INSERT INTO `tiki_articles` VALUES (1090,'','Platsentanyń ajyraýy','','','qz','s','',0,'',4914,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533103860,1564639860,1533104265,'Platsentanyń ajyraýy platsentanyń (uryqty qorektendiretin aǵzanyń)  jatyrdyń qabyrǵasynan sábı dúnıege kelgenge deıin ajyraýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Alyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nPlatsentanyń ajyraýy platsentanyń (uryqty qorektendiretin aǵzanyń)  jatyrdyń qabyrǵasynan sábı dúnıege kelgenge deıin ajyraýy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPlatsentanyń ajyraýynyń naqty sebebin anyqtaý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń múmkin sebepteri:\r\n\r\n* Qulaǵanda, ishin soǵyp alǵanda nemese avtokólik apatynda bolatyn ish aýmaǵyndaǵy jaraqat\r\n* Jatyrdyń kóleminiń kenetten azaıýy (amnıtıkalyq suıyqtyqtyń (qaǵanaq sýynyń) tez aǵýynan nemese egizdiń syńarynyń týýynan keıin paıda bolýy múmkin)\r\n \r\nQaýip faktorlary:\r\n\r\n* Qan uıýynyń buzylystary (trombofılııa)\r\n* Temeki shegý\r\n* Kokaın qoldaný\r\n* Qant dıabeti\r\n* Júktilik kezinde alkogoldi sýsyndardy tutyný\r\n* Júktilik kezindegi joǵary arterıaldyq qysym (balanyń ólim-jitimine aparatyn platsentanyń ajyraý jaǵdaılarynyń jartysyna jýyǵy joǵary arterıaldyq qysymǵa baılanysty)\r\n* Ótkende platsentanyń ajyraýy\r\n* Jatyrdyń kúshti sozylýy (kóp uryqty júktilikte nemese qaǵanaq sýynyń óte úlken kóleminde paıda bolýy múmkin)\r\n* Jıi bosaný\r\n* Úlken jastaǵy júktilik\r\n* Uryqtyń qabyqshasynyń ýaqytynan buryn jarylýy (qaǵanaq qabyqshasynyń júktiliktiń 37-shi aptasyna deıin jarylýy)\r\n* Jatyrdyń mıomasy\r\n \r\nPlatsentanyń ajyraýy (platsentanyń jatyrdyń qabyrǵasynan sábı dúnıege kelgenge deıin ajyraýy) shamamen 150 bosanýdyń 1 jaǵdaıynda paıda bolady. Balanyń  ólim-jitimine aparatyn platsentanyń aýyr ajyraýy shamamen, 800-1600 bosanýdyń 1 jaǵdaıynda paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Ishtegi aýyrsyný\r\n* Arqadaǵy aýyrsyný\r\n* Jatyrdyń jıi jıyrylýy\r\n* Aǵzanyń jıyrylýynda bosańsýy úshin úzilis bolmaýy\r\n* Inshektik (vagınaldyq) qan ketýi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý ádisteri:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDT (ÝZI)\r\n* Qannyń jalpy taldaýy\r\n* Fetaldyq (qursaqtaǵy) monıtorıng\r\n* Qandaǵy  fıbrınogen deńgeıi\r\n* Ishinara tromboplastındik ýaqyt\r\n* Gınekologııalyq tekseris\r\n* Trombotsıtter sany\r\n* Protrombındik ýaqyt\r\n* Transvagınaldyq (inshek arqyly) ÝDT (ÝZI)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý kóktamyr arqyly suıyqtyq engizýden jáne qan quıylýynan turýy múmkin. Shok sımptomdaryn ýaqytyly anyqtaý úshin bolashaq ananyń jaǵdaıyna muqııat moıtorıng jasaý qajet. Sondaı-aq, uryqtyń júreginiń jıyrylýynyń jıiligin baqylaý qajet, sebebi, platsentanyń ajyraýynda júrek yrǵaǵy jıileıdi.\r\n\r\nShuǵyl Kesar tiligin ótkizý qajet bolýy múmkin. Eger sábı merziminen buryn týsa, azdaǵan platsentanyń ajyraýy bolady, ana qarqyndy baqylaý palatasynda bolýy múmkin. Jaǵdaı turaqtanyp, qan ketýi toqtasa, birneshe kúnnen keıin úıge qaıtýyna bolady.\r\n\r\nEger uryq jetkilikti damyǵan bolsa, bul ana men sábı úshin qaýipsiz, tabıǵı túrde bosanýǵa bolady. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, Kesar tiligi jasalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAnalar, ádette, bul aýrýdan ólim-jitimge ushyramaıdy. Biraq, kelesi sharttardyń biri ana men sábıdiń ólim-jitiminiń qaýpin arttyrýǵa qabiletti. \r\n\r\n* Jabyq jatyr moıny\r\n* platsentanyń ajyraýynyń kesh anyqtalýy jáne emdelýi\r\n* shokqa aparatyn qannyń kóp ketýi\r\n* júktilik kezinde jatyrdan jasyryn qan ketýi\r\n* bosaný úshin kúshenýdiń bolmaýy.\r\n \r\nÓmiri jalǵasqan balalarda jeńil jáne aýyr asqynýlardyń damý yqtımaldyǵy 40-50% quraıdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nShamadan tys kóp qan ketýi shoktyń damýyna jáne ananyń nemese balanyń ólim-jitimine aparýy múmkin. Eger qan ketýi bosanýdan keıin paıda bolsa, qan ketýi baqylaýǵa alynbaıdy, gısterektomııa (jatyrdy alyp tastaý) qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* avtokólik apatyna túsip qalsańyz, eger, apat azǵantaı bolsa da.  \r\n* Siz qulap, ishińizdi soǵyp alsańyz.\r\n* Júktilik kezinde inshektik (vagınaldyq) qan ketýi paıda bolsa.\r\n \r\n\r\nJúktilik kezinde inshektik (vagınaldyq) qan ketýi paıda bolsa, ishińizde kúshti aýyrsyný nemese jatyrdyń jıyrylýy paıda bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz nemese 103 telefony boıynsha  «jedel járdemge» habarlasyńyz. Platsentanyń  ajyraýy ana men balanyń ómirine qaýip tóndiretin jaǵdaı.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAlkogol, syra jáne sharap tutynbańyz, júktilik  kezinde temeki shekpeńiz, rekreatsııalyq preparattardy qabyldańyz. Bosanýǵa deıingi erte jáne udaıy kútim alyńyz.\r\n\r\nQant dıabeti jáne joǵary arterıaldyq qysym sekildi ananyń aýrýlaryn baqylaý platsentanyń ajyraýy paıda bolýynyń qaýpin azaıtady.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nPlatsentanyń mezgilinen buryn ajyraýy; platsentanyń ajyraýy. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1091,'','Plevranyń empıemasy','','','qz','s','',0,'',3262,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533104280,1564640280,1533104679,'Plevranyń  empıemasy -  ókpe men keýde qabyrǵasynyń ishki beti arasynda ornalasqan plevra qýysynda irińniń jınalýy. \r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady, ólshemi úlkenirek.\r\n\r\nEmpıema – tabıǵı anatomııalyq qýystardaǵy irińniń jınalýy, ekssýdatıvti plevrıttiń bir túri, plevranyń ishki jáne shetki japyraqtarynyń arasynda iriń suıyqtyǵynyń jınaqtalýymen ótedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nPlevranyń  empıemasy -  ókpe men keýde qabyrǵasynyń ishki beti arasynda ornalasqan plevra qýysynda irińniń jınalýy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"196\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ókpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady, ólshemi úlkenirek.\'\'\r\n\r\n\'\'Empıema – tabıǵı anatomııalyq qýystardaǵy irińniń jınalýy, ekssýdatıvti plevrıttiń bir túri, plevranyń ishki jáne shetki japyraqtarynyń arasynda iriń suıyqtyǵynyń jınaqtalýymen ótedi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nEmpıema ádette ókpeden taralatyn ınfektsııadan týyndaıdy. Bul plevra qýysynda irińniń jınalýyna aparady.\r\n\r\nEkssýdat (juqpalanǵan suıyqtyq) bir lıtrden artyq jınalyp, ókpege qysym túsiredi.\r\n\r\nQaýip faktorlary:\r\n\r\n• Bakterıaldyq pnevmonııa\r\n\r\n• keýde qýysyndaǵy operatsııalar\r\n\r\n• ókpeniń abstsesi\r\n\r\n• keýdeni jaraqaty nemese zaqymdanýy\r\n\r\nSırek jaǵdaılarda empıema dıagnostıka jáne emdeýde (torakotsentez) plevra qýysynan suıyqtyqty soryp alý úshin keýdeni ınemen teskende paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n• keýdedegi aýyrsyný, tereń tynys alǵanda nasharlaıdy (plevrıt)\r\n\r\n• qurǵaq jótel\r\n\r\n• tersheńdik, ásirese, túnde\r\n\r\n• qyzba, qaltyraý\r\n\r\n• jalpy jaısyzdyq jáne álsizdik\r\n\r\n• entigý\r\n\r\n• degne salmaǵynyń azaıýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nKeýdeni stetoskoppen tyńdaǵanda dáriger tynys alýdyń sıreýin nemese erekshe shýyldy (úıkelis shýyly) baıqaýy múmkin.\r\n\r\nDıagnostıkaǵa kiredi\r\n\r\n• keýdeniń rentgeni\r\n\r\n• keýdeniń kompıýterlik tomografııasy\r\n\r\n• plevra suıyqtyǵyn taldaý\r\n\r\n• Torakotsentez\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – ınfektsııalyq úrdisti joıý. Emdeý plevra qýysynda jınalǵan irińdi joıýǵa baǵyttalady. Infektsııany basý úshin antıbakterıaldyq preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nIrińdi tolyǵymen alý úshin dáriger keýde qýysyna tútik ornatady. Ókpe jaıylyp, jazylmasa, hırýrg ókpeniń syrtqy qabyǵyn bólý úshin dekortıkatsııa atalatyn operatsııa jasaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÓkpeni zaqymdaý jáne ólim-jitim qaýpi artady,  eger plevranyń empıemasy ókpe pnevmonııasynyń asqynýy bolsa. Naýqastarǵa antıbakterıaldyq preparattar men drenaj qoldanýmen uzaq emdelý  qajet bolady. Kóptegen adamdar plevra empıemasynan tolyqtaı jazylady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n• plevranyń qalyńdaýy\r\n\r\n• ókpe qyzmetiniń tómendeýi\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEmpıemanyń belgileri bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nÓkpeniń ınfektsııalaryn emdeýde tez jáne tıimdi járdem kórsetý empıemanyń keıbir jaǵdaılarynyń aldyn alady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nEmpıemalar; Pıotoraks; Plevrıt – irińdi.','student_k',44,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1092,'','Plevrıt jáne plevranyń basqa aýrýlary','','','qz','s','',0,'',18948,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533104700,1564640700,1533105639,'Plevrıt – plevranyń qabynýy damıtyn aýrý. Plevra – tinderdiń eki úlken qabatynan turatyn qabyq. Bir qabat ókpeniń syrtqy betin jabady. Ekinshi qabat keýde qýysynyń ishki betin jabady.\r\n__text__\r\nPlevra qabattarynyń arasynda óte juqa keńistik bar, ol plevra keńistigi atalady. Qalypty jaǵdaıda bul keńistik suıyqtyqtyń úlken kólemimen tolǵan bolady – 4 sháı qasyqqa jýyq k-lemde. Suıyqtyq plevranyń eki qabattaryna tynys alý kezinde bir-birimen tegis janasýyna kómektesedi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Plevrıt degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Pnevmotoraks__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Plevrıt jáne pnevmotoraks__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Plevraldyq effýzııa__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Gemotoraks__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Plevrıttiń jáne plevranyń basqa aýrýlarynyń ataýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Pnevmotoraks__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Plevraldyq effýzııa__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Gemotoraks__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Plevrıttiń jáne plevranyń aýrýlarynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"12\")}__Plevrıt jáne plevranyń basqa aýrýlary qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"13\")}__Medıtsınalyq syrtqatnamasy (tarıhy)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"14\")}__Dárigerdiń tekserýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"15\")}__Dıagnostıkalyq testiler__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"16\")}__Plevralyq keńistikten suıyqtyqty, aýany nemese qandy shyǵarý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"17\")}__Negizgi aýrýdy emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Plevrıt degenimiz ne?__\r\n\r\nPlevrıt – plevranyń qabynýy damıtyn aýrý. Plevra – tinderdiń eki úlken qabatynan turatyn qabyq. Bir qabat ókpeniń syrtqy betin jabady. Ekinshi qabat keýde qýysynyń ishki betin jabady.\r\n\r\nPlevra qabattarynyń arasynda óte juqa keńistik bar, ol plevra keńistigi atalady. Qalypty jaǵdaıda bul keńistik suıyqtyqtyń úlken kólemimen tolǵan bolady – 4 sháı qasyqqa jýyq k-lemde. Suıyqtyq plevranyń eki qabattaryna tynys alý kezinde bir-birimen tegis janasýyna kómektesedi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"197\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"198\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nPlevranyń eki beti titirkenip, qabynsa plevrıt damıdy.  Bir-birimen  tegis janasýdyń ornyna olar tynys alǵan saıyn bir-birine úıkeledi. Úıkelis qatty aýyrsynýdy týdyrady.\r\n\r\nKóptegen aýrýlar plevrıtti týyndatýy múmkin, onyń ishinde, vırýstyq ınfektsııalar.\r\n\r\nPlevranyń basqa aýrýlary\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Pnevmotoraks__\r\n\r\nPlevra qýysynda aýa nemese gaz jınalýy múmkin, bul kezde pnevmotoraks oryn alady. Ókpeniń aýrýlary nemese ókpeniń jiti zaqymdanýy pnevmotoraksty týyndatady.\r\n\r\nÓkpege jasalatyn keıbir sharalar da pnevmotoraksty týyndatýy múmkin. Mysaly, ókpedegi operatsııalar, ınemen suıyqtyqty shyǵarý, bronhoskopııa jáne mehanıkalyq ventılıatsııa.\r\n\r\nKeıde pnevmotorakstyń sebebi anyqtalmaıdy.\r\n\r\nPnevmotorakstyń keń taralǵan sımptomdary – kenetten bir jaqtaǵy aýyrsyný jáne entigý. Plevralyq qýystaǵy aýa men gaz ókpege qysym túsiredi jáne olardyń kollapsyna (qan aınalymynyń buzylysyna) aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Plevrıt jáne pnevmotoraks__\r\n\r\nAzdaǵan pnevmotoraks emdeýsiz de ótýi múmkin. Úlken pnevmotoraksta plevra qýysynda gazdy nemese aýany joıý boıynsha shara ótkizilýi qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nAsa úlken pnevmotoraks  keýde qýysyndaǵy qan aǵymyn buzýy múmkin, jáne arterıaldyq qysymnyń buzylýyna aparýy múmkin. Bul kerneýli (shıryqpaly) pnevmotoraks atalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Plevraldyq effýzııa__\r\n\r\nPlevrıttiń keıbir jaǵdaıynda artyq suıyqtyq plevra qýysynda jınalady. Bul plevralyq ekssýdat (suıyqtyq) atalady. Suıyqtyqtyń artyq mólsheri ókpeni plevranyń basyp, qysýyna aparady, bir bóligi túskenge deıin. Bul tynys alýdy qıyndatady.  \r\n\r\nKeıde artyq suıyqtyq juqpalanady da irińdeıdi. Bul jaǵdaı empıema atalady.\r\n\r\nPlevralyq suıyqtyq plevrıt bolmasa da qalyptasýy múmkin. Mysaly, pnevmonııa, júrek jetkiliksizdigi, qaterli isik nemese ókpe arterııasynyń embolııasy plevralyq suıyqtyqtyń qalyptasýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Gemotoraks__\r\n\r\nPlevra qýysynda qan da jınalýy múmkin. Bul jaǵdaı gemotoraks atalady. Keýde qýysynyń jaraqaty, júrektegi nemese keýde qýysyndaǵy operatsııalar, ókpeniń nemese plevranyń qaterli isigi gemotorokstiń sebebi bolýy múmkin.  \r\n\r\nGemotoraks ókpeni basyp, kollapsyna (qan aınalymynyń buzylysyna) aparýy múmkin. Gemotoraks, sondaı-aq, shokty (eseńgireýdi) týyndatýy múmkin. Shok kezinde ómirlik mańyzdy aǵzalarǵa qan men ottegi jetkilikti túspeıdi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nPlevrıt jáne ókpeniń basqa aýrýlary týyndatýshy sebebine baılanysty kúrdeli bolýy múmkin.  Eger týyndatýshy aýrýlar kúrdeli emes bolsa, erte anyqtalsa, durys emdelse, kópshilik jaǵdaıda tolyǵymen saýyǵý oryn alady. \r\n\r\nPlevrıttiń jáne plevranyń basqa aýrýlarynyń ataýlary\r\n\r\n·        Plevrıt, sondaı-aq, keýdedegi plevralyq aýyrsyný dep te atalady.\r\n\r\n·        Plevralyq effýzııa, sondaı-aq, plevra qýysyndaǵy suıyqtyqtyń jınalýy dep te atalady.\r\n\r\n·        Pnevmotoraks, sondaı-aq,  plevra qýysyndaǵy aýanyń jınalýy dep te atalady\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\nPlevrıttiń jáne plevranyń basqa aýrýlarynyń sebepteri?\r\n\r\nPlevrıt\r\n\r\nPlevrıttiń sebebin kóptegen aýrýlar quraýy múmkin. Vırýstyq juqpalar – keń taralǵan sebepteri. Basqa sebepteri:\r\n\r\n·        Bakterııalyq ınfektsııalar, mysaly, pnevmonııa jáne týberkýlez, zeńdik jáne parazıtarlyq ınfektsııalar.\r\n\r\n·        ókpe arterııasynyń embolııasy, qantamyrlar arqyly ókpege trombtyń túsýi\r\n\r\n·        Aýtoımmýndyq aýrýlar, mysaly, júıeli qyzyljegi jáne revmatoıdtyq artrıt\r\n\r\n·        qaterli isik, mysaly, ókpeniń qaterli isigi, lımfoma jáne mezotelıoma\r\n\r\n·        júrektegi jáne keýde qýysy aýmaǵyndaǵy operatsııalar, ásirese, aortokoronarlyq shýntırleý\r\n\r\njúrektegi jáne keýde qýysy aýmaǵyndaǵy operatsııalar, ásirese, \r\n\r\n·        ókpe aýrýlary, mysaly, LAM (lımfangıoleomıomatoz) nemese asbestoz\r\n\r\n·        ishektiń qabyný aýrýlary\r\n\r\n·        otbasylyq jerorta teńizdik qyzba – tuqym qýalaıtyn aýrý, ol kóbinese qyzbany jáne ish pen plevra qýysyna suıyqtyq jınalýyn týyndatady.\r\n\r\nPlevrıttiń basqa sebepteri – keýde qýysynyń jaraqaty, pankreatıt (uıqybeziniń qabynýy), jáne keıbir dárilik preparattarǵa serpin. Belgili bir dárilerge serpin qyzyljegi tárizdi jaǵdaıdy týyndatýy múmkin. Bul preparattarǵa jatatyndar: prokaınamıd, gıdralazın, ızonıazıd\r\n\r\nKeıde dárigerler plevrıttiń sebebin anyqtaı almaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Pnevmotoraks__\r\n\r\nÓkpeniń aýrýlary nemese ókpeniń jiti zaqymdanýy pnevmotorakstyń (plevra qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýyn) damýyn múmkin etedi. Mundaı aýrýlar: HOBL (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy), týberkýlez, LAM.\r\n\r\nKeýde qýysyndaǵy operatsııalar da pnevmotorakstyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıde pnevmotoraks ókpeniń qandaı da bir aýrýy, jaraqaty bolmasa da týyndaıdy. Bul kenetten bolatyn pnevmotoraks atalady. Temeki shegý kenetten bolatyn pnevmotorakstyń qaýpin arttyrady. Bul aýrý otbasynda bolsa da qaýpi artady.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\nPlevraldyq effýzııa\r\n\r\nPlevralyq suıyqtyqtyń keń taralǵan sebebi – júrek jetkiliksizdigi. Ókpeniń qaterli isigi, LAM, pnevmonııa, týberkýlez, basqa da ókpeniń juqpaly aýrýlary plevra qýysynda suıyqtyq qalyptasýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nKeıde baýyr men búırek aýrýlary da plevra qýysynda suıyqtyq jınalýyna aparýy múmkin. Asbestoz, sarkoıdoz jáne keıbir dárilik preparattarǵa serpin de plevra effýzııasyna aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Gemotoraks__\r\n\r\nKeýde qýysynyń jaraqaty nemese júrektegi jáne keýde qýysy aýmaǵyndaǵy operatsııalar, ókpeniń nemese plevranyń qaterli isigi de gemotorakstyń (plevra qýysynda qan jınalýy) sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nGemotoraks, sondaı-aq, juqpaly aýrýlardyń asqynýy bolýy múmkin (mysaly, pnevmonııanyń), týberkýlezdyń nemese kenetten bolatyn pnevmotorakstyń.\r\n\r\n{ANAME()}11{ANAME}\r\n__Plevrıttiń jáne plevranyń aýrýlarynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nPlevrıt\r\n\r\nPlevrıttiń negizgi sımptomy – keýdedegi qatty nemese qadalǵan aýyrsyný, ol tereń tynys alǵanda, jótelgende nemese túshkirýde kúsheıedi.\r\n\r\nAýyrsyný bir jerde shoǵyrlanýy múmkin, nemese ıyqqa nemese arqaǵa berilýi múmkin. Keıde aýyrsyný udaıy batyp aýyratyn sıpatta bolady.\r\n\r\nPlevrıtti týyndatýshy sebebine baılanysty kelesi sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n·        entigý nemese tynys alýdyń jıileýi\r\n\r\n·        jótel\r\n\r\n·        qyzba jáne qaltyraý\r\n\r\n·        túsiniksiz aryqtaý.\r\n\r\nPnevmotoraks\r\n\r\nPnevmotorakstyń  sımptomdary:\r\n\r\n·        keýde qýysy aýmaǵyndaǵy kenetten, jiti aýyrsyný,  tereń tynys alǵanda, jótelgende kúsheıedi.\r\n\r\n·        entigý\r\n\r\n·        keýdeniń qysylý sezimi\r\n\r\n·        tez sharshaý, sharshańqylyq\r\n\r\n·        júrektiń soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n·        teriniń kókshildenýi,bul qandaǵy ottegi mólsheriniń tómendeýine baılanysty.\r\n\r\nPnevmotorakstyń basqa sımptomdary: tynys alǵanda muryn ushynyń keńeıýi, ashýshańdyq, psıhologııalyq shıryǵý nemese gıpotonııa (arterıaldyq qysymnyń tómendeýi).\r\n\r\nPlevraldyq effýzııa\r\n\r\nPlevralnaıa effýzııa, ádette, sımptomsyz ótedi.\r\n\r\nGemotoraks\r\n\r\nGemotorakstyń  sımptomdary kóbinese, pnevmotorakstyń sımptomdaryna uqsas.  Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·        keýdedegi aýyrsyný\r\n\r\n·        entigý\r\n\r\n·        tynys alýdyń jetkiliksizdigi\r\n\r\n·        júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n·        ashýshańdyq\r\n\r\n·        mazasyzdaný.\r\n\r\n{ANAME()}12{ANAME}\r\n__Plevrıt jáne plevranyń basqa aýrýlary qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger plevrıtti nemese plevranyń basqa aýrýyn aýrýdyń damý tarıhynyń,jalpy\n tekserýdiń jáne tekserý nátıjeleriniń  negizinde anyqtaıdy.\r\n\r\nDáriger sizdiń sımptomdaryńyzdyń basqa sebepterin de eskerýi qajet. Sondaı-aq, ol plevrıttiń nemese plevranyń basqa aýrýynyń paıda bolýynyń tikeleı sebebin anyqtap, emdeıdi.\r\n\r\n{ANAME()}13{ANAME}\r\n__Medıtsınalyq syrtqatnamasy (tarıhy)__\r\n\r\nDáriger aýrýdyń tarıhy týraly tolyq málimet alý úshin suraqtar qoıady. Ol kez kelgen aýyrsynýdy sıpattaýdy ótinedi, kelesilerge nazar aýdara otyryp: \r\n\r\n·        qalaı sezilýin\r\n\r\n·        qaıda ornalasýyn jáne qolǵa, ıekke nemese ıyqqa berilýin\r\n\r\n·        qalaı bastalyp, ótýi, aýyrsyný ustamalarynyń qaıtalanýy jaıynda.\r\n\r\n·        álsireýi men kúsheıýine ne áser etetindigi týraly.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger sizde basqa sımptomdardyń bolýyn suraıdy, mysaly, entigý, jótel nemese júrektiń jıi soǵýy. Júrektiń jıi soǵýy  júrektiń bir jıyrylýynyń bolmaýy, mazasyzdyq, júrek soǵýynyń tym kúshti jáne tez soǵýy  sekildi seziledi.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger kelesiler týraly suraıdy:\r\n\r\n·        júrek aýrýynyń bolýy týraly\r\n\r\n·        temeki shegýińiz týraly\r\n\r\n·        týberkýlezdi juqtyrýy múmkin jerlerge saıahatqa barýyńyz týraly\r\n\r\n·        jumysyńyz asbestpen baılanysty bolýy týraly. Asbest – belgili bir kezeńde kóptegen óndiriste keńinen qoldanylǵan  mıneral.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger qabyldap júrgen nemese buryn qabyldaǵan dáriler týraly suraıdy. Keıbir preparattardy qabyldaýǵa serpin plevrıttiń nemese plevranyń basqa aýrýlarynyń damýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}14{ANAME}\r\n__Dárigerdiń tekserýi__\r\n\r\nDáriger stetoskoptyń kómegimen qandaı da bir dertti shýyldyń bolýyna keýde qýysyńyzdy tyńdaıdy.\r\n\r\nPlevrıtte plevranyń qabynǵan qabattary bir-birine úıkelip tynys alǵanda qatań, qadalǵandaı dybys shyǵarady. Dárigerler ony plevranyń úıkelý shýyly dep ataıdy. Dáriger osyndaıda plevrıt dıagnozyn qoıady.\r\n\r\nPlevralyq effýzııada plevra qýysynda jınalǵan suıyqtyq plevra qabattarynyń bir-birine úıkelýin joıady. Biraq, plevra qýysynda suıyqtyq kóp jınalsa, dáriger keýde qýysyn urǵylap zerttegende qatań dybysty estıdi. Nemese suıyqtyq jınalýy saldarynan qandaı da bir tynys alý shýylyn estimeýi múmkin.\r\n\r\nTynys alý shýylynyń báseńdigi nemese qatańdyǵy pnevmotorakstyń (plevra qýysyndaǵy aýanyń nemese gazdyń jınalýy) sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}15{ANAME}\r\n__Dıagnostıkalyq testiler__\r\n\r\nAlǵashqy qaraýdyń nátıjesinde dáriger kelesi tekserýlerdi taǵaıyndaıdy:\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń rentgenografııasy\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń rentgenografııasy – aýyrsynýsyz tekserý ádisi, ol keýde qýysynyń, mysaly, júrektiń, ókpeniń, qantamyrlarynyń qurylysyn kórsetedi. Bul ádis plevra keńistiginde suıyqtyq bolýyn da kórsete alady.\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń rentgenografııasy plevra aýrýynyń sebebin de nusqaıdy, mysaly, pnevmonııa, qabyrǵanyń synýy nemese ókpeniń isigi.\r\n\r\nKeıde rentgen sýretin bir búıirge jatqyzyp jasaıdy. Bulaı ornalasý turǵanda túsirilgende kórinbeıtin suıyqtyqty kórsetýi múmkin.\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń KT\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy – aýyrsynýsyz tekserý ádisi, keýde qýysynyń qurylysyn dál sýretke túsirýge múmkindik beredi.\r\n\r\nBul test ókpeniń kompıýterlik sýretin jasaıdy, onda suıyqtyǵy bar qaltalar beınelenýi múmkin. Keýde qýysy aǵzalarynyń KT pnevmonııanyń, ókpeniń irińge tolýynyń, isiktiń nemese plevra aýrýlarynyń basqa múmkin sebepteriniń belgilerin anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nÝltradybys\r\n\r\nBul ádiste ókpeniń sýretin alý úshin ýltradybystar qoldanylady. Onyń kómegimen keýde qýysynda suıyqtyqtyń ornalasýyn anyqtaýǵa bolady. Sondaı-aq, ol keıbir isikterdi anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń MRT\r\n\r\nKeýde qýysy aǵzalarynyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy nemese MRT radıo tolqyndardy, magnıt pen kompıýterdi qoldanady, olar keýde qýysynyń dál sýretin beredi. Bul anyqtaý ádisi plevralyq effýzııany jáne isikti anyqtaýǵa múmkindik beredi. Bul ádis magnıttik rezonans (MR) nemese ıadrolyq magnıttik rezonans (IaMR) dep te  atalady.\r\n\r\nQan taldaýlary\r\n\r\nQan taldaýlary plevrıttiń nemese plevranyń basqa aýrýlarynyń damý qaýpin arttyratyn aýrýdyń bolýyn kórsetýi múmkin. Mundaı aýrýlarǵa jatatyndar:\r\n\r\nBakterıaldyq nemese vırýstyq ınfektsııalar, pnevmonııa, pankreatıt (uıqybeziniń qabynýy), búırek aýrýlary nemese qyzyljegi.\r\n\r\nArterıaldyq qandaǵy gazdardy zertteý\r\n\r\nBul úshin arterııadan, kóbinese, shyntaqtyń betindegi arterııadan qan alynady. Qandaǵy ottegi men kómir qyshqyl gazynyń deńgeıi zertteledi. Bul test ókpeniń ottegini qanshalyqty jaqsy sińirýin kórsetedi.\r\n\r\nTorakotsentez\r\n\r\nDáriger plevra qýysynda suıyqtyq jınalýyn jáne ornalasýyn anyqtaǵannan keıin zertteý úshin onyń úlgisin alýy múmkin. Bul torakotsentez atalatyn shara kezinde oryndalady.\r\n\r\nShara kezinde dáriger jińishke ıneni nemese plastık tútikti plevra qýysyna engizip, artyq suıyqtyqty soryp alady. Alynǵan suıyqtyq zertteýge jiberiledi.\r\n\r\nTorakotsentezdiń qaýipteri – aýyrsyný, qan ketýi, juqpa – olar azdaǵan bolady, ózdiginshe ketedi nemese jeńil emdeledi. Dáriger sharadan keıin asqyný bolmaýyna kóz jetkizý úshin keýde qýysynyń rentgenin  ótkizedi.\r\n\r\nPlevralyq suıyqtyqty taldaý\r\n\r\nTorakotsentez ótkizilgende alynǵan suıyqtyqty mıkroskoppen zertteıdi. Ol ınfektsııanyń, qaterli isiktiń, nemese plevra qýysynda jınalatyn basqa suıyqtyqtyń nemese qannyń bolýyna áser etetin basqa aýrýlardyń belgisine tekseriledi.\r\n\r\nBıopsııa\r\n\r\nDáriger suıyqtyqtyń plevra qýysynda jınalýynyń sebebi – týberkýlez nemese qaterli isik dep boljasa, plevra tininiń  kishkentaı  úlgisin mıkroskoppen zertteıdi.\r\n\r\nTinniń úlgisin alý úshin dáriger kelesi sharalardyń birin ótkizýi múmkin:\r\n\r\n·        ıneni keýde qýysyna engizedi, plevranyń syrtqy qabatynyń kishkentaı úlgisin alý úshin.\r\n\r\n·        plevrany kórý úshin keýde qýysyndaǵy kishkentaı tilikterge ushynda shamy bar tútikti engizedi (endoskop). Odan keıin dáriger tinniń shaǵyn bóligin kesip alady. Bul shara aýrýhanada jasalady. Shara kezinde narkoz beriledi.\r\n\r\n·       keýde qýysyndaǵy shaǵyn tilik arqyly plevranyń kishkentaı úlgisin kesip alady. Bul ashyq plevraldyq bıopsııa atalady. Ádette, bul dál taldaý úshin ınelik bıopsııanyń úlgisi tym az bolǵanda ótkiziledi.  Bul shara aýrýhanada jasalady. Shara kezinde narkoz beriledi.\r\n\r\n{ANAME()}16{ANAME}\r\n__Plevrıt jáne plevranyń basqa aýrýlary qalaı emdeledi?__\r\n\r\nplevrıt nemese plevranyń basqa aýrýlary sharalarmen, dárilik preparattarmen, basqa ádistermen emdeledi. Emdeý maqsattary:\r\n\r\n·        sımptomdaryn jeńildetý\r\n\r\n·       plevra qýysynan suıyqtyqty, aýany, nemese qandy shyǵarý (kóp mólsherde bolsa)\r\n\r\n·      negizgi aýrýdy emdeý\r\n\r\nSımptomdardy jeńildetý\r\n\r\nSımptomdardy jeńildetý úshin dáriger usynýy múmkin:\r\n\r\n·        Atsetamınofen nemese qabynýǵa qarsy dárilik preparat (ıbýprofen sekildi) – aýyrsynýdy baqylaý úshin\r\n\r\n·        kodeın negizindegi jótelge qarsy shárbat – jóteldi baqylaý úshin.\r\n\r\n·        zaqymdaný jaǵynda jatý. Bul yńǵaıly ornalasý.\r\n\r\n·        aýyrsyný basylǵanda tereń tynys alyp, jótelý arqyly qaqyryqty túsirý qajet. Olaı bolmasa, pnevmonııa damýy múmkin.\r\n\r\n·        jetkilikti tynyǵyp, demalý qajet.\r\n\r\nPlevralyq keńistikten suıyqtyqty, aýany nemese qandy shyǵarý\r\n\r\nDáriger ókpeniń kollapsy (qan aınalymynyń buzylysy) bolmaýy úshin plevra qýysynan aýany nemese qandy shyǵarýǵa keńes beredi.\r\n\r\nSuıyqtyqty, aýa men qandy shyǵarý sharalary birdeı.\r\n\r\n·        torakotsentezdi ótkizýde dáriger jińishke ıneni nemese plastık tútikti plevra qýysyna engizedi. Oǵan jalǵanǵan shprıtstiń kómegimen ol keýde qýysynan suıyqtyqty shyǵarady. Shara ótkizilgende bir retinde 6 tostaǵan suıyqtyqqa deıin alýǵa bolady.\r\n\r\n·        eger dárigerge kóp suıyqtyq alý kerek bolsa, ol drenaj tútigin qoldanady. Suıyqtyq bar keýde qabyrǵasy aýmaǵyna aýyrsynýdy basatyn quraldy engizedi, odan keıin eki qabyrǵanyń arasyna plastık tútikti qoıady. Tútik suıyqtyq shyǵarylatyn ydysqa jalǵanady. Odan keıin tútiktiń ornalasýyn tekserý úshin dáriger keýde qýysynyń rentgenin ótkizedi.  \r\n\r\n·        dáriger drenaj tútigin plevra qýysynan qan men aýany alý úshin de qoldanady. Bul birneshe kúnge sozylýy múmkin. Tútik plevra qýysynda qaldyrylady, osy kezeńde naýqas aýrýhanada bolýy qajet.\r\n\r\nKeıde plevra qýysyndaǵy suıyqtyqta iriń nemese qan uıyndysy bolady. Bul kezde plevra qýysynan suıyqtyqty shyǵarý qıyndaıdy. Irińdi nemese qan uıyndysyn buzý úshin drenaj tútigi arqyly plevra qýysyna  fıbrınolıtık atalatyn dárilik preparattar engiziledi. Eger suıyqtyq tútik arqyly aqpasa, operatsııa qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEger aýa udaıy plevra qýysyna azdap  kiretin bolsa, dáriger drenaj tútigine bir jaqty klapandy bekitýi múmkin. Klapan plevra qýysynan aýanyń shyǵýyna múmkindik beredi, biraq, qaıtýyna múmkindik bermeıdi. Bul klapandy qoldaný emdeýdi úıde jalǵastyrýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n{ANAME()}17{ANAME}\r\n__Negizgi aýrýdy emdeý__\r\n\r\nTorakotsentezdi ótkizý arqyly alynǵan suıyqtyq úlgisi mıkroskoppen zertteledi. Bul suıyqtyq jınalýynyń sebebin anyqtaýǵa kómektesedi, onyń negizinde emdeýdiń jospary jasalady.\r\n\r\nEger suıyqtyqta juqpa bolsa, emdeý josparyna antıbıotık jáne drenaj (sorý) kiredi. Týberkýlezde jáne zeńdik juqpada emdeý kezinde antıbıotıkter men zeńge qarsy preparattardy uzaq qabyldaý qarastyrylady. \r\n\r\nEger plevra qýysynda suıyqtyq jınalýy isikke baılanysty bolsa, ony shyǵarǵannan keıin tez qaıta jınalady. Keıde isikke qarsy dárilik preparattar suıyqtyqtyń ári qaraı jınalýynyń aldyna alýǵa múmkindik beredi. Eger bulaı bolmasa, dáriger plevra qýysyn tyǵyzdaıdy. Bul plevrodez atalady.\r\n\r\nBul sharany ótkizý úshin drenaj tútigi arqyly keýde qýysynan barlyq suıyqtyq alynady. Odan keıin zattekti plevra tútigi arqyly plevra qýysyna engizedi. Zattek plevranyń betin titirkendiredi. Bul  plevranyń qos qabatynyń jabysýyna aparady, bul suıyqtyqtyń kóp kólemi jınalýynyń aldyn alady.\r\n\r\nIsiktiń\n kólemin azaıtý úshin hımııalyq nemese sáýlemen emdeý de qoldanylady.\r\n\r\nEger plevra qýysynda suıyqtyq jınalýy júrek jetkiliksizdigine baılanysty bolsa, ádette, dıýretıkter (organızmde suıyqtyq irkilýiniń aldyn alatyn preparattar) jáne basqa dárilik preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ http://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pleurisy/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵan:__ Almaz Sharman, medıtsına professory.\r\n\r\n__Aýdarǵan:__ Asel Stambekova.\r\n\r\n__Redaktsııalaǵan:__ Aleksandr Korolkov.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1093,'','Podagra','','','qz','s','',0,'',4365,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533105600,1564641600,1533105895,'Podagra – nesep qyshqylynyń krıstaldarynyń bir nemese birneshe býyndarda jınaqtalýymen sıpattalatyn artrıttiń túri. Nesep qyshqyly organızmdegi pýrınniń ydyraýynyń sońǵy ónimderi. Bul zattek ádette, qanda ydyraıdy jáne neseppen shyǵarylady. Podagraǵa shaldyqqan adamdarda nesep qyshqyly jınaqtalady, keıin olardan býyn qýystarynda úshkir krıstaldar jınaqtalady. Osydan baryp zaqymdanǵan býyndarda aýyrsyný jáne isiný paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Podagra degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri jáne qaýip faktorlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Podagra ustamasy bolmas úshin ne isteý qajet?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME} \r\n__Podagra degenimiz ne?__\r\n\r\nPodagra – nesep qyshqylynyń krıstaldarynyń bir nemese birneshe býyndarda jınaqtalýymen sıpattalatyn artrıttiń túri. Nesep qyshqyly organızmdegi pýrınniń ydyraýynyń sońǵy ónimderi. Bul zattek ádette, qanda ydyraıdy jáne neseppen shyǵarylady. Podagraǵa shaldyqqan adamdarda nesep qyshqyly jınaqtalady, keıin olardan býyn qýystarynda úshkir krıstaldar jınaqtalady. Osydan baryp zaqymdanǵan býyndarda aýyrsyný jáne isiný paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nPodagranyń ustamasy degenimiz ne?\r\n\r\nPodagranyń sımptomdary kenetten (kóbinese, túnde) paıda bolýy múmkin. Ádette, úlken baqaıdyń býyny zaqymdanady, biraq, aýyrsyný qol-aıaqtyń býyndarynda, tobyqta, tize býynynda, bilek býynynda paıda bolýy múmkin. Zaqymdanǵan býyn qyzaryp, aýyrsynyp, ustaǵanda ystyq bolady. Aýyrsyný býyndy ustaǵanda kúsheıedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri jáne qaýip faktorlary__\r\n\r\nPodagra kimde paıda bolýy múmkin? \r\n\r\nEger pýrınderge baı taǵamdy tutynatyn bolsańyz, podagranyń damý qaýpi artady. Bul kelesi ónimder: albyrt, sardınder, sorpalyq et ónimderi, qoıanshóp, sańyraýqulaq, seld. Sondaı-aq, artyq salmaq bolsa, holesterınniń deńgeıi joǵary bolsa, dıabet, joǵary arterıaldyq qysym bolsa, sondaı-aq, alkogoldiń shamadan tys mólsherin tutynýda podagranyń damýyna beıim bolasyz. Áıelderge qaraǵanda erlerde podagra jıi kezdesedi. Áıelder etekkir toqtaý shaǵynda podagranyń damýyna beıim. Sondaı-aq, podagra - tuqym qýalaýǵa beıimdilik bolatyn aýrý.\r\n\r\nPodagraǵa aparýy múmkin dárilik preparattar:\r\n\r\n•        Joǵary arterıaldyq qysymdy emdeýge arnalǵan keıbir dıýretıkter\r\n\r\n•        Nıatsın (V toby dárýmenderiniń kesheni)\r\n\r\n•        Aspırın (tómen mólsherlemesinde)\r\n\r\n•        Almastyrylǵannan keıin jańa aǵzanyń ajyraýynyń aldyn alý úshin taǵaıyndalatyn tsıklosporın\r\n\r\n•        Qaterli isikti emdeýý úshin qoldanylatyn keıbir preparattar\r\n\r\n•        Pırazınamıd jáne etambýtol, týberkýlezdi emdeý úshin qoldanylatyn.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nPodagra ustamasy bolsa, ne isteý qajet?\r\n\r\nEmdeýdi erte bastaǵan saıyn, aýyrsyný da tezirek ótedi. Dáriger býyndardaǵy qabyný men aýyrsynýdy azaıtý úshin dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy. Durys emdegen kezde podagranyń ustamasy birneshe kún ishinde ótýi tıis. Ustama kezinde janýar aqýyzynyń mólsheri mol tamaqty tutynýdy azaıtyp, alkogoldi tutynýdy tolyǵymen toqtatý qajet.\r\n\r\nUstama kezinde qatań tósek tartý usynylady. Býynǵa muz qoıý qajet, bul aýyrsynýdy jeńildetedi. Zaqymdanǵan tusty joǵar qoıý qajet, mysaly, astyna jastyq qoıý kerek. Sondaı-aq, ıbýprofen jáne naproksen sekildi aýyrsynýdy basatyn preparattar kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Podagra ustamasy bolmas úshin ne isteý qajet?__\r\n\r\nDáriger podagranyń ustamasynyń aldyn alatyn dárilik preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Bul dáriler býyndardan nesep qyshqylyn shaıady, onyń organızmdegi mólsherin azaıtady, isinýdi basady. Aspırın bul preparattardyń jumysyna kedergi keltiretindikten, olardy qatar tutynýǵa bolatyndyǵy týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nArtyq salmaq bolsa, aryqtaý qajet. Eger joǵary arterıaldyq qysym bolsa, holesterınniń deńgei artqan nemese dıabetke shaldyqqan bolsańyz, emdeý kýrsyn ótý qajet jáne ári qaraı emdám saqtaý qajet (tuzdy men maılyny shekteý). Alkogol tutynýdan jáne pýrınderdiń mólsheri joǵary bolatyn ónimderdi qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Sýdy kóbirek ishińiz, ol nesep qyshqylyn organızmnen shyǵarýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Asqynýlary __ \r\n\r\nAýrýdy emdemegen jaǵdaıda ne bolady?\r\n\r\nEmdelmegen jaǵdaıda podagranyń ustamasy birneshe kún nemese apta boıy sozylady. Aýrý kórshi býyndarǵa taraýy múmkin, aýrý uzaqqa sozylýy múmkin.\r\n\r\nEger podagranyń ustamasy kóptegen jyldar boıy oryn alsa, tofýstar (ósindi, shor) damýy múmkin. Bul teri astynda túıin túzetin, nesep qyshqylynyǵ krıstaldary. Tofýstar ádette, baqaıda, saýsaqta nemese shyntaqta bolady. Nesep qyshqylynyń nesep joldarynda jınaqtalýynan búırek aýrý damyp, búırekte tas túzilýi múmkin. Podagranyń uzaq ýaqyt boıǵy barysynda úrdiske býynnyń  mańaıyndaǵy súıekter qamtylýy múmkin.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1094,'','Pozıtsııalyq bas aınalýy','','','qz','s','',0,'',4704,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533105900,1564641900,1533106344,'Pozıtsııalyq, qaterli emes bas aınalýy – bas aınalýynyń jıi kezdesetin túri. Bas aınalýy – ózińniń nemese aınaladaǵy zattardyń qozǵalýyn seziný. Ol basty belgili bir jaǵdaıda ornalastyrǵanda paıda bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nPozıtsııalyq, qaterli emes bas aınalýy – bas aınalýynyń jıi kezdesetin túri. Bas aınalýy – ózińniń nemese aınaladaǵy zattardyń qozǵalýyn seziný. Ol basty belgili bir jaǵdaıda ornalastyrǵanda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPozıtsııalyq, qaterli emes bas aınalýyn paroksızmaldyq pozıtsııalyq bas aınalýy dep te ataıdy. Ol ishki qulaqtaǵy máselelerge baılanysty.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"204\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nIshki qulaqta jartylaı sheńberli kanaldar atalatyn, suıyqtyqqa toly tútikter bar. Qozǵalǵan kezde osy tútikterdiń ishindegi suıyqtyq ta qozǵalady. Jartylaı  sheńberli kanaldar suıyqtyqtyń kez kelgen jyljýyna sezimtal. Jyljıtyn suıyqtyq mıǵa deneniń ornalasýyn habarlaıdy. Bul tepe-teńdikti saqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nOtolıttiń (mıneraldyq tuzdardan, kóbinese, kaltsııden turatyn, jartylaı sheńberli kanaldarda ornalasatyn qatty túzilis) kishkentaı bóligi kertilip shyǵyp, kanaldyń ishinde bos júzedi. Muny organızm deneniń ornalasýy týraly aqparat retinde qate túsinedi, bul mıdy qatelikke ushyratady, osydan paroksızmaldyq qaterli emese pozıtsııalyq bas aınalýy  paıda bolady. Onyń paıda bolýynyń kúrdeli qaýip faktorlary joq. Biraq, damý qaýpi kelesi jaǵdaılarda artady:\r\n\r\n* Otbasy músheleriniń birinde bolsa.\r\n* Bastyń jaraqaty bolsa (jeńil soqqy bolsa da)\r\n* Labırıntıt atalatyn ishki qulaq ınfektsııasy bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nAýrýdyń sımtomdary:\r\n\r\n* Keńistiktegi aınalýdy nemese jyljýdy seziný\r\n* Aınaladaǵy álem aınalyp turǵandaı sezim\r\n* Tepe-teńdikti joǵaltý\r\n* Júrek aıný jáne qusý\r\n* Estimeı qalý\r\n* Kórýdegi máseleler, barlyq zattar sekiretindeı nemese qozǵalatyndaı\r\n\r\nBas aınalýyn seziný:\r\n\r\n* Ádette, bastyń ornalasýynyń ózgerisinen týyndaıdy\r\n* Kóbinese, kenetten bastalady\r\n* Birneshe sekýndqa nemese mınýtqa sozylady\r\n\r\nKeıbir faktorlar bas aınalýynyń paıda bolýyn týyndatýy múmkin:\r\n\r\n* Tósekte dene ornalasýynyń ózgerisi\r\n* Basty eńkeıtý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin dáriger Dıks-Hollpaık synamasyn taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n* Dáriger sizdiń basyńyzdy belgili bir jaǵdaıda ustaıdy. Osydan keıin tez ústelge jatýdy usynady.\r\n* Osyny jasaǵannan keıin dáriger kózdiń aýytqýly qozǵalysyn izdeıdi, jáne basyńyz aınalatyndyǵy týraly suraıdy\r\n\r\nEger bul test teris nátıje berse, basqa testilerden ótýdi suraıdy.\r\n\r\nDáriger tekserip, qarap, aýrýdyń tarıhy týraly suraqtar qoıady. Basqa sebepterdi eskerý úshin mıdy jáne júıke júıesin zertteý qajet. Bul tekserý ádisteri:\r\n\r\n*  Elektroentsefalografııa (EEG)\r\n*  Elektronıstagmografııa (ENG)\r\n*  Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n*  Magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT)\r\n*  Estýdi tekserý\r\n*  Mıdyń magnıttik-rezonanstyq angıografııasy\r\n*  Kózdiń aýytqýly qozǵalysyn anyqtaý úshin ishki qulaqty sýmen nemese aýamen jylytý nemese sýytý. Bul kalorııalyq stımýlıatsııa atalady.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDáriger «Epplı manevri» atalatyn sharany ótkizýi múmkin. Ol ishki qulaqta júzetin otolıttiń kishkentaı bólikterin jyljytýǵa kómektesedi. Bul emdeý jaqsy áser kórsetedi.\r\n\r\nKeıbir dárilik preparattar bas aınalýy sezimin jeńildetýge kómektesýi múmkin:\r\n\r\n* Antıgıstamındik preparattar\r\n* Antıholınergıkter\r\n* Uıqy shaqyratyn jáne tynyshtandyratyn\r\n \r\nDegenmen, bul dáriler bas aınalýyn emdeýde nashar kómektesedi.\r\n\r\nSımptomdarynyń ýshyǵýynyń aldyn alý úshin bas aınalýyn týyndatatyn dene ornalasýynan alshaq bolyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBul jaǵymsyz aýrý, biraq, ony «Epplı manevri» kómegimen emdeýge bolady. Biraq, bas aınalýy qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nKúshti bas aınalýy bolatyn adamdarda qusý saldarynan kúshti sýsyzdaný ornaýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Bas aınalýy paıda bolsa\r\n* Bas aınalýdy emdeýden áser bolmasa.\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolsa, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n\r\n* álsizdik\r\n* sóıleýdiń túsiniksizdigi\r\n* kórýdegi máseleler.\r\n \r\nBular kúrdeli aýrýdyń sımptomy bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBas  aınalýyn týyndatatyn dene ornalasýynan alshaq bolyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nPozıtsııalyq  bas aınalýy; paroksızmaldyq qaterli emese pozıtsııalyq bas aınalýy.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1095,'','Prıapızm – uzaq erektsııa','','','qz','s','',0,'',11059,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533106320,1564642320,1533106815,'Prıapızm dep jynystyq músheniń uzaq ýaqyt boıǵy erektsııasyn ataıdy. Jynystyq  yntalandyrýdan nemese qozýdan bolmaǵan, qajetti emes, turaqty erektsııa (prıapızm) ádette, aýyrsynýmen ótedi.\r\n\r\nPrıapızm – qalypsyz jaǵdaı, tez aradaǵy medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Erektsııany qoldaýǵa qabiletsizdikke (erektıldik dısfýnktsııa) aparatyn tinderdiń zaqymdanýyn boldyrmas úshin ýaqytyly emdeýdi ótkizý qajet. Prıapızm kóbinese, 5-10 jastaǵy uldar men 20-50 jastaǵy erlerde paıda bolady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Ishemııalyq prıapızm__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Ishemııalyq emes prıapızm__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Ózińiz ne isteı alasyz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerden ne kútý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Ózińiz ne isteı alasyz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Medıtsınalyq syrqatnama jáne qarap kórý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Dıagnostıkalyq tekserýler__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nPrıapızm dep jynystyq músheniń uzaq ýaqyt boıǵy erektsııasyn ataıdy. Jynystyq  yntalandyrýdan nemese qozýdan bolmaǵan, qajetti emes, turaqty erektsııa (prıapızm) ádette, aýyrsynýmen ótedi.\r\n\r\nPrıapızm – qalypsyz jaǵdaı, tez aradaǵy medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Erektsııany qoldaýǵa qabiletsizdikke (erektıldik dısfýnktsııa) aparatyn tinderdiń zaqymdanýyn boldyrmas úshin ýaqytyly emdeýdi ótkizý qajet. Prıapızm kóbinese, 5-10 jastaǵy uldar men 20-50 jastaǵy erlerde paıda bolady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"192\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvtik júıesi\'\'\r\n\r\nPrıapızm jynystyq yntalandyrýmen baılanysty emes, aýytqýly turaqty erektsııamen sıpattalady. Prıapızmniń sımptomdary onyń túrine qaraı erekshelenedi. Eki negizgi túri bar: ıshemııalyq jáne ıshemııalyq emese prıapızm.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Ishemııalyq prıapızm__\r\n\r\nIshemııalyq prıapızm penısten qan aǵymynyń qaıtýynyń buzylysymen baılanysty. Bul keń taralǵan túri. Onyń belgileri men sımptomdary:\r\n\r\n·         Qajetti emes erektsııa, tórt saǵattan artyqqa sozylatyn.\r\n\r\n·         Qajetti emes erektsııa, basylyp, birneshe saǵattan keıin qaıta paıda bolady.\r\n\r\n·         Jynystyq múshe, ádette, shıryǵýly bolady, biraq ushy jumsaq bolady.\r\n\r\n·         Aýyrsynatyn nemese shıryqqan penıs.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Ishemııalyq emes prıapızm__\r\n\r\nIshemııalyq emes prıapızm penıske keletin qan aǵymy kúsheıgende paıda bolady. Bul túri aýyrsynbaıdy. Onyń sımptomdary kelesideı:\r\n\r\n·         Qajetti emes erektsııa, tórt saǵattan artyqqa sozylatyn.\r\n\r\n·         Erektsııalanǵan, biraq, shıryqpaǵan penıs.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger erektsııa tórt saǵattan artyqqa sozylsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginý qajet. Eger aýyrsynatyn, udaıy erektsııany sezinetin bolsańyz, jáne ol tórt saǵattan kem ýaqytta ózdiginshe ótetin bolsa, dárigerge kórinińiz. Bul kórinisterdiń qaıtalanýyn boldyrmas úshin, sizge emdeý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nErektsııa ádette, dene nemese psıhologııalyq yntalandyrýǵa jaýap retinde bolady. Bul yntalandyrý belgili bir qantamyrlarynyń keńeıýin jáne bosańsýyn týyndatady, penıstegi keýekti tinge qan aǵyp kelýin arttyrady. Demek, qan penısti toltyryp, erektsııa paıda bolady. Yntalandyrý aıaqtalǵannan keıin qan qaıtýy oryn alady, penıs óziń bos kúıine oralady.\r\n\r\nPrıapızm osy júıeniń qandaı da bir bóligi – qan, qantamyrlary nemese nervter – qalypty qan aǵymyna áser etip, ony buzǵanda paıda bolady. Keıinnen qajetti emes erektsııa saqtalady. Prıapızmniń paıda bolýyna yqpal etetin faktorlar:\r\n\r\n·         Qan aýrýlary, mysaly, leıkemııa\r\n\r\n·         Keıbir dárilik preparattar, mysaly, antıdepressanttar, antıkoagýlıanttar\r\n\r\n·         Alkogol men esirtki tutyný\r\n\r\n·         Jaraqattar  \r\n\r\n·         Basqa  faktorlar, mysaly, tromb qalyptasýy, julynnyń jaraqaty.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda dáriger prıapızmniń sebebin anyqtaı almaıdy.\r\n\r\nIshemııalyq prıapızm kúrdeli asqynýǵa aparýy múmkin. Penısten qaıtpaıtyn qan ottegige jutań. Erektsııa tórt saǵattan artyqqa sozylsa, osy ottegige jutań qan jynystyq múshe tinderiniń zaqymdanýyn jáne buzylysyn týyndatady. Nátıjesinde, emdelmegen prıapızm kelesilerge aparýy múmkin:\r\n\r\n·         Erektıldik buzylysqa – jynystyq músheniń jynystyq qozý nátıjesinde erektsııanyń paıda bolýyna jáne qoldaýyna qabiletsizdigi\r\n\r\n·         Penıstiń deformatsııasy\r\n\r\nEger sizde nemese balańyzda aýyrsynatyn erektsııa bolsa, ol tórt saǵattan kem ýaqytqa sozylsa, nemese qajetti emes, turaqty erektsııa kórinisteri bolsa, dárigerge kórinińiz. Erektsııa tórt saǵattan artyq ýaqytqa sozylsa, sizge shuǵyl medıtsınalyq kómek kórsetilýi qajet.\r\n\r\nDáriger sizge reprodýktıvtik jáne nesep-jynystyq aǵzalar boıynsha mamannan (ýrolog) keńes alýdy usynady.\r\n\r\nEger sizde dáriger kelgenge deıin ýaqytyńyz bolsa, onyń qoıýy múmkin suraqtaryna jaýap daıyndańyz.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Ózińiz ne isteı alasyz__\r\n\r\n·         Barlyq sımptomdardy jazyńyz, sizdiń oıyńyzsha, turaqty erektsııaǵa qatysy joqtaryn da.\r\n\r\n·         Ózińiz qabyldap júrgen dárilerdiń, kez kelgen dárýmender men taǵamdyq qospalardyń tizimin jasańyz. Qabyldaǵan dárilik preparat nemese taǵamdyq qospa týraly dárigerge habarlańyz.\r\n\r\nDárigerge ózińizdiń qoıatyn suraqtaryńyzdy jazyp alýǵa bolady:\r\n\r\n·         Turaqty erektsııanyń sebebi qandaı?\r\n\r\n·         Qandaı tekserýler qajet bolýy múmkin?\r\n\r\n·         Qalaı bul máseleniń bolashaqta paıda bolýynyń aldyn alýǵa bolady?\r\n\r\n·         Dárilik preparat qabyldaý qajet pe?\r\n\r\n·         Dene júktemesinen, jynystyq qatynastan alshaq bolý qajet pe? Qanshalyqty uzaq?\r\n\r\n·         Prıapızm  erektıldik buzylystyń damý qaýpin arttyrady ma?\r\n\r\n·         Broshıýralar nemese qandaı saıttardy usyna alasyz, prıapızm týraly tolyq aqparatty tabý úshin?\r\n\r\nEger sizde basqa suraqtar paıda bolsa, nemese birnárseni túsinbeı qalsańyz, qarap tekserý kezinde suraqtaryńyzdy qoıyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDáriger qaıtalanatyn turaqty erektsııa kórinisteri týraly birqatar suraqtar qoıýy múmkin. Bul kelesideı suraqtar:\r\n\r\n·         Qashan alǵashqyda bul sımptomdar paıda bolǵan?\r\n\r\n·         Erektsııa qanshalyqty uzaq boldy?\r\n\r\n·         Erektsııa kezinde aýyrsynýdy sezindińiz be?\r\n\r\n·         Onyń aldynda jynystyq músheniń nemese shap aýmaǵynyń jaraqaty boldy ma?\r\n\r\n·         Naqty bir zattekti, mysaly, alkogol, marıhýana, kokaın nemese basqa esirtkini tutynǵannan keıin qajetti emes erektsııa boldy ma?\r\n\r\n·         Dárilik preparattardy qabyldaısyz ba, onyń ishinde, erektsııalyq buzylysty emdeý úshin? Qandaı da bir shóptesin nemese taǵamdyq qospalardy qabyldaısyz ba?\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger taldaýdy taǵaıyndaıdy, prıapızmniń qandaı da bir aýrýlarmen baılanysyn tekserý úshin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Ózińiz ne isteı alasyz__\r\n\r\nDárigermen keńespesten dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz. Turaqty erektsııany týyndatýǵa qabiletti preparattardy qabyldamańyz.\r\n\r\nEger erektsııa tórt saǵattan artyq ýaqytqa sozylsa, shuǵyl kómek qajet. Aldymen dáriger prıapızmniń túrin anyqtaıdy (ıshemııalyq nemese ıshemııalyq emes). Bul qajet, sebebi, emdeýde aıyrmashylyǵy bar, sondaı-aq, ıshemııalyq túri bolýynda shuǵyl kómek kórsetilýi tıis.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Medıtsınalyq syrqatnama jáne qarap kórý__\r\n\r\nPrıapızmniń túrin anyqtaý úshin dáriger birqatar suraqtar qoıady. Jynystyq múshe, ish, shap aýmaqataryn qaraıdy. Dáriger jynystyq músheniń siresýi men sezimtaldyǵyn negizeı otyryp, prıapızmniń túrin anyqtaıdy. Qaraý barysynda prıapızmniń paıda bolýyna yqpal etken jaraqattyń nemese isiktiń belgileri tabylýy múmkin. Jaraqattar kezinde ıshemııalyq emes prıapızmniń paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dıagnostıkalyq tekserýler__\r\n\r\nDıagnostıkalyq tekserýler aýrýdyń túrin anyqtaý úshin qajet. Qosymsha tekserýler onyń sebebin anyqtaıdy. Eger dáriger prıapızmniń túrin anyqtap, senimdi bolsa, barlyq tekserýlerdiń nátıjesi alynǵanǵa deıin shuǵyl emdeýdi bastaı beredi. Dıagnostıkalyq tekserýlerge jatatyndar:\r\n\r\n·         Qandaǵy gazdardy anyqtaý. Tekserý barysynda jińishke ıne jynystyq múshege engiziledi, qan úlgisin alý úshin. Qan qoshqyl tústi bolsa – otteginiń mólsheri tómen, bul ıshemııalyq prıapızm. Eger qan ashyq-qyzyl tústi bolsa, prıapızm – ıshemııalyq emes. Qandaǵy gazdardy zerthanalyq anyqtaý prıapızmniń túrin rastaıdy.\r\n\r\n·         Qan taldaýy. Qandaǵy erıtrotsıtter men trombotsıtter sanyn anyqtaý qajet. Nátıjeler oraq jasýsha tárizdi anemııa, qannyń basqa aýrýlary nemese qaterli isiktiń keıbir túrleri týraly kýálandyrýy múmkin.\r\n\r\n·         ÝDT (ÝZI). Dopplerografııa jasalýy múmkin. Bul tekserýde ishki aǵzalardyń beınesin alý úshin dybystyq tolqyndar qoldanylady. Tekserý penıstegi qan aǵymyn zertteý úshin taǵaıyndalady. ÝDT prıapızmniń paıda bolýynyń negizgi sebebi bolýy múmkin jaraqattardy, isikter men aýytqýlardy anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n·         Toksıkologııalyq zertteý. Dáriger bul tekserýdi naýqastyń qanynda nemese nesebinde esirtki nemese prıapızmniń sebebi bolýy múmkin preparattardy anyqtaý  maqsatynda taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n===__Ishemııalyq prıapızm__===\r\n\r\nIshemııalyq prıapızm, penısten qan aǵymy qaıtýynyń buzylysynyń nátıjesinde paıda bolady, bul shuǵyl jaǵdaı, jáne emdeýdiń shuǵyl bastalýyn talap etedi. Emdeý ádette, jynystyq músheden qan aıdaýdan jáne dárilik preparattardy qabyldaýdan bastalady.\r\n\r\n·         Aspıratsııa. Penıs jergilikti anestetıkti qoldanǵannan keıin jansyzdanǵanda, odan jińishke ınemen nemese shprıtspen qannyń artyǵy alynady. Bul em-sharanyń aıasynda jynystyq músheniń kóktamyry fızıologııalyq eritindimen shaıylýy múmkin. Mundaı emdeý aýyrsynýdy basady,\n ottegige jutań qannyń artyǵyn joıady, jáne erektsııanyń toqtaýyna yqpal etedi. Bul em-shara erektsııa aıaqtalǵanǵa deıin qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n·         Dárilik  preparattar. Penıstiń keýekti tinine alfa-adrenergııalyq sımpatomımetıkterdiń preparattary engizilýi múmkin. Bul  preparattar penısti qamtamasyz etetin qantamyrlaryn taryltady. Bul penısten qan aǵymy qaıtatyn qantamyrynyń keńeıýine yqpal etedi. Qajet bolsa, bul em-shara birneshe saǵat ishinde qaıtalanýy múmkin. Biraq, janama áserleri bolýy múmkin, mysaly, bas aýyrýy, bas aınalýy, jáne joǵary arterıaldyq qysym, ásirese, eger arterıaldyq gıpertonııa nemese júrek aýrýlary bolsa.\r\n\r\n·         Hırýrgııalyq emdeý. Eger basqa emdeý ádisteri kómektespese, hırýrg qan aǵymyn basqa baǵytqa burý jáne jynystyq múshede qalypty qan aǵymyn qalpyna keltirý  úshin qurylǵy qondyrýy múmkin (shýnt).\r\n\r\n·         Qosymsha emdeý. Eger oraq jasýsha tárizdi anemııa bolsa, qosymsha emdeý taǵaıyndalady, mysaly, ottegimen emdeý, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin kóktamyr arqyly suıyqtyq engizý. \r\n\r\n===__Ishemııalyq emes prıapızm__===\r\n\r\nIshemııalyq emes prıapızm kóbinese, emdeýsiz ótedi. Jynystyq múshe tinderiniń zaqymdaný qaýpiniń paıda bolýy bolmaıtyndyqtan, dáriger bul jaǵdaıdy baqylaýǵa alýdy usynady. Penıs  pen anýs aralyǵyndaǵy aýmaqqa muz basý jáne qysym jasaý – erektsııany basýǵa kómektesýi múmkin. \r\n\r\nKeıbir jaǵdaılarda penıske qan aǵymy kelýin tejeý úshin keıinnen erip ketetin arnaıy materıaldan jasalǵan zatty hırýrgııalyq jolmen qondyrý qajet bolýy múmkin. Sondaı-aq, operatsııa jaraqattan keıin qantamyrlardy jáne tinderdi qalpyna keltirý úshin qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nPrıapızmniń sebebine baılanysty bul jaǵdaıdyń qaıtadan paıda bolýynyń aldyn alý úshin usynystar beriledi:\r\n\r\n·         Prıapızmdi týyndatqan aýrýdy emdeý\r\n\r\n·         Bul jaǵdaıdyń sebebi bolǵan dárilik preparattardy almastyrý\r\n\r\n·         Alkogol jáne esirtki sekildi týyndatýshy faktorlardyń áseriniń aldyn alý\r\n\r\n·         Fenılefrın ınektsııalaryn ózdiginshe jasaý, olar uzaq ýaqyt boıǵy erektsııany toqtatýǵa kómektesedi\r\n\r\n·         Gormondardy tejeıtin dárilik preparattar – tek eresek jastaǵylar úshin. ','student_k',41,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1096,'','Reaktıvtik artrıt','','','qz','s','',0,'',3928,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533106800,1564642800,1533107148,'Reaktıvtik artrıt – bul býyndardy, nesep shyǵarý kanalyn jáne kózdi zaqymdaıtyn aýrý. Zaqymdanǵan bólikter isinip, qabynady. Kóbinese, reaktıvtik artrıt ınfektsııaǵa jaýap retinde paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"4\")}Dıagnostıka{ALINK}__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME} \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nReaktıvtik artrıt – bul býyndardy, nesep shyǵarý kanalyn jáne kózdi zaqymdaıtyn aýrý. Zaqymdanǵan bólikter isinip, qabynady. Kóbinese, reaktıvtik artrıt ınfektsııaǵa jaýap retinde paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nReaktıvtik artrıttiń naqty sebebi belgisiz. Kóbinese, 40 jasqa deıingi erler jıi aýyrady. Keıbir jaǵdaıda, aýrý qorǵanyssyz jynystyq qatynastan keıin paıda bolǵan ınfektsııadan keıin paıda bolady. Sondaı-aq, artrıt ishek ınfektsııasynan keıin (taǵamdyq ýlaný) paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolý qaýpi keıbir genderdiń bolýynda artady.\r\n\r\nKishkentaı balalar reaktıvti artrıtke sırek shaldyǵady, biraq, jasóspirimderde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nNesep shyǵarylýynyń buzylysyna baılanysty sımptomdar juqpalanǵannan keıin birneshe kún nemese apta ishinde paıda bolady. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n• nesep shyǵarý kezindegi kúıdirý sezimi\r\n\r\n• nesep shyǵarý kanalyndaǵy bólindiler\r\n\r\n• nesep shyǵarýdyń qıyndaýy\r\n\r\n• nesep shyǵarýdyń jıileýi.\r\n\r\nBirneshe apta ishinde temperatýranyń artýy, kózden bólindiler, kózdiń qyzarýy (konıýnktıvıt) nemese ashýy, kúıdirý sezimi paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nOsy kezeńde býyndaǵy aýyrsyný jáne qozǵalýdyń shektelýi paıda bolady. Artrıttiń barysy jeńil nemese aýyr bolýy múmkin. Artrıttiń sımptomdary:\r\n\r\n• ókshedegi nemese ahıll (ókshedegi) sińirindegi aýyrsyný\r\n\r\n• jambas, tize, tobyq býyndaryndaǵy jáne beldegi aýyrsyný\r\n\r\n• aýyrsyný deneniń tek bir jaǵynda nemese birneshe býynda bolýy\r\n\r\nSondaı-aq, sımptomdaryna alaqan men tabandaǵy oıyqjara jatady, olar psorıaz kezindegi oıyqjaradaı bolyp kórinedi. Aýyzda, tilde jáne penıste shaǵyn, aýyrsynbaıtyn oıyq jaralar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqastyń shaǵymyna saı aldyn ala dıagnoz qoıady. Qaraǵan kezde teridegi oıyq jaralar men konıýnktıvıt anyqtalady. Aýrýdyń sımptomdary bir ýaqytta paıda bolmaıdy, bul aýrýdyń dıagnozyn qoıýdy qıyndatady.\r\n\r\nQajetti tekserýler:\r\n\r\n• Antıgen HLA-B27\r\n\r\n• zaqymdanǵan býyndardyń rentgenografııasy\r\n\r\n• erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵy (SOE)\r\n\r\n• neseptiń jalpy taldaýy\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýrýdy týyndatqan ınfektsııany emdeý jáne sımptomdaryn jeńildetý.\r\n\r\nÝaqytyly emdeýde kóz jáne teri sımpomdary ózdiginshe ótedi.\r\n\r\nInfektsııa bolýynda antıbıotıkpen emdeý kýrsy taǵaıyndalady. Býyn aýyrsa, qabynýǵa qarsy steroıdty emes preparattar (NPVP) taǵaıyndalady.  Býyn uzaq ýaqyt boıy isinetin bolsa, býyn qýysyna kortıkosteroıdty preparattardy engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nFızıoterapııa aýyrsynýdy jeńildetýge yqpal etedi. Bul býyndaǵy qozǵalystyń kólemin ulǵaıtýǵa jáne bulshyq et kúshin qoldaýǵa yqpal etedi. Sırek jaǵdaıda aýrýdyń aýyr ótýinde ımmýndyq júıeni basatyn dárilik preparattarmen emdeý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nReaktıvtik artrıt birneshe aptada ótýi múmkin, biraq, birneshe aıǵa da sozylýy múmkin. Naýqastardyń jartysynda belgili bir ýaqyt ishinde aýrýdyń sımptomdary qaıtadan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda aýrý júrektiń jumysyndaǵy aýytqýǵa jáne júrektiń aortalyq qaqpaqshasynyń zaqymdanýyna aparýy múmkin.  \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nOsy aýrýdyń sımptomdarynyń paıda bolýyn baıqasańyz, medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nReaktıvti artrıtti týyndatatyn ınfektsııalardy boldyrmas úshin qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nReıter Sındromy; ınfektsııadan keıingi artrıt.','student_k',104,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1097,'','Revmatoıdtyq artrıt','','','qz','s','',0,'',6809,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533107100,1564643100,1533107651,'Revmatoıddyq artrıt (RA) – býyndaǵy qabynýdy jáne aýyrsynýdy týyndatatyn aýtoımmýndyq aýrý. Ol deneniń basqa da bólikterin zaqymdaýy múmkin, mysaly, júrek pen ókpeniń qabyqshasyn.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Revmatoıdtyq artrıt degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Revmatoıdtyq artrıttiń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Revmatoıdtyq artrıtke shaldyǵý týraly qalaı bilýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dáriger revmatoıdtyq artrıtti qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Revmatoıdtyq artrıt qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Revmatoıdtyq artrıtten jazylýǵa bolady ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Revmatoıdtyq artrıt bolsa, naýqas ózine qandaı kútim jasaı alady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Revmatoıdtyq artrıtte taǵy qandaı máseleler týyndaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qoıylýy múmkin suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Revmatoıdtyq artrıt degenimiz ne?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"206\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nRevmatoıddyq artrıt (RA) – býyndaǵy qabynýdy jáne aýyrsynýdy týyndatatyn aýtoımmýndyq aýrý. Ol deneniń basqa da bólikterin zaqymdaýy múmkin, mysaly, júrek pen ókpeniń qabyqshasyn.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Revmatoıdtyq artrıttiń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nRevmatoıdtyq artrıtte tómendegi sımptomdardyń biri bolýy múmkin:\r\n\r\n* Býyndardyń aýyrsynýy jáne isinýi, ásirese, qoldyń, aıaqtyń, tizeniń.\r\n* Býyndardyń qozǵalýynyń shektelýi\r\n* Zaqymdanǵan býyndardyń áreń qozǵalýy jáne aýyrsynýy (ásirese, uıqydan keıin)\r\n* Qyzba\r\n* Qoldyń qyzarýy, isinýi\r\n* Sharshaý\r\n* Býynǵa jaqyn teri astyndaǵy qatty tómpeshikterdiń paıda bolýy (revmatoıdtyq túıinder)\r\n* Tábetti joǵaltý.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Revmatoıdtyq artrıtke shaldyǵý týraly qalaı bilýge bolady?__\r\n\r\nQoldyń, bilektiń, aıaqtyń ushy men tizeniń býyndary, ádette, derttik úrdiske aldymen ushyraıdy. Revmatoıdtyq artrıt, ádette, deneniń eki jaǵyndaǵy birneshe býyndy qatar qamtıdy. Mysaly, eki bilektiń de aýyrsynýyn jáne qozǵala almaýyn sezinýińiz múmkin. Ýaqyt óte kele úrdiske iri býyndar da ushyraıdy, mysaly, ıektiń, ıyqtyń, jáne jambastyń.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dáriger revmatoıdtyq artrıtti qalaı anyqtaıdy?__\r\nDáriger sımptomdar týraly surastyryp, medıtsınalyq tekserýdi júrgizedi. Aýrýdy naqtylaý úshin ol qan taldaýyn, býyndyq suıyqtyqtyń taldaýyn (aýyrsynýdyń basqa sebepterin eskerý úshin zertteý), rentgen taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Revmatoıdtyq artrıt qalaı emdeledi?__\r\n\r\nNaýqas ózin sezinýdi jaqsartý úshin qabynýdy azaıtatyn (aspırın, ıbýprofen), nemese aýyrsynýdy jeńildetetin (atsetamınofen) dárilik preparattardy qabyldaýyna bolady. Bul preparattar  retseptsiz bosatylady. Emdeýshi dáriger qabynýǵa qarsy steroıdtyq emes preparattardy taǵaıyndaıdy (NPVP). Bul dáriler aýyrsyný men isinýdi azaıtady, biraq, býynnyń zaqymdanýyn báseńdetpeıdi. Bul dáriler oryndy qoldanylýy tıis. Preparattyń qozǵalý úshin ózińizdi jaqsy seziný úshin jetkilikti bolatyn mólsherlemesin ǵana qabyldaý qajet. Tym kóp mólsherin qabyldaý janama áserleriniń paıda bolý qaýpin attyrady.\r\n\r\nImmýndyq júıeniń jumysyn retteıtin (ımmýnodepressanttar) dáriler de aýrýmen kúresýge qoldanylady. Revmatoıdtyq artrıt kezinde ımmýndyq júıeniń jumysy buzylady. Atalǵan preparattar ony qalpyna keltiredi. Degenmen, bul dáriler organızmniń ımmýndyq júıesiniń ınfektsııaǵa jaýapty serpinin azaıtýy múmkin.\r\n\r\nEger derttik úrdiste býyndardyń az sany qamtylsa, dáriger steroıdtardy (mysaly, prednızolondy) taǵaıyndaıdy. Olar aýyrsyný men isinýdi azaıtady, býyndardyń zaqymdaný úrdisin báseńdetedi, biraq, olar qysqa ýaqyt ishinde ǵana qoldanylýy múmkin. Steroıdtar uzaq qabyldanǵan saıyn (aılar nemese jyldar), tıimdiligi azaıady. Olar túsiniksiz kógerý,súıektiń juqarýy, katarakta jáne dıabet sekildi janama áserdi týyndatýy múmkin.\r\n\r\nAntırevmatıkalyq  dárilik preparattar revmatoıdtyq artrıtpen kúreste kómektese alady. eger bul preparattardy qabyldaý erte bastalsa, olar býyndardyń zaqymdanýyn azaıta alady. Bul dáriler baıaý áreket etedi, ózińizdi jaqsy sezingenge deıin birneshe apta ótýi múmkin. Dáriger qan taldaýyn jasap, bul dárilerdiń siz úshin qaýipsiz ekendigin anyqtaıdy. Bul dárilerdiń keıbirin júktilik kezinde qabyldaýǵa bolmaıdy. Antırevmatıkalyq  dárilik preparattardy taǵaıyndaý aldynda dáriger júktilikten qorǵaný sharalary týraly aıtady.\r\n\r\nDárilik  preparattar arqyly revmatoıdtyq artrıtti emdeýdiń áseri bolmasa, operatıvtik emdeý usynylýy múmkin. Operatsııa býyndardyń qozǵalýyn qalpyna keltirip, aýyrsynýdy jeńildetip, aýrýǵa baılanysty bolǵan deformatsııany túzetýge kómektesedi. Dárigermen operatsııanyń artyqshylyǵy men qaýipteri týraly keńesińiz.\r\n\r\nDárigermen revmatoıdtyq artrıtty emdeýdiń barlyq nusqalary týraly keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Revmatoıdtyq artrıtten jazylýǵa bolady ma?__\r\n\r\nRevmatoıdtyq artrıt – ómir boıy sozylatyn aýrý. Keıde sáıkes emdelgende sımptomdary birshama ýaqytqa joıylady, biraq, olar, ádette, qaıta oralady. Sımptomdar qaıtalanysymen birden dárigerge kóriný mańyzdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Revmatoıdtyq artrıt bolsa, naýqas ózine qandaı kútim jasaı alady?__\r\n\r\nUdaıy, jeńil jattyǵýlar býyndardyń mańaıyndaǵy bulshyq etterdi nyǵaıtyp, sharshaýdy basa alady. Jattyǵýdy  bastaý úshin sý-aerobıkasy jáne júrý qolaıly. Jattyǵý kezinde saý býynda aýyrsynýdy sezinseńiz toqtańyz. Eger aýyrsyný ótpese, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nSalmaq azaıtý jáne emdám qadaǵalaý da revmatoıdtyq artrıtte kómektesedi.  \r\n\r\nZaqymdanǵan býynǵa júktemeni azaıtý úshin arnaıy qural-jabdyqty qoldanýǵa bolady, olar sizdiń kúndelikti tirshiligińizde kómektesedi. Qysyp ustaıtyn qural-jabdyqtar bıik ornalasqan nárselerdi alýǵa kómektesedi. Taıanatyn taıaq júrýdi jeńildetedi.  Dárigerden kúndelikti tirshiligińizde kómektesetin qural-jabdyqtar týraly surastyryńyz.\r\n\r\nAýyrsynýdy jeńildetý úshin aýyratyn býynǵa jylý nemese sýyq basý qajet. Jylý shıryqqan bulshyq etti bosańsytady, al sýyq aýyrsynýdy basady. Býynǵa jylýmen áser etýdiń eń ońaı tásili – 15 mınýttyq ystyq dýsh nemese vanna qabyldaý. Sýyq komprester nemese salqyn sý basý – sýyqty qoldanýdyń tıimdi tásilderi. Qan aınalymy nashar bolsa, bul ádisterdi qoldanýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nNaýqas ne isteı alady?