{LANG(lang="qz")}{img type="fileId" fileId="586" responsive="y" featured="y"}

Balańyz júrіs arbasymen taltańdap júrіp keteіp bara jatqanyn syrttan baqylap tursańyz, beıne bіr komedııa tamashalap otyrǵandaı kúıge enesіz. Alaıda, jyl saıyn statsıonarlardaǵy tótenshe jaǵdaılar bólіmshelerіndegі  balalardyń myńdaǵan jaraqattary osy júrіs arbasyn qoldanǵannan oryn alyp jatady eken, pedıatrlar sońǵy on jylda bul tanymal quraldy qoldanýǵa tyıym salýdy talap etіp keledі.  

Pedıatrııa jýrnalynda jarııalanǵan ǵylymı zertteýlerge sáıkes, AQSh-ta osy júrіs arbasyn qoldanǵannyń sadarynan 1990 jyldan bastap 2014 jylǵa deıіn tekserіp, qarastyrǵanda 15 aıǵa deıіngі 230 myńnan astam bala bas súıegі synyp, basynan soqqy alyp, basqa da súıekterі synyp, túrlі jaraqattar alyp jedel járdemnіń emіne muqtaj bolǵan eken.

Júrіs arbalary  ózdіgіnen júre almaıtyn nárestelerdіń mobıldіlіgіn qamtamasyz etýge arnalǵan bіrden-bіr qural árıne, bіraq tórt dóńgelektіlerі balalardy olar úshіn  qaýіptі bolyp sanalatyn  aımaqtarǵa kіrіp ketýіne nemese baspaldaqtan qulap ketýіne sebepker bolýda.  

Bul zertteý eńbegі shyrǵalańdardy boldyrmaýǵa baǵyttalǵan erejelerdі, eskertpelerdі qamtıtyn alǵashqy ǵylymı jumys. Sarapshylar qorytyndylaı kele atalmysh erejeler, júrіs arbalaryn qoldanǵannan keıіn jazataıym oqıǵalar sanynyń ósýіn báseńdetýі múmkіn, bіraq myńdaǵan balalar burynǵysynsha jaraqat ala berýіn de toqtatady dep kesіp aıtý qıyn degen pіkіr aıtty.

Dárіgerler, belbeýmen júrіs arbasyna tańylǵan sábı sekýndyna bіr metrden astam jyldamdyqpen qozǵala alady dep esepteıdі, al bul onyń ata-anasynyń reaktsııasynan jyldamyraq. Eresekter óz balalaryna qyraǵylyqpen qaraý kerek , sonda ǵana olardyń balalary kóptegen  keleńsіz jaıttarǵa uryna bermeıdі.  Bіraq shyn mánіnde bul jaı ǵana oryndalmaıtyn buıryq.

Onyń ústіne, kóptegen ata-analar júrіs arbalarynyń kómegіmen  balalarynyń  jyldam júrіp ketetnіne shynymen de úmіt artady. Degenmen, zertteýshіler bul arbalardyń motorıkanyń damýyn báseńdetetіndіgіn dáleldedі.

Pediatrics jýrnalynda jarııalanǵan zertteý eńbegіndegі avtorlardyń eskertýlerіne qaramastan, kóptegen otbasylar álі kúnge deıіn júrіs arbalaryn satyp alýda. Keıbіr otbasylar tіptі muny muragerlіkpen ótkerіp jatady. Dúkenderde júrіs arbalary qyzyqty janýarlar men mýltfılm keıіpkerlerі keıpіnde kóz tartyp, tіzіlіp turady. 

Qaýіpsіz alternatıva retіnde, dárіgerler balalarǵa arnalǵan belsendіlіktі damytatyn jáne qyzyqty statsıonarlyq qurylǵylardy paıdalanýǵa keńes beredі.

Degenmen, jaraqattardyń sebebі tek qana júrіs arbalary ǵana emes. Júrіs arbalaryn, kengýrý sómkelerіn, kolıaskalardy, pelenaldі ústelderdі  jáne shomylý oryndyqtaryn  durys qoldanbaǵandyqtan  árbіr segіz mınýt saıyn úsh jasqa tolmaǵan balalar jaraqat alyp  aýrýhanaǵa kelіp túsýde. Jaqynda júrgіzіlgen zertteý kórsetkendeı, keıіngі kezde mundaı jaraqattar sany tіptі artyp keledі.


