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(803,'article','1525','Jutqynshaq arty abstsessi','qz','2018-11-28 11:30:28','2018-11-28 11:25:00','Jutqynshaq arty abstsessi – jutqynshaqtyń artqy betindegi tinderge irińniń jınaqtalýy. Bul adam ómirine qaýip tóndirýi yqtımal jaǵdaı. \r\n\r\nJutqynshaqtyn anatomııalyq qurylymyna óńesh, keńirdek, kómekeı jáne badamshalar kiredi.\r\n\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi kóbinese 5  jasqa deıingi balalarda damıdy, degenmen, bul atalmysh aýrý basqa jasta múldem kezdespeıdi deýge de bolmaıdy.\r\n\r\nInfıtsırlengen materıal (iriń) jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda jınaqtalady. Aýrý jutqynshaqtyń ınfektsıasyn juqtyrǵanda birden nemese juqtyrǵannan keıin ýaqyt óte paıda bolý múmkin.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1525',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jutqynshaq','y','   Jutqynshaq arty abstsessi Jutqynshaq arty abstsessi – jutqynshaqtyń artqy betindegi tinderge irińniń jınaqtalýy. Bul adam ómirine qaýip tóndirýi yqtımal jaǵdaı. \r\n\r\nJutqynshaqtyn anatomııalyq qurylymyna óńesh, keńirdek, kómekeı jáne badamshalar kiredi.\r\n\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi kóbinese 5  jasqa deıingi balalarda damıdy, degenmen, bul atalmysh aýrý basqa jasta múldem kezdespeıdi deýge de bolmaıdy.\r\n\r\nInfıtsırlengen materıal (iriń) jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda jınaqtalady. Aýrý jutqynshaqtyń ınfektsıasyn juqtyrǵanda birden nemese juqtyrǵannan keıin ýaqyt óte paıda bolý múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi – jutqynshaqtyń artqy betindegi tinderge irińniń jınaqtalýy. Bul adam ómirine qaýip tóndirýi yqtımal jaǵdaı. \r\n\r\n\r\n\r\nJutqynshaqtyn anatomııalyq qurylymyna óńesh, keńirdek, kómekeı jáne badamshalar kiredi.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi kóbinese 5  jasqa deıingi balalarda damıdy, degenmen, bul atalmysh aýrý basqa jasta múldem kezdespeıdi deýge de bolmaıdy.\r\n\r\nInfıtsırlengen materıal (iriń) jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda jınaqtalady. Aýrý jutqynshaqtyń ınfektsıasyn juqtyrǵanda birden nemese juqtyrǵannan keıin ýaqyt óte paıda bolý múmkin.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n•	Tynys alý qıyndaıdy;\r\n•	Jutyný qıyndaýy;\r\n•	Silekeı aǵady;\r\n•	Joǵary qyzba oryn alady;\r\n•	Tynys alǵanda ysqyryqty dybys estiledi (strıdor);\r\n•	Tynys alý kezinde qabyrǵaaralyq bulshyqetter jıyrylady (qabyrǵa aralyq retraktsııa);\r\n•	Tamaqtaq qatty aýyrady;\r\n•	Basty burý qıynǵa soǵady. \r\n\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n\r\nDárigerge  jutqynshaǵyńyzdy teksertý qajet. Dáriger nemese meıirbıke jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasyn maqtalyq tyǵynmen aqyryndap súrtedi. Bul em-shara jutqynshaqtaǵy daqyldy tekserýge arnalǵan laboratorııalyq tekserý ádisi bolyp tabylady.\r\n\r\nBasqa da tekserý ádisteri:\r\n\r\n•	Jalpy qan taldamasy (JQT)\r\n•	Moıyndy kompıýterlik tomografııaǵa túsirý (KT)\r\n•	Moıynnyń rentgenografııasy\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nZaqymdalǵan aımaqty tazalaý úshin hırýrgııalyq ádis qoldanylady. Keıde tynys joldarynyń isinýin azaıtý úshin kortıkosteroıdtar taǵaıyndalady.Infektsııany emdeý úshin antıbıotıkterdiń joǵary dozasyn tamyr ishine engizedi.\r\n\r\nOsylaı, tynys alý joldary isiný kezinde bitelmeı qorǵanysta bolady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nBul aýrý kezinde mindetti túrde shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Bul jaǵdaıda tynys alý joldary bitelýi de múmkin. Ol ómirge qaýipti. Ýaqytynda emdelse, densaýlyq tolyq qalpyna kelýi múmkin.\r\n\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n\r\n•	Tynys joldarynyń obstrýktsııasy (bitelýi)\r\n•	Aspıratsııa (tynys joldaryna ártúrli bóten zattardyń túsýi)\r\n•	Medastınıt (kókirek aımaqyndaǵy tinderdiń qabynýy)\r\n•	Osteomıelıt (súıketiń ishine ótip ketetin ınfektsııa)\r\nBul tizimde asqynýdyń  barlyq túri jazylmady.\r\n\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n\r\nEger ózińizdiń nemese  balańyzdyń dene qyzýy tym joǵarlasa jáne tamaǵyńyz qatty ayrsa, dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nShuǵyl túrde jedel járdem shaqyryńyz, eger:\r\n\r\n•	Tynys alý qıyndasa,\r\n•	Tynys alý kezinde ysqyryqty dybystar (strıdor) estilse;\r\n•	Qabyrǵa arasyndaǵy bulshyqetter tynys alý kezinde kirip ketedi (qabyrǵaralyq retraktsııa)\r\n\r\n\r\nAldyn alý \r\n\r\nÝaqyty farıngıtti nemese basqa tynys alý ınfektsııalaryn dıagnostıkalap, emdese, jutqynshaq artqy abstsessiniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\njutqynshaq arty abstsessi\r\njutqynshaq \r\nabstsess\r\niriń\r\njutynýdyń qıyndaýy\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\nsilekeı aǵý\r\njoǵary temperatýra\r\ntamaqtaǵy aýrý sezimi    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(804,'article','125','Эктодермалдық сегізkөз-құйымшақтық синус','kz','2018-07-18 10:12:59','2018-07-18 10:08:00','Эктодермалдық сегізkөз-құйымшақтық синус (құйымшақтық эпителийлік жол, пилонидалдық синус) – бұл сегізkөз аумағындағы майлы талшықта  тері астындағы тар түтік түрінде көрінетін және бөксе арасындағы ортаңғы сызық бойынша бір немесе бірнеше саңылаумен ашылатын ауру.\r\n\r\nСинустың ұзындығы: 2 - 10 см болуы мүмкін, тері астындағы талшықта аяқталады және құйымшақпен тікелей байланысты емес. Құйымшақтық эпителийлік жолдың ішкі бетінде түктер, тер және май бездері болады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=125',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Эктодермалдық','y','   Эктодермалдық сегізkөз-құйымшақтық синус Эктодермалдық сегізkөз-құйымшақтық синус (құйымшақтық эпителийлік жол, пилонидалдық синус) – бұл сегізkөз аумағындағы майлы талшықта  тері астындағы тар түтік түрінде көрінетін және бөксе арасындағы ортаңғы сызық бойынша бір немесе бірнеше саңылаумен ашылатын ауру.\r\n\r\nСинустың ұзындығы: 2 - 10 см болуы мүмкін, тері астындағы талшықта аяқталады және құйымшақпен тікелей байланысты емес. Құйымшақтық эпителийлік жолдың ішкі бетінде түктер, тер және май бездері болады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n Жалпы ақпарат\r\n\r\nЭктодермалдық сегізкөз-құйымшақтық синус (құйымшақтық эпителийлік жол, пилонидалдық синус) – бұл сегізкөз аумағындағы майлы талшықта  тері астындағы тар түтік түрінде көрінетін және бөксе арасындағы ортаңғы сызық бойынша бір немесе бірнеше саңылаумен ашылатын ауру.\r\n\r\nСинустың ұзындығы: 2 - 10 см болуы мүмкін, тері астындағы талшықта аяқталады және құйымшақпен тікелей байланысты емес. Құйымшақтық эпителийлік жолдың ішкі бетінде түктер, тер және май бездері болады.      \r\n\r\n\r\n\r\nЭктодермалдық сегізкөз-құйымшақтық синус келесі түрде болуы мүмкін:\r\n\r\n·         пилонидалдық абсцесс (сегізкөз-құйымшақтық аумақта іріңдеу)\r\n\r\n·         пилонидалдық киста (сегізкөз-құйымшақтық аумақтағы терінің дамуының аномалиясы)\r\n\r\n·         пилонидалдық синустық түйін (сегізкөз-құйымшақтық аумақтағы кистоздық қуыстың түзілуі)\r\n\r\n\r\n Себептері\r\n\r\nЭктодермалдық сегізкөз-құйымшақтық синустың пайда болу себептері толық анықталмаған. Бірқатар зерттеушілер бұл ауруды туа біткен санайды, эмбрионның өсуі барысында құйымшақтың дамуының толық емес цикліне байланысты. Басқа ғалымдар бұл жағдай бөксе арасындағы қыртыста тері  астына өсе бастайтын түктерге байланысты туындайды деп санайды.\r\n\r\nБұл ауру жиі байқалады:\r\n\r\n·         ерлерде\r\n\r\n·         артық салмағы бар адамдарда\r\n\r\n·         аталған аумақтағы жарақаттан немесе тітіркеністен\r\n\r\n·         теріде шамадан артық түктену болатын адамдарда\r\n\r\n·         көп отыратын адамдарда\r\n\r\n·         қысатын киім киетін адамдарда.\r\n\r\n \r\n Симптомдары\r\n\r\n·         құйымшақ аумағында ірің ағуы\r\n\r\n·         науқас отыратын аумағының ісінуі\r\n\r\n·         құйымшақтың қасындағы аумақта ісіну, қышу, жергілікті температураның артуы\r\n\r\n·         дене температурасының артуы, әлсіздік, жалпы нашар сезіну\r\n\r\n·         бір немесе бірнеше саңылаудың болуы, олардан түктер шығып тұрады, басқанда сұйықтық шығады.\r\n\r\nАуру симптомсыз өтуі мүмкін, бұл жағдайда бөксе арасындағы қыртыста шағын шұңқыр ғана байқалады.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nАуру дәрігердің қарауы қарауы кезінде анықталады. Дәрігер келесі сұрақтарды қояды:\r\n\r\n·         бөксе аумағында теріде көрінетін өзгерістер бар ма?            \r\n\r\n·         Бөксе аумағында іріңдеу байқалады ма?\r\n\r\n·         Басқа шағымдарыңыз бар ма?\r\n\r\nКейде зақымданған аумақтың компьютерлік томографиясы өткізіледі.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЭктодермалдық сегізкөз-құйымшақтық синус қауіпті симптомдарды туындатпаса, емдеуді қажет етпейді.\r\n\r\nПилонидалдық абсцессті ашып, шайып, антибактериалдық құралдармен өңдеу қажет.  Антибиотиктер ауру айқын болса қолданылады, егер инфекция терінің басқа аумағына таралатын болса.\r\n\r\nҚұйымшақтық эпителийлік жолды жою бойынша басқа хирургиялық операцияларға жатады:\r\n\r\n·         теріні алмастыру\r\n\r\n·         Қайта пайда болған абсцессті жою бойынша хирургиялық операция.\r\n\r\n инфекцияның алдын алу үшін зақымданған аумақты таза ұстап, ұдайы түктерді алып тастап отырса, жағдай жақсарады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nАурудың түрі мен емдеудің барысына байланысты эктодермалдық сегізкөз-құйымшақтық синус әдетте, 4-10 апта ішінде өтеді.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nБөксе арасындағы аумақта  келесілерді байқасаңыз дәрігерге көріну қажет:\r\n\r\n·         ауырсыну\r\n\r\n·         ісіну\r\n\r\n·         қызару\r\n\r\n·         іріңдеу\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nЭктодермалдық сегізкөз-құйымшақтық синустың алдын алудың жалғыз тәсілі  - оны жою бойынша уақытылы жоспарлы хирургиялық операция.\r\n\r\nОперациядан кейін асқынулардың алдын алу үшін ұсынылады:\r\n\r\n·         операциядан кейін үш апта бойы отыруға, ауыр көтеруге болмайды\r\n\r\n·         тігісті алып тастағаннан кейін күнделікті гигиеналық душ қабылдау қажет (аталған аумақты шаю қажет)\r\n\r\n·         операциядан кейін 6 ай бойы айына 2 рет операция аумағында эпиляция өткізу қажет\r\n\r\nқатты ортаңғы тігісі бар тар киім кимеу (операциядан кейінгі тыртықтың жарақатының алдын алу үшін).    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(805,'article','272','Сперматоцеле (аталық бездің кистасы)','kz','2018-08-01 10:56:24','2018-08-01 10:50:00','Сперматоцеле, аталық бездің кистасы – ұманың маңайындағы сұйықтық толған, ауырсынбайтын, қатерсіз түзіліс, ол ұрық сұйықтығының ағуының бұзылысы нәтижесінде пайда болады. Сперматоцеле әдетте, аталық бездің жоғарғы бөлігінде немесе артында орналасады. Кистаның қабырғасы әдетте, тегіс, ақшыл, бұлыңғыр сұйықтықпен толған, және әдетте, шәует болады. Сперматоцеле тұрақты болуы мүмкін, немесе өседі. Егер оның өлшемі айқын ұлғайса, және ауырсыну пайда болса, емдеудің мүмкін нұсқаларының бірін орындау қажет. Жалпы, сперматоцеле аса күрделі ауру емес.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=272',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сперматоцеле','y','   Сперматоцеле (аталық бездің кистасы) Сперматоцеле, аталық бездің кистасы – ұманың маңайындағы сұйықтық толған, ауырсынбайтын, қатерсіз түзіліс, ол ұрық сұйықтығының ағуының бұзылысы нәтижесінде пайда болады. Сперматоцеле әдетте, аталық бездің жоғарғы бөлігінде немесе артында орналасады. Кистаның қабырғасы әдетте, тегіс, ақшыл, бұлыңғыр сұйықтықпен толған, және әдетте, шәует болады. Сперматоцеле тұрақты болуы мүмкін, немесе өседі. Егер оның өлшемі айқын ұлғайса, және ауырсыну пайда болса, емдеудің мүмкін нұсқаларының бірін орындау қажет. Жалпы, сперматоцеле аса күрделі ауру емес. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n  \r\n\r\nЕрлердің репродуктивті жүйесінің ағзаларына жыныстық мүше, ұма, ұрықтық көпіршіктер және қуық асты безі жатады.\r\n\r\n\r\nСперматоцеле дегеніміз не?\r\n\r\nСперматоцеле, аталық бездің кистасы – ұманың маңайындағы сұйықтық толған, ауырсынбайтын, қатерсіз түзіліс, ол ұрық сұйықтығының ағуының бұзылысы нәтижесінде пайда болады. Сперматоцеле әдетте, аталық бездің жоғарғы бөлігінде немесе артында орналасады. Кистаның қабырғасы әдетте, тегіс, ақшыл, бұлыңғыр сұйықтықпен толған, және әдетте, шәует болады. Сперматоцеле тұрақты болуы мүмкін, немесе өседі. Егер оның өлшемі айқын ұлғайса, және ауырсыну пайда болса, емдеудің мүмкін нұсқаларының бірін орындау қажет. Жалпы, сперматоцеле аса күрделі ауру емес.\r\n\r\n \r\nСперматоцеленің пайда болу себептері қандай?\r\n\r\nСперматоцеленің пайда болуының нақты себебі белгісіз. Сперматоцеле жарақаттың немесе қабынудың нәтижесінде пайда болуы мүмкін, бірақ, бұл міндетті түрде емес. Киста шығу түтіктері мен қосалқылардың бітелуінде де пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, мүмкін себебі ретінде диэтилстильбэстролдың (ДЭС), эстрогеннің жасанды түрінің құрсақ ішінде әсерін де қарастырады.\r\n\r\n \r\nБұл ауру қаншалықты жиі кездеседі?\r\n\r\nСперматоцеленің даму жиілігі нақты зерттелмеген, бірақ, барлық ерлердің 30 % шағын кисталар болады деп саналады, ал үлкен сперматоцеле сирек кездеседі. Аурушаңдық жасқа байланысты артады, сперматоцеле 40-50 жаста көп анықталады. Ауруға нәсілдік немесе этникалық бейімділік жоқ.\r\n\r\n \r\nСперматоцеленің симптомдары қандай?\r\n\r\nСперматоцеле әдетте, симптомсыз өтеді. Дегенмен, кейде ерлер ұманың аумағындағы ауырлыққа, батып ауырсынуға, жайсыздыққа шағымданады.\r\n\r\n\r\nСперматоцеле қалай анықталады?\r\n\r\nСперматоцеле әдетте, ұманың аумағын науқастың өзі немесе дәрігер қарағанда анықталады. Диафаноскопия (жарық сәулесін өткізіп, қарау) кезінде сәуле сперматоцеле арқылы өтеді, бұл түзілістің күрделі іс еместігін, қатерсіз киста екендігін көрсетеді. Ультрадыбыстық зерттеу ауруды анықтаудың сенімді, араласуы аз және қымбат емес әдісі.\r\n\r\n \r\nАуру қалай емделеді?\r\n\r\nКөпшілік жағдайларда сперматоцеле жайсыздық туындатпайды және науқастар оны көбінесе, байқамайды. Ауырсыну болмаса, науқасты жай бақылау ұсынылады. Дегенмен, кейбір науқастар кистаның өлшеміне байланысты жайсыздық, ауырсынуды сезінеді. Мұндай жағдайларда емдеудің келесі нұсқалары ұсынылады:\r\n\r\nДәрімен емдеу: сперматоцелеге байланысты ауырсынуды жеңілдету үшін анальгетиктер немесе қабынуға қарсы құралдар тағайындалады. Сперматоцелені емдеу үшін басқа ешқандай дәрі қарастырылмайды.\r\n\r\nЕмдеудің араласуы аз әдістері: Аспирация және склеротерапия – сперматоцелені емдеуде сирек қолданылатын екі тәсіл.  Аспирация кезінде сперматоцелені инемен тесіп, ішіндегісін шприцтің көмегімен  алады. Склеротерапия кезінде тітіркендіретін бөлікті  сперматоцеленің қуысына енгізеді, бұл оның қабырғасының түсуіне және сұйықтықтың түзілуінің тоқтауына ықпал етеді. Кейбір жұмыстарда емдеудің бұл әдістерінің тиімділігі және қауіпсіздігі сипатталғанымен, жалпы, олар ұсынылмайды. Сперматоцеленің қайталануы – асқыну, емдеудің екі әдісінен кейін де кездеседі, химиялық эпидидимит және ауырсыну склеротерапияның асқынулары. Аспирация және склеротерапия қосалқылардың зақымдану қаупі салдарынан ұрпақ өрбіту жасындағы ерлерде қолданылмайды, нәтижесінде, ұрық шығару жолдарының өткізгіштігі бұзылады.\r\n\r\nХирургиялық емдеу: Сперматоцелеэктомия – симптомдық кисталарды емдеудің стандарттық әдісі, бұл шара кезінде  сперматоцелені хирургиялық жолмен алып тастау және оны қасындағы қосалқының тінінен ажырату қарастырылады. Хирургиялық емдеудің мақсаты – сперматоцелені алып тастау, ерлердің репродуктивтік жүйесінің тұтастығын сақтай отырып. Сперматоцелеэктомия – амбулаторлық шара, жергілікті немесе жалпы анестезиямен, бір сағат ішінде орындалады. Кейде операция кезінде қосалқы алынып тасталады.\r\n\r\n \r\nХирургиялық емдеуден не күтуге болады?\r\n\r\nҰманы ұстап тұратын арнайы таңғышты  (суспензорий) салғаннан кейін науқасты үйге шығарады. Ісінуді азайту үшін екі –үш күн бойы шап аумағында мұз салынған пакетті қою ұсынылады. Ауырсынуды басатын дәрілік препараттар операциядан кейін 1-2 күнге тағайындалады. Науқастар шара өткеннен кейін 48 сағаттан соң жуына алады. Дәрігерге қайта келу операциядан кейін 1-3 аптадан кейін тағайындалады.  Суспензорийді 7-14 күн бойы ұстау қажет. Ұманың ісінуі әдетте, 2-21 күн бойы сақталады.\r\n\r\nСперматоцелеэктомияның асқынуы сирек болады, бірақ, оған қызба, жұқпалар, қан кетуі, қайталану және ұдайы ауырсыну кіреді. Сперматоцеленің қайталануы шамамен, 10-25% жағдайда пайда болады. Сондай-ақ, ұрық шығару жолдарының бітелуі пайда болуы мүмкін, бұл бедеулікке апаруы мүмкін. Сондықтан, бұл әдіс балалы болуды жоспарлайтын ерлерге, көбінесе, ұсынылмайды.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(806,'article','298','Трихомониаз','kz','2018-08-05 10:57:35','2018-08-05 10:51:00','Трихомониаз – қоздырушысы  іншек трихоманадасы Trichomonasvaginalis бактериясы болатын ауру. Бұл инфекция жыныстық жолмен беріледі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=298',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Трихомониаз','y','   Трихомониаз Трихомониаз – қоздырушысы  іншек трихоманадасы Trichomonasvaginalis бактериясы болатын ауру. Бұл инфекция жыныстық жолмен беріледі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nТрихомониаз – қоздырушысы  іншек трихоманадасы Trichomonasvaginalis бактериясы болатын ауру. Бұл инфекция жыныстық жолмен беріледі.\r\n\r\n\r\n\r\nӘйелдердің жыныстық жүйесі\r\n\r\n\r\n\r\nЕрлердің жыныстық жүйесі\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nКөбінесе, жұқпалану науқас адаммен немесе инфекцияны жұқтырған адаммен жыныстық қатынаста орын алады.\r\n\r\nЖұғуына себеп болуы мүмкін:\r\n\r\n·         Қорғаныссыз жыныстық қатынас;\r\n\r\n·         Жыныстық серіктестердің көп болуы;\r\n\r\n·         Венерологиялық аурулардың емделмеуі немесе бұрын болуы;\r\n\r\n·         Жыныстық серіктестерді таңдамау;\r\n\r\nІншек  трихомонадасы жалған аяқшаларымен белсенді қозғалуға қабілетті. Несеп шығару жолдарына немесе жыныстық ағзаларға түсіп, трихомонадалар жасушаларға аяқшаларымен тез бекиді. Одан кейін микроорганизмдер қарқынды көбейе бастайды. Олар тым көбейіп кетсе, адамның жасушаларын зақымдай бастайды.\r\n\r\nТрихомониаз ойықжара түзілуін туындатады, бұл  вирустардың жұғу қаупін арттырады, мысалы, В және С гепатитін. Бұл жыныстық жолмен таралатын кең таралған жұқпалар.\r\n\r\nӘйелдерде трихомонадалар жатыр мойнында, іншекте, қуықта, несеп шығару жолында анықталады. Ерлерде  трихомонадалар несеп шығару жолында,  қуық асты безінде ,аталық бездің қосалқысы мен шәуетте анықталады.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nӘйелдерде:\r\n\r\n·         Симптомдары жұқпаланудан кейін 28-ші күнге қарай көрініс береді\r\n\r\n·         Жыныстық қатынас кезіндегі жайсыздық\r\n\r\n·         Бөксенің ішкі бетіндегі қышу\r\n\r\n·         Іншектен бөлінді шығуы (аздаған, жасыл-сары, көпіршікті)\r\n\r\n·         Іншек қышуы (жыныс жолдарының қышуы)\r\n\r\n·         Клитордың ісінуі\r\n\r\n·         Жыныстық жолдардан жағымсыз иіс шығуы.\r\n\r\nЕрлерде:\r\n\r\n·         Несеп шығарудан немесе шәует шашудан кейін күйдіру сезімі\r\n\r\n·         Үрпінің қышуы (несеп шығару жолы)\r\n\r\n·         несеп шығару жолынан аздаған бөлінді шығуы\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nТрихомониазды анықтау үшін іншектен (әйелдерде) несеп шығару жолдарынан, қуық асты безінің сөлінен (ерлерде) жұғынды алып, микроскоппен қарайды. Жалпы жұғынды нәтижесі  зерттеудің дәл әдістерімен расталады.\r\n\r\nӘйелдерге қарағанда ерлерде ауруды анықтау қиынырақ.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nӘдетте, емдеу үшін метронидазол және басқа антибиотиктер қолданылдады. Дәрі ішу кезінде жыныстық қатынасқа түспеу және алкоголь ішпеу қажет. Қос жыныстық серіктес те емделуі тиіс, аурудың симптомдары біреуінде болмаса да.\r\n\r\n\r\nАурудың болжамы\r\n\r\nДұрыс емдеуде ауру толығымен жазылады.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nАурудың мүмкін асқынулары -   жатыр мойнының қатерлі ісігі , бедеулік, АИТВ (ВИЧ), сондықтан, дереу дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\nЕрлерде кейде трихомониаздың салдарынан  простатит (қуық асты безінің қабынуы) дамуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nТрихомониазға күмәндансаңыз немесе симптомдары болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nӨзіңіз емделіп, жыныстық серіктесіңіз емделмесе, қайтадан жеңіл жұқтыруыңыз мүмкін.\r\n\r\nЖыныстық серіктесіңізге ауру туралы хабарлау маңызды, оны ешнәрсе мазаламаса да тексеруден өтіп, емделгені дұрыс. Аурудың симптомсыз өтуі оның асқынуының даму қаупін азайтпайды.\r\n\r\nМоногамдық  (1 ғана  жыныстық серіктес) қатынастар – аурудың алдын алуда сенімділік береді.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(807,'article','335','Увеит','kz','2018-08-07 09:29:25','2018-08-07 09:19:00','Увеит –көз ұясының тамырлы қабықшасының (көздің ортаңғы қабатының) тітіркенуімен және ісінуімен сипатталатын ауру. Көз  ұясының тамырлы қабықшасы торқабықтың қанмен қамтамасыз етілуінің негізгі бөлігін қамтамасыз етеді. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=335',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','У','Увеит','y','   Увеит Увеит –көз ұясының тамырлы қабықшасының (көздің ортаңғы қабатының) тітіркенуімен және ісінуімен сипатталатын ауру. Көз  ұясының тамырлы қабықшасы торқабықтың қанмен қамтамасыз етілуінің негізгі бөлігін қамтамасыз етеді.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nУвеит –көз ұясының тамырлы қабықшасының (көздің ортаңғы қабатының) тітіркенуімен және ісінуімен сипатталатын ауру. Көз  ұясының тамырлы қабықшасы торқабықтың қанмен қамтамасыз етілуінің негізгі бөлігін қамтамасыз етеді. \r\n\r\n\r\n \r\n\r\nСебептері\r\n\r\nУвеит ревматоидтық артрит немесе анкилоздық спондилит, инфекциялар секілді аутоиммундық ауруларда, немесе уыттардың әрекет етуінде пайда болуы мүмкін. Дегенмен, көп жағдайда аурудың даму себебі белгісіз.\r\n\r\nАурудың кең таралған түрі – алдыңғы увеит, бұл кезде көздің алдыңғы бөлігінде қабыну пайда болады.  Оны иридоциклит атайды, әдетте, тек диафрагма – көздің нұрлы қабығы зақымданады. Қабыну аутоиммундық аурулармен байланысты болуы мүмкін, бірақ, көбінесе, сау адамдарда да болады. Бұзылыс тек бір көзді зақымдауы мүмкін. Ол көбінесе, жастар мен орта жастағы адамдардың арасында кең таралған.\r\n\r\nАртқы увеит көз  ұясының тамырлы қабықшасының артқы бөлігін зақымдайды. Бұл бөлікке көздің ортаңғы қабатындағы тамырлы қабықша, қантамырлар қабаты және дәнекер тіндер кіреді. Бұл түрі хориоидит аталады. Егер тек торқабық зақымданса, үрдіс  хориоретинит аталады. Бұл ауру жүйелі инфекциялары немесе аутоиммундық аурулары бар адамдарда дамиды.\r\n\r\nУвеиттің басқа түрі – ортаңғы увеит. Бұл кезде қабыну көздің нұрлы қабығы мен тамырлы қабығы арасындағы бөлімде пайда болады. Ортаңғы увеит әдетте, жас ер адамдарда кездеседі,  және Крон аурумен немесе шашыраңқы склерозбен байланысты болуы мүмкін.\r\n\r\nУвеит келесі аурулармен қосарлануы мүмкін:\r\n\r\n* ЖИТС (СПИД)\r\n* Анкилоздық спондилит\r\n* Бехчет синдромы\r\n* Цитомегаловирустық ретинит\r\n* Құрсау теміреткі\r\n* Гистоплазмоз\r\n* Жарақат\r\n* Кавасаки  ауруы\r\n* Псориаз\r\n* Реактивтік артрит\r\n* Ревматоидтық артрит\r\n* Саркоидоз\r\n* Сифилис\r\n* Токсоплазмоз\r\n* Туберкулез\r\n* Телімді емес ойық жаралы колит\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nУвеит бір немесе екі көзді де зақымдауы мүмкін. Симптомдары тез дамиды және оған кіретіндер:\r\n\r\n* Көрудің бұлдырауы\r\n* Көз алдында қара дақтар жүруі\r\n* Көздегі ауырсыну\r\n* Көздің қызаруы\r\n* Жарыққа сезімталдық\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАурудың тарихының және көздің толық тексерілуі өткізілуі шарт. Зертханалық тексерулер инфекцияны немесе аутоиммундық ауруды ескеру үшін қажет.\r\n\r\nОртаңғы увеиті бар 25-тен асқан адамдарға шашыраңқы склерозды ескеру үшін мидың және омыртқа бағанының магниттік-резонанстық томографиясы өткізілуі тиіс. \r\n\r\n\r\n\r\nКөру аумағын анықтау үшін орталық және шеткері көруді тексеру жүргізіледі. Көру аумағының өзгерісі глаукома немесе ретинит секілді аурулардың болуын нұсқайды.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nИридоциклит әдетте, жеңіл өтеді. Емдеуге кіреді:\r\n\r\n* Қара (қоңыр) көзәйнек кию\r\n* Ауырсынуды азайту үшін қарашықты кеңейтетін көз тамшылары\r\n* Стероидты көз тамшылары.\r\n \r\nОртаңғы увеит әдетте, көз тамшыларымен емделеді. Басқа да дәрілер, оның ішінде, ішетін, иммундық жүйені басу үшін тағайындалады.\r\n\r\nАртқы увеитті емдеу ауруды туындатқан ауруға байланысты, бірақ, әрдайым оған ішілетін стероидтар кіреді. Кейде аутоиммундық аурудың мамандарының, сифилис (мерез), туберкулез, ЖИТС (СПИД), саркоидозили, Бехчет ауруы секілді инфекцияны емдейтін мамандардың қосымша кеңестері қажет.\r\n\r\nЕгер увеит жүйелік жұқпадан болса, емдеуге антибиотиктер және кортикостероидтар аталатын қабынуға қарсы дәрілік препараттар кіреді. Аутоиммундық  ауруларды емдеу туралы ақпаратты да қараңыз.\r\n\r\n \r\n Болжамы\r\n\r\nДұрыс емделсе, алдыңғы увеит бірнеше күн немесе апта ішінде өтеді. Дегенмен, жиі қайталануы мүмкін.\r\n\r\nАртқы увеитке байланысты қабыну бірнеше айдан жылға дейін созылып, дұрыс емделгеннің өзінде көруді жоғалтуға апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Катаракта\r\n* Торқабықтың астына сұйықтықтың кіруі\r\n* Глаукома\r\n* Торқабықтың ажырауы\r\n* Көруді жоғалту.\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nУвеиттің симптомдары болса дәрігермен кеңесу қажет. Көздің ауырсынуы немесе көрудің нашарлауы - дәрігерге шұғыл көрінуді талап ететін симтомдар.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nНегізгі ауруды емдеу жүйелік жұқпа, аутоиммундық  аурулары бар адамдарда увеиттің пайда болуының алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nИридоциклит; ортаңғы увеит; Хориоидит; Хориоретинит; алдыңғы увеит; артқы увеит.