\r\n\r\n* Udaıy jattyǵý jasańyz\r\n* Salmaq azaıtý boıynsha sharalardy qabyldańyz\r\n* Emdámdi qadaǵalańyz\r\n* Jylýdy qoldanyp, aýyrsyný men qozǵala almaýdy azaıtýǵa bolady (ystyq dýsh nemese jylytqysh-qalta).\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Revmatoıdtyq artrıtte taǵy qandaı máseleler týyndaıdy?__\r\n\r\nRevmatoıdtyq artrıt densaýlyqqa qatysty basqa máselelerge aparýy múmkin. Ýaqyt óte kele qoldyń deformatsııasy paıda bolýy múmkin. Ókpede jáne júrekte máseleler paıda bolýy múmkin. Jańa sımptomdardy baıqasańyz nemese densaýlyqqa qatysty máseleler bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME} \r\n__Dárigerge qoıylýy múmkin suraqtar__\r\n\r\n* Revmatoıdtyq  artrıt qalaı emdeledi?\r\n* Býyndaǵy isiný men aýyrsynýdy azaıtý úshin qandaı shara qabyldaýǵa bolady?\r\n* Revmatoıdtyq  artrıttiń paıda bolý sebebi nede?\r\n* Qandaı dárilik preparattar bul aýrýdy emdeıdi?\r\n* Sımptomdar qaıtalansa, ne isteý qajet?','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1098,'','Reıno aýrýy','','','qz','s','',0,'',6121,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533107640,1564643640,1533108021,'Reıno fenomeni – qantamyrlarynyń, kóbinese, qoldyń saýsaqtaryndaǵy jáne aıaqtyń baqaılaryndaǵy tamyrlardyń zaqymdanatyn aýrýy. Bul kezde qantamyrlary tarylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Reıno fenomeni kimde paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Reıno fenomeniniń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Reıno fenomeniniń  alǵashqy jáne ekinshi rettegi túrleriniń aıyrmashylyǵy nede__{ALINK}?\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dáriger Reıno fenomenin qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Reıno fenomenin emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dári-dármeksiz emdeý jáne ózdiginshe kómek sharalary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dári-dármekpen emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nReıno fenomeni – qantamyrlarynyń, kóbinese, qoldyń saýsaqtaryndaǵy jáne aıaqtyń baqaılaryndaǵy tamyrlardyń zaqymdanatyn aýrýy. Bul kezde qantamyrlary tarylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Reıno fenomeni kimde paıda bolady?__\r\n\r\nReıno fenomen  barlyq jasta kezdesýi múmkin. Bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýy jıi kezdesedi. Biraq, qosymsha tekseristerdi júrgizý qajet.\r\n\r\nAýrýdyń alǵashqy túri kóp kezdesedi. Bul ádette, 15-25 jas aralyǵynda bastalady. Aýrý sýyq jerde turatyn adamdar arasynda keń taralǵan.\r\n\r\nAýrýdyń ekinshi rettegi túri 35-40 jas aralyǵynda bastalady. Sklerodermııa, Shegren sındromy jáne júıelik qyzyljegi sekildi dáneker tininiń aýrýlaryna shaldyqqan adamdarda jıi kezdesedi. Basqa múmkin sebepterine jatatyndar:\r\n\r\n·         Týnneldik sındrom, bul kezde bilektiń nervteri zaqymdanady\r\n\r\n·         Qantamyrlarynyń aýrýlary\r\n\r\n·         Areterıaldyq gıpertenzııany, bas saqınasyn nemese qaterli isikti emdeýde qoldanylatyn keıbir dári-dármektik preparattar\r\n\r\n·         Sýyq tııýdi emdeıtin keıbir preparattar\r\n\r\n·         Keıbir esirtkiler\r\n\r\nAýrýdyń ekinshi rettegi túri kelesi adamdarda kezdesýi asa yqtımal:\r\n\r\n·         Kásibi belgili bir hımııalyq zattektermen baılanysty adamdar\r\n\r\n·         Jumysynda vıbratsııalyq aspaptardy, mysaly, ken ornyndaǵy balǵalardy qoldanatyn adamdar.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Reıno fenomeniniń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nSýyq aýa raıynda organızm teridegi qan aınalymyn báseńdete otyryp, jylýdy saqtaıdy. Bul qan tamyrlarynyń tarylýy arqyly júzege asyrylady.            \r\n\r\nReıno fenomeninde oragızmniń sýyqqa nemese kúızeliske serpini saý adamdarǵa qaraǵanda kúshtirek bolady. Bul kezde qantamyrlary ádettegiden tezirek tarylady. Bul «ustama» túrinde bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"207\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nUstama kezinde qoldyń saýsaqtary men aıaqtyń baqaılarynyń túsi ózgerýi múmkin. Olar aq, kók nemese qyzyl tús alýy múmkin. Qan aınalymynyń báseńdeýi saldarynan saýsaqtar sýyq bolyp seziledi, jáne uıyp qalýy baıqalady. Ustama ótkennen keıin qan aǵymy qalpyna keledi, saýsaqtarda shanshý nemese tamyrdyń soǵýy seziledi. Qan aǵymynyń tolyq rettelýi, ádette, deneniń barlyq sýyq bólikteri jylyǵannan keıin 15 mınýttan soń oryn alady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Reıno fenomeniniń  alǵashqy  jáne ekinshi rettegi  túrleriniń aıyrmashylyǵy  nede?__\r\n\r\nReıno fenomeniniń alǵashqy túriniń kórinisteri asa biline bermeıtindikten, adamdar ony emdeýge qajettilikti sezinbeıdi.\r\n\r\nReıno fenomeniniń einshi rettegi túri kúrdelirek bolady. Bul túri qoldyń saýsaqtary men aıaqtyń baqaılaryna qan kelýi azaıýynyń saldarynan paıda bolady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dáriger Reıno fenomenin  qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nReıno sındromyn anyqtaý qıyn emes. Qıynǵa túsetini – adamda bul aýrýdyń qaı túri bolýyn anyqtaý.\r\n\r\nAýrýdyń túrin anyqtaý úshin dárigerge aýrýdyń tolyq tarıhyn anyqtaý qajet, sondaı-aq, kelesideı tekseristerdi ótkizý qajet:\r\n\r\n·         Qan taldaýy\r\n\r\n·         Tyrnaq uıasynyń mıkroskopııasy\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Reıno fenomenin emdeý__\r\n\r\nEmdeý baǵyttalady:\r\n\r\n·         Ustamalar sanyn azaıtýǵa\r\n\r\n·         Aýrýdyń ustamalaryn jeńildetýge\r\n\r\n·         Tinderdiń zaqymdanýynyń aldyn alýǵa\r\n\r\n·         Qoldyń saýsaqtary men aıaqtyń baqaılaryn joǵaltýdyń aldyn alýǵa\r\n\r\nReıno fenomeniniń alǵashqy túrinde tinderdiń zaqymdanýy bolmaıdy, sondyqtan, aldymen, aýrýdy dári-dármeksiz emdeý ádisteri qoldanylady. Dárini qoldaný ádisteri Reıno fenomeniniń ekinshi rettegi túrinde keń taralǵan.\r\n\r\nReıno sındromynyń aýyr jaǵdaılary oıyq jaraǵa nemese gangrenaǵa (tinderdiń tirshiligin joıýy) aparýy múmkin. Bul oıyq jaralar aýyrsynady jáne emdeýi qıynǵa túsedi. Oıyq jaralar jáne tinderdiń kúrdeli zaqymdanýy paıda bolsa, ıaǵnı, aýrýdyń aýyr barysynda operatıvtik emdeý usynylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dári-dármeksiz emdeý  jáne  ózdiginshe  kómek sharalary__\r\n\r\nAýrýdyń ustamasynyń uzaqtyǵy men aýyrlyǵyn azaıtýǵa baǵyttalǵan sharalar:\r\n\r\n·         Qol-aıaqty qurǵaq túrde, jyly kúıde ustaý qajet.\r\n\r\n·         Qol-aıaqty jyly sýda jylytý qajet.\r\n\r\n·         Jeldetkishterden alshaq bolý qajet.\r\n\r\n·         Muzdaǵan nemese sýyq taǵamdy ustaǵanda qolǵap kııý qajet.\r\n\r\n·         Sýyq aýa raıynda jyly, bos turatyn kıimdi jáne bas kıimin kııý qajet.\r\n\r\n·         Arnaıy jylytqyshtardy, mysaly, shaǵyn jyly qalta tárizdi, qaltada qolǵaptyń nemese aıaq kıimniń ishinde ustap, qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n·         Sýyq aýa raıynda dene jattyǵýyn dalada oryndaý úshin dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\n·         Temeki shegýge bolmaıdy.\r\n\r\n·         Aýrýdyń sımptomdaryn ýshyqtyratyn dárilik preparattardy qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\n·         Kúızelisti baqylaýǵa alý qajet.\r\n\r\n·         Dene jattyǵýlarymen udaıy aınalysý qajet.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         Naýqasty aýrýdyń ustamalary mazalaıtyn bolsa.\r\n\r\n·         Naýqastyń ózine kútim jasaý týraly suraqtary bolsa.\r\n\r\n·         Ustamalar tek deneniń bir jaǵynda bolsa.\r\n\r\n·          Qoldyń saýsaqtary men aıaqtyń baqaılarynda oıyq jaralar bolsa.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dári-dármekpen  emdeý__\r\n\r\nReıno sındromyna shaldyqqan adamdardy emdeý túrleri:\r\n\r\n·         Arterıaldyq qysymdy baqylaıtyn dárilik preparattarmen\r\n\r\n·         Qan tamyrlaryn keńeıtetin dárilermen (vazodılatatorlar). Olar saýsaqtar men baqaılardaǵy oıyq jaralardy emdeý úshin de qoldanylady.\r\n\r\nEger qan aǵymy qalpyna kelmese, saýsaqty nemese baqaıdy joǵaltý qaýpi paıda bolady, sondyqtan, basqa preparattardy taǵaıyndaý qajet.\r\n\r\nJúkti áıelderge atalǵan dárilerdi qabyldaýǵa bolmaıdy. Júktilik kezinde keıde Reıno fenomeni jeńil ótedi nemese joıylady. ','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1099,'','Rozeola (qyzǵylt daq)','','','qz','s','',0,'',3499,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533108000,1564644000,1533108395,'Rozeola - bul vırýstyq ınfektsııa, ádette, emshek emetin jáne jas sábılerde kezdesedi. Qyzǵylt-qyzyl bóritkenmen jáne joǵary temperatýramen sıpattalady. Rozeola – bul qyzamyq emes; bul aýrýlardyń arasynda sál aıyrmashylyq bar. Rozeola qaýipti emes, sımptomatıkalyqtan basqa emdeýdi qajet etpeıdi, tez ýaqytta ózdiginshe ótedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nRozeola - bul vırýstyq ınfektsııa, ádette, emshek emetin jáne jas sábılerde kezdesedi. Qyzǵylt-qyzyl bóritkenmen jáne joǵary temperatýramen sıpattalady. Rozeola – bul qyzamyq emes; bul aýrýlardyń arasynda sál aıyrmashylyq bar. Rozeola qaýipti emes, sımptomatıkalyqtan basqa emdeýdi qajet etpeıdi, tez ýaqytta ózdiginshe ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nRozeola 3 aılyqtan bastap 4 jasqa deıingi sábılerde jıi kezdesedi, kóbinese, 6 aılyqtan bastap 1 jasqa deıingi sábılerdi zaqymdaıdy.\r\n\r\nVırýstyń qozdyrǵyshy – adamnyń 6 tıpti gerpes vırýsy (HHV-6). Biraq, basqa vırýstyq aýrýlarda da uqsas sımptomdary paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nJuqpalaný men sımptomdardyń paıda bolýynyń arasyndaǵy ýaqyt  (ınkýbatsııalyq kezeń) : 5-15 kún.\r\n\r\nAlǵashqy  sımptomdary:\r\n\r\n•        Kózdiń qyzarýy\r\n\r\n•        Jalpy álsizdik, jylaýqorlyq\r\n\r\n•        Murynnyń aǵýy\r\n\r\n•        Kómeıdiń aýyrsynýy\r\n\r\n•        Temperatýra tez joǵarylap, 40°S deıin jetýi múmkin, 3 - 7 kún boıy bolady.\r\n\r\nAýrý bastalǵannan keıin 2-4 kún ótkende temperatýra túsip, bóritken paıda bolady. Bóritken, ádette:\r\n\r\n•        Denede paıda bolady, odan keıin qol-aıaqqa, moıynǵa jáne betke kóshedi\r\n\r\n•        Qyzǵylt nemese qyzǵylt –qyzyl tústi\r\n\r\n•        Teriniń ústinde sál kóterilip turǵan shaǵyn oıyq jaralary bar, \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"212\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Rozeola úshin qyzǵylt, tegis nemese teriniń ústinde sál kóterilip turǵan,  dıametri 2 -3 mm bolatyn bóritkender bar.\'\'\r\n\r\nBóritken birneshe saǵattan 2-3 kúnge deıin sozylady. Bul aýrý kezinde, ádette, qyshý bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger balany qarap, aýrýdyń syrqatnamasyn suraıdy. Qaraǵan kezde moıynnyń, qulaqtyń (artqy) lımfa túıinderiniń ulǵaıýy baıqalady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nRozeolany telimdi emdeý túrleri joq. Aýrý, ádette, ózdiginshe, asqynýsyz ótedi.\r\n\r\nAtsetamınofen nemese Ibýprofen tobynyń qabynýǵa qarsy dárileri, sondaı-aq, sýyq sýǵa salynǵan gýbkamen ysqylaý temperatýrany túsirýge yqpal etýi múmkin. Temperatýra artqanda keıbir balalarda qurysý paıda bolady. Bul jaǵdaıda jedel medıtsınalyq járdemdi shaqyrý nemese jaqyn jerdegi medıtsınalyq kómek kórsetý ornyna habarlasý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n•        Aseptıkalyq menıngıt (sırek jaǵdaıda)\r\n\r\n•        Entsefalıt (sırek jaǵdaıda)\r\n\r\n•        Qyzba kezinde qurysý.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq járdemge júginińiz, eger:\r\n\r\n•        Joǵary temperatýra, qabynýǵa qarsy qyzý túsiretin preparattardy (atsetomınofen nemese ıbýprofen) jáne sýyq kompressti qoldanýdan túspeıtin bolsa\r\n\r\n•        Jalpy jaǵdaıdyń nasharlaýy\r\n\r\n•        Álsizdik, nashar seziný, jylaýqorlyq.\r\n\r\nQurysý paıda bolsa, shuǵyl túrde jedel medıtsınalyq járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nQoldy muqııat jýý jáne jeke gıgıenany qadaǵalaý rozeolany týyndatqan vırýstardyń taralýynyń aldyn alady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKenet ekzantema; Altynshy aýrý.','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1100,'','Salmaq jetkiliksizdigi jáne jetkiliksiz tamaqtaný','','','qz','s','',0,'',1142,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533108420,1564644420,1533108623,'Taǵam adamnyń saý bolýy úshin qajetti qorektik zattekter men energııamen qamtamasyz etedi. Eger qorektik zattekter – aqýyzdar, kómirsýlar, maılar, dárýmender men mıneraldardy jetkiliksiz almaıtyn bolsańyz – salmaq jetkiliksizdigi paıda bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTaǵam adamnyń saý bolýy úshin qajetti qorektik zattekter men energııamen qamtamasyz etedi. Eger qorektik zattekter – aqýyzdar, kómirsýlar, maılar, dárýmender men mıneraldardy jetkiliksiz almaıtyn bolsańyz – salmaq jetkiliksizdigi paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSalmaq  jetkiliksizdiginiń sebepteri:\r\n\r\n* Ratsıonyńyzdaǵy naqty qorektik zattekterdiń bolmaýy. Bir dárýmenniń bolmaýynyń ózi tamaqtanýdyń jetkiliksizdigine aparady.\r\n* Úılesimsiz tamaqtaný\r\n* Malabsorbtsııa  sındromy (sińýdiń buzylysy) jáne qaterli isik sekildi keıbir aýrýlar.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nTamaqtaný jetkiliksizdigine sharshaý, bas aınalýy jáne salmaq joǵaltý jatady. Keıde sımptomdary bolmaıdy. Máseleniń sebebin anyqtaý úshin dáriger qan taldaýyn jasap, tamaqtanýdy baǵalaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý jetispeıtin qorektik zattekterdi tolyqtyrýǵa jáne negizgi aýrýdy emdeýge súıenedi.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1101,'','Salpıngıt','','','qz','s','',0,'',6434,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533108600,1564644600,1533108891,'Salpıngıt nemese Adneksıt – áıelderdiń jambas qýysyndaǵy aǵzalardyń – jatyrdyń, jatyr tútiginiń, analyq bezderdiń qabyný aýrýlarynyń bir túri.','Salpıngıt nemese Adneksıt – áıelderdiń jambas qýysyndaǵy aǵzalardyń – jatyrdyń, jatyr tútiginiń, analyq bezderdiń qabyný aýrýlarynyń bir túri.\r\n\r\n__Áıelderdiń jynystyq aǵzalary (nemese jambas qýysyndaǵy aǵzalar)__\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"195\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\nJambas  qýysyndaǵy áıelderdiń jynystyq aǵzalaryna jatyr, jatyr tútigi, analyq bezder jatady.\r\n\r\nJatyr - uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  qýyq pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyr moınynan joǵary atalady ornalasqan keń bóligi – jatyrdyń denesi atalady.  Aǵzanyń kúmbez tárizdi bóligi - jatyrdyń túbi. Jatyrdyń tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵasy eki qabattan turady. Ishki qabaty – endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etinen – mıometrııden turady. Bala órbitý jasyndaǵy áıelderde aı saıyn endometrıı qalyńdaıdy, bul jatyrdyń júktilikke daıyndalýymen baılanysty. Júktilik bolmasa, endometrııdiń qalyń qabaty ajyrap, inshek (qynap) arqyly qanmen syrtqa shyǵady. Bul kórinis – etekkir (menstrýatsııa) atalady.\r\n\r\n__Salpıngıttiń paıda bolý sebepteri__\r\n\r\nÁıelder aǵzalarynyń qabyný aýrýlary (ÁAQA) bakterııalar inshekten nemese jatyrdyń\r\n\r\nmoınynan jatyrdyń qýysyna, jatyr tútikterine , analyq bezderge, jambas qýysyna jyljyǵanda paıda bolady. kóbinese, bul aýrýlar hlamıdıoz jáne gonoreıany týyndatatyn bakterııalarǵa baılanysty.  Bul jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI). JJBI juǵýynyń keń taralǵan joly – JJBI juqtyrǵan adammen qorǵalmaǵan jynystyq qatynasta bolý.\r\n\r\nBakterııa adam organızmine hırýrgııalyq sharalardan nemese kelesi jaǵdaılarda da túsýi múmkin:\r\n\r\n·    bosaný barysynda\r\n\r\n·    Endometrııdiń bıopsııasy\r\n\r\n·    jatyr ishilik quraldy engizý (VMS)\r\n\r\n·    Terapııalyq nemese jasandy: júktilikti úzý\r\n\r\n__JJBI paıda bolý qaýip artady, eger:__\r\n\r\n·    gonoreıaǵa nemese hlamıdıozǵa shaldyqqan jynystyq seriktes bolsa\r\n\r\n·    birneshe jynystyq seriktes bolsa\r\n\r\n·    buryn JJBI juqqan kezderi bolsa\r\n\r\n·    jatyr ishilik spıral jaqynda qoıylsa\r\n\r\n·    jasóspirimdik shaqta jynystyq belsendilik bolsa\r\n\r\n·    JJBI sımptomdary bar.\r\n\r\n__ JJBI keń taralǵan sımptomdary:__\r\n\r\n·    dene temperatýrasynyń artýy (turaqty emes sımptom, paıda bolyp, joıylady)\r\n\r\n·    jambas qýysy aýmaǵynda, ishtiń tómengi tusynda, keıde arqadaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·    inshekten basqa tústi, qurylymdy, nemese ıisti bólindi shyǵýy.\r\n\r\n__Áıelder aǵzalarynyń qabyný aýrýlarynda paıda bolatyn basqa sımptomdar:__\r\n\r\n·     jynystyq qatynastan keıin qan ketýi\r\n\r\n·     qaltyraý\r\n\r\n·     sharshaý\r\n\r\n·     jıi jáne aýyrsynatyn nesep júrýi\r\n\r\n·     etekkir kezindegi aýyrsynýdyń kúsheıýi \r\n\r\n·     qanmen bólindi, etekkirdiń qalypty bolmaýy\r\n\r\n            ·     tábettiń bolmaýy  \r\n\r\n·     júrek aınýy, keıde qusýmen\r\n\r\n·     etekkirdiń kelmeýi\r\n\r\n·     aýyrsynatyn jynystyq qatynas.\r\n\r\neskertý: JJBI sımptomsyz paıda bolýy múmkin. Jatyrdan tys júktilik, nemese bedeýlikke shaldyqqan áıelder kóbinese  áıelder aǵzalarynyń jasyryn qabyný aýrýlaryna shaldyqqan, jáne olar kóbinese, hlamıdııalyq ınfektsııadan týyndaǵan.\r\n\r\n__Tekserý__\r\n\r\nNaýqas ish qýysy aýmaǵynda shıryǵý nemese temperatýranyń artýyn sezinýi múmkin. Jambas qýysy aýmaǵyn tekserý kelesi aýrýlardyń belgilerin kórsetýi múmkin: \r\n\r\n·    jatyr moıny jeńil qantalaıdy\r\n\r\n·    jatyr moınynan bólindiler\r\n\r\n·    jatyr moınyn qozǵaǵanda aýyrsyný\r\n\r\n·    jatyrda nemese analyq bezdegi shıryǵý.\r\n\r\n__JJBI anyqtaý úshin kelesi zerthanalyq taldaýlar ótkiziledi:__\r\n\r\n·     C-reaktıvti aqýyzǵa taldaý\r\n\r\n·     erıtrotsıtter shógý jyldamdyǵyna taldaý \r\n\r\n·     leıkotsıtter  mólsherine taldaý. \r\n\r\n__Basqa taldaý túrleri:__\r\n\r\n·      inshek pen jatyr moınyn gonoreıa taıaqshalaryna, hlamıdııalarǵa jáne JJBI basqa qozdyrǵyshtaryna tekserý.\r\n\r\n·      ÁAQA sımptomdarynyń paıda bolýynyń appendıtsıt nemese júktilik sekildi basqa sebepterin anyqtaý úshin jambas qýysy aǵzalarynyń ýltradybystyq zertteýin nemese kompıýterlik tomografııasyn júrgizý. Bul zertteýler jatyr tútigi men analyq bezderdiń mańaıyndaǵy ınfektsııa oshaǵyn nemese   abstsesti izdeý úshin de qoldanylady. (ÝZT, tomografııa jáne basqa tekserý tásilderi týraly osy jerden oqýǵa bolady)\r\n\r\n·      qan  sarysýyndaǵy     horıondyq gonadotropın mólsherine taldaý (júktilikke test).\r\n\r\n__Emdeý tásilderi__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda dáriger naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndaıdy, taldaý nátıjelerinen buryn.\r\n\r\nEger JJBI jeńil túri dıagnozy qoıylsa, ádette, naýqasqa antıbıotık egiledi, ári qaraı antıbıotıkti tabletka túrinde eki apta boıy ishý taǵaıyndalady jáne naýqas úıine qaıtarylady. Preparat ishý kezinde dárigerdiń udaıy keńesi qajet.\r\n\r\nÁıel aǵzalary qabyný aýrýlarynyń aýyr jaǵdaılarynda aýrýhanaǵa jatý qajet bolady. bul jaǵdaıda antıbıotıkter  vena arqyly engiziledi, keıinnen tabletka túrinde jalǵasady. Antıbıotıktiń túri ınfektsııanyń túrine baılanysty. Alýan túrli antıbıotıkter mundaı ınfektsııanyń túrlerine qoldanylady. Olardyń keıbiri júkti áıelderge qaýipsiz.\r\n\r\nJynystyq seriktester de emdelýi tıis, qaıta juǵýdy boldyrmas úshin. Antıbıotıktermen emdelý kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný qajet. JJBI asa aýyr jaǵdaıynda antıbıotıkter kómektespese, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady.\r\n\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nÁıel aǵzalary qabyný aýrýlarynyń ınfektsııalary jambas qýysy aǵzalarynda tyrtyq túzilýine aparýy múmkin, olardyń asqynýlary:\r\n\r\n·     jambas qýysyndaǵy   sozylmaly aýyrsyný \r\n\r\n·     jatyrdan tys júktilik\r\n\r\n·     Bedeýlik.\r\n\r\n__Mamannyń kómegine júginińiz, eger:__\r\n\r\n·    JJBI  sımptomdary bolsa\r\n\r\n·    JJBI juqtyrdym dep oılasańyz\r\n\r\n·    JJBI emdeý nátıje bermese.\r\n\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAldyn alý sharalary:\r\n\r\n·         JJBI ýaqytyly emdeý\r\n\r\n·         Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý. JJBI aldyn alýdyń jalǵyz senimdi joly – jynystyq qatynasqa túspeý. Bir jynystyq seriktesi bolý da mundaı aýrýlardyń paıda bolý qaýpin azaıtady (monogamııa). Jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný qajet.\r\n\r\n·         JJBI udaıy test ótkizý arqyly Áıel aǵzalary qabyný aýrýlarynyń qaýpin azaıtýǵa bolady. seriktester jynystyq qatynastyń aldynda JJBI bolýyna testiden ótýine bolady.\r\n\r\n·         20-25 jastaǵy nemese oǵan jetpegen jastaǵy barlyq áıelder ár jyl saıyn tekserýden ótýi qajet, hlamıdıoz ben gonoreıa belgilerin anyqtaý úshin. Jańa jynystyq seriktes nemese seriktes birnesheý bolýynda JJBI taldaý tapsyrǵan jón. \r\n\r\nÁıel aǵzalary qabyný aýrýlarynyń basqa ataýlary\r\n\r\nSalpıngıt nemese Adneksıt.','student_k',69,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1102,'','Samaı-tómengi ıek sındromy','','','qz','s','',0,'',5909,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533108840,1564644840,1533109387,'Samaı-tómengi ıek sındromy nemese samaı-tómengi ıek býynynyń dısfýnktsııasy (qyzmetiniń buzylysy)  - samaı men tómengi ıekti qosatyn býynnyń durys qyzmet etpeýi.  \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__  \r\n      \r\nSamaı-tómengi ıek sındromy nemese samaı-tómengi ıek býynynyń dısfýnktsııasy (qyzmetiniń buzylysy)  - samaı men tómengi ıekti qosatyn býynnyń durys qyzmet etpeýi.                                                                                                    \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"215\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nCamaı-tómengi ıek býyny (STIB)\r\n\r\nSamaı -tómengi ıek býyny (STIB) – bassúıektiń samaı súıegi men tómengi ıektiń býyndasýynan turady.\r\n\r\n·         Ondaǵy qozǵalys úsh baǵytta bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Tómengi ıekti túsirý jáne kóterý (aýyzdy ashý, jabý).\r\n\r\n·         Tómengi ıektiń alǵa-artqa jyljýy.\r\n\r\n·         Tómengi ıektiń aınalýy – shaınaýdaǵy qıǵash qımyldar.\r\n\r\nSTIB – adam organızmindegi eń belsendi býyndardyń biri. Ol udaıy áreket etedi – sóılegende, tamaqty shaınap, jutqanda (mınýtyna 1-2 ret). \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"216\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSamaı -tómengi ıek býyny (STIB) dısfýnktsııasy damýynyń eń jıi sebebi – kúızelis. Sondaı-aq, keń taralǵan sebepteri - stomatologııalyq protsedýralar:\r\n\r\n·         Tis protezderiniń durys kelmeýi. Bul kezde býynnyń tiske jáne ıek bulshyq etine túsiretin júktemesi artady.\r\n\r\n·         Shaınaıtyn tistegi plombanyń durys qoıylmaýy STIB jumysynyń sımmetrııasyn buzǵandyqtan, bir jaqqa kóbirek júkteme túsedi, bul býyn dıskisiniń yǵysýyna aparyp, STIB dısfýnktsııasy sındromy damıdy.\r\n\r\n·         Naýqastardyń mamandardyń usynystaryn oryndamaýy.\r\n\r\n·         Stomatologta demalysqa úzilis jasamastan, uzaq bolý (3 jáne odan artyq saǵat).\r\n\r\nAýrýdyń basqa múmkin sebepteri:\r\n\r\n·         Tistúıistiń durys bolmaýy jáne basqa kóptegen sebepter.\r\n\r\n·         Tisti joǵaltýdan jáne olardyń joǵary úıkelisinen tistúıis bıiktiginiń tómendeýi.\r\n\r\n·         brýksızm (tisti eriksiz bettestirý jáne shyqyrlatý).\r\n\r\n·         Býyn jaraqaty.\r\n\r\n·         Sportpen aınalysqandaǵy artyq júktemeler.\r\n\r\n·       Keıbir gormonaldyq uryqtanýǵa qarsy quraldardy qabyldaý.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSTIB dısfýnktsııasy sındromynyń sımptomdary:\r\n\r\n* Tistegende jáne shaınaǵandaǵy jaısyzdyq\r\n* Aýyzdy ashyp, japqandaǵy «tyrs» etken dybys\r\n* Iek aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* Iekti qozǵalta almaý\r\n* Bet aýmaǵyndaǵy basylmaıtyn, syzdap aýyrsyný\r\n* Qulaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Bas aýyrýy\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nSTIB dısfýnktsııasy sındromynyń dıagnostıkasy úshin qoldanylady:\r\n\r\n·         rentgenografııa\r\n\r\n·         magnıttik-rezonanstyq tomografııa\r\n\r\n·         artroskopııa (býynnyń jaǵdaıyn shaǵyn tilikten artroskopty engizý arqyly anyqtaý)\r\n\r\nSTIB dısfýnktsııasy sındromynyń negizgi máselesi – kesh anyqtalýy. Bas aýrýyna nemese moıy bulshyq eti shıryǵýyna shaǵymdanyp, stomatologqa baratyndar az. Sondyqtan, joǵaryda keltirilgen sımptomdardyń birin baıqasańyz, stomatologqa, hırýrgqa nemese   ortopedke baryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSamaı -tómengi ıek býyny (STIB) dısfýnktsııasy sındromynyń tolyq saýyqtyratyn emdeý ádisi bolmaǵanymen, emdeýdiń \'\'__konservatıvtik__\'\' (hırýrgııalyq emes) ádisi arqyly damyǵan sımptomdardy aıtarlyqtaı azaıtýǵa bolady, ol tıimsiz bolsa emdeýdiń \'\'__operatıvtik__\'\'  ádisi bar.\r\n\r\n__Konservatıvtik ádister:__\r\n\r\n·         okklıýzııalyq shınalardy (plastmassadan jasandy ıek) qoldaný. Mundaı shınany naýqas tistiń túıisýi men tómengi ıektiń ornalasýy ózgergenge deıin ýaqytsha qoldanady. Bul ádis aýyrsynýdy basýǵa, STIB jáne shaınaý bulshyq etiniń dısfýnktsııasyn joıýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n·         Aýyrsynýdy basatyn emdeý: ádette,  analgetıkter (aspırın, paratsetamol men kodeınnen turady) jáne steroıdty emes (gormonaldyq emes) qabynýǵa qarsy quraldar qoldanylady. Preparatty ishý nemese egý arqyly qoldanǵanǵa qaraǵanda júktemeden keıin aýyrsyný bolsa, qabynýǵa qarsy steroıdty emes (gormonaldy emes) geldi applıkatsııa retinde qoldaný jaqsy kómektesedi.\r\n\r\n\'\'__Hırýrgııalyq emdeý__\'\'\r\n\r\nÁdette, hırýrgııalyq emdeý konservatıvtik emdeý kómektespegende qoldanylady. Alaıda, operatıvtik emdeý STIB dısfýnktsııasy máselesinen arylýǵa keıde kómektespeýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\n·        Kóptegen adamdarda sımptomdar az ýaqytqa paıda bolyp, birazdan keıin joǵalýy múmkin.\r\n\r\n·        Keıde  sımptomdar emdeýsiz de ótýi múmkin.\r\n\r\n·    Kóptegen jaǵdaıda, aýrý tolyǵymen emdelip jazylady. Alaıda, samaı -tómengi ıek býyny (STIB) dısfýnktsııasy sındromyna baılanysty aýyrsyný qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Bet aýmaǵyndaǵy sozylmaly aýyrsyný\r\n* Bastyń sozylmaly aýyrýy.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·         Aýyz ashqanda jáne tamaq ishkende qıyndyq bolsa.\r\n\r\n·         samaı -tómengi ıek býyny (STIB) dısfýnktsııasy sındromy artrıt sekildi kúrdeli máselege baılanysty bolýy múmkindigin este ustaý qajet!\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSTIB dısfýnktsııasy sındromynyń aldyn alý:\r\n\r\n·         tisti ýaqytyly jáne sapaly emdeý, protezin jasaý,\r\n\r\n·         tistúıisin túzetý,\r\n\r\n·         jaraqattan keıin dárigerge ýaqytyly kóriný. \r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001227.htm\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Alnara Kýdaıbergenova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Kýanysh Ormanov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1103,'','Sary aýrý','','','qz','s','',0,'',1828,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533109380,1564645380,1533109459,'Sary aýrý – túrli aýrýlardyń sımptomy: silemeı qabyqtyń, kózdiń aǵynyń jáne teriniń sarǵaıýy, olarda sary pıgmenttiń jınaqtalýyna baılanysty. ','__Sary aýrý__ – túrli aýrýlardyń sımptomy: silemeı qabyqtyń, kózdiń aǵynyń jáne teriniń sarǵaıýy, olarda sary pıgmenttiń jınaqtalýyna baılanysty. \r\n\r\n\'\'__Patofızıologııa__\'\'\r\n\r\n·         Sary aýrýdyń barlyq túrleriniń bir ortaq belgisi bar - gıperbılırýbınemııa, oǵan teriniń túsiniń aıqyndyǵy táýeldi: ashyq-lımondy reńkten qyzǵylt-sary jáne jasyldaý nemese záıtún-sary túske deıin.\r\n\r\n·         Teri men kózdiń aǵynyń sarǵaıýy bılırýbınniń mólsheri 26 mmol/l-den asqanda bastalady.\r\n\r\n·         Teriniń pıgmentke qanyǵýyna ýaqyt qajet: jalpy ót tútigin tájirıbelik baılaýda gıperbılırýbınemııa 24 saǵattan keıin artady, al teri 5-8 kúnnen keıin ǵana sarǵaıady.\r\n\r\n·         Bılırýbın Nb buzylysty erıtrotsıtterdiń ydyraýynda túziledi. Aldymen, aqýyzdy dene  - globın jáne temir quramdas gematın paıda bolady. Sońǵydan, temirdi bólý jáne gıdroksıldi topty qosý arqyly bılırýbın paıda bolady (onyń tikeleı emes fraktsııasy). \r\n\r\n·         Tikeleı emes bılırýbınniń túzilýi retıkýloendotelıaldyq júıede ótedi (kók baýyr, súıek kemigi, t.b.).\r\n\r\n·         Baýyr jasýshalary  tikeleı emes bılırýbındi glıýkýrondy qyshqyldarmen biriktiredi. Bul kezde túziletin bılırýbınniń tikeleı  fraktsııasy keıinnen ótpen birge bólinip shyǵady.\r\n\r\n·         Saý adamdarda qan sarysýynyń bılırýbıni negizinen, 20 mkmol/l aspaıtyn tikeleı emes fraktsııamen beriledi, al tikeleı bılırýbın az mólsherde bolady.\r\n\r\n·         Eger baýyr saý bolsa, jáne ót joldary ótimdi bolsa, qanda artyq jınalatyn bılırýbın (mysaly, erıtrotsıtterdiń kóp ydyraýynda) baýyr arqyly ishekke ótýmen joıylady.\r\n\r\n·         Ót joldarynyń bitelýinde nemese baýyrdyń zaqymdanýynda bılırýbın neseppen shyǵa bastaıdy jáne nesepti syra túsine boıaıdy, bul kezde nájis te tússizdenedi.\r\n\r\n·         Sebebine táýelsiz, sary aýrý barlyq aǵzalardyń zaqymdanýyna aparady, ásirese, baýyr men búırektiń. ','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1104,'','Saıahatshylardyń dıareıasy (ish ótýi)','','','qz','s','',0,'',6411,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533109440,1564645440,1533109656,'Saıahatshylardyń dıareıasy degenimiz ne?  Saıahatshylardyń dıareıasy – bul álemniń damýshy elderine saıahat shegetin damyǵan elderdiń adamdaryna tán másele. Saıahatshylardyń dıareıasynyń keıde aıqyn ataýlary bolady, mysaly: Montezýmanyń kegi, Delıılik ish, Túrik ish ótýi.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń joǵary qaýipti aýdandary – Afrıka, Azııa, Taıaý Shyǵys, Latyn Amerıkasynyń elderi. Tómen qaýipti elder: Soltústik Amerıkanyń, Ortalyq  Eýropa elderi, Avstralııa jáne Japonııa.','\'\'__Saıahatshylardyń dıareıasy degenimiz ne?  Saıahatshylardyń dıareıasy__\'\' – bul álemniń damýshy elderine saıahat shegetin damyǵan elderdiń adamdaryna tán másele. Saıahatshylardyń dıareıasynyń keıde aıqyn ataýlary bolady, mysaly: Montezýmanyń kegi, Delıılik ish, Túrik ish ótýi.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń joǵary qaýipti aýdandary – Afrıka, Azııa, Taıaý Shyǵys, Latyn Amerıkasynyń elderi. Tómen qaýipti elder: Soltústik Amerıkanyń, Ortalyq  Eýropa elderi, Avstralııa jáne Japonııa.\r\n\r\n\'\'__Saıahatshylardyń dıareıasynyń sebebi nede?__\'\' Saıahatshylardyń dıareıasyn ádette,  bakterıaldyq ınfektsııa týyndatady. Keń taralǵan sebebi – bakterııalar: ishek taıaqshasy (E. coli), kampılobakter, shıgellalar, salmonellalar.\r\n\r\nÁdette, dıareıany týyndatatyn bakterııalardyń kózderi – tolyq pisirilmegen nemese shıki taǵam ónimderi, zalaldanǵan taǵam ónimderi nemese sý (onyń ishinde, muz kýbıkteri de).\r\n\r\n\'\'__Saıahatshylardyń dıareıasynyń sımptomdary qandaı?__\'\' Saıahatshylardyń dıareıasy jeńilden kúshti túrge deıin bolady. kópshilik dıareıasy bar adamdarda birinshi eki aptada sımptomdary paıda bolady, kóbinese, damýshy elderdiń aýmaǵyna kelgennen keıin 2-3 kún ishinde. Sımptomdary:\r\n\r\n·         Ish ótýi. \r\n\r\n·         Ishtiń túıilip aýyrsynýy. \r\n\r\n·         Sýsyzdaný, jeńilden kúshti túrge deıin. \r\n\r\n·         Jalpy nashar seziný, júrek aınýy jáne qusý. \r\n\r\n·         Qaltyraý, qusý jáne qan, silemeı aralas nájis. Bul sımptomdar dıareıanyń aýyr túrin kórsetedi, bul sýsyzdanýǵa aparady. Sýsyzdanýdyń kez kelgen qabyldaıtyn dáriniń áreketine áser etýin eskerý qajet, mysaly, ishetin kontratseptıvter nemese bezgkekke qarsy dári-dármek.\r\n\r\n\'\'__Saıahatshylardyń dıareıasyn qalaı emdeý qajet?__\'\' Saıahatshylardyń dıareıasyn emdeý: sýsyzdanýdyń aldyn alý úshin suıyqtyq tutyný, peptobısmol jáne ımodıým sekildi dárilerdi qabyldaý, al keıde antıbıotık qabyldaý jáne kóktamyr arqyly eritindi engizý qajet bolady.\r\n\r\n·         Asqazanǵa tynyshtyq berý qajet. Birneshe  saǵat boıy  nemese jaǵdaıyńyz jaqsarǵanǵa deıin tamaq ishpeńiz. \r\n\r\n·         Bótelkedegi nemese qaınaǵan sýdan jıi shaǵyn jutyńyz; kepken tuzdy nannyń shaǵyn bólikterin jeýge bolady (qytyrlaq nandar nemese krekerler). \r\n\r\n·         Dúnıe júzilik densaýlyq saqtaý uıymy (DDU) usynǵan tuzdy eritindi – regıdrondy ishińiz. Mundaı tuzdy eritindiler kóptegen damýshy elderdiń dúkenderi men dárihanalarynda bolady. qaınaǵan nemese taza sýda bir pachkesin eritińiz, tuz ben sýdyń durys qatynasyna qatysty nusqaýlyqpen mindetti túrde tanysyńyz. Eritindini 12 saǵat boıy ishińiz (bólme temperatýrasynda saqtalsa), nemese 24 saǵat boıy  (eger tońazytqyshta saqtalsa). \r\n\r\n·         Qarapaıym, aıalaıtyn emdám ustanyńyz: qytyrlaq nan, kreker, kúrish, nan, kartop. Mundaı emdám dıareıanyń báseńdeýine yqpal etedi. Dıareıa ótkennen keıin qaıtadan ádettegi taǵamdy tutynýǵa bolady.\r\n\r\n2-jastaǵy nemese odan kishi balalar dıareıadan sýsyzdanýǵa erekshe beıim keledi. Eger balańyzda dıareıa bolsa:\r\n\r\n·         Balaǵa  regıdron eritindisin nemese Dúnıe júzilik densaýlyq saqtaý uıymy (DDU) usynǵan uqsas eritindilerdi, ádettegi tamaqqa qosymsha retinde berý qajet. Osyndaı tártipti balada dıareıa bitkenge deıin jalǵastyrý qajet. Eger bala suıyqtyqty juta almasa, eritindini qasyqpen berip kórińiz. \r\n\r\n·         Eger emshek emizetin bolsańyz, ádettegideı emizýdi jalǵastyryńyz. Jasandy qorektegi sábılerge laktozasyz qospany nemese laktozanyń mólsheri tómen qospany berý qajet. \r\n\r\n·         Balaǵa botqa, ıogýrt, kókónister men jemis berý qajet. \r\n\r\n·         Balada qan aralas ish ótýi, qyzba nemese uzaq qusý bolsa, dereý dáriger shaqyryńyz.  Balaǵa regıdratatsııalandyratyn suıyqtyq berýdi jalǵastyryńyz.\r\n\r\n\'\'__Dıareıadan dáriler.__\'\' pepto-bısmol jáne ımodıým sekildi dáriler dıareıany emdeýge kómektesedi. Eger aýrýdyń basqa belgileri bolmasa, mysaly, qyzba, ishtiń túıilip aýyrsynýy, nemese jaısyzdyq, qan aralas nájis bolmasa, osy dárilerdi qabyldańyz. Eger qyzba, qandy nájis nemese júrek aınýy bolsa, antıbıotıkter qabyldaı bastaý qajet. Dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń aldyn alýda jáne emdeýde tıimdilik kórsetken vısmýt sýbsalıtsılaty (mysaly, Pepto-Bısmol). Vısmýt sýbsalıtsılattary til men nájisti qara túske boıaýy múmkin. Oǵan mazasyzdaný qajet emes. Til qaraımas úshin Vısmýt sýbsalıtsılattaryn qabyldaǵannan keıin tis pen tildi shetkamen tazalaý qajet. Vısmýt sýbsalıtsılattary bezgekten qabyldanatyn dárilerdiń tıimdiligin tómendetýi múmkin, al  aspırınge qarsy kórsetimderi bar adamdarǵa ony úsh aptadan artyq qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nLoperamıd (mysaly, Imodıým) sekildi preparattardy ish ótýinen qabyldaýǵa bolady biraq, saıahatshylardyń dıareıasynan qabyldaýǵa bolmaıdy, sebebi, ımodıým ish qatýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Este ustańyz,__\'\' dıareıadan bolatyn sýsyzdaný basqa aýrýlardan qabyldaıtyn kez kelgen dáriniń tıimdiligine áser etýi múmkin. Eger qasyńyzdy 11 jastaǵy nemese odan kishi bala saıahattap júrse, jolda qandaı dári ishýge bolatyny jaıynda dárigerden surańyz.\r\n\r\n\'\'__Saıahatshylardyń dıareıasynyń qalaı aldyn alýǵa bolady? __\'\'Dıareıanyń aldyn alýdyń ońtaıly tásili – zalaldanǵan sý men taǵamdy tutynbaý. Taǵam týraly qoldanysta jaqsy ereje bar: ”eger tamaq qaınatylmaǵan, pisirilmegen nemese tazartylmaǵan bolsa, ony tutynbańyz». Shıki teńiz ónimderi jáne sút ónimderin tutynýda  bakterıaldyq zaqymdanýdyń qaýpi joǵary. Qurǵaq ónimder, mysaly, nan, nemese ózińiz tazartýǵa bolatyn jemister, tutynýda qaýipsiz.\r\n\r\nSaıahat kezinde jergilikti sýdy ishýden alshaq bolý qajet. Ishýge qaýipsiz sýsyndar:\r\n\r\n·         Sháı men kofe, qaınaǵan sýda demdelgen. \r\n\r\n·         Gazdalǵan bótelkedegi sý nemese shárbatty gazdalǵan sýsyndar. \r\n\r\n·         Bótelkedegi syra men sharap. \r\n\r\n·         Sondaı-aq, sýdy ishýge jaramdy etý úshin ony súzý jáne qaınatý qajet.\r\n\r\nSonymen qatar, zalaldanǵan sýmen jemister-kókónister, ydys jýylýy múmkin ekendigin, muz kýbıktaryna qoldanylý múmkindigin este ustaý qajet. Óńdelmegen sýmen tisti tazalaý da juqpalaný qaýpin arttyrady.\r\n\r\nSondaı-aq, kóshedegi saýda-sattyqtan alshaq bolý qajet, onda shybyndar nemese nashar tazalyq ónimderdiń zalaldaný qaýpin arttyrady. Ónimderdi ashyq bazarlarda satyp alǵan jaǵdaıda ony tamaqqa tutyný aldynda qaınatýdy, pisirýdi, tazartýdy qamtamasyz etý qajet.\r\n\r\nQoldy muqııat jýý ınfektsııalyq aýrýlardy taratýdyń aldyn alýda mańyzdy. Qoldy tazartylǵan sýmen jýý nemese spırttik salfetkamen/bakterııaǵa qarsy gelmen óńdeý – ınfektsııalyq aýrýdyń qaýpin azaıtýdyń jaqsy tásilderi.\r\n\r\nDárigerden saıahatqa dıareıadan qandaı antıbıotık alyp shyǵý qajettigin surańyz.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1105,'','Seboreıalyq dermatıt','','','qz','s','',0,'',4905,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533109620,1564645620,1533110053,'Seboreıalyq dermatıt – teriniń jıi kezdesetin, qabyný aýrýy. Bul kezde shashtyń túbindegi, bet pen qulaqtyń maı bezi jaqsy damyǵan bólikterinde aq-sary tustary bolady. olar ózgermegen nemese qyzarmaǵan tusta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n«Besik telpegi» - sábılerde seboreıalyq dermatıt kezindegi bastyń terisiniń zaqymdanýyn sıpattaıtyn termın.','{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n   {ANAME()}1{ANAME}            \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıt – teriniń jıi kezdesetin, qabyný aýrýy. Bul kezde shashtyń túbindegi, bet pen qulaqtyń maı bezi jaqsy damyǵan bólikterinde aq-sary tustary bolady. olar ózgermegen nemese qyzarmaǵan tusta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n«Besik telpegi» - sábılerde seboreıalyq dermatıt kezindegi bastyń terisiniń zaqymdanýyn sıpattaıtyn termın.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıttiń naqty sebebi belgisiz. Dárigerlerdiń oıynsha, ol birneshe sebeptiń birigýinen bolýy múmkin, gormonaldyq úılesimniń buzylýyn, ımmýndyq júıeniń álsireýin, qorektik zattekterdiń jetkiliksizdigin, nemese júıke júıesiniń aýrýlaryn qosa.\r\n\r\nMalassezia zeńderinen paıda bolatyn titirkenis te osy jaǵdaıǵa ákelýi múmkin. Seboreıalyq dermatıt tuqym qýalaýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Teriniń qabattary__\'\'\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"217\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQaýip faktorlary:\r\n\r\nKúızelis nemese sharshaý\r\nEkstremaldyq aýa raıy\r\nMaıly teri nemese teridegi bezeýler\r\nKeıbir sýsabyndar nemese terige kútim jasaý quraly\r\nSpırt quramdas losondar qoldaný\r\nSemizdik\r\nNevrologııalyq aýrýlar, onyń ishinde, bassúıek-mı jaraqaty, Parkınson aýrýy nemese ınsýlt\r\nAdamnyń ımmýnıtet tapshylyǵy vırýsy (VICh)\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıt deneniń ár bóliginde paıda bolýy múmkin. Ádette, ol teriniń maı bezi jaqsy damyǵan tustarynda paıda bolady. Kóbinese, bul bastyń, qabaqtyń terisi, muryn-erin qyrtysy, qulaq artyndaǵy, syrtqy qulaqtaǵy tustar, sondaı-aq, keýde qýysy.\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıttiń sımptomdary:\r\n\r\n•      Teriniń zaqymdanýy\r\n\r\n•      Teriniń úlken aýmaǵyndaǵy túıindaqtar\r\n\r\n•      Teriniń maıly bólikteri\r\n\r\n•      Teride aq, qabyrshaqtanǵan, sary, maıly bólikterdiń paıda bolýy\r\n\r\n•      Juqpalanǵan kezde nasharlaýy múmkin qyshý\r\n\r\n•      Teriniń azdaǵan qyzarýy\r\n\r\n•      Shashtyń túsýi\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnoz teri zaqymdanýynyń ózine tán syrtqy túrine jáne ornalasýyna saı qoıylady. Ári qaraı, teri bıopsııasy sekildi tekserýler sırek qajet bolady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nQabyrshaqtaný men qurǵaqtyqty qaıyzǵaqqa arnalǵan arnaıy sýsabynnyń kómegimen emdeýge bolady. olardy dárihanada dárigerdiń retseptinisiz satyp alýǵa bolady. japsyrmasynda seboreıalyq dermatıtti emdeıdi dep jazylǵan sýsabyndy izdeńiz. Olardyń quramynda salıtsıl qyshqyly, taskómir shaıyry, myrysh, rezortsın, ketokonazol nemese selen sýlfıdi sekildi qurambólikter bolady. sýsabyndardy nusqaýlyǵynda kórsetilýine sáıkes qoldanyńyz.  \r\n\r\nAýrýdyń aýyr ótýinde dáriger selen sýlfıdiniń, ketokonazol nemese kortıkosteroıdtardyń mólsheri joǵary sýsabyndy nemese losondy qoldanýdy taǵaıyndaýy múmkin.  Sondaı-aq, quramynda ımmýnıtetti yntalandyrǵysh bolatyn krem usynylýy múmkin. Bul dári ımmýndyq júıeniń jumysyn basýǵa qabiletti, osylaısha, qabynýdy azaıtady.\r\n\r\nKún sáýlesiniń áser etýinde seboreıalyq dermatıttiń barysy jaqsarady dep sanalady. Keıbir adamdar jazda jaǵdaı jaqsaratyndyǵyn aıtady, ásirese, belsendi demalystan keıin.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıt – sozylmaly aýrý (ómir boıǵy), asqyný men basylý kzeńderi almasady, biraq, onyń sımptomdaryn sáıkes emdeýmen baqylaýǵa bolady.\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıttegi jaǵdaıdyń aýyrlyǵy qaýip faktorlarynyń áserin joıýda jáne terige kútim jasaý qaǵıdalaryn ustanýda jeńildeıdi. \r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·         Psıhologııalyq kúızelis, ózin ózi baǵalaýdyń tómendeýi, uıalyp-qysylý\r\n\r\n·         Ekinshi bakterıaldyq nemese zeńdik ınfektsııanyń qosylýy.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerden keńes alyńyz, eger seboreıalyq dermatıttiń sımptomdary úı jaǵdaıynda emdeýge jáne dárigerdiń retseptinsiz bosatylatyn dári preparattaryn qabyldaýǵa serpin bermese. \r\n\r\nSondaı-aq, dárigerge kórinińiz, eger zaqymdaný bólikteriniń betinde suıyqtyq, iriń nemese qabyq paıda bolsa, nemese bul tustar qyzaryp, aýyrsynatyn bolsa.   \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıt kezindegi jaǵdaıdyń aýyrlyǵy qaýip faktorlarynyń áserin joıýda jáne terige kútim jasaý qaǵıdalaryn ustanýda jeńildeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQaıyzǵaq; Seboreıalyq ekzema; «Besik telpegi».\r\n\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000963.htm\r\n\r\n__Aýdarǵan:__AselStambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory ','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1106,'','Sepsıstik artrıt','','','qz','s','',0,'',2239,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533110040,1564646040,1533110274,'Bul degenimiz ne?  Sepsıstik artrıt (ony taǵy da ınfektsııalyq artrıt dep ataıdy) býynnyń ishindegi bakterıaldyq, vırýstyq nemese zeńdik ınfektsııadan týyndaıdy.\r\n\r\nSepıstik artrıt ınfektsııa qan aǵymy joldarymen taralyp, býynǵa túskende damýy múmkin. Sonymen qatar, ınfektsııa býynǵa qasyndaǵy juqpalanǵan jaradan túsýi múmkin.','__Bul degenimiz ne?  Sepsıstik artrıt__ (ony taǵy da ınfektsııalyq artrıt dep ataıdy) býynnyń ishindegi bakterıaldyq, vırýstyq nemese zeńdik ınfektsııadan týyndaıdy.\r\n\r\nSepıstik artrıt ınfektsııa qan aǵymy joldarymen taralyp, býynǵa túskende damýy múmkin. Sonymen qatar, ınfektsııa býynǵa qasyndaǵy juqpalanǵan jaradan túsýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Qaýip faktorlary:__\'\' sozylmaly aýrýlardyń bolýy, ımmýndyq júıeni basatyn dárilerdi qabyldaý, aýtoımmýndyq aýrýlardyń  bolýy, jaqynda býynǵa jasalǵan operatsııa (artroskopııa), kóktamyr ishilik esirtkilerdi paıdalaný.\r\n\r\nAýrý ádette, býynnyń isinýimen jáne kúshti aýyrsynýmen, sondaı-aq, temperatýranyń artýymen sıpattalady.\r\n\r\nSepsıstik artrıt balalarda kez kelgen jasta baıqalýy múmkin, biraq, kóbinese, 3 jasqa deıingi balalarda. Sábılerde kóbinese, jambas býyndary zaqymdanady. Olarda aýrý ádette, V tobynyń streptokoktardyń, sondaı-aq, Haemophilus influenza saldarynan týyndaıdy.\r\n\r\nAýrý 3 jastan jasóspirimdik kezeńge deıin sırek kezdesedi. Ári qaraı aýrý gonokokktardan týyndaıdy.\r\n\r\nEresekterde kóbinese iri býyndar zaqymdanady: mysaly, jambas, tize, ıyq, shyntaq býyndary. Infektsııalyq artrıt ádette, bir býyndy zaqymdaıdy, biraq, birneshe býyndy da qamtýy múmkin. Eresekterde aýrýdyń sebepteri - stafılokoktar, streptokoktar, sondaı-aq, týberkýlez mıkobakterııalary jáne Candida albicans.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary.__\'\' Sábılerdegi sımptomdary - zaqymdanǵan qol-aıaqtyń qımyly shektelýi (jalǵan paralıch). Sábı qol-aıaǵyn qozǵaǵanda nemese jaıalyǵyn aýystyrǵanda jylaıdy. Temperatýra artýy múmkin.\r\n\r\nEresekterde sımptomdary kelesideı sıpattalýy múmkin:\r\n\r\n·         Jalpy álsizdik jáne bas aýyrýy. \r\n\r\n·         Býynnyń aýyrsynýy, qyzarýy, isinýi jáne tejelýi. \r\n\r\n·         Býyndy azdap qozǵaǵanda nemese qysym túsirgende kúshti aýyrsyný. \r\n\r\n·         Joǵary temperatýra jáne qaltyraý. \r\n\r\n·         Býynnyń qasyndaǵy qyzyl jolaqtar. \r\n\r\n·         Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' antıbıotıktermen shuǵyl emdeý qajet. bakterııaǵa sezimtaldyqqa baılanysty arnaıy tańdalǵan antıbıotıkterdi qoldaný ońtaıly.\r\n\r\nZaqymdanǵan býyndy hırýrgııalyq tásilmen shaıý ınfektsııanyń taralýynyń jáne býynnyń buzylýynyń aldyn alýy múmkin. Aıaq-qoldy tynysh kúıde ustaý qajet. aýyrsynýdy jeńildetý úshin jyly kompress basýǵa bolady.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1107,'','Shań kenelerine allergııa','','','qz','s','',0,'',10002,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533110220,1564646220,1533110558,'Shań kenelerine allergııa dep úı shańynda bolatyn asa usaq jándikterge allergııalyq serpin atalady. Shań kenelerine allergııanyń belgilerine túshkirý jáne muryn aǵýy/bitýi jatady. Kóptegen adamdar shań kenelerine allergııa bolǵanda astmanyń (demikpe) entigý jáne tynys alýdyń qıyndaýy sekildi belgilerine de shaldyǵady.\r\n\r\nShań keneleri – kene men órmekshilerdiń jaqyn tuqymdasy – olar asa shaǵyn, mıkroskoppen ǵana kórýge bolady.  Shań keneleriniń kóptegen tósek jabdyǵynda, jumsaq jıhazda, kilemde mekendeýine ońtaıly jaǵdaı jasalady.\r\n\r\nÚıdegi shań keneniń kólemin azaıtý sharalary kóbinese, allergııa sımptomdaryn baqylaýǵa kómektesedi. Dáriler nemese basqa emdeý ádisteri astmanyń sımptomdaryn jeńildetý jáne barysyn meńgerý úshin qajet bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Allergııalyq serpindi ne týdyrady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý sharalary jáne dárilik preparattar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Ómir salty jáne úı jabdyǵy__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nShań kenelerine allergııa dep úı shańynda bolatyn asa usaq jándikterge allergııalyq serpin atalady. Shań kenelerine allergııanyń belgilerine túshkirý jáne muryn aǵýy/bitýi jatady. Kóptegen adamdar shań kenelerine allergııa bolǵanda astmanyń (demikpe) entigý jáne tynys alýdyń qıyndaýy sekildi belgilerine de shaldyǵady.\r\n\r\nShań keneleri – kene men órmekshilerdiń jaqyn tuqymdasy – olar asa shaǵyn, mıkroskoppen ǵana kórýge bolady.  Shań keneleriniń kóptegen tósek jabdyǵynda, jumsaq jıhazda, kilemde mekendeýine ońtaıly jaǵdaı jasalady.\r\n\r\nÚıdegi shań keneniń kólemin azaıtý sharalary kóbinese, allergııa sımptomdaryn baqylaýǵa kómektesedi. Dáriler nemese basqa emdeý ádisteri astmanyń sımptomdaryn jeńildetý jáne barysyn meńgerý úshin qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nMuryn qýysynyń qabynýyna baılanysty shań kenelerine allergııa sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n·         túshkirý\r\n\r\n·         murynnyń aǵýy\r\n\r\n·         kózdiń qyshýy, qyzarýy nemese ylǵaldanýy\r\n\r\n·         murynnyń bitýi\r\n\r\n·         murynnyń, tańdaıdyń nemese kómeıdiń  qyshýy\r\n\r\n·         muryn qýysynan silemeı bólindisiniń kómeıdiń artqy qabyrǵasynan aǵýy\r\n\r\n·         jótel\r\n\r\n·         bettegi qysylý jáne aýyrsyný sezimi\r\n\r\n·         kózdiń isinýi, kóz asty terisiniń kókshildenýi \r\n\r\n·         balalyq shaqta – muryndy jıi úıkeý\r\n\r\neger shań kenelerge allergııaǵa demikpe qosarlansa, adam kelesilerge ushyraıdy:\r\n\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\n\r\nkeýdedegi qysylý sezimi nemese aýyrsyný\r\n\r\ndem shyǵarǵanda, entikkende ysqyryq estilýi\r\n\r\nentigýge, jótelýge jáne aýyr tynys alýǵa baılanysty uıqydaǵy máseleler.\r\n\r\nJótel nemese syryldaý ustamalary, olar tumaý nemese sýyq tııý sekildi respıratorlyq vırýstyq ınfektsııalardan ýshyǵady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nShań keneleri adamdar terisiniń qabyrshaqtanyp, túsken jasýshalarymen qorektenedi, aýadaǵy ylǵaldy jutady. Olar 18,5 - 290S temperatýrada, salystyrmaly ylǵaldylyq 50 paıyz bolǵanda damıdy.\r\n\r\nÚı shańyn tósek jabdyǵynyń, jıhazdyń, jastyqtyń jáne kilemderdiń talshyqtary jeńil jutady. Bul materıaldar sondaı-aq, ylǵaldy jaqsy ustaıdy. Demek, uıqtaıtyn bólmeler shań kenelerdiń mekendeýi úshin asa ońtaıly.\r\n\r\nShańda shań keneleriniń nájisteri jáne ydyraýǵa ushyraǵan deneleri bolady, olar – aqýyz, sondyqtan, úı shańyna allergııanyń sebebi bolady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Allergııalyq serpindi ne týdyrady__\r\n\r\nAllergııa - shań-tozań, úı janýarlarynyń júni nemese shań keneleri sekildi bógde zattarǵa ımmýndyq júıeniń serpini.\r\n\r\nImmýndyq júıe antıdeneler sekildi aqýyzdardy óndiredi. Olardyń keıbiri aýrýlar men ınfektsııalardy týyndatýy múmkin bógde agentterden bizdi qorǵaıdy. Allergııa bolsa, ımmýndyq júıe naqty allergendi zııandy zat retinde anyqtaıdy. Allergendi jutqanda nemese onymen qatynasqa túskende, ımmýndyq júıe muryn qýysynda nemese ókpede qabyný reaktsııasyn óndirý arqyly serpin beredi. Allergenniń uzaq nemese udaıy áseri demikpege baılanysty sozylmaly qabynýdy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger shań kenege allergııany aýrýdyń sımptomdarynyń negizinde, muryndy qaraýda jáne suraqtarǵa jaýapqa súıenip anyqtaıdy.\r\n\r\nDáriger muryn silemeı qabatyn zertteý úshin arnaıy jaryq beretin aspapty qoldanady. Eger qandaı da bir aýadaǵy bólikke allergııa bolsa, muryn qýysynyń silemeı qabaty isinip, solǵyn nemese kókshil bolady.\r\n\r\nDáriger shań kenege allergııany naýqastyń sıpattaýyna qaraı qoıady. Mysaly, uıqtaǵan kezde nemese úıdi jınaý kezinde sımptomdar ýshyǵatyn bolsa (shań kene allergenderi ýaqytsha aýada bolǵanda), naýqasta shań kenege allergııa bar bolǵany.\r\n\r\nEger úı janýary bolsa – allergııanyń keń taralǵan bir kózi, allergııanyń sebebin anyqtaý qıyn, ásirese, bir bólmede uıqtaıtyn bolsa. Allergııa kózi úıdegi múmkin allergender deńgeıin tómendetý boıynsha sharalardy qabyldaýdan keıin naqtyraq anyqtalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdeý sharalary jáne dárilik preparattar__\r\n\r\nAllergııany baqylaýdyń birinshi sharty  -  shań kenelermen qatynasty múmkindiginshe joıý. Shań kenelerdiń áserin joıǵanda, allergııanyń kórinisi azaıady, nemese allergııalyq serpinniń sımptomdary jeńildeıdi. Degenmen, qorshaǵan ortadan shań kenelerdiń áserin tolyǵymen joıý múmkin emes. Sımptomdardy baqylaý úshin dárilik preparattar qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Allergııaǵa qarsy preparattar__\r\n\r\nDáriger murynmen tynys alýǵa baılanysty allergııa sımptomdaryn jeńildetý úshin kelesi preparattar tobyn taǵaıyndaýy múmkin:\r\n\r\nAntıgıstamındik preparattar ımmýndyq júıeniń allergııa kezinde belsendi bolatyn hımııalyq zattek óndirýin azaıtady. Bul preparattar qyshýdy, túshkirýdi, muryn aǵýyn azaıtady. Feksofenadın  (Allegra), loratadın (Alavert, Klarıtın), tsetırızın (Zırtek) sekildi kóptegen antıgıstamındik dáriler, sondaı-aq, balalarǵa arnalǵan antıgıstamındik spreıler de bar. Antıgıstamındik preparattar murynǵa sebetin (nazaldyq) spreı túrinde de bolady.\r\n\r\nNazaldyq  spreı túrindegi kortıkosteroıdtar qabynýdy azaıtady, jáne allergııalyq qyzbanyń sımptomdaryn baqylaıdy. Nazaldyq kortıkosteroıdtarda preparattyń tómen dozasy bolady jáne ishýge arnalǵan kortıkosteroıdtarǵa qaraǵanda janama áseriniń paıda bolý qaýpi az.\r\n\r\nIsinýge qarsy preparattar muryn qýysyndaǵy tinderdiń isinýin basyp, muryn arqyly keń tynys alýǵa yqpal etedi. Keıbir allergııaǵa qarsy tabletkalarda  antıgıstamındik jáne isinýge qarsy áser biriktirilgen. Isinýge qarsy preparattar arterıaldyq qysymdy arttyrýy múmkin, sondyqtan, arterıaldyq qysym joǵary bolsa, glaýkoma jáne júrek-qantamyr aýrýlary bolsa, olardy qoldanýǵa bolmaıdy. Qýyq asty beziniń gıperplazııasy bolsa, preparat jaǵdaıdy ýshyqtyrýy múmkin. Atalǵan preparattardy janama áseriniń paıda bolý qaýpinsiz qoldaný úshin dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nNazaldyq  spreı túrindegi isinýge qarsy preparattar allergııa sımptomdaryn qysqa ýaqytqa azaıtýy múmkin. Eger spreıdi úsh kúnnen artyq qoldanatyn bolsańyz, ol murynnyń bitelýin ýshyqtyrýy múmkin.\r\n\r\nNatrıı kromoglıkaty ımmýndyq júıeniń hımııalyq zattekterdi óndirýiniń aldyn alady jáne sımptomdardy azaıta alady. Bul  nazaldyq  spreıdi kúnine birneshe ret qoldanýǵa bolady, sımptomdar paıda bolǵanǵa deıin qoldaný asa tıimdi. Natrıı kromoglıkatynyń kúrdeli janama áserleri joq.\r\n\r\nLeıkotrıender tejeýishteri ımmýndyq júıeniń hımııalyq zattekteriniń áreket etýin tejeıdi. Olar montelýkast (Sıngýlıar) ataýymen tabletka túrinde taǵaıyndalady. Ony qabyldaýdyń janama áserleri – joǵary tynys alý joldarynyń ınfektsııasy, bas aýyrýy jáne qyzba. Tolqý sezimi nemese depressııa sekildi minez-qulyqtyń buzylysy nemese kóńil-kúıdiń ózgerýi – sırek taralǵan janama áserleri.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Ómir salty jáne úı jabdyǵy__\r\n\r\nShań kenesinen arylý – allergııany baqylaýdyń ońtaıly strategııasy. Úıde shań kenesin tolyǵymen joıa almaǵanmen, ony azaıtýǵa bolady. Kelesi keńesterdi oryndańyz:\r\n\r\nAllergensiz japqyshtardy qoldanyńyz. Matrats pen jastyqty shań men allergendi tejeıtin japqyshtarmen qaptańyz. Mundaı japqyshtar tyǵyz matadan jasalady, shań keneniń mekendeýin nemese olardyń matrats pen jastyqtan shyǵýynyń aldyn alady. Kereýetterdiń  serippesin allergenge qarsy japqyshtarmen jabyńyz.\r\n\r\nTósek jabdyǵyn jeti saıyn jýý qajet. Barlyq tósek japqyshtardy keminde, 54,40S ystyq sýda 15 mınýt boıy jýý qajet. Eger tósek japqyshtaryn ystyq sýda jýý múmkin bolmasa, shań kenesin joıý úshin olardy keminde 54,40S temperatýrada 15 mınýt boıy qurǵatqyshta ustaý qajet. Odan keıin allergenderdi joıý úshin shaıyp, keptirý qajet. Jýýǵa jaramaıtyn zattardy 24 saǵat boıy muzdatý shań kenesin joıǵanmen, allergenderdi joımaıdy.\r\n\r\nYlǵaldylyq tómen deńgeıde bolýyn qadalaǵańyz. Úıde keminde, 50 paıyz salystyrmaly ylǵaldylyqty qoldaý qajet. Aýany qurǵatqysh nemese kondıtsıoner tómen ylǵaldylyqty saqtaýǵa kómektesedi, gıgrometrdiń kómegimen ylǵaldylyq deńgeıin ólsheýge bolady.\r\n\r\nTósek jabyndysyn durys tańdaý qajet. Shańdy jeńil jınaıtyn jáne tazalanýy qıyn japqyshtardy qoldanbańyz.\r\n\r\nJumsaq oıynshyqtardyń jýylatyn túrin alyńyz. Olardy ystyq sýda muqııat jáne jıi jýyńyz. Sonymen qatar, jumsaq oıynshyqtardy kereýette qaldyrmańyz.\r\n\r\nUdaıy shań sorǵyshty qoldanyńyz. Kilemdi jáne jumsaq jıhazdy shań sorǵyshpen tazartý olardyń betinen shańdy sorady, biraq, shań keneleri men allergen kenelerin joıýda tıimdi emes. shań sorǵyshtan shyǵatyn úı shańyn azaıtý úshin qos qabatty mıkrofıltrli qaltashyǵy bar nemese joǵary tıimdilikti aýa bólshekteri bar fıltrli shań sorǵyshty qoldanyńyz. Eger aýyr allergııańyz bolsa, shańsorǵyshpen úı jınap jatqan bólmeden shyǵyńyz. Shańsorǵyshpen úı jınaǵannyn keıin eki saǵatqa deıin bólmege kirmeńiz.\n \r\n\r\nÚıdi muqııat taza ustańyz. Shań jınalsa, shań keneleri de jınalady. Usaq-túıek zattardy, ústelge qoıatyn bezendirý quraldaryn, kitap, gazet-jýrnaldardy uıqtaıtyn bólmeden shyǵaryńyz.\r\n\r\nKilemdi, basqa da shań kene mekendeıtin zattardy shyǵaryńyz. Kilem jabyndylar shań kene mekendeýi úshin ońtaıly orta. Ásirese, kilem jabyndy betonda ornalasatyn bolsa, ol ylǵaldy jeńil ustaıdy jáne shań kenesi úshin ylǵal ortany qamtamasyz etedi. Eger múmkin bolsa, kilemdi jabyndyny qoldanbańyz, onyń ornyna plıtka, aǵash, lınoleým nemese vınıldi eden jabyndysyn qoldaný qajet. Uıqtaıtyn bólmede jumsaq jıhazdy, jýylmaıtyn perdelerdi jáne shań jınaıtyn kóldeneń jalıýzıdi ustamaǵan jón.\r\n\r\nPesh pen kondıtsıonerdegi medıa-fıltrdiń joǵary tıimdiligin ornatyńyz. Paıdaly áser koffıtsıenti keminde, 11 nemese 12 bolatyn fıltrdi izdeńiz jáne úıde aýa fıltrin qurý úshin jeldetkishti qaldyryńyz. Fıltrdi ár 3 aı saıyn mindetti túrde aýystyryńyz. \r\n\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.mayoclinic.com/health/dust-mites/DS00842/METHOD=print\r\n\r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1108,'','Shaptyń jaryǵy','','','qz','s','',0,'',3792,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533110580,1564646580,1533110976,'Shaptyń jaryǵy – ish qýysynyń jáne jambas qýysynyń aǵzalary (ishek, úlken sharby, atalyq bez) shaptyń kanaly arqyly ishqýysynyń aldyńǵy qabyrǵasynan tys shyǵyp turatyn jaǵdaı.\r\n\r\nShaptyń jaryǵy túrli aýyrsynýdyń (ásires, dene shıryǵýynda) sezilýimen shaptyń aýmaǵynda tompaıýdyń bilinip turýymen kórinis beredi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nShaptyń jaryǵy – ish qýysynyń jáne jambas qýysynyń aǵzalary (ishek, úlken sharby, atalyq bez) shaptyń kanaly arqyly ishqýysynyń aldyńǵy qabyrǵasynan tys shyǵyp turatyn jaǵdaı.\r\n\r\nShaptyń jaryǵy túrli aýyrsynýdyń (ásires, dene shıryǵýynda) sezilýimen shaptyń aýmaǵynda tompaıýdyń bilinip turýymen kórinis beredi.  \r\n\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"220\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"221\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nEger ish qýysynyń aǵzalary shaptyń áljýaz aýmaǵy arqyly shyǵýynda paıda bolady. Bul kezde umada nemese shapta dóńestený túziledi, ol kóbinese, asa aýyrsynady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi  sımptomy – shaptyń nemese umanyń aýmaǵynda dóńestený (isikke uqsaıtyn) paıda bolýy. Shaptyń jaryǵynyń kez kelgen túrinde erlerde ishek umaǵa enýi múmkin, bul ádette, shaptaǵy jáne umadaǵy aýyrsynbaıtyn dóńestenip, shyǵýmen qosarlanady. Adam  turǵan kezde bul túzilistiń ólshemi artýy múmkin, al jatqanda azaıýy múmkin, sebebi, jaryqtyń ishindegisi aýyrlyq kúshiniń áserimen artqa jáne alǵa jyljıdy.\r\n\r\nDóńestenip, shyǵyp turý birneshe apta nemese birneshe aılar boıy túzilýi múmkin. Aýyr kótergende, kúshti jótelde, eńkeıýde, shıryǵýda, kúlgende kenetten paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nJaryq kezinde aýyrsyný bolmaýy da múmkin.  \r\n\r\nAýyrdyń sımptomyna basqa da jatatyndar: jaryqtyń aýmaǵyndaǵy isiný jáne aýyrlyq sezimi, kúıdirý sezimi. Ádette, bul sımptomdar jatqan kezde jeńildeıdi. .\r\n\r\nEger kenetten aýyrsynýdy, júrek aınýyn nemese qusýdy sezinseńiz, jaryqta ishektiń bóligi bolýyn bildiredi. Mundaı sımptomdar bolsa, shuǵyl dárigerge kóriný qajet.  \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nSımptomdarǵa jáne qaraý derekterine súıenip, dıagnozdy qoıý qıyn emes. Shaptaǵy nemese umadaǵy dóńestenýdi jeńil qolmen ustap, sezýge bolady. Qıyn jaǵdaıda ýltradybystyq (ÝZI) dıagnostıka qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nShaptyń jaryǵyn hırýrg emdeıdi. Jaısyzdyqtyń alǵashqy sımptomdarynda dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nJaryqty emdeýdegi hırýrgııalyq aralasý jaısyzdyq pen ólsheminiń kólemine baılanysty.\r\n\r\nEger ishektiń bóligi shaptyń kanalynda qysylsa, ishektiń osy bóliginde qabyný damýy múmkin. Mundaıda shuǵyl operatsııa qajet, ishekti shaptyń kanalynan shyǵaryp, sańylaýdy jaryq qaıta shyqpaıtyndaı etip taryltý úshin. Ishektiń qysylǵan bóligi tirshiligin joısa, hırýrgııalyq jolmen alynady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nShaptyń jaryǵy ózdiginshe ótpeıdi. Mazalamasa, hırýrgııalyq aralasýdy josparly túrde ótkizýge bolady. Alaıda, keıde aýrýdyń asqynýy múmkindigin este ustaý qajet. Naýqastardyń kópshiligine hırýrgııalyq emdeý qajet, sımptomdary mazalamasa da.\r\n\r\nHırýrgter ishek jaryq kanalynda qysylatyn qysylǵan jaryqqa qaraǵanda josparly operatsııa naýqas úshin az zaqymdy sanaıdy. Eger jaryq shaǵyn bolsa, aýyrsynbaıtyn bolsa, ony ishti basyp, jeńil túrde ornyna salýǵa bolady, operatsııany keıinge qaldyrýǵa bolady. Jańa týǵan sábıler men kishkentaı balalar qysylýǵa beıim keledi. Sol sebepti balalar hırýrgııalyq emdeýge muqtaj bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nShaptyń jaryǵynyń alǵashqy sımptomdarynda dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nOperatsııadan keıin de jaryqtyń qaıta paıda bolý yqtımaldyǵy bar. Ony azaıtý úshin qaýip faktorynan alshaq bolý qajet – temeki shekpeý qajet, salmaqty qadaǵalaý, aýyr kótermeý qajet, dárethanada shıryqpaýǵa tyrysý qajet.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1109,'','Shenleın-genoh qantalaý bórtpesi','','','qz','s','',0,'',5227,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533110940,1564646940,1533111562,'Shenleın-Genoh qantalaý bórtpesi (gemorragııalyq vaskýlıt, tamyrlyq qantalaý bórtpesi) – bul teride kúlgin daqtar paıda bolýymen, býynnyń aýyrsynýymen, asqazan-ishek buzylysymen jáne glomerýlonefrıtpen (búırektiń shýmaqshalarynyń qabynýy (mıkrotamyrlardyń shoǵyrlanýy)) qosarlanatyn aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__     \r\n\r\nShenleın-Genoh qantalaý bórtpesi (gemorragııalyq vaskýlıt, tamyrlyq qantalaý bórtpesi) – bul teride kúlgin daqtar paıda bolýymen, býynnyń aýyrsynýymen, asqazan-ishek buzylysymen jáne glomerýlonefrıtpen (búırektiń shýmaqshalarynyń qabynýy (mıkrotamyrlardyń shoǵyrlanýy)) qosarlanatyn aýrý.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"222\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}     \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"223\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"225\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"226\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"227\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAýrýdyń kóptegen paıda bolý sebepteri bar. Negizgi sebepteriniń ishinde ınfektsııalar, dárilerdi kótere almaý, tuqym qýalaý faktory, taǵamdyq, aýa arqyly, t.b. allergııa túrleri bar. Sırek jaǵdaıda tamyrlyq qantalaý bórtpesi jándiktiń shaǵýynan paıda bolady. Shenleın-Genoh qantalaý bórtpesiniń damýyna yqpal etetin faktorlarǵa jatatyndar – qaterli isikter, baýyrdyń jiti jáne sozylmaly aýrýlary.  \r\n\r\nAýrýǵa kóbinese, balalar beıim, ásirese, uldar. Kóbinese, bul bórtpe joǵarǵy tynys alý joldarynyń aýrýlarynan keıin paıda bolady.  \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Teridegi kúlgin daqtar (qantalaý bórtpesi), ádette, bóksede, sıraqta nemese shyntaqta\r\n\r\n* Býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n* Ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n* Suıyq nájis\r\n\r\n* Qanmen nájis\r\n\r\n* Kvınke isinýi (bettiń, aıaq ushynyń, saýsaqtyń terisiniń, kómeıdiń tez isinýi, tynys alýdyń qıyndaýy)\r\n\r\n* Júrek aınýy\r\n\r\n* Qusý\r\n\r\n* Aýyrsynatyn etekkir\r\n\r\n* Qanmen nesep\r\n\r\n* Tómen  dıýrez (nesep shyǵarý kezindegi neseptiń tómen kólemi)\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnozdy qoıý úshin dáriger naýqastyń terisin qarap shyǵýy qajet, teride eki jaqty kúlgin bóritkender (qantalaıtyn) bolady.\r\n\r\nShenleın—Genoh bórtpesinde arnaıy zerthanalyq testiler bolmaıdy.\r\n\r\nZertteýdiń standarttyq zerthanalyq túrlerin ótkizedi:\r\n\r\n·      Qannyń jalpy taldaýy – qan azdyq (anemııa), trombotsıtopenııa (qan plastınalarynyń sanynyń tómendeýi), qabyný belgileri (leıkotsıtoz, SOE artýy)\r\n\r\n·      Qannyń bıohımııalyq taldaýy – baýyrdyń jáne búırektiń buzylysynyń belgileri bolýy múmkin\r\n\r\n·      Qan uıý júıesin baǵalaý (koagýlogramma)\r\n\r\n·      Nesepti taldaý – gematýrııa (neseptegi qan)\r\n\r\n·      Nájisti zertteý – jasyryn qanǵa zertteý.\r\n\r\n·      Organızmniń ımmýndyq júıesin zertteý, S-reaktıvtik aqýyzdy (SRB), revmatoıdtyq faktordy, ımmýnoglobýlınderdi (qannyń qorǵanys aqýyzdary) qosa\r\n\r\n·       Teriniń bıopsııasy (teriniń bóligin zertteý) – qantamyrlar qabyrǵasynyń qabyný belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\n·       Ish qýysynyń jáne búırektiń ÝDT (ÝZI)\r\n\r\n·       Ishektiń kontrastylyq rentgenografııasy  – ishek qabyrǵasynyń rentgenologııalyq belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý aýrýdy týyndatqan sebebine baılanysty. Kópshilik jaǵdaıda sımptomdar ózdiginshe ótedi. Eger sımptomdar qalsa, dáriger kortıkosteroıdtarmen (gormondyq emdeý), antıkoagýlıanttarmen (qandy suıyltatyn), qabynýǵa qarsy preparattarmen emdeýdi taǵaıyndaıdy. \r\n\r\nSondaı-aq, taǵaıyndalady:\r\n\r\n·         Gıpoallergendik emdám\r\n\r\n·         Antıgıstamındik preparattar (allergııaǵa qarsy)\r\n\r\n·         Plazmaferez (qannyń bóligi – plazmany quıý).