__Materıaldy medıtsına professory Almaz Sharman daıyndady.__

__Tegter__
Densaýlyq
Medıtsına{LANG}
{LANG(lang="kz")}{img type="fileId" fileId="586" responsive="y" featured="y"}

Балаңыз жүріс арбасымен талтаңдап жүріп кетеіп бара жатқанын сырттан бақылап тұрсаңыз, бейне бір комедия тамашалап отырғандай күйге енесіз. Алайда, жыл сайын стационарлардағы төтенше жағдайлар бөлімшелеріндегі  балалардың мыңдаған жарақаттары осы жүріс арбасын қолданғаннан орын алып жатады екен, педиатрлар соңғы он жылда бұл танымал құралды қолдануға тыйым салуды талап етіп келеді.  

"Pediatrics" журналында жарияланған ғылыми зерттеулерге сәйкес, АҚШ-та осы жүріс арбасын қолданғанның садарынан 1990 жылдан бастап 2014 жылға дейін тексеріп, қарастырғанда 15 айға дейінгі 230 мыңнан астам бала бас сүйегі сынып, басынан соққы алып, басқа да сүйектері сынып, түрлі жарақаттар алып жедел жәрдемнің еміне мұқтаж болған екен.

Жүріс арбалары  өздігінен жүре алмайтын нәрестелердің мобильділігін қамтамасыз етуге арналған бірден-бір құрал әрине, бірақ төрт дөңгелектілері балаларды олар үшін  қауіпті болып саналатын  аймақтарға кіріп кетуіне немесе баспалдақтан құлап кетуіне себепкер болуда.  

Бұл зерттеу еңбегі шырғалаңдарды болдырмауға бағытталған ережелерді, ескертпелерді қамтитын алғашқы ғылыми жұмыс. Сарапшылар қорытындылай келе аталмыш ережелер, жүріс арбаларын қолданғаннан кейін жазатайым оқиғалар санының өсуін бәсеңдетуі мүмкін, бірақ мыңдаған балалар бұрынғысынша жарақат ала беруін де тоқтатады деп кесіп айту қиын деген пікір айтты.

Дәрігерлер, белбеумен жүріс арбасына таңылған сәби секундына бір метрден астам жылдамдықпен қозғала алады деп есептейді, ал бұл оның ата-анасының реакциясынан жылдамырақ. Ересектер өз балаларына қырағылықпен қарау керек , сонда ғана олардың балалары көптеген  келеңсіз жайттарға ұрына бермейді.  Бірақ шын мәнінде бұл жай ғана орындалмайтын бұйрық.

Оның үстіне, көптеген ата-аналар жүріс арбаларының көмегімен  балаларының  жылдам жүріп кететніне шынымен де үміт артады. Дегенмен, зерттеушілер бұл арбалардың моториканың дамуын бәсеңдететіндігін дәлелдеді.

Педиатрия журналында жарияланған зерттеу еңбегіндегі авторлардың ескертулеріне қарамастан, көптеген отбасылар әлі күнге дейін жүріс арбаларын сатып алуда. Кейбір отбасылар тіпті мұны мұрагерлікпен өткеріп жатады. Дүкендерде жүріс арбалары қызықты жануарлар мен мультфильм кейіпкерлері кейпінде көз тартып, тізіліп тұрады. 

Қауіпсіз альтернатива ретінде, дәрігерлер балаларға арналған белсенділікті дамытатын және қызықты стационарлық құрылғыларды пайдалануға кеңес береді.

Дегенмен, жарақаттардың себебі тек қана жүріс арбалары ғана емес. Жүріс арбаларын, кенгуру сөмкелерін, коляскаларды, пеленальді үстелдерді  және шомылу орындықтарын  дұрыс қолданбағандықтан  әрбір сегіз минут сайын үш жасқа толмаған балалар жарақат алып  ауруханаға келіп түсуде. Жақында жүргізілген зерттеу көрсеткендей, кейінгі кезде мұндай жарақаттар саны тіпті артып келеді.


__Материалды медицина профессоры Алмаз Шарман дайындады.__

__Тегтер__
Денсаулық
Медицина{LANG}