(390,'','Эктопиялық (жатырдан тыс) жүктілік','','','kz','s','',0,'',5180,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718260,1565254260,1533718584,'Жатырдан тыс дамыған  жүктілікті – эктопиялық жүктілік деп атайды. Бұл жағдай аналардың өміріне қауіп төндіреді.  ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Қашан дәрігерге көріну қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n \r\nЖатырдан тыс дамыған  жүктілікті – эктопиялық жүктілік деп атайды. Бұл жағдай аналардың өміріне қауіп төндіреді. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"318\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nНегізінде  жүктілік кезінде ұрықтанатын аналық жасуша жатыр түтігі арқылы жатырға түседі. Егер аналық жасушаның түтік арқылы өтуі тежелсе немесе бәсеңдесе, бұл жатырдан тыс жүктілікке апаруы мүмкін. Ауру себептеріне мыналарды жатқызуға болады:\r\n•	Жатыр түтігінің туа біткен ақауы\r\n•	Аппендикс жарылғаннан кейінгі жабыспалар\r\n•	Эндометриоз \r\n•	Бұрын жатырдан тыс жүктіліктің болуы\r\n•	әйелдердің жыныстық ағзаларында бұрын болған жұқпалардан немесе операциялардан қалған тыртықтар.\r\nБұдан бөлек эктопикалық жүктілік қаупі мына факторларда да артады:\r\n•	35 жастан асқаннан кейін;\r\n•	Бала көтеруге қарсы спираль (ВМС) салғанна кейін жүкті болып қалғаннан;\r\n•	Жатыр түтіктерін байлап тастағаннан: бірақ бұл 2, не, одан да көп жыл өткеннен кейін болуы ықтимал.\r\n•	Түтікті сақтандыру (түтікті байлау), жүкті болып қалмау үшін қлданылатын тәсіл;\r\n•	Түрлі адаммен жыныстық қатынасқа түсе беру;\r\n•	Бедеулікті емдеудің кейбір түрлері.\r\nКейде себептері белгісіз болып та қалады. Гормондар негізгі рөлді атқарады.\r\nЖатырдан тыс жүктіліктің орналасатын жері, көбінесе, - екі жатыр құбырының бірі.  Сирек жағдайда жатырдан тыс жүктілік аналық безде, ішкі қуысында немесе жатыр мойнында болуы мүмкін.   \r\nЭктопикалық жүктілік контрацепциялық (жүктілікке қарсы) әдістерді қолданғанан да пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nСізде жүктіліктің симптомдары ерте байқалуы мүмкін, мысалы, аналық бездер ісініп, жүрек айну деген сияқты. Одан басқа:   \r\n•	жатырдан мезгілсіз қан кетуі;\r\n•	бел жақ ауыра береді;\r\n•	жамбастығ бір жері қысып тұрғандай ауырады;\r\n•	етеккір келмей қалады;\r\n•	іштің төменгі жағы  немесе жамбастың тұтастай аумағы ауырып тұрады.\r\nЖатырдан тыс жүктілік кезінде оның айналасы соққы тиіп зақымданса немесе қан кетсе симптомдары ушығып кетуі мүмкін. Мұндай жағдайда мына мәселелер мазалауы мүмкін:   \r\n•	естен тану немесе әлсіздік сезімі\r\n•	тік ішек аумағындағы қатты қысым\r\n•	артериалдық қысымның төмендігі\r\n•	иық жақтың ауырсынуы\r\n•	іштің төменгі бөлігі кенеттен  қатты аурып кете береді.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\n\r\nДәрігер гинекологиялық тексеруді өткізеді. Қаралу кезінде жамбас жақ  ауырып тұрады.\r\nСондай-ақ, жүктілікке тест және қынаптық ультрадыбыстық зерттеу өткізіледі.   \r\nАХГ (адамның хорионикалық гонадотропині) – бұл әдетте жүктілік кезінде өндірілетін гормон. Осы гормонның қанда болуы жүктілікті анықтауға мүмкіндік береді. Егер оның қандағы деңгейі жеткілікті ұлғаймаса, дәрігер онда  жатырдан тыс жүктіліктің айтады.      \r\n     \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\n\r\nЖатырдан тыс жүктілік – өмірге қауіп төндіретін жағдай. Жүктілік  сақталынбайды. Ананың өмірін сақтау үшін эмбрионның жасушалары жойылуы керек.\r\nЖатырдан тыс жүктіліктің аумағы зақымданса (жарылса),  шұғыл медициналық жәрдем қажет болады. Жарылу қан кетуіне және шок алуға апаруы мүмкін, бұл – шұғыл медициналық жағдайларды талап етеді. Шокты емдеу әдістері:\r\n•	Қан құю\r\n•	Сұйықтықты көктамыр арқылы енгізу\r\n•	Дененің қалыпты температурасын қолдау\r\n•	Оттегі\r\n•	Аяқты жоғары көтеріп қою.\r\nЖатырдан тыс жүктіліктің аумағы жарылғанда қан ағуын тоқтату мақсатында және эмбрионды алу үшін хирургиялық ота жасалады. Кейбір жағдайда дәрігер жатыр түтігін алып тастауы да мүмкін.\r\nЖатырдан тыс жүктіліктің аумағы жарылмаса, емдеуге кіретіндер: \r\n•        Ота\r\n•        Дәрігердің қатаң бақылауымен жүктілікті үзетін дәрілерді қабылдау.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\n\r\nжатырдан тыс жүктілік  болған әйелдердің үштен бірі кейін бала туа алады. Кейбір әйелдер жүкті бола алмауы да мүмкін.  \r\nЖатырдан тыс жүктіліктен  кейін қайтадан жүкті болу келесі жайттарға байланысты: \r\n•	әйелдің жасына\r\n•	баласы болуына\r\n•	эктопикалық  жүктіліктің  пайда болу себебіне.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге көріну қажет__\r\n\r\nКелесі симптомдар болса, дәрігерге немесе мейірбикеге көріну қажет:\r\n•	жатырдан әдеттен тыс қан кетсе;\r\n•	іштің төменгі бөлігі немесе жамбас жақ ауырса.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\n\r\nЖатыр түтігінен тыс пайда болатын жатырдан тыс жүктіліктің көп түрлерінің алдын алу мүмкін емес. Жатыр түтіктерін зақымдайтын факторлардың ғана алдын алу арқылы қаупін азайтуға болады. Олар:  \r\n•	Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау, жыныстық қатынасқа дейінгі және кейінгі жұқпаланудың алдын алатын шараларды қолдану;\r\n•	жыныстық жолмен берілетін жұқпаларды ерте анықтау және емдеу\r\n•	темекі шекпеу.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nЖатырдан тыс жүктілік\r\nЕтеккірдің келмей қалуы\r\nҚынаптан қан ағу\r\nБас айналу\r\n\r\nАқпарат көзі: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000895.htm\r\n\r\nМатериалды дайындаған Алмаз Шарман, медицина профессоры.\r\n\r\nАударған: Асель Стамбекова.\r\n\r\nРедакциялаған: Александр Корольков.','student_k',109,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(391,'','Тілдің түктенуі','','','kz','s','',0,'',1087,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718560,1565254560,1533718744,'Тілдің түктенуі – тіл бүртіктерінің өсіп кетуінен пайда болады. Бір қарағанда тілге шаш өскендей көрінеді.  Тілінде түгі бар адамның   ауызынан ылғи жағымсыз иіс шығып тұрады. Ауру сезімі әдетте байқалмайды.','Тілдің түктенуі – тіл бүртіктерінің өсіп кетуінен пайда болады. Бір қарағанда тілге шаш өскендей көрінеді.  Тілінде түгі бар адамның   ауызынан ылғи жағымсыз иіс шығып тұрады. Ауру сезімі әдетте байқалмайды.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"319\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nТілдің түктенуінің себебі - ауыз қуысының гигиенасын сақтамағандықтан, сілекейдің аз бөлінуінен және антибиотиктердің жанама әсерінен болып жатады. Сондай-ақ,  ауызды шаю үшін қолданған түрлі зиянды сұйықтықтар, шылым немесе түтінсіз (шайнайтын) табак т.с.с. тілде түктің пайда болуына себеп болады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"320\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nТілдің түктенуі - қауіпті жағдай емес. Ол:  антибиотиктерді немесе ауыз қуысын  шаятын сұйықтықтарды тоқтатып, сілекейдің бөлінуі жақсарып, ауыз қуысының гигиенасы дұрысталғанда қайта кетеді. Тілдегі түкті түзілімдерді жойып,оларды болдырмау  үшін, тілдің үстінгі жағын күнделікті тіс пастасын жұмсақ тіс шеткасына жағып сүркеп, ал астыңғы жағын сулы ерітіндімен тазалап тұру керек.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nТілдің түктенуі\r\n\r\nАуыздағы жағымсыз иіс\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(392,'','Шаш күтімі және оның зақымдануы','','','kz','s','',0,'',1253,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718740,1565254740,1533718820,'\'\'__Шашты сәндейтін және әрлендіретін арнайы заттар шаштың табиғатына зиянын тигізуі мүмкін.__\'\'\r\nШаш адам ағзасында қандайда-бір физиологиялық маңызды рөл атқармайды. Олар  дұрыс күтім жасалмағаннан  зақымданса да ештеңе етпейді. \r\n','__Шашты сәндейтін және әрлендіретін арнайы заттар шаштың табиғатына зиянын тигізуі мүмкін.__\r\nШаш адам ағзасында қандайда-бір физиологиялық маңызды рөл атқармайды. Олар  дұрыс күтім жасалмағаннан  зақымданса да ештеңе етпейді. \r\nШашты зақымдайтын  және оның сынғыштығын, бөлінгіштігін тудыратын сәндеу құралдарына мыналар жатады.  \r\n•	Шашқа арналған қысқыштар;\r\n•	Термобигуди;\r\n•	Тым ыстық шаш кептіргіштері;\r\n•	Шаш өңдеуге арналған химиялық заттар: мысалы, бояулар, тональды, ағартқыш құралдар, шашты түзету және тұрақты толқын беріп тұратын құрылғылар.\r\nШашқа арналған құралдарды дұрыс қолданған жағдайда, бұл өнімдер зиян келтіре бермейді.\r\nЕгер осы химиялық  құралдардың кез-келгенін тым жиі қолданса, шаш әлсіз және сынғыш болып қалады. Егер де бір күнде екі процедура орындалса немесе ағартқыш құрал, бұрын бояудан тазартылған шашқа қолданылса, шашқа зақым келуі мүмкін.\r\nШашты тартып тұратын үлгілерде (мысалы, өрілген, биікке буылып тұратын) және шашты бір орында арнайы эластикалық таңғыштармен байлаған кезде, олар жиі түсуі мүмкін.\r\nШашты қатты, тығыз етіп байлаудан аулақ болыңыз немесе шашты сәндеудің еркін түрлерімен алмастырыңыз. Мүмкіндігінше, шашыңызға серпімді таңғыштарды аз байлаңыз.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nшаштың түсуі\r\nшаштың сынуы\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(393,'','Жамбас мүшелерінің қабынуы','','','kz','s','',0,'',1803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718800,1565254800,1533718916,'__\'\'Бұл не? Жамбас мүшелерінің қабынуы (ЖМҚ)\'\'__ – бұл термин жатырдың фаллопий түтігінің, аналық бездердің  қабынуын (әйелдің жамбас ағзалары) сипаттау үшін пайдаланылады. ЖМҚ әдетте бактериялық инфекцияларды шақырады, мысалы, гонорея  немесе хламидиоз. Әдетте, жатыр ішілік спиральды қолданатын әйелдерде ЖМҚ қаупі жоғары, себебі спираль – бактериялардың  жатырдың ішіне, түтікке және аналық бездерге енуіне мүмкіндік береді. Жамбас мүшелерінің қабынуы 25 жасқа дейінгі және төсек қатынасында  белсенді әйелдерде жиі кездеседі. ','__\'\'Бұл не? Жамбас мүшелерінің қабынуы (ЖМҚ)\'\'__ – бұл термин жатырдың фаллопий түтігінің, аналық бездердің  қабынуын (әйелдің жамбас ағзалары) сипаттау үшін пайдаланылады. ЖМҚ әдетте бактериялық инфекцияларды шақырады, мысалы, гонорея  немесе хламидиоз. Әдетте, жатыр ішілік спиральды қолданатын әйелдерде ЖМҚ қаупі жоғары, себебі спираль – бактериялардың  жатырдың ішіне, түтікке және аналық бездерге енуіне мүмкіндік береді. Жамбас мүшелерінің қабынуы 25 жасқа дейінгі және төсек қатынасында  белсенді әйелдерде жиі кездеседі. \r\nЖМҚ еш симптомсыз пайда болуы мүмкін. Алайда, олар болғанның өзінде, мыналарды қамтуы мүмкін:\r\n•	Бел аймағындағы ауру сезімі: әдетте, бір немесе екі аяққа да берілуі мүмкін.\r\n•	Жүрек айнуы, дене қызуының жоғарылауы.\r\n•	Дененің әлсіздігі немесе ыңғайсыздық сезімі.\r\n•	Жыныстық қатынас кезіндегі ауру сезімі.\r\n•	Мезгілсіз менструалды қан кетулер .\r\n__\'\'Қандай асқынулары бар?\'\'__ Жамбас инфекциясынан кейін тыртық қалса, ол кейін қатты ауыртып, бедеулікке дейін себепші болуы мүмкін. Сондай-ақ, ЖМҚ, әйелдерде жатырдан тыс жүктілік қаупін тудыруы да ғажап емес. Егер алда-жалда жағдай соған апарса, ұрық жұмыртқасы жатырдан тыс, фаллопий түтігіне еніп, іштегі басқа мүшелерге кері әсер етеді. Жатырдан тыс жүктілік қаупі, сау әйелдерге қарағанда, ЖМҚ-мен зардап шеккен науқастарда  7-10 есе жоғары кездеседі. Бұрын-сонды жамбас мүшелерінің қабынуы болған әйелдердің де, бұл ауруға қайта душар болып қалуы әбден мүмкін.\r\n__\'\'Емдеу\'\'__\r\nЕмдеу кезінде қабынуға және бактерияға қарсы дәрілер қамтылады. Клиникалық ауру симптомдары бар әйелдер, дәрігерге қаралудан бұрын жыныстық қатынасты тоқтата тұрғаны дұрыс.  Бұл амал арқылы олар өз жолдасының инфекциямен залалдануының алдын алады. \r\n__Тегтер:__ \r\nгонорея    \r\nхламидиоз     \r\nтөменгі жақтың ауруы   \r\nетеккірдің бұзылуы\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(394,'','Емшек ұшынан бөліндінің шығуы','','','kz','s','',0,'',1424,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718860,1565254860,1533719070,'Ешқашан жүкті болмаған әйелдерде емшек ұшынан бөліндінің шығуы сирек кездеседі. Жүктіліктің соңғы аптасында, әйелдерде уыз түріндегі бөлінділер шығуы -  қалыпты жағдай. Өз бетінше бөлінетін бөлінділер барлық әйелдердің 80% -ында байқалады және ол тек емізікті басқанда ғана пайда болады. Бұл қалыпты жағдай. Бөлінділер мөлдір, тұнық, ақ және сарғыш болуы мүмкін.\r\nЖүктілік кезінен тыс, сүт бездерінен бөлінділер өз бетінше шыға бастаса – онда ол жайдан-жай емес. Әсіресе, кеуде пішіні мен консистенциясының өзгерген кезінде шықса қауіпті болып саналады. \r\n','Ешқашан жүкті болмаған әйелдерде емшек ұшынан бөліндінің шығуы сирек кездеседі. Жүктіліктің соңғы аптасында, әйелдерде уыз түріндегі бөлінділер шығуы -  қалыпты жағдай. Өз бетінше бөлінетін бөлінділер барлық әйелдердің 80% -ында байқалады және ол тек емізікті басқанда ғана пайда болады. Бұл қалыпты жағдай. Бөлінділер мөлдір, тұнық, ақ және сарғыш болуы мүмкін.\r\n\r\nЖүктілік кезінен тыс, сүт бездерінен бөлінділер өз бетінше шыға бастаса – онда ол жайдан-жай емес. Әсіресе, кеуде пішіні мен консистенциясының өзгерген кезінде шықса қауіпті болып саналады. \r\nТөмендегі __себептер__ бөлінділердің өздігінен шығуына әсер етуі мүмкін.\r\n•	Емшектер жарақаттанғанда;\r\n•	Дәрілік препараттардан, мысалы: оральды контрацептивтер [3448], циметидин, метилдопа, метоклопрамид, разарпин, верапамил және т.б.\r\n•	Сүт бездерінің абсцессі ірің ағуға  себеп болуы мүмкін.\r\n•	Гипофиз ісігі \r\n•	Сүт бездерінің ісігі (интрадуктальді папиллома).\r\n\r\n__Галакторея__ -  бұл емшектен өздігінен бөлінетін сұйықтықтың бірі. Ол кейбір дәрі-дәрмектердің жанама әсерінен  немесе қауіпті емес гипофиз ісігінің (гипофиздік аденома), сондай-ақ гипотиреоз сияқты белгілі бір ісіктердің әсерінен пайда болады. Сүт бездерінен қандай да бір бөлінділер пайда болған жағдайда немесе емшектің бір шақ ұшынан қан аралас сұйықтықтар шықса дәрігерге хабарласыңыз. \r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nемшектен бөлінділердің шығуы     \r\nсүт бездерінің ауруы      \r\nемізіктен іріннің ағуы\r\n','student_k',63,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(395,'','Тағамда ақуыздың жетіспеушілігінен шаштың түсуі.','','','kz','s','',0,'',1352,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533719040,1565255040,1533719126,'Адам ағзасына шаштың ешқандай физиологиялық маңызды әсері жоқ. Алайда, көп жүйелі аурулар шаштың өсуіне кері әсер етеді, кейде шаштың түсуіне де себеп болады. Жіті  ақуыз жетіспеушілігінен де шаштың өсуі нашарлап,  кейін тіпті оның  мүлдем жоқ болуына әкеледі. Ақуыздың жетіспеушілігі шаштың диффузиялық  түсуіне – алопецияға әкеледі. Сондай-ақ, шаштың түсуіне, қатерлі ісікті емдеу  кезінде химиотерапияда  кеңінен қолданылатын цитотоксикалық  дәрілердің әсері де болуы мүмкін.','Адам ағзасына шаштың ешқандай физиологиялық маңызды әсері жоқ. Алайда, көп жүйелі аурулар шаштың өсуіне кері әсер етеді, кейде шаштың түсуіне де себеп болады. Жіті  ақуыз жетіспеушілігінен де шаштың өсуі нашарлап,  кейін тіпті оның  мүлдем жоқ болуына әкеледі. Ақуыздың жетіспеушілігі шаштың диффузиялық  түсуіне – алопецияға әкеледі. Сондай-ақ, шаштың түсуіне, қатерлі ісікті емдеу  кезінде химиотерапияда  кеңінен қолданылатын цитотоксикалық  дәрілердің әсері де болуы мүмкін.\r\n\r\nКейбір диетаға қызығатындар ақуызды шектейді немесе дұрыс тамақтану режимін бұзады. Одан  дистрофия (тамақтанудың бұзылуы) қалыптасу мүмкін. Егер  мұндай жағдай орын алса дене ақуызды үнемдей бастайды, ол болса шаштың өсуіне тікелей әсер етуі мүмкін. Осылай  диеталар қолдана бастағаннан кейін 2-3 айдың ішінде шаш жиі түсуін арттырады.\r\nБұл қайтымды жағдай және ақуыз жеткілікті мөлшерде тұтынылатын болса, алдын алуға болады. Егер адам диетаны қатал ұстануға шешім қабылдаса, ол ағзаға жеткілікті ақуыз беріп тұру керек. Ақуызға: ет, тауық, балық, жұмыртқа, ірімшіктің кейбір түрлері, құрғақ бұршақтар, бұршақ сорпасы, дәндер мен жаңғақтар жесе пайдасы тиеді.\r\nҚалыпты ақуызды қоректендіргеннен  кейін, шаштың өсуі қалпына келеді. Бірақ, шаш фолликулдарының қабынуы ықтимал.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n\r\nАлопеция\r\nШаш өсудің тоқтауы \r\nШаштың түсуі\r\nТаздану\r\nАлматыда шаш емдеу\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(396,'','Қандағы холестерин деңгейін анықтау','','','kz','s','',0,'',5660,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533719100,1565255100,1533719897,'Холестерин –дененің әрбір мүшесінің құрамында бар жұмсақ және балауыз тәрізді зат. Адам ағзасының дұрыс қызмет етуіне холестерин аздаған мөлшерде қажет. Қандағы холестерин деңгейінің жоғарлануы артериялардың бітелуіне және жүрек ауруларының дамуына алып келеді.','__Анықтамасы__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Холестеринге талдама жүргізу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Қай кезде тексерілу керек?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Жалпы холестерин__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Төмен тығыздықтағы липопротеидтер (жаман холестерин)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Жоғары тығыздықтағы липопротеидтер (жақсы холестерин)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Өте төмен тығыздықтағы липопротеидтер (жаман холестерин)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Ескертулер__{ALINK}\r\n\r\n\r\n__Холестерин__ –дененің әрбір мүшесінің құрамында болатын, жұмсақ және балауыз тәрізді зат. Адам ағзасының дұрыс қызмет етуі үшін аз мөлшерде холестерин қажет. Бірақ та қандағы холестерин деңгейінің жоғарлануы артериялардың бітелуіне және жүрек ауруларының дамуына алып келеді\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"321\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nҚандағы холестерин деңгейін анықтау сізге және сіздің дәрігеріңізге жүрек ауруларының, инсульттің және т.б. аурулардың даму қаупін табуға мүмкіндік береді.\r\n\r\nХолестериннің қалыпты деңгейі жүрек қан-тамырларының ауруына, қант диабетіне және  басқа да қауіпті факторларға әсер етеді. Сіз үшін ең тиімді жолды тек дәрігер ғана тауып бере алады. \r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Холесстеринге талдама жүргізу__\r\n\r\nХолестерин жақсы және жаман болып бөлінеді. Олардың әрқайсысын анықтайтын бірнеше талдау түрлері бар. Бастапқы сынақ ретінде қандағы жалпы холестерин деңгейін анықтау үшін дәрігер сізге қан талдауын жасауы мүмкін. Бұл жағдайда қандағы холестериннің жалпы деңгейі есептеледі. \r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер сізге қанның липидті профилін анықтау мақсатында талдау тағайындауылы мүмкін. Ол өз кезегінде келесі анықтамаларды қамтиды:\r\n\r\n•	Жалпы холестериндер;\r\n•	Төмен тығыздықтағы липопротеидтер (жаман холестерин);\r\n•	Жоғары тығыздықтағы липопротеидтер(жақсы холестерин);\r\n•	Үшглицеридтерді (қандағы майлардың басқа түрі);\r\n•	Өте төмен тығыздықтағы липопротеидтер (жаман холестерин) кіреді.\r\n\r\nЛипопротеидер майлар мен ақуыздан тұрады. Олар қанмен холестеринді, үшглицеридті және басқа майларды адамның дене мүшелеріне жеткізеді.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Қай кезде тексерілу керек?__\r\n\r\n35 жасқа дейінгі ер азаматтар және 45 жасқа дейінгі барлық әйелдер қандағы холестерин деңгейін анықтатуы тиіс. Кейбіреулер өз қалауларымен 20 жасында да тексертсе болады. Ерте жастан холестерин деңгейін анықтау тек мына жағдайларда қажет болады:\r\n\r\n•	Егер сізде қант диабеті, жүрек аурулары, инсульт және артериалды гипертензия болса, сіз осы талдауларды ертерек жасағаныңыз жөн.\r\n•	Егер алғашқы талдау нәтижесі қалыпты болса, онда қандағы холестерин деңгейін  әр 5 жыл сайын ғана анықтатып тұрса болады;\r\n•	Егер сіз холестерин деңгейін төмендететін препараттарды қабылдап жатсаңыз, онда талдауды жыл сайын жасағаныңыз жөн.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Жалпы холестерин__\r\n\r\nЖалпы холестериннің қалыпты деңгейі 180-200 мг/дл аралығында немесе одан да төмен болуы тиіс. Егер жалпы холестериннің деңгейі қалыпты болса, сізге қанның липидті профилін анықтаудағы басқа да  талдаулар жасаудың қажеті шамалы.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Төмен тығыздықтағы липопротеидтер (жаман холестерин)__\r\n\r\nТөмен тығыздықтағы липопротеидтер артерияның бітелуіне алып келуі мүмкін. Сол  себептен, оны «жаман» холестерин деп атайды. Төмен тығыздықтағы липопротеидтердің қандағы деңгейі төмен болуы тиіс. Бірақта төмен тығыздықтағы липопротеидтердің деңгейі қалыптыдан төменірек болса, жүрек аурулары мен инсульттің даму қаупі жоғарлайды. Қандағы төмен тығыздықтағы липопротеидтердің деңгейі 190 мг/дл жоғары болса бұл көрсеткіш қалыптыдан артқан деп есептеледі.\r\n\r\n70-189 мг/дл арасындағы төмен тығыздықтағы липопротеидтердің деңгейі жоғары деп, келесі жағдайларда есептеледі:\r\n\r\n•	Егер жасыңыз 40-75 және сізге қант диабеті диагнозы қойылса;\r\n•	Қант диабетіне қоса жүрек ауруларының даму қауіпі жоғары болса;\r\n•	Сізде жүрек ауруларының даму қауіпі орташа немесе жоғары деңгейде болса.\r\n\r\nЕгер сіз қаныңыздағы холестерин деңгейін төмендету үшін дәрілер ішіп жүрсеңіз, дәрігерден қосымша кеңес сұраңыз, дәрігерлер оның дұрыс қолдану жолып сізте түсіндіріп береді.\r\n•	Дәрігерлердің кейінгі уақыттардағы кеңесіне сәйкес холесстерин –ТТЛП-ның белгеленген дәрежесін қалыптастыру қажет болмайтын көрінеді. Күшті дәрілер науқастарға үлкен қауіптілікпен ұысынылып жатыр.\r\n•	Дегенмен, кейбір ұсыныстар белгіленген дәрежеге жету үшін өз дегеніне көндіріп те жатыр\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Холестерин-ТЖЛП (жақсы холестерин)__\r\n\r\nЖоғары тығыздықтағы липопротеидтердің қандағы деңгейі жоғары болуы тиіс. Зерттеушілер ерлер мен әйелдердің қандарында жоғары тығыздықтағы липопротеидтер қаншалықты жоғарланса, соншалықты жүректің ишемиялық  ауруының даму қауіпі төмендейтінін анықтады.Сондықтан жоғары тығыздықтағы липопротеидтерді «жақсы» холестерин деп атайды. Жоғары тығыздықтағы липопротеидтердің қалыпты деңгейі 40-60 мг/дл тең.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Холестерин-ЛПОНП (Өте төмен тығыздықтағы липопротеидтер) (жаман холестерин)__\r\nӨте төмен тығыздықтағы липопротеидтердің құрамында үшглицеридтер өте көп. Өте төмен тығыздықтағы липопротеидтер артериялардың қабырғасына холестериннің тұнуына мүмкіндік береді, сондықтан оны «жаман» холестерин деп атайды.\r\nӨте төмен тығыздықтағы липопротеидтердің қандағы қалыпты деңгейі 2-30 мг/дл тең.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Ескертулер__\r\nКейбір кезде холестерин деңгейі керісінше төмен болуы мүмкін. Бұл жағдайда дәрігер сізге тамақтану рационыңызды өзгертуге және холестерин деңгейін жоғарлататын препараттарды қабылдауға кеңес береді.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n\r\nхолестерин\r\nЖалпы холестерин\r\nТөмен тығыздықтағы липопротеидтер\r\nЖоғары тығыздықтағы липопротеидтер\r\nӨте төмен тығыздықтағы липопротеидтер\r\nҮшглицеридтер\r\nқант диабеті\r\nинсульт\r\nАртериалды гипертензия \r\n','student_k',44,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(397,'','Тамақ және су ішкеннен кейін іштің кебуі немесе кекіру, газдардың пайда болуы','','','kz','s','',0,'',1716,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533719940,1565255940,1533720068,'\'\'__Газдардың пайда болуы__\'\', кекіру немесе іштің кебуі, әдетте тамақпен бірге  ауа жұтып қойғаннан пайда болады. Сондай-ақ газдың пайда болуына себеп болатын азық-түлік өнімдерін жегеннен  немесе газдалған сусындарды ішкеннен де осы жағдайлар көрініс беріп жатады. Бірақ бұған уайымдамай-ақ қойыңыз, астану жүйеңізге кішкене өзгеріс енгізсеңіз болды. Бұл мәселенің оң шешімін табасыз. ','__Газдардың пайда болуы,__ кекіру немесе іштің кебуі, әдетте тамақпен бірге  ауа жұтып қойғаннан пайда болады. Сондай-ақ газдың пайда болуына себеп болатын азық-түлік өнімдерін жегеннен  немесе газдалған сусындарды ішкеннен де осы жағдайлар көрініс беріп жатады. Бірақ бұған уайымдамай-ақ қойыңыз, астану жүйеңізге кішкене өзгеріс енгізсеңіз болды. Бұл мәселенің оң шешімін табасыз. \r\n\r\nГаздар, кекіру немесе іштің кебуі тамақтан бөлек, басқа да жайттардың әсерінен болуы мүмкін:\r\n•	Қанттың жекелеген түрлерін қорыту (мысалы, лактоза, фруктоза немесе сорбит. Қанттың бұл түрлерімен көбіне азық-түлік өнімдерін және дәрілік заттарды тәттілендіреді. Лактоза сүт, ірімшік және басқа сүт өнімдерін  анықтайды.\r\n•	Қоректік заттардың, витаминдер мен минералдардың ас қорыту жолдарына дұрыс сіңірілуі (мальабсорбция синдромы).__\'\' Мальабсорбция синдромына мына себептер жатады:\'\'__\r\n1.	Кейбір ас қорыту ферменттерінің болмауы немесе төмен деңгейде болуы.\r\n2.	Ұйқы безінің аурулары (фиброкисталық дегенерация ).\r\n3.	Паразиттерден туындаған аурулар (лямблиоз , құрттар немесе амёбиаз ).\r\n4.	Ас қорыту жолында жиі кездесетін бактериялардағы өзгерістер.\r\n5.	Ішекке әсер ететін аурулар, мысалы, глютен ауруы , ол көбінесе балалық шақтағы глютенді тағамдарды қосқаннан кейін дамиды.\r\n6.	Асқазан-ішек жолының ұзындығын өзгерткен немесе қысқартқан операциялар.\r\n7.	Адамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) .\r\nДәрігер олардың себептерін ақтау үшін, сізде пайда болған симптомдарды тексере алады. Емдеу барысында диета өзгеруі мүмкін, ас қорыту ферменттерін ауыстыратын және симптомдарды азайтатын дәрілерді және тамақ қоспаларын (темір сияқты) қамтуы ықтимал.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nГаздар\r\nКекіру\r\nІштің кебуі\r\nҰйқы безі мен ішек ауруы\r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(398,'','Ганглий','','','kz','s','',0,'',1401,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533720060,1565256060,1533720173,'__Ганглий (түйін)__ – ішіне гель тәріздес мөлдір сұйықтық жиналған кішкентай қапшықтар. Олар қолда және білекте, кейде табанда, балтырда, тізеде және иықта пайда болады. Олар қатерлі.   ','__Ганглий (түйін) __– ішіне гель тәріздес мөлдір сұйықтық жиналған кішкентай қапшықтар. Олар қолда және білекте, кейде табанда, балтырда, тізеде және иықта пайда болады. Олар қатерлі.   \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"322\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__\'\'Ганглийдің  шығу себебі белгісіз\'\'__.  Бірақ, бұл жарақаттың әсерінен болып қалуы да ықтимал, өйткені  сіңір қынапшасына немесе жілік қуыстарына қосымша сұйықтықтар жиналып қалса олар да томпиып шыға келеді. \r\nГанглийі бар адамдардың көбісі, оның кенеттен пайда болғанын байқайды. Олардың көлемі бидай сияқты немесе шиеден үлкен болуы мүмкін, әдетте аурымайды және қозғалмалы болып тұрады. Қозғалған сайын олар өседі, өйткені қапшықта сұйықтық көп жиналады. Ганглий өздігінен азайып та, жарылып та кетуі мүмкін.\r\n\r\nГанглийлер аса  қауіпті емес. Ол өздігінен жоғалып кетеді. Егер пайда болған ганглилер өздігінен жоғалып кетіп жатса арнайы емдеудің қажеті жоқ. Егер гангли  ауыртса, сұрықсызданып немесе қозғалысты шектесе, оны кептіруге болады (аспирация) және оған кортикостероид енгізуге болады. Бірақ аспирациядан кейін гангли ылғыйда қайтадан пайда болады. Оны хирургиялық жолмен алып тастауға керек.\r\nГанглийді ауыр затпен басуға болмайды, өйткені одан пайда жоқ және ол жағдайды ұшықтырып жіберуі мүмкн.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nГанглий     \r\nТерідегі кисталар     \r\nБуындардың үлкеюі    \r\nТеріде және буын айналасындағы гель тәрізді сұйықтық\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(399,'','Гангрена','','','kz','s','',0,'',2589,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533720120,1565256120,1533720298,'\'\'__Бұл не? Гангрена__\'\' – деп,  тіндердің ыдырауы мен жансыздануын айтады. Жарақаттың немесе инфекцияның салдарынан, тіндерге келіп тұрақты келіп тұратын қан тоқтап қалғанда осындай жәйт орын алады.  Тіндік некроздан кейін оған бактериялар жұғып, содан  тіндер ыдырайды.','__\'\'Бұл не? Гангрена \'\'__– деп,  тіндердің ыдырауы мен жансыздануын айтады. Жарақаттың немесе инфекцияның салдарынан, тіндерге келіп тұрақты келіп тұратын қан тоқтап қалғанда осындай жәйт орын алады.  Тіндік некроздан кейін оған бактериялар жұғып, содан  тіндер ыдырайды.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"354\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nГангренаның даму ықтималдығы төмендегідей  аурулармен және жағдайлармен байланысты:\r\n\r\n•	Диабет\r\n•	Қан-тамыр аурулары (қол немесе аяқ атеросклерозы)\r\n•	Ауыр жарақаттар\r\n•	Хирургиялық жағдайлар\r\n•	АИТВ-инфекциясының  немесе химиотерапияның  әсерінен иммун жүйесінің бұзылуы\r\n\r\nГангренаның белгілері - себебіне және орналасуына байланысты болады. Егер зардап шеккен жерлер тері мен астыңғы тіндердің арасында болса, белгілері келесідей болады:\r\n\r\n•	Тері түсінің өзгеруі (тері болса, көк немесе қара, тері астындағы тін болса, қызыл немесе қола түсті болады)\r\n•	Сезімталдығы жоғалады (әдетте сол аймақтағы қатты ауырсынудан кейін пайда болады)\r\n•	Зақымдану аймағында жағымсыз иісті бөлінділердің шығуы.\r\n\r\nІшкі мүшелер зақымдалса (өт гангренасы  немесе газды гангрена), белгілері мыналарды қамтиды:\r\n\r\n•	Тұрақты және қатты ауру сезімі болады;\r\n•	Дене қызуы көтеріледі;\r\n•	Жалпы жағдайы нашарлайды;\r\n•	Септикалық шок алады.\r\n\r\n__Гангрена диагностикасы__ келесі шараларды қамтиды:\r\n\r\n•	Жалпы қан талдауы  (ақ қан (лейкоциттердің) клеткаларының саны)\r\n•	Дененің зардап шеккен бөлігін рентгенологиялық тексеруі\r\n•	Ішкі ағзалардың компьютерлік томографиясы \r\n•	Гангренаны растау үшін зақымдалған аймақты хирургиялық тексеруден өткізу;\r\n•	Өлген тінді тексеру үшін микроскопиялық зерттеу жүргізу;\r\n•	Бактериялы инфекцияға арналған тіндік үлгідегі бактериологиялық зерттеу өткізу;\r\n•	Артериография,  тамырлы бұзылыстарды емдеудің дұрыс тактикасын жасау үшін.\r\n\r\nГангрена дененің бірен-саран бөлігін зақымдаса, мысалы, қол,аяқ саусақтары немесе аяқтың біраз бөлігі мұздағаны сияқты, тіннің үлкен аймағына әсер етуі мүмкін. Қан айналымы нашар адамдарда (мысалы, қант диабетімен ауыратын науқастарда) жарақаттар мен тері инфекцияларын уақтылы емдемеген жағдайда гангренаны дамыту қаупі артады.\r\n\r\n__Емделу __\r\n\r\nГангрена уақытылы дереу емдеуді  талап ететін ауру. Бұл зауалды толыққанды емдеу үшін зардап шеккен жердегі қан айналымын қалпына келтіру керек, инфекцияны жойып, өлі және өлетін тіндерді құрту қажет. Гангрена асқынған жағдайда, дененің кез-келген бөлігін ампутациялау керек: мысалы, қолдағы немесе аяқтағы саусақты.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nГангрена     \r\nТері түсінің өзгеруі       \r\nҚант диабеті     \r\nТері жарақаттары  \r\nТіндердің жансыздануы\r\nАмпутация\r\n','student_k',144,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(410,'','Гангреноздық  жаралар ','','','kz','s','',0,'',748,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533807540,1565343540,1533807602,'\'\'__Гангреноздық жаралар__\'\' (сонымен қатар афтозный стоматитті қараңыз) - бұл ауызда болатын ауыр ақ ойық жаралар, негізінен, тілде, беттің ішінде және еріннің ішкі жағында пайда болады. Герпестен айырмашылығы, гангреналық жаралар жұқпалы емес.','__Гангреноздық жаралар __(сонымен қатар афтозный стоматитті қараңыз) - бұл ауызда болатын ауыр ақ ойық жаралар, негізінен, тілде, беттің ішінде және еріннің ішкі жағында пайда болады. Герпестен айырмашылығы, гангреналық жаралар жұқпалы емес.\r\n\r\nГангреноздық жаралардың пайда болу себебі әлі анық емес, бірақ ауыз ішіндегі жарақаттың әсерінен,  инфекция немесе күйзелістің салдарынан,тіпті тұқым қуалаушылықтан және әйел гормондарының жарақат алуының себебінен болып жататыны белгілі болуда.Әдетте, жаралар 7-10 күн ішінде жазылады.\r\n\r\nГенгреноздық жараға арнайы ем болмаса да, үйде емделсе де ылғи болатын  ыңғайсыздықты азайтады.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n\r\nГангренозды жаралар    \r\nАфтозды стоматит     \r\nСтоматит емі    \r\nГангренозды жаралардың себебі \r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(412,'','Вирустық және бактериялық гастроэнтерит','','','kz','s','',0,'',1656,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533807600,1565343600,1533807713,'__\'\'Бұл не? Вирустық немесе бактериялық гастроэнтерит \'\'__- бұл асқазан және ішектің шырышты  қабықтарының қабынуы, құсу мен іші өту арқылы белгі береді. Бұл ауру асқазан тұмауы деп аталады.','\'\'__Бұл не? Вирустық немесе бактериялық гастроэнтерит __\'\'- бұл асқазан және ішектің шырышты  қабықтарының қабынуы, құсу мен іші өту арқылы белгі береді. Бұл ауру асқазан тұмауы деп аталады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"324\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'__Бұған не себеп болды?__\'\' Гастроэнтерит вирустық немесе бактериялық инфекциядан пайда болады. Ең жиі қоздыратын қоздырғышы -  ротавирус деп аталады. Бұған себеп болатын эпидемиялық құбылыстар көбінесе мектептерде, қарттар үйінде жиі кездесіп жатады. Ротавирус ашыған тағамда және ластанған ауыз суда болады. Гастроэнтерит симптомдары инфекция жұққаннан кейін 4-тен 48 сағат аралығында байқалады.\r\nГастроэнтериттің симптомдары:  жүректің айнуы; құсу; іш қатып қалу; диарея; дене қызыуының сәл көтерілуі және қалтырау, салмақ жоғалу, бұлшықет ауырсынуы, буындардың қозғалмай қалуы т.б.\r\nАсқазан-ішек тұмауы әдетте 1-2 күн ішінде медициналық көмексіз жазылып та кетеді. Үйдегі емдеу, мысалы, дегидратациямен күресу асқазан тұмауының белгілерін жеңілдетіп, проблемаларын болдырмайды.\r\nЕмдеу үшін бірінші кезекте дегидратациямен күресіп, сондай-ақ  жоғалған тұздар мен минералдарды қалпына келтіруге күш салу керек. Осы мақсатта регидрон сияқты тұздар мен минералдардың ерітінділерін қолдануға болады. Вирустық гастроэнтерит кезінде антибиотиктер  тағайындалмайды, сондай-ақ диареяны тоқтатуға бағытталған препараттар да ұсынылмайды, себебі олар инфекцияның одан сайын өрши түсуіне себеп болады.\r\nСуық тию және тұмау [ер адамдар/ әйедер]\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n \r\nГастроэнтерит деген не  \r\nГастроэнтерит симптомдары \r\nГастроэнтериттің емі   \r\nГастроэнтерит себебі \r\nІштегі ауру сезімі   \r\nЖүрек айну    \r\n','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(413,'','Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы','','','kz','s','',0,'',3405,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533807720,1565343720,1533808006,'__Бұл не?__\r\nКонго-Қырымдық геморрагиялық қызбасы (конго-қырымдық қызба, ортаазиялық геморрагиялық қызбасы) - адамның вирустық табиғи-ошақты ауруы, оның қоздырғышы - кене болып табылады. Ол күрт басталуымен, дене қызуының екі толқындық көтерілуімен, жалпы интоксикациямен және геморрагиялық синдроммен (қан ағу жоғарылайды) сипатталады.','__Бұл не?__\r\n__Конго-Қырымдық геморрагиялық қызбасы__ (конго-қырымдық қызба, ортаазиялық геморрагиялық қызбасы) - адамның вирустық табиғи-ошақты ауруы, оның қоздырғышы - кене болып табылады. Ол күрт басталуымен, дене қызуының екі толқындық көтерілуімен, жалпы интоксикациямен және геморрагиялық синдроммен (қан ағу жоғарылайды) сипатталады.\r\nКонго-Қырым ауруын алғаш рет ресей дәрігерлері 1944 жылы тапқан, кейін бұл ауру Конгода, Нигерияда, Сенегалда, Кенияда сипатталған. Қызбаның қоздырғышы – РНҚ құрамындағы нейровирустар типіндегі вирус. Вирусты майда жабайы құрт құмырсқалар  кенелер тасмалдайды және олар сол вирусты сақтаушылар болып табылады.\r\nИнфекцияның өршитін уақыты -  мамыр және тамыз айлары. Инфекцияны ауру адам да таратып жүреді.  Емханаларда ауру адамның қанымен таралған жағдайлар да кездескен.\r\n\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"325\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"326\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"327\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"328\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"329\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\r\n__Қандай өзгерістер болады?__\r\nВирус организмге тері арқылы (кене шаққан кезде) енеді.  Вирус қанға сіңіп, ретикулоэндотелиальды жүйесіндегі  торларда жинақталады, содан  қанайналымда жүреді. Инкубациялық кезеңнің ұзақтығы 1 және 14 күн аралығында (жиі 2-7 күн).\r\n__Клиника және симптомдары__\r\nҚатты аура бастайды,  дене қызуы кенеттен 39-40°С дейін көтеріліп, қалтырау басталады. Бас мең-зең болып сынып ауырады, әлсіреп, көзге ұйқы тығылғандай болады, бүкіл дене қақсап аурып, бұлшық еттер және буындар талаып кете береді, іш ауырып, өңешке құсық келеді. Бастапқыда науқастарды қарап, тексергенде, бет, мойын және кеуденің үстіңгі бөліктерінің терісі қызарады екен («капюшон симптомы»). Вирус қан тамырлары қабырғасының өткізгіштігінің артуына әкелетін қан тамырларының эндотелийін, сондай-ақ, бүйрек үсті безінің сыртқы қабатын және гипоталамусты бұзады, қан ұю процестерінің бұзылуына әкеледі. Аурудың 2-6 күнінде геморрагиялық синдромы дамиды. Кеуде қуысының бүйір бетіндегі температура аздап төмендеген кезде, иық белдеуінің аймағында жоғарғы және төменгі бөліктерде геморрагиялық бөртпе пайда болады. Инъекциялық жерлерде, мұрыннан және қызыл иектен қан кетеді. Осы кезеңде ауру күшейеді, ес жоғалту эпизодтары қайталануы мүмкін. Асқазан мен ішектің қан кетуі болжамды нашарлатады. Орташа есппен алғанда, дене қызуы 12 тәулікке дейін көтеріледі, сауығу баяу жүреді, әлсіздік (астения) 1-2 ай бойы сақталады. Геморрагиялық қызбасының асқынуынан — сепсис, өкпенің ісінуі, ошақты пневмония, созылмалы бүйрек жеткіліксіздігі пайда болуы мумкін.\r\n__Диагностикасы және емі__\r\nАуруды тану, клиникалық деректерге негізделеді (жедел басталуы, ауыр түрде өтуі, ауыр геморрагиялық синдромы, маусымдық, анамнезінде кене шағуы). Вирусологиялық және серологиялық диагностиканың әдістері практикада сирек пайдаланылады. Емдеу инфекция бөлімінде жүргізіледі. Қабынуға қарсы ем тағайындайды, несеп шығуы қалыпқа келтіріледі.Бүйректің зақымдануын арттыратын препараттарды қолданылмайды.\r\n__Профилактика__\r\nТабиғи аудандарда кененің белсенді периодында, абайлап, ұқыпты болып жүру керек. Кене шаққан кезде жедел түрде медициналық мекемеге хабарласыңыз.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\nКонго-Қырымдық геморрагиялық қызбасы  \r\nҚызбаның симптомдары \r\nҚызбаның себебі]\r\nҚызбаның емі\r\nҚан кету\r\n','admin',46,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(414,'','Геморрагиялық пурпура','','','kz','s','',0,'',1016,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808020,1565344020,1533808083,'__Геморрагиялық пурпура (ГП)__ – бұл аутоиммундық ауру, ағзадағы қанайналымына (тромбоциттерге)  қызмет ететін  жасушалар бүлініп, кенеттен қан кетулер бола бастайды, бұл процесс әлсіз жүзеге асуыда мүмкін немесе қарқынды түрде өршуі мүмкін. Сондай-ақ, бұл ауру теріні, ішкі ағзаларды, жүpекті, бүйрек пен миды зақымдайды. ГП-ның себебі әлі белгісіз, сол себепті оны идиопатиялық деп атайды.','__Геморрагиялық пурпура (ГП)__ – бұл аутоиммундық ауру, ағзадағы қанайналымына (тромбоциттерге)  қызмет ететін  жасушалар бүлініп, кенеттен қан кетулер бола бастайды, бұл процесс әлсіз жүзеге асуыда мүмкін немесе қарқынды түрде өршуі мүмкін. Сондай-ақ, бұл ауру теріні, ішкі ағзаларды, жүректі, бүйрек пен миды зақымдайды. ГП-ның себебі әлі белгісіз, сол себепті оны идиопатиялық деп атайды.\r\nБұл ауру көгеру немесе қызыл түсті дақтардың пайда болуымен сипатталады. Неғұрлым асқынып кетсе іштен қан кетуі ықтимал.\r\nГП  кейбір жағдайларда өздігінен жазылып, емдеуді қажет етпейді.  Басқа жағдайларда қан кетуді тоқтату үшін медициналық көмек қажет болуы мүмкін. Иммундық жүйені  басу үшін стероидті препараттар  (мысалы, преднизолон) қажет болуы мүмкін. Көк тамырға иммуноглобулинді инъекция тағайындауға болады. Ешқандай амал табылмаған жағдайда көкбауырды алып тастау ұсынылады.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nГеморрагиялық пурпура \r\nГП себебі\r\nГП емі \r\nГП симптомдары \r\nСтероидтар \r\nАутоиммунды аурулар \r\nТромбоциттер\r\nҚан кету\r\n','admin',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(416,'','А Гепатиті','','','kz','s','',0,'',3423,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808080,1565344080,1533808204,'\'\'__Бұл қандай ауру? __\'\'Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысты болып жүр.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.. В және С гепатиттері туралы қосымша ақпарат алу үшін арнайы сайттардан қараңыз: гепатит В  және гепатит С.','__Бұл қандай ауру?__ Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысты болып жүр.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.. В және С гепатиттері туралы қосымша ақпарат алу үшін арнайы сайттардан қараңыз: гепатит В  және гепатит С.\r\n\r\n__А Гепатиті__ гепатиттердің ең қауіпті түрі болып табылады. В және С гепатитінен айырмашылығы А гепатитінде созылмалы аурудың дамуына алып келмейді.\r\n\r\n__Вирусты А гепатиті __ ластанған су мен бұзылған азық-түлік арқылы беріледі. Сондай-ақ, А Гепатитімен ауыратын адамнан да жұғады.  Вируысты А гепатиті науқастың нәжісінен де бөлінеді.  Инкубациялық деп аталатын кезеңі 15-45 күнге дейін созылады. Нәжістен басқа, қан  және организмнің басқа да сұйықтықтарынан жұқтыруы мүмкін.\r\n\r\n__Вирусты А гепатиті__ емделгеннен кейін организмде салып қалмайды. Сондай-ақ,  А гепатитінің тарататын нақты фактор жоқ, деседе, осы инфекцияны адам өзі ауырмаса да, басқаларға таратып жүруі ықтимал.  Осындай жағдай (тасымалдаушы) В гепатитінде де пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n__А гепатитінің қауіпті факторлары:__  А гепатитімен ауыратын адаммен бірге өмір сүру, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Америка елдеріне туристік сапармен бару, сондай-ақ, есірткіні тамыр ішіне қолдану.\r\nА Гепатитнің белгілері:\r\n•	Сарғыштану \r\n•	Әлсіреу\r\n•	Дене температурасының сәл көтерілуі\r\n•	Барлық дененің қышынуы\r\n•	Тәбеттің болмауы\r\n•	Несептің күңгірттенуі (оның түсі күңгірт-сары немесе қоңыр түсті болады)\r\n•	Нәжістің түссізденуі (нәжіс ақшыл-сұр түсті болады).\r\n\r\nА гепатитінің __диагнозын табу үшін__  дәрігер,  зертханалық зерттеулер негізінде тексеру жүргізеді.  Антиденелерді қатыстыра отырып, бауыр ферменттерінің деңгейін  анықтайды.\r\n\r\n__Емделуі__. А гепатитіне арналған арнайы емдеу түрі жоқ. Науқастардың 85%-нан астамы 3 ай ішінде сауығып кетеді. Басқа науқастарда ауру ұзағырақ созылады, бірақ, әдетте, 6 айдан аспайды. Демалу және төсектік режим ұсынылады. Бауырға зиян келтіретін алкоголь өнімдері мен кейбір дәрі-дәрмектерді пайдаланбау керек. Сондай-ақ майлы тағамдардан бас тартып, Пайдалы ас ретінде – асқабақты тұтыну керек.\r\n\r\nВируысты А гепатитін жұқтырудың алдын-алу үшін: қолды  ұқыптылап жұу керек; сондай-ақ таза суды қолданып және А гепатитімен ауыратын адамдардан мүмкіндігінше аулақ болу керек. Мектепке дейінгі мекемелер мен мектептерді  санитарлық-гигиеналық нормаларға сәйкес  таза сумен қамтамасыз ету  қажет.\r\n\r\nА гепатитімен ауыратын адамдармен байланысқа түскен адамдарға иммуноглобулиндерді енгізу ұсынылады.\r\nА гепатитіне қарсы ең тиімді шара – екпе жүргізу. Екпе (вакцина)  алғаш енгізген күннен бастап 4 апта бойы қорғаныш қызметін атқарады. Ұзақ уақыт бойы қорғау үшін, алғашқы дозадан соң,  6 және 12 ай араға салып барып қосымша екпелер алған дұрыс.\r\nА гепатитіне қарсы екпе егу  ұсынылған адамдар:\r\n•	А гепатитін жұқтыру қаупі жоғары елдерге баратын адамдар. Екпені  4 апта бұрын салдырады, содан соң 6 және 12 ай араға салып енгізу керек. Бұдан басқа, иммуноглобулинді инъекция алуға да болады.\r\n•	В немесе С созылмалы гепатиті бар адамдар\r\n•	Инъекциялық есірткі тұтынушылар.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nГепатит А    \r\nСарғаю  \r\nсары ауру  \r\nГепатит А себебі  \r\nГепатит А емі  \r\nГепатит А симптомдары \r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(417,'','Гепатит В','','','kz','s','',0,'',2996,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808200,1565344200,1533808331,'Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты, қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті.\r\nВ гепатиті вирусын жұқтырған адамдардың көпшілігі 6 ай ішінде осы вирустан құтылып жатады. Алайда, В гепатиті  вирусын жұқтырған адамдардың шамамен 10% -ы  созылмалы түріне тап болады, бұл кезде бауырда белгілі бір өзгерістер   туындауы мүмкін, мұны - бауыр циррозы деп атайды.Бұл ауру - қауіпті және жазылмайтын ауру түріне жатады.\r\n','Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты, қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті.\r\nВ гепатиті вирусын жұқтырған адамдардың көпшілігі 6 ай ішінде осы вирустан құтылып жатады. Алайда, В гепатиті  вирусын жұқтырған адамдардың шамамен 10% -ы  созылмалы түріне тап болады, бұл кезде бауырда белгілі бір өзгерістер   туындауы мүмкін, мұны - бауыр циррозы деп атайды.Бұл ауру - қауіпті және жазылмайтын ауру түріне жатады.\r\n\r\nСозылмалы инфекциясы бар науқастардың кейбіреуінде ешқашан  аурудың белгілері байқалмайды. Бірақ олар вирустың «тасымалдаушысы» болып табылады. Бірақ науқас бұл жайтты білмей басқаларға оңай жұқтырып жүруі мүмкін.\r\n\r\nВ гепатиті қан және басқа да сұйықтықтар арқылы жұғады. Инфекция  мынадай жағдайларда берілуі болуы мүмкін:\r\n•	Қанмен және басқа да биологиялық материалдармен байланыста болған кезде – мұнымен дәрігерлер, медбикелер, тіс дәрігерлері сияқты денсаулық сақтау қызметкерлері зардап шегуі мүмкін.\r\n•	Жеке қорғаныс құралдарын қолданбай жыныстық қатынасқа түскен кезінде\r\n•	Қан құю кезінде\r\n•	Инъекциялық есірткі тұтынушылары бар залалсызданбаған инелерді қолданған кезде\r\n•	Татуировка және инемен тесу кезінде стерильденбеген құралдар қолданылғанда\r\n•	Босанғанда, вирус анадан балаға берілсе.\r\n\r\nАсқынған гепатиттің бірінші симптомдары   1-ден 6 айға дейін белгі береді. Мысалы: жүрек айнуы, құсу, тәбеттің жоғалуы, әлсіздік, бұлшық еттерде және сүйектерде ауырсыну. Кейін, дене сарғыштанып, несеп  қара-қоюланып, нәжіс түссізденіп кетеді.\r\n\r\n__Гепатиттің диагностикасы__ мынадай сынақтардан тұрады:\r\n•	Вирустың беткей антигенін анықтау - HbsAg. Бұл бірінші белгі. Беттік антиген әдетте 1- 2 айдан кейін жоғалады.\r\n•	Anti-HBc антигеніне антиденелерді қарсы қою керек. Беткі антиген пайда болғаннан кейін 1-2 апта ішінде көрініс береді.\r\n•	Антиденелер антигендеріне (Anti-HBc) В гепатитіне ұшырағандардың немесе В гепатитіне қарсы егілгендердің қанында кездеседі.\r\n•	Гепатит В бар науқастардың қанында Анти-HBc және Anti-HBs екеуі де бар.\r\n•	Бауыр қызметі бұзылған кезде қандағы көтерілетін бауыр ферменттерінің деңгейін (трансаминаз) анықтау.\r\n•	Қандағы альбумин деңгейінің төмендеуі мүмкін, бауыр қызметі бұзылған болса, қан ұзақ уақыт ұйып тұрып алады.\r\n\r\n__Емделуі__. Күшті  гепатитпен ауыратын науқасты мұқият қадағалау керек. Мұндай жағдайда, ақуызы көп тамақтарды шектеу керек, өйткені бауыр ақуызды игеріп үлгере алмайды.\r\nСозылмалы гепатит қабыну процесін төмендеткенде ғана емделеді. Ол үшін интерферонды  және басқа да препараттарды қолданған ләзім. Қиын  жағдайларда бауыр трансплантациясына жүгінуге тура келеді.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n\r\nгепатит В   \r\nСарғаю  \r\nГепатит В себебі   \r\nГепатит В емі   \r\nБауыр циррозы\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(418,'','Герпестік қызба','','','kz','s','',0,'',781,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808320,1565344320,1533808400,'Герпестік қызба (кейде көпіршікті теміреткі деп аталады) -  деп  ерін мен ауыздың сыртына жиналған кішкене қабыршақтарды айтады. Герпестік қызбаны кәдімгі герпес вирусы тудырады.\r\nЕгер адам бір рет  герпес вирусын жұқтырса, герпестік қызба бірнеше рет пайда болуы мүмкін. Бірнеше күннен кейін қабыршақтардан мөлдір сұйықтық шығарылады да, қатқан қабық пайда болады. Герпестік қызба әдетте 8-ден 10 күнге дейін созылады және жұқтырудың жоғары ықтималдығы қатқан қабықтың толық жабылуына дейін сақталады.\r\n','Герпестік қызба\r\nГерпестік қызба (кейде көпіршікті теміреткі деп аталады) -  деп  ерін мен ауыздың сыртына жиналған кішкене қабыршақтарды айтады. Герпестік қызбаны кәдімгі герпес вирусы тудырады.\r\nЕгер адам бір рет  герпес вирусын жұқтырса, герпестік қызба бірнеше рет пайда болуы мүмкін. Бірнеше күннен кейін қабыршақтардан мөлдір сұйықтық шығарылады да, қатқан қабық пайда болады. Герпестік қызба әдетте 8-ден 10 күнге дейін созылады және жұқтырудың жоғары ықтималдығы қатқан қабықтың толық жабылуына дейін сақталады.\r\nГерпестік қызбалар әдетте өздігінен жиырылады. Жылдам сауықтыру үшін ауырсынуды жеңілдетіп, кейін асқынып кетпес  үшін дәрі қабылдауға әбден болады.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n\r\nГерпестік қызба   \r\nКөпіршікті теміреткі   \r\nГерпестік инфекция    \r\nкәдімгі герпес вирусы\r\n','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(419,'','Гинекомастия','','','kz','s','',0,'',2803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808380,1565344380,1533808588,'__\'\'Гинекомастия дегеніміз не?\'\'__\r\n__Гинекомастия__ - ерлердегі сүт бездерінің ұлғаюы. Әйелдік эстроген гормонының молайып, без жасушаларының ісініп кеудені өсіруінен немесе еркектік тестостерон гармонының жетіспеушілігінен болады бұл ауру.\r\n','__\'\'Гинекомастия дегеніміз не?\'\'__\r\n\r\n__Гинекомастия__ - ерлердегі сүт бездерінің ұлғаюы. Әйелдік эстроген гормонының молайып, без жасушаларының ісініп кеудені өсіруінен немесе еркектік тестостерон гармонының жетіспеушілігінен болады бұл ауру. Гинекомастия жас жеткіншектерде де, бозбалаларда да, ересектерде де кездесіп жатады. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"330\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__\'\'Гинекомастияның себебі неде?\'\'__\r\n\r\nЖаңа туылған нәрестелерде гинекомастия анасының эстрогенінен туындайды. Әдетте ол балаға 2 - 3 апта болғанда өздігінен оңалады.\r\n\r\nЖасөспірімдерде гинекомастия гормондық өзгерістердің салдарынан пайда болады. Гинекомастия 13-14 жастағы балалардың шамамен үштен бірінде кездеседі.\r\n\r\nЕресек еркектерде гинекомастияның пайда болуы, әдетте өкпенің қатерлі ісігі, бауыр циррозы, қалқанша безінің гиперавктивтілігі немесе  гипофиздің қатерлі ісігі, бүйрек үсті безі ісігі) сияқты гармондық ауруларға байланысты. Алкоголь, марихуана, метамфетамин мен героинді қолдану гинекомастияны дамытуы мүмкін.\r\n\r\nКейбір препараттар гинекомастияның пайда болуына себепші:\r\n•	Стероидтар (мысалы, преднизон немесе гексадрол).\r\n•	Ойық жараға арналған дәрілер (мысалы, циметидин).\r\n•	Эпилепсияға қарсы арналған дәрі-дәрмектер (мысалы, фенитоин [Дилантин]).\r\n•	Дигиталис және жүрек үшін басқа да дәрі-дәрмектер.\r\n•	Химиотерапиялық препараттар  әсіресе алкилирлеуші агенттер ДНҚ-ға  кедергі жасайтын және ісік жасушаларының өсуін кешіктіретін, ісік үшін ісікпен күресетін дәрі-дәрмектер.\r\n•	Антиандрогенді дәрілер (мысалы, флутамид, ципротерон және спиронолактон).\r\n•	Транквилизаторлар және антидепрессанттар (мысалы, диазепам [Валий] және трициклды антидепрессанттар).\r\n\r\n\'\'__Белгілері қандай?__\'\'\r\n\r\nГинекомастиядан зардап шегетін еркектер мен ұлдарда кеуденің  өсуінен басқа, резеңке тәрізді немесе қатты кеуде пайда болуы мүмкін. Балаларда бір жақ немесе екінші жақ кеудесінде де қосымша емшек ұштары (папула) болуы мүмкін. Бұл папула 18 айға дейін сақталуы мүмкін, бірақ әдетте өзі кетіп қалады.\r\n\r\n\'\'__Гинекомастия қалай анықталды?__\'\'\r\n\r\nГинекомастия әдетте медициналық тексеруден және медициналық ауру тарихы негізінде анықталады. Көп жағдайларда анализдер қажет емес. Алайда, егер кеуде ісігі әдеттен тыс үлкен болса, ісік бір жағында болса, ауру сезімі тұрақсыз болса, науқасқа басқа да сынақтар өткізуге болады.\r\n\r\n__\'\'Оны қалай емдеу керек?\'\'__\r\n\r\nБалалар мен жасөспірімдерде гинекомастия, әдетте емдеуді қажет етпейді және өз бетінше кетеді. Егер бұл дәрі-дәрмектерден немесе басқа аурудан туындаса, онда, сол дәрі-дәрмектерді  дереу тоқтату керек. Егер оның себебі тестостеронның болмауы және эстроген деңгейінің жоғарылауы болса, гормон терапиясы тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nГинекомастия   \r\nГинекомастия себебі   \r\nГинекомастия белгілері    \r\nГинекомастия емі \r\n\r\n','admin',58,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(420,'','Ошақты алопеция (таздану)','','','kz','s','',0,'',3087,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808560,1565344560,1533808934,'__Алопеция__ – деп, шаштың ошақтанып тусетін ауруын айтады. Бұл ауру асқынса, болашақта шаш түгелдей түсіп, таз болып қалуы мүмкін.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Белгілері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емделуі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n \r\nАлопеция – деп, шаштың ошақтанып тусетін ауруын айтады. Бұл ауру асқынса, болашақта шаш түгелдей түсіп, таз болып қалуы мүмкін.\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nОшақты алопецияның себебі белгісіз. Дегенмен, бұл ауру кейде тұқым қуалайды.\r\nОшақты алопеция аутоиммунды ауру болып табылады. Иммундық жүйе қателесіп дененің сау ағзасына шабуыл жасап, бүтін тіндерді бұзады.\r\nОшақты алопеция ерлер мен әйелдер арасында, сондай-ақ балалар ішінде де кездеседі. Кейбір адамдардағы шаштың түсуі жүктілікке немесе алған жарақатына байланысты болуы мүмкін.\r\nАлопецияның түрлеріне:\r\n•	Ошақты алопеция – Шаш аздаған жерден ғана түседі.\r\n•	Тотальды алопеция – шаш бас терісінен толығымен түсіп қалады.\r\n•	Универсальды алопеция – тотальды шаш түсуі, яғни барлық терідегі түктер түлеп қалады.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Белгілері:__\r\n\r\nШаштың түсуі, негізінде, аурудың жалғыз белгісі болып табылады. Кейбір науқастарда ашу немесе қышу сезімі болуы мүмкін.\r\n\r\nОшақты алопцияда әдетте бастың 1-2 жерінен шаш түсе бастайды. Сосын, түсуі жиілеп кетеді. Кейбір адамдарда алопеция ошақтары сақалда, қастарда, қолдарда немесе аяқтарда пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nШаштың түскен орындары тегіс және дөңгелек болады. Олар шабдалының түсіне ұқсап келеді. Кейде, таз болып қалған жерлерге леп белгісіне ұқсас шаштар пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nАлғашқы симптомдар басталғаннан кейін 6 ай ішінде шаш толық түсіп қалуы ықтимал.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"331\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"332\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\n\r\nАуруды диагностикалау үшін бас терісіне биопсия жасалуы мүмкін. Аутоиммунды аурулар мен қалқанша безінің ауруларын болдырмау үшін, қан анализін тағайындау керек.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емделуі__\r\n\r\nЕгер аздан түсіп жатса, онда бірнеше айдың ішінде еш емделусіз өздігінен қайта өседі.\r\nШаш түгел түсіп, мүлдем өспей қалса, оны канша емдесе де қайта өсу-өзпеуі белгісіз.