\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÓtkizilgen emdeýden keıin naýqasta remıssııa (aýrýdyń sımptomdarynyń basylýy) oryn alady. Emdeýdi  ýaqytynan buryn toqtatý asqynýdyń damýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Ishki qan ketýi\r\n\r\n* Búırektiń aýrýy (glomerýlonefrıt – búırektiń shýmaqshalarynyń (glomerýlalary) zaqymdanýymen sıpattalatyn búırek aýrýy.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n• aýrýdyń sımptomdary damysa, ásirese, olar birneshe kúnge sozylsa\r\n\r\n• tómen dıýrez baıqalsa (nesep shyǵarý kezindegi neseptiń tómen kólemi), tamyrlyq bórtpeden keıin paıda bolǵan.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń asqynýynyń aldyn alýda sozylmaly juqpanyń asqynýynyń aldyn alý, antıbıotıkterdi jáne basqa preparattardy negizdelgen kórsetimdersiz qabyldaýǵa jol bermeý, allergendermen janasýdan alshaq bolý mańyzdy. Naýqastarǵa bakterıaldyq antıgenderdi (mysaly, týberkýlındik) jáne synamalardy egýge bolmaıdy, sebebi, olar kóbinese, aýyr qaıtalanýdy týyndatady. Aýrýdyń qaıtalanýyna sýyq tııý, dene júktemeleri, tamaqtanýdyń buzylysy, alkogol aparýy múmkin. \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar:\r\n\r\nDamır Kojantaev, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nDana Abdýllına, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz  portalynyń kontent-menedjeri','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1110,'','Shetkeri arterııalardyń aýrýlary (ustamaly aqsaý, biteıtin ateroskleroz, trombangıt)','','','qz','s','',0,'',7865,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533119460,1564655460,1533119932,'Shetkeri arterııalardyń aýrýlary – aıaqty jáne aıaqtyń ushyn qanmen qamtamasyz etetin arterııalardyń qabyrǵalaryn nyǵaıtýǵa jáne taryltýǵa aparatyn derttik jaǵdaı.\r\n\r\nTamyrlardyń sańylaýynyń tarylýy olardaǵy qan aǵymynyń azaıýyna aparady, bul nervter men tinderdiń zaqymdanýyn týyndatady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary – aıaqty jáne aıaqtyń ushyn qanmen qamtamasyz etetin arterııalardyń qabyrǵalaryn nyǵaıtýǵa jáne taryltýǵa aparatyn derttik jaǵdaı.\r\n\r\nTamyrlardyń sańylaýynyń tarylýy olardaǵy qan aǵymynyń azaıýyna aparady, bul nervter men tinderdiń zaqymdanýyn týyndatady.\r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"241\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Aıaqtyń aterosklerozy – aıaqty jáne aıaqtyń ushyn qanmen qamtamasyz etetin arterııalardyń tarylýymen jáne qabyrǵasynyń nyǵaıýymen sıpattalatyn shetkeri qan tamyrlarynyń aýrýy. Arterııalardyń tarylýy qan aǵymynyń azaıýyna aparady. Aýrýdyń sımptomdaryna jatatyndar – aıaqtaǵy aýyrsyný jáne jansyzdaný, uıyp qalý sezimi, aıaqtyń jáne aıaq ushynyń muzdaý sezimi, sandaǵy, baltyrdaǵy nemese aıaq ushyndaǵy bulshyq ettiń aýyrsynýy.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary ateroskleroz nemese «arterııalar qabyrǵasynyń qataıýy» saldarynan týyndaıdy. Bul derttik jaǵdaı maı bólikteriniń tamyrlar qabyrǵasyndaǵy jınaqtalýynda paıda bolady, nátıjesinde sańylaý tarylady. Sondaı-aq, arterııalardyń qabyrǵasy tyǵyz bola túsedi jáne olarda qan aǵymy kúsheıgende keńeıe almaıdy.\r\n\r\nNátıjesinde, aıaqtyń jumysynyń kúsheıýinde, mysaly, jattyǵý nemese serýendeý kezinde olar qannyń jáne otteginiń qajetti mólsherin ala almaıdy. Aýrýdyń ýshyǵýynda, túbinde, organızm bul bulshyq etterin qan men otteginiń jetkilikti mólsherimen tynysh kúıdiń ózinde qamtamasyz ete almaıdy.\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary – jıi taraǵan aýrý. Ol 50 jastan asqa erlerdiń arasynda jıi kezdesedi. Adamdar kelesi jaǵdaılarda joǵary qaýipke ıe bolady:\r\n\r\n* Qandaǵy holesterınniń joǵary mólsheri\r\n* Qant  dıabeti\r\n* Júrek aýrýlary (júrektiń ıshemııalyq aýrýy)\r\n* Arterıaldyq qysymnyń artýy (arterıaldyq gıpertonııa)\r\n* Búırek aýrýlary,  gemodıalız ótkizý qajettigimen\r\n* Temeki shegý\r\n* Insýlt (mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń buzylýy nemese qan quıylýy)\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nÁdettegi sımptomdary : aıaq ushynyń, baltyrdyń nemese  sannyń bulshyq etindegi aýyrsyný, sharshaý, kúıdirý nemese jaısyzdyq sezimi. Bul sımptomdar ádette, serýendeý nemese dene jattyǵýlary kezinde paıda bolady jáne birneshe mınýt demalǵannan keıin ótedi.\r\n\r\nAýrýdyń bastapqy kezinde bul sımptomdar taýǵa shyǵatyn kezde, tez júrýde, nemese úlken qashyqtyqtaǵy joldy júrgende paıda bolady. \r\nKeshirek bul sımptomdar jıirek jáne az júktemede de paıda bolady.\r\nTynysh kúıde aıaqtyń jáne aıaq ushynyń uıyp qalýy seziledi. Aıaqty ustaǵanda -salqyn, al terisi solǵyn bolyp kórinedi.\r\n \r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary ýshyqqan kezde kelesi sımptomdar damýy múmkin:\r\n\r\n* Impotentsııa\r\n* Túngi kezdegi aýyrsyný jáne qurysý\r\n* Aıaq ushyndaǵy nemese baqaılardaǵy aýyrsyný nemese shanshý, olar aıqyn bolǵandyqtan, aıaqqa kıim nemese tósek tıgende aýyrsyný sezimi paıda bolady.\r\n* Aıaqty kótergende nasharlaıtyn jáne tósekten tómen túsirgende álsireıtin aýyrsyný\r\n* Teri qoshqyl jáne kógergen bolyp kórinedi\r\n* Jazylmaıtyn jaralardyń paıda bolýy\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDárigermen keńesýde anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Zaqymdanǵan arterııa ústindegi fonendoskoppen tyńdalatyn, ysqyratyndaı dybys\r\n* Zaqymdanǵan aıaqtaǵy arterıaldyq qysymnyń tómendeýi\r\n* Aıaqtyń túkteriniń joıylýy\r\n* Aıaqtaǵy tamyrdyń soǵýynyń álsizdigi nemese bolmaýy\r\n \r\nShetkeri arterııalar aýrýlarynyń aýyr ótýinde paıda bolatyn sımptomdar:\r\n\r\n* Sannyń bulshyq etiniń juqarýy, atrofııasy\r\n* Baqaıdyń ústindegi jáne aıaq ushynyń túkteriniń túsýi\r\n* Aıaqtaǵy nemese baqaılardaǵy aýyrsynatyn, qanamaıtyn, baıaý jazylatyn oıyq jaralar (qara tústi)\r\n* Baqaıdyń nemese aıaq ushynyń terisiniń solǵyndyǵy nemese kógergen túsi (tsıanoz)\r\n* Jyltyr, tartylǵan teri\r\n* Tyrnaqtyń qalyńdaýy\r\n* Qan taldaýynda holesterın deńgeıiniń artýy nemese qant dıabeti anyqtalady.\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlarynda qajetti tekserýler:\r\n\r\n* Aıaqtyń arterııalarynyń angıografııasy (arterıografııa)\r\n* Qol-aıaqtaǵy arterıaldyq qysymdy ólsheý jáne salystyrý (tobyqtyq-ıyqtyq ındeks)\r\n* Ýltradybystyq dopplerografııa\r\n* Magnıttik-rezonanstyq angıografııa nemese KT- angıografııa\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n* Dene jattyǵýlary men demalysty úılestirińiz. Jaıaý júrińiz nemese basqa jattyǵýlardy oryndańyz, aýyrsynýǵa qaramastan júrýdi demalýmen kezektestirińiz. Ýaqyt óte kele jańa, shaǵyn (kollateraldyq) qantamyrlar qalyptasýymen qan aınalymy jaqsarady. Jattyǵý aldynda dárigermen keńesińiz.\r\n* Temeki shekpeńiz. Temeki shegý arterııalardy taryltady, osylaısha, qannyń ottegini tasymaldaý qabileti tómendeıdi, bul kezde tromby jáne embolııa qalyptasý qaýpi artady.\r\n* Aıaqqa kútim jasaý qajet, ásirese, qant dıabeti bolsa. Yńǵaıly aıaq kıim kııý qajet. Kez kelgen kesip alýǵa, zaqymǵa nazar aýdarý qajet jáne dárigerge kóriný qajet. Tinder baıaý jazylady jáne qan aınalymy buzylýy bolǵanda jıi juqpalanady.\r\n* Arterıaldyq qysymnyń jaqsy baqylanýyna kóz jetkizińiz.\r\n* Artyq salmaq bolsa, azaıtyńyz.\r\n* Eger holesterın deńgeıi joǵary bolsa, holesterın men maıdyń mólsheri tómen bolatyn emdám ustanyńyz.\r\n* Dıabet bolsa, qandaǵy qant deńgeıin baqylańyz.\r\n \r\nBul toptyń aýrýlaryn baqylaý úshin dárilik preparattar qabyldaý qajet bolady, mysaly:\r\n\r\n* Aspırın nemese klopıdogrel (Plavıks) preparaty, ol arterııalardaǵy trombynyń qalyptasýynyń aldyn alady. Dárigermen keńespeı, bul dárilerdi qabyldaýdy TOQTATPAŃYZ.\r\n* Zaqymdanǵan arterııanyń sańylaýyn keńeıtetin dáriler. Sondaı-aq, arterııalardyń jeńil jáne aýyr zaqymdanýy bar adamdarda qoldanylady, operatıvtik emdeýge baratyndardan basqalarda. \r\n* Holesterın deńgeıin tómendetetin preparattar\r\n* Aýyrsynýdy basatyn quraldar.\r\n Eger joǵary arterıaldyq qysymnan jáne qant dıabetinen dári qabyldaıtyn bolsańyz, olardy dárigerdiń usynysyna saı qabyldaýdy jalǵastyryńyz.\r\n\r\nAýrýdyń barysy aýyr bolsa, jumysqa nemese basqa qyzmetke áser etse, nemese tynysh kúıde aýyrsyný sezilse, hırýrgııalyq aralasý oryndalady. Múmkin nusqalary:\r\n\r\n* Shetkeri arterııalardyyń angıoplastıkasy jáne stentteý (júrektiń koronarlyq arterııasyn ashýda qoldanylatyn ádiske uqsas, tek zaqymdanǵan aıaqtyń qantamyrynda oryndalady)\r\n* Aıaqtyń arterııasyn shýntırleý (tamyrdyń zaqymdanǵan bóligin aınalyp ótý úshin qanmen qamtamasyz etýge qosymsha jol jasaý)\r\n Shetkeri arterııalardyń aýrýlary bar naýqastardyń keıbirine ampýtatsııa qajet bolýy da múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette, shetkeri arterııalardyń aýrýlaryn hırýrgııalyq aralasýsyz da baqylaýǵa bolady. Aýyr jaǵdaıda hırýrgııalyq emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńedi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Tromboz nemese embolııa, olar usaq arterııalardy biteıdi.\r\n* Júrektiń ıshemııalyq aýrýy\r\n* Impotentsııa\r\n* Aıaqtyń ashyq jarasy (ıshemııalyq oıyq jaralar)\r\n* Tinderdiń joıylýy (gangrena)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi sımptomdar kezinde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Aıaqtyń nemese aıaq ushynyń terisi ustaǵanda sýyq, solǵyn tústi, kógergen nemese jansyzdanyp, uıyp qalýyn sezinesiz\r\n* Keýdedegi aýyrsyný nemese entigý, aıaqtyń aýyrsynýymen qosa.\r\n* Aıaqtyń aýyrsynýy, demalǵanda nemese qımylsyz bolǵanda da ótpeıtin (tynysh kúıdegi aýyrsyný)\r\n* Aıaqtar qyzyl, ustaǵanda ystyq nemese isinip kórinedi\r\n* Jańa jaralardyń/oıyq jaralardyń paıda bolýy\r\n* Infektsııa belgileri (qyzba, qyzarý, jalpy nashar seziný)\r\n* Aıaq aterosklerozynyń sımptomdary\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary; Biteıtin ateroskleroz; sıraqtyń arterııalarynyń bitelýi; ustamaly aqsaý; Vazookklıýzıvtik aıaq aýrýlary; Aıaqtyń arterıaldyq jetkiliksizdigi; aıaqtaǵy kezeńdi aýyrsynýlar jáne qurysýlar','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1111,'','Shýyldyń áseri','','','qz','s','',0,'',1206,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533119940,1564655940,1533120102,'Mańaıymyzda shýyl kóp: teledıdardan radıodan, shóp shabatyn nemese kir jýatyn mashınadan, t.s.s. ádette bul dybystar bizdiń estýimizge áser etpeıtin qaýipsiz deńgeıde. Biraq, tym kúshti dybystar nemese olardyń uzaq ýaqyt boıy áseri zııandy bolady. Olar ishki qulaqtyń sezimtal qurylymyn zaqymdap, shýyldyń áserinen bolatyn estýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Estýdi qalaı qorǵaýǵa bolady__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMańaıymyzda shýyl kóp: teledıdardan radıodan, shóp shabatyn nemese kir jýatyn mashınadan, t.s.s. ádette bul dybystar bizdiń estýimizge áser etpeıtin qaýipsiz deńgeıde. Biraq, tym kúshti dybystar nemese olardyń uzaq ýaqyt boıy áseri zııandy bolady. Olar ishki qulaqtyń sezimtal qurylymyn zaqymdap, shýyldyń áserinen bolatyn estýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin. \r\n\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"243\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\'\' \r\n\r\nKóptegen adamdar qaýipti joǵary deńgeıli dybysqa udaıy ushyraıdy. 80 detsıbelden asatyn shýyldyń deńgeıi qaýipti sanalady. Bul asa qatty emes, kólik qaptaǵan kóshedegimen birdeı. Mýzykanyń daýysy qatty bolǵanda, ásirese, naýshnıkte, shýyldan bolatyn estýdi joǵaltýǵa jıi aparady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Estýdi qalaı qorǵaýǵa bolady__\r\n\r\nEstýdi qorǵaý úshin kelesi sharalardy oryndaý qajet:\r\n\r\n* Mýzykany tyńdaýda daýysyn azaıtyńyz\r\n\r\n* Daýysy qatty qural-jabdyqpen jumys istegende berýshı (qulaqqa tyǵyn) kıińiz. ','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1112,'','Silemeı beziniń qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',6303,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533120060,1564656060,1533120443,'Silemeı bezderi tútikter arqyly aýyz qýysyna silemeı atalatyn suıyqtyqty bóledi. Silemeı tamaqty ylǵaldap, shaınalýy men jutylýyn jeńildetedi. Bul jaıly qorytylýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, silemeı aýyz qýysyn tazartady, oyń quramynda mıkrobtarmen kúresetin antıdeneler bar. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qaterli isik degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qaterli isik qalaı taralady jáne metazdary (kóshýi) degenimiz ne__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qaterli isiktiń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSilemeı bezderi tútikter arqyly aýyz qýysyna silemeı atalatyn suıyqtyqty bóledi. Silemeı tamaqty ylǵaldap, shaınalýy men jutylýyn jeńildetedi. Bul jaıly qorytylýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, silemeı aýyz qýysyn tazartady, oyń quramynda mıkrobtarmen kúresetin antıdeneler bar. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"244\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nSilemeı beziniń qaterli isigi – bas pen moıynnyń isikteriniń biri. Sırek kezdesetin aýrý. Sımptomdarsyz nemese kelesideı kóriniste bolýy múmkin:\r\n\r\n* Qulaqta, jaqta, erinde nemese aýyzda isiktiń bolýy\r\n* Qulaqtan bólindi shyǵýy\r\n* Jutýda jáne aýyz ashýdaǵy qıyndyq\r\n* Bet aýmaǵyndaǵy jansyzdaný jáne aýyrsyný.\r\n \r\nSilemeı beziniń qaterli isigi qaraý arqyly, zertteýdiń kórneki ádisteri jáne bıopsııa arqyly qoıylady. Emdeýge hırýrgııalyq operatsııa, sáýlelik jáne/nemese hımııalyq emdeý kiredi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qaterli isik degenimiz ne?__\r\n\r\nAdamnyń organızmi shamamen,  10 trıllıon jasýshadan turady. Olar organızmniń qurylymdyq negizin quraıdy («kirpishterin») jáne mıkroskoppen ǵana kórinedi. Jasýshalar ár túrli ólemdi jáne pishindi bolady, jáne san alýan qyzmetti atqarady. Ózara jaqyn ornalasqan jasýshalar tinderdi quraıdy, mysaly, teri nemese bulshyq et tini. Basqa túrleri organızmde bos kúıinde bolady. Olarǵa jatatyndar: qan jasýshalary, mysaly, qannyń ottegini tasymaldaýǵa jaýapty qyzyl jasýshalary – erıtrotsıtter, qannyń bakterııalardan, vırýstar men qaterli isik jasýshalarynan qorǵanysqa jaýap beretin aq jasýshalary – leıkotsıtter. Jasýshalardyń keıbir túrleri arnaıy zattekterdi – gormondardy, fermentter men silemeıdi túzedi.  \r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"245\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nOrganızmniń kóptegen jasýshalary ózderi eshnárse óndirmeıdi, biraq, belgili bir qyzmetti atqarady. Mysaly, júrek bulshyq etiniń jasýshasy júrektiń jıyrylýyn qamtamasyz etedi, al júıke jasýshalary júıke ımpýlsin deneniń túrli bóligine berýge jaýapty.\r\n\r\nOrganızmniń jasýshalary máńgilik emes, belgili bir ýaqyttan keıin joıylady. Sonymen qatar, olar bólinýge qabiletti, osylaısha, sanyn tolyqtyrady. Shash follıkýldarynyń, qannyń jáne ishek epıtelııiniń bólinýi jıi bolady, al júıke jasýshalary sırek bólinedi.\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda jasýshalar ósedi jáne organızmniń qajettiligine saı jańa jasýsha túzý arqyly bólinedi. Qartaıǵan jasýshalar joıylyp, ornyn jańa jasýshalar basady. Keıde bul tártipti úrdis buzylady: jańa jasýshalar organızmge qajet bolmasa da túziledi, al eskileri ýaqytynda joıylmaıdy. Osy qosymsha jasýshalar isik atalatyn tin massasyn quraıdy.\r\n\r\nIsikter qaterli jáne qatersiz bolady:\r\nqatersiz isikter qaterli isikterdiń sanatyna jatpaıdy.\r\n\r\n* qatersiz isikter ómirge sırek qaýip tóndiredi.\r\n\r\n* qatersiz isikterdi alyp tastaǵannan keıin qaıtadan shyqpaıdy.\r\n\r\n* qatersiz isikterdiń jasýshalary qorshaǵan tinge óspeıdi.\r\n\r\n* qatersiz isikterdiń jasýshalary basqa aǵzalar men deneniń bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nQaterli isikter:\r\n\r\n* Qaterli isikterdiń qatersiz isikterge qaraǵanda kúrdeli sımptomdary bolady. Olar kóbinese, naýqastyń ómirine qaýip tóndiredi.  \r\n\r\n* Qaterli isikterdi kóptegen jaǵdaıda hırýrgııalyq jolmen alyp tastaýǵa bolady, biraq, olar qaıtadan ósýge beıim.\r\n\r\n* Qaterli isikterdiń jasýshalary jaqyn jerdegi tinder men aǵzalarǵa ósip, zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\n* Qaterli isikterdiń jasýshalary basqa aǵzalarǵa jáne deneniń bólikterine taralady (metastazdaný).\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qaterli isik qalaı taralady jáne metazdary degenimiz ne__\r\n\r\nQaterli isikterdiń jasýshalary bastapqy isiktiń ajyraǵan bóliginiń qan aǵymyna nemese lımfa júıesine túsýi arqyly taralady. Jasýshalar basqa aǵzalarǵa ósip, osy aǵzalardy zaqymdaıtyn jańa isikterdi túzýi múmkin. Kóbinese, qaterli isikter jasýshalarynyń ókpe, baýyr, mı jáne súıek sekildi aǵzalarǵa metastazdanýy bolady. Basqa aǵzalarǵa taralǵan qaterli isikterdiń jasýshalaryn – metastazdar, taralý úrdisin – metastazdaný dep ataıdy.\r\n\r\nQaterli isiktiń taralýynda jáne basqa aǵzada nemese deneniń bóliginde jańa isik túzýinde ol da aýytqýly jasýshalardan turady jáne ataýy da bastapqydaı bolady. Mysaly, qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke taralsa, súıekte anyqtalatyn qaterli isik jasýshalary súıektiń qaterli isigi emes, qýyq asty beziniń metastazdanǵan qaterli isigi bolady. Sondyqtan, ol  qýyq asty beziniń qaterli isigi retinde emdeledi. Dárigerler jańa isikti keıde «metastazdaný aýrýy» dep ataıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qaterli isiktiń sımptomdary__\r\n\r\nQaterli isiktiń sımptomdary onyń túrine, ornalasýy men ólshemine, sondaı-aq, taralýynyń jáne basqa aǵzalardy zaqymdaýynyń dárejesine baılanysty bolady. Eger qaterli isiktiń metastazdanýy (basqa aǵzalarǵa taralýy) bolsa, sımptomdary organızmniń túrli bóliginde bolady.\r\n\r\nQaterli isiktiń keıbir túrleri sımptomsyz bolady, biraq, biraz ýaqyttan keıin kórinis beredi. Mysaly, qaterli isiktiń jasýshalary júıke tinine ósip, bele aýyrsyný týyndatqanǵa deıin uıqybeziniń qaterli isigi sımptomsyz ótýi múmkin. Ót joldaryna ósetin isik sary aýrýdy týyndatady. Bul satydaǵy isikter keń taralǵan.\r\n\r\nQaterli isikterdiń kóptegen túrlerine tán sımptomdar:\r\n\r\n* qaltyraý\r\n\r\n* dene temperatýrasynyń artýy - keń taralǵan sımptom, biraq, qaterli isiktiń basqa aǵzalarǵa taralýynda –metastazdanýynda jıi kezdesedi. Qyzba kóbinese qannyń qaterli isiginiń erte sımptomy bolýy múmkin (leıkemııa nemese lımfoma).\r\n\r\n* Sharshaý, qajý - mańyzdy sımptom, isik ósken saıyn kórinis beredi. Ol qaterli isiktiń leıkemııa nemese qan joǵaltýmen qosarlanatyn túrleriniń erte satysynda kórinis berýi múmkin.\r\n\r\n* Jalpy nashar seziný\r\n\r\n* Túngi tersheńdik\r\n\r\n* Qysqa ýaqyt ishinde túsiniksiz salmaq joǵaltý (5 kg astam). Bul qaterli isiktiń alǵashqy sımptomdarynyń biri.\r\n\r\n* Tábettiń bolmaýy.\r\n\r\n* Aýyrsyný sezimi qaterli isiktiń metastazdanýy kezinde jıi bolady, biraq, súıektiń nemese atalyq bezdiń qaterli isiginiń erte sımptomy bolýy múmkin. Bas arýrýlary mıdyń qaterli isiginde bolady. Beldegi aýyrsyný analyq bezdiń, toq jáne tik ishektiń qaterli isiginde bolýy múmkin. Qaterli isikte aýyrsyný bolatyn sebebi – ol basqa aǵzalarǵa taraıdy jáne nervterdi qysady. ','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1113,'','Sınýsıt (Gaımorıt)','','','qz','s','',0,'',1724,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533120420,1564656420,1533120623,'Sınýsıt – muryn qýystary juqpalanatyn nemese qabynatyn aýrý. Muryn qýystarynyń qosalqylary (sınýstar) – bassúıektiń muryn qýysymen jalǵasatyn, aýa kiretin qýystar. Munda muryn qýysyna aǵatyn silemeı óndiriledi. Murynnyń bitelýi qýystardy biteýi múmkin jáne aýyrsynýdyń, juqpalanýdyń paıja bolýyna aparýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSınýsıt – muryn qýystary juqpalanatyn nemese qabynatyn aýrý. Muryn qýystarynyń qosalqylary (sınýstar) – bassúıektiń muryn qýysymen jalǵasatyn, aýa kiretin qýystar. Munda muryn qýysyna aǵatyn silemeı óndiriledi. Murynnyń bitelýi qýystardy biteýi múmkin jáne aýyrsynýdyń, juqpalanýdyń paıja bolýyna aparýy múmkin. \r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"246\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Murynnyń aǵýy jáne bitelýi sýyq tıgende, allergııada, muryn qýysynyń ınfektsııasynda nemese tumaýda oryn alady. Silemeı kóp óndirilýinde murynnyń aǵýy paıda bolady. Keıde murynnyń aldyńǵy bóliginde nemese kómeıdiń artqy qabyrǵasynda qosymsha silemeı bólinisi paıda bolady. (postnazaldyq sındrom). Muryn qýysynyń ishindegi silemeı qabaty qabynǵanda murynnyń bitelýi paıda bolady.\'\'\r\n\r\nSınýsıttiń túrleri: jiti; biraz ýaqytqa sozylǵan, tórt aptaǵa deıingi; sozylmaly, odan uzaq ýaqyt boıy sozylatyn. Jiti sınýsıt kóbinese, sýyq tııý sekildi bastalady, ol keıin  bakterıaldyq ınfektsııamen asqynady. Allergııa, lastaýyshtar, murynnyń basqa derti jáne keıbir aýrýlar da sınýsıtti týyndatýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSınýsıttiń sımptomdary: qyzba, álsizdik, sharshaý, jótel jáne murynnyń bitelýi. Sondaı-aq, kómeıdiń artqy qabyrǵasy boıynsha silemeı bólindisiniń aǵýy múmkin, bul postnazaldyq sındrom atalady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýge antıbıotıkterdi, isinýge qarsy jáne aýyrsynýdy basatyn preparattardy qabyldaý kiredi. Sondaı-aq, qabyný aýmaǵyna jyly kompress basý, tuzdy nazaldyq spreıler jáne ıngalıatorlar (býlaǵyshtar) kómektesedi. ','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1114,'','Spermatotsele (atalyq bezdiń kıstasy)','','','qz','s','',0,'',5375,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533120600,1564656600,1533120984,'Spermatotsele, atalyq bezdiń kıstasy – umanyń mańaıyndaǵy suıyqtyq tolǵan, aýyrsynbaıtyn, qatersiz túzilis, ol uryq suıyqtyǵynyń aǵýynyń buzylysy nátıjesinde paıda bolady. Spermatotsele ádette, atalyq bezdiń joǵarǵy bóliginde nemese artynda ornalasady. Kıstanyń qabyrǵasy ádette, tegis, aqshyl, bulyńǵyr suıyqtyqpen tolǵan, jáne ádette, sháýet bolady. Spermatotsele turaqty bolýy múmkin, nemese ósedi. Eger onyń ólshemi aıqyn ulǵaısa, jáne aýyrsyný paıda bolsa, emdeýdiń múmkin nusqalarynyń birin oryndaý qajet. Jalpy, spermatotsele asa kúrdeli aýrý emes.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Spermatotsele degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Spermatotseleniń paıda bolý sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Bul aýrý qanshalyqty jıi kezdesedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Spermatotseleniń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Spermatotsele qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Hırýrgııalyq emdeýden ne kútýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"248\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzalaryna jynystyq múshe, uma, uryqtyq kópirshikter jáne qýyq asty bezi jatady.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Spermatotsele degenimiz ne?__\r\n\r\nSpermatotsele, atalyq bezdiń kıstasy – umanyń mańaıyndaǵy suıyqtyq tolǵan, aýyrsynbaıtyn, qatersiz túzilis, ol uryq suıyqtyǵynyń aǵýynyń buzylysy nátıjesinde paıda bolady. Spermatotsele ádette, atalyq bezdiń joǵarǵy bóliginde nemese artynda ornalasady. Kıstanyń qabyrǵasy ádette, tegis, aqshyl, bulyńǵyr suıyqtyqpen tolǵan, jáne ádette, sháýet bolady. Spermatotsele turaqty bolýy múmkin, nemese ósedi. Eger onyń ólshemi aıqyn ulǵaısa, jáne aýyrsyný paıda bolsa, emdeýdiń múmkin nusqalarynyń birin oryndaý qajet. Jalpy, spermatotsele asa kúrdeli aýrý emes.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Spermatotseleniń paıda bolý sebepteri qandaı?__\r\n\r\nSpermatotseleniń paıda bolýynyń naqty sebebi belgisiz. Spermatotsele jaraqattyń nemese qabynýdyń nátıjesinde paıda bolýy múmkin, biraq, bul mindetti túrde emes. Kısta shyǵý tútikteri men qosalqylardyń bitelýinde de paıda bolýy múmkin. Sonymen qatar, múmkin sebebi retinde dıetılstılbestroldyń (DES), estrogenniń jasandy túriniń qursaq ishinde áserin de qarastyrady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Bul aýrý qanshalyqty jıi kezdesedi?__\r\n\r\nSpermatotseleniń damý jıiligi naqty zerttelmegen, biraq, barlyq erlerdiń 30 % shaǵyn kıstalar bolady dep sanalady, al úlken spermatotsele sırek kezdesedi. Aýrýshańdyq jasqa baılanysty artady, spermatotsele 40-50 jasta kóp anyqtalady. Aýrýǵa násildik nemese etnıkalyq beıimdilik joq.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Spermatotseleniń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nSpermatotsele ádette, sımptomsyz ótedi. Degenmen, keıde erler umanyń aýmaǵyndaǵy aýyrlyqqa, batyp aýyrsynýǵa, jaısyzdyqqa shaǵymdanady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Spermatotsele qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nSpermatotsele ádette, umanyń aýmaǵyn naýqastyń ózi nemese dáriger qaraǵanda anyqtalady. Dıafanoskopııa (jaryq sáýlesin ótkizip, qaraý) kezinde sáýle spermatotsele arqyly ótedi, bul túzilistiń kúrdeli is emestigin, qatersiz kısta ekendigin kórsetedi. Ýltradybystyq zertteý aýrýdy anyqtaýdyń senimdi, aralasýy az jáne qymbat emes ádisi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaılarda spermatotsele jaısyzdyq týyndatpaıdy jáne naýqastar ony kóbinese, baıqamaıdy. Aýyrsyný bolmasa, naýqasty jaı baqylaý usynylady. Degenmen, keıbir naýqastar kıstanyń ólshemine baılanysty jaısyzdyq, aýyrsynýdy sezinedi. Mundaı jaǵdaılarda emdeýdiń kelesi nusqalary usynylady:\r\n\r\nDárimen emdeý: spermatotselege baılanysty aýyrsynýdy jeńildetý úshin analgetıkter nemese qabynýǵa qarsy quraldar taǵaıyndalady. Spermatotseleni emdeý úshin basqa eshqandaı dári qarastyrylmaıdy.\r\n\r\nEmdeýdiń aralasýy az ádisteri: Aspıratsııa jáne skleroterapııa – spermatotseleni emdeýde sırek qoldanylatyn eki tásil.  Aspıratsııa kezinde spermatotseleni ınemen tesip, ishindegisin shprıtstiń kómegimen  alady. Skleroterapııa kezinde titirkendiretin bólikti  spermatotseleniń qýysyna engizedi, bul onyń qabyrǵasynyń túsýine jáne suıyqtyqtyń túzilýiniń toqtaýyna yqpal etedi. Keıbir jumystarda emdeýdiń bul ádisteriniń tıimdiligi jáne qaýipsizdigi sıpattalǵanymen, jalpy, olar usynylmaıdy. Spermatotseleniń qaıtalanýy – asqyný, emdeýdiń eki ádisinen keıin de kezdesedi, hımııalyq epıdıdımıt jáne aýyrsyný skleroterapııanyń asqynýlary. Aspıratsııa jáne skleroterapııa qosalqylardyń zaqymdaný qaýpi saldarynan urpaq órbitý jasyndaǵy erlerde qoldanylmaıdy, nátıjesinde, uryq shyǵarý joldarynyń ótkizgishtigi buzylady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý: Spermatotseleektomııa – sımptomdyq kıstalardy emdeýdiń standarttyq ádisi, bul shara kezinde  spermatotseleni hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý jáne ony qasyndaǵy qosalqynyń tininen ajyratý qarastyrylady. Hırýrgııalyq emdeýdiń maqsaty – spermatotseleni alyp tastaý, erlerdiń reprodýktıvtik júıesiniń tutastyǵyn saqtaı otyryp. Spermatotseleektomııa – ambýlatorlyq shara, jergilikti nemese jalpy anestezııamen, bir saǵat ishinde oryndalady. Keıde operatsııa kezinde qosalqy alynyp tastalady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Hırýrgııalyq emdeýden ne kútýge bolady?__\r\n\r\nUmany ustap turatyn arnaıy tańǵyshty  (sýspenzorıı) salǵannan keıin naýqasty úıge shyǵarady. Isinýdi azaıtý úshin eki –úsh kún boıy shap aýmaǵynda muz salynǵan paketti qoıý usynylady. Aýyrsynýdy basatyn dárilik preparattar operatsııadan keıin 1-2 kúnge taǵaıyndalady. Naýqastar shara ótkennen keıin 48 saǵattan soń jýyna alady. Dárigerge qaıta kelý operatsııadan keıin 1-3 aptadan keıin taǵaıyndalady.  Sýspenzorııdi 7-14 kún boıy ustaý qajet. Umanyń isinýi ádette, 2-21 kún boıy saqtalady.\r\n\r\nSpermatotseleektomııanyń asqynýy sırek bolady, biraq, oǵan qyzba, juqpalar, qan ketýi, qaıtalaný jáne udaıy aýyrsyný kiredi. Spermatotseleniń qaıtalanýy shamamen, 10-25% jaǵdaıda paıda bolady. Sondaı-aq, uryq shyǵarý joldarynyń bitelýi paıda bolýy múmkin, bul bedeýlikke aparýy múmkin. Sondyqtan, bul ádis balaly bolýdy josparlaıtyn erlerge, kóbinese, usynylmaıdy. ','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1115,'','Stenokardııa','','','qz','s','',0,'',10427,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533120960,1564656960,1533121480,'Stenokardııa – júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń (JIA) túrleriniń biri, júrek bulshyq etine qannyń jetkiliksiz túsýi nátıjesinde damıdy jáne keýdedegi jaısyzdyq sezimimen nemese aýyrsynýmen sıpattalady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__              \r\n\r\nStenokardııa – júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń (JIA) túrleriniń biri, júrek bulshyq etine qannyń jetkiliksiz túsýi nátıjesinde damıdy jáne keýdedegi jaısyzdyq sezimimen nemese aýyrsynýmen sıpattalady. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"250\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Júrek tórt kameradan turady: eki júreksheden jáne eki qarynshadan. Sol qarynshadan aorta  shyǵady, oń qarynshadan – ókpe dińgegi. Sol júrekshege ókpe venalary barady, al oń júrekshege joǵarǵy  qýys vena barady.\'\'\r\n\r\nStenokardııa turaqty jáne turaqty emes bolady.\r\n\r\nTuraqty stenokardııada (shıryǵý stenokardııasy) aýyrsyný bir aı boıy ózgerissiz qaıtalanady jáne nıtroglıtserın ishkennen keıin joıylady. Kópshilik naýqastarda stenokardııa kóp jyldar boıy turaqty sıpatta bolady.\r\n\r\nTuraqty emes stenokardııa kezinde keýdedegi jaısyzdyq nemese aýyrsyný alǵash paıda bolady nemese qarqyndylyǵy, uzaqtyǵy artady, aýyrsyný nıtroglıtserın ishkende basylmaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"251\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda stenokardııa júrektiń koronarlyq arterııalarynyń aterosklerozyna jáne/nemese  túıilýine (qabyrǵasynyń kúrt jıyrylýyna) baılanysty.\r\n\r\nAteroskleroz – maıly túıindaqtardyń (jınaqtalatyn) arterııa qabyrǵasynyń boıymen jınaqtalýy, olardyń tarylýyna aparady.\r\n\r\nateroskleroz damý qaýpi kelesi faktorlar bolýynda artady:\r\n\r\n·         qant dıabeti\r\n\r\n·         Tómen dene belsendiligi\r\n\r\n·         Artyq dene salmaǵy\r\n\r\n·         temeki shegý\r\n\r\n·         alkogoldi shamadan artqy tutyný.\r\n\r\nStenokardııanyń basqa sebepteri:\r\n\r\n·         júrek yrǵaǵynyń buzylýy\r\n\r\n·         Vazospastıkalyq stenokardııa (Prıntsmetal stenokardııasy)\r\n\r\n·          Anemııa\r\n\r\n·          Júrek qaqpaqshalarynyń aýrýy\r\n\r\n·          Gıpertıreoz (qalqansha bezdiń artyq belsendiligi) \r\n\r\nTuraqty stenokardııa ustamasy kelesi faktorlardan týyndaýy múmkin:\r\n\r\n·         Dene belsendiligi (jelge qarsy júrý, taýǵa nemese satyǵa shyǵý, aýyr kóterý)\r\n\r\n·         Kóńil-kúı kúızelisi\r\n\r\n·         Arterıaldyq qysymnyń artýy\r\n\r\n·         sýyq\r\n\r\n·         tamaqty kóp ishý.\r\n\r\nTuraqty emes stenokardııa ustamasy tynysh kúıde nemese uıqyda (adam aýyrsynýdan oıanady) qandaı da bir sebepsiz paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nStenokardııanyń negizgi kórinisi – keýdedegi aýyrsyný. Stenokardııadaǵy aýyrsynýdyń aıryqsha belgileri:\r\n\r\n·         aýyrsyný sıpaty – qysatyn, kúıdiretin aýyrsyný\r\n\r\n·         aýyrsyný tusy – keýdeniń artqy jaǵy (keýde qýysynyń ortańǵy bóligi), keýde qýysynyń sol jartysyndaǵy aýyrsyný sırek kezdesedi\r\n\r\n·         aýyrsynýdyń taralýy (ırradıtsııa) – aýyrsyný sol ıyq aýmaǵyna, sol qolǵa, moıynnyń sol jaǵyna, jaýyrynnyń nemese tómengi jaqtyń sol aýmaǵyna beriledi\r\n\r\n·         aýyrsyný uzaqtyǵy – turaqty stenokardııada 1 - 15 mın, turaqty emes stenokardııada aýyrsyný 15 mın artyq bolady.\r\n\r\nstenokardııada basqa da sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n·         ustama tárizdi álsizdik\r\n\r\n·         tersheńdik\r\n\r\n·         keýde qýysynyń oń jaǵyndaǵy jáne arqadaǵy, oń qabyrǵa astyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·         entigý ustamasy\r\n\r\n·         júrek yrǵaǵynyń jıileýi\r\n\r\n·         arterıaldyq qysymnyń artýy (keıde tómendeýi).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nStenokardııa dıagnozyn qoıý úshin shaǵymdardy, paıda bolý tarıhyn jınaqtaý jáne naýqasty qaraý qajet.\r\n\r\nKelesi zertteýler júrgiziledi:\r\n\r\n·         EKG tynysh kúıde - stenokardııada EKG-da ıshemııa belgileri kórinedi (qannyń kelýiniń jetispeýi, tinniń zaqymdanýyna aparady), júrek yrǵaǵynyń túrli buzylystary. Bul ózgerister turaqty emes jáne aýyrsyný ustamasy toqtaǵannan keıin nemese 2-3 kúnde ótedi. EKG qalypty bolýy da jıi kezdesedi.\r\n\r\n·         Holter boıynsha táýliktik monıtorıng (táýlik boıy EKG jazý kelesi kompıýterlik óńdeýmen) táýlik ishinde stenokardııa kórinisterin anyqtaýǵa múmkindik beredi (sany, uzaqtyǵy, jıiligi), sondaı-aq, júrek yrǵaǵynyń buzylystary.\r\n\r\n·         Tynysh kúıdegi Ehokardıografııa  – júrektiń ýltradybystyq zertteýi júrektiń ólshemi men qurylymyn anyqtaýǵa múmkindik beredi, sondaı-aq, júrek bulshyq etiniń jıyrylý qabiletin anyqtaýǵa.\r\n\r\n·         Kúızelisti-ehokardıografııa – júrektiń ýltradybystyq zertteýi, arnaıy dári engizýmen nemese dene júktemesiniń áserimen.\r\n\r\n·         Veloergometrııa – dene júktemesin (velosıped) mólsherli artýyndaǵy EKG jáne AQ tirkeý. Qalypty jaǵdaıda dene júktemesinde júrek bulshyq etiniń ottegige qajettiligi artady, júrek tezirek soǵady, júrekke qan aǵymy artady. Stenokardııada tamyrlardyń tarylýynda qan aǵýynyń artýy múmkin bolmaıdy, sondyqtan, aldymen EKG osyǵan tán ózgerister paıda bolady, keıinnen aýyrsyný ustamasy paıda bolady.\r\n\r\n·         Tredmıl-test: bul ádistiń máni veloergometrııadaǵydaı, biraq, júgirý jolynda ótkiziledi.\r\n\r\n·         Qandaǵy fermentter deńgeıin anyqtaý (MV- kreatınfosfokınaza, laktatdegıdrogenaza, aspartattransferaza, troponınder I jáne T) – turaqty emes stenokardııada olardyń deńgeıi qalypty nemese artady (qalypty deńgeıdiń joǵarǵy sheginen 50% -ǵa ǵana artyq). Mıokard  ınfarktinde bul fermentter tirshiligin joıǵan júrek jasýshalarynan shyǵady jáne olardyń qandaǵy deńgeıi edáýir artady.\r\n\r\n·         Koronarlyq angıografııa (koronarografııa) – júrek arterııalarynyń rentgendik ádisi. Kárijilik (qoldaǵy) arterııasyn nemese san (aıaqtaǵy) arterııany tesý arqyly júrekke jińishke kateter engiziledi, onyń boıymen júrek tamyrlaryn toltyratyn kontrastylyq zattek engiziledi. Dáriger monıtor ekranynda júrek tamyrlarynyń jaǵdaıyn baǵalaıdy, tamyrlardyń tarylý jáne tejelý dárejesin anyqtaı alady.\r\n\r\n·         Qannyń bıohımııalyq taldaýy – holesterın deńgeıiniń artýy anyqtalýy múmkin (lıpıd (maı tárizdi zattek), organızmniń barlyq jasýshalaryna qajetti).\r\n\r\nHolesterıniń artýy  lıpoproteınderdiń (holesterındi tasymaldaýshylar) ár túrleriniń qatynasynyń buzylýynda paıda bolýy múmkin – tómen tyǵyzdyqty lıpoproteınder deńgeıiniń artýy (LPNP) jáne joǵary tyǵyzdyqty lıpoproteınder deńgeıiniń tómendeýi (LPVP).\r\n\r\nLPNP holesterındi baýyrdan organızmniń basqa jasýshalaryna tasıdy, ateroskleroz damý qaýpin arttyrady.\r\n\r\nLPVP holesterındi jasýshalardan qaıtadan baýyrǵa tasıdy, ol baýyrda ydyraıdy nemese organızmnen qoqystar túrinde shyǵarylady. LPVP ateroskleroz damý qaýpin azaıtady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nStenokardııany emdeý ómir saltyn ózgertýdi, eńbek pen demalys tártibin retteýdi, dene jáne kóńil-kúı júktemelerin joıýdy, maılardy shekteıtin emdám ustanýdy, dárilik preparattardyń tobyn qoldanýdy qarastyrady. \r\n\r\nTuraqty emes stenokardııada naýqastardy aýrýhanaǵa shuǵyl jatqyzý qajet (qarqyndy baqylaý palatasyna).\r\n\r\nStenokardııany emdeýde kelesi preparattardyń toptary qoldanylady:\r\n\r\n·         Antıangınaldyq quraldar (júrek aýyrsynýyna qarsy) – júrek bulshyq etine otteginiń qajettiligin azaıtatyn jáne/nemese ottegini jetkizýdi arttyratyn dárilik quraldar.\r\n\r\n·         Antıkoagýlıanttar – qannyń uıýyn basatyn jáne trombylardyń túzilýine kedergi keltiretin preparattar toby. Bul toptyń negizgi ókili – geparın.\r\n\r\n·         Antıagreganttar – trombotsıtterdiń jabysý qabiletin azaıtatyn dárilik quraldar, osylaısha, qannyń tutqyrlyǵyn azaıtyp, tromby túzilýine kedergi keltiredi. Negizgi ókilderi – atsetılsalıtsıl qyshqyly (Aspırın) men klopıdogrel (Plavıks).\r\n\r\n·         Qajet bolsa, arterıaldyq qysymnyń deńgeıin retteıtin preparattar taǵaıyndalady; qandaǵy holesterın deńgeıin azaıtatyn preparattar (statınder).\r\n\r\n·         Organıkalyq  nıtrattardy qabyldaýda (nıtroglıtserın, ızosorbıd dınıtraty jáne mononıtrat) organızmde azot oksıdi bólinedi, ol júrek bulshyq etiniń ottegige qajettiligin azaıtady, venalardy keńeıtip, qannyń júrekkke qaıtýyn azaıtady, bul júrekke júktemeni azaıtady; sondaı-aq, tamyrlardy keńeıtip, júrekke qan aǵymyn ulǵaıtady.\r\n\r\n·         β-adrenoblokatorlar (propranolol, bısoprolol, metoprolol, sotalol, atenolol) arterıaldyq qysymdy azaıtady, júrek yrǵaǵyn jáne júrek bulshyq etiniń ottegige qajettiligin azaıtady.\r\n\r\n·         Kaltsıılik tútikterdi tejeýshiler (verapamıl jáne onyń týyndylary, nıfedıpın jáne onyń týyndylary, dıltıazem jáne onyń týyndylary) stenokardııanyń kelesi túrinde aýyrsyný baıqalǵanda taǵaıyndalady: aterosklerozsyz «taza» tamyrlar bolýynda keýdedegi aýyrsyný baıqalǵanda jáne basqa preparattar tıimsiz bolǵanda. Mundaı dárilerdiń áseri mıokardtyń ottegige qajettiliginiń tómendeýine baılanysty (júrek yrǵaǵynyń, arterıaldyq qysymnyń azaıýy) jáne otteginiń júrekke kelýine jaqsarýyna baılanysty (júrek tamyrlarynyń túıilýine joıý).\r\n\r\n48-72 saǵat ishinde, belsendi emdeýge qaramastan, stenokardııa ustamasy qarqyndylyǵy men uzaqtyǵyn ózgerpese, shuǵyl  koronarografııany oryndaýǵa jáne stentteýge nemese aorta-koronarlyq shýntırleýge kórsetimder paıda bolady. Koronarlyq  arterııalardy stentteý – tamyr sańylaýyna stent qoıý arqyly júrek arterııasynyń ótimdiligin hırýrgııalyq qalpyna keltirýdiń zamanaýı ádisi. Aortokoronarlyq shýntırleý (AKSh) —júrek arterııasynda qan aǵymyn qalypan keltirýdiń hırýrgııalyq\n ádisi – koronarlyq tamyrdyń tarylǵan tusyn shýnttar – deneniń basqa jerinen alynǵan tamyrlardy tigý arqyly aınalyp ótý.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nTıisti emdeýde aýrýdyń sımptomdaryn baqylaýǵa alyp, boljamyn edáýir jaqsartýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nStenokardııanyń belgisi bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nJedel járdemdi shaqyryńyz, eger stenokardııadan týyndaǵan aýyrsyný:\r\n\r\n·         Nıtroglıtserın qabyldaǵannan keıin 5 mınýtta ótpese\r\n\r\n·         Nıtroglıtserınniń 3 mólsherlemesinen keıin ótpese\r\n\r\n·         kúsheıse\r\n\r\n·         nıtroglıtserın qabyldaǵannan keıin qaıtalansa.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nStenokardııanyń aldyn alý úshin ateroskleroz qaýpiniń faktorlaryn joıý qajet:\r\n\r\n·         zııandy ádetterdi joıý (temeki shegý, alkogol tutyný);\r\n\r\n·         maı almasýy buzylysyn jáne qandaǵy holesterın jınalýyn joıý;\r\n\r\n·         arterıaldyq qysymdy baqylaý;\r\n\r\n·         artyq dene salmaǵyn joıý;\r\n\r\n·         dene júktemesin baqylaý;\r\n\r\n·         qant dıabetinde qandaǵy qant deńgeıin baqylaý;\r\n\r\n·         maıy tómen emdám ustaný.\r\n\r\nAqparat  kózi: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000198.htm','student_k',49,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1116,'','Sýyq tııý','','','qz','s','',0,'',5187,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533121920,1564657920,1533122312,'Sýyq tııý murynnyń aǵýymen, bitýimen, túshkirýdiń paıda bolýymen sıpattalady. Sondaı-aq, tamaqtyń aýyrsynýy, jótel, bas aýrýy nemese basqa sımptomdar bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSýyq tııý murynnyń aǵýymen, bitýimen, túshkirýdiń paıda bolýymen sıpattalady. Sondaı-aq, tamaqtyń aýyrsynýy, jótel, bas aýrýy nemese basqa sımptomdar bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJyl saıyn álemde sýyq tııýdiń birneshe mıllıardtaǵan jaǵdaıy tirkeledi. Adamdar basqa aýrýlarǵa qaraǵanda sýyq tııýge jıi shaldyǵady.\r\n\r\nSýyq tııýdiń saldarynan balalar – mektepke, ata-analary jumysyna bara almaıdy. Ata-analar, kóbinese, sýyq tııý aýrýyn balalarynan juqtyrady.    \r\n\r\nJyl barysynda balalar sýyq tııýmen birneshe ret aýyrady. Olar ádette, basqa balalardan juqtyrady. Sýyq tııý mektep pen bala baqshada tez taralady.\r\n\r\nSýyq tııý jyldyń kez kelgen ýaqytynda paıda bolýy múmkin, biraq, qysqy nemese jańbyrly kezde oryn alý keń taralǵan.\r\n\r\nSýyq tııý vırýsy juqpalanǵan adamnyń túshkirýinde, jótelýinde qorshaǵan ortaǵa shaǵyn tamshy túrinde bólinip, taralady.\r\n\r\nSýyq tııýdi kelesi jaǵdaılarda juqtyrý múmkin:\r\n\r\n* Sýyq tıgen adam qasyńyzda túshkiredi nemese jóteledi\r\n* Vırýspen juqpalanǵan zatqa janasqannan keıin, mysaly oıynshyqty, esiktiń tutqasyn ustap, odan keıin muryn, kóz nemese aýyzǵa qolyńyzdy tıgizetin bolsańyz.\r\n \r\nAdamdar alǵashqy 2-3 kúnde juqpaly bolady. Sýyq tııý, ádette, aýrýdyń birinshi aptasynan keıin juqpaly emes.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSýyq tııý sımptomdary vırýspen janasqannan keıin 2-3 kúnde damıdy, biraq, keıde bul kezeń bir aptaǵa sozylýy múmkin.\r\n\r\nSýyq tııýdiń jıi sımptomdary:\r\n\r\n* Murynnyń aǵýy nemese bitelýi\r\n* kómeıdiń jybyrlaýy\r\n* túshkirý\r\n* sýyq tıgen eresekterde de, balalarda da qyzba bola bermeıdi. Sábılerde denesiniń temperatýrasy 37 - 39 °S-ta bolady.\r\n\r\nSýyq tııýdegi vırýstyń túrine qaraı kelesi sımptomdar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* jótel\r\n* tábettiń bolmaýy\r\n* bastyń aýyrýy\r\n* bulshyq ettiń aýyrsynýy\r\n* murynnyń artyndaǵy qýysqa silemeıdiń aǵýy\r\n* kómeıdiń aýyrsynýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda sýyq tııý birneshe kúnde ótedi. Sýyq tıgende beriletin birneshe keńester:\r\n\r\n* kóbirek demalyńyz jáne suıyqtyqty kóp ishińiz.\r\n* Sýyq tııýden jáne jótelden dárilik preparattar eresekterde jáne úlken jastaǵy balalarda sýyq tııý sımptomdaryn jeńildetýge kómektesedi. Olar jazylýdy tezdetpese de, sımptomdardy jeńildetedi.\r\n* Sýyq tııýden jáne jótelden dárilik preparattar 4 jastan kishi balalarǵa usynylmaıdy.\r\n* Sýyq tııýdi emdeý úshin antıbıotık qoldanylmaıdy.\r\n* Sýyq tııýdi emdeý úshin emdeýdiń balamaly ádisteri qoldanylady, mysaly, S dárýmeni, myrysh pen ehınatseıa qospalary.\r\n* Kez kelgen shópti nemese bıologııalyq belsendi qospany qabyldaý aldynda dárigermen keńesińiz.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBirneshe kún ishinde murynnan bólinetin silemeı sary nemese jasyl túske ıe bolady. Bul qalypty qubylys, antıbıotıkter qabyldaýǵa negiz emes.\r\n\r\nSýyq tııýdiń kóptegen sımptomdary ádette, bir apatada ótedi. Eger úı jaǵdaıynda 7 kúnde áli de naýqastaný qalsa, muryn qýysynyń ınfektsııasyn, allergııany jáne basqa aýrýlardy eskerý úshin dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nSýyq tııý – bronh demikpesi bar balalarda ysqyratyn tynys alýdyń paıda bolýynyń keń taralǵan sebebi.\r\n\r\nSýyq tııý kelesilerge aparýy múmkin:\r\n\r\n*  Bronhıtke\r\n* Qulaq ınfektsııasyna\r\n* Pnevmonııaǵa\r\n* Sınýsıtke\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nAldymen sýyq tııýdiń sımptomdarymen ózińiz kúresip kórińiz. Dárigerge kelesi jaǵdaılarda kórinińiz:\r\n\r\n* Tynys alýda máseleler paıda bolsa\r\n*  Aýrýdyń sımptomdary ýshyǵady nemese 7-10 kúnde ótpeıdi.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń qaýpin azaıtý úshin kelesi usynystardy oryndańyz:\r\n\r\n* Árdaıym qolyńyzdy jýyp júrińiz. Balalar men eresekter murnyn súrtkennen, tósemshelerin almastyrǵannan, jýynatyn bólmeden keıin, tamaq isherdiń nemese daıyndardyń aldynda qolyn jýyp otyrýy tıis.\r\n* Jıi janasatyn zattardy (rakovına, esik tutqasy) zararsyzdandyratyn quraldarmen óńdeńiz.\r\n* Balalardy shaǵyn damytý toptaryna berińiz.\r\n* Qolǵa arnalǵan zararsyzdandyratyn quraldardy qoldanyńyz, mıkrobtardyń taralýynyń aldyn alý úshin.\r\n* Mata súlginiń ornyna qaǵaz súlgisin paıdalanyńyz.\r\n\r\nImmýndyq júıe organızmge ınfektsııamen kúresýge kómektesedi. Immýndyq júıeni nyǵaıtý úshin birneshe tásil:\r\n\r\n* Passıvti temeki shegýden alshaq bolyńyzdar. Ol densaýlyqqa qatysty kóptegen máselelerdiń paıda bolýyna yqpla etedi, onyń ishinde, sýyq tııýdiń.\r\n* Múmkindiginshe, sábıdi emizińiz. Ana súti sábıdi tynys alý joldarynyń ınfektsııasynan qorǵaıdy, tipti, emizýdi toqtatqannan keıingi jyldar boıy.\r\n* Suıyqtyqty kóp ishińiz, ımmýndyq júıeniń jumysyna kómektesý úshin.\r\n* Tamaqqa «belsendi ósindileri» bar ıogýrtty tutynyńyz. Probıotıkter balalardaǵy sýyq tııýdiń paıda bolýynyń aldyn alady.\r\n* Uıqyny qandyryńyz.  \r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nTynys  alý joldarynyń vırýstyq ınfektsııasy; sýyq tııý. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1117,'','Syrtqy qulaq ınfektsııasy («Júzýshiniń qulaǵy»)','','','qz','s','',0,'',6315,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533122340,1564658340,1533122825,'Syrtqy qulaq ınfektsııasy nemese syrtqy otıt — qulaqtyń syrtqy bóliminiń qabyný aýrýy.\r\nSyrtqy otıt – keń taralǵan aýrý. Aýrý ásirese, júzýshilerdiń jáne udaıy sýdyń áserine ushyraıtyn adamdardyń arasynda keń taralǵan. Aýrýǵa barlyq jas toptary ushyraıdy, biraq, balalarda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSyrtqy otıt jiti nemese sozylmaly bolýy múmkin.\r\n\r\nOrnalasýyna qaraı otıt dıffýzdy (taralǵan) jáne shektelgen bolady.\r\n\r\nShektelgen syrtqy otıt shıqan (shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinniń irińdi qabynýy) túrinde paıda bolady, ol estý kanalynyń syrtynda da (qulaq qalqanynda, qulaq túbi terisinde), ishinde de bolady. Shektelgen syrtqy otıttiń jıi sebebi – altyn tústi  stafılokokk (irińdi-qabyný ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshy).\r\n\r\nDıffýzdy syrtqy otıtte qabyný qulaq qalqanyn, búkil estý kanalyn, dybys jarǵaǵyn qamtıdy, qulaq mańyndaǵy terini de jıi qamtıdy. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSyrtqy qulaq ınfektsııasy nemese syrtqy otıt — qulaqtyń syrtqy bóliminiń qabyný aýrýy.\r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"255\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqannan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\r\n\r\nSyrtqy otıt – keń taralǵan aýrý. Aýrý ásirese, júzýshilerdiń jáne udaıy sýdyń áserine ushyraıtyn adamdardyń arasynda keń taralǵan. Aýrýǵa barlyq jas toptary ushyraıdy, biraq, balalarda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSyrtqy otıt jiti nemese sozylmaly bolýy múmkin.\r\n\r\nOrnalasýyna qaraı otıt dıffýzdy (taralǵan) jáne shektelgen bolady.\r\n\r\nShektelgen syrtqy otıt shıqan (shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinniń irińdi qabynýy) túrinde paıda bolady, ol estý kanalynyń syrtynda da (qulaq qalqanynda, qulaq túbi terisinde), ishinde de bolady. Shektelgen syrtqy otıttiń jıi sebebi – altyn tústi  stafılokokk (irińdi-qabyný ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshy).\r\n\r\nDıffýzdy syrtqy otıtte qabyný qulaq qalqanyn, búkil estý kanalyn, dybys jarǵaǵyn qamtıdy, qulaq mańyndaǵy terini de jıi qamtıdy.  \r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__                       \r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"256\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nEger syrtqy estý jolynyń terisine ınfektsııa (bakterıaldyq, zeńdik) túsetin bolsa, syrtqy otıt paıda bolady. Bul kezde teri qyzarady, estý jolynyń ózi isinýden tarylady.\r\n\r\nSyrtqy qulaq ınfektsııasynyń alǵy sharttary:\r\n\r\n·         Úshkir zatpen shaǵyn jaraqattaý (shpılkamen, tis tazalǵyshpen);\r\n\r\n·         Organızmniń aýrýlarǵa qarsy turýynyń tómendeýi;\r\n\r\n·         Syrtqy estý jolyna ylǵal túsýi, jınalýy;\r\n\r\n·         Qulaq qulyǵy kóleminiń azaıýy nemese ulǵaıýy (qulyqtyń azdyǵy durys qorǵanysty qamtamasyz etpeıdi, kóptigi – qulaqta ylǵal men shańdy ustaıdy).\r\n\r\nKóbinese, syrtqy otıt qulaqtyń sýmen udaıy janasýynda paıda bolady (júzýde), sondyqtan, otıttiń bul túrin keıde «júzýshiniń qulaǵy» dep ataıdy. \r\n\r\nAýrý ınfektsııalyq emes sebepti de bolady, mysaly, allergııada nemese ekzemada (teriniń allergııalyq tektes qabyný aýrýy), t.b.\r\n\r\nSyrtqy qulaq ınfektsııasynyń sozylmaly túri kelesiden týyndaýy múmkin:\r\n\r\n* Qulaqtaǵy bógde zatqa allergııalyq serpin (janasý dermatıti);\r\n* Sozylmaly teri aýrýlary, mysaly, psorıaz (teriniń sozylmaly aýrýy), ekzema.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSyrtqy otıttiń kelesi sımptomdary bolady:\r\n\r\n·         Qulaq qalqanyn tartqanda kúshti aýyrsyný– syrtqy otıttiń aıryqsha belgisi.\r\n\r\n·         Qulaqtaǵy nemese qulaq aýmaǵyndaǵy udaıy aýyrsyný.\r\n\r\n·         Qulaqtaǵy qyshý (estý joly terisiniń zeńdi zaqymdanýynda, ekzemada ).\r\n\r\n·         Syrtqy estý jolynyń isinýi.\r\n\r\n·         Qulaqtyń bitelý sezimi\r\n\r\n·         Estýdiń nasharlaýy.\r\n\r\n·         Qulaqtan irińdi nemese qulyqty bólinister shyǵýy.\r\n\r\n·         Dene temperatýrasynyń artýy, qaltyraý, jalpy jaǵdaıdyń buzylýy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQulaqta aýyrsyný paıda bolsa, dárigerge kóriný qajet. Dáriger otoskoptyń (syrtqy estý jolyn jáne dybys jarǵaǵyn arnaıy optıkalyq aspappen qaraý) kómegimen estý jolyn qaraıdy, jáne qulaqta qabyný úrdisi bolýyn anyqtaıdy. Syrtqy otıtte qulaq aýmaǵy isinip,qyzarady; al estý jolynyń ishinde irińdi bólinister anyqtalady.\r\n\r\nQajettilik bolsa, qulaqtan bólindige bakterıologııalyq zertteý ótkiziledi, bul aýrýdyń qozdyrǵyshyn anyqtaýǵa jáne durys emdeý taǵaıyndaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSyrtqy otıtti emdeýdi syrtqy estý jolyn tazalaýdan bastaý qajet,  sańylaýdy irińnen, qulyqtan, teriniń qabyrshaqtanǵan bólikterinen tazartý qajet.\r\n\r\nSyrtqy otıtte kelesi preparattar toby qoldanylady:\r\n\r\n·         Antıbakterıaldyq qulaq tamshylary;\r\n\r\n·         Gormonaldyq qulaq tamshylary (isinýdi basý úshin).\r\n\r\nEstý jolynyń kúshti isinýi kezinde oǵan dáke tyǵyny engiziledi, bul dárini qabyný tusynda ustaýdy qamtamasyz etedi.\r\n\r\nInfektsııa taralýynyń aýyr jaǵdaılarynda, ásirese, ımmýnıteti (organızmniń ınfektsııalarǵa qarsy turýy) tómendegen naýqastarda antıbakterıaldyq quraldar ishý nemese egý arqyly qoldanylady.\r\n\r\nQajet bolsa, analgetıkter (aýyrsynýǵa qarsy preparattar), qyzýdy túsiretin, syrtqy otıt allergııalyq tektes bolsa, allergııaǵa qarsy preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nSyrtqy estý jolynda shıqan paıda bolsa (shektelgen otıtte), dáriger ony ashyp, jarýy tıis.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń  boljamy__\r\n\r\nDurys emdegende, syrtqy qulaq ınfektsııasy tolyǵymen jazylady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·         Estýdiń nasharlaýy. Emdegennen keıin estý tolyǵymen qalpyna keledi.\r\n\r\n·         Egde jastaǵy adamdarda jáne dıabetke shaldyqqan naýqastarda qaterli syrtqy otıt atalatyn túri damýy múmkin, bul kezde ınfektsııa shemirshek tinge jáne súıek tinderine taralýy múmkin.\r\n\r\n·         Infektsııanyń qulaqpen kórshiles aýmaqqa, bassúıekti qosa, taralýy.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Syrtqy otıttiń sımptomdary paıda bolsa.\r\n* Qulaqtan suıyqtyq aǵa bastaýy baıqalsa.\r\n* Sımptomdar nasharlasa, bastalǵan emdeýge qaramastan.\r\n* Jańa sımptomdar paıda bolsa, joǵary temperatýra, qulaqtyń artyndaǵy aýyrsyný jáne qyzarý.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAldymen, qulaqty durys jáne udaıy tazalaý qajet. Ádette, jınalǵan qulyqty estý jolyna kirer tusynda tazalaǵan jetkilikti.\r\nQulaqty tazalaýǵa úshkir zattardy qoldanýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nQulyqpen bitelisti jáne bógde zattekterdi estý jolynan óz betinshe alǵan durys emes, ony dárigerge tapsyrǵan jón.\r\nJýynǵanda nemese shomylǵanda qulaqqa sý kirýinen saqtaný qajet, ásirese, ashyq sýda.\r\n \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000622.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: NazerkeIskakova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  DaýrenZııabekov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1118,'','Taǵamdyq allergııa','','','qz','s','',0,'',5567,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533122820,1564658820,1533123054,'Adamdardyń 25 % ózderinde belgili bir taǵam ónimderine allergııa bar dep oılasa, zertteýler balalardyń 6% jáne eresekterdiń 2% ǵana taǵamdyq allergııaǵa shaldyqqandyǵyn rastaıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Taǵamdyq allergııa qanshalyqty jıi kezdesedi__{ALINK}?\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Taǵamdyq allergııa men taǵamdy kótere almaýdyń arasyndaǵy aıyrmashylyq qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Taǵamdyq allergııanyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri jáne qaýip faktorlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Taǵamdyq allergııany qalaı emdeıdi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Taǵamdyq allergııa qanshalyqty jıi kezdesedi?__\r\n\r\nAdamdardyń 25 % ózderinde belgili bir taǵam ónimderine allergııa bar dep oılasa, zertteýler balalardyń 6% jáne eresekterdiń 2% ǵana taǵamdyq allergııaǵa shaldyqqandyǵyn rastaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Taǵamdyq allergııa men taǵamdy kótere almaýdyń arasyndaǵy aıyrmashylyq qandaı?__\r\n\r\nNaqty taǵamdyq allergııa – organızmniń ımmýndyq júıesiniń (ınfektsııamen kúresýge qajet) organızmge allergenniń túsýine jaýapty serpini. Kópshilik jaǵdaıda adamdarda taǵamdy kótere almaý paıda bolady, bul degenimiz taǵam qabyldaýdan týyndaıtyn jaǵymsyz sımptomdardyń paıda bolýy (bul kezde ımmýndyq júıe qamtylmaıdy).\r\n\r\nMysaly, sútke allergııa eresekterge qaraǵanda balalarda jıi kezdesedi. Degenmen, balalardyń kópshiliginde sútke allergııa 2-3 jasqa qaraı joıylady. Sútke allergııanyń sımptomdaryna sút ónimderin tutynǵannan keıin teriniń kúldirektenýi, qusý jáne tynys alýdaǵy máseleler jatady. Kóptegen eresekterde sút ónimderine allergııaǵa uqsaıtyn sımptomdar paıda bolýy múmkin, sebebi, eresekterde sútte bolatyn qantty (laktoza) qorytýda máseleler jıi kezdesedi. Bul «laktozany kótere almaý» dep atalady, bul allergııa emes, sebebi, qandaı da bir ónimdi kótere almaý ımmýndyq júıeni qamtymaıdy. Laktozany kótere almaýdyń sımptomdaryna jatatyndar – ishtiń kebýi, túıilýi, júrek aınýy, shamadan tys jeldený, ishtiń ótýi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Taǵamdyq allergııanyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nTaǵamdyq allergııanyń jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Teriniń kúldirektenýi (teridegi isiný sekildi)\r\n* Isiný\r\n* Teriniń qyshýy\r\n* Aýyzdaǵy qyshý nemese shanshý\r\n* Aýyzdaǵy metall dámi\r\n* Jótel, qıyndaǵan ysqyratyndaı tynys alý\r\n* Kómeıdegi qysý sezimi\r\n* Dıareıa\r\n* Qusý\r\n \r\nNaýqas ózin nashar sezinýi múmkin, terisi solǵyn tartyp, arterıaldyq qysymy túskennen, esten tanýy da yqtımal. Taǵamdyq allergııaǵa baılanysty jıi kezdesetin sozylmaly aýrýlar - ekzema jáne astma (demikpe).\r\n\r\nTaǵamdyq  allergııa kúshtiligine saı anafılaksııa atalatyn serpindi týyndatqan jaǵdaıda ólim-jitimge de aparýy múmkin. Bul serpin kezinde tynys alý joldary tejeledi, naýqasqa tynys alý qıynǵa túsedi. Adrenalın atalatyn ınektsııany ýaqytyly engizý ómirdi qutqarýy múmkin.\r\n\r\nEger balada nemese eresekte kúshti allergııa bolsa, dáriger adamnyń ózdiginshe ınektsııa jasaýy úshin arnaıy shprıts-qalamnyń kómegimen adrenalın salýdy taǵaıyndaıdy. Dáriger ony qoldanýdy úıretedi. Eger naýqasqa bul dári qajet dep sanasa, ony naýqas udaıy ózimen birge alyp júrýi tıis.\r\n\r\nAllergııalyq serpini bar adamdar «jedel járdem» kóligimen aýrýhananyń qabyldaý bólimine jetkizilýi tıis, sebebi, organızmge ózdiginshe engizilgen adrenalınniń mólsheri qaýipti bolýy múmkin. Dáriger qan aınalymyn, tynys alýdy, zattek almasýyn baıaýlatý úshin adrenalın berýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri jáne qaýip faktorlary__\r\n\r\n__Qandaı ónimder jıi allergııalyq serpindi týyndatady?__\r\n\r\nAllergııa kez kelgen taǵamǵa paıda bolýy múmkindigine qaramastan, kóbinese, allergender – jańǵaqtar, arahıs, sút, jumyrtqa, soıa, bıdaı, balyq jáne mollıýskiler. Osy segiz ónim taǵamdyq allergııa paıda bolýynyń 90% jaǵdaıyna jaýapty. Kópshilik jaǵdaıda allergııa 4 ónimge paıda bolady.\r\n\r\n__Mende taǵamdyq boıaǵyshtarǵa nemese jasandy hosh ıistendirgishterge allergııa bolýy múmkin be?__\r\n\r\nZertteýlerge saı, keıbir taǵamdyq qospalar jáne jasandy táttilendirgishter keıbir adamdardaǵy allergııanyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n__Mende qantqa allergııa bolýy múmkin be?__\r\n\r\nJoq. Taǵamdyq  allergııa  ımmýndyq júıes taǵam ónimderindegi belgili bir aqýyzdy «bógde» sanap, oǵan qarsy kúreskende paıda bolady. Bul maılar men qanttarǵa qatysty emes.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Taǵamdyq allergııany qalaı emdeıdi?__\r\n\r\nNaýqasta taǵamdyq allergııa bar ekendigi anyqtalsa, ony týyndatqan ónimderdi tutynýdan alshaq bolý qajet. Eger sizde allergııa bolsa, jáne siz sebebin bilseńiz, jeıtin ónimderińizdiń japsyrmalaryn oqýyńyz shart. Dáriger allergııany týyndatatyn ónimderdi tutynýdan alshaq bolýǵa úıretedi. Eger balada allergııa bolsa, mektepke bul týraly habarlańyz, alshaq bolatyn ónimderdiń tizimin berińiz, sondaı-aq, osyndaı ónimdi kezdeısoq jep qoıǵan jaǵdaıda alǵashqy járdem kórsetý sharalary týraly aıtyńyz.\r\n\r\n__Jas óskende taǵamdyq allergııa ótedi me?__\r\n\r\nKóptegen adamdarda jas óskende sútke, jumyrtqaǵa, soıa ónimderine jáne bıdaıǵa allergııa ótedi, biraq, barlyǵynda emes. Kóbinese, arahıske, jańǵaqqa, balyqqa, mollıýskilerge allergııa jaspen birge ótpeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Men ózimde taǵamdy kótere almaý emes, taǵamdyq allergııa ekendigin qalaı bilemin?\r\n* Mende taǵamdyq allergııa bar. Basqa zattekterge allergııa paıda bolýyna beıim bolýym múmkin be?\r\n* Taǵam men úshin qaýpsizdigine qalaı kóz jetkizemin?\r\n* Eger ónimdi nemese taǵam ónimderiniń tobyn ratsıonnan alyp tastasam, mende qorektik zattekterdiń tapshylyǵy paıda bolýy múmkin be?\r\n* Aýrýhananyń barlyq dárigerleri men qyzmetkerleri meniń allergııam týraly biletindigine qalaı kóz jetkizemin?\r\n* Mendegi allergııalyq serpinniń asqynýyn qalaı bilemin?\r\n* Mende taǵamdyq  allergııa bar. Anafılaksııa qaýpi bar ma?\r\n* Adrenalın alýym qajet pe? Ony qalaı qoldanamyn?','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1119,'','Taǵamdyq ýlaný','','','qz','s','',0,'',4605,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533123060,1564659060,1533123475,'Taǵamdyq ýlaný bakterııalarmen, vırýstarmen nemese ýyttarmen zalaldanǵan ónimderdi tutynǵanda paıda bolady. Kópshilik jaǵdaıda taǵamdyq ýlanýdy kelesi bakterııalar týyndatady: altyn tústi stafılokokk (Staphylococcus aureus) jáne ishek taıaqshasy (Escherichia coli).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTaǵamdyq ýlaný bakterııalarmen, vırýstarmen nemese ýyttarmen zalaldanǵan ónimderdi tutynǵanda paıda bolady. Kópshilik jaǵdaıda taǵamdyq ýlanýdy kelesi bakterııalar týyndatady: altyn tústi stafılokokk (Staphylococcus aureus) jáne ishek taıaqshasy (Escherichia coli).\r\n\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"257\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nIshek taıaqshasynyń negizgi kózi – juqpalanǵan (juqpalanǵan adamdardyń) janýarlardyń nájisteri. Sondaı-aq, ol tazartylmaǵan sýda bolady.\r\n\r\nAltyn  tústi stafılokokk bakterııalary ádette, adamdardyń terisinde bolady, al tamaqqa túskende ýytty óndirip, osy aýrýdy týyndatady. Taǵamdyq ýlaný juqpalanǵan taǵam organızmge túskende oryn alady. Aýrý zalaldanǵan taǵamdy tutynǵannan keıin bir adamda nemese adamdardyń tobynda paıda bolýy múmkin. Kóbinese, taǵamdyq ýlaný joryqtarda, ashana, dámhana, t.b. qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynda tamaqtanǵanda paıda bolady.\r\n\r\nBakterııalardyń taǵamǵa túsý joldary:\r\n\r\n* Qolyn durys jýmaǵan adam daıyndaǵan kez kelgen taǵam\r\n* Jýylmaǵan as úı jabdyǵymen, taqtaıshalarda, t.b. aspaptarmen daıyndalǵan kez kelgen taǵam\r\n* Ónimderdi daıyndaý kezinde nemese jýǵanda (kókónister men jemister) nashar sýdy qoldaný\r\n* Sút ónimderi nemese quramynda maıonez bar ónimder, tońazytqyshta tym uzaq saqtalǵan\r\n* Muzdatylǵan nemese salqyndatylǵan ónimder, sáıkes temperatýrada saqtalmaǵan, nemese durys qyzdyrylmaǵan\r\n* Tolyq pisirilmegen et nemese jumyrtqa\r\n \r\nJoǵary qaýipke beıim:\r\n\r\n* Sábıler jáne 5 jasqa deıingi balalar\r\n* Egde jastaǵy adamdar\r\n* Dıabet nemese búırek aýrýy sekildi kúrdeli aýrýlary bar adamdar\r\n* Immýnıteti álsiregen adamdar.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nÁdette, zalaldanǵan taǵamdy tutynǵannan keıin 2-6 saǵat ishinde kelesideı kórinis beredi:\r\n\r\n* Júrek aınýy\r\n* qusý\r\n* dıareıa (ish ótýi)\r\n* ishtegi aýyq-aýyq aýyrsyný jáne túıilý\r\n* qyzý\r\n* bas aýyrýy\r\n* álsizdik\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nTaǵamdyq ýlanýdyń naqty qozdyrǵyshyn anyqtaý úshin kelesi taldaýlar júrgiziledi:\r\n\r\n* nájistiń\r\n* qusyqtyń\r\n* qannyń (vırýs pen ýytty anyqtaýdyń ekspress-taldaýy)\r\n* aýyrǵandar tutynǵan taǵam ónimderiniń\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÁdette, taǵamdyq ýlanýdyń sımptomdary birneshe kún ishinde ótedi. Jumsaq emdám ustanǵan jón: qıyn qorytylatyn jáne titirkendiretin ónimderdi tutynbaý qajet.\r\n\r\nOrganızmdegi sý úılesimin qoldaý úshin aýrýdyń barysynda sýdy kóp ishý qajet – kúnine 2-3 lıtrden. Regıdrondy qoldaný kóp qusý men dıareıa kezindegi elektrolıtterdi joǵaltýdy tolyqtyrady.\r\n\r\nOrganızmnen ýyttardy shyǵarý jáne sımptomdardyń aýyrlyǵyn azaıtý úshin enterosorbentter (enterosgel, belsendirilgen kómir) qoldanylady.\r\n\r\nMıkrobqa qarsy preparattardy emdeýshi dáriger ǵana taǵaıyndaıdy, jáne taǵamdyq ýlanýdyń aýyr jaǵdaılarynda qoldanylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAdamdardyń kópshiligi durys emdelgende 12-48 saǵat ishinde taǵamdyq ýlanýdan tolyǵymen aıyǵady. Alaıda, taǵamdyq ýlanýdyń aýyr ótýinde kúrdeli asqynýlar bolýy múmkin. Saý adamdarda taǵamdyq  ýlanýdan ólim-jitimge ushyraý asa sırek bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\nJıi kezdesetin asqynýy – sýsyzdaný.\r\n\r\nTaǵamdyq ýlaný kezinde kúrdeli asqyný sırek bolady. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* asqazan-ishek qan ketýi\r\n* júıke júıesiniń zaqymdanýy\r\n* búırektegi máseleler\r\n* Artrıt (býynnyń qabynýy)\r\n* Perıkardıt (júrekti jabatyn qabyqshanyń qabynýy)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\n* Tynys alýdyń kúrt buzylýy\r\n* Bulshyq ettegi álsizdik\r\n* Joǵary temperatýra\r\n* Qan aralas kóp ish ótýi\r\n* Júkti áıelder men balalardaǵy taǵamdyq ýlaný\r\n* Organızmniń kúshti sýsyzdanýy jáne sý tárizdi jıi ish ótýi\r\n* Kelesi ýyttaný belgileriniń bolýy: kúshti bas aýyrýy, bas aınalýy, salqyn jáne ylǵaldy ter, esten taný jaǵdaılary.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\n* Gıgıenany qadaǵalap, tamaq aldynda qol jýý qajet\r\n* Kókónister men jemisterdi tutyný aldynda muqııat jýý qajet\r\n* Ónimderdi tońazytqyshta durys temperatýrada saqtaý\r\n* Taǵamdy durys qyzdyryp óńdeý\r\n* Qoǵamdyq tamaqtanýdyń kúmándi oryndarynan alshaq bolý\r\n* Júkti jáne emizetin áıelderge erekshe saq bolyp, kez kelgen taǵamdyq ýlanýdan alshaq bolý qajet.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1120,'','Tendınıt','','','qz','s','',0,'',846,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533441900,1564977900,1533441965,'Tendınıt – sińirdiń ishindegi jáne mańyndaǵy qabyný, sharshaýdan bolatyn qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy sekildi aýyrsynýǵa aparady. Biraq, qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy – ýaqytsha bolsa, tendınıt turaqty, aýyrsynýy basylmaıdy. Alaıda, eger sińirdi sol aýrýdy týyndatqan yrǵaqpen jumys istetetin bolsańyz, ony jeńý qıynǵa túsedi. Bul barlyǵyna qatysty – álemdik dárejedegi marafondy júgiretinder men tereze jýýshylardan bastap hatshylarǵa deıin. Degenmen, tendınıttiń kórinisin azaıtýǵa jáne kúrdeli asqynýynyń aldyn alýǵa bolady.','\'\'__Tendınıt__\'\' – sińirdiń ishindegi jáne mańyndaǵy qabyný, sharshaýdan bolatyn qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy sekildi aýyrsynýǵa aparady. Biraq, qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy – ýaqytsha bolsa, tendınıt turaqty, aýyrsynýy basylmaıdy. Alaıda, eger sińirdi sol aýrýdy týyndatqan yrǵaqpen jumys istetetin bolsańyz, ony jeńý qıynǵa túsedi. Bul barlyǵyna qatysty – álemdik dárejedegi marafondy júgiretinder men tereze jýýshylardan bastap hatshylarǵa deıin. Degenmen, tendınıttiń kórinisin azaıtýǵa jáne kúrdeli asqynýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Tendınıt fızıoterapııalyq ádister, aýyrsynýdy basatyn jáne qabynýǵa qarsy quraldardyń kómegimen emdeledi. Aýyr zaqymdanýda antıbıotıkter men hırýrgııalyq emdeý qajet bolady. emdeý barysynda zaqymdanǵan baılamnyń tusynda dene júktemesin shekteý qajet, jáne ustap turatyn tańǵyshty qoldaný qajet. ','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1121,'','Tereń kóktamyrdyń trombozy','','','qz','s','',0,'',6418,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533442020,1564978020,1533442494,'Tereń kóktamyrdyń trombozy (TKT) – deneniń tereń kóktamyrynda trombylardyń (qan uıyndysy) túzilýimen sıpattalatyn aýrý. Bul trombylar ádette, aıaqtyń kóktamyrlarynda shoǵyrlanady. TKT keń taralǵan aýrý ekendigine qaramastan, ol asa qaýipti. Eger tromby ajyrap, qan aǵymymen jyljıtyn bolsa, ókpedegi qantamyrlaryn biteýi múmkin. Bul bitelý ókpe embolııasy atalady, ol ólim-jitimge aparýy yqtımal.