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(808,'article','416','А Гепатиті','kz','2018-08-09 09:50:04','2018-08-09 09:48:00','\'\'__Бұл қандай ауру? __\'\'Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысты болып жүр.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.. В және С гепатиттері туралы қосымша ақпарат алу үшін арнайы сайттардан қараңыз: гепатит В  және гепатит С.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=416',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','А','y','   А Гепатиті \'\'__Бұл қандай ауру? __\'\'Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысты болып жүр.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.. В және С гепатиттері туралы қосымша ақпарат алу үшін арнайы сайттардан қараңыз: гепатит В  және гепатит С. Бұл қандай ауру? Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысты болып жүр.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.. В және С гепатиттері туралы қосымша ақпарат алу үшін арнайы сайттардан қараңыз: гепатит В  және гепатит С.\r\n\r\nА Гепатиті гепатиттердің ең қауіпті түрі болып табылады. В және С гепатитінен айырмашылығы А гепатитінде созылмалы аурудың дамуына алып келмейді.\r\n\r\nВирусты А гепатиті  ластанған су мен бұзылған азық-түлік арқылы беріледі. Сондай-ақ, А Гепатитімен ауыратын адамнан да жұғады.  Вируысты А гепатиті науқастың нәжісінен де бөлінеді.  Инкубациялық деп аталатын кезеңі 15-45 күнге дейін созылады. Нәжістен басқа, қан  және организмнің басқа да сұйықтықтарынан жұқтыруы мүмкін.\r\n\r\nВирусты А гепатиті емделгеннен кейін организмде салып қалмайды. Сондай-ақ,  А гепатитінің тарататын нақты фактор жоқ, деседе, осы инфекцияны адам өзі ауырмаса да, басқаларға таратып жүруі ықтимал.  Осындай жағдай (тасымалдаушы) В гепатитінде де пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nА гепатитінің қауіпті факторлары:  А гепатитімен ауыратын адаммен бірге өмір сүру, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Америка елдеріне туристік сапармен бару, сондай-ақ, есірткіні тамыр ішіне қолдану.\r\nА Гепатитнің белгілері:\r\n•	Сарғыштану \r\n•	Әлсіреу\r\n•	Дене температурасының сәл көтерілуі\r\n•	Барлық дененің қышынуы\r\n•	Тәбеттің болмауы\r\n•	Несептің күңгірттенуі (оның түсі күңгірт-сары немесе қоңыр түсті болады)\r\n•	Нәжістің түссізденуі (нәжіс ақшыл-сұр түсті болады).\r\n\r\nА гепатитінің диагнозын табу үшін  дәрігер,  зертханалық зерттеулер негізінде тексеру жүргізеді.  Антиденелерді қатыстыра отырып, бауыр ферменттерінің деңгейін  анықтайды.\r\n\r\nЕмделуі. А гепатитіне арналған арнайы емдеу түрі жоқ. Науқастардың 85%-нан астамы 3 ай ішінде сауығып кетеді. Басқа науқастарда ауру ұзағырақ созылады, бірақ, әдетте, 6 айдан аспайды. Демалу және төсектік режим ұсынылады. Бауырға зиян келтіретін алкоголь өнімдері мен кейбір дәрі-дәрмектерді пайдаланбау керек. Сондай-ақ майлы тағамдардан бас тартып, Пайдалы ас ретінде – асқабақты тұтыну керек.\r\n\r\nВируысты А гепатитін жұқтырудың алдын-алу үшін: қолды  ұқыптылап жұу керек; сондай-ақ таза суды қолданып және А гепатитімен ауыратын адамдардан мүмкіндігінше аулақ болу керек. Мектепке дейінгі мекемелер мен мектептерді  санитарлық-гигиеналық нормаларға сәйкес  таза сумен қамтамасыз ету  қажет.\r\n\r\nА гепатитімен ауыратын адамдармен байланысқа түскен адамдарға иммуноглобулиндерді енгізу ұсынылады.\r\nА гепатитіне қарсы ең тиімді шара – екпе жүргізу. Екпе (вакцина)  алғаш енгізген күннен бастап 4 апта бойы қорғаныш қызметін атқарады. Ұзақ уақыт бойы қорғау үшін, алғашқы дозадан соң,  6 және 12 ай араға салып барып қосымша екпелер алған дұрыс.\r\nА гепатитіне қарсы екпе егу  ұсынылған адамдар:\r\n•	А гепатитін жұқтыру қаупі жоғары елдерге баратын адамдар. Екпені  4 апта бұрын салдырады, содан соң 6 және 12 ай араға салып енгізу керек. Бұдан басқа, иммуноглобулинді инъекция алуға да болады.\r\n•	В немесе С созылмалы гепатиті бар адамдар\r\n•	Инъекциялық есірткі тұтынушылар.\r\n\r\nТегтер:\r\nГепатит А    \r\nСарғаю  \r\nсары ауру  \r\nГепатит А себебі  \r\nГепатит А емі  \r\nГепатит А симптомдары \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(809,'article','577','Ішкі бүйірлік байламдардың жарақаты','kz','2018-10-05 11:31:12','2018-10-05 11:30:00','__Ішкі бүйірлік байламдардың жарақаты __– айналмалы қозғалыс жасағанда, бүгілу кезінде немесе жылдам бағытты ауыстырғанда, яғни фиксирленген қалып жағдайында соққы тигенде пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=577',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','І','Ішкі','y','   Ішкі бүйірлік байламдардың жарақаты __Ішкі бүйірлік байламдардың жарақаты __– айналмалы қозғалыс жасағанда, бүгілу кезінде немесе жылдам бағытты ауыстырғанда, яғни фиксирленген қалып жағдайында соққы тигенде пайда болады. Ішкі бүйірлік байламдардың жарақаты – айналмалы қозғалыс жасағанда, бүгілу кезінде немесе жылдам бағытты ауыстырғанда, яғни фиксирленген қалып жағдайында соққы тигенде пайда болады.\r\n\r\nІшкі бүйірлік байламдардың жарақатын емдеуде – алдымен тыныштық жағдай керек, мұз басып, төменгі бөліктің компрессиясы қолданылады. Тізенің қозғалысы белгілі уақытқа дейін шектелу керек. Ішкі бүйірлік байламдардың жыртылуы кезінде хирургиялық жолмен ем талап етіледі.\r\n\r\nТегтер: \r\nжарақат\r\nАйналмалы қозғалыс\r\nЖылдам бүгілу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(810,'article','648','Созылмалы бронхит','kz','2018-11-15 09:11:01','2018-11-15 09:03:00','Бронхит – бұл тыныс алу жолдары мен өкпенің қабынуы (немесе қышуы). Тыныс алу жолы деген – өтпеге ауа апатарын түтікше. Оны бронх деп те айтады. Тыныс алу жолдары қабынғанда, олардан шырыштар бөлінеді.  Шырыштар тыныс алу жолдарына кедергі жасайды да, өкпеге ауаның келуін қиындатады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=648',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Созылмалы','y','   Созылмалы бронхит Бронхит – бұл тыныс алу жолдары мен өкпенің қабынуы (немесе қышуы). Тыныс алу жолы деген – өтпеге ауа апатарын түтікше. Оны бронх деп те айтады. Тыныс алу жолдары қабынғанда, олардан шырыштар бөлінеді.  Шырыштар тыныс алу жолдарына кедергі жасайды да, өкпеге ауаның келуін қиындатады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСозылмалы бронхит деген не?\r\nБронхит – бұл тыныс алу жолдары мен өкпенің қабынуы (немесе қышуы). Тыныс алу жолы деген – өтпеге ауа апатарын түтікше. Оны бронх деп те айтады. Тыныс алу жолдары қабынғанда, олардан шырыштар бөлінеді.  Шырыштар тыныс алу жолдарына кедергі жасайды да, өкпеге ауаның келуін қиындатады.\r\nСозылмалы брохиттің симптомдарына келер болсақ, тамақтан шырыш (қақырық) бөлінеді, жөтел пайда болады, тыныс алу қиындайды, кеудеде ауру сезімі байқалады.\r\n«Созылмалы» деген терминнің өзі бұл аурудың ұзақ уақыт бойы мазалайтындығын меңзейді. Созылмалы деп аталатын бронхит, үш айдан артық уақыт мазалайды. Созылмалы бронхит өкпе эмфиземиясымен жиі байланысып  кетеді, ондай жағдай туындағанда, оны өкпенің обструктивті созылмалы ауруы (ӨОСА) деп аталады.\r\n\r\nСозылмалы бронхиттің қандай себептері бар?\r\nШылым шегу созылмалы бронхиттің бірден-бір себебі болып табылады. Шылым түтіні өкпеге барып тыныс алу жолдарын тітіркендіреді, нәтижесенді одан шырыш бөлінеді. Узақ уақыт бойы химиялық бу немесе шаң, сондай-ақ басқа зиянды заттар тыныс алу жолдары арқылы өкпеге түссе, оның әсерінен өкпе тітіркеніп, созылмалы бронхит туындауы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер созылмалы бронхитті қалай диагностикалайды?\r\nДәрігер сізден аурулардың симптомдарын сұрастырады және келесідей сұрақтар қойылуы мүмкін:\r\n•	Сізден қақырық бөлініп, жөтеліңіз күшейді ме?\r\n•	Тыныс алу жолдарында мәселелеріңіз туындады ма?\r\n•	Кеудеңізде қысылып тұрғандай сезім бола ма?\r\n•	Сізде бұл симптомдар қашаннан бері пайда болды?\r\n•	Сіз шылым шегесіз бе?\r\n•	Күніне қанша шылым шегесіз?\r\n•	Шылым шегіп жүргеніңізге қанша жыл болды?\r\n•	Өкпеңізді тітіркендіретін химиялық бу немесе шаң сияқты басқада зиянды заттардан заардап шектіңіз бе?\r\nЕгер дәрігер сізде созылмалы бронхит бар деп тапса, сіз өкпеңіздің зақымдалғанын тексертуіңіз керек. Дәрігер сіздің өкпеңіздің қызметін тексереді, оның қаншалықты жақсы жұмыс істеп жатқанын анықтайды.  Тексеру барысында сіз өкпедегі ауа мөлшерін өлшейтін құрылғы арқылы дем аласыз. Сондай-ақ, дәрігер сізге кеуде жасушаларын тексеру үшін қан талдамасын тапсырып, рентгеннен өтуіңізді міндеттейді.\r\n\r\nСозылмалы бронхитті емдейтін дәрі-дәрмектер бар ма?\r\nИә. Дәрігер созылмалы жөтелді емдеу үшін бронходилататорлар тобындағы дәрілік препараттарды тағайындайды. Бұл дәрілер тыныс алу жолдарын кеңейтеді, еркін тыныс алуға жағдай жасайды. \r\nБұл дәрілерді әдетте ингаляция түрінде қолданады. Ингалятордың қызметі, дәрілерді өкпеге әсер еткізу болып табылады. Ингаляторды дұрыс қолдану керек, себебі өкпеге дәрінің толық қанды әсер етуі соған байланысты. Негізі дәрігер оны қалай қолдану керектігін сізге үйретеді.\r\nҚатты демікпе кезінде, дәрігер сізге теофиллин секілді дәрілік препаратты тағайындайды, олар таблетка түрінде қолданылады.\r\nЕгер ауру симптомдары бұл дәрілерді қолдғанғаннан оңалмаса, дәрігер сізге стероидтарды қолдануды тағайындайды. Оның ингаляциялық және таблеткалық түрлері болады.\r\n\r\nСозылмалы бронхитке тап болғанда атибиотиктер көмектесе ала ма?\r\nСозылмалы бронхитке антибиотиктер көмектесе алмайды.  Олар тек өкпемен байланысты созылмалы жөтелге, өкпелік инфекция кезінде пайда беруі мүмкін. Егер  сізде өкпелік инфекция болса, ол жөтелген кезде, қақырықтың бөлінуімен көріс береді.  Ол кезде қақырық сары немес ашық жасыл түсті болады.  Ондай жағдайда да тыныс тарылып, қалтырау пайда болады.\r\n\r\nОттегі терапиясы жайында не айтуға болады?\r\nСозылмалы бронхит пайда болып, өкпе зақымданған кезде ағзаға оттегі тасымалдану қиындайды.  Егер созылмалы  бронхит ауыр дамыса, және қолданған дәрілеріңіз пайда бермей  жатса, онда, дәрігер сізге қосымша оттегі алуды тағайындайды. Егер дәрігер сізге оттегін алуды тағайындаған болса, онда оны күндіз қаншалықты мөлшерде қолданған болсаңыз, түнде де солай пайдалануды ұмытпаңыз.  Оттегі сізге тыныс алу үшін, әрі қарай өмір сүру үшін қажет болады.\r\n\r\nМен өкпемнің жағдайын жақсарту үшін тағы не істеуім керек? \r\nБірқалыпты физикалық жүктеме тыныс алуға атсалысатын бұлшықеттеріңізді нығайтады. Аптасына жоқ дегенде 3 рет жаттығып тұрыңыз. Содан соң, жаттығу күштемелерін көбейте беріңіз. Мысалы сіз аптасына 3 рет 15 минуттан жүгіруіңіз мүмкін. Уақыт өте келе бұл жаттығуға да бойыңыз үйреніп, ақырындап жүгіруіңізге жылдамдық қосыла бастайды. Содан сіз 20 минут бойы жүгіре бастайсыз, содан 25,30 минут деп кете береді. Дәрігеріңізден өзіңіздің денсаулығыңызға байланысты қандай жаттығудың күн тізбесін орнату керектігін сұрап алыңыз.\r\nӨкпелік реабилитация деп аталатын емдеу бағдарламасы сіздің тыныс алуыңызды жеңілдетеді. Өкпелік реабилитация әдетте пульмонолгпен (өкпе ауруын емдеумен айналысатын дәрігер) бірге өткізіледі. Дәрігер өкпелік реабилитация бағдарламасын өткізу үшін сізді, емдеу мекемесіне жолдауы мүмкін.\r\nТыныс алуды жеңілдету үшін және бір әдіс «ерінді жымқырып тұрып дем шығару» әдісі де көмекші бола алады. Ол үшін терең дем алыңыз, содан соң ауыз арқылы ақырындап дем алыңыз,  енріңізді жымқырып тұрыңыз, тура біреуге ызаланып тұрғандай кейіпте. Бұл жаттығу тыныңтың тарылуын жеңілдетеді, созылмалы жөтелді азайтады. Нәтижесінде сіз өзіңізді жақсы сезініп қаласыз.\r\n\r\nСозылмалы бронхит асқынып кетсе не болады?\r\nСозылмалы бронхит өкпе инфекциясын жоғарлатады, сол үшін сізге әр жыл сайын тұмауға қарсы екпе салдырып тұрған дұрыс.  Одан басқа, әр 5-6 жыл сайын пневмококқа қарсы екпе салдырып тұрыңыз, сонда пневмония ауруынан аман боласыз.\r\n\r\nМен тыныс алуымды жақсарту үшін және жөтелді тоқтатуым үшін не істей аламын?\r\nЕгер сіз шылым шексеңіз, ең бастысы, сіз ол жағымсыз әдеттен айыққаныңыз дұрыс. Себебі, қаншалықты түтін жұтсаңыз, өкпеңіз соншалықты зақымданады. Егер сіз темекіні тастасаңыз, тыныс алуыңыз жақсарады, аз жөтелетін боласыз, және өкпеңіздің жалпы жағдайы оңдалатын болады. Темекіден бас тарту арқылы, өкпенің қауіпті ісігінен аулуқ кетуге болады. Сол үшін дәрігерден шылымды қалай тастау керектігін сұраңыз. \r\nАэрозолдық азықтар, шашқа арналған лактар, шашырайтын бояқтар секілді өкпеңізді тітіркендіретін  заттардан аулақ болыңыз. Химиялық бу мен шаң-тозаңнан да аулақ жүріңіз. Бояулар, лак және химиялық сұйықтықтармен жұмыс жасағанда аузы-мұрныңызға маска тағып алыңыз.\r\n\r\nТегтер: \r\nсозылмалы бронхит, \r\nбронхит, \r\nбронхиттің себептері, \r\nбронхиттің диагностикасы, \r\nбронхиттің емделуі, \r\nоттегі терапиясы  \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(811,'article','670','Жыныстық ынталандыру: тартымдылықтың нақты себептері','kz','2018-11-19 05:00:37','2018-11-19 04:57:00','Ғалымдар әйелдердің бойынан 200-ден астам түрлі жыныстық ынталандыруды анықтады. Бұған таңырқамай-ақ қойса да болады, олар әртүрлілігімен ерекшеленеді - ең қарапайымнан («Маған қызықсыз») руханиға дейін  («Мен Құдайға жақын болғым келді»), альтруисттер арасында («Мен, өз күйеуімнің өзі жайында  жақсы пікірде болғанын қалаймын») және тіпті кек алу мақсатында («Мен күйеуімді алдағаны үшін жазалағым келді») секілді ынталандырулар болып жатады. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=670',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жыныстық','y','   Жыныстық ынталандыру: тартымдылықтың нақты себептері Ғалымдар әйелдердің бойынан 200-ден астам түрлі жыныстық ынталандыруды анықтады. Бұған таңырқамай-ақ қойса да болады, олар әртүрлілігімен ерекшеленеді - ең қарапайымнан («Маған қызықсыз») руханиға дейін  («Мен Құдайға жақын болғым келді»), альтруисттер арасында («Мен, өз күйеуімнің өзі жайында  жақсы пікірде болғанын қалаймын») және тіпті кек алу мақсатында («Мен күйеуімді алдағаны үшін жазалағым келді») секілді ынталандырулар болып жатады.  Ғалымдар әйелдердің бойынан 200-ден астам түрлі жыныстық ынталандыруды анықтады. Бұған таңырқамай-ақ қойса да болады, олар әртүрлілігімен ерекшеленеді - ең қарапайымнан («Маған қызықсыз») руханиға дейін  («Мен Құдайға жақын болғым келді»), альтруисттер арасында («Мен, өз күйеуімнің өзі жайында  жақсы пікірде болғанын қалаймын») және тіпті кек алу мақсатында («Мен күйеуімді алдағаны үшін жазалағым келді») секілді ынталандырулар болып жатады. Кейбір әйелдер өздерін мықты сезіну үшін секспен айналысады, басқалар оған жеткілікті түрде  тым қатал мәмле көрсетеді, өзін кемсітуге мәжбүр болады. Кейбіреулері өз достарына ләззат силау үшін айналысады;  енді білеулері өз дұшпандарына зиян келтуру үшін қатынасқа түседі («Мен бақталасымның жақсы қарым-қатынасын бұзу үшін оның жігітімен төсек қатынасына түстім»). Кейбіреулер айқын романтикалық сүйіспеншілікпен қатынасқа түседі («Мен басқа адаммен жалғыз қалуды қаладым»); басқалары жек көрінішпен қатынас жасасады («Мен жыныстық жолмен кейбіреуді зақымдағым келеді») деген мақсаттармен қатынасқа түсетін көрінеді. Алайда, осы себептердің ешқайсысы «неге» деген сұраққа шын мәнінде жауап бермейді, осы себептердің әрқайсысының артында тұрған нәрсені айтпайды.\r\n\r\nТөменде біз ерлер үшін  тартымды боп саналатын әйелдер жайында бірнеше себептерді талқылаймыз.\r\n\r\nБойы  және келбеті\r\n\r\nЕркек денесінің қай құрылымы әйел үшін сексуалды және ұнамды? Ең басым белгісі бойы болуы мүмкін. Осы жайындағы көптеген зеттеулер негізіне көз жүгірсек, әйелдер бойы ұзын, ұзын болғанда, орташадан ұзын жігіттерді тартымды деп санайды екен. Әйелдер бойы ұзын еркекті күйеуі ретінде де қабылдауға оң ссыңай танытады, ал уақытша жынысық қарым-қытынақа одан да жоғары акцент береді. Тіпті донорық сперма таңдағанда да, әйелдер бойға аса мән беріп жатады.\r\n\r\nБритандық зерттеушілер ұзын бойлы еректің, қысқа бойлы ерлерден қарағанда табынушыларның саны басым болатынын анықтады.  Қос зерттеулердің нәтижесіне қарай отырып түйгеніміз бойы ұзын еркектің орта бойлыларға қарағанда көп баласы болатынын, ұрпақ көбейтуге бейім екенін тұжырымдадық. Әйелдер романтикалық қарым-қатына және ұдайы өндіріс үшін көбінесе бойы ұзын ерлерді таңдайтынына көзіміз жетті.\r\n \r\n\r\n\r\nҰзын бойлы еркекті іздейдегі әйелдің ұмтылысы логикаға негізделе ме?  Көптеген мәдениетте биік адамдар әдетте, барынша жоғары статусқа ие болып саналады.\r\nАулаушы-жинаушылар қоғамдарда «денелі адамдар» жоғары мәртебелі еркектер деп есептелді, оларды айқын түрде құрметтелді, себебі олар физикалық жағынан күшті болады. Батыс мәдениетінде  ұзын адамдар, қысқа бойлы адамдарға қарағанда барынша жоғары  әлеуметтік-экономикалық мәртебеге ие.\r\n\r\nЭволюциялық биология тұрғысынан бой - адамның қорғану қабілетін нұсқайтын «сигнал». Әйелдер биік адамның жанында өзін қауіпсіз  сезінеді.\r\n\r\nНегізгі артықшылықтарын зерттеу негізінде әйелдер ұзақ мерзімді және жыныстық қатынастар үшін күшті, бұлшық еттер, спорттық ерлерді жақсы көреді. Көптеген әйелдерді ерлердің денесінің белгілі бір түрі - V-тәрізді торс, кең иықтар және тар жамбастар тартады. Сондай-ақ бұлшық еттерімен үйлескенде, әйелдер жалпақ асқазанға көп көңіл бөледі.\r\nИықтары кең,  жамбасы жалпақ ұзын бойлы еркектер  он алты жастан бастап жиі жыныстық қатынастың дәмін татады екен, сондай-ақ олардың, өз қатарластарымен салыстырғанда сексуалды серіктері көп болады. Ересек жастағы  мұндай еркектер жыныстық қарым-қатынасқа бейім болады.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(812,'article','884','Беттің ісінуі','kz','2018-12-24 05:27:11','2018-12-24 05:22:00','Беттің ісінуі сұйықтар мен тіндердің жиналу салдарынан туындайды. Олар сондай-ақ, мойын мен иық жаққа да таралады. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=884',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Беттің','y','   Беттің ісінуі Беттің ісінуі сұйықтар мен тіндердің жиналу салдарынан туындайды. Олар сондай-ақ, мойын мен иық жаққа да таралады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nБеттің ісінуі сұйықтар мен тіндердің жиналу салдарынан туындайды. Олар сондай-ақ, мойын мен иық жаққа да таралады. \r\n\r\nПікірлер\r\nЕгер беттің ісінуі жұмсақ болса оларды белгілеу қиынға соғады. Аурудың себебін анықтау үшін дәрігерлер төмендегідей жайттарды ескерсе, өздеріне оңай болады:\r\n•	Ауру кезінде және оның орналаса бастағанында;\r\n•	Ісік қаншалықты ұзақ сақталады;\r\n•	Олардың үлкеюіне немесе кішіреюіне қандай факторлар ықпал етеді;\r\n•	Бассқа да симптомдар бар ма.\r\n\r\nСебептері\r\n•	Аллергиялық реакция (аллергиялық ринит, көк шөп қызбасы немесе араның шағуы);\r\n•	Ангионевротикалық ісік;\r\n•	Қан құйылуға әсер беру;\r\n•	Целлюлит;\r\n•	Коньюктивит (көздің шырышты қабатының қабынуы);\r\n•	Дәрілерге әсер беру, мысалы: асперин, пенициллин, сульфаниламидтер, глюкокортикоидтар және басқалар;\r\n•	Жаққа, мұрынға, тамаққа жасалған отаның салдарынан;\r\n•	Беттің зақымдануы немесе жарақаттануы (мысалы, күюі);\r\n•	Тамақтанудың жетіспеушілігі;\r\n•	Семіру;\r\n•	Сілекей бездерінің ауруы;\r\n•	Синусит; \r\n•	Көз айналасының зақымдануы, дәнектің ісінуі;\r\n•	Тіс абсцессі\r\n\r\nҮйдегі күтім\r\nЖарақаттан пайда болған ісікті басу үшін оның үстіне суық компресс басыңыз. Басыңызды төсектен биіктетіп қойып алыңыз (немесе басыңыздың астына қосымша жастық жастаңыз), сол кезде бет ісігінің басылуына мүмкіндік жасалады.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nСізде төмендегідей симптомдар болса, дереу дәрігерге хабарласыңыз: \r\n•	Аяқ астынан бетіңіз ісіп, түсініксіз ауырып кетсе;\r\n•	Беттегі ісік басылмай қойса, ұзақ уақыт бойы ісіп тұрып алса;\r\n•	Тыныс алу қиындап кетсе;\r\n•	Қалтырау, қызарып, ісінсе, инфекция пайда болса.\r\n\r\nДәрігер қабылдауында қандай шаралар жүзеге асады\r\nЕгер беттің ісінуі күйіктен болса, оның салдарынан науқастың тыныс алуына да мәселелер туындаса, оған дереу медициналық көмек қажет.\r\nДәрігер сізден ауруыңыздың бұрынғы сырхатнамасын сұрап, жадпы өміріңіз жайында бірнеше сұрақтар қоюы мүмкін. Мұндай тәсіл арқылы ол емдеуді, қандай тексеру жүргізу керектігін анықтайды. Дәрігер сізге төмендегідей сауалдарды қоюы мүмкін:\r\n•	Ісік қаншалықты ұзақ сақталады?\r\n•	Қашан басталды?\r\n•	Оның өршуіне қандай факторлар әсер етеді?\r\n•	Қандай факторлар оның басылуына әсер етеді?\r\n•	Аллергендермен байланыстыңыз ба?\r\n•	Сіз қандай дәрілік препараттарды қолданасыз?\r\n•	Бетіңізден жақында жарақат алдыңыз ба?\r\n•	Жақын арада дәрегер тексеруінен өтіп немесе хирургиялық ем қабылдадыңыз ба?\r\n•	Сізде басқа да симптомдар бола ма? Мысалы: беттің ауруы, түшкіргіштік, тыныс алудың қиындауы, есекжем немесе бөртпе, көздің қызаруы, дене қызуының көтерілуі\r\n\r\nСинонимдері\r\nҚабарыңқы бет; айтәрізді бет\r\n\r\nБеттің ісінуі, угри, аллергиялық реакция (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nісіну\r\nбеттің ісінуі\r\nқабарыңқы бет\r\nайтәрізді бет\r\nсинусит\r\nарпа\r\nабсцесс\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(813,'article','922','12 aılyq jasqa tolmaǵan balalardyń tunshyǵýynda jáne qaqalýynda alǵashqy járdem kórsetý','qz','2018-07-10 10:00:38','2018-07-10 09:54:00','Balanyń ómirin qutqarý qajet bolýynan aýlaq bolarsyz degen oıdamyz, biraq, bul jalpy ómirde oryn alýy múmkin jaǵdaı. Balalar qaýipti jaǵdaıǵa jıi ushyraıdy. Sábıler tamaqpen nemese oıynshyqpen qaqalýy múmkin, sý astynda nemese basseınde qalýy múmkin, jipke oralyp qalýy múmkin.\r\n\r\nBul satyly nusqaýlyq tunshyǵýda jáne qaqalýda kórsetiletin alǵashqy járdem kórsetýdiń negizderin túsindiredi, biraq, bul aqparattyń jalǵyz kózi emes. Sábıler men balalarǵa alǵashqy jedel járdem kórsetýdiń durys ádistemesin úırený úshin birneshe saǵat bólińiz. Bul áreketterdi oryndaý ádistemesi balanyń jasyna qaraı erekshelenedi, durys oryndamaý balaǵa zııan keltirýi múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=922',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12 aılyq jasqa tolmaǵan balalardyń tunshyǵýynda jáne qaqalýynda alǵashqy járdem kórsetý Balanyń ómirin qutqarý qajet bolýynan aýlaq bolarsyz degen oıdamyz, biraq, bul jalpy ómirde oryn alýy múmkin jaǵdaı. Balalar qaýipti jaǵdaıǵa jıi ushyraıdy. Sábıler tamaqpen nemese oıynshyqpen qaqalýy múmkin, sý astynda nemese basseınde qalýy múmkin, jipke oralyp qalýy múmkin.\r\n\r\nBul satyly nusqaýlyq tunshyǵýda jáne qaqalýda kórsetiletin alǵashqy járdem kórsetýdiń negizderin túsindiredi, biraq, bul aqparattyń jalǵyz kózi emes. Sábıler men balalarǵa alǵashqy jedel járdem kórsetýdiń durys ádistemesin úırený úshin birneshe saǵat bólińiz. Bul áreketterdi oryndaý ádistemesi balanyń jasyna qaraı erekshelenedi, durys oryndamaý balaǵa zııan keltirýi múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBalanyń ómirin qutqarý qajet bolýynan aýlaq bolarsyz degen oıdamyz, biraq, bul jalpy ómirde oryn alýy múmkin jaǵdaı. Balalar qaýipti jaǵdaıǵa jıi ushyraıdy. Sábıler tamaqpen nemese oıynshyqpen qaqalýy múmkin, sý astynda nemese basseınde qalýy múmkin, jipke oralyp qalýy múmkin.\r\n\r\nBul satyly nusqaýlyq tunshyǵýda jáne qaqalýda kórsetiletin alǵashqy járdem kórsetýdiń negizderin túsindiredi, biraq, bul aqparattyń jalǵyz kózi emes. Sábıler men balalarǵa alǵashqy jedel járdem kórsetýdiń durys ádistemesin úırený úshin birneshe saǵat bólińiz. Bul áreketterdi oryndaý ádistemesi balanyń jasyna qaraı erekshelenedi, durys oryndamaý balaǵa zııan keltirýi múmkin.\r\n\r\n1 qadam. Jaǵdaıdy tez baǵalaý qajet.\r\n\r\nEger bala kenetten jylamaı nemese jótelmeı qalsa, onyń tynys alý joldarynda birnárse bóget bolǵan, siz osy jaǵdaıdy joıýǵa kómektesýińiz qajet. Bala anyq emes dybys shyǵarýy nemese únemi dybyssyz aýzyn ashýy múmkin. Balanyń terisi ashyq qyzyl nemese kókshil tús alýy múmkin.\r\n\r\nEger bala jótelse nemes qaqalsa, onyń tynys alý joldary ishinara bóget alǵan. Bulaı bolsa, bala jótelýin jalǵastyrsyn. Jótel – bul jaǵdaıdy joıýdyń asa tıimdi tásili.\r\n\r\nEger bala turyp qalǵan nárseni jótelip, shyǵara almasa, bireýden «103» telefony arqyly «jedel járdemdi» shaqyrýdy ótinińiz, al ózińiz arqasyn qaǵyp, keýde tusyn soqqylaýdy bastańyz (2-shi qadamdy qarańyz).\r\n\r\nEger balamen ózińiz ǵana bolsańyz, aldymen, 2 mınýt boıy járdem kórsetińiz, odan keıin, «jedel járdem» brıgadasyn shaqyryńyz.\r\n\r\nAl basqasha jaǵdaıda, eger balanyń tynys alý joldary isiný saldarynan bógelgendigine kúmánińiz bolsa, shuǵyl túrde «jedel járdem» brıgadasyn shaqyryńyz. Balada tamaqqa nemese jándiktiń shaǵýyna allergııalyq serpin bolýy nemese qyspaq bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, balada júrek aýrýynyń joǵary qaýpi bolsa, shuǵyl túrde «jedel járdem» brıgadasyn shaqyrý qajet.\r\n\r\n2 qadam. Turyp qalǵan nárseni arqadan qaǵyp jáne keýde qýysyn basý arqyly shyǵaryp alýǵa tyrysý qajet\r\n\r\nAldymen arqasyn soqqylańyz.\r\n\r\nEger balanyń esi qalypty bolsa, biraq, jótele, tynys ala almasa, onyń tynys alý joldarynda bir nárse turyp qaldy dep sanasańyz, balany abaılap, jelkesinen ustaı otyryp, bilegińizge jatqyzyńyz.\r\n\r\nBasqa qolyńyzdy jáne bilegińizdi balanyń denesiniń aldyńǵy tusynda ustańyz. Bala eki bilektiń ortasynda qysylýy tıis.\r\n\r\nSaýsaqtyń kómegimen balanyń ıegin ustańyz jáne ony betimen tómen qaratyp, bilegińizge jatqyzyńyz. Qolyńyzdy bóksege túsirińiz, balanyń basy keýdesinen tómen bolatyndaı.\r\n\r\nAlaqannyń túbimen balanyń jaýyryny arasynda bes naqty soqqy berińiz, turyp qalǵan zatty yǵystyryp shyǵarý úshin. Balanyń basy men moınyn ustaı turyńyz, onyń ıegin úlken jáne suq saýsaqtyń ortasynda qatty qysyp ustańyz.\r\n\r\nÁri qaraı, bos qolyńyzdy (soqqy bergen) balanyń jelkesine qoıyńyz, bul kezde sizdiń bilegińiz onyń omyrtqasy boıymen ornalasýy qajet. Abaılap, ony aýdaryńyz, bul kezde qol ushyńyz ben bilegińiz balanyń denesiniń aldyńǵy jaǵynda qalady.\r\n\r\nOdan keıin keýde qýysyn basýdy oryndańyz.\r\n\r\nBala bilekterińizdiń ortasynda bolǵan kezde, onyń basy men moınyn ustap turyp, ıegin úlken jáne suq saýsaqtyń ortasynda qatty qysyp ustańyz. Balanyń arqasyn ustap turǵan qolyńyzdy qarsy bóksesine qaraı túsirińiz, balanyń basy onyń keýdesinen tómen deńgeıde bolýy qajet.