\r\nЕң көп қолданылатын емдеу әдістері:\r\n•	Гормондардың тері астына енгізілуі [2]\r\n•	Тері бетіне, қолданылатын дәрілер\r\n•	Ультракүлгін сәулелермен терапия\r\nШаштың түсу аймақтарын жасыру үшін, жасанды шашты қолдануға болады.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы:__\r\n\r\nҚазіргі кезде түскен шаштарды қатадан толық қалпына келтіру мүмкіндігі бар.\r\nДегенмен, кейбір адамдарға бұл болжам сәйкес келмей қалуы да ғажап емес. Мысалы:\r\n•	Жас кезінен басталған, ошақты алопеция\r\n•	Экзема\r\n•	Созылмалы алопеция\r\n•	Бас және тері шашының толықтай түсуі.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\n\r\nШаштарыңыздың жиі түсуін байқасаңыз, дереу дәрігерге барыңыз.\r\n\r\n__Ақпарат көзі:__ https://medlineplus.gov/ency/article/001450.htm\r\n \r\n__Синонимдер:__ Тотальды алопеция; универсальды алопеция\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nҰялы алопеция   \r\nДерматоз  \r\nАлопеция белгісі        \r\nАлопеция емі\r\n','student_k',85,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(422,'','Бас айналу','','','kz','s','',0,'',2017,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808920,1565344920,1533809032,'__Бас айналу__ -  деп,қозғалыста туындағаныңғайсыздық сезімін, тіпті қозғалуға мүлдем мүмкіндік болмай қалған жағдайды айтады.Қозғалыс сезімін әдетте айналу немесе айналдыру деп сипаттайды, сондай-ақ құлап бара жатқандай немесе теңселіп тұрғандай сезімдер пайда болуы мүмкін.\r\nБас айналғаннан адамның жүрегі айнып, лоқсып құсып жіберетін жағдайлары болады. Ондай жағдайда, тепе-теңдікті сақтап, қозғалу немесе тұру қиынға соғады.\r\n','__Бас айналу__ -  деп,қозғалыста туындағаныңғайсыздық сезімін, тіпті қозғалуға мүлдем мүмкіндік болмай қалған жағдайды айтады.Қозғалыс сезімін әдетте айналу немесе айналдыру деп сипаттайды, сондай-ақ құлап бара жатқандай немесе теңселіп тұрғандай сезімдер пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nБас айналғаннан адамның жүрегі айнып, лоқсып құсып жіберетін жағдайлары болады. Ондай жағдайда, тепе-теңдікті сақтап, қозғалу немесе тұру қиынға соғады.\r\n\r\nБас айналудың себептеріне: жүйке, қан ағымының немесе құлақішілік мәселелерді жатқызуға болады.\r\nБас айналудың сирек ұстамалары өздігінен өтуі мүмкін. Егер бас жиі айналып немесе қатты айналатын болса, онда оның себебінің ерекшелігіне  байланысты ем қолданылады.\r\n\r\nБас айналу, жиі болатын екі түрлі сезімді  сипаттайды. Маңыздысы, сіз  басыңыздың шынымен айналып тұрғанын білуіге тиіссіз, ол үшін  дер кезінде  «Менің басым айналып тұр»деуіңіз керек,  себебіоның өзіңіз үшін және дәрігеріңіз үшін, осы мәселенің басын ашып алуға септігі тиіп қалуы әбден мүмкін.\r\n\r\n•	__Вертиго__ – бұл айналаңызда еш қозғалыс болып тұрмаса да,  сізге бәрі теңселіп тұрғандай көрінетін  сезім. Бұл үрдіс, әдетте, айналу сезімі ретінде сипатталды, бірақ ол құлау немесе тербеліс сезімін қамтуы да мүмкін. Вертигоның салдарынан жүрек айну, құсу, жүре алмау немесе тұра алмау немесе жарақат алу сияқты қауіпті жағдайлар орын алуы ықтимал.\r\n\r\n•	__Талмаурау__– бұл естен тану секілді сезім. Қалтырау  сезімі болуы мүмкін, бір орында тұру қиынға соғады, бірақ айналу немесе айналдыру сезімі жоқ. Көптеген науқастар ауырған кезде, осы талмаурау жағдайын сезінеді. Бірақ жатқан кезде бұл сезімнен айығуға болады.\r\n\r\nЕгер де вертиго немесеталмаураувирусты инфекция және аллергия кезінде байқалса құлақ ауруларының біріне жатқызса болады. Әдетте Вертиго, құлақтың ішкі ауруларында (мысалы, лабиринтте  құлақтың және бастың жарақаттарында немесе құлақ пердесінің қатерсіз ісіктерінде  байқалады.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n\r\nБас айналу   \r\nВертиго   \r\nБас айналудың себептері  \r\nТалмаурау   \r\nТепе-теңдіктің жоғалуы \r\n\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(423,'','Кіндік жарығы','','','kz','s','',0,'',2358,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808980,1565344980,1533809112,'__Кіндік жарығы__ - балалардажиікездесетінхирургиялық патология.\r\n__Кіндікжарығының дамуының біріншісебебі__- іш құрылыстыңдамуында ақауболғаннан пайда болады. Алайдабұдан басқа да ерекшеліктерібар. Бала туғаннанкейін 4-5күндекіндіктүсіпқалу керек. Кіндіксақинасыекібөліктен тұрады. Төменгібөлігі, кіндікартериясыжәнезәршығарутүтігіөтетінжерде жақсы жиырылып,тығызтыртықты тін қалыптастырады.Жоғары бөлігінен кіндік көктамыры өтеді. Оныңқабырғаларыжұқа, бұлшықетқабатыжоқ.Жиі орналасқан іш шандырлары әлсіз кезде, әлі біте қоймаған кіндіккөктамыры кіндік жырығына айналып кетуі ықтимал. Сонымен қатар, бұл патологияның пайда болуына ықпал ететін маңызды фактор іш қуысындағы қысымның жиі артуы болып табылады. Мысалы, баланың жиі жылуынан туындауы мүмкін. Кіндік сақинасының жоғарғы бөлігіндегі тесіктің кең болса, ол балаға қиындық туғыза қоймайды. Бірақ,ақаудың азғантай қаттыланған шеттерібаланы мазалауымүмкін. Негізі, кіндік жарығы қалпына келеді. Қысылған  кіндік жарығы ересектер тәжірибесінде  жиірек кездесіп жатады. Дегенмен, қалпына келмейтін  кіндік жарығы бар балаларға ота жасалады (кіндіктің ішкі жағы ішекке жалғанған жеріне жабысып қалған жағдайда).\r\n','__Кіндік жарығы__ - балалардажиікездесетінхирургиялық патология.\r\n\r\n\'\'__Кіндікжарығының дамуының біріншісебебі__\'\'- іш құрылыстыңдамуында ақауболғаннан пайда болады. Алайдабұдан басқа да ерекшеліктерібар. Бала туғаннанкейін 4-5күндекіндіктүсіпқалу керек. Кіндіксақинасыекібөліктен тұрады. Төменгібөлігі, кіндікартериясыжәнезәршығарутүтігіөтетінжерде жақсы жиырылып,тығызтыртықты тін қалыптастырады.Жоғары бөлігінен кіндік көктамыры өтеді. Оныңқабырғаларыжұқа, бұлшықетқабатыжоқ.Жиі орналасқан іш шандырлары әлсіз кезде, әлі біте қоймаған кіндіккөктамыры кіндік жырығына айналып кетуі ықтимал. Сонымен қатар, бұл патологияның пайда болуына ықпал ететін маңызды фактор іш қуысындағы қысымның жиі артуы болып табылады. Мысалы, баланың жиі жылуынан туындауы мүмкін. Кіндік сақинасының жоғарғы бөлігіндегі тесіктің кең болса, ол балаға қиындық туғыза қоймайды. Бірақ,ақаудың азғантай қаттыланған шеттерібаланы мазалауымүмкін. Негізі, кіндік жарығы қалпына келеді. Қысылған  кіндік жарығы ересектер тәжірибесінде  жиірек кездесіп жатады. Дегенмен, қалпына келмейтін  кіндік жарығы бар балаларға ота жасалады (кіндіктің ішкі жағы ішекке жалғанған жеріне жабысып қалған жағдайда).\r\n\r\nАмбулаториялық  бақылау тәжірибелерінің негізінде, балаға ерте жаста кіндік жарығы бар деп диагноз қойылса, ол 5-7 жасына дейін өздігінен жазылып кететініне көз жетті. Кіндік жарығын жою, іш-құрылысты нығайтуға көмектеседі. Бұл, әрине, массаж жасап, балаларды ішпен жатқызып қою және гимнастика сияқты шаралар жасаған кезде ғана. Хирургиялық ем тек 5 жасқа дейін ғана жүргізіледі. Дұрыс және ұқыпты жасалған операция, кіндік жарығын косметикалық әсермен алып тастауға мүмкіндік береді. Әдетте, бұл қайталана бермейді.\r\n\r\nАсқазанның «ақ сызық» жарығы  (предбрюшинная липома) Егер қолмен кіндік пен семсер тәрізді өсінді арасынан сызып жүргізгенде жолақ қалса, онда сол жер іштің « ақ сызығы» болады. Бұл аймақта қалпына келтіретін, іш бұлшық етінің 3-тен 6-ға дейін созылған сіңірлік байланыстары бар. Осы сіңірлер мен ішектің «ақ сызығы» қиылысында кейде шағын ақаулар шығып жатады. Сол жерде іштің майы шығып тұрады. Егер олар киндік сақинасына жақын орналасса, онда олар __сақина маңындағы жарық__ деп аталады. Өкінішке қарай, бұл жырықтар өздігінен жабылаалмайды. Емдеу тек жедел түрде өткізіледі, кіндік жарығына ота жасалады.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nКіндік жарығы    \r\nЖарық қабы\r\n','student_k',47,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(424,'','Дакриоцистит','','','kz','s','',0,'',526,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809100,1565345100,1533809182,'__Дакриоцистит__ - көз жасы қалташығының қабынуы. Бұл ауру -  көздіңжастықшасыныңбітеліп қалуынан пайда болады. Көбінесе сәбилер мен егде жастағы адамда болатын жағдай.','__Дакриоцистит__ - көзжасы қалташығының қабынуы. Бұл ауру -  көздіңжастықшасыныңбітеліп қалуынан пайда болады. Көбінесе сәбилер мен егде жастағы адамда болатын жағдай.\r\n\r\n\'\'__Дакриоциститтің белгілері__\'\': көз жасы қалташығында ауырсыну сезімі пайда болады; көз ісіиді; қызарады; көзден жас жиі ағып тұрады. Сондай-ақ, ақ, сары немесе сары-қоңыр түсті іріңді сұйықтық шығуы мүмкін. Созылмалы дакриоциститті емдеу үшін, көз жасы қалташығын хирургияық жолмен алып тастайды.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nкөзжасықалташығы\r\nдакриоцистит\r\n\r\n','student_k',49,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(425,'','Гиперметропия (алыстанкөргіштік)','','','kz','s','',0,'',2695,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809160,1565345160,1533809323,'__Гиперметропия (жақындағыны көре алмай, керісіншеалыстағыны жақсы көре алу)__ – бұл  көру жүйесінің бұзылуы. Бұған шалдыққан адам жақындағыны нашар көреді де, алыстағынын тәуір көріп тұрады. Дегенмен, жоғары деңгейлі гиперметропияда науқас алшақ заттарды да нашар көреді.\r\n\r\n','__Гиперметропия (жақындағыны көре алмай, керісіншеалыстағыны жақсы көре алу)__ – бұл  көру жүйесінің бұзылуы. Бұған шалдыққан адам жақындағыны нашар көреді де, алыстағынын тәуір көріп тұрады. Дегенмен, жоғары деңгейлі гиперметропияда науқас алшақ заттарды да нашар көреді.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"334\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nӘдетте, алыстанкөргіштіккөзқарашығыныңпішіні бұзылған кезіндемазалайды, ол кезде, көз ұяшығына сыймай тұрғндай сезіледі. Нәтижесінде, белгілібірзаттыңбейнесіторғаемес, оныңартындабейнеленеді. Көз қарашығының шамадан тыс қысыла беруінен, көздегі мөлдір қабақпен көз бұршағының жеткіліксіздігі астасып кетеді. Көбінесе, гиперметропия көздің қалыпты көру ұзындығында, оптикалық жүйесінің әлсіздігін  байқатады.\r\nАлыстан көретін адам (гиперметроп) мәтінді көзге өте жақын ұстайды, себебі одан тордың бетіндегі мәтіннің суретін үлкейіп көрінеді. Алайда,одан кескін дегендей көрінбейді, жай ғана кеңейтілген түрде болады. Науқас жиі көзін сығырайтып, аккомодацияға көмектескісі келеді, алайда одан кірпікше бұлшықетіне ылғи күш түсіп,  блефарит пен конъюнктивиттің дамуы мүмкін.\r\nГиперметроптар жақын аралықтағы жұмысты ұзақ істесе қатты шаршайды, көзі ауырады, басы мең-зең болады, көзінен жас аға береді, көзінің айналасы қызып, шаншып ауырады. Жарыққа, шағылысқан заттарға қарағанда қатты қиналады. Бұл жағдай аккомодативті астенопия деп те аталады. Аккомодативті астенопия неғұрлым жоғары болса, гиперметропия соғұрлым асқынады. \r\nАлыстан көргіштік 3 дәрежелі болады және оны диоптрий көлемімен анықтайды.Бұл өз кезегінде гиперметропиялық көздің эмметропиялық болуына жетпейді:\r\n•	төмен дәрежелі гиперметропия - 2.0 диоптрийге дейін\r\n•	орта дәрежелі гиперметропия - 4.0 диоптрийгедейін\r\n•	жоғары дәрежелі гиперметропия - 4.0 диоптрийденартық болады.\r\nГиперметропиялық көздіңәлсіздәрежесіаккомодацияарқылыөзміндетінатқара алады. Орташажәнежоғарыдеңгейдегігиперметропияда қашықтыққа қарау үшін және жақын аралыққа қарау үшін түзетулер қажет болады(көзілдірік киеді).\r\nГиперметропияны  __емдеу__. Өкінішке қарай, қазіргі уақытта гиперметропияны және гипометропияның емдеудің терапевтік әдістері жоқ. Гиперметропияны түзету көзілдірік немесе контактілі линзалар көмегімен жасалады.Хирургиялық операцияның көмегімен де гиперметропияны емдеуі мүмкін. Гиперметропияны түзетудің хирургиялық әдістері көздің оптикалық қуатын арттыруға бағытталған. Қазіргі уақытта гиперметропияны емдеуге арналған ең көп таралған хирургиялық операциялар лазерлі термокератопластика (ЛТК), мөлдір линзаларды, LASIK, оң линзаларды имплантациялау және термокератокоагуляция (TAC) ауыстыру болып табылады.\r\n\r\n __Тегтер:__ \r\nГиперметропия (жақыннан көрмеушілік немесе алыстан көргіштік)\r\n','student_k',280,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(426,'','Дальтонизм (Түсті ажыратпаушылық)','','','kz','s','',0,'',2820,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809340,1565345340,1533809479,'__Дальтонизм__– түс ажырата алмаушылық (түссоқырлығы), көздің түсажыратуқабілетініңбұзылуы.\r\n\r\nДальтонизм алғашрет 1794 жылыанықталды. Оны осы ақаудан зардап шеккен Дж.Дальтон сипаттады.Дальтонизм ерлердің 8% -ында , әйелдердің 0,5%-ында  кездеседі. Адамның көз торының орталық бөлігінде «колба» деп аталатын түсажыратқыш жүйке талшықтары бар. Олар нәруыз текті түсажыратқыш пигменттерінің үш түрін қамтиды. Пигменттің бір түрі қызылды, екіншісі жасылды, ал үшіншісі көк түсті ажыратады. Дәлірек айтқанда, олар толқын ұзындығындағы қызыл, жасыл және көк түстердітүйсігімізге сәйкестендіріп береді. Осы үш түстің негізінде әлемдегі барлық түстердің «жынтығын» миымыз қабылдайды. Адамдағы бұл пигменттердің ең жоғары сезімталдық көрсеткіші толқын ұзындығында -қызыл түс үшін 552-557 нм,  жасыл түс үшін 530 нм және көк түс үшін 426 нм көрсеткішімен белгіленген.\r\n','__Дальтонизм__– түс ажырата алмаушылық (түссоқырлығы), көздің түсажыратуқабілетініңбұзылуы.\r\n\r\nДальтонизм алғашрет 1794 жылыанықталды. Оны осы ақаудан зардап шеккен Дж.Дальтон сипаттады.Дальтонизм ерлердің 8% -ында , әйелдердің 0,5%-ында  кездеседі. Адамның көз торының орталық бөлігінде «колба» деп аталатын түсажыратқыш жүйке талшықтары бар. Олар нәруыз текті түсажыратқыш пигменттерінің үш түрін қамтиды. Пигменттің бір түрі қызылды, екіншісі жасылды, ал үшіншісі көк түсті ажыратады. Дәлірек айтқанда, олар толқын ұзындығындағы қызыл, жасыл және көк түстердітүйсігімізге сәйкестендіріп береді. Осы үш түстің негізінде әлемдегі барлық түстердің «жынтығын» миымыз қабылдайды. Адамдағы бұл пигменттердің ең жоғары сезімталдық көрсеткіші толқын ұзындығында -қызыл түс үшін 552-557 нм,  жасыл түс үшін 530 нм және көк түс үшін 426 нм көрсеткішімен белгіленген.\r\n\r\nБұлар - қалыпты, үшхроматикалық түсті қабылдау жүйесі. Осы элементтердің біреуі түсіп қалса, түс ажырата алмаушылық (дихромазия) пайда болады. Дихромазиядан зардап шеккен адамдар, түстерді негізгі жарықтығымен ғана ажыратады; олар спектрде ғана сапалы түрде ажыратады, мысалы «суық» тоннан(жасыл, көк, күлгін), «жылы» тондардан (қызыл, қызғылт сары, сары). Бір түспен боялған және белгілі бір түстің түсінен өзгеше түс көретін адамдар біздің айналамыздағы әлемнің түстерін әртүрлі етіп қабылдайды, бірақ олардың бұл ерекшелігі байқалмайды. Себебі балалық кезде олар күнделікті объектілердің түстерін жалпыға бірдей қалыптатүсініп қабылдаған. Олар шөптің жасыл, аспанның көк , қанның түсі қызыл екенін естіп, есіне  сақтаған. Сонымен қатар, олар түстерді дәрежесіне қарай ажырата да біледі.\r\n\r\nДихроматтардың арасында қызыл түс ажырата алмайтындар (протанопияға шалдыққандар) болады.Оларда қызыл түс қабылдауы  спектрі шектелген, сондай-ақ жасыл түс ажырата алмайтындар (дейтеранопия) да болады. Күлгін түсті ажырата алмайтынды – тританопия деп атайды. Бірақ мұндайлар  өте сирек  кездеседі және оның өмірде еш маңыздылығы жоқ. Тританопиямен спектрдің барлық түстері қызыл немесе жасыл түстермен бейнеленеді. Кейбір жағдайларда түстерді қабылдаудың әлсіздігі - протаномалия (қызыл түс сезімінің әлсіреуі) және дейтераномалия (жасыл түсті қабылдауды әлсіреу) ғана болады.\r\n\r\nТуа біткен түсажыратаалмаушылықтың барлық түрлері тұқым қуалайды.Бұл патологиялық аурудың жалғастырушысы әйелдер: олар өздерінің қалыпты көру мүмкіндігін жоғалтпайды, тек түс ажырата алмайтын еркекпен бірге болып, өз геніне ендіріп алады.\r\n\r\nЖүре пайда болған түс ажырата алмаушылық, көздің және орталық жүйке жүйесінің түрлі ауруларының салдарынан пайда болуы мүмкін; бір немесе екі көз денегізгітүстерді жиі ажырата алмай қалады. Түс ажырата алмаушылықты арнайы кестелер немесе спектральдық құрылғылар арқылы анықтайды.\r\nДальтонизм __емделмейді__.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nдальтонизм\r\n\r\n','student_k',41,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(427,'','Мелена (қара нәжіс)','','','kz','s','',0,'',236,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809460,1565345460,1533809516,'__Мелена__ -жолдардағы шайырға ұқсас қара. жылтыр және жабысқақ келетін нәжіс. Қара нәжіс әдетте асқазан - ішек жолынан қан кетудің белгіс іболып саналады немесе қан кету симптомы ретінде сипатталады.','__Мелена__ -жолдардағы шайырға ұқсас қара жылтыр және жабысқақ келетін нәжіс. Қара нәжіс әдетте асқазан - ішек жолынан қан кетудің белгіс іболып саналады немесе қан кету симптомы ретінде сипатталады.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nҚаранәжіс\r\nмелена \r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(428,'','Деменция (Алжу)','','','kz','s','',0,'',1108,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809520,1565345520,1533809570,'__Деменция __- адамның жалпы ақыл-ой қабілеттерінің қатты нашарлауы. Оның салдарынан тіпті күнделікті тіршілікті игеру де қиынға соғады. Мұның әсерінен есте сақтау қабілеті төмендейді, күнделікті қарапайым мәселелерді шешу қиынға соғады, оқу және өзге де менталды функцияларды игеру мүмкіндігі шектеледі.\r\n','__Деменция __- адамның жалпы ақыл-ой қабілеттерінің қатты нашарлауы. Оның салдарынан тіпті күнделікті тіршілікті игеру де қиынға соғады. Мұның әсерінен есте сақтау қабілеті төмендейді, күнделікті қарапайым мәселелерді шешу қиынға соғады, оқу және өзге де менталды функцияларды игеру мүмкіндігі шектеледі.\r\n\r\nДеменция түрлі жағдайлардан туындауы мүмкін, соның ішінде  мидың ісіктері, бастан жарақан алу немесе инсульт алу; аурулар (мысалға Альцгеймер ауруы); немесе ішімдікке деген тәуелділік. Кейбір топтағы адамдар (әсіресе, қарттар) бұл ауруға ұшырамаса да, деменцияға тап болғандай көрінуі мүмкін (жалған деменция).\r\n\r\nДеменциямеауырытын адамдарда мына белгілер байқалады:\r\n•	Мазасыздық және есте сақтау қабілетінің жоғалуы.\r\n•	Күнделікті өзіндік міндеттерді орындай алмау.\r\n•	Өзін-өзі ұстай алмау, күтпеген мінез-құлыққа алып келеді (мысалы, заттарды лақтыру, басқа адамдарға айқайлау немесе басқаларды күдікпен айыптау).\r\n•	Өздігінен шешім қабылдай алмау, пікір таластырып, жаңа шешімдер шығаруға мүмкіндігі жетпеуі. \r\n•	Физикалық функциялардың жоғалуы (мысалы, зәр шығару).\r\n\r\n __Тегтер:__ \r\nдеменция\r\n','student_k',47,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(430,'','Дерматит','','','kz','s','',0,'',1108,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809520,1565345520,1533809632,'__Дерматит__ - бұл терінің қабынуы, бөртпенің шығуы. Дерматиттің диагнозы бойынша терінің не үшін, неден  қабынатындығы жайында нақты мәлімет жоқ. Мысалы, кейде улы (шырмауық секілді) шөптерке тигеннен, кейбір адамдардың терісі қызарып, денесін қышымалы көпіршіктер жауып кетеді. Мұны __жанаспа__дерматит деп те атайды.','__Дерматит__ - бұл терінің қабынуы, бөртпенің шығуы. Дерматиттің диагнозы бойынша терінің не үшін, неден  қабынатындығы жайында нақты мәлімет жоқ. Мысалы, кейде улы (шырмауық секілді) шөптерке тигеннен, кейбір адамдардың терісі қызарып, денесін қышымалы көпіршіктер жауып кетеді. Мұны__ жанаспа__дерматит деп те атайды.\r\n\r\nСуық, құрғақ, қысқы жел терінің қызаруы мен терінің қабыршақтануына алып келеді - бұл қыстық дерматит деп аталады. Кейбір адамдар тумысынан қызаруға бейім келеді және кеңсірік терісі, шаш арасындағы бас терісі,қас терісі, құлақтарыылғи қабыршықтанып тұрады – мұны себорелі экзема деп атайды.\r\n\r\nДерматиттің емделуі\r\nАтопиялық дерматитте аллергендер мыналар болуы мүмкін:\r\n•	Үйжануарыныңжүні\r\n•	Аквариумдағы балықтардың құрғақ тағамы\r\n•	Жастық-көрпешедегі жүн\r\n•	Косметика және парфюмерия\r\n•	Өсімдік тозаңы\r\n•	Азық-түліктер (бал, цитрустыжемістер, жаңғақ, шоколад, құрамындағыбояғыш тағамдар.)\r\n\r\nСондықтандәрі-дәрмектен басқа емдеу жолын табу үшін, аллергендерді мұқият іздестіру керек жәненауқассолаллергенменбайланысынтоқтатуықажет.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nатопиялық дерматит\r\nдерматит\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(453,'','Бастың шашты бөлігінің дерматомикозы ','','','kz','s','',0,'',1060,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887160,1565423160,1533887232,'__Бастың шашты бөлігінің дерматомикозы__-  бұл бастың сыртқы қабатында және шашта пайда болатын саңырауқұлақ инфекциясы. Бұл ауру ағылшынша нұсқасында ringworms деп келеді, соның ішінде worms – құрт деп аударылады. Дерматомикоз пайда болған кезде кішкентай көпіршік құйылған бөртпелер құрттың пішініне ұқсап қалады. Бұл атау сол үшін берілген. ','__Бастың шашты бөлігінің дерматомикозы__-  бұл бастың сыртқы қабатында және шашта пайда болатын саңырауқұлақ инфекциясы. Бұл ауру ағылшынша нұсқасында ringworms деп келеді, соның ішінде worms – құрт деп аударылады. Дерматомикоз пайда болған кезде кішкентай көпіршік құйылған бөртпелер құрттың пішініне ұқсап қалады. Бұл атау сол үшін берілген. \r\n\r\nИнфекциядан  дене қызарып, жаралар пайда болады, терінің белгілі бір бөлігі тітіркенетін болады, ірің пайда болуы мүмкін (абсцесс), шаштар қатты әрі сынғыш келеді, шаш арасынан өлі қалың тері шыға бастайды (қайызғақ секілді),  зақымданған жердің түктері түсіп қалады, сондай-ақ жұмыр тықырлануға дейін апарады.\r\n\r\nДерматомикоз жұқпалы ауру. Ол адамдармен қарым-қатынаста тез жұғады. Кейбір заттардан және жануарлардан, көбіне жануарлар мен саңырауқұлақтардан тарайды. Кейбір тасымалдаушы нысандар ешқандай белгісі болмаса да инфекция жұқтырып жүреді.\r\n\r\nБастың шашты бөлігінің дерматомикозының емі, әдетте арнайы сусабындар және саңырауқұлақтарға қарсы препараттарды қамтиды.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n\r\nдерматомикоз \r\n\r\n','student_k',46,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(454,'','Қантсыз диабет','','','kz','s','',0,'',2758,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887220,1565423220,1533887328,'__Қантсыз диабет__ - бұл антидиуретикалық вазоперсин гормоны өндірісінің жетіспеушілігінен туындаған ауру болып саналады.\r\nАнтидиуретикалық гормон немесе вазопрессин - бұл адам денесінің су балансын  және осмотикалық сұйықтықтарды реттейтін негізгі құрал болып табылады. Қанның сұйық бөлігі және жасушадан тыс сұйықтықтың осмотикалық тепе-теңдігі белгілі бір деңгейде үнемі сақталуы керек, әйтпесе дененің жұмысы тоқтатылады. Қан плазмасындағы осмолярлық деңгей  жоғарылағанда,  адамды шөл қысып, вазопрессин өндірісі артып кетеді. Вазопрессиннің әсерінен бүйрек түтікшелеріндегі суды кері сіңіру жоғарылайды, босатылған несептің мөлшері азаяды.\r\n','__Қантсыз диабет__ - бұл антидиуретикалық вазоперсин гормоны өндірісінің жетіспеушілігінен туындаған ауру болып саналады.\r\n\r\nАнтидиуретикалық гормон немесе вазопрессин - бұл адам денесінің су балансын  және осмотикалық сұйықтықтарды реттейтін негізгі құрал болып табылады. Қанның сұйық бөлігі және жасушадан тыс сұйықтықтың осмотикалық тепе-теңдігі белгілі бір деңгейде үнемі сақталуы керек, әйтпесе дененің жұмысы тоқтатылады. Қан плазмасындағы осмолярлық деңгей  жоғарылағанда,  адамды шөл қысып, вазопрессин өндірісі артып кетеді. Вазопрессиннің әсерінен бүйрек түтікшелеріндегі суды кері сіңіру жоғарылайды, босатылған несептің мөлшері азаяды.\r\n\r\nОсмотикалық қысымды реттеуден басқа, вазопрессин:\r\n•	Қан қысымын сақтауға қатысады\r\n•	Белгілі бір гормондардың секрециясын реттейді\r\n•	Қанның ұюына ықпал етеді\r\n•	Орталық жүйке жүйесінде есте сақтау үрдістеріне қатысады.\r\n\r\nҚантсыз гипоталамиялық диабет немесе орталық генездің қант диабеті вазопрессиннің гипоталамустың жасушалары бұзылған кезде пайда болады.\r\n\r\nҚантсыз нефрогенді (бүйректік) диабет, бүйректе қанның қалыпты мөлшерімен, вазопрессиннің сезімталдығы бұзылған жағдайда пайда болады. Қантсыз диабет болған кезде, бүйректер несептің төмен тығыздығындағы салмағындай көп мөлшерде несеп шығарады. Яғни, бұл зәрде негізінен су бар, ал тұздардың және басқа заттардың саны күрт төмендейді. Бүйректен көп мөлшерде сұйықтықтың кетуі компенсаторлық шөлді тудырады.\r\n\r\nҚантсыз диабет, бас сүйегі және ми жарақаттарынан кейін, миға жасалған операциядан кейін, әсіресе, гипофиз аденомасы жойылғаннан пайда болуы мүмкін. Ауру ерлерде де, әйелдерде де бірдей жиілікте кездеседі.\r\n\r\n__Қантсыз диабеттің клиникалық көріністері__\r\n\r\nАурудың алғашқы белгілері зәр шығару көлемі тәулігіне 5-6 литрге дейін көбейеді, шөлдің қысуына  байланысты. Науқас дәл сондай мөлшерде сұйықтықты ішуге мәжбүр болады. Науқас түнгі уақытта зәр шығаруға жиі тұрады, сол себепті ұйқының бұзылып, жалпы шаршауға тап болады. Науқастар әдетте суық, мұзды сұйықтық ішуді қалайды. Бұдан басқа, несептің мөлшері 20 литрге дейін ұлғаюы мүмкін.\r\n\r\nНауқастың жағдайы нашарлайды: бас ауырғанда, терісі құрғағанда, салмағын жоғалтқанда, сілекейдің бөлінуін азайғанда, асқазанның созылуы және төмендеуі байқалғанда.\r\n\r\n__Қантсыз диабетті емдеу__.\r\n\r\nҚантсыз диабетті емдеу үшін алмастырғыш терапия ретінде вазопрессин синтетикалық аналогы қолданылады. Сонымен қатар, көмірсулардың және жиі тамақтану мөлшерінің артуына байланысты диета ұсынылады. Нефрогенді қантсыз диабет кезінде, тиазидті диуретиктер мен литий препараттары тағайындалады. Ми ісігі анықталған кезде жедел  түрде емдеу  керек.  Ауру созылмалы, ұзақ уақыт бойы кетпей жүреді. Уақытылы емделсе адам өміріне қауіп төнбейді.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nнесептің көп бөлінуі (еркектерде)\r\n','student_k',92,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(455,'','Нәресте құлағындағы жайсыздық','','','kz','s','',0,'',589,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887280,1565423280,1533887384,'2-3 жасқа дейінгі балалар өздері сезіп тұрған ауырсыну сезімі туралы айта алмайды. Құлақтағы жайсыздықты, суық тию кезінде байқауға болады, әсіресе басқа белгілер болған жағдайда, мысалы қызба кезінде.','2-3 жасқа дейінгі балалар өздері сезіп тұрған ауырсыну сезімі туралы айта алмайды. Құлақтағы жайсыздықты, суық тию кезінде байқауға болады, әсіресе басқа белгілер болған жағдайда, мысалы қызба кезінде.\r\n\r\nБалалардың құлағындағы жайсыздықтың басқа себептері:\r\n\r\n* Сусабын немесе сабын қолданғаннан кейін, құлақ арнасының қышуы.\r\n* Құлақ арнасында құлықтың болуы. Бұл құлақты өткір затпен, мысалы, мақта тампонымен, тырнақ саусағымен, шашқа арналған арнайы қысқыштармен тазалау кезінде де пайда болуы мүмкін.\r\n* Ортаңғы құлақта сұйықтықтың болуы, инфекциясыз.\r\n \r\n\r\nАударған: Амантай Назерке','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(456,'','Нәресте құлағындағы жайсыздық','','','kz','s','',0,'',589,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887280,1565423280,1533887386,'2-3 жасқа дейінгі балалар өздері сезіп тұрған ауырсыну сезімі туралы айта алмайды. Құлақтағы жайсыздықты, суық тию кезінде байқауға болады, әсіресе басқа белгілер болған жағдайда, мысалы қызба кезінде.','2-3 жасқа дейінгі балалар өздері сезіп тұрған ауырсыну сезімі туралы айта алмайды. Құлақтағы жайсыздықты, суық тию кезінде байқауға болады, әсіресе басқа белгілер болған жағдайда, мысалы қызба кезінде.\r\n\r\nБалалардың құлағындағы жайсыздықтың басқа себептері:\r\n\r\n* Сусабын немесе сабын қолданғаннан кейін, құлақ арнасының қышуы.\r\n* Құлақ арнасында құлықтың болуы. Бұл құлақты өткір затпен, мысалы, мақта тампонымен, тырнақ саусағымен, шашқа арналған арнайы қысқыштармен тазалау кезінде де пайда болуы мүмкін.\r\n* Ортаңғы құлақта сұйықтықтың болуы, инфекциясыз.\r\n \r\n\r\nАударған: Амантай Назерке','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(457,'','Қабырға дистрофиясы','','','kz','s','',0,'',907,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887340,1565423340,1533887452,'__Қабырға дистрофиясы__- бұл шеміршек тінінен құралған, қабырға мен кеудені қосып тұратын буынның қабынуы. Мұндай қабыну кеуде жасушаларының жарақаттануынан болуы мүмкін, бірақ көп жағдайда оның неден пайда болып жататыны табылмай жатады.','__Қабырға дистрофиясы__- бұл шеміршек тінінен құралған, қабырға мен кеудені қосып тұратын буынның қабынуы. Мұндай қабыну кеуде жасушаларының жарақаттануынан болуы мүмкін, бірақ көп жағдайда оның неден пайда болып жататыны табылмай жатады.\r\nҚабырғаның дистрофиясына көп кездесетін белгілері мыналар:\r\n•	Кеуде қуысының кенеттен ауыруы және жалпы кеуденің ауырсынуы;\r\n•	Кеуденың белгілі бір аймағында қысым болғанда, әсіресе, кеуде мен қабырға байланысқан тұстағы шеміршектердың ауыстынуы күшейеді,\r\n•	Жөтел кезінде, түшкіргенде және терең тыныс алғанда ауыру сезімі күшее түседі, себебі олар шеміршекке немесе қабырғаға әсер етеді.\r\nҚабырғалардың дистрофиясы көбінесе бірнеше күнге ғана созылады. Айығу үшін, тыныштық күйде демалып, жылы компрессті  қабылдап, қабынуға қарсы препараттарды қолдану керек (мысалы мынадай: аспирин, ибупрофен, напроксен және кетопрофен).\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nҚабырға дистрофиясы\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(459,'','КДСА вакцинасы','','','kz','s','',0,'',4317,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887400,1565423400,1533887633,'__АКДС вакцинасы__\r\nАКДС – (адсорбцияланған көкжөтел-дифтерия-сіреспе вакцинасы) үш инфекциядан қорғайтын біріктірілген вакцина: дифтерия, сіреспе, көкжетел.\r\n\r\n__Анықтама__\r\nАКДС - көкжетел, диферия, сіреспе сияқты аурауларға қарсы тиімділігі өте жоғары вакцина болып табылады. АКДС вакцинасы пайда болмай тұрып бұл ауруларды емдеуде көп қиындықтар туындаған, кейде өлімге дейін соқтырған кездері болған.\r\nАКДС адамға екпе түрінде иыққа немесе санға енгізеді.\r\n','Жұқпалы аурулардан қорғау үшін вакцинацияның (екпенің) маңыздылығы туралы http://www.zdrav.kz/node/8789 сілтемесімен аталмыш мақаланы оқысаңыз болады.\r\n\r\n__АКДС вакцинасы__\r\n\r\nАКДС – (адсорбцияланған көкжөтел-дифтерия-сіреспе вакцинасы) үш инфекциядан қорғайтын біріктірілген вакцина: дифтерия, сіреспе, көкжетел.\r\n\r\n__Анықтама__\r\n\r\nАКДС - көкжетел, диферия, сіреспе сияқты аурауларға қарсы тиімділігі өте жоғары вакцина болып табылады. АКДС вакцинасы пайда болмай тұрып бұл ауруларды емдеуде көп қиындықтар туындаған, кейде өлімге дейін соқтырған кездері болған.\r\n\r\nАКДС адамға екпе түрінде иыққа немесе санға енгізеді.\r\n__Бұл вакцина кімдерге салынуға негізделген?__\r\n\r\nАКДС вакцинасы – балалардың иммунитетін қалыптастыруға негізделген. Әрі мұны денсаулық сақтау саласындағы сарапшылар тағайындаған.\r\nАКДС вакцинасын балаларға нәресте  кезінде енгізген қауіпсіз. Вацинаны балаларға жасына қарай 5 мәрте енгізу жоспарланған, 2 айлықта, 4 айлықта, 6 айлықта, 15-18 айында, және 4-6 жасқа толғанында. АКДС вакцинасын бала мектепке барғанша толық қабылдағаны дұрыс.\r\nАКДС вакцинасын балада көкжетелдің вакцинасына аллергиялық реакциясы болмаса ғана енгізуге болады. Егерде аллергиялық реакциясы болса, оған тек ғана дифтерияға, сіреспеге қарсы вакциналар салынады. (АДС вакцинасы деп аталады.)\r\n\r\n__Қауіпті жақтары және жанама әсері__\r\nАКДС вакцинасын енгізгенде, өкпеге жанама (жағымсыз) әсер етіп, оның салдары бірнеше күнге созылуы мүмкін.\r\n•	Дене қызуының жоғарлауы\r\n•	Әлсіздік\r\n•	Инфекция орналасқан аймақтың ауырсынуы\r\n•	Құсу\r\n•	Тәбеттің төмендеуі\r\n\r\nВакцина енгізгеннен кейін  тітіркеніп, ауырсынып, дене қызуы жоғарласа ыстық түсіретін дәрі-дәрмектерді  қолдануға болады.\r\n\r\nБірақта вакцинаны енгізбей тұрып, ыстық түсіретін препараттарды қолданғанса, вакцинаның өзіндік күші әлсірейді.  Ылғалды жылы орамалдарды және жылытқыштарды вакцина енгізген жерге басу арқылы ауырсынуды басуға болады. Сонымен қатар ауырсыну кезінде вакцина енгізген қолды немесе аяқты көп қозғалту керек.\r\n\r\nӨте сирек кездесетін ауыр жанама әсерлер:\r\n\r\nБаланың 3 сағаттан артық тоқтаусыз  жылауы; (бұл 1000 баланың ішінен 1-еуінде ғана кездеседі)\r\nДене қызуы 40 С -тан жоғарлап кетеді; (бұл 16000 баланың ішінен 1-еуінде ғана кездесуі мүмкін)\r\nҚалтырайды (14 000 балалының ішінде 1-еуінде ғана кездесетін жағдай)\r\nСонымен қатар ауыр жанама әсер ретінде аллергиялық серпіннің пайда болып, тыныс алудың қиындап және анафилактикалық шоктың көрініс беруін айтуға болады.  Бірақ мұндай жанама әсер 1 миллионнан 1 балада ғана кездесуі мүмкін. Созылмалы ұстамалар мен мидың зақымдануы сирек кездеседі. Бұл кезде вакцинаның жанама әсері ме, әлде басқа ауру ма, соны анықтау қиынға соғады.\r\nКөп ата-аналар вакцинаны қауіпті, баланың денсаулығна  кері әсері тиеді деп, дәрігерлерге екпе салдырмай-ақ қойсақ қайтеді деп, қарсылықтарын білдіріп жатады. Алайда осылай екпеге қарсы келу арқылы, көптеген қауіпті инфекцияларыдың баланың бойына дарып кетуіне жол ашатынын олар жақсы түсінуі керек.\r\n   \r\n__Шектеу салу__\r\nАКДС вакцинасын бала тұмауратып қалғанда, құлақ инфекциясы жазылмай жүргенде де енгізуге болады. Егер баланың дене қызуы қатты көтерілсе, немесе ауыр респираторлық аурулармен ауырса, одан сауыққанын күтіп, содан соң екпені енгізген дұрыс. \r\nЕгер бала Гийен-Барре (өткір полирадикулит) синдроммен ауыратын болса, сіреспенің вакцинасын алғаннан кейін 6 аптаның ішінде АКДС вакцинасын енгізбейді. \r\nЕгер де АКДС вакцинациясынан кейін, төменде айтылған симптомдардар көрініс беретін болса, дәрігерге қаралу керек:\r\n•	Екпеден кейін 3-7 күн бойы қалтыраса;\r\n•	Екпе салғаннан 7 күн өткенде миында қауіпті проблемалар байқалса;\r\n•	Түсініксіз қалтыраулар пайда болса;\r\n•	Басқа да жүйке жұмысының  бұзылыстары көрініс берсе;\r\n•	Екпеден  кейін бет, ауыз,  тамақ  бірнеше сағат ісініп кетс;.\r\n•	Екпеден  кейін 2 күндей дене қызуы 40 градустан асып тұрса;\r\n•	Екпеден  кейін 2 күн бойы шок немесе коллапс пайда болып, тұрып алса;\r\n•	екпеден кейін 3 сағаттан артық бала тоқтамай жыласа.\r\n \r\nКелесі жағдайларда дәрігерге қаралу тиіс:\r\n•	Егер сіз балаңызға вакцина енгізуге сезімсіз болсаңыз;\r\n•	Вакцинациядан кейін басқа симптомдар дамыса;\r\n•	Вакцинацияға байланысты сізде күмән немесе сұрақтар туындаса.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nвакцинация\r\nИммунизация – иммунитетті жоғарлату\r\nдифтерия\r\nСіреспе\r\nКөкжөтел\r\nГийен-Барре синдромы\r\nАнафилактикалық шок\r\n','student_k',62,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(460,'','Анафилакциялық шок (анафилаксия)','','','kz','s','',0,'',1520,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887580,1565423580,1533887699,'__Бұл не? Анафилаксия__ –адам өміріне қауіп төндіретін және бүкіл организмді зақымдайтын ауыр аллергиялық реакция. Ол ағзаға белгілі бір аллерген әсер еткен сәттен бірнеше секундта немесе минутта дамуы мүмкін. Анафилаксия да астма сияқты тез пайда болатын аллергиялық серпінге жатады. Екеуінің айырмасы:  астма тек тыныс алу жолдарын зақымдайды, ал,  анафилакция  бүкіл организмге таралатын аллергиялық серпін. ','__Бұл не? Анафилаксия __–адам өміріне қауіп төндіретін және бүкіл организмді зақымдайтын ауыр аллергиялық реакция. Ол ағзаға белгілі бір аллерген әсер еткен сәттен бірнеше секундта немесе минутта дамуы мүмкін. Анафилаксия да астма сияқты тез пайда болатын аллергиялық серпінге жатады. Екеуінің айырмасы:  астма тек тыныс алу жолдарын зақымдайды, ал,  анафилакция  бүкіл организмге таралатын аллергиялық серпін.  \r\n\r\nАнафилакцияның симптомдары:\r\n•	Қышыну \r\n•	Теріде қызыл бөртпелердің шығуы\r\n•	Тыныс алудың қиындауы\r\n•	Белгілі бір жердің немесе жалпы дененің ісінуі. Егер де ерін, тіл, ауыз қуысы, жұтқыншақ жақтар ісісе, онда ол қауіпті, себебі  одан адам тұншығуы мүмкін.\r\n•	Іштің құрысуы.\r\n•	Қан қысымының төмендеуі, есеңгіреу немесе естен тану. \r\n\r\nАдамға аллерген әсер еткеннен кейін, симптомдар неғұрлым тез дамыса, солғұрлым анафилакциялық серпін ауыр болады. Анафилакциялық реакция – аллергенмен алғаш жанасқанда да, одан кейін жанасқан кезде де немесе қайталап жанаса бергенде де дамуы мүмкін. Бұл жерде аллергендердің саны маңызды емес, олар аз мөлшерде болса да аллергиялық серпін дами береді.\r\n\r\n__Емделуі:__ Анафилакциялық серпін –  адам өміріне қауіпті, немесе, ауыр жағдайға апаруы мүмкін. Анафилакциялық серпін болғанда әрқашан жедел-жәрдем көмегі қажет. Ем алғашқы минуттан-ақ  жүргізілуі керек және тез арада мына дәрілерді енгізу керек: адреналин, антигистаминдік препараттар,бронх кеңейткіштер, инфузиялық сұйықтықтар.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nАнафилакциялық шок\r\nаллергия\r\nшок\r\nпреднизолон\r\nадреналин\r\nІсік\r\n','student_k',47,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(461,'','Атрофиялық вагинит','','','kz','s','',0,'',1127,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887700,1565423700,1533887852,'__Атрофиялық вагинит __– әйелдерде етеккір тоқталған мезетінен соң (менопаузадан кейін) эстрогеннің жеткіліксіздігінен пайда болатын жағдай. Атрофиялық вагинит кезінде қынаптың ішкі кілегей қабаты (эндометрий) жұқарып, нашарлайды. Әйелдердің 40%-ына дейін етеккір тоқталған мезетінен соң атрофиялық вагинит симптомдары көрініс береді.','__Атрофиялық вагинит__ – әйелдерде етеккір тоқталған мезетінен соң (менопаузадан кейін) эстрогеннің жеткіліксіздігінен пайда болатын жағдай. Атрофиялық вагинит кезінде қынаптың ішкі кілегей қабаты (эндометрий) жұқарып, нашарлайды. Әйелдердің 40%-ына дейін етеккір тоқталған мезетінен соң атрофиялық вагинит симптомдары көрініс береді.\r\n\r\nАтрофиялық вагинит белгілері: \r\n•	қынап құрғақтанады;\r\n•	қынапта күйдіргендей ауруыры сезімі білінеді және тітіркендіреді;\r\n•	жыныстық қатынас кезінде  жағымсыз түрде ауырады;\r\n•	жыныстық қатынастан кейін  қан ағуы мүмкін.\r\n\r\n__Атрофиялық вагинит қаншалықты қауіпті?__ Эндометрияның жұқарып, қынаптағы қышқылдың төмендеуінен,  атрофтиялық вагинит арқылы әйелдің жыныс мүшесі немесе зәр шығару органдарына инфекцияның тез еніп кетуі мүмкін. \r\n\r\n__Қандай амал қарастыру керек?__ Қынаптың құрғақтана беруін және эндрометряның жұқарып кетпеуі үшін менопаузадан кейін жақпа май түріндегі  вагинит эстрогенін (вагинальный эстроген) қолдану керек, сондай-ақ жергілікті ылғалдандырғыштар да пайдасын тигізуі мүмкін. \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nвагинит\r\nАтрофиялық вагинит\r\nэстроген\r\nГормондар\r\nменопауза\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(462,'','Баттен ауруы','','','kz','s','',0,'',1614,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887820,1565423820,1533887924,'__Баттен ауруы__ –  сирек кездесетін тұқым құалайтын ауру. Ол ерте жаста, бала кезде бастау алады, жүйке жүйесіндегі жасушаларды зақымдайды, арты өлімге апарады. \r\nКей жағдайларда баланың бойында ерте кезде пайда болған ауру белгілерін байқай бермейміз, байқасақта «баланың жеке қасиеттері шығар» деп, оған мән бермейміз. Мысалы мынадай ерекшеліктер болады: бала өте баяу оқиды, шаруаға икемсіз, ебедейсіз болып келеді, жүрген кезде сүріншектей береді. \r\n','__Баттен ауруы __–  сирек кездесетін тұқым құалайтын ауру. Ол ерте жаста, бала кезде бастау алады, жүйке жүйесіндегі жасушаларды зақымдайды, арты өлімге апарады. \r\n\r\nКей жағдайларда баланың бойында ерте кезде пайда болған ауру белгілерін байқай бермейміз, байқасақта «баланың жеке қасиеттері шығар» деп, оған мән бермейміз. Мысалы мынадай ерекшеліктер болады: бала өте баяу оқиды, шаруаға икемсіз, ебедейсіз болып келеді, жүрген кезде сүріншектей береді. \r\n\r\n__Баттен ауруының белгісі __ ағзадағы жүйке жүйесінің жасушаларында, липопигмент деп аталатын, майлы заттардың жиналуынан туындайды. Аурудың алғашқы белгілерінің  бірі көздің көруі нашарлайды, көз жанарын тексеру барысында жиі ауырады. Әдетте, окулист немесе басқа дәрігер бұндай науқасты невропатологқа жібереді.\r\nАурудың диагностикасы қан және зәр талдауы, тіндік үлгіні талдау, электроэнцефалограмма, көздің электронды талдауы, миды сканерлеу.\r\n\r\n__Емделу үшін__\r\nҚазіргі уақытта аурудың емдеу әдісі жоқ. Дегенмен, кейде талуға қарсы препараттар ауру кезінде пайда болатын ұстаманы жеңілдетуге көмектеседі. Физиотерапия және еңбек терапиясы науқастардың ағзасының қалыпты функциясын ұзақ уақыт бойы сақтауға көмектеседі.\r\n\r\n__Аурудың ағымы__\r\nУақыт өте келе Баттен ауруына шалдыққан балалар, психикалық бұзылыстан, ұстамадан, көру қабілетінің және моторикалық дағдылардың жоғалуынан зардап шегеді. Уақыт өте келе бұл аурудан зардап шегетін балалар көру қабілетін толық жоғалтады, төсек тартып жатады. Көбінесе бұл ауру жасөспірім кезеңіндегі немесе ерте жастағы балалардың өліміне себепші болады. \r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nБаттен ауруы\r\nГенетикалық аурулар\r\n','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(464,'','Көмей','','','kz','s','',0,'',1475,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887880,1565423880,1533888058,'__Көмей__– мойынның алдыңғы жағында орналасқан мүше. Сонымен қатар оны дауыс қорабы деп атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары, сондай-ақ өңештің алдында және жоғары орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – Адамов алмасы деп аталады.\r\n','\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"342\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Көмей__– мойынның алдыңғы жағында орналасқан мүше. Сонымен қатар оны дауыс қорабы деп атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары, сондай-ақ өңештің алдында және жоғары орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – Адамов алмасы деп аталады.\r\n\r\nКөмей 3 бөліктен тұрады:\r\n•	Жоғарғы бөлігі – көмей үстілік бөлігі.\r\n•	Ортаңғы бөлігі – дауыс байламы орналасқан бөлік.\r\n•	Төменгі бөлігі – көмей асты бөлігі. Көмей асты бөлігі – кеңірдекпен жалғасады.\r\n\r\nКөмей тыныс алуға, жұтынуға, сөйлеуге қатысады. Негізінен көмей кеңірдек үстілік қақпақша сияқты жұмыс жасайды, яғни жабады, ашады, тыныс алуға, жұтынуға, сөйлеуге көмектеседі.\r\n\r\n__Тыныс алу: __сіз тыныс алмаған жағдайда дауыс байламдары толық жабық тұрады\r\n.\r\n__Жұтыну: __көмей кеңірдектің қорғаныш қызметтін атқарады. Сіз тамақты жұтқанда көмей үстілік бөлік жабылып, тамақ өнімдерінің кеңірдекке және өкпеге түсуінің алдын алады. Тамақ өңеш арқылы асқазанға түседі.\r\n\r\n__Сөйлеу:__ көмейдің арқасында әр түрлі дыбыстар шығара аласыз. Сөйлегенде, сіздердің дауыс байламдарымыз бір-біріне жақындайды. Өкпеден шығатын ауа дауыс байламдары арқылы өткенде толқындар пайда болып, содан дауыс пайда болады. Тіл, ерін, тістердің арқасында бұл дауыстар сөздерге айналады.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nкөмей\r\nкөмекей\r\nтыныс алу\r\nжұтыну\r\nсөйлеу\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(466,'','Тері','','','kz','s','',0,'',1126,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533888060,1565424060,1533888207,'__Тері__ – адамның ең көлемді мүшесі болып табылады. Тері  жоғарғы температурадан, күн сәулесінен, жарақаттар мен инфекциядан қорғайды. Тері дене температурасын бірқалыпты ұстауға көмектеседі, организмде сұйықтық пен майды сақтап тұрады және Д витаминінің өндіруіліне қатысады.','__Тері__ – адамның ең көлемді мүшесі болып табылады. Тері  жоғарғы температурадан, күн сәулесінен, жарақаттар мен инфекциядан қорғайды. Тері дене температурасын бірқалыпты ұстауға көмектеседі, организмде сұйықтық пен майды сақтап тұрады және Д витаминінің өндіруіліне қатысады.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"343\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"344\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Тері екі қабаттан тұрады.__ Ол – эпидермис және дерма. Эпидермис негізінен тегіс жасушаларды құрайды, оларды сондай-ақ жалпақ жасушалар деп те атайды. Сквамозды жасушалардың астында базалды жасушалар орналасады. Эпидермистің төменгі қабатын меланоциттер құрайды.\r\n\r\nДерма капиллярлы қантамырлардан, лимфа тамырлары мен тері астындағы бездерден құралады. Бұл бездердің кейбірлеулері тер бөлу арқылы дене температурасын бір қалыпта ұстап тұрады. Кейбір бездер өзінен тері майларын бөлу арқылы теріні ылғалдандырып, құрғаудан сақтайды. Тер мен тері майлары теріде болатын терілік саңылаулары арқылы терінің беткей қабатына енеді.\r\n\r\n__ Тегтер:__ \r\nТері\r\nэпидермис\r\nД витамині\r\nТерілік саңылаулар\r\nТері астылық бездер\r\n','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(499,'','Менисктер','','','kz','s','',0,'',3534,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535193900,1566729900,1535194183,'Менисктер – деп тізе буынындағы қозғалмалы ірі шеміршектерді атайды. Олар буында амортизатордың рөлін атқарады, сондай-ақ тізе буынын тұрақтылықта ұстап тұрады. Қозғалыс кезінде, тізе буынында менисктер  қысылады,  олардың  формалары  өзгереді. Бұл жүйе тізе буындарының шеміршекті құрылымын қалыптастыруға қатысады. Менисктер асықты жіліктің айдаршығында орналасқан.','Менисктер – деп тізе буынындағы қозғалмалы ірі шеміршектерді атайды. Олар буында амортизатордың рөлін атқарады, сондай-ақ тізе буынын тұрақтылықта ұстап тұрады. Қозғалыс кезінде, тізе буынында менисктер  қысылады,  олардың  формалары  өзгереді. Бұл жүйе тізе буындарының шеміршекті құрылымын қалыптастыруға қатысады. Менисктер асықты жіліктің айдаршығында орналасқан.\r\n\r\nТізе буынында менисктердің екі түрі бар:\r\n•	сыртқы (бүйір тұсы) О әріпіне ұқсап келеді\r\n•	ішкі  (ортаңғы тұсы) С әріпіне ұқсап келеді\r\n\r\nОлар буынның алдыңғы жағына көлденеңінен біріктірілген. Сыртқы мениск ішкісіне қарағанда қозғалуға барынша икемді, сондықтан ол көп жарақаттана бермейді.\r\n\r\nІшкі мениск тізе буынының жылжымалы ішкі бүйіріне әлсіз орналасқан, оның жиі зақымдана беруінің себебі де осы.  Ішкі  мениск  қан айналымының артуына ықпал ететін артерия капсулаларымен қоректенеді. Ішкі бөлік буынның тереңінде орналасқан, және ол өзі қанмен жеке қоректене алмайды, ал жасушалары ішкі буындағы суйықтықтармен тазарып, қозғалысқа түсе береді. Сондықтан бүлінген менисктер буын капсулаларымен жақсы бітіскенімен, тізе буынының тереңгі жағындағы жарылған бөліктер мүлдем бірікпейді.\r\n\r\nСирақты ары-бері бұрып, жылдам қозғалыс жасаған кезде зақымданған менисктер бірден белгі береді. Менисктердің жарылуы әссіресе жиі отырып-тұруда, қатты секіргенде пайда болады. Жиі жарақаттану, менисктердің жарылуы онша қауіпті көрінбеуі де мүмкін. Ішкі мениск ең көп жарақаттанғанда  яғни 75% ға дейін шыдай алады. Одан кейін ол ішкі бөліктердің барлығын зақымдап, алдыңғы бөлікке өтеді. Менисктің кесілген бөлігі денемен байланып тұрған бөлігіне жылжи отырып буын қуысына және асықты жілік пен жамбасқа қысым арқылы жылжи береді.\r\n\r\n__Клиника__. Егер жарақат алғаннан кейін тізе қатты сырқырап ауырса, аяқты қозғалту, бүгу мүмкін болмай қалса, ауырғанынан аяғыңды соққылағың келіп, жан таптырмаса – ескеріңіз, бұл SOS-тың белгісі. Тізе қозғалысының  жүйесі бұзылып,  қатты сырқырағанда емделуші жан таппай кетеді. Кейде менисктің жарылуы тізе буындарынан қан кетуіне апарып соғады (гемартроз). Алайда, көбінесе, жылдам қабынулар буынның ішкі қабығында – синовитке ұласады. Науқас аяғын бүккен күйінде ұстап қалады, себебі ауру бүккен сайын күшейеді, әсіресе буынның бүгу шегіне жеткен кезде. Тізені сипаған кезде (уқалаған) шеміршектердің қабынған тұсында ауырсынғаны сезіледі. Тізе бүгілген кезде иілмелі буылтық сүйек арасындағы саңылаудың үстіңгі жағы қозғалғанда ауырады. Осы дерттің түрі – буынның сыздауы (ісіңуі) немесе қозғалуы болып табылады.\r\n\r\n__Диагностика.__ Рентген тек зақымданған сүйекті тексеру үшін жақсы. Менисктерді ол «көрмейді». Ең тиімді жолы оны тек компьютерлік рентгенограммаға түсіру керек. УДЗ зақымданған буынның  50-60%  ғана ақпаратын бере алады. Диагностикалық сұрақтардың 95% жауабын тек магнитті-резонансты томография (МРТ) әдісі ғана бере алады. Ол ондағы барлық проблемалардың басын ашып береді. Және менисктің жарылған тұсын анық көрсетеді.  Рентген бұларды елеусіз қалдыруы мүмкін.\r\n\r\n__Емдеу.__  Егерде  «мениск жарылған» деген диагноз қойылса,  онда тізенің буын шеміршектері үзілмей тұрғанда емдеуді дереу қолға алу керек. Жыртылған менисктерді тігу керек пе, әлде, жою керек пе? Оны дәрігер шешеді. Бірақ тігілгені дұрысырақ. Әсірессе биосорылғыш жіппен. Содан соң буынды 3-4 апта қозғалтпай  күту керек. Бірақ бұл оған тұрарлық. Узақ уақыт бойы емделмей, жарылып, әбден асқынған  менискті жоюға тек хирург келеді. Оны қалпына келтіру мүмкін емес.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nтізе \r\nбуын \r\nжарақат\r\nауруы \r\nсынуы \r\nалшақтық \r\nшеміршек\r\n','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(500,'','Жүктілікке қарсы  гармондық  дәрі-дәрмектерді  қолданғанда туындаған етеккірдегі өзгерістер','','','kz','s','',0,'',1073,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535194260,1566730260,1535194380,'Егер сіз жүктілікке қарсы гармондық дәрі-дәрмектерді қолдана бастасаңыз, сіздің етеккір цикліңіз өз гармондарыңызды реттей бастайды, таблеткаларға үйреніседі. Бұл етеккір циклінің өзгерістерін туындатады.  Жүктілікке қарсы дәрілер циклдар арасында қан кетіреді және сіздің өзгеру кезеңдеріңіз жеңілдейді, немесе мүлдем тоқтатылады. Сондықтан қолданатын дәрілеріңізді үздіксіз бір уақытта пайдаланыңыз.','Егер сіз жүктілікке қарсы гармондық дәрі-дәрмектерді қолдана бастасаңыз, сіздің етеккір цикліңіз өз гармондарыңызды реттей бастайды, таблеткаларға үйреніседі. Бұл етеккір циклінің өзгерістерін туындатады.  Жүктілікке қарсы дәрілер циклдар арасында қан кетіреді және сіздің өзгеру кезеңдеріңіз жеңілдейді, немесе мүлдем тоқтатылады. Сондықтан қолданатын дәрілеріңізді үздіксіз бір уақытта пайдаланыңыз.\r\n\r\nПрогестерондарды ( Depo-Provera, Norplant, немесе ұсақ таблеткалар) қолдану кезінде әр әйелде әртүрлі өзгерістер туындайды. Мысалы сіздің циклдарыңыз қалыпты деңгейде болуы мүмкін. Сізде циклдар арасында қан кетуде, тұрақсыз қансырау да, ештеңе де болмауы мүмкін.\r\n\r\nСіз жаңа жүктілікке қарсы дәрілерді қолданардың алдында, алдымен дәрігермен кеңесіп алыңыз, өз циклыңызға қарай қандай нәтиже күтуге болатынын сұраңыз. Егер сіздің цикліңіз әдеттегіден қатты ерекшеленіп тұрса, сіз күтпеген нәтижелер шығып жатса, қан кету секілді жағымсыз белгілер байқалып жатса, дереу дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\nТегтер: \r\nжүктілікке қарсы таблеткалар \r\nпрогестерон\r\nетеккір \r\nқан кету\r\n','student_k',63,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(501,'','Ауыздағы метал дәмі  (Дисгевзия)','','','kz','s','',0,'',1389,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535194680,1566730680,1535194750,'Ауыздағы метал дәмі ауыздың немесе тістің инфекциялық ауруларын туындатуы мүмкін, сондай-ақ  ауыз қуысының шырышты қабатында, ішкі қызыл ұртта, қызыл иекте пайда болатын т.б. крон секілді басқа аурулармен астасып кетуі де ықтимал.\r\nАуыз ішіндегі метал дәмі көптеген тұздықтармен араласып жағымсыздық тудыруы да мүмкін. Сондай-ақ, ауызға салып шайнау арқылы қолданылатын медициналық препараттардың да залалдары тиіп жатады. Тағы бір айта кетерлігі, уақытша келетін метал дәмдері тілдің ұшында болады. Басқа да препараттар, құрамында метал элементі бар:  флагил, тетрациклин, пенициламин, биаксин, этамбутол, бигуанид, аллопуринол секілді дәрәлер ауыздағы сілекей бездерінің жұмысын бузып,  метал дәмінің пайда болуына алып келеді. \r\n','Ауыздағы метал дәмі ауыздың немесе тістің инфекциялық ауруларын туындатуы мүмкін, сондай-ақ  ауыз қуысының шырышты қабатында, ішкі қызыл ұртта, қызыл иекте пайда болатын т.б. крон секілді басқа аурулармен астасып кетуі де ықтимал.\r\n\r\nАуыз ішіндегі метал дәмі көптеген тұздықтармен араласып жағымсыздық тудыруы да мүмкін. Сондай-ақ, ауызға салып шайнау арқылы қолданылатын медициналық препараттардың да залалдары тиіп жатады. Тағы бір айта кетерлігі, уақытша келетін метал дәмдері тілдің ұшында болады. Басқа да препараттар, құрамында метал элементі бар:  флагил, тетрациклин, пенициламин, биаксин, этамбутол, бигуанид, аллопуринол секілді дәрәлер ауыздағы сілекей бездерінің жұмысын бузып,  метал дәмінің пайда болуына алып келеді.\r\n \r\nЕгер сіз ауызыңызда метал дәмінің пайда болғанын сезіп, өзіңіз қолданап жүрген дәрі-дәрмектердің соған қатысы бар екенін байқасаңыз, онда дереу дәрігерге тексеріліңіз. Оның кеңесіне жүгініңіз. Содан кейін сол қолданып жүрген дәрілеріңізді ары қарай пайдалана беру керек пе, әлде тоқтату керек пе анықтап алыңыз. Немесе,оларды басқа залалы тимейтін препараттармен ауыстыру керек шығар. Егер сіз дәрілерді рецеп бойынша қолданбай жүрсеңіз, онда оларды тоқтату қажет. Егер сізге дәрілерді міндетті түрде қолдану керек болған жағдайда, онда емдеуші дәрігерден барып кеңес сұраңыз.\r\n\r\n__Тегтер__: \r\nинфекция \r\nауыздағы металл дәмі \r\nмедициналық препараттар\r\n','student_k',54,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(502,'','Уылу (молочница), қынаптағы ашытқыш инфекция','','','kz','s','',0,'',1102,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535196480,1566732480,1535197164,'__Қынаптағы ашытқыш инфекция__ (вульвовагинальды кандидоз) – қынаптағы  ашытқы ағзалардың шамадан тыс өсуі. Инфекцияның әсерінен қышу мен ісік пайда болады, зәр шығару кезінде және жыныстық қатынаста ауырады,  сондай-ақ, қынаптан ақуыз ағады.\r\nАшытқыш ифекция денсаулыққа кері әсерін көп тигізе бермейді, бұл тек қатты қолайсыздық пен қобалжу сезімдерін тудырады.\r\n','__Қынаптағы ашытқыш инфекция __(вульвовагинальды кандидоз) – қынаптағы  ашытқы ағзалардың шамадан тыс өсуі. Инфекцияның әсерінен қышу мен ісік пайда болады, зәр шығару кезінде және жыныстық қатынаста ауырады,  сондай-ақ, қынаптан ақуыз ағады.\r\n\r\nАшытқыш ифекция денсаулыққа кері әсерін көп тигізе бермейді, бұл тек қатты қолайсыздық пен қобалжу сезімдерін тудырады.\r\n\r\nҚынаптың ашытқыш инфекциясы бала туу жасындағы әйелдерде жиі кездеседі. Кейде кез-келген жастағы әйелдерде де кездесуі мүмкін. Қынаптағы ашытқыш инфекцияның қауіпін арттыратын белгілі бір факторлар бар. Мысалы: антибиотиктерді, жүктілікке қарсы дәрілерді қолдану, гармондарды алмастыру терапиясы немессе кортикойдтарды қолдану;  жүктілік;  жуыну; қысатын немесе ауа   кірмейтін іш киімдерді киу. Ашытқыш инфекция асқынып кетсе, иммундық жүйедегі аурулар мен қант диабеті сияқты басқа да аурулар мен астасып кетуі мүмкін.\r\n\r\nҚынаптың ашытқыш инфекциясы өздігінен де қайтады. Ал сақталып қалған инфекция болса, онда қажетті дәрі-дәрмектерді пайдалануды талап етеді.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nуылу\r\nқышыну  \r\nинфекция \r\nкандидоз \r\nдисбактериоз\r\n','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(503,'','Шынтақтың қалыпты қозғалмауы','','','kz','s','',0,'',2419,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535528280,1567064280,1535528463,'Ауыр жарақат алып, ісінгеннен кейін шынтағыңызды әдеттегідей қалыпты қозғалта алмай қалған кездер болған шығар. Аяқ-қолдарыңызды немесе буындарыңызды қозғалтқан кезеде ауырсынасыз. Сол ісіктің әсерінен сіздің қозғалу мүмкіндігіңіз шектеледі.\r\nЕгер буындарыңыз  ойнамалы болып,  қолыңызды әдеттегідей еркін қозғалта алмай қалсаңыз, сіздің сүйегіңіз шытынап,  немесе, сіңіріңіздің созылуы әбден мүмкін. Тіпті, буындарыңызды ары-бері қозғасаңыз, сырқырай бастайды. Ал балаңыз осылай зақымданған болса, онда ол ауырған жеріне қол тигізбей, қашқалақтай бастайды.