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Tereń kóktamyrdyń trombozy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Tereń kóktamyrdyń trombozynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Mende tereń kóktamyrdyń trombozynyń paıda bolý qaýpi bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dáriger tereń kóktamyrdyń trombozyn qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Tereń kóktamyrdyń trombozyn emdeý úshin qandaı dárilik preparattar qoldanylady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Antıkoagýlıanttardyń janama áseri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Tereń kóktamyrdyń trombozyn emdeýde qandaı qosymsha ádister qoldanylady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qalaı tereń kóktamyrdyń trombozynyń aldyn alýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Tereń kóktamyrdyń trombozy degenimiz ne?__\r\n\r\n    {img type=\"fileId\" fileId=\"269\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTereń kóktamyrdyń trombozy (TKT) – deneniń tereń kóktamyrynda trombylardyń (qan uıyndysy) túzilýimen sıpattalatyn aýrý. Bul trombylar ádette, aıaqtyń kóktamyrlarynda shoǵyrlanady. TKT keń taralǵan aýrý ekendigine qaramastan, ol asa qaýipti. Eger tromby ajyrap, qan aǵymymen jyljıtyn bolsa, ókpedegi qantamyrlaryn biteýi múmkin. Bul bitelý ókpe embolııasy atalady, ol ólim-jitimge aparýy yqtımal.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Tereń kóktamyrdyń trombozynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nKeıbir adamdarda aýrýdyń sımptomy bolmaýy múmkin. Kópshilikte bir nemese eki aıaqta da isiný bolady. Keıde naýqastar bir aıaǵynda aýyrsyný nemese shıryǵýdy sezinedi (turǵanda nemese júrgende paıda bolady). Sondaı-aq, aýyratyn aıaqtyń terisi ustaǵanda jyly nemese qyzyldaý túste bolady. Eger osy sımptomdardyń birin baıqasańyz, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Mende tereń kóktamyrdyń trombozynyń paıda bolý qaýpi bar ma?__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda TKT paıda bolýynyń joǵary qaýpi bar:\r\n\r\n* 60 jastan asqanda\r\n* Uzaq ýaqyt boıy qımyldamaǵanda, mysaly, ushaqta ushý, avtokólikte uzaq sapar shegý nemese operatsııadan keıin tósekte bolǵanda\r\n* Qannyń uıýynyń joǵary bolýymen sıpattalatyn tuqym qýalaıtyn aýrýda\r\n* Jaraqat nemese operatıvtik aralasýda, bul kezde deneniń belgili bir tustaryna qan kelýi azaıady\r\n* Júktilikte nemese jaqynda bosanǵanda\r\n* Artyq salmaq nemese semizdikte\r\n* Kóktamyrdyń varıkozdyq keńeıýinde\r\n* Qaterli isikte, odan emdelgenniń ózinde\r\n* Uryqtanýǵa qarsy tabletkalar qabyldaýda nemese gormondyq emdeýdi alýda, onyń ishinde, etekkir toqtaý shaǵynda sımptomdardy baqylaý úshin\r\n* Ortalyq kóktamyr kateteri qoıylǵanda.\r\n \r\nQatarynan  birneshe qaýip faktory oryn alǵanda tereń kóktamyrdyń trombozynyń paıda bolý qaýpi artady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dáriger tereń kóktamyrdyń trombozyn qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nDáriger  TKT anyqtaý úshin tekserýdi ótkizedi. Mysaly, ÝDT (ÝZI) – kóktamyrdaǵy qan aǵymyn baǵalaý úshin dybys tolqyndary qoldanylady, nemese venografııa – kóktamyrǵa boıaǵysh engiziledi, odan keıin trombyny tabý úshin rentgen sýretteriniń toptamasy túsiriledi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Tereń kóktamyrdyń trombozyn emdeý úshin qandaı dárilik preparattar qoldanylady?__\r\n\r\nTKT emdeýdiń negizgi maqsattary:\r\n\r\n* Trombynyń ósýin toqtatý\r\n* Trombynyń ajyraýynyń jáne qan aǵymy boıynsha ókpege jyljýynyń aldyn alý\r\n* Jańa trombylardyń túzilýiniń aldyn alý.\r\n \r\nTereń kóktamyrdyń trombozyn emdeý úshin dárilik preparattar qoldanylady. Keń taralǵan túrleri – antıkoagýlıanttar (qandy suıyltýǵa arnalǵan preparattar), mysaly, varfarın nemese geparın.\r\n\r\nAntıkoagýlıanttar qandy suıyltyp, trombylardyń túzilýiniń aldyn alady. Varfarındi tabletka túrinde, geparındi kóktamyr arqyly engizedi. Eger geparın qabyldaı almaıtyn bolsańyz, dáriger trombındi tejeýish atalatyn basqa antıkoagýlıant taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Antıkoagýlıanttardyń janama áseri qandaı?__\r\n\r\nAntıkoagýlıanttar qan ketýin týyndatýy múmkin. Mysaly, terińizdi kesip alsańyz, qannyń baıaý uıýyn baıqaısyz. Sizde kógerý jeńil oryn alýy múmkin. Eger ádettegideı emes, nemese kúshti qan ketýi paıda bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nVarfarın týa bitetin aqaýlarǵa aparýy múmkin, sondyqtan, ony júkti áıelderge taǵaıyndaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nBasqa dárilik preparattar antıkoagýlıanttardyń jumysyna áser etýi múmkin. Eger antıkoagýlıant taǵaıyndalsa, jańa dáriler men dárýmenderdi qabyldaý úshin dárigermen keńesý qajet. K dárýmenine baı keıbir ónimder, mysaly, qoshqyl jasyl tústi kókónister de antıkoagýlıanttardyń jumysyna áser etýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Tereń kóktamyrdyń trombozyn emdeýde qandaı qosymsha ádister qoldanylady?__\r\n\r\nEger qandy suıyltatyn preparattardy qabyldaı almasańyz, nemese antıkoagýlıanttar jumys istemese, dáriger qýys kóktamyrǵa súzgi qoıýdy usynady (deneniń tómengi bóliginen júrekke qaraı qandy qaıtaratyn negizgi kóktamyr). Bul súzgi qan aǵymynda jyljıtyn  trombyny ustap, onyń ókpege túsýiniń aldyn alady. Bul ádis ókpege tromb túsýi bolǵan naýqastarǵa usynylady.\r\n\r\nZaqymdanǵan aıaqty joǵary qoıý jáne qysý TKT kezindegi aýyrsynýdy jáne isinýdi azaıtýǵa kómektesedi. Dáriger tromb túzilgennen keıin isinýdi azaıtý úshin arnaıy qysatyn shulyqty kııýdi usynady. Bul shulyqtar aıaqty óksheniń tusynan bastap, tizege deıin qysyp turady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qalaı tereń kóktamyrdyń trombozynyń aldyn alýǵa bolady?__\r\n\r\nUzaq ýaqyt qımyldamaǵannan keıin aıaq bulshyq etine jattyǵý jasańyz. Aıaqty sozyp, bulshyq etin azdap ýqalańyz. Ár  saǵat saıyn turyp,  azdap júrińiz. Otyrǵan kezde óksheni kóterip (baqaılar jer tireıdi), odan keıin baqaılardy kóterip (ókshe jer tireıdi), jattyǵý jasaý qajet.\r\n\r\nTósekten turyp, operatsııadan keıingi shamańyzdy baqylap, azdap júrińiz.\r\n\r\nOperatsııalardyń keıbir túrinen keıin trombynyń aldyn alatyn dárilerdi qabyldaý qajet.\r\n\r\nArterıaldyq qysymdy baqylap, temeki shekpeńiz, artyq salmaq bolsa, aryqtańyz. Joǵary arterıaldyq qysym, temeki shegý, artyq salmaq tereń kóktamyr trombozynyń damýyna beıim etedi.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Mende tereń kóktamyr trombozy paıda bolýynyń asa yqtımal sebebi qandaı?\r\n* Trombozdy emdeýdiń qandaı túrin usynasyz? Dárilik preparattar? Operatsııa?\r\n* Mende ókpe embolııasy paıda bolýynyń qaýpi bar ma?\r\n* Bolashaqta jańa tromby túzilý qaýpi bar ma?\r\n* Trombylardyń aldyn alý úshin antıkoagýlıanttar qabyldaý qajet pe? Qanshalyqty uzaq?\r\n* Trombylardyń túzilý qaýpin azaıtý úshin ómir saltyn ózgertý qajet pe?\r\n* Maǵan sapar shegý qaýipsiz bolady ma?\r\n* Eger tereń kóktamyr trombozy bolsa, densaýlyqta basqa máseleler paıda bolady ma?','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1122,'','Teriniń qurǵaqtyǵy jáne ony ylǵaldandyrý quraldary','','','qz','s','',0,'',3043,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533442500,1564978500,1533442838,'Teriniń qurǵaqtyǵy teridegi sýdyń jáne maıdyń mol mólsheri joǵalǵanda paıda bolady. Teriniń qurǵaqtyǵy ár jastaǵy adamdarda kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTeriniń qurǵaqtyǵy teridegi sýdyń jáne maıdyń mol mólsheri joǵalǵanda paıda bolady. Teriniń qurǵaqtyǵy ár jastaǵy adamdarda kezdesedi.\r\n\r\nSımptomdary:\r\n\r\n* Teriniń qabyrshaqtanýy\r\n* Teri qataıyp, kedir-budyrlanýy\r\n* Teriniń tartylýy, ásirese, shomylǵannan keıin\r\n* Qyshý  \r\n* Qantalaǵan syzattardyń paıda bolýy.\r\n \r\nTeriniń qurǵaqtyǵy deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin. Biraq, kóbinese, alaqanda, tabanda, qolda jáne sıraqta kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\nSınonımdary\r\n\r\nQurǵaq teri; teriniń qysqy qyshýy; Kseroz\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTeriniń qurǵaqtyǵynyń paıda bolý sebepteri:\r\n\r\n* Salqyn, qurǵaq qysqy aýa\r\n* Aýany qyzdyrý jáne qurǵatý peshteri\r\n* Shóleıt jerlerdegi ystyq, qurǵaq aýa\r\n* Aýany salqyndatatyn jáne ylǵaldyqty azaıtatyn kondıtsıonerler\r\n* Ystyq vanna men dýshty uzaq, jıi qabyldaý\r\n* Qoldy jıi jýý\r\n* Sabyn men jýý quraldarynyń keıbir túrleri\r\n* ekzema jáne psorıaz sekildi aýrýlar\r\n* keıbir dárilik preparattar (jergilikti qoldanatyn nemese ishetin túrleri)\r\n* qartaıý, bul kezde teri juqarady.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nTeriniń qurǵaqtyǵynyń sımptomdaryn teriniń ylǵaldylyǵyn qalpyna keltirý arqyly jeńildete alasyz.\r\n\r\n* Terini kremmen nemese losonmen kúnine 2-3 ret nemese qajettiligine qaraı ylǵaldandyrý qajet.\r\n* Ylǵaldandyratyn quraldar ylǵaldy saqtaýǵa kómektesedi, sondyqtan, olardy ylǵal terige jaǵý qajet. Shomylǵannan keıin terini qurǵatyp súrtip, sodan keıin ylǵaldandyratyn kremdi jaǵý qajet.\r\n* Quramynda spırt, hosh ıistendirgishter, boıaǵyshtar nemese basqa hımııalyq zattekter bar sabyndardy, terige kútim jasaıtyn quraldardy qoldanýdan alshaq bolý qajet.\r\n* vanna nemese dýshty ystyq emes, jyly sýmen qabyldańyz, 5-10 mınýt boıy.\r\n* Kúnine bir ret qana shomylyńyz.\r\n* Qarapaıym sabynnyń ornyna názik tazartatyn quraldardy nemese ylǵaldandyratyn bólikteri bar sabyndy qoldanyp kórińiz.\r\n* Sabyndy tek betti, qoltyq astyn, jynystyq múshelerdi, qol-aıaqty tazartý úshin ǵana qoldanyńyz.\r\n* Skrabty qoldanbańyz.\r\n* Shomylǵannan keıin ǵana qyryný qajet, túkter jumsaq bolǵan kezde.\r\n* Jumsaq, yńǵaıly kıim kıińiz. Jún matadan kıim kımeýge tyrysyńyz.\r\n* Kıimdi jýýǵa arnalǵan boıaǵyshtary nemese hosh ıistendirgishteri joq quraldarmen jýyńyz.\r\n* Sýdy kóp ishińiz.\r\n* Qyshýdy azaıtý úshin titirkengen tustarǵa sýyq kompress basyńyz.\r\n* Teriniń qabynýynda quramynda kortızon bar kremdi nemese losondy qoldanyńyz.\r\n* Quramynda keramıdter bar ylǵaldandyratyn kremderdi qoldanýǵa tyrysyńyz.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Udaıy qyshýdy seziný, bóritkender kórinbegenimen\r\n* Teriniń qurǵaqtyǵy uıqyny buzady\r\n* Qyshýdan ashyq jaralar nemese oıyq jaralar paıda bolǵan\r\n* Ózdigińizshe teriniń qurǵaqtyǵyn jáne qyshýyn basa almaǵanda.','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1123,'','Terisken','','','qz','s','',0,'',4129,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533442800,1564978800,1533443327,'Terisken – qabaqtyń shetinde paıda bolatyn, aýyrsynatyn, qyzyl tómpeshik. Túri bezeýge uqsaıdy.\r\n\r\nTerisken kirpiktiń tamyryna (follıkýl)  bakterııa túskende paıda bolady. Bul qabaqtyń maı bezderiniń bitelýine jáne juqpalanýyna aparady. Aýrý jeńil jaısyzdyq paıda bolýymen sıpattalady, biraq, ádette, emdelip, jazylady. Terisken ásirese, balalardyń arasynda keń taralǵan.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Terisken degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kózdiń qandaı aýrýlary teriskenge uqsaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dáriger teriskendi qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aýrýdyń aldyn alýǵa bolady ma?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Terisken degenimiz ne?__\r\n\r\nTerisken – qabaqtyń shetinde paıda bolatyn, aýyrsynatyn, qyzyl tómpeshik. Túri bezeýge uqsaıdy.\r\n\r\nTerisken kirpiktiń tamyryna (follıkýl)  bakterııa túskende paıda bolady. Bul qabaqtyń maı bezderiniń bitelýine jáne juqpalanýyna aparady. Aýrý jeńil jaısyzdyq paıda bolýymen sıpattalady, biraq, ádette, emdelip, jazylady. Terisken ásirese, balalardyń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kózdiń qandaı aýrýlary teriskenge uqsaıdy?__\r\n\r\nHalazıon teriskenge óte uqsas, biraq oǵan qaraǵanda aýyrsynýy jeńilirek jáne qabaqtyń ortasynda ornalasady. Bezdiń qabynýymen jáne bitelýimen baılanysty. Halazıon kórýdiń buldyraýyna aparýy múmkin. Ekeýiniń emdelýi uqsas, alaıda, tómpeshik 2-8 apta boıy saqtalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nNegizgi sımptomy – qabaqtyń shetindegi isingen, aýyrsynatyn, qyzyl tómpeshiktiń paıda bolýy. Sondaı-aq, kelesiler baıqalýy múmkin:\r\n\r\n* Kózden bólindiler\r\n* Jas aǵýy\r\n* qyshý\r\n* qabaqtaǵy qabyrshaqtyń túzilýi\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"270\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"271\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"272\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger terisken 10-14 kún ishinde ótpegeni mazalasa, dárigerge kórinińiz. Sondaı-aq, kelesi sımptomdar bolýynda da dáigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* qabaq isingende\r\n* úıdegi emdeýden keıin aýyrsyný kúsheıse\r\n* alǵashqy 2-3 kúnnen keıin isiný kúsheıse\r\n* qabaqtaǵy shanshıtyn aýyrsyný\r\n* tómpeshikten iriń nemese qan shyǵýy\r\n* qabaqty ustaǵanda ystyq\r\n* qyzba nemese qaltyraý\r\n* kórýdiń buzylysy\r\n* teriskenniń qaıta paıda bolýy.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dáriger teriskendi qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq qaraý barysynda teriskendi anyqtaıdy, eshqandaı qosymsha tekserý qajet emes.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\n\r\nTerisken ádette, úı jaǵdaıynda 7-10 kún ishinde emdeledi. Qandaı da bir dárilik preparattardy, tamshylar me jaqpa maıdy qoldanar aldynda dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nTómende tez jazylýǵa kómektesetin usynystar keltirilgen:\r\n\r\n* kózge jyly, ylǵal kompresti  5-10 mınýtten,  kúnine 3 nemese 4 ret basyńyz. Kompress ystyq emes, jyly bolýy qajet, qabaqty kúıdirip almas úshin.\r\n* kózdiń mańaıyn tazalyqta ustańyz.\r\n* Kózdi qolmen ustamańyz, ýqalamańyz.\r\n* Terisken jazylǵanǵa deıin makııaj jasamańyz, kontaktilik lınza kımeńiz.\r\n* Tómpeshikti basýǵa, syǵýǵa bolmaıdy. Bul ınfektsııanyń taralýyna aparady.\r\n\r\n Teriskendi medıtsınalyq emdeý qajet bolsa, dáriger antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy, sorý úshin hırýrgııalyq aralasýdy oryndaıdy, nemese isinýdi azaıtý úshin steroıdtyq preparatty engizedi. Sondaı-aq, dáriger teriskenniń paıda bolýyna nemese onyń ýshyǵýyna aparǵan negizgi aýrýdy emdeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aýrýdyń aldyn alýǵa bolady ma?__\r\n\r\nTerisken kez kelgen adamda paıda bolýy múmkin, qaýip faktorlary kelesi adamdarda jıi kezdesedi:\r\n\r\n* Kózdiń nashar gıgıenasy, mysaly, túnde makııajdy súrtpeý, makııaj úshin jaramdylyq merzimi ótken quraldardy qoldaný, kontaktilik lınzalardy sırek aýystyrý\r\n* Kózdiń udaıy shıryǵýy  \r\n* Gormondyq buzylystar\r\n* Teriniń qurǵaqtyǵy\r\n* Blefarıt – qabaqtyń qabynýy,qyzarýmen, qyshýmen jáne bógde zat turǵandaı sezimmen sıpattalatyn aýrý\r\n* bezeýler\r\n \r\nteriskenniń aldyn alýdaǵy ońtaıly tásil  - gıgıenany qatań qadaǵalaý. Kózdiń mańaıy taza bolýy tıis, makııaj ben kirdi tazalaý qajet. Kóz makııajyna arnalǵan zattardy 2-3 aıda aýystyrý qajet, basqa adamdardyń quraldaryn qoldanýǵa bolmaıdy. Kózdi ustar aldynda qoldy jýyńyz. Kontaktilik lınzany kıer aldynda  jáne sheshý aldynda qoldy muqııat jýyńyz. Lınzalardy arnaıy eritindimen durys zararsyzdandyrý qajet.','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1124,'','Tilmelik qabyný','','','qz','s','',0,'',5557,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533462540,1564998540,1533463217,'Tilmelik qabyný –bakterııalardyń saldarynan týyndaıtyn, teriniń jıi kezdesetin ınfektsııalyq aýrýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTilmelik qabyný –bakterııalardyń saldarynan týyndaıtyn, teriniń jıi kezdesetin ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTilmelik qabynýdyń keń taralǵan qozdyrǵyshtary – stafılokokktar men streptokokktar.\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda teride bakterııalardyń kóptegen túri mekendeıdi. Teride jara bolsa, osy bakterııalar onyń juqpalanýyn týyndatady. Zaqymdanǵan aýmaqtyń terisi qyzaryp, ustaǵanda ystyq bolady, isinip, aýyrsynady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"273\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Tilmelik qabyný– bakterıaldyq ınfektsııanyń nátıjesinde paıda bolǵan, teriniń dáneker tininiń juqpaly emes aýrýy. Infektsııany emdeý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady, al aýyrsynýdy baqylaý úshin analgetıkterdi qabyldaý qajet bolady. Tilmelik qabynýdy 7-10 kúnde emdep, jazýǵa bolady.\'\'\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń damý qaýipteri:\r\n\r\n* Saýsaq arasyndaǵy teriniń syzattary nemese qabyrshaqtanýy\r\n* Shetkeri tamyrlardyń aýrýlary\r\n* Teride jara bolatyn jaraqattar \r\n* Jándikterdiń shaǵýy, janýarlardyń nemese adamnyń tisteýi\r\n* Keıbir aýrýlarda paıda bolatyn oıyq jaralar, mysaly, qant dıabetinde jáne tamyrlardyń aýrýlarynda.\r\n* Kortıkosteroıdtardy nemese ımmýndyq júıeni basatyn dárilerdi qabyldaý.\r\n* Jaqynda bolǵan operatıvtik emdeýden keıingi tyrtyqtar.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nTilmelik qabynýdyń sımptomdary:\r\n\r\n* qyzba\r\n* zaqymdanǵan aýmaqtaǵy aýyrsyný nemese shıryǵý\r\n* ınfektsııa taralǵan saıyn ulǵaıatyn teriniń qyzarýy nemese qabynýy\r\n* kenetten paıda bolyp, alǵashqy 24 saǵattyń ishinde tez taralatyn teridegi oıyq jaralar nemese bóritken.\r\n* Teri tartylyp, jyltyr kórinedi.\r\n* Qyzarǵan tusynda teri ustaǵanda jyly seziledi.\r\n \r\nInfektsııanyń belgileri:\r\n\r\n* qaltyraý\r\n* sharshaý\r\n* jalpy nashar seziný\r\n* bulshyq ettegi aýyrsyný\r\n* teri ustaǵanda jyly seziledi\r\n* tersheńdik.\r\n \r\nOsy aýrý kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* juqpalanǵan jerdegi túktiń túsýi\r\n* ústindegi tinderdiń isinýinen týyndaǵan býyndaǵy aýyrsyný\r\n* júrek aınýy jáne qusý.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekseristi ótkizedi, bul kezde anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* teriniń qyzarýy, jylýy jáne isinýi\r\n* ınfektsııa bolsa, jaraǵa  drenaj jasalýy múmkin\r\n* qabyný aýmaǵynyń qasynda lımfa túıinderiniń ulǵaıýy.\r\n Dáriger qyzarǵan tustyń shekterin qalammen belgileýi múmkin, aldaǵy birneshe kún ishinde qyzarý ári qaraı taralatyndyǵyn bilý maqsatynda.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin taǵaıyndalýy múmkin:\r\n\r\n* qandy seýip, taldaý\r\n* qandy jalpy taldaý (OAK)\r\n* zaqymdaný tusyndaǵy suıyqtyqty nemese bólindini seýip, tekserý\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nIshýge antıbıotıkter taǵaıyndalýy múmkin. Sondaı-aq, dáriger aýyrsynýdy basatyn quraldardy usynýy múmkin.\r\n\r\nIsinýdi  azaıtý úshin úıde zaqymdanǵan aýmaqty joǵary qoıý qajet. Sımptomdar azaıǵanǵa deıin demalys qajet.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda naýqas aýrýhanaǵa jatqyzylady:\r\n\r\n* syrqattanýy kúshti bolsa (mysaly, óte joǵary temperatýra, qysymdaǵy máseleler nemese toqtamaıtyn júrek aınýy men qusý)\r\n* antıbıotıkter qabyldaý kezinde de ınfektsııanyń órshýi baıqalsa\r\n* ımmýndyq júıeniń jumysynda másele bolsa (qaterli isikke, AITV baılanysty)\r\n* Infektsııa kózdiń aınalasynda shoǵyrlanǵan\r\n* Kóktamyr arqyly antıbıotıkter engizilýi qajet bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nTilmelik qabyný, ádette, antıbakterıaldyq emdeýdiń 7-10 kúndik kýrsynan keıin ótedi. Aýrýdyń aýyr túrinde uzaǵyraq emdeý kýrsy taǵaıyndalady. Ádette, bul sozylmaly aýrýlar bolýynda nemese ımmýndyq júıeniń jumysynyń buzylýynda oryn alady.\r\n\r\nAıaqtyń zeńdik ınfektsııasy bar adamdarda tilmelik qabyný udaıy qaıtalanýy múmkin. Bul zeńdik ınfektsııadan bolǵan teridegi syzattardyń terige bakterııa enýine yqpal etetindigine baılanysty.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Qannyń juqpalanýy (sepsıs)\r\n* Súıektiń juqpalanýy (osteomıelıt)\r\n* Lımfalyq tamyrlardyń qabynýy (lımfangıt)\r\n* Júrektiń ishki qabyǵynyń qabynýy (endokardıt)\r\n* Menıngıt\r\n* Shok\r\n* Tinderdiń tirshiligin joıýy (gangrena).\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Tilmelik qabynýdyń sımptomdary bolsa\r\n* Tilmelik qabynýdan emdelip júrgende kelesideı jańa  sımptomdar paıda bolsa: udaıy qyzba, uıqyshyldyq, enjarlyq, zaqymdanǵan aýmaqtyń ústinde kúldireý nemese qyzyl jolaq paıda bolýy.\r\n* Tilmelik qabyný bette shoǵyrlanatyn bolsa, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nTerini qorǵaý boıynsha keńester:\r\n\r\n* Jarylýdyń aldyn alý úshin losondar nemese kremderdiń kómegimen teriniń ylǵaldylyǵyn qoldaý\r\n* Yńǵaıly, bos aıaq kıim kıip júrý\r\n* Tyrnaqty alǵanda aınalasyndaǵy terige zaqym keltirmeý\r\n* Jumysta nemese soprtpen aınalysýda arnaıy qorǵanys quraldaryn kıip júrý.\r\n \r\nTeride syzat nemese jara paıda bolǵan saıyn:\r\n\r\n* Sabynmen muqııat jýyp turyńyz. Quramynda antıbıotık bar jaqpaı maıyn kúndelikti jaǵyńyz.\r\n* Tańǵyshpen tańyp, kúnde aýystyryp otyryńyz, qabyrshaq paıda bolǵanǵa deıin\r\n* Qyzarý, aýyrsyný, dertti bólindi nemese ınfektsııanyń basqa belgileri paıda bolýyn baqylańyz.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nTeriniń bakterıaldyq ınfektsııasy.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1125,'','Titirkengen qýyq sındromy','','','qz','s','',0,'',2366,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533463200,1564999200,1533463454,'Titirkengen  qýyq sındromy – kenetten nesep shyǵarǵysy kelý seziminiń paıda bolýy jáne nesep ustamaýymen sıpattalatyn aýrý.','__ Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n __Jalpy aqparat__\r\n\r\nTitirkengen  qýyq sındromy – kenetten nesep shyǵarǵysy kelý seziminiń paıda bolýy jáne nesep ustamaýymen sıpattalatyn aýrý.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nTitirkengen  qýyq sındromy bolsa, kelesi sımptomdardyń ekeýi nemese birnesheýi bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Kúnine segiz nemese odan kóp ret, túnde eki nemese odan kóp ret nesep shyǵarý bolsa\r\n\r\n·         Kenetten nesep shyǵarǵysy keletin kúshti sezim paıda bolsa\r\n\r\n·         Nesep shyǵarǵysy keletin kúshti sezimnen keıin nesep ustamaýy paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nQýyq qyzmetin baqylaı almaý da paıda bolýy múmkin. Bul júıke aýrýynan, suıyqtyqty nemese kofeındi kóp mólsherde tutynýdan bolýy múmkin. Kóbinese, sebebi anyqtalmaıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"274\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qýyqtyń anatomııasy men qyzmeti.\'\'\r\n\r\n\'\'Nesep búırekterde óndiriledi jáne nesepaǵar arqyly qýyqqa túsedi, sonda jınaqtalady.   Qýyq –bulshyq ettik qýys aǵza, nesep shyǵarý kanaly (qýyqtan syrtqa qaraı ótetin tútik) arqyly syrtqa shyǵarylǵanǵa deıin nesep jınaqtalatyn oryn.\'\'  \r\n\r\n\'\'Qýyqtyń qabyrǵasynda ornalasqan bulshyq et – detrýzor jıyrylyp, organızmnen nesepti shyǵarǵanda   qýyq bosatylady. Qýyq jıyrylǵanda nesep sfınkteri bosańsıdy. Bosańsyǵan sfınkter organızmnen nesepti shyǵarýǵa múmkindik beretin, ashylatyn esik qyzmetin oryndaıdy. Nesep durys shyǵarylýy úshin bulshyq et – detrýzor men  sfınkterdiń bosańsýy bir ýaqytta bolýy tıis. Qýyqtyń  bulshyq et qabyrǵasyndaǵy júıke jalǵamdary atsetılholındi – bulshyq et jasýshalarynyń retseptorlaryna tán, jıyrylýyna yqpal etetin zattekti   óndiredi. Júıke jalǵamdary boıynsha sıgnaldar mıǵa túsedi jáne qýyqty,  bosatý qajettigin habarlaıdy. Bul vegetatıvti úrdis, ıaǵnı, ózdiginen baqylanbaıtyn. Jalpy, nervter, bulshyq et, mı arasyndaǵy ózara áreket – asa kúrdeli úrdis.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDáriger bulshyq et pen nervterdi tynyshtandyratyn dárilik preparatty taǵaıyndaıdy. Dári tabletka, suıyqtyq nemese plastyr túrinde bolýy múmkin. Bul preparattar kózdiń qurǵaqtyǵyn, aýyzdyń qurǵaqtyǵyn jáne ish qatýyn týyndatýy múmkin. Mundaı qolaısyz áserdi joıý úshin ylǵaldandyratyn kóz tamshylaryn, shaınaıtyn qantsyz saǵyzdy, kúni boıy azdaǵan sý iship júrýdi qarastyrýǵa bolady. ','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1126,'','Titirkengen toq ishek cındromy','','','qz','s','',0,'',8051,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533463440,1564999440,1533463947,'Titirkengen toq ishek sındromy (TTIS) – asqazan-ishek joldarynyń buzylysy, ádette, ishtiń kebýimen, ishektegi aýyrsynýmen jáne qyzmetiniń buzylysymen kórinis beredi. \r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\nÁıelderde TTIS erlerge qaraǵanda eki eses jıi kezdesedi. Aýrý balalyq shaqta bastalýy múmkin, biraq, kóbinese, 30-40 jasta bastalady. 60 jastan keıin bul sındrom alǵash paıda bolmaıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTitirkengen toq ishek sındromy (TTIS) – asqazan-ishek joldarynyń buzylysy, ádette, ishtiń kebýimen, ishektegi aýyrsynýmen jáne qyzmetiniń buzylysymen kórinis beredi.  \r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"275\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ish qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\'\'\r\n\r\nÁıelderde TTIS erlerge qaraǵanda eki eses jıi kezdesedi. Aýrý balalyq shaqta bastalýy múmkin, biraq, kóbinese, 30-40 jasta bastalady. 60 jastan keıin bul sındrom alǵash paıda bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTitirkengen toq ishek sındromynyń paıda bolý sebepteri belgisiz.\r\n\r\nNegizgi paıda bolý sebepteri: teris emotsııalar, kúızelister, ınfektsııalyq aýrýlar, dárilik áser, tamaqtaný erekshelikteri (tamaqtaný tártibi men yrǵaǵynyń buzylýy, taǵam ónimderiniń jetkiliksizdigi jáne kómirsý quramdas ónimderdi kóp tutyný).\r\n\r\nTTIS negizgi sebebi retinde júıke júıesiniń durys jumys istemeýin jáne otyrýmen ótetin ómir saltyn, endokrındik buzylystardy (klımaks, dısmenoreıa, etekkir aldy sındromy, semizdik, gıpotıreoz, qant dıabeti, t.b.) ataýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nTTIS negizgi sımptomdary – ishtiń aýyrsynýy, ishtiń kebýi (meteorızm), nájistiń buzylysy.\r\n\r\nIshtegi aýyrsynýdyń kelesi tán belgileri bar:\r\n\r\n* Jeńil jaısyzdyqtan shydatpaıtyn aýyrsynýǵa deıin,\r\n* Aıqyn shekarasy joq, búkil ishke taralady.\r\n* Ishtiń túrli aýmaǵynda ár ýaqytta paıda bolýy múmkin.\r\n* Kúıdiretin, batatyn, syzdaıtyn, qysatyn, jaıylǵan, t.b.\r\n* Ádette, tamaq ishkennen keıin kúsheıedi.\r\n* TTIS anyqtaýda mańyzdy belgi  - uıqy kezinde aýyrsynýdyń bolmaýy, ádette, naýqas ish aýmaǵyndaǵy aýyrsynatyn sezimnen oıanbaıdy. Ádette, oıanǵannan keıin paıda bolady.\r\n \r\nIshtiń kebýinen (meteorızm) ádette, ish kúni boıy ulǵaıady, keshke asa ulǵaıyp, ásirese, tamaqtan keıin ulǵaıýy aıqyn baıqalady (kóbinese, túski astan keıin).\r\n\r\nNájistiń buzylysy suıyq nemese qatýymen kórinis beredi. Ish ótkende nájis, kóbinese, tańerteńgilik, tańǵy astan keıin baıqalady, ishektiń bosatylý jıiligi 2-5 ret, arasynda az aralyqpen.  Nájis shyǵarǵysy kelý ár tamaq ishken saıyn bolady. Ishekti bosatqysy kelý sezimi asa qolaısyz kezde bolýy tán, mysaly, jınalys kezinde, metroda, qala mańy poıyzdarynda, emtıhan nemese basqa kúızelistik jaǵdaılarda. Nájis shyǵarǵysy kelý sezimi jıi paıda bolýy saldarynan naýqas teatr, kıno, basqa da qoǵamdyq oryndarǵa barýdan bas tartady. TTIS kezinde ish ótýi eshýaqytta túnde paıda bolmaıtyndyǵyn ataý qajet. Sonymen qatar, nájistiń salmaǵy qalypty bolyp, táýligine 200 g aspaıdy. Kóbinese, ishektiń tolyq bosamaý sezimi bolady. Nájiste silemeı, taǵamnyń qorytylmaǵan bólikteri bolady, alaıda, TTIS kezinde nájiste qan nemese iriń bolmaıdy. Ishekti bosatý aldynda aýyrsyný kúsheıip, bosaǵannan keıin edáýir azaıýy baıqalady.\r\n\r\nIsh qatýynda nájis jıi «qoı qumalaǵyndaı» bolady, ıaǵnı, usaq tyǵyz bólikterden nemese «tyǵyn» tárizdi – ıaǵnı, nájistiń alǵashqy úlesteri sońǵylaryna qaraǵanda tyǵyzdaý bolady. Sondaı-aq, nájis qaryndash túrinde – uzyn jińishke lenta tárizdi bolýy múmkin. Ish qatýdan keıingi ish ótýi – birneshe kúndik irkilýden keıingi suıyq nájis bolýy múmkin.\r\n\r\nAs qorytýdyń ishtegi aýyrlyq, júrek aınýy, nemese qusý, oń jaqtaǵy aýyrsyný sekildi sımptomdary baıqalady.  \r\n\r\nPsıhologııalyq buzylystardyń belgileri baıqalady: kóńil-kúıdiń turaqsyzdyǵy, alańdaý, sebepsiz qorqynysh, ısterııa.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nTTIS bolýyna arnaıy zertteý joq. Dáriger basqa aýrýlardy eskerý úshin taldaý men zertteýlerdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nAnyqtaýdyń negizgi ádisteri:\r\n\r\n*  Jalpy qaraý\r\n*  Qan taldaýy (leıkotsıtoz, anemııa, SOE údeýi)\r\n* Nesep taldaýy\r\n*  Qannyń bıohımııalyq zertteýi (bılırýbın, AlT, AsT, siltilik fosfataza, GGTP)\r\n* koprotsıtogramma (nájisti zertteý), qandy, irińdi, tamaqtyń qorytylmaǵan bólikterin kórýge bolady.\r\n* temperatýrany ólsheý (ınfektsııalyq sebepti eskerý úshin)\r\n* dene salmaǵyn ólsheý (onkologııany eskerý úshin)\r\n* endoskopııalyq zertteý\r\n* nájisti floraǵa zertteý (toq ishek mıkroflorasynyń quramyn zertteý),\r\n* kolonoskopııa (polıpter men isikterdi eskerý úshin)\r\n* nájisti ishekqurtqa zertteý\r\n* tik ishekti saýsaqpen zertteý\r\n* ish qýysy men jambas qýysy aǵzalarynyń ÝDT (ÝZI)\r\n* ezofagogastrodýodenoskopııa (asqazan-ishek joldarynyń joǵarǵy bóliginiń silemeı qabatyn qaraý)\r\n* ırrıgoskopııa (ishekti rentgendik zertteý rentgen-kontrastylyq zattekterdi qoldanýmen)\r\n* tynys alý testi (ash ishektegi tym kóp bakterıaldyq ósý sındromyn, laktazdyq jetkiliksizdikti, frýktoza men sorbıtoldy kótere almaýdy, ash ishekten ótý ýaqytyn anyqtaý úshin)\r\n* psıhoterapevtiniń keńesi.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý úshin emdámdi qadaǵalaý, ómir saltyn ózgertý, mysaly, dene belsendiliginiń dárejesin arttyrý usynylady.\r\n\r\nPsıhoterapııa (naýqasty mazalaıtyn sımptomdar kúrdeli aýrýdan emes, psıhıkalyq jaǵdaıǵa tikeleı baılanysty ekendigin túsindirý qajet). \r\n\r\nDári-dármek quraldarynan jumsaq trankvılızatorlar (naýqas kúızelis nemese alańdaýda bolsa),  spazmolıtıkter (aýyrsynýdy basý úshin),  antıflatýlentter (meteorızmdi azaıtýǵa yqpal etetin preparattar), dıareıaǵa qarsy preparattar (smekta, loperamıd), ish júrgizetin quraldar (ish qatýynda prokınetıkter ishektiń qımyl belsendiligin jaqsartady).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n \r\nTitirkengen toq ishek sındromy ómir boıy qaıtalanýy múmkin. Keıbir adamdar úshin aýrýdyń sımptomdary kúshti jaısyzdyq ákelip, eńbekke qabiletti tómendetedi, áleýmettik ómirine áser etedi. Sımptomdar ádette, emdeý bastalǵannan keıin joıylady. TTIS ishekke zaqym ákelmeıdi jáne kúrdeli saldarǵa aparmaıdy.\r\n\r\nTitirkengen toq ishek sındromynda ómir boljamy – oń. Dáriger naýqkstardy aýrýdyń boljamynyń erekshelikterimen tanystyrýy tıis, bul olardyń psıho-áleýmettik adaptatsııasyn jaqsartady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nTTIS aýyr asqynýdy týyndatpaıdy, mysaly, qan ketýi nemese ishek silemıiniń berishtenýi. Degenmen, Titirkengen toq ishek sındromy bar naýqastarda udaı ish qatýy bolsa,  koprostaz damý qaýpi bolady (ishekte nájistiń kóp jınalýy).\r\n\r\nKoprostazdyń belgileri:\r\n\r\n* amaqtan jıirkený\r\n* ish aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* túıilý\r\n* qusý jáne júrek aınýy\r\n* nesep pen nájistiń ustamaýy\r\n* estiń buzylysy\r\n* ishektiń túınegi\r\n* Perıtonıt.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nMindetti túrde dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Ish ótkende qan aralas bolsa, aınalshyq sańylaýynan qandy bólinister bolsa.\r\n* Sońǵy qan taldaýyna saı anemııa bolsa (gemoglobınniń tómen deńgeıi).\r\n* Sebepsiz aryqtaý.\r\n* Ishtiń ótýi men aýyrsynýy túnde oıatyp, tósekten turǵyzady.\r\n* Ish ótýimen jáne aýyrsynýmen birge temperatýra baıqalady.\r\n* Ýaqyt óte kele ish ótýi jáne qatýy kúsheıip, ádettegi emdeýge kónbeıdi.\r\n* Týystaryńyzdyń biri tselıakııamen aýyrǵan (belgili bir aqýyzdar bar taǵam ónimderimen ash ishektiń túginiń zaqymdanýynan bolatyn tamaq qorytý buzylysy), ishektiń qaterli isigi, analyq bezdiń qaterli isigi, Kron aýrýy (ishektiń sozylmaly qabyný aýrýy) nemese telimdi emes oıyq jaralyq kolıt (toq ishektiń silemeı qabatynyń sozylmaly qabyný aýrýy).\r\n* 60 jastan asqan adamda ish ótýi (jıirek jáne suıyq nájis) kenetten paıda bolyp, 6 aptadan artyq sozylady.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\n* Sportpen shuǵyldaný (emdik dene shynyqtyrý, júzý, júgirý).\r\n* Úılesimdi jáne tıimdi tamaqtaný, talshyǵy mol taǵamdy tutyný (kókónister, jemister, askók), qýyrylǵan, konservilengen, tym ystyq jáne ashy taǵamnan alshaq bolý\r\n* Depressııa men nevrozdardy ýaqytyly emdeý.\r\n* Ish ótýi, qatýyn emdeıtin preparattardy orynsyz qoldanbaý. ','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1127,'','Tobyqtyń jaraqattary','','','qz','s','',0,'',998,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533463920,1564999920,1533464286,'Tobyqtar men úlken jáne kishi jilinshiktiń tómengi býyndyq betteri tobyq býynyn quraıdy. Súıekterdi bir-birimen baılanystyratyn baılamdar býyndy turaqtandyryp, ustap turady. Bulshyq et pen sińirler onyń qımylynda qatysady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jaraqattardyń túrleri__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"276\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTobyqtar men úlken jáne kishi jilinshiktiń tómengi býyndyq betteri tobyq býynyn quraıdy. Súıekterdi bir-birimen baılanystyratyn baılamdar býyndy turaqtandyryp, ustap turady. Bulshyq et pen sińirler onyń qımylynda qatysady.  \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jaraqattardyń túrleri__\r\n\r\nTobyqtyń asa keń taraǵan jaraqattary – sozyp alý jáne synyqtar. Sozyp alý – bul baılamdardyń zaqymdanýy. Mundaı jaraqattan keıin tolyǵymen qalpyna kelý úshin birneshe aptadan birneshe aıǵa deıin ýaqyt qajet bolady. Synyq – súıektiń tutastyǵynyń buzylýy. Sondaı-aq, tobyqtyń basqa da bólikteri jaraqattanýy múmkin, mysaly, sińirler, olar bulshyq etterdi súıekke jalǵaıdy, jáne shemirshekter, olar býynǵa amortızatsııa jasaıdy. Tobyqbýynnyń  baılamdarynyń sozylýy jáne synyqtar – jıi kezdesetin sporttyq jaraqattar.','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1128,'','Tonzıllıt','','','qz','s','',0,'',5758,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533464340,1565000340,1533464838,'Tonzıllıt – tańdaı badamsha bezderiniń qabynýy.\r\n\r\nTańdaı badamsha bezderi– lımfoıdty tinniń jupty jınalýy (organızmniń qorǵanys serpini úshin jasýshalar óndiretin tin), jutqynshaqtyń (aýyz qýysynyń arty) jáne aýyz aýmaǵynda ornalasqan.\r\n\r\nJiti tonzıllıt – angına (baspa).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTonzıllıt – tańdaı badamsha bezderiniń qabynýy.\r\n\r\nTańdaı badamsha bezderi– lımfoıdty tinniń jupty jınalýy (organızmniń qorǵanys serpini úshin jasýshalar óndiretin tin), jutqynshaqtyń (aýyz qýysynyń arty) jáne aýyz aýmaǵynda ornalasqan.\r\n\r\nJiti tonzıllıt – angına (baspa).\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"277\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nAdamnyń tamaǵy (alqymy) jutqynshaqtan jáne kómeıden turady. Jutqynshaq muryn qýysynyń, aýyz qýysynyń jáne kómeıdiń artynda ornalasqan. Jutqynshaq – as qorytý tútiginiń jáne tynys alý joldarynyń bóligi, bir jaǵynan, muryn men aýyz qýystaryn, basqa jaǵynan, óńesh pen kómeıdi jalǵastyratyn bólim. Kómeıge kirer tusta lımfoıdty túzilisterdiń tolyq sheńberi ornalasqan: tildiń badamshabezderi, eki tańdaı badamshabezi, eki tútiktik jáne jutqynshaqtyq bezder.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"278\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóbinese, tonzıllıt vırýstardan jáne bakterııalardan (streptokokk) týyndaıdy.\r\n\r\nKóbinese jiti túri bolady, keıde – mıkoplazmadan (jasýshalyq qabyrǵasyz bakterııalar) jáne hlamıdııadan (jasýsha ishilik mıkroorganızmder) týyndaýy múmkin.\r\n\r\nInfektsııanyń berilý joly – aýa arqyly, aýanyń quramynda qozdyrǵyshpen juqpalanǵan suıyqtyq (shań) bólshekteri bolady (aýa-tamshy joly). Infektsııanyń kózi - qozdyrǵyshpen juqpalanǵan adamdar (ınfektsııaǵa shaldyqqandar jáne tasymaldaǵyshtary).\r\n\r\nJiti tonzıllıt sozylmaly túrge ótip, kezeńdi asqynýy bolyp turýy múmkin. Sozylmaly tonzıllıt – ınfektsııany basqa aǵzalarǵa taratatyn ınfektsııa oshaǵy. Kóbinese, bul asqynýlar júrek pen búırekke qatysty bolady.\r\n\r\nSozylmaly tonzıllıttiń damý sebepteri:\r\n\r\n·      Angına (baspa) kezinde durys emdelmeý nemese emdelmeý;\r\n\r\n·      Murynnyń súıek qalqasynyń qısaıýynan, tómengi muryn keýiljiriniń ulǵaıýynan,  muryn polıpinen murynmen tynys alýdyń buzylýy;\r\n\r\n·      álsiregen organızm;\r\n\r\n·      basqa sozylmaly aýrýlardyń bolýy;\r\n\r\n·      mańyndaǵy aǵzalardaǵy ınfektsııa oshaǵynyń bolýy (gaımorıt);\r\n\r\n·      allergııalyq jaǵdaı.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·         jutýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·         kómeıdegi aýyrsyný – 48 saǵattan artyq sozylady, jáne aıtarlyqtaı jaısyzdyq pen mazasyzdaný týyndatady\r\n\r\n·         ıek pen alqym aýmaǵynda titirkenis\r\n\r\n·         qulaqta aýyrsyný\r\n\r\n·         bas aýyrýy\r\n\r\n·         qyzba, qaltyraý\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger tonzıllıtti anyqtaý úshin shaǵymdardy, aýrýdyń tarıhyn, qaraý men bakterıologııalyq zertteýdiń zerthanalyq kórsetkishterin (qozdyrǵyshyn zertteý) taldaıdy. Angınanyń (baspanyń) túri men satysyn  otorınolarıngolog (LOR-dáriger) anyqtaıdy.\r\n\r\nQaraǵan kezde badamshabezderdiń qyzarǵandyǵy, birshama ulǵaıýy kórinedi. Jáne sol mańdaǵy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy da baıqalýy múmkin. Qyzaryp, ulǵaıǵan badamshabezderde sary-aqshyl óńez bolady, keıde biryńǵaı tutas óńez baıqalady. Keıde (sırek) badamshabezdiń bóliginiń irińdi ózgerisi bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalarda kómeıdiń artqy jaǵynda shaǵyn qyzyl kópirshikter baıqalýy yqtımal.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nUlǵaıǵan badamshabezder aýyrsyný nemese basqa másele ákelmese, arnaıy emdeýdi qajet etpeıdi.\r\n\r\nEger tekserýde streptokokk sekildi bakterııa anyqtalsa, dáriger antıbıotık taǵaıyndaıdy. Antıbıotık qabyldamaǵan jaǵdaıda streptokokkty angına (baspa) qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nKelesi keńester angınada (baspada) jaqsy sezinýge kómektesedi:\r\n\r\n* salqyn suıyqtyq ishý nemese jemisti balmuzdaq sorý qajet\r\n* jyly suıyqtyq (ystyq emes) ishýge de bolady\r\n* kómeıdi jyly tuzdy eritindimen shaıý qajet\r\n* kómeıdiń aýyrsynýyn basatyn arnaıy pastıla (soratyn tabletkalar) sorýǵa bolady (kishkentaı balalar qaqalyp qalmaý úshin abaılap berý qajet)\r\n* aýyrsynýdy jáne qyzýdy basý úshin (temperatýrany) qabynýǵa qarsy quraldardy qabyldaý qajet, olardyń negizinde – atsetomınofen nemese ıbýprofen bolady. Balalarǵa aspırın berý usynylmaıdy, Reıe sındromy damýynyń qaýpi saldarynan.\r\nUdaıy angına (baspa) qaıtalanatyn adamdarǵa tonzılektomııa – badamshabezdi alyp tastaıtyn LOR operatsııa usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÁdette, tonzıllıttiń sımptomdary emdeý bastalǵannan keıin 2 nemese 3 kúnnen keıin ótedi. Jiti tonzıllıtti durys emdemese nemese múlde emdemese, sozylmaly túrge ótetindigin este ustaý qajet!\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nsýsyzdaný jáne suıyqtyqty jutýdyń qıyndaýy\r\nbadamshabez isingennen tynys alý joldarynyń bitelýi\r\nbadamshabezdiń artynda kómeıdiń ár jerindegi perıtonzıllıarlyq abstsess (kómeı tinderinde iriń jınalýy)\r\nPoststreptokokktyq glomerýlonefrıt (streptokokktan týyndaǵan búırek zaqymdanýy)\r\nRevmatızm nemese júrektegi basqa máseleler\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Temperatýra bolsa, ásirese, 38 ° S jáne odan joǵary\r\n* Kómeıdiń artqy jaǵynda iriń bolsa\r\n* Qyzyl bóritken, teri qyrtysyndaǵy qyzarý\r\n* Jutýdyń nemese tynys alýdyń  kúshti qıyndaýy\r\n* Moıyn aýmaǵyndaǵy lımfa túıinderiniń isinýi nemese ulǵaıýy.\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001043.htm\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Alnara Kýdaıbergenova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Kýanysh Ormanov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1129,'','Torqabyqtyń ajyraýy','','','qz','s','',0,'',5416,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533464820,1565000820,1533465256,'Torqabyqtyń ajyraýy — torqabyqtyń kózdiń tamyrly qabyǵynan bólinýi.\r\nKóz uıasy úsh qabyqshadan jáne ishindegilerden turady:\r\n\r\n1) kózdiń syrtqy qabyǵy: aqqabyq (pishini men shıraqtyǵyn qamtamasyz etetin móldir emes bólik), móldirqabyq (jaryq ótýi  men  jaryq synýyn qamtamasyz etetin móldir bólik);\r\n\r\n2) tamyrly qabyq: nurly qabyq (kózburshaqtyń ólshemin retteıtin aldyńǵy bóligi), tsılıarlyq dene (kóz ishilik suıyqtyqty túzetin ortańǵy bólik), horıoıdeıa (torqabyqty – kóz túbin qorektendiretin artqy bólik);\r\n\r\n3) torqabyq (óne boıymen ishki jaǵymen áınek tárizdi denege jaqyn jatatyn kózdiń ishki qabyǵy, al syrtqy jaǵymen — tamyrly qabyqqa jaqyn, aldyńǵy kórmeıtin bólikten jáne biz kóretin zattar beınelenetin, artqy kóretin bólikten turady);\r\n\r\nKózdiń ishindegisi: kózburshaq (túrli alystaǵy zattarǵa kózdi toqtatýǵa-fokýsteýge qatysatyn bıologııalyq lınza), áınek tárizdi dene (móldir gel, kózburshaqty kóz túbinen bólip turatyn, kózdiń pishimin ustap turatyn jáne jaryq sáýlesin torqabyqqa ótkizetin). \r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy kenet paıda bolyp, kórmeı qalýǵa aparýy múmkin. Kóbinese, torqabyqtyń ajyraýy orta jáne egde jastaǵy adamdarda paıda bolady. alaıda, bul aýrý balalarda, jańa týǵan sábılerde de bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__                                           \r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy — torqabyqtyń kózdiń tamyrly qabyǵynan bólinýi.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"279\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kóz uıasy úsh qabyqshadan jáne ishindegilerden turady:\'\'\r\n\r\n\'\'1) kózdiń syrtqy qabyǵy: aqqabyq (pishini men shıraqtyǵyn qamtamasyz etetin móldir emes bólik), móldirqabyq (jaryq ótýi  men  jaryq synýyn qamtamasyz etetin móldir bólik);\'\'\r\n\r\n\'\'2) tamyrly qabyq: nurly qabyq (kózburshaqtyń ólshemin retteıtin aldyńǵy bóligi), tsılıarlyq dene (kóz ishilik suıyqtyqty túzetin ortańǵy bólik), horıoıdeıa (torqabyqty – kóz túbin qorektendiretin artqy bólik);\'\'\r\n\r\n\'\'3) torqabyq (óne boıymen ishki jaǵymen áınek tárizdi denege jaqyn jatatyn kózdiń ishki qabyǵy, al syrtqy jaǵymen — tamyrly qabyqqa jaqyn, aldyńǵy kórmeıtin bólikten jáne biz kóretin zattar beınelenetin, artqy kóretin bólikten turady);\'\'\r\n\r\n\'\'Kózdiń ishindegisi: kózburshaq (túrli alystaǵy zattarǵa kózdi toqtatýǵa-fokýsteýge qatysatyn bıologııalyq lınza), áınek tárizdi dene (móldir gel, kózburshaqty kóz túbinen bólip turatyn, kózdiń pishimin ustap turatyn jáne jaryq sáýlesin torqabyqqa ótkizetin).\'\' \r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy kenet paıda bolyp, kórmeı qalýǵa aparýy múmkin. Kóbinese, torqabyqtyń ajyraýy orta jáne egde jastaǵy adamdarda paıda bolady. alaıda, bul aýrý balalarda, jańa týǵan sábılerde de bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýyna kelesi sebepter aparady:\r\n\r\n·         Alystan kórmeýdiń ortasha jáne joǵary dárejesi (jaqynnan jaqsy kóredi, alystan nashar kóredi) – bul kezde kóz uıasy uzarady, torqabyq sozylady, shetteri juqarady jáne úziledi.\r\n\r\n·         Kózdiń jaraqaty nemese oftalmologııalyq operatsııalar.\r\n\r\n·          Qant dıabetinde, qandaǵy qanttyń deńgeıi joǵary. Bul qantamyrlarynyń zaqymdanýyna aparady, onyń ishinde, torqabyqtyń usaq tamyrlarynyń. Tamyrlar juqarady jáne jarylady, qan torqabyqtyń aldyndaǵy bólikke túsedi, bul kórýdiń buzylýymen qosarlanady. Qannyń jınalýy tyrtyqtyń túzilýine aparady, olar torqabyqty ózimen tartady, nátıjesinde, ol kózdiń tamyrly qabyǵynan ajyraıdy.\r\n\r\n·         Kózdiń isikteri.\r\n\r\n·         Júktilik\r\n\r\n·         Kúshti dene júktemeleri.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·         Kórýdiń bulyńǵyrlanýy, búıirden kórmeı qalý\r\n\r\n·         Kórý qyraǵylyǵynyń nasharlaýy\r\n\r\n·         Jyljıtyn núktelerdiń paıda bolýy\r\n\r\n·         Kóretin zattardyń pishini men kóleminiń ózgerýi\r\n\r\n·         Kóleńkeniń paıda bolýy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnozdy qoıý úshin kelesi ádister qoldanylady:\r\n\r\n·         Oftalmoskopııa (kóz túbin qaraý)\r\n\r\n·         Kórý aýmaǵyn zertteý-Perımetrııa – torqabyqtyń shettegi jaǵdaıyn baǵalaý úshin\r\n\r\n·         Elektrofızıologııalyq zertteý — torqabyqtyń nerv jasýshalarynyń jáne kórý nervisiniń ómirsheńdigin anyqtaý\r\n\r\n·         Kózdiń ishki qurylymynyń ýltradybystyq zertteýi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy tek operatıvtik tásilmen emdeledi.\r\n\r\n·         Krıopeksııa (sýyqpen áser etý) torqabyqtyń tutastyǵyn aýrýdyń ár túrli satysynda qalpyna keltirýge qabiletti.\r\n\r\n·         Lazermen emdeý kózdiń torly jáne tamyrly qabyǵynyń arasynda birigý túzilýi úshin qoldanylady.\r\n\r\n·         Pnevmatıkalyq retınopeksııa — hırýrgııalyq emdeý tásili, ajyraýdyń keıbir túrinde tıimdi. Bul kezde áınek tárizdi denege kóz uıasynyń ishine aýa kópirshigin engizedi, ol keńeıe otyryp, torqabyqty kózdiń qabyrǵasyna qysady. Bul sharadan keıin qosymsha lazerlik emdeý qajet bolady. 85% jaǵdaıda pnevmatıkalyq retınopeksııa kórýdi qalpyna keltiredi.\r\n\r\n·         Skleralaý – skleralyq tańǵysh atalatyn arnaıy sılıkon lentany kóz uıasyn aınaldyra ornalastyrý, bul torqabyqty «jabystyrýǵa» múmkindik beredi. Skleralyq  tańǵysh  (kózdegi bandaj) torqabyqty tamyrly qabyqqa tyǵyzdap, qysady jáne kórinbeıdi. Skleralyq lentany ornatqannan keıin ony qyzdyrýmen jalǵaıdy. Torqabyqty skleralaýdyń tıimdiligi - 95% jýyq.\r\n\r\n·         Vıtrektomııa – shaǵyn tilikter salý, olar arqyly áınek tárizdi dene alynyp, arnaıy eritindilermen almastyrylady. Vıtrektomııanyń tıimdiligi  skleralaýdyń tıimdiligine jýyq.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nEmdeýdiń tabystylyǵy torqabyqty ajyraǵan tusynyń ornalasýyna jáne emdeýdiń ýaqytyly bolýyna baılanysty. Eger kózdiń makýlasy (kórýdiń fokýstelýine jaýap beretin bólik) zaqymdanbaǵan bolsa, operatsııadan keıin kórýdi qalpyna keltirý múmkindigi zor. Torqabyqtyń ajyraýynyń kóptegen túrleri emdeledi, bári bolmasa da. Operatsııadan  keıin kórý ishinara ǵana qalpyna kelýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy kórmı qalýǵa aparady.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy sımptomdary bastalǵannan keıin 24 saǵat ishinde shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\n·         Kúnnen qorǵaıtyn kózildirik, kóz jaraqatyn boldyrmaý úshin.\r\n\r\n·         Dıabet kezinde qandaǵy qant deńgeıin baqylaý.\r\n\r\n·         Oftalmologqa bar, keminde, jylyna bir ret.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1130,'','Traheıt','','','qz','s','',0,'',2455,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533465240,1565001240,1533465787,'Traheıt –kómeıdiń (keńirdektiń) bakterıaldyq ınfektsııasy.\r\nBakterıaldyq kóbinese, altyn tústi stafılokokk bakterııasynan bolady. Ádette, aýrý joǵarǵy tynys alý joldarynyń jaqynda bolǵan vırýstyq juqpasynan keıin paıda bolady. Traheıt kishkentaı balalarda jıi kezdesedi, sebebi, olardyń shaǵyn kómeıi isinýmen jeńil biteledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTraheıt –kómeıdiń (keńirdektiń) bakterıaldyq ınfektsııasy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"280\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBakterıaldyq kóbinese, altyn tústi stafılokokk bakterııasynan bolady. Ádette, aýrý joǵarǵy tynys alý joldarynyń jaqynda bolǵan vırýstyq juqpasynan keıin paıda bolady. Traheıt kishkentaı balalarda jıi kezdesedi, sebebi, olardyń shaǵyn kómeıi isinýmen jeńil biteledi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Qyspaq jótel (qylǵynatyndaı)\r\n* Tynys alýdyń qıyndaýy\r\n* Joǵary qyzba\r\n* Ysqyratyndaı shýly tynys alý (strıdor)\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, stetoskoptyń kómegimen ókpeni tyńdaıdy. Qaraýdyń barysynda tynys alý kezinde qabyrǵanyń arasyndaǵy bulshyq ettiń ishine qaraı tartylýy baıqalýy múmkin. Bul qabyrǵa aralyq retraktsııa atalady.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaýdyń ádisteri:\r\n\r\n* Qandaǵy otteginiń deńgeıin anyqtaý\r\n* Muryn-jutqynshaqtan bakterııanyń ósindisin alý\r\n* Keńirdekten bakterııanyń ósindisin alý\r\n* Keńirdektiń rentgeni.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTynys alýdyń máselelerin joıý úshin kóbinese, balanyń tynys alý joldaryna endotrahealdyq tútik atalatyn arnaıy tútikti engizý qajet bolady.\r\n\r\nBalaǵa kóktamyr arqyly antıbıotıkter engizý taǵaıyndalady. Qajet bolsa, medıtsına qyzmetkerleri tynys alýdy jáne qannyń ottegimen qanyǵýyn muqııat baqylaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nÝaqytyly emdegende oń boljamdy.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nTynys alý joldarynyń bitelýi – ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\nInfektsııalyq-ýyttyq shok – eger traheıt stafılokokk bakterııalarynan týyndaǵan bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nTraheıt – shuǵyl medıtsınalyq kómekti talap etetin aýrý. Eger vırýstyq ınfektsııadan keıin balada kenetten joǵary temperatýra, ýshyǵatyn jótel, nemese tynys alýdaǵy máseleler paıda bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdem bólimshesine habarlasyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBakterıaldyq traheıt; Jiti bakterıaldyq traheıt','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1131,'','Tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl','','','qz','s','',0,'',6748,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533465780,1565001780,1533466255,'Tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) – mıdaǵy qan aınalymynyń qysqa merzimdi buzylysy. Keıde mıkroınsýlt atalady. Alaıda, ınsýltten aıyrmashylyǵy (mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń toqtaýy) tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń sımptomdary basylǵannan bir saǵattan keıin joıylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepter__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__  \r\n               \r\nTranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) – mıdaǵy qan aınalymynyń qysqa merzimdi buzylysy. Keıde mıkroınsýlt atalady. Alaıda, ınsýltten aıyrmashylyǵy (mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń toqtaýy) tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń sımptomdary basylǵannan bir saǵattan keıin joıylady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"281\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Mıda qan kelýdiń negizgi aǵyny moıyn aýmaǵynda ornalasqan arterııalar (uıqy arterııasy) arqyly júzege asyrylady. TISh mıdyń belgili bir bóligine qannyń kelýiniń ýaqtysha azaıýynan týyndaıdy. Kóbinese, qan aǵymy qantamyrlarynyń usaq qan uıyndylarynan tejelý saldarynan tómendeıdi, qan uıyndylary mıǵa qan kelýin jáne qorektik zattekterdiń túsýin ýaqytsha tejeıdi.  Mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń ýaqytsha buzylysy kezinde onyń qyzmetiniń kúrt buzylysy oryn alady.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTISh kezinde mıdyń qaıtymsyz zaqymdanýy bolmaıdy. Biraq, alańdaý qajet, sebebi, birinshi ustamasynan keıin ekinshi, úshinshi bolýy, ınsýlt te bolýy múmkin.\r\n\r\nTISh sımptomdarynyń sebebi — mıdyń jergilikti ıshemııasy (qan jetispeýi), nátıjesinde ıshemııa damý ornyna baılanysty oshaqtyq sımptomdar paıda bolady.\r\n\r\nIshemııanyń damý úshin kóptegen alǵy sharttar bolady, olar mıdyń qantamyrlarynyń jaǵdaıyna áser etedi.\r\n\r\nOlardyń negizgileri:\r\n\r\n·      Gıpertonııalyq aýrý (arterıaldyq qysymnyń artýy)\r\n\r\n·      qant dıabeti,\r\n\r\n·      temeki shegý,\r\n\r\n·      55 jastan asý,\r\n\r\n·      Maı almasýynyń buzylýy,\r\n\r\n·      Alkogoldi shamadan artyq tutyný,\r\n\r\n·      Az qımyldy ómir salty,\r\n\r\n·      Artyq salmaq,\r\n\r\n·      Qan uıýynyń artýy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nTISh, ádette, birneshe mınýttan 1 saǵatqa deıin sozylýy múmkin, jáne kópshilik sımptomdar bir saǵattan keıin joıylady. Naýqasta shabýyldar birinen soń biri paıda bolýy múmkin — mundaı jaǵdaıdaǵy sımptomdar:\r\n\r\n·      Qozǵalýdyń buzylysy, bas aınalýy\r\n\r\n·      Uıqy basýy, sıgnaldarǵa nashar serpin, estiń buzylysy nemese tipti, komatozdy jaǵdaı\r\n\r\n·      Temperatýraǵa, aýyrsyný titirkendirgishterine, qysymǵa, estý sıgnaldaryna jáne dám sezýge sezimtaldyqtyń buzylýy\r\n\r\n·      Estiń qalypty bolmaýy nemese esti joǵaltý\r\n\r\n·      Oqý men jazýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·      Jutýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·      Bettiń maska tárizdenip, eshqandaı sezim bildirmeýi\r\n\r\n·      Nysandar men adamdardy taný qabiletiniń buzylýy\r\n\r\n·      Qýyq pen ishekti baqylaýdyń buzylysy (nesep pen nájisti ustamaý)\r\n\r\n·      Qımyl úılesiminiń buzylysy – úılesimniń buzylýy, qolaısyzdyq, ádettegideı emes júris\r\n\r\n·      Bir nemese eki kózdiń kórýiniń buzylysy\r\n\r\n·      Deneniń bir nemese birneshe bóliginde uıyp, jansyzdanýy\r\n\r\n·      Kóńil-kúı buzylysy, nasharlaýy\r\n\r\n·      Sózdi túsinýde jáne aıtýdaǵy qıyndyqtar\r\n\r\n·      Deneniń bir bóligindegi álsizdik.\r\n\r\nTISh bolǵan naýqasta bettiń assımmetrııalyǵy (birkelki emestigi), aýyz ben kóz bulshyq etiniń enjarlyǵy baıqalady. Keıbir jaǵdaıda zaqymdanǵan adam qolyn joǵary kóterip ustaı almaıdy. Sóıleý aıqyn bolmaıdy.\r\n\r\nEger mıǵa uzaq ýaqyt boıy qan túspese, nemese sımptomdardyń uzaqtyǵy 24 saǵattan asatyn bolsa, shabýyl ınsýlt sanalady. Eger bireýde TISh baıqasańyz, joǵaryda keltirilgen belgilerdiń bolýyn tekserińiz.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnoz qoıý kúrdeliligi bul jaǵdaıda dáriger anyqtap úlgerýi úshin TISh az ýaqytqa sozylýynda. Dáriger ınsýlt jáne TISh paıda bolýymen baılanysty qaýip faktorlarynyń bolýyn mindetti túrde tekseredi. Keıde nevrologııalyq tekserý júrgiziledi.\r\n\r\nQaraý kezinde dáriger júrektiń jaǵdaıyn tekserip, arterıaldyq qysymdy ólsheıdi. Sondaı-aq, júıke júıesiniń, bulshyq ettiń jaǵdaıy baǵalanady. Sondaı-aq, dáriger stetoskoptyń kómegimen uıqy arterııasyn tyńdap, qan aǵymynyń buzylysymen baılanysty shýyldy anyqtaıdy.\r\n\r\nNaqty dıagnozdy qoıyp, ınsýlt bolýyn anyqtaý úshin dáriger kelesi zertteýlerdi júrgizedi:\r\n\r\n·      Mıdyń KT (kompıýterlik tomografııasy)— sýretter toptamasy 3-D beıneleý.\r\n\r\n·      KTS (kompıýterlik-tomografııalyq skanerleý, angıografııa) — mıdyń jáne moıynnyń arterııalarynyń jaǵdaıyn anyqtaý úshin júrgiziledi. Qantamyrǵa kontrastylyq zattek engiziledi, skanerleýdi jeńildetý úshin;\r\n\r\n·      EKG (elektrokardıogramma) — júrektiń kez kelgen qalypsyz yrǵaǵyn anyqtaýǵa kómektesetin test. EKG kezinde naýqasqa júrektiń elektr belsendiligin anyqtaý úshin elektrodtar bekitiledi;\r\n\r\n·      MRT (magnıttik-rezonanstyq tomografııa) — radıotolqyndar jáne magnıt órisiniń kómegimen ishki aǵzalardyń beınesin alý úrdisi.\r\n\r\nInsýlt kezinde. Ádette, mıdyń buzylystary anyqtalady, al TISh kezinde mundaı ózgerister anyqtalmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJaramdy emdeýdi tańdaý kóptegen faktorlarǵa baılanysty: naýqastyń jasy, aýrýdyń tarıhy, keıbir belgileri men sımptomdarynyń sıpattamasy.\r\n\r\nDurys jáne tıimdi emdeý TISh qaıtalaný nemese ınsýlt bolý qaýpin edáýir azaıtady.\r\n\r\nDáriger dári taǵaıyndaıdy. Olardyń ishinde: antı-trombotsıtarlyq (qan uıyndysy túzilýiniń aldyn alatyn) preparattar, mysaly, aspırın nemese  klopıdogrel negizindegi  (Plavıks) preparattar – qan uıýyn baqylaý úshin, gıpertonııany emdeıtin preparattar, sondaı-aq, holesterındi azaıtatyn dáriler.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nTISh – shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi. Sımptomdar paıda bolysymen Jedel járdemdi shaqyryńyz. Sımptomdar ózdiginshe ótkendigine qaramastan, olarǵa mindetti túrde nazar aýdarý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nTISh, ádette, mıdyń zaqymdanýyn týyndatpaıdy.\r\n\r\nAlaıda, TISh  - naǵyz ınsýlttiń jýyrdaǵy kúnderde nemese aılarda bolýynyń múmkindiginiń mańyzdy eskertý dabyly. TISh bolǵan adamdardyń 10 paıyzynan astamynda 3 aıdyń ishinde ınsýlt damıdy. Bul jaǵdaılardyń jartysynda jaqyn aradaǵy 48 saǵat ishinde bolady. Insýlt sol kúni nemese keshirek bolýy múmkin. Keıbir adamdarda bir, basqalarda birneshe kórinisi bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\n·      Negizgi aýrýlardy ýaqytyly emdeý,\r\n\r\n·      Zııandy ádetterden bas tartý,\r\n\r\nDene jattyǵýlarymen aınalysý.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:  http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000730.htm\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Evgenıı Týfýmınov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Ilıa Felıks, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1132,'','Trıhomonıaz','','','qz','s','',0,'',3908,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533466260,1565002260,1533466655,'Trıhomonıaz – qozdyrýshysy  inshek trıhomanadasy Trichomonasvaginalis bakterııasy bolatyn aýrý. Bul ınfektsııa jynystyq jolmen beriledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTrıhomonıaz – qozdyrýshysy  inshek trıhomanadasy Trichomonasvaginalis bakterııasy bolatyn aýrý. Bul ınfektsııa jynystyq jolmen beriledi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"282\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Áıelderdiń jynystyq júıesi\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"283\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń jynystyq júıesi\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóbinese, juqpalaný naýqas adammen nemese ınfektsııany juqtyrǵan adammen jynystyq qatynasta oryn alady.\r\n\r\nJuǵýyna sebep bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Qorǵanyssyz jynystyq qatynas;\r\n\r\n·         Jynystyq seriktesterdiń kóp bolýy;\r\n\r\n·         Venerologııalyq aýrýlardyń emdelmeýi nemese buryn bolýy;\r\n\r\n·         Jynystyq seriktesterdi tańdamaý;\r\n\r\nInshek  trıhomonadasy jalǵan aıaqshalarymen belsendi qozǵalýǵa qabiletti. Nesep shyǵarý joldaryna nemese jynystyq aǵzalarǵa túsip, trıhomonadalar jasýshalarǵa aıaqshalarymen tez bekıdi. Odan keıin mıkroorganızmder qarqyndy kóbeıe bastaıdy. Olar tym kóbeıip ketse, adamnyń jasýshalaryn zaqymdaı bastaıdy.\r\n\r\nTrıhomonıaz oıyqjara túzilýin týyndatady, bul  vırýstardyń juǵý qaýpin arttyrady, mysaly, V jáne S gepatıtin. Bul jynystyq jolmen taralatyn keń taralǵan juqpalar.\r\n\r\nÁıelderde trıhomonadalar jatyr moınynda, inshekte, qýyqta, nesep shyǵarý jolynda anyqtalady. Erlerde  trıhomonadalar nesep shyǵarý jolynda,  qýyq asty bezinde ,atalyq bezdiń qosalqysy men sháýette anyqtalady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n__Áıelderde:__\r\n\r\n·         Sımptomdary juqpalanýdan keıin 28-shi kúnge qaraı kórinis beredi\r\n\r\n·         Jynystyq qatynas kezindegi jaısyzdyq\r\n\r\n·         Bókseniń ishki betindegi qyshý\r\n\r\n·         Inshekten bólindi shyǵýy (azdaǵan, jasyl-sary, kópirshikti)\r\n\r\n·         Inshek qyshýy (jynys joldarynyń qyshýy)\r\n\r\n·         Klıtordyń isinýi\r\n\r\n·         Jynystyq joldardan jaǵymsyz ıis shyǵýy.\r\n\r\n__Erlerde:__\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdan nemese sháýet shashýdan keıin kúıdirý sezimi\r\n\r\n·         Úrpiniń qyshýy (nesep shyǵarý joly)\r\n\r\n·         nesep shyǵarý jolynan azdaǵan bólindi shyǵýy\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nTrıhomonıazdy anyqtaý úshin inshekten (áıelderde) nesep shyǵarý joldarynan, qýyq asty beziniń sólinen (erlerde) juǵyndy alyp, mıkroskoppen qaraıdy. Jalpy juǵyndy nátıjesi  zertteýdiń dál ádisterimen rastalady.\r\n\r\nÁıelderge qaraǵanda erlerde aýrýdy anyqtaý qıynyraq.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÁdette, emdeý úshin metronıdazol jáne basqa antıbıotıkter qoldanyldady. Dári ishý kezinde jynystyq qatynasqa túspeý jáne alkogol ishpeý qajet. Qos jynystyq seriktes te emdelýi tıis, aýrýdyń sımptomdary bireýinde bolmasa da.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nDurys emdeýde aýrý tolyǵymen jazylady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAýrýdyń múmkin asqynýlary -   jatyr moınynyń qaterli isigi , bedeýlik, AITV (VICh), sondyqtan, dereý dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nErlerde keıde trıhomonıazdyń saldarynan  prostatıt (qýyq asty beziniń qabynýy) damýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nTrıhomonıazǵa kúmándansańyz nemese sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nÓzińiz emdelip, jynystyq seriktesińiz emdelmese, qaıtadan jeńil juqtyrýyńyz múmkin.\r\n\r\nJynystyq seriktesińizge aýrý týraly habarlaý mańyzdy, ony eshnárse mazalamasa da tekserýden ótip, emdelgeni durys. Aýrýdyń sımptomsyz ótýi onyń asqynýynyń damý qaýpin azaıtpaıdy.\r\n\r\nMonogamdyq  (1 ǵana  jynystyq seriktes) qatynastar – aýrýdyń aldyn alýda senimdilik beredi. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1133,'','Trombotsıtopenııa','','','qz','s','',0,'',5537,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533466620,1565002620,1533467001,'Trombotsıtopenııa – qandaǵy trombotsıtter (qan plastınkalary) mólsheriniń azaıýy.\r\nTrombotsıtter – qan aınalymynda júretin qan plastınkalary, súıek kemiginde (ortalyq qan óndirimi aǵzasy, súıektiń keýekti zatteginde jáne súıek-mı qýysynda ornalasqan) túziledi. Trombotsıtter jaralanǵanda qan uıyndysyn túzý arqyly qan ketýiniń aldyn alady. trombotsıtterdiń tómen mólsheri kúrdeli qan ketýiniń qaýpine aparady. joǵary mólsherinde trombylar – qan uıyndysy túzilý qaýpi artady. Trombotsıtterde bolatyn faktor (trombotsıtarlyq ósý faktory) esebinen olar jaranyń jazylýyna yqpal etedi. Trombotsıtter mıkrotamyrlar qabyrǵasynyń beriktigin qamtamasyz etýde qatysady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n  {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTrombotsıtopenııa – qandaǵy trombotsıtter (qan plastınkalary) mólsheriniń azaıýy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"284\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}              \r\n\r\n\'\'Trombotsıtter – qan aınalymynda júretin qan plastınkalary, súıek kemiginde (ortalyq qan óndirimi aǵzasy, súıektiń keýekti zatteginde jáne súıek-mı qýysynda ornalasqan) túziledi. Trombotsıtter jaralanǵanda qan uıyndysyn túzý arqyly qan ketýiniń aldyn alady. trombotsıtterdiń tómen mólsheri kúrdeli qan ketýiniń qaýpine aparady. joǵary mólsherinde trombylar – qan uıyndysy túzilý qaýpi artady. Trombotsıtterde bolatyn faktor (trombotsıtarlyq ósý faktory) esebinen olar jaranyń jazylýyna yqpal etedi. Trombotsıtter mıkrotamyrlar qabyrǵasynyń beriktigin qamtamasyz etýde qatysady.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTrombotsıtopenııa - alǵashqy (ózdiginshe aýrý) jáne ekinshi (túrli aýrýlardyń saldary) túrli bolady.\r\n\r\nAlǵashqy trombotsıtopenııa -  ıdıopattyq  trombotsıtopenııalyq qantalaý bóritken (paıda bolý sebebi belgisiz, bóritkenmen sıpattalady), bul kezde organızmde óziniń trombotsıtterine qarsy antıdeneler (qorǵanys deneleri) óndiriledi. Organızmniń mundaı serpininiń sebebi belgisiz.\r\n\r\nEkinshi  trombotsıtopenııaǵa aparady:\r\n\r\n·         Aýyr temirtapshylyqty anemııa\r\n\r\n·         Infektsııalar (bakterııalar, vırýstar) – sýyq tııý aýrýlary, tumaý, gerpes ınfektsııasy, gepatıt, ınfektsııalyq mononýkleoz (jiti vırýstyq aýrý), AITV(VICh) (adamnyń ımmýndyq tapshylyq vırýsy).