\r\n\r\nEki nemese úsh saýsaqtyń ushyn balanyń keýde qýysynyń ortasyna, onyń emshekteriniń ortasynan ótetindeı syzyqtan tómen ornalastyryńyz. Basýdy oryndaý úshin balanyń keýdesin saýsaqtaryńyzben basyńyz, keýdesi bul kezde 3,5-4 sm-ge túsýi qajet. Osydan keıin saýsaǵyńyzdy jiberip, keýde qýysy bastapqy kúıine kelýi tıis.\r\n\r\nBes ret basýdy oryndańyz. Saýsaqtaryńyz balanyń tóssúıegimen baılanysty bolýy qajet. Basýlar kúrt emes,  terbelmeli túrde oryndalýy shart.\r\n\r\nArqany qaǵýdy jáne keýde qýysyn basýdy qaıtalańyz.\r\n\r\nBes ret arqany qaǵýdy jáne bes ret keýde qýysyn basýdy almastyra otyryp, balanyń tynys alý joldaryn bitegen nárse shyqqanǵa deıin nemese bala kúshti jótele, jylaı bastaǵanǵa deıin nemese ózdiginshe tynys ala bastaǵanǵa deıin oryndaýdy jalǵastyryńyz. Jótel bolsa, balaǵa bitelgen nárseni jótelmen shyǵaryp tastaýyna múmkindik berińiz.\r\n\r\nEger bala esin joǵaltsa.\r\n\r\nEger tunshyqqan bala esin joǵaltsa, júrek-ókpe reanımatsııasyn jasaý qajet. Balaǵa jasandy tynys alýdy oryndaý úshin kelesi usynystardy oryndańyz:\r\n\r\n      ·         Balanyń aýzyn ashyp, turyp qalǵan nárseni tabýǵa tyrysyńyz. Ony kórip tursańyz, kishkentaı saýsaǵyńyzben alyńyz.\r\n\r\n     ·         Sodan keıin eki jasandy dem berińiz. Eger tynys alý bolmasa (keýde qýysy kóterilmese), onyń basyn eńkeıtip, qaıtadan eki jasandy dem berińiz.\r\n\r\n     ·         Eger sonda da keýde qýysy kóterilmese, keýde qýysyn 30 ret basýdy (kompressııa) oryndańyz.\r\n\r\n     ·         Aýyz qýysyn qarap, bir nárse kórseńiz, alyp tastańyz. Taǵy da eki jasandy dem berińiz.\r\n\r\n     ·         Járdem jetkenge deıin keýde qýysyn basýdy oryndaýdy jalǵastyryńyz.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(814,'article','937','Arıtmııa','qz','2018-07-13 10:25:25','2018-07-13 10:11:00','Arıtmııa degenimiz – júrek yrǵaǵynyń buzylýy  nemese júrek soǵýy jıiliginiń (pýlstiń) buzylýy. Júrek tym tez (tahıkardııa), tym baıaý (bradıkardııa) nemese udaıy emes soǵýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=937',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Arıtmııa','y','   Arıtmııa Arıtmııa degenimiz – júrek yrǵaǵynyń buzylýy  nemese júrek soǵýy jıiliginiń (pýlstiń) buzylýy. Júrek tym tez (tahıkardııa), tym baıaý (bradıkardııa) nemese udaıy emes soǵýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nArıtmııa degenimiz – júrek yrǵaǵynyń buzylýy  nemese júrek soǵýy jıiliginiń (pýlstiń) buzylýy. Júrek tym tez (tahıkardııa), tym baıaý (bradıkardııa) nemese udaıy emes soǵýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda júrek ókpege jáne deneniń basqa bólikterine qan kelýine yqpal etetin nasos tárizdi jumys isteıdi.\r\n\r\nBul mehanızmdi iske qosý úshin júrekte onyń durys yrǵaqpen jıyrylýy úshin jaýapty ótkizýshi júıe bar.\r\n\r\n·         Júrekke jıyrylý qajettigine belgi beretin elektr ımpýlsi sınoatrıaldyq túıinde týyndaıdy (sınýstyq túıin nemese SA túıini). Ol júrektiń tabıǵı kardıo-yntalandyrǵyshy.\r\n\r\n·         Impýls sınýstyq túıinnen shyǵady jáne kóptegen ótkizýshi joldardyń boıymen júrekke taraıdy.\r\n\r\n·         Túrli nerv ımpýlsteriniń áser etýimen júrek baıaý nemese tezirek jıyrylady. \r\n\r\n\r\n\r\nArıtmııa júrektiń ótkizý júıesinde máseleler bolsa, paıda bolady.\r\n\r\n·         Aqaýly (qosymsha) sıgnaldar bolýy múmkin.\r\n\r\n·         Elektr  ımpýlsteri báseńdeýi nemese tejelýi múmkin.\r\n\r\n·         Elektr  ımpýlsteri júrektiń jańa nemese túrli ótkizýshi joldary boıymen taralýy múmkin.\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń buzylýynyń jıi sebepteri:\r\n\r\n·         Organızmdegi kalıı men basqa zattekterdiń aqaýly deńgeıi\r\n\r\n·         Buryn  júrek talmasyhttps://cdncache1-a.akamaihd.net/items/it/img/arrow-10x10.pngnemese júrek bulshyq etiniń zaqymdanýy  \r\n\r\n·         Júrektiń týa bitken aýrýlary\r\n\r\n·         Júrek jetkiliksizdigi jáne júrektiń ulǵaıýy\r\n\r\n·         Qalqansha bezdiń gıperfýnktsııasy.\r\n\r\nArıtmııa keıbir zattekter men dárilik preparattardy qabyldaýdan týyndaýy múmkin, mysaly:\r\n\r\n·         Alkogol, kofeın nemese basqa yntalandyrǵyshtar\r\n\r\n·         Arterıaldyq qysymnyń deńgeıin baqylaýǵa arnalǵan dárilik preparattar\r\n\r\n·         Temeki shegý (nıkotın)\r\n\r\n·         Júıke júıesiniń belsendiligin basatyn preparattar\r\n\r\n·         Depressııany nemese psıhozdy baqylaýǵa arnalǵan dárilik preparattar.\r\n\r\nKeıde arıtmııanyń bir túrin emdeýde qoldanylatyn preparattar arıtmııanyń basqa túrin týyndatýy múmkin.\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń jıi kezdesetin buzylystary:\r\n\r\n·         Júrekshelerdiń fıbrıllıatsııasy jáne dirildeýi\r\n\r\n·         Atrıoventrıkýlıarlyq túıindik retsıprokty tahıkardııa (AVÝRT)\r\n\r\n·         Atrıoventrıkýlıarlyq tejelý\r\n\r\n·         Mýltıfokaldyq júrekshelik tahıkardııa\r\n\r\n·         Paroksızmaldyq sýpraventrıkýlıarlyq tahıkardııa\r\n\r\n·         Sınýstyq túıinniń álsizdigi\r\n\r\n·         qarynshalardyń fıbrıllıatsııasy  nemese qarynshalyq tahıkardııa\r\n\r\n·         Volf-Parkınson-Ýaıt sındromy\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nArıtmııa kezinde júrek yrǵaǵy bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Óte baıaý (bradıkardııa)\r\n\r\n·         Óte tez (tahıkardııa)\r\n\r\n·         Udaıy emes, birkelki emes, nemese úzikti\r\n\r\nArıtmııa turaqty nemese kezeńdi bolýy múmkin. Arıtmııa kezinde árdaıym sımptomdar bola bermeıdi. Sondaı-aq, sımptomdar dene belsendiligi kezinde aıqynyraq bolýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdary jeńil, aýyr, nemese ómirge qaterli bolýy múmkin.\r\n\r\nArıtmııanyń jıi sımptomdary:\r\n\r\n·         Keýdedegi aýyrsyný\r\n\r\n·         Esten taný\r\n\r\n·         Bas aınalýy\r\n\r\n·         Solǵyn tartý\r\n\r\n·         Entigý\r\n\r\n·         tersheńdik\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger stetoskoppen júrekti tyńdaıdy, pýlsti tekseredi.\r\n\r\nArterıaldyq qysymnyń deńgeıi tómen nemese qalypty bolýy múmkin.\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń buzylysyn anyqtaý úshin júrekti qadaǵalaý jıi qoldanylady, mysaly:\r\n\r\n·         Holter qadaǵalaýy (24 saǵat ishinde qoldanylady)\r\n\r\n·         EKG oqıǵalaryn tirkeý nemese ornatylatyn tuzaqty EKG tirkeýshi (2 jáne odan artyq apta boıy qoldanylady)\r\n\r\nJúrektiń aýrýlaryn anyqtaý úshin qoldanylatyn tekserý ádisteri:\r\n\r\n·         Koronaroangıorafııa\r\n\r\n·         EKG (elektrokardıografııa)\r\n\r\n·         Ehokardıografııa\r\n\r\nJúrektiń ótkizýshi júıesin muqııat zertteý úshin arnaıy tekserý ótkiziledi\r\n\r\n- elektrofızıologııalyq (EFI).\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń kúrdeli buzylystarynda qalypty yrǵaqty qalpyna keltirý úshin shuǵyl emdeý qajet bolady. Bul emdeý ádisteri:\r\n\r\n·         Elektrlik “shokty” terapııa (defıbrıllıatsııa nemese kardıoversııa)\r\n\r\n·         Ýaqytsha kardıo-yntalandyrǵyshty ornatý\r\n\r\n·         Kók tamyr ishilik nemese ishiletin dári-dármek.\r\n\r\nKeıde arıtmııanyń paıda bolýynyń aldyna alatyn úzdik ádis – stenokardııa men júrek jetkiliksizdigin tıisti emdeý bolady.\r\n\r\nArıtmııaǵa qarsy dári-dármekter kelesi jaǵdaılarda qoldanylýy múmkin:\r\n\r\n·         Arıtmııanyń qaıta paıda bolýynyń aldyn alý úshin\r\n\r\n·         Júrek yrǵaǵynyń qalypty jıiligin qoldaý úshin\r\n\r\nBul dárilerdiń keıbiriniń janama áseri bolýy múmkin. Olardy dárigerdiń nusqaýlaryn dál oryndaý arqyly qabyldaý qajet. Dárigermen keńeskennen keıin ǵana dárini qabyldaýdy toqtatýǵa bolady.\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń buzylýynyń aldyn alýǵa jáne emdeýge baǵyttalǵan emdeý ádisteri:  \r\n\r\n·         Júrektiń ablıatsııasy, arıtmııany týyndatýǵa qabiletti júrektiń belgili bir bólikterin buzý úshin qoldanylady.\r\n\r\n·         kardıoverter – defıbrıllıatordy ornatý kenetten ólim-jitim qaýpi joǵary adamdarǵa  \r\n\r\n·         Kardıoyntalandyrǵysh (yrǵaqty júrgizýshi) – pýlstiń udaıy bolmaýyn, tym tez nemese baıaý bolýyn anyqtaıtyn qural. Ol júrekke sıgnal beredi jáne qalypty yrǵaqty qalpyna keltirýge yqpal etedi.\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nBoljamy birneshe faktorǵa táýeldi:\r\n\r\n·         Arıtmııanyń túrine. (Júrek yrǵaǵynyń keıbir buzylystary ómir úshin qaýipti nemese emdeýge nashar kónedi)\r\n\r\n·          ıshemııalyq júrek aýrýy,  júrek jetkiliksizdigi  nemese júrektiń qaqpaqshalarynyń aqaýlary.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         Arıtmııa sımptomdary paıda bolsa.\r\n\r\n·         Buryn arıtmııa anyqtalǵan, sımptomdar ýshyǵýyn nemese dárimen emdeýden jaqsarý bolmaýyn baıqasańyz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nÝaqytyly  júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń aldyn alý arıtmııanyń paıda bolý qaýpin azaıtady.\r\n\r\n \r\nSınonımdary: \r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń buzylýy; Bradıkardııa; Tahıkardııa.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(815,'article','943','Aıaqtaǵy aýyrsyný jáne qurysý','qz','2018-07-16 05:49:59','2018-07-16 05:48:00',' perıferııalyq tamyrlardyń aýrýy. Sımptomdary: aıaqtaǵy nemese aıaqtyń ushyndaǵy quryspaly aýrý, belsendi qozǵalýda paıda bolady jáne demalǵanda basylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=943',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Aıaqtaǵy','y','   Aıaqtaǵy aýyrsyný jáne qurysý  perıferııalyq tamyrlardyń aýrýy. Sımptomdary: aıaqtaǵy nemese aıaqtyń ushyndaǵy quryspaly aýrý, belsendi qozǵalýda paıda bolady jáne demalǵanda basylady.  Perıferııalyq tamyrlardyń aýrýy. Sımptomdary: aıaqtaǵy nemese aıaqtyń ushyndaǵy quryspaly aýrý, belsendi qozǵalýda paıda bolady jáne demalǵanda basylady.\r\n\r\n·         Infektsııa, aýyrsynýmen, isinýmen, qyzarýmen, nemese zaqymdanǵan tustyń jergilikti temperatýrasynyń artýymen sıpattalady. \r\n\r\n·         Tendenıt nemese býrsıt, birkelki qımyldy qaıtalaýdan paıda bolady.\r\n\r\n·         Aıaqtyń tereń kóktamyrynyń tromby aýyrsyný sımptomdaryn týyndatady. Bul sımptomdar medıtsınalyq aralasýdy qajet etedi, sebebi, tromb julynyp, ókpege qaraı baǵyttalýy múmkin, ókpe tamyrlarynyń embolııasy, paıda bolýy múmkin, ol kenetten entigýmen jáne qan túkirýmen sıpattalady. Ókpege tromby túsýi ólimge aparýy yqtımal.\r\n\r\n·         Bulshyq et túıilýi (”qurysý” nemese ”jiti kenetten aýyrsyný ”) – bulshyq ettiń kúshti, aýyrsynatyn qysylýy nemese jıyrylýy, kenetten paıda bolyp, birneshe sekýndtan birneshe mınýtqa deıin sozylady.\r\n\r\n·         Bulshyq ettiń aýyrsynýy, kúshti túıilý basylǵannan keıin birneshe saǵatqa sozylýy múmkin.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(816,'article','950','Balalardaǵy qyzbany (temperatýranyń joǵarylaýyn) emdeý','qz','2018-07-16 07:10:17','2018-07-16 07:05:00','Qyzba – organızmniń ınfektsııany týdyratyn mıkrobtarmen kúresýiniń belgisi. Eger 3 aılyqtan 3 jasqa deıingi balada deneniń sýbfebrıldik temperatýrasy bolsa (38,8 °C deıin), oǵan dári bermeýge bolady. Dárilik preparattardy taǵaıyndaý dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda usynylady.\r\n\r\nEger 3 aılyqtan jas sábıde dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda, shuǵyl túrde dárigerge nemese jedel medıtsınalyq járdemge habarlasyńyz. Kishkentaı sábılerde qyzba aýyr ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=950',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalardaǵy','y','   Balalardaǵy qyzbany (temperatýranyń joǵarylaýyn) emdeý Qyzba – organızmniń ınfektsııany týdyratyn mıkrobtarmen kúresýiniń belgisi. Eger 3 aılyqtan 3 jasqa deıingi balada deneniń sýbfebrıldik temperatýrasy bolsa (38,8 °C deıin), oǵan dári bermeýge bolady. Dárilik preparattardy taǵaıyndaý dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda usynylady.\r\n\r\nEger 3 aılyqtan jas sábıde dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda, shuǵyl túrde dárigerge nemese jedel medıtsınalyq járdemge habarlasyńyz. Kishkentaı sábılerde qyzba aýyr ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nBalanyń temperatýrasyn túsirýge tyrysý qajet pe?\r\n\r\nQyzba – organızmniń ınfektsııany týdyratyn mıkrobtarmen kúresýiniń belgisi. Eger 3 aılyqtan 3 jasqa deıingi balada deneniń sýbfebrıldik temperatýrasy bolsa (38,8 °C deıin), oǵan dári bermeýge bolady. Dárilik preparattardy taǵaıyndaý dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda usynylady.\r\n\r\nEger 3 aılyqtan jas sábıde dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda, shuǵyl túrde dárigerge nemese jedel medıtsınalyq járdemge habarlasyńyz. Kishkentaı sábılerde qyzba aýyr ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nBalaǵa qandaı dárilik preparatty berýge bolady?\r\n\r\n2 aılyq jastan kishi sábıge dárini dárigermen aqyldasyp qana berýge bolady.\r\n\r\nAtsetamınofen aýyrsynýdy jáne qyzýdy túsiredi. Dárigermen balaǵa jaramdy preparattyń mólsherlemesi týraly keńesińiz. Mólsherleme balanyń jasy men salmaǵyna sáıkes esepteledi.\r\n\r\n6 aılyqtan asqan balanyń temperatýrasyn túsirý úshin basqa preparat  ıbýprofen qoldanylady. Ony balaǵa berýdiń aldynda dárigermen keńesý qajet. Dáriger balaǵa qajetti preparattyń durys mólsherlemesin aıtady.\r\n\r\n \r\nDárilik preparattardy qabyldaý boıynsha keńester\r\n\r\n·         Balaǵa kúnine preparattyń 5 mólsherlemesinen artyq bermeńiz.\r\n\r\n·         2 aılyqtan kishi sábılerge tek dárigerdiń taǵaıyndaýymen ǵana dári berýge bolady.\r\n\r\n·         Preparatqa nusqaýlyqty muqııat oqyńyz. Balaǵa preparattyń durys mólsherin berýge kóz jetkizińiz.\r\n\r\n·         Suıyq dárilik quraldardy durys ólsheý úshin arnaıy ólshem staqan nemese qasyqty qoldanyńyz. Olardy dárihanadan satyp alýǵa bolady. Qarapaıym sháı qasyǵyn qoldanýda preparattyń mólsherinen qatelesýge bolady.\r\n\r\n \r\nTemperatýrasyn túsirý úshin balaǵa aspırın berýge bolady ma?\r\n\r\nJoq. Sırek jaǵdaılarda aspırın balalarda Reıe sındromynyń damýyna aparýy múmkin. Bul ólim-jitimge aparýy múmkin kúrdeli aýrý. Dárigerler 18 jastan kishi balalarǵa aspırın berýdi usynbaıdy.\r\n\r\n \r\nBala ózin jaqsy sezinýi úshin taǵy ne istýge bolady?\r\n\r\n·         Organızmi sýsyzdanbaýy úshin balaǵa kóbirek suıyqtyq berý qajet. Sý, sorpa, jemisti balmuzdaq pen hosh ıisti jelatın – jaqsy tańdaý.  \r\n\r\n·         Eger bala suıyqtyqtyń jetkilikti mólsherin alsa, tamaq ishkisi kelmese, májbúrleý qajet emes.\r\n\r\n·         Balanyń demalysy jetkilikti bolsyn.\r\n\r\n·         Bólme temperatýrasy  21 – 230C deńgeıinde bolsyn.\r\n\r\n·         Balaǵa maqta matadan jeńil pıjama kıgizý qajet. Tym qymtaǵanda organızm qyzynyp, dene temperatýrasy artýy múmkin.\r\n\r\n·         Eger balada qaltyraý bolsa, oǵan qosymsha kórpe berińiz. Qaltyraý aıaqtalǵanda ony alyp tastańyz.\r\n\r\n \r\nVanna qabyldaý qyzýdy túsirýge kómektesedi me?\r\n\r\nAtsetamınofendi jáne jyly vanna qabyldaý balanyń qyzýyn túsirýge kómektesedi. Atsetamınofendi vannanyń aldynda berińiz. Eger bala vannaǵa túser aldynda preparatty qabyldamasa, ol dirildeı bastaýy múmkin, onyń organızmi qaıtadan  temperatýrany arttyrýy múmkin. Bul balanyń jaǵdaıyn nasharlatady. Salqyn sýly vannany qabyldaýǵa jáne balany spırtpen ysqylaýǵa bolmaıdy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(817,'article','963','Bıtter','qz','2018-07-17 06:26:39','2018-07-17 06:01:00','Bıtter  - basqa adamdarmen tyǵyz qatynas arqyly juǵatyn kishkentaı jándikter (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nBıtterdiń eki túri bar: bastaǵy jáne qasaǵadaǵy bıtter.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=963',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bıtter','y','   Bıtter Bıtter  - basqa adamdarmen tyǵyz qatynas arqyly juǵatyn kishkentaı jándikter (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nBıtterdiń eki túri bar: bastaǵy jáne qasaǵadaǵy bıtter. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBıtter  - basqa adamdarmen tyǵyz qatynas arqyly juǵatyn kishkentaı jándikter (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nBıtterdiń eki túri bar: bastaǵy jáne qasaǵadaǵy bıtter.\r\n\r\n\r\n\r\nBul dene bıtiniń úlkeıtilgen beınesi. Bıtter qyshýdy jáne tyrnaqtyń izine uqsaıtyn teri bóritkenin týyndatady. Bıtter qyzbany, bórtpe súzegin jáne transheıalyq qyzbany týyndatatayn mıkroorganızmderdiń tasymaldaýshysy bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nBıtter kıimniń tigisinde jáne qatparynda tirshilik etedi. Olar adamnyń qanymen qorektenedi jáne jumyrtqalaryn, tirshiliginiń qaldyqtaryn teride jáne kıimde qaldyrady.\r\n\r\n* Olar kıimde 1 aıǵa deıin tirshilik etedi.\r\n* Bıtter adamnan túskende bólme temperatýrasynda 5-7 kúnde tirshiligin joıady.\r\n \r\n\r\nBıti bar adammen tikeleı qatynasta bıtter juǵady, sondaı-aq, juqpalanǵan kıimnen, súlgiden nemese tósek jabdyǵynan juǵady.\r\n\r\nDene bıtteri basqalaryna qaraǵanda iri keledi.\r\n\r\nKıimdi nemese deneni jıi jýmaǵanda, nemese tyǵyz (adamdar kóp ornalasqan) jaǵdaıda bıtterdi juqtyrýdyń yqtımaldyǵy joǵary.\r\n\r\nBıtter paıda bolmaıdy, eger:\r\n\r\n* Udaıy jýynatyn bolsa\r\n* Kıimdi jáne tósek jabdyǵyn, keminde, aptasyna bir ret jýatyn bolsa.\r\n \r\n\r\nKıimdi ystyq keptirgish qondyrǵyda óńdeý kıimdegi bıtterdi joıýǵa kómektesedi.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nBıtter kúshti qyshýdy týyndatady. Qyshý ádette, beldiń, qoltyq astynyń aýmaǵynda, kıimniń denege jabysqan tusynda (mysaly, ish kıiminiń baýynyń astynda) kóbirek bolady.\r\n\r\nTeride qyzyl túıinshekter paıda bolýy múmkin. Túıinshekter qabyrshaqtanyp, nemese qasyǵannan keıin qatty bolýy múmkin.\r\n\r\nBeldiń nemese shaptyń aýmaǵyndaǵy teri qalyńdap nemese túsi ózgerýi múmkin, eger uzaq ýaqyt boıy osy aýmaqtar bıtpen zaqymdanǵan bolsa.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger teri men kıimdi bıtterdiń bolý belgisine tekseredi.\r\n\r\n* Eresek bıtter – kúnjit tuqymyndaı ólshemdi, alty aıaǵy bolady jáne aqshyl-sur tústi.\r\n* Sirkeler – bıtterdiń jumyrtqalary. Olar bıti bar adamdardyń kıiminde, ádette, belinde jáne qoltyǵynda baıqalady.\r\n \r\nDenesinde bıti bar adamnyń basyn, denesiniń ashyq tustaryn bıtter bolýyna tekserý qajet.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nBıtter, negizinen, kıimde tirshilik etedi. Bıtterden qutylý úshin juqpalanǵan kıimdi joıý nemese ystyq sýda (keminde, 55°S) jýý qajet, odan keıin kir jýatyn mashınada ystyq aınalymmen jýý qajet.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger quramynda Permetrın, Malatıon (Karbofos) nemese Benzıl Alkogol bar kremdi terige jaǵý úshin nemese jýýda qoldaný úshin taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nKıimdi, tósek jabdyǵyn, súlgilerdi  jýý – bıtterdi emdeýdegi eń mańyzdy qadam.\r\n\r\nAtalǵan sharalardy oryndaý máseleni sheshedi.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nTıimdi emdeý (óńdeý) arqyly bıtter tolyǵymen joıylady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nTeridegi tyrnaq izderi juqpalaný qaýpin arttyrady. Sırek jaǵdaıda bıtter transheıalyq qyzba sekildi keıbir sırek aýrýlardyń tasymaldaǵyshy bolady. Bıtter bıti bar adamnyń qasyndaǵylarǵa jeńil beriletin bolǵandyqtan, olardy da bıtterdiń bolýyna muqııat qaraý qajet.\r\n\r\n \r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nKıimde bıt tabylsa nemese uzaq ýaqyt boıy qyshý ótpese, medıtsınalyq qyzmetkerdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nDene bıtteri; Pedıkýlez; kezbeler aýrýy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(818,'article','966','Brýtsellıoz','qz','2018-07-17 07:04:56','2018-07-17 07:03:00','Brýtsellıoz (Sın. Bang aýrýy, Brıýs aýrýy, melıtokokkoz) – ınfektsııalyq aýrý, uzaq ótýimen, júıke jáne júrek-qantamyr júıelerin, sondaı-aq, súıek-býyn apparatyn zaqymdaýmen sıpattalady.\r\n\r\nBrýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary — brýtsella tektes bakterııalar — tómen temperatýrany jáne muzdatýdy jaqsy kóteredi, sýda 5 aıǵa deıin, topyraqta — 3 aı jáne odan joǵary, sıyr sútinde — 45 kúnge deıin, jumsaq súzbede (brynza) — 60 kúnge deıin, maıda, kilegeıde, prostokvashada, balǵyn syrda — olardyń taǵamdyq qundylyǵy boıy saqtalady; muzdatylǵan ette — 5 aıdan artyq, tuzdalǵan teride — 2 aı, júnde — 3—4  aıǵa deıin saqtalady. Sútti qaınatqanda, pasterlegende brýtsellalar joıylady. Zararsyzdandyratyn quraldar bakterııalardy birneshe mınýt ishinde joıady.\r\n\r\nBrýtsellıozben kóbinese, úı janýarlary aýyrady (eshki, qoı, sıyr, shoshqa), bul kezde janýarlarda túsikter nemese óli týý baıqalady. Brýtsellalar qorshaǵan ortaǵa aýyratyn janýarlardyń sútimen, nesebimen jáne túsik kezinde jatyrdan bólindimen túsedi. Brýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary sondaı-aq, aýyratyn janýarlardyń etinde bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=966',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Brýtsellıoz','y','   Brýtsellıoz Brýtsellıoz (Sın. Bang aýrýy, Brıýs aýrýy, melıtokokkoz) – ınfektsııalyq aýrý, uzaq ótýimen, júıke jáne júrek-qantamyr júıelerin, sondaı-aq, súıek-býyn apparatyn zaqymdaýmen sıpattalady.\r\n\r\nBrýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary — brýtsella tektes bakterııalar — tómen temperatýrany jáne muzdatýdy jaqsy kóteredi, sýda 5 aıǵa deıin, topyraqta — 3 aı jáne odan joǵary, sıyr sútinde — 45 kúnge deıin, jumsaq súzbede (brynza) — 60 kúnge deıin, maıda, kilegeıde, prostokvashada, balǵyn syrda — olardyń taǵamdyq qundylyǵy boıy saqtalady; muzdatylǵan ette — 5 aıdan artyq, tuzdalǵan teride — 2 aı, júnde — 3—4  aıǵa deıin saqtalady. Sútti qaınatqanda, pasterlegende brýtsellalar joıylady. Zararsyzdandyratyn quraldar bakterııalardy birneshe mınýt ishinde joıady.\r\n\r\nBrýtsellıozben kóbinese, úı janýarlary aýyrady (eshki, qoı, sıyr, shoshqa), bul kezde janýarlarda túsikter nemese óli týý baıqalady. Brýtsellalar qorshaǵan ortaǵa aýyratyn janýarlardyń sútimen, nesebimen jáne túsik kezinde jatyrdan bólindimen túsedi. Brýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary sondaı-aq, aýyratyn janýarlardyń etinde bolady. Brýtsellıoz (Sın. Bang aýrýy, Brıýs aýrýy, melıtokokkoz) – ınfektsııalyq aýrý, uzaq ótýimen, júıke jáne júrek-qantamyr júıelerin, sondaı-aq, súıek-býyn apparatyn zaqymdaýmen sıpattalady.\r\n\r\nBrýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary — brýtsella tektes bakterııalar — tómen temperatýrany jáne muzdatýdy jaqsy kóteredi, sýda 5 aıǵa deıin, topyraqta — 3 aı jáne odan joǵary, sıyr sútinde — 45 kúnge deıin, jumsaq súzbede (brynza) — 60 kúnge deıin, maıda, kilegeıde, prostokvashada, balǵyn syrda — olardyń taǵamdyq qundylyǵy boıy saqtalady; muzdatylǵan ette — 5 aıdan artyq, tuzdalǵan teride — 2 aı, júnde — 3—4  aıǵa deıin saqtalady. Sútti qaınatqanda, pasterlegende brýtsellalar joıylady. Zararsyzdandyratyn quraldar bakterııalardy birneshe mınýt ishinde joıady.\r\n\r\nBrýtsellıozben kóbinese, úı janýarlary aýyrady (eshki, qoı, sıyr, shoshqa), bul kezde janýarlarda túsikter nemese óli týý baıqalady. Brýtsellalar qorshaǵan ortaǵa aýyratyn janýarlardyń sútimen, nesebimen jáne túsik kezinde jatyrdan bólindimen túsedi. Brýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary sondaı-aq, aýyratyn janýarlardyń etinde bolady.\r\n\r\n·         B. eshki-qoı túri – etıologııalyq B. nusqasy, adamda Brucella melitensis arqyly týyndaıdy aýyr ótedi, kóp qaıtalanady, túrli asqynýy bolady.\r\n\r\n·         B. sıyr túri - etıologııalyq B. nusqasy, Brucella abortus arqyly týyndaıdy; adamda aýrýdyń salystyrmaly túrde jeńil ótýimen sıpattalady.\r\n\r\n·         B. jiti túri - klınıkalyq B. túri, qyzbamen, qaltyraýmen, kúshti terleýmen, ýyttanýmen, polıadenıtpen, artrıtpen, baýyr men kók baýyrdyń ulǵaıýymen, leıkopenııamen, júıke-vegetatıvtik buzylystarmen sıpattamalady.\r\n\r\n·         B. kók túri - etıologııalyq B. nusqasy, Brucella suis týyndaıdy; adamda sırek kezdesedi, salystyrmaly túrde jeńil ótýimen sıpattalady.\r\n\r\n·         B. sozylmaly túri - klınıkalyq B. túri, uzaq ótýimen, organızmniń allergııalyq serpini kezinde qandaı da bir aǵzalar men júıelerdiń zaqymdanýyna sáıkes damıtyn kóptegen túrli sımptomdarmen sıpattalady.\r\n\r\nAdam organızmine brýtsellalar tynys alý jáne as qorytý joldarynyń silemeı qabaty  arqyly, sondaı-aq, zaqymdanǵan teri arqyly (syzattar, t.b.) ótedi. Adam brýtsellıozben aýyratyn janýarlardyń shıki sútin jáne odan daıyndalǵan ónimderdi (syr, maı, súzbe, brynza) jáne durys pispegen nemese durys qýyrylmaǵan etti tutynǵanda  juqpalanady. Juqpalaný teri men júndi óńdeıtin óndiriste, aýyratyn janýarlardy baqqanda olardyń bólindisimen juqpalanǵan zattar arqyly oryn alýy múmkin. Saýynshylar, buzaý baǵýshylar, qoıshylar, mal dárigerlik mamandar, zootehnıkter jıi shaldyǵady.\r\n\r\nInkýbatsııalyq (jasyryn) kezeńi bir aptadan birneshe aıǵa deıin sozylady, kóbinese, 1-3 apta. Brýtsellıoz kóptegen klınıkalyq sımptomdarmen sıpattalady, onyń barysy túrli aýyrlyqty dárejede ótedi. Aýrý birtindep bastalady: azdap álsizdený, uıqysyzdyq, keıde ashýshańdyq, bas aýyrýy, býyn men bulshyq ettegi aýyrsyný, tábettiń tómendeýi, dene temperatýrasynyń 37,1—37,3°S artýy baıqalady. Brýtsellıoz jıi jiti túrde kelesideı bastalady: temperatýra 39— 40°S deıin artady, qaltyraý, álsizdik, kóp terleý, bulshyq ettegi kúrt aýyrsyný, býynnyń qurysýy jáne aýyrsyný bolady. qantamyrlardyń, júıke júıesiniń, súıek-býyn apparatynyń zaqymdanýy tán, keıde psıhıkalyq buzylystar bolady. Aýrý ortasha shamamen, 3 aıǵa sozylady, biraq, 1-2 jyl nemese odan uzaqqa sozylýy múmkin. Brýtsellıozdyń turaqty qalǵan kórinisteri múgedektikke aparýy múmkin. Júkti áıelderde ózdiginshe túsik tastaý oryn alýy múmkin.\r\n\r\nEmdeý. Jiti septıkalyq túrinde negizgisi - etıotroptyq emdeý, ol 3-4 apta boıy jalǵasady. Tetratsıklın tobynyń antıbıotıkteri, streptomıtsın, levomıtsetın, rıfampıtsın taǵaıyndalady. Sozylmaly túrinde vaktsınalyq emdeýmen qosa jalpy nyǵaıtý sharalary ótkiziledi. Sanatorlyq-kýrorttyq emdeý  brýtsellezdiń klınıkalyq sımptomdary joıylǵannan keıin 6 aıdan keıin usynylady. Ómirge boljamy – oń, alaıda, aýrý eńbekke qabiletti ishinara joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\nAldyn alý. Aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń brýtsellezimen kúres. Brýtsellezge qarsy vaktsınatsııa – qaýip tobyndaǵy adamdar arasynda.