\r\nШынтағыңызды қозғалтқан кезде қатты ауырса, онда күтімілдеңіз. Тіпті таңғыш қалақпен таңып алсаңыз да болады.\r\n','Ауыр жарақат алып, ісінгеннен кейін шынтағыңызды әдеттегідей қалыпты қозғалта алмай қалған кездер болған шығар. Аяқ-қолдарыңызды немесе буындарыңызды қозғалтқан кезеде ауырсынасыз. Сол ісіктің әсерінен сіздің қозғалу мүмкіндігіңіз шектеледі.\r\n\r\nЕгер буындарыңыз  ойнамалы болып,  қолыңызды әдеттегідей еркін қозғалта алмай қалсаңыз, сіздің сүйегіңіз шытынап,  немесе, сіңіріңіздің созылуы әбден мүмкін. Тіпті, буындарыңызды ары-бері қозғасаңыз, сырқырай бастайды. Ал балаңыз осылай зақымданған болса, онда ол ауырған жеріне қол тигізбей, қашқалақтай бастайды.\r\nШынтағыңызды қозғалтқан кезде қатты ауырса, онда күтімілдеңіз. Тіпті таңғыш қалақпен таңып алсаңыз да болады.\r\nБуындарыңызды мүлдем  бүге алмай, не қозғалта алмай қалсаңыз, онда байқаңыз, жүйке жүйеңіз зақымданып, бұлшық еттеріңіз жарылып немесе сіңіріңіз созылып кетуі ықтимал.\r\n\r\nФукциялардың жоғалып, күтпеген ауырсынудың пайда болуы – бұлшық еттердің, сіңір байламдарының, жүйке жүйесінің зақымданғанын білдіреді. Ондайда медициналық көмекке жүгінген дұрыс.\r\n\r\nБуынның еркін қозғалмай қалуы – остеоартрит (сүйек-буын қабынуы), шынтақ бруситі, ревматоидты артрит, құяң (буынның  ұстамалы ауруы) немесе қызыл жегі (волчанка) аурулардың әсерінен де болады.\r\n\r\nБуынның мүлдем қозғалмай қалуының тағы бір себебі, шынтақтың ұршығына бір нәрсе тіреліп, оны толық жазып-бүгуге кедергі келтіріп тұрған кезде туындайды. Бұл мынадай жағдайларда болуы мүмкін:\r\n\r\n•	Сүйектің сынған бөлігі босап тұрса (остеартрит немесе сынықтан кейін), шеміршек немесе буында (буын бұлшық етінде) бөгде зат қалып қойған болса. Жарақаттан кейін болмаса ауыр соққыдан кейін иық  немесе шынтақ, не болмаса кәрі жілік сүйектерінің сынықтары шынтақтың буыннына қысылып қалып, ішіне қан ұйып және (кесіп өткен остеохондриттің әсерінен) бөлініп салбырап тұрса;\r\n•	Шынтақ орнынын тайып кетсе.\r\nЕгер кішкентай балаңыз зақымданған шынтағына қол тигізбей, және сол ауырған қолын істете алмай қалса алаңдайсыз. Баланың сүйегі сынуы ықтимал, жәрі жілігі орнынан тайып, шынтақтың айналасындағы сіңірлер созылып тұруы мүмкін. Бұл әдетте бала қолын ары-бері қозғағанда, көтеріп немесе бір қолын тартқанда болатын жағдай. Егер сіз баланың жарақатының ауырлығын байқасаңыз, өз дәрігеріңізге хабарлассыңыз.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nШынтақ буынының жарақаты\r\nшынтақ буынының  ісігі\r\nревматоидты артрит\r\nшынтақ буынындағы ауырсыну \r\nбұлшық ет жыртылуы\r\nсіңірдің созылуы\r\nжіліктің таюы\r\nқоды қозғау мүмкін емес \r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(504,'','Аңқа, шырыштардың жиналып қалуы','','','kz','s','',0,'',714,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535528520,1567064520,1535528732,'Бұл не болуы мүмкін? Қабынудың салдарынан немесе потолагиялық процестердің әсерінен мұрын қойнауындағы аңқаға шырыш жиналып қалады. Содан аңқаға жиналған шырыш пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел, ауызда жағымсыз иіс, тамақтың қырылы, кейде ентігу де пайда болады.','__Бұл не болуы мүмкін? __Қабынудың салдарынан немесе потолагиялық процестердің әсерінен мұрын қойнауындағы аңқаға шырыш жиналып қалады. Содан __аңқаға жиналған шырыш пайда болады.__ Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел, ауызда жағымсыз иіс, тамақтың қырылы, кейде ентігу де пайда болады.\r\n__Бұдан құтылу үшін қандай амал қарастыру керек?__ Аңқаға жиналған шырыштар көбінесе өздігінен жойылады, ал егер ұзаққа созылып, кетпей  жатса дәрі-дәрмекпен емделу керек.\r\n\r\nОТОЛАРИНГОЛОГТАН МІНДЕТТІ ТҮРДЕ КЕҢЕС АЛУ ҚАЖЕТ!\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n Шырыштың жиналуы\r\nАңқа\r\nШырыштың шығуы\r\nГаймор\r\nфарингит\r\nларингит\r\nауыздан жағымсыз иістің шығуы\r\nқырылдау\r\nжиналған шырыштың жойылуы\r\nаңқаға жиналған шырыштың әсерінен демігу\r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(505,'','Аңқа, тамшылы дренаж','','','kz','s','',0,'',663,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535531280,1567067280,1535531397,'__Бұл не болуы мүмкін?__ Мұрынның тыныс жолдары және қосалқы қуыстары тамақты құрғатса аңқада тамшылы дренаж пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел,  ауызда жағымсыз иіс, гіжілдеу, кейде ентігу сияқты прблемалар туындайды.','__Бұл не болуы мүмкін?__ Мұрынның тыныс жолдары және қосалқы қуыстары тамақты құрғатса аңқада тамшылы дренаж пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел,  ауызда жағымсыз иіс, гіжілдеу, кейде ентігу сияқты прблемалар туындайды. \r\n\r\n__Қандай амал қарастыру керек?__ Аңқаға тамшының құйылуы көбінесе өздігінен жойылады. Ал бірақ ұзаққа созылып бара жатса дәрі-дәрмектермен емдергеніңіз жөн.\r\n\r\nМІНДЕТТІ ТҮРДЕ ОТОЛАРИНГОЛОГПЕН КЕҢЕСІҢІЗ!\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nТамшылы дренаж \r\nАңқа\r\nҚуыстағы дренирования\r\nфарингит \r\nларингит\r\nжөтел\r\nауызда жағымсыз иіс\r\nтамшылы құйылу\r\nаңқаның жазылуы\r\nтамшылы құйылудың ұзаққа саозылуы\r\nөздігінен болатын тамшылы құйылу \r\n','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(506,'','Балалардағы сусыздану (дегидратация)','','','kz','s','',0,'',1428,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535531460,1567067460,1535531593,'Сусыздану -  организмде судың көп мөлшері жоғалдандықтан туындауы мүмкін.','__Сусыздану__ -  организмде судың көп мөлшері жоғалдандықтан туындауы мүмкін.\r\nҚатты сусызданудың белгілері:\r\n•	Ойынға қызығушылығы болмайды және ұйықтай береді (бала өте қатты ұйықтайды, тіпті ояту қиынға соғып жатады);\r\n•	Ауыздың іші және тілдері құрғайды;\r\n•	Бала басындағы еңбегі ішке кіріп тұруы\r\n•	Көздің шүңіреюі\r\n•	Тыныс алуы жиілеп, жүрек соғысы жылдамдайды;\r\n•	12 сағаттан артық уақытта зәр шығармай жата береді\r\n\r\nСусызданудың процесі ауыр болса, шұғыл медициналық көмек керек деген сөз. Тез арада 103-ке хабарласыңыз.\r\nҚалыпты сусызданудың  белгілері:\r\n•	Ойынға қызығушылығы төмендейді;\r\n•	Бала басындағы еңбегі ішке кіріп тұруы;\r\n•	Аздап жасаурап көздің шүңіреюі;\r\n•	Аузы құрғап, сілекейі аз бөлінеді;\r\n•	Аштықтың немесе шөлдеудің соңғы дәрежессіне деін түседі;\r\n•	8 сағатқа дейін кіші дәреті болмайды, немесе 24 сағат бойында 3-ақ рет зәр шығарады.\r\n\r\nЖеңіл сусызданудің белгілері:\r\n•	Мазасызданады, тынышсызданады, тықыршып, тәтәркенеді;\r\n•	Бала қатты ашырқанады немесе тек суды қалай береді;\r\n•	Зәр шығаруы азаяды, қалыпты ауыстырып тұратын жаялықты, жиі ауыстырмай қаласыз. Баланың сідігінен әдеттегідей емес, ашшы иіс шығып, түсі қою-жасыл түске боялады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nБаланың сусыздануы\r\nСусызданудың сатылары\r\nБаланың ұйқышылдығы\r\nТілдің құрғауы\r\nАжырқану мен шөлдеудің төменгі дәрежесі\r\nЗәр шығармай қалу\r\nБаланың сусыздануын емдеу\r\nБала сусыздануының алдын алу\r\nБала басындағы еңбегі ішке кіріп тұруы;\r\n','student_k',93,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(507,'','Овариалды бұралып қалу (аналық бездің бұралып қалуы)','','','kz','s','',0,'',834,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535531640,1567067640,1535531700,'Овариалды айналып қалу  деп – аналық бездің бүрісіп, немесе негізгі байламының бұралып қалуын айтады. Соның салдарынан қанның қалыпты ағыны тоқтайды. Бұған шалдыққан әйел ауруды  сезіне бастайды, бірте-бірте халі нашарлай бастайды. Овариалды бұралу әйелді жүкті кезінде де мазалауы мүмкін.','Овариалды айналып қалу  деп – аналық бездің бүрісіп, немесе негізгі байламының бұралып қалуын айтады. Соның салдарынан қанның қалыпты ағыны тоқтайды. Бұған шалдыққан әйел ауруды  сезіне бастайды, бірте-бірте халі нашарлай бастайды. Овариалды бұралу әйелді жүкті кезінде де мазалауы мүмкін.\r\nБұл жағдай жүктіліктің алғашқы үш айлығында байқалады. Бірақ, бұл қатып қалған қағида емес, аяғы ауыр әйелде кез-келген уақытта пайда болуы мүмкін. Жүктілік кезінде  жасушылардың жансызданып (некроз) немесе мерзімінен бұрын босанып қалмау үшін овариалды бұралуды хирургиялық жолмен емдеуге болады.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nАналық бездің бұралуы\r\nНегізгі байламдардың аналық безге оралып қалуы\r\nАуру сезімі\r\nЖүктіліктің алдындағы овариалды бұралу\r\nАлғашқы үш айлықтағы жүктілік\r\nХирургиялық емделу\r\nМезгілінен бұрын болсану\r\nНекроз\r\nЖасушаларадың өлуі\r\n','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(508,'','Семіздік','','','kz','s','',0,'',2198,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535531820,1567067820,1535531895,'Семіздік – бұл кешенді проблема. Адам организміндегі май құрамының  шамадан тыс көбейіп кетуінен пайда болатын құбылыс. Және соның салдарынан денсаулыққа зиян тиіп жатады. Семіздік адамның бойы мен салмағының аражігін көрсететін, дене салмағының индексімен (ДСИ) өлшенеді. ДСИ салмақ киллограмын, бойдың шаршы метріне (кг/м2) бөлу арқылы есептейді. ДСИ бойынша 18,5 кг/м2- - тан аз көрсетсе, бұл – жағдай  энергетикалық жетіспеушілікке жатқызылады; егер көрсеткіш 18,5-тен  30 кг/м2 –қа дейінгі көлемде көрсетсе, онда дұрыс. Ал ДСИ тура 30 кг/м2  - қа тең  болса, немесе, одан асып кетсе, мұны семіздік деп айтады.','__Семіздік __– бұл кешенді проблема. Адам организміндегі май құрамының  шамадан тыс көбейіп кетуінен пайда болатын құбылыс. Және соның салдарынан денсаулыққа зиян тиіп жатады. Семіздік адамның бойы мен салмағының аражігін көрсететін, дене салмағының индексімен (ДСИ) өлшенеді. ДСИ салмақ киллограмын, бойдың шаршы метріне (кг/м2) бөлу арқылы есептейді. ДСИ бойынша 18,5 кг/м2- - тан аз көрсетсе, бұл – жағдай  энергетикалық жетіспеушілікке жатқызылады; егер көрсеткіш 18,5-тен  30 кг/м2 –қа дейінгі көлемде көрсетсе, онда дұрыс. Ал ДСИ тура 30 кг/м2  - қа тең  болса, немесе, одан асып кетсе, мұны __семіздік__ деп айтады.\r\nДСИ-дің көбеюі, жүрек ауруы, жоғары қан қысымы, жүректің ишемикалық ауруы (ЖИА) , қант диабеті секілді басқа да аурулардың пайда болуына жол ашады. ДСИ осындай көптеген факторлы  аурулардың дамуына себепкер болады. \r\nМедициналық анықтамаға сүйенсек, семіздік, май құраммының шамадан тыс көбею себебінен артық салмақтың пайда боладындығын білдіреді. Ал атлеттердің денелері үлкен болып келеді, бірақ олардың салмағының көп мөлшерін май емес, бұлшық еттері алып тұр. Сондықтан олар семіздікке ұшырағандай көрінеді. \r\nСеміздіктің басқа дәрежелі индикаторары  белбеудің шеңберлі диаметрі болып табылады.  Жақында ғана белгілі болған зерттеулер бойынша, майдың жәй ғана жиналуы маңызды емес,  оның қай жерге көп жиналатындығын анықтау керек екен. Дегенмен эстетикалық тұрғыдан қарағанда санның жуан болуы тартымды көрінеді, бірақ ғалымдар іштің айналасына май жиналуын денсаулыққа қауіпті дейді. Егер май іштің айналасына әбден орныға бастаса, яғни (домалақша семіздік, немесе  алма тәрізді денеге) ұқсаса,  мұндай адамдар екінші дәрежелі қант диябетіне шалдығуы ықтимал, сондай-ақ, жоғары қан қысымы, холестериннің шамадан тыс көбеюі ( ЖИА), деген сияқты ауруларға душар болады. Ал санына май жиналатын  яғни, (сопақша семіздік, алмурт тәрізді денене ұқсас) болса мұндай адамдарда жоғарыдағыдай мәселелер көп орын алмайды. \r\n\r\n__Тегтер:__	\r\nДене салмағының индексі\r\nАдамның бойы мен салмағының аражігі\r\nЭнергетикалық жетіспеушілік\r\nЖоғары артериалық қысым\r\nҚант диабеті\r\nЖүректің ишемикалық ауруы\r\nБелбеудің шеңберлі диаметрі\r\nСан жуандығы\r\nХолестериннің шамадан тыс көп болуы\r\n','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(509,'','Екінші дәрежелі күйік','','','kz','s','',0,'',1696,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535534340,1567070340,1535534460,'Екінші дәрежелі күйікке химиялық заттарға, электржелісіне,  ыстық буға күйген күйіктер жатады. Бұл күйіктер терінің барлық қабатын күйдірмейді.','__Екінші дәрежелі күйікке__ химиялық заттарға, электржелісіне,  ыстық буға күйген күйіктер жатады. Бұл күйіктер терінің барлық қабатын күйдірмейді. \r\n \r\nТерінің күйіне байланысты ЕДК-нің екі түрі бар:\r\n•	__Терінің бетіндегі күйік__ ыстық судан немесе ыстық заттан болса, терінің айналасы өзгеріп қызырады. Күйген жер аурып, терінің беті көпіршіктеніп, ісініп шамамен 48 сағат бойы мазалайды.\r\n•	__Терең зақымдалған күйік__ терінің қабаттарына терең бойлап, бастапқыда қызарған жері, ағара бастайды.  Олар көбінесе,  ыстық майға, ыстық тамаққа немесе қайнаған суға, қысқа толқынды пешке күйіп қалғанда пайда болады. Мұндай күйіктер ауыра бермейді, тек бір қысым болып тұрғандай көрінеді. Тері құрғақтанып, аздап суланып, балауыз тәріздіденеді. Саусақпен басқан кезде түрі өзгермейді. Бірақ, бұл күйік дұрыс емделмесе, асқынып кетсе қауіпті. Терінің бетінде бір дақ тұрғандай көрінеді, оны белизнамен жусаңда кетпейді. Ал егер жеке бір мүшені зақымдаса, ол жер үлкен болып көрінеді, болмаса құрғақ болып көрінеді, немесе аздап суланып тұрады.  Ең қауіптісі- мұндай күйіктерге инфекция тез жұғуы мүмкін.\r\nБелгілеріне қарай, бірнеше күннен кейін күйіктің тек беті немесе төменгі қабаттары зақымданғанын білуге болады.\r\n\r\nЕДК кезінде оның күйген аумағын терінің жарақаталған аумағын, сырқаттың жасын және оның денсаулығын жете тексеріп отыру керек. Осы күйіктердің барлық түріне ем жүргізген кезде, оның асқынып кетпеуіне, уақытылы емдеуліне дұрыс көңіл бөлу керек. ЕДК жазылған кезде денеде тыртық қалуы мүмкін.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\nсәулесоққы\r\nэлектрлікүйік\r\nимиялықкүйік\r\nйкелгендегікүйік\r\nсуланғанкүйік\r\nаурушаң\r\nтерініңтеңбіленуі\r\nбасқандатерініңтүріөзгермейді\r\nкүйіктіемдеу\r\nкүйіктенкейінгітыртық\r\n','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(510,'','Бірінші дәрежелі күйік','','','kz','s','',0,'',514,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535961420,1567497420,1535961684,'__Бірінші дәрежелі күйік деп__ –  күннің астында ұзақ жүргенде дене терісінің үстіңгі қабатынның қызалып кетуін айталды. Бұлай күйген кезде адамның ыстығы аздап көтеріліп, терінің беті суланып, сыздап тұрады.','__Бірінші дәрежелі күйік деп __–  күннің астында ұзақ жүргенде дене терісінің үстіңгі қабатынның қызалып кетуін айталды. Бұлай күйген кезде адамның ыстығы аздап көтеріліп, терінің беті суланып, сыздап тұрады.\r\n\r\nБірінші дәрежелі күйікті 3-5 тәулікте үйде емдеуге болады. Күйік толық жазылғанда денеде тыртық қлмайды.\r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nкүйік\r\nқызаруы\r\nтерінің беттік қабағы\r\nКүнкүйік\r\nІсу, ісіну\r\nАуырсынғыштық (аурушаңдық)\r\nкүйген кездегі дене қызуының байқалуы\r\nүйде емделу\r\nкүйгенкездегікөпіршіктер\r\nтыртықтар\r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(511,'','Үшінші дәрежелі күйік','','','kz','s','',0,'',871,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535961780,1567497780,1535961871,'__Үшінші дәрежелі күйік (ҮДК) __ - бұл күйік  терінің барлық қабатын  зақымдайды. Терінің қайта қалпына келу қабілетін жоғалтатын, өте күрделі күйік.\r\n \r\n__ҮДК қатты ауртады.__ Ол бастапқыда жүйкеге әсер ете қоймайды. ҮДК басқан кезде-ақ, қарақошқыл түсті болып құрғақ қатты қабыршақтар пайда болды. \r\nКөбінесе ҮДК будан, ыстық майдан, химиялық заттан, ыстық судан, электр тоғынан болады. \r\n','__Үшінші дәрежелі күйік (ҮДК)__  - бұл күйік  терінің барлық қабатын  зақымдайды. Терінің қайта қалпына келу қабілетін жоғалтатын, өте күрделі күйік.\r\n \r\n__ҮДК қатты ауртады.__ Ол бастапқыда жүйкеге әсер ете қоймайды. ҮДК басқан кезде-ақ, қарақошқыл түсті болып құрғақ қатты қабыршақтар пайда болды. \r\nКөбінесе ҮДК будан, ыстық майдан, химиялық заттан, ыстық судан, электр тоғынан болады. \r\n \r\n__ҮДК- ке ұрынғанда ең қауіпті мәселе __– инфекция. Сол үшін дәрігердің көмегіне жүгінген дұрыс. Терінің аз бөлігі күйген кезде, оның айналасындағы сау жерлер қайта қалпына келеді. Ал күйік терінің көп бөлігін зақымдаған жағдайда, оны  хирургиялық жолмен жамау қажет. \r\n \r\n__Тегтер: __\r\nқатты күйік\r\nтерінің астындағы майлы жасұнық\r\nқайта қалпына келуі\r\nқатты ауырсыну\r\nкүйген кездегі көпіршіктер\r\nқұрғақкүйік\r\nкүйікті хирургиялық жамау\r\nкүйікті емдеу\r\nтерінің түсуі \r\nөзгеру\r\n','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(512,'','Химиялық қышқылдардан болған күйіктер','','','kz','s','',0,'',4355,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535962020,1567498020,1535962691,'Химиялық заттардан болған күйік, теріге шектеулі түрде ғана реация береді, негізі жалпы реакциясы одан күштірек.\r\n\r\n__Қышқылдық заттарға __дәретханаға арналған тазартқыштар, аккумулятор қышқылы, ағартқыштар, химиялық заттар, өнеркәсіпте улау үшін пайдаланылатын  кристалдардың бөліктері, сондай-ақ газ қосылған  химикаттар жатады. Қатты және сұйық қышқылдар  түріне қарай түрлі жарақат тудыруы мүмкін, әрине ол  қышқылдың денемен жанасуда күші мен ұзақтығына қарай. Жанасқан жердің айналасына күйік қатты тарала қоймайды, және тіндер(ткани)  терең зақымданбайды. Бірақ олар жеткілікті түрде салмақты жалпы реакцияға ұрындыруы мүмкін .\r\n','Химиялық заттардан болған күйік, теріге шектеулі түрде ғана реация береді, негізі жалпы реакциясы одан күштірек.\r\n\r\n__Қышқылдық заттарға__ дәретханаға арналған тазартқыштар, аккумулятор қышқылы, ағартқыштар, химиялық заттар, өнеркәсіпте улау үшін пайдаланылатын  кристалдардың бөліктері, сондай-ақ газ қосылған  химикаттар жатады. Қатты және сұйық қышқылдар  түріне қарай түрлі жарақат тудыруы мүмкін, әрине ол  қышқылдың денемен жанасуда күші мен ұзақтығына қарай. Жанасқан жердің айналасына күйік қатты тарала қоймайды, және тіндер(ткани)  терең зақымданбайды. Бірақ олар жеткілікті түрде салмақты жалпы реакцияға ұрындыруы мүмкін .\r\n\r\n__Химиялық күйіктің қосымша  белгілеріне__ (қышқылмен ұзақ және қарқынды жанасуда оқшаулануына байланысты) мынадай жайттар жатады: \r\n\r\n•	Іш ауырады;\r\n•	Дем алу қиындайды;\r\n•	Тері бозалып, ерін қызарады;\r\n•	Бас айналады;\r\n•	Бас ауырады;\r\n•	Есекжем шығып, ісініп, жүрек айнып, әлсіреп аллергиялық реакция береді;\r\n•	Тері күйіктері бөртіп кетеді;\r\n•	Ес жоғалтады.\r\n\r\n__Химиялық күйікке ұрынғанда не істеу керек?__ Химиялық күйік болған кезде, қандай химиялық заттан күйгенін біліп алыңыз.  Күйіктің алдын алу үшін, міндетті түрде, таксикологиялық орталықтан қосымша мәлімет алыңыз.  Таксикологиялық орталыққа хабарласпас бұрын, химикаттар салынған қорапшаны жаныңызға  қойыңыз, таксикологиялық орталықтың қызметкеріне оның сыртына жазылған ақпаратты оқып беріңіз.\r\n\r\nКөбінесе, химиялық күйіктің алдын алу үшін денедегі химикатты суық сумен әбден жуып тастау керек, деседе,  барлық химикаттар мұмндай тәсілмен толық жойылмайды. Маңыздысы,  күйікті кейін асқынып кетпеуі үшін дұрыстап емдеу керек.\r\n\r\n__Химиялық күйіктерді сумен кетіру үшін:__\r\n\r\n•	Күйіктің орнын тездетіп сумен еселеп жуыңыз. Күйіктің алғашқы минуттарында жуып тастаса асқынудың алдын алуға болады.\r\n•	Химиялық заттарбен байланысудан амал болса, аулақ жүруге тырысыңыз.\r\n•	Айналаңыздағы адамдардың көздеріне химиялық заттарды шашыратып алмаңыз.\r\n•	Зақымданған жерді кем дегенде 20 минуттың ішінде жуып тастаңыз.\r\n•	Ыстық суды қолданбаңыз, өйткені ол күйген жерді одан сайын зақымдауы мүмкін.\r\n•	Егер қасыңыздағы адам химиялық заттан зардап шеккен болса, оны жууға мажбүрлеңіз.\r\n•	Егер химиялық затты араластыру керек болса, қолыңызға міндетті түрде арнайы қолғап киіп алыңыз.\r\n•	Зақымдалған жеріңізді жуып жатқанда киіміңізді шешіп қойыңыз және қымбат заттарды да бөлек алып қойғаныңыз жөн болады, себебі, оларға химикат жұғып қалуы ықтимал.\r\n•	Егер 20 минуттан кейін зақымданған жер ашып тұрса,  онда қайтадан 10-15 минут бойы суық суды ағызып қойып  жуыңыз.\r\n•	Жуып болғаннан кейін, зақымданған жерді тазартылған кебу материалмен немесе дәкемен ақырын орап қойыңыз. Бірақ,  жарақатыңызды қысып тастамаңыз.\r\n•	Жеңіл химиялық күйіктер, арнайы емдемесе де өздігінен жазылып кетеді. Ал егер салмақты күйік болып жатса, дәрігерге көрінген дұрыс.\r\n•	Тағы бір маңыздысы, күйікпен жарақаттанған адамдарды жалғыз қалдырмаңыз, өйткені жалпы реакцияның белең алып кетуі мүмкін.\r\n•	Таксикологиялық орталықтың, немесе, күйік орталығындағы  маманның кеңесінсіз, өз бетіңізше химиялық заттарды залалсыздандырмаңыз.\r\n•	Химиялық заттардың тін көбікшелерін немесе бөліктерін өз бетіңізше жоюға асықпаңыз.\r\n\r\n__Суға жууға болмайтын химиялық күйіктер. Кейбір қышқылға күйген күйіктер  жуу барысында асқынып кетеді.__\r\n\r\n•	__Күкірт қышқылы жұмсақ сабын ерітіндісімен жуылады,__ егер қатты күймесе. Суға жуу барысында қышқыл ысып кетуі мүмкін, десе де қышқылды теріде қалдырмай, жуып тастаған қанша дегенмен дұрысқой.\r\n•	__Карбон қышқылы немесе фенол сумен үйлеспейді,__ сондықтан терідегі химикатты кетіру үшін су қосылған спиртті пайдаланыңыз, содан кейін сумен жуыңыз. Егер қолыңызда ондай спирт болмаса, онда салқын сумен жуыңыз. Химикат көзге тамып кеткен болса, онда спиртті мүлдем жолатпаңыз.\r\n•	__Фторлысутегі қышқылымен зақымданған күйікті  ас содасын суға езіп,__ сонымен жуады.  (оны дайындау барысында суды барынша аз пайдаланыңыз). Содан соң сумен әбден жуыңыз. Бұл қышқылмен зақымданған күйіктер бірден көрінбейді, сондықтан қышқыл тиген жерді еш зақым көрінбесе де жуып тастаңыз. Ескерте кетейк, ас содасы араласқан сумен көзді жууға болмайды.\r\n  \r\n__Химикат көзге тамып кетсе, __тез арада  сумен еселеп жуа беріңіз, себебі ол көзді қатты зақымдап тастауы мүмкін.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nХимиялық күйік\r\nКүкірт қышқылы\r\nКарбон қышқылы\r\nФенол\r\nФторлысутегі қышқылы\r\n','student_k',49,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(513,'','Сілтілерден болған күйіктер','','','kz','s','',0,'',2400,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535965140,1567501140,1535965362,'__Сілтілерге__ әктас, гипс, әктас ертіндісі, пеш және су құбырларын тазалағыштар, ыдыс-аяқ жуғыш машиналарға арналған ұнтақтар, тыңайытқыштар, «бенгал алауының» ұшқыны жатады. Олар түрлеріне қарай,  сілтінің күшімен және  денемен әрекеттесу ұзақтығына қарай аз уақыттың ішінде ауыр зардаптарын тигізуі мүмкін. Сілті химикаттары тері қабаттарына терең еніп, зақымдай алады. ','__Сілтілерге __әктас, гипс, әктас ертіндісі, пеш және су құбырларын тазалағыштар, ыдыс-аяқ жуғыш машиналарға арналған ұнтақтар, тыңайытқыштар, «бенгал алауының» ұшқыны жатады. Олар түрлеріне қарай,  сілтінің күшімен және  денемен әрекеттесу ұзақтығына қарай аз уақыттың ішінде ауыр зардаптарын тигізуі мүмкін. Сілті химикаттары тері қабаттарына терең еніп, зақымдай алады. \r\nКүйгеннен кейін, қандай химикат күйікке себепкер болғанын анықтаңыз. Тез арада таксикологиялық орталыққа хабарласып, қандай ем-шаралар қолдану керектігі жайында қосымша ақпарат алыңыз. Таксикологиялық орталыққа хабарласқан кезде, күйдірген химиялық заттың қорапшасын қолыңызға алыңыз, таксикологиялық орталықтың қызметкеріне қорап сыртындағы ақпаратты оқып беріңіз. \r\nКөбінесе химиялық күйіктер, ең алдымен, зардап шеккен адамның денесінен химикатты кетіру үшін көп мөлшердегі сумен жуу арқыры  емделеді. Бірақ, барлық химикаттар бұлай емделе бермейді. Ең маңыздысы, алда қйындықтар тумас үшін, дұрыс емдік іс-шаралар қолдану керек.\r\n\r\n\'\'__Сумен шаюға болатын химиялық күйіктер__\'\'  \r\n\r\n•	Тез арада ағыл-тегіл сумен жуыңыз. Күйікті бірнеше минуттың ішінде жуып тастаса, оның өршіп кету қаупі төмендейді.\r\n•	Зақымданған жерді ең болмағанда, 20 минуттың ішінде жуыңыз.\r\n•	Жумсартылмаған қатты суды қолданбаңыз, себебі ол, күйген жерге жағымсыз әсер етуі мүмкін.\r\n•	Егер қасыңызда химиялық заттан зардап шеккен адам болса, оған дереу жуу керектігін айтыңыз.\r\n•	Егер химикатты араластыру керек болса, арнайы қолғап киіп алыңыз.\r\n•	Химикат тиіп, зақымданған жеріңіздегі бағалы зат мен киіміңізді шешіп қойыңыз.\r\n•	Егер жараланған жер 20 минут өткеннен кейін де ашып  тұрса, онда қатты ағын судың астында тағыда 10-15 минут ұстап тұрыңыз. \r\n\r\n\'\'__Сумен шаюға болмайтын химиялық күйіктер__\'\'\r\n\r\nКейбір қышқылдан болған күйіктер сумен жуғанда өршініп кетеді.\r\n\r\n•	Құрғақ ұнтақтарды, сол сияқты құрғақ әктастарды алдымен шөткемен тазалап тастау керек. Әйтпесе олар сумен әрекеттесіп кетуі ықтимал. Ал ұнтақтар жойылғанна кейін, оны жақсылап суды қатты ағызып қойып жуыңыз.\r\n•	Метал қосындылары миералды майлармен жабылады.\r\nХимикат көзге тамып кетсе, ең алдымен оны көп сумен қайталап жуа беріңіз. Тездетіп жуу керек, сонда ғана көздің зақымдануының алдын алуға болады. Егер көзіңіз химиялық затқа күйсе, міндетті түрде, тез арада дәрігерге барыңыз.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nсілті\r\nәктас\r\nгипс\r\nхимиялық күйік\r\nбенгаль алауы\r\nхимикат\r\nтері \r\n','student_k',70,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(514,'','Қалтырау (перниоз)','','','kz','s','',0,'',812,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535967900,1567503900,1535968083,'Қалтырау (перниоз немесе пернио) -  дененің төменгі температураға реакция беруі (қатты мұздау).  Бұл көбінесе жас балаларда Рейно синдромымен кездесіп жатады, және дымқыл, суық ауада қалып қойған жағдайда болады.','Қалтырау (перниоз немесе пернио) -  дененің төменгі температураға реакция беруі (қатты мұздау).  Бұл көбінесе жас балаларда Рейно синдромымен кездесіп жатады, және дымқыл, суық ауада қалып қойған жағдайда болады.\r\nМұнің белгілері  суықта  шамамен 2-14 сағат қалып қойғанда байқалады. Ол  білектен, құлақтан, табаннан білінеді. \r\n\r\n__Симптомдары__ мынадай болады:\r\n\r\n•	Мұздаған жерлер қызарып, ісінеді;\r\n•	Тері домбығады;\r\n•	Дене алағызып, біресе қышып, біресе ашиды;\r\n•	Домбыққан жерлер қыза бастайды;\r\n•	(ауыр жағдайда) тері көлдіреп, жара болып кетеді.\r\n\r\nЕмделу үшін,  дененің зақымданған жерлерін  жылтып, көлдіреген жерлерді қайта суықа ұрындырмай қажетті іс-шараларды жасау керек. \r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nқалтырау\r\nперниоз\r\nтөменгі температура  \r\nсуық   \r\nРейно синдромы  \r\nсезімталдық    \r\nқышу    \r\nашу    \r\n','student_k',47,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(515,'','Белдемелік теміреткі','','','kz','s','',0,'',1229,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536227400,1567763400,1536227471,'Белдемелік теміреткі (белдемелік герпес) -  бұл  вирустық инфекция.  Дененің бір жақ бөлігінде бөртпелер шығады,  1-2 күннің ішінде ауру сезімдері  пайда болып, дене дуылдап ашиды. Бөртпелер асқынып көлдірей бастайды, кейін беті қабыршықтанады. Бірақ, олар бірнеше аптаның ішінде жойылады.','Белдемелік теміреткі (белдемелік герпес) -  бұл  вирустық инфекция.  Дененің бір жақ бөлігінде бөртпелер шығады,  1-2 күннің ішінде ауру сезімдері  пайда болып, дене дуылдап ашиды. Бөртпелер асқынып көлдірей бастайды, кейін беті қабыршықтанады. Бірақ, олар бірнеше аптаның ішінде жойылады.\r\n\r\nТеміреткі шешек ауыруының вирустарынан пайда болады. Шешек ауыруымен ауырған адамдардың жүйке тіндерінде қалып қойған вирус кез –келген уақытта қайта белсенділік танытады.  Шешек ауыруы көбінесе егде жастағы және иммундық  жүйесі әлсіреген адамдарда стрестің, жарақаттың немесе басқа да факторлардың әсерінен пайда болады. Вирустың қайта өршуіне ненің әсері болатыны нақты белгісіз.\r\n\r\nТеміреткімен зақымданған адамның денесіндегі көлдіреген жерлері қабыршықтанбаса, одан вирус таралуы мүмкін. Теміреткінің жайылып кетуі, бұрын адам ауырмаған болса немесе екпе егілмеген жағдайда, шешек ауруына шалдықтыруы мүмкін.  \r\n\r\nДәрі-дәрмектер бөртпеден және ауырсынудан болатын жағымсыз әсерді бәсеңдетеді. Кейбір адамдарда бөртпелер жойылғаннан кейін де ауру сезімдері жалғаса береді (постгерпестік невралгия).\r\nТерінің жалпы проблемалары (ерлерде | әйелдерде)\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nтеміреткі   \r\nшешек ауруы   \r\nвирус     \r\nбөртпе     \r\nкөлдіреу\r\n','student_k',39,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(516,'','Ми ісіктері','','','kz','s','',0,'',24362,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536227640,1567763640,1536228460,'Дарігерлер кейде  төменгі дәрежелі (І дәреже)және  жоғарғы дәрежелі (ІV дәреже)   ми ісіктерінің деңгейін   топтастырып қарастырады.  Рак клеткаларын микроскоппен зерттеу арқылы , ісіктің даму дарежесін анықтауға болады. Жоғарғы дәрежедегі  ісік клеткалары өзгеше түрге еніп, төменгі дәрежелі  ісік клеткаларына қарағанда  тезірек өседі.','__Онкологиялық аурулар туралы түсінік.__\r\n\r\n__Ісіктердің  даму сатысы__\r\n\r\nДарігерлер кейде  төменгі дәрежелі (І дәреже)және  жоғарғы дәрежелі (ІV дәреже)   ми ісіктерінің деңгейін   топтастырып қарастырады.  Рак клеткаларын микроскоппен зерттеу арқылы , ісіктің даму дарежесін анықтауға болады. Жоғарғы дәрежедегі  ісік клеткалары өзгеше түрге еніп, төменгі дәрежелі  ісік клеткаларына қарағанда  тезірек өседі.\r\n\r\n__Бастапқы ми ісіктері__\r\nМи тіндерінде дамитын ісіктерді -  бастапқы  ми ісіктері деп атайды. (Қайталама ми ісіктері туралы  ақпарат  келесі бөлімде) Бастапқы ми ісіктерінің аттары пайда болған  клеткалары мен  ми бөлігтеріне байланысты аталады. Кең тараған бастапқы ми ісігінің түрін глиома деп атайды. Ол глиалды жасушада пайда болады. Глиома көп түрге бөлінеді:\r\n•	__Астроцитома__  -  глиома жасушаларында, жұлдызша тәрізді пайда болатын астроцито деп аталатын  ісік түрі. Ересек кісілерде астроцитома  мидың жартышарында жиі дамиды.  Балаларда,  олар ми жасушасында, ми жартышарында, мишықта кездеседі. ІІІ дәрежелі астроцитома кейде анопластикалық астроцитома деп аталады. ІV дәрежелі астроцитоманы әдетте көп формалы глиобластома деп атайды.\r\n•	__Ми  глиомасы__ –  мидың төменгі бөлігінде дамитын ісік.  Бағаналы жасушадағы глиома  көбінесе кішкентай  балалар мен орта жастағы ересектерде кездеседі.\r\n•	__Эпендимома__ – мидың   қатпарларына  немесе жұлынға   түскен жасушада дамитын ісік. Мұндай ісіктер көбінесе балалар мен жас жеткіншектерде кездеседі.\r\n•	__Олигодендроглиома__ – Нерв жүйелерін қорғайтын және май құрамдас заттармен  қамтамасыз ететін жасушаларда дамитын, сирек кездесетін ісік түрі.  Мұндай ісіктің түрі әдетте, мидың жарты бөлігінде кездеседі. Олар өте баяу өседі және өзге ми тіндеріне таралмайды. Көбінесе орта жастағы, ересек адамдарда пайда болады.\r\n\r\nМи ісіктерінің кейбір түрлері  глиал жасушаларында басталмайды. Олардың ең көп тарағандары:\r\n•	__Медуллобластома__ – Бұл ісік мишықта дамиды.  Ол балалар  арасында өте жиі кездесетін  ми ісігіне жатады. Кейде қарабайыр нейроэктодермалы ісік деп аталады.\r\n•	__Менингиома__ – Бұл ісік әдетте ми қабығында дамиды. Өте баяу өседі.\r\n•	__Шваннома__ – Шваннома клеткаларынан дамиды (лемоциттер). Бұл  тепе- теңдікті  және есту жүйесін бақылаушы нервтерді жауып тұратын клеткалар. Бұл нерв  құлақтың ішінде орналасқан.  Кейде ісікті акустикалық неврома деп атайды. Әдетте  ересек адамдарда жиі кездеседі.\r\n•	__Краниофарингиома__ – бұл ісік ми негізіндегі гипофиздің жанында өседі. Бұл ісіктің түрі көбінесе, балаларда кездеседі.\r\n•	__Эмбриональді-клеткалы ми ісігі__ – Эмбрионалды клеткадан пайда болатын ісік. Эмбрионалды-клеткалы ми  ісігінің түрі 30 жасқа дейінгі адамдарда көптеп кездеседі .  Кең тараған Эмбрионалды-клеткалы ми ісігінің түрі герминома деп аталады.\r\n•	__Домбыққан  бездің айналасындағы ісік__ – Бұл  домбыққан  бездің ішінде немесе қасында дамитын , сирек кездесетін ми ісігі болып табылады.  Домбыққан без ми бөліктерінің  арасында  және мишықта орналасқан.\r\n\r\n__Екінші сатылы ми ісіктері__\r\nҚатерлі ісік жайылу барысында дененің басқа бөлігіне шаппай, өзінің ауытқыған (аномальный) жасуша торлары (клеткалары)  сол қалпында қалса, оны бастапқы, (біріншілікті) ми ісіктері деп атайды. Ал сол қатерлі ісік (рак)  дененің басқа жерлерінен миға шапса , ол бірінші сатылы ми ісіктеріне жатпайды. Егер, қатерлі ісіктің тор көздері (клеткалары) миға дененің басқа бөліктерінен  (мысалы, өкпеден немесе сүт безінен) келсе, дәрігерлер бұл ісікті екіншілікті немесе метастатикалық ісік деп атайды.  Екіншілікті ми ісіктері бастапқы ми ісіктеріне қарағанда  әлдеқайда көптеп кездеседі.\r\n\r\n\'\'Ми ісіктері: қаншалықты қауіпті?\'\'\r\nМидағы қатерлі ісіктердің қайдан пайда болатынын ешкім нақты айта алмайды.  Дәрігерлер кейбіреулерде  ісіктің дамып, енді біреулерде дамымай сол қалпында қалуын әлі күнге дейін толық түсіндіріп бере алмайды. Белгілісі, ми ісіктері – жұқпалы емес. Бұл ауру басқа сау адамдарға жұқпайды. Зерттеулердің нәтижесіне сүйенсек, егер адам белгілі бір қауіпті факторлармен зақымданса, ми ісіктері соларда пайда болуы мүмкін. Адамның асқынған ауруларының барлығы – қауіпті факторларға жатады.\r\nБастапқы ми ісіктерінің асқыну салдарынан мынадай қауіпті факторлар туындауы мүмкін:\r\n•	Жынысқа қарай – жалпы ми ісіктері әйелдерден гөрі, ерлерде өте көп кездеседі. Негізі менингиома әйелдерге бейім.\r\n•	Нәсілге қарай – ми ісіктері басқа нәсілдермен салыстырмалы түрде қарағанда ақ түстілерде көп кездеседі.\r\n•	Жасына қарай – бастағы ми ісігі көбінесе 70-тен асқан кісілерде кездеседі екен. Ал екінші орында балалардың онкологиялық аурулары тұр (Лейкемия балалардың жиі ұшырайтын қатерлі ісік ауруы). Ми ісігі 8 жастан кіші балаларда көптеп кездеседі екен, одан жоғарыларға қарағанда.\r\n•	Отбасында – жанұялы адамдар глиомадан зардап шегіп жатады. Бұл ауру дамып кетсе, өте қауіпті. \r\nРадиация немесе жұмыстағы белгілі бір химиялық заттың әсерінен: \r\n•	Радиация – ядролық бөлшектер бар өнеркәсіптерде  істейтіндерде ми ісігінің дамып кету қаупі бар. \r\n•	Формальдегид – потологанатомдар және балзамдаушы мамандар, фармальдегидпен жумыс істейтіндерде қатерлі ми ісігіне ұшырау қаупі басым. Ғалымдар формальдегидтерде кездескендегідей, басқа саланың жұмысшыларынан ми ісігі ауруын кездестірмеді. \r\n•	Хлорлы винил – пластик жасайтын жумысшылар, хлорлы винильдің әсеріне тап болып жатады. Бұл химиялық зат, бастағы ми ісігінің даму қаупін тудырады.\r\n•	Акрилонитрил – тоқыма және пластик шығаратын өнеркәсіптерінде жумыс істейтіндер акрилонитрилдің әсеріне ұшырайды. Бұл олардың бастарында ми ісігінің пайда болу қаупін күшейтеді.\r\nҒалымдар қалта телефондары ми ісіктерінің дамуына себепкер бола ма деп, тексеріп көрген. Зерттеу нәтижесінде телефонның залалсыз екені анықталды. \r\nҒалымдар бастың жарақат алуы, ми ісіктерінің пайда болуына себепкер болуы мүмкін бе деп, тексеріп жатыр. Бірақ осы уақытқа дейін, мұндай себеппен ми ісігі пайда болған адам кездеспеді.\r\nБұл қауіпті факторларға жатқызатындардың барлығы бірдей  ми ісігі ауруымен ауырмайды. Бір жағынан науқастардың көпшілігі қауіпті факторлардың әсерінен ауырмаған. Кейбір жандар тіпті ондай қауіпті факторларға жоламаған да, ең жақсысы, мұндай мәселелер төңірегінде дәрігеріңізбен сөйлескеніңіз дұрыс. Дәрігер сіздің алдағы өміріңізде, ми ісігінің пайда болу қаупін қалай алдын алу керектігін айтып, сізің денсаулығыңызға қарай жүйелі график құрып бере алады.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\nМи ісігінің белгілері оның көлеміне, түріне, оқшаулауына қарай  байқалады. Оның симтомдары: жүйке жүйесі ісіктің әсерінен қысылады немесе мидың  белгілі бір жері зақымдананады. Сондай-ақ  ми күп болып ісіп, бас сүйектің қуысына сұйықтық жинала бастайды.  Ми ісігінің көп кездесетін симптомдары мынадай:\r\n•	Бас ауырады (әсіресе таң ертеңгісін сырқырайды);\r\n•	Жүрек айниды немесе қусады;\r\n•	Сөйлеуі, көруі, естуі нашарлайды;\r\n•	Тұрақты жүрісінен және тепе-теңдігінен жаңылады;\r\n•	Көңіл-күйі құбылып, өз-өзіне сенімділігі жоғалады;\r\n•	Жады нашарлайды;\r\n•	Бұлшық еттері дірілдеп, тырысып қала береді (пароксизм немесе конвульсиялар) пайда болады;\r\n•	Қол немесе аяқ ұйып, шаншиды.\r\nБірақ бұл тек қана ми ісіктерінің симптомдары болмауы мүмкін, себебі мұндай белгілер басқа  жағдайларда да кездесе береді. Сол үшін кімде осындай белгілер байқалса, тез арада дәрігерге қаралғаны дұрыс. Тек дәрігер ғана диагнозды анықтап, дәрілер жазып бере алады. \r\n\r\n__Диагностика__\r\nАдамда ми ісігінің симтомдары байқалып, осы зардапқа тап болғандығын сезсе, оған дәрігер мынадай бірнеше емдік шараларын ұсынады:\r\n•	Тексеру - дәрігер жалпы жағдайды тексереді.\r\n•	Жүйке жүйесін тексеру – дәрігер аурудың  зейіндік дәрежесін, бұлшық етке үйлесімділігін, рефлекстері мен реакциясын анықтайды. Сондай-ақ дәрігер ісіктің өзегіне қарайды, себебі жүйке жүйесінің қысылуы ісіктің негізгі өзегіне байланысты. \r\n•	Компютерлік томография  (КТ) – компютерге жалғанған рентген құрылғысының көмегімен бас бейнелерінің сериясы түсіріледі. Сапалы ми бейнелерді алу үшін науқасқа арнай контрасты екпелер жасау керек. Бейнелер ми ісіктерінің суреттерін көрсетуі мүмкін.\r\n•	Магнитті ядролық резонанс (МЯР) – компютерге  жалғанган мықты магнит дененің ішкі, жеке бөлігін түсіріп бере алады.  Бұл бейнелерді монитардан көріп, ары қарай басып шығаруға болады. Кейде арнай контрасты заттар ми тіндерінен бөлектеніп көрінеді. Сондықтан  бейне арқылы ісікті немесе мидағы басқа проблемаларды да көруге болады.\r\n\r\n\'\'Дәрігер басқа да емдік шараларды тағайындауы мүмкін.\'\' \r\n\r\n•	Ангиограмма  - контрасты заттар қанға еніп, ми тамырларына түседі, сосын оны рентгенограммадан көрсетеді. Ісік болған жағдайда, дәрігер оны рентген түсірмесінен көре алады.\r\n•	Сүйек рентгенограммасы – кейбір ми ісіктері, мидағы кальциді жойып,  бас сүйекті өзгерте бастайды. Рентгнограмманың көмегімен дәрігер осы өзгерістерді анықтайды.\r\n•	Жұлын пункциясы – дәрігер жұлын сұйықтығынан алуы мүмкін ( жұлынның, мидың айналасын толтырып тұратын сұйықтық ).  Бұл емдік шара жергілікті анестезия (ауруын басу) кезінде жүзеге асырылады. Дәрігер жұлын каналынан сұйықты алу барысында, ұзын, жіңішке инені қолданады. Жұлын пункциясы 30 минут уақытты алады.  Науқас басы ауырмас үшін, пункциядан кейін бірнеше сағат жату керек. Кейін зертханада сұйық құрамында рак клеткалары мен басқа да аурулардың белгілері бар-жоқтығы анықталады. \r\n•	Мелиограмма – бұл жұлынның рентгенологиялық тексерілуі. Арнай контрасты заттарды  жұлын сұйықтығына енгізу үшін  жұлын пункциясы жүргезіледі. Науқас контрасты заттар мен жұлын сұйықтығы араласу  үшін біраз уақыт еңкейе тұрады. Бұл дәрігерге жұлында ісіктің бар-жоқтығын білуге көмектемеді. \r\n•	Биопсия – ісік клеткаларын тіндерден жою, биопсия деп аталады. Потологанатомдар микроскоппен жасушаларды қарай отырып, аномальды жасушаларды анықтайды. Биопсия рак жасушаларын,  тіндердің ракқа айналудағы өзгерісін, сондай-ақ басқа да жағдайларды анықтауға көмектеседі. Биопсия ми ісікері диагнозын анықтаудағы бірдені-бір, сенімді жол. \r\n\r\nІсікті жасушалардағы тіндерді хирургиялық жолмен анықтаудың 3 жолы бар.\r\n\r\n•	\'\'__Инелі биопсия. __\'\' Инелі биопсия жасаған кезде хирург бас терісін тіліп, бас сүйекті аздап бұрғылайды. Бұл трепанационды бұрғылау  (трепанационным отверствием)деп аталады. Дәрігер инемен трепанационды бұрғылау арқылы ми ісігіндегі тіннің үлгісін алады.\r\n•	\'\'__Стереоактикалық биопсия__\'\' .  Бұл құрылғы суреттер алу үшін керек болады. Мысалы компютерлі томография немесе МЯР  сияқты ,  ине типанационды бұрғылау арқылы, қажетті нысанға барғанда, ісіктің жай-күйінің түсірілімін жасайды. Хирург именің көмегімен тіннің үлгісін алады.\r\n•	\'\'__ Емделу кезіндегі биопсия__\'\'. Кейде хирург ісікке ота жасау кезінде тіннің үлгісін алады.\r\nКейде биопсияны алу мүмкін емес. Егер ісік ми ұңғымаларына орнықпаса, сондай-ақ бассқа жерлерге де жайылмаса, ми тіндері зақымдалмаса, хирург ісік тіндерінің үлгісін ала алмайды. Ол кезде дәрігер қажетті суреттерді алу үшін МЯР немесе КТ сияқты басқа тексеру жолдарын қарастырады. \r\n\r\n__Емделу. __\r\nМидың қатерлі ісігіне ұшыраған көптеген науқастар, онымен күресі үшін медициналық күтім қабылдауға бар ынтасымен кіріседі. Олар ауруынан сақайып кету үшін емделудің барлық нұсқаларын білгісі келеді. Алайда, кебіреулерге  «рак» деп диагноз қойғанда, әбіржіп, мазасызданады,  қалыпты тексерулерге кедергі жасап, өзін мазалаған барлық сұрақтарды дәрігерге қоя береді. Барлық сұрақтарды дәрігерге қоя бергеннен, бұл мәселе шешіле кетпейді. Дәрігердің айтқандарының бәрін есте сақтап алу мүмкін емес, сондықтан одан диктафон қолдануға руқсат сұрап алыңыз. Кейбір науқастар дәрігермен сөйлесу барысында мәселені нақты түсініп алу үшін туыстарын  немесе досын қатыстырады. \r\n\r\nДәрігер науқасты арнайы маманға жібереді, немесе науқас өзі сұранып баруына да болады. Ол маман – ми ісіктерін зерттеумен айналысатын, нейрохирургя, нейроонкологя, онколог және онкологи-радиологя саласының маманы болуы керек. Немесе науқасты осындай бағыт бойынша қызмет ететін,  бір  командадағы  басқа дәлігерге жолдауы мүмкін. Мұндай медициналық команданың ішінде: медбике, диетолог, менталды денсаулық бойынша кеңесші, әлеуметтік жұмысшы, физиотерапевт, профтерапевт және  логопедтер бар. Балаларға оқу бойынша көмектесетін репетитор да пайдасын тигізеді.\r\n\r\n__Емге дайындық__\r\nДәрігер кез-келген емделуге мүмкін болатын жолдарды айтып, кеңес құруы керек. Сондай-ақ, ол жұлындағы рак клеткаларының  ісігі секілді бірнеше қауіпті ісіктің түрлерін біруі керек.  \r\nАдамдар дәрігерге бірден қажетті сұрақтарды қоя алмайды, немесе, қойған сұрақтарының жауабын бірден түсіне алмайды. Сондықтан науқастар түсінбеген жерлерін қайта сұрап, қосымша ақпарат алам десе, әбден болады. \r\n\r\n__Емдеу әдістері__. \r\nМи ісігімен аурған науқастар бірнеше жолмен емделеді. Ісіктің түріне және сатыларына қарай науқастар, хирургиялық ем алады, болмаса, сәулелі терапия немесе химиотерапия арқылы емделеді. Кейбір жағдайларда, науқас кешенді ем қабылдайды.\r\nБұдан басқа да кез-келген аурудың сатыларын анықтау үшінде науқас емделсе бола береді. Мысалы: ауруды байқау үшін және басқа да рак симптомдарын анықтау үшін, терапияның жанама әсерлерін азайту үшін, сондай-ақ эмоционалды проблемаларды шешу үшін де ем қабылдайды.  Емдеудің бұл түрі симптомдық,  сүйемелдеуші немесе паллиативтік деп аталады.\r\nОсы емделу жолдарының ең тиімдісін және олардың күтілетін нәтижесін  дәрігердің өзі айтқаны дұрыс.\r\nХирургиялық ота – көбінесе  ми ісіктерін емдеу үшін ең жиі қолданатын ем түрі. Жабық бас сүйектің ішіне жасалатын ота - бас сүйекті тесу (краниотомия) деп аталады. Ол жалпы наркозбен жүзеге асады. Ота жасаудың алдында бас терісін қырады. Содан соң дәрігер теріні тіледі және алынған бас сүйекті арнайы арамен кеседі. Ісіктің барлық бөлігі алынғаннан кейін, дәрігер бас сүйектегі ұңғыманы жауып, сүйектің кесілген бөлігімен немесе металдан жасалған пластинамен қайта жауып қояды. Содан соң хирург бас сүйектің терісін тігеді. \r\nКейде хирургиялық жолмен емдеу мүмкін болмайды. Егер ісік ми бағаналарында немесе мидың басқа бір бөлігінде орналасса, онда хирург ісікті жоя алмайды. Себебі, мидың сау тіндерін зақымдап алуы мүмкін. Ота жасатуға мүмкіндігі жоқ науқастар, сәуле терапиясын немесе емдеудің басқа жолдарын қарастырады. \r\n\r\n__Сәуле терапиясы__ (радиотерапия деп те аталады) ісік жасушаларын жою үшін, жоғарыэнергия көзі сәулесін пайдаланады. Радиацияның қайнар көзі – рентген сәулесі, гамма сәулесі немесе протондар болуы мүмкін. Үлкен құрылғы радиацианы ісікке және тіндерге жақын бағыттайды. Кейде радиация түгелдей миға немесе жұлынға бағытталады.\r\nӘдетте  сәуле терапиясы отадан кейін жүзеге асырылады. Радиация ісіктің айналасында қалып қойған  жасушаларды жояды. Кейде радиация терапиясы, хирургиялық ота жасауға мүмкін емес  ауруларға  қолданылады. Сәуле терапиясы емханада немесе клиникада жасалады. Емдеу күнтізбесі ісіктің түріне, көлеміне, сондай-ақ науқастың жасына байланысты түзіледі. Әр ем-шара бір-неше минутқа созылады. \r\n\r\nДәрігер ісік маңындағы сау тіндерді қорғау үшін мынадай қауіпсіздік шараларын қолданады:\r\n•	\'\'__Фракционерлену.__\'\' Сәуле терапиясы бір-неше аптаға созылып, аптасына  тек 5 күн өткізіледі. Бөлшептеп тағайындау. Радиацияның барлық мөлшерін узақ уақытқа созып емдеу, ісік маңындағы сау  тіндердің амандығына кепіл болады.\r\n•	\'\'__Гиперфракционирлену.__\'\'  Науқас радиацияның бір күнде берілетен мөлшерін, екі-үш күнге бөліп қолданады. \r\n•	\'\'__Стереоактикалық сәуле терапиясы.__\'\' Радиацияның шіңішке сәулелері ісіктің әр бұрышына бағыталады.  Бұл ем-шара кезінде, науқас басына бүгілмейтін жиектемені кийіп алады. МЯР немесе КТ-ның түсірмесі ісіктің дәл  жайылған орнының суретін түсіріп береді. Дәрігер компютер арқылы радиацияның қажетті мөлшерін, сондай-ақ өлшемін және радиациялық сәуленің бұрыштарын  анықтайды.  Емдеу шаралары дәрігердің бір рет қабылдауында жүзеге асырылуы мүмкін немесе бірнеше сеансында жүргізіледі.\r\n•	\'\'__3 өлшемді конформды радиациялық терапия.__\'\' Компютер ісіктің үш өлшемді суретін және айналасындағы тіндерін көрсетеді. Дәрігер ісіктің қайталанған нысанын дәл білу үшін, көптеген радиация сәулелерін бағыттайды. Тамаша радиациялық фокус мидың сау тіндерін қорғайды.\r\n•	__Протон сәулелерімен жасалған радиациялық терапия. __Бұл  радиация рентген сәулелерін бөлмейді, протон сәулелерін бөледі. Дәрігер протон сәулелерін ісікке бағыттайды. Протондар сау тіндерді зақымдамай өтетін қасиетке ие.\r\n__Химиятерапия __– қатерлі ісік клеткаларын дәрі-дәрмектермен жояды. Оларды  көбінесе мидағы ісікті емдеуге қолданады. Препараттарды ішу арқылы немесе инекция түрінде енгізеді. Қай жағдайда болмасын олар, қан құрамына еніп, барлық организмдерге таралады. дәрі-дәрмектер қолдану циклына қарай былай сипатталады: емделу қаншалықты дұрыс болса, жазылу да соған байланысты болып келеді.\r\nХимиятерапияны емханада, дарігер кабинетінде немесе үй жағдайында да қолданылады.  Науқастың  емханаға жатқызылуы сирек болатын жағдай. Ересек адамдарға қарағанда, жас балаларға химиятерапияны жиі қолданады. Дегенмен ота жасалғаннан кейін немесе сәуле терапиясынан кейін ересектерге химиятерапиясын жүргізуі мүмкін. Кейбір адамдарда қайталана беретін  ми қатерлі ісікі болады. Дәрігер  ондай ісікті алып тастап, орнына химиотерапевтикалық бірнеше пластиналар орнатады. Әр пластина 10 центтің өлшеміне тең. Біраз аптадан соң, пластинадағы дәрілік заттар миғасіңіп, қатерлі ісік клекаларын жоя бастайды.\r\n__Ем қолданудағы жанама әсерлер__\r\nЕм қолдану барысында, сау клеткалар зақымданады. Бұл  жанама әсерлерді жиі тудырады. Жанама әсерлердің пайда болуы,  әр түрлі факторларға, сонымен қатар ісіктің түріне, қабылдаған ем көлеміне байланысты болуы мүмкін. Емдеу курстары ауысқан сайын әр науқаста әр түрлі жанама әсерлер пайда болып жатады. Емделудің  алдында  медқызметкерлер командасының мүшелері жанама әсерлер туралы айтып, науқасқа онымен күресудің жолдарын ұсынады.\r\n__Хирургиялық емделу__\r\nОта жасалғаннан кейін алғашқы күндері науқастың жиі басы ауырып, өздерін жайсыз сезінуі мүмкін. Дегенмен, ол кезде ауруды басу үшін дәрі-дәрмектерді қолдануға болады.  Тіпті керек болса, науқас дәрігермен немесе медбикемен ауруды басу үшін не істеу керектігін ақылдасса да болады. \r\nТағы бір айта кетерлігі, науқас ылғый өзін әлсіз сезініп, шаршай береді. Әр науқастың отадан кейін сауығып кетуі үшін ең алдымен біраз уақыт керек. Басқа да, көптеген мәселелер орынға келіп тіреледі.\r\nЖұлын сұйықтығы немесе қан бастағы миға шабуы мүмкін. Мұндай жағдай – ісіну деп аталады. Дәрігерлер науқастың бойында мұндай мәселенің орын алмауын қатты қадағалайды. Ісіктің кішірейуші үшін науқас стеройдты дәрілерді қабылдауы мүмкін. \r\nСұйықтықты бөлу үшін екінші рет ота жасалуы мүмкін. Хирург ми қатпаршасына ұзын жіңішке түтікшені (шунт) орнатады. Түтікше терінің астымен, дененің басқа бөлігіне жүргізіледі, әдетте ол  құрсақ қуысымен жүргізіледі. Мидан артық сұйықтық бөлініп, құрсақ қуысына дренаж жасалады. Кейде оның орнына сұйықтықты жүрекке дренаждайды.\r\nИнфекция – бұл хирургиялық отадан кейін дамуы ықтимал тағы бір мәселе. Мұндай жағдайда дәрігерлер науқасқа антибиотиктер тағайындайды.\r\nМиға ота жасалғанда сау тіндер зақымдануы мүмкін. Мидың бұлай зақымдануы қауіпті мәселе болып есептеледі. Ол кезде науқастың бұлшық еттерінде, көру жүйесінде, сөйлеуінде кәдімгідей ауытқулар болуы ықтимал. Ондай жағдайда  науқаста тырысу немесе біраз өзгерістер пайда болады. Көбінесе бұл симптомдар азайып, уақыт өте келе жоғалады. Бірақ кейде зақымданулар, мидағы ауытқулар қалыпты сипатқа ие болады. Ауруларға физиотерапия да қажет болуы мүмкін, логопед немесе профильді дәрігер де көмектесе алады. \r\n__Сәуле терапиясы__\r\nКейбір науқастар емделгеннен кейін бірнеше сағаттың ішінде жүрек айнуы сақталып, кетпей қояды. Дәрігерлер науқасқа бұл проблемамен қалай күресу керектігін айта алады.  Сәуле терапиясы да кейде бүкіл емделу барысында науқасты  қатты қалжыратады. Мұндайда демалу да маңызды, бірақ дәрігер науқасқа мүмкіндігінше белсенді болу керектігін айтады. \r\nТағы бір айта кетерлігі, сәуле терапиясы көбінесе шаштың түсуіне себепкер болады. Алайда шашатар бірнеше айлан кейін қайта өседі. Сәуле терапиясы теріге де айтарлықтай әсер етеді.  Бас терісі мен құлақтар қызарып, құрғайды және сезімтал болып кетеді. Медициналық персонал бұл мәселелердің шешу жолдарын айтуы мүмкін. Кейде сәуле терапиясының әсерінен ми тіндері бөртіп кетеді. Дәрігерлер ауруды тексеріп мұндай симптомдардың мұндай жағдайда орын алмауын қадағалау керек. Аурудың өзін жақсы сезінуін дамыту үшін, емдік дәрі-дәрмектер ұсынылады. \r\nРадиация кейде мидың сау жасушаларын жойып жібереді. Бұл жанама әсер – радиациялық некроз деп аталады. Мұндай симптомдар басты ауыртады, денені тырыстырып, тіпті науқастың өліміне себепкер болады.\r\nРадиациялық сәулелендіру балаларда гипофиза немесе мидың басқа бөлігінің зақымдануына себепкер болады. Бұл олардың оқуында үлкен проблема болуы мүмкін немесе бойы мен өсімі баяулап қалады. Бұдан басқа, бала кезде сәулелендіру оның болашақ өмірінде екіншілікті ми ісігінің пайда болу қаупін туындатады.  Ғалымдар  кішкентай баланың ми ісігіне химиотерапияны сәуле терапиясымен бірге қолданудың мүмкіншілігін  үйренуде.\r\n__Химиотерапия__\r\nХимиотерапияның жанама әсері негізінен қолданған дәрілік заттарға байланысты болады. Жанама әсердің айрықша белгілері: қызу көтеріледі және қалтырайды, құсып, тәбет жоғалады және әлсіздік пайда болады. Кейбір жанама әсерлер дәрінің көмегімен азаяды. \r\nДәрілермен қамтамассыз етілетін  имплантты (пластиналы) науқастар, хирургиялық емді бірге алғаннан кейін инфекция симптомдары басып кетпеу үшін  дәрігердің қарауында болады. Ауруда инфекция болған жағдайда оған антибиотик тағайындалады.\r\n__Күтіну__\r\nАурудың сатыларына қарамастан қатерлі ісікке шалдыққан адамдар өзін мазалаған мәселенің алдын алу үшін алдымен жақсылап күтіну керек. Ол үшін өзіне жайлы жағдай жасап, емделу барысында өмір сүру сапасын жақсарту керек. Науқас ауруын емдеу барысында және ми ісіктерінің басқа симптомдары пайда болмас үшін өзін бір қалыпта ұстап, терапияның жанама әсерлерінің азайуын қадағалап, сондай-ақ көңіл-күйіндегі ауытқуларды шешіп алғаны жөн.\r\nМи ісігімен ауратын адамдарды күтімілдеудің мынадай түрлері барынша кең таралған:\r\n•	__Стеройдты дәрі-дәрмектер__. Ми ісігі бар науқастардың көпшілігіне ісіктің кішірейуі үшін қолданылады.\r\n•	__Антиконвульсанттар.__ Ми ісігі адамның тырысып қалуына себепкер болады. Оның алдын алу үшін немесе бақылауда ұстау үшін науқас тырысуға қарсы дәрілерді қабылдау керек. \r\n•	__Анастомоз (шунт)__. Миға сұйықтық жиналған жағдайда хирург оны шығару үшін анастомаз (шунт) орнатады.\r\nАуруын асқындырмас үшін көптеген науқастар емделу мен қатар күтімілденуді қолға алады. Ал кейбіреулер тек күтімілденіп, симтомдарды бақылау үшін ісікке қарсы терапияны қолданбайды.\r\n__Реабилитация __\r\nРеабилитация – емдеу жоспарының ең маңызды бөлігі болап табылады. Реабилитацияның мақсаты адамның қажеттілігіне қарай және ісіктің науқасқа  күнделікті қалай әсер етеуіне байланысты қолданылады. Науқастың қалыпты өмірге тезірек оралуына көмектесу үшін дәрігерлер барлық мүмкіндіктерді қарастырады. Мынадай мамандардың көмегі қажет болуы ықтимал: \r\n•	Физиотерапевтер. Мидағы ісіктен және оны емдеу барысында науқас сал болып қалуы мүмкін.  Сондай-ақ олар адамның әлсіреуіне және тепе-теңдік сезімін сақтауда мәселелер тудыруы мүмкін. Физиотерапевтер науқастардың күш жинап, тепе-теңдікті қайта қалпына келтіруіне көмектеседі.\r\n•	Логопедтер. Логопедтер науқас жандардың сөйлеудегі проблемаларын шешіп, ойларын толық айтып жеткізе алуына көмектеседі. \r\n•	Кәсіптік аурулар бойынша дәрігер. Профауру дәрігерлері науқастардың тұрмыстық мұқтаждықтарын өз еркімен атқаруын үйретеді. Мысалы тамақтану, дәретханаға бару, суға түсу және киіну т.б.\r\nМи ісігіне шалдыққан балаларда ерекше мұқтаждықтар болуы мүмкін. Кейде оларға үйде де, ауруханада да репетиторлары  болады.   Үлгерімі нашар немесе есте сақтау қабілетінде проблемалары бар балаларға репетиторлар немесе мектептен кейін арнайы сабақтар өткізілуі керек. \r\n__Күтімі__\r\nМи ісігінен емделгеннен кейін тұрақты күтімілдену өте маңызды. Дәрігерлер ісіктіктің қайталанбайтынына көз жеткізу үшін егжей-тегжейлі тексерулер жүргізеді. Ол үшін физикалық тұрғыдан және неврологиялық тұрғыдан тексерулер өткізеді. Науқасқа уақытына қарай МЯР немесе КТ тағайындалады. Егер, науқаста анастомаз орнатылған болса, дәрігер оынң қалыпты жұмыс істеуін қадағалайды.  Дәрігер  алдғы уақыттағы күтімілдену жоспарын айтып, науқасқа қай уақыттарда келу керек, және қандай анализдер тапсыру керек екендігін түсіндіреді.  \r\n__Тегтер:__ \r\nми ісігі   \r\nастроцитома   \r\nсәуле терапиясы  \r\nглиома \r\nмедуллобластома   \r\nхимиотерапия\r\n','student_k',215,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(517,'','Қимыл-қозғалыста әлсіреу немесе саусақтың, қолдың, білектің талуы','','','kz','s','',0,'',1702,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536919260,1568455260,1536919440,'Қолмен ауыр жұмыс істегеннен кейін, қолдарыңыз әлсіреп қалғандай болады.  Ондай жағдайда  жұмысты тоқтатып, басқа  іс-әрекетке көшіңіз немесе үзіліс жасаңыз, сол кезде ғана ауру симптомдары бәсеңдейді немесе басылуы да мүмкін. \r\nӘлсіздік ісіктің әсерінен де болады.  Ісік тарқағанда, іс қимылдар өз  қалпына келеді.\r\nСаусақ, қол, білетің әлсіреуі  денсаулығыңыздың басқа да жағдайларымен байланысты болуы мүмкін.\r\n','Қолмен ауыр жұмыс істегеннен кейін, қолдарыңыз әлсіреп қалғандай болады.  \'\'__Ондай жағдайда  жұмысты тоқтатып, басқа  іс-әрекетке көшіңіз немесе үзіліс жасаңыз, __\'\'сол кезде ғана ауру симптомдары бәсеңдейді немесе басылуы да мүмкін. \r\n\r\nӘлсіздік ісіктің әсерінен де болады.  Ісік тарқағанда, іс қимылдар өз  қалпына келеді.\r\n\r\nСаусақ, қол, білетің әлсіреуі  денсаулығыңыздың басқа да жағдайларымен байланысты болуы мүмкін. \r\n\r\n•	__Тендинит__ – тендиноз симптомы (сіңір маңындағы немесе ішіндегі, байланысу тіндерінің микрожарылыс топтамалары).  