\r\n\r\n·         Úlken qan ketýi\r\n\r\n·         Steroıdtyq emes qabynýǵa qarsy, qandy suıyltatyn, nesep aıdaıtyn preparattar jáne keıbir antıbıotıkter (dárilik allergııalyq trombotsıtopenııa) sekildi dárilerge allergııalyq serpin.\r\n\r\n·         Súıek kemiginiń zaqymdanýy (jaraqat, isik)\r\n\r\n·         Intoksıkatsııalar (benzol, tolýol).\r\n\r\n·         Sáýlelený aýrýy – radıatsııanyń nátıjesinde paıda bolatyn aýrý.\r\n\r\n·         Tıreotoksıkoz – qalqansha bez gormondarynyń deńgeıiniń turaqty joǵarylaýynan týyndaıtyn jaǵdaı.\r\n\r\n·         organızmde folıı qyshqylynyń nemese V dárýmeniniń tapshylyǵy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__ Sımptomdary__\r\n\r\n·         qan ketýge beıimdilik (murynnan, qyzyl ıekten, mol etekkir kelýi).\r\n\r\n·         Kóbinese ayq terisindegi usaq núkteli qantalaýlar.\r\n\r\n·         Sebepsiz kógerýler paıda bolýy.\r\n\r\n·         Azdaǵan teri zaqymdanýynan nemese tis julýdan keıin qan ketýdiń toqtaýynyń qıyndaýy;\r\n\r\n·         Jaralardyń jazylýyna uzaq ýaqyt ketýi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__ Dıagnostıka__\r\n\r\nTrombotsıtopenııanyń  dıagnostıkasy úshin kelesi testiler qoldanylady:\r\n\r\n·         Qannyń jalpy taldaýy – trombotsıtter sanynyń azaıýy baıqalady, tolyq joıylýyna deıin.\r\n\r\n·         Koagýlogramma – qan uıýynyń plazmalyq faktorlarynyń qalypty nemese artyq mólsheri bolýy múmkin;  protrombındi (kúrdeli aqýyz – qan uıýynyń kórsetkishi) tutynýdyń tómendeýi, qan uıyndysynyń retraktsııasynyń (kóleminiń azaıýy) buzylýy.\r\n\r\n·         Qan ketýi ýaqytyn anyqtaý – kópshilik naýqastarda ulǵaıady.\r\n\r\n·         Qyltamyrlardyń turaqtylyǵyna (beriktigine) synama – kúrt oń bolady, trombotsıtter qyzmetiniń buzylýymen baılanysty qyltamyrlardyń synǵyshtyǵynyń artýy. Synamada teris qysym áserinen keıin (mysaly, bankelik synamada) teride núktelik qantalaýlar baıqalady. \r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAlǵashqy trombotsıtopenııany emdeý:\r\n\r\n·         glıýkokortıkosteroıdtardy (búırek ústi bezderi qabyǵy óndiretin endogendik gormondardyń analogtary) qoldaný, mysaly, prednızolon. \r\n\r\n·         Kók baýyrdy alyp tastaý (splenektomııa) – kók baýyrdaǵy trombotsıtterdiń mol ydyraýynda.\r\n\r\nEkinshi  trombotsıtopenııany emdeý:\r\n\r\n·         Alǵashqy sebebin emdeý.\r\n\r\n·         aıqyn trombotsıtopenııada, alǵashqy sebebin emdeýmen qatar, donorlyq trombotsıtter quıylady. Emdeýdiń mundaı ádisin qoldaný naýqasqa  trombotsıtopenııadan ýaqytsha arylýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAlǵashqy trombotsıtopenııasy bar naýqastar ómir boıy baqylanýy tıis, sebebi, trombotsıtter deńgeıi kúrt tómendese  aýrý aýyr asqynýmen qaýipti. Úrdistiń asqynýyn jiti ınfektsııalyq aýrý, júıkelik nemese dene shıryǵýy, aýa raıynyń kúrt ózgerýi, keıbir medıtsınalyq preparattar (aspırın) týyndatýy múmkin,\r\n\r\nEkinshi  trombotsıtopenııada boljam trombotsıtterdiń deńgeıiniń tómendeýin týyndatatyn alǵashqy  sebepke baılanysty, sondyqtan, bul oń (temir tapshylyqty anemııada) jáne kúmándi (qaterli isiktiń súıek kemigine metastazdarynda) bolýy múmkin.  \r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nTrombotsıtopenııanyń alǵashqy belgilerinde dárigerdiń kómegine júginý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBul aýrý paıda bolamas úshin aýrýlardy ýaqytyly emdeý jáne salaýatty ómir saltyn ustaný qajet. kez kelgen aýrýlarda ózdiginshe emdelýge bolmaıdy.\r\n\r\nTrombotsıtopenııasy bar balalar jaraqatqa aparatyn jaǵdaılardan alshaq bolýy qajet. bul aýrý bar bolsa, balaǵa jaraqat qaýpi bolatyn sport túrlerimen aınalysýǵa qatań tyıym salynady.\r\n\r\nJasóspirimdermen alkogoldiń zııany týraly áńgime ótkizgen jón,sebebi, ol trombotsıtterdiń óndirilýin báseńdetedi. Aýrý kezinde aspırın jáne basqa qabynýǵa qarsy preparattar sekildi dárilerdi qoldanýǵa bolmaıdy. Mundaı dáriler trombotsıtterdiń qyzmetiniń buzylýyna áser etýi jáne qan ketýin týyndatýy múmkin.\r\n\r\n ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1134,'','Tromboflebıt','','','qz','s','',0,'',5022,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533466980,1565002980,1533467729,'Betkeılik tromboflebıt – betkeılik kóktamyrlardyń trombozy damýymen sıpattalatyn qabyný aýrýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBetkeılik tromboflebıt – betkeılik kóktamyrlardyń trombozy damýymen sıpattalatyn qabyný aýrýy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBetkeılik tromboflebıt kóktamyrlardyń jaraqatynan nemese kóktamyrǵa qoıylǵan kateterden keıin paıda bolýy múmkin. Eger sizde bul aýrýdyń damýynyń joǵary qaýpi bolsa, ol kórinetin sebepsiz de paıda bolady.\r\n\r\nBetkeılik tromboflebıttiń paıda bolýynyń qaýip faktorlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Turatyn aýmaqtyń hımııalyq lastanýy\r\n* Qannyń uıýynyń artýymen sıpattalatyn aýrýlar\r\n* Infektsııalar\r\n* Júktilik\r\n* Uzaq ýaqyt boıy otyrý nemese jatý\r\n* Uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaý\r\n* Kóktamyrdyń varıkozdy keńeıýi\r\n \r\nBetkeılik tromboflebıt kelesi aýrýlarmen baılanysty bolýy múmkin:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń qaterli isigi (mysaly, uıqybeziniń qaterli isigi)\r\n* Tereń kóktamyrdyń trombozy\r\n* Qannyń uıýynyń V faktory geniniń Leıdendik mýtatsııasy\r\n* Protrombın genindegi mýtatsııa\r\n* Oblıteratsııalaıtyn trombangııt\r\n \r\nBul aýrýǵa qatysty sırek buzylystarǵa III (AT-III) antıtrombınniń, S jáne S proteınderiniń jetkiliksizdigi jatady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Teriniń teriastylyq kóktamyr boıymen qyzarýy nemese qabynýy\r\n* Teri ustaǵanda jyly\r\n* Teriastylyq kóktamyrda shıryǵý nemese aýyrsyný bar – aýyrsyný basqanda kúsheıedi\r\n* Aıaqtyń aýyrsynýy\r\n* kóktamyrdyń tyǵyzdalýy (ındýratsııa)\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"285\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bul sýrette aıaqtyń tamyry ústinde erıtema (qyzarý) kórinedi. Betkeılik kóktamyrlar qabynǵan, keńeıgen, olardyń túsiniń ózgerýi baıqalady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger zaqymdanǵan aýmaqtyń syrtqy túrine qarap, betkeılik tromboflebıt bolýyn anyqtaıdy. Tamyr soǵýyn, arterıaldyq qysymdy, temperatýrany jıi ólsheý, teri men qan aǵymynyń jaǵdaıyn jıi anyqtaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nKelesi naqtamalyq zertteýler aýrýdyń bolýyn rastaýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Ýltradybystyq dopplerografııa\r\n* Qantamyrlaryn ýltradybystyq dýplekstik skanırleý\r\n* Venografııa\r\n \r\nInfektsııa belgileri bolýynda teri nemese qan mıkroorganızmderiniń ósindilerin zertteý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýyrsyný men qabynýdy azaıtý, asqynýdyń aldyn alý.\r\n\r\nJaısyzdyq pen isinýdi azaıtý úshin elastıkalyq shulyq kıip, qabynǵan aıaqty joǵary qoıý qajet. Sondaı-aq, zaqymdanǵan jerge jyly kompress qoıý paıdaly.\r\n\r\nEger betkeılik tromboflebıt kóktamyr ishilik kateterden bolsa, ony dereý alyp tastaý qajet.\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıtti emdeıtin dárilik preparattar:\r\n\r\n* Qabynýdy azaıtýǵa arnalǵan steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar (NPVP)\r\n* Aýyrsynýdy basatyn preparattar\r\n \r\nEger tereń kóktamyr trombozy bolsa, dáriger qandy suıyltatyn dárilerdi (antıkoagýlıanttardy) taǵaıyndaıdy. Antıbıotıkter ınfektsııa bolsa taǵaıyndalady.\r\n\r\nKóktamyrdyń varıkozdyq keńeıýiniń jáne tromboflebıttiń qaıtalanatyn kórinisteriniń aldyn alý úshin joǵary qaýipti top naýqastaryna zaqymdanǵan kóktamyrdy hırýrgııalyq alyp tastaý (flebektomııa) nemese skleroterapııa usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıt ádette, jeńil ótedi jáne eshqandaı asqynýdy týyndatpaıdy. Sımptomdary, ádette, 1-2 apta ishinde ótedi, biraq, kóktamyrdyń shıryǵýy uzaq ýaqyt boıy saqtalady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıttiń asqynýy sırek kezdesedi. Múmkin máseleler:\r\n\r\n* Infektsııalar\r\n* Tereń kóktamyr trombozy\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nOsy aýrýdyń sımptomdary bolsa, dárigerge nemese medbıkege habarlasyńyz.\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıt anyqtalsa, emdeýden jaǵdaı jaqsarmasa, nemese sımptomdar ýshyǵatyn bolsa, dárigerge kórinińiz.  \r\n\r\nJańa sımptomdar paıda bolsa, mysaly, aıaqtaryńyz solǵyn tartsa, ustaǵanda sýyq bolsa, nemese qaltyraý jáne qyzba bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEger sizge qandaı da bir preparatty kóktamyr arqyly engizý qajet bolsa, kóktamyrǵa baratyn jerdi udaıy ózgertý jáne qabyný belgisi bolsa kóktamyrǵa qoıylatyn kateterdi dereý alyp tastaý arqyly betkeılik  tromboflebıttiń qaýpin azaıtýǵa bolady.\r\n\r\nMúmkindiginshe, aıaq-qoldy uzaq ýaqyt boıy bir jaǵdaıda ustamaý qajet. Aıaqty jıi qozǵaltý qajet, uzaq ushý, kólikte bolý, nemese uzaq ýaqyt boıy otyrýǵa nemese jatýǵa týra keletin basqa jaǵdaılar kezinde aıaqty qozǵaltyp, serýendeýge tyrysyńyz. Betkeılik  tromboflebıttiń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin operatsııadan nemese aýrýǵa baılanysty uzaq ýaqyt tósek tartýdan keıin erterek turýǵa nemese serýendeýge tyrysyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıt.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1135,'','Týberkýlez','','','qz','s','',0,'',5126,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533467700,1565003700,1533468410,'Týberkýlez (TB) –bakterııalardan týyndaǵan ınfektsııalyq aýrý. Ádette, týberkýlez kezinde ókpe zaqymdanady, biraq, úrdis býyndarǵa, nesepqapqa, omyrtqa baǵanyna, mıǵa, jáne deneniń basqa bólikterine taraýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Týberkýlez degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dáriger naýqasty týberkýlezge qalaı tekseredi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Týberkýlezdiń belsendi ekendigin qalaı bilýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Týberkýlez qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Týberkýlezdi emdeý úshin qandaı preparattar qoldanylady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Týberkýlez degenimiz ne?__\r\n\r\nTýberkýlez (TB) –bakterııalardan týyndaǵan ınfektsııalyq aýrý. Ádette, týberkýlez kezinde ókpe zaqymdanady, biraq, úrdis býyndarǵa, nesepqapqa, omyrtqa baǵanyna, mıǵa, jáne deneniń basqa bólikterine taraýy múmkin.\r\n\r\nTB eki túri bolady:\r\n\r\n* Jasyryn nemese belsendi emes týberkýlez: organızmde bakterııalar bolǵanymen, aýrýdyń sımptomdary týyndamaıdy. TB bul túri juqpaly emes.\r\n* Belsendi týberkýlez: organızmde bakterııalar bolady jáne sımptomdary týyndaıdy. Naýqas ınfektsııa kózi bolyp, qorshaǵan adamdarǵa juqtyrýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nTýberkýlez belsendi bolmasa, aýrýdyń eshqandaı sımptomdary bolmaıdy. Belsendi  týberkýlezdiń sımptomdary:\r\n\r\n* 3 aptadan artyq ýaqytqa sozylatyn, keıde qan qaqyryǵy bolatyn jótel \r\n* Keýdedegi aýyrsyný\r\n* Qyzba\r\n* Sharshaý\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Qaltyraý jáne túngi tersheńdik.\r\n \r\nTýberkýlez býyndy zaqymdasa, artrıtke uqsaıtyn aýyrsyný paıda bolýy múmkin. Týberkýlez nesepqapty zaqymdaǵanda nesep shyǵarýda aýyrsyný  jáne nesepte qan baıqalýy múmkin.   Omyrtqa baǵanynyń týberkýlezi arqada aýyrsyný paıda bolýymen jáne aıaqtyń saldanýymen sıpattalady. Mıdyń týberkýlezi bas aýyrýyn, júrek aınýyn jáne mıdyń zaqymdanýyn (emdelmese) týyndatady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dáriger naýqasty týberkýlezge qalaı tekseredi?__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda týberkýlezdi anyqtaý keýde qýysynyń sholý rentgenografııasy jáne qarap,  tekserýmen júrgiziledi. Onyń barysynda týberkýlezdiń belsendiligi anyqtalyp, basqa adamdarǵa juqtyrýǵa qabilettilik anyqtalady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Týberkýlezdiń belsendi ekendigin qalaı bilýge bolady?__\r\n\r\nTýberkýlez bakterııalary  organızmde  bolýy múmkin, biraq naýqas ol týraly bilmeýi múmkin. Degenmen, belsendi týberkýlezde aýrýdyń sımptomdary kórinis beredi.\r\n\r\nBelsendi týberkýlezben aýyrǵan adam, tolyq emdeý kýrsyn ótkenniń ózinde ómir boıy udaıy medıtsınalyq tekserýden ótip, keýde qýysynyń rentgenin túsirip otyrýy qajet, qaıtadan týberkýlezge shaldyqpaýy týraly senimdi bolýy tıis.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Týberkýlez qalaı emdeledi?__\r\n\r\nTýberkýlezdi emdeý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady. Dárilik preparattardy tańdaý jasqa, densaýlyq jaǵdaıyna, týberkýlez úrdisiniń túrine (belsendi nemese belsendi emes), sondaı-aq, TB dárilik preparattarǵa turaqtylyǵyna (preparattardyń barlyǵy emdeýge jaramdy emes) baılanysty bolady.\r\n\r\nTýberkýlezden preparattardy 6-9 aı boıy qabyldaý qajet. Dáriger qansha ýaqyt boıy ishý qajettigin aıtady. Dárigerdiń nusqaýyn muqııat oryndaý qajet. Umytpaý úshin dárini kórinetin jerde ustaǵan jón. Kúndelikti bir ýaqytta qabyldaǵan jón. Qabyldaýdy ótkizip almaý, toqtatpaı qabyldaý qajet. Olaı bolmasa, aýrý emdeýge kónbeýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Týberkýlezdi emdeý úshin qandaı preparattar qoldanylady?__\r\n\r\nTýberkýlezdi emdeýdiń keń taralǵan dárilik preparattary:\r\n\r\n* Izonıazıd\r\n* Rıfampıtsın\r\n* Etambýtol\r\n* Pırazınamıd\r\n \r\nDárigerdiń usynysyna saı osy dárilerdiń birin nemese birnesheýin qabyldaý qajet. Olardyń ádette, janama áserleri joq. Degenmen, týberkýlezge qarsy preparattar baýyrdy zaqymdaýy múmkin. Kúrdeli janama áseriniń tizimi tómende keltiriledi.\r\n\r\nBul dárilerdi qabyldaýda alkogoldi nemese atsetamınofendi tutynýǵa tyıym salynady. Olar baýyrda máseleler paıda bolý qaýpin arttyrady. Kez kelgen basqa dárilerdi qabyldaýda dárigermen keńesý qajet, sebebi, antıbıotıktermen birge qabyldaýda janama áserleri paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nEmdeý kýrsyn ótýde dáriger naýqasty aı saıyn baqylaıdy. Mysaly, dárigerge tekserilý, retsept alý jáne preparattardyń janama áseri bolýyn tekserý úshin kórinesiz.\r\n\r\nTýberkýlezge  qarsy preparattardyń janama áserleri sırek bolǵanymen, olar kúrdeli bolýy múmkin. Kelesi sıpmtomdardyń biri paıda bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Júrek aınýy\r\n* Qusý\r\n* Ishtegi aýyrsyný\r\n* Kórýdiń aıqyn bolmaýy nemese daltonızm\r\n* Nesep qoshqyl-kofe tústi\r\n* Qyzba, 3 kúnnin artyq\r\n* Sary aýrý (teri men kózdiń aǵynyń sarǵaıýy)\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Týberkýlez qalaı juǵady?\r\n* Aýrýhanada jumys isteımin. Menedjerge aýrýhanada týberkýlezdi juqtyrǵan bolýym múmkin ekendigin aıtýym qajet pe?\r\n* Qandaı emdeý maǵan jaramdy?\r\n* Týberkýlezdiń belsendi túrimen aýyrýym múmkin be?\r\n* Eger sımptomdarym nasharlasa, qashan dárigerge kórinýim qajet?\r\n* Otbasymnyń qasynda bolýym qaýipsiz be?\r\n* Jóteldi jeńildetýim úshin dárilik preparat bar ma?\r\n* Basqa dárilerdi qabyldaımyn. týberkýlezge qarsy emdeýde qandaı preparattardy birge qabyldaý qaýipsiz bolady?\r\n* Dárigerge qanshalyqty jıi kórinýim qajet?\r\n* Týberkýlezdi emdep jazý múmkin be?\r\n​','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1136,'','Tumaý','','','qz','s','',0,'',9648,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533468360,1565004360,1533468608,'Tumaý (ınflıýentsa) – joǵarǵy tynys alý joldarynyń vırýstyq aýrýy, kenetten paıda bolady, ysyný, deneniń aýrysynýy,  bas aýyrýy, tez sharshaý, tábetti joǵaltý, qurǵaq jótel, kómeıdegi aýyrsyný men qurǵaqtyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Tumaýdyń sýyq tııýden aıyrmashylyǵy bar; tumaýda sımptomdar, ádette, kúshtirek, qarapaıym sýyq tııýge qaraǵanda jumystan nemese mektepten birneshe kún qalýǵa týra keledi.\r\n\r\nKóptegen adamdar máselesiz saýyǵady, biraq, keıde aýrý bakterıaldyq ınfektsııanyń damýyna aparýy múmkin, mysaly, qulaq ınfektsııasy, muryn qýysynyń ınfektsııasy nemese bronhıt. Úıde durys emdeý osyndaı ınfektsııalardyń aldyn alýǵa kómektesedi.','\'\'__Tumaý (ınflıýentsa) degenimiz ne?__\'\'\r\n\r\n__Tumaý (ınflıýentsa)__ – joǵarǵy tynys alý joldarynyń vırýstyq aýrýy, kenetten paıda bolady, ysyný, deneniń aýrysynýy,  bas aýyrýy, tez sharshaý, tábetti joǵaltý, qurǵaq jótel, kómeıdegi aýyrsyný men qurǵaqtyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Tumaýdyń sýyq tııýden aıyrmashylyǵy bar; tumaýda sımptomdar, ádette, kúshtirek, qarapaıym sýyq tııýge qaraǵanda jumystan nemese mektepten birneshe kún qalýǵa týra keledi.\r\n\r\nKóptegen adamdar máselesiz saýyǵady, biraq, keıde aýrý bakterıaldyq ınfektsııanyń damýyna aparýy múmkin, mysaly, qulaq ınfektsııasy, muryn qýysynyń ınfektsııasy nemese bronhıt. Úıde durys emdeý osyndaı ınfektsııalardyń aldyn alýǵa kómektesedi. Birqatar jaǵdaıda kúrdeli asqynýy da bolýy múmkin, mysaly, pnevmonııa. Asqyný damýy múmkin, aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolatyn qaýip toptaryna jatatyndar:\r\n\r\n·         sábıler,\r\n\r\n·         65 jastan asqan eresekter,\r\n\r\n·         Aýyr aýrýlary bar adamdar.\r\n\r\n\'\'__Tumaýdyń sebebi ne?__\'\'\r\n\r\nA jáne V tumaýynyń vırýstary klassıkalyq tumaýdy týyndatady. A túri, ádette, jyl saıynǵy tumaýdy qozdyrýshy.\r\n\r\nBul vırýstar udaıy ózgeredi, shaǵyn túrler men shtammdardyń túzilýine aparady, olardyń bastapqy vırýstan  aıyrmashylyǵy bolady, biraq, keıbir sıpattamalary saqtalady. Tumaýdy týyndatatyn vırýstyń shtammy jyl saıyn ózgeredi.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary qandaı?__\'\'\r\n\r\nTumaý ysynýmen, jótelmen, qaltyraýmen, deneniń aýyrsynýymen, bas aýyrýymen, tez sharshaýmen sıpattalady. Bul sımptomdar ádette, 3-4 kún boıy saqtalady, odan keıin qurǵaq jótel, murynnyń bitelýi/aǵýy nemese tamaqtyń jybyrlaýy paıda bolyp, apta boıy nemese soǵan jýyq saqtalady. Inkýbatsııalyq kezeń – tumaý vırýsymen qatynastan bastap onyń sımptomdaryna deıin: 1-4 kún.\r\n\r\n«Tumaý» termıni tumaý tárizdi sımptomdary bar jeńil dárejeli túrli aýrýlarǵa da jıi qoldanylǵanymen, bul vırýstyq tektes, ózine tán sımptomy bar, óz aldyna bólek aýrý, kóbinese kúzdiń sońy men qysta damıdy.\r\n\r\nTumaýdyń \'\'__sımptomdary__\'\'  kenetten paıda bolady jáne jıi kezdesetinderi:\r\n\r\n·         Ysyný 37.8 °C - 40 °C, keıde aýrýdyń basynda 41.1 °C jetedi. Joǵary temperatýra úzdiksiz saqtalady, keıde kezeńdi kóterilýi múmkin. Egde jastaǵy adamdarda temperatýra balalar men jastarǵa qaraǵanda tómenirek bolady.\r\n\r\n·         Qaltyraý.\r\n\r\n·         Deneniń aýyrsynýy jáne bulshyq ettiń aýyrsynýy (kóbinese, kúshti),ádette, arqada, qol-aıaqta.\r\n\r\n·         Bas aýyrýy.\r\n\r\n·         Kóz uıasynyń qozǵalýynda aýyrsyný.\r\n\r\n·         Tez sharshaý, jalpy nashar seziný, tábet joǵaltý.\r\n\r\n·         Qurǵaq jótel, murynnyń bitelýi/aǵýy, kómeıdiń qurǵaqtyǵy jáne aýyrsynýy. Aýrýdyń birinshi kúnderi bul sımptomdar baıqalmaýy múmkin, al basqa sımptomdary aıqyn bolady. Ysyný basylǵanda bul sımptomdar aıqyn baıqalady.\r\n\r\nKúshti ysynýda basqa sımptomdar ádette, aıqynyraq bolady.\r\n\r\n\'\'__Qalaı ótedi?__\'\'\r\n\r\nTumaý ádette, kenetten bastalady. Kóptegen jaǵdaıda sımptomdary naqty bastalǵan saǵatyn aıtady. Sımptomdar  juqpalanǵannan keıin 1-4 kún aralyǵynda damıdy.\r\n\r\nKlassıkalyq tumaý 3 kúnge jýyq ysynýmen sıpattalady, odan keıin birtindep basqa sımptomdar kórinis beredi. Ádette, ysyný 2-3-shi kúnderi azdap basylady. Keıde 8 kúnge deıin sozylady.\r\n\r\nRespıratorlyq sımptomdar (jótel, murynnyń bitelýi/aǵýy, kómeıdegi aýyrsyný) ysyný men basqa sımptomdar azaıa bastaǵanda aıqyndalady. Olar ádette, ysyný ótkennen keıin 3-4 kún boıy saqtalady. Qurǵaq, qarlyǵatyn jótel basqa sımptomdar joıylǵannan keıin 10 kúnge deıin saqtalýy múmkin.\r\n\r\nTolyq saýyǵý keıde 1-2 aptaǵa deıin, odan da uzaq sozylady. Tez sharshaý jáne álsizdik birneshe apta boıy saqtalady.\r\n\r\nTumaýdyń asqynýy kez kelgen adamda bolýy múmkin, biraq, egde jastaǵy adamdar men aýyr aýrýlary bar adamdarda jıi kezdesedi, mysaly, júrek jáne ókpe aýrý bar adamdarda.\r\n\r\n\'\'__Aýrýǵa shaldyǵý qaýpi nelikten artady?__\'\'\r\n\r\nTumaý vırýsymen qatynasta bolǵan kez kelgen adam juqpalanýy múmkin. Bul vırýs juqpaly jáne qarttar úıi, aýrýhanalar, mektep, emhanalar sekildi adamdar toptasqan jerlerde jeńil taralady. Osyndaı jerlerde jumys isteý, barý nemese turý tumaýǵa shaldyǵý qaýpin arttyrady.\r\n\r\nAýrýdyń aýyr túrleri men asqyný qaýpi kelesi adamdarda joǵary bolady:\r\n\r\n·         4 jasqa deıingi balalar.\r\n\r\n·         65 jastan asqan eresekter. Tumaýdan bolǵan ólim-jitimniń 90%  jýyǵy osy jas toptaryna jatady.\r\n\r\n·         Áıelder, júktiliktiń ekinshi nemese úshinshi úsh aılyǵy tumaý maýsymyna kelse.\r\n\r\n·         Ókpeniń sozylmaly obstrýktsııasyna, basqa da ókpe men júrek aýrýlaryna shalyqqan adamdar.\r\n\r\n·         Immýndyq júıeni álsiretetin dári qabyldaıtyn adamdar ( [JITS], t.b).\r\n\r\n\'\'__Aldyn alý__\'\'\r\n\r\nTumaý vaktsınasyn jyl saıyn qazan/qarasha aılary kezinde salý arqyly aldyn alýǵa bolady. \"tumaýǵa qarsy vaktsına \" ınektsııa túrinde taǵaıyndalady. Bul vaktsına tumaýdyń kóp jaǵdaılarynyń aldyn alady, biraq, aldyn alý tıimdiligi jasqa, densaýlyq jaǵdaıyna, vırýs shtammynyń aınalymdaǵy shtammen uqsastyǵyna baılanysty.\r\n\r\nEger vaktsına tumaýdyń aldyn almasa da, ol aýrýdyń barysyn jeńildetedi, asqynýynyń damý qaýpin azaıtady. Zertteýler kórsetkendeı, tumaýǵa qarsy vaktsına salý jumystan qalý kúnderin jáne respıratorlyq ınfektsııa boıynsha dárigerge barý sanyn azaıtady, sondaı-aq, tumaýdan keıin asqyný damıtyn adam sanyn azaıtady, mysaly, pnevmonııaǵa shaldyǵý jaǵdaılaryn.\r\n\r\nOsy nátıjelerge qaramastan, kópshilik vaktsına almaıdy. Bul kópshiliktiń senbeýshiliginen, jáne vaktsına týraly durys habardar bolmaýdan, vaktsınanyń janama áseri keıbir adamdarda ǵana jáne az bolady jáne olar uzaq saqtalmaıdy.\r\n\r\n\'\'__Emdeý ádisterin sholý__\'\'\r\n\r\nKópshilik saý adamdarda tumaý 7-10 kún ishinde ótedi. Ádette, sımptomdar 3-4 kún ishinde aıqyn bolady. Jaǵdaıdy jaqsartý jáne asqyný damýynyń aldyn alý úshin úıde emdelý  - ádettegi qajetti shara.\r\n\r\nKelesiler úshin vırýsqa qarsy preparattardy qabyldaýǵa bolady:\r\n\r\n·         A nemese B tumaýynyń ınfektsııasynan týyndaǵan sımptomdardyń aýyrlyǵy men uzaqtyǵyn azaıtý.\r\n\r\n·         Aýrýdyń uzaqtyǵyn qysqartý.\r\n\r\n·         Qarttar úıinde tumaý oshaǵyn baqylaý.\r\n\r\n·         Tumaýdyń kúrdeli asqynýynyń aldyn alý úshin joǵary qaýip tobynyń adamdarynda vırýstyń taralýyn shekteý.\r\n\r\n·         Tumaýdyń asqynýynyń damý qaýpiniń jıiligin tómendetý.\r\n\r\nJoǵary qaýip toptarynyń adamdaryna birinshi sımptomdary paıda bolǵan sátten bastap 48 saǵatta dárigerge barý qajet, aýrýdyń uzaqtyǵyn qysqartý úshin dári taǵaıyndaý qajettigin anyqtaý úshin. Vırýspen qatynasta bolǵan jaǵdaıda da dárigerge barý jáne dári taǵaıyndalýy qajet.\r\n\r\nDári qoldanylmaǵanda, asqyný jaǵdaıynyń belgileri bolsa, dárigerge barý qajet.\r\n\r\n\'\'__Úıde emdelý__\'\'\r\n\r\nTumaýǵa shaldyqsańyz, 7-10 kún ishinde aýrý ózdiginshe ótýi tıis. Jaǵdaıdy jaqsartý úshin kelesi sharalardy qabyldaý qajet:\r\n\r\n·         Kóbirek demalý. Tósekte jatý jaǵdaıdy jaqsartady. Sondaı-aq, qorshaǵan ortaǵa vırýsty taratpaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n·         Ysynýda joǵaltylatyn suıyqtyqty tolyqtyrý úshin kóbirek suıyqtyq ishý qajet. suıyqtyq kómeıdegi jybyrlaýdy jeńildetedi jáne muryn silemeıin suıyltady.lımonmen ystyq sháı, jemis shyryndary, sorpa – durys tańdaý.  \r\n\r\n·         Ysynýdy aýyr kóteretin bolsańyz, aspırın nemese basqa ystyq túsiretin quraldardy qabyldańyz. Temperatýrany túsirý úshin gýbkamen salqyndaý sýmen súrtinýge bolady. sýyq sý men muzdy qoldanbańyz. Temperatýrany tómendetý tumaýdyń sımptomdaryn tez joıýǵa kómektespese de, jaǵdaıdy jeńildetedi.\r\n\r\n·         Deneniń aýyrsynýyn jáne bas aýyrýyn jeńildetý úshin aspırın nemese basqa steroıdty emes, aýyrsynýdy basatyn quraldardy qabyldaý qajet. 20 jasqa deıin aspırın qabyldamańyz, dáriger taǵaıyndamasa. aspırınniń jáne basqa dárilerdiń asqazanǵa jaısyzdyǵyn este ustańyz.\r\n\r\n·         Eger muryn bitelýi/aǵýy kóbirek mazalasa, isinýge qarsy quraldy nemese murynǵa spreıdi qoldanyńyz. Bir qurambólikti isinýge qarsy quraldy izdeńiz. Murynǵa arnalǵan spreıler men tamshylardy taǵaıyndalǵanna artyq jáne 3 kúnnen artyq qoldanbańyz.\r\n\r\n·         Muryn bitelýin jeńildetý úshin ystyq dýshtyń býyn nemese ystyq sýǵa toly rakovınanyń ylǵal býyn jutýǵa bolady.\r\n\r\n·         antıgıstamındyq preparattardy qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Olar tumaýdyń sımptomdaryn emdemeıdi jáne muryn silemeıin qoıýlatady.\r\n\r\n·         Eger muryn mańaıyndaǵy teri men erin súrtýden qurǵaqtansa, azdaǵan vazelın jaǵyńyz. Losony bar bir rettik salfetkalar qoldaný da kómektesedi.\r\n\r\n·         Jóteldi jeńildetý úshin sáıkes tamshylardy nemese soratyn kámpıtterdi qoldanyńyz.\r\n\r\n·         Eger qurǵaq, qarlyǵatyn jótel paıda bolsa, dekstrometorfan quramdas jótelge qarsy retseptsiz dárilerdi qabyldańyz. Keıbir preparattarda spırttiń mólsheri úlken bolýy múmkin, olardy abaılap qoldanyńyz.\r\n\r\n·         Eger túnde jótel ustamasynan oıana berseńiz, jastyqty bıiktetip qoıyńyz.\r\n\r\n·         Temeki shegýden jáne tútinin jutýdan alshaq bolyńyz. Bul kez kelgen ýaqytta jaqsy usynys, ásirese, respıratorlyq ınfektsııada.\r\n\r\n \'\'__Dárigerge kórinińiz, eger:__\'\'\r\n\r\n·         Saýyǵa bastasańyz, odan keıin jaǵdaıyńyz qaıtadan ýshyqsa.\r\n\r\n·\n         bakterıaldyq ınfektsııa belgileri paıda bolsa, mysaly, sary, jasyl, qońyr nemese qandy qaqyryqpen kúsheıgen, qaıta paıda bolǵan jótel; túspeıtin ysyný, qulaqtaǵy, kómeıdegi, muryn qýysyndaǵy aýyrsyný nemese qaqyryqty jótel; nemese murynnan bólindi, túsi móldirden boıalǵanǵa deıin ózgeretin 7-10- kún ishinde.\r\n\r\n\'\'__Dárilik  preparattar__\'\'\r\n\r\nAntıvırýstyq preparattar 1- 1,5 kúnde tumaýdyń sımptomdaryn jeńildetedi jáne uzaqtyǵyn qysqartady, eger olardy birinshi sımptomdary paıda bolǵannan bastap 48 saǵat ishinde qabyldasa. Bul preparattar jyl saıynǵy tumaý vaktsınasymen ımmýnızatsııany almastyrmaıdy. Antıvırýstyq preparattar ınfektsııanyń oshaǵyn baqylaýdy qamtamasyz etýge jáne ınfektsııanyń taralýynyń aldyn alýda mańyzdy rol atqarady, ásirese, tumaýdan keıingi asqyný damýy múmkin joǵary qaýip toptarynda.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1137,'','Túsik (ózdiginen túsik tastaý)','','','qz','s','',0,'',6130,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533468600,1565004600,1533469181,'Ózdiginen túsik tastaý - júktiliktiń 20-shy aptasyna deıin uryqty ózdiginen joǵaltý. (Júktiliktiń 20-shy aptasynan keıin bul mezgilinen buryn bosaný sanalady).\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý - tabıǵı qubylys, medıtsınalyq nemese hırýrgııalyq túsikke jatpaıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy málimetter__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy málimetter__\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý - júktiliktiń 20-shy aptasyna deıin uryqty ózdiginen joǵaltý. (Júktiliktiń 20-shy aptasynan keıin bul mezgilinen buryn bosaný sanalady).\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý - tabıǵı qubylys, medıtsınalyq nemese hırýrgııalyq túsikke jatpaıdy.\r\n\r\nÓzdiginen túsikterdiń kelesi túrleri bolady:\r\n\r\n* Tolyq túsik: júktiliktiń barlyq ónimderi ana denesinen shyǵady.\r\n* Jartylaı túsik: júktilik ónimderiniń bólikteri ǵana ana denesinen shyǵady.\r\n* Toqtatýǵa kelmeıtin túsik.\r\n* Infektsııalyq (sepsıstik) túsik: jatyrdyń jabyndysy juqpalanǵan.\r\n* Bolmaı qalǵan túsik: júktilik úzilgen, biraq, júktilik ónimderi ana denesinen shyqpaǵan.\r\n\r\nSondaı-aq, túsik qaýpi termıni de qoldanylady. Sımptomdary –  ishtiń túıilýi, inshekten qan ketýi múmkin – túsik tastaý múmkindigin kórsetedi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"286\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nÓzdiginen túsik tastaý qaýpi júktiliktiń 7-12 aptasy aralyǵynda  10% jaǵdaıda oryn alady. sımptomdary: ishtiń túıilýi, inshekten qan ketýi, arqanyń tómengi tusyndaǵy aýyrsyný.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTúsikterdiń kópshiligi uryqtyń hromosomasynyń zaqymdanýynan týyndaıdy, bul onyń qalypty damýyna kedergi keltiredi. Ádette, bul aqaýlar ata-anasynyń genderimen baılanysty emes.\r\n\r\nTúsikterdiń basqa sebepteri:\r\n\r\n·         Esirtki jáne alkogol qoldaný\r\n\r\n·         Syrtqy ýyttardyń áseri\r\n\r\n·         Gormondyq aýytqý\r\n\r\n·         Infektsııa\r\n\r\n·         Semizdik\r\n\r\n·         Ananyń bala órbitý aǵzalarynyń daıyn bolmaýy\r\n\r\n·         Ana organızminiń ımmýndyq jaýabyndaǵy máseleler\r\n\r\n·         Ananyń júıelik aýrýlary, mysaly, baqylaýǵa alynbaǵan qant dıabeti\r\n\r\n·         Temeki shegý.\r\n\r\nUryqtanǵan analyq jasýshalardyń shamamen jartysy joıylady jáne ózdiginshe túsik tastalynady, áıel júktilik týraly bilmeı de qalady. Alǵashqy  7 apta ishinde júktilik týraly bilgen áıelderdiń 15-20% túsik tastaýy múmkin. Uryqtyń júregi soǵa bastaǵanda túsik yqtımaldyǵy azaıady.\r\n\r\nTúsik qaýpi kelesi áıelderde joǵary:\r\n\r\n* Jasy 30-dan, ásirese, 40-tan asqan áıelder\r\n\r\n* Buryn túsik bolǵan áıelder.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nMúmkin sımptomdary:\r\n\r\n* Arqanyń nemese ishtiń tómengi bóligindegi álsiz nemese jiti aýyrsyný nemese túıilý\r\n* Inshekten bosaný materıaldarynyń nemese qan uıyndysynyń shyǵýy\r\n* Ish aýmaǵyndaǵy aýyrsynýmen/ aýyrsynýsyz bolatyn inshekten qan ketýi\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nGınekologııalyq qaraý kezinde jatyr moınynyń ashylýy nemese kúshti erozııaǵa ushyraýy jáne jińishkerýi anyqtalady.\r\n\r\nSondaı-aq, ÝDZ (ÝZI) jasap, uryqtyń damýyn, júrek soǵýyn jáne qantalaý dárejesin anyqtaý qajet. \r\n\r\nQan taldaýy:\r\n\r\n* Qan tobyn anyqtaý (eger teris rezýs-faktor bolsa, sizge teris rezýsty ımmýnoglobýlın ınektsııasy qajet bolady).\r\n\r\n* Qan joǵaltý dárejesin anyqtaý úshin jalpy qan taldaýy\r\n\r\n* Júktilikti rastaý úshin AHG(HGCh)\r\n\r\n* AHG(HGCh) birneshe kún nemese apta saıyn qaıtalaý qajet\r\n\r\n* Leıkotsıtterge taldaý (jeke nemese birge) múmkin juqpany anyqtaý úshin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTúsikte bosaný materıaly zertteledi jáne platsenta jaǵdaıy anyqtalady (qalypty nemese kirme bolýyna).\r\n\r\nTúsikten keıingi 2 apta ishinde áıel baqylaýǵa alynady. Eger bosaný materıaly tolyǵymen ana denesinen shyqpasa, ony hırýrgııalyq nemese medıkamentozdyq (mezoprostol taǵaıyndalady) jolmen alyp tastaý qajet.\r\n\r\nEmdeýden keıin etekkir aınalymy 4-6 apta ishinde qalpyna keledi. Kez kelgen qan ketýi muqııat tekserilýi tıis. Kelesi júktilik aldynda bir tolyq etekkir aınalymyn ótkizgen jón.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Asqynýlary__\r\n\r\nTolyq túsiktiń asqynýy sırek bolady.\r\n\r\nPlatsenta qaldyǵynyń tolyq shyqpaýy jaǵdaıynda juqpalanǵan túsiktiń saldary – qyzý, toqtamaı inshekten qan ketýi, túıilý jáne nashar ıisti bólindiler. Juqpalaný kúrdeli bolýy múmkin, shuǵyl medıtsınalyq aralasýdy qajet etýi múmkin.\r\n\r\nEger áıel nárestesin júktiliktiń 20-shy aptasynan keıin joǵaltsa, oǵan medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Bul mezgilinen buryn bosaný nemese uryqtyń ólim-jitimi, bul jaǵdaıdy baqylaý úshin dárigerdiń nazary qajet.\r\n\r\nTúsikten keıin áıel jáne onyń jaqyndary basyńqylyq nemese qaıǵyrý sezimine ushyraıdy. Bul qalypty jaǵdaı, biraq, basyńqy kúı ótpese nemese ýshyǵatyn bolsa, týys-týǵandaryńyzǵa, dostaryńyzǵa nemese dárigerge aıtý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nJúktilik kezinde túıilýmen/túıilýsiz inshekten qan ketýi paıda bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nSondaı-aq, júktilik kezinde inshekten qan uıyndysy nemese bosaný materıaly shyǵatyn bolsa, dárigerge kóriný qajet. Materıaldy jınap, dárigerge tekserýge berý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJúkti áıelge erte jáne keshendi kútim kórsetý - júktiliktiń túsik sekildi asqynýynyń aldyn alý sharasy.\r\n\r\nAýrýlardy júktilikke deıin erte anyqtaý jáne emdeý arqyly aýrýdan bolatyn túsiktiń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\nJúktilik barysynda zııandy áserden alshaq bolsańyz, túsik yqtımaldyǵy az bolady. Olarǵa rengen sáýlesi, esirtkiler, alkogol, kofeındi jıi tutyný jáne ınfektsııalyq aýrýlar jatady.\r\n\r\nAna organızmine júktilikti saqtaý qıyn bolsa, azdaǵan inshektik qan ketýi baıqalýy múmkin. Bul túsik qaýpin kórsetedi. Biraq, bul mindetti bolatyndyǵy emes. túsik qaýpiniń belgileri men sımptomdary baıqalǵan áıel shuǵyl túrde óziniń dárigerine qaralýy qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Basqa ataýlary__\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý; jol berilgen túsik; jol berilmegen túsik; jartylaı túsik; tolyq túsik; toqtatýǵa kelmeıtin túsik; juqpalanǵan túsik; kezdeısoq túsik.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/miscarriage.html\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Irına Goncharova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1138,'','Tynys alý joldarynda turyp qalǵan nemese jutyp qoıǵan zattar','','','qz','s','',0,'',2857,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533469200,1565005200,1533469315,'Eger bala qandaı da bir úshkir emes jáne qaýipsiz zatty jutyp qoısa, jáne ol kómeıinde turyp qalmasa, ol nájispen birge ózdiginshe shyǵýy múmkin.\r\n\r\nÓzdiginshe shyǵýyn kútken kezde balany muqııat qadaǵalańyz jáne eger qusý, silemeı aǵýy bastalsa, tamaqtan bas tartsa, qyzý, jótel, demin tartqanda shýly tynys alý nemese ysqyratyn dybys paıda bolsa, dárigerdi shaqyryńyz. Jáne eger eki kúnde zat nájispen shyqpasa da dárigerge kóriný qajet (zatty nájisten izdeý úshin súzgileý qajet).\r\n\r\nEger bala qanda da bir ótkir (mysaly, tis shuqyǵysh nemese ıne) nemese qaýipti zatty (saǵat batareıasy nemese birneshe shaǵyn magnıt) jutyp qoısa, saý bolyp kórinse de balany dárigerge aparyńyz. Bul zattar as qorytý jolyna túskenge deıin alynýy tıis, sebebi, olar óńeshti, asqazandy nemese ishekti tesýi múmkin; qaýipti zattekterdi siltilendirýdi týyndatý nemese shaǵyn elektr togyn qoldaný qajet.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Dáriger ne isteıdi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Bala tunshyqsa ne isteý qajet?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEger bala qandaı da bir úshkir emes jáne qaýipsiz zatty jutyp qoısa, jáne ol kómeıinde turyp qalmasa, ol nájispen birge ózdiginshe shyǵýy múmkin.\r\n\r\nÓzdiginshe shyǵýyn kútken kezde balany muqııat qadaǵalańyz jáne eger qusý, silemeı aǵýy bastalsa, tamaqtan bas tartsa, qyzý, jótel, demin tartqanda shýly tynys alý nemese ysqyratyn dybys paıda bolsa, dárigerdi shaqyryńyz. Jáne eger eki kúnde zat nájispen shyqpasa da dárigerge kóriný qajet (zatty nájisten izdeý úshin súzgileý qajet).\r\n\r\nEger bala qanda da bir ótkir (mysaly, tis shuqyǵysh nemese ıne) nemese qaýipti zatty (saǵat batareıasy nemese birneshe shaǵyn magnıt) jutyp qoısa, saý bolyp kórinse de balany dárigerge aparyńyz. Bul zattar as qorytý jolyna túskenge deıin alynýy tıis, sebebi, olar óńeshti, asqazandy nemese ishekti tesýi múmkin; qaýipti zattekterdi siltilendirýdi týyndatý nemese shaǵyn elektr togyn qoldaný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Dáriger ne isteıdi?__\r\n\r\nDárigerdiń áreketi balanyń ne jutqandyǵyna jáne ol zattyń qaıda shoǵyrlanýyna baılanysty. Zattyń ornyn anyqtaý úshin dáriger rentgen taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nEger dáriger zat ózdiginshe balanyń as qorytý júıesinde qaýipsiz jyljıdy dep sanasa, jýyrdaǵy birneshe kún ishinde balanyń nájisin qadaǵalaýdy usynady. Osy ýaqyt ishinde zattyń qozǵalýyn qadaǵalaý úshin taǵy bir rentgendik zertteý ótkizilýi múmkin.\r\n\r\nEger nysan tynys alý jolynda bolsa, nemese óńeshte/asqazanda turyp qalsa, jáne ol zat ótkir nemese qaýipti bolsa, dáriger ony alyp tastaýy qajet. Zat óńeshte nemese asqazanda ornalasqanda dáriger endoskopty (ushynda jaryǵy bar uzyn, jińishke tútik) qoldanady. Eger ol tynys alý joldarynda bolsa, dáriger bronhoskop atty aspapty qoldanady. Keıbir jaǵdaıda hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Bala tunshyqsa ne isteý qajet?__\r\n\r\nTunshyǵý kezinde alǵashqy járdem kórsetý týraly aqparatty alý úshin tunshyǵý jáne júrek-ókpe reanımatsııasyn ótkizý boıynsha bizdiń nusqaýlyǵymyzben tanysyńyz. Ár adam júrek-ókpe reanımatsııasyn ótkizý boıynsha ádis jáne alǵashqy járdem kórsetý sharalary týraly bilýi qajet.\r\n\r\nBalanyń aýzyna túrli zattardyń túsýiniń aldyn alatyn qandaı da bir tásilder bar ma?\r\n\r\nSábı ádette, aýzyna túrli zattardy salady, alaıda, kóptegen balalar álemdi tanýdyń bul ádisinen mektep jasyna jetkenge deıin ótedi.\r\n\r\nEger mektep jasyndaǵy balady bul ádeti qalsa, olaı istemeýi jaıynda sóılesý qajet. Balaǵa oıynshyqta bolatyn mıkrobtar jáne birnárseni jutyp qoısa paıda bolatyn qaýipter týraly aıtyńyz. Qajet bolsa, balaǵa bul týraly eskertip otyrýǵa bolady.\r\n\r\nBalanyń ata-analary, kútýshileri jáne dárigerleri shuǵyl kómek kórsetý jáne  júrek-ókpe reanımatsııasyn ótkizý boıynsha ádisterge úırenýi tıis.  ','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1139,'','Tynys alý júıesiniń aýrýlary','','','qz','s','',0,'',2591,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533469320,1565005320,1533469510,'Tynys alý – kúrdeli úrdis. Eger jaraqat, aýrý nemese basqa faaktorlar osy úrdistiń kez kelgen bóligine áser etse, tynys alýda máseleler paıda bolady.\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Tynys alý júıesiniń túrli aýrýlarynan týyndaıtyn buzylystar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTynys alý – kúrdeli úrdis. Eger jaraqat, aýrý nemese basqa faaktorlar osy úrdistiń kez kelgen bóligine áser etse, tynys alýda máseleler paıda bolady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"287\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ókpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Tynys alý júıesiniń túrli aýrýlarynan týyndaıtyn buzylystar__\r\n \r\nMysaly, joǵarǵy tynys alý joldaryn jaýyp turatyn juqa qylshyqtar biz tynys alatyn bakterııalardyń barlyǵyn zııansyz ete almaıdy. Bul mıkrobtar  bronhylardyń (bronhıt) nemese ókpeniń (pnevmonııa) ınfektsııasyn týyndatady. Infektsııalar silemeıdiń jáne qabyný suıyqtyǵynyń jınaqtalýyna yqpal etedi, bul kezde tynys alý joldarynyń tarylýy jáne ókpedegi gaz almaýy úrdisiniń buzylysy paıda bolady.\r\n\r\nEger sizde astma (demikpe) bolsa, sezimtaldyǵyńyz bar, belgili bir zattekterdi demińizben ishke tartý tynys alý joldarynyń sańylaýyn taryltýdy týyndatýy múmkin. Bul kezde adamǵa tolyqqandy tynys alý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy temeki tútinin nemese aýanyń lastaýyshtaryn demińizben ishke tartý tynys alý joldaryn jáne aýa qaltashasyn zaqymdaýy múmkin. Bul kezde ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) atalatyn aýrý paıda bolady. Bul aýrý kezinde ókpedegi  ventılıatsııa jáne gaz almasý úrdisteri buzylysqa ushyraıdy.\r\n\r\nTynys alý úrdisinde  dıafragma jáne keýdeniń, moıynnyń jáne ishtiń basqa bulshyq etteri qatysady. Bul bulshyq etterdiń qımyly adamǵa tynys alýǵa múmkindik beredi. Mıdan osy bulshyq etterge baratyn nervter olardyń qımylyn baqylaıdy. Eger adamdy ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna ýaqytyly qospaǵan jaǵdaıda julynnyń joǵarǵy bóligindegi osy nervterdiń zaqymdanýy tynys alýdyń toqtaýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nAýa qaltashalaryn qorshaıtyn usaq qantamyrlardaǵy úzdiksiz qan aǵymy gaz almasý úrdisteri úshin ómirlik qajetti. Tósekke tańylý nemese operatsııalardyń uzaq kezeńderi ókpe embolııasynyń (ókpe arterııasynyń trombymen bitelýi) paıda bolýyna aparýy múmkin.  Ókpe  embolııasy usaq qantamyrlaryna qan kelýin azaıtýy nemese tejeýi, gaz almasýyna kedergi keltirýi múmkin.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1140,'','Ulǵaıǵan adenoıdtar','','','qz','s','',0,'',2518,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533469500,1565005500,1533469842,'Adenoıdtar – muryn men kómeıdiń artqy qabyrǵasynyń arasyndaǵy tynys alý joldarynda ornalasqan lımfalyq tinderdiń jınaqtalýy. Olar badamshabezge uqsas.\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtar – osy lımfalyq tinniń isinýi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAdenoıdtar – muryn men kómeıdiń artqy qabyrǵasynyń arasyndaǵy tynys alý joldarynda ornalasqan lımfalyq tinderdiń jınaqtalýy. Olar badamshabezge uqsas.\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtar – osy lımfalyq tinniń isinýi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"288\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n\'\'Kómeıdiń (tamaqtyń) qurylysyna óńesh, keńirdek, kómekeı qaqpashyǵy jáne badamshabez kiredi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtar qalypty sanalýy múmkin. Olar náreste anasynyń qursaǵynda jatqanda ulǵaıýy múmkin. Adenoıdtar organızmge ınfektsııamen kúresýge kómektesedi, bakterııa men mıkrobtardy joıady.\r\n\r\nInfektsııalar kezinde adenoıdtar isinedi. Aýyrmasańyz da adenoıdtar ulǵaıýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nUlǵaıǵan adenoıdtary bar balalar muryny bitelgendikten kóbinese, aýyz arqyly tynys alady.\r\n\r\nAýyzben tynys alý kóbinese, kúndiz emes, túnde oryn alady.\r\n\r\nAýyzben tynys alý kelesi sımptomdarǵa aparýy múmkin:\r\n\r\n* Aýyzdan shyǵatyn jaǵymsyz ıis\r\n* Erinniń jarylýy\r\n* Aýyzdyń qurǵaqtyǵy\r\n* Murynnyń udaıy aǵýy nemese bitelýi\r\n \r\nUlǵaıǵan adenoıdtar uıqyda máseleler ákelýi múmkin. Bala uıqtaǵan kezde:\r\n\r\n* Mazasyzdanýy múmkin\r\n* Kóp qoryldaýy múmkin\r\n* Keıde tynys almaýy múmkin (uıqydaǵy apnoe)\r\n \r\nSondaı-aq, ulǵaıǵan adenoıdtary bar balalarda qulaq ınfektsııasy jıi bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAdenoıdtardy aýyz arqyly qarap, kórý qıyn. Dáriger olardy arnaıy aınanyń kómegimen nemese murynǵa endoskop atalatyn ıiletin tútikti engizý arqyly kórýge bolady.\r\n\r\nQajetti tekserý túrleri:\r\n\r\n* Moıynnyń nemese kómeıdiń rentgeni\r\n* Uıqyny zertteý.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóptegen adamdarda adenoıdtardyń ulǵaıýy sımptomsyz nemese az sımptommen ótedi. Ádette, emdeýdiń qajeti bolmaıdy. Bala óse kele adenoıdtar kishireıedi.\r\n\r\nInfektsııa bolsa, dáriger antıbıotıkti nemese nazaldyq steroıdty spreıdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nKúrdeli sımptomdary bolsa nemese jıi paıda bolsa, adenoıdtardy alyp tastaý úshin hırýrgııalyq operatsııa jasalady (adenoıdektomııa).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBalańyzda muryn arqyly tynys alýynda máseleler paıda bolsa, nemese ulǵaıǵan adenoıdtar kezindegi sımptomdar baıqalsa, dárigerge kóriný qajet. ','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1141,'','Ýretrıt','','','qz','s','',0,'',5823,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533469860,1565005860,1533470597,'Ýretrıt – nesep shyǵarý kanaly – úrpiniń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Úrpi (nesep shyǵarý kanaly) – organızmnen nesep shyǵarylatyn tútik.','__Jalpy aqparat__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÝretrıt – nesep shyǵarý kanaly – úrpiniń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Úrpi (nesep shyǵarý kanaly) – organızmnen nesep shyǵarylatyn tútik.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"290\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Áıelderdiń nesep-jynys júıesi\'\'         \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"289\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n \'\'Erlerdiń nesep-jynys júıesi\'\'\r\n\r\n\'\'Áıelder men erlerdiń nesep shyǵarý joldary úrpisiniń uzyndyǵymen ǵana erekshelenedi.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÝretrıt bakterııalardan nemese vırýstardan týyndaıdy. Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasyn týyndatqan bakterııalar (ishek taıaqshasy) jáne jynystyq jolmen beriletin aýrýlar (hlamıdıoz, gonoreıa) da ýretrıttiń sebebi bolýy múmkin. Ýretrıtti týyndata alatyn vırýstarǵa – qarapaıym gerpes jáne  tsıtomegalovırýs jatady.\r\n\r\nBasqa sebepteri:\r\n\r\n·         Jaraqattar\r\n\r\n·         Uryqtandyrýǵa qarsy quraldarda: kremder, kóbikter, t.b. qoldanylatyn hımııalyq zattekterge asqan sezimtaldyq.\r\n\r\nÝretrıttiń qaýip faktorlary:\r\n\r\n·         Bala órbitý jasyndaǵy áıelder\r\n\r\n·         20 – 35 jastaǵy erler\r\n\r\n·         Jynystyq qatynastaǵy seriktesterdiń kóptigi\r\n\r\n·         Joǵary qaýipti jynystyq qatynas (mysaly, analdyq, prezervatıvsiz)\r\n\r\n·         jynystyq jolmen beriletin aýrýlardyń bolýy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nErlerde :\r\n\r\n* nesepte nemese sháýette qannyń paıda bolýy\r\n* nesep shyǵarýda kúıdiretin aýyrsynýdyń paıda bolýy (dızýrııa)\r\n* jynystyq músheden bólindi shyǵýy\r\n* qyzba (sıre)\r\n* nesep shyǵýynyń jıileýi\r\n* penıstiń nemese shaptyń aýmaǵynyń qyshýy, aýyrsynýy nemese isinýi\r\n* jynystyq qatynas kezinde nemese eıakýlıatsııa kezindegi aýyrsyný.\r\n\r\nÁıelderde :\r\n\r\n* ishtiń aýyrsynýy\r\n* nesep shyǵarýda kúıdiretin aýyrsynýdyń paıda bolýy\r\n* qyzba jáne qaltyraý\r\n* nesep shyǵýynyń jıileýi\r\n* jambas qýysyn aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* inshekten (qynaptan) bólindi shyǵýy.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger nemese medbıke naýqasty qaraıdy. Erlerde ishtiń, nesepqaptyń, penıstiń, umanyń aýmaǵyn qaraıdy. Qaraý kezinde anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* jynystyq músheden bólindi shyǵýy\r\n* shaptyń aýmaǵyndaǵy aýyrsynǵan jáne úlkeıgen lımfa túıinderi\r\n* aýyrsynatyn jáne isingen jynystyq múshe.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger saýsaqpen rektaldyq zertteý júrgizedi.\r\n\r\nÁıelderde ishtiń jáne jambas qýysynyń aýmaǵyn qaraıdy. Dáriger kelesilerdiń bolýyn tekseredi:\r\n\r\n* úrpiden bólindiler shyǵýy\r\n* ishtiń tómengi bóliginiń aýyrsynýy\r\n* úrpiniń aýyrsynýy.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger nesepqapty ushynda kamerasy bar tútiktiń kómegimen qaraıdy. Bul tsıstoskopııa atalady.\r\n\r\nKelesi tekserýler ótkiziledi:\r\n\r\n* qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n* S-reaktıvti aqýyzdy anyqtaý\r\n* Jambas qýysy aǵzalarynyń ÝDT (ÝZI) (áıelder úshin)\r\n* Júktilikke test (áıelder úshin)\r\n* Neseptiń jalpy taldaýy jáne neseptiń bakterıaldyq ósindisin zertteý\r\n* gonoreıa, hlamıdıoz, t.b. jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa tekserý.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÝretrıtti emdeýdiń maqsaty:\r\n\r\n* ınfektsııanyń sebebin joıý\r\n* aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý\r\n* ınfektsııanyń taralýynyń aldyn alý.\r\n\r\nInfektsııa bolsa, antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nSondaı-aq, qarańyz:\r\n\r\n* Hlamıdıoz\r\n* Gonoreıa\r\n\r\nAýyrsynýdy basatyn preparattar, onyń ishinde, steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar nemese Fenazopırıdın (Pırıdıým) taǵaıyndalýy múmkin, ol antıbıotıktermen qatar nesep shyǵarý joldarynda áreket etedi.\r\n\r\nÝretrıtke shaldyqqan adamdar emdeletin kezde jynystyq qatynasqa túspeýi nemese prezervatıv qoldanýy tıis. Eger qabynýdyń sebebi ınfektsııa bolsa, jynystyq seriktesińiz de emdeý kýrsynan ótýi tıis.  \r\n\r\nJaraqattan nemese hımııalyq titirkendirgishterdiń saldarynan ýretrıtke shaldyqqan adamdarǵa jaraqat nemese titirkendirgishterden alshaq bolý qajet.\r\n\r\nAntıbıotıktermen emdelgennen keıin ótpeıtin jáne 6 aptaǵa deıin sozylatyn ýretrıt – sozylmaly atalady. Bul máseleni emdeý úshin túrli antıbıotıkter qoldanylady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nDurys anyqtap, emdegende ýretrıt ádette, asa asqynýsyz ótedi.\r\n\r\nDegenmen, ýretrıt áıeldermen qatar erlerde de úrpiniń (úrpiniń bitelisi) jáne basqa nesep-jynystyq aǵzalardyń qaıtymsyz zaqymdanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nErlerde ýretrıt kelesi asqynýlar paıda bolýymen qaýipti:\r\n\r\n* Nesep qaptyń qabynýy (tsıstıt)\r\n* Epıdıdımıt\r\n* Atalyq bezdiń qabynýy (orhıt)\r\n* Qýyq asty beziniń qabynýy (prostatıt)\r\n\r\nAýyr ınfektsııadan keıin úrpiniń tarylýy paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nÁıelderde ýretrıt kelesi asqynýlar paıda bolýymen qaýipti:\r\n\r\n* Nesep qaptyń qabynýy (tsıstıt)\r\n* Tservıtsıt (jatyrdyń moınynyń silemeı qabatynyń qabynýy)\r\n* Jambas qýysy aǵzalarynyń qabyný aýrýlary (jatyrdyń, onyń tútikteriniń nemese analyq bezdiń silemeı qabatynyń qabynýy).\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÝretrıttiń sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nÝretrıttiń keıbir sımptomdary jeke gıgıenany qadaǵalaý jáne qaýipsiz jynystyq qatynas (tek bir jynystyq seriktes, prezervatıv qoldaný) arqyly joıylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nÚrpilik sındrom; gonokokktyq emes ýretrıt.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000439.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1142,'','Úreılený (mazasyzdaný) buzylysy','','','qz','s','',0,'',6157,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533470580,1565006580,1533471051,'Úreılený (mazasyzdaný) buzylysy – psıhıkalyq buzylys, belgili bir nysandarmen nemese jaǵdaımen baılanysty emes, udaıy úreılený (mazasyzdaný) sezimimen sıpattalady.  ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysy – psıhıkalyq buzylys, belgili bir nysandarmen nemese jaǵdaımen baılanysty emes, udaıy úreılený (mazasyzdaný) sezimimen sıpattalady.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"291\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysy – asa keń taralǵan qubylys, tuqym qýalaıdy. Sondaı-aq, onyń sımptomdarynyń damýyna kúızelis te yqpal etedi.\r\n\r\nErlerge qaraǵanda áıelder jıi ushyraıdy. Bul psıhıkalyq buzylys kez kelgen jasta kezdesedi, onyń ishinde, balalarda da.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBasty sımptomy – qandaı da bir sebepsiz, udaıy tolqý nemese shıryǵý sezimi. Kúıgelektený jáne tolqý sezimi birtindep jınaqtalady, materıaldyq turǵydan, densaýlyq tarapynan bolatyn otbasyndaǵy nemese jeke ómirimizdegi máselelerden, t.b. Adamdardyń kópshiligi jastaıynan bolǵan udaıy jáne toqtamaıtyn tolqý sezimi týraly aıtady. Tolqý úshin sebep bolmasa da, adam óziniń kóńil-kúıin baqylaýy qıynǵa túsedi.\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n·         Júrek soǵýynyń jıileýi;\r\n\r\n·         tersheńdik;\r\n\r\n·         tremor (dirildeý);\r\n\r\n·         tynys alýdyń qıyndaýy, kómeıde túıilgendeı sezim nemese jutýdyń qıyndaýy;\r\n\r\n·         keýdedegi aýyrsyný jáne jaısyzdyq;\r\n\r\n·         júrek aınýy nemese abdomınaldyq   jaısyzdyq (asqazandaǵy kúıý sezimi, aýyrsyný, ish qatýy);\r\n\r\n·         bas aınalýy nemese esten taný;\r\n\r\n·         zattardyń shynaıylyq emestigi sezimi, nemese adamnyń «ózinen» alystaý sezimi, nemese ózin naqty «osy jerde emestigin» seziný;\r\n\r\n·         baqylaýdy joǵaltýdan úreılený, esten adasýdan úreılený, ólim-jitimge ushyraýdan úreılený;\r\n\r\n·         ysyný nemese qaltyraý;\r\n\r\n·         jansyzdanyp, uıyp qalýdy nemese shanshýdy seziný;\r\n\r\n·         bulshyq ettiń shıyrǵýy nemese aýyrsyný;\r\n\r\n·         kúıgelektený sezimi, «shekten shyǵatyndaı» nemese psıhıkalyq shıryǵý;\r\n\r\n·         nazardy shoǵyrlandyrýdyń múmkin bolmaýy nemese mazasyzdaný seziminiń saldarynan oılana almaý;\r\n\r\n·         udaıy ashýshańdyq;\r\n\r\n·         uıqynyń buzylysy, sharshaý;\r\n\r\n·         bas aýyrýy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger kelesini ótkizedi:\r\n\r\n·      naýqasty qarap, psıhıkalyq jaǵdaıyn taldaıdy;\r\n\r\n·      birneshe testiler (uqsas shaǵymdar aıtylatyn basqa aýrýlardy eskerý úshin).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – naýqastyń psıhıkalyq densaýlyǵyn qalpyna keltirý.\r\n\r\nDárilik preparattar jáne tanymdyq-minez-qulyqtyq emdeý qoldanylady (adamnyń oılaýyn, nanymyn, minez-qulyǵyn túzetý).\r\n\r\nDárilerdi qabyldaý – emdeýdiń mańyzdy bóligi. Emdeý bastalǵannan keıin preparattardy qabyldaýdy kúrt toqtatýǵa bolmaıdy. Dárigerler taǵaıyndaıtyn dáriler:\r\n\r\n·         antıdepressanttar, serotonındi jáne noradrenalınniń keri qamtylýynyń selektıvtik  tejegishteri– bul preparattar  úreılený (mazasyzdaný) buzylysy kezinde baıqalatyn organızmdegi serotonın men noradrenalınniń tapshylyǵyn joıady;\r\n\r\n·         qurysýǵa qarsy preparattar, olar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń aýyr túrin emdeý úshin qoldanylady.\r\n\r\nEger antıdepressanttar sımptomdarǵa kómektespese, benzodıazepınderdi qoldanady – bul preparattar júıke jasýshalarynyń qozǵyshtyǵyn azaıtady. Olardy qysqa kýrspen qoldanady, sebebi, uzaq ýaqyt boıy qabyldaý táýeldilikke aparýy múmkin.\r\n\r\nTanymdyq -minez-qulyqtyq emdeý (adamnyń oılaýyn, nanymyn, minez-qulyǵyn túzetý) naýqasqa óziniń minez-qulyǵynyń sebebin túsinýge jáne kóńil-kúıin baqylaýǵa alýǵa kómektesedi. Ádette, 10-20 seans ótkiziledi. Bul emdeý kezinde naýqas kelesige úırenedi:\r\n\r\n·         ómirdegi kúızeliske ózindik qate serpindi baqylaýǵa alýdy qalpyna keltirý jáne túsiný ;\r\n\r\n·         qorshaǵan adamdardyń minez-qulyǵyn nemese ómirlik oqıǵalardy túsiný;\r\n\r\n·         panıka sezimin týyndatatyn oılardy anyqtap, almastyrý;\r\n\r\n·         ózin-ózi baǵalaýdy arttyrý;\r\n\r\n·         kúızelisti meńgerý jáne sımptomdar kezinde bosańsý;\r\n\r\n·         sımptomdardyń qaıtalanýyna aparýy múmkin mańyzdy emese máseleler týraly oılaýdy toqtatý.\r\n\r\nOsyndaı jaǵdaıdy týyndatýy múmkin keıbir medıtsınalyq preparattardy, kofeındi, esirtkilik zattekterdi tutynýdy toqtatý aýrýdyń barysyn jeńildetedi.\r\n\r\nSalaýatty ómir salty – dene jattyǵýlary, demalys, tıimdi tamaqtaný – mazasyzdaný sezimin azaıtady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysynan arylý dárejesi psıhıkalyq buzylystyń aýyrlyǵyna táýeldi. Úreılený (mazasyzdaný) buzylysy qaıtadan paıda bolýy jáne emdeýge az kónýi múmkin. Degenmen, naýqastardyń kópshiligi dárilik preparattardy qabyldaýdan jáne tanymdyq-minez-qulyqtyq emdeýden keıin aýrýdyń sımptomdarynan arylady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysy depressııaǵa nemese psıhıkalyq-belsendi zattekterdi shamasynan kóp qabyldaýǵa, úıirlikke aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nUdaıy tolqý sezimi kúndelikti ómir saltyna kedergi keltiretin bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKúızelistiń aldyn alý nemese basý úshin salaýatty ómir saltynyń qurambólikteri kiretin aldyn alý sharalaryn ótkizý usynylady:\r\n\r\n·         udaıy dene júktemeleri\r\n\r\n·         úılesimdi jáne tıimdi tamaqtaný\r\n\r\n·         ómirge durys kózqarasty jáne ómirge qýana bilýdi qalyptastyrý. \r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/  \r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__\r\n\r\nZeınab Mahmýdova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nAlfııa Abdrahmanova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz  portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1143,'','Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy','','','qz','s','',0,'',3788,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533471000,1565007000,1533471357,'Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy – júıke júıesiniń aýrýy, bul kezde bettiń keıbir bóliginde qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy – júıke júıesiniń aýrýy, bul kezde bettiń keıbir bóliginde qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"292\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ortalyq júıke júıesi mıdan jáne julynnan turady. Shetkeri júıke júıesine barlyq shetkeri nervter kiredi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasynda aýyrsyný úshtarmaqty nervten taralady. Bul nerv aýyrsyný jáne túısiný sezimderin betten, kózden, muryn qýystarynan jáne aýyzdan mıǵa jetkizedi.\r\n\r\nÁdette, aýrý eresekterde bolady, biraq, kez kelgen jasta kezdesýi múmkin. Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy qalypty qartaıý úrdisiniń bóligi bolýy múmkin.\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy týyndaý sebepteri:\r\n\r\n·         Shashyrańqy skleroz\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervti keńeıgen qantamyrynyń nemese isiktiń basýy.\r\n\r\nKeıde sebebi belgisiz bolyp qalady. Dárigerler kóbinese, 40 jastan kishi adamdarda sebebin anyqtaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·         Asa qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý, ol ádette, birneshe sekýndqa nemese mınýtqa sozylady, biraq, udaıy bolýy da múmkin.\r\n\r\n·         Aýyrsyný ádette, bettiń bir jaǵynda paıda bolady, kóbinese, kózdiń mańaıynda, jaqta jáne bettiń tómengi jartysynda.\r\n\r\n·         Aýyrsyný sebebi janasýdan nemese túrli dybystardan týyndaıdy.\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasynyń aýyrsynatyn ustamalary kúndelikti qarapaıym tirshilik áreketterinen týyndaýy múmkin:\r\n\r\n·         Tis tazalaýdan\r\n\r\n·         Shaınaýdan\r\n\r\n·         ishýden\r\n\r\n·         tamaqtanýdan\r\n\r\n·         betke jeńil janasýdan\r\n\r\n·         qyrynýdan.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMıdy jáne júıke júıesin qarap, tekserý (nevrologııalyq qaraý) ádette buzylystardy anyqtamaıdy.\r\n\r\nAýrýdyń sebebin anyqtaýǵa arnalǵan tekserýler:\r\n\r\n·         qan taldaýy\r\n\r\n·         mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n\r\n·         úshtarmaqty nervtiń refleksterin tekserý\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý úrdisine alǵashqy járdem dárigeri, nevropatolog nemese aýyrsyný boıynsha maman qatysady.\r\n\r\nKeıbir dárilik preparattar aýyrsynýdy azaıtyp, ustamalardyń jıiligin azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n·         Qaıta ustaýdyń selektıvti tejeýishi (karbamazepın, gabapentın, lamotrıdjın, fenıtoın, valproat jáne pregabalın)\r\n\r\n·         Mıorelaksanttar (baklofen, klonazepam)\r\n\r\n·         Úshtsıkldi antıdepressanttar (amıtrıptılın, nortrıptılın nemese karbamazepın)\r\n\r\nNervtiń qysylýyn joıý úshin keıbir naýqastarǵa operatsııa jasaý qajet bolýy múmkin. Hırýrgııalyq emdeý ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervtiń bóligin kesý nemese buzý\r\n\r\n·         Radıojıilikti ablıatsııany nemese glıtserın  ınektsııasyn qoldanýmen teri arqyly engiziletin ıneniń nemese datchıktiń kómegimen úshtarmaqty nervti buzý\r\n\r\n·         Elektrostımýlıatsııa\r\n\r\n·         Teri arqyly ballondyq mıkrokompressııa\r\n\r\n·         Isikti alyp tastaý (sebebi isik bolsa)\r\n\r\n·         Stereotaksıkalyq radıohırýrgııa (gamma-pyshaq)\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervke qysym kórsetetin qantamyryn jyljytý boıynsha operatsııa (mıkrotamyrlyq dekompressııa).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÓzińizdi seziný jaǵdaıyńyz aýrýdy týyndatqan sebepke baılanysty. Eger aýrýdyń sebebi anyqtalmasa, emdeý emdeý birshama jeńildetedi. Degenmen, keıbir naýqastarda aýyrsyný ýshyǵýy múmkin jáne udaıyǵa aınalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1144,'','Ýveıt','','','qz','s','',0,'',4917,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533633540,1565169540,1533634165,'Ýveıt –kóz uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń (kózdiń ortańǵy qabatynyń) titirkenýimen jáne isinýimen sıpattalatyn aýrý. Kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasy torqabyqtyń qanmen qamtamasyz etilýiniń negizgi bóligin qamtamasyz etedi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÝveıt –kóz uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń (kózdiń ortańǵy qabatynyń) titirkenýimen jáne isinýimen sıpattalatyn aýrý. Kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasy torqabyqtyń qanmen qamtamasyz etilýiniń negizgi bóligin qamtamasyz etedi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"298\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÝveıt revmatoıdtyq artrıt nemese ankılozdyq spondılıt, ınfektsııalar sekildi aýtoımmýndyq aýrýlarda, nemese ýyttardyń áreket etýinde paıda bolýy múmkin. Degenmen, kóp jaǵdaıda aýrýdyń damý sebebi belgisiz.\r\n\r\nAýrýdyń keń taralǵan túri – aldyńǵy ýveıt, bul kezde kózdiń aldyńǵy bóliginde qabyný paıda bolady.  Ony ırıdotsıklıt ataıdy, ádette, tek dıafragma – kózdiń nurly qabyǵy zaqymdanady. Qabyný aýtoımmýndyq aýrýlarmen baılanysty bolýy múmkin, biraq, kóbinese, saý adamdarda da bolady. Buzylys tek bir kózdi zaqymdaýy múmkin. Ol kóbinese, jastar men orta jastaǵy adamdardyń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\nArtqy ýveıt kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń artqy bóligin zaqymdaıdy. Bul bólikke kózdiń ortańǵy qabatyndaǵy tamyrly qabyqsha, qantamyrlar qabaty jáne dáneker tinder kiredi. Bul túri horıoıdıt atalady. Eger tek torqabyq zaqymdansa, úrdis  horıoretınıt atalady. Bul aýrý júıeli ınfektsııalary nemese aýtoımmýndyq aýrýlary bar adamdarda damıdy.\r\n\r\nÝveıttiń basqa túri – ortańǵy ýveıt. Bul kezde qabyný kózdiń nurly qabyǵy men tamyrly qabyǵy arasyndaǵy bólimde paıda bolady. Ortańǵy ýveıt ádette, jas er adamdarda kezdesedi,  jáne Kron aýrýmen nemese shashyrańqy sklerozben baılanysty bolýy múmkin.\r\n\r\nÝveıt kelesi aýrýlarmen qosarlanýy múmkin:\r\n\r\n* JITS (SPID)\r\n* Ankılozdyq spondılıt\r\n* Behchet sındromy\r\n* Tsıtomegalovırýstyq retınıt\r\n* Qursaý temiretki\r\n* Gıstoplazmoz\r\n* Jaraqat\r\n* Kavasakı  aýrýy\r\n* Psorıaz\r\n* Reaktıvtik artrıt\r\n* Revmatoıdtyq artrıt\r\n* Sarkoıdoz\r\n* Sıfılıs\r\n* Toksoplazmoz\r\n* Týberkýlez\r\n* Telimdi emes oıyq jaraly kolıt\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nÝveıt bir nemese eki kózdi de zaqymdaýy múmkin. Sımptomdary tez damıdy jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Kóz aldynda qara daqtar júrýi\r\n* Kózdegi aýyrsyný\r\n* Kózdiń qyzarýy\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń tarıhynyń jáne kózdiń tolyq tekserilýi ótkizilýi shart. Zerthanalyq tekserýler ınfektsııany nemese aýtoımmýndyq aýrýdy eskerý úshin qajet.\r\n\r\nOrtańǵy ýveıti bar 25-ten asqan adamdarǵa shashyrańqy sklerozdy eskerý úshin mıdyń jáne omyrtqa baǵanynyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy ótkizilýi tıis. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"299\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kórý aýmaǵyn anyqtaý úshin ortalyq jáne shetkeri kórýdi tekserý júrgiziledi. Kórý aýmaǵynyń ózgerisi glaýkoma nemese retınıt sekildi aýrýlardyń bolýyn nusqaıdy.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nIrıdotsıklıt ádette, jeńil ótedi. Emdeýge kiredi:\r\n\r\n* Qara (qońyr) kózáınek kııý\r\n* Aýyrsynýdy azaıtý úshin qarashyqty keńeıtetin kóz tamshylary\r\n* Steroıdty kóz tamshylary.\r\n \r\nOrtańǵy ýveıt ádette, kóz tamshylarymen emdeledi. Basqa da dáriler, onyń ishinde, ishetin, ımmýndyq júıeni basý úshin taǵaıyndalady.\r\n\r\nArtqy ýveıtti emdeý aýrýdy týyndatqan aýrýǵa baılanysty, biraq, árdaıym oǵan ishiletin steroıdtar kiredi. Keıde aýtoımmýndyq aýrýdyń mamandarynyń, sıfılıs (merez), týberkýlez, JITS (SPID), sarkoıdozılı, Behchet aýrýy sekildi ınfektsııany emdeıtin mamandardyń qosymsha keńesteri qajet.\r\n\r\nEger ýveıt júıelik juqpadan bolsa, emdeýge antıbıotıkter jáne kortıkosteroıdtar atalatyn qabynýǵa qarsy dárilik preparattar kiredi. Aýtoımmýndyq  aýrýlardy emdeý týraly aqparatty da qarańyz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n __Boljamy__\r\n\r\nDurys emdelse, aldyńǵy ýveıt birneshe kún nemese apta ishinde ótedi. Degenmen, jıi qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nArtqy ýveıtke baılanysty qabyný birneshe aıdan jylǵa deıin sozylyp, durys emdelgenniń ózinde kórýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Katarakta\r\n* Torqabyqtyń astyna suıyqtyqtyń kirýi\r\n* Glaýkoma\r\n* Torqabyqtyń ajyraýy\r\n* Kórýdi joǵaltý.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÝveıttiń sımptomdary bolsa dárigermen keńesý qajet. Kózdiń aýyrsynýy nemese kórýdiń nasharlaýy - dárigerge shuǵyl kórinýdi talap etetin sımtomdar.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNegizgi aýrýdy emdeý júıelik juqpa, aýtoımmýndyq  aýrýlary bar adamdarda ýveıttiń paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nIrıdotsıklıt; ortańǵy ýveıt; Horıoıdıt; Horıoretınıt; aldyńǵy ýveıt; artqy ýveıt.','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1145,'','Uıqydaǵy apnoe','','','qz','s','',0,'',5128,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533634140,1565170140,1533634798,'Uıqydaǵy apnoe – uıqynyń kúrdeli buzylysy. Bul dertke shaldyqqan naýqastarda uıqy kezinde 10-30 sekýndqa tynys alý toqtap qalýy múmkin. Tún ishinde 400 ret tynys alýdyń osyndaı qysqa toqtaýy bolýy múmkin.  