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(819,'article','974','Dıabettik koma','qz','2018-07-18 05:02:28','2018-07-18 04:33:00','Dıabettik koma – dıabettiń ómir úshin qaterli asqynýy, bul kezde adam esin joǵaltýǵa deıin barady. Qandaǵy qanttyń joǵary (gıperglıkemııa) nemese tómen (gıpoglıkemııa) mólsheri asa qaýipti, sebebi, ekeýi de dıabettik komaǵa aparýy múmkin. Dıabettik komaǵa ushyraǵan naýqas tiri bolǵanmen, onyń jaǵdaı uıqydaǵydaı sekildi, esin tolyǵymen joǵaltady, syrtqy titirkendirgishterge serpini bolmaıdy. Shuǵyl em kórsetilmegen jaǵdaıda dıabettik koma ólim-jitimge aparady. Dıabettik komanyń paıda bolý yqtımaldyǵy ómir úshin qaýipti, biraq, onyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin aldymen, dıabetti durys emdeýden bastaý qajet.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=974',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dıabettik','y','   Dıabettik koma Dıabettik koma – dıabettiń ómir úshin qaterli asqynýy, bul kezde adam esin joǵaltýǵa deıin barady. Qandaǵy qanttyń joǵary (gıperglıkemııa) nemese tómen (gıpoglıkemııa) mólsheri asa qaýipti, sebebi, ekeýi de dıabettik komaǵa aparýy múmkin. Dıabettik komaǵa ushyraǵan naýqas tiri bolǵanmen, onyń jaǵdaı uıqydaǵydaı sekildi, esin tolyǵymen joǵaltady, syrtqy titirkendirgishterge serpini bolmaıdy. Shuǵyl em kórsetilmegen jaǵdaıda dıabettik koma ólim-jitimge aparady. Dıabettik komanyń paıda bolý yqtımaldyǵy ómir úshin qaýipti, biraq, onyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin aldymen, dıabetti durys emdeýden bastaý qajet. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nDıabettik koma – dıabettiń ómir úshin qaterli asqynýy, bul kezde adam esin joǵaltýǵa deıin barady. Qandaǵy qanttyń joǵary (gıperglıkemııa) nemese tómen (gıpoglıkemııa) mólsheri asa qaýipti, sebebi, ekeýi de dıabettik komaǵa aparýy múmkin. Dıabettik komaǵa ushyraǵan naýqas tiri bolǵanmen, onyń jaǵdaı uıqydaǵydaı sekildi, esin tolyǵymen joǵaltady, syrtqy titirkendirgishterge serpini bolmaıdy. Shuǵyl em kórsetilmegen jaǵdaıda dıabettik koma ólim-jitimge aparady. Dıabettik komanyń paıda bolý yqtımaldyǵy ómir úshin qaýipti, biraq, onyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin aldymen, dıabetti durys emdeýden bastaý qajet.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nDıabettik komanyń aldynda qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýyn nemese tómendeýin kórsetetin telimdi sımptomdary bolady.\r\n\r\nQandaǵy qanttyń joǵary deńgeıi (gıperglıkemııa)\r\n\r\n Eger qandaǵy qanttyń deńgeıi tym joǵary bolsa, naýqas sezinýi múmkin:\r\n\r\n•        Kúshti shóldeý\r\n\r\n•        Neseptiń jıi júrýi\r\n\r\n•        Enjarlyq\r\n\r\n•        Júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n•        Entigý\r\n\r\n•        Ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n•        Aýyzdan atsetonnyń jemisti ıisi paıda bolady\r\n\r\n•        Aýyzdyń qurǵaqtyǵy\r\n\r\n•        Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\nQandaǵy qanttyń tómen deńgeıi (gıpoglıkemııa)\r\n\r\nQandaǵy qanttyń tómen deńgeıinde baıqalady:\r\n\r\n•        Diril nemese kúıgelektik\r\n\r\n•        Sharshaý\r\n\r\n•        Tersheńdik\r\n\r\n•        Ashyǵý\r\n\r\n•        Júrek aınýy\r\n\r\n•        Ashýshańdyq\r\n\r\n•        Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n•        Sóıleýdiń buzylysy\r\n\r\n•        Minez-qulyqtyń ózgerýi\r\n\r\nKeıbir naýqastar qandaǵy qanttyń tómendeýin kórsetetin gıpoglıkemııanyń sımptomdaryn sezinbeýi múmkin.\r\n\r\nEger qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýyna nemese tómendeýine  tán sımptomdardy baıqasańyz, qan taldaýynyń nátıjesine negizdelgen emdeýdi ustanyńyz. Eger jaǵdaıyńyz jaqsarmasa, nemese nasharlasa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\n \r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nDıabettik koma – shuǵyl járdemdi talap etedi. Eger qandaǵy qanttyń deńgeıiniń kúrt artýyna nemese kúrt tómendeýine  tán sımptomdardy baıqasańyz, jáne talyp qalýyńyz múmkindigin sezinseńiz, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Eger qasyńyzda dıabetke shaldyqqan adam bolsa, jáne ol talyp qalsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz jáne onyń qyzmetkerlerine mindetti túrde talǵan naýqastyń dıabetpen aýyratyndyǵyn habarlańyz.  \r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nQandaǵy qanttyń tómen deńgeıden joǵaryǵa deıin udaıy ózgeristeri nemese uzaq ýaqyt boıy joǵary kórsetkishteriniń saqtalýy dıabettik komaǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nDıabettik ketoatsıdoz.\r\n\r\nBulshyq et tininiń energetıkalyq resýrstarynyń taýsylǵan kezinde organızm maı qoryn buza bastaýy múmkin. Bul úrdistiń nátıjesinde keton atalatyn ýytty qyshqyldar túziledi. Tıisti emdeý bolmasa, dıabettik ketoatsıdoz dıabettik komaǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nDıabettik ketoatsıdoz – 1 tıpti qant dıabetiniń jıi kezdesetin asqynýy, biraq, 2 tıpti dıabette jáne gestatsııalyq dıabette (júktiliktegi) de paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nDıabettik gıperosmolıarlyq sındrom. Eger qandaǵy qanttyń deńgeıi detsılıtrge (mg/dl) 600 mıllıgrammnan asatyn bolsa nemese lıtrge (mmol/l) 33.3 mılımolden asatyn bolsa, bul jaǵdaı dıabettik gıperosmolıarlyq sındrom atalady.\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıi osy kórsetkishterden asatyn bolsa, qan tutqyr jáne qoıý bolady. Qanttyń artyq mólsheri qannan nesepke ótedi jáne organızmnen suıyqtyqtyń úlken kóleminiń shyǵarylýyna yqpal etedi.\r\n\r\nEger gıperosmolıarlyq sındromǵa ushyraǵan naýqasqa ýaqytyly kómek kórsetilmese, ómir úshin qaýipti sýsyzdaný oryn alýy múmkin, bul túbinde komaǵa aparýy yqtımal.  \r\n\r\nDıabettik gıperosmolıarlyq sındrom 2 tıpti dıabetke ushyraǵan egde jastaǵy adamdar men  orta jastaǵy adamdar arasynda jıi kezdesedi.\r\n\r\nGıpoglıkemııa. Glıýkoza mıdyń qalypty jumysy úshin qajet. Aýyr jaǵdaılarda qandaǵy qanttyń deńgeıi esten tanýǵa aparýy múmkin. Gıpoglıkemııanyń paıda bolý sebebi qandaǵy ınsýlınniń joǵary deńgeıi nemese organızmge taǵamnyń jetkiliksiz túsýi bolýy múmkin. Sondaı-aq, bul jaǵdaı shamadan tys dene júktemeleri men alkogoldi artyq tutynýda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdar gıpoglıkemııanyń túpkilikti nátıjesine áser etedi. Uzaq ýaqyt boıy ótetin dıabettiń barysynda  ashyǵý jáne terleýdiń artýy sekildi sımptomdardy baıqamaýyńyz da múmkin, olar qandaǵy qant deńgeıiniń qaýiptiligi týraly belgi beredi. Bul jaǵdaı tanylmaǵan gıpoglıkemııa atalady.\r\n\r\n \r\nQaýip faktorlary\r\n\r\nQant dıabeti bar kez kelgen naýqas dıabettik koma paıda bolý qaýpine ushyraýy múmkin.\r\n\r\nEger sizde 1 tıpti dıabet bolsa, dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesilermen baılanysty:\r\n\r\n•        Qandaǵy qanttyń tómen deńgeıi (gıpoglıkemııa)\r\n\r\n•        Dıabettik ketoatsıdoz\r\n\r\nEger sizde 2 tıpti dıabet bolsa, dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesilermen baılanysty:\r\n\r\n•        Dıabettik gıperosmolıarlyq sındrom, ásirese, jasyńyz ortadan asqan bolsa.\r\n\r\nEger sizde 1 nemese 2 tıpti dıabet bolsa, dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesi faktorlarǵa baılanysty:\r\n\r\n•        Insýlın jetkizý máseleleri. Eger sizge ınsýlındik pompa (sorǵy) qoıylsa, qandaǵy qant deńgeıin jıi tekserý qajet, sebebi, ınsýlındik pompanyń tútigi buralyp qalýy múmkin, osydan organızmge ınsýlın jetkizilýi tejeledi. Kamerasyz pompa bolǵanda da keıde ınsýlındi jetkizýdiń toqtaýyna aparatyn máseleler bolýy múmkin. Eger naýqasta 1 tıpti dıabet bolsa, organızmge ınsýlınniń túsýiniń toqtaýy tez dıabettik ketoatsıdozǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n•        Aýrý, jaraqat nemese operatsııa. Túrli aýrýlar jáne jaraqattar kezinde qandaǵy qant deńgeıi edáýir artýy múmkin. Bul 1 tıpti dıabette dıabettik ketoatsıdozǵa aparmaýy úshin, sondaı-aq, bul jaǵdaıdy retteý úshin organızmge túsetin ınsýlındi arttyrý qajet. Júrektiń nemese búırektiń irkilisti jetkiliksizdigi sekildi basqa aýrýlar  dıabettik gıperosmolıarlyq sındromnyń damý qaýpin arttyrýy múmkin.\r\n\r\n•        Dıabetti durys emdemeý. Eger qandaǵy qant deńgeıin qatań baqylaýǵa almasańyz, dárilik preparattardy dárigerdiń taǵaıyndaýmen qabyldamaıtyn bolsańyz, asqynýlar men dıabettik komanyń damý qaýpi joǵary bolady.\r\n\r\n•        Insýlınnen ádeıi bas tartý. Keıde dıabeti bar, artyq salmaqty  adamdar aryqtaýǵa úmittenip, ınsýlındi qabyldaýdan bas tartady. Bul ómir úshin qaterli jáne dıabettik komanyń damýyna aparady.\r\n\r\n•        Alkogol qabyldaý. Alkogol qandaǵy qanttyń deńgeıine boljamsyz áser etedi. Keıde alkogoldi qabyldaǵaǵan 1-2 kún ishinde qandaǵy qanttyń dál emes deńgeıi baqylanady. Bul gıpoglıkemııa saldarynan bolatyn dıabettik komanyń damý qaýpin arttyrady.\r\n\r\n•        Tyıym salynǵan esirtkilik preparattardy qoldaný. Kokaın jáne ekstazı sekildi tyıym salynǵan esirtkilik preparattar qandaǵy qant deńgeıiniń edáýir artýyna jáne dıabettik komanyń damýyna yqpal etedi.\r\n\r\n \r\nAsqynýlary\r\n\r\nEmdeýden bas tartqanda dıabettik koma aparýy múmkin:\r\n\r\n•        Mıdyń zaqymdanýyna\r\n\r\n•        Ólim-jitimge.\r\n\r\n \r\nErekshe nusqaýlary\r\n\r\nDıabettik koma – boljanbaıtyn jaǵdaı, oǵan daıyndalýǵa ýaqyt bolmaıdy. Eger qandaǵy qant deńgeıiniń kúshti artýyn nemese tómendeýin sezinseńiz, esten tanbaı turyp, «jedel járdemdi» shaqyrýǵa úlgerý qajet.\r\n\r\nEger dıabetke shaldyqqan adamnyń qasynda bolsańyz, onyń esten taný múmkindigin baıqasańyz nemese qımyly túsiniksiz bolyp kórsinse, dereý «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\n«Jedel járdem» kelgenge deıin ne isteýge bolady?\r\n\r\nEger dıabetti emdeý týraly eshteńe bilmeseńiz, jedel járdem brıgadasyn kútińiz.\r\n\r\nEger dıabetti emdeýmen tanys bolsańyz, kelesi áreketterdi oryndańyz:\r\n\r\n1.      Esten tanǵan adamnyń qandaǵy qant deńgeıin tekserińiz.\r\n\r\n2.      Eger qandaǵy qant deńgeıi 70 mg/dl (3.9 mmol/l) bolsa, oǵan glıýkagon ınektsısyn salyńyz. Eger glıýkagon bolmasa, glıýkoza gelin, baldy nemese qantty shárbatty jaǵynyń ishine jaǵý qajet. Qandaǵy qant deńgeıi tómen bolsa, ınsýlın bermeńiz.\r\n\r\n3.      Eger qandaǵy qant deńgeıi 70 mg/dl joǵary bolsa, jedel járdem brıgadasyn kútińiz. Qandaǵy glıýkoza  deńgeıi joǵary adamǵa qant bermeńiz.\r\n\r\n4.      Jedel  járdem brıgadasyna dıabet jáne qabyldanǵan sharalar týraly aıtyńyz.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDıabettik komada  dıagnozdy  tez  qoıý asa mańyzdy. Jedel   járdem brıgadasy tekserý ótkizgende týystaryńyzdan sizdiń aýrýyńyzdyń tarıhyn suraıdy.\r\n\r\nQajetti tekserýler\r\n\r\nKelesi kórsetkishterdi baǵalaý úshin túrli zerthanalyq testiler ótkizý qajet bolady:\r\n\r\n•\n        Qandaǵy qant deńgeıi\r\n\r\n•        Ketondyq deneler deńgeıi\r\n\r\n•        Qandaǵy azottyń nemese kreatınınniń mólsheri\r\n\r\n•        Qandaǵy kalııdiń, fosfattyń jáne natrııdiń mólsheri\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nDıabettik koma kezindegi jedel járdem kórsetý ádistemesin tańdaý qandaǵy qanttyń deńgeıine baılanysty. \r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıi joǵary\r\n\r\nEger qandaǵy qant deńgeıi tym joǵary bolsa, qajet bolady:\r\n\r\n•        Kóktamyr arqyly eritindiler engizip, sý balansyn qalpyna keltirý\r\n\r\n•        Jasýshalar durys qyzmet etýi úshin kalıı, natrıı nemese fosfat qosylady\r\n\r\n•        Organızm tinderine glıýkozany sińirýine kómektesý úshin ınsýlın\r\n\r\n•        Kez kelgen negizgi ınfektsııalardy emdeý.\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıi tómen\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıi tómen bolsa, glıýkagon ınektsııasy qajet bolýy múmkin, ol qandaǵy glıýkoza mólsherin arttyrýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nÁdette, qandaǵy qant deńgeıi rettelgende, es qalpyna keledi.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nDıabettiń barysyn kúndelikti qatań baqylaý dıabettik komanyń aldyn alýǵa kómektesedi. Kelesi keńesterdi este ustańyz:\r\n\r\n•        Tamaqtaný tártibin jasap, qadaǵalańyz. Taǵamdy durys qabyldaý qandaǵy qant deńgeıin retteýge kómektese alady.\r\n\r\n•        Qandaǵy qant deńgeıin qadaǵalańyz. Glıkemııanyń deńgeıin jıi anyqtaý qandaǵy qanttyń deńgeıin normasynyń sheginde qoldaı alatyndyǵyńyzǵa senimdi bolýyńyzǵa kómektesedi. Sondaı-aq, bul glıýkozanyń deńgeıiniń artýynyń nemese tómendeýiniń qaýiptiligi bar ekendigi týraly saqtandyrady.\r\n\r\n•        Taǵaıyndalǵan emdeýdi qatań oryndańyz. Eger qandaǵy glıýkozanyń mólsheriniń kórsetkishteri jıi ózgeretin bolsa, emdeýshi dárigerge habarlaý qajet. Ol naýqasqa qajetti emdeýdi tańdaıdy.\r\n\r\n•        Kún tártibi. Qandaı da bir aýrýdyń kezinde qandaǵy qanttyń deńgeıi kúrt artýy múmkin. Aýrý kezinde qandaǵy qant deńgeıiniń artýyn qalaı retteýge bolatyndyǵy týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n•        Qandaǵy qant deńgeıiniń artýynda ketondar deńgeıin anyqtańyz. Eger qanttyń deńgeıi 240 mg/dl (13.3 mmol/l artyq bolsa, ketondyq denelerdi anyqtaý úshin nesepti taldaýǵa tapsyryńyz. Ketondardyń mólsheri artqanda dárigerge kórinińiz. Nesepte ketondar bolsa, jáne osy kezde qusý oryn alsa, dereý dárigerińizdi shaqyryńyz.\r\n\r\n•        Qol astynda glıýkagon jáne tez áser etetin qant kózderin ustańyz. Eger ınsýlın qabyldaıtyn bolsańyz, qol astynda glıýkagon jáne tez áser etetin qant kózderi, mysaly, glıýkoza tabletkasy nemese  apelsın shyryny bolýyn qadaǵalańyz, olardy qandaǵy qant deńgeıi tómen bolǵanda qabyldaý qajet.\r\n\r\n•        Qandaǵy glıýkozanyń shoǵyrlanýyna úzdiksiz monıtorıng (CGM). Bul ásirese, qajet, eger glıkemııanyń turaqty deńgeıin qoldaýda qıynydyqtar bolsa, nemese qandaǵy qant deńgeıiniń tómendeýin sezbeıtin bolsańyz (tanylmaıtyn gıpoglıkemııa).\r\n\r\nCGMs – teri astyna qoıylǵan kishkene datchıkter kómegimen qandaǵy qant deńgeıi baqylanatyn qural-jabdyq, ári qaraı bul aqparat symsyz qural-jabdyqqa beriledi.\r\n\r\nBul qural-jabdyqtar qandaǵy qant deńgeıiniń tómendiginiń qaýiptiligi týraly habar beredi. Biraq, CGM qoldanatyn bolsańyz da, qandaǵy qant deńgeıi glıýkometrdiń kómegimen anyqtalýy tıis.  Glıýkometrmen salystyrǵanda CGMs – qymbat qural-jabdyq, biraq, ol glıýkozanyń deńgeıin baqylaýda jaqsy nátıje beredi.\r\n\r\n•        Alkogol tutynýdy shekteńiz. Alkogoldiń qandaǵy qant deńgeıine áseri boljamdy emes, spırttik ishimdikterden bas tartqan jón.\r\n\r\n•        Týystaryńyzdy, dostaryńyzdy jáne áriptesterińizdi úıretińiz. Týystaryńyzdy, dostaryńyzdy qandaǵy qant deńgeıiniń kúrt ózgerýine tán sımptomdardy anyqtaýǵa úıretińiz, sondaı-aq, esten tanǵan kezde, «jedel járdem» shaqyrý qajettigin aıtyńyz.\r\n\r\n•        Medıtsınalyq  ıdentıfıkatsııalyq bilezik nemese alqa taǵyp júrgen jón. Eger naýqas esten tansa, mundaı aqparaty bar bilezik týystaryńyzǵa, dostaryńyzǵa jáne áriptesterińizge, jedel járdem qyzmetkerlerine paıdaly aqparat beredi.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(820,'article','1005','Gormondyq buzylystar','qz','2018-07-23 03:45:20','2018-07-23 03:41:00','Endokrındik júıe  negizgi segiz bezden turady. Bul bezder gormondardy óndiredi. Gormondar – búkil organızmniń jumysyna áser etetin hımııalyq zattekter.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1005',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gormondyq','y','   Gormondyq buzylystar Endokrındik júıe  negizgi segiz bezden turady. Bul bezder gormondardy óndiredi. Gormondar – búkil organızmniń jumysyna áser etetin hımııalyq zattekter. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nEndokrındik júıe  negizgi segiz bezden turady. Bul bezder gormondardy óndiredi. Gormondar – búkil organızmniń jumysyna áser etetin hımııalyq zattekter.\r\n\r\n \r\nGormondardyń qyzmeti\r\n\r\nQan aǵymy júıesi boıynsha gormondar tinderge nemese aǵzalarǵa tasymaldanady. Gormondar baıaý jumys isteıdi, olar organızmde ótetin barlyq úrdisterdiń jumysyn retteıdi. Mysaly:\r\n\r\nÓsý jáne damý\r\n\r\nMetabolızm – as qorytý, shyǵarylý, tynys alý, qan aınalymy jáne dene temperatýrasyn qoldaý\r\n\r\nJynystyq qyzmet\r\n\r\nReprodýktıvtik qyzmet\r\n\r\nKóńil-kúı\r\n\r\n \r\nGormondyq buzylystardyń sebepteri\r\n\r\nEger Sizdiń gormondaryńyzdyń deńgeıi tym joǵary nemese tómen bolsa, Sizde gormondyq buzylys oryn alýy múmkin. Sondaı-aq, gormondyq aýrýlar organızmniń gormondarǵa qalypty jaǵdaı kezindegideı emes serpini kezinde de paıda bolady. Kúızelis, ınfektsııa, qan quramynyń ózgerýi, elektrolıtter balansynyń buzylysy da gormondardyń deńgeıine áser etýi múmkin.\r\n\r\nEndokrındik aýrýlardyń kóptegen túrleri bar, eń keń taralǵan túri – qant dıabeti. Ol ádette, organızmde óndiriletin gormondar deńgeıin baqylaý arqyly emdeledi. Eger másele qandaǵy gormondardyń tómen deńgeıinde bolsa, gormondyq preparattarmen almastyrý emdeýin taǵaıyndaý kómektesýi múmkin.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(821,'article','1026','Kóz uıasyndaǵy sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy','qz','2018-07-24 11:48:29','2018-07-24 11:41:00','Sary daqtyń buzylysy – ortalyq kórýdiń birtindep baıaý túrde nasharlaýyna aparatyn kóz aýrýy.  Nátıjesinde, usaq bólikterdi ajyratý jáne oqý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nAýrý 60 jastan asqan alamdarda jıi kezdesedi, sondyqtan, ony sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy ataıdy. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1026',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kóz','y','   Kóz uıasyndaǵy sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy Sary daqtyń buzylysy – ortalyq kórýdiń birtindep baıaý túrde nasharlaýyna aparatyn kóz aýrýy.  Nátıjesinde, usaq bólikterdi ajyratý jáne oqý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nAýrý 60 jastan asqan alamdarda jıi kezdesedi, sondyqtan, ony sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy ataıdy.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nSary daqtyń buzylysy – ortalyq kórýdiń birtindep baıaý túrde nasharlaýyna aparatyn kóz aýrýy.  Nátıjesinde, usaq bólikterdi ajyratý jáne oqý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nAýrý 60 jastan asqan alamdarda jıi kezdesedi, sondyqtan, ony sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy ataıdy. \r\n\r\n\r\n\r\nSary daqtyń buzylysy – torqabyqtyń aýrýy, ol kezde kózdiń artqy betinde ornalasqan makýla (sary daq) zaqymdanady. Makýla ortalyq kórýdiń aıqyndylyǵy úshin jaýapty jáne adamǵa usaq bólikterdi ajyratýǵa múmkindik beredi. Sary daqtyń buzylysynyń eki túri bar: qurǵaq jáne ylǵaldy. Sary daqtyń buzylysynyń qurǵaq túri jıi kezdesedi jáne torqabyqtyń juqarýymen, sondaı-aq, «drýz» atalatyn – torqabyqta túziletin, buzylatyn tinnen turatyn shaǵyn aq-sary daqtardyń paıda bolýymen sıpattalady. Buzylystyń qurǵaq túri ádette, jeńil ótedi. Buzylystyń aýyr túri tezirek jáne aýyr ótedi. Bul derttik jaǵdaı qantamyrlardyń qantalaýynyń paıda bolýymen jáne ortalyq kórýdiń ózgerisimen, aq daqtardyń túzilýimen, torqabyq jasýshalarynyń tirshiligin joıýymen sıpattalady. Aýrý 50 jastan asqan adamdardyń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nTorqabyq – kózdiń ishki qabyqshasy. Ol jaryqty jáne biz kóretin zattardyń beınesin mıǵa jiberetin nerv sıgnaldaryna túrlendiredi. Torqabyqtyń sary daq atalatyn bóligi beıneleýdi aıqyn jáne tolyq etedi.\r\n\r\nSary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy  ony qamtamasyz etetin qantamyrlarynyń zaqymdanýynda paıda bolady. Osy ózgeristerdiń nátıjesinde makýla zaqymdanady.\r\n\r\nSary daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń eki túri bolady:\r\n\r\n* Qurǵaq túri makýlanyń astyndaǵy qantamyrlarynyń juqarýy men synǵyshtyǵy kezinde paıda bolady. Bul kezde «drýz» atalatyn shaǵyn sary túzilister qalyptasady. Barlyq adamdarda sary daqtyń buzylysy qurǵaq túrinen bastalady.\r\n* Ylǵaldy túri osy aýrýǵa shaldyqqan adamdardyń shamamen, 10%-da bolady. Makýlanyń astynda jańa, aýytqýly jáne asa názik, synǵysh tamyrlardyń ósýi bastalady. Osy tamyrlar boıynsha qan jáne suıyqtyq aǵady. Kórýdi joǵaltýdyń kópshilik jaǵdaılary saryq daqtyń buzylysynyń osy túrimen baılanysty.\r\n \r\n\r\nOsy ýaqytqa deıin ǵalymdarǵa sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń naqty sebebi belgisiz. Aýrýdyń 55 jasqa deıin damýy sırek. Kóbinese, 75 jastan asqanda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Otbasy múshelerinde aýrýdyń damý jaǵdaılary bolsa\r\n* Eýropalyq násil\r\n* Temeki shegý\r\n* Maıly taǵamnan turatyn emdám ustaný\r\n* Áıel jynystylar.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nAýrýdyń basynda sımptomdar bolmaýy múmkin. Aýrý asqynǵan kezde ortalyq kórýdiń buzylysynyń belgileri paıda bolady.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túriniń sımptomdary\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń jıi kezdesetin sımptomy – kórýdiń buldyraýy. Nysandar buldyrap, túster –solǵyn bolyp kórinedi. Usaq bólikterdi qaraǵanda jáne oqyǵanda qıyndyqtar paıda bolady. Biraq, kúndelikti basqa jumystardyń kópshiligin oryndaǵanda kórý qalypty bolady.\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń sımptomdarynyń ýshyǵýynda oqý nemese kúndelikti tirshilikti oryndaý úshin kóbirek jaryq qajet bolýy múmkin. Torqabyqtyń ortasyndaǵy buldyr daq birtindep artady jáne qoshqyl túske ıe bolady.\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń keıingi satylarynda alystan bet pishindi ajyratý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń ylǵaldy túriniń sımptomdary\r\n\r\nBuzylystyń ylǵaldy túriniń keń taralǵan sımptomy – tik syzyqtardyń qısaıyp, nemese tolqyndanyp kórinýi.\r\n\r\nKórý aýmaǵynyń ortasynda shaǵyn qoshqyl daq paıda bolyp, ýaqyt óte úlkeıedi.\r\n\r\nOrtalyq kórýdi joǵaltý sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń eki túrinde  de tez paıda bolýy múmkin.  Osylaı bolǵan jaǵdaıda dereý oftalmologqa kóriný qajet. Dárigerdiń torqabyq aýrýlaryn emdeýdegi tájirıbesi bolýy shart.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nNaýqastyń kóziniń túbi tekseriledi. Qarashyqty keńeıtý úshin kózge tamshy tamyzylady. Torqabyqty, qantamyrlaryn jáne kórý nervisin  tekserý úshin oftalmolog arnaıy lınzalardy qoldanady.\r\n\r\nDáriger makýlanyń, qantamyrlarynyń, drýzdyń telimdi ózgeristerin izdeıdi.\r\n\r\nNaýqasqa bir kózin jaýyp, Amsler tory arqyly tik syzyqtardyń beınesine qaraý usynylady. Eger olar tolqyndy bolyp kórinse, bul sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń belgisi sanalady.\r\n\r\nTekserýdiń basqa ádisteri:\r\n\r\n* Torqabyqtaǵy qan aǵymyn zertteý úshin arnaıy boıaǵyshtar men kameralardy qoldaný (flýorestsenttik angıografııa)\r\n* Kózdiń ishki qabyqshasyn fotoǵa túsirý (kóziń túbin fotoǵa túsirý)\r\n* Torqabyqty tekserý úshin jaryq tolyqyndaryn qoldaný (optıkalyq kogerenttik tomografııa)\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túrin emdeýdiń qajeti joq.\r\n\r\nSary   daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń bastapqy satysynda temeki shegý sekildi zııandy ádet bolmasa, belgili bir dárýmenderdi, antıoksıdant pen myryshty birge qoldaný aýrýdyń asqynýynyń aldyn alady, biraq, kórýdi qalpyna keltirmeıdi.\r\n\r\nKeıde AREDS emdik dárýmendik formýlasy usynylady, oǵan kiretinder:\r\n\r\n* S dárýmeniniń 500 mg\r\n* beta-karotınniń 400 ME\r\n* myryshtyń 80 mg\r\n* mystyń 2 mg\r\n \r\nDárýmenderdiń osy birigýin dárigerdiń usynysy boıynsha qabyldaý qajet. Dáriger naýqastyń qabyldap júrgen basqa dárýmenderi nemese qospalary týraly bilýi tıis. Temeki shegetinderge bul qospany qabyldaýdyń qajeti joq.  \r\n\r\nAREDS otbasynda bul aýrýdyń bolýy jaǵdaıynda kómektese alady.\r\n\r\nAREDS formýlasyna kirmese de, lıýteınniń jáne zeaksantınniń qospalary da paıdaly bolady.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń ylǵaldy túrinde dáriger usynady:\r\n\r\n* Lazerlik hırýrgııany (lazerlik koagýlıatsııa) – jaryqtyń shaǵyn lazerlik sáýlesiniń áser etýimen dertti tamyrlardy buzý jáne olardaǵy qan ketýin tejeý.\r\n* Fotodınamıkalyq emdeý – qantalaıtyn tamyrlardy buzý úshin organızmge engiziletin jáne jaryqpen belsendiriletin arnaıy preparatty qoldaný.\r\n* Jańa qantamyrlarynyń qalyptasýynyń aldyn alý úshin kózge engiziletin arnaıy dárilik preparattardy qoldaný (bul aýyrsynbaıtyn úrdis).\r\n \r\nKórýi nasharlaǵan adamdar úshin arnaıy optıkalyq jabdyqtar (lınza sekildi) kórýdi tıimdi qoldanýǵa jáne ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.\r\n\r\nUdaıy oftalmolog-dárigerge kóriný asa mańyzdy.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túrinde oftalmolog-dárigerge jylyna bir ret kózdi tolyq tekserý úshin barý qajet.\r\n Ylǵaldy túrinde dárigerge aı saıyn barý qajet bolýy múmkin. \r\nKórýdiń buzylystaryn erte anyqtaý asa mańyzdy, sebebi, emdeýdi erte bastaý jaqsy nátıjelerge aparady.\r\n\r\nÓzgeristerdi anyqtaýdyń jaqsy tásili – úıde Amsler torynyń kómegimen ózdiginshe testileý. Oftalmolog tordyń beınesiniń kóshirmesin beredi nemese ǵalamtordan alýǵa bolady. Oqýǵa arnalǵan kózáınekti kıip, ár kózdi bólek tekserý qajet. Eger syzyqtar tolqyn bolyp kórinse, dereý dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysy shetkeri kórýge áser etpeıdi. Bul degenimiz, kórý tolyǵymen joıylmaıdy. Aýrý tek ortalyq kórýdi joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túriniń jeńil ótýi ádette, ortalyq kórýdi joǵaltýǵa aparmaıdy.\r\n\r\nBuzylystyń ylǵaldy túri kórýdi aıtarlyqtaı joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\nÁdette, sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynda naýqas oqý, avtokólik júrgizý, qashyqtan bet pishindi ajyratý qabiletterin joǵaltýy múmkin. Biraq, bul aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar kúndelikti qyzmetin qıyndyqsyz oryndaı alady.