Зақымданған сіңірлердің, микрожарақаттарының  симптомдарынан  сезімталдық пен ауырсынулар пайда болады, сонымен қатар жарақаттанған жерлер әлсіреп, тала бастайды.\r\n•	__Остеоартрит__ – буындарды қорғайтын тіндердің жылдам бұзылуы (шеміршек).  Оның әсерінен ебедейсіздік немесе қозғалыс кезінде ауырсыну пайда болады.\r\n•	__Білек арнасының синдромы.__ Білектің  ортаңғы нервтерінің қысылуы себебінен пайда болады.  Симптомдары: шаншу, ұйю, әлсіздік немесе саусақтардың ауыруы сондай-ақ блезіктің  ауырсынуы. \r\n•	__Дюпюитрен ауруы__ – алақанның, сирек кездерде табан терісінің  астындағы тіндерінің шамадан тыс жуаруы.  Жуарған тері және сіңірдің әсерінен саусақ қимылдай алмай,  ақырында  саусақтарды бүгу мүмкін болмай қалады.\r\n•	__Де Кервен ауруы__ -  бас бармақ сіңірінің және сіңір қынабының ісінуі және қабынуы. Де Кервен ауруының нақты себебі анықталмаған.  Бұл ауру білектен  немесе сіңірден алған жарақаттан,  білек немесе  бас бармақтың арқылы ылғый жасалатын іс қимылдан  (мысалы, тоқу , кір сығу, ауыр затты көтеру) пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n__Тегтер:__  \r\nтендинит  \r\nостеоартрит  \r\nбілезік арнасының синдромы   \r\nДюпюитр ауруы   \r\nДе Кервен ауруы\r\n','student_k',48,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(518,'','Тері жараларында қанды тоқтату','','','kz','s','',0,'',1911,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536919500,1568455500,1536919699,'__Тері жарақатындағы қанды қалай тоқтатуға болады__\r\n\r\nЕгер шұғыл түрде емдеуді қажет етпесе,  келесі шаралар тері жарақатын, сондай-ақ басқа адамның қанымен тікелей байланыста болдырмаудаудан сақтайды.\r\n','__Тері жарақатындағы қанды қалай тоқтатуға болады__\r\n\r\nЕгер шұғыл түрде емдеуді қажет етпесе,  келесі шаралар тері жарақатын, сондай-ақ басқа адамның қанымен тікелей байланыста болдырмаудаудан сақтайды.\r\n\r\n\'\'__Қанды  тоқтату үшін ең алдымен:__\'\' \r\n\r\n•	Егер қолыңыз қан-жоса болып тұрса,  мүмкіндігінше, қолыңызды сабынмен жақсылап жуып алыңыз;\r\n•	Жарақатты сықпас бұрын, медициналық қолғаптарды киіңіз (бар болса). Егер қолыңызда медициналық қолғаптар болмаса, таза матаны, пластикалық пакетті,  немесе   қолыңызда бар кез келген таза материялды жарақаттың үстіне қабаттап қойып алыңыз.\r\n•	Зардап шеккен адамның мүмкіндігі болса, жарақаттанған жерін өзіне қыстырыңыз, тіпті болмай жатса, жарақат алған  аяқ-қолды көтеріңіз.\r\n•	Жалаң қолдармен тек басқа амал болмай қалған кезде ғана қысуға болады.\r\n\r\n\'\'__Қанды тоқтату__\'\'\r\n\r\n•	Зардап шеккен адамды шалқасымен жатқызып, қансырап жатқан жерін көтеріңкіреңіз.\r\n•	Жарақаттан  көрініп тұрған, алынуы оңай  барлық заттарды алып тастаңыз. Жарақатты тазалау үшін алдымен қанды тоқтату керек.\r\n•	Жарақат маңындағы киімді шешіңіз немесе қиып тастаңыз. Жарақаттанған жер ісіп кетсе, қан айналымына әсер етпеуі  үшін, әшекей бұйымдарды түгелдей алып тастаңыз.\r\n•	Сағатқа қарап, алдағы 15 минут бойы жарақатты басып тұрыңыз. Ұзақ уақыт өткендей болады кейде, дегенмен  қан тоқтағанын көремін ерте ашып жібермеңіз. Егер қан матаға әбден сіңіп кеткен болса, матаны алмай тұрып үстінен екінші матаны байлаңыз. Егер жарақаттанған жерде, бір зат болса, жарақаттағы заттың үстінен емес, жанынан қысу керек.\r\n•	15 минут  өткеннен кейін қан азаймаса немесе тоқтамаса қан кетіп жатқан жерді көтерінкіреп жарақатты қысып тұра беріңіз.\r\n•	15 минут үзбей басып тұрғаннан соң, босатқан кезде  қайта қан ақса,  тағы да 15 минут жарақатты басу керек.  3 рет 15 минуттан басуға болады (барлығы 45 минут).\r\n\r\n__Тегтер:__  \r\nқан кетуді тоқтату\r\nжарақат\r\nқан кеткен кезде көрсетілетін көмек\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(519,'','Бастағы кішкентай жарақаттың қансырауын тоқтату','','','kz','s','',0,'',2704,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536919740,1568455740,1536919991,'\'\'__Кішкене ауқымдағы бас жарақатынан қанды қалай тоқтатуға болады__\'\'\r\n\r\nБет терісімен бас терісіне жақын орналасқан  қан тамырларының көп болуына байланысты, бастағы кішкентай жарақаттың өзінен көп қан кетуі мүмкін.  Мұндай көп түрдегі қансыраудан қауіптенуіңіз мүмкін. Бірақ, көп жағдайда жарақаттың ауыр болмауына байланысты, емдік шараларды үй жағдайында жасап, қанды тоқтатуға болады. Үйде емдеуге болады ма, жоқ әлде шұғыл түрдегі дәрігердің көмегі қажет пе, оны жарақаттың түріне қарап шешу керек.\r\n','\'\'__Кішкене ауқымдағы бас жарақатынан қанды қалай тоқтатуға болады__\'\'\r\n\r\nБет терісімен бас терісіне жақын орналасқан  қан тамырларының көп болуына байланысты, бастағы кішкентай жарақаттың өзінен көп қан кетуі мүмкін.  Мұндай көп түрдегі қансыраудан қауіптенуіңіз мүмкін. Бірақ, көп жағдайда жарақаттың ауыр болмауына байланысты, емдік шараларды үй жағдайында жасап, қанды тоқтатуға болады. Үйде емдеуге болады ма, жоқ әлде шұғыл түрдегі дәрігердің көмегі қажет пе, оны жарақаттың түріне қарап шешу керек.\r\n\r\n\'\'__Шұғыл көмекке мұқтаж жағдайлар__\'\' \r\n\r\nЕгер бастағы жарақат терең  және сүйектен әрі өткен болса, шұғыл  көмек қажет. Жедел жәрдем қызметкерлеріне хабарласыңыз. Жарақатты мына жағдайларда басып қыспаңыз:\r\n\r\n•	Бас сүйегі деформацияланған. Бас сүйектің майысуы, сынық сүйектің көрініп тұруы, немесе ашық мидың  көрінуі  бас сүйектің  деформацияланғанын білдіреді. \r\n•	Көздің жарақаты.\r\n•	Мұрыннан немесе құлақтан аққан қанды, мөлдір сұйықтықты тоқтатуға тырыспаңыз\r\n\r\n\'\'__Кішкене жарақаттағы қанды тоқтату__\'\'\r\n\'\'__Қанды  тоқтатар алдында:__\'\'\r\n\r\n•	Мүмкіндік болған жағдайда қолыңызды сабындап  сумен жақсылап жуыңыз.\r\n•	Егер сіз басқа адамның жарақатына емдік  шара қолданатын болсаңыз, жарақатты басу алдында қолдарыңызға латексті қолғап киіп алыныз (бар болса). Қолғап жоқ  жағдайда, қолыңызбен жарақаттың арасына бірнеше бүктелген таза материяны  немесе пластикалық пакетті қойыныз.  Жарақатты жалаң қолдармен тек басқа амал болмаса  ғана қысыңыз.\r\n•	Зардап шеккен адамды шалқасымен жатқызыңыз\r\n•	Жарақаттан көрініп  тұрған бөгде заттарды алып тастаңыз. Бірақ жарақатты тазалауға тырыспаңыз.\r\n•	Дәкемен, таза материямен немесе қолда бар таза матамен жарақатты қаттырақ қысып байлаңыз. Егер жарақатта алынбаған бөгде зат болса, заттың  үстінен емес, жанынан қысу керек.\r\n•	Сағатқа қарап, алдағы 15 минут бойы жарақатты қысып тұрыңыз.  Ұзақ уақыт өткендей болуы мүмкін, дегенмен жарақаттан қан тоқтағанын көру үшін  ерте ашып жіберуден сақтаныңыз. Егер қан матаға әбден сіңіп кеткен болса, матаны алмай тұрып үстінен екінші матаны қойыңыз.\r\n•	15 минут үзбей басып тұрғаннан соң, босатқанда  қан  қайта пайда болса, жарақатты тағы да 15 минут қысу керек. 3 рет 15 минуттан басуға болады (барлығы 45 минут).\r\n•	Егер 15 минут өткеннен кейін,  қан  тоқтамаса, тіпті азаймаса қысып тұра беріңіз. Қан ағып жатқан жерін көтеріңкі қалыпта ұстаңыз және дәрігер шақырыңыз.\r\n•	\'\'Шок алудың симптомдары, мысалы:\'\' қатты уайымға берілу, жағдайды толық түсіне алмау, қорқыныш сезімдеріне ұшырау, жиі және үстіртін ғана тыныс алу т.б.. Шок алу – шұғыл көмекті талап  етеді. Себеббі ол адам өміріне қауіпті жағдай.\r\n\r\n__Тегтер:__    \r\nқансырау    \r\nбас жарақаты    \r\nкесілу    \r\nшұғыл көмек\r\nқан тамырлары\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(520,'','Адам папилломасының вирусы (АПВ) және жыныс мүшесіндегі сүйелдер (үшкір кондиломалар).','','','kz','s','',0,'',9891,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536921360,1568457360,1536922672,'Адам папилломасының вирусы (АПВ) – бұл сүйелдердің пайда болуына ықпал ететін кең таралған вирустар тобы. АПВ-ның жүзден астам түрі бар. Олардың көпшілігі қауіпсіз, тек 30-ға жуық түрі қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады. Олар әдетте, жыныстық ағзаларды зақымдайды, ол осы инфекциясы бар адаммен қатынаста болғанна жұғады. Олар қатерлі ісікті дамыту қаупі төмен (төмен онкогенді қауіп) және қатерлі ісікті дамыту қаупі жоғары (жоғары онкогенді қауіп) болып екіге бөлінеді. Төмен онкогенді қауіпі бар АПВ жыныс мүшесіндегі сүйелдердің шығуына себеп болады. Жоғары онкогенді қауіпі бар  АПВ қатерлі ісіктің, жатыр мойнының, сарпайдың, қынаптың және айналшықтың (анус) қатерлі ісіктерін тудыруы мүмкін. Ерлерде, жыныс мүшесі мен айналшықтың қатерлі ісігінің туындауына себеп болады.\r\nКөпшілік адамдарда АПВ жұққанда жыныстық аумақта сүйел пайда болады, кей біреулерде симптомдары болмауы да мүмкін. Сіздің  жеке дәрігеріңіз сүйелдерді емдеуі де немесе алып тастауы да мүмкін. Әйелдерде Папаниколау  жұғындысы бойынша - (Pap-test),  қатерлі ісікке шалдықтыратын жатыр мойнындағы өзгерістерді анықтауға болады.\r\nМүшеқапты  дұрыс қолдану АПВ-ның таралуын толық жоймаса да, жұғуын, таралуын едәуір азайтады. Вакцина егу АПВ кейбір түрлерінен қорғайды, оның ішінде, қатерлі ісікке апаратын түрлерінен де.\r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Кіріспе__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Жыныс мүшесіндегі сүйелдер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Асқыну қаупі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Кіріспе__\r\nАдам папилломасының вирусы (АПВ) – бұл сүйелдердің пайда болуына ықпал ететін кең таралған вирустар тобы. АПВ-ның жүзден астам түрі бар. Олардың көпшілігі қауіпсіз, тек 30-ға жуық түрі қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады. Олар әдетте, жыныстық ағзаларды зақымдайды, ол осы инфекциясы бар адаммен қатынаста болғанна жұғады. Олар қатерлі ісікті дамыту қаупі төмен (төмен онкогенді қауіп) және қатерлі ісікті дамыту қаупі жоғары (жоғары онкогенді қауіп) болып екіге бөлінеді. Төмен онкогенді қауіпі бар АПВ жыныс мүшесіндегі сүйелдердің шығуына себеп болады. Жоғары онкогенді қауіпі бар  АПВ қатерлі ісіктің, жатыр мойнының, сарпайдың, қынаптың және айналшықтың (анус) қатерлі ісіктерін тудыруы мүмкін. Ерлерде, жыныс мүшесі мен айналшықтың қатерлі ісігінің туындауына себеп болады.\r\nКөпшілік адамдарда АПВ жұққанда жыныстық аумақта сүйел пайда болады, кей біреулерде симптомдары болмауы да мүмкін. Сіздің  жеке дәрігеріңіз сүйелдерді емдеуі де немесе алып тастауы да мүмкін. Әйелдерде Папаниколау  жұғындысы бойынша - (Pap-test),  қатерлі ісікке шалдықтыратын жатыр мойнындағы өзгерістерді анықтауға болады.\r\nМүшеқапты  дұрыс қолдану АПВ-ның таралуын толық жоймаса да, жұғуын, таралуын едәуір азайтады. Вакцина егу АПВ кейбір түрлерінен қорғайды, оның ішінде, қатерлі ісікке апаратын түрлерінен де.\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Жыныс мүшесіндегі сүйелдер__\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдер теріде және жыныс мүшесінің шырышты қабатында жұмсақ өспе болып көрінеді. Олар еркек жыныс мүшесінде, сарпайда, үрпіде, қынапта, жатыр мойнында, айналшықтың маңында және ішінде болуы мүмкін.\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйел – жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға жатады (ЖЖБИ).\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Себептері__\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелді шығаратын вирус - адам папилломасының вирусы (АПВ) деп аталады. АПВ-ның 70-тен астам түрі бар. Олардың кейбірі жатыр мойнының өзгерістеріне, қатерлі ісігіне және айналшықтың қатерлі ісігіне апаруы мүмкін. Бұл жоғары онкогендік қауіпті АПВ.  АПВ-ның барлық түрлері жыныс мүшесіне шығатын сүйелге  себеп бола бермейді. АПВ-ның кейбір түрлері дененің басқа жеріндегі, мысалы, қолдағы сүйелдің шығуына себеп болуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'Бұл мақала жыныс мүшесіне шығанытын сүйелдерге қатысты.\'\'\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдер –жиі кездесетін ауру. Адамдардың көпшілігінде қандай да бір симптомдар болмайды. Әйелдерде жыныс мүшесіндегі сүйелдер  қынаптың  шырышты қабатына, қынап қабырғасына және жатыр мойнына таралуы мүмкін. Оларды арнайы диагностикалық шаралардың көмегінсіз анықтау қиын.\r\nАПВ туралы маңызды мәліметтер:\r\n• АПВ-инфекция бір адамнан келесіге жыныстық қатынаста жұғады. Байқаңыз сіз АПВ-ның симптомдарын білмей, оны басқаларға жұқтырып, таратып жүруіңіз мүмкін.\r\n• Жұқтырғаннан кейін, сізде   6 аптадан 6 айға дейін сүйелдер байқалмауы да мүмкін. Кейде оның алғашқы белгілері бірнеше жылдан соң байқалып жатады. \r\n• АПВ бар адаммен  жыныстық қатынасқа түскен кез-келген адамның жыныс мүшесіне сүйелдер жұға бермейді.\r\nАПВ жұқтыру немесе тарату қаупі келесі жағдайларда артады:\r\n• бірнеше адаммен жыныстық қатынаста болу;  \r\n• ретсіз жыныстық қатынас;\r\n• жыныстық қатынасты ерте жаста бастау;\r\n• ішімдік ішу және темекі шегу;\r\n• вирустық инфекция ұшық (герпес) сияқты  болуы мүмкін, ол ұзақ уақыт бойғы күйзеліс ұрындырады;\r\n• жүктілік\r\n• дәрі қабылдау салдарынан немесе ұзақ аурудан кейінгі иммунитеттің төмендеуі.\r\nБаланың жыныс мүшесінде сүйелдер болса, осы ауруға себеп болатындай жағдайды тексеріңіз,  біреу оны зорлап қоюы да мүмкін.\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Симптомдары__\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдер кейде өте шағын болады, тіпті олар көзге де көрінбеуі мүмкін.\r\nСүйелдердің түрі келесідей болады:\r\n• жалпақ, тері түсті шеті көтеріңкі дақтар, \r\n• тері түзілістері, жоғарғы жағы түрлі-түсті қырыққабатқа ұқсас\r\n\r\nӘйелдерде жыныс мүшесіндегі сүйелдер былай анықталады:\r\n• Қынаптың немесе айналшықтың ішінде;\r\n• қынап  пен айналшықтың маңында\r\n• жатыр мойнында.\r\n\r\nЕрлерде үшкір кондиломалар былай анықталады:\r\n• Еркек жыныс мүшесінде\r\n• Ұмада\r\n• шап жақта\r\n• Бөкседе\r\n• айналшықтың ішінде немесе маңында.\r\n\r\nҮшкір  кондиломалар былай да кездесуі мүмкін:\r\n• ерінде\r\n• ауыз қуысында\r\n• тілде\r\n• көмейде.\r\n\r\nБасқа симптомдары сирек кездеседі, олар:\r\n• сүйел шоғырланған жерде жыныстық ағзалар ылғалданады;\r\n• қынаптан сұйықтық көп бөлінеді;\r\n• жыныстық мүшелері қыши береді;\r\n• жыныстық қатынас кезінде немесе одан кейін іншектен қан кетуі.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\nДиагнозды қою үшін дәрігер науқасты қарайды.\r\nӘйелдерде гинекологиялық  тексеруден өту керек. Көзге көрінбейтін сүйелдерді анықтау үшін  кольпоскопия қолданылады. Дәрігеріңіз тексеру кезінде сүйелдерді оңай табу үшін әлсіз сірке су қышқылының ерітіндісін қолданады.\r\nШырышты  қабат АПВ-мен зақымданғанда Папаниколау (Pap test) бойынша жұғындыны қолданған дұрыс болады. Егер Paptest нәтижесі бойынша  өзгерістер болса, өзгерістерді бақылау үшін осы тексеруді жиі өткізу қажет.\r\nДНҚ мен анализге талдау жасау АПВ-нің түрін анықтауға көмектеседі, мысалы: сізде вирустың қай түрі бар, ол қандай белгі береді,  айта кетерлігі, жатыр мойнының қатерлі ісігін жоғары онкогенді АПВ туындатуы мүмкін.\r\nМына талдаулар орындалуы мүмкін:\r\n• 30 жастан асқан әйелдерді скринингтік талдау ретінде\r\n• кез келген жастағы әйелдерде, Папаниколау (Paptest) бойынша жұғынды оң болса.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдерді (үшкір кондиломалар) дәрігер емдеуі тиіс. Сүйелдердің басқа түрлерін емдейтін дәрілік препараттарды қолдануға болмайды. \r\nЕмдеуге кіреді:\r\n• дәрігердің кабинетінде зақымданған теріні өңдеу;\r\n• дәрігеріңіз тағайындаған дәрілермен үйде  аптасына бірнеше рет емделу.\r\nРецептуралық дәрілік препараттар:\r\n• Имиквимод (Алдара)\r\n• Подофиллин, Подофилокс(Кондилокс)\r\n• Үшхлорсірке қышқылы (ТУК)\r\n\r\nСүйелдерді хирургиялық жолмен де алып тастауға болады:\r\n• Криохирургиямен\r\n• Электрокаутеризациямен\r\n• Лазерлік жоюмен\r\n• Хирургиялық тілумен.\r\n\r\nЕгер сізде үшкір кондиломалар болса, жыныстық қатынас жасайтын барлық серіктестеріңіз дәрігерге көрінуі тиіс, сүйелдер болса, қажетті ем алуы керек. Симптомдар болмаса да, аурудың асқынуының және таралуының алдын алу үшін ем қабылдау қажет.\r\nЕмдеу курсынан кейін емдеудің әсерін тексеру үшін дәрігеріңізбен қайта кеңесіңіз.\r\nБұл аурумен ауырған әйелдер Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны кезең-кезеңімен  тапсырып, тұрақты тексеріліп тұруы қажет.  Егер серіктесінің жыныс мүшесіне сүйелдер қаптаса, осы тексеруден ұдайы өткені дұрыс.. Егер жатыр мойнында сүйел болса, Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны алғашқы емдеу курсынан кейін әр 3-6 ай сайын тапсыру қажет.\r\nАПВ жұқпасынан туындаған қатерлі ісік алды өзгерістері анықталған әйелдерге ұзақ уақыт емделу қажет болады.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nКөптеген жыныстық қатынаста белсенді жас әйелдер АПВ жұқтырады. Көбінесе, АПВ өздігінше де кетеді.\r\nАПВ жұқтырған ерлердің көпшілігінде аурудың қандай да бір белгісі болмауы мүмкін. Дегенмен, олар кейде қазіргі немесе болашақ жыныстық қатынастағы серіктестеріне жұқтыруы мүмкін.\r\nТіпті үшкір кандиломадан емделгеннен кейін де, адам кейін басқаларды осы аурумен зақымдауы  мүмкін.\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\nАПВ кейбір түрлері жатыр мойнының және сыртқы жыныстық ағзалардың қатерлі ісігінің негізгі себебі болуы мүмкін.\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдерді туындататын АПВ-ның түрлері,  жыныстық мүшенің, айналшықтың қатерлі ісігін туындататын түрлерінен өзгеше де болуы мүмкін.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан көріну қажет__\r\nДәрігерге хабарласыңыз, егер:\r\n• қазіргі немесе бұрынғы серіктесіңізде кондиломалар болса.\r\n• сыртқы жыныстық мүшелерде көрінетін сүйелдер болса, қышу немесе қынаптан ауытқулы яки өтпелі қан кетуі болса. Есте сақтаңыз,   жыныс мүшесіндегі сүйелдер инфекция жұқтырған  серіктеспен қатынасқа түскеннен кейін бірнеше айдан бірнеше жылға дейін  көрініс бермеуі мүмкін.\r\n Баланың жыныс мүшесінде сүйелдер бар болса,  Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны әйелдерге тек 21 жастан кейін ғана қолдануға болатынын ұмытпаңыз. \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nЖыныс мүшеңізде сүйелдер болмағанын қаласаңыз, ондай сүйелі бар адаммен қатынаста болмаңыз. Сіз тек бір адаммен ғана жыныстық қатынас жасап жүрсеңіз, онда бұл сүйелдердің талау қаупі сейіледі.\r\nЕрлердің де, әйелдердің де мүшеқаптары толық қорғаныш емес.  Себебі, вирус немесе сүйел мүшенің түп жағында болуы мүмкін.  Бірақ, сіз бәрібір мүшеқаптарды қолдануыңыз керек,  себебі, олар АПВ және басқа ЖЖБИ жұқтыру қаупін азайтады. АПВ адамнан адамға сүйел немесе басқа көрінетін симптомдар болмаса да жұғады. Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау АПВ жұқтырудың алдын алуға көмектеседі.\r\nӘйелдердің жатыр мойны қатерлі ісігін туындататын АПВ-ның төрт түрінен қорғайтын екі түрлі вакцина бар.\r\nВакцинаның бірінші түрі үш рет егіледі. 9-26 жастағы қыздар мен әйелдерге арналған.  \r\nЕкінші түрі ұлдар мен ерлерді жыныс мүшесіне шығатын сүйелдерден қорғайды. Бұл вакцина да үш рет егіледі. 9-26 жастағы ұлдар мен ерлерге арналған.\r\nДәрігерден АПВ қарсы вакцинасы сізге жарамды болатындығы туралы сұраңыз.\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nҮшкір кондиломалар; жыныстық мүшенің сүйелдері; адам папилломасының вирусы (ВПЧ); Венерологиялық сүйелдер; жыныстық жолмен берілетін аурулар - сүйелдер; ЖО-АПВ; АПВ кезіндегі төмен дисплазия; ТО-АПВ; АПВ кезіндегі жоғары дисплазия.\r\n \r\nSources: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/hpv.html\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000886.htm\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nҮшкір кондиомалар\r\nАдамдағы сүйел вирусы\r\nПапаниколау жұғындысы\r\n','student_k',60,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(521,'','АИТВ (адамның иммун тапшылығы вирусы) және ЖИТС (жұқтырылған иммун тапшылығының синдромы)','','','kz','s','',0,'',37115,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537356240,1568892240,1537357513,'__АИТВ__ деген не?\r\nАдамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) адамның иммун жүйесіне шабуылдайды. Негізі қалыпты  иммун жүйесі адамды түрлі аурулардан қорғап тұрады.\r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__АИТВ / ЖИТС жайындағы жалпы мәлімет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Белгілері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Қауіптің факторлары мен себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емделуі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Асқынуы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Алдын алу шаралары__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__АИТВ / ЖИТС жайындағы жалпы мәлімет__{ALINK}\r\n\r\n__АИТВ деген не?__\r\nАдамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) адамның иммун жүйесіне шабуылдайды. Негізі қалыпты  иммун жүйесі адамды түрлі аурулардан қорғап тұрады.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"353\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Суретте:  Адамның иммун жүйесі__\r\n\r\nАИТВ иммун жүйесін бұзады, осыған орай АИТВ-ны жұқтырған науқас бактериалық және вирустық инфекциялармен зақымданады.  Бұл ауруға шалдыққаннан кейін, адам организмінің онымен күресуге шамасы жетпейді, сондықтан жазылу процесі әлсірейді. АИТВ -  жұқтырылған иммун тапшылығының синдромының (ЖИТС) бастапқы сатысы болып тадылады.\r\n\r\n__ЖИТС деген не?__\r\nЖИТС – АИТВ инфекциясының асқынуының салдарынан туындайды.  АИТВ асқынып, соңғы сатысына жеткенде, ЖИТС-ке айналады. ЖИТС-пен ауыратын адамдардың организмі, АИТВ-мен ауыратын адамдардың организмімен салыстырғанда тіптен әлсіз болады, ауруға қарсы тұра амайды. Олар көбінесе осы инфекциядан немесе рактан қайтыс болады.\r\n\r\n__АИТВ синдромы деген не?__\r\nАИТВ синдромы – АИТВ инфекциясының бастапқы сатысы, АИТВ-ны алғаш жұқтырған кездегі  сәт.\r\n\r\n__АИТВ-ны жұқтырғаннан кейін не болады?__ \r\nАИТВ-мен зақымданғаннан кейін, вирусты организмнен жою үшін адамның иммун жүйесі оған қарсы шабуылдай бастайды. Вирус  көшірмелерін көбейтпей  тұрғанда, организм инфекциямен күреседі. Тіпті адам АИТВ-ын жұқтырып алса да өзін бұрынғыдай жақсы сезіне береді. Қан талдамасынан да ешқандай өзгеріс байқалмауы  мүмкін.\r\nДегенмен, осы уақыттарда вирус ақырындап лимфатикалық түйіндерге шабуылдай бастайды. Лимфатикалық түйіндер организмдегі иммун жүйесінің орталық өзегі болып табылады.  Осылайша вирус ми жасушаларына шабуылдап, олардың ақырындап бұзылуына себеп болады.\r\n10-15 жылдың ішінде АИТВ көптеген иммун торларын жояды, соның салдарынан организм инфекциямен күресе алмай қалады. Вирус CD4(см. түсініктемесі төменде) деп аталатын иммун торларын зақымдайды.  Егер  CD4 иммун торларының саны 200мл-нан төмендеп кетсе, АИТВ ЖИТС-ке ауысады (негізі CD4 иммун торларының саны 600-1000-ға жуық болуы керек). ЖИТС-ке шалдыққан науқас, қауіпті инфекцияларға тап болады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Белгілері __\r\n\r\n__АИТВ инфекциясының бастапқы белгілері қалай болады?__\r\n\r\nАИТВ-ны жұқтырғанда бастапқыда ешқандай белгілері байқалмайды. Кейбіреулерде АИТВ тұмау тәрізді симптомдары сияқты көрінеді. Сол күйінде бірнеше аптаға дейін сақталып тұрады. Онымен мына белгілер байланысты болып келеді.\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Бас ауруы;\r\n•	Шаршаңқырай беру;\r\n•	Лимфатикалық түйіндердің үлкеюі;\r\n•	Тамақ ауру\r\n•	Бөртпе пайда болады.\r\nЕгер адам бастапқыда АИТВ-мен залалданған болса, ол өз жағдайын білмейді де. Оған АИТВ жұқтырған адам да көрер көзге қалыпты көрініп, өзін жап-жақты сезініп жүре береді. АИТВ-ның симптомдары - мононуклеоз, тонзиллит, тұмау секілді аурулардың белгілеріне ұқсап келеді.\r\n\r\n__АИТВ инфекциясының дамыған фазасы қандай  болады?__ \r\nАуру асқынғанда симптомдар да күшейеді және асқынады. Бұл белгілі бір уақытта білінуі мүмкін. Кейбіреулерде АИТВ-ның симптомдары тек 10 жылдан кейін біліне бастайды. Мұндай АИТВ-ның симптомдары мынадай болады:\r\n•	Лимфатикалық түйіндер үлкейеді;\r\n•	Іш өтеді;\r\n•	Безгек пайда болады;\r\n•	Жөтел пайда болады;\r\n•	Демікпе пайда болады;\r\n•	Өзінен өзі салмақ жоғалтады\r\n.\r\n__АИТВ-мен ауырған ер және әйелдерді емдеудеайырмашылық бар ма?__\r\nАИТВ ерде де, әйелде де бірдей болады. Инфекция жұқтырған адам ұзақ уақыт бойы қалыпты көрінісін бұзбай, өзін жақсы сезініп жүре береді. Узақ уақыт бойы екеуінің де иммундары ақырындап әлсірейді, содан организмдері басқа инфекциялармен күресу қабілетінен айырылады.\r\nЕр мен әйелдің залалданған АИТВ-ның айырмашылығы тек мынадай болады: әйелдерде иммун жүйесі әлсірегенде қосымша тағы бір аурулары пайда болады, ондай ауруларының бірі – қынаптық зеңді инфекциясы. Бұл өте қауіпті инфекцияға жатады. Бұл аурумен аурғанда төменгі ағзалар зақымданады (ағзадағы репродуктивті жүйенің инфекциямен зақымдануы) емделуі ауыр болады. Жатыр мойны ауруы тез асқынады, ракалды секілді (дисплазия) және рак (қауіпті ісік). Егер әйелде осындай АИТВ болса, оларды өкінішке қарай емдеу қиын.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Қауіптің себептері мен факторлары__\r\n\r\n__АИТВ қалай жұғады?__\r\nАИТВ адамнан адамға тек биологиялық сұйықтықтар арқылы жұғады. Олар: қан, сперма, жатыр сұйықтығы сияқтылар. Залалданған анадан туған балалар жүктілік кезінде инфекциялануы мүмкін. АИТВ көбінесе мынадай жолдармен таралады:\r\n	Инфекцияланған адаммен анал тесігі, жатыр және ауыз арқылы жыныстық қатынасқа түскенде;\r\n	Инфекцияланған адаммен  ине немесе шприцтерді ортақ қолданғаннан;\r\nАИТВ-мен залалданған әйелдердің жартысынан көбі жыныстық қатынас жасасқан серігінен жұқтырған. Әйелдер еркекпен қатынас жасағанда жұқтырғанындай, басқа әйелмен қатынас жасаса да осылай жұқтырады. Инфекцияланған адаммен жыныстық қатынас жасасқанда мүшеқапты дұрыс қолданбаса,  әйелдерде АИТВ жұқтыру қаупі басым болады. \r\n\r\n__Кімдер АИТВ жұқтыру қаупіндегі топқа жатады?__\r\nӘуелбаста ЖИТС, АИТВ  эпидемиялары белгілі топта, белгілі бір халық арасында тұйықталған, оған тап болатындар есірткі инесін қолданатындар, гомосексуалдар және гемофилиямен ауыратын науқастар (қан құрамы бұзылған, емдеу үшін тек қан құюды талап ете беретін ауру түрі) болатын. Гемофилиямен ауыратындар донорлық қан құю барысында АИТВ-мен залалданып қалған. Қазіргі уақытта донор қандары АИТВ-на қарсы тексеруден өткізіледі, егер қан АИТВ-мен залалданған болса, ол қан жойылады.\r\nҚазір АИТВ инфекциясы кең таралып кетті. АИТВ инфекциясын жұқтыру қаупі - мына топтарда жиі кездесіп жатыр:\r\n•	Гомосексуалистер\r\n•	Бірнеше адаммен жыныстық қатынас жасайтын  әйелдер\r\n•	Жезөкшелермен қатынас жасайтын   еркектер\r\n•	Есірткі қолданғанда инені ортақ қолданатын нашақорлар\r\n•	Есірткі немесе ақша үшін жыныстық қатынасқа баратын адамдар\r\n•	Жыныс мүшелері арқылы ауру тарататындар\r\n•	Жоғарыда айтылған қауіпті топтағы адамдармен қатынас жасайтын жандар\r\n\r\n__Балалар АИТВ-ны өз анасынан қалай жұқтырады?__\r\nЖас балалар  АИТВ-ны анасының аяғы ауыр кезінде, босану кезінде және омыраумен емізу кезінде жұқтырады.\r\nҚазіргі уақытта балаларда АИТВ көбінесе мынадай жолдармен де келіп жатыр: жүкті әйелге және жаңа туылған сәбиге дәрілік препараттарды тағайындағаннан. Егер жүкті әйел өзінің инфекция жұқтырғанын білмесе, мұндай әдістердің пайдасынан гөрі зияны басым тиеді. Көптеген АИТВ мен ауыратындар бастапқы сатысында өзін ауру сезінбейді. \r\nИнфекциямен зақымданған науқасты анықтайтын ең тиімді әдіс – АИТВ-ға тест тапсыру керек .  \r\nЕгер сіз жүкті болып қалсаңыз, дәрігерден өзіңізге пренатальді скрининг дәрежесіндегі АИТВ-ға талдама жасауын өтініңіз. Егер сіз бала көтеруді жоспарласаңыз, алдымен өзіңіз, және жолдасыңыз АИТВ-ға қатысты тексеруден өтіңіз.\r\n \r\n__Қандай қатынас қауіпсіз болып саналады?__\r\nАИТВ бөгде адамның организіміне тереңдеп еніп кете алмайды, сондықтан күнделікті қарым-қатынаста ол бірден жұға қоймайды. АИТВ жәй жанасып өткенде, қол ұстасқанда, құшақтасқанда, қоғамдық бассейнде шомылғанда, қан тапсырғанда, ыстық ванна қабылдағанда, қоғамдық дәретхананы пайдаланғанда, телефон арқылы сөйлескенде, есік тұтқасын ұстасқанда бірден жұқпайды. Сондай-ақ АИТВ тамақ арқылы да, масаның немесе басқа да жәндіктің шаққанынан жұқпайды.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\n\r\n__Мен өзіме АИТВ-ын жұқтырып алдым деп қауіптенсем не істеуім керек?__\r\nЕгер сіз АИТВ-ны өзіңізге «жұқтырып алдым ба?» деп күмәндансаңыз, дереу дәрігерге барып тексеріліңіз. Ерте қойылған диагностика, ерте қабылдаған дәрі-дәрмектер аурудың өршіп кетуін бәсеңдете тұрады. Егер сіз шынымен де АИТВ-ны жұқтырған болсаңыз, дәрігер сізге өзіңізді қалай күту керектігі жайында кеңестер береді.    \r\nҚаншама АИТВ жұқтырған адамдар сау көрініп жүр, өзін тексеру мақсатында кез-келген вируспен зақымданған жандар міндетті түрде АИТВ-ға қан талдамасын өткізуі керек. Қан талдамасынан АИТВ кездескен адам – АИТВ-пазитивті деп аталады. Дәрігеріңізден АИТВ  жасырын емдеу жолына қалай өту керек екенін сұрап, нақтылап түсініп алыңыз.  Дәрігер сізге тексерудің нәтижелерін түсіндіріп береді.\r\n\r\n__Міндетті түрде АИТВ-ны тексертуге баруым керек пе?__\r\nДәрігерлер төсек қатынасында белсенді 18-65 жас аралыңындағылардың барлығының тексеруден өткенін дұрыс деп санайды. Егер 18-ден төмен, 65-тен жоғары жастағылар жұқтыру қаупі жоғары топта тіркелген болса, олар да тексеруден өткені дұрыс. Жүкті әйелдердің де тексеруден өткені ләзім. Көбінесе  тексеру барысында,  АИТВ-на қарсы антиденелер,  инфекция жұққаннан кейін 2-3 ай өткенде бір-ақ белгі береді. Себебі, бұл уақыт антидененің пайда болу уақыты болып саналады.\r\n\r\n__Дәрігер қандай негіздерге сүйене отырып менде АИТВ бар деп есептейді?__\r\nАИТВ организмге еніп кеткеннен кейін, олар қанның «CD4 лимфоцит» деген ақ жасушаларына енеді. АИТВ  CD4 жасушаларынан күн сайын миллиондаған өзінің  көшірмелерін өндіреді. Зақымданған жаңа жасушалар бүкіл организмге таралады.\r\n\r\nМына жолдар арқылы организм өзін қорғауға тырысады:\r\n1.	Организм  антиденелерді бөліп шырады (организм антиденелері вирустарға жабысады да, инфекцияның жеке көшірмелерінің өндірілуін бөгейді)\r\n2.	Арнайы жасуша түзеді:  Т-жендет жасушасы мен  макрофаг деп аталатын жасушалар. Бұл жасушалар кейбір  жаңа вируыстардан құтылу үшін организмге көмектеседі. Егер сіздің қаныңызде АИТВ-ға қарсы антиденелер пайда болса, біліңіз,  сіздің организіміңіз сізді инфекциямен  күресіп жатыр деген сөз. Бірақ,  қажетті антиденелердің жиналып, қанды қорғау мүмкіншілігі, бірнеше айдың ішінде ғана болатын жағдай. \r\n\r\nМұндай, АИТВ-мен инфекцияланған организмде қанды басып кететін антиденелердің саны аз болса, соның салдарынан талдама нәтижесі анықталмай қалуы мүмкін.\r\n\r\nАуру симптомдарының білінуі кезінде қанда РНҚ АИТВ жоғары көрсеткіш көрсетіп тұрады. (РНҚ – «рибуноклеиінді қышқыл» деген сөздің қысқартылуы) РНҚ вирус активациясы кезінде егіледі. Ол «вирус жүктемесіне» тест өткізуге жол ашады. Ал бұл тест арқылы дәрігер сізде АИТВ инфекциясы бар ма, жоқ па біліп  береді. \r\nДәрігер алдымен сізде АИТВ-инфекциясының бар-жоғын анықтайды. Сіздің қаныңыз ИФА(иммунферментті анализ)   әдісі бойынша тексеріледі. Егер осы талдаманың қортындысында инфекция бар болса, қаныңызды  белогтық иммунблотиг әдісі бойынша қайта тексереді. Екі тесттің нәтижесінде де   сізде АИТВ-инфекциясы көрініс беретін болса, дәрігер сізде АИТВ-инфекциясы бар деген  диагноз қояды.   \r\n \r\nАдамдағы АТИВ ЖИТС-на ұласып кетсе де оған 3 өлшем (критери) қояды. Үш өлшемнің болсын ЖИТС жайында белгі береді.\r\n•	CD4 жасышаларының саны 200-ден төмен болса;\r\n•	CD4 жасышалары пайызы  14%-дан төмен болса;\r\n•	 ЖИТС-байсланысты ауру кезінде . \r\n\r\n ЖИТС-байланысты ауру – бұл ауру, АИТВ-ын жұқтырған адамға қойылатын диагноз. 25-ке жуық аурулар ЖИТС-байланысты аурулар болып есептеледі.  Оларға: пневмоцисті пневмоня (өкпе қабыну), саркома (ағза жасушаларынада өсетін қатерлі ісік) Саркома Капоши және сарқылу синдромы жатады. Егер АИТВ бар адамға ЖИТС-байланысты ауруы негізделетін болса, оған ЖИТС індеті деп диагноз қояды.\r\nМаған АИТВ-ның бастапқы кезеңінде диагноз қойылғаны  маңызды ма?\r\nИә. Қазіргі уақытта АИТВ емдейтін тәсіл жоқ.  Организмнің антиденелер мен CD4 жасушаларының бөлінуі АИТВ өршіп керуін тек бәсеңдетіп тұрады, бірақ олардың шамасы вирусан толықтай құтылып кетуге жетпейді. Іс жүзінде өз-өзінен  АИТВ-инфекциясына шабуылдағаннан сіздің иммун жүйеңізге аз уақыттық зиян келтіру мүмкін.\r\n Дегенмен, АИТВ-ны дәрі-дәрмек арқылы емдеу (дәрі-дәрмектердің бұл комбинациясы – антиретровирустық деп аталады) вирустың даму қарқындылығын бәсеңдетуге, иммунды жиенің ары қарай жұмысын ұзақ уақыт бойы жалғастырына септігін тигізеді. Міне сол үшін дәрігерлер АИТВ жұқтырған адамдарға ерте кезден емделу керетігін айтып жатыр.\r\n\r\n__АИТВ-на диагностика жасату үшнін мітдетті түрде дәрігерге баруым керек пе?__\r\nДәрігер сіздің денсаулығыңыз және осындай құпиялы жағдайыңыз үшін кәдмгідей алаңдайды.   Егер сіз АИТВ-ға қарсы тексерілгеңіз келсе, онда дәрігерге көрінуіңіз керек. Ол сізге тексерілуді бастау керектігін, немесе тексерілуге дейін қаншалықты күту керек екенін айтып береді.\r\nЕсіңізде сақтаңыз, бір-ақ рет тексеру қорытындысынан сізде АИТВ-инфекциясы жоқ деп шығуы, сізде мүлдем инфекция жоқ, енді сіз болашақта онмен зақымданбайсыз деген сияқты  сенімділік бермейді. Сіз дәрігерден АИТВ инфекциясына қарсы шараларды қолға алудың жолдарын сұрап, біліп алуыңыз. \r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емделуі__\r\n\r\n__Қандай дәрі-дірмектер АИТВ инфекциясына қарсы қолданылады?__\r\nАИТВ инфекциясына қарсы бірнеше түрлі дәрі-дәрмектер қолданылады. Бәрінің мақсаты бір, бір комбинацияда организмдегі АИТВ-ның санын азайту үшін пайдаланылады. Терапияда жоғары белсенді антиретровирустық терапия (ВААРТ) деп аталатын  бірнеше дәрілік препараттар қандағы АИТВ-ның санын азайту мақсатында  қолданылады. Дәрігер терапияның әсерімен қандағы вирустық жүктеменің төмендеген дәрежесін  анықтау үшін, сіздің осы дәрілерді қабылдау барысындағы жағдайыңызды назарында ұстауы керек. Дәрігер сізде жүрек айну, құсу, әлсіреу, ұю, периферикалық нейропатия (буынның және табанның ұюы) сияқты жанама әсерлердің болмағанына көзін жеткізу керек. ВААРТ кезінде қолданатын дәрілік препараттарға мыналар жатады:\r\n•	__Нуклеозидті кері транскриптаздың тежегіштері (НКТТ)__:  АИТВ сау жасушаларға ене бастағанда, оған ДНҚ қолдану керек немесе өзіндік жеке көшірмелерінің  шығартқызбау үшін осындай генетикалық материалдарды пайдаланған ләзім.  Бұл дәрі-дәрмектер АИТВ-ның ДНҚ-ның сау тіндеріне еніп кетуінің алдын алады. ДНҚ—ның құралуынсыз  вирус өзінің жеке көшірмелерін шығара алмайды. \r\n•	__Нуклеозидті емес кері транскриптазды тежегіштер: __Осы топтағы басқа да препараттар ДНК жасушаларының АИТВ –ның көшірмелеріне айналуының алдын алуға бағытталған. Бірақ, олар өзге де жолдармен  жүзеге асырылып жатыр.\r\n•	__Протеаз тежегіштері:__ Бұл топтағы дәрілер организмнің бойына АИТВ инфекциясымен зақымданған жасушалардың таралуын бөгейді.\r\n•	__Бірігу тежегіштері:__ Бұл дәрі-дәрмектер организмдегі сау жасушаларда  АИТВ инфекциясының өңделуін тоқтатады. Бұл дәріні тек дәрігер ғана егеді.\r\n•	__Интеграза тежегіштері:__ Бұл дәрілер интегразаны бөгейді. Интеграз – АИТВ-ның вирусты ағуызы,  сау жасушаларда АИТВ  генетикалық материалдарының құралуына қатысады.\r\n\r\n__Бұл дәрі-дәрмектермен емделуді қашан бастау керек?__\r\nМамандардың көпшілігі АИТВ инфекциясына қарсы дәрі-дәрмектерді CD4 жасушаларының саны 200-ден түспей тұрып қолданған дұрыс деп есептейді. Ал кейбір дәрігерлер өз науқастарына CD4 жасушаларының саны 200-ден 500-ге дейінгі аралықта болып тұрғанда қолдануды бастап кетеді екен. Сөз өз дәрігеріңізбен терапияға дейін қай уақытта дәрілерді қабылдау керектігін ақылдасып алғаныңыз жөн. \r\n\r\n__Дәрілік препараттар қалай әсер ететінін дәрігер қалай анықтайды?__\r\nҚандағы вирус санын анықтау оңай емес, ол кәдімгідей қиындық тудыратын жағдай. Сіз бұл сұраққа тұшымды жауапты организміңізге терапия қолданғанда ғана ала аласыз.\r\n•	__CD4 жасушаларының саны: __CD4 жасушалары – бұл қандағы ақ жасушалар (оларды кейде Т-Лимфоциттері немесе Т-жасушалары деп атайды.) CD4 жасушалары сіздің органиміңіздің инфекциямен күресуіне демеу болады. Өкінішке қарай бұл жасушалар АИТВ инфекциясының нысаналы орнына айналады. Бұл жасушалар вируспен зақымданады. АИТВ инфекциясымен залалданбаған CD4  жасушаларының саны 500-ден 1200 мм3-ге (кубтық милиметр) дейін құралады. Осы CD4 жасушаларының төмендеуіне байланысты дәрігеріңіз сізге АИТВ-мен күресу үшін қандай дәрілерді тағайындау керектігін анықтайды.  АИТВ инфекциясымен күресуге бағытталған барлық терапияның мақсаты, CD4 жасушаларының  барынша жоғарғы көрсеткішін  сақтауға тырысады.\r\n•	__Вирустық күштеме:__ вирустық күштеме – бұл қандағы АИТВ көшірмелерінің саны. АИТВ-мен залалданбаған адамдарда вирустық жүктеме 0-ге тең. Дәрілік препараттар организмдегі АИТВ –ның санына байланысты тағайындалады. Қандағы  вирустық жүктеме 10000-нан 30,000мл (миллилитр) вирус көшірмесіне жеткенде аталмыш дәрілер тағайындалады. Емдеудің кейінгі мақсаты вирустық жүктеменің санын  барынша төмендетуге бағытталады.    \r\n•	__ҚЖТ:__ Қанның жалпы талдамасы ( ҚЖТ деп қысқарттық) қанның қызыл және ақ жасушаларының санын анықтауға мүмкіндік береді.  Қанның қызыл жасушасы (эритроциттер) организмнің барлық жеңіл  тіндеріне ауа тасымалдайды. Қанның ақ жасушалары (лейкоциттері) инфекциямен күреседі.  Олар организмнің иммунды жүйесіне демеу береді. АИТВ инфекциясы өрши бастағанда эритроциттер мен лейкоциттердің саны белгілі бір дәрежеде төмендейді.   Мұндай жағдай АИТВ инфекциясымен күресу үшін дәрілік препараттарды қолданғанда да орын алуы мүмкін. ҚЖТ қорытындысына қарап дәрігер дәрілік препараттарды ауыстыру уақытын жоспарлайды. Дәрігер эритроциттер мен лейкоциттердің санын жоғарғы дәрежеде ұстап тұруға, және сіздің денсаулығыңыздың қалыпты болуына барынша көңіл бөлуі керек.\r\n\r\n__Әдетте дәрігердің тексеруіне  барғанда қандай жағдай орын алуы мүмкін?__\r\nДәрігер АИТВ инфекциясының өршу кезеңдерін анықтау мақсатымен бірнеше жағдайды қарастырады. Ол алдымен сізден симптомдарды сұрайды. Содан соң инфекцияның қылаң берген белгілерін іздейді. Сондай-ақ CD4 жасышалары мен вирус жүктемелерінің қандағы санын талдама жүргізу арқылы тексереді. Дәрігерге білінген  аурудың соңғы уақыттағы өршу белгілері, мына жағдайлармен байланысты болуы мүмкін: \r\n	Жүрек айну, құсу, қалтырау, бас ауруы, сырқырау, түргі тешшеңдік, демікпе немесе іш өту сияқты алғашқы симптомдары пайда болады.\r\n	Салмақ жоғалту, ауыз қуысында ойық жаралар пайда болады (мысалы автозный стоматит, саңрауқұлақ инфекциясымен баланысты) немесе лимфа түйіндерінің үлкеюі (мойын аумағанда, қолтықтың астында, шап жақта).\r\n	Қандағы CD4 жасушаларының дәрежесі төмендейді.\r\n	Қандағы вирустық жүктемелер өседі.\r\n\r\n__Дәрігерге қаншалықты жиі қаралуым керек?__\r\nДәрігер сізге CD4 жасушаларыңыздың мөлшері 500-ден төмендегенше, әр 6 ай сайын келіп тұруды тағайындайды. Ал CD4 жасушаларының мөлшері 500-ден төмендей бастаса, әр 3 ай сайын келіп тұруыңызды бекітеді. Сондай-ақ  дәрігер жаңа дәрілік препараттарды тағайындау барысында, сіздің организміңіз терапияны қаншалықты игергенін жиі тексеріп, АИТВ инфекциясының белгілері өршіген-өршімегендігіне көз жеткізіп тұрады.\r\n\r\n__Маған тағы не көмектесуі мүмкін?__\r\nКейбір дәрілік препараттар басқа да инфекцияларды және  асқынуларды тоқтатады, және организмнің төзімділігін төмендететін(иммунитетті әлсірететін) АИТВ-ның басқа да әсерлеріне қарсы тұрады. Төменде АИТВ мен ауыратындарға көмектесетін бірнеше ұсыныстар бар:\r\n•	Аурудың алдын алу үшін әр мезгіл сайын  тұмаудың екпесін қабылдап тұруы керек;\r\n•	Әр 5-7 жыл сайын Streptococcus pneumoniae бактерияларын туындататын, пневмония ауруының алдын алу үшін пневмонияның екпесін салыдырып тұру керек. Пневмонияның бұл түрімен ауыратын адам АИТВ инфекциясын жылдам қабылдап алады.\r\n•	Жылына 1 рет тері туберкулинді тестін өткізіп тұруы қажет, туберкулез секілді өте қауіпті аурулар АИТВ инфекциясы бар адамдарға аса зор қауіп төндіреді.\r\n•	Дисплазия кезін (ракалды жағдай) және жатыр мойны қауіпті ісігін анықтау мақсатында әйелдерге ПАП тест жүргізу керек . АИТВ инфекциясымен ауыратын әйелдер арасында осы екі жағдай көптеп кездеседі.  Бастапқыда ПАП тест әр 6 ай сайын өткізіліп тұрады. Егер ПАП тесттің оң нәтижелі қорытындысын алған болсаңыз, жылына 1 рет қана өткізіліп тұраңыз да болады.\r\n•	Ауру қауіптілігі жоғары топтағы адамдар В гепатитіне қарсы тексеруден өтуі керек. Егер сіз инъекциялық  препараттарды қолданатын болсаңыз , ауру қауіптілігі жоғары  В гепатитін  жұқтыру қаупі бар топта болып саналасыз. Тексеріс нәтижесінде сіздің бойыңыздан В гепатитінің белгілері байқалмаса да дәрігер  сізге болашақта инфекция жұқтырып алмас үшін, В гепатитіне қарсы екпе салдыруға кеңес беруі мүмкін.   \r\n•	Сульфаметоксазол + үшметроприм дәрілік препараттарын да үйлесімділікпен пайдаланса пайдасы тиеді. Мұндай үйлесімділікпен  тағайындалған дәрілер – СD4 жасушаларының  саны  200-ден төмендеп кеткенде қолданылады. Олар саңырауқұлақ инфекциясын тудыратын Pneumocystis jiroveci  (пнеумокустис кариний ауруының бұрынғы атауы) пневмонияны тоқтатуға көмектеседі. Бұл аталмыш антибиотиктер «токсоплазмоздар» деп  аталатын басқа да инфекцияларды тоқтатуға көмектеседі.\r\n•	Азитромицин, кларитромицин және рифампициндер CD4 жасушаларының саны 50-ден 75-ке дейін төмендеп кеткенде көмектесе алады. Олар  Mycobacterium avium бактериясынан туындайтын инфекцияланудың тоқтатылуына көмектеседі. \r\n\r\n__Екпе  жайында ескерту__\r\nКейде қол жетімді екпелер саны, оны қажет ететін адамдар санына сәйкес келе берсейді.\r\n\r\n__Енді болашақта не күтуге болады?__\r\nОндаған жылдар бойы бақылау жүргізе отырып, АИТВ-ның жетекші себепкерлігімен созылмалы ауруларға ұшыраған жас-өспірімдердің өлім-жітімін, құрама дәрілік терапия бір шама тоқтатқанын байқадық.  Қазіргі жағдайда сіз АИТВ-ға қарсы дәрілерді қолданып, өзіңізді жақсы сезініп жүруіңіз мүмкін, бірақ сіз сақтандырылмаған жыныстық қатынас арқылы немесе қан құю арқылы басқа адамдарға вирус тасымалдап жүруіңіз мүмкін. Сол үшін есскерте айтамыз! Бұл дәрілік препараттар вирустарды өлтірмейді, олар тек сіздің иммун жүйеңіздің жұмысына демеу беріп, ЖИТС-қа ұласып кетуіне кедергі келтіріп, инфекцияның асқыну қаупін азайтып тұрады.\r\nҚазіргі уақытта жаңа дәрілік препараттар жасалып, тестілеуден өткізіліп жатыр.  Олар вирусты дамытпай ұстап тұруға қабілетті, және оларды қазіргілер сияқты жиі қабылдай бермейді. Бірақ олардың процесі узақ уақытты қамтиды, он неше жылды алуы мүмкін.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Асқынуы__\r\n\r\n__Мен АИТВ-ның асқынуынан қалай құтыла алам?__\r\nЕгер сіздегі АИТВ оңтайлы болса, сіз өзіңізге жақсы  көңіл бөліңіз. Тамақтану теңгерімін ұстаныңыз, физикалық жаттығулармен  тұрақты айналысыңыз, деп алуға жеткілікті уақыт бөліңіз. Дәрігердің барлық ұсыныстарын нақты орындаңыз және келісілген дәрі-дәрмектерді қалдырмай қолданыңыз. Сонда ғана сіз АИТВ ауруымен ауыратындарда жиі  кездесетін  ауру инфекцияларынан белгілі бір деңгейде қорғана аласыз.\r\n\r\n__Мен «қауіпсіз жыныстық қатынасты» қалай сынап көрсем болады?__ \r\nӘр жыныстық қатынас сайын мүше қапты пайдаланыңыз. Латекстық мүше қаптар жыныстық  жолмен  тасымалданатын герпес, адам папиломмасы вирусы (АПВ), АИТВ-ның жаңа штамптары, тұрақты  антиретровирустық препараттарға инфекцияның жұғу қаупін азайтады. Ішектің инфекциямен зақымдануының алдын алу үшін ауыз арқылы қатынас жасаудан аулақ болыңыз. \r\n\r\n__Мен жұмыста және бос уақыттарымда инфекциядан қорғану үшін қандай шаралар жасаймын?__\r\nКейбір қызмет түрлері мен жұмыс орындарында (мысалы: айықтыру орталығында, емханада, клиникада, қарттар үйінде немесе түрмеде)  жұмыс істейтіндерде туберкулез немесе басқа да инфекциялық ауруларды жұқтыру қаупі басым. Өз қызмет орныңыз жайлы дәрігермен ақылдасыңыз. Дәрігер сізге туберкулезге тексерілу керек пе, әлде жиі тексерістерден өтіп тұру керек пе шешіп береді.\r\nАта-аналар, бала бақша қызметкерлері, бала күтімімен айналысатындар да тексерістен өтіп тұруы керек, себебі, балалардан цитомегаловирустық (ЦМВ) инфекция, криптоспиридоз, А гепатиті және лямблиоз секілді аурулар жұғуы мүмкін. Жеке гигенаны сақтау арқылы да ауру жұқтырудың алдын алуға болады, ол үшін жөргектерді ауыстырғанда, баланың зәрі немесе сілекейі сүркеліп қалғанда, тамақтандырып және жуындырып болғаннан кейін қолды сабындап жуып тұру керек. Егер балаңызда АИТВ инфекциясы болса, ол жайында балаңыздың күтіміне көмектесетін адамға ескертіп қойыңыз.\r\nЕгер сіз жануарлармен жұмыс істесеңіз (мысалы: мал дәрігері болып, зоодүкен қызметкері болып, ферма немесе мал сою орнында) сіз криптоспиридоз, токсоплазмоз, сальмонеллез, кампилобактериоз немесе бартонеллез секілді ауруларды жұқтыру қаупі жоғары аймақта болып саналасыз. Бірақ бұл аурулардың қауіптілігі - сіз  жұмысыңызды тастайтындай жоғары емес, алайда, сіз белгілі бір деңгейде сақтық шараларын қабылдауыңыз керек.\r\n•	Іші өткен мал төлдерінен абайлаңыз.\r\n•	Бақшада немесе басқа да топырақпен байланысты жұмыс істегеннен кейін қолыңызды жуыңыз.\r\n•	Егер сіз гистоплазмоздың көп таралған аймағында тұратын болсаңыз, ондағы тауық қора тазалау, үңгірлерлі тексеру немесе топырақ өңдеу секілді қызмет түрлерінен бет бұрыңыз.\r\n•	Егер сіз кокцидомикоздың кең таралған аймағында тұрсаңыз, топырақ ұңғылдарымен қопарумен байланысты, шаңы бұрқырап тұратын жерлерде жұмыс істемеуге тырысыңыз. \r\n  \r\n__Үйдегі жануарлар қауіпсіз бе?__\r\nБойында АИТВ –ның болуына қарамастан үй жануарларын қараумен айналысатын адам көпген қауіп-қатерге ұрынуы мүмкін, бірақ оны реттеудің тиімді жолдары бар. Үй жануарлары көңіл-күйіңізге жақсы әсер беретіндіктен, олардан бірден бас тарта салмаңыз. Төменде сіздің мал-мүлкіңіздің аман-сау қалуы үшін қарастырылған бірнеше кеңестер бар:\r\n•	Аурудың алдын алу үшін үй жануарларыңызға екпені тұрақты салып тұрыңыз;\r\n•	Жануарларыңыздың іші өтіп жатса, міндетті түрде мал дәрігеріне көрсетңіз. Дәрігер  сұйық нәжістегі микробтар сізге қауіп төндірер-төндірмесін анықтап береді. Егер ол қауіп төндіретін болса, малыңыздың іш өтуі басылғанша, басқа бір адамға қарай тұруын өтініңіз;\r\n•	Жануарыңызды тамақтанар алдынада еркелетіп, сипалағаннан кейін, міндетті түрде қолыңызды жуыңыз. Тезегінен абайлаңыз. Егер балаңызда АИТВ инфекциясы болса, үй жануарларын ұстағаннан кейін қолын жуғызыңыз;\r\n•	Егер үйіңізге ит немесе мысық әкелгіңіз келсе, оның соңғы 6 айда іші өткен-өтпегендігін анықтаңыз. Сонда сіз криптоспиридозбен зақымдану қаупін төмендетесіз.\r\n•	Үй жануарларын қай жерде ұстайсыз, сол жерді жақсылап таңдап алыңыз. Кейбір мал өсіретін қожалықтар, жануарларға арналған тұрақтар, зоодүкендер бір-бірімен салыстырғанда гигиенаны жақсы сақтауымен ерекшеленеді;\r\n•	Жүндес жануарлардан абайлаңыз. Егер сіз күшікті немесе мысықты үйіңізге паналатқыңыз келсе, алдымен мал дәрігеріне тексертіп алыңыз. Оның бойында сізге зиян тигізетін, инфекцияны дамытатын  микробтар бар-жоқтығын анықтап алғаныңыз жөн;\r\n•	Егер үйіңізде мысық болса, оның нәжіс сындыратын қорапшасын күн сайын тазалап тұрыңыз. Амал болса, АИТВ инфекциясы бар адаммен жүкті әйел   тазалық жұмыстарын жүргізбей-ақ қойғаны дұрыс. Мұндай амал арқылы токсоплазмоз ауруының алдын алуға болады. Мысығыңызды қамап ұстаңыз, оның басқа жануарларға (крыса, тышқан секілді) шабуылдауына жол бермеңіз. Оны дұрыс піспеген, шикі етпен тамақтандырмаңыз. Ашуландырып ойнамаңыз, ол сізді тырнап немесе тістеп жарақаттауы мүмкін. Егер сізді тырнап немесе  тістеп алған  жағдайда тез арада жарақаттаған жеріңізді сумен жуыңыз. Денеңздің тырналған немесе тістелген жерін мысығыңызға жалатпаңыз.\r\n•	Бүргенің пайда болуынан сақтаныңыз – ол сіздің денсаулығыңызға да, ит пен мысықтарыңыздың  саулығына да едәуір зиянын тигізеді.\r\n•	Сальмонеллез инфекциясының қаупін төмендету үшін бауырымен жорғалаушылардан (жылан, кесіртке, игуана, тасбақа секілділер) абайлаңыз. Егер аквариум немесе құс торларын тазалау керек болса резинке қолғап киіп істеңіз. Маймыл секілді экзотикалық жануарларға жоламағаныңыз жөн.\r\nТамақ пен су арқылы жұғудан қалай қорғанамын?\r\nТөменде берілген бірнеше кеңесті орындау арқылы сіз өзіңізді азық-түлік пен судан берілетін инфекциядан арашалай аласыз. Және одан да тереңірек ақпарат алғыңыз келсе: «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі» тақырыбын қараңыз.\r\n•	Шикі тамақ пен толық піспеген жұмыртқаны пайдаланбаңыз (құрамында шикі жұмыртқасы бер азық-түліктер, мысалы, қамыр, салатқа арналған Цезар және майонез).\r\n•	Толық піспеген тапақ пен  шикі тауық еттерін,  немесе теңіз өнімдерін пайдаланбаңыз. Пастерленбеген сүн өнімдерінен де бас тартқан жөн. Тамақты және етті толық пісіріңіз, немесе қызғылт бояуы кеткенше қайнатыңыз. Сиыр етін орташа қайнату температурасы 170°F, құрауы керек. Үй құстарын 180°F температурада қайнатып, пісірген дұрыс.\r\n•	Жеміс- жидек пен көкөністерді жеудің алдында жақсылап жуыңыз.\r\n•	Шикі ет, сол сияқты басқа да азық-түлікті тураған тақтайшаны ұстағаннан кейін қолыңызды жақсылап жуыңыз.\r\n•	Сіздің иммунитетіңіз төмендеп листериоз (азық-түлік арқылы берілетін Listeria monocytogene бактериясының салдарынан пайда болатын инфекция ) инфекциясын жұқтыру қаупін  азайтқыңыз келсе, шала піскен шұжық өнімдері секілді тағамдарды пайдаланбағаныңыз жөн.  Ондай өнімдерді жегеннің өзінде, алдымен бактерияллары жойылатындай қажетті температурада қайта қайнатып алып пайдаланғаныңыз оңтайлы болмақ. \r\n•	Өзен және көлдердің суын тазартпай іше салмаңыз. Адам немесе жануарлардың нәжістері төгілетін суға шомылагөрмеңіз. Шомылып жүргенде, немесе басқа да жолдармен суды қабылдағанда су жұтып қоймаңыз. \r\n•	Қалаңызда ауру ошақтары пайда болып жатса, ол су арқылы таралатын болса, «суды қайнатпай ішпеңдер» деген хабарландырулар шықса, суды 1 минуттан кем қайнатпай қолданбаңыз. Ішсеңіз де, тіс жусаңызда осы қағиданы қатаң ұстаныңыз. Қосымша тиімді жолдар іздесеңіз, арнайы фильтрлер мен құтыдағы суларды пайдаланыңыз.\r\n•	Қандайда бір ауру шығып, алайда суды қайнатудың мүмкіндіктері болмай жатса да сіз өз қауіпсіздігіңіз үшін амал-шараларды қарастыруыңыз керек. Негізінен, мұндай жағдайларда дәрігермен кеңескеніңіз абзал, өйткені су құбырларындағы суларды толық тазалау мүмкін емес, сол үшін басқа да жолдарын қарастырған жөн.\r\n•	Егер сіз құбыр суларын «мүлдем қолданбаймын» деп басқа жолдар іздесеңіз, есіңізде сақтап алыңыз, былғанған судан қатқан мұз инфекцияның көзі болып табылады, сондай-ақ қоғамдық орындардағы дүңгіршектерде сатылатын газдалған сусындар да осындай қауіптілікпен ұштасады.\r\n•	Алкогольсіз, газдалған құтыдағы сусындарды ішкеннен де еш қауіп туындамайды. Газдалмаған алкогольсіз сусындар мен шырындар – жабық жерде салқындатуды қажет етпесе,  олар да қауіпсіз болып саналады. Қатырылған жеміс-жидек шырындары да қауіпсіз, тек сіз оны залалсыз судан дайындасаңыз.\r\n•	Егер сіз салқындатылған (қатырылмаған) жеміс шырындарын ішетін болсаңыз, сыртқы жапссырма қағазына қарағыз, онда «пастерленген» деген жазу болуы керек. Оның салқындығына да мән беріңіз. Осы сияқты сыра, винолар да ішуге қауіпсіз болып саналады.\r\n\r\n__Мен саяхаттау кезінде өзімді қалай қауіпсіздендірсем болады?__\r\nАИТВ-мен ауыратын адам үшін саяхаттаған аса қауіпті, әсіресе күрделі иммун басу кезінде. Дамушы елдерге саяхаттап бару, инфекцияның өршу қаупін жоғарлатады, себебі онда инфекция тамақ және су арқылы таралады, мұны еурома, солтүстікамерика және Азияның дамушы елдерімен салыстырмалы түрде келтіруге болады. Саяхаттамас бұрын дәрігермен кеңесіп алғаныңыз дұрыс.\r\n•	Сусындар мен тамақтардан сақтану керектігін есіңізде сақтаңыз. Қатырылған тамақтардан, шикі көкөністер мен жемістерден, құбыр суларынан, піспеген немесе  толық өңделмеген теңіз өнімдерінен немесе еттен, сүт, сондай-ақ сүт өнімдерінен, көше саудагерлерінің тағамдарынан абайлағаныңыз абзал.\r\n•	Толық қауіпсіз болып саналатын азық-түлікке: ыстық тамақты, өзіңіз  тазалаған жеміс-жидекті, құтыдағы сусындарды (әсіресе газдалған), ыстық шәй мен кофені, сыра және шамамен 1 мин қайнаған суды жатқызсақ болады.     \r\nКөптеген тексерулердің қортындысы бойынша диареяға арналған дәрі-дәрмектер АИТВ-оңтайлы науқастарының қауіптілігін төмендететіні анықталды.\r\nӘдетте асқазанның бұзылуы мен іш өтудың алдын алу мақсатында қабылданатын дәрі-дәрмектер саяхатқа шықпас бұрын қолданылады, осы жағын дәрігермен ақылдасып алсаңызда болады. Ішіңіз өтіп мазасызданғаныңызда антибиотиктерді қолдансаңыз болады. Қатты диареяға шалдығып (нәжіске қан араласу, іштің қайнауы,  қалтырағыштықтың пайда болуы) көп мөлшерде дәрілерді қабылдамас бұрын, дәрігерге тексеріліп алыңыз.\r\nЖануарллардың нәжісі төгілген топыраққа, құмға жоламаңыз. Арнайы қорғанышы бар аяқ киімдерді киіп алыңыз. Жаға-жайда болсаңыз астыңызға орамал төсеп отырыңыз.\r\nСаяхатқа шықпас бұрын алдын-ала екпе салдыру керек пе, оны дәрігеріңізбен ақлдасып алып шешіңіз. Кейбір екпелер АИТВ науқастарына жақсы әсер еткенімен, кейбіреулеріне кері  зардабын тигіізіп жатады. Егер сіз кейбір екпелерді салдырмаған болсаңыз, дәрігер ізге арнайы нұсқаулықтарды береді. Дәрігер сіздің қай жаққа саяхаттауға бағыт алғаныңызға байланысты саңрауқұлақтық және протозойлық инфекцияға қарсы амал-шаралардың мөлшерін айтып береді.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Алдын алу шаралады__\r\n\r\n__АИТВ инфекцисын жұқтырып алудан қалай сақтанамын?__\r\nАИТВ қорғанудің ең тиімді жолдары:\r\n•	АИТВ-мен инфекцияланған адаммен және көп адаммен ойнас жасайтындармен жыныстық қатынасқа түспеңіз;\r\n•	Тұрмыста болсаңыз да «қауіпсіз төсек қатынасын» ұстаныңыз;\r\n•	Жалпыға ортақ ине мен шприцтарды қолданбаңыз.\r\nСіз АИТВ инфекциясы бар адамды сырқы келбетіне қарап тани алмайсыз.  ЖИТС-ның симптомы АИТВ жұққаннан кейін 8 өткенде бірақ белгі бере бастайды. Сондықтан дін аман болып көрініп,өзін саумын деп жүрген кейбіреулер сізге ЖИТС-ны  жұқтыруы әбден мүмкін.\r\nЖИТС-нан 100% арашалайтын жалғыз жол – ешқашан бөгде, толық бірмейтін немесе АИТВ инфекциясы бар адаммен жыныстық қатынас жасаспаңыз. Жат адамдардың терісіне үйкелуден, қаны тиіп кетуден сақтанып жүріңіз.\r\n\r\n__«Қауіпсіз жыныстық қатынас» қалай болады?__\r\nЕң « қауіпсіз жыныстық қатынас» – ол сондай қатынасқа түспей-ақ қою. Ал егер тұрмыс құрған болсаңыз «қауіпсіз жыныстық қатынас» - ол тек білетін екі адамның арасындағы қатынас, бірақ АИТВ-мен инфекцияланған адаммен емес.  «Қауіпсіз жыныстық қатынас» керек болса, екі жан бір-бірімен табысып, иньекциялық есірткілерді қолданбай салауатты өмірге бет бұрғаны нұр үстіне нұр болады.\r\nҚауіпсіз жыныстық қатынастың келесі сатысына келсек – мүше қапты пайдалану арқылы қатынас жасауға болады. Егер сіз өз жолдасыңыздың инфекциялануынан, болмаса, оның өзге жандармен қатынасқа түсіп, вирус жұқтыруынан қауіптенсеңіз мүше қапсыз жыныстық қатынас жасапаңыз. Әр қатынасқа түскенсайын еркектерге арналған латекстік мүше қаптарды қолданыңыз.\r\nЕгер еріңіз ерлерге арналған мүше қапты кигісі келмесе, онда әйелдерге арналған түрін қолданыңыз. Әйелдерге арналған мүше қап, ерлердікі секілді әсер бермеуі мүмкін, бірақ ол сіздің қауіпсіздігіңіздің кепілі.