''__Kishkene aýqymdaǵy bas jaraqatynan qandy qalaı toqtatýǵa bolady__''

Bet terisimen bas terisine jaqyn ornalasqan  qan tamyrlarynyń kóp bolýyna baılanysty, bastaǵy kishkentaı jaraqattyń ózinen kóp qan ketýi múmkin.  Mundaı kóp túrdegi qansyraýdan qaýiptenýińiz múmkin. Biraq, kóp jaǵdaıda jaraqattyń aýyr bolmaýyna baılanysty, emdik sharalardy úı jaǵdaıynda jasap, qandy toqtatýǵa bolady. Úıde emdeýge bolady ma, joq álde shuǵyl túrdegi dárigerdiń kómegi qajet pe, ony jaraqattyń túrine qarap sheshý kerek.

''__Shuǵyl kómekke muqtaj jaǵdaılar__'' 

Eger bastaǵy jaraqat tereń  jáne súıekten ári ótken bolsa, shuǵyl  kómek qajet. Jedel járdem qyzmetkerlerine habarlasyńyz. Jaraqatty myna jaǵdaılarda basyp qyspańyz:

•	Bas súıegi deformatsııalanǵan. Bas súıektiń maıysýy, synyq súıektiń kórinip turýy, nemese ashyq mıdyń  kórinýi  bas súıektiń  deformatsııalanǵanyn bildiredi. 
•	Kózdiń jaraqaty.
•	Murynnan nemese qulaqtan aqqan qandy, móldir suıyqtyqty toqtatýǵa tyryspańyz

''__Kishkene jaraqattaǵy qandy toqtatý__''
''__Qandy  toqtatar aldynda:__''

•	Múmkindik bolǵan jaǵdaıda qolyńyzdy sabyndap  sýmen jaqsylap jýyńyz.
•	Eger siz basqa adamnyń jaraqatyna emdik  shara qoldanatyn bolsańyz, jaraqatty basý aldynda qoldaryńyzǵa lateksti qolǵap kıip alynyz (bar bolsa). Qolǵap joq  jaǵdaıda, qolyńyzben jaraqattyń arasyna birneshe búktelgen taza materııany  nemese plastıkalyq paketti qoıynyz.  Jaraqatty jalań qoldarmen tek basqa amal bolmasa  ǵana qysyńyz.
•	Zardap shekken adamdy shalqasymen jatqyzyńyz
•	Jaraqattan kórinip  turǵan bógde zattardy alyp tastańyz. Biraq jaraqatty tazalaýǵa tyryspańyz.
•	Dákemen, taza materııamen nemese qolda bar taza matamen jaraqatty qattyraq qysyp baılańyz. Eger jaraqatta alynbaǵan bógde zat bolsa, zattyń  ústinen emes, janynan qysý kerek.
•	Saǵatqa qarap, aldaǵy 15 mınýt boıy jaraqatty qysyp turyńyz.  Uzaq ýaqyt ótkendeı bolýy múmkin, degenmen jaraqattan qan toqtaǵanyn kórý úshin  erte ashyp jiberýden saqtanyńyz. Eger qan mataǵa ábden sińip ketken bolsa, matany almaı turyp ústinen ekinshi matany qoıyńyz.
•	15 mınýt úzbeı basyp turǵannan soń, bosatqanda  qan  qaıta paıda bolsa, jaraqatty taǵy da 15 mınýt qysý kerek. 3 ret 15 mınýttan basýǵa bolady (barlyǵy 45 mınýt).
•	Eger 15 mınýt ótkennen keıin,  qan  toqtamasa, tipti azaımasa qysyp tura berińiz. Qan aǵyp jatqan jerin kóterińki qalypta ustańyz jáne dáriger shaqyryńyz.
•	''Shok alýdyń sımptomdary, mysaly:'' qatty ýaıymǵa berilý, jaǵdaıdy tolyq túsine almaý, qorqynysh sezimderine ushyraý, jıi jáne ústirtin ǵana tynys alý t.b.. Shok alý – shuǵyl kómekti talap  etedi. Sebebbi ol adam ómirine qaýipti jaǵdaı.

__Tegter:__    
qansyraý    
bas jaraqaty    
kesilý    
shuǵyl kómek
qan tamyrlary