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEger naýqasta sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysy bolsa, dáriger kúndelikti kórýdi Amsler tory arqyly tekserip otyrýdy usynady. Syzyqtar tolqyndy bolyp kórinse, nemese kórýde basqa ózgerister baıqalsa, dereý dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń aldyn alý tásili bolmaǵanymen, salaýatty ómir saltyn ustaný aýrýdyń damý qaýpin azaıtýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Temeki shegýge bolmaıdy\r\n* Kókónister men jemisterdiń mólsheri joǵary, janýar maılarynyń mólsheri tómen emdámdi ustaný qajet\r\n* Udaıy dene jattyǵýlaryn oryndaý qajet\r\n* Salaýatty salmaqty qoldaý qajet.\r\n \r\nDárigerge baryp, udaıy kózdiń túbin tekserip otyrý qajet.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nJasqa  baılanysty makýlalyq buzylys; jasqa baılanysty makýlodıstrofııa.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(822,'article','1044','Mastıt','qz','2018-07-28 12:30:25','2018-07-28 12:19:00','Sút beziniń ınfektsııasy – sút bezi tinderiniń juqpalanýy.\r\n\r\nEmizetin áıelderde kóptegen ınfektsııalar bakterııalardyń emshek ushy arqyly enýinde paıda bolady. Aýyr ınfektsııalarda abstsester (irińdi qabyný) paıda bolady. Emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar qoldanylady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1044',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Mastıt','y','   Mastıt Sút beziniń ınfektsııasy – sút bezi tinderiniń juqpalanýy.\r\n\r\nEmizetin áıelderde kóptegen ınfektsııalar bakterııalardyń emshek ushy arqyly enýinde paıda bolady. Aýyr ınfektsııalarda abstsester (irińdi qabyný) paıda bolady. Emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar qoldanylady.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nSút beziniń ınfektsııasy – sút bezi tinderiniń juqpalanýy.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n‘’Sýrette saý sút beziniń anatomııalyq qurylysy kórsetilgen. \r\n\r\nEmizetin áıelderde kóptegen ınfektsııalar bakterııalardyń emshek ushy arqyly enýinde paıda bolady. Aýyr ınfektsııalarda abstsester (irińdi qabyný) paıda bolady. Emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar qoldanylady. ‘’\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nSút beziniń qabyný aýrýlaryn saý adamnyń terisinde bolatyn altyn tústi stafılokokk sekildi keń taralǵan bakterııalar týyndatady. Bakterııalardyń enetin tusy – emshek ushyndaǵy jarylý nemese syzattar.\r\n\r\nInfektsııa sút beziniń teriastylyq-maılyq jasýshasynda shoǵyrlanady, bul onyń qabynýyna aparady. Qabyný úrdisi sút beziniń tútikteri boıynsha taralady. Nátıjesinde isiný jáne aýyrsyný paıda bolady.\r\n\r\nÁdette,  bul aýrý emizetin áıelderde paıda bolady. Bala emizýge baılanysty emes emshek ınfektsııalary sút beziniń qaterli isiginiń sırek túri bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n \r\n•        Bir emshek beziniń ǵana ulǵaıýy\r\n\r\n•        Emshektegi qataıýlar\r\n\r\n•        Emshektegi aýyrsyný\r\n\r\n•        Qyzba nemese tumaýdyń sımptomdary, júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n•        qyshý\r\n\r\n•        emshek ushynan bólinis (irińdi bolýy múmkin)\r\n\r\n•        emshek ushtarynyń sezimtaldyǵynyń ózgeristeri\r\n\r\n•        sút bezderiniń tinderiniń isinýi, aýyrsynýy, qyzarýy jáne temperatýrasynyń artýy\r\n\r\n•        zaqymdaný jaǵyndaǵy lımfa túıinderiniń aýyrsynýy nemese ulǵaıýy\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nEmizetin áıelder ádette, tekserilmeıdi. Alaıda, jıi tekserý aýrýdy anyqtaýǵa kómektesedi jáne abstsess (irińdi qabyný) sekildi asqynýlarynyń aldyn alady.\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy ótetin ınfektsııalyq úrdiste emshek sútin bakterıologııalyq sebý arqyly tekseris ótkiziledi. Emizbeıtin áıelderde sút beziniń bıopsııasy nemese  mammografııa ótkizilýi múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nÚıde jasalatyn kútim: sút beziniń zaqymdanǵan aýmaǵyna spırtti ylǵaldy kompress qoldaný, kúnine tórt ret, 15-20 mınýtten.\r\n\r\nBul aýrýdy emdeýde antıbıotıkpen emdeý paıdaly. Emdeý ýaqytyna emshek emizýde zaqymdanǵan jaqta mindetti túrde sút saýǵysh qoldaný usynylady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nBakterııaǵa qarsy preparattardy ýaqytyly qoldanýda aýrý tez ótedi.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nAýrý aýyr ótkende abstsess (irińdi qabyný) damýy múmkin. Abstsess hırýrgııalyq jolmen bosatylýy tıis. Abstseske shaldyqqan áıelder ýaqytsha emizýdi toqtatýy tıis.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        sút beziniń bir tusynda qyzarý, aýyrsyný, isiný nemese jergilikti temperatýrasynyń artýy paıda bolsa\r\n\r\n•        emizgende dene temperatýrasynyń artýy baıqalady\r\n\r\n•        qoltyq asty lımfa túıinderi aýyrsynyp, ulǵaıǵan.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nKelesi usynystar sút beziniń juqpasynyń qaýpin azaıtýǵa kómektesedi:\r\n\r\n•        qabyný jáne syzattardyń aldyn alý úshin emshek ushyna qamqorlyq jasaý qajet\r\n\r\n•        sút beziniń qataıýynyń aldyn alý úshin jıi emizý jáne saýyp otyrý\r\n\r\n•        emizgende balaǵa emshekti durys berý\r\n\r\n•        emshek emizýdi kúrt úzbeý, sábıdi emshekten birtindep aıyrý\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nSút bezi tininiń ınfektsııasy; emshek abstsesi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(823,'article','1067','Ókpeniń qabynýy','qz','2018-07-28 17:02:40','2018-07-28 16:46:00','Pnevmonııa nemese ókpeniń qabynýy – ókpeniń ınfektsııalyq aýrýy.\r\nPnevmonııa kóbinese, eki jasqa jetpegen balalarda, 65 jastan asqan eresekterde jáne ımmýnıteti tómendegen adamdarda damıdy. Kóbinese, pnevmonııanyń damýy salqyn tııýine, vırýstyq aýrýǵa, ımmýnıtetti túsiretin dári qabyldaýǵa baılanysty.\r\n\r\nPnevmonııa kezindegi ólim-jitim 1-9% jetedi (100 adamnan pnevmonııadan 1-9 adamǵa deıin ólim-jitimge ushyraıdy). Mundaı joǵary paıyz negizinen, medıtsınalyq kómekti ýaqytyly almaýyna baılanysty, sondaı-aq, basqa aýyr aýrýlar kezinde pnevmonııanyń damýymen baılanysty.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1067',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ókpeniń','y','   Ókpeniń qabynýy Pnevmonııa nemese ókpeniń qabynýy – ókpeniń ınfektsııalyq aýrýy.\r\nPnevmonııa kóbinese, eki jasqa jetpegen balalarda, 65 jastan asqan eresekterde jáne ımmýnıteti tómendegen adamdarda damıdy. Kóbinese, pnevmonııanyń damýy salqyn tııýine, vırýstyq aýrýǵa, ımmýnıtetti túsiretin dári qabyldaýǵa baılanysty.\r\n\r\nPnevmonııa kezindegi ólim-jitim 1-9% jetedi (100 adamnan pnevmonııadan 1-9 adamǵa deıin ólim-jitimge ushyraıdy). Mundaı joǵary paıyz negizinen, medıtsınalyq kómekti ýaqytyly almaýyna baılanysty, sondaı-aq, basqa aýyr aýrýlar kezinde pnevmonııanyń damýymen baılanysty. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat \r\n    \r\nPnevmonııa nemese ókpeniń qabynýy – ókpeniń ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\n\r\n\r\nÓkpe  - keýde qýysyn tolyǵymen alyp jatqan qos aǵza. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishimi tynys alý fazasyna (dem alý, dem shyǵarý) baılanysty ózgeredi.\r\n\r\n\r\n\r\nÓkpe bólikterden turady. Oń ókpe úsh bólikke bólinedi: joǵarǵy, ortańǵy jáne tómengi, al sol ókpe – úsh bólikke: joǵarǵy jáne tómengi bólikterge bólinedi. Ókpeniń bólikteri bronh-ókpe segmentterine bólinedi, segmentter – bólikshelerge, al bóliksheler – atsınýstarǵa. Atsınýs ( lat. acinus — júzim shoǵy) – bir tynys alý bronhıolasy, onyń salalary, alveola joldary men alveola qaltalary kiretin ókpeniń bólikshesiniń bólimi. Aýanyń ókpege túsýi: keńirdek  basty bronhtarǵa bólinedi, olar ókpege órile jalǵasady, taramdalady (bronh «butasy»), oń bas bronh úsh tarmaq túzedi, al sol – eki tarmaq túzedi. Ári qaraı taramdar kelesi tártipte bólinedi: tarmaqtar – orta bronhylar – usaq bronhylar – tynys alý bronhıolalary – alveolalar joldary, olardyń árqaısysy alveolalyq qaltamen aıaqtalady. Alveola joldarynyń jáne qaltalarynyń qabyrǵasy alveolalardan (kópirshikter) turady. Osy alveolalarda qan men syrttan túsken aýa arasyndaǵy  ottegimen kómir qyshqyl gazynyń arasynda almasý ótedi.\r\n\r\nPnevmonııa kóbinese, eki jasqa jetpegen balalarda, 65 jastan asqan eresekterde jáne ımmýnıteti tómendegen adamdarda damıdy. Kóbinese, pnevmonııanyń damýy salqyn tııýine, vırýstyq aýrýǵa, ımmýnıtetti túsiretin dári qabyldaýǵa baılanysty.\r\n\r\nPnevmonııa kezindegi ólim-jitim 1-9% jetedi (100 adamnan pnevmonııadan 1-9 adamǵa deıin ólim-jitimge ushyraıdy). Mundaı joǵary paıyz negizinen, medıtsınalyq kómekti ýaqytyly almaýyna baılanysty, sondaı-aq, basqa aýyr aýrýlar kezinde pnevmonııanyń damýymen baılanysty.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nPnevmonııany týyndatýshy sebepter kóp. Asa keń taralǵany – tynys alatyn aýadaǵy bakterııalar men vırýstar. Organızm ádette, ókpeniń mıkrobpen zalaldanýynyń aldyn alady. biraq, keıde mıkrobtar ımmýndyq júıeni kúsheıtedi, tipti, jalpy densaýlyq jaqsy bolǵannyń ózinde.\r\n\r\nPnevmonııa ony týyndatýshy mıkrobtyń túrine jáne ınfektsııany juqtyrǵan jerine qaraı jiktelinedi.\r\n\r\nAýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııa\r\n\r\nAýrýhana syrtyndaǵy pnevmonııa – asa keń taralǵan túri. Juqpalaný aýrýhanadan jáne basqa medıtsınalyq mekemelerden tys jerde oryn alady jáne kelesi sebepterden týyndaıdy:\r\n\r\n•        Pnevmokokktar sekildi bakterııalar (Streptococcus pneumonia). Bakterıaldyq aýrýhana syrtyndaǵy pnevmonııa óz betinshe nemese sýyq tııýden keıin paıda bolýy múmkin. Pnevmonııanyń bul túri kóbinese, ókpeniń bir bóligin qamtıdy jáne bóliktik  pnevmonııa atalady.\r\n\r\n•        Mıkoplazmalar – ádette, pnevmonııanyń basqa túrine qaraǵanda jeńil belgiler men sımptomdardy týyndatady. “Aıaqta júrip ótkizgen pnevmonııa”, - tósekke jatý qajet bolmaǵan, asa kúrdeli emes pnevomonııany sıpattaıtyn termın. Mundaı pnevmonııa, ádette, mıkoplazmany juqtyrý nátıjesi bolady.\r\n\r\n•        Vırýstar, onyń ishinde, sýyq tııý aýrýyn jáne tumaýdy týyndatatyn vırýstardyń bir túrine jatatyndary. Vırýstar – 2 jasqa deıingi balalarda pnevmonııanyń jıi sebebi. Vırýstyq pnevmonııa, ádette, jeńil. Biraq, aýyr jiti respıratorlyq sındrom sekildi tumaýdyń aýyr vırýstarynan (TORS ılı SARS) týyndaıtyn  vırýstyq pnevmonııanyń barysy aýyr sıpatta bolýy múmkin.\r\n\r\n•        Topyraq pen qus tezeginde bolatyn zeńder. Pnevmonııanyń bul túri – jalpy densaýlyǵynda másele bolatyn nemese ımmýndyq júıesi álsiregen adamdarda, sondaı-aq, tynys alǵanda osy qozdyrǵyshtyń úlken mólsherin demimen ishine tartqan adamdarda keń taralǵan.  \r\n\r\nAýrýhana ishilik (gospıtaldyq nemese nozokomıaldyq) pnevmonııa\r\n\r\nAýrýhana ishilik pnevmonııa - bakterıaldyq ınfektsııa, adamdarda aýrýhanaǵa jatqyzylǵannan keıin alǵashqy 48 saǵat ishinde paıda bolady. Aýrýhana ishilik pnevmonııa – kúrdeli aýrý, sebebi, ony týyndatatyn bakterııalar antıbıotıkterge turaqtyraq bolýy múmkin.\r\n\r\nQarqyndy terapııa bólimshelerinde qoldanylatyn ókpeniń jasandy ventılıatsııasynda bolatyn adamdar pnevmonııanyń osy túriniń joǵary qaýpine ushyraıdy. \r\n\r\nInstıtýtsıonaldyq pnevmonııa\r\n\r\nInstıtýtsıonaldyq pnevmonııa bakterıaldyq ınfektsııadan týyndaıdy. Ol kóbinese, naýqastarǵa uzaq kútim jasalatyn, mysaly, búırek dıalızi sekildi jerlerdegi adamdarda paıda bolady. Aýrýhana ishilik pnevmonııa sekildi ınstıtýtsıonaldyq pnevmonııa da antıbıotıkterge turaqty bakterııalardan týyndaýy múmkin.\r\n\r\nAspıratsııalyq pnevmonııa\r\n\r\nAspıratsııalyq pnevmonııa tamaqty, sýdy, qusyqty nemese silemeıdi ókpege demińizben ishke qaraı jutyp, ókpeńizge ótkizip alǵanda paıda bolady. Bul qalypty qusý refleksine bassúıek-mı jaraqaty, jutýdaǵy máseleler nemese alkogol men esirtki kedergi keltirgende oryn alýy múmkin.\r\n\r\nQaýip faktorlary\r\nPnevmonıııa kez kelgen jastaǵy adamda paıda bolýy múmkin. Biraq, eki jas toby eń úlken qaýipke beıim:\r\n\r\n•        2 jasqa deıingi sábılar, sebebi, olardyń ımmýndyq júıesi damý ústinde\r\n\r\n•        65 jastan asqan adamdar.\r\n\r\nBasqa qaýip faktorlary:\r\n\r\n•        Astma (demikpe), ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy jáne júrek aýrýy  sekildi sozylmaly aýrýlar;\r\n\r\n•        Immýndyq júıeniń álsireýi nemese báseńdeýi, AITV / JITS, aǵza aýystyrý, qaterli isiktiń hımıoterapııasy nemese steroıdtardy uzaq merzimdi qoldaný sekildi faktorlardyń saldarynan;\r\n\r\n•        Temeki shegý, onyń saldarynan organızmniń bakterııalarǵa jáne vırýstarǵa qarsy qorǵanys kúshi buzylady;\r\n\r\n•        Aýrýhanada ókpeniń jasandy ventılıatsııasynda bolý.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nKóptegen adamdar ókpeniń qabynýyn joǵary temperatýra men kúshti jótel boıynsha bilýge bolady dep qate sanaıdy, alaıda, kóbinese, bul aýrýdyń sımptomdary jeńil sýyq tııýge uqsaıdy. Ókpeniń qabynýyna shaldyǵý kúzde aýa raıy nasharlaı bastaǵanda artady.  \r\n\r\nBakterıaldyq  pnevmonııanyń sımptomdary (belgileri) jiti jáne birtindep paıda bolýy múmkin. Oǵan kiretinder:\r\n\r\n·           qyzba (dene temperatýrasynyń 390S-tan joǵarylaýy), keıde, kerisinshe, dene temperatýrasynyń tómendeýi (ádette, 65 jastan asqan adamdarda kezdesedi)\r\n\r\n·         dirildeý,\r\n\r\n·         keýdedegi jiti aýyrsyný, qoıý, sarǵysh nemese jasyl qaqyryqpen jótel,\r\n\r\n·         jıilegen pýls jáne tynys alýdyń jıileýi,\r\n\r\n·         kúshti terleý,\r\n\r\n·         erin men tyrnaqtyń kókshildigi.\r\n\r\nVırýstyq pnevmonııaǵa tán:\r\n\r\n·      temperatýranyń artýy,\r\n\r\n·         qurǵaq jótel,\r\n\r\n·         bas aýyrýy,\r\n\r\n·         bulshyq et aýyrsynýy,\r\n\r\n·         álsizdik,\r\n\r\n·         qajý jáne kúshti entigý.\r\n\r\nMıkoplazmalardan týyndaıtyn  pnevmonııanyń sımptomdary bakterıaldyq jáne vırýstyq pnevmonııanyń sımptomdaryna, kóbinese, uqsas keledi, biraq, ádette álsizdeý.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nTekserý kezinde dáriger keýdeni tyńdaǵanda kópirshikti syryldy anyqtaıdy (ókpede qoıý suıyqtyq bolýyn bildiretin dybys).\r\n\r\nDáriger qosymsha tekserýdi taǵaıyndaıdy (aýrýdyń bilingen sımptomdaryn eskerýmen):\r\n\r\n·         qan taldaýy. Leıkotsıtterdiń artýy (aq qan jasýshalary) qabyný úrdisiniń bolýyn bildiredi.\r\n\r\n·         Keýde qýysy aǵzalarynyń rentgeni (rentgenografııa) – aýrýdy anyqtaýdyń negizgi ádisi. Pnevmonııada rentgenogrammada qabyný oshaǵy anyq kórinedi (bul bóliktik qabyný bolýy múmkin, ol jergilikti túrde ókpeniń bir bóliginde damıdy, nemese úlkenirek úrdis bolýy múmkin). Keıde rentgenografııada  pnevmonııanyń asqynýy – gıdrotoraks anyqtalady (ókpe men keýde qýysynyń ortasyndaǵy plevra qýysynda suıyqtyqtyń jınalýy). Bul jaǵdaıda plevra qýysynyń pýnktsııasy jasalady, jáne suıyqtyq uzyn ınemen alynady. Qajet bolsa, hırýrgııalyq aralasý ótkiziledi, jáne suıyqtyq plevra qýysynan operatsııalyq jolmen alynady.\r\n\r\n·         Naýqas  jótelgende jınalǵan qaqyryq taldaýy  pnevmonııanyń sebebin anyqtaıdy (bakterııalardyń, vırýstar men mıkroorganızmderdiń bolýy ınfektsııalyq úrdisti bildiredi).\r\n\r\n·         Bronhoskopııa -  naýqastyń murny nemese aýzy arqyly engizilgen jińishke tútik arqyly dáriger bronhyny qaraıdy jáne qajet bolsa, qabyný oshaǵynan silemeı alýy múmkin.\r\n\r\n·         Ókpeniń kompıýterlik tomografııasy – uzaq ýaqyt boıy jazylmaıtyn pnevmonııada ókpeni egjeı-tegjeıli qaraýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nAýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııaǵa shaldyqqan adamdardy ádette, úı jaǵdaıynda dáriniń kómegimen emdeýge bolady. Sımptomdaryńyz birneshe kún nemese apta ishinde jeńildegenimen, álsizdik birneshe aı nemese odan artyqqa sozylýy\n múmkin.\r\n\r\nKeıinnen ókpeniń ınfektsııadan tazarýyn bilý úshin dáriger keýde qýysynyń rentgenografııasyn ótýdi usynady. Emdeýdi toqtatý úshin bul jetkilikti bolýy múmkin, ókpeniń rentgen sýreti tolyq qalpyna kelmese de. Emdeýge  28 kún ótkende keýde  qýysynyń rentgenografııasy aýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııaǵa shaldyqqan adamdardyń jartysynda ǵana  qalpyna keledi.\r\n\r\nNaqty sharalar pnevmonııanyń túrine jáne aýyrlyǵyna, jasqa jáne densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyna baılanysty. Oǵan jatatyndar:\r\n\r\n•        Bakterıaldyq  pnevmonııany emdeıtin antıbıotıkter. Qoldaný basynda pnevmonııanyń sebebi bolǵan bakterııanyń túrin anyqtaýǵa jáne ony emdeýge ońtaıly antıbıotık tańdaýǵa ýaqyt ketedi. Kóbinese, úsh kún ishinde jaǵdaı jaqsarady, biraq, temeki shegetinderde jaqsarýǵa eki eseden artyq ýaqyt ketedi.  Eger sımptomdaryńyz jaqsarmasa, dáriger basqa  antıbıotıkti usynýy múmkin.\r\n\r\n•        Vırýstyq  pnevmonııany emdeıtin vırýsqa qarsy preparattar. Mundaı naýqastarda jaqsarý bir-úsh apta ishinde oryn alady.\r\n\r\n•        Ystyqty túsiretin preparattar, aspırın nemese ıbýprofen sekildi.\r\n\r\nJótelge qarsy dáriler. Demalý úshin jóteldi basatyn dáriler. Biraq, jóteldi tolyǵymen joıǵan jón, sebebi, jótel ókpeden suıyqtyq shyǵýyna, onyń tazarýyna yqpal etedi.\r\n\r\nAýrýhanaǵa jatqyzý\r\n\r\nAýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady, eger:\r\n\r\n•        65 jastan asqan bolsańyz\r\n\r\n•        Ýaqytty, oryndy, adamdardy tanymaıtyndaı estiń qalypty bolmaýy\r\n\r\n•        ishetin antıbıotık qabyldaýǵa kedergi keltiretin qusý men júrek aınýy bolsa\r\n\r\n•        joǵary arterıaldyq qysym bolsa\r\n\r\n•        óte jıi tynys alý, entigý\r\n\r\n•        ózdiginshe tynys alý qıyn\r\n\r\n•        temperatýra normadan tómen.\r\n\r\nEger naýqasty ókpeniń jasandy ventılıatsııasyna qosý qajet bolsa, jaǵdaıy aýyr bolsa, aýrýhananyń qarqyndy emdeý bólimshesine jatqyzý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalar aýrýhanaǵa jatqyzylýy múmkin, eger:\r\n·         jasy 3 aılyqqa deıin bolsa\r\n\r\n·         uıqy basýy bolsa\r\n\r\n·         tynys alýynda másele baıqalsa\r\n\r\n·         qandaǵy otteginiń deńgeıi tómen\r\n\r\n·         sýsyzdaný belgileri baıqalsa\r\n\r\n·         dene temperatýrasy normadan tómen.\r\n\r\nÓmir salty jáne úı quraldary\r\n\r\nTez qalpyna kelý jáne asqyný qaýpin azaıtý úshin:\r\n\r\n•        kóbirek demalyńyz. Jaqsy sezine bastaǵannyń ózinde abaı bolý qajet, júktemeni arttyrýǵa bolmaıdy.\r\n\r\n•        Temperatýra qalypty bolyp, qaqyryqty jótel basylǵanymen, úıde bolyńyz. Pnevmonııa qaıtalanýy múmkin, jaǵdaı túpkilikti jaqsarǵansha tolyq jumys júktemesine oralýǵa bolmaıdy. Emdeýshi dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\n•        Suıyqtyqty kóbirek ishińiz, ókpedegi qaqyryq túzilýin jáne shyǵýyn jeńildetý úshin.\r\n\r\n•        Dáriger taǵaıyndaǵan dárilik preparattardy qatań qabyldaý qajet. Eger dári qabyldaýdy erte toqtatsa, ókpede bakterııalar qalady jáne pnevmonııa qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nPnevmonııa ókpeniń jaǵynan birqatar asqynýdy týyndatýy múmkin. Asa aýyr asqynýy – tynys alý jetkiliksizdiginiń damýy. Pnevmonııada onyń damýy ókpeniń jáne júrektiń qosarlanǵan sozylmaly aýrýlary bar egde jastaǵy naýqastarda asa yqtımal. Tynys  alý jetkiliksizdigi mundaı naýqastarda ólim-jitimniń sebebi bolýy múmkin. Sondaı-aq, ólim-jitimge júrek-qantamyr jetkiliksizdiginiń (júrek jumysynyń buzylysynan týyndaǵan qan aınalymynyń kúrt paıda bolýy) damýy aparýy múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nKóbinese, pnevmonııaǵa shaldyqqan naýqastardy dáriniń kómegimen tabysty emdeýge bolady. Biraq, keıbir adamdarda, ásirese, joǵary qaýip toptaryndaǵy adamdarda kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:   \r\n\r\n•        Qandaǵy bakterııalar (bakterıemııa). Qan aǵymyna ókpeden túsetin bakterııalar ınfektsııany basqa aǵzalarǵa taratýy múmkin, bul ishki aǵzalardyń aýyr buzylystaryna aparýy múmkin.\r\n\r\n•        Ókpeniń abstsessi. Abstsess iriń tolǵan qýys túzilýimen ókpe tininiń buzylysqa ushyraýy kezinde paıda bolady. Abstsess, ádette, antıbıotıkterdiń kómegimen emdeledi. Keıde hırýrgııalyq ádister nemese irińdi joıý úshin abstsess aýmaǵyna uzyn ınemen nemese tútikpen drenaj jasaýmen.\r\n\r\n•        Ókpe mańaıynda suıyqtyq jınalýy (plevrıt). Pnevmonııa ókpe men keýde qýysyndaǵy (plevra) tin qabattarynyń arasyndaǵy jińishke keńistikte suıyqtyq jınalýyna aparýy múmkin. Eger suıyqtyq juqpalanǵan bolsa, nemese kóp bolsa, ony hırýrgııalyq jolmen uzyn ıneniń kómegimen alý qajet bolýy múmkin.  \r\n\r\n•        Tynys alýdyń qıyndaýy. Eger pnevmonııa aýyr dárejeli bolsa nemese ókpeniń sozylmaly aýrýlary bolsa, tynys alýda máseleler jáne organızmniń ottegimen jetkiliksiz qamtamasyz etilýi paıda bolýy múmkin. Naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzý jáne ókpeniń jasandy ventılıatsııasyna qosý qajet bolýy múmkin, emdep jazylǵanǵa deıin.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nPnevmonııanyń aldyn alý úshin usynylady:\r\n\r\n•        Tumaýǵa qarsy maýsymdyq vaktsınatsııany ótkizý. Tumaý vırýsy vırýstyq pnevmonııanyń tikeleı sebebi bolýy múmkin. Bakterıaldyq pnevmonııa, sondaı-aq, tumaýdyń jıi sebebi. Tumaýdan vaktsınatsııa júrgizý organızmniń aıtarlyqtaı qorǵanysyn beredi.\r\n\r\n•        Pnevmonııaǵa qarsy egilýge bolady. Dárigerler streptokokktyq pnevmonııaǵa qarsy (pnevmokokktyq vaktsına) bir rettik  vaktsınany 65 jastan asqan adamdardyń bárine, sondaı-aq, qarttar úıinde turatyn jáne uzaq medıtsınalyq kútim kórsetiletin medıtsınalyq mekemelerdegi kez kelgen jastaǵy adamdarǵa, sondaı-aq, temeki shegetinderge egýdi usynady. Vaktsına ásirese, pnevmokokkty pnevmonııa boıynsha qaýip tobyndaǵy adamdarǵa usynylady. Keıbir dárigerler qaıta vaktsınatsııany alǵashqydan keıin bes jyl ótkende ótkizýdi usynady.\r\n\r\n•        Balaǵa vaktsına egý qajet. Dárigerler 2 jasqa deıingi balalardyń barlyǵyna jáne 2-5 jas aralyǵyndaǵy pnevmokokkty pnevmonııa boıynsha qaýip tobyndaǵy balalarǵa túrli vaktsınalardy usynady. Bala baqshaǵa baratyn balalar da vaktsına alýy qajet. Sonymen qatar, dárigerler alty aıdan asqan balalarǵa maýsymdyq egýdi usynady.\r\n\r\n•        Tazalyq saqtaý qajet. Pnevmonııaǵa aparatyn qarapaıym respıratorlyq ınfektsııalardan qorǵaý úshin  udaıy qol jýyp, nemese qolǵa arnalǵan spırt negizindegi zararsyzdandyratyn quraldy qoldaný qajet.\r\n\r\n•        Temeki shekpeńiz. Temeki shegý respıratorlyq ınfektsııaǵa qarsy ókpeniń tabıǵı qorǵanysyn zaqymdaıdy.\r\n\r\n•        Demalyp, symbatyńyzdy saqtaıtyn kúıde bolyńyz. Durys demalys, salaýatty tamaqtaný jáne ortasha dene júktemeleri ımmýndyq júıeni nyǵaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÚlgi kórsetińiz. Aýyrsańyz, úıde qalyńyz. Eger qoǵamdyq oryndarda bolsańyz, jáne sýyq tıgen bolsa, jótelgende jáne túshkirgende aýyz ben muryndy shyntaǵyńyzdyń ishki jaǵymen jabýǵa tyrysyńyz. \r\n\r\n \r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pnu/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Aleksandr Korolkov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Saltanat Hıshına, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(824,'article','1089','Platsentanyń alda jatýy','qz','2018-08-01 06:11:00','2018-08-01 06:03:00','Platsentanyń alda jatýy – júktilik kezinde paıda bolatyn, platsentanyń jatyrdyń tómengi bóliginde onyń ishki ańqasynyń aýmaǵyn tolyq nemese ishinara qamtýmen ornalasýymen sıpattalatyn dert.\r\n\r\nJúktilik kezinde platsenta ósedi jáne damý ústindegi balany qorǵaıdy. Jatyrdyń ishki ańqasy dep bosaný joldarynyń bastapqy bólimin ataıdy.\r\n\r\nJatyrdyń anatomııasy\r\n\r\nJatyr – áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol - uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1089',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Platsentanyń','y','   Platsentanyń alda jatýy Platsentanyń alda jatýy – júktilik kezinde paıda bolatyn, platsentanyń jatyrdyń tómengi bóliginde onyń ishki ańqasynyń aýmaǵyn tolyq nemese ishinara qamtýmen ornalasýymen sıpattalatyn dert.\r\n\r\nJúktilik kezinde platsenta ósedi jáne damý ústindegi balany qorǵaıdy. Jatyrdyń ishki ańqasy dep bosaný joldarynyń bastapqy bólimin ataıdy.\r\n\r\nJatyrdyń anatomııasy\r\n\r\nJatyr – áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol - uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nPlatsentanyń alda jatýy – júktilik kezinde paıda bolatyn, platsentanyń jatyrdyń tómengi bóliginde onyń ishki ańqasynyń aýmaǵyn tolyq nemese ishinara qamtýmen ornalasýymen sıpattalatyn dert.\r\n\r\nJúktilik kezinde platsenta ósedi jáne damý ústindegi balany qorǵaıdy. Jatyrdyń ishki ańqasy dep bosaný joldarynyń bastapqy bólimin ataıdy.\r\n\r\nJatyrdyń anatomııasy\r\n\r\nJatyr – áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol - uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan. \r\n\r\n  \r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyrdyń moıynnan joǵary ornalasqan keń bóligi jatyrdyń denesi atalady. Kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi jatyrdyń túbi atalady. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵasy eki qabattan turady. Ishki qabaty endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etten turady jáne mıometrıı atalady.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde ár aı saıyn endometrııdiń qalyńdaýy ótedi, bul jatyrdyń júktilikke daıyndyǵymen baılanysty. Eger júktilik ornamasa, endometrııdiń qalyń syrtqy qabaty ajyraıdy jáne qynap arqyly qan uıyndysymen birge syrtqa shyǵady. Bul etekkir atalady.\r\n\r\n \r\nPlatsentanyń alda jatýynyń sebepteri\r\n\r\nJúktilik kezinde jatyr qýysynda platsentanyń ósýi jáne jyljýy bolady. Júktiliktiń basynda óte jıi túrde platsenta jatyrdyń tómengi bólimderinde ornalasady. Biraq, júktilik damyǵan saıyn ol joǵarǵy bólikterge kóterile bastaıdy. Úshinshi kezeńde platsenta tolyǵymen jatyrdyń joǵarǵy bóliminde bolýy tıis, bul kezde jatyr moınynyń ashylýy jáne bosanýǵa daıyndyǵy júredi.\r\n\r\nKeıde platsenta ishinara nemese tolyǵymen jatyrdyń ishki ańqasyn jaýyp turady. Osy platsentanyń alda jatýyn bildiredi.\r\n\r\nPlatsentanyń alda jatýynyń birneshe túri bar:\r\n\r\n* Margınaldyq alda jatýy (shekaralyq): Platsenta ishki ańqanyń shetine jaqyn ornalasqan, biraq, ony jappaıdy.\r\n* Ishinara: Platsenta ishki ańqany ishinara jabady.