\r\nЕшқашан бөтен қанды, шахуатты, несепті, жатыр немесе нәжіс сұйықтыңын анусқа, жатырыңызға, аузыңызға жіберіп алмаңыз.\r\n\r\n__Мүше қапты қалай дұрыс пайдаланған жөн? __\r\nӨз қауіпсіздігіңізге сенімді болғыңыз келсе, мүше қапты дұрыс пайдалануды білгеніңіз жөн. Лактексті мүше қаптарды жыныстық қатынастың барлық түрлеріне қолдана берсе болады. Егер сізде лактекстік мүше қаптарға аллергияңыз болса, онда полиуретан мүше қаптарын пайдаланыңыз. Әйелмен оралдық жыныстық қатынас кезінде, мүше қапты әйелдің аузы мен денесне қатар ыңғайлай  берсе болады. \r\nЕгер сіз спермецидтерді пайдалануды жоспарласаңыз, тексеру нәтижелерінде спермецидтерде наноксинол-9 жиналатыны анықталуда. Спермецидтер жыныс мүшелерін тітіркендіріп, ЖЖБИ-дің асқыну қаупін жоғарлатады. Мүмкін болған жағдайда мүше қаптарды ноноксинон-9 –бен қолдану – мүше қанты мүлдем қолданбай қоюдан қарағанда жақсы.\r\nМүше қаппен қатынасқа түскенде тек су негізінде лубриканттармен қолданған дұрыс. Майлы негіздегі лубриканттар, вазелин, балалардың жақпа майы және лосьондар мүше қаптарды зақымдауы мүмкін.\r\n\r\n__Еркектердің мүше қаптарын қалай қолданады? __ \r\nЛатекстік немесе полиуретандық мүше қаптарды пайдаланыңыз. Табиғи мембрандардан (мысалы: қозы ішегінен) жасалған мүше қаптар онша жақсы емес, себебі, ЖИТС вирусы өте ұсақ, сондықтан мұндай мүше қаптардың тесіктерінен  өтіп кетеді. \r\n•	Қандай қатынаста болсаңызда мүше қапты киіңіз;\r\n•	Мүшеге қапты айналдырып кигізіңіз.  Айналдыратын жүзікше сырт жағында болуы керек. Мүше қапты мүшенің түп жағына қарай айналдыра жүргізіңіз. Мүшенің бас жағына шамамен 3,5-4 см орын қалдырып қойыңыз, өйткені ол жерге шәует сұйықтығы жиналады;\r\n•	Мүше қаптың бас жағынағы ауаны сығып шығарып тастыңыз;\r\n•	Шәует шығып болғаннан кейін мүше қапты шесіңіз. Мүше қап сырғып түсіп қалмас үшін оны қолмен, мүшемен бірге шығарыңыз;\r\n•	Қолданып болған мүше қапты қайта пайдаланбай тастай салыңыз.\r\n\r\n__Мен біреумен инені бірге қолдансам не істеймін?__ \r\nСіздің жағдайыңызды жақсарту үшін алдымен есірткіге тәуелділігіңіззді медициналық жолмен шешу керек. Егер сіз біреумен шприцты және инеиі бірге, қайталап қолданып жүрсеңіз оны тазартқыш ертінді','student_k',139,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(522,'','Буынның шығуы','','','kz','s','',0,'',1685,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537504560,1569040560,1537504656,'\'\'__Бұл не? Буынның шығуы __\'\'– сүйектердің  буындағы  қалыпты орнынан  қайырып немесе соғып  қозғап жіберуінен туындайтын жағдай. Мұны кейде таю деп те атайды. Сүйектің таюы әртүрлі жағдайда орын алуы мүмкін.  Мысалы дәл буынға тиген соққыдан, құлап қалғаннан, немесе оқыс жасалған іс-қимылдардың себебінен сүйек өз  орнынан қозғалып кетеді.  Көбінесе сүйектің таюы тізе асығында, жамбас буынында, білезікте, саусақтардың буындарында, шынтақ және иық буындарында орын алуы мүмкін.','\'\'__Бұл не? Буынның шығуы __\'\'– сүйектердің  буындағы  қалыпты орнынан  қайырып немесе соғып  қозғап жіберуінен туындайтын жағдай. Мұны кейде таю деп те атайды. Сүйектің таюы әртүрлі жағдайда орын алуы мүмкін.  Мысалы дәл буынға тиген соққыдан, құлап қалғаннан, немесе оқыс жасалған іс-қимылдардың себебінен сүйек өз  орнынан қозғалып кетеді.  Көбінесе сүйектің таюы тізе асығында, жамбас буынында, білезікте, саусақтардың буындарында, шынтақ және иық буындарында орын алуы мүмкін.\r\n\r\n__Буын шығудың қандай түрлері болады?__\r\nЕгер адамның буындары табиғатынан әлсіз болса, күнделікті тұрмыстағы  жағдайда да  буын тайып кете береді.  Кейбір жандар жарақат алғаннан кейін, буындары дұрыс бітпеуіне байланысты буын алынбалы-салынбалы болып қалады.  Кішкентай балалардың сүйектерінің шығуы дөрекі қылықтардың салдарынан болады.  Кейде іште жатқан баланың буындары дұрыс қалыптаспай қалғаннан да болады. Потологиялық тұрғыдан буындарды ұстап тұратын сіңірлердің әлсіз болуына байланысты Марфан синдромымен ауратын адамдардың буындары тайғыш келеді.\r\nАсқынып кетсе қалай болады? Сүйекті орнына салғаннан кейінде тайғыш болуы салмақты мәселеге айналады.  Себебі,  ұсақ тіндер созылып немесе үзіліп кетуі ықтимал, болмаса, буынның айналасындағы (байламдар, сіңірлер, бұлшық еттер, шеміршектер, буын қабықшалары) үзіліп кетуі мүмкін. Жарақаттану жүйке жүйесі мен қаназық тамырларын зақымдауы мүмкін. сүйек сынығы буын ішінде сынып, немесе қысылып қалып қоюы мүмкін. Осы  аталған мәселелерге қатысты буынның шығу түрі кездессе, оны тек хирургиялық жолмен қана емдеп көруге болады.\r\n__Тегтер:__ \r\nбуынның шығуы      \r\nбуынның алынбалы-салынбалы болып қалуы, \r\nбуында сүйек сынығының қалып қоюы\r\n','student_k',48,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(523,'','Тізе буынының шығуы','','','kz','s','',0,'',1335,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537504800,1569040800,1537504931,'Буынның  негізгі қалыптасқан орнынан қозғалып, немесе бөлініп  кетуі – буынның шығуы немесе таюы деп аталады. Мысалы, тізе буыны шығып кетуі мүмкін, бірақ, оны шығару үшін үлкен күш керек. Десе де, тайған буынның толықтай шығып, салбырап қалуы сирек кездеседі. Ал тізе буыны шығып кетсе тез арада көмек көрсерту керек.','Буынның  негізгі қалыптасқан орнынан қозғалып, немесе бөлініп  кетуі – буынның шығуы немесе таюы деп аталады. Мысалы, тізе буыны шығып кетуі мүмкін, бірақ, оны шығару үшін үлкен күш керек. Десе де, тайған буынның толықтай шығып, салбырап қалуы сирек кездеседі. Ал тізе буыны шығып кетсе тез арада көмек көрсерту керек.\r\n\r\n__Тізе буынының шығып кеткендегі белгілері:__\r\n•	Қатты ауырыды;\r\n•	Жарақаттанған тізе сұрланып, қан ұйып, терісі бозарып, мұздап тұрады. Шыққан тізе сауына қарағанда үлкейіп, ісіңкіреп кетеді;\r\n•	Қозғаған кезде кілтілдеп тұрғандай сезінесіз;\r\n•	Тізені бүгіп-жаза алмай қаласыз;\r\n•	Аяқты тіреп басу мүмкін еместей көрінеді.\r\n\r\nШыққан сүйекті қайта салғаннан кейін де қауіпті мәселелер орын алуы ықтимал.\r\n\r\n•	Буындағы немесе буын айналасындағы жұмсақ тіндердің созылуы немесе ажырауы (мысалы: сіңірердің, бұлшық еттердің, шеміршектердің)\r\n•	Жүйке және қан тамырларының зақымдануы мүмкін;\r\n•	Буында сүйек сынығы қалып қоюы немесе сүйек бөлігі буында қысылып қалуы мүмкін.\r\n\r\n__Мынадай жағдайларда шұғыл медициналық көмекке жүгіну керек:__\r\n•	Сүйектерді өз қалпына келтіру үшін;\r\n•	Буынға таңғыш-қалақ салдыру үшін;\r\n•	Тез арада қан тамырларын және жүйке жүйесін немесе буынды қалпына келтіру үшін ота жасау керек болса.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nтізе буынының шығып кетуі     \r\nбуынның ұйып, ауруы     \r\nтізенің зақымдануы\r\n','student_k',114,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(524,'','Гастрит','','','kz','s','',0,'',4017,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537510080,1569046080,1537512527,'Өңеш, асқазан, тоқ ішек және аш ішектердің барлығы бауыpдың, өт қабының және ұйқы безінің көмегімен ішке түскен асты айналдырып, қажет емес компоненттерді бөлшектеп, қалдық бөліп, шығарып жатады.\r\nГастрит - асқаазанның шырышты қабығының қабынуынан пайда болады. \r\nПайда бола салып, жылдам дамитын гастритті жедел гастрит дейді. Ал айлап, жылдап жалғаса ауыра беретін гастритті созылмалы гастрит деп атайды. \r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Асқорыту жүйесі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емделуі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Асқыну қаупі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу шарасы__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Асқорыту жүйесі__\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"355\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nӨңеш, асқазан, тоқ ішек және аш ішектердің барлығы бауырдың, өт қабының және ұйқы безінің көмегімен ішке түскен асты айналдырып, қажет емес компоненттерді бөлшектеп, қалдық бөліп, шығарып жатады.\r\nГастрит - асқаазанның шырышты қабығының қабынуынан пайда болады. \r\nПайда бола салып, жылдам дамитын гастритті жедел гастрит дейді. Ал айлап, жылдап жалғаса ауыра беретін гастритті созылмалы гастрит деп атайды. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nГастриттің пайда болуына көптеп себеп болатын жайттар:\r\n•	Асперин, ибупрофен немесе напроксен секілді кейбір дәрі-дәрмектер;\r\n•	Алкогольдік ішімдіктер\r\n•	Асқазанның шырышты қабығына Helicobacter pylori инфекциялық бактериясы түскендіктен;\r\nАл сирек кездесетін себепті жағдайларға мыналар жатады:\r\n•	Аутоиммундық ауру (пернициоздық анемия сияқты);\r\n•	Кокаин қолдану;\r\n•	Қарылған немесе күйдірілген тамақтарды көп жеу;\r\n•	Шамадан тыс күйзеліс;\r\n•	Цитомегаловирус және қарапайым герпес (иммунитеті әлсіреген жандарда жиі кездесетін вирус)  секілді вирустық инфекциялар.\r\n\r\nАуыр, күрделі жарақаттар, күтпеген аурулар, бүйрек жеткіліксіздігін, өкпе айналымын реттеу үшін жасалған күрделі оталар гастриттің пайда болуына себепкер болады.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n\r\nКөптеген адамарда гастрит симптомсыз дамиды.\r\nАл симптом кездесіп жатса, олар мынадай болады:\r\n•	Тәбеті жоғалады;\r\n•	Жүрегі айниды және құса береді;\r\nЕгер гастриттің салдарынан асқазанның шырышты қабығынан қан ағып жатса, мынадай симптомдар көрініс береді:\r\n•	Қара түсті нәжіс шығады;\r\n•	Қан құсады.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__ \r\nМынадай әдістермен диагностика жасалады:\r\n•	Анемияны анықтау үшін қанға жалпы талдама жүргізеді (ҚЖТ)\r\n•	Эндоскоптың (эзофагогастродуоденттік көшірме немесе ЭФГДС) көмегімен асқазанды тексеру;\r\n•	H. Pylori-ге тексеру жүргізу;\r\n•	Нәжісте жасырын тұрған қандарға талдама жасау (асқазаннан қан кетіп жатқан кезде)\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емделуі__\r\nЕмдеу әдістері аурудың себептеріне байланысты жүргізіледі. Уақыт өте келе себептердің біразы жоғалып кетуі мүмкін.\r\n\r\nСіз алдымен гастриттің пайда болуына себеп болатын асперин, ибупрофен немесе басқа да дәрі-дәрмектерді қаблдауды тоқтатуыңыз керек.   Ішіп жүрген кез-келген дәрілеріңізді тоқтатпас бұрын дәрігеріңізбен ақылдасып алыңыз.\r\n\r\nСіз асқазанның қышқыл сөл бөлуін азайтатын мынадай дәрілерді қолдануыңыз мүмкін:\r\n•	Антацидтер\r\n•	Антагонистер Н2 рецептерімен: цементидин (Тагамет), ранитидин (Зантак) және т.б.\r\n•	Протондық помпа тежегіштері;\r\n•	Антацидтер Helicobacter pylori бактериаларымен астасқан созылмалы гастритке пайдаланылады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__ \r\nБұл аурудың болжамы әдетте себептеріне байланысты қойылады, бірақ ол қанша дегенмен жағымдырақ.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Асқыну қаупі__\r\nҚан кетуі мүмкін және өкпенің асқынған ісігіне ұласып кетуі де ғажап емес.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан тексерілу керек?__\r\nМынадай симптомдар  бола басстағанда дәрігерге қаралыңыз:\r\n•	Асқазанның жоғарғы жағы  жиі ауыра бастағанда;\r\n•	Қара, шайыр түсті нәжіс шыға бастағанда;\r\n•	Түйір-түйір қан аралас құсық шыққанда.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу шаралары__\r\nАсқазанның шырышты қабығын зақымдайтын асперин сияқты дәрілерді ұзақ уақыт қолданбаңыз, суық тиуге қарсы шамадан тыс ащы дәрілерді  немесе алкогольдік ішімдіктерді пайдаланбаңыз. \r\n\r\n__Дереккөз:__ https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001150.htm\r\n__Тегтер: __\r\nгастрит деген не, \r\nгастриттің симптомдары, \r\nгастриттің себептері, \r\nгастриттің емделуі,  \r\nхеликобактер пилори, \r\nгастросскопия\r\n','admin',60,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(525,'','Балалардағы гастроэзофагеальды рефлюкс','','','kz','s','',0,'',1576,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537512600,1569048600,1537512716,'__\'\'Бұл қандай ауру? Гастроэзофагеальді рефлюкс\'\'__ асқазанға барған тағамды және асқазан шырынын өңеш арқылы кері шығару.\r\n\r\nКөптеген нәрестелер әдетте азықтың біраз бөлігін кекіріп тастайды. Айтқандай сау балалардың сүт қоспаларымен тамақтану кезінде көбірек кекіруі қалыпты жайт. Кейбір нәрестелер гастроэзофагеальді рефлюкске байланысты кекіруі мүмкін. Бұл әдетте азықтың өңешке қайта оралуына жол бермейтін бұлшықет целлюлозасының жетіспеушілігіне (өңеш сфинктеріне) байланысты.\r\n','__\'\'Бұл қандай ауру? Гастроэзофагеальді рефлюкс\'\'__ асқазанға барған тағамды және асқазан шырынын өңеш арқылы кері шығару.\r\n\r\nКөптеген нәрестелер әдетте азықтың біраз бөлігін кекіріп тастайды. Айтқандай сау балалардың сүт қоспаларымен тамақтану кезінде көбірек кекіруі қалыпты жайт. Кейбір нәрестелер гастроэзофагеальді рефлюкске байланысты кекіруі мүмкін. Бұл әдетте азықтың өңешке қайта оралуына жол бермейтін бұлшықет целлюлозасының жетіспеушілігіне (өңеш сфинктеріне) байланысты.\r\n \r\nБалалардағы гастроэзофагеальды рефлюкс белгілері:\r\n\r\n•	Туылғаннан кейін алғашқы аптасында өте көп құсады;\r\n•	Құсу қарқындылығы өте жоғары сипатталады;\r\n•	Созылмалы жөтел пайда болып, ысқырықтанып тыныс алады;\r\n•	Периодтық түрде тыныс алуы тоқтап қалып тұрады;\r\n•	Баланың бойы баяу өсіп,  кеш дамиды;\r\n•	Мазасызданып,  жиі жылайды;\r\n•	Салмақ жоғалуы: рефлюксі бар нәрестелер құсудың немесе ас ішудегі қиындықтардың салдарынан салмағын жоғалтуы мүмкін.\r\nГастроэзофагеальды рефлюкс әдетте 6-12 ай ішінде жойылып кетеді.\r\nДегенмен, қиындықтар да туындауы мүмкін. Асқазандағы азық баланың аузына келгенде, демін тартып қалуы себепті тағам өкпеге кіріп қалуы мүмкін. Сиыр сүтіне аллергиясы бар ма, орталық жүйке жүйесінің ауруларының әсері ме, метаболикалық бұзылулардың салдары ма, әлде жұқпалы аурулардан ба, алдымен соны ажыратып алу керек.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nбалалардағы Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруы дегеніміз не\r\nБалалардағы Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруының себептері, \r\nбалалардағы Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруының белгілері, \r\nбалалардағы салмақ жоғалуы, \r\nбаланың мазасыздығы\r\n','student_k',63,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(526,'','Гипертониялық криздер','','','kz','s','',0,'',4474,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537860120,1569396120,1537860627,'__Гипертониялық криз __- вегетативті бұзылыстардың барысында ми және жүрек қан айналымдарының бұзылуы асқынып, артериялық қан қысымының кенеттен көтерілуін айтады.\r\n\r\nГипертониялық криз кез-келген гипертониялық ауруы бар немесе симптоматикалық артериялық гипертония кезінде дами алады. Кейде сау адам да гипертониялық кризге ұшырауы мүмкін. \r\n','__Гипертониялық криз__ - вегетативті бұзылыстардың барысында ми және жүрек қан айналымдарының бұзылуы асқынып, артериялық қан қысымының кенеттен көтерілуін айтады.\r\n\r\nГипертониялық криз кез-келген гипертониялық ауруы бар немесе симптоматикалық артериялық гипертония кезінде дами алады. Кейде сау адам да гипертониялық кризге ұшырауы мүмкін. \r\n\r\nӘдетте гипертониялық кризге ұшырататын жағдайларға мыналыр жатады:\r\n•	психоэмоционалды жүктеме\r\n•	Ауа райының өзгеруі\r\n•	Кофе, алкогольді ішімдіктерді шамадан тыс пайдалану\r\n•	Гормондық бұзылулар\r\n•	Бұрын қабылдаған гипотензивті препараттарды доғару\r\n•	Мидағы аурулар (инсульт), жүрек (миокард инфарктісі, стенокардия), бүйрек аурулары.\r\n\r\n__Гипертониялық криздің белгілері:__\r\n•	Кенеттен бірнеше минут ішінде немесе 1-3 сағат ішінде пайда болады;\r\n•	Жеке жоғары қан қысымы (бір пациентте, 240/120 болса, кейбір адамдарға 130/90 деңгейі жоғары болып табылады). Бұл қан қысымының бастапқы деңгейіне байланысты. Егер науқастың қан қысымның деңгейі үнемі төмен болса, ондағы қан қысымының аздап болса да көбеюі гипертониялық кризді тудыруы мүмкін.\r\n\r\nГипертониялық криздер мынадай клиникалық суреттемелер  түрлеріне бөлінеді:\r\n•	\'\'Нейровегетативтік синдромы бар гипертониялық криз.\'\' Әдетте мұндай дағдарыс, куйзелістен, психо-эмоционалдық күйзелістен тез бастау алады. Науқастың басы ауырып, басы айналып , жүрек айныуы болады, сирек жағдайда асқазаны көтеріліп құсады. Адамды қорқыныш сезімі билеп және ауа жетіспегендей болды. Пациенттің көңілі алабұртып, оның қолында діріл, сыздау, терлеу пайда болады. Бұл жағдай қысқа уақытқа яғни 1-ден 5 сағатқа дейін созылады. Бұндай гипертониялық кризді бастан кешірген адамның кейінгі жағдайда көп мөлшерде зәр шығаруы кездеседі. Әдетте гипертониялық криздің бұл түрі өмірге қауіп төндірмейді.\r\n•	\'\'Сулы-тұзды гипертониялық криз.\'\' Тұрақты түрде жүрек айнуы мен құсу, қатты бас ауруына шағымдар пайда болады.. Науқастар көбінесе шаршаңқы, кейде мардымдары жоғалып, уақыт бірлігін шатастырады . Олар бүгінгі күннің атын ұмытып, таныс жерде де адасып кетуі мүмкін. Көру қабілеті бұзылып, көз алдына қара дақтар көрінеді, есту қабілеті нашарлауы мүмкін. Бұл жағдай бірнеше күнге созылуы мүмкін.\r\n•	\'\'Ауыр  гипертониялық энцефалопатия.\'\' Бұл қан қысымының айтарлықтай көтерілуінен туындаған ауыр жағдай. Жоғары қан қысымының пайда болуына байланысты мидың қалыпты қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады. Бұл жағдайда есеңгіреу, діріл пайда болып, уақытша сөйлеу қабілеті бұзылуы мүмкін.\r\n\r\n__Барлық криздер былайша бөлінеді:__\r\n\'\'Қарапайым криз\'\' - ағзаларды зақымдамайды. Мұндай криздің науқастың өміріне қауіп төндіру ықтималдығы бар. Бірнеше сағат ішінде қан қысымын төмендету керек.\r\n\r\n\'\'Күрделі криз\'\' - «мақсатты мүшелерді» байланысты. Мақсатты органдар - бұл аурудың салдарынан көпті немесе азды зардап шегетін органдар. Артериялық гипертензиядан жүрек, ми, қан тамырлар, бүйрек зақымдалады. Мұндай криздің түрі науқастың өміріне қауіп төндіреді және 1 сағат ішінде тез арда қан қысымын төмендетуді талап етеді.\r\nМұндай криздің ұзақ уақытқа созылуы, мынадай аурулардың асқынуына жол ашады:\r\n•	Жүректен (миокард инфарктісі, тұрақсыз стенокардия, аритмия),\r\n•	Тамырлар (аорттың қабыршықтану аневризмасы, қан кету)\r\n•	Ми (инсульт, жедел гипертониялық энцефалопатия),\r\n•	Бүйрек (қауіпті бүйрек жеткіліксіздігі).\r\n\r\n__Гипертониялық криз кезіндегі шұғыл көмек__\r\nЖедел жәрдем шақырыңыз. Науқастың (немесе оның туыстары үшін) жедел жәрдем келгенге дейін қабылдануы тиіс барлық іс-шараларды дәрігермен алдын ала талқылау қажет. Біріншіден, криздің белгілерін нақты білу қажет. Егер белгілері бар болса, дәрігеріңіз тағайындаған емдік шараларды қолданып, криздің асқынуының алдын алуға тырысу қажет. Екіншіден, дәрігердің рецептісі бойынша тыныштандыратын дәрі қабылдау маңызды. Өйткені стресс криздің асқынуына әкеп соқтырады. Егер де криз басталған болса, жедел жәрдем шақырып, дәрігер белгілеген дәріңізді қабылдаңыз. Жартылай шалқайып отырып, аяқтарыңызды жылытыңыз (ол жүрек және мидағы қан бөлігін кері бағыттайады), терезені ашып, қысыңқы киімдерді шешіп тастаңыз.\r\nЖедел жәрдем дәрігері гипертониялық криздің осы түріне қажетті барлық дәрі-дәрмектерді енгізеді. Егер криздің асқынуын тоқтата алмаса, науқас ауруханаға жатқызылады.\r\nГипертониялық криздің алдын алу әлде қайда жақсырақ. Өз дәрігеріңізге уақытылы қаралып, барлық нұсқаулықтарын орындап, қан қысымын күн сайын тексеріп тұрыңыз.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nгипертониялық криз \r\nКриз асқынулары \r\nгипертониялық криз кезіндегі шұғыл көмек\r\n','student_k',81,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(527,'','Теміртапшылықты анемия','','','kz','s','',0,'',5820,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538631660,1570167660,1538632975,'Анемия - бұл организмде қызыл қан түйіршіктерінің (эритроциттердің) жеткіліксіз мөлшерде түзілгендігінен пайда болады. Эритроциттер дененің ұлпаларына оттегін тасымалдайды. Анемияның көптеген түрлері бар.\r\n\r\nТеміртапшылықты анемия темір органының жетіспеушілігінен дамиды. Темір - эритроциттердің пісіп жетілуі үшін қажет.\r\n','{ALINK(aname=\"1\")}__Мазмұны__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Белгілері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжау__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Дәрігерге қай уақытта жүгінген дұрыс__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\nАнемия - бұл организмде қызыл қан түйіршіктерінің (эритроциттердің) жеткіліксіз мөлшерде түзілгендігінен пайда болады. Эритроциттер дененің ұлпаларына оттегін тасымалдайды. Анемияның көптеген түрлері бар.\r\nТеміртапшылықты анемия темір органының жетіспеушілігінен дамиды. Темір - эритроциттердің пісіп жетілуі үшін қажет.\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептер__\r\nТеміртапшылықты анемия қаназдықтың ең көп таралған түрі болып табылады.\r\nЭритроциттер организмнің тіндеріне оттегін жеткізеді. Сау эротрициттер сүйек кемігіне (костный мозг) апарады. Олар 3-4 ай бойы ағза айналымына қатысады. Ескі эритроциттер өт ағзасында жойылады.\r\nТемір - эритроциттердің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Темірсіз қан оттегіні тиімді тасымалдай алмайды. Темір әдетте денеге тамақпен кіреді. Сондай-ақ, дене өлі қызыл қан жасушаларының (эритроциттер) темірін қайта пайдаланады.\r\n\r\nТемір дефицитінің анемиясы организмдегі темір қоймаларының сарқылуымен дамиды. Бұл келесі себептерге байланысты болуы мүмкін:\r\n•	Организмді  қайта қалпына келтіретін эритроциттерді және темірді жоғалмасыз;\r\n•	Ағзада темірді ссіңіретін процес бұзылады;\r\n•	 Темірді сіңіру процесі бұзылмайды, бірақ темір бар тағамдарды қабылдау азаяды.\r\n•	Организмнің көп мөлшерде темірді талап етуі (мысалы, жүктілік кезінде немесе емшек сүтімен бала емізу кезінде)\r\n\r\nТемірдің жоғалуы қан кетуіне байланысты болуы мүмкін. Қанның кетуіне байланысты көп тараған себептері:\r\n•	Ауыр, ұзақ немесе жиі етеккір қанының кетуі\r\n•	Өңештің, асқазанның, аш немесе тоқ ішектің қатерлі ісігі.\r\n•	Циррозға байланысты өңеш тамырларының жуаруы;\r\n•	Аспирин, ибупрофенді немесе асқазанда қан кетуді тудыратын артритке қарсы препараттарды ұзақ уақыт қолдану\r\n•	Асқазанның және ұлтабардың ойық жарасы\r\n\r\nДенедегі темір сіңірілуінің бұзылуының себептері:\r\n•	Целиак ауруы\r\n•	Крон ауруы\r\n•	Асқазан айналма операциясы\r\n•	Кальций бар көптеген антацидтерді қабылдау\r\n•	Келесі жағдайларда азық-түліктен жеткілікті темір ала алмайсыз:\r\n•	Сіз ет жемейтін болсаңыз\r\n•	Сіз орта жастан ассаңыз және толыққанды тамақтанбасаңыз\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Белгілері__ \r\nАнемияның жеңіл түрінде симптомдар болмауы мүмкін.\r\nКөптеген жағдайларда симптомдар баяу дамиды. Оларға мыналар жатады:\r\n•	Тітіркену\r\n•	Дене жаттығуларынан, немесе әдеттегі жағдайда жиі кездесетін әлсіздік немесе шаршау\r\n•	Бас аурулары\r\n•	Зеректіктің жоғалуы және ойлана алмау проблемалары\r\nАнемияның қарқынды дамуын мына симптомдар білдіреді:\r\n•	Склераның көк түске боялуы\r\n•	Тырнақтың сынғыштығы\r\n•	Мұзды немесе басқа да азық-түлікке жатпайтын заттарды қалау (тәбеттің бұзылуы)\r\n•	Тік бағытта жүргенде көздің қарауытуы\r\n•	Бозғылт тері түсі\r\n•	Тыныстың тарылуы\r\n•	Тілдің үстіндегі ойық жаралы\r\nТеміртапшылықты анеия ауруының белгілері:\r\n•	Үлкен дәреттің қаралау түске боялып, қан аралас шығуы\r\n•	Етеккір қан кету кезінде ауырсыну (әйелдерде)\r\n•	Іштің жоғарғы жағындағы ауырсыну (ойық жаралар бар болса)\r\n•	Салмақ жоғалту (қатерлі ісігімен ауыратындарда)\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\nАнемияны диагностикалау үшін дәрігер сізге келесі қан анализін тағайындайды:\r\n•	Гематокрит және гемоглобин (эритроциттердің көрсеткіштері)\r\n•	Эритроциттердің көрсеткіштері\r\n Қанның темір деңгейін анықтауға мүмкіндік беретін сараптамаларға мыналар жатады:\r\n•	Сүйек кемігін тексеру (сирек жағдайда)\r\n•	Қан сарысуының темір байланыстыратын қабілетін тексеру\r\n•	Қан сарысуының ферритині\r\n•	Қан сарысуындағы темір деңгейі\r\nТемір жеткіліксіздігінің себебін анықтайтын зерттеулер мыналарды қамтиды:\r\n•	Колоноскопия\r\n•	Үлкен дәреттегі жасырын қанды талдау. \r\n•	Жоғарғы эндоскопия\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеу тактикасы құрамында темірмен байытылған азық-түлік қоспаларын алу және темірге бай тағамдарды тұтыну болып табылады. Құрамында темір бар қоректік қоспалар (көбінде темір сульфаты) ағзадағы темір қоймаларды толтыру үшін қажет. Тағамдық қоспаларды тағайындағанға дейін дәрігер немесе медбике әдетте ағзадағы темір деңгейін анықтауы керек.\r\n\r\nЕгер темір препараттарын таблетка түрінде қабылдай алмасаңыз, оларды тамыр арқылы немесе бұлшықет арқылы енгізуді тағайындауға болады.\r\n\r\nЖүкті және емшек сүтімен бала емізетін әйелдерде темірге деген қажеттілік жоғары болады, олар тамақтан қажетті мөлшерде темірді ала алмайды.\r\n\r\nГемоглабин деңгейі екі айлық темір терапиясынан кейін қалыпқа келуі керек. Сіз сүйек кемігіндегі темірді өз мөлшерінде сақтау үшін 6-12 айға дейін темір препараттарын қабылдауды жалғастырасыз.\r\n\r\nҚұрамында темірмен байытылған азық-түлік өнімдері:\r\n•	Тауық пен үндік\r\n•	Кептірілген жасымық, бұршақ және тас бұршақ\r\n•	Балық\r\n•	Ет ( бауыр)\r\n•	Жержаңғақ майы\r\n•	Соя\r\n•	Бидай наны\r\n\r\nСонымен қатар, құрамында темір бар:\r\n•	Сұлы ботқасы\r\n•	Жүзім, қара өрік және өрік\r\n•	Шпинат, қырыққабат және басқа да көк шөптер\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nТиісті емдеу кезінде оң нәтиже көп зардап шекпейсіз. Дегенмен, ол анемияның пайда болу себебіне байланысты.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\nҚашан дәрігерге қаралу керек?\r\nТөмендегі жағдайларда дәрігеріңізбен кеңесіңіз:\r\n•	Темір тапшылығының белгілері бар болса\r\n•	Үлкен дәреттегі қан қосындысын байқасаңыз\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nЖүйелі түрде дұрыс тамақтануды қадағалау арқылы темір жеткілікті көлемде денеге кіреді. Қызыл ет, бауыр және жұмыртқаның сарысы байытылған темір көзі болып табылады. Ұн, нан және кейбір дәнді дақылдар темірмен байытылған. Егер темір тамақпен жеткіліксіз қамтылса, дәрігермен кеңескеннен кейін темір препараттарын алуға болады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nтемір жеткіліксіздігі      \r\nтеміртапшылықты анемия\r\n','student_k',52,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(528,'','Нәрестенің құлағындағы жайсыздық','','','kz','s','',0,'',602,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538641020,1570177020,1538641092,'2-3 жасқа дейінгі нәрестелер ауырсынғанын сезсе де тілмен жеткізіп айта алмайды. Құлақтағы жайсыздықты суық тию кезінде, әсіресе басқа белгілер болғанда, мысалы қызба кезінде байқауға болады.','2-3 жасқа дейінгі нәрестелер ауырсынғанын сезсе де тілмен жеткізіп айта алмайды. Құлақтағы жайсыздықты суық тию кезінде, әсіресе басқа белгілер болғанда, мысалы қызба кезінде байқауға болады.\r\nБалалардың құлағындағы жайсыздықтың басқа себептері:\r\n•	Сусабын немесе сабын қолданғаннан кейін, құлақ арнасының қышуы.\r\n•	Құлақ арнасында құлықтың болуы. Бұл құлақты өткір затпен, мысалы, мақта тампонымен, тырнақ саусағымен, шашқа арналған арнайы қысқыштармен тазалау кезінде де пайда болуы мүмкін.\r\n•	Ортаңғы құлақта сұйықтықтың болуы, инфекциясыз.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nҚұлақтағы жайсыздық \r\nҚұлақтағы шу\r\n\r\n','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(529,'','Жамбас буынының дисплазиясы','','','kz','s','',0,'',2373,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538641140,1570177140,1538641245,'\'\'__Жамбас буынының дисплазиясы__\'\' - бұл жамбастың жоғарғы бөлігінің орналасу шұңқырына тығыз орналаспаған жамбас буынының қалыпты өсуінен туындаған жағдай. Дисплазия жамбас буындарының біреуінде немесе екінші жағында да кездесуі мүмкін. Жамбас сүйегі орналасуы керек шұңқырға еркін кіре алады немесе оған толығымен кірмейді (тайып кетеді). Осы жағдай жамбас буынының дисплазиясына бейімді болып келеді. Жамбас буынының дисплазиясына ұлдардан қарағанда қыздар жиі ұшырайды.','\'\'__Жамбас буынының дисплазиясы __\'\'- бұл жамбастың жоғарғы бөлігінің орналасу шұңқырына тығыз орналаспаған жамбас буынының қалыпты өсуінен туындаған жағдай. Дисплазия жамбас буындарының біреуінде немесе екінші жағында да кездесуі мүмкін. Жамбас сүйегі орналасуы керек шұңқырға еркін кіре алады немесе оған толығымен кірмейді (тайып кетеді). Осы жағдай жамбас буынының дисплазиясына бейімді болып келеді. Жамбас буынының дисплазиясына ұлдардан қарағанда қыздар жиі ұшырайды.\r\n\r\nДисплазияның белгілері туу кезінде байқалады. Туылған сәтте дисплазияның белгілері байқалмай қалатын жағдайлар сирек кездеседі, бірақ жағдай туылғаннан кейін алғашқы бірнеше аптадан немесе айдан кейін дамиды. Жамбас дисплазиясының нақты себебі белгісіз, бірақ ол нәрестенің туғанға дейін, туылу кезінде немесе босанғаннан кейінгі күйіне байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар жүктілік кезінде ананың сіңірлерін босаңсытуға арналған гормондарды көп мөлшерде қолдану жамбас дисплазиясын тудыруы мүмкін.\r\n\r\nЖамбас буынының дисплазиясы диагнозы қойылған балаларда:\r\n•	Дисплазияның елеулі белгілерінің болмауы.\r\n•	Екінші жамбаспен салыстырғанда бір жамбастың ішкі жағында тері қабаттары артық болады. Әр жамбаста тері қабаттарының бөліктері симметриялы көрінбейді.\r\n•	Ауру белгісі бар жамбастың, бөксе буынына айналып тұруына байланысты, аяқ саусақтарының сыртқа қарай бұралып тұруы байқалады.\r\n•	Қозғалыс жиілігі азаяды, жамбас қозғалысы ауырлап, немесе икемділігі азаяды.\r\n•	Бір аяғы екінші аяғына қарағанда қысқа.\r\n\r\nКейбір жағдайларда, бала жүре бастағанша, жамбас дисплазиясының белгілері байқалмайды. Бұл жағдайда бала:\r\n\r\n•	Бір аяғы екіншісінен қысқа болғандықтан, аяғын басып тік тұрғанда бір жамбасы екінші жамбасынан көтеріңкі тұрады. Ауру белгісі бар аяқ қысқа болып келеді.\r\n•	Аяқ ұзындығындағы айырмашылығын реттеуге тырысып, бір аяғының саусақтарын көтеріп, аяқтың ұшымен жүреді.\r\n•	Ақсаңдап жүреді.\r\n\r\nДисплазияны емдеу баланың жасына байланысты, жамбас сүйегін өз орнында сақтаудың қаншалықты оңай болатынына және деформацияның даму дәрежесіне байланысты болады. Емдеу таңғыш қалақ салып, белдіктерді байлап, гипс қойып немесе ота жасау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Емделмеген жағдайда жамбас дисплазиясы, арқаның ауруы немесе жамбас буындарының бұзылуына (жамбастың деградациясы) әкеп соқтыруы мүмкін.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\nжамбас буынының дисплазиясы     \r\nшығу      \r\nжартылай таю \r\n','student_k',43,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(530,'','С гепатиті','','','kz','s','',0,'',3115,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538641440,1570177440,1538641719,'Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.','Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.\r\nС гепатиті  А, В тепатиттері сияқты емес, ол  (HCV) вирусын тудыратын гепатит. С гепатитін жұқтыру қаупі бар фаторлар мыналар:\r\n\r\n•	С гепатиті бар донордың қанын құю арқылы, қанын алу арқылы, мүшесін орнату арқылы жұғады;\r\n•	Инъекция қабылдау кезінде С гепатитімен залалдандаған инені қолданғаннан;\r\n•	Бұрын бүйрек диализін алған адам;\r\n•	Тікелей қанмен жұмыс жасайтын медқызметкерлер;\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатынасқа түсетіндер;\r\n•	С гепатиті бар адаммен жыныстық қатынас жасайтын адамдар;\r\n•	С гепатиті бадамның тісс щеткасы, сақал қырғышы секілді тұрмыстық заттарын қолдану;\r\n•	С гепатиті бар анадан туылған бала.\r\n\r\n__Белгілері. __С гепатитін жұқтырған көпшілік адамдардан аса бір белгілер байқала бермейді.  Мамандардың жалпы тексерісінде ғана білініп жатады. Егер инфекция ұзақ уақыт бойы денеде жүрсе, салдарынан бауыр циррозы дамуы мүмкін, ерте ме, кеш пе әйтеуір осы ауруға душар қылатыны сөзсіз.\r\n\r\nС гепатитінің пайда болғанын мынадай белгілерден білуге болады:\r\n•	Сарғыштану\r\n•	Оң жақ жамбастың үсті ауырады\r\n•	Тұтастай әлсіздік сезіледі\r\n•	Тәбет нашарлайды\r\n•	Жүрек айнып, құсу басталады\r\n•	Дене қызуы аздап көтеріле береді\r\n•	Нәжіс түссізденеді\r\n•	Несеп күңгірттенеді\r\n•	Қышу пайда болады\r\n•	(Асцит) сұйықтықтың көп бөлінуінен іш үлкейіп кетеді\r\n•	Өңештен өтпелі қан кетіп тұрады (өңештіңтамырлары керіліп кеткендіктен)\r\n\r\n__Диагностикасы__\r\nМына тесттердің көмегімен диагностика жасауға болады:\r\n•	Вирус антигеніне қан талдамасын өткізу;\r\n•	С гепатиті вирусынан антиденені анықтау үшін иммунферментті талдама алу керек;\r\n•	Вирусты анықтау үшін ПТР ( полимеразды тізбекті реакция) жасату керек;\r\n•	Бауырдық ферментті (трансаминаз) анықтау керек. Ол бауыр функциясының бұзылуынан қанның көрелілуін білдіреді.\r\n•	Бауырға биопссия жасату керек. Ол үшін бауырдың зақымданған жасушаларын микроскоппен қарайды.\r\n\r\n__Емделуі__\r\n\r\nҚазіргі таңда әлемде С гепатитін емду үшін көптеген дәрі-дәрмектер шығарылған. Бұл дәрілерді қолдану жолы бір басқа, сонымен қатар адамдар да бұл індетті таратпас үшін бір-біріне жауапкершілікпен қарау керек. Қазақсатанда емдеудің екі еселік және үш еселік сызбасын ресми түрде мақұлдаған.  Екі есе сызба  әдісі бойынша  -  рибаврин таблеткасы мен пегилированды интерферон иньекциясын апта сайын теріге қабылдап тұру керек. Үш еселік түрінде үшінші компонентке қос терапияны қабаттау керек, мысалы телапревир немесе боцепревир. Бұл терапиялардың жанама әсеріне қарамастан қолдану керек, себебі бұл кезде ем 50-80%  әсер етуі мүмкін. Науқастар осы күнге дейін екі есілік терапияны қолданып еш нәтиже көрмеді, енді үш еселік терапияны қолданып көру  қалды.\r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nС гепатиті    \r\nбауыр циррозы    \r\nсарғыштану    \r\nС гепатитінің қауіпті факторлары  \r\nбауыр ферменттерінен С тепатитін емдеу\r\n','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(531,'','Гепатиттер ','','','kz','s','',0,'',9922,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538649780,1570185780,1538651992,'Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болатын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті. Ең қауіпті формадағы гепатит А гепатиті болып табылады. С гепатиті аталған екі формасынан да  ең қауіптісі болып саналады. ','__ГЕПАТИТТЕР__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"356\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nГепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болатын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті. Ең қауіпті формадағы гепатит А гепатиті болып табылады. С гепатиті аталған екі формасынан да  ең қауіптісі болып саналады. \r\nТөмендегі сілтемелер бойынша ең көп таралған 3 гепатитің формасы жайында толық мағлұмат ала аласыз:\r\n\r\n__ГЕПАТИТ А__\r\n__А Гепатиті__\r\n__Бұл қандай ауру?__ Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.. В және С гепатиттері туралы қосымша ақпарат алу үшін арнайы сайттардан қараңыз: гепатит В  және гепатит С.\r\n\r\n__А Гепатиті__ гепатиттердің ең қауіпті түрі болып табылады. В және С гепатитінен айырмашылығы А гепатитінде созылмалы аурудың дамуына алып келмейді.\r\n\r\n__Вирусты А гепатиті__  ластанған су мен бұзылған азық-түлік арқылы беріледі. Сондай-ақ, А Гепатитімен ауыратын адамнан да жұғады.  Вируысты А гепатиті науқастың нәжісінен де бөлінеді.  Инкубациялық деп аталатын кезеңі 15-45 күнге дейін созылады. Нәжістен басқа, қан  және организмнің басқа да сұйықтықтарынан жұқтыруы мүмкін.\r\n\r\n__Вирусты А гепатиті __емделгеннен кейін организмде салып қалмайды. Сондай-ақ,  А гепатитінің тарататын нақты фактор жоқ, деседе, осы инфекцияны адам өзі ауырмаса да, басқаларға таратып жүруі ықтимал.  Осындай жағдай (тасымалдаушы) В гепатитінде де пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"357\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nА гепатитінің __қауіпті факторлары:__  А гепатитімен ауыратын адаммен бірге өмір сүру, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Америка елдеріне туристік сапармен бару, сондай-ақ, есірткіні тамыр ішіне қолдану.\r\n\r\nА Гепатитнің белгілері:\r\n•	Сарғыштану \r\n•	Әлсіреу\r\n•	Дене температурасының сәл көтерілуі\r\n•	Барлық дененің қышынуы\r\n•	Тәбеттің болмауы\r\n•	Несептің күңгірттенуі (оның түсі күңгірт-сары немесе қоңыр түсті болады)\r\n•	Нәжістің түссізденуі (нәжіс ақшыл-сұр түсті болады).\r\n\r\nА гепатитінің__ диагнозын табу үшін__  дәрігер,  зертханалық зерттеулер негізінде тексеру жүргізеді.  Антиденелерді қатыстыра отырып, бауыр ферменттерінің деңгейін  анықтайды.\r\n\r\n__Емделуі.__ А гепатитіне арналған арнайы емдеу түрі жоқ. Науқастардың 85%-нан астамы 3 ай ішінде сауығып кетеді. Басқа науқастарда ауру ұзағырақ созылады, бірақ, әдетте, 6 айдан аспайды. Демалу және төсектік режим ұсынылады. Бауырға зиян келтіретін алкоголь өнімдері мен кейбір дәрі-дәрмектерді пайдаланбау керек. Сондай-ақ майлы тағамдардан бас тартып, Пайдалы ас ретінде – асқабақты тұтыну керек.\r\n\r\nВируысты А гепатитін жұқтырудың алдын-алу үшін: қолды  ұқыптылап жұу керек; сондай-ақ таза суды қолданып және А гепатитімен ауыратын адамдардан мүмкіндігінше аулақ болу керек. Мектепке дейінгі мекемелер мен мектептерді  санитарлық-гигиеналық нормаларға сәйкес  таза сумен қамтамасыз ету  қажет.\r\n\r\nА гепатитімен ауыратын адамдармен байланысқа түскен адамдарға иммуноглобулиндерді енгізу ұсынылады.\r\nА гепатитіне қарсы ең тиімді шара – екпе жүргізу. Екпе (вакцина)  алғаш енгізген күннен бастап 4 апта бойы қорғаныш қызметін атқарады. Ұзақ уақыт бойы қорғау үшін, алғашқы дозадан соң,  6 және 12 ай араға салып барып қосымша екпелер алған дұрыс.\r\n\r\nА гепатитіне қарсы екпе егу  ұсынылған адамдар:\r\n•	А гепатитін жұқтыру қаупі жоғары елдерге баратын адамдар. Екпені  4 апта бұрын салдырады, содан соң 6 және 12 ай араға салып енгізу керек. Бұдан басқа, иммуноглобулинді инъекция алуға да болады.\r\n•	В немесе С созылмалы гепатиті бар адамдар\r\n•	Инъекциялық есірткі тұтынушылар.\r\n\r\n__ ГЕПАТИТ В__\r\n__Гепатит В __\r\n           \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"358\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nГепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты, қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті.\r\nВ гепатиті вирусын жұқтырған адамдардың көпшілігі 6 ай ішінде осы вирустан құтылып жатады. Алайда, В гепатиті  вирусын жұқтырған адамдардың шамамен 10% -ы  созылмалы түріне тап болады, бұл кезде бауырда белгілі бір өзгерістер   туындауы мүмкін, мұны - бауыр циррозы деп атайды.Бұл ауру - қауіпті және жазылмайтын ауру түріне жатады.\r\nСозылмалы инфекциясы бар науқастардың кейбіреуінде ешқашан  аурудың белгілері байқалмайды. Бірақ олар вирустың «тасымалдаушысы» болып табылады. Бірақ науқас бұл жайтты білмей басқаларға оңай жұқтырып жүруі мүмкін.\r\n\r\nВ гепатиті қан және басқа да сұйықтықтар арқылы жұғады. Инфекция  мынадай жағдайларда берілуі болуы мүмкін:\r\n\r\n•	Қанмен және басқа да биологиялық материалдармен байланыста болған кезде – мұнымен дәрігерлер, медбикелер, тіс дәрігерлері сияқты денсаулық сақтау қызметкерлері зардап шегуі мүмкін.\r\n•	Жеке қорғаныс құралдарын қолданбай жыныстық қатынасқа түскен кезінде\r\n•	Қан құю кезінде\r\n•	Инъекциялық есірткі тұтынушылары бар залалсызданбаған инелерді қолданған кезде\r\n•	Татуировка және инемен тесу кезінде стерильденбеген құралдар қолданылғанда\r\n•	Босанғанда, вирус анадан балаға берілсе.\r\n\r\nАсқынған гепатиттің бірінші симптомдары   1-ден 6 айға дейін белгі береді. Мысалы: жүрек айнуы, құсу, тәбеттің жоғалуы, әлсіздік, бұлшық еттерде және сүйектерде ауырсыну. Кейін, дене сарғыштанып, несеп  қара-қоюланып, нәжіс түссізденіп кетеді.\r\n\r\nГепатиттің диагностикасы мынадай сынақтардан тұрады:\r\n\r\n•	Вирустың беткей антигенін анықтау - HbsAg. Бұл бірінші белгі. Беттік антиген әдетте 1- 2 айдан кейін жоғалады.\r\n•	Anti-HBc антигеніне антиденелерді қарсы қою керек. Беткі антиген пайда болғаннан кейін 1-2 апта ішінде көрініс береді.\r\n•	Антиденелер антигендеріне (Anti-HBc) В гепатитіне ұшырағандардың немесе В гепатитіне қарсы егілгендердің қанында кездеседі.\r\n•	Гепатит В бар науқастардың қанында Анти-HBc және Anti-HBs екеуі де бар.\r\n•	Бауыр қызметі бұзылған кезде қандағы көтерілетін бауыр ферменттерінің деңгейін (трансаминаз) анықтау.\r\n•	Қандағы альбумин деңгейінің төмендеуі мүмкін, бауыр қызметі бұзылған болса, қан ұзақ уақыт ұйып тұрып алады.\r\n\r\n__Емделуі.__ Күшті  гепатитпен ауыратын науқасты мұқият қадағалау керек. Мұндай жағдайда, ақуызы көп тамақтарды шектеу керек, өйткені бауыр ақуызды игеріп үлгере алмайды.\r\nСозылмалы гепатит қабыну процесін төмендеткенде ғана емделеді. Ол үшін интерферонды  және басқа да препараттарды қолданған ләзім. Қиын  жағдайларда бауыр трансплантациясына жүгінуге тура келеді.\r\n\r\n__ ГЕПАТИТ С__\r\n\r\n{img fileId=\"359\" thumb=\"box\"}  {img type=\"fileId\" fileId=\"359\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__С гепатиті __ А, В тепатиттері сияқты емес, ол  (HCV) вирусын тудыратын гепатит. С гепатитін жұқтыру қаупі бар фаторлар мыналар:\r\n\r\n•	С гепатиті бар донордың қанын құю арқылы, қанын алу арқылы, мүшесін орнату арқылы жұғады;\r\n•	Инъекция қабылдау кезінде С гепатитімен залалдандаған инені қолданғаннан;\r\n•	Бұрын бүйрек диализін алған адам;\r\n•	Тікелей қанмен жұмыс жасайтын медқызметкерлер;\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатынасқа түсетіндер;\r\n•	С гепатиті бар адаммен жыныстық қатынас жасайтын адамдар;\r\n•	С гепатиті бадамның тісс щеткасы, сақал қырғышы секілді тұрмыстық заттарын қолдану;\r\n•	С гепатиті бар анадан туылған бала.\r\n\r\n__Белгілері__. С гепатитін жұқтырған көпшілік адамдардан аса бір белгілер байқала бермейді.  Мамандардың жалпы тексерісінде ғана білініп жатады. Егер инфекция ұзақ уақыт бойы денеде жүрсе, салдарынан бауыр циррозы дамуы мүмкін, ерте ме, кеш пе әйтеуір осы ауруға душар қылатыны сөзсіз.\r\n\r\nС гепатитінің пайда болғанын мынадай белгілерден білуге болады:\r\n•	Сарғыштану\r\n•	Оң жақ жамбастың үсті ауырады\r\n•	Тұтастай әлсіздік сезіледі\r\n•	Тәбет нашарлайды\r\n•	Жүрек айнып, құсу басталады\r\n•	Дене қызуы аздап көтеріле береді\r\n•	Нәжіс түссізденеді\r\n•	Несеп күңгірттенеді\r\n•	Қышу пайда болады\r\n•	(Асцит) сұйықтықтың көп бөлінуінен іш үлкейіп кетеді\r\n•	Өңештен өтпелі қан кетіп тұрады (өңештіңтамырлары керіліп кеткендіктен)\r\n\r\n__Диагностикасы__\r\nМына тесттердің көмегімен диагностика жасауға болады:\r\n•	Вирус антигеніне қан талдамасын өткізу;\r\n•	С гепатиті вирусынан антиденені анықтау үшін иммунферментті талдама алу керек;\r\n•	Вирусты анықтау үшін ПТР ( полимеразды тізбекті реакция) жасату керек;\r\n•	Бауырдық ферментті (трансаминаз) анықтау керек. Ол бауыр функциясының бұзылуынан қанның көрелілуін білдіреді.\r\n•	Бауырға биопссия жасату керек. Ол үшін бауырдың зақымданған жасушаларын микроскоппен қарайды.\r\n\r\n__Емделуі__\r\n\r\nҚазіргі таңда әлемде С гепатитін емду үшін көптеген дәрі-дәрмектер шығарылған. Бұл дәрілерді қолдану жолы бір басқа, сонымен қатар адамдар да бұл індетті таратпас үшін бір-біріне жауапкершілікпен қарау керек. Қазақсатанда емдеудің екі еселік және үш еселік сызбасын ресми түрде мақұлдаған.  Екі есе сызба  әдісі бойынша  -  рибаврин таблеткасы мен пегилированды интерферон иньекциясын апта сайын теріге қабылдап тұру керек. Үш еселік түрінде үшінші компонентке қос терапияны қабаттау керек, мысалы телапревир немесе боцепревир. Бұл терапиялардың жанама әсеріне қарамастан қолдану керек, себебі бұл кезде ем 50-80%  әсер етуі мүмкін. Науқастар осы күнге дейін екі есілік терапияны қолданып еш нәтиже көрмеді, енді үш еселік терапияны қолданып көру  қалды.\r\n\r\n __Тегтер: __\r\n\r\nгепатит\r\nгепатит A\r\nгепатит B\r\nгепатит C\r\n','student_k',58,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(532,'',' Өкпе  ','','','kz','s','',0,'',608,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538725080,1570261080,1538725264,'__Өкпе__ – көкірек қуысының оң жақ және сол жақ бөліктерінде орналасқан, пішіні жартылай конус тәрізді ағза. Өкпе тыныс алу жүйесінің қызметін атқарады. Оң жақтағы өкпе бөлігі үш бөліктен тұрады. Ол сол жақтағы екі бөліктен тұратын өкпеден қарағанда үлкендеу болады. ','{img type=\"fileId\" fileId=\"360\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Өкпе__ – көкірек қуысының оң жақ және сол жақ бөліктерінде орналасқан, пішіні жартылай конус тәрізді ағза. Өкпе тыныс алу жүйесінің қызметін атқарады. Оң жақтағы өкпе бөлігі үш бөліктен тұрады. Ол сол жақтағы екі бөліктен тұратын өкпеден қарағанда үлкендеу болады. Демді ішке тарту кезінде өкпе оттегіге толады, ал оттегі жасушалар мен тіндерге негізгі қызметін орындау үшін қажет. Дем шығару кезінде өкпе көмір қышқыл газын сыртқа шығарады, ол организмдегі заттек алмасуының өнімі болып табылады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nөкпе     \r\nдеп алу жүйесі\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(533,'','Лейкодистрофия (Александр ауруы)','','','kz','s','',0,'',1221,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538725320,1570261320,1538725436,'__Лейкодистрофия__–  ми жасушаларына қатысты сирек кездессетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды.','__Лейкодистрофия__–  ми жасушаларына қатысты сирек кездессетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды.\r\nМиелинді қабықтың зақымдануынан ми мен дененің басқа бөліктерінің арасындағы қатынас баяулайды немесе тұйықталып қалады. Оның салдары мынадай асқынуларға әкеліп соқтырады:\r\n\r\n•	Қозғалыс үйлесімділігі бұзылады;\r\n•	Сөйлеуде ыңғайсыздық туындайды;\r\n•	Көздің көруі нашарлайды;\r\n•	Есту жағы бұзылады \r\n•	Менталды және физикалық даму жүйесі бұзылады.\r\n\r\nКөп жағдайда лейкодистрофия тұқым қуалау арқылы генетикалық жолмен беріледі. Аурудың симптомдары кішкентай кезден бастап көрініс береді. Аурудың белгілерін бастапқыда анықтау қиын, бұл ыңғайсыздықпен қиналып жүрген бала сырт көзге сау көрінуі мүмкін. Дегенмен де бұл симптомдар уақыт өте келе асқынып кетеді.\r\n\r\nӨкінішке орай қазіргі кезде лейкодистрофияны емдеу әдісі табылмады. Кейбір медициналық дәрілер мен физикалық терапиялар арқылы науқастың жағдайын жеңілдетуге болады.\r\n\r\nҒалымдар лейкодистрофияның кейбір түрлерін емдеу үшін сүйек кемігін трансплантациялау мүмкіндіктерін қарастыруда.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nлейкодистрофия\r\nАлександр ауруы\r\nГенетикалық аурулар\r\nБас миы\r\n','student_k',202,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(534,'','Жатыр','','','kz','s','',0,'',1071,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538725740,1570261740,1538725926,'__Жатыр__ – әйелдердегі өндірістік жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. Жатыр – қуық пен тік ішектің арасында, кіші жамбас қуысында орналасқан.','__Жатыр__ – әйелдердегі өндірістік жүйенің бір бөлігі болып саналады. Бұл мүше алмұрт тәрізді болып келеді, онда - ұрық  дамиды. Жатыр – қуық пен тік ішектің арасында, кіші жамбас қуысында орналасқан.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"361\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nЖатыр мойындығы – жатырдың төменгі бөлігінде орналасқан, тарылған жері. Жатырдың кең бөлігі, мойындықтың үстіңгі жағында орналасқан, оны – жатыр денесі дейді.  Жатырдың күмбез тәрізді жоғарғы бөлігі -  жатырдың түбі деп аталады. Жатырдан қарама-қарсы екі жақ бетінен Фаллопиев түтікшелері шығады. Олар аналық безге жалғасып тұйықталады.\r\nЖатыр үш қабаттан тұрады. Ішкі қабаты – эндометрий. Ортаңғы қабаты – миометрий – (бұлшықетті қабат). Сыртқы қабаты – периметрий.\r\n\r\nБала туу  жасындағы әйелдердің  әр ай сайын эндометриі жуарып тұрады, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуына байланысты болатын құбылыс. Егер жүктілік болмаса, эндометрий қабатты сылынып, қынап арқылы қанмен араласып сыртқа шығып кетеді. Оны – етеккір  (менструация) деп атайды.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nӘйел ағзалары\r\nЖатыр\r\nЖыныс мүшелері\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(535,'','Сүт безі','','','kz','s','',0,'',973,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538732220,1570268220,1538732359,'__Сүт безі __қабырғаларды қоршап жататын кеуде бұлшықеттерінде орналасқан. Әр сүт безі 15-20 бөліктерден тұрады. Бөлік көптеген бөлікшелерден тұрады.  Бөлікшелер сүт шығара алатын кішкентай бездердің топтарынан тұрады Бөлікшелерде пайда болған сүт жіңішке түтікшелер арқылы ағып, емшек ұшына барады. Емшек ұшы – емшектің дәл ортасындағы домалақ қара түсті терісі. Май тіні – бөліктермен түтікшелердің арасындағы бос кеңістіктерді жауып жатады.','__Сүт безі __қабырғаларды қоршап жататын кеуде бұлшықеттерінде орналасқан. Әр сүт безі 15-20 бөліктерден тұрады. Бөлік көптеген бөлікшелерден тұрады.  Бөлікшелер сүт шығара алатын кішкентай бездердің топтарынан тұрады Бөлікшелерде пайда болған сүт жіңішке түтікшелер арқылы ағып, емшек ұшына барады. Емшек ұшы – емшектің дәл ортасындағы домалақ қара түсті терісі. Май тіні – бөліктермен түтікшелердің арасындағы бос кеңістіктерді жауып жатады.\r\n\r\nСүт безінде сонымен қатар лимфа тамырлары орналасады. Бұл тамырлар лимфа түйіндері деп аталатын шағын дөңгелек ағзаларға әкеледі. Лимфа түйіндері топталып сүт безінің маңында орналасады, яғни, бұлшықет асты шұнқырда, бұғана үстінде, кеуде торында (сүт безінің артқы жағында) және тағы да басқа жерлерде. Лимфа түйіндері – бактерия, рак жасушалары сияқты, басқа да қажетсіз (улы) заттарды өзінде ұстап қалады.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"362\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nСүт безі\r\nТері\r\nЛимфа түйіндері\r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(536,'','Қуық және зәр шығарушы жолдар','','','kz','s','',0,'',484,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538732400,1570268400,1538732525,'__Қуық__– құрсақтың төменгі жағында орналасқан қуыс мүше. Бүйректен шығарылған сұйық қалдықтар оған зәр түрінде жиналады. Ал несепағар арқылы әр бүйректен зәр өтеді.','\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"363\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Қуық__– құрсақтың төменгі жағында орналасқан қуыс мүше. Бүйректен шығарылған сұйық қалдықтар оған зәр түрінде жиналады. Ал несепағар арқылы әр бүйректен зәр өтеді.\r\nҚуықтың ішкі шырышты қабатын сытрқы бұлшықетті қабат қоршап тұрады. Қуық толғанда бұл бұлшықеттер жиырылып, зәрдің сыртқа шығуына жағдай жасайды. Зәр қуықтан тағы бір несеп жолы арқылы сыртқа шығады.\r\n \r\n__Тегтер:__\r\n \r\nқуық\r\nЗәр шығару түтігі\r\nЗәр\r\n','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(537,'','Квинке ісінуі (Ангионевротикалық ісіну)','','','kz','s','',0,'',3473,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733240,1570269240,1538733429,'__Квинке ісінуі немесе ангионевротикалық ісіну __есекжемге ұқсас болып келеді, бірақ Квинке ісігі зақымдалу тереңдігіне байланысты ажыратылады. Ангионевротикалық ісігі кейбір кезде бөртпелерсіз де пайда болуы мүмкін','__Квинке ісінуі __немесе ангионевротикалық ісіну есекжемге ұқсас болып келеді, бірақ Квинке ісігі зақымдалу тереңдігіне байланысты ажыратылады. Ангионевротикалық ісігі кейбір кезде бөртпелерсіз де пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n__Пайда болу себептері:__\r\n__Квинке ісігі __– аллергиялық реакцияның есебінен пайда болады. Аллергиялық реакция кезінде гистамин және тағы сол сияқты химиялық заттар қанағымға босап шығады. Иммунды жүйе ағзадағы аллерген сияқты жат затты анықтағанда,  организм гистаминді бөледі.\r\n\r\nКөбінесе ангионевротикалық есеңгіреудің пайда болу себебі анықталмайды.\r\nКелесі себептер ангионевротикалық ісіктің пайда болуына әкелуі мүмкін:\r\n•	Жануар түктеріндегі қайызғақтар;\r\n•	Судың, күн сәулесінің, суықтың, ыстықтың әсері;\r\n•	Азық-түліктер (жеміс-жидектер, балық, жаңғақтар, жұмыртқа, сүт)\r\n•	Құрт-құмырсқаның, шыбын-шіркейлердің шағуынан;\r\n•	Медициналық препараттар; антибиотиктер, стероидты емес қабынуға қарсы препараттар, қан қысымын тұрақтандырушы дәрілер;\r\n•	Шаң-тозаңдар.\r\n\r\nЕсекжем мен Квинке ісігі жүйелі қызыл жегі, лейкемия, лимфома сияқты аутоиммунды аурулардан кейін немесе солармен қатар пайда болуы да мүмкін.\r\n\r\nАнгионевротикалық ісіктің кейбір түрлері тұқым қуалаушылық жолмен беріледі, сонымен қатар себептеріне, асқынуларына, еміне байланысты айырмашылықтары болады.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\nАурудың негізгі симптомы – кенеттен пайда болатын терінің беткей қабатының ісінуі. Сонымен қатар терінің беткі қабатында ісіктер мен тыртықтар пайда болуы да мүмкін.\r\nБірінші кезекте көз айналасы және ерін ісінеді. Сонымен қатар қол, аяқ, тамақ жақтарда пайда болуы  мүмкін.\r\nТері бетіндегі тыртықтардан  бөртпелер шығып, сәл  ауырсыну немесе қышыну сезімдері пайда болуы мүмкін. Бұл симптомдар есекжемге тән. Бөртпелер тітіркенгенде ақ түске енеді. Ауырсыну ангионевротикалық ісіктің теріні зақымдаған тереңдігіне байланысты болады.\r\n\r\nБасқа да симптомдар:\r\n•	Іштегі спазм – құрысу, тырысу.\r\n•	Тыныс алудың қиындауы.\r\n•	Ауыз бен көздің ісінуі.\r\n•	Көздің кілегей қабатының ісінуі.\r\n\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер науқасты қарап тексеру кезінде теріде пайда болған өзгерістерге байланысты, тітіркендіргіш немесе химиялық заттардың әсерінен болғанын немесе болмағанын сұрауы керек. Егер науқастың тамағы ісіп кетсе, медициналық тексеру кезінде науқастың тыныс алуы қиындап, қалыптыдан тыс дыбыстар шығуы мүмкін.\r\nДәрігер сонымен қатар аллергиялық рекацияны байқау үшін қан талдамасын алуы мүмкін.\r\n\r\n__Емделуі__\r\nЖеңіл симптомдары кезінде ауруды емдеу қажет етпейді. Ауыр және орташа симптомдары кезінде ауруды емдеу керек.\r\n\r\nКвинке ісігімен ауыратын науқастар келесі ережелерді сақтау керек:\r\n•	Ауруды шақыратын кез-келген факторлардан немесе аллергендерден алшақ болғаны жөн.\r\n•	Дәрігеріңіз тағайындамаған дәрілерден, қабылдауға болмайтын азық-түліктерден шектелу керек.\r\n•	Ауырсынуды төмендету мақсатында ісік пайда болған жерге суық дәке орамалын басу керек.\r\n\r\nАнгионевротикалық ісікте қолданылатын дәрілер:\r\n•	Антигистаминдік препараттар.\r\n•	Қабынуға қарсы дәрілер\r\n•	Эпинефринді егу\r\n•	Тыныс алу жолдарын ашатын ингаляциялық дәрілер.\r\n•	Ранитидин.\r\n•	Егер де Квинке ісігі бар науқастың тыныс алуы қиындаса, тез арада жедел жәрдем шақыру керек, себебі анигиневротикалық ісік тыныс алу жолдарын толық бітеп өмірге қауіп төндіруі мүмкін.\r\nӘдетте тыныс алу жолдарының бітемейтін және симптомдары жеңіл өтетін ангионевроткалық ісіну біірнеше күн ішінде қайтады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nКвинке ісігі\r\nАнгионевротикалық ісік\r\nЕсекжем\r\nаллергия\r\nАллергиялық реакция\r\n','student_k',103,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(538,'','Бауыр','','','kz','s','',0,'',749,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733480,1570269480,1538733588,'__Бауыр__ – адам ағзасындағы ең ірі мүше болып табылады. Ол іш қуысының оң жақ қабырға астында орналасады.\r\n\r\nБауыр екі бөліктен тұрады. Оның оң бөлігі үлкен, ал сол бөлігі кішілеу.\r\n','__Бауыр__ – адам ағзасындағы ең ірі мүше болып табылады. Ол іш қуысының оң жақ қабырға астында орналасады.\r\nБауыр екі бөліктен тұрады. Оның оң бөлігі үлкен, ал сол бөлігі кішілеу.\r\n\r\nБауыр ағзадағы өте маңызды қызметтерді орындайтын мүше. Ол - қанды улы заттардан тазарту қызметін атқарады. Сонымен қатар, бауыр асты қорытуға ферменттер мен өтті синтездейді. Сонымен бірге бауыр аш ішекте сіңген тамақ өнімдерін, зат алмасуға, өсуге, дамуға керекті өте майда өнімдерге дейін синтездейді. Бауыр екі қантамыр арқылы қанданады. Оның ішінде негізгісі – бауырдың қақпа көктамыры болса, екіншісі – бауыр күретамыры болып табылады.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"364\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nБауыр\r\nФерменттер\r\nӨт\r\nҚақпа көктамыры\r\n','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(539,'','Етеккір циклі','','','kz','s','',0,'',1124,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733540,1570269540,1538733646,'Етеккір циклі – 1) айлық цикл, алғашқы етеккір кезеңінің басталуымен келесі етеккірдің басталуына дейінгі  кезеңде гармондардың өзгеруімен сипатталады; 2) ай сайын әйел денесінің жүктілікке дайындалу жүйесі. Жатырда эндрометрия деп аталатын жаңа қабықша пайда болады; аналық бездердің бірі аналық жасуша бөліп, ол өз кезегінде ұрықтандырылмай, кейін аналық жасуша етеккір кезеңінде жатырдан ағып, түсіп кетеді.','Етеккір циклі – 1)\'\' айлық цикл, \'\'алғашқы етеккір кезеңінің басталуымен келесі етеккірдің басталуына дейінгі  кезеңде гармондардың өзгеруімен сипатталады; 2) ай сайын әйел денесінің жүктілікке дайындалу жүйесі. Жатырда эндрометрия деп аталатын жаңа қабықша пайда болады; аналық бездердің бірі аналық жасуша бөліп, ол өз кезегінде ұрықтандырылмай, кейін аналық жасуша етеккір кезеңінде жатырдан ағып, түсіп кетеді.\r\n\r\n•	1-6 күннің арасы. Жатыр етінің қабығы жұмсарып, ол өз кезегінде етеккірлік қан кетудің басталуына әкеледі. Етеккірдің алғашқы күні – етеккірлік қан кетудің бірінші күні.\r\n•	7-ден 14 күн бойы (фолликулярлы кезең). Жатыр қабықтары жүктілікке дайындалу үшін жуандалады. Аналық жасуша (айына бір рет) ішкі қаптан (фолликула) аналық безге бөлінуге дайындалады.\r\n•	15-тен 28 күнге дейін  (лютеалды кезең). Аналық жасуша босайды (овуляция).\r\n\r\n	Егер аналық жасуша ұрықтандырылса, ол жатыр қуысына еніп, қабырғаға бекітіледі. Жүктілік басталады.\r\n	Егер аналық жасуша ұрықтандырылмаса, жатырдың ішкі қабаты етеккір кезеңінде  қанды сұйықтық түрінде қынап арқылы денеден шығарылады. Бұл цикл қайталанып тұрады.\r\n','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(540,'','Өңеш','','','kz','s','',0,'',467,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733660,1570269660,1538733727,'__Өңеш__ – бұл анатомиялық ағза, асқазанға құйылған тамақтар мен сұйықтықтарды өткізетін түтікше қызметін атқарады.  Жұту кезінде бұлшық еттер жиырылып, өңеш бойында заттар асқазанға итеріледі. Өңештің шырышты қабатында орналасқан без, тамақты еркін жұту үшін сілекей бөліп, өңештің ішкі жағы мен жолдарын ылғалдандырып тұрады. ','__Өңеш __– бұл анатомиялық ағза, асқазанға құйылған тамақтар мен сұйықтықтарды өткізетін түтікше қызметін атқарады.  Жұту кезінде бұлшық еттер жиырылып, өңеш бойында заттар асқазанға итеріледі. Өңештің шырышты қабатында орналасқан без, тамақты еркін жұту үшін сілекей бөліп, өңештің ішкі жағы мен жолдарын ылғалдандырып тұрады. Өңеш – жұтқыншақтың артында орналасқан. Оның ұзындығы ересек адамдарда 25 сантиметрге дейін болады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nӨңеш\r\nАсқазан\r\nтамақ\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y');