Eger Sizde uıqydaǵy apnoe bolsa, tynys alýdyń toqtaý kezeńderi uıqyńyzdy buzýy múmkin (olardyń saldarynan oıanbaıtyn bolsańyz da).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Uıqydaǵy apnoe degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Uıqydaǵy apnoe jıi kezdesedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Bul másele ómir saltyn ózgertedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Uıqydaǵy apnoe bolýyn qalaı bilýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrýdyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Uıqydaǵy apnoe qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Uıqydaǵy apnoe qaýipti me?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe degenimiz ne?__\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe – uıqynyń kúrdeli buzylysy. Bul dertke shaldyqqan naýqastarda uıqy kezinde 10-30 sekýndqa tynys alý toqtap qalýy múmkin. Tún ishinde 400 ret tynys alýdyń osyndaı qysqa toqtaýy bolýy múmkin.  Eger Sizde uıqydaǵy apnoe bolsa, tynys alýdyń toqtaý kezeńderi uıqyńyzdy buzýy múmkin (olardyń saldarynan oıanbaıtyn bolsańyz da).\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe  jıi  kezdesedi me?__\r\n\r\nZertteýlerge saı adamdardyń 3 paıyzynda uıqydaǵy apnoe kezdesedi. Erlerdiń, artyq salmaǵy bar jáne 40 jastan asqan adamdardyń aýrýdyń paıda bolýyna beıimdiligi bar. Degenmen, uıqydaǵy apnoe árkimde jáne kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Bul másele ómir saltyn ózgertedi me?__\r\n\r\nShynynda, uıqydaǵy apnoe Siz oılaǵanǵa qaraǵanda kóbirek áser etken bolýy múmkin. Aýrýdy anyqtap, emdeý bastalǵannan keıin jaǵdaıdyń jaqsarǵandyǵyn baıqaısyz. Emdeý jáne onyń nátıjesi qandaı bolǵandyǵyna qaramastan, Ózińizdi jalǵyz sezinbeńiz jáne kómek qol jetimdi ekendigin bilińiz.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe bolýyn qalaı bilýge bolady?__\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe Siz uıqtap jatqanda paıda bolatyndyqtan, jubaıyńyz nemese tósektegi kórshińiz ony birinshi bolyp baıqaıdy. Ózińiz nemese jubaıyńyz kúshti qoryldaýdy nemese tynys alý kezindegi uzaq úzilisterdi baıqaýy múmkin. Túnde oıanǵanyńyz esińizde bolmasa da, Siz kúndizgi uıqy basýyn (mysaly, Siz kólik júrgizgende nemese sóıleý kezinde uıqtap ketesiz), ashýshańdyqty nemese sharshaýdy baıqaýyńyz múmkin. Tańerteńgi bas aýyrýy, kóńil-kúıdiń ózgerisi jáne jynystyq ómirge qyzyǵýshylyqtyń tómendeýi baıqalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"300\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nUıqydaǵy apnoeniń 2 túri bolady: obstrýktıvtik jáne ortalyq apnoe. Obstrýktıvtik apnoe sındromy keń taralǵan túri, osy dertke shaldyqqan 10 adamnyń  9-da kezdesedi. Obstrýktıvtik apnoe kezinde organızmge  aýa baratyn tynys alý joldary biteledi (keńirdektiń bitelýi). Bitelý saldarynan demińizdi alýǵa tyrysqanda aýa jetkilikti mólsherde barmaıdy. Tynys alý joldary tilmen, badamshabezben nemese tilmen (jumsaq tańdaıdyń shaǵyn ósindisi) jabylýy múmkin. Sondaı-aq, olar kómeıdiń qabyrǵasynyń maılyq tinimen nemese kómeıdiń bosańsyǵan bulshyq etimen jabylýy múmkin.\r\n\r\nUıqydaǵy apnoeniń ortalyq túri sırekteý kezdesedi. Apnoeniń bul túri ortalyq júıke júıesiniń jumysymen baılanysty. Derttiń bul túrinde tynys alý kezindegi bulshyq eti áreket etý úshin mıdan sıgnal almaıdy. Mı sıgnaldy jibermeıdi nemese sıgnal úziledi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger uıqydaǵy apnoeni anyqtaı alady. Ol Sizden kúni boıy sharshaýdy nemese uıqy basýyn sezinetindigińizdi, qalaı uıqtaýǵa úırengendigińizdi, uıqyńyzdyń sapasy týraly suraıdy. Uıqyǵa baılanysty aýrýlarǵa mamandanǵan ortalyqqa baryp tekserýden ótýińizdi usynýy múmkin. Uıqy buzylystarynyń ortalyǵynda ótkiziletin tekserýlar Sizdegi apnoeniń túrin anyqtaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, úı jaǵdaıynda zertteý júrgizý úshin Sizge qural-jabdyqty ózińizben birge alyp ketý usynylady.\r\n\r\nJaǵdaıyn jaqsartý úshin adam ózi ne isteı alady?\r\n\r\nKelesi usynystar uıqydaǵy apnoege shaldyqqan adamdarǵa kómektese alady:\r\n\r\n·         Alkogoldi nemese uıqy shaqyratyn preparattardy qabyldaýdy toqtatyńyz. Olar kómeıdiń artqy qabyrǵasyn bosańsytady, bul tynys alýdyń qıyndaýyna yqpal etedi.\r\n\r\n·         Temeki shegýdi qoıyńyz.\r\n\r\n·         Artyq salmaǵyńyz bolsa, emdám (dıeta) ustanyńyz.\r\n\r\n·         Arqańyzda emes, bir búıirińizde uıqtańyz.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\n\r\nUıqynyń obstrýktıvtik apnoe sındromynyń jeńil jaǵdaılaryn emdeý úshin keıbir stomatologııalyq jabdyqtar qoldanylady. Bul jabdyqtar ıekti alǵa shyǵaryp, tynys alýdy jeńildetýge yqpal etedi.\r\n\r\nApnoeni emdeýdiń keń taralǵan ádisi – «tynys alý joldaryndaǵy turaqty oń qysym» - CPAP-terapııa. Bul úshin uıqy kezinde murynǵa jáne aýyzǵa arnaıy maska kıesiz. Maska tynys alý joldaryn ashyq ustaıdy, osylaısha Siz tynys alatyn aýanyń qysymy kúsheıedi. Bul uıqydaǵy apnoege shaldyqqan adamdardyń kópshiligine kómektesedi.\r\n\r\nÓte sırek jaǵdaıda badamshabezdi nemese kómeıdiń qosymsha tinin alyp tastaý boıynsha operatsııalar jasaý qajet bolady.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe qaýipti me?__\r\n\r\nEmdelmegen jaǵdaıda uıqydaǵy apnoe kúrdeli máselelerge apraýy múmkin. Eger Siz aýyr apnoeni emdemeıtin bolsańyz, arterıaldyq qysymnyń joǵarylaýy, júrek jetkiliksizdiginiń jáne ınsýlttiń paıda bolý qaýpi artady.  Avtokólikti júrgizýde uıqtap ketseńiz, jol-kólik oqıǵalaryna ushyraý qaýpi paıda bolady. Uıqynyń apnoesi kezinde emdelý asa mańyzdy.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1146,'','Výlvanyń qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',1538,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533634800,1565170800,1533635046,'Výlvanyń qaterli isigi – sırek kezdesedi. Ol výlva (sarpaı) atalatyn áıelderdiń syrtqy jynystyq aǵzasynda paıda bolady. Qaterli isik, ádette, baıaý, birneshe jyl ishinde ósedi.  Aldymen, qaterli isik aldy jasýshalary výlvanyń terisinde ósedi. Bul výlvanyń ıntraepıtelıılik neoplazııasy nemese dısplazııasy atalady. Intraepıtelıılik neoplazııa árdaıym qaterli isikke aınala bermedi, biraq, ony erte satysynda emdeý qajet.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nVýlvanyń qaterli isigi – sırek kezdesedi. Ol výlva (sarpaı) atalatyn áıelderdiń syrtqy jynystyq aǵzasynda paıda bolady. Qaterli isik, ádette, baıaý, birneshe jyl ishinde ósedi.  Aldymen, qaterli isik aldy jasýshalary výlvanyń terisinde ósedi. Bul výlvanyń ıntraepıtelıılik neoplazııasy nemese dısplazııasy atalady. Intraepıtelıılik neoplazııa árdaıym qaterli isikke aınala bermedi, biraq, ony erte satysynda emdeý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń erte satysynda výlvanyń qaterli isiginiń sımptomdary bolmaıdy. Degenmen, kelesi sımptomdardy baıqasańyz, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Výlvadaǵy shaǵyn túıin\r\n* Výlvanyń qyshýy\r\n* Etekkirge baılanysssyz qan ketýi\r\n* Výlvanyń terisiniń ózgerýi, túsiniń ózgerýi, súıel nemese oıyq jara sekildi kórinetin túzilister\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\nDıagnostıka\r\nAdam papılomasy vırýsy (VPCh) bolsa nemese úshkir kondılomamen buryn aýyrsańyz, aýrýǵa ushyraý qaýpi joǵary. Dáriger výlvanyń qaterli isigin medıtsınalyq tekserý jáne bıopsııa arqyly anyqtaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyna jáne qaterli isiktiń satysyna baılanysty ár túrli bolady. Oǵan hırýrgııalyq emdeý, sáýlelik emdeý, hımııalyq emdeý jáne bıologııalyq emdeý kiredi. Bıologııalyq  emdeý organızmniń qaterli isigimen ózdiginshe kúresýdegi qabiletin arttyrady. ','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1147,'','Výlvovagınıt','','','qz','s','',0,'',7466,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533635040,1565171040,1533635509,'Nesep  shyǵarý  joldarynyń  ınfektsııalary\r\nVýlvovagınıt – výlvanyń jáne qynaptyń qabynýy nemese ınfektsııasy.\r\nVýlvovagınıt ár jastaǵy áıelderde paıda bolýy múmkin, aýrý asa jıi kezdesedi. Ol bakterııalardyń, ashytqylardyń, vırýstardyń, parahıtter men basqa mıkroorganızmderdiń saldarynan týyndaıdy. Keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) da  výlvovagınıtke aparýy múmkin. Qorshaǵan ortanyń faktorlary, mysaly, nashar jeke gıgıena jáne allergender de osy aýrýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\nNesep  shyǵarý  joldarynyń  ınfektsııalary\r\nVýlvovagınıt – výlvanyń jáne qynaptyń qabynýy nemese ınfektsııasy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nVýlvovagınıt ár jastaǵy áıelderde paıda bolýy múmkin, aýrý asa jıi kezdesedi. Ol bakterııalardyń, ashytqylardyń, vırýstardyń, parahıtter men basqa mıkroorganızmderdiń saldarynan týyndaıdy. Keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) da  výlvovagınıtke aparýy múmkin. Qorshaǵan ortanyń faktorlary, mysaly, nashar jeke gıgıena jáne allergender de osy aýrýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\nCandida Albicans, ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – ár jastaǵy áıelderde výlvovagınıt paıda bolýynyń asa jıi kezdesetin sebebi. Antıbıotıkter qoldaný ashytqylyq ınfektsııaǵa aparýy múmkin, sebebi, bul kezde qynap ishinde mekendeıtin zeńge qarsy qalypty bakterııalar joıylady. Zeńdik ınfektsııalar ádette, jynystyq aǵzalardaǵy qyshýdy, qynaptan bólinetin aqshyl tústi bólindilerdiń paıda bolýyn týyndatady.\r\n\r\nVýlvovagınıttiń taǵy bir sebebi - bakterıaldyq vagınoz, ol qynaptaǵy keıbir bakterııalardyń túrleriniń tez ósýimen sıpattalady. Bakterıaldyq  vagınoz kezinde qynaptan surǵysh tústi, balyq ıisti bólindiler bólinýi múmkin.\r\n\r\nJynystyq  jolmen beriletin ınfektsııalardyń (JJBI) biri - trıhomonadalyq vagınıt te aýrýdyń jıi sebebi. Bul ınfektsııa jynystyq aǵzalardyń qyshýyna, qynaptyq jaǵymsyz ıistiń paıda bolýyna, qynaptan sary-sur nemese jasyl tústi bólindilerdiń shyǵýyna aparady.   \r\n\r\nVannada shomylý, sabyn, qynap ishilik kontratseptıvter, spreıler men parfıým de titirkenýdi, qyshýdy, jynystyq aǵzalar aýmaǵyndaǵy bóritkendi týyndatýy múmkin, tym tyǵyz nemese matasy ylǵaldy sińirmeıtin kıim de bóritkenniń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\nQabynǵan tinder, saý tindermen salystyrǵanda ınfektsııaǵa beıimirek keledi, mıkroorganızmderden týyndaǵan kóptegen ınfektsııalar jyly, ylǵal jáne qarańǵy jerde ósip-ónedi. Bul faktorlar výlvovagınıttiń paıda bolýyna yqpal etýimen qatar, qalpyna kelý kezeńin de uzartady.\r\n\r\nEtekkir toqtaý shaǵynda estrogenderdiń bolmaýy qynaptyń qurǵaqtyǵyna jáne qynap pen výlvanyń terisiniń juqarýyna aparýy múmkin, bul da jynystyq aǵzalarda qyshý men kúıdirý seziminiń paıda bolýyna aparady.\r\n\r\nKeıbir teri aýrýlary výlvanyń aýmaǵynda sozylmaly titirkený jáne qyshýdy týyndatýy múmkin.  Tym uzaq ýaqytqa qoıylǵan tampon sekildi bógde zattar da výlvanyń titirkenýi men qyshýyn, jaǵymsyz ıisti týyndatýy múmkin.\r\n\r\nTelimdi emes výlvovagınıt (naqty sebebi aıqyndalmaǵan) barlyq jasta baıqalýy múmkin, biraq, jynystyq jetilýge deıingi jas qyzdarda jıi paıda bolady. Jynystyq jetilý bastalǵannan keıin qynap ishindegi orta qyshqyl bola bastaıdy, bul, ádette, ınfektsııanyń ótýiniń aldyn alady.\r\n\r\nTelimdi emes výlvovagınıt jeke gıgıenany qadaǵalmaıtyn qyzdarda paıda bolýy múmkin, ol sasyq ıisti, qońyr-jasyl tústi bólindimen jáne výlvanyń japsarynyń, qynaptyń titirkenýimen sıpattalady. Bul jaǵdaı ádette, nájiste bolatyn bakterııalardyń tez ósýimen baılanysty. Bul bakterııalar nájistiń syrtqa shyǵarylýynan keıin artynan alǵa qaraı súrtiný kezinde tik ishekten qynapqa ótedi.\r\n\r\nQyzdarda ádettegideı emes ınfektsııalar jáne qaıtalanatyn, túsiniksiz výlvovagınıt kórinisteri bolsa, jynystyq zorlaý týraly kúmán týyndaıdy.  Neisseria gonorrhoeae – soz aýrýyn (gonoreıany) týyndatatyn mıkroorganızm.  Ol jynystyq qatynasqa túsetin qyzdarda gonokoktyq výlvovagınıttiń qozdyrǵyshy. Vagınıtke baılanysty týyndaıtyn gonoreıa jynystyq jol arqyly týyndaıtyn aýrý. Eger zerthanalyq zertteýler osy dıagnozdy rastasa,  jas qyzdardy jynystyq zorlanýyna qatysty tekseris ótkizgen jón.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy qyshý jáne titirkenis\r\n* Výlvanyń kishi jáne úlken japsaryndaǵy nemese shaptyń aýmaǵyndaǵy  qabyný (titirkený, qyzarý jáne isiný)\r\n* Qynaptan bólindilerdiń shyǵýy\r\n* Qynaptyq jaǵymsyz ıis\r\n* Nesep júrýindegi jaısyzdyq nemese kúıdirý sezimi\r\n \r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\nEger naýqasta buryn ashytqylyq ınfektsııa anyqtalǵan bolsa, dástúrlik emes quraldarmen emdelip kórýine bolady. Biraq, eger sımptomdar bir aptanyń ishinde tolyǵymen ótpese, dárigerge kórinińiz. Basqa kóptegen ınfektsııalardyń osyǵan uqsas sımptomdary bolady.\r\n\r\nDáriger gınekologııalyq tekserý ótkizedi. Bul kezde výlvada nemese qynapta qyzyl, sezimtal bólikter anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nQynaptyq ınfektsııany nemese ashytqylardyń nemese bakterııalardyń tym tez ósýin anyqtaý úshin mıkroskopııalyq preparat daıyndalady (qynaptan shyǵatyn bólindini zertteý).\r\n\r\nInfektsııa belgileriniń bolmaýynda výlvanyń titirkengen tusynan bıopsııa alý usynylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý ınfektsııanyń paıda bolý sebepterine baılanysty jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Krem túrindegi jáne ishýmen qabyldaıtyn antıbıotıkter\r\n* Zeńge qarsy krem\r\n* Bakterııaǵa qarsy krem\r\n* Quramynda kortızon bar krem\r\n* Titirkený allergııalyq serpinge baılanysty bolsa, gıstamınge qarsy preparattar\r\n* Eger titirkený jáne qabyný estrogendik tómen deńgeımen baılanysty bolsa, quramynda  estrogen bar krem.\r\n \r\nJeke gıgıena erejelerin qadaǵalaý mańyzdy jáne titirkenýdiń aldyn alýǵa kómektesedi, ásirese, ınfektsııa nájiste bolatyn bakterııalardan týyndaǵan bolsa. Bul jaǵdaıda otyryp qabyldaıtyn vannalar usynylady.\r\n\r\nKóbinese, jynystyq músheler aýmaǵyna aýanyń jetkilikti barýy qajet bolady.\r\n\r\nKelese birneshe keńester beriledi:\r\n\r\n* Maqta mataly nemese maqta tósemi bar ish kıim kıgen jón (sıntetıkanyń ornyna). Bul aýa aǵynynyń ótýin arttyryp, ylǵaldylyqty azaıtady.\r\n* Kolgotkı kımegen jón.\r\n* Bos turatyn, qyspaıtyn kıim kııý qajet.\r\n* Túngi uıqy kezinde ish kıimdi sheship qoıǵan jón.\r\n \r\nEskertý: Eger naýqasta jynystyq  jolmen beriletin ınfektsııa (JJBI) anyqtalsa, jynystyq qatynastaǵy seriktesiniń de emdeý kýrsynan ótkeni mańyzdy, aýrýdyń sımptomdary bolmaǵan jaǵdaıda da. Eger jynystyq qatynastaǵy seriktesi juqpalanǵan bolsa, biraq, emdeýden ótpese, naýqasqa ınfektsııany qaıtadan juqtyrý qaýpi bar.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nTıisti emdeýde oń boljamdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Ótpeıtin jaısyzdyq\r\n* Teriniń ınfektsııalary (qasý saldarynan)\r\n* AITV (SPID) – ınfektsııasyn juqtyrýdyń joǵary qaýpi, eger naýqasta qynaptyq ınfektsııa nemese titirkený jaǵdaıynda vırýspen janasý bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nVýlvovagınıttiń sımptomdary bolsa, nemese výlvovagınıtten emdeýdiń tıimdiligi bolmasa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq qatynas kezinde prezervatıvti qoldaný qynaptyq ınfektsııalardyń kópshiliginiń aldyn alýǵa kómektesedi. Durys tańdalǵan jáne ylǵal sińiretin kıim, jynystyq múshe aýmaǵyndaǵy gıgıenany qadaǵalaý ınfektsııalyq emes výlvovagınıttiń kóptegen jaǵdaılarynyń aldyn alýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nBalalardy shomylǵan kezde jynystyq músheleriniń aýmaǵyn tazalaýǵa, dárethanadan keıin durys súrtinýdi (tik ishekten bakterııalar qynapqa túspes úshin qyzdar únemi artynan alǵa qaraı súrtinýi qajet) úıretý qajet.\r\n\r\nDárethanaǵa deıin jáne keıin qoldy muqııat jýý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nVagınıt; Qynaptyq qabyný; Qynaptyń qabynýy.','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1148,'','Zeńdik ınfektsııalar','','','qz','s','',0,'',1612,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533635460,1565171460,1533635789,'Mıkozdyń nemese ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – zeńder. Zeńder – qarapaıym mıkroorganızmder. Onyń mysaldary – zeńder men kógerý zeńderi. Zeńder aýada, topyraqta, ósimdikterde jáne sýda tirshilik etedi. Keıbireýi adam organızminde bolady. Zeńderdiń jartysyna jýyǵy zııandy. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMıkozdyń nemese ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – zeńder. Zeńder – qarapaıym mıkroorganızmder. Onyń mysaldary – zeńder men kógerý zeńderi. Zeńder aýada, topyraqta, ósimdikterde jáne sýda tirshilik etedi. Keıbireýi adam organızminde bolady. Zeńderdiń jartysyna jýyǵy zııandy. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"301\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bul aıaqtyń zeńdik aýrýynyń beınesi (tabannyń qursaý temiretkisi). Qursaý ınfektsııasy teride bolatyn zeńnen  týyndaıdy, ol qyrma temiretki retinde de belgili. Teriniń qursaý temiretkilik ınfektsııalary paıda bolǵan jeri boıynsha atalady, mysaly, tabannyń qursaý temiretkisi. \'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"302\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Berilgen mıkroskopııalyq plenkada  Kandıda zeńderiniń flýorestsenttik shoǵyry kórsetilgen. Kandıda – ashytqylyq zeńder, olar jeńil ótetin aýrýlardy týyndatýy múmkin, biraq, ımmýnıtet tapshylyǵy bar adamdar úshin ómirge qaýipti saldary bolýy múmkin.\'\'\r\n\r\nKeıbir zeńder aýada usaq sporalar taratý arqyly kóbeıedi. Siz olardy demińizben jutýyńyz, nemese deneńizge qonýy múmkin. Nátıjesinde, zeńdik ınfektsııalar ókpede nemese teride jıi damıdy. Eger ımmýndyq júıeńiz álsiregen bolsa, nemese antıbıotık qabyldap júrseńiz, zeńdik ınfektsııamen aýyrý yqtımaldyǵy artady. \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nZeńderdi joıý qıyn. Teri men tyrnaqtyń zeńdik ınfektsııasy kezinde dárini tikeleı zaqymdanǵan tusqa jaǵýǵa bolady.  Aýyr ınfektsııalar kezinde zeńderge qarsy preparattardy ishke qabyldaý qoldanylady. ','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1149,'','Jalǵan podagra','','','qz','s','',0,'',3489,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533635760,1565171760,1533636214,'Jalǵan podagra – artrıttiń ustamasy paıda bolýymen sıpattalatyn býyndardyń aýrýy. Podagra kezindegideı, býynda krıstaldar túziledi. Alaıda, jalǵan podagrada krıstaldar nesep qyshqylynan túzilmeıdi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJalǵan podagra – artrıttiń ustamasy paıda bolýymen sıpattalatyn býyndardyń aýrýy. Podagra kezindegideı, býynda krıstaldar túziledi. Alaıda, jalǵan podagrada krıstaldar nesep qyshqylynan túzilmeıdi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"303\" responsive=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__ \r\n\r\nJalǵan podagra kaltsıı pırofosfaty krsıtaldarynyń (KPFK) jınaqtalýy saldarynan paıda bolady. Býynda osy tuzdyń jınalýy olarda krıstaldar túzilýine yqpal etedi. Osynyń saldarynan tizede, bilekte, tobyqta jáne basqa býyndarda isiný, aýyrsyný ustamasy paıda bolady.\r\n\r\nJalǵan podagra bir býynda kenetten jiti artrıttiń paıda bolýynyń jıi sebebin quraıdy, kóbinese, egde jastaǵy adamdarda.\r\n\r\nJalǵan podagra negizinen, egde jastaǵy adamdar arasynda kezdesedi. Degenmen, keıde kelesi aýrýlary bar jas adamdarda da kezdesedi:\r\n\r\n* Akromegalııa\r\n* Gemohromatoz\r\n* Ohronoz\r\n* Qalqanserik beziniń aýrýlary\r\n* Qalqansha bezdiń aýrýlary\r\n* Vılson aýrýy\r\n \r\nJalǵan podagranyń sımptomdary telimdi bolmaǵandyqtan, ony kelesi aýrýlarmen jıi shatastyrady:\r\n\r\n* Podagralyq artrıt (podagra)\r\n* Osteoartroz\r\n* Revmatoıdtyq artrıt\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Býyndaǵy aýyrsyný ustamasy jáne býynnyń mańaıynda suıyqtyqtyń jınalýy onyń isinýine aparady.\r\n* Sozylmaly  (uzaq sozylatyn) artrıt\r\n \r\nAýrýdyń ustamalarynyń arasynda aýrý sımptomdarsyz ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nBýynnyń suıyqtyǵyn taldaý kezinde leıkotsıtter jáne kaltsıı pırofosfatynyń krıstaldary anyqtalady.\r\nBýynnyń rentgeninde býynnyń zaqymdanýy jáne býyndyq keńistikte kaltsıı tuzdarynyń jınaqtalýyn anyqtaýǵa bolady.\r\n \r\nBýynda anyqtalǵan krıstaldardy muqııat zertteý dárigerge bul aýrýdy anyqtaýǵa kómektesedi. Býynda aýyrsynýy bolatyn kóptegen aýrýlar birdeı dárilermen (steroıdty jáne steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar) emdeletindikten, dıagnoz qate qoıylsa da, siz durys emdele alasyz.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýge býyndaǵy qysymdy azaıtý úshin suıyqtyqty alyp tastaý kiredi. Ine býyn mańaıyndaǵy keńistikke engiziledi, al suıyqtyq sorylyp alynady (aspıratsııa).\r\n\r\nBýynnyń kúshti isinýin emdeý úshin steroıdtardyń ınektsııasy taǵaıyndalady. Birneshe býyn zaqymdansa, ishýge arnalǵan steroıdtyq preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nSteroıdty  emes qabynýǵa qarsy preparattar (NPVP) aýyrsyný ustamalaryn jeńildetýge kómektesedi. Keıbir naýqastarǵa kolhıtsın taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nSáıkes emdeýde oń boljamdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nEmdeý bolmasa, býynnyń qaıtymsyz zaqymdanýy damýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBýynda isiný nemese aýyrsyný ustamasy bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBul aýrýlardyń aldyn alý sharalary joq. Alaıda, jalǵan podagraǵa yqpal etetin basqa aýralardy emdeý aýrýdyń barysyn jeńildetedi, jáne aýrýǵa shaldyqpaǵan naýqastarda onyń aldyn alady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKaltsıı pırofosfaty krıstaldarynyń jınaqtalý aýrýy; KPFK aýrýy.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1150,'','Jatyr ishilik uryqtanýǵa qarsy quraldar','','','qz','s','',0,'',5011,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533636180,1565172180,1533636808,'Jatyr ishilik uryqtanýǵa qarsy qural (VMS) – T-tárizdi shaǵyn plastık qural, júkti bolýǵa qarsy qoldanylatyn qural. Ony jatyrdyń ishine ornalastyrady, udaıy sonda bolady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sıpattamasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Shara ne úshin ótkiziledi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qaýipteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Shara ótkizýdiń aldynda__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Shara ótkizýden keıin__{ALINK}\r\n\r\n \r\nJatyr ishilik uryqtanýǵa qarsy qural (VMS) – T-tárizdi shaǵyn plastık qural, júkti bolýǵa qarsy qoldanylatyn qural. Ony jatyrdyń ishine ornalastyrady, udaıy sonda bolady. \r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sıpattamasy__\r\n\r\nBul quraldy (VMS) ádette, dáriger etekkir kezinde qoıady. Onyń kez kelgen túrlerin dáriger klınıkada tez jáne jeńil ornalastyrady.\r\n\r\n ·      dáriger qural salynǵan plastık tútikti inshektiń ishine, odan keıin jatyrdyń ishine engizedi.\r\n\r\n·        Tútiktegi porshenniń kómegimen dáriger quraldy jatyrdyń ishine engizedi\r\n\r\n·        osydan keıin dáriger tútikti shyǵarady, eki shaǵyn qyl jatyrdan inshekke qaraı shyǵyp turady.\r\n\r\nBul qyldardyń áseri:\r\n\r\n·        dárigerge nemese áıelge quraldyń durys turýyna kóz jetkizedi\r\n\r\n·       kerek kezinde quraldy jatyrdan alyp tastaýǵa kómektesedi. Quraldy dáriger ǵana alyp tasaı alady.   \r\n\r\nBul shara ótkizilgen kezde jaısyzdyq jáne aýyrsyný bolýy múmkin, biraq, barlyq áıelderde kezdese bermeıdi. Quraldy alyp tastaǵanda sezilýi múmkin:\r\n\r\n·        azdaǵan aýyrsyný jáne jaısyzdyq\r\n\r\n·        túıilý jáne aýyrsyný\r\n\r\n·        bas aınalýy\r\n\r\nKeıbir áıelderde túıilý men arqasynyń aýyrsynýy quraldy alyp tastaǵannan keıin 1-2 kún boıy saqtalýy múmkin. Keıbirinde birneshe apta nemese aı boıy sozylýy múmkin. Jaısyzdyqty joıýǵa aýyrsynýdy basatyn preparattar kómektesedi. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"304\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Shara ne úshin ótkiziledi__\r\n\r\nBul qural kelesi jaǵdaılarda jaqsy sheshim bolady:\r\n\r\n·        júktilikti baqylaýdyń uzaq merzimdik jáne tıimdi quraly\r\n\r\n·        uryqtanýǵa qarsy gormondardy qabyldaýǵa táne qaýipteri jáne janama áserleri joq.\r\n\r\nBiraq, quraldy qoıar aldynda onyń ne ekendigi týraly kóbirek bilý qajet.\r\n\r\nJatyr ishilik qural (spıral) júktiliktiń 3-10 jyl boıy aldyn alady. bul tásildiń uzaqtyǵy quraldyń qandaı túriniń qoldanylýyna baılanysty.\r\n\r\nBul quraly sondaı-aq, uryqtanýǵa qarsy shuǵyl ádis retinde de qoldanylady. Ony qorǵanyssyz jynystyq qatynastan keıin 5 kún ishinde qoıýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qaýipteri__\r\n\r\nSırek bolǵanymen, quraldy qoıýdyń belgili bir qaýipteri bar:\r\n\r\n·        quraldy qoldanýda azdaǵan júkti bolý qaýpi bar. Eger júktilik paıda bolsa, dáriger quraldy alyp tastaıdy. Túsik nemese basqa qaýipterdiń aldyn alý úshin.\r\n\r\n·        Jatyrdan tys júktiliktiń qaýpi joǵary, tek júktilik  jatyr ishilik quraldy qoldaný kezinde paıda bolsa. Jatyrdan tys júktilik degenimiz – jatyr qýysynan basqa jerde paıda bolǵan júktilik. Bul jaǵdaı kúrdeli jáne ómirge qaýip tóndirýi múmkin.\r\n\r\n·        sondaı –aq, sırek asqynýy – quraldy qoıý kezinde jatyr qabyrǵasyn zaqymdaý.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sharanyń aldynda__\r\n\r\nQuraldyń sizge jaramdylyǵyn dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nSondaı-aq, dárigerden surańyz:\r\n\r\n·        shara kezinde ne seziný múmkin ekendigin\r\n\r\n·        shara ótkizilý kezinde qandaı qaýipter bolýy múmkin ekendigin\r\n\r\n·        shara ótkizilgennen keıin neni baqylaý qajettigin\r\n\r\nQuraldy kóbinese, kez kelgen ýaqytta qoıýǵa bolady, kelesi jaǵdaılardan basqada:\r\n\r\n·        bosanýdan keıin birden qoıýǵa bolmaıdy\r\n\r\n·        ádeıi nemese kenetten bolǵan túsikten keıin birden qoıýǵa bolmaıdy\r\n\r\n         Juqpa kezinde qoıýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nQuraldy engizý aldynda dáriger aýyrsynýdy basatyn preparatty qabyldaýǵa keńes berýi múmkin. Eger inshek nemese jatyr moıny aýmaǵyndaǵy aýyrsynýǵa sezimtaldyǵyńyz bar bolsa, sharanyń aldynda jergilikti anestezııa jasaýdy surańyz. \r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Sharadan keıin__\r\n\r\nSharany ótkizgennen keıin úıge basqa bireýdi jetkizip salýyn ótinińiz. Keıbir áıelderde birneshe kún boıy álsiz túıilýler, beldiń aýyrsynýy jáne qan bólinisteri  bolady.\r\n\r\nEger progesterony bar qural qoıylatyn bolsa, ol qoıylǵannan keıin 7 kúnnen keıin áreket etetin bolady. Jynystyq qatynasqa túsý qajettigi bolsa, birinshi aptanyń ishinde qosymsha uryqtanýǵa qarsy tásilderdi de qoldaný qajet, mysaly, uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy nemese prezervatıvterdi.\r\n\r\nDáriger quraldyń durys ornalasqandyǵyna kóz jetkizý maqsatynda sharadan keıin qaıta kórinýdi 4-6 aptadan keıinge taǵaıyndaıdy. Quraldyń durys ornalasýyn qalaı tekserý qajettigin jáne ol úshin ne isteý kerektigin dárigerden surap alyńyz.\r\n\r\nQural tolyǵymen nemese jartylaı jatyr qýysynan tys ketýi múmkin. Bulaı bolǵanda shuǵyl dárigerge kórinińiz. Ózdiginshe jyljyp ketken nemese túsken quraldy alýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolsa, shúǵyl túrde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·        tumaý tárizdi  sımptomdar\r\n\r\n·        Qyzba\r\n\r\n·        qaltyraý\r\n\r\n·        túıilý\r\n\r\n·        aýyrsyný, inshekten qan nemese bólinister shyǵýy\r\n\r\n\r\n Aqparat kózi: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007635.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵan Almaz Sharman, medıtsına professory.\r\n\r\nAýdarǵan: Asel Stambekova.\r\n\r\nRedaktsııalaǵan: Aleksandr Korolkov.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1151,'','Jatyr moınynyń dısplazııasy (erozııasy)','','','qz','s','',0,'',6509,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533636780,1565172780,1533637959,'Jatyr moınynyń dısplazııasy jatyr moıny betindegi jasýshalardaǵy aýytqýly ózgeristermen sıpattalady. Jatyr moıny – jatyrdyń qynappen jalǵasatyn tómengi bóligi.\r\n\r\nAýytqýly ózgerister – qaterli isik emes. Biraq, emdelmegen jaǵdaıda jatyr moınynyń qaterli isigine aparýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jatyr anatomııasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Profılaktıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\nJatyr moınynyń dısplazııasy jatyr moıny betindegi jasýshalardaǵy aýytqýly ózgeristermen sıpattalady. Jatyr moıny – jatyrdyń qynappen jalǵasatyn tómengi bóligi.\r\n\r\nAýytqýly ózgerister – qaterli isik emes. Biraq, emdelmegen jaǵdaıda jatyr moınynyń qaterli isigine aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jatyr anatomııasy__\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"305\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyrdyń moıynnan joǵary ornalasqan keń bóligi jatyrdyń denesi atalady. Kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi jatyrdyń túbi atalady. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵalasy eki qabattan turady. Ishki qabaty endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etten turady jáne mıometrıı atalady.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde ár aı saıyn endometrııdiń qalyńdaýy ótedi, bul jatyrdyń júktilikke daıyndyǵymen baılanysty. Eger júktilik ornamasa, endometrııdiń qalyń syrtqy qabaty ajyraıdy jáne qynap arqyly qan uıyndysymen birge syrtqa shyǵady. Bul etekkir atalady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJatyr moınynyń dısplazııasy kez kelgen jasta bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 25-35 jas aralyǵynda paıda bolady.\r\n\r\nJatyr moınynyń dısplazııasy kóbinese, adamnyń papılloma vırýsynyń  (APV) saldarynan bolady. APV jynystyq jolmen beriletin, keń taralǵan vırýs. APV kóptegen túrleri bar. Olardyń keıbiri jatyr moınynyń dısplazııasyn nemese qaterli isikti týyndatýy múmkin. APV basqa túrleri jynystyq múshe súıeliniń paıda bolýyna yqpal etedi.   \r\n\r\nJatyr moıny dısplazııasynyń paıda bolý qaýpin arttyratyn faktorlar:\r\n\r\n* 18 jasqa deıin jynystyq qatynasqa túsýdi erte bastaý\r\n* 16 jasqa deıin erte bosaný\r\n* Jynystyq  qatynasta birneshe seriktestiń bolýy\r\n* Basqa aýrýlardyń bolýy nemese ımmýndyq júıeni basatyn dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Temeki shegý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaıda aýrý sımptomsyz ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNaýqasqa gınekologııalyq tekseris ótkiziledi.\r\n\r\nPapanıkolaý (tsıtologııalyq juǵyndy) juǵyndyda anyqtalatyn jatyr moınynyń dısplazııasy skvamozdyq ıntraepıtelıaldyq zaqymdaný  (SIZ) atalady. Papanıkolaý juǵyndysyndaǵy bul ózgerister kelesi túrde sıpattalady:\r\n\r\n* Aıqyndalýynyń __tómen__ dárejesi (jalpaqjasýshaly ıntraepıtelıaldyq zaqymdaný– T-JIZ)\r\n* Aıqyndalýynyń __joǵary__ dárejesi (– J-JIZ)\r\n* Qaterli isiktik zaqymdaný bolýy múmkin (qaterlený)\r\n* Atıpııalyq bezdik jasýshalar (jalpaqjasýshaly atıpııa anyqtalmaǵan mándi - JAAM)\r\n \r\nEger Papanıkolaý juǵyndysynda aýytqýly jasýshalar nemese jatyr moınynyń dısplazııasy anyqtalsa, naýqasqa qosymsha tekseris ótkizý qajet. Eger ózgerister mándi bolmasa, biraz ýaqyttan keıin juǵyndyny qaıtalaý qajet. \r\n\r\nBiraq, aýrýdyń rastalýy úshin bıopsııa alý qajet. Bıopsııanyń birneshe túrleri bar:\r\n\r\n* Baǵyttalǵan bıopsııamen kolposkopııa\r\n* Jatyr moınynyń konýs tárizdi bıopsııasy\r\n* Kolposkopııa oryndaý arqyly  elektrohırýrgııalyq jolmen kesý\r\n \r\nJatyr moıny bıopsııasynan anyqtalatyn dısplazııa tservıkaldyq ıntraepıtelıaldyq neoplazııa (TsIN) atalady. Ol úsh dárejege jiktelinedi:\r\n\r\n* 1 dárejeli TsIN– jeńil dısplazııa\r\n* 2 dárejeli TsIN– ortasha dısplazııa\r\n* 3 dárejeli TsIN– aýyr dısplazııa nemese «qaterli isiktiń oryn alýy»\r\n \r\nAdamnyń papılloma vırýsynyń (APV) keıbir shtammdary jatyr moınynyń qaterli isigine sebepshi bolýy múmkin. APV DNQ anyqtaý qaterli isiktiń paıda bolýynyń joǵary qaýpimen baılanysty APV túrin aıqyndaýǵa kómektesedi. Bul tekserý kelesi adamdarda ótkiziledi:\r\n\r\n* 30 jastan asqan áıelderge tekserýdiń skrınıng ádisi retinde\r\n* Papanıkolaý juǵyndysynda ózgerister bar kez kelgen jastaǵy áıelderge\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý dısplazııanyń aıqyndalý dárejesine baılanysty. Jeńil dısplazııa (T-JIZ nemese 1 dárejeli TsIN) emdeýsiz ótýi múmkin\r\n\r\nNaýqas udaıy dárigerge kórinip, Papanıkolaý juǵyndysyn 6-12 aı saıyn qaıtadan tapsyrýy qajet.\r\nEger ózgerister ótpese, nemese ýshyǵatyn bolsa, emdelý qajet.\r\n \r\nOrtasha jáne aýyr dárejeli dısplazııany, sondaı-aq, ózdiginshe ótpegen jeńil dısplazııany emdeýge kiredi:\r\n\r\n* Aýytqýly jasýshalardy muzdatý arqyly toqtatý úshin krıohırýrgııa\r\n* Lazerlik emdeý, bul kezde aýytqýly tindi kúıdirý úshin sáýle qoldanylady\r\n* Aýytqýly tindi elektrohırýrgııalyq kesý\r\n* Dertti tindi hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý (konýs tárizdi bıopsııa)\r\n* Gısterektomııa (sırek jaǵdaıda)\r\n \r\nEger naýqasta dısplazııa bolsa, ár 12 aı saıyn dárigerge qaıtadan kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nErte jáne ýaqytyly emdeýde jatyr moıny dısplazııasy emdelip, jazylady. Degenmen, aýrý qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nJatyr moınynyń aýyr dısplazııasyn emdemegen jaǵdaıda ınvazıvtik qaterli isikke aınalýy múmkin.  Jatyr moınynyń dısplazııasy ýshyǵyp, qaterli isikke aınalýy 10 nemese odan kóp jyl ishinde oryn alýy múmkin. Jeńil dárejeli dısplazııada qaterli isiktiń paıda bolý qaýpi tómen.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEger 21 jastan asqan bolsańyz, gınekologııalyq tekserýden eshqashan ótpeseńiz, juǵyndy tapsyryp kórmeseńiz, dárigerge kórinýdi usynamyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nDárigermen APV vaktsınasy týraly keńesińiz. Jynystyq qatynasqa deıin osy vaktsına egilgen qyzdarda jatyr moıny qaterli isiginiń paıda bolý qaýpi tómendeıdi.\r\n\r\nKelesi sharalardy oryndaý arqyly jatyr moıny dısplazııasynyń damý qaýpin azaıtýǵa bolady:\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz. Temeki shegý aýyr dısplazııa men qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady.\r\n* 9-26 jas aralyǵynda APV qarsy egýdi alyńyz.\r\n* 18 jasqa jetpegende nemese osy aýqymda jynystyq qatynasqa túsýdi bastamańyz.\r\n* Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldańyz, prezervatıv qoldanyńyz.\r\n* Monogamııany qoldańyz. Bul degenimiz, jynystyq qatynasta tek bir seriktesińiz bolǵany jón.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nTservıkaldyq ıntraepıtelıaldyq neoplazııa (TsIN); jatyr moınynyń qaterli isik aldy ózgeristeri. ','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1152,'','Jedel bronhıt','','','qz','s','',0,'',3966,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533637920,1565173920,1533638449,'Jedel bronhıt – degenimiz tynys alý joldarynyń qabyný jáne isiný úrdisimen júretin aýrý. Qabyný úrdisi áserinen tynys alý joldarnyń sańylaýy tarylyp, tynys alý qıyndap, taǵy basqa sımptomdarmen kórinedi, sonyń ishinde birden – biri jótel. Jedel termınin qoldanýǵa sáıkes, bul aýrýda sımptomdar az ýaqytqa saqtalady.','{ALINK(aname=\"1\")}__Anyqtamasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qaı kezde dárigerge qaralý tıis__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Anyqtamasy__\r\n\r\nJedel bronhıt – degenimiz tynys alý joldarynyń qabyný jáne isiný úrdisimen júretin aýrý. Qabyný úrdisi áserinen tynys alý joldarnyń sańylaýy tarylyp, tynys alý qıyndap, taǵy basqa sımptomdarmen kórinedi, sonyń ishinde birden – biri jótel. Jedel termınin qoldanýǵa sáıkes, bul aýrýda sımptomdar az ýaqytqa saqtalady.\r\n\r\nhttp://www.zdrav.kz/images/refs3/acute%20bronhitis.png\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJedel bronhıt bári derlik sýyq tııý nemese tumaý shaqyrýshy ınfektsııamen zalaldanǵan tárizdi ótýi múmkin. Aýrý vırýspen shaqyrylady. Aýrýdyń bastapqy satysynda qabyný úrdisi muryn qýysynda, qoınaýlarda, tamaqta (jutqynshaq, kómeı) júredi. Odan keıin qabyný úrdisi tómengi tynys alý joldaryna taralalyp, jaıylady. Keıde aýrýdy shaqyrýshy ınfektsııa - bakterııada bola alady, bul kezde ekinshilik ınfektsııa dep qarastyrylady.\r\n\r\nSozylmaly bronhıt - bul bronhtardyń sozylmaly qabynýy. Sozylmaly bronhıt dep aıta alamyz, eger qaqyryqpen bólinetin jótel 1 jyl ishinde 3 aıdan az emes ýaqyt mazalasa.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Jedel bronhıttyń sımptomdaryna jatady:\r\n* Keýde qýysyndaǵy aýyrsyný (dıskomfort)\r\n* Túsi móldir nemese sary-jasyl bolatyn qaqyryqpen bólinetin jótel\r\n* Álsizdik\r\n* Qyzba, kóbinese sýbfebrıldi temperatýra (37-37 S)\r\n* Fızıkalyq júkteme kezinde kúsheıetin entigý\r\n* Syryldar (bronhıaldi astmasy bar naýqastarda)\r\n* Naýqas saýyqqannan soń 1-4 apta aralyqta qurǵaq, jabysqaq jótel mazalaýy múmkin.\r\n* Pnevmonııa men bronhıtti ajyratý óte qıyn. Eger pnevmonııa bolsa, naýqasta joǵarǵy temperatýra, qaltyraý, jalpy álsizdik, jáne entigý bolady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\n* Medıtsınalyq qarap tekserý kezinde dáriger naýqastyń ókpesin stetoskop arqyly tyńdaıdy. Ol kezde tereń, qatań tynys anyqtalýy múmkin.\r\n* Aýrýdy dıagnostıkalaý ýshin kelesi ádister qoldanylady;\r\n* Keýde qýysynyń jalpy sholý rentgenografııasy – pnevmonııaǵa kúdiktengende.\r\n* Pýlsoksımetrııa – qannyń ottegimen qanyǵýyn anyqtaıdy. Ol úshin arnaıy qurylǵyny saýsaq ushyna ornatý arqyly júrgiziledi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emi__\r\n\r\n* Kóp jaǵdaıda jedel bronhıttiń eminde antıbıotıkterdi taǵaıyndamaıdy.\r\n* Infektsııa ózdiginen 1 apta ishinde ketedi. Jaǵdaıyńyzdy birshama jaqsartý úshin kelesiler taǵaıyndalady.\r\n* Suıyqtyqty kóp ishińiz.\r\n* Eger sizde sozylmaly ókpe aýrýlary nemese bronh demikpesi sııaqty aýrýlaryńyz bolsa, ózińizdiń ıngalıatoryńyzdy qoldanyńyz.\r\n* Dem alyńyz.\r\n* Qyzba kezinde asperın qabyldańyz. Eskertý: balalarǵa asperın berýge bolmaıdy.\r\n* Ystyq vanna qabyldańyz.\r\n* Eger tamaǵyńyz qyjylmap jáne qaqyryq tastaǵyńyz kelse, Zarbee’s.preparattyn paıdalansańyz bolady.\r\n* Eger sizdiń jaǵdaıyńyz ońalmasa jáne ókpeńizden syraldar estiletin bolsa, dáriger tynys alý joldaryn keńeıtetin ıngalıatorlar taǵaınydaıdy.\r\n* Keıde vırýsty ınfketsııaǵa bakterııa da qosarlanýy múmkin. Sol kezde dáriger antıbıotıkter taǵaıyndaýy múmkin.\r\n* Qosymsha taǵaıyndamalar:\r\n* Temeki shekpeńiz\r\n* Belsendi temeki shegetin jerjen aýlaq bolyńyz.\r\n* Qolyńyzdy jıi jýyńyz, ınfketsııany taratpaý úshin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEger de ókpe tinderiniń zaqymdaný oryn almasa, aýrý 7-10 kúnde ótedi. Biraq ta qurǵaq jótel birneshe aıǵa deıin saqtalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qaı kezde dárigerge qaralý tıis__\r\n\r\n* Dárigerge kelesi jaǵdaılarda qaralyńyz:\r\n* Sizdi biraz ýaqyt jótel mazalasa.\r\n* Qan túkirýdi baıqasańyz.\r\n* Sizde temperatýra joǵary jáne qaltyraý bar.\r\n* Sizde sýbfebrıldi temperatýra 3 kún boıy nemese odan da kóp kún.\r\n* Sizde tutqyr, sary-jasyl tústi, ıisti qaqaryq paıda bolsa.\r\n* Siz entigýdi nemese keýde de aýyrsynýdy baıqasańyz.\r\n* Sizde sozylmaly júrek nemese ókpelik jetkiliksiz bolsa.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1153,'','Júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi','','','qz','s','',0,'',1590,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533639240,1565175240,1533639461,'Júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi kezinde júrek organızmniń qajettilikterin óteý úshin qandy tolyq kólemde aıdaı almaıdy. Júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damýy júrektiń toqtap qalýyn nemese endi toqtap qalý múmkindigin bildirmeıdi.  Bul degenimiz – júrek qajettilikke saı qandy aıdaı almaıtyndyǵyn bildiredi. Bul kezde júrektiń bir jáne eki jaǵy da zaqymdanýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJúrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi kezinde júrek organızmniń qajettilikterin óteý úshin qandy tolyq kólemde aıdaı almaıdy. Júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damýy júrektiń toqtap qalýyn nemese endi toqtap qalý múmkindigin bildirmeıdi.  Bul degenimiz – júrek qajettilikke saı qandy aıdaı almaıtyndyǵyn bildiredi. Bul kezde júrektiń bir jáne eki jaǵy da zaqymdanýy múmkin.\r\n\r\nJúrektiń aıdaý qyzmetiniń álsireýinde paıda bolady:\r\n\r\n* Ókpede qan men suıyqtyqtyń jınalýy\r\n* Aıaqtyń ushynyń, tobyqtyń jáne aıaqtyń aýmaǵynda suıyqtyqtyń jınaqtalýy, olar isinýler atalady\r\n* Sharshaý jáne entigý paıda bolady.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJúrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń sebepteri – júrektiń ıshemııalyq aýrýy, joǵary arterıaldyq qysym, qant dıabeti jáne basqa birqatar aýrýlar. Ol kóbinese, 65 jastan asqan adamdarda, artyq salmaǵy bar adamdarda, buryn júrek talmasy bolǵan adamdarda jıi kezdesedi. Áıelderge qaraǵanda erlerde júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damý qaýpi joǵary keledi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigin medıtsınalyq tekserý jáne birqatar kardıologııalyq tekserýler arqyly anyqtaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýge júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń negizgi sebepterin emdeý, dárilik quraldardy qabyldaý jáne basqa ádister tıimsiz bolǵanda júrektiń transplantatsııasyn (almastyrýdy) jasaý kiredi. ','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1154,'','Júrek ustamasy','','','qz','s','',0,'',9286,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533639420,1565175420,1533640337,'Júrek ustamasy ( mıokard ınfarkti ) júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jetkiliksizdiginen jáne qan aǵymynyń tómendeýinen (ıshemııa) jáne bulshyq ettiń osy bóliginiń berishtenýinen (joıylýy) paıda bolady.\r\n\r\nJúrek bulshyq etiniń berishtenýi - mıokard ınfarkty, al birinshi saǵatta ustamadan bolǵan ólim-jitim – kenetten júrekten bolǵan nemese koronarlyq ólim-jitim atalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJúrek ustamasy ( mıokard ınfarkti ) júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jetkiliksizdiginen jáne qan aǵymynyń tómendeýinen (ıshemııa) jáne bulshyq ettiń osy bóliginiń berishtenýinen (joıylýy) paıda bolady.\r\n\r\nJúrek bulshyq etiniń berishtenýi - mıokard ınfarkty, al birinshi saǵatta ustamadan bolǵan ólim-jitim – kenetten júrekten bolǵan nemese koronarlyq ólim-jitim atalady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"306\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Júrektiń qurylysy: qarynshalar, júreksheler, arterııalar men venalar. Arterııalar  qandy - júrekten, al venalar – júrekke jetkizedi. Venalar otteginiń mólsheri tómen jáne kómirtektiń qostotyǵynyń mólsheri joǵary qandy jetkizedi. Arterııalar otteginiń mólsheri joǵary jáne kómir qyshqyl gazynyń mólsheri tómen qandy jetkizedi. Júrektiń ishki jaǵy klapandardan, kameralar men olarmen baılanysty tamyrlardan turady.\'\'\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"307\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Koronarlyq (júrek) arterııalary júrek bulshyq etin qanmen qamtamasyz etedi. Oń koronarlyq arterııalar júrektiń oń jáne sol bólikterin qamtamasyz etedi; sol  koronarlyq arterııalar qandy júrektiń sol jaǵyna jetkizedi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJúrek ustamalarynyń kópshiligi kelesiden týyndaıdy\r\n\r\n* trombylarmen (qan uıyndysy), olar koronarlyq arterııalardyń birin tejeıdi. Koronarlyq arterııalar – júrekke qan men ottegi túsetin jol. Eger qan aǵymy buzylatyn bolsa, júrekke ottegi jetpeıdi, al júrektiń jasýshalary baıaý ólim-jitimge ushyraıdy.\r\n* Aterosklerozdyq túıindaqtardan (maıly-qatty óńez), olar koronarlyq arterııalardyń qabyrǵalarynda jınaqtalady. Bul óńez holesterınnen jáne basqa jasýshalardan turady. Óńezdiń baıaý jınalýy koronarlyq arterııalardyń birin tolyǵymen tejeýi múmkin.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"308\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Koronarlyq arterııalarda tamyrdyń qabyqsha zaqymdanǵan jaǵynda túıindaqtar túzilýi múmkin.\'\'\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"309\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Koronarlyq arterııanyń tejelýi tinniń zaqymdanýyna jáne júrek bulshyq etiniń osy bóliginiń jıyrylý qabiletiniń tómendeýine aparady.\'\'\r\n\r\nJúrek ustamalary paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Uıqy kezinde jáne demalǵanda\r\n* Dene júktemesinen keıin (kúrt, salqyndaǵan aýa raıynda)\r\n* Kenetten kóńil-kúı tolǵanysynda, aýrýda\r\n\r\nJúrek ustamasyna kóptegen qaýip faktorlary aparýy múmkin:\r\n\r\n* Joǵary qan qysymy (arterıaldyq gıpertenzııa)\r\n* Qandaǵy maıdyń joǵary deńgeıi, mysaly, holesterınniń joǵary deńgeıi\r\n* Temeki shegý\r\n* Artyq salmaq (semizdik)\r\n* Qant dıabeti\r\n* Az qımyldy ómir salty\r\n* Kóńil-kúı kúızelisi\r\n* Psıho-áleýmettik faktorlar\r\n* Tuqym qýalaý beıimdiligi\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýyrsyný – júrek talmasynyń sheshýshi sımptomy. Ol ortasha bolýy múmkin, bul kezde naýqastar qysylý, shanshý sezimine shaǵymdanady. Kóbinese, olar naqty aýyrǵan jerin qolymen kórsete alady.\r\n\r\nAýyrsyný 20 mınýtten uzaqqa sozylady. Demalý jáne nıtroglıtserın atalatyn dáriler júrek talmasynan aýyrsynýdy jeńildete almaıdy. Sımptomdar ótip, qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nUstamanyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Úreılený, alańdaý\r\n* jótel\r\n* esten taný\r\n* sandyraq, bas aınalýy\r\n* júrek aınýy, qusý\r\n* júrektiń qatty soǵýy (júre tez nemese udaıy emes soǵý sezimi)\r\n* entigý\r\n* tersheńdik\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"310\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKeıbir adamdar (egde jastaǵy, dıabetke shaldyqqandar, áıelder) keýdede aýyrsynýdy sezbeýi múmkin. Nemese ádettegi emes sımptomdary bolýy múmkin (entigý, sharshaý jáne álsizdik). Sımptomsyz ótetin júrek ustamasy «únsiz júrek ustamasy» atalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger stetoskoptyń kómegimen naýqastyń júregin tyńdaıdy. Dáriger júrektegi shýdy, ókpedegi aýytqýly dybystardy tyńdaýǵa tyrysady. Naýqastyń tamyr soǵýy birkelki bolmaýy múmkin. Naýqastyń arterıaldyq qysymy júrek ustamasy kezinde qalypty, tómen nemese joǵary bolýy múmkin.\r\n\r\nJúrektiń zaqymdaný dárejesin anyqtaý úshin  elektrokardıogramma jasalady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"311\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'EKG arqyly júrek ustamasynyń túrli fazalaryn kórýge bolady:\'\'\r\n\r\n\'\'*  asa jiti fazasy júrek ustamasynan keıin birden bastalady\r\n* jiti fazasy júrek ustamasynan keıin birneshe saǵattan birneshe kúnge deıin bolady \r\n*  sheshilgen fazasy júrek ustamasynan keıin birneshe kún ótkende bolady\r\n* turaqtanǵan sozylmaly fazasy – ustamanyń sońǵy fazasy, ádette, júrektiń qalypty EKG qaraǵanda qaıtymsyz derttik ózgeristerdi kórsetedi.\'\'\r\n \r\nQandaǵy troponın deńgeıi naýqasta júrek tinderiniń zaqymdanýy bolýyn kórsete alady. Bul test naqty júrek ustamasy bolýyn rastaıdy.\r\n\r\nKórsetimine qaraı naýqasqa koronarografııa júrgizilýi múmkin. Bul test kezinde arnaıy boıaǵysh jáne rentgen qoldanylady, júrek arqyly qan aǵýyn kórý úshin. Bul arqyly sizge bolashaqta qandaı em-sharalar qajet bolatyndyǵyn anyqtaýǵa bolady. \r\n\r\nAýrýhanada jasalatyn basqa testiler:\r\n\r\n* Ehokardıografııa (júrek ÝDT (ÝZI))\r\n* Dene tózimdiligine test\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJúrek ustamasy – shuǵyl medıtsınalyq jaǵdaı. Eger ózińizde nemese basqa adamnyń júrek ustamasy jaǵdaıyna kýá bolsańyz, kelesi áreketti oryndańyz:\r\n\r\n* Shuǵyl túrde jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n* kútpeńiz. Júrek ustamasynyń alǵashqy saǵattarynda kenetten bolatyn ólim qaýpi joǵary.\r\n* Ózdigińizshe nemese óz kóligińizde aýrýhanaǵa jetýge tyryspańyz.\r\n*  Dáriger kelgenge deıin alǵashqy járdemdi jasaý qajet — naýqasty jatqyzyp, terezeni ashyp, jaǵasynyń túımesin aǵytyp, beldigin sheshý qajet.\r\n*  Jatqan kezde til astyna nıtroglıtserın salý qajet — jarty saǵat ishinde bes tabletkadan aspaıtyndaı.\r\n \r\nShuǵyl járdem bóliminde naýqasqa kelesi sharalar jasalady:\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵyn qadaǵalaıtyn apparatqa jalǵanady, dárigerler júrek jaǵdaıyn baqylaýy úshin.\r\n* Ottegini beredi, júrek jumysyn jeńildetý úshin.\r\n* Fızeritindidegi preparattary  bar tamyzǵyny qoıady.\r\n* Keýdedegi aýyrsynýdy basý úshin nıtroglıtserın jáne morfın egiledi.\r\n* Atsetılsalıtsıl qyshqyly taǵaıyndalady. Qarsy kórsetimderi bolsa, tromby túzilýiniń aldyn alatyn basqa preparat taǵaıyndalady.\r\n \r\nUstamadan keıin 3 saǵat ishinde trombolıtıkalyq emdeý qoldanylady. Bul – tamyr aǵynynyń ishinde trombyny eritý esebinen qan aǵynyn qalpyna keltirýge baǵyttalǵan emdeý.\r\n\r\nShuǵyl járdem etý úshin dárigerler angıoplastıkany jáne stentteýdi jasaýy múmkin.\r\n\r\nAngıoplastıka — ushynda keńeıtiletin ballony bar, jińishke kateterdi qoldanýmen zaqymdanǵan arterııany ashý sharasy. Angıoplastıka – júrek ustamasynyń saldaryn emdeýdiń tıimdi ádisi. Bul operatsııany aýrýhanaǵa kelgennen keıin 90 mınýt ishinde jasaý qajet. Júrek ustamasynan keıin 12 saǵattan artyq ýaqyt ótpeýi qajet.\r\n\r\nKeıde angıoplastıka stentteýmen tolyqtyrylady. Stentteý – arterııaǵa metall stent qoıý, arterııanyń sańylaýy arqyly jetkilikti qan aǵynyn qamtamasyz etý úshin, ádette, stent arterııaǵa qoıylady jáne onyń qaıta tejelýiniń aldyn alý úshin qaldyrylady.\r\n\r\n__Júrek ustamasynan keıin__\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin birneshe kún ótkende naýqastyń jaǵdaıy turaqtansa, aýrýhanadan shyǵarýy múmkin.\r\n\r\nJúrek ustamasy bolǵan adamǵa dárilerdi ómir boıy qabyldaý qajet bolady. Qabyldaıtyn dárilerdi toqtatý nemese mólsherin azaıtý úshin dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin naýqas álsizdikti sezinip, kóp nársege mazasyzdanýda bolady. Bul sezimniń bári qalypty. Olar 2-3 aptadan keıin ótedi. Sondaı-aq, naýqas aýrýhanadan shyqqan kezde sharshaýdy sezinedi.\r\n\r\nDárigerler naýqasqa kelesideı aqparat beredi:\r\n\r\n* Dárini qalaı qabyldaý týraly\r\n* Júrekke durys emdámdi qalaı qadaǵalaý qajet\r\n* Qandaı dene jattyǵýlaryn oryndaý qajet\r\n* Júrek aýrýynda ne isteý qajet\r\n* Temeki shegýdi qalaı qoıý jóninde\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń  boljamy__\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin qaıtalaný yqtımaldyǵy artady. Boljamy kóbinese, júrek bulshyq etiniń, qaqpaqshalarynyń zaqymdanǵan jerine jáne kólemine baılanysty.\r\n\r\nÁdette, júrek ustamasy bolǵan adam birtindep qalypty tirshiligine oralady, onyń ishinde, jynystyq belsendilikke de.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nEger zaqymdaný kólemi úlken bolsa, júrek jetkiliksizdigi jáne júrek yrǵaǵynyń buzylysy damýy múmkin, olar ómirge qaýipti.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger ózińizde nemese jaqyndaryńyzda joǵaryda atalǵan sımptomdardy baıqasańyz, shuǵyl túrde jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nBul aýrýdyń aldyn alý alǵashqy jáne ekinshi bolyp bólinedi. Alǵashqy túri mıokard  ınfarktiniń paıda bolýyna jol bermeýge, ekinshisi – ustamanyń qaıtalanbaýyna baǵyttalady.\r\n\r\nAldyn alý júrek-qantamyr aýrýlarynan zardap shegetin naýqastarmen qatar saý adamdarǵa da qajet, aldyn alý júrek ustamasynyń paıda bolý qaýpin arttyratyn\n faktorlardy joıýǵa negizdeledi:\r\n\r\n* Dene salmaǵyn baqylaý.\r\n*  Udaıy dene júktemeleri\r\n*  Zııandy ádetterden arylý\r\n*  Qandaǵy holesterın deńgeıin baqylaý\r\n* Arterıaldyq qysymdy baqylaý.\r\n*  Qandaǵy qant deńgeıin baqylaý\r\n*  Emdám\r\n* Atsetılsalıtsıl qyshqyly bar preparattardy qabyldaý.','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1155,'','Júrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi','','','qz','s','',0,'',13501,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533640320,1565176320,1533640960,'Júrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi (JSJ) – júrektiń bulshyq etiniń jıyrylý qabileti tómendeıtin jaǵdaı, organızmniń aǵzalaryna jáne tinderine ottegi men qorektik zattekterdi júrek jetkilikti mólsherde jetkize almaıdy.\r\nJúrek – konýs tárizdi qýys bulshyq etti aǵza, qaıtalanatyn yrǵaqty jıyrylý arqyly qantamyrlarynyń boıymen qan aǵynyn qamtamasyz etedi.\r\n\r\nJúrektiń qan aıdaıtyn qyzmeti álsiregende ókpede qannyń jınalýy, aıaq ushynda, tobyq mańaıynda isiný atalatyn suıyqtyqtyń jınalýy oryn alady. Júrektiń kameralary júrek bulshyq etiniń álsizdiginiń saldarynan júrektiń ishinde qandy kóp jınaqtaıdy, bul onyń qabyrǵasynyń tyǵyzdalýyna aparady.\r\n\r\nBúırekte qan aǵyny álsireýiniń nátıjesinde organızmde suıyqtyqtyń (sýdyń) jáne tuzdyń jınaqtalýy bastalady. Eger suıyqtyq qolda, aıaqta nemese basqa aǵzalarda jınalatyn bolsa, organızm qanǵa tolady. Mundaı jaǵdaı júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdigi talady.\r\n\r\nJúrektiń ár túrli kameralarynyń arasynda nemese júrekten aortaǵa aǵatyn qan júrektiń qaqpaqshalary arqyly ótýi tıis. Bul qaqpaqshalar olar arqyly qan ótetindeı ashylady. Odan keıin qannyń keri aǵynyna kedergi keltirý úshin olar jabylady. Bul qaqpaqshalar durys jumys istemese, júrek arqyly búkil organızmge qan aǵyny buzylady. Bul júrektiń jetkiliksizdigine aparýy nemese onyń barysyn nasharlatýy múmkin. JSJ bolýy naýqastyń júregi qyzmet ete almaıdy degendi bildirmeıdi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi (JSJ) – júrektiń bulshyq etiniń jıyrylý qabileti tómendeıtin jaǵdaı, organızmniń aǵzalaryna jáne tinderine ottegi men qorektik zattekterdi júrek jetkilikti mólsherde jetkize almaıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"312\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Júrek – konýs tárizdi qýys bulshyq etti aǵza, qaıtalanatyn yrǵaqty jıyrylý arqyly qantamyrlarynyń boıymen qan aǵynyn qamtamasyz etedi.\'\'\r\n\r\nJúrektiń qan aıdaıtyn qyzmeti álsiregende ókpede qannyń jınalýy, aıaq ushynda, tobyq mańaıynda isiný atalatyn suıyqtyqtyń jınalýy oryn alady. Júrektiń kameralary júrek bulshyq etiniń álsizdiginiń saldarynan júrektiń ishinde qandy kóp jınaqtaıdy, bul onyń qabyrǵasynyń tyǵyzdalýyna aparady.\r\n\r\nBúırekte qan aǵyny álsireýiniń nátıjesinde organızmde suıyqtyqtyń (sýdyń) jáne tuzdyń jınaqtalýy bastalady. Eger suıyqtyq qolda, aıaqta nemese basqa aǵzalarda jınalatyn bolsa, organızm qanǵa tolady. Mundaı jaǵdaı júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdigi talady.\r\n\r\nJúrektiń ár túrli kameralarynyń arasynda nemese júrekten aortaǵa aǵatyn qan júrektiń qaqpaqshalary arqyly ótýi tıis. Bul qaqpaqshalar olar arqyly qan ótetindeı ashylady. Odan keıin qannyń keri aǵynyna kedergi keltirý úshin olar jabylady. Bul qaqpaqshalar durys jumys istemese, júrek arqyly búkil organızmge qan aǵyny buzylady. Bul júrektiń jetkiliksizdigine aparýy nemese onyń barysyn nasharlatýy múmkin. JSJ bolýy naýqastyń júregi qyzmet ete almaıdy degendi bildirmeıdi. \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJúrektiń  jetkiliksizdigi kóptegen sebepterge baılanysty, mysaly:\r\n\r\n* júrektiń ıshemııalyq aýrýy – júrektiń aýrýy, júrekke qan men ottegini jetkizetin júrek arterııalarynyń (koronarlyq) tarylýynan júrektiń bulshyq etine qan aǵyny kelýiniń tómendeýi nátıjesinde paıda bolady.\r\nOnyń jıi sebebi – koronarlyq arterııalardyń aterosklerozy, bul kezde olardyń ishki qabyrǵasynda holesterın jáne basqa da maılar óńez jáne túıindaq túrinde jınaqtalady, al qabyrǵanyń ózi tyǵyzdalyp, sozylymdylyǵyn joǵaltady. Bul arterııalardyń sańylaýynyń tarylýyna jáne qan aǵynynyń qıyndaýyna aparady.\r\n\r\n* júrek talmasy (mıokard ınfarktisi) – júrek arterııasynyń bitelýinen jáne júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jiti buzylýynan júrek bulshyq etiniń bóliginiń tirshiligin joıýy. Osynyń nátıjesinde júrektiń bulshyq etinde tyrtyqtar paıda bolady, olar júrektiń jumysynyń buzylýyna aparady.\r\n* Kardıomıopatııa – ınfektsııanyń, alkogoldi nemese esirtkini tutynýdyń shamadan artyq saldarynan júrek bulshyq etiniń zaqymdanýy.\r\n* Joǵary arterıaldyq qysym, júrek qaqapaqshasynyń zaqymdanýy, júrektiń kemistigi, qalqansha bezdiń aýrýlary, búırek aýrýlary, qant dıabeti sekildi júrektiń tozýyna aparatyn sebepter.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń sımptomdary udaıy, ótpeli, aýyr nemese jeńil bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń negizgi sımptomdary:\r\n\r\n* Tynys alýdyń qıyndaýy, ókpede suıyqtyq jınalýynyń jáne irkilýiniń nátıjesinde dene jattyǵýlaryn oryndaǵanda jáne tynysh kúıde de bolatyn qurǵaq, úzilisti jóteli.\r\n* Júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdiginiń sımptomdary – tobyqtyń isinýi, odan keıin aıaqtyń, ishtiń isinýi, salmaqtyń ulǵaıýy; túnde neseptiń jıi júrýi; ishtiń kebýi, tábetti joǵaltýǵa nemese júrek aınýyna aparatyn.\r\n* bas aınalýy, sharshaý, álsizdik. Aǵzalarǵa jáne bulshyq etterge qan aǵynynyń tómen bolýynan naýqas ózin sharshaýly, álsiz sezinedi. Mıdyń qan aınalymynyń tómen bolýy bas aınalýyn nemese estiń qalypty bolmaýyn týyndatýy múmkin.\r\n* júrektiń tez nemese udaıy emes soǵýy, sebebi, qannyń jetkilikti mólsherin aıdaýy úshin júrek tezirek soǵa bastaıdy.\r\n \r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi kezinde joǵaryda keltirilgen sımptomdardyń biri ǵana baıqalýy múmkin, aýrý sımptomsyz ótýi múmkin, biraq, bul sımptomdardyń biriniń bolýynda júrektiń álsizdigi bolýy mindetti emes.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nÁdette, qabyldaý kezinde dáriger naýqasqa aýrýdyń belgilerdiń bolýy týraly suraqtardy qoıady. Dáriger naýqasta júrektiń ıshemııalyq aýrýy, stenokardııa, dıabet, júrektiń qaqpaqshalarynyń aýrýy, joǵary arterıaldyq qysym sekildi aýrýlardyń bolýy týraly, sondaı-aq, zııandy ádetteri týraly suraıdy.\r\n\r\nOsydan keıin naýqasty tolyǵymen qaraıdy. Dáriger fonendoskoppen júrekti tyńdap, júrektiń  jetkiliksizdiginiń jáne júrek bulshyq etiniń álsireýine aparatyn basqa da aýrýlardyń belgilerin izdeıdi.\r\n\r\nDáriger naýqasty aýrýdyń aýyrlyq dárejesin anyqtaý úshin birqatar zertteýlerdi ótkizýge baǵyttaıdy. Bul kelesideı zertteýler:\r\n\r\n• qan taldaýlary, olar búırektiń, qalqansha bezdiń jaǵdaıyn baǵalaý, holesterın deńgeıin jáne anemııa bolýyn anyqtaý úshin qoldanylady.\r\n\r\n· Elektrokardıogramma (EKG) – júrek jumysynda paıda bolatyn elektr órisin zertteý jáne tirkeý ádisi. EKG-plenka júrek arqyl ótetin elektr ımpýlsterin beıneleıdi. EKG tynyshtyq kúıde júrek bulshyq etiniń yrǵaǵyn, ótkizgishtigin qanmen qamtamasyz etilýin baǵalaıdy, sondaı-aq, júrek kameralarynyń ulǵaıýyn anyqtaıdy.\r\n\r\n• Keýde qýysynyń rentgenografııasy – keýde qýysy aǵzalarynyń ózgeristerin anyqtaý úshin qoldanylatyn zertteý, júrektiń ólshemin jáne júrektiń, ókpeniń mańaıynda suıyqtyqtyń bolýyn kórstedi.\r\n\r\n• Ehokardıografııa - ýltradybystyq test, ol júrektiń qurylymyn, qyzmetin jáne jıyrylý belsendiligin kórsetedi.\r\n\r\n• Shyǵarym fraktsııasya (ShF) – bul júrektiń bir jıyrylýynda tamyrlarǵa shyǵarylatyn qannyń úlesi. Test ár jıyrylǵanda júrektiń qandy qanshalyqty jaqsy aıdaıtyndyǵyn ólsheý úshin qoldanylady.\r\n\r\n• Kúızelis-test –koronarlyq arerııalar aýrýlarynyń yqtımaldyǵyn anyqtaý úshin mólsherlengen dene júktemesimen synama.\r\n\r\n• Júrektiń kateterızatsııasy – emdik-profılaktıkalyq maqsatta júrek qýysyna jáne mańaıyndaǵy tamyrlarǵa qýys ıkemdi tútikti engizý. Bul koronarlyq arerııalar aýrýynyń júrektiń irkilisti jetkiliksizdiginiń sebebi bolýyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDáriger naýqastyń jaǵdaıyna baılanysty, sondaı-aq, dıagnostıkalyq zertteýlerdiń basqa túrlerin de oryndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigin emdeýdiń maqsaty – aýrýdyń ári qaraı damý yqtımaldyǵyn tómendetý, sımptomdaryn azaıtý, naýqastardyń ómir sapasyn jaqsartý. Emdeý naýqastyń jaǵdaıyn udaıy baqylaý arqyly ótkiziledi.\r\n\r\nEmdeý nátıjeleri kóbinese, naýqastyń ózine jáne tómende kórsetilgen aýrýdyń aldyn alý sharalaryn qadaǵalaýǵa baılanysty.\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń dári-dármekpen emdeýine kelesi preparattar kiredi:\r\n\r\n* Angıotenzın-aınaldyrýshy fermenttiń (AAF) tejeýshileri búırekte óndiriletin gormonnyń áserin tejeıdi, osylaısha, tamyrlardy keńeıtip, arterıaldyq qysymdy azaıtady. Bul toptyń preparattary barlyq naýqastarǵa uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa kórsetilgen;\r\n* Angıotenzın II retseptorynyń tejeýshileri AAF tejeýshilerin kótere almaýda taǵaıyndalady;\r\n* Salýretıkter – nesep aıdaıtyn preparattar, olar organızmde suıyqtyq irkilý belgileri bolýynda qoldanylady;\r\n* Aldosteronnyń antagonısteri – organızmnen natrııdiń, hlordyń jáne sýdyń shyǵarylýynyń artýyna, búırekte nesepnárdiń jáne kalııdiń shyǵarylýynyń tejelýine aparatyn preparattar;\r\n* Nıtrattar – júrektiń bulshyq etiniń ottegige qajettiligin azaıtatyn, onyń júrekke jetkizilýin arttyratyn preparattar; Uzaq ýaqyt boıy qoldaný stenokardııanyń qosarlanýynda ǵana oryndy.\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń aýyr dárejesinde dárigerler hırýrgııalyq aralasýdy usynýy múmkin. Úsh negizgi hırýrgııalyq emdeý tásilderi:\r\n\r\n* Dástúrlik kardıohırýrgııa (qaqpaqshalar jetkiliksizdigin túzetý, júrek qarynshasyn hırýrgııalyq túzetý, kardıoyntalandyrǵyshtar qoıý);\r\n* Kardıoımplanttardy ornatý – adamnyń denesine qosymsha qan aınalym apparattaryn (júrek qarynshalary) engizý operatsııasy, olar júrektiń qyzmetin ishinara qalpyna keltirýge kómektesedi.\r\n*  Júrektiń transplantatsııasy (almastyrý).\r\nJúrektiń jetkiliksizdiginde\n kardıostımýlıatorlar jáne defıbrıllıatorlar qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"313\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kardıoyntalandyrǵysh – shaǵyn elektrondyq qural, batareıamen jumys isteıdi, ol teri astyna engiziledi, júrek yrǵaǵynyń jıiligin jáne durystyǵyn retteýge kómektesedi. Kardıoyntalandyrǵyshtyń elektrodtary bar, olar iri kóktamyr arqyly júrekke kelip, bekitiledi. Elektrodtar júrekke elektr ımpýlsterin jiberip, onyń soǵýyna yqpal etedi.\'\'\r\n\r\nKardıoyntalandyrǵysh qolanylady:\r\n\r\n* júregi tym baıaý, tym jyldam, nemese qalypsyz túrde soǵatyn adamdarda;\r\n*  Júrektiń eki jaǵyn zaqymdaǵan júrek jetkiliksizdigi bar adamdarda. Olar bıventrıkýlıarlyq kardıoyntalandyrǵysh atalady.\r\n \r\nJúrektiń soǵýy álsiregende tym ulǵaıyp, qandy nashar aıdaıdy, júrek yrǵaǵynyń ómirge qaýip tóndiretin buzylysynyń damý qaýpi paıda bolady. Mundaı jaǵdaıda ornatylatyn kardıoverter – defıbrıllıator qoldanylady, ol yrǵaqtyń ómirge qaýip tóndiretin buzylysyn anyqtaıdy jáne yrǵaqty qalypqa keltirý úshin júrekke elektr razrıadyn tez jiberedi. Zamanaýı bıventrıkýlıarlyq kardıoyntalandyrǵyshtardyń kópshiligi osy quraldar retinde jumys isteı alady.\r\n\r\nJúrektiń qanmen qamtamasyz etilýin jaqsartýǵa baǵyttalǵan hırýrgııalyq emdeýge jatatyndar:\r\n\r\n* Angıoplastıka jáne stent ornatý\r\n* Júrektiń tamyrlaryn shýntırleý.\r\n \r\nDárilik preparattarmen nemese arnaıy kardıoyntalandyrǵyshpen emdeýge kelmeıtin júrektiń aýyr jetkiliksizdiginde jasandy sol qarynshany ornatý qajet bolýy múmkin. Jasandy qarynsha júrekke qandy júrekten barlyq organızmge aıdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAorta ishilik ballondy sorǵysh (nasos) almastyrýdy kútetin naýqastarda júrek qyzmetin qoldaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, ol júrek qyzmetiniń kenetten jáne aýyr tómendeýi damyǵan adamdarǵa kómektesedi. Bul sorǵysh (nasos) jińishke ballon túrinde, aıaqtaǵy arterııa arqyly ornatylady jáne joǵary qaraı júrekten shyǵatyn aortaǵa deıin jyljıdy.\r\n\r\nJúrek jetkiliksizdigin emdeý, negizinen, ómir saltyn ózgertý men dárilerdi durys qabyldaýǵa negizdelgenimen, hırýrgııalyq sharalar men operatsııalardyń mańyzy da zor.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nJalpy, JSJ bar naýqastarda aýrýdyń boljamy teris, biraq, naýqastar kóp jyl boıy ómir súre alady. JSJ bar naýqastarda kenetten bolatyn ólim-jitimniń qaýpi basqalarǵa qaraǵanda 3 ese joǵary. Sondyqtan, aýrýdy ýaqytyly anyqtap, sáıkes emdeýdi bastaý asa mańyzdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Júrektiń kameralarynyń keńeıýi (kardıomıopatııa);\r\n* Júrek yrǵaǵynyń buzylysy;\r\n* ınsýlt;\r\n* tromboembolııa (qantamyrynyń qan uıyndysymen (trombymen) jiti bitelýi);\r\n* kenetten bolatyn ólim-jitim.