\r\n* Tolyqtaı: Platsenta ishki ańqany tolyǵymen jabady.\r\n \r\nPlatsentanyń alda jatýy 200 júktilik jaǵdaıynyń birinde kezdesedi. Ol kóbinese kelesi áıelderde kezdesedi:\r\n\r\n* Jatyrdyń aýytqýly túrimen\r\n* Aldyńǵy kóptegen júktiligi bolǵan\r\n* Kóp uryqty júktilik (egiz, úshem, t.b.)\r\n* Hırýrgııalyq aralasýǵa, Kesar tiligine, aldyńǵy júktilikter nemese jasandy túsikke baılanysty jatyrdyń silemeı qabatynda tyrtyǵymen.\r\n \r\nSondaı-aq, platsentanyń alda jatýynyń joǵary qaýpine temeki shegetin áıelder jáne jasy úlken áıelder beıim.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nPlatsentanyń alda jatýynyń negizgi sımptomy – inshekten (qynaptan) qan ketýi. Keıbir áıelderde, sondaı-aq, shanshý qadalýy múmkin. Qan ketýi ádette, ekinshi nemese úshinshi kezeńniń basynda paıda bolady.\r\n\r\nQan ketýi aýyr bolýy múmkin. Ol ózdiginshe toqtaýy múmkin, biraq, birneshe kúnnen nemese aptadan keıin qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nKeıde birneshe kún kúshti qan ketýden keıin bosaný bastalýy múmkin. Keıbir jaǵdaıda qan ketýi bosaný bastalǵanǵa deıin paıda bolmaýy múmkin.  \r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger júktilik kezinde ÝDT (ÝZI) júrgizý arqyly bul jaǵdaıy anyqtaıdy.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýshi dáriger qan ketýiniń qaýpin jáne sábıdiń merziminen buryn týylý qaýpiniń paıda bolýyn muqııat baǵalaýy tıis. Balanyń  36-shy aptadan keıin týylýy bul jaǵdaıdy emdeýdegi ońtaıly nusqasy.\r\n\r\nPlatsentanyń alda jatýy bar áıelderdiń barlyǵyna derlik Kesar tiligi usynylady. Eger platsenta jatyrdyń ishki ańqasyn tolyǵymen nemese ishinara jabatyn bolsa, tabıǵı joldar arqyly bosaný kúshti qan ketýin týyndatýy múmkin. Ol ana men balaǵa asa qaterli bolýy múmkin.\r\n\r\nEger platsenta jatyrdyń ishki bóliginiń qasynda nemese ony jabatyn bolsa, dáriger usynýy múmkin:\r\n\r\n* Dene júktemesin shekteý\r\n* Tósek tartý\r\n* Jynystyq qatynasqa túspeý, tampon men búrkýdi qoldanýǵa tyıym salý\r\n \r\nInshekke (qynapqa) birnárse qoıýǵa tyıym salynady.\r\n\r\nAna men balanyń jaǵdaıyn muqııat qadaǵalaý úshin aýrýhanaǵa jatqyzylýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýdiń basqa ádisteri:\r\n\r\n* Qan quıý\r\n* Mezgilinen buryn bosanýdyń aldyn alý úshin dárilik preparattar\r\n* Júktilikti 36 aptaǵa deıin sozýǵa kómektesetin dárilik preparattar\r\n* Ana men uryqtyń rezýs-qaıshylyǵy bolýynda qoldanylatyn dárilik preparattyń ınektsııalary \r\n* Balanyń ókpesin damytýdy údetetin steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary\r\n \r\nAýyr jáne baqylanbaıtyn qan ketýinde shuǵyl túrde Kesar tiligi qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nKúshti qan ketýi ana men balanyń ómirine qaýip tóndirýi múmkin. Kúshti qan ketýinde ókpe sekildi negizgi aǵzalary qalyptasyp úlgergenge deıin balany alý úshin shuǵyl Kesar tiligin jasaý qajet bolady.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nJúktilik kezinde inshektik (qynaptyq) qan ketýi paıda bolsa, dárigerge kórinińiz. Platsentanyń alda jatýy ana men balanyń ómirine birdeı qaýipti bolýy múmkin.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(825,'article','1140','Ulǵaıǵan adenoıdtar','qz','2018-08-05 11:50:42','2018-08-05 11:45:00','Adenoıdtar – muryn men kómeıdiń artqy qabyrǵasynyń arasyndaǵy tynys alý joldarynda ornalasqan lımfalyq tinderdiń jınaqtalýy. Olar badamshabezge uqsas.\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtar – osy lımfalyq tinniń isinýi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1140',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Ulǵaıǵan','y','   Ulǵaıǵan adenoıdtar Adenoıdtar – muryn men kómeıdiń artqy qabyrǵasynyń arasyndaǵy tynys alý joldarynda ornalasqan lımfalyq tinderdiń jınaqtalýy. Olar badamshabezge uqsas.\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtar – osy lımfalyq tinniń isinýi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAdenoıdtar – muryn men kómeıdiń artqy qabyrǵasynyń arasyndaǵy tynys alý joldarynda ornalasqan lımfalyq tinderdiń jınaqtalýy. Olar badamshabezge uqsas.\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtar – osy lımfalyq tinniń isinýi.\r\n\r\n\r\n \r\nKómeıdiń (tamaqtyń) qurylysyna óńesh, keńirdek, kómekeı qaqpashyǵy jáne badamshabez kiredi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtar qalypty sanalýy múmkin. Olar náreste anasynyń qursaǵynda jatqanda ulǵaıýy múmkin. Adenoıdtar organızmge ınfektsııamen kúresýge kómektesedi, bakterııa men mıkrobtardy joıady.\r\n\r\nInfektsııalar kezinde adenoıdtar isinedi. Aýyrmasańyz da adenoıdtar ulǵaıýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtary bar balalar muryny bitelgendikten kóbinese, aýyz arqyly tynys alady.\r\n\r\nAýyzben tynys alý kóbinese, kúndiz emes, túnde oryn alady.\r\n\r\nAýyzben tynys alý kelesi sımptomdarǵa aparýy múmkin:\r\n\r\n* Aýyzdan shyǵatyn jaǵymsyz ıis\r\n* Erinniń jarylýy\r\n* Aýyzdyń qurǵaqtyǵy\r\n* Murynnyń udaıy aǵýy nemese bitelýi\r\n \r\nUlǵaıǵan adenoıdtar uıqyda máseleler ákelýi múmkin. Bala uıqtaǵan kezde:\r\n\r\n* Mazasyzdanýy múmkin\r\n* Kóp qoryldaýy múmkin\r\n* Keıde tynys almaýy múmkin (uıqydaǵy apnoe)\r\n \r\nSondaı-aq, ulǵaıǵan adenoıdtary bar balalarda qulaq ınfektsııasy jıi bolady.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nAdenoıdtardy aýyz arqyly qarap, kórý qıyn. Dáriger olardy arnaıy aınanyń kómegimen nemese murynǵa endoskop atalatyn ıiletin tútikti engizý arqyly kórýge bolady.\r\n\r\nQajetti tekserý túrleri:\r\n\r\n* Moıynnyń nemese kómeıdiń rentgeni\r\n* Uıqyny zertteý.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nKóptegen adamdarda adenoıdtardyń ulǵaıýy sımptomsyz nemese az sımptommen ótedi. Ádette, emdeýdiń qajeti bolmaıdy. Bala óse kele adenoıdtar kishireıedi.\r\n\r\nInfektsııa bolsa, dáriger antıbıotıkti nemese nazaldyq steroıdty spreıdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nKúrdeli sımptomdary bolsa nemese jıi paıda bolsa, adenoıdtardy alyp tastaý úshin hırýrgııalyq operatsııa jasalady (adenoıdektomııa).\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nBalańyzda muryn arqyly tynys alýynda máseleler paıda bolsa, nemese ulǵaıǵan adenoıdtar kezindegi sımptomdar baıqalsa, dárigerge kóriný qajet.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(826,'article','1151','Jatyr moınynyń dısplazııasy (erozııasy)','qz','2018-08-07 10:32:39','2018-08-07 10:13:00','Jatyr moınynyń dısplazııasy jatyr moıny betindegi jasýshalardaǵy aýytqýly ózgeristermen sıpattalady. Jatyr moıny – jatyrdyń qynappen jalǵasatyn tómengi bóligi.\r\n\r\nAýytqýly ózgerister – qaterli isik emes. Biraq, emdelmegen jaǵdaıda jatyr moınynyń qaterli isigine aparýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1151',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jatyr','y','   Jatyr moınynyń dısplazııasy (erozııasy) Jatyr moınynyń dısplazııasy jatyr moıny betindegi jasýshalardaǵy aýytqýly ózgeristermen sıpattalady. Jatyr moıny – jatyrdyń qynappen jalǵasatyn tómengi bóligi.\r\n\r\nAýytqýly ózgerister – qaterli isik emes. Biraq, emdelmegen jaǵdaıda jatyr moınynyń qaterli isigine aparýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n \r\nJatyr moınynyń dısplazııasy jatyr moıny betindegi jasýshalardaǵy aýytqýly ózgeristermen sıpattalady. Jatyr moıny – jatyrdyń qynappen jalǵasatyn tómengi bóligi.\r\n\r\nAýytqýly ózgerister – qaterli isik emes. Biraq, emdelmegen jaǵdaıda jatyr moınynyń qaterli isigine aparýy múmkin.\r\n\r\n \r\nJatyr anatomııasy\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\n \r\n\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyrdyń moıynnan joǵary ornalasqan keń bóligi jatyrdyń denesi atalady. Kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi jatyrdyń túbi atalady. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵalasy eki qabattan turady. Ishki qabaty endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etten turady jáne mıometrıı atalady.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde ár aı saıyn endometrııdiń qalyńdaýy ótedi, bul jatyrdyń júktilikke daıyndyǵymen baılanysty. Eger júktilik ornamasa, endometrııdiń qalyń syrtqy qabaty ajyraıdy jáne qynap arqyly qan uıyndysymen birge syrtqa shyǵady. Bul etekkir atalady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nJatyr moınynyń dısplazııasy kez kelgen jasta bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 25-35 jas aralyǵynda paıda bolady.\r\n\r\nJatyr moınynyń dısplazııasy kóbinese, adamnyń papılloma vırýsynyń  (APV) saldarynan bolady. APV jynystyq jolmen beriletin, keń taralǵan vırýs. APV kóptegen túrleri bar. Olardyń keıbiri jatyr moınynyń dısplazııasyn nemese qaterli isikti týyndatýy múmkin. APV basqa túrleri jynystyq múshe súıeliniń paıda bolýyna yqpal etedi.   \r\n\r\nJatyr moıny dısplazııasynyń paıda bolý qaýpin arttyratyn faktorlar:\r\n\r\n* 18 jasqa deıin jynystyq qatynasqa túsýdi erte bastaý\r\n* 16 jasqa deıin erte bosaný\r\n* Jynystyq  qatynasta birneshe seriktestiń bolýy\r\n* Basqa aýrýlardyń bolýy nemese ımmýndyq júıeni basatyn dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Temeki shegý\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nKóptegen jaǵdaıda aýrý sımptomsyz ótedi.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nNaýqasqa gınekologııalyq tekseris ótkiziledi.\r\n\r\nPapanıkolaý (tsıtologııalyq juǵyndy) juǵyndyda anyqtalatyn jatyr moınynyń dısplazııasy skvamozdyq ıntraepıtelıaldyq zaqymdaný  (SIZ) atalady. Papanıkolaý juǵyndysyndaǵy bul ózgerister kelesi túrde sıpattalady:\r\n\r\n* Aıqyndalýynyń tómen dárejesi (jalpaqjasýshaly ıntraepıtelıaldyq zaqymdaný– T-JIZ)\r\n* Aıqyndalýynyń joǵary dárejesi (– J-JIZ)\r\n* Qaterli isiktik zaqymdaný bolýy múmkin (qaterlený)\r\n* Atıpııalyq bezdik jasýshalar (jalpaqjasýshaly atıpııa anyqtalmaǵan mándi - JAAM)\r\n \r\nEger Papanıkolaý juǵyndysynda aýytqýly jasýshalar nemese jatyr moınynyń dısplazııasy anyqtalsa, naýqasqa qosymsha tekseris ótkizý qajet. Eger ózgerister mándi bolmasa, biraz ýaqyttan keıin juǵyndyny qaıtalaý qajet. \r\n\r\nBiraq, aýrýdyń rastalýy úshin bıopsııa alý qajet. Bıopsııanyń birneshe túrleri bar:\r\n\r\n* Baǵyttalǵan bıopsııamen kolposkopııa\r\n* Jatyr moınynyń konýs tárizdi bıopsııasy\r\n* Kolposkopııa oryndaý arqyly  elektrohırýrgııalyq jolmen kesý\r\n \r\nJatyr moıny bıopsııasynan anyqtalatyn dısplazııa tservıkaldyq ıntraepıtelıaldyq neoplazııa (TsIN) atalady. Ol úsh dárejege jiktelinedi:\r\n\r\n* 1 dárejeli TsIN– jeńil dısplazııa\r\n* 2 dárejeli TsIN– ortasha dısplazııa\r\n* 3 dárejeli TsIN– aýyr dısplazııa nemese «qaterli isiktiń oryn alýy»\r\n \r\nAdamnyń papılloma vırýsynyń (APV) keıbir shtammdary jatyr moınynyń qaterli isigine sebepshi bolýy múmkin. APV DNQ anyqtaý qaterli isiktiń paıda bolýynyń joǵary qaýpimen baılanysty APV túrin aıqyndaýǵa kómektesedi. Bul tekserý kelesi adamdarda ótkiziledi:\r\n\r\n* 30 jastan asqan áıelderge tekserýdiń skrınıng ádisi retinde\r\n* Papanıkolaý juǵyndysynda ózgerister bar kez kelgen jastaǵy áıelderge\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý dısplazııanyń aıqyndalý dárejesine baılanysty. Jeńil dısplazııa (T-JIZ nemese 1 dárejeli TsIN) emdeýsiz ótýi múmkin\r\n\r\nNaýqas udaıy dárigerge kórinip, Papanıkolaý juǵyndysyn 6-12 aı saıyn qaıtadan tapsyrýy qajet.\r\nEger ózgerister ótpese, nemese ýshyǵatyn bolsa, emdelý qajet.\r\n \r\nOrtasha jáne aýyr dárejeli dısplazııany, sondaı-aq, ózdiginshe ótpegen jeńil dısplazııany emdeýge kiredi:\r\n\r\n* Aýytqýly jasýshalardy muzdatý arqyly toqtatý úshin krıohırýrgııa\r\n* Lazerlik emdeý, bul kezde aýytqýly tindi kúıdirý úshin sáýle qoldanylady\r\n* Aýytqýly tindi elektrohırýrgııalyq kesý\r\n* Dertti tindi hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý (konýs tárizdi bıopsııa)\r\n* Gısterektomııa (sırek jaǵdaıda)\r\n \r\nEger naýqasta dısplazııa bolsa, ár 12 aı saıyn dárigerge qaıtadan kóriný qajet.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nErte jáne ýaqytyly emdeýde jatyr moıny dısplazııasy emdelip, jazylady. Degenmen, aýrý qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nJatyr moınynyń aýyr dısplazııasyn emdemegen jaǵdaıda ınvazıvtik qaterli isikke aınalýy múmkin.  Jatyr moınynyń dısplazııasy ýshyǵyp, qaterli isikke aınalýy 10 nemese odan kóp jyl ishinde oryn alýy múmkin. Jeńil dárejeli dısplazııada qaterli isiktiń paıda bolý qaýpi tómen.\r\n\r\n \r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nEger 21 jastan asqan bolsańyz, gınekologııalyq tekserýden eshqashan ótpeseńiz, juǵyndy tapsyryp kórmeseńiz, dárigerge kórinýdi usynamyz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nDárigermen APV vaktsınasy týraly keńesińiz. Jynystyq qatynasqa deıin osy vaktsına egilgen qyzdarda jatyr moıny qaterli isiginiń paıda bolý qaýpi tómendeıdi.\r\n\r\nKelesi sharalardy oryndaý arqyly jatyr moıny dısplazııasynyń damý qaýpin azaıtýǵa bolady:\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz. Temeki shegý aýyr dısplazııa men qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady.\r\n* 9-26 jas aralyǵynda APV qarsy egýdi alyńyz.\r\n* 18 jasqa jetpegende nemese osy aýqymda jynystyq qatynasqa túsýdi bastamańyz.\r\n* Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldańyz, prezervatıv qoldanyńyz.\r\n* Monogamııany qoldańyz. Bul degenimiz, jynystyq qatynasta tek bir seriktesińiz bolǵany jón.\r\n \r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nTservıkaldyq ıntraepıtelıaldyq neoplazııa (TsIN); jatyr moınynyń qaterli isik aldy ózgeristeri.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(827,'article','1208','Gepatıt V','qz','2018-08-09 09:52:11','2018-08-09 09:50:00','Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty, qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti.\r\nV gepatıti vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń kópshiligi 6 aı ishinde osy vırýstan qutylyp jatady. Alaıda, V gepatıti  vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń shamamen 10% -y  sozylmaly túrine tap bolady, bul kezde baýyrda belgili bir ózgerister   týyndaýy múmkin, muny - baýyr tsırrozy dep ataıdy.Bul aýrý - qaýipti jáne jazylmaıtyn aýrý túrine jatady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1208',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gepatıt','y','   Gepatıt V Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty, qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti.\r\nV gepatıti vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń kópshiligi 6 aı ishinde osy vırýstan qutylyp jatady. Alaıda, V gepatıti  vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń shamamen 10% -y  sozylmaly túrine tap bolady, bul kezde baýyrda belgili bir ózgerister   týyndaýy múmkin, muny - baýyr tsırrozy dep ataıdy.Bul aýrý - qaýipti jáne jazylmaıtyn aýrý túrine jatady.\r\n Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty, qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti.\r\nV gepatıti vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń kópshiligi 6 aı ishinde osy vırýstan qutylyp jatady. Alaıda, V gepatıti  vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń shamamen 10% -y  sozylmaly túrine tap bolady, bul kezde baýyrda belgili bir ózgerister   týyndaýy múmkin, muny - baýyr tsırrozy dep ataıdy.Bul aýrý - qaýipti jáne jazylmaıtyn aýrý túrine jatady.\r\n\r\nSozylmaly ınfektsııasy bar naýqastardyń keıbireýinde eshqashan  aýrýdyń belgileri baıqalmaıdy. Biraq olar vırýstyń «tasymaldaýshysy» bolyp tabylady. Biraq naýqas bul jaıtty bilmeı basqalarǵa ońaı juqtyryp júrýi múmkin.\r\n\r\nV gepatıti qan jáne basqa da suıyqtyqtar arqyly juǵady. Infektsııa  mynadaı jaǵdaılarda berilýi bolýy múmkin:\r\n•	Qanmen jáne basqa da bıologııalyq materıaldarmen baılanysta bolǵan kezde – munymen dárigerler, medbıkeler, tis dárigerleri sııaqty densaýlyq saqtaý qyzmetkerleri zardap shegýi múmkin.\r\n•	Jeke qorǵanys quraldaryn qoldanbaı jynystyq qatynasqa túsken kezinde\r\n•	Qan quıý kezinde\r\n•	Inektsııalyq esirtki tutynýshylary bar zalalsyzdanbaǵan ınelerdi qoldanǵan kezde\r\n•	Tatýırovka jáne ınemen tesý kezinde sterıldenbegen quraldar qoldanylǵanda\r\n•	Bosanǵanda, vırýs anadan balaǵa berilse.\r\n\r\nAsqynǵan gepatıttiń birinshi sımptomdary   1-den 6 aıǵa deıin belgi beredi. Mysaly: júrek aınýy, qusý, tábettiń joǵalýy, álsizdik, bulshyq etterde jáne súıekterde aýyrsyný. Keıin, dene sarǵyshtanyp, nesep  qara-qoıýlanyp, nájis tússizdenip ketedi.\r\n\r\nGepatıttiń dıagnostıkasy mynadaı synaqtardan turady:\r\n•	Vırýstyń betkeı antıgenin anyqtaý - HbsAg. Bul birinshi belgi. Bettik antıgen ádette 1- 2 aıdan keıin joǵalady.\r\n•	Anti-HBc antıgenine antıdenelerdi qarsy qoıý kerek. Betki antıgen paıda bolǵannan keıin 1-2 apta ishinde kórinis beredi.\r\n•	Antıdeneler antıgenderine (Anti-HBc) V gepatıtine ushyraǵandardyń nemese V gepatıtine qarsy egilgenderdiń qanynda kezdesedi.\r\n•	Gepatıt V bar naýqastardyń qanynda Antı-HBc jáne Anti-HBs ekeýi de bar.\r\n•	Baýyr qyzmeti buzylǵan kezde qandaǵy kóteriletin baýyr fermentteriniń deńgeıin (transamınaz) anyqtaý.\r\n•	Qandaǵy albýmın deńgeıiniń tómendeýi múmkin, baýyr qyzmeti buzylǵan bolsa, qan uzaq ýaqyt uıyp turyp alady.\r\n\r\nEmdelýi. Kúshti  gepatıtpen aýyratyn naýqasty muqııat qadaǵalaý kerek. Mundaı jaǵdaıda, aqýyzy kóp tamaqtardy shekteý kerek, óıtkeni baýyr aqýyzdy ıgerip úlgere almaıdy.\r\nSozylmaly gepatıt qabyný protsesin tómendetkende ǵana emdeledi. Ol úshin ınterferondy  jáne basqa da preparattardy qoldanǵan lázim. Qıyn  jaǵdaılarda baýyr transplantatsııasyna júginýge týra keledi.\r\n \r\nTegter:\r\n\r\ngepatıt V   \r\nSarǵaıý  \r\nGepatıt V sebebi   \r\nGepatıt V emi   \r\nBaýyr tsırrozy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(828,'article','1260','Náresteniń qulaǵyndaǵy jaısyzdyq','qz','2018-10-04 08:18:12','2018-10-04 08:17:00','2-3 jasqa deıingi náresteler aýyrsynǵanyn sezse de tilmen jetkizip aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty sýyq tııý kezinde, ásirese basqa belgiler bolǵanda, mysaly qyzba kezinde baıqaýǵa bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1260',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','N','Náresteniń','y','   Náresteniń qulaǵyndaǵy jaısyzdyq 2-3 jasqa deıingi náresteler aýyrsynǵanyn sezse de tilmen jetkizip aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty sýyq tııý kezinde, ásirese basqa belgiler bolǵanda, mysaly qyzba kezinde baıqaýǵa bolady. 2-3 jasqa deıingi náresteler aýyrsynǵanyn sezse de tilmen jetkizip aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty sýyq tııý kezinde, ásirese basqa belgiler bolǵanda, mysaly qyzba kezinde baıqaýǵa bolady.\r\nBalalardyń qulaǵyndaǵy jaısyzdyqtyń basqa sebepteri:\r\n•	Sýsabyn nemese sabyn qoldanǵannan keıin, qulaq arnasynyń qyshýy.\r\n•	Qulaq arnasynda qulyqtyń bolýy. Bul qulaqty ótkir zatpen, mysaly, maqta tamponymen, tyrnaq saýsaǵymen, shashqa arnalǵan arnaıy qysqyshtarmen tazalaý kezinde de paıda bolýy múmkin.\r\n•	Ortańǵy qulaqta suıyqtyqtyń bolýy, ınfektsııasyz.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nQulaqtaǵy jaısyzdyq \r\nQulaqtaǵy shý\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(829,'article','1305','Toksoplazmoz','qz','2018-10-05 11:25:47','2018-10-05 11:24:00','__Toksoplazmoz__ – bul adamdar, qustar men janýarlar jıi shaldyǵatyn, kóbinese bilinbeı qalatyn nemese sımptomdary álsiz bilinetin, tumaýǵa (dene temperatýrasynyń 37 S kóterilýi, lımfatıkalyq túıinderiniń úlkeıýi, 50% jaǵdaıda kókbaýyrdyń úlkeıýi) uqsas aýrý. Alaıda bul ınfektsııa uryqtyń damýyna (anasy juqtyrǵan bolsa) jáne ımmýndy júıesi álsiz adamdarǵa qatty aýyr tıedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1305',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Toksoplazmoz','y','   Toksoplazmoz __Toksoplazmoz__ – bul adamdar, qustar men janýarlar jıi shaldyǵatyn, kóbinese bilinbeı qalatyn nemese sımptomdary álsiz bilinetin, tumaýǵa (dene temperatýrasynyń 37 S kóterilýi, lımfatıkalyq túıinderiniń úlkeıýi, 50% jaǵdaıda kókbaýyrdyń úlkeıýi) uqsas aýrý. Alaıda bul ınfektsııa uryqtyń damýyna (anasy juqtyrǵan bolsa) jáne ımmýndy júıesi álsiz adamdarǵa qatty aýyr tıedi. Toksoplazmoz – bul adamdar, qustar men janýarlar jıi shaldyǵatyn, kóbinese bilinbeı qalatyn nemese sımptomdary álsiz bilinetin, tumaýǵa (dene temperatýrasynyń 37 S kóterilýi, lımfatıkalyq túıinderiniń úlkeıýi, 50% jaǵdaıda kókbaýyrdyń úlkeıýi) uqsas aýrý. Alaıda bul ınfektsııa uryqtyń damýyna (anasy juqtyrǵan bolsa) jáne ımmýndy júıesi álsiz adamdarǵa qatty aýyr tıedi.\r\n\r\nBul ınfektsııa adamǵa  parazıtti (mysaly durys óńdelmegen buzylǵan et sııaqty) taǵamdardan juǵady. Nemese úı janýarlarymen tikeleı janasý kezinde. Kóp jaǵdaıda ınfektsııany juqtyrǵan adamdarda 2 aıdan soń ınfektsııaǵa qarsy ımmýnıteti qalyptasady.\r\n\r\n•	Júktilik kezinde ınfektsııany juqtyrý jaǵdaıy sırek kezdesedi. Toksoplazmoz jańa dúnıege keletin sábıde soqyrlyqtyń nemese bas-mı jaraqattarynyń paıda bolý sebebi bolýy múmkin. Ekiqabat áıeldi jáne náresteni toksoplazmozdan antıbıotıkter arqyly emdetý kerek.\r\n•	Immýndy júıesi álsiz naýqastarda – toksoplazmozǵa shaldyqqan naýqasta óte aýyr ótedi. Isikke qarsy em aldyryp júrgen, JITS pen aýyratyn naýqasta nemese belgili bir múshege transplantatsııa jasalǵan naýqastarda ómirlik mańyzy bar músheler: mı, ókpe, júrek, sonymen qatar kózdi zaqymdaýy múmkin. Toksoplazmozdyń profılaktıkasy jáne belsendi emi antıbıotıkter bolyp tabylady.\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nJuqtyrý\r\nTumaý\r\nLımfatıkalyq túıinder\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(830,'article','1306','Jaraqattyń áserinen teriniń bozaryp, kógerýi','qz','2018-10-05 11:27:01','2018-10-05 11:26:00','__Jaraqat alǵan jerden nemese odan tómen jerde teriniń bozarýy nemese kógerýi__ – qantamyr qysylǵanda nemese tikeleı jaraqat alǵan kezde paıda bolady. Jaraqatqa sebep bolatyn jaıttar – oq jaraqaty nemese úshkir zattardyń denege qadalýynan bolǵan jaraqat, býynnyń shyǵýy jáne sozylýy, kúıikter, synyqtar, ezilip-shanshylý, jylannyń shaǵýy, medıtsınalyq protsedýra, operatsııalar bolyp tabylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1306',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jaraqattyń','y','   Jaraqattyń áserinen teriniń bozaryp, kógerýi __Jaraqat alǵan jerden nemese odan tómen jerde teriniń bozarýy nemese kógerýi__ – qantamyr qysylǵanda nemese tikeleı jaraqat alǵan kezde paıda bolady. Jaraqatqa sebep bolatyn jaıttar – oq jaraqaty nemese úshkir zattardyń denege qadalýynan bolǵan jaraqat, býynnyń shyǵýy jáne sozylýy, kúıikter, synyqtar, ezilip-shanshylý, jylannyń shaǵýy, medıtsınalyq protsedýra, operatsııalar bolyp tabylady. Jaraqat alǵan jerden nemese odan tómen jerde teriniń bozarýy nemese kógerýi – qantamyr qysylǵanda nemese tikeleı jaraqat alǵan kezde paıda bolady. Jaraqatqa sebep bolatyn jaıttar – oq jaraqaty nemese úshkir zattardyń denege qadalýynan bolǵan jaraqat, býynnyń shyǵýy jáne sozylýy, kúıikter, synyqtar, ezilip-shanshylý, jylannyń shaǵýy, medıtsınalyq protsedýra, operatsııalar bolyp tabylady.\r\n\r\nOrtepedııalyq apparattardy, gıpsti, tańǵysh qalaqtardy salǵannan keıin qol nemese aıaq bozaryp, kógerip, salqyndaýy múmkin. Bul olardyń qatty qysyp tartylǵanyn bildiredi, ol óz kezeginde qol nemese aıaqta qanaınalymnyń azaıýyna nemese toqtaýyna ákep soqtyrady. Eger qatty qysyp tursa myna amaldardy jasaý kerek:\r\n•	Qol nemese aıaqty júrek deńgeıinen joǵary kóterý.\r\n•	Eger múmkinshilik bolsa, qysyp turǵan zatty bosatý, biraq sheshpeý kerek.\r\nTez arada dárigerge júginý qajet. Asqynýdyń aldyn alý úshin qanaınalymdy tez arada durystaý qajet.\r\n\r\n Tegter: \r\nKógerýler\r\nJaraqattar\r\nBýynnyń shyǵýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(831,'article','1310','Tyrnaqtardyń jaraqattanýy','qz','2018-10-05 11:32:19','2018-10-05 11:31:00','__Tyrnaqtardyń jaraqattanýy __– jıi qatty soqqydan nemese qysylyp qalýdan boalady. Bul jaraqat aýyr dertke jatpaıdy, biraq aýyrsyný paıda bolady. \r\n\r\nTyrnaqtyń astynan qat ketýden týyndaǵan pýlsatsııany jáne aýysynýdy tyrnaqtyń astynan drenajdaý arqyly azaıtýǵa bolady. Eger buny ýıde jasaýǵa senimsiz nemese yńǵaısyz bolsa, dárigerge júginińiz.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1310',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tyrnaqtardyń','y','   Tyrnaqtardyń jaraqattanýy __Tyrnaqtardyń jaraqattanýy __– jıi qatty soqqydan nemese qysylyp qalýdan boalady. Bul jaraqat aýyr dertke jatpaıdy, biraq aýyrsyný paıda bolady. \r\n\r\nTyrnaqtyń astynan qat ketýden týyndaǵan pýlsatsııany jáne aýysynýdy tyrnaqtyń astynan drenajdaý arqyly azaıtýǵa bolady. Eger buny ýıde jasaýǵa senimsiz nemese yńǵaısyz bolsa, dárigerge júginińiz.\r\n Tyrnaqtardyń jaraqattanýy – jıi qatty soqqydan nemese qysylyp qalýdan boalady. Bul jaraqat aýyr dertke jatpaıdy, biraq aýyrsyný paıda bolady. \r\n\r\nTyrnaqtyń astynan qat ketýden týyndaǵan pýlsatsııany jáne aýysynýdy tyrnaqtyń astynan drenajdaý arqyly azaıtýǵa bolady. Eger buny ýıde jasaýǵa senimsiz nemese yńǵaısyz bolsa, dárigerge júginińiz.\r\n\r\nEger drenajdaý kezinde birdenen aýrysyný azaımasa, saýsaq pen bashpaıda aýyr jaraqat paıda bolýy múmkin. Medıtsınalyq kómek qajet bolyp qalýy múmkin ondaı kezde.\r\nQant dıabeti, shetki arterıaldi aýrý, ımmýndy júıeniń buzylysy – qanaınalym men sezimtaldylyqtyń tómendeýine ákelýi múmkin. Eger jaraqat ýaqytyly emdelmese, zaqymdalýlar, oıyq jara jáne t.b asqynýlarǵa aparyp soǵady. \r\n \r\nTegter: \r\nTyrnaq\r\nBashpaı\r\njaraqat\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(832,'article','1320','Tunshyǵý','qz','2018-10-05 11:46:07','2018-10-05 11:45:00','__Tunshyǵý __– bul moıyndy qysyp, julyndy , sondaı-aq  mı baǵanalary men moıyn qurylystaryn zaqymdap, dem alý joldaryn qysyp, júrektiń toqtaýyna nemese ómirmen qoshtasýǵa sebep jasaý. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1320',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tunshyǵý','y','   Tunshyǵý __Tunshyǵý __– bul moıyndy qysyp, julyndy , sondaı-aq  mı baǵanalary men moıyn qurylystaryn zaqymdap, dem alý joldaryn qysyp, júrektiń toqtaýyna nemese ómirmen qoshtasýǵa sebep jasaý.  