INSERT INTO `tiki_articles` VALUES (541,'','Ұйқы безі (панкреас)','','','kz','s','',0,'',1109,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733720,1570269720,1538733841,'__Ұйқы безі __– іш қуысында асқазан мен бел омыртқаның арасында орналасқан, асқорыту жүйесінің маңызды мүшесі болып табылады. Ол – бауыpмен, ішектермен және басқа да ішкі мүшелермен шектеседі. Қалыпты  ұйқы безінің ұзындығы 15 см құрайды. Қалпы – ұзын алмұрт тәрізді. Ұйқы безінің  кең бөлігін – басы, ортаңғы бөлігін – денесі, жіңішке бөлігін – құйрығы деп атайды.','{img type=\"fileId\" fileId=\"365\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Ұйқы безі __– іш қуысында асқазан мен бел омыртқаның арасында орналасқан, асқорыту жүйесінің маңызды мүшесі болып табылады. Ол – бауырмен, ішектермен және басқа да ішкі мүшелермен шектеседі. Қалыпты  ұйқы безінің ұзындығы 15 см құрайды. Қалпы – ұзын алмұрт тәрізді. Ұйқы безінің  кең бөлігін – басы, ортаңғы бөлігін – денесі, жіңішке бөлігін – құйрығы деп атайды.\r\n\r\nҰйқы безі – өзінен инсулин және тағы да басқа гормондар бөледі. Бұл гормондар қанағымға еніп, бүкіл организмге таралады. Бұл гормондардың қызметі – тамақ арқылы түскен энергияны сақтау және пайдалану болып табылады. Мысалы, инсулин қандағы қанттың деңгейін қалыпты  ұстап тұруға қатысады. Инсулиннің жеткіліксіздігінен қант диабетті туындайды.\r\n\r\nҰйқы безі сонымен қатар асты қорытуға қажетті асқорыту сөлін – ферменттерді өндіреді. Одан өндірілген асқорыту ферменттері арнайы түтікшелер арқылы он екі ішекке түседі. ( он екі ішек – біз қабылдаған тамақтың алғашқы корытылуы жүретін, аш ішектің бастапқы бөлігі.)\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nБауыр\r\nинсулин\r\nҚант диабетті\r\nФерменттер\r\n\r\n','admin',46,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(542,'','Көлденең жиек ішек (тоқ ішек) және тік ішек','','','kz','s','',0,'',644,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733840,1570269840,1538733942,'__Көлденең жиек ішек және тік ішек__– асқорыту жүйесінің бөліктері болып табылады. Олар бұлшық етті ұзын түтікшені құрады, оны – тоқ ішек деп атайды. Көлденең жиек ішек – бұл тоқ ішектің 122-153 см ұзындықтағы бөлігін қамтиды, ал  қалған бірнеше бөлігі тік ішектікі','\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"366\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Көлденең жиек ішек және тік ішек__– асқорыту жүйесінің бөліктері болып табылады. Олар бұлшық етті ұзын түтікшені құрады, оны – тоқ ішек деп атайды. Көлденең жиек ішек – бұл тоқ ішектің 122-153 см ұзындықтағы бөлігін қамтиды, ал  қалған бірнеше бөлігі тік ішектікі.\r\n\r\nАш ішекте жартылай қорытылған тамақ тоқ ішектің жоғарғын бөлігіне түседі. Тоқ ішекте су мен тамақтық өнімдері сіңіріліп, қалған қалдық нәжіс тұзуге қатысады. Қалдық өнімдер тоқ ішектің қалған бөлігі арқылы тік ішекке барып, артқы анал тесігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nтік ішек\r\nмүше\r\nішек\r\nсу\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(543,'','Бүйрек','','','kz','s','',0,'',996,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538734020,1570270020,1538734112,'__Бүйрек__– бұл жұп мүше. Ол асқазанның төменгі жағында, омыртқаның екі бөлігінде орналасқан. Дәлірек айтқанда, бүйрек – ішастар арты кеңістігінде орналасқан ағза ретінде сипатталады.\r\nӘр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\n','\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"367\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Бүйрек__– бұл жұп мүше. Ол асқазанның төменгі жағында, омыртқаның екі бөлігінде орналасқан. Дәлірек айтқанда, бүйрек – ішастар арты кеңістігінде орналасқан ағза ретінде сипатталады.\r\n\r\nӘр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\nБүйрек – зәр шығару жүйесінің бір бөлігі болып саналады. Оның  қызметі – зәрмен бірге\r\n қаннан шлактар мен артық суларды бөліп шығарады. Зәр әр бүйректің орталық бос кеңістігіне жиналады. Сосын, бүйрек пен қуықты жалғастыратын несепағар арқылы қуыққа құйылып, қуықтан зәр шығару түтігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\nБүйрек тек зәрді синтездейтін мүше ғана емес, сонымен қатар қан қысымын тепе-теңдікте ұстайтын және эритроциттердің түзілуіне әсер ететін химиялық заттарды да өндіреді.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nБүйрек\r\nЗәр шығарушы жүйе\r\nЗәр\r\nЗәр шығару түтігі\r\n','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(544,'','Қуық асты безі (простата)','','','kz','s','',0,'',609,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538734140,1570270140,1538734235,'__Қуық асты безі немесе простата__– ер адамдардың репродуктивті жүйесінің бірі бөлігі болып табылады. Ол – тік ішек пен қуықтың арасында орналасады. Простата зәр ағып өтетін, зәр шығару жолдарының бойында орналасқан.','__Қуық асты безі немесе простата__– ер адамдардың репродуктивті жүйесінің бірі бөлігі болып табылады. Ол – тік ішек пен қуықтың арасында орналасады. Простата зәр ағып өтетін, зәр шығару жолдарының бойында орналасқан.\r\n\r\nҚалыпты жағдайда простатаның көлемі грек жаңғағымен бірдей. Егер ол үлкейетін болса, зәр шығару жолдарын қысып қалып, зәрдың қалыпты ағуын бұзады.\r\n\r\nПростата – бұл без. Ол ұрық сұйықтығын өндіреді. Оргазм кезінде еркектің мүшесінен ұрық сұйықтығын сыртқа шығуына жағдай жасайды.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"368\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nБүйрекасты безі\r\nпростата \r\n','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(545,'','Іш қатуды емдеу және алдын алу','','','kz','s','',0,'',9885,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538734320,1570270320,1538734474,'__ҚҰРМЕТТІ ДӘРІГЕР: __\r\nМенің сіздерге қояр сұрағым бар еді. Ішім  қатып, қиналып жүргеніме екі жыл болды. Бұрын бұл проблемамды, клизма арқылы реттеп алатынмын, бірақ қазір олар да көмектеспей жатыр. Сіз қандай кеңес бересіз?\r\n\r\n','__ҚҰРМЕТТІ ДӘРІГЕР: __\r\nМенің сіздерге қояр сұрағым бар еді. Ішім  қатып, қиналып жүргеніме екі жыл болды. Бұрын бұл проблемамды, клизма арқылы реттеп алатынмын, бірақ қазір олар да көмектеспей жатыр. Сіз қандай кеңес бересіз?\r\n\r\n__Құрметті оқырман:__ \r\nІш қату - адамдардың көп жария еткісі келмейтiн нәрселердің бірі. Егер сізде мұндай проблема  туындаған болса, онда ол ауыр және өте жайсыз құбылыс екенін білесіз. Ересек жастағы тұрғындардың шамамен 2% іш қатудан зардап шегеді бүгінде; соның ішінде әйелдер мен қарт адамдар осы жайсыздыққа жиі ұшырап жатады. Негізі  іштің қатуы қауіпті құбылыс емес, бірақ ол біршама жайсыздық тудырады.\r\n\r\n__Іш қату дегеніміз не?__\r\nІшек бойының босауы қиындап, әдеттегіден әлдеқайда сирек дәретке отырғанда  іштің қатуы пайда болады. Әр адамның іш босату  жиілігі әртүрлі болады және әрбір адамда әрқандай өзгерістер орын алып жатуы мүмкін. Кейбір адамдар дәретханаға күніне 3 рет барса, ал басқалары аптасына бір немесе екі рет  барады. Алайда, 3 күннен асып кетсе, ол аса сирек   үзіліс болып саналады. Дәрет нәжіс қатып, ішек бойымен жылжыу қиынға соғады.\r\nКем дегенде үш ай бойы мынадай  2 жағдайда орын алса, сізде іш қату проблемасы туындағын деген сөз:\r\n•	Дефекация уақытының 25% -нан астамы күшенуіңізге жұмсалатын болса;\r\n•	Нәжісіңіздің 25 % дан астамы  қатты болғанын байқасаңыз.;\r\n•	Ішіңіздің 25% - дан астам бөлігін  босата алмасаңыз;\r\n•	Үлкен дәретке аптасына 3 реттен аз барсаңыз .\r\n\r\n__Іш неден қатады?__\r\nОрганикалық аурулардың себебінен  ішектің функционалдық бұзылулары пайда болады.  \r\nІш қатудың жиі кездесетін себептері:\r\n\r\n•	Суды тым аз қабылдау;\r\n•	Азық құрамында талшықтың аз мөлшер де болуы;\r\n•	Әдеттегі диетаның бұзылуы; саяхатта жүру;\r\n•	Физикалық белсенділіктің төмендеуі  немесе қозғалыссыздық;\r\n•	Көптеген сүт өнімдерін пайдалану;\r\n•	Күйзеліс;\r\n•	Дәретханаға баруды саналы түрде қысқартатындықтан (кейде ауыр геморройға байланысты) ,\r\n•	Уақыт өте келе ішектің бұлшық еттерін әлсірететін дәрілік заттарды пайдалану, яғни іш жүргізетін препараттарды өте жиі пайдалану; \r\n•	Гипотиреоздизм;\r\n•	Паркинсон ауруы немесе склероз сияқты неврологиялық бұзылулар; \r\n•	Кальций немесе алюминий бар антацидтерді қабылдау;\r\n•	Басқа препараттар (әдетте ауырсынуды басатын - есірткі анальгетиктерін, антидепрессанттарды, темір препараттарын) \r\n•	Депрессия;\r\n•	Тамақтану тәртібі бұзылуы;\r\n•	Тітіркенген ішек синдромы ;\r\n•	Жүктілік кезінде;\r\n•	Тоқ ішектің қатерлі ісік ауруы;\r\nКейде іш қатудың себебі ішектің жүйке немесе бұлшық еттерінің әлсіреуінен болуы мүмкін. \r\n\r\n__Іш қатудың белгілері қандай?__\r\nІш қатуының белгілері: \r\n•	дәретханаға қажеттіліктің жиі туындамауы және / немесе несеп шығаруда қиналу;\r\n•	Іштің ауыруы және желденуі;\r\n•	Ауырсыну;\r\n•	Құсу. \r\n\r\n__Диагнозды қалай анықтау керек? __\r\nКөпшілік адамдар іш қатуды анықтау үшін күрделі диагностикалық әдістерге мұқтаж емес. Іші қатқан адамдардың аз ғана бөлігінде ауыр жағдайлар орын алуы мүмкін. Егер сіздің ішіңіз екі аптадан астам қатып, жүрмей тұрса, мәселенің себебін анықтауға және емдеуге мүмкіндік беретін дәрігерге бару керек. Ішектің қатерлі ісігі болған жағдайда, ерте диагноз қойып және оны емдеу өте маңызды.\r\n\r\nДиагноз қою үшін дәрігер қандай амалдар қолданады: \r\n\r\n•	Гормональды теңгерімсіздікке күдіктенсе, қан сараптамасын жүргізу;\r\n•	Ішектің өткізгіштігін бағалау үшін баримен рентген жасау;\r\n•	Ішектің өткізгіштігін бағалау үшін колоноскопия жасау;\r\n\r\nІш қатуымен ауыратын науқастардың көпшілігінде олардың белгілерін түсіндіре алатын аурулар жоқ, сондықтан олар екі мәселенің біреуімен зардап шегеді:\r\n\r\n•	Тоқ ішектің атониясы. Ішектің жиырылуы нашар күйде болған жағдай, ол дәретті ұстап тұрады. Кешіктіріледі.\r\n•	Дефекацияның қиындығы. Дәретті шығару үшін қатты күшенуді керек қылатын жағдай.\r\n\r\n__Іш қатуды болдырмау үшін не істесем болады?__\r\n\r\nІштің қатуының алдын алудың бірнеше жолы бар. Олардың ішінде:\r\n•	Көптеген талшықтармен теңдестірілген диета тағайындау керек. Талшықтарға бай азық көздері – жеміс-жидек, көкөніс, тұтас дәнді нан және дәнді дақылдар (әсіресе кебек). Дәреттің жүруіне талшық пен су әсер етеді. \r\n•	Тәулігіне бір жарым литр судан екі литр суға дейін ішу және басқа сұйықтық ішу (басқа ауруларға байланысты сусын шектелмеген жағдайда). Кофеин, мысалы, кофе және алкогольсіз сусындар сияқты сұйықтар, организмді құрғататын әсерге ие және ішек функциясы қалыпты болғанша бұл сусын түрлерінен аулақ болу керек. Кейбір адамдар сүт ішпеуі керек, себебі сүт өнімдері іш қатуына әкелуі мүмкін.\r\n•	 Тұрақты жаттығулар. Мұқтажды сезген кезде ішекті дереу босатыңыз.\r\n\r\n__Іш қатуды қалай емдеуге болады? __\r\nЕмдеу -  іш қатудың себебіне байланысты. Көптеген адамдарда жеткілікті талшықпен, тұрақты жаттығуымен және сұйықтықтың жеткілікті мөлшерімен қамтамасыз етіліп, сау тамақтанып жүрсе, іш қатуы жойылады.\r\n\r\n__Талшықты қайдан алуға болады?__\r\n50 жасқа дейінгі еркектерге күніне кем дегенде 38 грамм талшықтар, 50 жас және одан кіші жастағы әйел адамына - кемінде 25 грамм ұсынылады. Диетаны талшықпен байыту үшін оған талшықтарға бай тағамдарды қосыңыз. Кішкене талшықтан бастаңыз және оны біртіндеп арттырыңыз. Бұл газдардың пайда болуын және ісінуді азайтады. Көбірек су ішуді ұмытпаңыз. Талшыққа бай тағамдар мыналарды қамтиды:\r\n•	Тас бұршақ;\r\n•	Кептірілген жемістер;\r\n•	Жаңа піскен жемістер мен көкөністер (кемінде екі шыныаяқ жеміс пен күніне екі жарым кесе көкөністерді жеңіз)\r\n•	Бидай ( йогуртқа немесе айранға қосып )\r\n•	Тұтас дәнді нан және күрең күріш (ақ нанның немесе ақ күріштің орнына)\r\n•	Сонымен қатар, талшықтың көздері:\r\n•	Зығыр тұқымы\r\n•	Жолжелкеннің (подорожник) тұқымын қамтитын өнімдер. Әдетте олар ұнтақ және басқа формаларда келеді (мысалға, метамуцил)\r\n\r\n__Іш жүргізетін препараттарды қабылдау керек пе?__\r\nЖалпы, оларды қабылдамауға тырысыңыз. Олар ұзақ мерзімді пайдалану үшін арналмаған. Тек - ішек заттардың яғни дәреттің көлемін арттыратын емдік заттарды қолдану керек.\r\nМұндай емдік заттар, дәреттің көлемін табиғи түрде сумен ұлғайтып, дәреттің ішек бойымен өтуін жеңілдетеді. Оларды күн сайын қолдануыңызға болады. Оларға мыналар жатады: сұлының кебегі, жолжелкен тұқымы, поликарбофил және метилцеллюлоза\r\n\r\n__Мұндай заттарды қалай қабылдауға болады?__\r\nОсындай іш жүргізетін әрекеттерді күнделікті оырндап тұру керек. Орамдарындағы нұсқауларды орындаңыз. Бірте-бірте бастаңыз және көптеген сұйықтықтарды ішіңіз. Ағзаңыз үйренген сайын 3-5 күн ішінде тұтынылатын мөлшерді біртіндеп арттырыңыз. Дәрет жұмсарып, ішіңіздің қатуы жойылғанша үзбей қабылдау керек.\r\nДәмін жақсарту үшін жеміс шырынын араластыруға болады.\r\n\r\n__Мұндай емнің жанама әсерлері бар ма?__\r\nЕгер, бірден көп мөлшерде қабылдап, немесе ағзаңыз үйренбейінше мөлшерін ерте көбейтсеңіз, іштің кебуін, метеоризм және іштің ауыруын туындатуы мүмкін. Бірнеше аптадан кейін, немесе одан аз уақыт өткеннен кейін бұл симптомдар кетуі тиіс.\r\n\r\n__Минералды май жақсы іш айдағышқа жата ма?__\r\nДәрігердің тағайындауы бойынша ғана қабылдағаныңыз жөн. Мысалы,операциядан кейін күшенуге болмайтын жағдайда ғана, минералды майды пайдалануға рұхсат. Минералды майларды үнемі қолдануға болмайды. Оны жиі  қабылдағаннан А, Д, Е және К дәрумендері азайып  кетуі мүмкін.\r\n\r\n__Клизмаларды пайдаланған жөн бе?__\r\nӘдетте бұл іш қату үшін қажет емес. Ағзаңыздың табиғи түрде жұмыс істеуіне мүмкіндік жасау қажет. \r\n\r\nҰзақ уақыт бойына клизманы немесе іш жүргізетін препараттарды қолдансам не болады?\r\nЕгер ағзаңызды ұзақ уақыт бойы іш жүргізетін препараттар ғанемесе клизмаға үйретіп алсаңыз,сіздің дәрігеріңіз, ағзаңыз қалыпты жағдайға оралу үшін, оларды біртіндеп тоқтатуды ұсынады. Ағазыңызды мүмкіндігінше дәрі дәрмексіз, клизмасыз қалыптастыруға тырысқаныңыз жөн.  Яғни бұл, талшықты тағамдарды көп жеп, табиғи дәрет массасын күшейту үшін толтырғыштарды қолданып, суды артығырақ ішіп, жаттығулар жасап және дефекацияға ұзағырақ уақыт бөлу керек деген сөз. Төзімділікпен қарағаныңыз жөн. Ішектің қалыпты жұмысына оралуы бірнеше айға созылуы мүмкін. \r\nЕгер сізді кейбір жайттар алаңдатса, бұл туралы дәрігерге хабарлаңыз.\r\n\r\nДәрігер маған тағы қандай ем тағайындай алады?\r\nІш қату себептеріне, симптомдардың ауырлығына және басқа емнің тиімділігіне байланысты дәрігер мынадай кеңес бере алады:\r\n\r\n	Рецепт бойынша ауру белгілерін басатын \"лубипростон\" тәрізді дәрі-дәрмектер;\r\n	Ішек бойымен дәреттің жеңіл  өтуі үшін жасалатын ем шаралар;\r\n	Зақымдалған ішекті жою үшін жасалатын  ота. Бұл талап сирек кездеседi;\r\n	.Себепке байланысты өзге де емдеу шаралары.\r\n \r\nОсы бөлімдегі басқа материалдарды оқыңыз:\r\n\r\nСуықтың алдын-алу тәсілдері туралы\r\nБүйрек тастарының профилактикасы\r\nМерцательді аритмияны емдеу әдістері\r\nБаланың бас сүйегінің деформациясын қалай болдырмау керек\r\nГеморройдың алдын алудың тиімді әдістері\r\nПростатикалық гиперплазия туралы (простатаның кеңеюі)\r\n«Плацебо әсері» дегеніміз не?\r\nБелдегі ауырсынуды қалай болдырмау керек\r\nКонъюнктивит\r\nМойындағы ауырсыну. Ауырсынуды жеңілдету жолдары.\r\nМұрыннан қан кету\r\nЭлектрондық сигареттердің қауіпсіздігі туралы\r\nБірнеше дәріні қабылдау ерекшеліктері\r\nБалалардағы конвульсиялар\r\nЕрлердегі зәрді ұстамау. Емдеу әдістері..\r\nМаммография және сүт безі қатерлі ісігі\r\nСіңірлердің созылуы және үзілуі\r\nМетаболалық синдром\r\nИне қадау және ауырсыну\r\nКолоноскопия және тоқ шектің қатерлі ісігі\r\nГастроэнтерит - алдын алу\r\nОстеоартроздағы ауырсыну\r\nСозылмалы жөтел - емдеу\r\nЖамбас мүшелерінің қабынуы және бедеулік\r\nЗәрдегі қанның пайда болу себебі\r\nБаланы қосымша азықтандыруды бастау уақыты\r\nІштің қатуын алдын алу және емдеу\r\nСүт безінің обырын емдеу\r\n \r\nПрофилактикалық медицина академиясының кеңесі:\r\nНесеп жолдарының инфекциялары және мүкжидек шырындарының артықшылықтарыа\r\nТұмауға қарсы вакцина: кімге егу керек және қашан?\r\nҚатерлі ісікке жол бермеудегі 7 түрлі тәсілдері.\r\nАртериалды қан қысымын азайту және емдеудің 10 тәсілі\r\nҰзақ уақытқа созылған суық тию және онымен қалай күресуге болады\r\nАна болудың қуанышы мен қиындықтары\r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nіш қату\r\nКолоноскопия\r\nДиагностика\r\n\r\n','student_k',690,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(546,'','Шәуетбау','','','kz','s','',0,'',553,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735160,1570271160,1538735215,'__Шәуетбау__ – сыртқы жыныс мүшесін (қуық) ұрық жасушаларымен қамтамасыз ететін және әр аталық безбен бекініп, белгілі қалыпта ұстап тұрушы мүше. Шәуетбауда қан тaмырлар (вена, артерия), жүйке жасушалары (нервтер), лимфатикалық түйіндер және ұрық жасушасы (сперматозоид) тасымалданатын түтікше болады.','__Шәуетбау__ – сыртқы жыныс мүшесін ұрық жасушаларымен қамтамасыз ететін және әр аталық безбен бекініп, белгілі қалыпта ұстап тұрушы мүше. Шәуетбауда қан тамырлар (вена, артерия), жүйке жасушалары (нервтер), лимфатикалық түйіндер және ұрық жасушасы (сперматозоид) тасымалданатын түтікше болады.\r\n\r\nШәуетбау эпидидимистан (әр аталық безде орналасатын қапшық тәрізді түзіліс) жоғарғы қарай бағытталған.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nШәуетбау\r\nАталық без\r\nурология\r\nмедицина\r\nЕр адамның денсаулығы\r\nӘкеткіш қантамырлар\r\nСыртқы жыныс мүше\r\nҰрық жасушасы\r\nЭпидидимис\r\n','admin',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(547,'','Шәует қуықшасы','','','kz','s','',0,'',423,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735400,1570271400,1538735446,'__Шәует қуықшасы__ – қуықасты безінің жоғарғы бөлігінде орналасқан, жұп қапшық тәрізді мүше. Қызметі – өзінен қоймалжың сұйықтық бөлу арқылы ұрық жасушаларын (сперматозоид) белсенділендіріп, сыртқа шығуына жағдай жасайды.','__Шәует қуықшасы __– қуықасты безінің жоғарғы бөлігінде орналасқан, жұп қапшық тәрізді мүше. Қызметі – өзінен қоймалжың сұйықтық бөлу арқылы ұрық жасушаларын (сперматозоид) белсенділендіріп, сыртқа шығуына жағдай жасайды.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nурология\r\nмедицина\r\nҰрық көпіршігі\r\nҚуық асты безі \r\nСұйықтық өндіретін \r\nАнатомия \r\nЕр адамның денсаулығы\r\nТүзіліс \r\nДенсаулық \r\nҰрық жасушаларының (сперматозоид) құрамында болатын\r\n','student_k',76,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(548,'','Сепсис','','','kz','s','',0,'',1041,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735460,1570271460,1538735538,'__Сепсис__ – белгілі бір инфекцияның қанға, лимфаға, жасушаларға таралуына байланысты иммунды жүйенің жоғарлаған реакциясы. Ауыр сепсис қан қысымының жиі төмендеуіне себепкер. Ол  ағзадағы қанайналымның бұзылуын туындатып, нәтижесінде ағзалық жетіспеушілікке, тіпті арты өлімге әкеп соқтыруы мүмкін','__Сепсис__ – белгілі бір инфекцияның қанға, лимфаға, жасушаларға таралуына байланысты иммунды жүйенің жоғарлаған реакциясы. Ауыр сепсис қан қысымының жиі төмендеуіне себепкер. Ол  ағзадағы қанайналымның бұзылуын туындатып, нәтижесінде ағзалық жетіспеушілікке, тіпті арты өлімге әкеп соқтыруы мүмкін.\r\n\r\nСепсистің симптомдары - қызба немесе температураның төмендеуі, тыныс алудың жиілеуі, қалтырау және дірілдеу, жүрек соғысының жиілеуі, зәр шығарудың азаюы, есінің шатасуы және сандырақтауы болып табылады.\r\n\r\nСепсистіі симптомдары  бактериялық инфекция болып табылады, бірақ кейде басқа да инфекция түрлерін  шақыруы мүмкін. Сепсис барлық жастағы адамдарда кездеседі, алайда балалар, қарт кісілер және иммунды жүйесі әлсіреген адамдар бұл індетке көбірек шалдығады.\r\n\r\nСепсистің еміне антибиотиктер, қан қысымын сүйемелдеуші және мүшелік жетіспеушіліктен сақтаушы дәрі-дәрмектер қолданылады.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nсепсис\r\nинфекция\r\nРеакцияның жоғарлауы\r\nИммунды жүйе\r\nҚалтырау\r\nАнтибиотиктер\r\nБактериаялық инфекция\r\nҚызба\r\nҚан арқылы таралу\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(549,'','Септикалық бурсит','','','kz','s','',0,'',951,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735520,1570271520,1538735612,'__Септикалық бурсит (инфекциялық бурсит) __– синовиальді қалта сұйықтығындағы инфекция.  Синовиальді қалта буынның еркін серпілуіне және белгілі бір байламдарда қажалыстың болмауына ықпал етеді. Сол үшін ол – тіндерді, сүйекті,  сіңірлерді, шеміршектерді, бұлшық еттерді, сондай-ақ теріні сұйықтықпен қамтамассыз етеді.','__Септикалық бурсит (инфекциялық бурсит)__ – синовиальді қалта сұйықтығындағы инфекция.  Синовиальді қалта буынның еркін серпілуіне және белгілі бір байламдарда қажалыстың болмауына ықпал етеді. Сол үшін ол – тіндерді, сүйекті,  сіңірлерді, шеміршектерді, бұлшық еттерді, сондай-ақ теріні сұйықтықпен қамтамассыз етеді.\r\nСептикалық бурситпен  ең жиі зақымданатын жерлер – шынтақ ұшы және тізе асығы.\r\n\r\nОның қабынуы мен зақымдануының айырмашылығын айту қиын. Септикалық бурситтің симптомдары:\r\n•	Белгілі бір  жердің ауырсынуы, ісінуі, қызаруы, температурасының жоғарлауы.\r\n•	Қызба.\r\n•	Қапқа жақын аймақтағы лимфа түйіндерінің үлкейуі.\r\nИнфекцияға қарсы ем болып антибиотиктер және дренаждау (инемен дренаждау немесе кей жағдайда хирургиялық дренаждау) пайдаланылады. Кейбір жағдайда дәрі-дәрмектерді тамыр ішілік жіберу керек болады.\r\n \r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nИнфекциялық бурсит\r\nревматология\r\nАуырсыну\r\nҚызба Ісіну\r\nБуын\r\nБуындық қапшық\r\nҚабыну\r\nБайлам\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(550,'','Орақ тәрізді жасушалы ауру ','','','kz','s','',0,'',1529,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735640,1570271640,1538735813,'__Орақ тәрізді жасушалы ауру__ – бұл қанның бұзылуы, яғни ағзадағы оттектасымалдаушы субстанциялардың, гемоглобиндердің, қанның қызыл түйіршіктерінің ауытқуы салдарынан болатын жағдай.','__Орақ тәрізді жасушалы ауру __– бұл қанның бұзылуы, яғни ағзадағы оттектасымалдаушы субстанциялардың, гемоглобиндердің, қанның қызыл түйіршіктерінің ауытқуы салдарынан болатын жағдай.\r\n\r\nА гемоглобині – қалыпты гемоглобин, бірақ орақ тәрізді жасушалы ауруымен ауыратын науқастарда тек қана С гемоглобині кездеседі. Ал С гемоглобині қандағы қалыпты жасушаларды орақ тәрізді жасушаларға айналдырады.\r\n\r\nОрақ тәрізді жасушалар қалыптыдан қарағанда тез бұзылады, соның салдарынан қан айналымында оттегі дұрыс жүрмейді. Орақ тәрізді жасушалы ауруға ұшыраған көптеген адамдарда созылмалы анемияның мынадай симптомдары байқалады:\r\n•	Әлсіздік және қызба.\r\n•	Бозару.\r\n•	Терісінің сарғыштануы.\r\n•	Ентігу.\r\n•	Шаршағыш келеді.\r\n\r\nСонымен қатар орақ тәрізді қан жасушалары кіші қантамыр қабырғасына жабысып, қанның барлық организмге еркін таралуын тежейді.\r\n\r\nҚан қысымының төмендеуі, қантамырларының бітелуі – белгілі бір ағзаны немесе сүйек пен бұлшық еттерді зақымдайды. Бұл бірнеше күннен, бірнеше аптаға дейін созылатын ұстамалы ауырсынуға («орақ тәрізді жасушалардың дағдарысына») себеп болады. Соның салдарынан омыртқа сүйектерінде, қол және аяқта, сонымен қатар кеудеде және асқазанда аурулар пайда болуы мүмкін.\r\nОрақ тәрізді жасушалы ауру емделмейді.  Бұл ауруға шалдыққан науқастар өмір бойы медициналық көмекке  мұқтаж болады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nОрақ тәрізді жасушалы ауру\r\nанемия\r\nгематология\r\nҚанның құрамы\r\nгемоглобин\r\nБозару\r\nӘлсіздік\r\nҚанның қызыл жасушалары\r\nОттегінің жеткіліксіздігі\r\nОрақ тәрізді жасушалардың дағдарысы\r\n','student_k',47,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(551,'','Көздің торлы қабығы','','','kz','s','',0,'',855,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735880,1570271880,1538735957,'__Торлы қабық (көздің ішкі торлы қабығы)__ – бұл көзге түскен жарықты қабылдайтын жүйке жүйесіндегі жұқа жарғақша. \r\nТорлы қабықтағы жүйке жасушалары көру жүйкесі арқылы көздің не көріп тұрғандығы жайлы миға белгі береді.\r\n','__Торлы қабық (көздің ішкі торлы қабығы) __– бұл көзге түскен жарықты қабылдайтын жүйке жүйесіндегі жұқа жарғақша. \r\n\r\nТорлы қабықтағы жүйке жасушалары көру жүйкесі арқылы көздің не көріп тұрғандығы жайлы миға белгі береді.\r\n\r\nТорлы қабық көздің артқы үштен екі бөлігін алып жатады және екі қабаттан тұрады: сезімтал және пигментті эпителий қабаты\r\n\r\nКөз алмасының кері жақ бетіндегі торлы қабықтың ортасында орналасқан дақ – тұнық көруге, дәлдікті анықтауға, орталық көру қабілетін айқындауға, көздің көру аймағындағы обьектіге назар аудартуға ықпал етеді.\r\n\r\nТорлы қабықтың қалған бөлігі жанама көруді қамтамассыз етеді. Олар заттың тек формасын көрсетеді, бірақ ұсақ белгілерін көрсете алмайды.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nТорлы қабық\r\nЖіңішке мембрана\r\nКөз\r\nЖүйке жасушалары\r\nЕкі қабаттан тұрады\r\nПигментті эпителий\r\nКөздің көруі\r\nМайда заттар\r\nофтальмология\r\n','student_k',64,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(552,'','Санның сықырлау симптомы','','','kz','s','',0,'',1954,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735940,1570271940,1538736029,'Құлағанда санмен түссең немесе тікелей соққы келіп жамбасқа немесе тізеге тисе, не болмаса, аяқты байқаусызда қайырып алсаң, бұдан ауыр жарақат алуың мүмкін. Ауыр  жарақат кезінде соққы алған жер жансызданып қалғандай ауру сезімін сезеді және ол жамбастың сынуы да болуы мүмкін (жамбас-сан буындары сүйектерінің сынуы) немесе; жамбастың  (жамбастың сынуы) мүмкін; сондай-ақ үзілмелі сынық, жамбас-сан буындарының тайып кетуі, жамбас-сан  сіңірлерінің созылуы, шаптың немесе бөксенің бұлшық еттерінің созылуы, гематоманың түзілуі (қатты көгеру) болуы қаупі бар.\r\n\r\nОтырғанда немесе тұрғанда жамбас-сан буындарының ауырсынбай сықырлауы (жарақат алғанда емес) мықын-асықты жілік байлам синдромымен сипатталады.\r\n','Құлағанда санмен түссең немесе тікелей соққы келіп жамбасқа немесе тізеге тисе, не болмаса, аяқты байқаусызда қайырып алсаң, бұдан ауыр жарақат алуың мүмкін. Ауыр  жарақат кезінде соққы алған жер жансызданып қалғандай ауру сезімін сезеді және ол жамбастың сынуы да болуы мүмкін (жамбас-сан буындары сүйектерінің сынуы) немесе; жамбастың  (жамбастың сынуы) мүмкін; сондай-ақ үзілмелі сынық, жамбас-сан буындарының тайып кетуі, жамбас-сан  сіңірлерінің созылуы, шаптың немесе бөксенің бұлшық еттерінің созылуы, гематоманың түзілуі (қатты көгеру) болуы қаупі бар.\r\n\r\nОтырғанда немесе тұрғанда жамбас-сан буындарының ауырсынбай сықырлауы (жарақат алғанда емес) мықын-асықты жілік байлам синдромымен сипатталады.\r\n\r\nСықырлау сезімі байлам санның үстіне, жамбасқа, ұршыққа ығысқанда білінеді. Ұршық буынында кейде ауырсыну болмайды  немесе жеңіл ауырсыну сезімі болуы мүмкін. Сонымен қатар тізеде ауырсыну, санның қимыл-қозғалысының шектелуі, аяқтың әлсіреуі пайда болады. Мықын-асықты жілік синдромы көбінесе 15-40 жас аралығындағы адамдарда, балетпен және жеңіл атлетикамен айналысатындарда, яғни жамбаспен көп жұмыс жасайтындарда кездеседі.\r\n\r\nСанның сықырлау симптомдарының пайда болуының басқа да себептері:\r\n•	Сан сүйектің үлкен ұршығын жамбаспен байланыстыратын мықын-бел сіңірінің созылуы немесе қабынуында.\r\n•	Санның сыртқы бетінде орналасқан фиброзды байламның қалыңдауы немесе созылуынан.\r\n•	Синовиалді қаптың қабынуы – бурсит.\r\n•	Сан сүйек басының бұдырлығы.\r\n•	Остеоартриттен буындық кеңістікті қорғайтын тіндердің жыртылуы.\r\n•	Ұршық буынына операциядан кейін тыртықты тіндердің түзілуі.\r\n\r\nЕмделуі – жарақаттың орнына, адамның жасына, белсенділігіне, жарақаттың дәрежесіне байланысты. Емі бандаж, гипс орнату, таяншық немесе тракция, физиотерапия, дәрілер, операция болып табылады.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nСыну\r\nЖедел жарақат\r\nЖамбаспен құлау\r\nСықырлау сезімі\r\nМықын-асықты жілік синдромы\r\nАуырсыну сезімі\r\nостеоартрит\r\nБандаж кию\r\nАяқтың әлсіздігі\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(553,'','Ішектердің қабыну синдромы','','','kz','s','',0,'',1314,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736000,1570272000,1538736113,'__Бұл не? Ішектердің қабыну синдромы__ – екі негізгі ауруды қамтиды: тоқ ішекті зақымдайтын спецификалық емес жаралы колит және Крон ауруы. Крон ауруы – ауыз қуысынан бастап анусқа дейінгі барлық асқорыту жолдарына таралады. Оның басқа аурулардан айырмашылығы – ішектің шырышты қабатында гранулем-конгломерат лимфоциттары деп аталатын факторымен сипатталады. Бұл тек Крон ауруына тән.','__Бұл не? Ішектердің қабыну синдромы__ – екі негізгі ауруды қамтиды: тоқ ішекті зақымдайтын спецификалық емес жаралы колит және Крон ауруы. Крон ауруы – ауыз қуысынан бастап анусқа дейінгі барлық асқорыту жолдарына таралады. Оның басқа аурулардан айырмашылығы – ішектің шырышты қабатында гранулем-конгломерат лимфоциттары деп аталатын факторымен сипатталады. Бұл тек Крон ауруына тән.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\nІшектің қабыну ауруларының симптомдары:  \r\n•	асқазан жақ  ауырсынады,\r\n•	қан немесе ірің аралас диарея,\r\n•	қалтырау, \r\n•	дене салмағының төмендейді, \r\n•	шаршағыш келеді.\r\n\r\nАурудың ағымы әлсіз немесе ауыр өтуі мүмкін. Және де өршу немесе ремиссия (симптомсыз) фазаларында кездеседі. Крон ауруы мен жаралы колитпен ауыратын науқастарды ауруханаға жатқызу керек.\r\n\r\n__Емделуі__\r\nЕм қабылдату - аурудың жағдайының күрделілігіне және науқастың жасына байланысты жүргізіледі. Еміне мынадай дәрі-дәрмектер қолданылады: кортикостероидтар, өндірістік аминосалицил қышқылы, дәрумендер, жоғарғы ақуызды диета. Қан кетуі сияқты ауыр жағдайларда зақымдалған тоқ ішектің сегменттерін хирургиялық жолмен алып тастайды.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nІшектердің қабыну синдромы\r\nСпецификалық емес жаралы колит\r\nКрон ауруы\r\nдиарея\r\nКортикостероидтар\r\nгастроэнтерология\r\nІшектердің аурулары\r\nҚан кетумен көрінеді\r\nҚан немесе ірің аралас\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(554,'','Анатомиялық қуыстардың жабық синдромы','','','kz','s','',0,'',1247,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736060,1570272060,1538736175,'__Анатомиялық қуыстардың жабық синдромы __- деп, бұлшықеттердің, жүйке жүйесінің, қан тамырлардың және сүйектердің жабық кеңістікте (аноматикалық куыста)  ісініп, бірақ сол ісікке лайықты түрде керіле алмай қалған жағдайын айтады. Ісіктің қан тамырларға және жүйке жүйесіне, күре тамырға түсетін қысымы қатты ауыртады, бұлшықеттер мен жүйке жүйесіндегі қанайналымды баяулатып, сол тіндердің қайтымсыз бұзылысына соқтырады','__Анатомиялық қуыстардың жабық синдромы__ - деп, бұлшықеттердің, жүйке жүйесінің, қан тамырлардың және сүйектердің жабық кеңістікте (аноматикалық куыста)  ісініп, бірақ сол ісікке лайықты түрде керіле алмай қалған жағдайын айтады. Ісіктің қан тамырларға және жүйке жүйесіне, күре тамырға түсетін қысымы қатты ауыртады, бұлшықеттер мен жүйке жүйесіндегі қанайналымды баяулатып, сол тіндердің қайтымсыз бұзылысына соқтырады.\r\n\r\nАнатомиялық қуыстардың жабық синдромын тудырушы ісік – қанайналымның төмендеуінен, жарақаттан, қан ағудан, сұйықтық жиналудан т.б. себептерден пайда болуы мүмкін. Анатомиялық қуыстардың жабық синдромы – бұл медицинада өте ауыр жағдай болып есептеледі. Қайтымсыз дисфункцияны және тіндердің өлімін тоқтату үшін –  шұғыл түрде емдету қажет.\r\n\r\nКейде физикалық жүктемемен белсенді айналысатын адамдарда, (мысалы, ұзақ қашықтыққа жүгіретіндер немесе әскерге жаңа барғандар) созылмалы анатомиялық қуыстардың жабық синдромы дамуы мүмкін. Созылмалы анатомиялық қуыстардың жабық синдромы кезінде белгілері кездейсоқ пайда бола келмейді, ондай адам өзіне қатты ауыр салмақ салмай, ылғи тынығып жүруі керек.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nАнатомиялық қуыстың жабық синдромы\r\nаурулық жағдай қауіпті немесе шектік жағдай қуыс дәр кезінде емдеу\r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(555,'','Шынтақтық канал синдромы','','','kz','s','',0,'',864,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736240,1570272240,1538736295,'__Шынтақтық канал синдромы__– білекте шынтақ жүйке тамырының қысылуынан пайда болады. Бұл жүйке тамыры шынашақ жақта орналасқан.\r\n\r\nҚолға артық күш түскеннен ісініп, сондай-ақ шынтақ жүйке тамырыңның айналасындағы тіндер қалыңдауы  мүмкін. Жүйке түйіннің ісінуі шынтақ жүйке тамырына әсер етуі де мүмкін. Шынтақтық канал синдромы велошабандоздарда көп кездесіп жатады.\r\n','__Шынтақтық канал синдромы__– білекте шынтақ жүйке тамырының қысылуынан пайда болады. Бұл жүйке тамыры шынашақ жақта орналасқан.\r\n\r\nҚолға артық күш түскеннен ісініп, сондай-ақ шынтақ жүйке тамырыңның айналасындағы тіндер қалыңдауы  мүмкін. Жүйке түйіннің ісінуі шынтақ жүйке тамырына әсер етуі де мүмкін. Шынтақтық канал синдромы велошабандоздарда көп кездесіп жатады.\r\n\r\nШынтақтық канал синдромының симптомдары: шынашақта, шылдыр шүмекте немесе екі саусақтада ауырсыну, ұйып қалу, шаншу, әлсіздік пайда болады.\r\n\r\nШынтақтық канал синдромының емі:\r\n•	Симптомдарды әкелуші себептерден бас тарту керек.\r\n•	Мұз басу да пайдасын тигізіп қалады.\r\n•	Түнде таңғыш қалақ салып ұйықтау керек.\r\n•	Қабынуға қарсы препараттарды қолдану қажет.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nшынтақтық канал синдромы\r\nшынтақ нервінің қысылуы\r\nшылдыр шүмектің ауырсынуы\r\nсаусақты ұрғылау\r\nжаны кетіп қалу\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(556,'','Мальабсорбция синдромы','','','kz','s','',0,'',1175,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736240,1570272240,1538736383,'__Мальабсорбция синдромы __– асқазан-ішек жолдарындағы қанға қоректі заттарды, дәрумендерді, минералды заттарды сіңіру қабілетінің бұзылысы.','__Мальабсорбция синдромы__ – асқазан-ішек жолдарындағы қанға қоректі заттарды, дәрумендерді, минералды заттарды сіңіру қабілетінің бұзылысы.\r\n\r\nОның мынадай __себептері __болуы мүмкін:\r\n•	Белгілі бір асқорыту ферменттерінің болмауы немесе төмендеуі.\r\n•	Ұйқы без ауруы, соның ішінде фиброзды-кистоздық дегенерация.\r\n•	Паразиттермен шақырылған аурулар, соның ішінде лямблиоз, гельминтер, амебиаз.\r\n•	Асқазан-ішек жолдарындағы микрофлорасының өзгерісі.\r\n•	Асқазан-ішек жолдарының өзі-өзінің зақымдауы, соның ішінде глютенді ауру.\r\n•	Операция салдарынан асқазан-ішек жолдары ұзындығының өзгеруі. \r\n•	ЖИТС (Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы).\r\n\r\n__Симптомдары:__\r\n•	Газ бөліну, іштің кебуі, іш қуысындағы жағымсыз жағдай.\r\n•	Іш өту және сасық нәжіс.\r\n•	Әлсіздік.\r\n•	Дене салмағының төмендеуі.\r\n\r\nСіздің дәрігеріңіз сіздің жалпы жағдайыңызға қарап, себепті анықтап, ем тағайындайды. Емделу үшін арнайы диета ұстап, құрысуды жазатын және асқорыту ферменттерінің орнын басатын медикаментозды қабылдап, ақуызды-минералды қоспаны, соның ішінде B12 және темірді қолданса болады.  \r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nасқазан-ішек жолы\r\nжиі іш өту\r\nдене салмағының төмендеу\r\nдиета\r\nіштің ауаға толуы\r\n','student_k',74,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(557,'','Есірткі және ішімдіктен бастарту синдромы','','','kz','s','',0,'',1400,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736360,1570272360,1538736444,'__Бастарту синдромы__ - әдетке айналған алкогольді немесе есірткіні пайдалануды тоқтатудан кейін пайда болатын жағымсыз физикалық немесе психикалық өзгеріс. Мұның симптомдары бірнеше күнге созылуы мүмкін және жүpек айну, құсу, шаршағыштық, мазасыздану, бір орнында отыра алмау, қобалжушылық сияқты жағдайлар орын алады.\r\n \r\nБастарту синдромының симптомдары алкогольді немесе есірткіні шамадан тыс қолданғанның әсерінен  пайда болады.\r\n','__Бастарту синдромы__ - әдетке айналған алкогольді немесе есірткіні пайдалануды тоқтатудан кейін пайда болатын жағымсыз физикалық немесе психикалық өзгеріс. Мұның симптомдары бірнеше күнге созылуы мүмкін және жүрек айну, құсу, шаршағыштық, мазасыздану, бір орнында отыра алмау, қобалжушылық сияқты жағдайлар орын алады.\r\n \r\nБастарту синдромының симптомдары алкогольді немесе есірткіні шамадан тыс қолданғанның әсерінен  пайда болады.\r\n \r\nАлкогольден бас тарту синдромының симптомдары  кейін 4-12 сағаттан соң немесе соңғы ішкен күнінен, бірнеше күнге дейін қолданбай жүргенде пайда болады. Алкогольге қаншалықты тәуелді болса,  бас тарту синдромның симптомдары да соншалықты ауыр соғады (оны елірме дейді). Елірме кезінде көздік және құлақтық галлюцинация, ашушаңдылық және шатасу, дірілдеу және талма сияқты белгілер байқалады. Елірмені емдемесе, кейбір жағдайларда өлімге әкеп соқтыруы мүмкін.\r\n \r\nЕсірткіден бастарту синдромының симптомдары есірткіге тәуелділіктің түрлеріне байланысты болады. Жалпы симптомдары жүрек айну, құсу, іштің ауырсынуы, талма болып табылады.\r\n \r\nАлкогольден және есітркіден бас тарту синдромы кезінде емделу үшін дәрі-дәрмек немесе орын ауыстырушы терепия қолданса болады. Алкоголизмде және есірткі қабылдау кезінде көбінесе емі ретінде реабилитация пайдаланылады.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nбас тарту синдромы\r\nалкогольді интоксикация\r\nгаллюцинация\r\nталма\r\nҚалтырау\r\nесірткі\r\n','admin',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(558,'','Қайталанбалы қозғалыс синдромы','','','kz','s','',0,'',1095,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736420,1570272420,1538736571,'__Қайталанбалы қозғалыс синдромы__ -  деп ісік немесе түсінікіз сезімталдық ауруының әсерінен бір қимылды бірнеше рет қайталап жіберу жағдайын айтады. Алайда мамандар бұл терминді диагноз  дәрежесінде қолдануға келіспейді.\r\n\r\nБір қозғалыстың бірнеше рет қайталануынан, ісік немесе тіндердің тозуы болуы мүмкін.\r\n\r\nҚайталанбалы қозғалыс синдромының себебі тұрмыстан не болмаса жұмыстан, әлде белсенді демалыстың ( аз физикалық әрекет жасайтын демалыс түрлері)әсерінен де туындауы мүмкін.\r\n','__Қайталанбалы қозғалыс синдромы__ -  деп ісік немесе түсінікіз сезімталдық ауруының әсерінен бір қимылды бірнеше рет қайталап жіберу жағдайын айтады. Алайда мамандар бұл терминді диагноз  дәрежесінде қолдануға келіспейді.\r\n\r\nБір қозғалыстың бірнеше рет қайталануынан, ісік немесе тіндердің тозуы болуы мүмкін.\r\n\r\nҚайталанбалы қозғалыс синдромының __себебі __тұрмыстан не болмаса жұмыстан, әлде белсенді демалыстың ( аз физикалық әрекет жасайтын демалыс түрлері)әсерінен де туындауы мүмкін.\r\n\r\nТін ісініп, жүйкеге қысым түсіргенде мынадай белгілер пайдп болады:\r\n•	Сезімталдылық\r\n•	Ұйып қалу\r\n•	Шаншу\r\n•	Әлсіздік\r\n•	Қолдану барысында ауырсыну\r\n\r\nҚайталанбалы қоғалыс__ синдромының емі;__\r\n•	Симптомдарды тудыратын  іс-әрекеттерді тоқтату;\r\n•	Созылмалы, күшемелі жаттығуларды жасау;\r\n•	Суық және ыстық компресті (суға малынған шүберек) кезек-кезек басу.\r\n•	Таңғыш қалақ салып, демалу керек.\r\n•	Қабынуға қарсы препатарттарды пайдалану.\r\n•	Кофееиннан, табактан, алкоголден бас тарту.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nсиндром\r\nкөп рет қайталынатын іс-қимыл\r\nшаншу\r\nӘлсіздік\r\nқабынуға қарсы препараттарды қолдану\r\n','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(559,'','Мықын-асықты жіліктік байлам синдромы','','','kz','s','',0,'',1157,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736540,1570272540,1538736677,'__Мықын-асықты жіліктік байлам синдромы__ – деп санның сыртқы бетімен өтетін байламды айтады. Ол фиброзды тіннен тұрады. Мықын-асықты жіліктік байламы тізені және жамбас буынын шығып кетпеуі үшін мықтап ұстап тұрады. Кейбір жағдайларда байлам шамадан тыс дамып, мықын сүйегі мен тізенің ішкі жағын қысып, үгітіп тастауы мүмкін. Әрбір бүгілу кезінде тізе мен сан сүйектері бір-бірімен үйкеленеді. Бұл жағдай көбінесе жүгірумен айналысатындар да, велошабандоздарда,  аэробиканың кейбір түрлерімен айналысатындарда кездеседі.','__Мықын-асықты жіліктік байлам синдромы __– деп санның сыртқы бетімен өтетін байламды айтады. Ол фиброзды тіннен тұрады. Мықын-асықты жіліктік байламы тізені және жамбас буынын шығып кетпеуі үшін мықтап ұстап тұрады. Кейбір жағдайларда байлам шамадан тыс дамып, мықын сүйегі мен тізенің ішкі жағын қысып, үгітіп тастауы мүмкін. Әрбір бүгілу кезінде тізе мен сан сүйектері бір-бірімен үйкеленеді. Бұл жағдай көбінесе жүгірумен айналысатындар да, велошабандоздарда,  аэробиканың кейбір түрлерімен айналысатындарда кездеседі.\r\n\r\nМықын-асықты жіліктік байлам синдромының симптомдары:\r\n•	Тізе мен санның сыртқы жағы ауырсынады.\r\n•	Мықын қарысып,  ары-бері қозғағанда ауырады\r\n•	Байлам керілген кезде және иілген кезінде ауырсыну басылады.\r\n•	Тыныққан кезде ауырғаны басылып қалады.\r\n\r\nМықын-асықты жіліктік байлам синдромының еміне ісікті қайтаратын және ауырсынуды басатын дәрі-дәрмек, тыныштық, сонымен қатар керіліп-созылатын жаттығулар қолданылады. Кейде қатты ауырып бара жатса стероидтарды  енгізуген де дұрыс.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nмықын-асықты жілік байламы\r\nмықын шығу\r\nұршық буыны\r\nсанның сытрқы жағындағы ауырсыну\r\nтыныштық кезінде ауырсынудың басылуы\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(560,'','Созылмалы шаршау синдромы','','','kz','s','',0,'',1587,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736660,1570272660,1538737120,'__Созылмалы шаршау синдромы__ - бұл адамның басылмайтын, ауыр шаршағыштық жағдайы. Бұл  күнделікті тұрмыстық әрекеттерге де едәуір кедергі келтіреді. Шаршау синдромы физикалық жүктеменің нәтижесінен бола бермейді. Себебі бұлай шаршай беру демалғаннан басылмайды.\r\n\r\nСозылмалы шаршау синдромының себебі әлі белгісіз.\r\n','__Созылмалы шаршау синдромы__ - бұл адамның басылмайтын, ауыр шаршағыштық жағдайы. Бұл  күнделікті тұрмыстық әрекеттерге де едәуір кедергі келтіреді. Шаршау синдромы физикалық жүктеменің нәтижесінен бола бермейді. Себебі бұлай шаршай беру демалғаннан басылмайды.\r\n\r\nСозылмалы шаршау синдромының \'\'себебі\'\' әлі белгісіз.\r\n\r\nСозылмалы шаршау синдромының __симптомдары__ : әлсіздік, ұйқының бұзыла беруі, зейін қоюдың және ойланудың төмендеуі, есте сақтау қабілетінің азаюы, қызба, бастың ауруы, бұлшықеттерде және буындарда ауырсыну, тамақтың қабынуы, мойын немесе бұлшықет шұңқырларындағы бездердің сезімталдылығының жоғарлауы. Қалыпты жағдайда немесе жеңіл физикалық жүктемеде 24 сағатқа созылатын әлсіздік және дімкәстікті шақырады.\r\n\r\nФизикалық жүктемені және зертханалық зерттеулерді тексере отырып симптомдарының басқа да себебін анықтайды. Қазіргі уақытқа дейін созылмалы шаршағыштық синдромының өзіне тән белгілері жоқ, тек басқа ауруларды жоққа шығару арқылы ғана белгілеп жүр.\r\n\r\nСозылмалы шаршағыштық синдромын емдеу адамды қалыпты жағдайға әкелу және оның бұрынғы өмір деңгейіне біртіндеп оралуы үшін шаршағыштығы мен басқа да симптомдарды жоюға бағытталған. Созылмалы шаршағыштық синдромының үйде емдеген тиімді. Симптомдарды азайту және бақылау үшін диета ұстап, жаттығу жасап, жақсы ұйықтау керек. Созылмалы шаршағыштық синдромымен ауыратын науқастардың көбісінің симптомдары өздігінен кетеді. Тек ол 1-2 жыл ішінде қалыпты жағдайға келуі мүмкін.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nсозылмалы шаршағыштық синдром\r\nауыр әлсіздік\r\nұйықының бұзылысы\r\nтұрақты шаршағыштық\r\nшаршағыштықтың басу\r\n','student_k',50,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(561,'','Скарлатина (жәншау)','','','kz','s','',0,'',987,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737140,1570273140,1538737185,'__Скарлатина (жәншау) __– ауруы көбінесе тамақтың стрептококкты қабынуын өткерген 2-10-жас аралығындағы балаларда кездесетін ауру.  Скарлатинаның себебі әртүрлі стрептококкты бактериялардан бөлінген улардың әсерінен болады.','__Скарлатина (жәншау)__ – ауруы көбінесе тамақтың стрептококкты қабынуын өткерген 2-10-жас аралығындағы балаларда кездесетін ауру.  Скарлатинаның себебі әртүрлі стрептококкты бактериялардан бөлінген улардың әсерінен болады.\r\nСкарлатинаның негізгі симптомы – егеуқұм қағазына ұқсас сұрықсыз, қызыл түсті бөртпенің пайда болуымен сипатталады. Бөртпе кеуде және іш жақтарда 24 сағат ішінде пайда болып, кейін барлық денеге таралады. Бөртпе мен қызарулар тері қатпарларында, әсіресе шап жақтарда, қолтық және шынтақ қатпарларында анық білінбейді. Қызба мен тамақтың стрептококкты қабынуы бөртпеден бұрын болады.\r\n\r\nСкарлатина мен тамақтың стрептококкты қабынуының антибиотиктермен емделеді. Бөртпе өздігімен жұқпайды және емді талап етпейді. Скарлатинаны көп жағдайда асқындырмай емдейді.\r\n\r\nБөртпе шыққанда ересектерде де, балаларда да дене қызуы көтеріледі.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nскарлатина\r\nСтрептококктық инфекция\r\nТамақтың қабынуы\r\nҚызыл түсті бөртпелер\r\nҚызба\r\nТері қатпарларындағы бөртпе\r\n','student_k',159,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(562,'','Склеродермия','','','kz','s','',0,'',1056,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737200,1570273200,1538737255,'__Склеродермия__ – бұл сирек кездесетін ауру. Терінің белгілі бір аумағы, буындар және қантамырлар зақымдалып, талшықты дәнекер тінге айналады.','__Склеродермия __– бұл сирек кездесетін ауру. Терінің белгілі бір аумағы, буындар және қантамырлар зақымдалып, талшықты дәнекер тінге айналады. Сонымен қатар ішкі мүшелер де зақымдалып, жүрек, бауыр және өкпе жеткіліксіздігіне әкеліп соқтырады немесе басқа да өмірге қауіпті жағдайға әкелуі мүмкін.\r\n\r\nСклеродермияның симптомдары: тері қалыңдайды, буындар ауырсынады және қимыл берсенділігі төмендейді, жұтыну қиынға соғады, саусақ бастары тырысып, ағарып немесе көгереді. Егер ауру өршіп немесе басқа да өмірге маңызды ағзаларды зақымдайтын болса, бұдан да ауыр симптомдары пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nСклеродермия көбінесе орта жастағы әйелдерде болады. Оның нақты себебі әлі анықталмады, бірақ болжам ретінде аутоиммунды ауру, яғни өзіннің имммунды жүйесі өз жасушаларын зақымдағаннан пайда болады деп тұжырымдалуда. Бұл ауруға қарсы қазірше дәрі-дәрмек те  жоқ, бірақ емделу арқылы симптомдарын болдырмауға мүмкіндік бар.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nСклеродермия\r\nЖүйелік аурулар\r\nТерінің зақымдануы\r\nБуынның зақымдануы\r\nДәнекер тінінің зақымдануы\r\nЖүйелік склероз\r\n','admin',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(563,'','Асқазаннің түйіліп ауруы','','','kz','s','',0,'',437,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737260,1570273260,1538737357,'__Асқазаннің түйіліп ауруы __– бұл жиі бола бермейтін, орны мен ауырлық дәрежесі өзгермелі, тұрақсыз ауру сезімі. Бұдан үлкен қолайсыздық туындайды, бірақ іштегі газдарды босатып немесе ішекті жеңілдеткенде ауруы қойып қалады. Сондықтан бұл қауіпті жағдай болып есептелмейді. Іштің түйіліп ауруы – іш қату мен іш өтудің себебінен болып жатады, мұны үйде де емдесе болады.','__Асқазаннің түйіліп ауруы__ – бұл жиі бола бермейтін, орны мен ауырлық дәрежесі өзгермелі, тұрақсыз ауру сезімі. Бұдан үлкен қолайсыздық туындайды, бірақ іштегі газдарды босатып немесе ішекті жеңілдеткенде ауруы қойып қалады. Сондықтан бұл қауіпті жағдай болып есептелмейді. Іштің түйіліп ауруы – іш қату мен іш өтудің себебінен болып жатады, мұны үйде де емдесе болады.\r\n  \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nіштегі ауырсынуы\r\nколика – шаншу ауырсынуы\r\n','student_k',43,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(564,'','Айналмалы манжет сіңірлерінің айқасып қалуы','','','kz','s','',0,'',1262,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737320,1570273320,1538737422,'Қабынудан, сүйекке шыққан сүйелден немесе сұйықтық түзілу салдарынан айналмалы манжет сіңірлері сығылып, сүйекке қажалуынан айқасып қалу жағдайы туындайды.\r\n\r\nҚолды бастан жоғары көтерген сайын айналмалы манжеткадағы супраспинальді сіңір мен сіңір үстінде орналасқан синовиальді қапшық латеральді беткейіндегі жауырын (акромион) қырының кері жақ бетімен сырғып кетеді.\r\n','Қабынудан, сүйекке шыққан сүйелден немесе сұйықтық түзілу салдарынан айналмалы манжет сіңірлері сығылып, сүйекке қажалуынан айқасып қалу жағдайы туындайды.\r\n\r\nҚолды бастан жоғары көтерген сайын айналмалы манжеткадағы супраспинальді сіңір мен сіңір үстінде орналасқан синовиальді қапшық латеральді беткейіндегі жауырын (акромион) қырының кері жақ бетімен сырғып кетеді.\r\n\r\n•	Акромионның кері бет жағы тегіс болмағандықтан синовиалді қапшық пен сіңірді сылып тастауы мүмкін.\r\n•	Мұндай жағдайда қолды қайта жоғары көтеру, синовиалді қапшықты (бурсит) пен сіңірдің (тенденит) қабындыруы мүмкін.\r\n\r\nУақыт өте келе акромион жақ бетте сіңір сылынуы мүмкін.\r\n•	Сіңірде майда жыртылуылар пайда боуы мүмкін. Қайта қалпына келу мақсатында бұл жыртылулардың орнына тыртықты тіндер пайда болады.\r\n•	Жайлап тыртықты тіндер сіңірдің айналмалы манжеткалық қызметін төмендетеді.\r\n•	Соңында сіңір айналмалы манжетте қолды жоғары көтеретін бұлшықеттің тепе-теңдігін ұстай алмай қалады. Бұл ары қарай айналмалы манжеттің бұзылысына әкеліп, қайтадан жыртылулар мен қайтадан тыртықты тіннің пайда болуына соқтырады. Сіңір неғұрлым әлсіз болса, солғұрлым бөліктенуге немесе толық жыртылуларға бейім тұрады.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nБуындардың ауырсынуы\r\nБуын аурулары\r\nБуындардың жыртылуы\r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(565,'','Субдуральді қанды ісік','','','kz','s','',0,'',858,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737440,1570273440,1538737496,'__Субдуральді қанды ісік (гематома) __– бас сүйегінің және мидың арасындағы қуыста қанның жинақталуын білдіреді, бұл ішкі қан қысымының ұлғаюымен бірге жүреді. Әдетте қан құйылу - бастан жарақат алғанда күретамырдың жыртылуынан  пайда болады.','__Субдуральді қанды ісік (гематома) __– бас сүйегінің және мидың арасындағы қуыста қанның жинақталуын білдіреді, бұл ішкі қан қысымының ұлғаюымен бірге жүреді. Әдетте қан құйылу - бастан жарақат алғанда күретамырдың жыртылуынан  пайда болады.\r\nСубдуральді қанды ісіктің (гематоманың) тез немесе кеш дамитын симптомдары:\r\n•	Бастың қатты ауыруы.\r\n•	Есінің адасуы.\r\n•	Қалтырауы.\r\n•	Моторлы функцияның бұзылысы, мысалы, жүріс-тұрыстың өзгерісі.\r\nАуыр  қан құйылу симптомдары бірнеше минут немесе сағат арасында дамуы мүмкін. Сәбилерде бір  немесе екі еңбегі де томпиып  қалады.\r\nАз ғана қан құйылу симптомдары бірнеше аптада дамуы мүмкін. Қан ұйып қалғаннан кейін және қан құйылу тоқтағаннан кейін де тіндердің айналасындағы сұйықтық сіңіріліп, ақырындап бас сүйегінде қысым көтерілуі мүмкін.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\n\r\nгематома\r\nқанды ісік\r\nмиға қан құйылу\r\nҚалтырау\r\n','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(566,'','Суицид','','','kz','s','',0,'',711,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737500,1570273500,1538737569,'__Суицид__ – «өзін өлтіру», «өзіне қол жұмсау» деген мағына береді.