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nJSJ baıaý damıdy, kóptegen adamdar ony organızmniń qartaıýy retinde sanaıdy. Mundaı jaǵdaıda kópshilik naýqastar sońǵy sátke deıin dárigerge barýdy sozady. Ózińizde JSJ sımptomdary bolsa, jáne bir kúnde 1,5 kg salmaq qossańyz, nemese aptasyna 2,5 kg qossańyz, shuǵyl dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAsqynýdyń aldyn alý úshin naýqas kelesi usynystardy qadaǵalaýy tıis:\r\n\r\n* aýrýdyń belgilerin baqylaýdy júrgizińiz.\r\n* Arterıaldyq qysymnyń deńgeıiniń qalypty bolýyn qadaǵalańyz.\r\n* Organızmde suıyqtyq jınalýyn baqylaý úshin ózińizdiń salmaǵyńyzdy udaıy tekserińiz, deneńizde isiný aýmaqtary bolýyn tekserińiz. Qajet bolsa, salmaq tastańyz. Kúndelikti ólshený usynylady, kúndelikti tańerteń birdeı kıimmen, sondaı-aq, nesep shyǵarýdan keıin, biraq, tamaq isherdiń aldynda emes.\r\n* Sý úılesimin baqylańyz. Dáriger kúndelikti tutynatyn sýdyń mólsherin, ájethanaǵa barý jıiligin qadaǵalaýdy usynady. Qantamyrlarynda suıyqtyq kóp bolǵan saıyn organızmdi qanmen qamtamasyz etý úshin júrektiń soǵýy qıyndaıdy. Suıyqtyq ishýdi kúnine eki lıtrge deıin azaıtý júrektiń jumysyn jeńildetýge jáne júrek jetkiliksizdiginiń keıbir belgileriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n* Tuzdy tutynýdy shekteńiz. Tuz biz tutynatyn kóptegen ónimderde bolady. Eger tuzdy tutynýdy shekteseńiz, organızmde suıyqtyq azyraq jınalady, isiný azaıady, tynys alý jeńildeıdi.\r\n* Dárigerdiń nusqaýy boıynsha dárilerdi qabyldańyz. Dáriler júrek jumysynda, arterıaldyq qysymdy tómendetýde, organızmde suıyqtyq jınalýy úrdisiniń jáne aýrýdyń nasharlaýynyń aldyn alý úshin qajet. Júrek jetkiliksizdigine qarsy kóptegen preparattar zııandy gormondardyń shyǵarymyn azaıtý úshin qoldanylady.\r\n* Dárigerge jıi tekserilińiz. Dárigerge barý kezinde ol salaýatty ómir saltyn jalǵastyrýyńyzdy jáne jaǵdaıyńyzdyń nasharlmaýyn qadaǵalaıdy. Kóbinese, dáriger kúndelikti ólshený týraly aqparatty suraıdy, dárilerdi taǵaıyndaıdy. Mamanǵa barar aldynda suraqtaryńyzdy jazyp alyńyz. Suraq qoıyp, jaýap alýdan qoryqpańyz. Dárigerge ustamalar, dári qabyldaý týraly habarlańyz, múmkin shekteýler týraly surańyz. Basqa salanyń dárigeri taǵaıyndaǵan dárilerdi qabyldaýǵa bolatyndyǵy týraly dárigerińizden surańyz.\r\n \r\nJúrekti zaqymdaýdan qorǵaý úshin kelesiler qajet:\r\n\r\n* Temek shegýdi qoıý\r\n* Salaýatty salmaqty qoldaý\r\n* Arterıaldyq qysymdy, qandaǵy holesterın deńgeıin baqylaý\r\n* Udaıy sportpen shuǵyldaný\r\n* alkogol tutynbaý.\r\n \r\nKelesi medıtsınalyq preparattardy qabyldaýdan alshaq bolyńyz:\r\n\r\n* Nesteroıdtyq qabynýǵa qarsy preparattar\r\n* arıtmııaǵa qarsy keıbir preparattar\r\n* kaltsıılik kanaldardy tejeıtin preparattardyń kópshiligi\r\n* tuzdyń almastyrǵyshtary sekildi taǵamdyq qospalar\r\n* quramynda natrıı (tuz) bar antatsıdtik quraldar\r\n* isinýdi azaıtatyn quraldar. ','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1156,'','Júıeli qyzyl jegi','','','qz','s','',0,'',7678,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533640920,1565176920,1533641618,'Júıeli qyzyl jegi  (JQJ) aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady (tól ımmýndyq júıe qatelesip saý tinderge shabýyldaıdy). Sonyń saldarynan teri, býyn, búırek, mı sondaı-aq basqa da aǵzalar zaqymdanady.\r\nBul aýtoımmýndy aýrýdyń negizi áli tolyq ıgerilip  bolmady.\r\nJQJ erlerden qaraǵanda, áıelderde  jıi kezdesedi. Ol kez-kelgen jasta paıda bolýy múmkin, desede, 10 jas pen 50 jastaǵylar arasynda kóptep ushyrasyp jatady. Basqa násilderden qaraǵanda, azııalyqtar bul aýrýdan kóp zardap shegip jatady.\r\nJQJ keıbir dárilik preparattardy qoldanǵannan da týyndaıtyn kórrinedi.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Kómekshi toptar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nJúıeli qyzyl jegi (JQJ ) - qabynǵan sozylmaly aýrý.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__ \r\nJúıeli qyzyl jegi  (JQJ) aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady (tól ımmýndyq júıe qatelesip saý tinderge shabýyldaıdy). Sonyń saldarynan teri, býyn, búırek, mı sondaı-aq basqa da aǵzalar zaqymdanady.\r\nBul aýtoımmýndy aýrýdyń negizi áli tolyq ıgerilip  bolmady.\r\nJQJ erlerden qaraǵanda, áıelderde  jıi kezdesedi. Ol kez-kelgen jasta paıda bolýy múmkin, desede, 10 jas pen 50 jastaǵylar arasynda kóptep ushyrasyp jatady. Basqa násilderden qaraǵanda, azııalyqtar bul aýrýdan kóp zardap shegip jatady.\r\nJQJ keıbir dárilik preparattardy qoldanǵannan da týyndaıtyn kórrinedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nBul aýrýdyń sımptomdary ár adamda ár túrli bolady.  Keıbireýlerdiki joıylyp ketedi, keıbireýlerdiki qaıta paıda bolyp jatady. JQJ-men aýyratyn naýqastardyń barlyǵynda derlik býyndary aýyryp, isikter paıda bolady. Keıbireýlerde artrıt damıdy.  Býyn, qol saýsaqtary, bilek, tize jıi zaqymdanady.\r\nBasqa taralǵan sımptomdarǵa mynalar jatady:\r\n•	Keýde tereń dep  shyǵarǵanda aýyrady;\r\n•	Sharshaý;\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Kirpııazdaný, jalpy yńǵaısyzdyq;\r\n•	Shash túsý;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy oıyq jara;\r\n•	Kún sáýlesine shydamaý;\r\n•	JQJ-men aýyratyn naýqastardyń shamamen jartysynan kóbinde «kóbelek» tıptes bórtpe paıda bolady;\r\n•	Bórtpeler kóbinese betke, keńsiriktiń syrtqy terissine  shyǵady, sodan barlyq denege  taralady. Mundaı bórtpeler ádette kúnniń astynda uzaq júrgennen keıin paıda bolady;\r\n•	Lımfa túıinderi úlkeıip ketedi\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"392\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Júıeli qyzyl jegi sozylmaly, qabynbaly aýtoımmýndy buzylys, buǵan shaldyqqan  adamdardyń kóptegen  aǵzalar júıesi, terisi, býyndary, ishki aǵzalary zaqymdanady.\'\'\r\n\'\'Aýrý ótimi jeńil, aýyr, jáne ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaılarmen sıpattalady. \'\'\r\nBasqa sımptomdary aǵzanyń qaı bóligi zaqymdanǵanyna baılanysty bolady:\r\n•	Mı jáne júıke júıesi: bas aýrady, uıyma paıda bolady, tersheńdik paıda bolady, qaltyraýlar týyndap, kózdiń kórýi nasharlap, jalpy ózgerister paıda bolady.\r\n•	Asqazan-ishek joldary: asqazan aýyrady, júrek aıný men qusý paıda bolady.\r\n•	Júrek: júrektiń soǵý rıtmi buzylady.\r\n•	Ókpe: qandy qaqyryq shyǵyp, dem alý qıyndaıdy.\r\n•	Teri: teri sary tústenedi, saýsaqtardyń túsi ózgeredi (Reıno fenomeni)\r\nKeı adamdardy tek terilik sımptomdar mazalaıdy. Bul dıskoıdti qyzyl jegi dep atalady.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"393\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Dıskoıdti qyzyl jegi keýdege domalaq daq paıda bolýmen sıpattalady. Myna sýrette dıskoıdti qyzyl jeginiń terini tıpti zaqymdaǵan kórinisi úlkeıtilip berilgen. Daq aqshyl, kólemdi bolyp keledi eken. Eki qońyrqaı daq  - bul bıopsııadan qalǵan belgi, ol aýrý belgisi bolyp tabylmaıdy.\'\'\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nJúıelik qyzyl jegi aýrýyn anyqtaý úshin kem degende aýrýdyń  11 belgisiniń 4-i bar bolýy kerek.\r\nDáriger sizdi tekserýden ótkizip, stetoskop arqyly keýdeńizdi tyńdaıdy. Tyńdaý barysynda basqasha dybystardyń shyǵýyn anyqtaýy múmkin, bul shý perıkardtyń qyrylýy (júrektiń syrtqy qabyǵy) nemese pleverdiń qyrylýyn (ókpeniń syrtqy qabyǵy) bildirýi múmkin. Sonymen qatar, dáriger júıke júıeniń de qyzmetterin tekseredi.\r\nJKJ-ny anyqtaýǵa arnalǵan tekserýler: \r\n•	Antıdeneni anyqtaýǵa arnalǵan, onyń ishinde antınýklearly taldaý \r\n•	Jalpy qan taldamasy \r\n•	Ókpe múshelerin rentgenge túsirý\r\n•	Búırek bıopsııasy\r\n•	Nesepti taldaý\r\nÓz densaýlyǵyńyzdyń jaǵdaıyn jaqsyraq bilýińiz úshin, qosymsha mynadaı tekserýlerden ótseńiz bolady:\r\n•	Tıreoglobýlın antıdenesin anyqtaý\r\n•	Antıtıreoıdti mıkrosomal antıdenesi\r\n•	Komplement komponentteri (S3 jáne S4)\r\n•	Tikeleý Kýmbs synamasy\r\n•	Krıoglobýlınder\r\n•	Erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵy\r\n•	Búırektiń fýnktsıonaldy qyzmetin anyqtaý\r\n•	Baýyr fýnktsııasyn anyqtaıtyn qan taldamalaryn jasaý\r\n•	Revmatoıd belgilerin anyqtaý\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__ \r\nJKJ emdelmeıtin aýrýlar qataryna jatady. Terapııanyń maqsaty belgilerdi qadaǵalap bolyp tabylady. Ókpege, búırekke jáne basqa aǵzalarǵa áser etken aýyr belgiler bolǵan jaǵdaıda, mamandandyrylǵan dárigerlerde em alý qajet.\r\nAýrýdyń jeńil túrin emdeýge bolady:\r\n•	Steroıdti emes qabynýǵa qarsy preparattarmen, mysaly, ıbýprofenmen (býyn sındromy jáne plevrıt bolǵanda)\r\n•	Kortıkosteroıdti  kremder paıdalaný (teri bórtpeleri bolǵan jaǵdaıda)\r\n•	Malıarıge qarsy dári –dármektermen (gıdroksıhlorohın) jáne kortıkosteroıdterdiń az mólsherimen (teri sındromy kezinde jáne artrıtte)\r\n\r\nAýyr jaǵdaıdaǵy JKJ belgilerindegi em qabyldaý túrleri:\r\n•	Immýn jaýptaryn basatyn preparattar nemese  kortıkosteroıdtediń joǵary dozasyn qabyldaý\r\n•	Tsıtotoksıtti preparattar (jasýshalardyń ósýin tejeıtin dári- dármekter). Bul preparattardy kortıkosteroıdtterdiń áseri bolmaǵan jaǵdaıda nemese olardy qabyldaýdy doǵarǵanda aýrýdyń asqynatyn bolsa, taǵaıyndaıdy. preparattardyń janama áserleri myqty bolady, sondyqtan bul preparattardy qabyldaý barysynda óz jaǵdaıyńyzdy muqııat qadaǵalaýyńyz qajet.\r\nEger sizde JKJ bolsa, sizge qajet:\r\n•	Kúnge shyqqanda, kúnnen qorǵaıtyn kıim, kózildirik jáne kúnnen qorǵaıtyn  krem paıdalanýyńyz qajet.\r\n•	Kordıologqa qaralyp, aldyn alatyn emdik kýrstarynan ótý\r\n•	Immýnızatsııaǵa muqııat bolyńyz, qanshalyqty qajet ekenin bilip turyńyz.\r\n•	Osteoporozǵa (súıekterdiń jińishkerýi) test synaqtarynan ótý\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qoldaý toptary__\r\nBul aýrýmen baılanysty emotsıonaldy máseleler kezinde konsýltatsııa men qoldaý toptary  kómektesýi múmkin.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nSońǵy jyldary JKJ aýrýyna shaldyqqan adamdardyń jaǵdaıy jaqsarǵan. Kóptegen naýqastarda JKJ jeńil túrde áser etýde. Naýqastardyń jaǵdaılary aýrýdyń qanshalyqty deńgeıde ekenine baılanysty ózgeredi.\r\nÁdetinshe, aýrý alǵashqy jyldary órshı túsedi:\r\n•	Dıagnoz qoıylǵan birinshi jyldar\r\n•	40 jasqa deıingi adamdarda\r\nJKJ ǵa shaldyqqan kóptegen áıelder bala kóterip, saý balany dúnıege ákeledi. Qajetti em qabyldap, júregimen búıreginde esh másele týyndamaǵan áıelderdiń  jaǵdaıyn jaqsy dep boljaýǵa múmkindik bar. Degenmen, JKJ antıdenesi bar bolsa, túsik tastaýdyń qaýpin arttyrady.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nJKJ bar keıbir adamdardyń búırek jasýshalarynda anomaldi zattar jınalýy múmkin. Budan qyzyl jegi nefrıti týyndaıdy. Mundaı naýqas jandarda búırek jetkiliksizdigi oryn alady jáne dıalız nemese búırek aýystyrý operatsııasyn jasaý kerek bolady.\r\nJKJ aǵzalardyń buzylýlaryna ákep soqtyrady, olardyń qataryna:\r\n•	Ókpede nemese aıaq tamyrlaryndaǵy trombolardyń paıda bolýy \r\n•	Erıtrotsıtterdiń buzylýy (gemolıtıkaly anemııa) nemese sozylmaly aýrý anemııasy\r\n•	Júrek aınalasynda suıyqtyqtyń jınalýy (perıkardıt) nemese júrek bulshyqetteriniń qabynýy (mıokardıt)\r\n•	Ókpe aınalasyna suıyqtyqtyń jınalýy jáne ókpe jasýshalarynyń zaqymdalýy\r\n•	Júktilik kezindegi asqynýlar, sondaı -aq túsik tasstaý qaýpi\r\n•	Insýlt\r\n•	Qan quramyndaǵy trombotsıtter sanynyń  azaıýy\r\n•	Qan tamyrlarynyń qabynýy\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nJKJ belgileri baıqalǵan jaǵdaıda.  Sondaı-aq aýrýdyń jańa belgileri paıda bolǵan jaǵdaıda\r\n\r\n__Sınonımderi:__ \r\n\r\nTaralǵan qyzyl jegi; JKJ; Qyzyl jegi; Dıskoıdti qyzyl jegi\r\n\r\nDerekkóz: AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000435.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\njúıelik qyzyl jegi\r\naýtoımmýndi aýrýlar\r\nbýyndar\r\nbúırek\r\nmı\r\n\r\n','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1157,'','Jynystyq gerpes','','','qz','s','',0,'',8066,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533641580,1565177580,1533641970,'Gerpes – aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralardy týyndatatyn vırýstar tobynyń ataýy. Gerpestiń túrleriniń biri (qarapaıym gerpes vırýsy nemese QGV) aýyz mańaıyndaǵy gerpesti (ushyq) jáne jynystyq gerpesti (jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy) týyndatýǵa qabiletti. Qursaý gerpesi – jelsheshekti jáne qursaý temiretkini týyndatatyn gerpestiń bir túri.\r\n\r\nGerpes vırýsy álemdegi mıllıondaǵan adamda bar. Aýrýdyń ýshyǵýynan keıin basylatyn kezeńi bolady. Aýrýdyń ýshyǵýy kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný nemese jynystyq qatynasqa túspeý arqyly naýqas seriktesin juqpalanýdan saqtaıdy. Bul jóninde dárigermen keńesý shart.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Gerpes degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri jáne qaýip faktorlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Gerpes degenimiz ne?__\r\n\r\nGerpes – aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralardy týyndatatyn vırýstar tobynyń ataýy. Gerpestiń túrleriniń biri (qarapaıym gerpes vırýsy nemese QGV) aýyz mańaıyndaǵy gerpesti (ushyq) jáne jynystyq gerpesti (jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy) týyndatýǵa qabiletti. Qursaý gerpesi – jelsheshekti jáne qursaý temiretkini týyndatatyn gerpestiń bir túri.\r\n\r\nGerpes vırýsy álemdegi mıllıondaǵan adamda bar. Aýrýdyń ýshyǵýynan keıin basylatyn kezeńi bolady. Aýrýdyń ýshyǵýy kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný nemese jynystyq qatynasqa túspeý arqyly naýqas seriktesin juqpalanýdan saqtaıdy. Bul jóninde dárigermen keńesý shart.\r\n\r\nÓmir saltyna qatysty keńester:\r\n\r\n* Dárigermen keńesińiz, eger gerpeske kúmánińiz bolsa.\r\n* Jalǵyz sizde ǵana emes, álemde mıllıondaǵan adamda gerpes baryn bilińiz\r\n* Salaýatty ómir saltyn ustanyp, kúızelisti shekteńiz\r\n* Oıyq jaralardy ustamańyz\r\n* Jynystyq qatynastaǵy seriktesińizge gerpes bar ekendigin aıtyńyz, prezervatıv qoldanyńyz.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n__Jynystyq gerpestiń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nSımptomdaryna kiretinder: jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy aýyrsynatyn oıyq jaralardyń, qyshýdyń, aýyrsynatyn nesep júrýiniń, qynaptan bólindilerdiń jáne shaptyń aýmaǵyndaǵy aýyrsynatyn túıinderdiń paıda bolýy.  Alǵashqy ýshyǵýy kezinde (alǵashqy gerpes) keıbir naýqastarda tumaý tárizdi sımptomdar: denedegi aýyrsyný, qyzba jáne bastyń aýyrsynýy bolady. Gerpeske shaldyqqan adamdardyń kópshiliginde ózine tán sımptomdarymen aýrýdyń asqynýy bolyp turady. Keıbir áıelderde gerpestik bóritkender jatyrdyń moınynda ǵana bolady. Bul jaǵdaıda sımptomdary az nemese bolmaýy múmkin.\r\n\r\n__Juqqannan keıin ne bolady? __\r\n\r\nGerpes vırýsyn juqtyrýdan keıin aýrý birneshe kezeńde ótedi. Olardyń sıpattamalary tómende keltirilgen.\r\n\r\n__Alǵashqy kezeńi__ \r\n\r\nBul kezeń juqtyrǵannan keıin 2 - 8 kúnnen keıin bastalady, biraq, keıde bul kóbirek ýaqytty alýy múmkin. Ádette, ınfektsııanyń órshýinde azdaǵan aýyrsynatyn kópirshikter toby paıda bolady. Kópirshikterdegi suıyqtyq móldir nemese bulyńǵyr bolady. Kópirshikterdiń astyndaǵy aýmaq ádette, qyzyl bolady. Kópirshikter ońaı jarylady, sondyqtan, ashyq oıyq jaralarǵa tez aınalady. Naýqas kópirshik kezeńin baıqamaýy múmkin.\r\n\r\nJynystyq múshelerdiń aýmaǵynda aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralar paıda bolýynda nesep júrýi kezinde aýyrsyný bolady. Bul joǵary temperatýramen, jalpy ózin nashar sezinýmen, nemese basqa tumaý sekildi sımptomdarmen qosarlanady.\r\n\r\nKeıde aýrý sımptomsyz ótedi, keıbir naýqastar ózderiniń juqpalanǵandyǵyn bilmeıdi.\r\n\r\n__Jasyryn kezeńi__ \r\n\r\nBul kezeńde kópirshikter, oıyq jaralar nemese basqa sımpomdar bolmaıdy. Bul kezde vırýs teriden omyrtqany qorshaıtyn nervterge ótedi.\r\n\r\n__Órshý kezeńi__\r\n\r\nBul kezeńde vırýs nerv jalǵamdarynda kóbeıe bastaıdy. Eger zaqymdanǵan nerv jalǵamdary organızmniń suıyqtyqpen (silemeı, sháýet, qynap bólindisi) janasatyn aýmaǵynda bolsa, vırýs olarǵa túsedi. Bul kezeń sımptomsyz ótedi, biraq, bul kezde vırýstyń taralýy júredi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri jáne qaýip faktorlary__\r\n\r\n__Jynystyq gerpes qalaı taralady?__\r\n\r\nJynystyq gerpes ádette, jynystyq qatynas kezinde, onyń ishinde, juqpaly adammen aýyz arqyly qatynasty qosa, adamnan adamǵa beriledi. Vırýs organızmge zaqymdanǵan teri nemese aýyzdyń silemeı qabaty, nesep shyǵarý jolarynyń sańylaýy, jatyrdyń moıny nemese aınalshyq sańylaýy arqyly ótýi múmkin. Gerpes ınfektsııanyń órshýinde kópirshikter nemese oıyq jaralar bolǵanda jeńil taraıdy. Biraq, keıde ınfektsııa kórinetin sımptomdarsyz da taralady. Gerpes vırýsy organızmde aýysyp turady, mysaly, jynystyq músheden saýsaqqa, kózge nemese deneniń basqa bóligine.\r\n\r\n__Júkti áıel gerpes vırýsyn óziniń qursaǵyndaǵy nárestege beredi me?__\r\n\r\nIá. Júkti áıel dárigerge ózinde jynystyq gerpes bar ekendigin nemese gerpes bar adammen jynystyq qatynasta bolǵandyǵyn aıtýy qajet. Gerpes bar analardan týǵan sábıler bosaný kezinde ınfektsııany juqtyrady. Jańa týǵan sábılerde gerpes mıdyń zaqymdanýyna, soqyrlyqqa, ólim-jitimge deıin ushyratýy múmkin. \r\n\r\nSábı jatyrdyń ishinde qorǵanysta. Biraq, bosaný joldary arqyly ótkende juqpalanýy múmkin. Eger sizde gerpes bolsa, nemese osy vırýs bar adammen jynystyq qatynasta bolsańyz, sondaı-aq, bosaný kezinde aýrýdyń sımptomdary bolsa, dáriger kesar tiligin jasaýǵa sheshim qabyldaýy múmkin, sebebi, sábı gerpespen juqpalanǵan áıeldiń bosaný joldary arqyly ótpeýi qajet.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\n__Ózimde gerpes bar ekendigin boljasam, ne isteýim qajet?__ \r\n\r\nTezirek dárigerge baryńyz. Gerpesti oıyq jaralarǵa qarap anyqtaý ońaı. Emdeýdi bastap, aýyrsynýdy azaıta alasyz.\r\n\r\n__Gerpesten aıyǵýǵa bolady ma?__\r\n\r\nJoq, biraq dáriler jaǵdaıdy jaqsartady. Atsıklovır sekildi dárilik preparattar gerpes kezinde jaralardyń jazylýyna, aýyrsynýdyń azaıýyna yqpal etedi. Atsıklovırdiń tabletkadaǵy túri alǵashqy nemese qaıtalanǵan gerpesti emdeýge arnalǵan. Sondaı-aq, preparat aýrýdyń qaıtalaný sanyn azaıtýǵa qabiletti. Atsıklovır, sondaı-aq, jaqpa maı túrinde shyǵarylady, ony  aýrýdyń bastapqy kezeńinde nemese qaıtalanýy kezinde oıyq jaralarǵa jaǵýǵa bolady.\r\n\r\nFamtsıklovır jáne valatsıklovır qaıtalanatyn jynystyq gerpesti emdeý jáne qaıtalanýdyń aldyn alý úshin qoldanylady.\r\n\r\n__Aýyrsynýdy basý úshin keńester__\r\n\r\n* Aspırın, atsetamınofen nemese ıbýprofen qabyldańyz.\r\n* Aýyrsynatyn jerge sál jyly nemese salqyn salfetka basyńyz. Jyly (ystyq emes) vanna qabyldańyz (nesep júrýinde áıel vannada nesep shyǵarýyna bolady, bul nesepti ezip, oıyq jarany kúıdirmeıdi).\r\n* Zaqymdanǵan jerdi qurǵaq jáne taza ustaý qajet.\r\n* Maqta matadan ish kıim kıińiz.\r\n* Bos, qyspaıtyn kıim kıińiz.\r\n\r\n__Mende gerpes bolsa, jáne júkti bolýdy josparlasam, ne isteýim qajet?__\r\n\r\nEger sizde jynystyq gerpes bolsa, jáne júktilikti josparlasańyz, nemese júkti bolsańyz, bul týraly dárigerge habarlaý qajet. Ol júktilik kezinde jáne bosaný aldynda aýrýdyń órshýi bolmas úshin vırýsqa qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Jynystyq gerpes ınfektsııasy bosaný kezinde órshise, dáriger kesar tiligin jasaıdy, bul kezde gerpes vırýsynyń sábıge berilý qaýpi azǵantaı.\r\n\r\n__Júktilik kezinde gerpesti juqtyrsam, ne isteýim qajet?__\r\n\r\nEger jynystyq gerpestiń alǵashqy órshýi júktilik kezinde bolsa, dárigerge aıtýyńyz qajet. Dáriger vırýsqa qarsy dárilerdi usynady. Sábıdiń gerpes vırýsyn juqtyrý qaýpi aýrý bosaný aldynda órshise, edáýir joǵary bolady.\r\n\r\nJúktilik kezinde gerpesti juqtyrmaý mańyzdy. Eger seriktesińizde gerpes bolsa, al sizde bolmasa, jynystyq qatynas kezinde prezervatıv qoldanyńyz. Osy ýaqytta gerpestiń órshýi bolmasa da, seriktesińiz sizge ınfektsııany berýi múmkin. Oıyq jara jazylǵanǵa deıin jynystyq qatynastan alshaq bolyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Asqynýlary__\r\n\r\nKóptegen adamdarda gerpestiń alǵashqy órshýinen keıin kópirshikter men oıyq jaralar qaıtadan paıda bolýy múmkin. Bul aýrýdyń qaıtalanýy. Ádette, bul kezde aýrýdyń sımptomdary alǵashqydaı aıqyn bolmaıdy.  Kúızelis, nashar seziný, sharshaý, kúnniń kózinde bolý nemese etekkir aınalymy aýrýdyń qaıtalanýyna beıim etedi. Keıde adam aýrýdyń órshýiniń jaqyndaýyn sezinedi: alǵashqyda kópirshikter men oıyq jaralar bolǵan jerde qyshý, shanshý nemese aýyrsyný sezilýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\n__Gerpes vırýsyn taralmaıtyndaı, jynystyq qatynas úshin qaýipsiz ýaqyt bar ma?__\r\n\r\nTolyq qaýipsiz deıtin ýaqyt joq, ony bilý qıyn. Siz jynystyq seriktesińizge ózińizde gerpes bar ekendigi týraly aıtýyńyz shart. Oıyq jaralar bolsa, qatynasqa túspeý qajet. Oıyq jaralar kezinde gerpes bir adamnan basqaǵa jeńil beriledi.  Onyń taǵy bir sebebi, oıyq jara kezinde JITS (SPID) týyndatatyn, adamnyń ımmýnıtet tapshylyǵy (AIT- VICh) vırýsyn jeńil juqtyrýǵa bolady. Ár jynystyq qatynasta prezervatıv qoldanýyńyz qajet. Biraq, olar búkil zaqymdanǵan aýmaqty qamtyǵan kezde ǵana gerpestiń taralý qaýpin azaıtady. ','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1158,'','Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar','','','qz','s','',0,'',1187,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533641940,1565177940,1533642106,'Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) – juqpalanǵan adammen jynystyq qatynasta juǵatyn aýrýlar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) – juqpalanǵan adammen jynystyq qatynasta juǵatyn aýrýlar.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJJBI  qozdyrǵyshtary bakterııalar, parazıtter jáne vırýstar. JJBI 20 asatyn túri bar. Olardyń keıbirin atasaq:\r\n\r\n* Hlamıdıoz\r\n* Gonoreıa\r\n* Jynystyq (genıtaldyq) gerpes\r\n* AITV/JITS (VICh/SPID)\r\n* APV (adamnyń pappıloma vırýsy)\r\n* Sıfılıs (merez)\r\n* Trıhomonıaz\r\n \r\nKóptegen JJBI erlerde de, áıelderde de bolady. Biraq, densaýlyqqa qatysty kúrdeli máseleler kóbinese, áıelderde oryn alady. Eger júkti áıelde JJBI bolsa, bul sábıdiń densaýlyǵynda máseleler ákelýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\nEmdeý\r\nEger JJBI qozdyrǵyshy bakterııa nemese parazıt bolsa, dáriger antıbıotık nemese basqa dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy. Eger ınfektsııa vırýstan bolsa, ol emdep, jazýǵa kelmeıdi. Keıde dárilik preparattar aýrýdyń barysyn baqylaýǵa múmkindik beredi. Lateksti prezervatıvterdi durys qoldaný JJBI juqtyrý nemese taralý qaýpin edáýir azaıtady, biraq, tolyǵymen joımaıdy.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1159,'','Melanoma','','','qz','s','',0,'',3782,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533642060,1565178060,1533642298,'__Melanoma__ – qaterli teri isigi. Ol  (kózdiń ishki torlary, mı, shyryshty qabyrshyqtar) sekildi melanotsıtterden damıdy. Bul aýrý kóbinese (ıaǵnı 70%) bastapqyda kishigirim, zalalsyz meń sııaqty paıda bolady.\r\nBul isik áıelderde de, erlerde de kezdesedi, aıta keterligi, áıelderde 1,5-2 ese jıirek ushyrasady. Osy ýaqytqa deıin naýqastardyń ortasha jas mólsheri 45 jas bolatyn, keıingi jyldary qaýipti melanoma 15-25 jas aralyǵyndary jas óspirimderdi de mazalap júr.\r\nMelanoma – basqa qaterli isikterdenden de qaýipti. Ol birneshe qabat terini jaı oǵyndaı jaryp shyǵady. Sól tamyrlary jáne qan júretin tamyrlar arqyly basqa aǵzalarǵa (ókpe, mı , baýyr) taralyp, ondaǵy jumys júıesin buzady. Ári ol qaı jerge ornyqsa sol jer onyń keseldi ornyna aınalady (metastazdar). Aǵzalardyń qyzmet etý júıesiniń buzylýy, ári olardyń isikpen zaqymdanýynyń nátıjesi qaıǵyly jaǵdaıǵa alyp barady. Sondyqtan melanomany qansha múmkin bolsa, sonsha tez arada aldyn alý qajet. Barlyq jerińizde paıda bolǵan qal-meńderińizdi teksertińiz. Eger qandaı da bir meń baıqalsa, alda-jalda tez óse bastasa, syrtqy formasyn tez ózgertse, túr-túske boıalyp, asqynyp, aýyra bastasa mindetti túrde, tez arada onkolog mamanǵa qaralyńyz. Bul jáı ǵana meń emes, naǵyz melanomanyń ózi bolýy múmkin\r\n','__Melanoma__ – qaterli teri isigi. Ol  (kózdiń ishki torlary, mı, shyryshty qabyrshyqtar) sekildi melanotsıtterden damıdy. Bul aýrý kóbinese (ıaǵnı 70%) bastapqyda kishigirim, zalalsyz meń sııaqty paıda bolady.\r\nBul isik áıelderde de, erlerde de kezdesedi, aıta keterligi, áıelderde 1,5-2 ese jıirek ushyrasady. Osy ýaqytqa deıin naýqastardyń ortasha jas mólsheri 45 jas bolatyn, keıingi jyldary qaýipti melanoma 15-25 jas aralyǵyndary jas óspirimderdi de mazalap júr.\r\n\r\nMelanoma – basqa qaterli isikterdenden de qaýipti. Ol birneshe qabat terini jaı oǵyndaı jaryp shyǵady. Sól tamyrlary jáne qan júretin tamyrlar arqyly basqa aǵzalarǵa (ókpe, mı , baýyr) taralyp, ondaǵy jumys júıesin buzady. Ári ol qaı jerge ornyqsa sol jer onyń keseldi ornyna aınalady (metastazdar). Aǵzalardyń qyzmet etý júıesiniń buzylýy, ári olardyń isikpen zaqymdanýynyń nátıjesi qaıǵyly jaǵdaıǵa alyp barady. Sondyqtan melanomany qansha múmkin bolsa, sonsha tez arada aldyn alý qajet. Barlyq jerińizde paıda bolǵan qal-meńderińizdi teksertińiz. Eger qandaı da bir meń baıqalsa, alda-jalda tez óse bastasa, syrtqy formasyn tez ózgertse, túr-túske boıalyp, asqynyp, aýyra bastasa mindetti túrde, tez arada onkolog mamanǵa qaralyńyz. Bul jáı ǵana meń emes, naǵyz melanomanyń ózi bolýy múmkin\r\n\r\n\'\'__Melanomanyń emdelýi.__\'\'\r\n\'\'I saty.\'\' Melanomany hırýrgııalyq jolmen emdeý úshin onyń aınalasyndaǵy saý terini tilgileıdi. Bul amal melanomanyń odan saıyn tereńdep, saý terilerge, ıaǵnı basqa jerlerdi zaqymdaýynyń aldyn alady. Al burynǵysha jaqyn ornalasqan melonamalardyń lımfa túıinderin alyp tastaý, melanomanyń birinshi satysyndaǵy naýqastardyń ómirsheńdigin uzartyp jatqan joq.\r\n\'\'II saty.\'\' Búlinbegen lımfa túıinderiniń kúshi kete bastaǵany baıqalsa, (isikke jaqyn ornalasqandaryn) olardyń bireýine qajetti bıopsııany oryndaý qajet. Al sodan keıin qalǵan zaqymdanǵan lımfa túıinderdiń barlyǵyn joıý kerek.\r\nMelanomanyń osy satysynda qosymsha emdeý túrlerin aıta keteıik. Mysaly, alfa-ınterferon nemese basqa da dári-dármektermen aýrýdyń qaıta oralý yqtımaldyǵyn boldyrmaýǵa bolady.\r\n\'\'III saty.\'\' Bul satyda bastapqy tilingen isikten basqa, oǵan jaqyn ornalasqan lımfa túıinderdiń barlyǵy joıylady. Biraq bir qatar jaǵdaıda ınterferonmen jasalǵan ımmýnoterapııanyń saldarynan melanomanyń qaıta paıda bolý qaýipi de seıile qoımaıdy.\r\nEger de aýrýdyń boıynda birneshe melanoma baıqalsa, onda olardy túgeldeı joıý kerek. Múmkin bolmaǵanyna qaramastan oǵan BTsJ nemese ınterferon vaktsınalaryn qabyldaýdy taǵaıyndaý qajet, bul isiktiń jalma-jan qaıta órship ketpeýi úshin. Osy sanattaǵy naýqastardy ońtaıly emdeý  osy ýaqytqa deıin ázirlendi. Zaqymdanǵan jerlerge sáýlelik terapııa qoldanylýy múmkin, sondaı-aq, hımıoterapııa nemese ımmýnoterapııa, ári bul ádisterdi biriktirýge bolady.\r\n\'\'IV saty.\'\' Melanomanyń bul satysynda naýqastardy tolyq emdeý múmkin emes. Jaǵymsyzdyq týdyratyn  belgilerdi, iri isik túıinderin operatsııa kómegi arqyly ketirýge bolady. Keıde ishki organdardan metastazylar joıylady, alaıda, bul olardyń ornalasýy men kórsetken belgilerine baılanysty. Birqatar naýqastarǵa pallıatıvtik (ýaqytsha jeńildetý) maqsatynda sáýlelik jáne hımıoterapııa qoldanady.\r\n\r\n__Hımıoterapııa __melanomanyń  IV satysyndaǵy naýqastarǵa óte shekteýli túrde ǵana kómektesedi. Hımıoterapııa qaterli isiktiń órship ketýin tek qysqartýy múmkin, biraq bul áser keıde qysqa merzimge sozylady, ádette, 3-6 aı.\r\n__Immýnoterapııa__ ınterferon nemese ınterleıkına-2 qoldana otyryp, osyndaı satydaǵy keıbir naýqastardyń ómirin uzarta alady. Keıbir dárigerler hımıoterapııany ımmýnoterapııamen ushtastyra otyryp qoldanýdy usynady.  \r\nBoljamdar boıynsha ókinishke qaraı, melanomanyń IV satysyndaǵy naýqastardyń  keıbireýleri emdelgennen keıin de birneshe jyl ǵana ómir súrýi múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nisik \r\nteri \r\nmeńi \r\nmetastazdar \r\nhımıoterapııa \r\nımmýnoterapııa\r\n','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1160,'','Metall dámi aýyzda (Dısgevzııa)','','','qz','s','',0,'',1081,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706260,1565242260,1533706315,'Aýyzda nemese tiste metall dáminiń sezilýi ınfektsııanyń áserinen bolýy múmkin, teriniń jaǵdaıy, aýyz qýysynyń shyryshty qabyqtaryna áser etedi, sol sııaqty qyzyl jazyq temiretki nemese basqa da problemalar sııaqty Kron Aýrýy.\r\n\r\nMetall dámi aýyzdaǵy bar zattarmen de sezilýi múmkin. Medıtsınalyq shaınalatyn aýyz arqyly qabyldaıtyn dári-dármekter, tildiń ushynda ýaqytsha metall dámin týdyrýy múmkin. Metall elementteri bar, mysaly, flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıdter, allopýrınol sııaqty basqa da preparattardy aýyz qýysy arqyly slekeı sekretsııasymen nemese tikeleı qanǵa engen kezde metall dámi sezilýi múmkin.\r\n\r\n ','Aýyzda nemese tiste metall dáminiń sezilýi ınfektsııanyń áserinen bolýy múmkin, teriniń jaǵdaıy, aýyz qýysynyń shyryshty qabyqtaryna áser etedi, sol sııaqty qyzyl jazyq temiretki nemese basqa da problemalar sııaqty Kron Aýrýy.\r\n\r\nMetall dámi aýyzdaǵy bar zattarmen de sezilýi múmkin. Medıtsınalyq shaınalatyn aýyz arqyly qabyldaıtyn dári-dármekter, tildiń ushynda ýaqytsha metall dámin týdyrýy múmkin. Metall elementteri bar, mysaly, flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıdter, allopýrınol sııaqty basqa da preparattardy aýyz qýysy arqyly slekeı sekretsııasymen nemese tikeleı qanǵa engen kezde metall dámi sezilýi múmkin.\r\n\r\nEger siz aýyzdaǵy metall dámin, iship júrgen dári-dármekten kúdiktenseńiz, onda sol dárini sizge jazyp bergen dárigerge habarlasyp ol dárini ári qaraı qoldanǵan nemese aýystyrǵandy surastyrǵan jón. Taǵaıyndaý kerek bolmaýy múmkin. Dári-dármekti retseptsiz qabyldap júrseńiz, ol dárini ári qaraı qabyldaýdy toqtatyńyz. Eger siz ol dárilerdi ári qaraı qabyldaý kerek dep oılasańyz, emdeýshi dárigerińizge habarlasańyz.\r\n\r\n \r\nAýdarǵan: Aıtmuqaev Ernur','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1161,'','Kóptegen mıeloma','','','qz','s','',0,'',1389,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706320,1565242320,1533706377,'Kóptegen mıeloma (plazmatıkalyq jasýshalardaǵy isik) – bul obyr (rak) aýrýynyń sırek kezdesetin túri. Mı qabyqshalaryndaǵy aq qan túıirshikteriniń (plazmatıkalyq jasýshalardyń) kóbeıip ketkendiginen bolatyn aýrý. Obyr (rak) jasýshalary qan jasýshalaryn syǵyp shyǵaryp, sonyń saldarynan qandaǵy qyzyl túıirshikterdiń tómendeýine ákelip soǵady (anemııa).','Kóptegen mıeloma (plazmatıkalyq jasýshalardaǵy isik) – bul obyr (rak) aýrýynyń sırek kezdesetin túri. Mı qabyqshalaryndaǵy aq qan túıirshikteriniń (plazmatıkalyq jasýshalardyń) kóbeıip ketkendiginen bolatyn aýrý. Obyr (rak) jasýshalary qan jasýshalaryn syǵyp shyǵaryp, sonyń saldarynan qandaǵy qyzyl túıirshikterdiń tómendeýine ákelip soǵady (anemııa).\r\nPlazmatıkalyq jasýshalardyń kóbeıýi antıdenelerdiń sanyn arttyrady. Sondaı-aq plazmatıkalyq deneler súıektiń mújilýine sebepker bolady. Plazmatıkalyq jasýshalar súıekke shoǵyrlanyp alyp, plazmatsıtoma dep atalatyn shaǵyn issikke ulasyp ketýi de yqtımal.\r\nMıelomanyń eń kóp kezdesetin sımptomdary mynalar: salmaq joǵaltý, álsireý, sharshaý, súıekterdiń syrqyraýy, ókpeniń qabynýy, tyryssqaqtyq, búırek aýrýy. Eger aýrý omyrtqany zaqymdasa, onda ol búlinedi, julyndy janshyp ótedi.\r\nMıelomanyń naqty sebepteri áli tabylmady. Ázirge tekserýlerdiń nátıjesinde ol áıelderden qaraǵande 40-70 jas aralyǵyndaǵy erlerde kóp kezdesýde. 40 jasqa deıingilerde bul aýrý sırek kezdesedi.\r\nMıelomanyń kóbeıýin hımıoterapııanyń kómegimen emdeıdi, sebebi, anomaldy plazmatıkalyq jasýshalardyń sany sonda ǵana qysqarady. Al aýrýdy basý úshin antıbıotıkterdi, syrqyraǵandy toqtatý úshin basqa da dári-dármekterdi paıdalansa bolady. Súıek massalary zaqymdanǵan bolsa rentgenoterapııaǵa túsi kerek\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nobyr\r\naryqtaý\r\nálsizdik\r\n hımıoterapııa \r\nsúıek kemigi \r\nanemııa\r\n','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1162,'','Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy ','','','qz','s','',0,'',1055,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706380,1565242380,1533706461,'Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy – bul mıdyń qan aınalym aımaǵynyń ýaqytsha buzylýy degen sóz. Ol jaqyn arada ustama (prıstýp)  berýdiń belgisi bolýy da ǵajap emes. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń buzylý saldarynan,  qan qysymy tómendep,  júrektiń soǵý yrǵaǵy da ózgerip, arterııada uıyma paıda bolady. \r\n','Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy – bul mıdyń qan aınalym aımaǵynyń ýaqytsha buzylýy degen sóz. Ol jaqyn arada ustama (prıstýp)  berýdiń belgisi bolýy da ǵajap emes. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń buzylý saldarynan,  qan qysymy tómendep,  júrektiń soǵý yrǵaǵy da ózgerip, arterııada uıyma paıda bolady. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń sımptomdary,  ustamanyń (prıstýp) sımptomdaryna uqsas. Olar mynalar:\r\n•	Kórý nasharlaıdy;\r\n•	Til kúrmelip, durys sóıleı almaıdy;\r\n•	Esten tanady;\r\n•	Talyp qalady;\r\n•	Bas aınalady;\r\n•	Álsizdik paıda bolyp,  deneniń bir jaǵy uıyp qala beredi.\r\nMı qan aınalymynyń ıshemıkalyq ótkinshi buzylýdyń talýdan aıyrmashylyǵy uzaq ýaqyttyq sımptomdardy týǵyzbaıdy. Ádette,  10-20 mınýtqa sozylady,  ary ketse 24 saǵatqa deıin jalǵasýy múmkin.\r\nMı qan aınalymynyń ıshemıkalyq ótkinshi buzylýy qaýipti talma aýrýynyń bastamasy bolyp esepteledi. \r\nMı qan aınalymynyń buzylýy jaıynda myna siltemeden keńirek oqysańyz bolady:  http://www.zdrav.kz/node/9486\r\n\r\n__Tegter:__  \r\nınsýlt \r\nqan uıyǵy  \r\nbas aınalý \r\nálsizdik \r\ntalý \r\nqan azdyq\r\n','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1163,'','Bulshyq et álsizdigi','','','qz','s','',0,'',889,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706440,1565242440,1533706712,'Siz qalypty dıapazondy qozǵalys qabiletińiz saqtalyp tursa da, ishteı aýyrsynyp, bulshyq et álsizdigin sezine alasyz ba? Bul jaǵdaı bulshyq et álsizdigin bildiredi. Ol kezde siz tym shıryǵyp turssańyz da mazasyzdanbaısyz, jáne sizdiń qozǵalys qabiletińiz qalypty bolyp turady,sondaı-aq  áli de belsendi qozǵalystar jasaı beresiz.','Siz qalypty dıapazondy qozǵalys qabiletińiz saqtalyp tursa da, ishteı aýyrsynyp, bulshyq et álsizdigin sezine alasyz ba? Bul jaǵdaı bulshyq et álsizdigin bildiredi. Ol kezde siz tym shıryǵyp turssańyz da mazasyzdanbaısyz, jáne sizdiń qozǵalys qabiletińiz qalypty bolyp turady,sondaı-aq  áli de belsendi qozǵalystar jasaı beresiz.\r\n\r\nBulshyq et álsizdiginiń birden-bir sebebi, deneńizdegi qyzmet etýshi fýnktsııalardyń bireýiniń joǵalyp ketýinen týyndaıdy. Tipti ol birneshe mınýtqa sozylsa da mıǵa qannyń turaqty baryp turýyna keri áserin tıgizedi:\r\n\r\n•	Ótpeli ıshemıkalyq mı qan aınalymynyń buzylýy, fýnktsııalardyń qysqa ýaqytqa  nemese ýaqytsha joǵalyp ketýine sebepker bolady.\r\n•	Talyp qalýdan  fýnktsııalar  birtindep nemese ylǵyı joǵalyp kete beredi. Talyp qalý qaýpin baıqasańyz, tez arada jedel járdem  shaqyryńyz.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nbulshyq et álsizdigi \r\nbelsendi qozǵalys \r\n qan aınalymy \r\ntalma\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1164,'','Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy','','','qz','s','',0,'',1069,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706680,1565242680,1533706799,'__Bul nemene? __Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy  - kóbinese jasóspirimde, mehanıkalyq óndinis oryndarynda jumys isteıtin adamdarda jáne atletterde kezdesetin jaǵdaı. Ol  tizeniń aldyńǵy jaǵynyń aýrýymen, qatty qysym bolýmen, jaraqat alýmen, artyq salmaqpen, tizedegi asyq qate ornyǵyp qalyp nemese sol asyqta qandaı da bir ózgerister bolýymen sıpattalady.','\'\'__Bul nemene? Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy__\'\'  - kóbinese jasóspirimde, mehanıkalyq óndinis oryndarynda jumys isteıtin adamdarda jáne atletterde kezdesetin jaǵdaı. Ol  tizeniń aldyńǵy jaǵynyń aýrýymen, qatty qysym bolýmen, jaraqat alýmen, artyq salmaqpen, tizedegi asyq qate ornyǵyp qalyp nemese sol asyqta qandaı da bir ózgerister bolýymen sıpattalady.\r\n\r\n\'\'__Oǵan myna sımptomdar qamtylady:__\'\'\r\n•	Tizeni búgip otyrardyń aldynda, qısyq jerge nemese baspaldaqtyń ústine otyrǵanda aýyrady.\r\n•	Keıde tizeni óz erkimen búksse búgiledi,  al kenetten kútpegen jerden búgip qalǵan ýaqytta  deneni qaıda kótere almaı qalady. \r\n\r\n\'\'__Emi.__\'\' Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy steroıdtik emes qabynýǵa qarsy dári-dármektiń kómegimen, sondaı-aq tynyshtyqty qamtamasyz etý men tizege sýyq basý arqyly emdeledi. Jattyǵýmen emdeý aıaqtyń tómengi jaǵyndaǵy bulshyq etterdiń tepe-teńdigin saqtaýǵa múmkindik beredi. Tizege arnalǵan bandaj kııý de kóp kómegin tıgizedi.\r\n\r\n__Tegter:__\r\ntize\r\nzoryǵý\r\njaraqat\r\naýyrsyný\r\nbandaj\r\ndene shynyqtyrý\r\nartyq salmaq\r\n\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1165,'','Zaqymdanǵan aıaq-qolǵa tańǵysh qalaqtardy ornatý','','','qz','s','',0,'',1420,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706800,1565242800,1533706886,'__Tańǵysh qalaq (shına) ornatý__ – kez-kelgen jaraqatty ýaqytsha emdeý túri bolyp tabylady. Tańǵysh qalaqtar  zaqymdanǵan aıaq-qoldy dáriger teksergenge deıin asqynyp ketýdiń aldyn alady.  Zaqymdalǵan qol-aıaqty qozǵalyssyz ustap turýdiń eki joly bar: jaralanǵan qol-aıaqty qatty zatqa nemese deneniń basqa saý bóligine tańyp baılaý kerek. \r\n\'\'__Birinshi ádis__\'\' – oralǵan gazet nemese jýrnal, bolmasa túzý taıaq, tipti bolmasa kez-kelgen túzý, qatty zatqa zaqymdalǵan aıaq-qoldy beldikpen, nemese, kez-kelzen ońtaıly jippen  tańyp baılap tastaý kerek.\r\n','__Tańǵysh qalaq (shına) ornatý__ – kez-kelgen jaraqatty ýaqytsha emdeý túri bolyp tabylady. Tańǵysh qalaqtar  zaqymdanǵan aıaq-qoldy dáriger teksergenge deıin asqynyp ketýdiń aldyn alady.  Zaqymdalǵan qol-aıaqty qozǵalyssyz ustap turýdiń eki joly bar: jaralanǵan qol-aıaqty qatty zatqa nemese deneniń basqa saý bóligine tańyp baılaý kerek. \r\n\'\'__Birinshi ádis__\'\' – oralǵan gazet nemese jýrnal, bolmasa túzý taıaq, tipti bolmasa kez-kelgen túzý, qatty zatqa zaqymdalǵan aıaq-qoldy beldikpen, nemese, kez-kelzen ońtaıly jippen  tańyp baılap tastaý kerek.\r\nZaqymdanǵan aıaq-qolǵa tańǵysh qalaqtardy ornatý kezinde, mynadaı saqtyq sharalaryna mán berý kerek:\r\n•	Tańǵysh qalaqty qatty qyspańyz.\r\n•	Qatty baılaýdyń belgileri:\r\n•	Deneniń uıýy,\r\n•	Shanshýy,\r\n•	Aýyrsynýdiń údeýi,\r\n•	Tańǵysh qalaqtyń astyndaǵy teriniń sýyp, bozǵylt reń berýi,\r\n•	Tańǵysh qalaqtyń astyndaǵy isiktiń úlkeıýi,\r\n•	Aıaq saýsaqtarynyń synǵany baıqalsa ol jerdi oraýǵa bolmaıdy. Synǵan súıek óz ornynan qozǵalyp ketýi múmkin. \r\n\r\nTańǵysh qalaqtardy bekitkende, saýsaqtar búgilmeıtindeı etip bekitý kerek. Jalpy erejege súıensek, tańǵysh qalaqtardy túıinniń ústine jáne onyń tómengi bóligine ornalastyrý kerek.\r\n\r\n\'\'__Ekinshi tásil__\'\' – jaraqattanǵan qoldy denege oraý arqyly qozǵalyssyz ustap turý.\r\nTańǵysh qalaqtardy bulaı paıdalaný – dáriger kelgenge deıingi alǵashqy kómek bolyp tabylady.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\njaraqat \r\ntańǵysh qalaq\r\nsyný \r\nsúıek shyǵyp ketý \r\nalǵashqy kómek\r\n','student_k',41,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1166,'','Tyrnaq ústinen nemese astynan shyǵatyn súıel ','','','qz','s','',0,'',496,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706860,1565242860,1533706932,'__Súıel__ – bul tyrnaqtyń ústinen nemese astynan shyǵatyn óspeniń bir túri. Bul  balalarda jıi kezdesip jatady. Eger siz osyndaı paıda bolǵan nárseniń naqty osy súıel ekenine kózińiz jetkende ǵana úıde emdeseńiz bolady. Al eger kúmánińiz bolsa, dereý dárigerge habarlasqanyńyz durys.','__Súıel__ – bul tyrnaqtyń ústinen nemese astynan shyǵatyn óspeniń bir túri. Bul  balalarda jıi kezdesip jatady. Eger siz osyndaı paıda bolǵan nárseniń naqty osy súıel ekenine kózińiz jetkende ǵana úıde emdeseńiz bolady. Al eger kúmánińiz bolsa, dereý dárigerge habarlasqanyńyz durys.\r\n\r\nTyrnaqtyń astyna  nemese janyna shyǵatyn túrli nárseler bar. Et ósýi múmkin, nemese daq, meńder paıda bolyp jatady. \r\n\r\nTegter:\r\ntyrnaq ústinen shyǵatyn súıel\r\ntyrnaq astynan shyǵatyn súıel\r\nsúıel\r\nsúıeldi emdeý\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1167,'','Jaraqatqa kirip ketken zatty alyp tastaýǵa bolmaıtyndyǵy jaıynda','','','qz','s','',0,'',1751,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706920,1565242920,1533707000,'Myna jaǵdaılarda jaraqattaǵan zatty deneden alyp tastaýǵa tyryspańyz. Dereý jedel járdem shaqyryńyz:\r\n•	Joǵary qysymmen kirip ketken zattar (mysaly, pnevmatıkalyq balǵamen jasalǵan  shege).\r\n•	Eger siz jedeljárdem shaqyrǵan bolsańyz, denege qadalyp qalǵan zatqa tıispeı kúte turyńyz. Qaıta onyń qozǵalyp ketpeýin qadaǵalap, baýmen baılap qoıyńyz. Bul zat tek dárigerdiń kómegimen alynyp tastalady.\r\n','Myna jaǵdaılarda jaraqattaǵan zatty deneden alyp tastaýǵa tyryspańyz. Dereý jedel járdem shaqyryńyz:\r\n\r\n•	Joǵary qysymmen kirip ketken zattar (mysaly, pnevmatıkalyq balǵamen jasalǵan  shege).\r\n•	Eger siz jedeljárdem shaqyrǵan bolsańyz, denege qadalyp qalǵan zatqa tıispeı kúte turyńyz. Qaıta onyń qozǵalyp ketpeýin qadaǵalap, baýmen baılap qoıyńyz. Bul zat tek dárigerdiń kómegimen alynyp tastalady.\r\n\r\nEger denege qadalyp, kirip ketken zat qaıta shyǵarylǵan bolsa, onyń ornyn jaqsylap qarańyz, jartysy, bolmasa qaldyǵy qalyp qoımady ma eken. Eger qadalǵan zattyń jartysy denede qalyp qoıǵan bolsa, onda da ony tek medıtsınalyq qyzmetkerge alǵyzyńyz.\r\n \r\nDenege qadalǵan zatty sýyryp shyǵarǵan bolsańyz, múmkindiginshe ony ózińizben birge alyp júrińiz. Keıbir  organıkalyq materıaldan jasalǵan zattar (aǵash tis tazalaǵyshy) rentgenge túspeýi múmkin, al denede qaldyǵy bolsa ony dárigerdiń ózi shyǵarý úshin qınalady.\r\n\r\nEger denege qadalǵan zat kishkentaı bolsa nemese jaraqattyń betinde kórinip tursa ony taza qysqyshtyń kómegimen alyńyz. Jaraǵa tereńirek ıterip jibermeńiz. Jaraqattaǵan zatty alyp tastaǵannan keıin qansyrap ketý qaýpi bolady. Sondyqtan qadalǵan zattyń alynýy qıyn bolsa, onda ony ornyna qaldyra turyp, dárigerge habarlasyńyz.\r\nJaraqattaǵan zatty denede qaldyra turýdyń qaýipti jaǵy, odan ınfektsııa taralýy múmkin. Sonyń áserinen jaraqat jazylmaı da jatady. Qadalǵan zatty alyp tastamaı, qaldyra turýdyń  sebepteri:\r\n\r\n•	Qadalǵan zat synyp, jartysy denede qalyp qoıýy;\r\n•	Qadalǵan zatty alyp tastaý barysynda qatty aýyrýy.\r\n\r\nTegter: \r\ndenege qadalǵan zat \r\njaraqat alý \r\nekpinmen kirgen zat \r\njaradaǵy ınfektsııa \r\njaralanǵan jerdiń aýyrýy\r\n zatty jaradan alý \r\njaraqattanǵan kezdegi kómek \r\njaraqattanǵan kezdegi emdik shara \r\nturmystyq jaraqat \r\n','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1168,'','Tyrnaq astyna kirip ketken zatty alyp tastaı almaý','','','qz','s','',0,'',1175,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706980,1565242980,1533707048,'Tyrnaqtyń astyndaǵy tiken nemese qadalyp turǵan basqa da zat qatty aýyrtýy múmkin. Eger zat kishkentaı bolsa jáne tyrnaqtyń astynan shyǵyp tursa, ony taza qysqyshpen alyp tastańyz. Zatty ary qaraı ıterip jibermeı, muqııat qarap alyńyz. Zatty alyp tastaǵannan keıin qan aǵýy múmkin. Eger tyrnaǵyńyzdyń astyndaǵy tikenekti alyp tastaý qıynǵa soqsa, dárigerge barǵanyńyz jón.','Tyrnaqtyń astyndaǵy tiken nemese qadalyp turǵan basqa da zat qatty aýyrtýy múmkin. Eger zat kishkentaı bolsa jáne tyrnaqtyń astynan shyǵyp tursa, ony taza qysqyshpen alyp tastańyz. Zatty ary qaraı ıterip jibermeı, muqııat qarap alyńyz. Zatty alyp tastaǵannan keıin qan aǵýy múmkin. Eger tyrnaǵyńyzdyń astyndaǵy tikenekti alyp tastaý qıynǵa soqsa, dárigerge barǵanyńyz jón.\r\n\r\nEger tikenekti alǵan bolsańyz, onda onyń bútindigin tekserińiz. Eger, qadalǵan tikenektiń bir bóligi qalyp qoısa, ony dárigerge  alǵyzyńyz. Múmkin bolsa, jarty bólshekti ózińizben birge alyp júrińiz. Aǵash sekildi organıkalyq zattar rentgen sáýlelerinen kórinbeýi múmkin. Tipti ony shyǵarý dárigerdiń ózine qıyndyq týǵyzýy múmkin.\r\nTyrnaqtyń astynan nysandy alyp tastaǵannan keıin ınfektsııa túspegenine kóz jetkizińiz. \r\n\r\nEger zatty tyrnaqtyń astynda qaldyryp júre berseńiz ınfektsııa taralady. Tyrnaq astyna qadalǵan zattyń áli de sol orynda turǵandyǵyn bildiretin belgiler:\r\n\r\n•	Eger, zat alynǵan kezde bútin shyqpaı synyǵy qalyp qoısa;\r\n•	Tyrnaqty basqan kezde, syrqyrap aýyratyn bolsa.\r\n\r\n__Tegter: __\r\ntyrnaqtyń astyndaǵy tiken zatty alǵannan keıin qan ketý \r\ntikenekti qalaı alý kerek \r\nınfektsııa túsýi\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1169,'','Akýstıkalyq nevrınoma (estý júıkesiniń nevrınomasy) ','','','qz','s','',0,'',5429,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707040,1565243040,1533707211,'Akýstıkalyq  nevrınoma – mıdy qulaqpen jalǵastyratyn nervtiń baıaý ósetin isigi. Muny vestıbýlıarlyq-kohlaerlyq júıke dep ataıdy. Ol dál qulaqtyń artynda, mı bólsheginiń tómengi jaǵynda ornalasqan. Estý júıkesiniń nevrınomasy qaterli isikke jatpaıdy. Bul degenimiz, isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy. Degenmen, isiktiń úlkeıý satysyna baılanysty, basqa júıke júıeleriniń qyzmeti buzylýy múmkin.','Akýstıkalyq  nevrınoma – mıdy qulaqpen jalǵastyratyn nervtiń baıaý ósetin isigi. Muny vestıbýlıarlyq-kohlaerlyq júıke dep ataıdy. Ol dál qulaqtyń artynda, mı bólsheginiń tómengi jaǵynda ornalasqan. Estý júıkesiniń nevrınomasy qaterli isikke jatpaıdy. Bul degenimiz, isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy. Degenmen, isiktiń úlkeıý satysyna baılanysty, basqa júıke júıeleriniń qyzmeti buzylýy múmkin.\r\n__Sebepteri__\r\nAkýstıkalyq nevrınoma men 2 tıpti neırofıbromatoz (NF 2) sekildi genetıkalyq aýrýdyń arasynda baılanys bar. Akýstıkalyq nevrınomalar sırek kezdesedi.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"351\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n__Sımptomdary__\r\nSımptomdary isiktiń ólshemine jáne ornalasýyna qaraı ózgeredi. Isik óte baıaý ósetindikten, kóbinese, sımptomdary 30 jastan asqanda ǵana biline bastaıdy.\r\nJıi kezdesetin belgileri:\r\n•	Tepe-teńdikti joǵaltý (vertıgo);\r\n•	Zaqymdanǵan qulaq jaǵymen estimeı qalý ;\r\n•	Zaqymdanǵan qulaqtaǵy shýyl (tınnıt).\r\nSırek kezdesetin belgileri:\r\n•	Sózdi durys túsine almaý;\r\n•	Bas aınalý;\r\n•	Bas aýyrýy;\r\n•	Tepe-teńdikti joǵaltý;\r\n•	Bettiń nemese qulaqtyń uıýy;\r\n•	Bet nemese qulaqtyń  aınalasy solqyldaıdy;\r\n•	Bet bulshyq eter álsizdenedi.\r\n\r\n __Dıagnostıkasy__\r\nEmdeýshi dáriger nevrologııalyq tekserýdiń, nemese nevrologııalyq testilerdiń negizinde akýstıkalyq nevrınomany sizdiń aýyrýyńyzdyń sıpattaryna qaraı, baıqaýy múmkin. Aýrý sıpattaryn bilgennen keıin, jıi dárigerdiń qaraýynda bolsańyz normadan tys aýytqýlar, asqynýlar bola qoımaıdy. \r\nKeıde mynadaı aýrý belgileri baıqalýy múmkin:\r\n•	Bettiń bir jaǵynda sezimtaldyq tómendeıdi;\r\n•	Bettiń asımmetrııasy;\r\n•	Júristiń qalypty bolmaýy.\r\nMıdy MRT-ǵa túsirý arqyly nevrınomany egjeı-tegjeıli anyqtaýǵa bolady.  Basqa da ádister arqly isiktiń bar ekenin, bas aınalýdyń sebepterin bilýge bolady: \r\n•	Estý qabletin tekserý (aýdıologııalyq tekserý)\r\n•	Tepe-teńdik pen úılesimdi zertteý (elektronıstagmografııa)\r\n•	Estý qabileti jáne mı dińgegi qyzmetin tekserý (týyndaǵan estý potentsıaldary)\r\n__Emdeýi__\r\nEmdeý sharalary naýqastyń jasy men jalpy den saýlyǵyna qaraı, isiktiń ólshemi men damý qarqynyna baılanysty qoldanylady.  Dárigermen birge isikti baqylaýyńyz qajet, isiktiń ósýiniń aldyn alý úshin sáýlelik emdeýdi qoldaný nemese ony alyp tastaý qajet.\r\nKóptegen akýstıkalyq nevrınomalar shaǵyn bolyp keledi jáne baıaý ósedi. Isiktiń ólshemi shaǵyn, sany  az bolsa, nemese sımptomdary bolmasa, qandaı da bir ózgeristerdiń paıda bolýyn baqylaý kerek, ásirese, bul egde jastaǵy naýqastarǵa qatysty. Udaıy MRT ótkizý qajet.\r\nEger emdelmese, keıbir akýstıkalyq nevrınomalar estýge jáne tepe-teńdik sezimine jaýap beretin nervterdiń zaqymdaýy múmkin. Olar bet aýmaǵyndaǵy bulshyq ettiń qımylyna, sezimtaldyqqa jaýap beretin nervterdi zaqymdaıdy. Isiktiń ólshemi úlken bolsa, mıda suıyqtyq jınalýy múmkin (gıdrotsefalııa), bul ómir úshin qaýipti jaǵdaı.\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalar kóbenese mynadaı jaǵdaılarda alynady:\r\n•	Isiktiń ólshemi úlken bolsa;\r\n•	Túrli sımptomdary bolatyn isikter\r\n•	Tez ósetin isikter\r\n•	Mıdy qysatyn isikter\r\nHırýrgııalyq emdeý isikti alyp tastaý úshin jáne basqa da nervterdi zaqymdaýdyń aldyn alý úshin qoldanylady. Jalpy  hırýrgııanyń aralasýy  estýdi qabiletin qalpyna keltirmeıdi.\r\nStereotaksıkalyq radıohırýrgııa kúshti rentgen sáýlelerin shaǵyn aýmaqqa túsirýge negizdelgen. Bul ádis – sáýlelik emdeýdiń bir túri, hırýrgııalyq shara emes. Ol bylaı qoldanylýy múmkin:\r\n•	Kesip alyp tastalýy qıyn  isikterdiń ósýin báseńdetý úshin nemese toqtatata turý úshin;\r\n•	Hırýrgııalyq jolmen emdelýge múmkindigi joq jandardyń, mysaly, egde jastaǵy adamdar nemese densaýlyǵynda kúrdeli máseleler bar naýqastardy emdeý úshin.\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalardy joıý kezinde, nervter zaqymdanyp, odan keıin, qulaq estimeı nemese bettiń bulshyq etteri álsirep qalyp jatady. Bul  isiktiń kóp mólsherde úlkeıip ketkendiginiń belgisi. \r\n__Boljamy__\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalar – qaterli isik emes. Isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy (metastaz bermeıdi). Degenmen ósse, jáne mıdyń túrli qurylymyn qysýy múmkin. Shaǵyn, baıaý ósetin isikteri bar naýqastarǵa emdelý qajet emes. \r\nHırýrgııalyq nemese radıohırýrgııalyq emdeý estý júıesin qalpyna keltire almaıdy.\r\n__Asqyný qaýpi__\r\n•	Kóbinese, mıǵa ota jasaý kezinde isik tolyǵymen joıylady.\r\n•	Naýqastardyń kópshiliginde isiktiń ólshemi shaǵyn bolsa, operatsııadan keıin bettiń turaqty saldanýy bolmaıdy. Degenmen, shamamaen, adamdardyń birli jarymynda úlken isikti operatsııalyq jolmen alǵanda bettiń bulshyq etiniń álsizdigi paıda bolady.\r\n•	Shamamen, isik kólemi kishkentaı naýqastardyń teń jarymynda hırýrgııalyq emdeýden keıin zaqymdanǵan jaǵynda estýi joǵalmaıdy.\r\n•	Radıohırýrgııany ótkizgennen keıin kútpegen jaǵymsyz jaǵdaılar da oryn alýy múmkin: nervtiń zaqymdanýy; estimeý; bettiń saldanýy sekildi qolaısyz kórinister.\r\n__Qaı kezde dárigerge kóriný qajet__\r\nMyna belgiler bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n•	Qulaǵyńyzdyń qaıta estimeýi údeı tússe; \r\n•	Bir qulaǵyńyz shýyldap turatyn bolsa;\r\n•	Basyńyz aınalyp, joǵary-tómenteiselse.  (vertıgo)\r\n__Sınonımderi__\r\nVestıbýlıarlyq shvannoma; estý nervisiniń nevrınomasy; kópirli-mıshyqtyq buryshtyń isigi; buryshtyń isigi\r\n__Aqparat kózi:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000778.htm\r\nHearing Loss (male | female)\r\nVertigo (male | female)\r\n\r\n__Tegı: __\r\nEstý júıkessiniń nevrınomasy\r\nEstý júıkesiniń qatersiz isigi\r\nQulaqtyń ishki isigi\r\nEstý júıkesi\r\nEstimeı qalý\r\nQulaqtaǵy dybys\r\nNevrınrmanyń emdelýi\r\nNevrınomanyń emdelý\r\nNevrınomanyń hırýrgııalyq jolmen emdelýi \r\nBas aınalý\r\n','student_k',60,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1170,'','Ishektiń tolyq buralmaýy','','','qz','s','',0,'',743,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707160,1565243160,1533707275,'Ishektiń tolyq buralmaýy - jatyrdaǵy uryqtyń ishek qurylysy durys damymaǵandyqtan paıda bolatyn aqaý. Bul aqaý  ishektiń kenetten túıilip qalýyna sebepker bolady.\r\nIshektiń tolyq buralmaýy kóbinese sábılerdiń birinshi aılyǵynda belgi beredi.\r\n','Ishektiń tolyq buralmaýy - jatyrdaǵy uryqtyń ishek qurylysy durys damymaǵandyqtan paıda bolatyn aqaý. Bul aqaý  ishektiń kenetten túıilip qalýyna sebepker bolady.\r\nIshektiń tolyq buralmaýy kóbinese sábılerdiń birinshi aılyǵynda belgi beredi.\r\n\r\nBelgileri:\r\n•	Qan nemese jasyl suıyqtyq qusady (ót);\r\n•	Ish kebedi;\r\n•	Durys tamaqtanbaıdy;\r\n•	Salmaq qospaıdy;\r\n•	Mazasyzdanyp jylaıdy.\r\nQandy qusyq nemese jasyl suıyqtyq qussa, tez arada dárigerge habarlasyńyz. Eger ishektiń tolyq buralmaý belgileri baıqalsa, onda ony tek hırýrgııalyq jolmen qalpyna keltirýge bolady.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nIshektiń durys ornalasýy  \r\nBalanyń ishegi buralyp qalý \r\nIshektiń tolyq buralmaýynyń belgileri \r\nBalanyń qandy qusyq nemese jasyl suıyqtyq qusýy\r\nBalanyń salmaq joǵaltýy\r\n','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1171,'','Neırogendik meshkeılik','','','qz','s','',0,'',1531,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707280,1565243280,1533707336,'__Neırogendik meshkeılik (býlımııa)__ - bul durys tamaqtaný júıesiniń buzylýy (qomaǵaılanyp tamaq jeý, keıin sony qaıta qusyp tastaý). Meshkeılikke ushyraǵan adam az ýaqyttyń ishinde kóp tamaqty qomaǵaılyqpen jep qoıady. Odan soń, shamadan tys fızıkalyq júktememen nemese ish júrgizetin, zár aıdaıtyn ne bolmasa basqa da dári dármektermen ishken-jegenin qusý arqyly shyǵarady.','__Neırogendik meshkeılik (býlımııa)__ - bul durys tamaqtaný júıesiniń buzylýy (qomaǵaılanyp tamaq jeý, keıin sony qaıta qusyp tastaý). Meshkeılikke ushyraǵan adam az ýaqyttyń ishinde kóp tamaqty qomaǵaılyqpen jep qoıady. Odan soń, shamadan tys fızıkalyq júktememen nemese ish júrgizetin, zár aıdaıtyn ne bolmasa basqa da dári dármektermen ishken-jegenin qusý arqyly shyǵarady.\r\n \r\n \r\nMeshkeılikpen  zardap shekken adam  óz bitimi men dene salmaǵyna alańdap, mazasyzdanyp júredi. Ózindik qunyn tómen baǵalaıdy. Meshkeılikti  anyqtaý qıyn, óıtkeni adamda jıi aıqyn sımptomdary baıqalmaıdy jáne salmaǵy da ortasha bolady. Tamaqtaný júıesi buzylǵan adam kóp jaǵdaıda óz ádetterin jasyryp, ózindegi kemshilikti kórsetpeýge tyrysady.\r\n\r\nMeshkeıliktiń paıda bolý sebepterin naqtylaý qıyn. Biraq onyń fızıkalyq, psıhologııalyq, mádenı jáne áleýmettik faktorlarmen baılanysty ekeni kúmánsiz. Meshkeılik jas áıelderdiń arasynada jıi kezdesedi. Egde tartqan názik jandylardyń da qatarynda bolyp jatady, tipti keıde jasóspirim uldar men qyzdar da osy jaǵymsyz ádetke tap bolyp qalady. Meshkeılik – uzaq ýaqytqa sozylatyn aýrý. Ol jas kezde bastalyp, egde jasqa deıin jalǵasyp kete beredi. Ýaqyt óte kele meshkeılik qaýipti aýrýlarǵa jol ashyp berýi ǵajap emes. Dese de,kóptegen  eldelgen jandar qomaǵaılyq pen qusýyn toqtatady.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\ntamaqtanýdyń buzylýy\r\nqysqa ýaqyt ishinde kóp mólsherdegi taǵam\r\ndene salmaǵyna baılanysty máseleler ózin-ózi baǵalaýdy tómendetý\r\nózin-ózi baǵalaýdy joǵaltý\r\nbýlımııany emdeý\r\nbýlımııa sebepteri\r\nQusý\r\nish ótkizetin dári\r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1172,'','Zańsyz esirtkiler','','','qz','s','',0,'',1043,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707340,1565243340,1533707410,'__Zańsyz esirtkiler__ - dáriger taǵaıyndamaǵan nemese dárihanada satylmaıtyn zattar.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń keıbir túrleri - geroın (trankvılızator); kokaın (stımýlıator); LSD, meskalın, fenıltsıklıdın, metamfınamın jáne psılotsıbın (gallıýtsınogen); marıhýana jáne gashısh (kendir qýraı); jáne gamma-gıdroksıbýtırat.\r\n','__Zańsyz esirtkiler__ - dáriger taǵaıyndamaǵan nemese dárihanada satylmaıtyn zattar.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń keıbir túrleri - geroın (trankvılızator); kokaın (stımýlıator); LSD, meskalın, fenıltsıklıdın, metamfınamın jáne psılotsıbın (gallıýtsınogen); marıhýana jáne gashısh (kendir qýraı); jáne gamma-gıdroksıbýtırat.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń saldarynan kútpegen jaǵdaılar oryn alýy múmkin, qarańyz:\r\n•	Negizinen esirtkiniń barlyǵy adamdy tez áýestendiredi jáne ózine táýeldi etedi.\r\n•	Esirtki túrleri ár adamǵa ártúrli áser beredi.\r\n•	Esirtkiniń áser etý kúshin anyqtaı almaısyń.\r\n•	Olardyń quramynda belgisiz zattar bolýy múmkin. Esirtki qajet etetinder úshin dep, retseppen shyǵaratyndaı, bul zańsyz esirtkilerdi sapa baqylaýynan ótkizbeıdi.\r\n•	Olar basqa da nashaqorlyq zattarmen nemese alkogoldi ishimdiktermen aralasyp, kútpegen jaǵdaılarǵa ushyratýy ábden múmkin. \r\n \r\n__Tegı: __\r\nnarkotıkter\r\nnarkotıktiń saldary\r\nnashaqorlyq\r\ngeroın\r\ntrankvılızator\r\nstımýlıator\r\ngallıýtsınogender\r\nnashaqorlyq pen táýeldilik\r\ngallıýtsınatsııa\r\nalkogoldiń áserimen esirtki\r\n\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1173,'','Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy','','','qz','s','',0,'',1200,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707400,1565243400,1533707452,'Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy - dep saýsaqtardyń ne búgilmeı, ne jazylmaı qalýyn aıtady. Ol kezde saýsaqtar erikke baǵynbaı, qatyp qalǵan sekildi seziledi, nemese qozǵaǵan kezede tyrsyldaıdy.\r\nAýyrǵan saýsaǵyńyzdyń aınalasy isip, sezimtaldyǵy artady. Saýsaqtardy ashyp-jumǵanda dombyqqan jer qozǵalyp syzdatady. \r\n','__Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy__ - dep saýsaqtardyń ne búgilmeı, ne jazylmaı qalýyn aıtady. Ol kezde saýsaqtar erikke baǵynbaı, qatyp qalǵan sekildi seziledi, nemese qozǵaǵan kezede tyrsyldaıdy.\r\nAýyrǵan saýsaǵyńyzdyń aınalasy isip, sezimtaldyǵy artady. Saýsaqtardy ashyp-jumǵanda dombyqqan jer qozǵalyp syzdatady. \r\nSaýsaqtardyń tyrysyp qalýy sińirlerdi isitip jáne onyń qabyqtaryn jýartady. Onyń qabyǵynda -  tútiksheli tesik bar. Onyń boıynda sińir ádette bir qalypty qozǵalatyn.\r\nSaýsaqtardyń tyrysýynyń naqty sebebi anyqtalmaǵan. Alaıda, bul jaı-kúıi qant dıabetine shaldyqqan adamdarda, revmatoıd, artrıti bar jandarda  nemese  kóp  jaraqat alǵandarda kezdesedi.\r\nDáriger aýrýdyń negizgi belgilerin anyqtap, saýsaqtardy tolyq teksergennen keıin dıagnoz qoıa alady. Rentgen jáne basqa testter qajet emes.\r\nTyrysqan saýsaqtardy emdeý úshin eń aldymen aýyrǵan qoldy kóp qımyldata bermeı, dep aldyrý kerek. Qabynýǵa qarsy dárilerdi qabyldap, kortızon ınektsııasy men tańǵysh qalaqty tańyp júrý kerek.  Basqa eshqandaı shara bolmasa ǵana ota jasalady. \r\n \r\n__Tegter:__ \r\nSaýsaqtyń búgilýiniń qıyndyǵy\r\nrevmatoıdnyı artrıt\r\nRevmatızm\r\nSaýsaq jaraqaty\r\nSaýsaqtyń búgilmeý belgisi\r\nsaýsaqtyń búgilmeýiniń emi\r\n\r\n ','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1174,'','Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt','','','qz','s','',0,'',883,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707460,1565243460,1533707817,'__Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt__ – bul qabynǵan  ishek aýrýlarynyń bir túri. Ol ishki shyryshty toq ishek jáne tik ishekterdiń qabynyp,(oıyq) jara paıda bolýyna  sebepker bolady. Kolıt –  ishti aýyrtady jáne tik ishekten qan ketiredi, dıareıaǵa ushyratady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt – sozylmaly bolyp keledi, tipti adam ǵumyrynyń uzaq bóliginde jazyla qoımaýy  múmkin. Keıbireýlerde uzaq ýaqyttyq belgileri bilinbeıdi, nemese óte álsiz sımptomdary baıqalyp jatady. Endi basqalarda sımptomdary neǵrlym eleýli jáne aýyr bolady.\r\n','__Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt__ – bul qabynǵan  ishek aýrýlarynyń bir túri. Ol ishki shyryshty toq ishek jáne tik ishekterdiń qabynyp,(oıyq) jara paıda bolýyna  sebepker bolady. Kolıt –  ishti aýyrtady jáne tik ishekten qan ketiredi, dıareıaǵa ushyratady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt – sozylmaly bolyp keledi, tipti adam ǵumyrynyń uzaq bóliginde jazyla qoımaýy  múmkin. Keıbireýlerde uzaq ýaqyttyq belgileri bilinbeıdi, nemese óte álsiz sımptomdary baıqalyp jatady. Endi basqalarda sımptomdary neǵrlym eleýli jáne aýyr bolady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıtti dárimen embeıdi nemese, toq ishektiń zaqymdanǵan  bóligin alyptastaý úshin ota jasalady. Emdeý ustamanyń aýyrlyǵyna, naýqastyń jasyna baılanysty taǵaıyndalady. Balalarǵa jine egde tartqan kisilerge erekshe kútim talam etiledi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqabynýy \r\nishekte paıda bolǵan jara \r\nish aýrý belgileri \r\nbeıspetssıfıkanyń sany \r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1175,'','Birinshi dárejeli kúıik','','','qz','s','',0,'',514,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709620,1565245620,1533709734,'Birinshi dárejeli kúıik dep –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.','__Birinshi dárejeli kúıik dep__ –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.\r\n\r\nBirinshi dárejeli kúıikti 3-5 táýlikte úıde emdeýge bolady. Kúıik tolyq jazylǵanda denede tyrtyq qlmaıdy.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nkúıik\r\nqyzarýy\r\nteriniń bettik qabaǵy\r\nKúnkúıik\r\nIsý, isiný\r\nAýyrsynǵyshtyq (aýrýshańdyq)\r\nkúıgen kezdegi dene qyzýynyń baıqalýy\r\núıde emdelý\r\nkúıgenkezdegikópirshikter\r\ntyrtyqtar\r\n','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1176,'','Aýyzdan aqqan qandy toqtatý','','','qz','s','',0,'',3521,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709800,1565245800,1533709893,'__Aýyzdan aqqan qanda qalaı toqtatýǵa  bolady?__\r\n\r\nShuǵyl kómekti qajet etpeıtin jaǵdaıda, teri jaraqatynyń  basqa adamnyń qanymen aralasyp ketpeýi úshin mynadaı  saqtyq sharalaryn qoldanýǵa bolady.\r\n','__Aýyzdan aqqan qanda qalaı toqtatýǵa  bolady?__\r\n\r\nShuǵyl kómekti qajet etpeıtin jaǵdaıda, teri jaraqatynyń  basqa adamnyń qanymen aralasyp ketpeýi úshin mynadaı  saqtyq sharalaryn qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n\'\'__Qandy toqtatý úshin eń aldymen:__\'\' \r\n\r\n•	Múmkindik bolsa, qolyńyzdy sabynmen jaqsylap jýyp alyńyz.\r\n•	Jaraqattanǵan jerdi basý úshin, medıtsınalyq qolǵaptardy kıińiz (bar bolsa). Eger qolyńyzda medıtsınalyq qolǵaptar bolmasa, jaraqatqa basý úshin taza materııany plastıkalyq   paketti, nemese   qolyńyzda bar kez kelgen taza matany qoldanýǵa bolady.\r\n•	Zardap shekken adamnyń múmkindigi bolsa, jaraqattanǵan jerin ózine bastyryńyz jáne sol jerin kóterip kórińiz.\r\n•	Jalań qoldarmen tek sońǵy jaǵdaıda ǵana basýǵa bolady\r\n•	Zardap shekken adamdy shalqasymen jatqyzyp, basyn kóterinki ustańyz\r\n•	Qan  aýzynan saýǵalamaıtyndaı  nemese qandy jutyp almaıtyndaı  jatqyzyńyz. Qandy jutynyp alý júregin  aınytyp qustyryp jiberýi múmkin.\r\n•	atryq zatty aýzynan alyp tastańyz, mysaly, saǵyzdy t.s.s .  jaraqatty qatty tazalaýǵa tyryspańyz \r\n•	Jaraqat aınalasyndaǵy barlyq  áshekeı buıymdardy alyp tastańyz.\r\n•	Taza  materııamen  nemese taza matamen  jaraqat ústinen basyńyz. Eger jaraqat ishinde, bir zat bolsa, jaraqattaǵy zattyń ústinen emes ,janynan basý kerek.\r\n•	Saǵatqa qarap, aldaǵy 15 mınýt boıy jaraqatty basyp turyńyz.  Uzaq ýaqyt ótkendeı bolýy múmkin, degenmen jaraqattan qan toqtaǵanyn kórý úshin  erte ashyp jiberýden saqtanyńyz. Eger qan mataǵa ábden sińip ketken bolsa, matany almaı turyp ústinen ekinshi matany qoıyńyz.\r\n\r\n__Ertinniń ishki jaǵynyń qanaýy.__ Qanaǵan tisti jáne jaqty  basyp turyńyz, ıakı, qabattalǵan dákeniń kesindisin nemese taza matany erin men ezýge baılap qoıyńyz. erinniń qany tolyq toqtaǵansha, ashyp qaraı bermeńiz. Aýyzdy qatty kermeýge, qatty aýyzdy ashyp kúlmeýge tyrysyńyz, áıtpese qan qaıta aǵýy múmkin.\r\n\r\n__Tildiń qanaýy.__ Qanaǵan jerdi dákemen nemese dákeniń kesindisimen qysyp baılap koıyńyz.\r\n\r\n__Urttyń ishki jaǵynyń qanaýy.__  Jaraqat pen tistiń arasyna, oralǵan dákeniń kesindisin nemese taza matany baılap qoıyńyz.\r\n\r\n__Tisti juldyrǵannan keıin__ dárigerińizdiń bergen nýsqaýlaryn tolyq oryndańyz. Eger sizge nýsqaý berilmese, dákeni nemese taza matanyń kesindisin tistep turyp, qannyń toqtaǵanyn kútińiz.  Eger bul amalmen qan toqtamasa, dymqyl sháı qaltashasyn (chaınyı paketık) 10-15 mınýt boıy tistep turyńyz.  Tolyq jazylǵansha, temeki shekpeńiz, túkirine bermeńiz, aýzyńyzǵa kámpıt sııaqty qatty nárselerdi salmańy, áıtpese tis qaıta qanaýy múmkin.\r\n•	Eger 15 mınýt boıy qanaǵan jerińizden qan toqtamasa, toqtatpaı basyp turyńyz nemese qansyraǵan jerdi joǵary kóterip qoıyńyz.  Odan keıingi áreket «Jedel járdem» jáne «Sımptomdaryn bilińiz» bólimderinde anyqtap jazylǵan.