Tunshyǵý – bul moıyndy qysyp, julyndy , sondaı-aq  mı baǵanalary men moıyn qurylystaryn zaqymdap, dem alý joldaryn qysyp, júrektiń toqtaýyna nemese ómirmen qoshtasýǵa sebep jasaý. \r\n\r\nTunshyǵý – qasaqana jasalýy múmkin nemese oılamaǵan jaǵdaılarda da oryn alyp jatady.\r\n\r\nTegter: \r\ntynys alý joldarynyń qysylýy          \r\nmoıynnyń zaqymdanýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(833,'article','1347','Gıppel-Lındaý aýrýy','qz','2018-11-02 10:40:31','2018-11-02 10:34:00','Gıppel-Lındaý aýrýy sırek kezdesedi.  Bul aýrý – genetıkalyq aýrý, aǵzada isik jáne jylaýyqtyń ósýimen sıpattalady.  Isigi – qaýipti jáne qaýipsiz bolyp ekige bólinedi. Olar omyrtqa jáne bas mıdy, búırekti, uıqy bezin, sondaı-aq erlerdiń jynystyq múshesin zaqymdaıdy. Aýrýdyń sımptomary olardyń ornalasý ereksheligi men kólemine baılanysty bolady. Sımptomdary – bas aýrýymen, júristen jańylý problemalarymen, bas aınalýmen, aıaq-qoldyń álsireýimen, kórýdiń nasharlaýymen jáne joǵary arterııalyq qysymmen sıpattalady.\r\n\r\nGıppel-Lındaý aýrýyn barynsha erte anyqtap, emin qolǵa alý kerek. Ádette bul aýrýdy hırýrgııalyq jolmen, keıde sáýle terapııasymen emdeıdi. Eń basty emdeý sharasy isikti erte bastan qaıtarýǵa baǵyttalady. Eger isik úlkeımeı turyp, densaýlyqqa zalalyn tıgizbeı turyp emdesse aýrý adam ómirine qaýip tóndire qoımaıdy.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1347',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gıppel-Lındaý','y','   Gıppel-Lındaý aýrýy Gıppel-Lındaý aýrýy sırek kezdesedi.  Bul aýrý – genetıkalyq aýrý, aǵzada isik jáne jylaýyqtyń ósýimen sıpattalady.  Isigi – qaýipti jáne qaýipsiz bolyp ekige bólinedi. Olar omyrtqa jáne bas mıdy, búırekti, uıqy bezin, sondaı-aq erlerdiń jynystyq múshesin zaqymdaıdy. Aýrýdyń sımptomary olardyń ornalasý ereksheligi men kólemine baılanysty bolady. Sımptomdary – bas aýrýymen, júristen jańylý problemalarymen, bas aınalýmen, aıaq-qoldyń álsireýimen, kórýdiń nasharlaýymen jáne joǵary arterııalyq qysymmen sıpattalady.\r\n\r\nGıppel-Lındaý aýrýyn barynsha erte anyqtap, emin qolǵa alý kerek. Ádette bul aýrýdy hırýrgııalyq jolmen, keıde sáýle terapııasymen emdeıdi. Eń basty emdeý sharasy isikti erte bastan qaıtarýǵa baǵyttalady. Eger isik úlkeımeı turyp, densaýlyqqa zalalyn tıgizbeı turyp emdesse aýrý adam ómirine qaýip tóndire qoımaıdy.\r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nGıppel-Lındaý aýrýy sırek kezdesedi.  Bul aýrý – genetıkalyq aýrý, aǵzada isik jáne jylaýyqtyń ósýimen sıpattalady.  Isigi – qaýipti jáne qaýipsiz bolyp ekige bólinedi. Olar omyrtqa jáne bas mıdy, búırekti, uıqy bezin, sondaı-aq erlerdiń jynystyq múshesin zaqymdaıdy. Aýrýdyń sımptomary olardyń ornalasý ereksheligi men kólemine baılanysty bolady. Sımptomdary – bas aýrýymen, júristen jańylý problemalarymen, bas aınalýmen, aıaq-qoldyń álsireýimen, kórýdiń nasharlaýymen jáne joǵary arterııalyq qysymmen sıpattalady.\r\nGıppel-Lındaý aýrýyn barynsha erte anyqtap, emin qolǵa alý kerek. Ádette bul aýrýdy hırýrgııalyq jolmen, keıde sáýle terapııasymen emdeıdi. Eń basty emdeý sharasy isikti erte bastan qaıtarýǵa baǵyttalady. Eger isik úlkeımeı turyp, densaýlyqqa zalalyn tıgizbeı turyp emdesse aýrý adam ómirine qaýip tóndire qoımaıdy.\r\n\r\nBuǵan qandaı da bir emdik shara áser ete me?\r\nGıppel-Lındaý aýrýynyń emdelýi onyń ornalasýyna jáne isik pen qylaýyshtyń kólemine baılanysty júrgiziledi. Emdik sharanyń basty maqsaty: aldymen isik ósip, sımptomdary paıda bolmas buryn, olardyń kólemi úlkeıip júıke júıelerine baılanysty máselelerdi týyndatpas buryn, sondaı-aq, julyn suıyqtyǵyn toqtatpas buryn jáne kózdiń kórýin nasharlatpas buryn  qolǵa alýdy talap etedi. Keıde isikti joǵary mólsherdegi sáýlelendirýmen emdeýge bolady. Bul aýrýǵa shaldyqqan naýqastar, osy aýrýdy jaqsy biletin dárigerdiń qatań qadaǵalanýynda bolǵany abzal.\r\n\r\nBoljamy qandaı bul aýrýdyń?\r\nAýrýdyń boljamy – onyń ornalasý mekeni men asqyný dárejesine baılanysty. Durys emdelmese, bul aýrý adamdy soqyr qylady, ne bolmasa, mıyn zaqymdaıdy.\r\nEger mıda nemese búırekte isik asqynyp ketse arty qaıǵyly jaǵdaıǵa aparýy yqtımal.\r\n\r\nQandaı tekserýler júrgiziledi?\r\nQazirgi ýaqytta ǵalymdar halyq arasynda mıdaǵy jáne julyndaǵy isikti týyndatatyn,  mysaly, Gıppel-Lındaý sekildi, aýrýlardy toqtatý úshin arnaıy baǵdarlamalardy ázirleýde.\r\n\r\nDerekkóz: AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/vonhippellindaudisease.html\r\n\r\nTegter: \r\nbulshyq et álsizdigi\r\ntepe-teńdiktiń joǵalýy\r\nbas aýrýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(834,'article','1380','Qysylǵan shap jaryǵy','qz','2018-11-15 09:21:05','2018-11-15 09:14:00','Qysylǵan shap jaryǵy – shapqa nemese umaǵa qysylyp, ish qýysyna keri qaıtýsyz qalatyn jaryqty ataıdy. Qysylǵan jaryq ádette isıdi, sodan qysylǵan ash ishektiń jalǵasynda qanaıalymy buzylady. Qysylǵan jaryq aýyr dert bolyp tabylady jáne ol jedel medıtsınalyq kómek kórsetýdi qajet etedi. Jaryq jaıynda myna siltemeden tolyq maǵlumat alsańyz bolady: http://www.zdrav.kz/node/9531','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1380',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qysylǵan','y','   Qysylǵan shap jaryǵy Qysylǵan shap jaryǵy – shapqa nemese umaǵa qysylyp, ish qýysyna keri qaıtýsyz qalatyn jaryqty ataıdy. Qysylǵan jaryq ádette isıdi, sodan qysylǵan ash ishektiń jalǵasynda qanaıalymy buzylady. Qysylǵan jaryq aýyr dert bolyp tabylady jáne ol jedel medıtsınalyq kómek kórsetýdi qajet etedi. Jaryq jaıynda myna siltemeden tolyq maǵlumat alsańyz bolady: http://www.zdrav.kz/node/9531 Mazmuny\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nSıpmtomy\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nQysylǵan shap jaryǵy – shapqa nemese umaǵa qysylyp, ish qýysyna keri qaıtýsyz qalatyn jaryqty ataıdy. Qysylǵan jaryq ádette isıdi, sodan qysylǵan ash ishektiń jalǵasynda qanaıalymy buzylady. Qysylǵan jaryq aýyr dert bolyp tabylady jáne ol jedel medıtsınalyq kómek kórsetýdi qajet etedi. Jaryq jaıynda myna siltemeden tolyq maǵlumat alsańyz bolady: http://www.zdrav.kz/node/9531\r\n\r\nSımptomdary\r\nQysylǵan jaryqtyń sımptomdary:\r\n•	Jaryq paıda bolǵan jer ashyp aýyrady jáne qyzaryp turady;\r\n•	Kútpegen jerden qatty aýyryp ketedi de, qoıady, jáne bul jaǵdaı qaıtalanyp otyrady;\r\n•	Dene qyzýy joǵarylyp, qaltyraý paıda bolady;\r\n•	Júrek soǵysy jyldamdam ketedi.\r\n\r\nEmdeý\r\nBul aýrý emdelmegen jaǵdaıda, júrek aınyp, qusyp, ınfektsııanyń týyndaýyna jol ashylady. Eger operatsııa der kezinde jasalmasa, adam ómirine qaýip tónýi de ǵajap emes, jáne ash ishektiń qysylǵan jerindegi tinder óle bastaıdy. Ondaı jaǵdaıda, zaqymdalǵan ash isheki kesip tastaýǵa týra keledi.\r\nDenede qyzarǵan tómpeshik, dóńesterdiń paıda bolýy (áıelderde)\r\n\r\nTegter: \r\nQysylǵan shap jaryǵy \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(835,'article','1414','Bas mıy ','qz','2018-11-20 03:57:16','2018-11-20 03:55:00','Mı – bul jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bas súıekpen jáne mı qabyqshasy dep atalatyn juqa membranalarmen qaptalǵan. Mı-julyn suıyqtyǵy dep atalatyn sýly suıyqtyq mıdyń aınalasyn qorshap turady. Mı-julyn suıyqtyǵy mı qaby men qarynsha dep atalatyn mı qýysyndaǵy bos jerlerde turady.\r\n','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1414',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bas','y','   Bas mıy  Mı – bul jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bas súıekpen jáne mı qabyqshasy dep atalatyn juqa membranalarmen qaptalǵan. Mı-julyn suıyqtyǵy dep atalatyn sýly suıyqtyq mıdyń aınalasyn qorshap turady. Mı-julyn suıyqtyǵy mı qaby men qarynsha dep atalatyn mı qýysyndaǵy bos jerlerde turady.\r\n \r\nMı – bul jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bas súıekpen jáne mı qabyqshasy dep atalatyn juqa membranalarmen qaptalǵan. Mı-julyn suıyqtyǵy dep atalatyn sýly suıyqtyq mıdyń aınalasyn qorshap turady. Mı-julyn suıyqtyǵy mı qaby men qarynsha dep atalatyn mı qýysyndaǵy bos jerlerde turady.\r\n\r\nNerv jasýshalarynyń baılanystary arqyly aqparattar mıdan basqa múshege beriledi, jáne keri qaıtady. Keıbir nervter mıdan tikeleı kózge, qulaqqa jáne ózge de bas múshelerine  barady.  Basqa nervter julyn arqyly mı men deneniń basqa bólikterin jalǵastyrady. Bas mı men julynnyń ishinde glıaldi jasýsha bolady, ol júıke jasýshalaryn qorshap turady, jáne olardyń óz ornynda myqty turýyna yqpal etedi.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketterimizdi basqarady (júrýimizdi, sóıleýimizdi), sondaı-aq denemizdiń qyzmetin, oılanýdy qajet etpeıtin jerlerimizge de (tynys alý sekildi) qatysy bar. Mı, sonymen qatar, bizdiń múshelerimizdiń sezimderin de basqarady (kórý, estý, túısiný, dám sezý jáne ıis sezý) este saqtaý, kóńil-kúı, minezimizdegi erekshelikterge deıin bári-bári mıdyń quzyrynda.\r\n\r\n\r\n\r\nMıdyń úsh negizgi bóligi is-árekettiń árqandaı túrlerin baqylaıdy:\r\n\r\n•	Mı syńarlary (mı jartyshary) – jartysharlar mıdyń eń úlken bóligi bolyp tabylady. Olar joǵarǵy jaqta ornalasqan. Olar  bizdiń denemizdiń aınalasynda ne bolyp jatqandyǵyn, syrtqy faktorlar qalaı ıgerilip jatqandyǵy jaıynda basqa múshelerden keletin  aqparattardy, sezimderdi paıdalanyp, bizdiń bolmysymyzǵa bildiredi. Jartyshar sondaı-aq bizdiń oqý múmkindigimizdi, oılanýymyzdy, birnárseni uǵynýymyzdy, sóıleý men kóńil-kúıimizdi basqarady. \r\n\r\nMı eki jartysharǵa bólinedi – oń jáne sol, árqaısysy ártúrli qajettilikterdi ıgeredi. Oń jaq jartyshar oılanýdy basqarsa, sol jaǵy deneniń qyzmetin retteıdi. Sol jaq jartyshar oılanýdy basqarsa, oń jaǵy deneni baqylap turady.\r\n\r\n•	Mıshyq – Mıshyq mıdyń artqy bóliginde, jartyshardyń astyńǵy jaǵynda ornalasqan.Ol tepe-teńdik sezimin basqarady jáne qıyn áreketterdi, júrý jáne sóıleý sekildi áreketterdi rettep turady.\r\n•	Mı baǵanasy – mı baǵanasy mı men julyndy baılanystyrady. Ol shóldeý jáne ashyrqaný sekildi sezimderdi baqylaıdy. Ol sondaı-aq tynys alý protsesin de, deneniń qyzýyn da, arterııalyq qysym men aǵzanyń basqa da negizgi fýnktsııalaryn baqylaıdy.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nmı\r\nbas mıy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(836,'article','1462',' Osteomalıatsııa (súıektiń jumsarýy)','qz','2018-11-21 09:02:41','2018-11-21 08:59:00','__Osteomalıatsııa __– adam cúıekteriniń  D vıtamıniniń jetkiliksizdiginen  jumsaryp ketýi nemese aǵzanyń D vıtamınin sińire almaýy jáne durys paıdalanýǵa múmkindiginiń bolmaýy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1462',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','',' ',' Osteomalıatsııa (súıektiń jumsarýy)','y','    Osteomalıatsııa (súıektiń jumsarýy) __Osteomalıatsııa __– adam cúıekteriniń  D vıtamıniniń jetkiliksizdiginen  jumsaryp ketýi nemese aǵzanyń D vıtamınin sińire almaýy jáne durys paıdalanýǵa múmkindiginiń bolmaýy. Osteomalıatsııa – adam cúıekteriniń  D vıtamıniniń jetkiliksizdiginen  jumsaryp ketýi nemese aǵzanyń D vıtamınin sińire almaýy jáne durys paıdalanýǵa múmkindiginiń bolmaýy.\r\n\r\nPaıda bolýy sebepteri \r\nOsteomalıatsııa kezinde súıekter jumsarady, biraq aǵzanyń súıektik massasyn quraıtyn kollagenniń qalypty mólsheri qalpyn buzbaıdy. Dese de, naýqastyń súıekterinde kaltsıı mólsheriniń jetkiliksizdigi baıqalady.\r\nOsteomalıatsııanyń týyndaýynyń kóptegen sebepteri bar. Aýrý balalarda paıda bolǵan kezde, ol rahıt dep atalady jáne aǵzadaǵy D vıtamıniniń tómen deńgeıin kórsetedi.\r\n\r\nOsteomalııaǵa ákeletin basqa da sebepterge mynalar jatady:\r\n•	Dıetada D vıtamıniniń jetispeýshiligi\r\n•	Aǵzadaǵy D vıtamınin óndirýge yqpal etetin kún sáýlesiniń jetispeýshiligi\r\n•	Ishekte D vıtamıniniń sińirilýiniń buzylýy\r\nAǵzadaǵy D vıtamıniniń jetispeýshiligine myna jaıttar sebep bolady:\r\n•	Kúnniń kózinde óte sırek bolý\r\n•	Kúndizgi ýaqytty qysqartý\r\n•	Tútin\r\n•	Kúnnen qorǵaıtyn asa kúshti kremdi qoldaný\r\nQart adamdarda jáne tamaqtaný ratsıonynan sútti shektegen adamdarda osteomalıatsııanyń paıda bolý qaýpi joǵary.\r\nOsteomalııaǵa ákeletin basqa aýrýlarǵa mynalar jatady:\r\n•	Qaýipti isik\r\n•	D vıtamıni metabolızminiń buzylýy\r\n•	Búırek jetispeýshiligi jáne atsıdoz\r\n•	Ratsıonda jetkilikti fosfattardyń bolmaýy\r\n•	Baýyr aýrýlary\r\n•	Tyryspany emdeý úshin (tyryspaǵa qarsy preparattar) qoldanylǵan keıbir dárilik zattardyń janama áserleri\r\n \r\nAýrý sımptomdary\r\nAýrýdyń sımptomdary negizinen aǵzadaǵy kaltsııdiń tómen deńgeıine qatysty bolady. Aýrýdyń sımptomdary:\r\n•	Aýyz aınalasynyń uıýy\r\n•	Aıaq-qoldardyń uıýy\r\n•	Qol men aıaqtyń qurysýy\r\nTaldaýlar men testter\r\n•	Qan analızi D vıtamınin, kreatının, kaltsıı jáne fosfat deńgeıin tekserý úshin júrgiziledi.\r\n•	Súıek bıopsııasy arqyly súıek tininiń jumsarǵanyn anyqtaýǵa bolady.\r\n•	Súıek rentgeni men súıek qattylyǵyn anyqtaýǵa baǵyttalǵan test súıektegi jalǵan syzattardy, súıek tininiń joǵalýyn jáne súıek tyǵyzdyǵynyń azaıǵanyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\nPatsıentte búırek aýrýlarynnyń bar-joǵyn anyqtaý úshin nemese aýrýdyń qandaı da bir basqa sebepterden týyndaǵanyn anyqtaý úshin basqa da analızder jasaýǵa bolady.\r\nQosymsha taldaýlar:\r\n•	Siltili fosfostazǵa (SF) taldaý\r\n•	Qalqanshamańy beziniń gormonyna taldaý\r\nEmdeý\r\n•	Emdelý úshin D vıtamıni, kaltsıı, fosforlyquramdyq taǵamdarmen qorektený kerek.  Ishekte D vıtamıniniń sińirilýi buzylǵan adamdar, D vıtamıniniń jáne kaltsııdiń úlken mólsherin qabyldasa bolady.\r\n•	Belgli bir aýrýlarǵa shaldyqqan adamdar qanyndaǵy fosfor men kaltsııdiń deńgeıin únemi baqylap otyrý kerek.\r\n \r\nAýrý aǵymy\r\nVıtamınderdiń jetispeýshiliginen zardap shekken keıbir adamdar birneshe apta ishinde emniń áserin sezinedi. 6 aı ishinde tolyq qalpyna kelge bolady.\r\n \r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\nSımptomdary qaıtalanýy múmkin\r\n \r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nSúıek jumsarýy sımptomdary baıqalǵan jaǵdaıda dárigerge qaralyńyz.\r\n \r\nAldyn alý \r\nD vıtamınine baı taǵamdardy qabyldap jáne kún energııasynan qabyldaý arqyly aǵzany aýrýdan qorǵaýǵa bolady.\r\n\r\nTegter: \r\nsúıekterdiń jumsarýy\r\nsúıekterdiń synǵyshtyǵy\r\nD vıtamıniniń jetispeýshiligi\r\nosteomalıatsııa\r\nkún kóziniń jetispeýshiligi\r\nsynyqtar\r\nkaltsııdiń jetispeýshiligi\r\nqoldyń uıýy\r\nqoldyń qurysýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(837,'article','1466','Óńesh qaterli isigi (óńesh obyry)','qz','2018-11-26 08:23:09','2018-11-26 08:17:00','Óńesh – bul tolyq tútiksheli, as pen suıyqtyqty asqazanǵa ótkizetin anatomııalyq múshe. Jutynǵan kezde óńesh qabyrǵalaryndaǵy bulshyqetter jıyrylady jáne ishilgen asty asqazan qýysyna qaraı ıteredi. Óńeshtiń shyryshty qabynda ornalasqan bezder shyrysh bóledi, ol arqyly, tamaqty jutý protsessin jeńildetý úshin  óńeshtiń ishki jaǵy ylǵalmen qamtamassyz etiledi.  Óńesh keńirdektiń artqy jaǵynda ornalasqan, eresek adamdardyń óńeshiniń uzyndyǵy 25-ge deıin bolady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1466',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Óńesh','y','   Óńesh qaterli isigi (óńesh obyry) Óńesh – bul tolyq tútiksheli, as pen suıyqtyqty asqazanǵa ótkizetin anatomııalyq múshe. Jutynǵan kezde óńesh qabyrǵalaryndaǵy bulshyqetter jıyrylady jáne ishilgen asty asqazan qýysyna qaraı ıteredi. Óńeshtiń shyryshty qabynda ornalasqan bezder shyrysh bóledi, ol arqyly, tamaqty jutý protsessin jeńildetý úshin  óńeshtiń ishki jaǵy ylǵalmen qamtamassyz etiledi.  Óńesh keńirdektiń artqy jaǵynda ornalasqan, eresek adamdardyń óńeshiniń uzyndyǵy 25-ge deıin bolady. Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge óńesh qaterli isigi jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about esophageal cancer).\r\n\r\nÓŃESh\r\n\r\n\r\n\r\nÓńesh – bul tolyq tútiksheli, as pen suıyqtyqty asqazanǵa ótkizetin anatomııalyq múshe. Jutynǵan kezde óńesh qabyrǵalaryndaǵy bulshyqetter jıyrylady jáne ishilgen asty asqazan qýysyna qaraı ıteredi. Óńeshtiń shyryshty qabynda ornalasqan bezder shyrysh bóledi, ol arqyly, tamaqty jutý protsessin jeńildetý úshin  óńeshtiń ishki jaǵy ylǵalmen qamtamassyz etiledi.  Óńesh keńirdektiń artqy jaǵynda ornalasqan, eresek adamdardyń óńeshiniń uzyndyǵy 25-ge deıin bolady.\r\n\r\nÓńesh qaterli isigi jaıynda túsinik\r\n\r\nQaterili isik tinderdi túzetin, qurylym elementterinen, jasýshalardan bastalady. Tinder aǵzany túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaterli isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaterli isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nÓńesh qaterli isiginiń qaýip faktorlary\r\n\r\nÓńesh qaterli isiginiń damýynyń naqty sebebi áli anyqtalmady. Biraq, ǵylymı zertteýler qorytyndysy boıynsha óńesh obyryn damytýy múmkin qaýip faktorlar bar kórinedi. Olar:\r\n\r\nJasyna qaraı. Óńesh obyry ásirese 60 jastan asqan adamdarda bolýy múmkin.\r\n\r\nJynysyna qaraı. Óńesh obyry áıelderden qaraǵanda, erlerde jıi kezdesetini baıqalady.\r\n\r\nShylym shegýine qaraı. Óńesh obyrynyń paıda bolýynyń birden bir qaýip faktory shylym shegý.\r\n\r\nAlkogol qoldanýyna qaraı. Sozylmaly nemese shamadan tys alkogol qoldaný óńesh qaterli isińiniń týyndaýynyń taǵy da bir qaýip faktory bolyp sanalady. Ásirese alkogol qoldanýmen birge shylym shekse ókpe obyryna shaldyǵýynyń protsessi údeı túsedi. Ǵalymdar bul atalǵan qos faktor kantserogendi áser týdyrady dep sanaıdy.\r\n\r\nÓńesh Barrettasy. Shyryshty qabyqtyń uzaq titirkenýi óńesh obyrynyń týyndaý qaýpin arttyrady. Óńeshtiń tómengi bóligine ornalasqan tinder asqazan bólindisinen titirkenýi múmkin.  Óńeshtiń «qaıtarylatyn» jaǵdaıy «reflıýksti ezofagıt» dep atalady. Ýaqyt óte kele titirkengen jasýshalardyń tinderi túrin ózgertedi jáne asqazan jasýshalaryna uqsap qalady. Bul jaǵdaı Barretta óńeshi dep atalady jáne ol obyraldy protsess bolyp sanalady. Iaǵnı olarǵan ókpeniń adenokartsınomalary damýy múmkin.\r\n\r\nTitirkenýdiń basqa túrleri. Ókpeniń shyryshty qabyǵy basqa faktorlardyń áserinen de týyndaýy múmkin. Ondaı faktorlar ylǵyı silti jutýdan jáne basqa da ýly titirkendirgishtermen qatysty bolyp keledi.  Olar da ókpe obyrynyń týyndaý qaýpin arttyrady.   \r\n\r\nMedıtsınaǵa qatysty jaıttar.  Bas nemese moıyn obyry bar aýrýlarda,basqa da qaterli isik túrleriniń damý qaýpi basym bolady. Mysly ol óńesh sekildi belgili bir anatomııalyq aýmaqta bolýy múmkin. Kez-kelgen kórsetilgen faktorlar óńesh obyrynyń damýyn arttyrady. Sonymen birge, qaýip faktorlary bar kóptegen jandarda óńesh obyry múldem týyndamaıdy, sondaı-aq, óńesh obyry qaýip faktory bolyp múldem sanalmaıtyn adamdarda da kezdesip jatady. \r\n\r\nQaýip faktorlarynyń sáıkestenýi ókpe obyrynyń aldyn alý sharasynyń alǵashqy qadamy bolyp tabylady. Qazirgi tańda, ókpe obyrynyń aldyn alýdyń birden bir joly shylym shegýdi doǵarý men alkogol ónimderin paıdalanýdy tyıý qajet bolyp otyr. Ǵalymdar ókpe obyrynyń damý sebepterin, jáne olardyń aldyn alý joldaryn  izdeýdi áli de jalǵastyra bermek. Negizi, ókpe obyrynnyń týyndaý qaýpin azaıtatyn  múmkindikter, taza, balǵyn, tolyq pispegen jemis-jıdekter men kókónister. Barretta óńeshimen qınalyp júrgen jandar da, osyndaı joldar arqyly óz jaǵdaılaryn jeńildetse bolady.\r\n\r\nÓńesh qaterli isiginiń sımptomdary\r\n\r\nBastapqy kezinde óńesh obyry asa bir sımptomdar kórsete bermeıdi. Biraq qaterli isiktiń damý barysynda tómende kórsetilgendeı sımptomdar kórinis berýi múmkin:\r\n\r\n•	Jutynýdyń qıyndaýy jáne jutynǵan kezde aýyrý;\r\n•	Salmaqtyń kúrt túsip ketýi;\r\n•	Tamaqtyń nemese arqatyń aýrýy, keýdeniń artqy jaǵynyń nemese jaýyryn men shyntaqtyń arasynyń aýrýy;\r\n•	Daýystyń qarlyǵýy nemese sozylmaly jóteldiń paıda bolýy;\r\n•	Qusý;\r\n•	Qan aralas jótelý;\r\n\r\nAtalǵan sımptomdar óńesh obyryniki bolýy da múmkin, alaıda, basqa aýrýlardiki bolýy da ǵajap emes. Atalmysh sımptomdar boıyńyzdan tabyla qalǵan jaǵdaıda dárigerge habarlasyńyz.\r\n\r\nÓńesh qaterli isiginiń dıagnostıkasy\r\n\r\n Sımptomdardyń sebebin dáp basyp  aıtý  úshin dáriger syrqatnamadan habardar bolýy kerek jáne sol arqyly aýrýdy tekseredi. Ádette, rentgenologııalyq zertteý jáne tómende kórsetilgendeı ádister taǵaıyndalady:\r\n\r\nBarııdyń kómegimen óńeshti rentgennen ótkizý  (ezofagografııa de te atalady).  Rentgenologııalyq tekserý júrgizý maqsatynda aýrý janǵa quramynda barıı bar suıyqtyq ishkiziledi. Ol óńeshtiń ishki qabyrǵalaryn qaptaıdy jáne onyń qurylymynyń rentgennen kórinýine múmkindik jasaıdy. \r\n\r\nEzofagoskopııa (óńesh endoskopıasy dep te atalady) – ushynda jaryǵy bar jińishke ıilgish tútiksheniń kómegimen óńeshtiń ishki bóligin tekserýge arnalǵan ádis. Muny – endosskop dep ataıdy. Aýrý adamǵa tekserý júrgizý maqsatynda, aldymen «anestetık» dep atalatyn tynyshatyndyrǵysh zat beriledi. Odan soń endoskop óńeshke engiziledi, sodan dáriger óńeshtiń ishki bólikterin kórýge múmkindik alady. Dáriger (endoskopıst) potoltgııalyq tinderdi tapqannan keıin, ary qaraı mıkroskopııalyq tekserý júrgizzý úshin kúmándi tinniń bólshegin kesip alady. Bıopsııa  qaterli isikke aınala bastaǵan tindi, sondaı-aq, obyrdyń damýy múmkin basqa da mıkroskopııalyq ózgeristi anyqtaýǵa múmkindik týǵyzady.\r\n\r\nÓńesh qaterli isiginiń damý satylary\r\n\r\nDáriger dıagnoz qoıylǵannan keıin qaterli isik qaı kezeńde turǵanyn anyqtaıdy. Óńesh qaterli isiginiń damý satysy onyń taralý satylarymen jáne basqa múshelerdi zaqymdaýy sıpatymen  sıpattalady. Dárigerdiń óńesh qaterli isiginiń satysyn bilýi, onyń aldaǵy ýaqytta emdeýdi josparlaýyna jáne qandaı emdeý tásilderin tańdaýyna kómek beredi. Tómende óńesh obyrynyń 4 damý satysy kórsetilgen:\r\n\r\nI satysy. Qaterli isik óńeshtiń shyryshty qabynyń tek joǵarǵy bóliginde paıda bolady.\r\nII satysy. Obyr óńeshtiń barynsha tereń qabatyna enip ketedi jáne jaqyn turǵan lımfa túıinderdi zaqymdaıdy. Bul satysynda obyr basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine tarala qoımaıdy.\r\nIII satysy. Obyr óńesh qabyrǵasyna barynsha tereń ornalasady jáne óńeshke jaqyn ornalaqan tinderdi jáne lımfotúıinderdi zaqymdaıdy, biraq, bul satysynda da deneniń basqa jerlerine taralmaıdy.\r\nIV satysy. Obyr deneniń basqa bólikterine taralady – jalpy barlyq jerde: baýyrda, ókpede, mıda, súıekte.\r\n\r\nKeıbir test túrleri obyrdyń taralǵan-taralmaǵanyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nOndaı testter:\r\n\r\n•	Kompıýterli tomografııa.  Bul keskinder serııasy taldamasyna, túrli túsirilgen buryshtar  men proektsııalarǵa negizdelgen dıagnostıkalaý ádisi. \r\n•	Súıekti skanerleý. Bul ádis súıektiń sýretin ekrannan nemese taspadan kórýge múmkindik jasaıdy jáne obyrdyń súıekke taralǵan-taralmaǵanyn anyqtaıdy. Zertteý júrgizý maqsatynda ishke azdaǵan radıoaktıvti zat engiziledi. Ol zat qanǵa taralady da súıekke tunady, ásirese tinderi buzylǵan súıekterge tunady. Súıek tinine radıoaktıvti materıaldyń jınalǵan jerin tirkeıtin quraldy – súıek skaneri dep ataıdy. \r\n•	Bronhoskopııa. Dáriger aýyzdan nemese muryn qýysynan jáne jutqynshaqtan tynys alý joldarynyń\n zaqymdanýynyń satysyn bilý úshin bronhoskop engizedi (ushynda jaryǵy bar jińishke tútik).\r\n\r\nÓkpe qaterli isigin emdeý\r\n\r\nÓńesh qaterli isiginiń emdeý ádisterin irikteý,  kóptegen faktorlarǵa qarasty júzege asady. Mysaly, olardyń kólemi eskerilýi múmkin, ornalasý mekeni men isiktiń taralý satysy nazarǵa alynýy yqtımal, sondaı-aq, naýqastyń jalpy jaǵdaıyn qaraý da basty másele bolyp tabylýy múmkin. Barlyq emder arnaıy mamandar komandasynyń kómegimen iske asady. Olar mysaly: gastroenkologtar, hırýrgtar, onkologtar jáne radıologtar bolýy múmkin. Aýyz qýysyndaǵy óńesh obyrynnyń potologııalyq protsessine em júrgizý úshin, aýrý jannyń, aldymen tis dárigerine baryp qaralyp kelgeni abzal. \r\n\r\nÁdette aýrý adamdar kóptegen túrli dárilerdi qabyldaıdy jáne qaterli isiktiń isinýin baqylaý, sondaı-aq, naýqastyń ómir sapasyn jaqsartý maqsatynda dári-dármekterdi kombınatsııalaıdy (biriktiredi)\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý – óńesh obyryn emdeýdiń keń taralǵan túri. Ol arqyly isikti jáne onyń aınalasyndaǵy tinderdi  lımfotúıindermen birge hırýrgııalyq jolmen kesip alyp tastaýǵa bolady (óńeshti alyp tastaýǵa baǵyttalǵan operatsııany ezofagektomııa dep ataıdy). Óńeshtiń zaqymdalǵan jerin kesip alyp tastaǵannan keıin, hırýrg naýqastyń as pen suıyqtyqty jutýy úshin  óńeshtiń qalǵan bóligin asqazanmen tolyqtaı jalǵaıdy. Qajetine qaraı plastınaly tútikti nemese jalǵaýdy qamtamassyz eti úshin ishektiń bóligin paıdalanady. Hırýrg sondaı-aq, tamaqtyń ash ishekke erkin ótýi úshin asqazan men ash ishektiń arasyndaǵy sańlaýyn keńeıtýi múmkin. Alaıda keıde, buryn basqa emdeý tásilin qoldanǵandyqtan hırýrgııalyq emdeý múmkin bolmaı qalatyn jaǵdaılar  bolady. \r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa radıoterapııa dep te atalady. Obyr jasýshalaryn joıýǵa arnalǵan joǵary energııaly sáýleni qoldaný arqyly júzege asyrylatyn ádis. Radıatsııaly terapııa tek óziniń áseri tıgen obyr jasýshalaryn ǵana kúıdiredi. Radıatsııa teriniń syrtyna da júrgizilýi múmkin (syrtqy radıatsııa) nemese radıatsııalyq materıaldy ishki jaqqa obyrǵa jaqyn jerge de engizýi múmkin (ishki radıatsııa). Keıde radıatsııalyq terapııanyń áserin kúsheıtý úshin óńeshke plastıkalyq tútik kirgiziledi, ol radıatsııanyń áseri kezinde óńeshtiń ashylyp turýna jaǵdaı jasaıdy. Radıatsııalyq terpaııa jeke qoldanylýy da múmkin, nemese hımıoterapııamen biriktirile qoldanyly da ǵajap emes, sapasyna qaraı, sondaı-aq, isiktiń kólemi men ornalasý jaǵdaıy operatsııaǵa  qolaısyz bolǵanda   hırýrgııalyq emniń alternatıvteri paıdalanylady. Budan basqa, dáriger isiktiń kólemin kishireıtý úshin, hırýrgııalyq emniń barynsha oń áserin tanytýy úshin radıatsııalyq jáne hımııalyq terapııany qosa qoldanady. Tipti isikti hırýrgııalyq jolmen isikti joıa almasa da nemese radıatsııalyq terapııanyń kómegimen isikti tolyq kúıdire almasa da, tym bolmaǵanda aýrýdy basý úshin nemese jutynýdy jeńildetý úshin radıoterapııa bári bir qoldanylady.