\r\n\r\nАдамның  өзін өлтіру туралы  аздаған ойлары, уақыт өте келе өршіп, өзіне қол жұмсауға деген ниетін күшейте түседі.\r\n','__Суицид__ – «өзін өлтіру», «өзіне қол жұмсау» деген мағына береді.\r\n\r\nАдамның  өзін өлтіру туралы  аздаған ойлары, уақыт өте келе өршіп, өзіне қол жұмсауға деген ниетін күшейте түседі.\r\n\r\nӨзіне қол жұмсағысы келген барлық адамдар өле бермейді.  Көп ұмтылыстары зая кетеді. Әйелдерден гөрі еркектер өзіне өзі қол жұмсауға жиі барады, бірақ ерлердің жан тапсыруы әйелдерден қарағанда сирек кездесіп жатады.\r\n\r\nАдамның өз-өзіне қол жұмсау туралы көп ойлау немесе соған жоспар құруы –  ауыр жағдайды болдырмау үшін тез арада көмекті қажет етеді. Мұндай көмек әрекетін суицид мәселесі бойынша жұмыс істейтін мамандар ғана атқара алады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nӨз-өзіне қол жұмсау\r\nӨлімді жоспарлау\r\nСуицидтың алдын алу\r\n\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(567,'','Құрғақ кероконьюнктивит (Шегрен синдромы)','','','kz','s','',0,'',3941,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737560,1570273560,1538737838,'__Құрғақ кероконьюнктивит немесе Шегрен синдромы__– жасты және сілекейді бөлетін бездердің бұзылуынан туындайтын аутоиммунды ауру. Нәтижесінде көз бен ауыз қуысының құрғауы пайда болады. Бұл ауру басқа да мүшелерге таралып, зақым келтіруі мүмкін, соның ішінде бүйрек пен өкпеге','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емделуі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Асқынуы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Қай кезде дәрігерге қаралу тиіс__{ALINK}\r\n\r\n__Құрғақ кероконьюнктивит немесе Шегрен синдромы__– жасты және сілекейді бөлетін бездердің бұзылуынан туындайтын аутоиммунды ауру. Нәтижесінде көз бен ауыз қуысының құрғауы пайда болады. Бұл ауру басқа да мүшелерге таралып, зақым келтіруі мүмкін, соның ішінде бүйрек пен өкпеге.\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nШегрен синдромының себебі әлі де белгісіз болып келеді. Бұл ауру аутоиммунды, яғни организмнің иммунитетті өзінің қалыпты жасушаларына шабуыл жасайды. 40-60 жастағы әйел адамдарда жиі кездеседі. Балаларда бұл синдром сирек болып тұрады.\r\n\r\nБіріншілік Шенгрен синдромы басқа аутоиммунды бұзылыстарынсыз, тек қана көз бен ауыз қуысының құрғауымен сипатталады.\r\n\r\nЕкіншілік Шегрен синдромында басқа да аутоиммунды аурулар қосарланады, мысалы:\r\n•	Полиомиозит\r\n•	Ревматоидты артрит\r\n•	Склеродермия\r\n•	Жүйелі қызыл жегі\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nЖиі кездесетін симптомдардың қатарына көз бен ауыз қуысының құрғауын жатқызуға болады.\r\nКөздік симптомдар:\r\n•	Көздің қышуы.\r\n•	Көзде бөгде зат бар сияқты сезінуі.\r\n\r\nАуыз қуысының және жұтқаншақта болатын симптомдар:\r\n•	Тамақ жеудің және жұтынудың қиындауы.\r\n•	Дәм сезудің бұзылады\r\n•	Дұрыс сөйлеудің қиындайды\r\n•	Сілекейдің жабысқақ боп келеді\r\n•	Ауыз қуысында ойық жара пайда болып, ауырсыну сесімі мазалайды.\r\n•	Дауыс дірілдеп шығады.\r\n\r\nБасқада симптомдарға жатады:\r\n•	Әлсіздік\r\n•	Қызба\r\n•	Білезіктің және табан түсінің өзгеруі\r\n•	Буындардың ауырсынуы және домығуы\r\n•	Бездердің домығуы\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__ Диагностикасы__\r\nЖалпы қарап тексеруде ауыз қуысының және көздің құрғауы байқалады. Ауыз қуысының құрғауынан ойық жаралар пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nСізде келесі зерттеулер жүргізілуі мүмкін:\r\n•	Ширмен тестті – жастың бөлінуін анықтау.\r\n•	Антинуклеарлы антиденелерге қан талдауын өткізу.\r\n•	Сілекей бездеріне биопсия жасату.\r\n•	Ревматоидты факторды тексеру\r\n•	Жастық тест\r\n•	Жарықпен көзді қарау\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емделуі__\r\nЕмдеудің мақсаты – аурудың симптомдарын жою болып табылады.\r\n•	Көздің құрғақтығын емдеу үшін көзді майлап тұратын, жасанжы жас, жақпа май немесе циклоспориндер қолданылады.\r\n•	Жас көздің беткі қабатында қалуы үшін, дәрігер жастық каналды бітеп қоюы мүмкін.\r\nАуруды-модифицирлеуші препараттар – ревматоидты артрит кезінде дайындалады, сонымен қатар Шегрен синдромында да пайдаланады. Бұл топқа - ісікті некроздаушы факторлы тежегіштер Энбрел, Хумира немес Ремикейдті жатқызуға болады.\r\n\r\nҮйде қолданылатын, симптомдарды басуға көмектесетін әдістер:\r\n•	Күні бойы суды көп ішіңіз.\r\n•	Қантсыз резинканы шайнаңыз.\r\n•	Ауыз қуысына құрғақтық әкелетін дәрілерді қабылдамаңыз, мысалы, антигистаминдік және қақырық түсіретін препараттар.\r\n•	Алкогольді ішімдік қабылдауға болмайды.\r\nТіс дәрігеріне барып келесі сұраққа жауап іздеңіз:\r\n•	Тістің минералды заттарын қалпында ұстау үшін ауыз қуысын жуатындарды пайдалануға бола ма?\r\n•	Сілекейдің орнын басатындар бар ма?\r\n•	Сілекейді өндірілуін жоғарлататын препараттар бола ма?\r\nАуыз қуысының құрғауына байланысты тістің зақымдануының алдын алатын әдістер:\r\n•	Тісті жіп арқылы жиі тазалап тұру.\r\n•	Тіс дәрігерінің қарауында жиі болу: ауыз қуысының және тістің тазалығы бойынша.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nАуру адам өміріне аса қауіпті болып саналмайды. Болжамы сіздің қай аурумен ауырғаныңызға байланысты әрине.\r\nШегрен синдромының белсенді сатысында лимфоманың даму қауіп-қатері жоғары болып саналады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Асқынулар__\r\n•	Көздің зақымдануы\r\n•	Тіс кариесі\r\n•	Бүйрек жеткіліксіздігі\r\n•	Лимфома\r\n•	Өкпелік инфекция\r\n•	Васкулит\r\nҚай кезде дәрігерге қаралу тиіс Шегрен синдромының бастапқы симптомдары біліне бастағанда дәрігерге барыңыз.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nСілекей бездері\r\nКөз аурулары\r\nҚышыну\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(568,'','Бөртпе – терідегі петехия (нүктелі қанталаулар)','','','kz','s','',0,'',962,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737920,1570273920,1538737965,'__Бұл қандай ауру? Петехия__ - кіші қантамырлардың ақауынан теріге және тері астына қан құйылуынан болатын, теріде немесе ауыз қуысындағы қызыл немесе қызғылт түсті майда біртекті дақтар. Петехиялы дақтар көлеміне байланысты өте ұсақ та, ірі де болады. Қыжуды және ауырсынуды шақырмайды. Туа пайда болған дақтардан және гемангиомадан айырмашылығы бар. Егер майда біртекті,  петехияны басатын болсақ ағарып, біраздан соң қайта орнына қайта келеді','__Бұл қандай ауру? Петехия__ - кіші қантамырлардың ақауынан теріге және тері астына қан құйылуынан болатын, теріде немесе ауыз қуысындағы қызыл немесе қызғылт түсті майда біртекті дақтар. Петехиялы дақтар көлеміне байланысты өте ұсақ та, ірі де болады. Қыжуды және ауырсынуды шақырмайды. Туа пайда болған дақтардан және гемангиомадан айырмашылығы бар. Егер майда біртекті,  петехияны басатын болсақ ағарып, біраздан соң қайта орнына қайта келеді.\r\n\r\n__Бұл нені білдіреді?__ Петехия көп жағдайда басында аз ғана бөлікті қамтып, бірнеше сағат ішінде біршама орынға таралуы мүмкін. Егер петехия бірнеше сағат ішінде тез таралатын болса, онда қауіпті инфекцияның немесе қан ұю жүйесінің жеткіліксіздігі – тромбицитарлы жеткіліксіздіктің әсерінен болуы мүмкін. Көп жағдайда қан ағудан ағзаны қорғау нәтижесіндегі қорғаныс жүйесінің бұзылысы деп есептеледі. Мұндай жағдайда тез арада медициналық көмекке жүгіну қажет.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nПетехия\r\nБөртпе\r\nТерідегі дақ\r\n','student_k',89,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(569,'','Екібасты бұлшық еттің тендиниті','','','kz','s','',0,'',1212,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737920,1570273920,1538738075,'__Екібасты бұлшық еттің тендиниті__ – иық буыны мен тоқпан жіліктің алдыңғы бұлшық етін қосатын \r\nсіңірлердің бірінің қабынуы.Қабыну науашық бойында, яғни сіңір тоқпан жіліктен жоғары қарай бағытталып, иық буынынан сәл жоғары байланысқан жерде болады.\r\n','__Екібасты бұлшық еттің тендиниті __– иық буыны мен тоқпан жіліктің алдыңғы бұлшық етін қосатын \r\nсіңірлердің бірінің қабынуы.Қабыну науашық бойында, яғни сіңір тоқпан жіліктен жоғары қарай бағытталып, иық буынынан сәл жоғары байланысқан жерде болады.\r\n\r\n__Пайда болатын себептері:__\r\n•	Артық күш салу, әсіресе ауыр темірлерді көтерумен айналысатын ауыр атлеттерде болатын жағдай.\r\n•	Қабыну үрдістері, мысалы, артрит және бурсит.\r\n•	Инфекция.\r\n•	Жарақат.\r\n\r\n__Мүмкін болатын симптомдары:__\r\n•	Қолдың алдыңғы бетіне таралатын иықтағы ауырсыну.\r\n•	Екібасты бұлшықеттің иықпен байланысар жеріндегі сезімталдылықтың жоғарлауы.\r\n•	Иық қозғалысының төмендеуі және ауырсыну.\r\n•	Ісінген екібасты бұлышық ет.\r\n\r\nЕмдеуде жүргізілетін курсқа: тыныштықта болу, салқын жерде жүру, компрессия, жеңіл жаттығулар жасау, темекі тартпау және стероидты емес қабынуға қарсы препараттарды қабылдамау керек. Темекі тарту тендиниттен айығуға кері әсер етеді, себебі ол қанайналымын төмендетеді және тіннің қалпына келуін тежейді. Ыңғайлы болу үшін уақытша ұстап тұрушы таңғыш пайдаланса болады. Егер үйдегі ем нәтижесіз болса, кей жағдайда хирургиялықлық жолмен айықтыруға болады.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nСіңірдің қабынуы\r\nИық буыны\r\nартрит\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(570,'','Ыстықтан ісіну','','','kz','s','',0,'',622,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538738040,1570274040,1538738126,'Ыстық климаттық жағдайда  ұзақ уақыт отырғаннан қолдың, аяқтың ісінуі  кездесіп жатады. Ыстықтан қантамырлар кеңейіп, ағзадағы сұйықтық қол мен аяқта тежеледі  Организмдегі тұздың тепе-теңдігінің бұзылуынан – ыстықтан ісіну қаупі туындайды. Егер тұз организмнен қалыптыдан төмен  шықса, концентрациясы жоғарлаған тұздар сұйықтықты қол-аяққа жібермей  тежеп тастайды','Ыстық климаттық жағдайда  ұзақ уақыт отырғаннан қолдың, аяқтың ісінуі  кездесіп жатады. Ыстықтан қантамырлар кеңейіп, ағзадағы сұйықтық қол мен аяқта тежеледі  Организмдегі тұздың тепе-теңдігінің бұзылуынан – ыстықтан ісіну қаупі туындайды. Егер тұз организмнен қалыптыдан төмен  шықса, концентрациясы жоғарлаған тұздар сұйықтықты қол-аяққа жібермей  тежеп тастайды.\r\n\r\nҚарт адамдар  қанайналымға әсер ететін басқа да аурулары болса –  қауіп факторына кіреді.\r\nСуық климаттық жағдайдан ыстық климаттық жағдайға баратын адамдарда да ыстықтан ісіну қаупі жоғары.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nАяқтың ісінуі\r\nЫстық ауа райы\r\nЖылы ісіну\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(571,'','Ыстық өту (ыстыққа ұрыну)','','','kz','s','',0,'',1230,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538738460,1570274460,1538738566,'__Ыстық өту__ – организмнің өз  емпературасын игере алмағандығынан, дене қызуының тоқтаусыз көтеріле беруін айтады. Симптомдары: ақыл-естің және терінің өзгерісі, тері – қызыл түсті, ыстық, құрғақ болып кетеді.','__Ыстық өту__ – организмнің өз  емпературасын игере алмағандығынан, дене қызуының тоқтаусыз көтеріле беруін айтады. Симптомдары: ақыл-естің және терінің өзгерісі, тері – қызыл түсті, ыстық, құрғақ болып кетеді.\r\n\r\nӘдеттегі ыстық өту – деп, адам ыстық жерде тұрғанда немесе салқындауға мүмкін болмайтын  жылы жерде отырғанда, ешқандай күшенуінсіз дене қызуының  көтеріле беруін айтады. Адамнан ыстық леп ұрып тұрады. Мұндай жағдайда организмнің өзіндегі ыстықты қоршаған ортаға бөлу қабілеті төмендейді. Адамға ыстық өту – бірнеше күнде дамуы мүмкін. Ыстық өту ауруы сәбилер, қарт кісілер, созылмалы аурулары бар адамдарға қауіпті.\r\n\r\nФизикалық жүктеме кезінде пайда болатын ыстық өту – адам ыстық ортада жұмыс істегенде немесе жаттығу жасағанда пайда болады. Физикалық жүктемеден пайла болған ыстық леп – белгілі уақытта біртендеп кетеді, бірақ сол уақыт аралығынада адам организмі өзінен қалыптыдан тыс ыстықты ортаға бөледі. Нәтижесінде дене температурасы максималді  көтеріледі.\r\n\r\nЫстық өтудің екі түрі де сусыздануға, құрғауға және кейбір мүшелердің қызметін бұзылысына әкеледі. Ыстық өту – бұл өмірге өте қауіпті, жедел медициналық көмек талап ететін жағдай.\r\n \r\n__Тегтер: __\r\nЫстық өту\r\nАқыл-естің жоғалуы\r\nЫстық ауа райы\r\n','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(572,'','Токсикоз','','','kz','s','',0,'',3056,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538738520,1570274520,1538738674,'__Токсикоз__ – адамды жайсыз сезіндіретін, біртүрлі  жағдай. Ол масаю сияқты, бірнеше уақытқа созылады. Жүкті әйелдерде токсикоз, олардың организмінде ұрықтың дамуы кезінде зиянды заттармен уланған жағдайда пайда болады.','__Токсикоз__ – адамды жайсыз сезіндіретін, біртүрлі  жағдай. Ол масаю сияқты, бірнеше уақытқа созылады. Жүкті әйелдерде токсикоз, олардың организмінде ұрықтың дамуы кезінде зиянды заттармен уланған жағдайда пайда болады.\r\n\r\n__Ерте токсикоз__ – әдетте ұрықтың пайда болуынан алғашқы 12 аптада жүктілерді мазалайды. Жүкті әйел әлсіздікке, сілекейдің көп бөлінуіне, тәбеттің жоғалуына, дәм сезімінің өзгеруіне шағымданады.\r\n\r\nТіпті бұл жағдайдан есеңгіреп қалуы да мүмкін. Ауыр жағдайы: күндіз де түнде де, шамамен 20-ға  дейін жететін құсу мазалауы мүмкін. Нәтижесінде организмде судың азаюы, сусыздану пайда болып, жүкті әйел кенеттен арықтайды. Оның терісі құрғайды және босайды, температурасы көтеріледі, пульсі жиілейді, қан қысымы төмендейді.\r\n\r\n__Кеш токсикоз __– бұл өте қауіпті жағдай. Жүктіліктің 20 аптасынан бастап босанғанға дейінгі аралықты қамтиды. Жүкті әйелді бұл кезде құсу қатты мазаламайды, бірақ, ісіктер пайда болады; бірінші аяқта, сосын қолда, содан соң бетте пайда болады. Егер емделмесе ісік бүкіл денеге таралады. Сонымен қатар токсикозда қан қысымы 140/90 немесе одан да жоғары көтеріліп, тіпті дәрілермен төмен түсіруде қиындық туғызады. Сосын одан да жоғарлай береді. Кеш токсикозда дәрігерлер көмектеспесе,  науқастың  маңызды мүшелері зақымға ұшырауы мүмкін: бүйрек, өкпе, жүрек, ми. Бұл кезде жүкті әйелде бастың аурады, бас айналу, көз көруі нашарлауы, құлағында шуыл пайда болып, құсып, жүрегі айнып, іші  ауырсынады. Тіпті токсикозда жүктіліктің екінші жартысында эклампсия пайда болады. Экламсия пайда болғанда – қалтыраумен бірге, есті жоғалтуы да мүмкін. Мұндай естен танулар қатты дыбыстың, қатты жарықтың, болмаса қатты аурудың әсерінен де болады. Экламсия жүкті әйелді өлімге әкелетін ауыр бұзылыстың нәтижесі болып табылады. Өлімнің себебіне: миға қан құйылу, ентігіп тыныс алу, бүйректің дұрыс жұмыс жасамауынан болады. Бұл кезде сонымен қатар, ұрық жолдасының мерзімінен бұрын жарылуынан болуы мүмкін.\r\n\r\n__Емделуі__\r\n__Ерте токсикоз.__ Кез-келген токсикоздың болжамы жағымсыз келеді. Токсикоздың бірінші симптомдары пайда болғанда бірден дереу акушер-гинекологка барыңыз. Дер кезінде емделсе, қолайсыз жағдайлардың алдын алуға болады. Ерте токсикоз кезінде тамақты аз-аздан жиі ішіп тұру керек. Тағамды қатты ыстық күйінде жеуге  болмайды. Салмағыңызды тұрақты өлшеп тұрыңыз, егерде салмағыңыз жоғарлап немесе төмендейтін болса – бұл апаттық белгі болып табылады.  Жағымсыз жағдайларға қарамастан, жүктілікті сақтауға тырысыңыз, себебі келесі жүктілікте токсикоз қайталанып, ауыр формада болуы мүмкін.\r\n\r\n__Кеш токсикоз.__Кеш токсикоздың емі ауруханада жүргізіледі. Төсектік режимді ұстанып, стрестік факторлардан  барынша аулақ болу керек. Жүкті әйел сұйықтықты көп ішіп,  тұзы шектелген диетаны сақтау керек. Қан қысымын төмендету үшін арнайы дәрілер қолданылады. Егер керек болған жағдайда ақуыз препараттарын күретамыр арқылы тамшылатып  енгізеді. Ауыр жағдайда, жүргізілген ем нәтижесіз болса, экламсияның алдын алу мақсатында – жүктілікті үзу керек.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nПреэкламсия\r\nҚұсу\r\nЭкламсия\r\nЖүктілік\r\n','student_k',63,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(573,'','Токсоплазмоз','','','kz','s','',0,'',1307,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538738640,1570274640,1538738747,'__Токсоплазмоз__ – бұл адамдар, құстар мен жануарлар жиі шалдығатын, көбінесе білінбей қалатын немесе симптомдары әлсіз білінетін, тұмауға (дене температурасының 37 С көтерілуі, лимфатикалық түйіндерінің үлкейуі, 50% жағдайда көкбауыpдың үлкеюі) ұқсас ауру. Алайда бұл инфекция ұрықтың дамуына (анасы жұқтырған болса) және иммунды жүйесі әлсіз адамдарға қатты ауыр тиеді.','__Токсоплазмоз__ – бұл адамдар, құстар мен жануарлар жиі шалдығатын, көбінесе білінбей қалатын немесе симптомдары әлсіз білінетін, тұмауға (дене температурасының 37 С көтерілуі, лимфатикалық түйіндерінің үлкейуі, 50% жағдайда көкбауырдың үлкеюі) ұқсас ауру. Алайда бұл инфекция ұрықтың дамуына (анасы жұқтырған болса) және иммунды жүйесі әлсіз адамдарға қатты ауыр тиеді.\r\n\r\nБұл инфекция адамға  паразитті (мысалы дұрыс өңделмеген бұзылған ет сияқты) тағамдардан жұғады. Немесе үй жануарларымен тікелей жанасу кезінде. Көп жағдайда инфекцияны жұқтырған адамдарда 2 айдан соң инфекцияға қарсы иммунитеті қалыптасады.\r\n\r\n•	Жүктілік кезінде инфекцияны жұқтыру жағдайы сирек кездеседі. Токсоплазмоз жаңа дүниеге келетін сәбиде соқырлықтың немесе бас-ми жарақаттарының пайда болу себебі болуы мүмкін. Екіқабат әйелді және нәрестені токсоплазмоздан антибиотиктер арқылы емдету керек.\r\n•	Иммунды жүйесі әлсіз науқастарда – токсоплазмозға шалдыққан науқаста өте ауыр өтеді. Ісікке қарсы ем алдырып жүрген, ЖИТС пен ауыратын науқаста немесе белгілі бір мүшеге трансплантация жасалған науқастарда өмірлік маңызы бар мүшелер: ми, өкпе, жүрек, сонымен қатар көзді зақымдауы мүмкін. Токсоплазмоздың профилактикасы және белсенді емі антибиотиктер болып табылады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nЖұқтыру\r\nТұмау\r\nЛимфатикалық түйіндер\r\n','admin',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(574,'','Жарақаттың әсерінен терінің бозарып, көгеруі','','','kz','s','',0,'',976,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538738760,1570274760,1538738821,'__Жарақат алған жерден немесе одан төмен жерде терінің бозаруы немесе көгеруі__ – қантамыр қысылғанда немесе тікелей жарақат алған кезде пайда болады. Жарақатқа себеп болатын жайттар – оқ жарақаты немесе үшкір заттардың денеге қадалуынан болған жарақат, буынның шығуы және созылуы, күйіктер, сынықтар, езіліп-шаншылу, жыланның шағуы, медициналық процедура, операциялар болып табылады.','__Жарақат алған жерден немесе одан төмен жерде терінің бозаруы немесе көгеруі __– қантамыр қысылғанда немесе тікелей жарақат алған кезде пайда болады. Жарақатқа себеп болатын жайттар – оқ жарақаты немесе үшкір заттардың денеге қадалуынан болған жарақат, буынның шығуы және созылуы, күйіктер, сынықтар, езіліп-шаншылу, жыланның шағуы, медициналық процедура, операциялар болып табылады.\r\n\r\nОртепедиялық аппараттарды, гипсті, таңғыш қалақтарды салғаннан кейін қол немесе аяқ бозарып, көгеріп, салқындауы мүмкін. Бұл олардың қатты қысып тартылғанын білдіреді, ол өз кезегінде қол немесе аяқта қанайналымның азаюына немесе тоқтауына әкеп соқтырады. Егер қатты қысып тұрса мына амалдарды жасау керек:\r\n•	Қол немесе аяқты жүрек деңгейінен жоғары көтеру.\r\n•	Егер мүмкіншілік болса, қысып тұрған затты босату, бірақ шешпеу керек.\r\nТез арада дәрігерге жүгіну қажет. Асқынудың алдын алу үшін қанайналымды тез арада дұрыстау қажет.\r\n\r\n __Тегтер: __\r\nКөгерулер\r\nЖарақаттар\r\nБуынның шығуы\r\n','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(575,'','Акромио-бұғана буынының (иық аумағының) жарақаты ','','','kz','s','',0,'',952,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538738820,1570274820,1538738925,'__Акромио-бұғана буынының жарақаты __– бұғананың жоғарғы ұшы жауырын ұшынан шығып, буынның жыртылуынан болады. Бұл жарақат көбінесе иықтан соққы алғанда, иықпен құлағанда немесе қолдың білезігін созып алғанда пайда болады.','__Акромио-бұғана буынының жарақаты __– бұғананың жоғарғы ұшы жауырын ұшынан шығып, буынның жыртылуынан болады. Бұл жарақат көбінесе иықтан соққы алғанда, иықпен құлағанда немесе қолдың білезігін созып алғанда пайда болады.\r\n\r\n__Симптомдары :__\r\n•	Жарақат алған сәттегі қатты ауырсыну сезімі.\r\n•	Иық қозғалмай қалады.\r\n•	Қанталаған аймақ ісінеді.\r\n•	Деформация. Бұғананың жоғарғы ұшының шығып кету сезімі немесе жауырынның жоғарғы бөлігіңде түйін пайда болады.\r\n\r\n__Емі __– мұз басу, таңғыш байлау арқылы фиксация жасау және дәрі-дәрмектер пайдалану арқылы ауырсынды, қабынуды, ісінуді басу. Симптомдарды басу үшін, емдік жаттығулар жасап, физиотерапиядан кейін иық бұлшықеттерін қатайтып, салқындаудың алдын алу керек.\r\nКейбір жағдайларда хирургиялық жолмен буынның жыртылуын қалпына келтіруге болады.\r\nЖарақаттың жазылу уақыты 2-10 апта аралықта болады, яғни жарақттың дәрежесіне байланысты.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nжарақат\r\nЖауырын\r\nісіну\r\nБуынның созылуы\r\n','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(576,'','Акромио-бұғаналық буынның жарақаты','','','kz','s','',0,'',729,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538738940,1570274940,1538739009,'__Акромио-бұғаналық буынның жарақаты __– иықпен құлағаннан пайда болады.\r\n\r\nСоған байланысты үш түрлі жарақат түрлері бар.\r\n','__Акромио-бұғаналық буынның жарақаты__ – иықпен құлағаннан пайда болады.\r\n\r\nСоған байланысты үш түрлі жарақат түрлері бар.\r\n\r\n•	1-ші тип – буынды созып алу.\r\n•	2-ші тип – жартылай буынның қозғалысы (дислокация)\r\n•	3-ші тип – толық буынның қозғалысы\r\n\r\n__Емі. __Көп жағдайда акромио-бұғаналық буынның жарақаты кезінде хирургиялық жол көмектеспейді. Әдетте ауырсынуды бастатын және қабынуға қарсы препараттарды жергілікті немесе жалпы қолданады. Емдік жаттығулар бұршық еттік белсенділікті және байламның серпінділігін қалпына келтіреді.\r\nЕгер буынның функциональды бұзылыстары жарақаттан кейін 3-6 айға сақталса, хирургиялық жолмен амал жасауға тура келеді.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nжарақат       \r\nбайламның созылуы       \r\nүзілу\r\n\r\n\r\n\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(577,'','Ішкі бүйірлік байламдардың жарақаты','','','kz','s','',0,'',518,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739000,1570275000,1538739072,'__Ішкі бүйірлік байламдардың жарақаты __– айналмалы қозғалыс жасағанда, бүгілу кезінде немесе жылдам бағытты ауыстырғанда, яғни фиксирленген қалып жағдайында соққы тигенде пайда болады.','__Ішкі бүйірлік байламдардың жарақаты __– айналмалы қозғалыс жасағанда, бүгілу кезінде немесе жылдам бағытты ауыстырғанда, яғни фиксирленген қалып жағдайында соққы тигенде пайда болады.\r\n\r\nІшкі бүйірлік байламдардың жарақатын емдеуде – алдымен тыныштық жағдай керек, мұз басып, төменгі бөліктің компрессиясы қолданылады. Тізенің қозғалысы белгілі уақытқа дейін шектелу керек. Ішкі бүйірлік байламдардың жыртылуы кезінде хирургиялық жолмен ем талап етіледі.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nжарақат\r\nАйналмалы қозғалыс\r\nЖылдам бүгілу\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(578,'','Тырнақтардың жарақаттануы','','','kz','s','',0,'',770,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739060,1570275060,1538739139,'__Тырнақтардың жарақаттануы __– жиі қатты соққыдан немесе қысылып қалудан боалады. Бұл жарақат ауыр дертке жатпайды, бірақ ауырсыну пайда болады. \r\n\r\nТырнақтың астынан қат кетуден туындаған пульсацияны және ауысынуды тырнақтың астынан дренаждау арқылы азайтуға болады. Егер бұны уйде жасауға сенімсіз немесе ыңғайсыз болса, дәрігерге жүгініңіз.\r\n','__Тырнақтардың жарақаттануы __– жиі қатты соққыдан немесе қысылып қалудан боалады. Бұл жарақат ауыр дертке жатпайды, бірақ ауырсыну пайда болады. \r\n\r\nТырнақтың астынан қат кетуден туындаған пульсацияны және ауысынуды тырнақтың астынан дренаждау арқылы азайтуға болады. Егер бұны уйде жасауға сенімсіз немесе ыңғайсыз болса, дәрігерге жүгініңіз.\r\n\r\nЕгер дренаждау кезінде бірденен аурысыну азаймаса, саусақ пен башпайда ауыр жарақат пайда болуы мүмкін. Медициналық көмек қажет болып қалуы мүмкін ондай кезде.\r\nҚант диабеті, шеткі артериальді ауру, иммунды жүйенің бұзылысы – қанайналым мен сезімталдылықтың төмендеуіне әкелуі мүмкін. Егер жарақат уақытылы емделмесе, зақымдалулар, ойық жара және т.б асқынуларға апарып соғады. \r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nТырнақ\r\nБашпай\r\nжарақат\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(579,'','Алдыңғы айқыш байламының жарақаты','','','kz','s','',0,'',1668,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739120,1570275120,1538739213,'__Алдыңғы айқыш байламының жарақаты__ – деп ортаңғы жілікті асықты жілікпен байланыстыратын байламның жарақатын айтамыз. Алдыңғы айқыш байламының жарақаты уақыт өте келе бүгілуге және тізенің әлсіздігіне апаруы мүмкін.\r\n\r\nАлдыңғы айқыш байламының жарақаты кезінде байламның жартылай немесе толық жыртылуы мүмкін, яғни бөліну – ортаңғы жіліктің асықты жіліктен бөлінуі және бөлінумен бірге жүретін сынық – сүйектің басқа сүйектерден бөлінуімен қатар байламның жыртылуы. Жарақат кезінде тек байлам ғана емес, сонымен қатар мениск (тізенің тағы бір байламы) және сүйектің шеттерін жабатын шеміршетерде зақымдалуы мүмкін.\r\n','__Алдыңғы айқыш байламының жарақаты__ – деп ортаңғы жілікті асықты жілікпен байланыстыратын байламның жарақатын айтамыз. Алдыңғы айқыш байламының жарақаты уақыт өте келе бүгілуге және тізенің әлсіздігіне апаруы мүмкін.\r\n\r\nАлдыңғы айқыш байламының жарақаты кезінде байламның жартылай немесе толық жыртылуы мүмкін, яғни бөліну – ортаңғы жіліктің асықты жіліктен бөлінуі және бөлінумен бірге жүретін сынық – сүйектің басқа сүйектерден бөлінуімен қатар байламның жыртылуы. Жарақат кезінде тек байлам ғана емес, сонымен қатар мениск (тізенің тағы бір байламы) және сүйектің шеттерін жабатын шеміршетерде зақымдалуы мүмкін.\r\n\r\nАлдыңғы айқыш байламының жарақаты тіземен барынша бүгіліп, керіп немесе айналмалы қимылдар жасағанда пайда болады. Бұл жарақат шалт қимылдар жасағаннан пайда болады, көбінесе старт-стоп қимылдарын талап ететін спорт түрлерінде кездеседі. Алдыңғы айқыш байламының жарақаты спортпен шұғылдану кезінде немесе күтпеген сәтсіздіктер орын алғанда болуы мүмкін.\r\n\r\nАлдыңғы айқыш байламының жарақатының симптомдарына: тізе сықырлағандай болады, немесе талып ауырссынулар кездеседі, үзіліп кететіндей сезім қылаң береді.\r\n\r\nАлдыңғы айқыш байламының жарақаты созылмалы алдыңғы айқыш байламының жеткіліксіздігінен пайда болуы да мүмкін, яғни тізенің әлсіздігі мен сүйектердің қозғалып кетуі одан сайын күшейеді. Бұндай ақау асқынуның нәтижесінде ерте пайда болатын остеоартритке әкелуі мүмкін.\r\n\r\nАлдыңғы айқыш байламының жарақаты емнің нәтижесі тізе жарақатының дәрежесіне және организмнің белсенділігіне байланысты болады. Емге физикалық реабилитация немесе операциямен қоса реабилитация жатады.\r\n \r\n \r\n__Тегтер: __\r\nжарақат\r\nБайламдар\r\nСіңірдің жыртылуы\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(580,'','Траншеялық табан','','','kz','s','',0,'',761,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739240,1570275240,1538739314,'__Траншеялық  табан__ – бірнеше күн бойы төменгі температураның әсерінен, суық температурада пайда болатын (бірақ қату температурада емес) жарақат. Аурудың аты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлер ылғалды траншеяда тұруының себебінен пайда болған.','__Траншеялық  табан __– бірнеше күн бойы төменгі температураның әсерінен, суық температурада пайда болатын (бірақ қату температурада емес) жарақат. Аурудың аты Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде жауынгерлер ылғалды траншеяда тұруының себебінен пайда болған.\r\n\r\nСимптомдары мен белгілері:\r\n•	Терінің қызаруы, ол өз кезегінде ісініп, бозарады.\r\n•	Шаншып және қысып ауру сезімі.\r\n•	Аяқтың қалтырауы.\r\n•	Үсік белгілерінің болмауы.\r\n•	Аяқтағы пульстің әлсіреуі немесе болмауы.\r\n•	2-7 күннен кейін күлбіреу немесе ойық жараның пайда болуы.\r\n\r\nЖедел көмек көрсету үшін - зақымдалған жерді қыздыру, ауырсынуды басу, асқынудың алдын алу мысалы, зақымдалу мен терінің өлеттенуінің алдын алу керек.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nҚол мен аяқтың ылғалдануы\r\nТабанның суық ауыр жарақаты\r\n','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(581,'','Тістің шытынауы (зақымдануы)','','','kz','s','',0,'',1212,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739300,1570275300,1538739374,'Тістегі сызат тістің төменгі бөлігінен жоғары бөлігіне дейін жіңішке, кішкентай жарықшақ секілді көрінеді.  Оны анықтап қарамасаң көрінбейді де, тіпті ол рентген түсірілімдерінен де байқалмай қалады.  Кейде тіпті, қай тістің ауырып тұрғанын білу қиынға соғады (ауруы төменнен жоғары қарай бара жатыр ма, әлде, жоғарыдан төмен қарай бара жатыр ма). ','Тістегі сызат тістің төменгі бөлігінен жоғары бөлігіне дейін жіңішке, кішкентай жарықшақ секілді көрінеді.  Оны анықтап қарамасаң көрінбейді де, тіпті ол рентген түсірілімдерінен де байқалмай қалады.  Кейде тіпті, қай тістің ауырып тұрғанын білу қиынға соғады (ауруы төменнен жоғары қарай бара жатыр ма, әлде, жоғарыдан төмен қарай бара жатыр ма). \r\n\r\n Егер тісіңізде сызат бар болса:\r\n•	Сіз тістегенде, не шайнағанда тосын ауыруды сезінесіз;\r\n•	Сіз белгілі бір тамақтарды жей алмайсыз немесе бір жағыңызбен ғана шайнай аласыз;\r\n•	Тісіңіз ыстық пен суыққа сезімтал келеді;\r\n \r\nТістегі сызаттың пайда болу себептері, біріншіден ол ауыз қуысындағы жарақаттан, немесе тіс жегінің көлемді түрде ыдырауының әсерінен болады.  Екіншіден, қатты заттарды (жаңғақ, қатты кәмпит, тамақ арасында кездесіп қалатын тас, сүйек секілді қатты заттар)шайнағаннан, немесе соңғы жағдайда ыстық-суық температураның ( мысалы: ықтық тамақты жеп отырып, онымен араластырып, шақпақ мұздарды ауызға салғаннан) әсерінен де болып жатады.  Тісті сықырлатып, егегеннен, сондай-ақ  дұрыс емес қысыммен шайнағаннан да тіс шытынап кететін көрінеді.\r\nТіс ауруы (ер/әйел)\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nтіс аруы,      \r\nауыз қысындағы жарақат,      \r\nтіс жегі\r\n','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(582,'','Айналшық сызаты ','','','kz','s','',0,'',1010,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739360,1570275360,1538739433,'Айналшық сызаты – бұл айналма бұлшық еттің бойымен жағалай пайда болған жіңішке сызық, яғни, ол көтен ішектің тарылып, жиырылып тұратын   (сфинктер) сыртқы бөлігінің аздап жыртылуы десе де болады. Мұндай жыртылулар, іш қатқан кезде аналдық жасушаларының зақымдануынан, немесе артқы тесік қысқышына шамадан тыс күш түсіп кеткенде пайда болады. ','__Айналшық сызаты__ – бұл айналма бұлшық еттің бойымен жағалай пайда болған жіңішке сызық, яғни, ол көтен ішектің тарылып, жиырылып тұратын   (сфинктер) сыртқы бөлігінің аздап жыртылуы десе де болады. Мұндай жыртылулар, іш қатқан кезде аналдық жасушаларының зақымдануынан, немесе артқы тесік қысқышына шамадан тыс күш түсіп кеткенде пайда болады. \r\n\r\nАйналшық сызатының симптомдарына келетін болсақ, нәжіс шығару кезінде (дефекация) бірден ашытып, ауыртады. Оның ауруы тіпті күшейіп, бірнеше сағатқа дейін созылуы мүмкін. Сіз тіпті дәретхана қағазыменн сүрткен кезде қан тамшыларын да байқауыңыз мүмкін. Бұл қан бірақ нәжістен бөлек бөлініп шығады.\r\n\r\nАйналшықтың жиналуы үшін барынша сұйық тамақтар  мен суды көп ішу керек.     Жоғары талшықты диетаны дұрыс ұстану қажет.  Нәжәстің жұмсаруына жағдай жасап, өз еркімен шығуын күтіп, оған уақыт бөліңіз (қатты күшене бермеңіз) . \r\n\r\n__Тегтер: __\r\nнәжіс шығарғаннан кейін аурсыну, \r\nнәжіс қан араласып шығу,  \r\nіш қату, \r\nсызат,  \r\nайналшықтың сызатын емдеу   \r\n','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(583,'','Жүктілік триместрі ','','','kz','s','',0,'',846,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739420,1570275420,1538739504,'Қалыпты жүктілік – ұрықтанудан, босанғанға дейін 40 аптаны қамтиды. Бұл уақыт шамамен үш кезеңге бөлінеді:  бірінші үш айлық кезеңі (бірінші триместр) – ұрықтанудан 12 аптаға дейін; екіншісі үш айлық кезеңі (екінші триместр) – 13 аптадан 27 аптаға дейін; үшінші үш айлық кезеңі (үшінші триместр) – 28 аптадан босанғанға дейін.','__Қалыпты жүктілік__ – ұрықтанудан, босанғанға дейін 40 аптаны қамтиды. Бұл уақыт шамамен үш кезеңге бөлінеді:  бірінші үш айлық кезеңі (бірінші триместр) – ұрықтанудан 12 аптаға дейін; екіншісі үш айлық кезеңі (екінші триместр) – 13 аптадан 27 аптаға дейін; үшінші үш айлық кезеңі (үшінші триместр) – 28 аптадан босанғанға дейін.\r\n\r\nЖүктіліктің әр триместрінде іштегі ұрық дамып отырады.\r\n•	Алғашқы триместрдің соңында ( шамамен 12-ші апталарда) ұрықта адам кейпі біліне бастайды.\r\n•	Екінші триместрдің соңында (шамамен 27 апталарында) ұрықтың барлық мүшелері қалыптасады. Анасы іштегі сәбиінің қозғалысын сезіне бастайды, бұл шамамен 16 және 20-шы апталарында болатын құбылыс.\r\n•	Үшінші триместр кезінде (щамамен 28 аптасынан босанғанға дейін) ұрықтың көлемі ұлғайып, жетіледі. \r\n\r\n__Тегтер:   __\r\nжүктілік           \r\nұрық         \r\nтриместр\r\n','student_k',63,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(584,'','Трихотиломания','','','kz','s','',0,'',924,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739480,1570275480,1538739580,'__Трихотиломания __– деген, жүйке жүйесі  бұзылысының бір түрі. Бұл аурумен ауырған адам  өз шашын өзі жұла бергісі келді. Кейде шашымен қоса, кірпік пен қастарын да жұлады.','__Трихотиломания__ – деген, жүйке жүйесі  бұзылысының бір түрі. Бұл аурумен ауырған адам  өз шашын өзі жұла бергісі келді. Кейде шашымен қоса, кірпік пен қастарын да жұлады.\r\n\r\nТрихотилломания көбінесе бойжеткен қыздарда кездесіп жатады. Кейде жас балаларда да болып қалады, тіпті егде жастағы ер-әйелдерде де ұшырасып жатады бұл ауру.\r\n\r\nӨкінішке қарай мұның нақты себебі анықталмады.  Бірақ күйзелістік жағдайлар, есіркі қолдану мен  мидағы  химиялық үйлесімсіздіктің әсерінен адамдар обсессивті-компульсивтік бұзылысқа ұшырап жататын көрінеді.\r\n\r\nБелгілері мынадай болуы мүмкін:\r\n	Бас терісі тықырлана бастайды;\r\n	Шашы сынғыш  келеді;\r\n	Қасы мен кірпігі сирей бастайды;\r\n	Шашын өзі жұла беретінін мойындамайды, және бұл мәселенің бетін жабық қалдырады.\r\n\r\nАлайда емделудің жолы бар. Ол психотерапевтке қаралып,  дәрі қолдану керек.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nобсессивті-компульсивтік бұзылыс\r\nкүйзеліс        \r\nесірткі қолдану\r\n','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(585,'','Тромбофлебит','','','kz','s','',0,'',1072,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739600,1570275600,1538739678,'__Тромбофлебит__  - бұл көктамырға қан ұйып, соның қабынуынан болатын жағдай. Бұған ұшыраған адам – өзін аурушаң сезінеді, жиі ауырады, терісі қызып, көктамырдың бойы қызарып кетеді. ','__Тромбофлебит__  - бұл көктамырға қан ұйып, соның қабынуынан болатын жағдай. Бұған ұшыраған адам – өзін аурушаң сезінеді, жиі ауырады, терісі қызып, көктамырдың бойы қызарып кетеді. \r\n\r\nТромб кейде тура көктамырдың өзіне, тері үстіне жиналады (жоғарғы тромбофлебит) немесе аяқтың терең көктамырына жиналады (терең көктамырдағы тромбоз).  Тері асты көктамырындағы тромбтар ауыр жағдайларға апара бермейді, себебі олар қан айналымына кедергі жасамайды. Дәрігер бұл ұйымалардың ерекшелігін анықтағаннан кейін, науқас үйінде де емделсе бола береді.\r\n\r\nТромбофлебит көбінесе аяқ көктамырын зақымдайды. Аяқтағы терең көктамырдағы тромб (терең көк тамыр тромбы) ауыр жағдайға апарады, бұл тромб үзліп, қан ағысы арқылы өкпеге түседі (өкпе түтікшесінің эмболиясы) пайда болады. \r\n\r\n__Симптомдары:__\r\nТерең көктамырдағы тромбоз ісікке ұласады, ауру пайда болады, жәнебір аяқ, екінші аяқтан үлкейіп, қызарғаны анық білініп тұрады. Терең көк тамырдың тағы бір симптомы  - аяқты бүккенде, жүргенде сыздап ауырады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nтерең  көктамырдағы тромбоз\r\nтромб       \r\nэмболия\r\n','student_k',55,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(586,'','Балалар арасындағы саңыраулық','','','kz','s','',0,'',3199,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739660,1570275660,1538739813,'__1-3 айлық нәрестелердің саңыраулығы__\r\nБалаңыздың даму ерекшелігіне көңіл бөліңіз, оның құлағы естімей қалып жүрмесін. Оның бұрынғы жағдайы мен кейінгі кезін салыстырып көріңіз. \r\n','__1-3 айлық нәрестелердің саңыраулығы__\r\nБалаңыздың даму ерекшелігіне көңіл бөліңіз, оның құлағы естімей қалып жүрмесін. Оның бұрынғы жағдайы мен кейінгі кезін салыстырып көріңіз. \r\n\r\nСіздің балаңыз:\r\n•	Сөз тыңдай ма?\r\n•	Сіз сөйлегенде, сізге бұрылып қарай ма?\r\n•	Сізбен сөйлескенде күле ме?\r\n•	Сіздің даусыңызды тани ма?\r\n•	Сіз сөйлегенде жылауын тоқтата ма?\r\n•	У-шудан шошып, жылай ма?\r\n•	Қатты дыбыстан оянып кете ме?\r\n\r\n__4-6 айық сәбилердің саңыраулығы__\r\nБұл айда дабалаңыздың даму өзгерістеріне көңіл бөліңіз. Сәбиіңіз саңырау болып жүрмесін. Бұрынғы әдеттері мен қазіргі дағдыларын салыстырыңыз.\r\n\r\nСіздің сәбиіңіз:\r\n•	Сіздің даусыңыздың құбылмалылығын игере ме?\r\n•	Дыбыстың қадан шыққанын естіп көңіл бөле ме?\r\n•	Дыбыс шығаратын ойыншықтарға көңіл аудара ма?\r\n\r\n__7 айдан, 1 жасқа дейінгі нәрестелер арасындағы саңыраулық  __\r\nБалаңыздың өсу ерекшеліктеріне көңіл бөліңіз, ол саңырау болып жүрмесін. Оның бұрінғы әрекеттері мен кейінгі дағдыларын алыстырып қараңыз.\r\n\r\nСіздің сәбиіңіз:\r\n•	Сізбен сөйлескенде тыңдай ма?\r\n•	Сіз оның атын атап шақырғанда ол басын көтеріп, бұрылып қарай ма?\r\n•	«бері кел» немесе «тамақ ішесің бе?» деген сөздерді түсіне ме?\r\n•	Кесе, ботинка, сок деген сияқты заттардың атын біле ме?\r\n\r\n__1-ден, 2 жасқа дейінгі балалардағы саңыраулық__\r\nБалаңыздың әдет-дағдыларына көңіл бөліңіз, мүмкін сіз оның керең болып қалғанын байқамай жүрген шығарсыз. Оның бұрынғы дағдылары мен  кейінгі әрекеттерінде өзгерістер болып жатқан жоқ па? Және оның сөйлеу сапасына да көңіл аударыңыз. Баланың дұрыс сөйлеп, тілінің жақсы шығуы үшін құлағының кемшіліксіз естуі маңызды рөл атқарады.\r\n\r\nСіздің балаңыз:\r\n•	Жай әңгімелерді естіп, ән немесе тақпақтарға көңіл аудуру ма?\r\n•	«допты теп», сенің аяқ киімің қайда» деген секілді қарапайым бұйрықтар мен қарапайым күнделікті сұрақтарға жауап бере ме?\r\n•	Мүшелерін сұрағанда қолымен көрсете ме?\r\n•	Суреттен «кітапты тауып берші» десе таба ала ма?\r\n\r\n__2-ден 4 жасқа дейінгі балалардың саңыраулығы__\r\nБалаңыздың дағдыларындағы өзгерістерге көңіл бөліп жүріңіз, әйтпесе оның құлағының мүкісі болып жүрмесін. Оның бұрынғы әдет-дағдыларымен кейінгі әрекеттеріндегі өзгерістерді салыстырып көріңіз.\r\n\r\nСіздің балаңыз:\r\n•	«допты ұста және оны үстелдің үстіне қой» деген секілді өтініштеріңізді орындай ма? \r\n•	Телефонның шырылын, теледидардың дыбысын, есіктің соғылғанын естіп, ажырата ала ма?\r\n\r\n__4 жастан асқан балалардың саңыраулығы__\r\n4 жастан асқан бала сөйлеуі керек, ал ол әлі естімей, басқаларды түсінбей жүр ме? Сіз ондп балаға өзі білетіндері жайында сұрақ қойып көріңіз.\r\n\r\nСөйтіп балаңызда кері қалыптасып келе жатқан жайттың алдын алуға болады. Оның осыған дейінгі әдеттері мен кейінгі дағдаларын салыстырып көріңіз. Сіздің балаңыз:\r\n•	«Күртешеңді өзімен бірге алып кет, оқу үшін кітабыңды алып кел» деген секілді күрделі тапсырмаларды орындай ма?\r\n•	Телефонның шырылын, теледидардың дыбысын, есікті қаққан дыбысты еркі игере ме?\r\n\r\nМұғалім баланың қалыптасып келе жатқан әдеттеріне көңіл аудару керек, мүмкін оқушының мұлағының мүкісі бр шығар, мысалы ол қатты дыбысталған әңгімелерді дұрыс түссіне алмай, тапссырманы ссол ұшін дұрыс орындай алмай жүрген шығар.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nБаланың әдет-дағдылары\r\nДұрыс естімеу \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(587,'','Ауыр жіті респираторлы синдром (АЖРС, атиптік пневмония)','','','kz','s','',0,'',1428,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739780,1570275780,1538739903,'__Ауыр жіті респираторлық синдромы (АЖРС, атиптік пневмония)__ – бұл вирустық респираторлық ауру.  Әлемде АЖРС ауруына шалдыққан адам  ең  алғаш 2003 жылы Азияда тіркелді.  Бұл вирус эпидемиясы тоқтатылғанға дейін, бүкіл әлемге бірнеше айдың ішінде таралып кеткен болатын.','__Ауыр жіті респираторлық синдромы (АЖРС, атиптік пневмония) __– бұл вирустық респираторлық ауру.  Әлемде АЖРС ауруына шалдыққан адам  ең  алғаш 2003 жылы Азияда тіркелді.  Бұл вирус эпидемиясы тоқтатылғанға дейін, бүкіл әлемге бірнеше айдың ішінде таралып кеткен болатын.\r\n\r\nАЖРС – ауруы адам өміріне аса қауіпті. Атиптік пневмонияның симптомдары мынадай болып келеді:\r\n•	Жоғары температура;\r\n•	Бас ауруы;\r\n•	Дененің ауырсынуы;\r\n•	Құрғақ жөтел;\r\n•	Пневминиясы (кейінгі кезеңдерәнде)\r\n\r\nҚалай қарағанда да, атиптік пневмония сау адамдарға ауру адаммен жақын байланыс жасағанда жұғатын көрінеді.  АЖРС дем алу арқылы беріледі.  Вирусы бар адам жөтелгенде, немесе түшкіргенде вирустар түкірік немесе сілекей тамшыларымен өзге адамның көзіне, мұрнына, аузына тиіп инфекция таралады екен. Сондай-ақ: сүйіскенде, құшақтасқанда, тамақ немесе су ішетін ыдысты бірге қолданғанда, инфекцияланған адаммен жақын отырып сөйлескенде бұл вирустың жұғу қаупі басым байқалатыны белгілі болды.\r\n\r\nАтиптік пневмония эпидемиясының шыққан жеріне саяхаттап барып жатсаңыз міндетті түрде гигиенаны қатаң сақтаңыз, қолыңызды жиі сабындап жуып тұрыңыз сонда ғана вирус жұқтырудың алдын аласыз. Қазіргі уақытта атиптік пневмониянға қарсы дәрі дәрмектер жоқ. Ғалымдар тестілеу мүмкіндіктерін қолдана отырып ауруға дауа болатын дәрілер мен екпе жолдарын қарастыруда. \r\n\r\n__Тегтер: __\r\nАтиптік пневмония\r\nПневмония\r\nАуыр жіті ресспираторлы синдром\r\nSARS \r\n','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(588,'','Тұншығу','','','kz','s','',0,'',352,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739900,1570275900,1538739967,'__Тұншығу __– бұл мойынды қысып, жұлынды , сондай-ақ  ми бағаналары мен мойын құрылыстарын зақымдап, дем алу жолдарын қысып, жүpектің тоқтауына немесе өмірмен қоштасуға себеп жасау. ','__Тұншығу __– бұл мойынды қысып, жұлынды , сондай-ақ  ми бағаналары мен мойын құрылыстарын зақымдап, дем алу жолдарын қысып, жүректің тоқтауына немесе өмірмен қоштасуға себеп жасау. \r\n\r\n__Тұншығу __– қасақана жасалуы мүмкін немесе ойламаған жағдайларда да орын алып жатады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nтыныс алу жолдарының қысылуы          \r\nмойынның зақымдануы\r\n','admin',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(589,'','Қалқанша бездің түйіндері','','','kz','s','',0,'',1092,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538739960,1570275960,1538740061,'__Қалқанша бездің түйіндері __– бұл кеңірдектегі қалқанша безінде көбелек типтес бездің аномальді өсуі.\r\n','__Қалқанша бездің түйіндері __– бұл кеңірдектегі қалқанша безінде көбелек типтес бездің аномальді өсуі.\r\n\r\nМұндай түйіндердің біраз бөлігі зиянды болғанымен, көбінесе  қауіп тудыра бермейді.\r\n\r\nБелгілері мен симптомдары мынадай болып келеді:\r\n•	Қалқанша безі ісіп, томпиып шығып кетеді;\r\n•	Қалқанша безі ауырып тұрады,\r\n•	Жұтынғанда кедергі жасайды;\r\n•	Дауыс қарлығып, сырыл пайда болады.\r\n\r\nЕгер қалқанша безі көптеген гормон (гипертиеоз) бөліп жатса,  симптомдары соғырлым әлсіреуі мүмкін, салмағы өздігінен күрт түсіп кетеді, үлкен дәретке баруы  жиілейді, жүрек соғысы жеделдейді,  ыстыққа шыдай алмайды, тітіркеніп, мазасызданады, сондай-ақ бұлшық теттері әлсірейді.\r\n \r\nТүйіндер қатерлі ісікке ұласа бермейді, сондықтан оны жақсылап күтімдесе жазылып кетеді.   Бірақ оның кейбір түрлері қатерлі болып келеді, оны хирургиялық жолмен алып тастайды. Себебі ол рак немесе үлкен қатерлі ісіктерге ұласып, жұтыну және тыныс алу жолдарын бекітіп адамның өміріне қатер төндіреді. \r\n\r\n__Тегтер:__\r\nгипертиреоз\r\nҚалқанша безінің гормоны\r\nТыныс алудың қиындауы\r\nЖұтынудың қиындауы\r\nҚалқанша безі\r\n','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(590,'','Қажулық сынулар','','','kz','s','',0,'',1047,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538740080,1570276080,1538740117,'__Қажулық сынулар__ – бұл сүйектің бетінде пайда болатын шіңішке болар-болмас шытынаулар. Кейбір жағдаларда бұл шытынаулардың жіңішке болатыны сондай, тіпті рентгеннен де көрінбейді.\r\n','__Қажулық сынулар__ – бұл сүйектің бетінде пайда болатын шіңішке болар-болмас шытынаулар. Кейбір жағдаларда бұл шытынаулардың жіңішке болатыны сондай, тіпті рентгеннен де көрінбейді.\r\n\r\nҚажулық сынулар сүйекке көп мөлшерде салмақ түскеннен пайда болады. Бірақ ол жарақаттан  емес.  Ол салмақ түскен дененің кез-келген сүйегінде кездеседі.  Мысалы: жүгіруді, секіруді талап ететін спорт түрлерімен айналысатын спортшылардың аяқ сүйектерінде пайда болуы мүмкін.  Сонымен қатар адам бұрын айналыспаған спорт түрімен айналыса бастағанда да сүйекте осындай шатынаулар көрініп жатады.   \r\n\r\nҚажулық сынулар симптомдарына келер болсақ, қай жерде осындай шытынау түзілсе сол жер сырқырап ауырып тұрады. Жаттығау жасағанда аурғаны басылуы мүмкін, бірақ әр жаттығудан соң ауруы күшейе түседі. \r\n\r\nЕгер сынуға себеп болатын әрекеттерді тоқтатылса, симптомдары өздігінен жойылып кетеді.  Тек   әдеттегі әрекеттерге сүйегіңіз дағдаланғаннан кейін,   іс-қимылдарыңызды біртіндеп жалғастыра берсеңіз болады.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nСүйектегі шытынаулар\r\nСынық\r\nжарақат\r\n','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(591,'','Жүкті әйелдердің таң ертеңгілік жүpек айнуы','','','kz','s','',0,'',981,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538740080,1570276080,1538740187,'Жүктілік кезінде әйелдің денесінде түзілетін гормондардың әсерінен жүйрек айнуы пайда болады. Жүктіліктің алғашқы үш айлығында жүйрек айну, құсу деген сияқты жағымсыз жайттар кездесіп жатады.  ','Жүктілік кезінде әйелдің денесінде түзілетін гормондардың әсерінен жүйрек айнуы пайда болады. Жүктіліктің алғашқы үш айлығында жүйрек айну, құсу деген сияқты жағымсыз жайттар кездесіп жатады.  \r\n\r\nӘдетте таң ертеңгісін жүрек айнып тұрады, кейде күндіз де, түнде де мұндай жағдай орын алуы мүмкін. Жалпы  әйелдердің көпшілігі  екінші үш айлығында мұндай жағымсыздықтан құтылады, ал кейбіреулері болсанғанға дейін жүрегі айнып, құсып әбден қиналып жүреді. \r\n\r\nТаң ертеңгі жүрек айнығанын басу үшін үйде мынадай ем қолданған жөн:\r\n•	Аш қарын жүрмей,  аз мөлшерде жиі-жиі қоректену керек; \r\n•	Таңғы асқа дейін (пешене) сияқты құрғақ, жеңіл  тағамдарды жеп алу керек;\r\n•	Сұйықтықты көп ішу керек, бірақ ісініп кетуден сантанған дұрыс;\r\n•	Жеміс-жидектер мен ағуызы мол, майлылығы төмен азықтарды пайдалану керек;\r\n•	Жүрек айнататын ашыған сүт, кофе, цитрусты шырындардың исінен аулақ жүрген дұыс.\r\n•	Жақсылап дем алған жөн.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n жүктілік гормондары,  \r\nжүрек айну, \r\nқұсу \r\n','admin',79,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(592,'','Құлақ құлығы','','','kz','s','',0,'',507,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538740200,1570276200,1538740238,'__Құлақ құлығы__   - бұл құлақ арнасын қорғау үшін бөлінетін табиғаи секреция.   Тері мен шаш,  органикалық қалдықтар (мысалы: сусабын мен кірлер) құлақтан бөлінетін құлықпен араласып шырышты қоспаға айналады.\r\n','__Құлақ құлығы__   - бұл құлақ арнасын қорғау үшін бөлінетін табиғаи секреция.   Тері мен шаш,  органикалық қалдықтар (мысалы: сусабын мен кірлер) құлақтан бөлінетін құлықпен араласып шырышты қоспаға айналады.\r\n\r\nНегізі құлақ арналары өздігінен тазаланып тұрады. Құлақ құлығы құлаққа кіретін шаңды өзіне сіңіріп, құлақ ішінің таза тұруына ықпал етеді.  Әдетте ол өзі табиғи түрде де шығып тұрады. Сондықтан оның пайда болынан қорықпай-ақ қойса болады.\r\n\r\n__Тегтер:__  \r\nқұлақ арнасы, \r\nқұлық бөлуші бездер\r\n','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(593,'','Жүрекшенің фибрилляциясы (бүлкілдеуі)','','','kz','s','',0,'',801,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538740260,1570276260,1538740293,'__Жүрекшенің фибрилляциясы (бүлкілдеуі)__ – бұл тұрақталып қалған қалыпсыз жүрек соғысының кең таралған түрі.  Жүрекшенің бүлкілдеуі кезінде жүректің үстінгі құлағы дұрыс соқпай тұрады, ол  қан айналына, жүректің соғу күшіне, және де организмнің басқа да бөліктеріне әсер етеді.  ','__Жүрекшенің фибрилляциясы (бүлкілдеуі)__ – бұл тұрақталып қалған қалыпсыз жүрек соғысының кең таралған түрі.  Жүрекшенің бүлкілдеуі кезінде жүректің үстінгі құлағы дұрыс соқпай тұрады, ол  қан айналына, жүректің соғу күшіне, және де организмнің басқа да бөліктеріне әсер етеді.  \r\n\r\nЖүрекшенің фибрилляциясы тробоцит түзілу қаупін асқындырады, ишемиялық бұзылыстарға апарады, сондай-ақ басқа да соққыларға себеп болады. \r\n\r\nЖүрек соғысы дұрыс ритмді өздігінен қалыптастыруы да мүмкін. Немесе ем қолданып, электоршок (кардиоверсия) пайдалануға да болады.  Әдетте жүрек дұрыс соғу ритмін қалыптастырмаса, соққының тоқтатылуы үшін, және ретке келтіру үшін, жоғары асқынулардың алдын алу үшін қанды сұйылтқыш дәрі-дәрмектері қолданылады.\r\n\r\n__Тегтер:__  жүрек аритмиясы, кардиоверсия, тробтүзілу қаупі \r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(594,'','Цистикалық фиброз  (Муковисцидоз)','','','kz','s','',0,'',9944,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538740380,1570276380,1538741543,'__Цистикалық фиброз  (Муковисцидоз) __ өкпе, асқазан-ішек жолында және басқа органдарда қалың, тұтқыр шырыштың жиналуынан пайда болатын ауру. Бұл балар мен жасөспірімдер арасында кең таралған созылмалы өкпе ауруы. Ол адам өміріне қауіпті болып табылады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Тексеруі және тесттері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емделуі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Асқыну қаупі__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дәрігерге қай кезде қаралу керек?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Емдеу шаралары__{ALINK}\r\n\r\nЦистикалық фиброз  (Муковисцидоз)  өкпе, асқазан-ішек жолында және басқа органдарда қалың, тұтқыр шырыштың жиналуынан пайда болатын ауру. Бұл балар мен жасөспірімдер арасында кең таралған созылмалы өкпе ауруы. Ол адам өміріне қауіпті болып табылады.\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"369\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nМуковисцидоз тұқым қуалайтын ауру.  Ол өкпенің тоқырауымен, өкпеде инфекцияның пайда болуымен, және де асқазанның сұйықтықты сіңіру қызметінің бұзылуымен, ұйқы бездерінің бүлінуімен сипатталады.\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nЦистикалық фиброз (ЦФ) тұқым қуалайтын ауру екенін айттық. Ол геннің бұзылуынан туындайы, сондай-ақ, организмде шырыш деп аталатын қою, қалың  түзілістің жинақталуымен сипатталады. Бұл шырыштар тыныс алу жолдарына және ұйқы бездеріне жиналып  қалады.\r\n\r\nШырыштардың жиналуынан өмірге қауіп төндіретін өкпе инфекциясы мен қауіпті асқазан аурулары пайда болады.  Бұл ауру тер бездері мен еркектің репродуктивті жүйесіне зақым келтіруі мүмкін.\r\nКөптеген адамдардың гені цистикалық фиброз тасымалдаушысы болып табылады, сондықтан бұл аурудың ешқандай симптомдары көрініс бермейді.  себебі , Цистикалық фиброзы бар адам 2 ақаулы ген тудырады, бұл, әр осындай  ата-анада  1 ауру болады деген ұғымға сай келеді. Кейбір  евроамерикандықтарда   ЦФ гені бар. Бұл ауру көбінесе орта-еуропалықтардың және солтүстік америкалықтардың ата-тектерінде кездеседі екен.\r\nКөптеген балаларда ЦФ 2 жасына дейін белгілі болады.  18 жасқа дейінгілерде көп кездесе бермейді. Балаларда бұл ауру орташа ауыр формада жинақталады.\r\n\r\n\'\'__Симптомдары__\'\'\r\n\'\'__Жаңа туылған сәбилердің арасында мынадай симптомдар кездесуі мүмкін:__\'\'\r\n\'\'•	Бойы өспей, тоқтайды;\'\'\r\n\'\'•	Жетілуінде кемшіліктер кездеседі;\'\'\r\n\'\'•	Өмірге келген алғашқы 24-48 сағат бойы ақаулықтары байқалады;\'\'\r\n\'\'•	Терісінен тұзды дәм білініп тұрады.\'\'\r\n\r\n\'\'Ішек фонкциясына байланысты симптомдар мынадай болады:\'\'\r\n\'\'•	Іш қатуының салдарынан асқазаны ауырады;\'\'\r\n\'\'•	Іші кеуіп, желденіп, газ шығара береді;\'\'\r\n\'\'•	Жүрегі айнып, тәбеті жоғалады;\'\'\r\n\'\'•	Үлкен дәреті сұрланып, қоюланып, жағымсыз иістеніп, шырыспен араласып шығады;\'\'\r\n\'\'•	Салмағы түседі.\'\'\r\n\r\n\'\'Өкпе , тыныс алу жодарымен байланысты симптомдары:\'\'\r\n\'\'•	Мұрнынан маңқа ағып, жөтелі күшейеді;\'\'\r\n\'\'•	Әлсірейді;\'\'\r\n\'\'•	Мұрны бітеліп қала береді;\'\'\r\n\'\'•	Пневмонияның қайталанба эпизодтары (пневмония, кейде цисстикалық фиброз, қалтырау, қатты жөтелу, демікпе, жас аға береді, тәбеті жоғалады)\'\'\r\n\'\'•	Шекесі ауырады немесе мұрын қуысының қысымы жағарылайды, инфекцияның пайда болуына жол ашады немесе шел ауруы орын алуы мүмкін;\'\'\r\n\r\n\'\'Адам өмірінің соңына дейін зиянын тигізетін симптомдар:\'\'\r\n\'\'•	Бедеулік (ерлерде де);\'\'\r\n\'\'•	Асқазан үсті бездерінің қайталанба эпизодтары (Панкреатит);\'\'\r\n\'\'•	Респираторлық симптомдар;\'\'\r\n\'\'•	Саусақтардың басы жуарып,  барабан таяқшаларына ұқсап қалады.\'\'\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"370\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Тексеру және тест жүргізу__ \r\nЦистикалық фиброзды анықтау мақсатында  қанға талдама тексерулер жүргізіледі. Олар ЦФ генін анықтауға бағытталады. Ал басқа әдістермен ЦФ былай анықталады:\r\n•	Иммуннореактивті трипсиноген (ИРТ) жаңа туылғандардан Цистикалық фиброзға тест жүргізеді, сол  арқылы өзіндік стандарттық скринингі анықталады. ИРТ-нің жоғарғы көрсеткіші ЦФ-дың бар екендігін білдіреді және бұдан кейін тексерулер жүргізу керектігін меңзейді. \r\n•	Тер хлоридтеріне талдау жүргізу –  деп , ЦФ-ға страндартты түрде диагностикалық тест жүргізуді айтады. Терде тұз құрамының шамадан тыс көп болуы, ауру белгілерінің бар екендігін көрсетеді. \r\nЦФ-бен байланысты  проблемаларды анықтауға бағытталған басқа да әдістер мынадай:\r\n•	Кеуде жасушаларына рентгенография жүргізу немесе компютерлік томография өткізу;\r\n•	Нәжістегі майды анықтау үшін талдама жүргізу;\r\n•	Өкпе фунциясына тексеру жүргізу;\r\n•	Ұйқы бездерінің функциясына тексеру жүргізу;\r\n•	Секретинге тест арқылы әсер ету;\r\n•	Нәжістегі трипсин және химотрипсиндердің жиналу мөлшерін анықтау;\r\n•	Асқазан-ішек жолдары және аш ішектің жоғарғы бөліктерінің рентгенологиялық сериясын өткізу;\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емделуі__\r\nЦФ-ды ерте диагнотикалау және емдеудің тиімді жоспарын құру арқылы  өмірге төнген қауіптің алдын алуға, өмір сүру белсенділігін арттыруға мүмкіндіктер жасауға болады. Негізі мониторингтер мен қадағалаулар аса маңызды.  