\r\n•	Eger 15 mınýt ótkennen keıin, taǵyda  qan kórinse, qan qysymy tómendese jáne de 15 mınýt boıy jaraqatty basyp turyńyz. Úzdiksiz 3 márte 15 mınýttan (45 mınýt) jaraqatty qan toqtatý úshin basyp kórińiz. Eger qan áli de toqtamasa, (qan bolar-bolmas kórinip, tamshylap turyp alsa)  45 mınýt toqtaýsyz bassańyzda aǵa bersa, onda «Sımptomdaryn bilińiz» bólindegi áreketterdi oryndańyz. \r\n•	Kesilip qalǵan terini qaıta ornyna durystap qoıyńyz. Múmkindigine qaraı, teri kesindisin taza dáke men matańy ornyna qoldanyńyz.\r\n•	Zardap shekken adam dáke men matany jutyp qoımasyn.\r\n•	Tańbany aýyzǵa kóldeneńnen japsyryp qoımańyz.\r\n•	Birneshe kún boıy jattyǵý jasamańyz. Jattyǵýlar qannyń qysymyn kóterip, aýyzdan qaıtadan qan aǵýyna sebep bolady. \r\n\r\n__Tegger:__    \r\naýyzdan qan aǵý      \r\njaraqat      \r\nqanaǵan kezde kómektesý \r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1177,'','Ostenonekroz (súıektiń óliettenýi) – avaskýlıarly  nekroz (óliettetený)','','','qz','s','',0,'',1256,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709860,1565245860,1533709941,'__Bul qandaı aýrý?__ Osteonekroz buryn avaskýlıarly nekroz dep atalǵan. Bul súıek tinderine qanmen qamtamasyz etilýdiń tómendep, ne bolmasa, toqtap qalýynyń saldarynan súıek tinderiniń qyrylýy.','__Bul qandaı aýrý?__ Osteonekroz buryn avaskýlıarly nekroz dep atalǵan. Bul súıek tinderine qanmen qamtamasyz etilýdiń tómendep, ne bolmasa, toqtap qalýynyń saldarynan súıek tinderiniń qyrylýy.\r\n__Buǵan ne sebep bolýy múmkin?__  Avaskýlıarly nekroz – osteomıelıtten (súıek tinderine sýyq tııý), jaraqattan (syný, súıektiń ornynan qozǵalýy), sondaı-aq radıatsııalyq aýrýdan paıda bolady. Avaskýlıarly nekrozǵa mynadaı aýrýlar da sebep bolýy múmkin: oraq tárizdi torly anemııa, quıań (býynǵa tuz baılaný) jáne júıeli qyzyl jegi (krasnaıa volchanka).  Alkogoldi ishimdikti jáne kortıkosterıod sekildi dárilerdi uzaq qoldansa, avakýlıarly nekroz paıda bolýy múmkin.\r\nAvakýlıarly nekrozdyń sımptomdaryna san nemese shap jaraqatynyń  jaı, aqyryn aýrýy, aqsaý nemese qalypsyz qozǵalý jatady.\r\nTez túregelgende nemese júrgende aýyrǵany seziledi. Ádette, tynyǵý aýyrǵanyn basady. Avaskýlıarly nekrozben aýrǵan balalardyń jambas bulshyq etteri qurysyp, aqsaıdy nemese aýyr kótere almaı qalady. \r\nNe isteý kerektigin, qandaı amal qarasstyrý kerek ekenin bilý úshin, ózińizdiń turǵylyqty meken-jaıyńyz boıynsha hırýrgqa nemese dárigerge qaralyńyz. \r\n__Tegter:__ \r\nosteoneroz   \r\nsynyq    \r\nsúıektiń orynan qozǵalýy   \r\nsúıek   \r\naıaq   \r\nosteomıelıt  \r\nbulshyq etter   \r\ntorly anemııa  \r\n','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1178,'','Ostrıtsalar (ishik qurttary)','','','qz','s','',0,'',1233,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709920,1565245920,1533709995,'__Bul ne? Ostrıtsalar__ – bul kishketaı, jip tárizdi domalaq ishek qurttar, olar kóbinese  asqorytý júıesin zaqymdaıdy, kóbinese 5 jastan,  10 jaqa deıingi balalarda kezdesedi. __Ostrıtsalardyń__ uzyndyǵy  2 mm-den 5mm-ge deıin bolady. Olar ishekte mekendep adamnyń jegen tamaqtarymen qorektene beredi.   ','__Bul ne? Ostrıtsalar__ – bul kishketaı, jip tárizdi domalaq ishek qurttar, olar kóbinese  asqorytý júıesin zaqymdaıdy, kóbinese 5 jastan,  10 jaqa deıingi balalarda kezdesedi. __Ostrıtsalardyń uzyndyǵy__  2 mm-den 5mm-ge deıin bolady. Olar ishekte mekendep adamnyń jegen tamaqtarymen qorektene beredi.   \r\n__Qalaı juǵady?__ Ádette ostrıtsalar  osy qurtty juqtyrǵan adamnan nemese osyndaı ishek  qurttyń jumyrtqalary bar zattan jumyrtqa kúıinde adam organızmine kirip ketedi. Al aýa arqyly juǵýy sırek kezdesedi. \r\nOstrıtsııalarmen zaqymdanýdyń taǵy bir belgileri aınalshyqtyń  (anýstyń) aınalasy qyshıdy jáne  sonyń áserinen túngi uıqy buzylady, qyshýy túnde tipti kúsheıedi. Al basqa ýaqytta  qatty qyshı bermeıdi, biraq onyń ózine de balalar shydaı almaı jatady. Kóp adamdarda otrıtsasy bolsa da bilinbeıdi. Keıbir adamdar eshqandaı em qabyldamasada jazylyp ketedi.\r\nOtrıtsa juqtyryp alǵan adam dárilermen tez emdeledi jáne  emdelgennen keıin ınfektsııa da taralmaıdy. Ostrıtsııalar adam densaýlyǵyna kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n \r\n__Balańyzda osy belgilerdi baıqasańyz, pedıatrǵa habarlasyńyz, ol bul aýrýdy tekserip, qalaı aldyn alý kerektigin kórsetedi.__  \r\n\r\n__Tegter:__ \r\nostrtsalar   \r\nparazıtter    \r\nishek qurttar   \r\nqyshý   \r\nasqorytý júıesi\r\n','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1179,'','Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) jáne jynystyq aýmaqtaǵy súıelder (úshkir kondılomalar).','','','qz','s','',0,'',9361,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709980,1565245980,1533710320,'Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) – súıelderdiń sebebi bolatyn vırýstardyń keń taralǵan toby. APV júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30 jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, juqpaly jynystyq seriktesten jynystyq qatynasta juǵady. Qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp bólinedi. Tómen onkogendi qaýipti APV jynystyq aýmaqtaǵy súıelderdiń sebebi bolady. joǵary onkogendi qaýipti APV áıelderde jatyr moınynyń, výlvanyń, inshektiń jáne aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin. Erlerde penıs pen aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, basqalarda sımptomdary bolmaýy da múmkin. Dáriger súıelderdi emdeý nemese alyp tastaýy múmkin. Áıelderde Papanıkolaý boıynsha juǵyndy alynady (Pap-test), ol qaterli isikke aparýy múmkin jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nPrezervatıvterdi durys qoldaný APV taralýyn tolyq joımasa da, edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Kirispe__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jynystyq aýmaqtaǵy súıelder__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Kirispe__\r\n\r\nAdam papıllomasynyń vırýsy (APV) – súıelderdiń sebebi bolatyn vırýstardyń keń taralǵan toby. APV júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30 jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, juqpaly jynystyq seriktesten jynystyq qatynasta juǵady. Qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp bólinedi. Tómen onkogendi qaýipti APV jynystyq aýmaqtaǵy súıelderdiń sebebi bolady. joǵary onkogendi qaýipti APV áıelderde jatyr moınynyń, výlvanyń, inshektiń jáne aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin. Erlerde penıs pen aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, basqalarda sımptomdary bolmaýy da múmkin. Dáriger súıelderdi emdeý nemese alyp tastaýy múmkin. Áıelderde Papanıkolaý boıynsha juǵyndy alynady (Pap-test), ol qaterli isikke aparýy múmkin jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nPrezervatıvterdi durys qoldaný APV taralýyn tolyq joımasa da, edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jynystyq aýmaqtaǵy súıelder__\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıel – teridegi jáne jynystyq múshelerdiń silemeı qabatyndaǵy jumsaq ósindiler. Olar penıste, výlvada, úrpide, inshekte, jatyr moınynda, aınalshyqtyń mańynda jáne ishinde bolýy múmkin.\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıel – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa jatady (JJBI).\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıeldiń sebebin quqraıtyn vırýs - adam papıllomasynyń vırýsy (APV) atalady. APV 70 astam túri bar. Olardyń keıbiri jatyr moınynyń ózgeristerine, qaterli isigine jáne aınalshyqtyń qaterli isigine aparýy múmkin. Bul joǵary onkogendik qaýipti APV. APV barlyq túrleri súıeldiń sebebi bola bermeıdi. APV keıbir túrleri deneniń basqa jerindegi, mysaly, qoldaǵy súıeldiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nBul maqala jynystyq aýmaqtaǵy súıelderge qatysty. Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder –jıi kezdesetin aýrý. Adamdardyń kópshiliginde qandaı da bir sımptomdar bolmaıdy. Áıelderde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder inshektiń silemeı qabatyna, qabyrǵasyna jáne jatyr moınyna taralady. Olardy arnaıy dıagnostıkalyq sharalardyń kómegimen anıqtaıdy.\r\n\r\nAPV týraly mańyzdy jaıttar:\r\n\r\n• APV-ınfektsııa bir adamnan kelesige jynystyq qatynasta juǵady. APV sımptomdary bolmasa da, juqtyryp, taratýshysy bolýyńyz múmkin.\r\n\r\n• juqtyrǵannan keıin 6 apta men 6 aı arasynda súıelder baıqalmaýy da múmkin. Keıde alǵashqy belgileri birneshe jyldan soń baıqalýy múmkin. \r\n\r\n• APV juqpaly adammen jynystyq qatynasqa túsken adamdardyń bárine jynystyq aýmaqtaǵy súıelder juǵa bermeıdi.\r\n\r\nAPV juqtyrý nemese taratý qaýpi kelesi jaǵdaılarda artady:\r\n\r\n• jynystyq qatynasta birneshe seriktestiń bolýy  \r\n\r\n• retsiz jynystyq qatynas\r\n\r\n• jynystyq qatynasty erte bastaý\r\n\r\n• alkogol tutyný, temeki shegý\r\n\r\n• vırýstyq ınfektsııanyń bolýy, mysaly, gerpes jáne uzaq ýaqyt boıǵy kúızelis.\r\n\r\n• júktilik\r\n\r\n• dári qabyldaý saldarynan nemese uzaq aýrýdan keıingi ımmýnıtettiń tómendeýi.\r\n\r\nBalada jynystyq aýmaqtaǵy súıel bolsa, bul aýrýdyń múmkin sebebi retinde zorlyq bolǵandyǵyn tekserý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJynystyq  aýmaqtaǵy súıelder shaǵyn jáne keıde kózge túspeýi múmkin.\r\n\r\nSúıelderdiń túri kelesideı bolady:\r\n\r\n• jalpaq, sheti kóterińki daqtar, teri tústi\r\n\r\n• teri túzilisteri, joǵarǵy jaǵy gúldi qyryqqabatqa uqsas\r\n\r\nÁıelderde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder anyqtalady:\r\n\r\n• inshektiń nemese aınalshyqtyń ishinde\r\n\r\n• inshek pen aınalshyqtyń mańynda\r\n\r\n• jatyr moınynda.\r\n\r\nErlerde úshkir kondılomalar anyqtalady:\r\n\r\n• Penıste\r\n\r\n• Umada\r\n\r\n• shap aýmaǵynda\r\n\r\n• Bóksede\r\n\r\n• aınalshyqtyń ishinde nemese mańynda.\r\n\r\nÚshkir  kondılomalar bolýy múmkin:\r\n\r\n• erinde\r\n\r\n• aýyz qýysynda\r\n\r\n• tilde\r\n\r\n• kómeıde.\r\n\r\nBasqa sımptomdary sırek kezdesedi, olar:\r\n\r\n• súıel shoǵyrlanǵan jerde jynystyq aǵzalardyń ylǵaldylyǵy.\r\n\r\n• inshekten bólindi kóp shyǵýy.\r\n\r\n• jynystyq músheler aýmaǵynyń qyshýy\r\n\r\n• jynystyq qatynas kezinde nemese odan keıin inshekten qan ketýi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnozdy qoıý úshin dáriger naýqasty qaraıdy.\r\n\r\nÁıelderde gınekologııalyq qarap tekserý bolady. kózge kórinbeıtin súıelderdi anyqtaý úshin  kolposkopııa qoldanylady. Dáriger súıeldiń dıagnostıkasy úshin sirke sýdyń álsiz eritindisin qoldanady.  \r\n\r\nSilemeı qabattyń APV zaqymdanýynda Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndy oń bolady. eger Paptest nátıjesi boıynsha  ózgerister bolsa, ózgeristerdi baqylaý úshin osy tekserýdi jıi ótkizý qajet.\r\n\r\nAPP DNQ anyqtaýǵa taldaý vırýstyń túrin anyqtaýǵa kómektesedi, jatyr moınynyń qaterli isigin joǵary onkogendi APV týyndatýy múmkin.\r\n\r\nBul taldaý oryndalady:\r\n\r\n• 30 jastan asqan áıelderdi skrınıngtik taldaý retinde\r\n\r\n• kez kelgen jastaǵy áıelderde, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndy oń bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıelderdi (úshkir kondılomalar) dáriger emdeýi tıis. Súıelderdiń basqa túrlerin emdeıtin dárilik preparattardy qoldanýǵa bolmaıdy. \r\n\r\nEmdeýge kiredi:\r\n\r\n• dárigerdiń kabınetinde zaqymdanǵan terini óńdeý\r\n\r\n• dáriger taǵaıyndaǵan dárilermen úı jaǵdaıynda aptasyna birneshe ret emdeý.\r\n\r\nRetseptýralyq dárilik preparattar:\r\n\r\n• Imıkvımod (Aldara)\r\n\r\n• Podofıllın, Podofıloks(Kondıloks)\r\n\r\n• Úshhlorsirke qyshqyly (TÝK)\r\n\r\nSúıelderdi hırýrgııalyq jolmen de alyp tastaýǵa bolady:\r\n\r\n• Krıohırýrgııamen\r\n\r\n• Elektrokaýterızatsııamen\r\n\r\n• Lazerlik joıýmen\r\n\r\n• Hırýrgııalyq tilýmen.\r\n\r\nEger úshkir kondılomalar bolsa, jynystyq qatynastaǵy barlyq seriktester dárigerge kórinýi qajet, súıelder bolsa, qajetti em alýy tıis. Sımptomdar bolmasa da, aýrýdyń asqynýynyń jáne taralýynyń aldyn alý úshin emdeý qabyldaý qajet.\r\n\r\nEmdeý kýrsynan keıin emdeýdiń tıimdiligin tekserý úshin dárigerdiń keńesine qaıta júginý qajet.\r\n\r\nBul aýrýmen aýyrǵan áıelder Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny kezeńdi tapsyryp turýy qajet jáne jynystyq qatynastaǵy seriktesinde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder anyqtalsa, osy tekserýden udaıy ótý qajet. Eger jatyr moınynda súıel bolsa, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny alǵashqy emdeý kýrsynan keıin ár 3-6 aı saıyn tapsyrý qajet.\r\n\r\nAPV juqpasynan týyndaǵan qaterli isik aldy ózgeristeri anyqtalǵan áıelderge uzaq ýaqyt emdelý qajet bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen jynystyq qatynasta belsendi jas áıelder APV juqtyrady. Kóbinese, APV ózdiginshe ketedi.\r\n\r\nAPV juqtyrǵan erlerdiń kópshiliginde aýrýdyń qandaı da bir belgisi bolmaýy múmkin. Degenmen, olar keıde qazirgi nemese bolashaq jynystyq qatynastaǵy seriktesterine juqtyrýy múmkin.\r\n\r\nAdam úshkir  kondılomadan emdelgennen keıin de juqpaly bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAPV keıbir túrleri jatyr moınynyń jáne syrtqy jynystyq aǵzalardyń qaterli isiginiń negizgi sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nJynystyq  aýmaqtaǵy súıelderdi týyndatatyn APV túrleriniń jynystyq músheniń, aınalshyqtyń qaterli isigin týyndatatyn túrlerinen aıyrmashylyǵy bolady.\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıelder kóp jáne úlken bolýy múmkin, bul kúrdelirek emdeý sharalaryn qajet etedi.\r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n• qazirgi nemese burynǵy seriktesińizde kondılomalar bolsa.\r\n\r\n• syrtqy jynystyq múshelerde kórinetin súıelder bolsa, qyshý nemese aýytqýly inshektik qan ketýi bolsa. Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder juqpaly seriktespen qatynastan keıin birneshe aıdan birneshe jyl boıy kórinis bermeýi múmkin.\r\n\r\n• balada Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder bar dep sanasańyz.\r\n\r\nÁıelderge 21 jastan keıin Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny alǵash tapsyrý\n usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq qatynastyń bolmaýy - Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder men JJBI juqtyrmaýdyń jalǵyz senimdi joly. Tek bir ǵana seriktestiń bolýy da JJBI juǵý yqtımaldyǵyn azaıtady.\r\n\r\nErler men áıelder prezervatıvteri tolyǵymen qorǵamaıdy. Sebebi, vırýs nemese súıel jaqyn mańdaǵy teride bolýy múmkin. Prezervatıvterdi báribir qoldaný qajet, sebebi, olar APV jáne basqa JJBI juqtyrý qaýpin azaıtady.\r\n\r\nAPV adamnan adamǵa berilýi múmkin, súıel nemese basqa kórinetin sımptomdar bolmasa da. Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý APV juqtyrýdyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÁıelderde jatyr moıny qaterli isigin týyndatatyn APV tórt túrinen qorǵaıtyn eki túrli vaktsına bar.\r\n\r\nVaktsınanyń birinshi túri úsh ret egilýden turady. 9-26 jastaǵy qyzdar men áıelderge arnalǵan.  \r\n\r\nEkinshi túri uldar men erlerdegi súıelderden qorǵaıdy. Vaktsına úsh ret egilýden turady. 9-26 jastaǵy uldar men erlerge arnalǵan.\r\n\r\nDárigerden APV qarsy vaktsına sizge jaramdy bolýy týraly surańyz.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nÚshkir kondılomalar; jynystyq músheniń súıelderi; adam papıllomasynyń vırýsy (VPCh); Venerologııalyq súıelder; jynystyq jolmen beriletin aýrýlar - súıelder; JO-APV; APV kezindegi tómen dısplazııa; TO-APV; APV kezindegi joǵary dısplazııa.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1180,'','Tyrnaqtyń ornynan bólinip qalýy','','','qz','s','',0,'',1562,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710280,1565246280,1533710395,'Tyrnaq etinen ajyrap qalǵan jaǵdaıda, tyrnaqty alyp tastap, ornyn tazalap, qurǵatady. Jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek. \r\nTyrnaqtyń  túsýine sebep bolatyn ınfektsı nemese teri aýrýy da emdelýi kerek. Eger tyrnaq ornynan qozǵalyp bólinip qalssa qaıta ornyna keltirý múmkin emes. Ornyna jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek.  Árıne tyrnaq tez óse salmaıdy. Ádette qol saýsaqtarynyń tyrnaqtary 6 aı ishinde, al aıaq barmaqtarynyń tyrnaǵynyń ósýi 18 aıǵa deıin sozylady. \r\nQant dıabeti jáne perıferııalyq qan aınalymy tómendeýi qan aǵymynyń azaıýyna jáne aıaqtyń sezimtaldyǵynyń joıylýyna soqtyrýy múmkin. Emdelmegen tyrnaq jaraqaty asqynýǵa, oıyq jaralar men basqa da salmaqty máselelerge uryndyrýy múmkin.\r\n','Tyrnaqtyń saýsaq etinen bólinip qalýy ártúrli jaǵdaılarda oryn alady, mundaı jaǵdaılarǵa aparatyn sebepter mynadaı:\r\n•	Jaraqat. Julynyp qalý, kóbinese tyrnaǵy uzyn adamdarda kezdesetin jaǵdaı. Tyrnaq kezdeısoq soqqydan nemese qysyp alǵannan da ornynan bólinip qalady. \r\n•	Tyrnaqtyń sańyraýqulaq ınfektsııasy,  qol saýsaqtaryna qaraǵanda, aıaq barmaqtarynda jıi kezdesedi. \r\nSımptomdaryna: aıaq terisiniń  jarylýyn, sarǵaııýyn, tússizdengenin, juqarǵanyn nemese qatparlanǵanyn, qattalyp jaraqattanǵanyn jatqyzamyz.  \r\n•	Teriniń jaǵdaıy psarıozǵa uqsas bolyp keledi.\r\n•	Lak ketiretin atseton nemese keıbir ydys jýatyn quraldar sııaqty hımıkattar da kiredi.\r\n•	Hımııalyq terapııa nemese antımolıarlyq em qabyldaǵanda bilinedi.\r\n•	Aýyr srqattyń saldary da osy aýrýǵa sebep bolady.\r\nTyrnaq etinen ajyrap qalǵan jaǵdaıda, tyrnaqty alyp tastap, ornyn tazalap, qurǵatady. Jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek. \r\nTyrnaqtyń  túsýine sebep bolatyn ınfektsı nemese teri aýrýy da emdelýi kerek. Eger tyrnaq ornynan qozǵalyp bólinip qalssa qaıta ornyna keltirý múmkin emes. Ornyna jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek.  Árıne tyrnaq tez óse salmaıdy. Ádette qol saýsaqtarynyń tyrnaqtary 6 aı ishinde, al aıaq barmaqtarynyń tyrnaǵynyń ósýi 18 aıǵa deıin sozylady. \r\nQant dıabeti jáne perıferııalyq qan aınalymy tómendeýi qan aǵymynyń azaıýyna jáne aıaqtyń sezimtaldyǵynyń joıylýyna soqtyrýy múmkin. Emdelmegen tyrnaq jaraqaty asqynýǵa, oıyq jaralar men basqa da salmaqty máselelerge uryndyrýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__  \r\ntyrnaqtyń ornynan bólinip qalýy   \r\njaraqat     \r\nsańraýqulaq ınfektsııasy   \r\npsorıaz\r\n','student_k',39,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1181,'','Aıaq-qoldyń isinýi','','','qz','s','',0,'',1526,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710400,1565246400,1533710492,'Baıaý isiný ádette qaýipti emes. Jalpy  isinýdiń áserinen býynnyń qalypty qozǵalysy tuıyqtalady nemese aıaqty sozý, búgý barysynda ebedeısizdik paıda bolady.  Eger isik úıde-aq emdelse jáne eshqandaı basqa da sımptomdar baıqalmasa, onda dárigerge baryp qaralýdyń qajeti shamaly\r\nÁdette, aıaq-qoldyń isinýi jıi otyrǵannan nemese uzaq turǵannan paıda bolady. Ol keıde,  kúnniń ystyǵynan nemese sýyqtan da bolyp jatady. Oryndyqta nemese sál jantaıyńqyrap otyrǵanda   jáne isinip turǵan aıaqty joǵary kóterip qoısa mundaı isikter tez  qaıtady.\r\n','Baıaý isiný ádette qaýipti emes. Jalpy  isinýdiń áserinen býynnyń qalypty qozǵalysy tuıyqtalady nemese aıaqty sozý, búgý barysynda ebedeısizdik paıda bolady.  Eger isik úıde-aq emdelse jáne eshqandaı basqa da sımptomdar baıqalmasa, onda dárigerge baryp qaralýdyń qajeti shamaly\r\nÁdette, aıaq-qoldyń isinýi jıi otyrǵannan nemese uzaq turǵannan paıda bolady. Ol keıde,  kúnniń ystyǵynan nemese sýyqtan da bolyp jatady. Oryndyqta nemese sál jantaıyńqyrap otyrǵanda   jáne isinip turǵan aıaqty joǵary kóterip qoısa mundaı isikter tez  qaıtady.\r\n \r\nIsinýdiń qaýipti jaqtary:\r\n•	Allergııalyq reaktsııaǵa uqsas bolsa, jándikterdiń shaǵýynan nemese jańa dárini qabyldaǵannan. Sebebi sondaı kezde aıaq-qol qatty isı bastaıdy. Kóbinese myna jerler: (bilek jáne shyntaq, taban jáne tize);\r\n•	Isingen jerdiń qanmen qamtamasyz etilýi toqtap qalsa nemese tómendep ketse;\r\n•	Jaraqattanǵan aıaq-qoldy kóterý múmkin bolmaı, syrqyrap aýyryp tursa;\r\n•	Ol tek bir aıaqqa ǵana áser etse,  kúre tamyrdaǵy qan uıyp qalýy múmkin. (tereń kúre tamyrdaǵy tromboz)\r\n•	Ol keıde lımfa túıinderdi alyp tastaǵanda, mysalyǵa, keýde ragyna shaldyǵyp,  keýde bezin alyp tastaǵanda da paıda bolady. Aıaq-qoldyń bulaı isinýi lımfodemodan bolýy múmkin.\r\n•	Eger siz júrek aýrýymen aýyrsańyz, nemes, júregińizde bir aqaý bolsa jáne tosyn ustamańyz bolsa solardyń áserinen de aıaqtaryńyz isinip ketedi.\r\n•	Bezgektiń ınfektsııasy bolsa da aıaq-qol ózinen ózi isinedi\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naıaqtardyń  isinýi\r\nkúre tamyr trombozy\r\nAllergııalyq reaktsııa\r\nqanazyqpen qamtamasyz etý\r\njúrektegi aqaý\r\n','student_k',73,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1182,'','Ortańǵy qulaqtyń qabynýy –  qulaqtyń ótkir ınfektsııasy','','','qz','s','',0,'',9830,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710460,1565246460,1533710563,'Ata-analardyń balalaryn dárigerge apara beretin sebepteriniń biri – qulaq ınfektsııasynyń saldarynan. Qulaq ınfektsııasynyń jıi kezdesetin túri – ortańǵy qulaqtyń qabynýy \'\'(__ortańǵy qulaq__ bıologııalyq ǵylymı termın)\'\'.  Bul aýrý - ortańǵy qulaq qýysyna sýyq tıip, qabynǵannan jáne jasýshalardyń isinýinen paıda bolady. Ortańǵy qulaq  dybys jarǵaǵynyń  dál artynda oqshaýlanǵan.\r\nSýrette: Qulaq qurylysy kórsetilgen\r\nAsqynǵan qulaq ınfektsııasy az ýaqyttyń ishinde damıdy jáne aýyr túrde ótedi. Qulaq ınfektsııasy uzaq ýaqyt nemese belgili bir ýaqytta qaıtalanatyn bolsa – hronıkalyq qulaq ınfektsııasy dep atalady. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Belgileri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdelýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Asqyný qaýpi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý sharasy__{ALINK}\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"352\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nAta-analardyń balalaryn dárigerge apara beretin sebepteriniń biri – qulaq ınfektsııasynyń saldarynan. Qulaq ınfektsııasynyń jıi kezdesetin túri – ortańǵy qulaqtyń qabynýy \'\'(__ortańǵy qulaq__ bıologııalyq ǵylymı termın)\'\'.  Bul aýrý - ortańǵy qulaq qýysyna sýyq tıip, qabynǵannan jáne jasýshalardyń isinýinen paıda bolady. Ortańǵy qulaq  dybys jarǵaǵynyń  dál artynda oqshaýlanǵan.\r\n\r\nSýrette: Qulaq qurylysy kórsetilgen\r\n\r\nAsqynǵan qulaq ınfektsııasy az ýaqyttyń ishinde damıdy jáne aýyr túrde ótedi. Qulaq ınfektsııasy uzaq ýaqyt nemese belgili bir ýaqytta qaıtalanatyn bolsa – hronıkalyq qulaq ınfektsııasy dep atalady.\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__ \r\n\r\nEvstahıev qubyry qulaqtardyń ortasyna deıingi jutqynshaqtyń artyna oqshaýlanǵan. Ádette bul qubyrdan suıyqtyq ortańǵy qulaqqa quıylady. Evstahıev qubyry bitelip qalǵan kezde, suıyqtyq jınala bastaıdy.  Bul – ınfektsııanyń damýyna ákeletin qaýip.\r\n\r\n•	Qulaq ınfektsııasy kóbinese jasóspirimder men kishkentaı jastaǵy balalarda kezdesedi. Olarda evstahıev qubyrynyń bitelip qatýy jıi bolyp turady.\r\n•	Qulaq ınfektsııasy eresekterde de kezdesedi, biraq balalardaǵy sııaqty jıi emes.\r\n\r\nQandaı sebeppen bolmasyn, sýyq tıse jáne evstahıev qubyry bitelip qalsa, dybys jarǵaǵynyń artyndaǵy  ortańǵy qulaqtyń qýysynan suıyqtyq aǵady. Mynadaı birneshe sebepterdiń qatysy bar: \r\n\r\n•	Allergııa\r\n•	Sýyq ustap qalý jáne muryn qýysyna  sýyq tıgendegi ınfektsııa\r\n•	Tis ósý kezinde silekeılene berý\r\n•	Infektsııalyq qabyný nemese adenoıdtardyń úlkeıýi (jutqynshaqtyń ústingi jaǵyndaǵy  lımfatıkalyq tinder)\r\n•	Temeki shegý\r\n\r\nQulaq ınfektsııasyna kóp urynatyn ásirese balalar, olar shólmekpen nemese tostaǵanmen shalqasynan jatyp ap uzaq ýaqyt sýsyn ishkende osyǵan tap bolady.  Degenmen, egerde dybyr jarǵaǵynda tesik bolmasa, qulaqqa kirgen sýdan qaýipti qulaq ınfektsııasy damymaıdy.  \r\n\r\nQulaq ınfektsııasy kóbinese qysta mazalaıdy. Qulaq ınfektsııasy adamnan adamǵa juqpaıdy, biraq balalar tumaýdy juqtyryp alýy múmkin. Nátıjesinde, keıbir balalarda qulaq ınfektsııasy damyp ketedi.\r\n\r\n\'\'__Málimetter boıynsha  qulaq ınfektsııasynyń damý qaýpi myna jaǵdaılarda týyndaıdy:__\'\'\r\n\r\n•	Bala baqshadaǵy qarym-qatynasta (ásirese toptyq, 6 baladan artyq topta);\r\n•	Mezgil ózgergende nemese taýly jerde týrǵanda;\r\n•	Sýyq mezgilde\r\n•	Selqos shylym shekkende\r\n•	Buryn bolǵan qulaq ınfektsııasynyń qaldyǵy qalyp qoıǵanda;\r\n•	Emshek embegen balalarda;\r\n•	Jasandy úrpimen emetin balalarda;\r\n•	Jaqynda juqqan qulaq ınfektsııasynan;\r\n•	Jaqynda kez-kelgen aýrýǵa shaldyqqannan (ınfektsııanyń saldarynan organızm  kez-kelgen aýrýǵa tótep bere almaıdy). \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Belgileri__\r\n\r\nQulaq ınfektsııasynyń kóp kezdesetin belgileri, jasjetkinshekter  ylǵı mazasyzdanyp, jylaı beredi. Balalardyń kópshiliginde ótkir ınfektsııanyń saldarynan bezgekke urynady nemese uıqysy durys bolmaıdy. \r\n\r\nJasóspirimderde jáne eresekderde qulaq ınfektsııasynynń belgileri mynadaı bolyp keledi:\r\n•	Qulaq aýyrady;\r\n•	Qulaq bitip qalǵandaı bolady;\r\n•	Dimkástenedi; (álsireıdi)\r\n•	Qusady;\r\n•	Ishi ótedi;\r\n•	Jaqymdanǵan qulaǵymen estimeı qalady.\r\n\r\nQulaq ınfektsııasy sýyq tıgennen keıinda damýy múmkin. Sary nemese jasyl suıyqtyqtyń aǵýy, dybys jarǵaǵynyń zaqymdanǵanyn bildiredi.\r\n\r\nKez-kelgen ótkir qulaq ınfektsııasy dybys jarǵaǵynyń artynan suıyqtyq aǵýǵa sebepker bolady. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnozy__ \r\n\r\nDáriger otoskoppen qaraý arqyly dıagnoz qoıady. Ádette, ınfektsııanyń belgisin qoıý jeńil.\r\n\r\n•	Aýyrǵan jer bosatady nemese qyzarady;\r\n•	 Dybys jarǵaǵynyń artynda aýa kópirshikteri nemese suıyqtyq bolady;\r\n•	Ortańǵy qulaq qýysynan qan aralas suıyqtyq nemese iriń aǵady;\r\n•	Dybys jarǵaǵynda perfaratsııa  bolǵannan (tesilý);\r\n\r\nKeıbir adamdarda qulaq ınfektsııasy  burynnan bolýy múmkin, dáriger olarǵa   estý qyzmetin tekserý úshin test júrgizedi.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý.__ \r\n\r\nBirqatar qulaq ınfektsııalary antıbıotıksizder-aq, óz betimen jazylyp ketedi. Aýrýyn basatyn dárilerdi ýaqytymen     qoldanyp, organızmniń ózerkimen qalyptasýyna  múmkindik berse, sol da jetkilikti.  \r\n\r\n•	Aýyrǵan qulaǵyńyzǵa jylyman sý quıylǵan shólmekti nemese jyly oramaldy basyńyz;\r\n•	Aýrýdy basatyn dári tamshylaryn qabyldańyz, nemese, dárigerden qandaı amal qarastyrý kerek  ekenin surańyz;\r\n•	Aýrýdy basatyn jáne qyzýdy túsiretin dári-dármekterdi qabyldańyz, mysaly, ıbýfen nemese atsetamınofondy qoldanyp kórińiz. Balalarǵa asperın berýge BOLMAIDY. \r\n6 aıdan kishi balalarda sımptomdar nemese bezgek bar bolsa, dárigermen keńesý kerek. 6 aıdan asqan balalardy úıde de emdese bolady, tek myna sıpmtomdar bolmasa:\r\n•	Dene qyzýy 38.9°C- den asyp ketse;\r\n•	Qatty aýyryp jáne basqa arýdyń belgileri baıqalsa;\r\n•	Densaýlyqta basqa da qaýipti máseleler týyndasa.\r\nAýrýyńyz qaıtpaı jatsa, sımptomdary barǵan saıyn kúsheıe tússe, dárigerge habarlasyńyz, ol sizge qajetti antıbıotıkterdi jazyp beredi.\r\n  \r\n__Antıbıotıkter__ \r\n\r\nQulaq ınfektsııasyn vırýstar men bakterııalar da qozdyrady.  Eger ınfektsııany qozdyrǵan vırýs bolsa, antıbıotıkter kómektespeıdi.  Kóptegen dárigerler kez-kelgen ınfektsııaǵa antoıbıotık taǵaıyndaı bermeıdi.  Eń qurǵyǵan jaǵdaıda, qulaq ınfektsııasyna shaldyqqan 6 aıdan kishi sábılerge, bakterııaǵa qarsy dáriler qoldanýǵa nusqaý beredi.\r\n\r\nDáriger kóp  mólsherde anıbıtık qoldanýǵa nusqaý beredi, eger:\r\n•	Bala 2 jastan asqan bolsa;\r\n•	Balada bezgek aýrýy bolsa;\r\n•	Bala taǵyda bir basqa aýrýmen aýyrsa;\r\n•	Balanyń jaǵdaıy 24-48 saǵattyń ishinde jaqsarmasa.\r\n\r\nAntıbıotıkterdi taǵaıyndaǵannan keıin, olardy ýaqytymen paıdalaný óte mańyzdy, sol sııaqty basqa dári-dármekterdi durys qoldaný kerek. Aýrý belgili joıyla bastasa da, dári ishýdi TOQTATPAŃYZ. Eger antıbıtıkter 48-72 saǵattyń ishinde oń áserin bermese, dárigerge qaralyńyz. Antıbıotıkterdi aýystyrýyńyz múmkin.  \r\nAntıbıotıkterdi qoldanǵannan júrek aınýy, qusý, dıareıa sekildi jaǵymsyz áserler de bolady. Keı kezderde ǵana aýyr allergııalyq serpin damıdy.\r\n\r\nKeıbir balalardy qulaq ınfektsııasynyń qaıtalanba epızody mazalaıdy. Bul epızodtardyń arasynda aýrý sımptomdary bilinbeı turady. Mundaı jaǵdaıda balalarǵa antıbıotıktiktiń az ǵana táýliktik mólsheri  beriledi, ol ınfektsııanyń qaıtalanýyn boldyrmaıdy. \r\n\r\n===__Hırýrgııalyq emdeý__===\r\nEger kádimgi dári-dármekterdi paıdalanǵannyń ózinde, oń ózgeris baıqalmasa, nemese balalarda az ýaqytta ınfektsııa jıi  qaıtalana berse, oǵan dáriger qulaq tútikshelerin qoldanýǵa keńes beredi.\r\n•	Jińishke tútiksheler dybys jarǵaǵyna ornalasady, kishkene tesik qaldyrylady, onymen ishke aýa ótedi, osyndaı jolmen qulaqtan suıyqtyqtardyń shyǵýy jeńildeıdi.\r\n•	Ádetti tútiksheler ózderi túsip qalady. Al eger túspese, ony dárigen ózi alyp tastaıdy.\r\nQulaq ınfektsııasy qaıta-qaıta ylǵı mazalaı berse jáne adenoıdtar ósip ketse, sizge dáriger adenoıdtardy  hırýrgııalyq jolmen joıýdy usynady. Badamsha bezderdi alyp tastaǵannan, qaıtalanba qulaq ınfektsııasynyń damýyn toqtamaıdy.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljam__ \r\n\r\nJıi bolatyn qulaq ınfektsııasy – bul qaýipti aýrý emes, sebebi odan tez jazylyp, qalypty jaǵdaıǵa tez orlasyń. Bul ınfektsııaǵa em jaqsy qonady, biraq bolashaqta olar qaıtalanýy múmkin\r\nKóp balalarda ınfektsııa kezinde jáne ınfektsııadan keıin  az ýaqyt  durys estimeı júredi. Bul ortańǵy qulaqqa suıyqtyqtyń quıylǵandyǵynan.  Suıyqtyqtar emdelgennen keıin de, dybys jarǵaǵynyń artynda biraz apta nemese aı  boıy ketpeı turady.\r\n\r\nBul aýrýdyń áserinen tildiń kúrmelýi sırek kezdesedi, biraq, qaıtalanna beretin qulaq ınfektsııasynyń saldarynan,  balanyń uzaq ýaqyt boıy estimeı júrgendiginen tili kesh daýy da múmkin. \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Asqyný qaýiptiligi__\r\n\r\nQaýipti ınfektsııalarǵa sırek jaǵdaılarda ǵana uryndyrady. Mysaly:\r\n•	Mastoıdıt (qulaqtyń artqy tusyndaǵy bas súıektiń qabynǵan ınfektsııasy )\r\n•	Menıngıt (mı qabyqshasynyń qabynǵan ınfektsııasy)\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge tekserilý kerek?__\r\n\r\nPedıatrǵa mynadaı jaǵdaılarda tekserilińiz:\r\n•	24-48 saǵattyń ishinde aýrý, bezgek, mazasyzdanýy qaıtpasa;\r\n•	Bala aýyrǵanda, qulaq ınfektsııasy sııaqty emes, odan basqasha qattyraq  aýrsa;\r\n•	Bala qatty aýyryp, qyzýy kóterilip ketse;\r\n•	Qatty aýyrǵany dereý basylsa, onda onyń dybys jarǵaǵy jarylyp ketýi de múmkin.\r\n•	Sımptomdary tómendese; \r\n•	Basqa sımptomdary paıda bolsa, ásirese basy qatty aýyrsa, basy aınalsa, qulaǵynyń aınalasy isise nemese bet bulshyq etteri qyzyp tursa.\r\n\r\n6 aıǵa tolmaǵan balańyzdyń dene qyzýy joǵarylap tursa, basqa aýrýdyń sımptomdary kezedse bastasa, onda tez arada osy jaǵdaıdy dárigerge aıtyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharasy__\r\n\r\nSiz mynadaı is-sharalardy oryndaý arqyly balańyzdaǵy qulaq ınfektsııasynyń\n damý qaýpiniń aldyn alasyz:\r\n•	Balanyń qoly men oıynshyqtaryn jıi jýyp turyńyz;\r\n•	Bala baqshada, keminde 6 baladan turatyn topty tańdańyz. Bulaı isteý arqyly, balańyzdy tumaý tııýden nemese qulaq ınfektsııasyna soqtyratyn basqa da ınfektsııadan qorǵaı alasyz;\r\n•	Emizikti qodanýdan aýlaq bolyńyz;\r\n•	Balany emshek sútpen tamaqtandyryńyz, ol náresteniń qulaq ınfektsııasyna tózimdiligine demeý bolady. Eger balany shólmekpen tamaqtndyrsańyz , onda ony otyrǵyzyp nemese jantaıtyp qoıyp berińiz. \r\n•	Balany múldem temeki tútinine jaqyndatpańyz;\r\n•	Ekpelerdi ýaqytymen saldyryńyz. Pnevmokok vaktsınasy balany ótkir qulaq ınfektsııasyn qozdyratyn  bakterııadan, sondaı-aq, kóptegen respıratorly (tynys alatyn jer) ıfektsııalardan qorǵaıdy.  \r\n•	Antıbıotıkterdi shamadan tys qoldanýdan saqtanyńyz. Áıtpese, antıbıotıkterge táýeldiligi artyp ketýi yqtımal.\r\n\r\n__Paıdalanǵan ádebıet:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000638.htm\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nOrtańǵy qulaqtan bulyq aǵý\r\nSýyq tııý\r\nınfektsııa\r\nqulaq aýrý\r\notoskop\r\n','student_k',103,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1183,'','Kaltsıdiń qabattalýy -  kaltsıı tendonıti','','','qz','s','',0,'',977,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710520,1565246520,1533710641,'__Bul qandaı aýrý?__\r\n__Kaltsıı tendonıti __– bul aýrý kaltsıı qabattaryndaǵy qanmen qamtamasyz etýdiń buzylýynan jáne qabynýynan paıda bolady.  Munyń saldarynan jasýshalar jarylyp, degeneratıvti ózgerister paıda bolady.  Kaltsıdiń sozbalaqtanyp ketýi de osydan. \r\n','__Bul qandaı aýrý?__\r\n\r\n__Kaltsıı tendonıti __– bul aýrý kaltsıı qabattaryndaǵy qanmen qamtamasyz etýdiń buzylýynan jáne qabynýynan paıda bolady.  Munyń saldarynan jasýshalar jarylyp, degeneratıvti ózgerister paıda bolady.  Kaltsıdiń sozbalaqtanyp ketýi de osydan. \r\n\r\nBelgileri:\r\n•	Iyqtyń aýrýy álsin-álsán qaıtalanyp turady. Keıde 1-2 aptaǵa deıin sozylady. Aýrýy kóbinese túnde mazalaıdy, sodan uıqy buzylady. \r\n•	Iyqtyń qozǵalysy qaıta-qaıta tuıyqtalyp qalady. \r\n•	Kaltsıı tendınıti kóbinese erlerge qaraǵanda, áıelderde jıi kezdesedi. \r\n\r\nEMDEÝ\r\n•	Birinshiden jaqsylap dep alý kerek;\r\n•	Sýyq basý kerek;\r\n•	Isinip ketse, qaqsap aýrsa dári-dármekterdi paıdalanýǵa bolady;\r\n•	Jattyǵý jasaý kerek;\r\n•	Keıde steroıdtyq garmondarǵa ıne saldyrýǵa da bolady.\r\nTek bir jaǵdaıda ǵana hırýrgııalyq jolmen  qabattalyp qalǵan kaltsıdi alyp tastaýǵa bolady - qozǵalý múmkin bolmaı qalǵanda.  \r\n \r\n__Tegter:__ \r\nKaltsıı jınalýy\r\nkaltsıı tendonıti\r\nıyq aýyrsynýy\r\ndegeneratıvti ózgerister\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1184,'','Úsý (úsip qalý)','','','qz','s','',0,'',2140,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710640,1565246640,1533710827,'Úsý –  teriniń tońýy jáne teri asty tinderdiń sýyqtan qatýy. Bul jaǵdaı,  adamda -   (0°C)-tan  tómen temperatýrada uzaq júrip qalǵanda bolyp jatady. \r\nAdamǵa  sýyqtyń áseri ár kezde ár túrli bolady: jáı salqyn temperatýra, aýa raıynyń kúrt ózgerýi nemese ylǵaldanýdan  adamda muzdaý sezimderi belgi beredi. Kóbinese taban tońa bastaıdy, bilekter, qulaqtar, muryn jáne bet sýyqtyń áserinen aıqyn belgi beredi. Erlerdiń buttary da muzdap ketedi, eger jyly kıinbese. \r\n','Úsý –  teriniń tońýy jáne teri asty tinderdiń sýyqtan qatýy. Bul jaǵdaı,  adamda -   (0°C)-tan  tómen temperatýrada uzaq júrip qalǵanda bolyp jatady. \r\nAdamǵa  sýyqtyń áseri ár kezde ár túrli bolady: jáı salqyn temperatýra, aýa raıynyń kúrt ózgerýi nemese ylǵaldanýdan  adamda muzdaý sezimderi belgi beredi. Kóbinese taban tońa bastaıdy, bilekter, qulaqtar, muryn jáne bet sýyqtyń áserinen aıqyn belgi beredi. Erlerdiń buttary da muzdap ketedi, eger jyly kıinbese. \r\n\r\n__===____Dárigerler úsýdi salmaqtylyq kezeńderine qaraı júıelegen:____===__\r\n\r\n\'\'Úsýdiń bastapqy kezeńi\'\'\r\nÚsýdiń bastapqy kezeńinde – teriniń syrtqy qabaty tońa bastaıdy. Belgileri mynadaı:\r\n•	Shanshıdy, ashytyp aýyrtady;\r\n•	Teri qyzaryp, surlanyp, sary nemese kók-kúlgin túske boıalady;\r\n•	Azdap isıdi;\r\n•	Biraq kóldiremeıdi.\r\n\r\n\'\'Úsýdiń ekinshi kezeńi\'\'\r\nÚsýdiń ekinshi kezeńinde -  barlyq teri qabaty tońyp qalady. Belgileri:\r\n•	Siresip, syzdap, solqyldap aýyrtady,\r\n•	Syrtqa teri qatyp, jansyzdanyp qalady;\r\n•	Kópirshiktengen jerlerge tússiz nemese aq tústi suıyqtyq tola bastaıdy. Kópirshikter 6-24 saǵat boıy túziledi.\r\n•	Kópirshiktengen jerdiń aınalasy qyzaryp ketedi.\r\n\r\n\'\'Úsýdiń úshinshi kezeńi\'\'\r\nÚsýdiń úshinshi kezeńinde – teriniń tereńgi bóligi, sondaı-aq, teri asty jasýshalary qatyp qalady. Belgileri:\r\n•	Teri aq, kúlgin, qyzylkúreń nemese kógildir-kók túske boıalady;\r\n•	Tońyp, qatyp qalǵan teri aǵash burysqa uqsap qalady;\r\n•	Qan ornyna kóbikter tolyp ketkendeı bolady;\r\n•	Siresip, syzdap, shanshyp aýyrady.\r\n\r\n\'\'Úsýdiń tórtinshi kezeńi\'\'\r\nÚsýdiń tórtinshi kezeńinde – bulshyq etter, sińirler, súıekter tońyp qalady. Belgileri:\r\n•	Qyzyl nemese kókshil teriler qurǵap, qap-qara qatty rezınaǵa uqsap qalady;\r\n•	Bolmashy ishinedi nemese ol da bolmaıdy;\r\n•	Kópirshikter kishkentaı qan túıirshikteri sekildi  kórinedi;\r\n•	 Býyndar syrqyrap aýyrady.\r\n\r\nÚsigen terini jyltqanda aýrýy tipten kúsheıedi. Jylyǵannan keıin isinip, kópirshikter shyǵaı beredi. \r\nDárigerlik emge kelsek,  úsigen jerdi emdeý úshin aldymen jylytady. Bul óli jasýshalardyń ınfektsııasyn nemese úsigen bóliktiń ampýtatsııasyn toqtatady. \r\n\r\n __Tegter:__ \r\nÚsik\r\nÚsik dárejesi\r\nSýyqtaný\r\nTómen temperatýra\r\nÚsik dárejeleri\r\n','student_k',46,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1185,'','Iis gazymen ýlaný','','','qz','s','',0,'',1151,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710820,1565246820,1533710879,'__Iis gazy __-  dámsiz, ıssiz, tússiz keledi. Bulardy janarmaı jaǵý oryndarynda kezdestirýge bolady.  Bul gazdar tabıǵı gazdan, benzınnen, suıyq otynnan nemese aǵash otynnan kúıgende bólinip shyǵady. Iis gazyn ishke aýamen birge jutyp qoısa, demdi qysyp, qanǵa aralasyp, adamdy ýlaıdy.  ','__Iis gazy__ -  dámsiz, ıssiz, tússiz keledi. Bulardy janarmaı jaǵý oryndarynda kezdestirýge bolady.  Bul gazdar tabıǵı gazdan, benzınnen, suıyq otynnan nemese aǵash otynnan kúıgende bólinip shyǵady. Iis gazyn ishke aýamen birge jutyp qoısa, demdi qysyp, qanǵa aralasyp, adamdy ýlaıdy.  \r\n \r\nIis gazyn shyǵaratyn janǵysh zattar - ishki jylytý júıesinde, avtokólik qozǵaltqyshtarynda, motorly qaıyqtarda, pisirý qurylǵylarynda,  bý shyǵaratyn tastarda jáne de t.b. jerlerde paıda bolady. \r\nIis gazynyń  qaýipti deńgeıleri jartylaı jabyq nemese tipti ashyq jerlerde paıda bolýy múmkin.\r\nKómirtegi totyǵymen ýlanǵan adamnyń basy aýryp, teńselip,  júregi aınıdy.  Al  qatty  ýlansa, esin joǵaltyp, tipti, ómirimen de hosh aıtysýy múmkin.  Bulaı ýlanǵan adamnyń aýrýyn naqty anyqtaý da múmkin emes, óıtkeni dál osyndaı belgiler basqa da aýrýlarda kezdesip jatady.\r\n\r\n__===\'\'Emdelýi\'\'===__\r\n \r\nAldymen ýlanǵan adamnyń qanyndaǵy ottegini qalypty deńgeıge  keltirý kerek. Zardap shekken jandy ıis gazy shyǵyp turǵan aımaqtan alysyraq alyp ketý kerek. Beti beri qaramaı jatsa, ottegi terapııasyn qoldanýǵa da bolady. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nIis gazy\r\nÝlaný\r\nIis gazymen ýlaný\r\n','student_k',64,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1186,'','Ýlaný','','','qz','s','',0,'',1166,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710880,1565246880,1533710951,'__Ýlaný qalaı bolady?__ Ýlaný  kezdeısoq bolyp qalýy múmkin,  nemese ádeıi ózine qol jumsaý maqsatymen de bolyp jatady. Desede, ýlanýdyń qandaı túri bolmasyn, dárigerdiń kómegi qajet.  Ýly zattar  tynys joldary arqyly organızmge sińip, zııanyn tıgizýi múkin, sonymen qatar terige quıylyp nemese kózge tamyp ketken jaǵdaıda da óz zardabyn tartqyzady.','__Ýlaný qalaı bolady?__ Ýlaný  kezdeısoq bolyp qalýy múmkin,  nemese ádeıi ózine qol jumsaý maqsatymen de bolyp jatady. Desede, ýlanýdyń qandaı túri bolmasyn, dárigerdiń kómegi qajet.  Ýly zattar  tynys joldary arqyly organızmge sińip, zııanyn tıgizýi múkin, sonymen qatar terige quıylyp nemese kózge tamyp ketken jaǵdaıda da óz zardabyn tartqyzady.\r\n\r\n__Ýlaný dárejeleri __- zardap shekken adamnyń jas erekshelikterine, ýlaǵan  zattyń túrine jáne sanyna da qatysty bolyp keledi. Tabıǵatynan qyzyqqysh kelgendikten, jas balalarda  ýlaný qaýipi  basym. Ýlanýdan zardap shekkenderdiń 50%-dan astamy 6 jasqa tolmaǵan balalar.  Búıregi  nemese baýyry aýyratyn jandarda da  jıi ýlanyp jatady\r\n\r\n__Qandaı sharalar qoldaný kerek?__  Eger ýlanǵanyńyzdy sezseńiz, dereý  toksıkologııalyq  ortalyqqa, aýrýhanaǵa nemese  dárigerlerge habarlasyńyz.  Janyńyzda  sizdi ýlaǵan zattyń qutysy bolsa, ony qolyńyzǵa ustap turyńyz, ondaǵy ý jaıyndaǵy málimetti, jáne ony qashan qoldanǵanyńyzdy mamanǵa baıandap berińiz. Jáne de jasyńyz ben salmaǵyńyzdy  dereý esińizge túsirip alyńyz.  \r\n\r\n__\'\'Ýlaný qaýpin sezinseńiz 03 – ke habarlasyńyz!!!\'\'__\r\n\r\n__Tegter:__\r\nÝlaný, ýly zattar,  ýlaný qaýpi\r\n','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1187,'','Iyqqa beriletin aýyrsyný sezimi','','','qz','s','',0,'',1420,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710940,1565246940,1533711023,'Keıde ıyq talyp, túsiniksiz bir aýrý sezimderi paıda bolady.  Moıyndy ary-beri qozǵasa da, ıyqty aınaldyrsa da, qoldy sermese de esh ózgeris bolmaı qoıady. Sonymen qatar, basqa jerlerińiz de aýryp turǵandaı seziledi  (ish, keýde tusynda), osyndaı aýyrsyný sezimderi ıyqqa beriledi.','__===\'\'Keıde ıyq talyp, túsiniksiz bir aýrý sezimderi paıda bolady.\'\'===__  Moıyndy ary-beri qozǵasa da, ıyqty aınaldyrsa da, qoldy sermese de esh ózgeris bolmaı qoıady. Sonymen qatar, basqa jerlerińiz de aýryp turǵandaı seziledi  (ish, keýde tusynda), osyndaı aýyrsyný sezimderi ıyqqa beriledi.\r\n\r\n__===\'\'Beriletin aýrý\'\'===__ – qaı jerińiz aýyryp turǵanyn túsinbeısiz, áıteýir, del-sal bolyp, organızimińizde bir jerińizdiń durys jumys istemeı tuǵanyn sezinesiz.\r\n\r\nIyqqa beriletin aýrýdyń sebepteri:\r\n•	Ish-qurlysta  bir problemalary bolýy múmkin . Mysaly: óttas nemese pankreatıt;\r\n•	Júrek nemese qan tamyrlar durys jumys istemeı turýy múmkin. Ol kezde  sol jaq qol nemese ıyq aýyrady. Bulaı aýrý: júrektiń ustamasynan nemese júrektiń qabynýynan bolady (perıkardıt).\r\n•	Ókpedegi aqaýdiń sebebinen, mysaly,  jaýyrynda, keýdeniń joǵarǵy bóliginde, qoltyq astynda nemese moıynda aýyrsyný sezimi bolsa, pnevmonııa  bolýy múmkin. Ádette  ókpeniń aqaýynan bolsa, sol jaqtaǵy ıyq aýyryp turady;\r\n•	Basqada jaǵdaılarda, mysaly qorshamaly gerpes(temiretki), Pedjet aýrýy, torokaldi aýrý sezimderi bolýy múmkin;\r\n•	Sondaı-aq, laparoskopııalyq abdomınaldi hırýrgııa kezinde gaz qalyp qoısa nemese gınekologııalyq protsedýralar kezinde qynapta qysym aýytqýy bolǵan jaǵdaılarda da osylaı aýyrsyný sezimderi. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\naýyrsyný\r\nóttas\r\npankreatıt\r\nPerıkardıt\r\npnevmonııa\r\nqorshamaly gerpes\r\nPedjet aýrýy\r\ntorokaldi aýrý sezimderi\r\n','student_k',41,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1188,'','Julynǵan synyq','','','qz','s','',0,'',925,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533711000,1565247000,1533711083,'__Julynǵan synyq__ – býynnan qatty jaraqat alǵanda, sińirlermen baılanysyp turǵan kishkentaı súıekterdiń de birge úzilip ketýi.\r\nJulynǵan synyq - tikeleı kúshtiń áserinen (mysaly, gandbol oıynyndaǵy aıaqtan shalýdan) nemese janama kúshtiń áserinen (mysaly,  fýtbol nemese basketbol oıyndarynda jartylaı qorǵaýshynyń qasaqana ıterýinen) bolýy múmkin.\r\nÁdette, shaǵyn julynǵan synyqqa muz basady jáne dem aldyrady; kishigirim synyqtardyń jazylǵannan keıin,  qandaıda bir aýrý sezimin nemese yńǵaısyzdyq týdyrýy sırek kezdesedi. \r\n','__Julynǵan synyq__ – býynnan qatty jaraqat alǵanda, sińirlermen baılanysyp turǵan kishkentaı súıekterdiń de birge úzilip ketýi.\r\nJulynǵan synyq - tikeleı kúshtiń áserinen (mysaly, gandbol oıynyndaǵy aıaqtan shalýdan) nemese janama kúshtiń áserinen (mysaly,  fýtbol nemese basketbol oıyndarynda jartylaı qorǵaýshynyń qasaqana ıterýinen) bolýy múmkin.\r\nÁdette, shaǵyn julynǵan synyqqa muz basady jáne dem aldyrady; kishigirim synyqtardyń jazylǵannan keıin,  qandaıda bir aýrý sezimin nemese yńǵaısyzdyq týdyrýy sırek kezdesedi. \r\nEger úzilgen súıek úlken bolsa, negizgi súıekten álde-qaıda bólektenip qalsa, sińir baılamdary kádimgideı bólshektenip ketse,  ony tek hırýrgııalyq jolmen qaıta qalpyna keltiredi. Jas balalar ósýip kele jatqan kezde julynǵan synyqqa dýshar bolsa, oǵan da tek ota jasaý qajet bolady. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\njulynǵan synyq\r\nsińirdiń úzilýi\r\nbaılamdardyń úzilýi\r\njulynǵan synyqty hırýrgııalyq jolmen qalpyna keltirý\r\n','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1189,'','Kekirik jáne jutynýdyń qıyndaýy','','','qz','s','',0,'',1312,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533711060,1565247060,1533711145,'Jutyný problemalary  kópshilik arasynda  ártúrli jaǵdaılarda kezdesip jatady.  Asty qomaǵaılanyp ishkennen ,  keıbir tamaqty túıir-túıir kúıinde juta salǵannan, aýyzǵa asty salyp alyp, sólep turyp jutqannan  týyndap jatady. Keıde sabyrsyzdanyp, ashýǵa erik berip turǵan kezde de, jutqynshaǵyńyz tolyp ketkendeı, durys jutyna almaı turǵandaı sezinesiz.','Jutyný problemalary  kópshilik arasynda  ártúrli jaǵdaılarda kezdesip jatady.  Asty qomaǵaılanyp ishkennen ,  keıbir tamaqty túıir-túıir kúıinde juta salǵannan, aýyzǵa asty salyp alyp, sólep turyp jutqannan  týyndap jatady. Keıde sabyrsyzdanyp, ashýǵa erik berip turǵan kezde de, jutqynshaǵyńyz tolyp ketkendeı, durys jutyna almaı turǵandaı sezinesiz.\r\n\r\n===\'\'Jutynýdyń qıyndaýy  (dısfagııa)\'\'=== -  tamaqtyń aýyz arqyly asqazanǵa durys ótpegen kezinde belgi beredi. Dısfagııa aýyz qýysyndaǵy, til nemese tisterdiń  aqaýlarynyń saldarynan, qalypty shaınaý jáne jutylý protsesine kedergi bolǵan jaǵdaıda paıda bolýy múmkin. \r\n\r\nMynandaı sımptomdar paıda bolýy múmkin: silekeı aǵa beredi, tamaqty jegende shashala beredi,  nemese aýyz qýysy tym qatty qurǵaı beredi. Keıde tamaq jutqynshaqta turyp qalǵandaı bolady nemese ári qaraı tamaqty ıterý úshin birneshe ret jutyný kerekteı kórinip turady. Sonyń áserinen qaqalyp-shashalyp nemese tunshyǵyp bara jatqandaı sezimde bolasyz.\r\n\r\nJutynýdyń qıyndaýy saldarynan salmaq túsedi, tipti óńeshtiń qaterli isigi sekildi qaýipti aýrýlarǵa da apatyp soqtyrýy múmkin. Eger sizde kekirik bolsa nemese jutyný qıyndasa, ony úıde emdeı almaısyz. Sol úshin dárigerge qaralǵanyńyz jón.\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\njutynýdyń qıyndaýy\r\ndısfagııa\r\nkekirý\r\nóńeshtiń tarylýy\r\ntunshyǵý sezimi\r\nóńeshtiń qaterli isigi\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1190,'','Kekirý','','','qz','s','',0,'',1526,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533717960,1565253960,1533718015,'Kekirý kóbinese, aýa jutyp alǵannan bolady.  Kóp aýa jutyp alǵannan keıin,  tym toıyp qalǵandaı nemese ish shertıip ketkendeı sezimder týyndaıdy.','Kekirý kóbinese, aýa jutyp alǵannan bolady.  Kóp aýa jutyp alǵannan keıin,  tym toıyp qalǵandaı nemese ish shertıip ketkendeı sezimder týyndaıdy.\r\nQatty toıyp alǵannan nemese asqazannyń asty qorytpaýynyń sebebinen bolatyn kekirý,  jaıdan-jaı jıi bola bermeıdi. Oǵan sebep bolatyn mynadaı da qaýipti jaǵdaılar bar:\r\n•	Oıyq jara da aýrsyný sezimderin týdyrady;\r\n•	Asqazan nemese as qorytý júıesiniń obyry.  Júrek aıný, tábettiń tómendeýi jáne  ishken as sińbeı,  asqazan tolyp turǵandaı sezimde bolý;\r\n•	Asqazan - ishek joldarynyń titirkenýinen  kekirý men qyjyl paıda bolady.  Ásirese,  jatqanda nemese eńkeıgende qatty mazalaıdy;\r\n•	Ót qabynyń aýrýy ishińizdiń joǵarǵy oń jaq bóligin aýyrtyp, keıde, aýyrsyný belgileri  arqa men ıyqqa qaraı taralýy  múmkin.\r\n•	Qyjyl. Ishtiń joǵarǵy bóliginde nemese keýdede  paıda bolyp,  gazdyń túzilýin,  toqtyq sezimin, aýyrsyný nemese asqazannyń ashyǵan sezimderin týdyrady. Bul  belgiler kekirikti týdyrýy da, týdyrmaýy da eki talaı.\r\n•	Bezerlik bolýy múmkin. Bezerlik –  tosyn jaǵdaıda qorytylmaıtyn materıaldardy(qatty zattar, shash t.s.s )  aýyzǵa salyp, jutyp jibergende, asqazan joldarynyń bitelip qalaýyn aıtady (asqazannyń kedergili bitelip qalýy). \r\nEger kóp kekire beretin bolsańyz, dárigerge habarlasyńyz. Qatty toıǵannan nemese as qortýyńyz durys bolmaǵannan ba, joq basqa ma anyqtap alyńyz.  Múmkin úıde-aq emdelip, jazylyp ketersiz.\r\n__Tegter:__\r\nkekirý     \r\nas qorytpaý    \r\nqyjyl   \r\nasqazannyń oıyq jarasy    \r\nash ishek oıyq jarasy\r\nishek isigi\r\nóńesh isigi\r\nasqazan-óńesh reflıýksi\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1191,'','Aqtańdaq (Vıtılıgo)','','','qz','s','',0,'',2724,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718020,1565254020,1533718165,'__Aqtańdaq (Vıtılıgo) __-   bul teri aýrýy, melanotsıtter fýnktsııasynyń joǵalýynan nemese tómendeýinen  teride, shashta, kózdiń torly qabatynda  aq tústi daqtartyń damyp ketýin aıtamyz. Aýrý kez kelgen jastan bastalýy múmkin, biraq kóbinese 70%-y  20 jasqa deıin adamdarda baıqalady. Aqtańdaqtyń qaıdan  paıda bolatyny, sebepteri men mehanızmderi jaıly suraqtyń jaýaby áli tabylmady, sondyqtan osy aýrýdyń tıimdi jáne tolyqqandy emdeý máselesi osy kúnge deıin aqsap tur.','__Aqtańdaq (Vıtılıgo) __-   bul teri aýrýy, melanotsıtter fýnktsııasynyń joǵalýynan nemese tómendeýinen  teride, shashta, kózdiń torly qabatynda  aq tústi daqtartyń damyp ketýin aıtamyz. Aýrý kez kelgen jastan bastalýy múmkin, biraq kóbinese 70%-y  20 jasqa deıin adamdarda baıqalady. Aqtańdaqtyń qaıdan  paıda bolatyny, sebepteri men mehanızmderi jaıly suraqtyń jaýaby áli tabylmady, sondyqtan osy aýrýdyń tıimdi jáne tolyqqandy emdeý máselesi osy kúnge deıin aqsap tur.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"317\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Aqtańdaq emi__\r\nÝltrakúlgin sáýlelerge, teriniń sezimtaldyǵyn arttyratyn ósimdik maıynan jasalǵan preparattar qoldanady. Aqtańdaǵy bar naýqastardy emdeý barsynda, shaıqýraı syǵyndylaryn syrtqa jáne ishke, kún sáýlesimen nemese synapty-kvarts shamymen sáýlelendir arqyly  qoldanǵan kezde oń nátıjeler alyndy. Aqtańdaqty emdeýde birqatar dárilik ósimdikterdi qoldanýdyń tıimdiligi  týraly málimetter bar. Sonyń negizinde, naýqastar shóptiń shyrynyn (tunbalaryn), aq daqtar paıda bolǵan jerine jaǵý kerek. Mysaly: japyraq shyryny men injirdiń jasyl jemisterin, qyzyl buryshty, jańadan jasalǵan shyryn, qaınatpa nemese tunba (1:1, 1:2) kishi baldyrshóp, jańa pisken qulpynaı shyryndary.\r\nDese de osy dáriler tolyqqandy  áser etý úshin, terige ýltrakúlgin sáýlemen birge qoldaný qajet. Eń tıimdi joly, uzyn tolqyndy ýltrakúlgin sáýlelenýmen (tolqyn uzyndyǵy 320-390 nm) ushtastyra otyryp, dárilik zattardy qoldaný kerek.  Bul ádis ǵylymda,  PÝVA-terapııasy nemese fotohımıoterapııasy (FHT) dep atalady. Emniń  oń áseri álsiremes úshin,  uzaq merzimde  osy eldeýdi dembil-dembil qoldanyp týrý kerek. \r\nNaýqas adam boıyndaǵy aqtańdaqpen qatar paıda bolǵan, basqa da aýrýlaryn emdemese,  bul aýrýdan tolyq emdelýi múmkin emes. Vıtılıgo – «ishki aýrýlardyń syrtqy kórinisi» dese de bolady. Aqtańdaǵy  bar adamdardyń kópshiliginiń baýyry aýyrady. Osyǵan baılanysty baýyrdyń jáne ót qabynyń jumysyn jaqsartatyn keshendi terapııa preparattaryn engizý usynylady:  essentsıale, holagogým.  Aqtańdaqtardan qutylý úshin baýyrdy emdeýdiń mańyzy zor: gastroenterlogtardyń aıtýynsha baýyr lıamblıozyn emdegennen keıin aqtańdaqtardyń kóbisi ózdiginen joıylyp ketetin kórinedi.\r\nKeıbir avtorlar depıgmentatsııany (tússizdik) gelmıntter qozdyryp, endokrındik bezderdiń qalypty qyzmetin buzyp, aǵzada mys tapshylyǵyn týdyrady dep boljaıdy. Mundaı jaǵdaılarda júrgizilgen degelmıntızatsııa naýqastardy emdeýge jaqsy yqpal etti.\r\nAqtańdaǵy bar naýqastarda jıi kezdesetin patologııalardyń biri - endokrındi aýrýlar bolyp tabylady: qalqansha bezi fýnktsııasynyń buzylýy; asqazan-ishek jolyndaǵy ózgerister – asqazannyń qyshqyldyq jáne pılorıkalyq fýnktsııalarynyń buzylysy; júrek-qan-tamyr júıesi aýrýlary.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n \r\nvıtılıgo\r\nAqtańdaq\r\n','student_k',51,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1192,'','Jynystyq zorlyq jáne qynaptan qan ketý','','','qz','s','',0,'',1191,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718140,1565254140,1533718273,'Qynaptaǵy erekshe bólindiler, syzattar, qynap aınalasynyń aýrýy, venerıkalyq ınfektsııa sımptomdary  jáne t.b. zorlyq-zombylyqtyń áserinen bolýy múmkin. Seksýaldyq zorlyq-zombylyq belgilerin, jynystyq aımaqty zerttemeı, anyqtaý múmkin emes.','Qynaptaǵy erekshe bólindiler, syzattar, qynap aınalasynyń aýrýy, venerıkalyq ınfektsııa sımptomdary  jáne t.b. zorlyq-zombylyqtyń áserinen bolýy múmkin. Seksýaldyq zorlyq-zombylyq belgilerin, jynystyq aımaqty zerttemeı, anyqtaý múmkin emes.\r\nZorlyq belgilerine mynalardy bolady:\r\n•	Jynys múshesinde  syzattar, kógerýler, tistiń izderi bolady.\r\n•	Qynaptan qan ketip, túrli bólindiler shyǵady.\r\n•	Rektaldy [2742] nemese genıtaldy qan ketýler paıda bolady.\r\n•	Anal tesiginiń jyrtylýy, dılatatsııasy kezdesedi [3651]\r\n•	Venerıkalyq aýrýlardyń[]sımptomdary, mysaly: gonoreıa, hlamıdıoz [3635], sıfılıs[2918], AITV[2804].\r\nKishkentaı balada menstrýaldy kezeń bastalǵansha qynaptan qan aǵýy durys emes, bul qynaptaǵy oıyq jara, súıel, aýrýlar men túsiniksiz bólindilerdiń sımptomdary bolýy múmkin.  Bul sımptomdar fızıkalyq nemese jynystyq zorlyq-zombylyqtan da týyndaýy múmkin, ondaı jaǵdaıda jynys múshesiniń ishki jaqtary men aınalasy  jaraqattanady.\r\nZorlyq-zombylyqqa baılanysty suraqtardy kásibı jáne zańdy túrde dáriger qyzmetin atqaratyn adamǵa qoıý kerek. Ol tekseris júrgizýge, zorlyq-zombylyqtyń naqty belgilerin anyqtaýǵa mindetti.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\nQynaptan \r\nanal tesiginiń jarylýy\r\nqan ketý\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1193,'','Ektopııalyq (jatyrdan tys) júktilik','','','qz','s','',0,'',5180,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718260,1565254260,1533718584,'Jatyrdan tys damyǵan  júktilikti – ektopııalyq júktilik dep ataıdy. Bul jaǵdaı analardyń ómirine qaýip tóndiredi.  ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n \r\nJatyrdan tys damyǵan  júktilikti – ektopııalyq júktilik dep ataıdy. Bul jaǵdaı analardyń ómirine qaýip tóndiredi. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"318\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nNegizinde  júktilik kezinde uryqtanatyn analyq jasýsha jatyr tútigi arqyly jatyrǵa túsedi. Eger analyq jasýshanyń tútik arqyly ótýi tejelse nemese báseńdese, bul jatyrdan tys júktilikke aparýy múmkin. Aýrý sebepterine mynalardy jatqyzýǵa bolady:\r\n•	Jatyr tútiginiń týa bitken aqaýy\r\n•	Appendıks jarylǵannan keıingi jabyspalar\r\n•	Endometrıoz \r\n•	Buryn jatyrdan tys júktiliktiń bolýy\r\n•	áıelderdiń jynystyq aǵzalarynda buryn bolǵan juqpalardan nemese operatsııalardan qalǵan tyrtyqtar.\r\nBudan bólek ektopıkalyq júktilik qaýpi myna faktorlarda da artady:\r\n•	35 jastan asqannan keıin;\r\n•	Bala kóterýge qarsy spıral (VMS) salǵanna keıin júkti bolyp qalǵannan;\r\n•	Jatyr tútikterin baılap tastaǵannan: biraq bul 2, ne, odan da kóp jyl ótkennen keıin bolýy yqtımal.\r\n•	Tútikti saqtandyrý (tútikti baılaý), júkti bolyp qalmaý úshin qldanylatyn tásil;\r\n•	Túrli adammen jynystyq qatynasqa túse berý;\r\n•	Bedeýlikti emdeýdiń keıbir túrleri.\r\nKeıde sebepteri belgisiz bolyp ta qalady. Gormondar negizgi róldi atqarady.\r\nJatyrdan tys júktiliktiń ornalasatyn jeri, kóbinese, - eki jatyr qubyrynyń biri.  Sırek jaǵdaıda jatyrdan tys júktilik analyq bezde, ishki qýysynda nemese jatyr moınynda bolýy múmkin.   \r\nEktopıkalyq júktilik kontratseptsııalyq (júktilikke qarsy) ádisterdi qoldanǵanan da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSizde júktiliktiń sımptomdary erte baıqalýy múmkin, mysaly, analyq bezder isinip, júrek aıný degen sııaqty. Odan basqa:   \r\n•	jatyrdan mezgilsiz qan ketýi;\r\n•	bel jaq aýyra beredi;\r\n•	jambastyǵ bir jeri qysyp turǵandaı aýyrady;\r\n•	etekkir kelmeı qalady;\r\n•	ishtiń tómengi jaǵy  nemese jambastyń tutastaı aýmaǵy aýyryp turady.\r\nJatyrdan tys júktilik kezinde onyń aınalasy soqqy tıip zaqymdansa nemese qan ketse sımptomdary ýshyǵyp ketýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda myna máseleler mazalaýy múmkin:   \r\n•	esten taný nemese álsizdik sezimi\r\n•	tik ishek aýmaǵyndaǵy qatty qysym\r\n•	arterıaldyq qysymnyń tómendigi\r\n•	ıyq jaqtyń aýyrsynýy\r\n•	ishtiń tómengi bóligi kenetten  qatty aýryp kete beredi.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger gınekologııalyq tekserýdi ótkizedi. Qaralý kezinde jambas jaq  aýyryp turady.\r\nSondaı-aq, júktilikke test jáne qynaptyq ýltradybystyq zertteý ótkiziledi.   \r\nAHG (adamnyń horıonıkalyq gonadotropıni) – bul ádette júktilik kezinde óndiriletin gormon. Osy gormonnyń qanda bolýy júktilikti anyqtaýǵa múmkindik beredi. Eger onyń qandaǵy deńgeıi jetkilikti ulǵaımasa, dáriger onda  jatyrdan tys júktiliktiń aıtady.      \r\n     \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJatyrdan tys júktilik – ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaı. Júktilik  saqtalynbaıdy. Ananyń ómirin saqtaý úshin embrıonnyń jasýshalary joıylýy kerek.\r\nJatyrdan tys júktiliktiń aýmaǵy zaqymdansa (jarylsa),  shuǵyl medıtsınalyq járdem qajet bolady. Jarylý qan ketýine jáne shok alýǵa aparýy múmkin, bul – shuǵyl medıtsınalyq jaǵdaılardy talap etedi. Shokty emdeý ádisteri:\r\n•	Qan quıý\r\n•	Suıyqtyqty kóktamyr arqyly engizý\r\n•	Deneniń qalypty temperatýrasyn qoldaý\r\n•	Ottegi\r\n•	Aıaqty joǵary kóterip qoıý.\r\nJatyrdan tys júktiliktiń aýmaǵy jarylǵanda qan aǵýyn toqtatý maqsatynda jáne embrıondy alý úshin hırýrgııalyq ota jasalady. Keıbir jaǵdaıda dáriger jatyr tútigin alyp tastaýy da múmkin.\r\nJatyrdan tys júktiliktiń aýmaǵy jarylmasa, emdeýge kiretinder: \r\n•        Ota\r\n•        Dárigerdiń qatań baqylaýymen júktilikti úzetin dárilerdi qabyldaý.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\njatyrdan tys júktilik  bolǵan áıelderdiń úshten biri keıin bala týa alady. Keıbir áıelder júkti bola almaýy da múmkin.  \r\nJatyrdan tys júktilikten  keıin qaıtadan júkti bolý kelesi jaıttarǵa baılanysty: \r\n•	áıeldiń jasyna\r\n•	balasy bolýyna\r\n•	ektopıkalyq  júktiliktiń  paıda bolý sebebine.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolsa, dárigerge nemese meıirbıkege kóriný qajet:\r\n•	jatyrdan ádetten tys qan ketse;\r\n•	ishtiń tómengi bóligi nemese jambas jaq aýyrsa.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJatyr tútiginen tys paıda bolatyn jatyrdan tys júktiliktiń kóp túrleriniń aldyn alý múmkin emes. Jatyr tútikterin zaqymdaıtyn faktorlardyń ǵana aldyn alý arqyly qaýpin azaıtýǵa bolady. Olar:  \r\n•	Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý, jynystyq qatynasqa deıingi jáne keıingi juqpalanýdyń aldyn alatyn sharalardy qoldaný;\r\n•	jynystyq jolmen beriletin juqpalardy erte anyqtaý jáne emdeý\r\n•	temeki shekpeý.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nJatyrdan tys júktilik\r\nEtekkirdiń kelmeı qalýy\r\nQynaptan qan aǵý\r\nBas aınalý\r\n\r\nAqparat kózi: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000895.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵan Almaz Sharman, medıtsına professory.\r\n\r\nAýdarǵan: Asel Stambekova.\r\n\r\nRedaktsııalaǵan: Aleksandr Korolkov.','student_k',78,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1194,'','Tildiń túktenýi','','','qz','s','',0,'',1087,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718560,1565254560,1533718744,'Tildiń túktenýi – til búrtikteriniń ósip ketýinen paıda bolady. Bir qaraǵanda tilge shash óskendeı kórinedi.  Tilinde túgi bar adamnyń   aýyzynan ylǵı jaǵymsyz ıis shyǵyp turady. Aýrý sezimi ádette baıqalmaıdy.','Tildiń túktenýi – til búrtikteriniń ósip ketýinen paıda bolady. Bir qaraǵanda tilge shash óskendeı kórinedi.  Tilinde túgi bar adamnyń   aýyzynan ylǵı jaǵymsyz ıis shyǵyp turady. Aýrý sezimi ádette baıqalmaıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"319\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTildiń túktenýiniń sebebi - aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtamaǵandyqtan, silekeıdiń az bólinýinen jáne antıbıotıkterdiń janama áserinen bolyp jatady. Sondaı-aq,  aýyzdy shaıý úshin qoldanǵan túrli zııandy suıyqtyqtar, shylym nemese tútinsiz (shaınaıtyn) tabak t.s.s. tilde túktiń paıda bolýyna sebep bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"320\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTildiń túktenýi - qaýipti jaǵdaı emes. Ol:  antıbıotıkterdi nemese aýyz qýysyn  shaıatyn suıyqtyqtardy toqtatyp, silekeıdiń bólinýi jaqsaryp, aýyz qýysynyń gıgıenasy durystalǵanda qaıta ketedi. Tildegi túkti túzilimderdi joıyp,olardy boldyrmaý  úshin, tildiń ústingi jaǵyn kúndelikti tis pastasyn jumsaq tis shetkasyna jaǵyp súrkep, al astyńǵy jaǵyn sýly eritindimen tazalap turý kerek.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nTildiń túktenýi\r\n\r\nAýyzdaǵy jaǵymsyz ıis\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1195,'','Shash kútimi jáne onyń zaqymdanýy','','','qz','s','',0,'',1253,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718740,1565254740,1533718820,'\'\'__Shashty sándeıtin jáne árlendiretin arnaıy zattar shashtyń tabıǵatyna zııanyn tıgizýi múmkin.__\'\'\r\nShash adam aǵzasynda qandaıda-bir fızıologııalyq mańyzdy ról atqarmaıdy. Olar  durys kútim jasalmaǵannan  zaqymdansa da eshteńe etpeıdi. \r\n','__Shashty sándeıtin jáne árlendiretin arnaıy zattar shashtyń tabıǵatyna zııanyn tıgizýi múmkin.__\r\nShash adam aǵzasynda qandaıda-bir fızıologııalyq mańyzdy ról atqarmaıdy. Olar  durys kútim jasalmaǵannan  zaqymdansa da eshteńe etpeıdi. \r\nShashty zaqymdaıtyn  jáne onyń synǵyshtyǵyn, bólingishtigin týdyratyn sándeý quraldaryna mynalar jatady.  \r\n•	Shashqa arnalǵan qysqyshtar;\r\n•	Termobıgýdı;\r\n•	Tym ystyq shash keptirgishteri;\r\n•	Shash óńdeýge arnalǵan hımııalyq zattar: mysaly, boıaýlar, tonaldy, aǵartqysh quraldar, shashty túzetý jáne turaqty tolqyn berip turatyn qurylǵylar.\r\nShashqa arnalǵan quraldardy durys qoldanǵan jaǵdaıda, bul ónimder zııan keltire bermeıdi.\r\nEger osy hımııalyq  quraldardyń kez-kelgenin tym jıi qoldansa, shash álsiz jáne synǵysh bolyp qalady. Eger de bir kúnde eki protsedýra oryndalsa nemese aǵartqysh qural, buryn boıaýdan tazartylǵan shashqa qoldanylsa, shashqa zaqym kelýi múmkin.\r\nShashty tartyp turatyn úlgilerde (mysaly, órilgen, bıikke býylyp turatyn) jáne shashty bir orynda arnaıy elastıkalyq tańǵyshtarmen baılaǵan kezde, olar jıi túsýi múmkin.\r\nShashty qatty, tyǵyz etip baılaýdan aýlaq bolyńyz nemese shashty sándeýdiń erkin túrlerimen almastyryńyz. Múmkindiginshe, shashyńyzǵa serpimdi tańǵyshtardy az baılańyz.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nshashtyń túsýi\r\nshashtyń synýy\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1196,'','Jambas músheleriniń qabynýy','','','qz','s','',0,'',1803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718800,1565254800,1533718916,'__\'\'Bul ne? Jambas músheleriniń qabynýy (JMQ)\'\'__ – bul termın jatyrdyń fallopıı tútiginiń, analyq bezderdiń  qabynýyn (áıeldiń jambas aǵzalary) sıpattaý úshin paıdalanylady. JMQ ádette bakterııalyq ınfektsııalardy shaqyrady, mysaly, gonoreıa  nemese hlamıdıoz. Ádette, jatyr ishilik spıraldy qoldanatyn áıelderde JMQ qaýpi joǵary, sebebi spıral – bakterııalardyń  jatyrdyń ishine, tútikke jáne analyq bezderge enýine múmkindik beredi. Jambas músheleriniń qabynýy 25 jasqa deıingi jáne tósek qatynasynda  belsendi áıelderde jıi kezdesedi. ','__\'\'Bul ne? Jambas músheleriniń qabynýy (JMQ)\'\'__ – bul termın jatyrdyń fallopıı tútiginiń, analyq bezderdiń  qabynýyn (áıeldiń jambas aǵzalary) sıpattaý úshin paıdalanylady. JMQ ádette bakterııalyq ınfektsııalardy shaqyrady, mysaly, gonoreıa  nemese hlamıdıoz. Ádette, jatyr ishilik spıraldy qoldanatyn áıelderde JMQ qaýpi joǵary, sebebi spıral – bakterııalardyń  jatyrdyń ishine, tútikke jáne analyq bezderge enýine múmkindik beredi. Jambas músheleriniń qabynýy 25 jasqa deıingi jáne tósek qatynasynda  belsendi áıelderde jıi kezdesedi. \r\nJMQ esh sımptomsyz paıda bolýy múmkin. Alaıda, olar bolǵannyń ózinde, mynalardy qamtýy múmkin:\r\n•	Bel aımaǵyndaǵy aýrý sezimi: ádette, bir nemese eki aıaqqa da berilýi múmkin.\r\n•	Júrek aınýy, dene qyzýynyń joǵarylaýy.\r\n•	Deneniń álsizdigi nemese yńǵaısyzdyq sezimi.\r\n•	Jynystyq qatynas kezindegi aýrý sezimi.\r\n•	Mezgilsiz menstrýaldy qan ketýler .\r\n__\'\'Qandaı asqynýlary bar?\'\'__ Jambas ınfektsııasynan keıin tyrtyq qalsa, ol keıin qatty aýyrtyp, bedeýlikke deıin sebepshi bolýy múmkin. Sondaı-aq, JMQ, áıelderde jatyrdan tys júktilik qaýpin týdyrýy da ǵajap emes. Eger alda-jalda jaǵdaı soǵan aparsa, uryq jumyrtqasy jatyrdan tys, fallopıı tútigine enip, ishtegi basqa múshelerge keri áser etedi. Jatyrdan tys júktilik qaýpi, saý áıelderge qaraǵanda, JMQ-men zardap shekken naýqastarda  7-10 ese joǵary kezdesedi. Buryn-sondy jambas músheleriniń qabynýy bolǵan áıelderdiń de, bul aýrýǵa qaıta dýshar bolyp qalýy ábden múmkin.\r\n__\'\'Emdeý\'\'__\r\nEmdeý kezinde qabynýǵa jáne bakterııaǵa qarsy dáriler qamtylady. Klınıkalyq aýrý sımptomdary bar áıelder, dárigerge qaralýdan buryn jynystyq qatynasty toqtata turǵany durys.  Bul amal arqyly olar óz joldasynyń ınfektsııamen zalaldanýynyń aldyn alady. \r\n__Tegter:__ \r\ngonoreıa    \r\nhlamıdıoz     \r\ntómengi jaqtyń aýrýy   \r\netekkirdiń buzylýy\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),