\r\n\r\nHımıoterapııa qaterli isik jasýshalaryn joıý maqsatynda obyrǵa qarsy dárilerdi qoldanýdy qarastyratyn ádis. Obyrǵa qarsy dáriler ádette, barlyq aǵzaǵa taralýy úshin  ishke engiziletin ınektsııa túrinde taǵaıyndalady.  Hımıoterapııa emdeýdiń sapasyn arttyrý úshin negizgi emdeý ádisterimen (hırýrgııalyq aralasýmen qosa) radıoterapııamen biriktirile qoldanylýy da múmkin nemese isiktiń kólemin kishireıtý maqsatynda, hırýrgııalyq emniń áserin joǵarlatý úshin de qoldanylýy ǵajap emes.\r\n\r\nSáýleli terapııa – obyr jasýshasyn joıý maqsatynda joǵaryqysymdy sáýleni qoldaný. Sáýleli terapııa lazer sáýleniń túsken jerindegi barlyq obyr jasýshalaryn joıýǵa baǵyttalady. Dáriger obyr jasýshalaryn joıý úshin jáne óńeshtegi hırýrgııalyq jolmen alynýǵa kelmeıtin keıbir jerlerdegi isikterge lazerli sáýleni qoldanýy múmkin. Biraq ondaı jerler sırek kezdesedi, mysaly ol jutynýdyń qıyndaýyna baılanysty jerler bolýy múmkin.\r\n\r\nFotodınamıkalyq terapııa – bul lazerli terapııanyń bir túri, ıaǵnı obyr jasýshalaryna sińip ketetin dári qabyldatý arqyly júrgiziledi. Jaryqtyń  áerimen ondaı dáriler iske qosylady jáne obyr jasýshalaryn ishinen jaryp jıyp otyrady. Dáriger fotodınamıkalyq terapııany jutyný protsessine qatysty sımptomdardy jeńildetý úshin paıdalanady.\r\n\r\nÓńesh qaterli isigin emdeý kezindegi janama áserler\r\n\r\nObarǵa qarsy terapııada janama áserler qabyldaǵan emniń túrine baılanysty jáne olardyń túrli aýrýlaryna qatysty bolyp keledi.\r\n\r\nÓńeshtiń qaterli isigin hırýrgııalyq emdeý kezinde az ýaqyttyq aýrý sezimi bolýy múmkin jáne operatsııa jasalǵan jerdegi tinderde kúshemeli qysym bolýy yqtımal. Bul jaǵdaıdy dárilerdiń kómegimen baqylaýǵa da bolady. Aýrý adamdar ókpeniń irkilmeýi úshin arnaıy tynys alý men jótelýdiń ádisterin úırenedi. \r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa obyr tinderin kúıdirý barysynda, saý tinderdi de zaqymdap alady. radıoterapııanyń janama áseri radıatsııanyń kómegimen dene bóligine áser bergen kezde sonyń mólsherine qatysty bolady. Radıatsııalyq terapııanyń barynsha keń taralǵan janama áserleri: aýyz qýysynyń qurǵaýy, aýyz qýysynyń jáne tamaqtyń jaralanýy,   jutynýdyń qıyndaýy, aýyz quysynyń shyryshty qabynyń jáne qyzyl ıektiń isinýi, tis jeginiń paıda bolýy, álsireý, tábettiń joǵalýy jáne radıatsııanyń áseri bolǵan oryndarda  teri túsiniń ózgerýi.   \r\n\r\nHımıoterapııa, sondaı-aq radıatsııalyq terapııa sekildi obyr tinderin qurtý barysynda, saý tinderdi de zaqymdap tastaıdy. Onyń janama áseri qoldanǵan dárileri men olardyń mólsherine qatysty bolady. Hımıoterapııanyń keń taralǵan janama áserleri: júrek aıný jáne qusý, tábettiń buzylýy, shashtyń túsýi, teriniń titirkenýi, aýyz qýysy men erinniń jaralanýy, sonamen qatar álsizdik. Atalǵan janama áserler hımıoterapııadan keıin nemese bul terapııanyń bólek seanstary arasynda aqyryndap joǵalady. \r\n\r\nLazerli terapııa lazerliń áseri bolǵan jerlerde  az ýaqyttyq aýrý sezimderin týdyrady. Biraq, bul jaǵdaı dáriniń kómegimen retke kelýi múmkin.\r\n\r\nFotodınamıkalyq terapııa teri men kózdiń jaryqqa tym ásershildigin arttyrady. Bul  jaǵymsyz protsess 6 nemese odan da kóp apta aralyǵynda aqyryndap toqtaıdy. Basqa da janama ásserlerge jóteldi, jutynýdyń qıyndaýyn, asqazannyń aýrýyn, sonymen qatar, dem alǵanda aýrýy men demikpeni qosýǵa bolady.\r\n\r\nÓńesh qaterli isigi bar adamdardyń tamaqtanýy\r\n\r\nQaterli isik kezinde jaqsy tamaqtansa aǵzaǵa jetkilikti nárýyz túsedi. Sóıtip, salmaqtyń túse berýi tejelip, kúsh-qýatty saqtaýǵa múmkindik týady. Jaqsy tamaqtaný arqyly aýrý jandar jetkilikti energııa jınaıdy jáne ózderin jaqsy sezinýine jaǵdaı týyndaıdy. Biraq ókinishshke qaraı, kóptegen óńesh obyrymen aýyratyn aýrý adamdar  jetkilikti mólsherde qorektene almaıdy. Árıne ol jutynýdyń qıyndaýy saldarynan. Naýqastar ózderin del-sal, álsiz sezingendikten de durys tamaqtana almaıdy. Qaterli isiktiń birqatar janama áserleri, shash túsý, júrek aıný, aýyz qýysynyń qurǵaý men jaralanyp ketýi, sondaı-aq, aýyz qýysyndaǵy jaǵymsyzdyqtyń saldarynan tamaqtanýǵa zaýyqtyń soqpaýy bolyp tabylady. Sonymen qatar, kóptegen aýrý jandarda dám sezý sezimi buzylyp jatady.\r\nHırýrgııalyq operatsııadan keıin aýrýlar taǵamdyq zatty tamyrǵa engizý arqyly qabyldaıdy. Bul shara parenteraldi tamaqtaný dep atalady. Keıbir aýrý jandardy zond (ıilgish plastıkalyq tútik, adamnyń tamaqtanýǵa qatysatyn múshelerdi qalyptasyp úlgermeı jatqan kezde aýyz arqyly asqazanǵa tikeleı ornatylady) arqyly tamaq tamaq beriledi.\r\n\r\nÓńesh obyry bar aýrýlar tamaqty azdap ishýi kerek. Esesine, kúnine  az-azdan úsh retten artyq ishkeni abzal. Jutynýdyń qıyndaýy kezinde, naýqastarǵa jumsaq  nemese sýly, túrli dámdendirgishteri bar tamaqtardy ishken paıdaly. Ondaı azyq-túlikter: pýdıngter, sorpalar, olar esh qıyndyqsyz jutylady. Keıde qabyldap júren taǵamyn muqııat ólshep turǵan durys. Dárigerlerdiń, dıetologtardyń jáne basqa da medıtsına qyzmetkeriniń durys tamaqtaný jaıyndaǵy keńesi, aýrý adamdarǵa edáýir paıdasyn tıgizýi múmkin.\r\n\r\nQOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA\r\n\r\nKeıbir qaterli isikke shaldyqqandar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń ádisterin ońtaıly dep sanaıdy:\r\n\r\nQosymsha ádister hımıoterapııa jáne radıoterapııa sııaqty mı isigin emdeýge arnalǵan standartty  emdeý túrlerimen qatar qoldanylady. Alternatıvti ádis – standartty emdeý ádisteriniń orynyna qoldanylady. \r\n\r\nAkýpýnktýra (ıneterapııasy), emdik massaj, shóp ónimderi, dárýmender nemese arnaıy dıeta, sonymen qatar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne túrli rýhanı emder qosymsha nemese alretnatıvti medıtsınaǵa jatady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq aýrýlar qossymsha nemese alternatıvti terapııanyń arqasynda ózderin edáýir jaqsy sezinip qalatyndyǵyn aıtyp júr. Jáne bir aıta keterligi, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına hımıoterapııa men radıoterapııanyń keıbir mehanızmderiniń áserin ózgertedi. Bul ózgerister aýrýǵa aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin. Budan basqa, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına, tipti jeke qoldanylsa da ózdiginen zııanyn tıgizip qoıýy da ǵajap emes. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleri qymbat turatyn bolyp keledi.\r\n\r\nAýrýlardyń kútimine qoldaý kórsetý\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsıonaldyq jáne praktıkalyq máselelerin sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, keıbireýdeli emdelý úshin ózine paıdaly keńes alyp qaıtyp jatady.  \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Ondaı aýrý adamdarǵa  barynsha  sabyr saqtap júrgen durys, olarǵa emdeletini jaıynda, emhanada alańsyz bolýy kerektigi jaıynda, medıtsınalyq kómekti barynsha durys qoldaný kerektigi jaıynda áńgimelesip turǵan júrgen jón. Onkologııalyq aýrýlardyń kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\nÓńesh qaterli isigin emdelgennen keıin baqylap turýdyń mańyzdylyǵy\r\n\r\nÓńesh qaterli isigin emdelgennen keıin baqylam turýdyń mańyzdylyǵy basym bolmaq. Eger\n de obyrdyń sımptomdary qaıta paıda bolyp jatsa, jedel sheshim qabyldap, emdelý jaıynda oılaný kerek. Ondaı baqylaýlar: dárigerdiń ýaqytyly tekserisi, rentgenologııalyq zertteýler jáne zerthanalyq taldamalar. Jalpy naýqas obyrǵa qatysty qandaı da bir ózgerister oryn ala bastasa dárigerge habarlasqany abzal.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(838,'article','1523','Zoonozdy ınfektsııa','qz','2018-11-28 11:20:26','2018-11-28 11:16:00','Janýarlardan juǵatyn aýrýlardy - zoonozdy ınfektsııalar dep ataıdy. Janýarlardan nemese janýarlardan alatyn ónimderden adamdarǵa juqqan kóptegen aýrýlar óte qaýipti bolyp keledi. Siz tikeleı janýardan nemese janama, ıaǵnı qorshaǵan orta arqyly aýrý juqtyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\nAýyl sharýashylyq janýarlary da aýrýlardyń negizgi kózi bolý múmkin. Eger siz olardy nemese olar súıkengen nárseni, mysaly qorshaýdy, shelekti ustasańyz, onda mindetti túrde jaqsylap qolyńyzdy jýyńyz. Eresek adamdar ferma nemese haıaýanattar baǵyna baryp kelgen balalarynyń qoldaryn jýǵyzýy kerek.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1523',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Z','Zoonozdy','y','   Zoonozdy ınfektsııa Janýarlardan juǵatyn aýrýlardy - zoonozdy ınfektsııalar dep ataıdy. Janýarlardan nemese janýarlardan alatyn ónimderden adamdarǵa juqqan kóptegen aýrýlar óte qaýipti bolyp keledi. Siz tikeleı janýardan nemese janama, ıaǵnı qorshaǵan orta arqyly aýrý juqtyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\nAýyl sharýashylyq janýarlary da aýrýlardyń negizgi kózi bolý múmkin. Eger siz olardy nemese olar súıkengen nárseni, mysaly qorshaýdy, shelekti ustasańyz, onda mindetti túrde jaqsylap qolyńyzdy jýyńyz. Eresek adamdar ferma nemese haıaýanattar baǵyna baryp kelgen balalarynyń qoldaryn jýǵyzýy kerek. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nJanýarlardan juǵatyn aýrýlardy - zoonozdy ınfektsııalar dep ataıdy. Janýarlardan nemese janýarlardan alatyn ónimderden adamdarǵa juqqan kóptegen aýrýlar óte qaýipti bolyp keledi. Siz tikeleı janýardan nemese janama, ıaǵnı qorshaǵan orta arqyly aýrý juqtyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\nAýyl sharýashylyq janýarlary da aýrýlardyń negizgi kózi bolý múmkin. Eger siz olardy nemese olar súıkengen nárseni, mysaly qorshaýdy, shelekti ustasańyz, onda mindetti túrde jaqsylap qolyńyzdy jýyńyz. Eresek adamdar ferma nemese haıaýanattar baǵyna baryp kelgen balalarynyń qoldaryn jýǵyzýy kerek.\r\n\r\nJanýarlar qanshalyqty súıkimdi bolǵanymen de, olar mıkrobtar, vırýstar jáne parazıtterdiń kózi bolyp tabylady. Buǵy jáne tyshqandar keneni tasymaldaıdy, al olar Laım aýrýyn týdyrady. Keıbir jabaıy janýarlar qutyrý aýrýyn tasymaldaýshylar bolyp tabylady. Jabaıy tabıǵatty qashyqtyqtan tamashalaǵan abzal.\r\n \r\n\r\nAldyn alý sharalary\r\n\r\nÚı janýarlary da sizdi aýrý juqtyrýy múmkin. Óte úlken qaýip tóndiretinder baýyrymen jorǵalaýshylar. Tasbaqalar, jylandar jáne kesirtkeler  qojaıyndaryna salmonella bakterııasyn juqtyrýy múmkin. Siz ınfıtsırlengen ıtten qutyrýdy, al mysyq dárethanasyn tazalaǵanda toksoplazmozdy juqtyryp alýyńyz múmkin. Árıne, ıt pen mysyqtan aýrýdyń juǵa qoıýy ekitalaı. Eger siz gıgena erejelerin saqtap júrseńiz, onda túrli juqpalardan qorǵanýyńyzǵa múmkindik týady.\r\n \r\n\r\n\r\nBrýtsellez tumaýǵa uqsas sımptomdarmen bastalatyn aýrý. Ol asqynsa: artrıt, júrek aýrýlary jáne mı zaqymdalýlaryna aparyp soqtyrady.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nzoonozdy ınfektsııalar\r\njanýarlar\r\njanýar tisteýi\r\nsalmonella\r\ntoksoplazmoz\r\nqutyrý\r\nbrýtsellez    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(839,'article','98','Балалардағы тітіркенген ішек синдромы (тіс)','kz','2018-07-16 07:30:45','2018-07-16 07:17:00','Тітіркенген ішек синдромы (ТІС) – ішектің жиі кездесетін бұзылысы, ішектің түйілуімен, көп желденумен, іштің кебуімен, іш өтуімен және қатуымен сипатталады. Ауруды кейде \"асқазан неврозы\" немесе \"спастикалық колит\" деп атайды. Кейбір өнімдер, көңіл-күй күйзелісі, инфекциялар, жарақаттар ТІС симптомдарының пайда болуын туындатуы мүмкін.\r\n\r\nТІС балаларға жайсыздық әкелгенімен, ол денсаулықтың күрделі мәселелеріне апармайды. Дәрігерлер балаларға дәрілердің, емдәм мен өмір салтын өзгерту көмегімен ТІС симптомдарын реттеуге көмектеседі, сондықтан, ТІС шалдыққан балалар белсенді және сау өмір салтын ұстана алады. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=98',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Балалардағы','y','   Балалардағы тітіркенген ішек синдромы (тіс) Тітіркенген ішек синдромы (ТІС) – ішектің жиі кездесетін бұзылысы, ішектің түйілуімен, көп желденумен, іштің кебуімен, іш өтуімен және қатуымен сипатталады. Ауруды кейде \"асқазан неврозы\" немесе \"спастикалық колит\" деп атайды. Кейбір өнімдер, көңіл-күй күйзелісі, инфекциялар, жарақаттар ТІС симптомдарының пайда болуын туындатуы мүмкін.\r\n\r\nТІС балаларға жайсыздық әкелгенімен, ол денсаулықтың күрделі мәселелеріне апармайды. Дәрігерлер балаларға дәрілердің, емдәм мен өмір салтын өзгерту көмегімен ТІС симптомдарын реттеуге көмектеседі, сондықтан, ТІС шалдыққан балалар белсенді және сау өмір салтын ұстана алады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nТітіркенген ішек синдромы (ТІС) – ішектің жиі кездесетін бұзылысы, ішектің түйілуімен, көп желденумен, іштің кебуімен, іш өтуімен және қатуымен сипатталады. Ауруды кейде “асқазан неврозы” немесе “спастикалық колит” деп атайды. Кейбір өнімдер, көңіл-күй күйзелісі, инфекциялар, жарақаттар ТІС симптомдарының пайда болуын туындатуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nТІС балаларға жайсыздық әкелгенімен, ол денсаулықтың күрделі мәселелеріне апармайды. Дәрігерлер балаларға дәрілердің, емдәм мен өмір салтын өзгерту көмегімен ТІС симптомдарын реттеуге көмектеседі, сондықтан, ТІС шалдыққан балалар белсенді және сау өмір салтын ұстана алады. \r\n\r\n \r\nТІС себептері\r\n \r\nТІС нақты пайда болу себебі белгісіз, ауру бір отбасының мүшелерінде қайталануы мүмкін. Зерттеулерге сай, ТІС шалдыққан балалар бұл ауруға шалдықпаған балаларға қарағанда ауырсынуға, жайсыздыққа сезімтал және толықтыққа бейім. Сүт, шоколад, кофеин, майлы және ащы тамақ, фаст-фуд секілді кейбір өнімдер ТІС пайда болуының себебін құрауы мүмкін. Кейбір жағдайдағы себебі белгісіз.\r\n\r\nКүйзеліс - аурудың сау балалардың арасында дамуында айтарлықтай роль атқарады. ТІС шалдыққан кейбір балалар күйзеліске және көңіл-күй бұзылысына өте сезімтал. Оның себебі – тоқ ішектің нервтері   мимен байланысқан, және күйзелістік және шиеленістік жағдайларда (отбасының мәселелері, сынақтар, демалыс және жарақаттар) тоқ ішек пен асқазанның қызметінің бұзылыстары пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nТІС симптомдары\r\n \r\nТІС шалдыққан балаларда әдетте, кемінде, 3 ай барысында (алдыңғы жылмен салыстырғанда) төмендегі симптомдардың екеуі болады:\r\n\r\n* Ауырсыну немесе жайсыздық, нәжіс шыққаннан кейін азаятын\r\n* Ауырсыну немесе жайсыздық, баланың дәретханаға бару жиілігіне байланысты\r\n* Ауырсыну немесе жайсыздық, баланың нәжісіндегі өзгерістерге байланысты. Кейбір балаларда іш қатуы болады, нәжісі қатаяды; басқа балаларда іштің өтуі орын алуы мүмкін.\r\n \r\n\r\nТІС диагностикасы\r\n\r\nТІС анықтаудың нақты әдісі жоқ. Дәрігерлер әдетте, баланың толық сырқатнамасының (оның ішінде, ТІС бойынша отбасылық сырқатнама зерттеледі) және медициналық тексерудің негізінде диагноз қояды. Бала іштің желденуі немесе өтуі туралы сұрақтарға жауап беруге ұялуы мүмкін. Сондықтан, ата-аналары балаға дәрігер оған өзін жақсы сезінуге көмектесуі үшін ақпаратты білуі қажеттігін түсіндіруі қажет.\r\n\r\nДәрігер баланың үйдегң және мектептегі қоршаған ортасы туралы сұрауы мүмкін, кейбір өнімдердің ТІС симптомдарын туындатуы мүмкіндігін анықтау үшін тағамдық күнделік жазуды тапсыруы мүмкін.\r\n\r\nКөбінесе, дәрігерге ТІС анықтау үшін арнайы тексерулерді жүргізудің қажеті болмайды, бірақ, кейде ішектің басқа ауруларын ескеру үшін қан мен нәжістің талдауын, рентгендік зерттеуді тағайындайды.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nТІС аяғына дейін жазылмайды. Бірақ, аурудың симптомдарын жеңілдету бойынша шаралар бар:\r\n\r\n* Емдәмдегі өзгерістер. ТІС шалдыққан кейбір балалар тамақтанудағы өзгерістердің ТІС симптомдарын азайтуға немесе жоюға көмектесетіндігін байқайды. Тамақты көп ішуден, кофеинді сусындардан, татымды, майлы немесе аурудың симптомдарын туындататын басқа өнімдерден алшақ болу қажет.\r\n* Өмір салтын өзгерту. Егер симптомдар күйзеліске байланысты болса, балаңызбен оған мектепке, үйге немесе достарына байланысты көңіл-күй көріністерін бақылауға көмектесу үшін не істей алатындығыңыз туралы сөйлесіңіз.\r\n* Ұдайы дене жаттығуларын орындау және күйзеліс деңгейін азайту. Дене жаттығулары астың жақсы қорытылуына және ширығудың басылуына ықпал етеді. Егер балаңыз алаңдаудан немесе депрессиядан зардап шегетін болса, дәрігер сізге балалар психологының немесе терапевтің кеңесін алуды ұсынуы мүмкін.\r\n* Дәрілік  препараттар. Кейде дәрігер ТІС жеке симптомдарын емдеу үшін препараттар тағайындайды, мысалы, іш қатуын жеңілдету үшін іш жүргізетіндер,  іш өтуіне қарсы препараттар, миорелаксанттар немесе антидепрессанттар. ТІС симптомдарын жеңілдету үшін балаға дәрі беру алдында дәрігермен кеңесіңіз. Ауруды емдеу үшін қазір жаңа дәрілік құралдардың қатары көп, мысалы, нейротасымалдаушы серотонинге бағытталған, бірақ, мұндай препараттар аса сақтықпен тағайындалуы тиіс.\r\n* Күйзелісті азайту. Гипноз, босаңсу үшін тыныс алу жаттығулары және психотерапия, ТІС симптомдарын реттеудің кең танымал болып келе жатқан, қауіпсіз тәсілдері.\r\n\r\nТІС өмірге қауіп төндірмесе де, өмірдің сапасына әсер етуі мүмкін. Балаға белсенді және сау өмір салтын ұстануына көмектесу үшін дәрігермен ТІС симптомдарын емдеу туралы кеңесіңіз.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(840,'article','138','Есекжем (күлдіректену) – терінің аллергиялық серпіні','kz','2018-07-19 07:42:14','2018-07-19 07:40:00','Есекжем –терінің дәріге, тамаққа және басқа заттектерге аллергиялық серпіні. Есекжем бірнеше минуттан бірнеше күнге дейін созылуы мүмкін. Есекжем көтеріңкі, қызыл, қышитын, түрлі пішінді және өлшемді, шеттері айқын және ортасы солғын келетін   күлдіреумен көрінеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=138',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Е','Есекжем','y','   Есекжем (күлдіректену) – терінің аллергиялық серпіні Есекжем –терінің дәріге, тамаққа және басқа заттектерге аллергиялық серпіні. Есекжем бірнеше минуттан бірнеше күнге дейін созылуы мүмкін. Есекжем көтеріңкі, қызыл, қышитын, түрлі пішінді және өлшемді, шеттері айқын және ортасы солғын келетін   күлдіреумен көрінеді. Есекжем –терінің дәріге, тамаққа және басқа заттектерге аллергиялық серпіні. Есекжем бірнеше минуттан бірнеше күнге дейін созылуы мүмкін. Есекжем көтеріңкі, қызыл, қышитын, түрлі пішінді және өлшемді, шеттері айқын және ортасы солғын келетін   күлдіреумен көрінеді.\r\n\r\n\r\n\r\nЕсекжем пайда болып, өздігінше жойылуы мүмкін. Бір орыннан келесіге көшуі мүмкін. Өлшемі 1-10 см немесе одан үлкен болуы мүмкін. Дақтары бірігіп, терінің ауқымды ісінген және қызарған бөліктерін құрауы мүмкін. Ісіну бетте пайда болса, әсіресе, көз бен еріннің аумағында, тамырлық ісіну туралы айтылады. Сонымен қатар, тамырлық ісіну қол ұшында, аяқ ұшында, тамақ (көмей) аумағында байқалуы мүмкін.\r\n\r\nЕсекжем өз алдына қауіпсіз, бірақ тамырлық ісіну өмір үшін қауіпті аллергиялық серпіннің бірінші белгісі болуы мүмкін (анафилаксияның), бұл шұғыл көмекті қажет етеді.\r\n\r\nСебебі. Есекжем дәріге, тамаққа (балық, жаңғақ, жұмыртқа, сүт, т.б.), жануарлардың түгіне, өсімдік тозаңына,  инфекцияға (мононуклеоз), жәндік шағуына серпін ретінде көрінуі мүмкін. Басқа мүмкін себептері – өсімдікпен,  ингаляцияда қолданылатын құралдармен жанасу, күйзеліс, макияж және ыстық-суықтың, күннің әсері. Есекжем көңіл-күй күйзелісінің, тершеңдіктің, аутоиммундық аурудың немесе лейкемияның салдарынан дамуы мүмкін. Көбінесе, себебін анықтау қиын.\r\n\r\nДиагностика әдетте қиынға түспейді, себебі, есекжемнің  аллергиялық тегі айқын болады, алайда, кейде аллергияға арнайы тестілер қажет – тері тестілері немесе қан талдауы.\r\n\r\nЕмдеу. Көбінесе, арнайы емдеу қажет болмайды себебі, симптомдары өздігінше тез жойылуы мүмкін. Аллергияға қарсы құралдар -  антигистаминдік препараттар – тавегил, супрастинді пайдалану аса тиімді. Қышыну мен ісінуді азайту үшін терінің зақымданған жеріне салқын компрессті қою ұсынылады (шағын мата, салқын суға малынған). Терінің үлкен аумағы зақымданса, салқын ванналарды ұсынуға болады. Ыстық ванна мен душ қабылдауға болмайды. Сондай-ақ, қысатын киім киюге болмайды.\r\n\r\nЖоғарыда айтылғандай, аллергиялық ісіну өмір үшін қауіпті аллергиялық серпіннің бірінші белгісі болуы мүмкін (анафилаксияның), бұл шұғыл көмекті қажет етеді. Анафилаксия көмейдің ісінуін туындатып, тыныс алудың едәуір қиындауына – тұншығуға апаруы мүмкін. Анафилаксияға күмән болса, шұғыл түрде жедел жәрдемді шақыру қажет.\r\n\r\nАлдын алу. аллергияны    туындататын дәрілерден, өнімдер мен заттектерден алшақ болу қажет.  Ыстық ванна қабылдаудан, қысатын киім киюден алшақ болуға тырысу қажет, себебі, олар есекжемнің симптомдарының қайталануына ықпал етуі мүмкін.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(841,'article','152','Холецистит','kz','2018-07-23 04:01:31','2018-07-23 03:51:00','Созылмалы  холецистит – ұзақ уақыт бойы сақталатын өт қабының ісінуі және тітіркенуі.\r\n\r\nІш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.\r\n\r\nБауыр  - адам организміндегі ең үлкен ағза. Ол іштің оң жақ қабырға аумағында орналасқан. Бауыр екі бөліктен тұрады – үлкен өлшемді оң бөлігі және кіші сол бөлігі. Бауыр бірқатар маңызды қызметті атқарады. Ол қаннан зиянды заттектерді сыртқа шығарады. Сондай-ақ, бауыр асты қорытуға көмектесетін ферменттер мен өтті өндіреді. Бауыр тағамдық заттектерді зат алмасуында, организмнің өсуі мен дамуында қатысатын ұсақ қосылыстарға дейін ыдыратады. Бауыр қанды екі қантамыры арқылы алады. Негізгі тамыр – бауырдың қақпа венасы. Екіншісі – бауыр артериясы.\r\n\r\nӨт қабы бауырдың астында орналасқан шағын қапшық тәрізді ағза. Ол бауырда өндірілетін өтке толады. Өт ішекке майларды қорытуға көмектеседі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=152',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Х','Холецистит','y','   Холецистит Созылмалы  холецистит – ұзақ уақыт бойы сақталатын өт қабының ісінуі және тітіркенуі.\r\n\r\nІш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.\r\n\r\nБауыр  - адам организміндегі ең үлкен ағза. Ол іштің оң жақ қабырға аумағында орналасқан. Бауыр екі бөліктен тұрады – үлкен өлшемді оң бөлігі және кіші сол бөлігі. Бауыр бірқатар маңызды қызметті атқарады. Ол қаннан зиянды заттектерді сыртқа шығарады. Сондай-ақ, бауыр асты қорытуға көмектесетін ферменттер мен өтті өндіреді. Бауыр тағамдық заттектерді зат алмасуында, организмнің өсуі мен дамуында қатысатын ұсақ қосылыстарға дейін ыдыратады. Бауыр қанды екі қантамыры арқылы алады. Негізгі тамыр – бауырдың қақпа венасы. Екіншісі – бауыр артериясы.\r\n\r\nӨт қабы бауырдың астында орналасқан шағын қапшық тәрізді ағза. Ол бауырда өндірілетін өтке толады. Өт ішекке майларды қорытуға көмектеседі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nСозылмалы  холецистит – ұзақ уақыт бойы сақталатын өт қабының ісінуі және тітіркенуі.\r\n\r\n\r\n \r\nІш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.\r\n\r\n\r\n\r\nБауыр  - адам организміндегі ең үлкен ағза. Ол іштің оң жақ қабырға аумағында орналасқан. Бауыр екі бөліктен тұрады – үлкен өлшемді оң бөлігі және кіші сол бөлігі. Бауыр бірқатар маңызды қызметті атқарады. Ол қаннан зиянды заттектерді сыртқа шығарады. Сондай-ақ, бауыр асты қорытуға көмектесетін ферменттер мен өтті өндіреді. Бауыр тағамдық заттектерді зат алмасуында, организмнің өсуі мен дамуында қатысатын ұсақ қосылыстарға дейін ыдыратады. Бауыр қанды екі қантамыры арқылы алады. Негізгі тамыр – бауырдың қақпа венасы. Екіншісі – бауыр артериясы.\r\n\r\n\r\n\r\nӨт қабы бауырдың астында орналасқан шағын қапшық тәрізді ағза. Ол бауырда өндірілетін өтке толады. Өт ішекке майларды қорытуға көмектеседі.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nСозылмалы холецистит, әдетте, жіті (кенеттен) холециститтің ұдайы ұстамаларының салдарынан пайда болады. Бұл ұстамалардың көпшілігі өт қабындағы тастарға байланысты.\r\n\r\nБұл ұстамалар өт қабы қабырғасының қалыңдауын туындатады. Өт қабы жиырыла бастайды. Уақыт өте келе өт қабының өтті шоғырландыру, сақтау және бөлу қабілеті төмендейді.\r\n\r\nАуру ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі, әсіресе, 40 жастан асқандарда.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nЖіті холециститтің симптомдарымен мына жерден танысуға болады: қараңыз: жіті холецистит.\r\n\r\nЖіті холецистит – сырқаттық жағдай, ол созылмалы холециститке апарады. Созылмалы  холециститтің қосымша симптомдары белгісіз.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер келесі қан талдауын тағайындайды:\r\n\r\n* Амилаза және липаза – ұйқыбезі ауруларын анықтау үшін\r\n* Қанның жалпы талдауы (ОАК)\r\n* Бауырдың функционалдық сынамалары – бауырдың қаншалықты жақсы жұмыс істейтіндігін білу үшін.\r\n\r\nӨт қабындағы тастың немесе қабынудың болуын анықтайтын тексерулер:\r\n\r\n* Іш қуысы ағзаларының компьютерлік томографиясы (КТ)\r\n* Іш қуысы ағзаларының УДТ (УЗИ)\r\n* Өт қабының сцинтиграфиясы\r\n* Ауыздан жасалатын холецистография\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nКөбінесе, ауру хирургиялық жолмен емделеді. Өт қабын алып тастайтын операция холецистэктомия аталады.\r\n\r\nКөбінесе, лапароскопиялық холецистэктомия қолданылады. Бұл  операция кезінде хирург кішкене тіліктерді жасайды, бұл кейіннен тез қалыпқа келуге ықпал етеді. Науқастарды операция жасалған күні немесе ертеңіне үйге жібереді.\r\nАшық холецистэктомия іштің жоғарғы оң бөлігінде үлкен тілікті жасауды қажет етеді.\r\nСырқаты ауыр және басқа аурулар салдарынан операцияны көтере алмайтын науқастарда өт тастары дәрілік препараттармен ерітіледі. Алайда, бұл 2 жылға дейін созылуы мүмкін, ал тастар қайта түзілуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nХолецистэктомия – қаупі аз, кең таралған шара.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Несепқаптың қатерлі ісігі (сирек)\r\n* Сары ауру\r\n* Панкреатит\r\n* Жағдайдың нашарлауы\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nХолециститтің симптомдары болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nАурудың алдын алу әрдайым мүмкін бола бермейді. Майлы тамақ тұтынуды шектеу жіті холециститке шалдыққан және өт қабы алынбаған адамдарда симптомдарды жеңілдетеді. Дегенмен, майлардың мөлшері төмен емдәмнің пайдасы дәлелденбеген.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),