Науқас сол үшін емханадағы муковицидозға мамандандылырған емдеу курстарына мүмкіндігінше, қалмай барып тұру керек. Балалар өскеннен кейін,  ересектер үшін муковицидозға мамандандырылған арнайы емдеу орталығына ауыстырылуы керек. \r\n\r\nМынайдай әдістер өкпеге байланысты мәселелерді реттейді:\r\n•	Өкпе ауруы, мұрынның қосалқы қуыстары инфекцияларына қарсы және олардың алдын алу үшін антибиотиктер қолдану.  Олар көктамыр ішіне, немесе аэрозолдар түрінде тағайындалады, әрі ішне оссы жолдармен енгізіледі.  Антибиотиктер қажет болмаса да, тағайындалуы мүмкін.  Тек дәрілерлің қолдану мөлшері әдеттегідей, немесе  сәл көбірек болуы мүмкін.\r\n•	Тыныс алу жолдарын жақсарту үшін дәрілерді ингаляциялық формада қолдануға болады.\r\n•	 Тыныс алу жолдарындағы мәселелерді   жақсарту үшін, тағы басқа да  қолднылатын  дәрілік препараттар мына жайттарды реттейді:  қақырықты сұйылту үшін,  қақырынуды жеңілдету үшін,  гипертониялық ертінді  (ДНКазой және канцентрациясы жоғары түзды ертінділер терапиясы)\r\n•	Жыл сайын тұмауға қарсы екпе салдыру және пневмококтік полисахариддік (ППВ) екпесін қолдану,  (бұларды дәрігермен келісу арқылы қолданған дұрыс).\r\n•	Кейбір мүмкін болмай қалған жағдайда өкпе трансплантациясын қолдану.\r\n•	Өкпе ауруы өршіп бара жатқан жағдайда оттектерапиясын пайдалануға да болады.\r\n•	Өкпедегі шырыштарды  сұйылтып, қақырықты шығару үшін арнайы амал-шараларды қарастыру керек.\r\n•	Мұндай шаралар:\r\n	Терең  дем алдыратын физикалық жаттығулар жасау;\r\n	Іштегі тым көп жиналған шырыштарды шығару үшін  арнайы құрылғалырады күніге қолданып тұру керек;\r\n	Кеудені қолмен сәл тықылдатып ұру (немесе, кеуде жассушаларына физиотерапия жүргізу) үйдегі бір адам немесе дәрігер кеудені алдынан немесе арқадан сәл қағып тұруы керек;\r\n\r\nАсқорыту жүйесі, ішек мәселелері мен байланысты әдістер:\r\n•	Балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге ағуызы байытылған арнайы тағамдар мен  витаминдер пайдалану керек;\r\n•	Ас ішкен сайын майды, ағуызды сіңіруді жақсартатын пакреаттық ферменттерді пайдалану;\r\n•	А,Д,Е және К витаминдері мол азықты пайдалану;\r\n•	Егер жүрегіңіз айни беретін болса, дәрігер сізге басқа да дәрі-дәрмектерді ұсынуы мүмкін.\r\n\r\nИвакафтор – бұл ЦФ-дың кейбір түрлерін емдуге арналған дәрілік препарат. Ол ЦФ-дың әсерінен генінде белгілі бір ақауы бар адамдарды емдеуге қолданылады. Оның  әсерінен өкпедегі шырыштар азайяды.  Бұл сондай-ақ ЦФ-дың басқа да симптомдарын жеңілдетуге қолданылатын дәрі. \r\n\r\nҮйде жүріп-ақ жасалатын мониторингтер мен амал-шаралар:\r\n•	Темекі түтінінен, шаңнан, кірден, будан, тұрмыстық химиядан, тастан шыққан будан, зәйден басрынаша аулақ жүру керек;\r\n•	Жақсы тамақтану керек, әсіресе ыстық ауа райында сәбилер мен жас балалар, сондай-ақ физикалық белсенділігі төмен, іші жиі өтіп жүрген адамдар осы қағиданы қатаң ұстану керек. \r\n•	Денеге аптасына 2-3 рет физикалық салмақ салып тұру керек . Әсіресе суд жүзіп, жүгіріп, велосипедпен серуендесе жақсы болады.\r\n•	Қақырықты, тыныс талу жолдарындағы қақырықты күніне 1-4 шығарып тұру керек.  Тыныс алу жолдарын тазалап тұру үшін әрбір нуқас, жанұя мүшесі немесе тәрбиешілер  кеудені соққылаудың  және пастуральды дренаждаудың техникасын игеруі  керек.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"371\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nНауқас әртүрлі  қалыпта жатса да, бір уақытта бәрнеше жерді  ұқалауға болады.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nЦФ-ы бар балалар есейгенше денсаулуғынан сыр бермей, қалыпты жағдайда ержетеді. Олар өзі қатарлас балалармен   мектепке де барып, көптеген физикалық іш-шараларға қатыса да алады.  ЦФ-бен ауыратын көптеген жасөспірімдер де колледж бітіріп, жұмысқа да орнығып жатады.\r\n\r\nӨкпе ауруы адамның еңбекке жарамсыз болып қалғанына дйін  ақырындап дамиды. Бүгінгі таңда ЦФ-бен ауыратын адамдардың шамамен жас мөлшері 37-ден аспай жатыр. \r\nӨкпе ауруының асқынуы көбінесе өлімге апарады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Асқыну қаупі__\r\n Көптеген асқынулар созылмалы респираторлы инфекцияға алып барады.\r\n\r\nАл басқа асқынулар:\r\n•	Ішек проблемалары, мысалы өт қабында тастың пайда болуы,  іш қату, тік ішектің түсіп кетуі;\r\n•	Қан түкіріну;\r\n•	Созылмалы тыныс алу жеткіліксіздігі;\r\n•	Қант диабеті;\r\n•	Бедеулік;\r\n•	Бауыр ауруы немесе бауырдың дұрыс жұмыс істемеуі, пакреатит, билиарлы цирроз;\r\n•	Жеткіліксіз тамақтану;\r\n•	Мұрыннан маңқа ағу, мұрын ойнауының қабынуы;\r\n•	Остеопорз және артрит;\r\n•	Қайталанбалы пневмония;\r\n•	Пневмоторакс;\r\n•	Оң қарыншалық жүрек жетіспеушілігі (өкпелік жүрек)\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Қашан дәрігерге қаралу керек?__\r\nЕгер  балаңызда ЦФ-дың мынадай симптомдар байқалса, дәрігерге хабарласыңыз. \r\n•	Қалтырау, жөтелдің күшейуі, мұрнынан  аққан сұйықтық өзгереді немесе оған қан араласып шығады, тәбеті жоғалып, пневмонияның басқа да симптомдары көрініс береді.\r\n•	Жедел түрде салмағы түседі.\r\n•	Жиі іш босата береді, нәжісінің исі күлімсізденеді, үлкен дәретінде сұйықтық көп болады.\r\n•	Іші үлкейіп, көп жел шығара береді.\r\nЦФ-дың симптомдары өршіп бара жатса, болмаса басқа күрделі түрлері пайда болса дәрігерге хабарласыңыз, әсіресе қан түкіріп, тыныс алуы ауырлай бастаса.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Амал-шарасы__\r\nЦФ-дың ешқандай алдын алу шарасы жоқ. Гендегі ЦФ-ды анықтау үшін тұқымында осындай ақау бар адамға скринг жасау керек.\r\n\r\n__Дереккөз:__ https://medlineplus.gov/ency/article/000107.htm\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nөкпе инфекциясы, \r\nбаланың салмақ тастауы, \r\n\r\n\r\n','student_k',104,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(595,'','Фотофобия','','','kz','s','',0,'',766,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1539170640,1570706640,1539170738,'__Фотофобия__  – адамның  жасанды немесе табиғи жарыққа  қалыпты қарай алмауы.  Бұл ақау  көбінесе көздің құбылмалы қабығының қабынуынан, инфекция түскеннен,  немесе шын айнаның (роговицы) зақымдануынан  пайда болады.    ','__Фотофобия__  – адамның  жасанды немесе табиғи жарыққа  қалыпты қарай алмауы.  Бұл ақау  көбінесе көздің құбылмалы қабығының қабынуынан, инфекция түскеннен,  немесе шын айнаның (роговицы) зақымдануынан  пайда болады.    \r\n\r\nФотофобияның жеңіл түріне шалдыққан адамдарға ашық күн астында  күн сәулесінен қорғайтын көзілдірікті тағып журу, жеткілікті қорғанысты қамтамассыз етеді.   Алайда айрықша  сезімталдықты сезінген адамдар мүмкіндігінше жарықтан аулақ болуы керек,  кез келген жарықтандырылған ортада  көздерін бүркеп жүрулері қажет.  Жарыққа деген сезімталдығының  пайда болуы   не себепті екенін анықтау  өте маңызды.  Өйткені  мақсатты түрде  ем қабылдау мәселені шешуі мүмкін . \r\n\r\n__Тегтер: __\r\nжарық сезімталдығы,\r\nКөздің құбылмалы қабығының инфекциясы\r\n','student_k',41,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(596,'','Холестерин','','','kz','s','',0,'',1076,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1539172020,1570708020,1539172124,'__Холестерин __- организмнің көптеген маңызды функцияларына қажет болатын майдың түрі (липид). Мысалы, ол жаңа жасушалардың қалыптасуына қатысады.  Холестериннің жоғары мөлшерде болуы жүрек ауруы мен инсульт қаупін арттырады. ','__Холестерин __- организмнің көптеген маңызды функцияларына қажет болатын майдың түрі (липид). Мысалы, ол жаңа жасушалардың қалыптасуына қатысады.  Холестериннің жоғары мөлшерде болуы жүрек ауруы мен инсульт қаупін арттырады. \r\n\r\nХолестерині  көп, өте  майлы тағамдарды тұтынғаннан  холестерин деңгейі көтеріледі.  Кей жағдайда тұқым қуалайтын аурулар  холестерин мөлшерінің көтерілуіне әсерін тигізеді.\r\n\r\nДенсаулыққа пайдалы болатын диетаны ұстану, белсенділікті жоғарылату және кейде     холестерин мөлшерін төмендететін препараттарды қолдану  - емдік шаралары болып табылады.\r\n\r\nҚан талдауы арқылы холестериніңіздің мөлшерін анықтауға болады. Холестерин 1 децилитрге миллиграммен өлшенеді  ( мг /дл )  немесе литрге миллимоль (ммоль/ л)\r\n\r\nҰсынылған жалпы холестерин деңгейі 200 мг/дл-ден  (5,17 ммоль/л ) аз болуы керек. \r\n200-ден 239-ға дейін ( 5,17 – 6,18-ге дейін ) холестерин  деңгейін жоғарылау деп  есептейді.    240    ( 6,21 ) немесе одан жоғары болса, бұл холестериннің өте жоғары деңгейі болып саналады.\r\n\r\n__Тегтер: __ \r\nхолестерин \r\nСеміздік  \r\nатеросклероз\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(597,'','Хламидиоз ','','','kz','s','',0,'',1244,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1539172140,1570708140,1539172268,'__Хламидиоз__ – ерлердің  және әйелдердің несеп жолдарында, жатыр мойынында немесе  репродуктивті органдарында (кейде барлық үш органдарда да ) бактериялық инфекциясының пайда болуы . Хламидиялар жыныстық жолмен беріледі. Көптеген елдерде  бұл аурудың түрлері кеңінен  таралған.','__Хламидиоз__ – ерлердің  және әйелдердің несеп жолдарында, жатыр мойынында немесе  репродуктивті органдарында (кейде барлық үш органдарда да ) бактериялық инфекциясының пайда болуы . Хламидиялар жыныстық жолмен беріледі. Көптеген елдерде  бұл аурудың түрлері кеңінен  таралған.\r\n\r\nСондай-ақ  хламидиоз  инфекциясы  тік ішекке және көздің шырышты қабатына зақым  келтіруі  мүмкін.  \r\nХламидиоз  әсерінен  қынаптан  немесе жыныс мүшесінен  бөлінділер ағып, зәр шығару кезінде ауыртуы мүмкін.\r\nДегенмен, көп жағдайда симптомдар байқалмайтындықтан, адам өзінің инфекция жұқтырғанынан бейхабар күйде болуы мүмкін. Хламидиозды емдемесе,  жамбас органдарының қабынуына және әйелдер мен еркектердің бедеулігіне  әкелуі мүмкін.\r\n\r\nИнфекция жұқтырған  адамның бөліндісі   көзге тиетін болса, оны да зақымдайды. Егер бактерия анасында болса, бала туған кезде, баланың көзін немесе өкпесін (пневмания) инфекциямен зақымдауы мүмкін . Әдетте  көздің инфекциясын болдырмау үшін, туылғаннан кейін көзіне дереу антибиотиктерді тамызады.\r\n\r\nХламидиозды антибиотиктермен есмдеуге болады.  Сонымен қатар, жыныстық серіктестерді де бір уақытта  емдеу қажет.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nхламидиоз белгілері\r\nХламидиозды емдеу \r\nЖыныстық жолмен берілетін хламидиоз инфекциясы\r\n','student_k',102,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(598,'','Хондрогенез','','','kz','s','',0,'',400,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1539172440,1570708440,1539172544,'__Хондрогенез__ (хондромалакция деп те аталады ) – негізінен тізенің артқы жағындағы тегіс шеміршектің  патологиялық жұмсаруы немесе бұзылуы.  Тізе бүгіп отыру  барысында,   баспалдақтармен төмен түскенде, ұзақ уақыт бойы отырғанда шеміршектің ауырсынуы пайда болады.','__Хондрогенез __(хондромалакция деп те аталады ) – негізінен тізенің артқы жағындағы тегіс шеміршектің  патологиялық жұмсаруы немесе бұзылуы.  Тізе бүгіп отыру  барысында,   баспалдақтармен төмен түскенде, ұзақ уақыт бойы отырғанда шеміршектің ауырсынуы пайда болады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nшеміршектің хондрогенезі,   \r\nтізе буындарындағы шеміршектің жұмсаруы\r\nТізе буынының қозғалысындағы қиындықтар \r\n\r\n','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(599,'','Целлюлит','','','kz','s','',0,'',2682,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1539241860,1570777860,1539242056,'__Целлюлит__ –генетикалық түрде тек әйелдің денесіне тән созылмалы патология болып табылады. Целлюлиттің пайда болуына бірнеше факторлар  әсер етуі мүмкін: генетикалық, эндокриндік, энзимдік , психосоматикалық, токсикалық және ең маңыздысы тамырлық. Бұрын бұл ауруды – липодистрофия, пассивті май (жойылмайтын майдың күрделі түзілісі) деп атаған. Бірақ, «целлюлит» деген термині бекітіліп,  денсаулық пен сұлулық сөздіктерінде ерекше орынға ие болды.   Еуропа мен АҚШ-та целлюлит мәселесі 1957 жылдан бері маңызды орын алып келеді. Және содан бері қарай, белгілі бір емдеу нәтижелеріне де қол жеткізді. ','__Целлюлит__ –генетикалық түрде тек әйелдің денесіне тән созылмалы патология болып табылады. Целлюлиттің пайда болуына бірнеше факторлар  әсер етуі мүмкін: генетикалық, эндокриндік, энзимдік , психосоматикалық, токсикалық және ең маңыздысы тамырлық. Бұрын бұл ауруды – липодистрофия, пассивті май (жойылмайтын майдың күрделі түзілісі) деп атаған. Бірақ, «целлюлит» деген термині бекітіліп,  денсаулық пен сұлулық сөздіктерінде ерекше орынға ие болды.   Еуропа мен АҚШ-та целлюлит мәселесі 1957 жылдан бері маңызды орын алып келеді. Және содан бері қарай, белгілі бір емдеу нәтижелеріне де қол жеткізді. \r\n\r\nЦеллюлит – гармондардың жойылып, организмнің үйлесімсіздігінен пайда болатын ауру.  Мұны кейде ұстанған өмір салтына байланысты пайда болатын ауру дейді.  «Апелсин қабықшасы» секілді жұмсақ болады, қатты және қатты мен жұмсақ аралас түрде де кездеседі (Бұл түр ең көп таралған). Осы жағдайларға байланысты әдістер сұрыпталады. \r\n\r\n__Целлюлиттің пайда болуы__ – көптеген әйелдерге таныс жағдай.  Тері қатпарланғанда алдымен терінің үстінгі қабатынан ұсақ бұдырлар шығады. Содан соң бұл бұдырмақ қосарланып, өлшемсіз пайда бола береді. Соңында целлюлит  аяқ пен санды сұрықсыздандырып жібереді, бір қарағанда саусақпен әбден шұқылаған қамырға ұқсап қалады. Целлюлит тек сыртқы ақаулармен тоқтап қалмайды, тері үстіндегі майлы торларға, шұңқыр-шұңқырларға көз үйреніп қалғанымен, ол өзінің зақымдау функциясын әрі қарай жалғастыра береді. Тіпті ішкі ағзалар мен тіндердің қызметтерін  бұзын жалғастырады. Бастапқы кезеңде, бұл бар болғаны майлы тіндердің өзгеруімен сипатталады, одан кейін ол дами келе, күрделі функцияларға жалғасып, кіші жамбас ағзаларына шабады (етеккірдің тоқтауына, қосалқы өсінділердің пайда болуына жіне т.б. жағдайларға соқтырады).  \r\n\r\n__Емделуі__. Целлюлитті емдемес бұрын, ең алыдмен дәрігер-косметологпен кеңесіп алған жөн. Целлюлиттің себепті  спектрі өте көлемді болғандықтан,  әдетте оны  жеке емдеу  керек, және жалпылама қабылданған амалдар ешқендай нәтже бермей жатады, бірақ одан жалпы жағдай нашарлап кетуі ғажап емес.  Қандай жағдайда болмасын науқас бұрынғы өмір сүру дағдысын өзгертуі керек,  тамақтануына көңіл бөлгені абзал.\r\n\r\nҚазіргі уақытта  целлюлитті жеке емдеудің көптеген әдістері бар. Жақсы әсер ететін,және кең таралған әдіс – мезотерапия және целлюлиполиз әдістері. Мезотерапия қазіргі кезде целлюлит жағдайына ғана емес, теріні жасарту әдісі ретінде де  кеңірен қолданылуда.  Бүгінгі таңда прессотерапия және антицеллюлиттық жақпа майларды антицеллюлиттық массажбен үйлестіре қолдану, жақсы нәтиже  беруде. Кейбір емханаларда целлюлиттен айықтыру үшін тіпті сүлікпен емдеу секілді сізге таңсық емдеу түрлерін ұсынуы мүмкін.\r\n','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(600,'','Әйелдерде жамбастың созылмалы ауырсынуы','','','kz','s','',0,'',1035,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1539242640,1570778640,1539242800,'Әйелдердің ішінің төменгі жағы мен жамбасының ауруы  кем дегенде 6 айға созылса, оны  __созылмалы ауырсыну__ деп атайды. Ауру сипаттары тұрақты немесе өтпелі болуы мүмкін, сонымен қатар қатты және әлсіз ауырсынулар болады.','Әйелдердің ішінің төменгі жағы мен жамбасының ауруы  кем дегенде 6 айға созылса, оны  __созылмалы ауырсыну__ деп атайды. Ауру сипаттары тұрақты немесе өтпелі болуы мүмкін, сонымен қатар қатты және әлсіз ауырсынулар болады.\r\n\r\nЕтеккір кезіндегі аурулар қайталанбалы  созылмалы  жамбас ауруының белгісі.  Созылмалы жамбас  ауруына жамбас органдарының инфекциялары, эндометриоз, аденомиоздың және зәр шығару жолдарының  немесе ішектің аурулары себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ  әйелдерде жамбастың созылмалы ауырсынуы бұрынырақ орын алған физикалық немесе жыныстық зорлық зомбылықтардың салдарынан туындауы мүмкін.\r\n\r\nЖамбастың созылмалы ауырсынуын емдеу курсы  дәрі-дәрмектер, операция, когнитивті терапия, және эмоционалдық қолдау  көрсету арқылы жүзеге асады. Емдік шараларды  ауру себебіне байланысты (егер белгілі болса) немесе ауырсынудың сипатына байланысты тағайындайды.  \r\n\r\n__Тегтер: __\r\nІштің төменгі бөлігінің ауруы    \r\nетеккір кезіндегі  ауырсынулар      \r\nжамбас инфекциялары      \r\nэндометриоз     \r\nәйелдердің ауырсынулары\r\n','student_k',51,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(602,'','Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы (ЖИТС)','','','kz','s','',0,'',5498,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1539245160,1570781160,1539245527,'Профессор  Алмаз Шарманның аталмыш интернет монографиясы «Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы» деген атпен ең алғаш көріп отыр. ===__Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы  деген__=== сілтемеде, «жүктеу» деген батырманы басу арқылы монографияны pdf форматта, 6,02 МВ көлемде  толық жүктеп алуға болады. Оның төменгі жағында мақала түріндегі бөлімдерін жеке-жеке көшіріп алсаңыздар да жарайды. \r\nТақырыптың өзектілігі сонша, бүгінгі таңда адамзат баласына аса зор қауіп төндіріп тұрған АИТВ және ЖИТС мәселелері жаңа қырынан қозғалған. Қазіргі таңда ЖИТС-пен ауыратын науқастарды емдеу үшін жасалып жатқан нәтижелі амал-шаралар мен шығарылып жатқан дәрі-дәрмектер жайында да ұтымды ойлар, келелі пікірлер айтылған.  Соңғы уақытта бұл Қазақстан үшін де аса маңызды мәселелердің қатарына көтерілді, оған мысал ретінде, жақында ғана орын алған Оңтүстік-Қазақстанда орын алған қайғылы жағдайды айтсақ болады. Бар-жоғы 20 жылдың ішінде АИТВ-инфекциясы мен ЖИТС-нан туындаған  адамның ашық иммун тапшылығы синдромы 20 миллионға жуық адамның өмірін жалмаған екен. Аталмыш вирустың пайда болуы, сондай-ақ әсер ету механизмі әлі күнге дейін адамзат баласы үшін шешілмеген жұмбақ күйінде келе жатыр. Заман талабына сай АИТВ-инфекциясына қарсы терапиялар, ұтымды әдісті диагностикалар  жасалып жатқанымен, аурулар  сол күйі сауығар емес.\r\n','Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы (ЖИТС)\r\n\r\n(Алмаз Шарман)\r\n\r\nПрофессор  Алмаз Шарманның аталмыш интернет монографиясы «Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы» деген атпен ең алғаш көріп отыр. ===__Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы  деген__=== сілтемеде, «жүктеу» деген батырманы басу арқылы монографияны pdf форматта, 6,02 МВ көлемде  толық жүктеп алуға болады. Оның төменгі жағында мақала түріндегі бөлімдерін жеке-жеке көшіріп алсаңыздар да жарайды. \r\n\r\nТақырыптың өзектілігі сонша, бүгінгі таңда адамзат баласына аса зор қауіп төндіріп тұрған АИТВ және ЖИТС мәселелері жаңа қырынан қозғалған. Қазіргі таңда ЖИТС-пен ауыратын науқастарды емдеу үшін жасалып жатқан нәтижелі амал-шаралар мен шығарылып жатқан дәрі-дәрмектер жайында да ұтымды ойлар, келелі пікірлер айтылған.  Соңғы уақытта бұл Қазақстан үшін де аса маңызды мәселелердің қатарына көтерілді, оған мысал ретінде, жақында ғана орын алған Оңтүстік-Қазақстанда орын алған қайғылы жағдайды айтсақ болады. Бар-жоғы 20 жылдың ішінде АИТВ-инфекциясы мен ЖИТС-нан туындаған  адамның ашық иммун тапшылығы синдромы 20 миллионға жуық адамның өмірін жалмаған екен. Аталмыш вирустың пайда болуы, сондай-ақ әсер ету механизмі әлі күнге дейін адамзат баласы үшін шешілмеген жұмбақ күйінде келе жатыр. Заман талабына сай АИТВ-инфекциясына қарсы терапиялар, ұтымды әдісті диагностикалар  жасалып жатқанымен, аурулар  сол күйі сауығар емес.\r\n\r\nКітаптың авторы Алмаз Шарман – америкалық ғалым, доктор, медицина ғылымының профессоры, көп жылдардан бері иммунология саласы бойынша зерттеу жүргізген. Талдама негізінде заманауи ғылыми әдебиет - вирусқа потогеникалық әсер ету механизмін және оған қарсы иммунологиялық қорғанысты,  ЖИТС-тың клиникалық дамуын жанжақты қарастырады. Сондай-ақ оппортунстік инфекцияны, оның диагностикасын, антиретровирустық терапияның заманауи принциптерін, сонымен қатар, АИТВ-инфекциясының алдын алу шараларын толық қамтыған. Бұл кітаптың араға төрт жыл салып басылған  екінші шығарылымы.\r\n\r\nКітап ең алдымен «АИТВ-індетіне қарсы соғыста қорғаныс желісінің алдығы қатарында тұрған» аурудың алдын алумен және оны емдеумен айналысатын мамандарға арналады. Басылым халықаралық донорлық ұйымдарының қызметкерлеріне таптырмас құрал боуы мүмкін. Себебі мұндағы АИТВ-инфекциясының алдын алу шаралары, науқасты бақылу бағдарламалары бірден назар аудартады. Сондай-ақ бұл ақпарат құралын  дәрігер-ғалымдар, медицина саласында білім алатын студенттер,  басқа да ЖОО-ның мамандары, осы «ХХІ ғасыр обасы» атты тақырыпқа қызығушылық танытқан барлық адамдарға тауып пайдассына жаратса әбден болады.\r\nКітапты басып шығарған GTNet компаниясы, Алматыдағы тел.: 8 3272 42-86-14, 83272 637432.\r\n\r\n[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/content1.pdf|Мазмұны]\r\n\r\n[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/preface1.pdf|Алғашқы басылымға алғысөз (.pdf 81.5 KB)]\r\n[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/preface2.pdf|Екінші басылымның алғысөзі (.pdf 80.5 KB)]\r\n[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/abbreviations.pdf|Негізгі сөздердің шартты қысқартулары (.pdf 120 KB)]\r\n__Бірінші бөлім. Эпидемиология, оның берілу жолдары және АИТВ-инфекциясының алдын алу шарасы, эпидназдзор принциптері__\r\n[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part1_1.pdf|1. АИТВ-ның көтерілуі, оның саяси-экономикалық зардаптары және АИТВ/ЖИТС- пен күресуге бағытталған жаһандық қор, туберкулез және малярлар (.pdf, 362 KB)]\r\n2. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part1_2.pdf|Вирустың берілу механизмі және АИТВ-инфекциясы алдын алу шараларының қағидалары (.pdf, 238 KB)]\r\n3. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part1_3.pdf|Зиянды төмендету философиясы және нашақорлықтың алдын алу (.pdf, 148 KB)]\r\n4. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part1_4.pdf|Мінез-құлық факторы және АИТВ-инфекциясын эпидқадағалаудың екінші  буының қағидасы (.pdf, 300 KB)]\r\n\r\n__Екінші бөлім. АИТВ-инфекциясының молекулярлық-иммунологиялық негіздері__\r\n5.[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part2_5.pdf| Малекулярлық мінездеме және адамның иммун тапшылығы вирусының өмірлік циклі (.pdf, 1.43 MB)]\r\n6. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part2_6.pdf|Иммундық жауап және АИТВ-инфекциясы кезінде иммунологиялық бұзылу (.pdf, 463 KB)]\r\n7. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part2_7.pdf|АИТВ-инфекциясының патогенезі және динамикасы (.pdf, 276 KB)]\r\n\r\n__Үшінші бөлім. Жіктелуі және ЖИТС-тің клиникалық ағымы.. Оппортунистік инфекция__ \r\n8. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part3_8.pdf|АИТВ-инфекциясы мен ЖИТС-тің классификациясы (.pdf, 174 KB)]\r\n9. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part3_9.pdf|Болжау индикаторлар және АИТВ-инфекциясының бастапқы сатысы (.pdf, 635 KB)]\r\n10.[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part3_10.pdf| Оппортунстік инфекциялар (.pdf, 981 KB)]\r\n11. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part3_11.pdf|ЖИТС және туберкулез (.pdf, 197 KB)]\r\n12. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part3_12.pdf|ЖИТС кезіндегі жүйкелік және онкологиялық бұсылыс (.pdf, 623 KB)]\r\n\r\n__Төртінші бөлім. Лабораториялық диагносстика және антиретровирустық терапияның қағидалары__\r\n13. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part4_13.pdf|АИТВ-инфекциясын  диагностикалау (.pdf, 1.61 MB)]\r\n14. [http://www.zdrav.kz/attachments/aids/part4_14.pdf|Жоғарыбелсенді антиретровирустық терапияның қағидалары (.pdf, 480 KB)]\r\n\r\n[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/reference.pdf|Кітапты дайындау барыссында пайдаланылған әдебиеттер тізімі (.pdf, 460 KB)]\r\n[http://www.zdrav.kz/attachments/aids/autor.pdf|Автордың өмірбаяны жайында анықтама (.pdf, 82.4 KB)]\r\n  \r\n__Тегтер:__ АИТВ-инфекциясы, ЖИТС\r\n','student_k',48,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(603,'','Ересек балалаp мен үлкендерде болатын шок','','','kz','s','',0,'',1286,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540811220,1572347220,1540811333,'__Шок__ - адам өміріне қауіп төндіретін жағдайға жатады. Шұғыл медициналық араласу адам өмірін құтқарып қалуы мүмкін.','__Шок__ - адам өміріне қауіп төндіретін жағдайға жатады. Шұғыл медициналық араласу адам өмірін құтқарып қалуы мүмкін.\r\n \r\nШоктың алғашқы белгілеріне (олардың көпшілігі орын алады):\r\n\r\n•	Бас мүшесінің жеңіл күйге енуі, немесе одан ажырап қалатындай сезіну;\r\n•	Мазасыздық, шатасу немесе қорқыныш;\r\n•	Терең емес, жылдам тыныс алу;\r\n•	Ылғал, салқын тері немесе, қатты терлеу;\r\n•	Әлсіздік;\r\n•	Шөлдің қысуы, жүрек айнуы немесе құсу.\r\n\r\nСонымен қатар, шок алған адамның жүрек соғысы жиілеп, және қан қысымының төмендеуі байқалады. \r\n\r\n Шоктың кейін пайда болатын белгілері:\r\n\r\n•	Өзіне тән есінің өзгеруі, мысалы, кенеттен иммунологиялық жауап бермеу, бас айналуы, есін жоғалту немесе мінез-құлқының өзгеруі;\r\n•	Бет терісінің бозғылттануы, немесе еріндерінің, құлақ сырғалықтарының көгеріп тұруы.\r\nШок - аяқ асты ауруға, жарақатқа реакция немесе жәндіктердің шағуына аллергиялық реакция ретінде пайда болуы мүмкін. Егер көп мөлшерде қан немесе сұйықтық жоғалтатын болса, қан айналым жүйесі өмірлік органдарға қанды жеткілікті мөлшерде жеткізе алмауының себебінен, кішкентай балада шок болуы мүмкін.\r\n \r\n\'\'__Шокты емдеу үшін дереу арада жедел жәрдем қызметкерлерін шақыру керек.__\'\'\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nесеңгіреу, \r\nқорқыныш, \r\nесінен тану, \r\nтөтенше жағдайлар, \r\nавария, \r\nауырсыну, \r\nқан кету.\r\n','admin',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(604,'','Иықтың сықырлауы немесе сыртылдауы','','','kz','s','',0,'',1366,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540811340,1572347340,1540811442,'Қолды ары-бері қозғағанда сықырлаулар мен сыртылдаулар пайда болып жүр ме? Әрине олар қауіпті емес, дегенмен ыңғайсызық тудыратыны рас. ','Қолды ары-бері қозғағанда сықырлаулар мен сыртылдаулар пайда болып жүр ме? Әрине олар қауіпті емес, дегенмен ыңғайсызық тудыратыны рас. \r\n\r\nЖарақат кезінде сықырлаулар мен сыртылдаулар болып қалса:\r\n\r\n•	Сүйек, сіңірлер немесе тері айналасындағы буынды жұмсартып, майлап тұратын сұйықтығы бар дорбашықтың қабынуы (брусит).\r\n•	Бұлшық етті сүйекпен байланыстыратын тығыз, жіп тәрізді талшықтардың қабынуы (тенденит).\r\n•	Сүйектің сынуы (сынық)\r\n•	Жауырынның етек жағынан иықтың сыртқы, шетінің арасындағы сіңірлердің жыртылуы салдарынан пайда болатын иықтың бөлінуі (акромиома). Бұл жарақат әдетте ұйықты соққанда, немесе саусақ немесе бүкіл қол сіңірлерінің созылғанында пайда болады. \r\n•	Қалыпты орнынан қозғалып кету немесе сүйекті басып жібергенде орны қозғалу (тайып кету) \r\n\r\nЕгер сықырлау-сыртылдау кезінде ауырмаса, ол  байламдардың бүтін күйінде,  өзінің қалыпты орнынан шығып кеткендігін білдіреді.  Иықтағы қытырлаулар буындарды қозғаған кезде, немесе, артрит, брусит, сондай-ақ  бұлшық ет манжеттерінің жыртылуынан пайда болуы мүмкін. Егер иықта сықырлап-сыртылдаудан басқа ауру симптомдары білінбесе онда, оны үйде-ақ емдей берсе болады.\r\n\r\nЕмдеуді ертерек қолға алса, кейінірек  болатын асқыну қауіптерінің алдын алып, қалпына келуін тездетеді.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nиықтағы ауырсыну\r\nиықтың сыртылдауы\r\nшығу\r\nсырқырау\r\nсықырлау\r\nиық жарақаты\r\nсоққы\r\nқұлау\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(605,'','Цервицит','','','kz','s','',0,'',4707,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540811580,1572347580,1540812797,'Цервицит - жатыр мойнының шырышты қабығының қабынуы.\r\nЦервицит көбінесе жыныстық қатынас арқылы берілетін инфекциядан туындайтын ауру. ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n \r\n\r\nЦервицит - жатыр мойнының шырышты қабығының қабынуы.\r\n \r\n{  {img type=\"fileId\" fileId=\"372\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n\r\nЦервицит көбінесе жыныстық қатынас арқылы берілетін инфекциядан туындайтын ауру. Жыныстық жолмен берілетін (ЖЖБИ) және цервицит тудыруы мүмкін инфекцияларға мыналар жатады:\r\n•	Хламидия;\r\n•	Гонорея;\r\n•	Герпес вирусы (генитальды герпес);\r\n•	Адам папилломасының вирусы (генитальды сүйелдер);\r\n•	Трихомониаз;\r\n\r\nЦервицитке соқтыратын басқа факторларға мыналар жатады:\r\n•	Кіші жамбас аумағына (жатыр мойны қалпақшалары, диафрагма немесе пессарий) енгізілген құрылғылар.\r\n•	Контрацепция әдісі ретінде пайдаланылатын спермицидтерге аллергия;\r\n•	Латекс  мүшеқаптарына аллергия;\r\n•	Химиялық заттардың әсері;\r\n\r\nЦервицит кең таралған ауру түрі. Бұл ересек әйелдердің жартысынан астамында кездеседі. \r\nҚауіп тудыратын факторлары:\r\n•	Жұқтыру қаупі жоғары жағдайдағы жыныстық қатынастар;\r\n•	ЖЖБИ жұқтырған адам;\r\n•	Көптеген сексуалдық серіктестері бар адамдар;\r\n•	Ерте жыныстық қатынасқа түсу;\r\n\r\n•	ЖЖБИ болған немесе жұқтыру қаупі жоғары жағдайда жыныстық қатынаста болу;\r\nЦервицитке себеп болатын бактериялар (мысалы, стафилококк және стрептококк), сондай-ақ қалыпты вагинальды бактериялардың (бактериалды вагиноздың) шамадан тыс көп болуы цервицитті тудыру мүмкін.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nАурудың симптомдарына мыналар жатады:\r\n•	Жыныстық қатынас, менопауза немесе ай сайынғы менструациядан тыс пайда болатын жатырдан қан кету;\r\n•	Түрі ерекше, тоқтамай келетін сұйықтардың бөлінуі: олар сұр, ақ немесе сары түсті болуы мүмкін;\r\n•	Ауырсынуды тудыратын жыныстық қарым-қатынас;\r\n•	Қынап маңының ауырсынуы;\r\n•	Жамбас аумағында қысу немесе ауыр салмақтың сезілуі;\r\n\r\nЕскерту: Аурудың симптомдары болмауы да мүмкін. Хламидиоз жұқтыруы мүмкін әйелдер тіпті, ешқандай симптомдары жоқ болса да, осы инфекцияға қарсы тексерілуі керек.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностика__\r\nГинекологиялық тексеру келесі мақсаттарды айқындауды көздейді:\r\n•	Қынаптан ағатын сұйықтар;\r\n•	Жатыр мойнының шырышты қабығының қызаруы;\r\n•	Қабыну, қынап қабырғаларының ісінуі;\r\n\r\nДиагностика әдістері:\r\n•	Микроскоптың көмегімен сұйықтарды зерттеу (кандидоз, трихомониаз немесе бактериялық вагинозды анықтауға болады);\r\n•	ПAП тесті;\r\n•	Гонорея мен хламидиозға тексеру;\r\n\r\nСирек жағдайларда жатыр мойыны тінінің кольпоскопиясын және биопсиясын өткізу қажет болуы мүмкін.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nХламидиоз немесе соз ауруын (гонореяны) емдеу үшін антибиотиктер тағайындалады. Герпес инфекциясын емдеу үшін вирусқа қарсы препараттар тағайындалуы мүмкін.\r\nМенопауза уақытына жеткен әйелдерге гормондық препараттарды (эстроген және прогестеронмен) тағайындауы мүмкін.\r\n\r\nЕмдеудің әсері болмаса немесе ұзаққа созылған цервицит ауруына мынадай емдік шаралар қарастырылады:\r\n•	Криохирургия (қатыру);\r\n•	Зақымданған тіндерді жою үшін шағын зонд арқылы электр тогының көмегі;\r\n•	Лазерлік терапия,\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nКөп жағдайда себебін дұрыс анықтау арқылы және емдеудің тиімділігі арқылы қарапайым цервициттен тез айығуға болады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nЦервицит бірнеше ай немесе жылдар бойы жалғасуы мүмкін. Цервицит жыныстық қарым-қатынас кезінде ауырсынуды тудыруы мүмкін (диспареуния).\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЦервицит белгілері пайда болған жағдайда дәрігерге қаралыңыз.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nЦервициттің алдын алуға бағытталған шаралар мыналарды қамтиды:\r\n•	Тітіркендіргіштерді, мысалы, хош иістендірілген тампондарды қолданбау;\r\n•	Қынапқа салынған бөтен заттардың (мысалы, тампондар) дұрыс салынғанына көз жеткізу. Қынапшаға енгізілгеннен кейін оларды қаншалықты жиі ауыстыру керек және қалай тазартуға болатыны туралы нұсқауларды орындаңыз;\r\n•	Сіздің жыныстық серігіңіз ЖЖБИ-мен ауырмағанына сенімді болу;\r\n•	 Сіз және сіздің серігіңіз басқа адамдармен жыныстық қатынасқа түспеуі керек;\r\n•	Жыныстық қатынас кезінде әрдайым мүшеқапты қолданыңыз, бұл ЖЖБИ жұқтыру қауіпін азайтады.  Ерлерге де, әйелдерге де арналған мүшеқаптер бар , бірақ оларды ерлер жиі пайдаланады. Әрдайым мүше қапты дұрыс пайдалану керек.\r\n\r\nДереккөз: https://medlineplus.gov/ency/article/001495.htm\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nцервицит\r\nцерфицит симптомы\r\nцервициттің емделуі\r\nжатырған бөліндінің шығуы\r\nқабыну\r\nқан кету\r\nинфекция\r\nжағымсыздық\r\n\r\n','student_k',77,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(606,'','Қышыма','','','kz','s','',0,'',1337,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540886880,1572422880,1540886999,'__Қышыма__ - терінің үстіңгі қабатының астында өмір сүретін кішкентай кенелерден пайда болатын терінің қышуын айтады. Қышыма - инфeкция жұқтырған адаммен байланысып, жанасуы арқылы немесе бір төсекте жату арқылы жұғады.\r\nҚышыманың бірден-бір \'\'__симптомдары__\'\', дененің қатты қышуы болып табылады. Бұл әдетте түнгі уақытта өршиді. Денеде бір сызық бойымен немесе шеңбер жасап орналасқан кішкентай қабыршақты немесе жара тәрізді бөртпе пайда болады. Бұл белгілер әдетте қол саусақтарының арасында, шынтақтың ішкі жағында немесе қолтық астында, білек айналасында, жыныс мүшелерінде және анус айналасында пайда болады.\r\n','__Қышыма__ - терінің үстіңгі қабатының астында өмір сүретін кішкентай кенелерден пайда болатын терінің қышуын айтады. Қышыма - инфекция жұқтырған адаммен байланысып, жанасуы арқылы немесе бір төсекте жату арқылы жұғады.\r\n\r\nҚышыманың бірден-бір \'\'__симптомдары__\'\', дененің қатты қышуы болып табылады. Бұл әдетте түнгі уақытта өршиді. Денеде бір сызық бойымен немесе шеңбер жасап орналасқан кішкентай қабыршақты немесе жара тәрізді бөртпе пайда болады. Бұл белгілер әдетте қол саусақтарының арасында, шынтақтың ішкі жағында немесе қолтық астында, білек айналасында, жыныс мүшелерінде және анус айналасында пайда болады. Балаларда мойын, бет, бас терісі, алақанда немесе табанында кездеседі.\r\n\r\nҚышыманың таралуы, қышу, тері жарасы пайда болғанға дейін созылады. Алғашқы инфекция жұққан кезінде симптомдар 4-6 аптадан кейін білінеді. Инфекция қайталана жұқса симптомдар бірнеше күн ішінде белгілі болады.\r\nҚышыма өздігінен кетпейді. Дәрігердің рецептісіне сәйкес инфекцияға қарсы дәрі-дәрмектер, әдетте кремдер немесе лосьондар қолданылады. Емдеуді кешіктіру басқа адамдарға жұқтыру қаупін арттырады.\r\nИнфекция жұқтырған адамның пайдаланған төсегін, сүлгілерін және киімдерін қайнатып, жуу керек.\r\n \r\n__Тегтер:__ \r\nқышыма, \r\nтері астындағы кенелер, \r\nтері аурулары, \r\nтүнде терінің қышуы, \r\nбөртпе қышыманы емдеу, \r\nқышыма белгілері,\r\n\r\n\r\n','admin',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(607,'','Экзема','','','kz','s','',0,'',1067,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540887000,1572423000,1540887534,'__Экзема __ дегеніміз – білек буындарының, бастың түкті бөліктерінің, беттің, шынтақтың және тізенің бүгіліп-жазылатын терілерінің  зақымдануынан туындайтын, созылмалы тері ауруларының тобы.   Ол бірнеше түрлі себептерден туындауы мүмкін: кейде мүлдем түсініксіз жайттардан да пайда болып жатады, немесе, aллергиялық реакцияның салдарынан, белгілі бір азық-түліктен, киімнен, лосьондардан, сабыннан, өсімдіктен және де жергілікті дәрі-дәрмектерден туындап жатады. ','__Экзема__ дегеніміз –  білек буындарының, бастың түкті бөліктерінің, беттің, шынтақтың және тізенің бүгіліп-жазылатын терілерінің  зақымдануынан туындайтын, созылмалы тері ауруларының тобы.   Ол бірнеше түрлі себептерден туындауы мүмкін: кейде мүлдем түсініксіз жайттардан да пайда болып жатады, немесе, аллергиялық реакцияның салдарынан, белгілі бір азық-түліктен, киімнен, лосьондардан, сабыннан, өсімдіктен және де жергілікті дәрі-дәрмектерден туындап жатады. \r\n\r\n\'\'__Экземаның симптомдары мен белгілері __\'\'мынадай болып келеді: қышиды, кішігірім сулы көпіршіктер пайда болады, сондай-ақ тері қалыңдап, бүжірленіп кетеді.\r\n\r\nЭкзема дәрі-дәрмектермен және белгілі бір мөлшердегі күтімілдеумен жазылып кетеді. Емдеудің басты мақсаты – симптомдарды жеңілдету; әсіресе қышу мен бөртпелерді азайтуға бағытталады.\r\nАтопикалық дерматит – экземаның бір түрі.\r\n\r\n\'\'Жалпы терілік проблемалар (ерлерде/әйелдерде)\r\nЖыныс органдарындағы тітіркену (әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\n\r\nЭкзема\r\nЭкземаның симптомдары\r\nЭкземаның емделуі\r\nҚышу\r\nКөпіршіктер\r\nҚабыршық\r\nАллергия\r\nБуын\r\n','admin',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(608,'','Энцефалит','','','kz','s','',0,'',1268,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540887600,1572423600,1540887689,'__Энцефалит__ – бұл әдетте вирустық инфекцияның әсерінен пайда болатын ми қабынуы (ісік және тітіркену). Егер энцефалитті дер кезінде емдемесе, ол мидың қалыпты қызметін өзгертіп, адам өміріне айтарлықтай қауіп төндіреді.','__Энцефалит__ – бұл әдетте вирустық инфекцияның әсерінен пайда болатын ми қабынуы (ісік және тітіркену). Егер энцефалитті дер кезінде емдемесе, ол мидың қалыпты қызметін өзгертіп, адам өміріне айтарлықтай қауіп төндіреді.\r\nЭнцефалиттің кең таралған симптомдары:  қалтырау, бастың қатты ауруы, естен тану.\r\n\r\nСондай-ақ жарыққа сезімталдықтың артуы, жүрек айну, құсу, мойын бұлшық еттері мен омыртқаның ебедейсіздігі, ұйқышылдық секілді басқа да симптомдары білінуі мүмкін. Кейде тіпті, дірілдеп талу, мінез-құлықтың өзгеруі, комаға түсу секілді ауыр симптомдары да дамып кетуі ықтимал. Жалпы, энцефалиттің барлық формадағы симптомдары кездейсоқ дамиды, әуелбастан-ақ емдемесе өмірге қауіп төндіреді.\r\n\r\nЭнцефалит көбінесе вирустан туындап жатады. Мысалы, ол вирустарға қарапайым герпес және гениталды герпес, шошқаборық (свинка) қан, желшешек, мононуклеоз  (Эпштейн-Барр вирусы), тұмау немесе қызылша қызамығы вирустарын жатқызсақ болады. Энцефалит кене мен масалар арқылы да таралады.\r\n\r\nЭнцефалитті  емдеу үшін – науқасты  ауруханаға жатқызып, аурудың симптомдарын емдеуге арналған вирусқа қарсы Ацикловир дәрі-дәрмегін береді. \r\n\r\nКереңдік (ерлерде/әйелдерде)\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nэнцефалит \r\nкене\r\nбас ауруы\r\nжарықтан жасқану \r\nжүрек айнуы\r\nқұсу\r\nестен тану\r\nқалтырау\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(609,'','Өкпе артериясының эмболиясы','','','kz','s','',0,'',1076,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540887720,1572423720,1540887816,'Өкпе тамырларының эмболиясы – өкпе артериясындағы қан ағысының аяқасты бітеліп қалуы. Бітеліп қалу (эмболь) артерияда қан ұйып қалғаннан, амниотикалық сұйықтық немесе май жиналып қалғаннан пайда болады.','__Өкпе тамырларының эмболиясы__ – өкпе артериясындағы қан ағысының аяқасты бітеліп қалуы. Бітеліп қалу (эмболь) артерияда қан ұйып қалғаннан, амниотикалық сұйықтық немесе май жиналып қалғаннан пайда болады.\r\n\r\nАяқтың терең венасына қан ұйып қалуы - өкпе артериясы эмболиясының кең таралған себебіне жатады. Аяқтың терең венасына ұйып қалған қан өкпе артериясына бағытталады да, сол жолдағы қан ағысына тығындалып қалады.\r\n\r\nӨкпе артериясының эмболиясы өлімге апаратын ауыр жағдайларға жатады.\r\nӨкпе артериясы эмболиясының мынадай симптомдары болады:\r\n•	Кеуде өте қатты ауырады;\r\n•	Ентігу пайда болады;\r\n•	Терек жөтел пайда болып, кеуденің ауруы күшейеді;\r\n•	Қан аралас қақырық шығады;\r\n•	Жүрек соғысында ұзақ үзілістер орын алады;\r\n•	Терлеу;\r\n•	Мазасыздану.\r\n\r\nӨкпе артериясының эмболиясынан айығу үшін емханада, бақылауда емделу керек. Болашақта  қан ұйуын тоқтату үшін, тромбтармен араластыру үшін оттегі мен антикоагулянттарды қолданады.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nөкпе артериясының эмболиясы \r\nэмболияның симптомдары\r\nтахикардия \r\nкеудедегі ауырсыну \r\nентігу\r\nқорқыныш\r\nмазасыздану\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(610,'','Электролиттер және электролиттік үйлесімсіздік','','','kz','s','',0,'',1132,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540887840,1572423840,1540887910,'__Электролиттер__ –  бұл кәдімгі ағзада кездесетін (мысалы: калий, кальций, натрий, және магний) секілді минералдар. Электролиттер ағзадағы сұйықтың қажетті мөлшерде тұруы үшін керек, сондай-ақ жүрек соғысының қалыпты функциясына, бұлшықеттердің жиырылуына, мидың дұрыс қызмет етуіне  көмек береді. ','__Электролиттер__ –  бұл кәдімгі ағзада кездесетін (мысалы: калий, кальций, натрий, және магний) секілді минералдар. Электролиттер ағзадағы сұйықтың қажетті мөлшерде тұруы үшін керек, сондай-ақ жүрек соғысының қалыпты функциясына, бұлшықеттердің жиырылуына, мидың дұрыс қызмет етуіне  көмек береді.\r\n \r\nЕгер адам ағзасындағы электролиттер үйлеспесе, оның салдарынан талу, біркелкі емес жүрек соғысы, ұстама, бұлшықеттердің әлсіздігі мен басқа да мәселелер туындауы мүмкін. Электролиттік үйлесімсіздік – әртүрлі денсаулық жағдайларына байланысты пайда болады. Ол – созылмалы жүрек немесе бүйрек ауруынан, іш-құрылысты реттейтін ішкі бездердің ауруларынан (мысалы: бүйрекарты гипофиз, қалқанша без немесе қалқанша безге жақын бездерінің проблемаларынан) тамақтанудың бұзылуынан, сүйек жүйесінің бүлінуінен пайда болады. Кез-келген  (іш өту, құсу, қалтырау немесе несеп айдағыш дәрілерді қолдану) сияқты жағдайлар көп мөлшерде су жоғалтуға себеп болады. Соның салдарынан электролиттік үйлесімсіздік пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nэлектролиттер\r\nэлектролиттік үйлессімсіздік\r\nсозылмалы аурулар\r\nқұсу\r\nіш өту\r\nсусыздану\r\nәлсіздік\r\n','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(611,'','Преэклампсия','','','kz','s','',0,'',6850,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1540887960,1572423960,1540889794,'__Преэклампсиялар__ – деп, жүкті әйелдердің 20-сыншы  аптасында (яғни, 2-ші және 3-ші үш айлығында)  болатын артериялық қысымның көтерілуін және несепте ақуыздың пайда болуын айтады. ','__Мазмұны__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"1\")}Себептері{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"2\")}Симптомдары{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"3\")}Диагностикасы{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"4\")}Емдеу{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"5\")}Болжамы{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"6\")}Мүмкін болатын асқынулар{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"7\")}Дәрігерге қашан қаралу керек{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"8\")}Алдын алу{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"9\")}Синонимдері{ALINK}__\r\n\r\n__Преэклампсиялар __– деп, жүкті әйелдердің 20-сыншы  аптасында (яғни, 2-ші және 3-ші үш айлығында)  болатын артериялық қысымның көтерілуін және несепте ақуыздың пайда болуын айтады. \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nПреэклампсияның дамуының нақты себептері әлі белгісіз. Болуы мүмкін себептерге мыналар жатады:\r\n•	Аутоиммундық аурулар\r\n•	Қантамырларының аурулары\r\n•	Тамақтану ерекшеліктері \r\n•	Тұқым қуалаушылық\r\nҚауіпті факторлары:\r\n•	Алғашқы жүктілік\r\n•	Егіз көтеру (екеу немесе одан да көп)\r\n•	Семіру\r\n•	35 жастан асқаннан кейін\r\n•	Қант диабеті, артериялық гипертония немесе бүйрек ауруы\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nӘдетте, преэклампсиямен ауратын әйел өзінің ауыратынын сезінбейді.\r\nПреэклампсия мынадай симптомдармен көрініс беруі  мүмкін:\r\n•	Қол және беттің /көздің ісінуімен\r\n•	Салмақтың 1-2 күнде өзгеруінен, аптасына 1 кг қосып отыруынан\r\nЕскерту: табандағы және балтырдағы існулер жүктілік кезіндегі қалыпты жағдай болып саналады.\r\nАуыр преэклампсияның симптомдары:\r\n•	Бастың ылғый ауруы\r\n•	Оң жақ қабырға астының ауруы. Сондай-ақ ол оң жақ иық ауырып тұрғандай сезімдер де болады, кейде оны қыжылмен, өт қабы жақтың ауруы, гастрит кезіндегі ауру немесе баланың қозғалуы кезіндегі ауырсынулармен  шатастырып жатады\r\n•	Тітіркенгіштік\r\n•	Несеп аз-аздан жиі бөліне береді\r\n•	Жүрек айну және құсу  (қауіпті симптом)\r\n•	Көру нашарлайды, уақытша көрмей қалу, жарықтан жасқану немесе көздің алдында түрлі-түсті дақтар пайда болу, сондай-ақ жарық жалтарғыштық және бұлдырап көру секілді жағдайлар орын алуы мүмкін\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"373\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n   {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер жалпы тексеру жүргізеді, тексеру барысында мынадай белгілер көрініс беруі мүмкін:\r\n•	Артериалық қысымның жоғарғы көрсеткіші, әдеттегі 140/90 мм.рт.ст.  жоғары\r\n•	Беттің және қолдың ісінуі\r\n•	Артық салмақтың жиналуы\r\nҚан талдамасын өткізуі мүмкін. ол кезде мынадай өзгерісстер байқалуы мүмкін:\r\n•	Несепте ақуыз пайда болады (протеинурия)\r\n•	Бүйрек ферменттерінің көтерілуі\r\n•	Тромбоциттердің саны 100 000-нан төмендеп кетуі\r\nСондай-ақ тексерулер мынадай мақсатта да өткізілуі мүмкін:\r\n•	Қанның жылжымалығын тексеру\r\n•	Баланың денсаулығына мониторинг жүргізу\r\n\r\nЖүктілік кезіндегі ультрадыбыстық тексеру нәтижесіне сүйене отырып, сондай-ақ басқа да тексерулерге қарай отырып, дәрігер, науқастың жедел босануына рұқсат беру-бермеуді шешеді. \r\nАртериалық қысымы төмен әйелдер өзінің қалыпты қысымының көтерілуіне қарайды, сонымен қатар преэкламсияның  басқа да симптомдарына назар салу керек.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nПреэклампсияны емдеудің бірден-бір әдісі босандыру болып табылады.\r\nЕгер сіздің іштегі сәбиіңіз жеткілікті жетілген болса (37 аптадан асқан болса) дәрігер сізге мерзімінен бұрын босануға кеңес беруі мүмкін, преэклампсияның өршіп кетпеуі үшін бұл ең ұтымты нұсқа болып табылады. Сізге босануды жеңілдету үшін немесе Кесарь тілігі операциясын жасату үшін  дәрілік препараттар тағайындалуы мүмкін.\r\nЕгер іштегі сәби қажетті деңгейде дамып-жетілмеген болса, және преэклмпсия жеңіл формада келе жатса, оны бала жетілгенге дейін үйде емдеу керек.\r\n Сондай-ақ дәрігер сізге мынадай кеңестер ұсынуы мүмкін:\r\n•	Сол жақ қырымен ұзақ уақыт бойы төсекте жатуды;\r\n•	Суды жеткілікті деңгейде ішуді;\r\n•	Тұзы жеткілікті тағамдарды жақсы пайдалану;\r\n•	Балаңыздың және өзіңіздің денсаулығыңыздың дұрыстығын тексерту үшін дәрігерге жиі қаралып тұруы керек;\r\n•	(кейде) артериялық қысым деңгейін қалыпты деңгейде бақылап отыру үшін дәрілік препарттар  пайдалану;\r\nКейбір жағдайларда жүкті әйелдерді ауруханаға жатқызуы мүмкін, себебі дәрігер  сол кезде ана мен баланың жағдайын тұрақты бақылай алады.\r\n\r\nАуруханада мынадай емдеу жолдары тағайындалуы мүмкін:\r\n•	Ана мен баланың жағдайына қатаң түрде мониторинг жүргізіп отыру керек;\r\n•	Ұстама, не болмаса басқа да асқынулар орын алмас үшін артериялық қысымды қалыпты деңгейде ұстап тұру үшін дәрілік препараттар қолданады;\r\n•	Стероидтық препараттарды енгізеді (24 аптадан асқанда) баланың тез жетілуі үшін.\r\n\r\nБалаңыздың қауіпсіз туылуы үшін дәрігеріңізбен жиі ақылдасып, өзгерістерді талқылап отырғандарыңыз жөн. Бұл келесідей факторларға байланысты:\r\n•	Босануға қанша уақыт қалғандығы. Босануға қанша жақын уақыт қалса, балаңызға соншалықты қауіпсіз болады. \r\n•	Преэклапсияның салмағына байланысты. Преэклампсия ауыр асқынып кетсе, ананың өміріне қауіп төнеді.\r\n•	Бала өзін жатырда қаншалықты жақсы сезінетіндігі жайында.\r\nПреэклампсияның мынадай салмақты симптомдары орын алып жатса  мерзімінен бұрын босандыруға тура келеді:\r\n•	Бала қажетті деңгейде жетіле алмай жатса, оған қажетті деңгейде ауа мен қан жетіспей жатса;\r\n•	Диастоликалық артериялық қысым сынап бағанысымен 110 миллиметрінен асып кетсе немесе ол 24 сағаттың ішінде сынап бағанысымен 100 миллиметрінен ылғи көтеріліп кете берсе;\r\n•	Бауырдың қалыпты функциясының бұзылысы;\r\n•	Бастың қатты ауруы;\r\n•	Іштің ауырсынуы;\r\n•	Қалтырау немесе естен тану (эклампсия);\r\n•	Өкпеден сұйықтықтың тамуы (өкпе ісігі);\r\n•	Несеп бөлінуінің нашарлауы, несеппен бірге ақуыз сияқты бүйректен қорытылмай түрлі нәрселердің шығуы.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nБосанғаннан кейінгі алғашқы бірнеше күнде артериалық қысымның жоғарлауына  қарамастан, преэклампсияның симптомдары босанғаннан кейін 6 ай өткенде кетеді. \r\n\r\nЕгер сізде преэклампсия диагностикаланған болса, және ол сіздің келесі жүктілігіңізде  сізді  тағы да  мазалайтыны нақты болса,уайымдамаңыз, ол бұрынғысынан қарағанда жеңілірек өтеді.\r\n\r\nЕгер сіздің бір жүктілігіңізде артериалық қысым жоғарлаған болса, ол сіздің жас ұлғайған сайын  кейін өміріңізде де ойнамалы болып қалады.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nСирек кездесетін, аналар үшін ауыр соғатын асқынулар мынадай болып келеді:\r\n•	Қан кету;\r\n•	Толғаққа дейін бала жолдасының жарылуы;\r\n•	Бауырдың жыртылуы;\r\n•	Инсульт;\r\n•	Өлім (сирек жағдайда)\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\n Жүктілік кезінде  преэклампсияның симптомдары көріне бастағанда дәрігерге қаралыңыз.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Алдын алу __\r\nПреэклампсияның ешқандай алдын-алу шарасы жоқ.  Жүкті әйелге туу алды күтім мен жүктілік кезінде барынша күтіну қажет.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nТоксемия; Гипертензия, индуциролық жүктілік\r\n\r\nДереккөз: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000898.htm\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nэкмампсия\r\nпреээклампсия\r\nжүктілік\r\nжүктілік кезіндегі артерялық қысымның жоғарлауы\r\nқалтырау\r\nнесептегі ақуыз\r\nбас ауруы\r\nқауіп\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(612,'','Эпиглоттит','','','kz','s','',0,'',1482,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541153700,1572689700,1541153759,'__Эпиглоттит__ – көмей қақпашығының қабынуы. Көмей қақпашығы – көмей кіреберісінің үстінде орналасқан. Адамның жұтынған кезінде кеңірдектен өтетін сұйықтық пен тамақты тоқтату үшін, бұл тіндік перде жабылып тұрады. ','__Эпиглоттит__ – көмей қақпашығының қабынуы. Көмей қақпашығы – көмей кіреберісінің үстінде орналасқан. Адамның жұтынған кезінде кеңірдектен өтетін сұйықтық пен тамақты тоқтату үшін, бұл тіндік перде жабылып тұрады. \r\nЭпиглотит адам өмірі үшін қауіпті болып саналады. Қабынған, ісінген көмей қақпашығы кеңірдекті тез бітеп, тыныс алуды қиындатып жібереді. Әдетте эпиглотит жоғарғы тыныс алу жолдары инфекциясы болмаса да кенеттен басталып кетеді.  \r\n\r\nЭпиглоттың симптомдары:\r\n•	Тыныс алудың ысылдап-пысылдап қиындап кетуі;\r\n•	Ыстық көтерілу;\r\n•	Жұтқыншақтағы сұйықтықты жұтыну, түкіру қиынға соғады;\r\n•	Дауыс қарлығады;\r\n•	Жатқанда тыныс алу қиындайды. Эпиглотитпен аурған балаларды әдетте басын төмен салбыратып, тізерлетіп отырғызып тыныс алуына мүмкіндік жасау керек. \r\nБұрын көбінесе балаларда бактериалық эпиглотит Haemophilusinfluenzae – дан туындаған. Бұл инфекцияны b  типті Haemophilus influenzae  (Hib) екпесі арқылы тоқтатқан. Қазір осы екпенің арасында балаларда Haemophilus influenzae-дан туындаған эпиглотит сирек кездесуде. Ересектерде көбінесе кездесетін эпиглотит стрептококтік инфекциядан болып жатады.\r\nЭпиглотит деп диагноз қойылған сәбилер қатты ауру, қалжыраған кейіпте көрінеді. Егер  балада эпиглотиттің симптомдары байқалса, жедел көмекті дереу шақырыңыз.\r\n\r\nБалалар кеудесінің ауыруы (ерлерде/әйелдерде)\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nэпиглоттит\r\nэпиглоттит симптомдары\r\nэпиглоттитті емдеу\r\nтамақ ауруы\r\nысу\r\nжұтынудың қиындауы\r\nтыныс алудың қиындауы\r\nтүкіріктене беру\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(613,'','Ойық жара ','','','kz','s','',0,'',346,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541153820,1572689820,1541153871,'__Ойық жара__ –  теріде немесе шырышты қабатта (мысалы, тіл ішінде, асқазанда, ішектерде) пайда болатын жара.  Ойық жара терінің үстінде де, астында да, немесе ішкі қабықтарында да пайда болады, іштегілері теріні жарып шығады.','__Ойық жара __– теріде немесе шырышты қабатта (мысалы, тіл ішінде, асқазанда, ішектерде) пайда болатын жара.  Ойық жара терінің үстінде де, астында да, немесе ішкі қабықтарында да пайда болады, іштегілері теріні жарып шығады.\r\nОйық жара – кейбір инфекциялардан, жарақаттан, қауіпті ісіктің себебінен туындайды.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nойық жара \r\nжара\r\n','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(614,'','Лейкодистрофия (Александера ауруы)','','','kz','s','',0,'',1212,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541154000,1572690000,1541154122,'__Лейкодистрофия __–  ми жасушаларына қатысты, сирек кездесетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды.','__Лейкодистрофия__ –  ми жасушаларына қатысты, сирек кездесетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды.\r\n\r\nМиелинді қабықтың зақымдануынан ми мен дененің басқа бөліктерінің арасындағы қатынас баяулайды немесе тұйықталып қалады, оның салдары мынадай жайттарға әкеледі:\r\n\r\n•	Қозғалыс үйлесімділігі бұзылады;\r\n•	Сөйлеуде ыңғайсыздық туындайды;\r\n•	Көздің көруі нашарлайды;\r\n•	Есту жағы бұзылады \r\n•	Ментальді және физикалық дамуы бұзылады.\r\n\r\nКөп жағдайда лейкодистрофия тұқым қуалау арқылы генетикалық жолмен беріледі. Аурудың симптомдары кішкентай кезден бастап көрініс береді. Аурудың белгілерін бастапқыда анықтау қиын, бұл ыңғайсыздықпен қиналып жүрген бала сырт көзге сау көрінуі мүмкін. Дегенмен де  бұл симптомдар уақыт өте келе асқынып кетеді.\r\n\r\nӨкінішке қарай қазіргі кезде лейкодистрофияны емдеу әдісі табылмады. Кейбір медициналық дәрілер мен физикалық терапиялар арқылы науқсатың жағдайын жеңілдетуге болады.\r\n\r\nҒалымдар лейкодистрофияның кейбір түрлерін емдеу үшін сүйек кемігін трансплантациялау мүмкіндіктерін қарастыруда.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nЛейкодистрофия\r\nАлександера ауруы\r\nГенетикалық аурулар\r\nБас миы\r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(615,'','Анаболикалық стероидтар','','','kz','s','',0,'',1366,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541154360,1572690360,1541154757,'Анаболикалық стероидтердің құрамы ер адамдардың жыныстық гармондарына ұқсас болып келеді.  Ерлердегі гормоналды бұзылыстарды емдеу, жыныс гормондары кеш жетілгенде және  кейбір аурулардың себебінен  бұлшық ет массасы жоғалған жағдайларда  жүргізіледі.  Культуристер мен  спортшылар, оларды бұлшық еттерінің массасын көбейту үшін  және спорттық қабілеттерін жақсарту мақсатында жиі пайдаланады.  Алайда,  мұндай мақсатта  пайдалану  қауіпті.','__Мазмұны__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Жанама әсерлері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nАнаболикалық стероидтердің құрамы ер адамдардың жыныстық гармондарына ұқсас болып келеді.  Ерлердегі гормоналды бұзылыстарды емдеу, жыныс гормондары кеш жетілгенде және  кейбір аурулардың себебінен  бұлшық ет массасы жоғалған жағдайларда  жүргізіледі.  Культуристер мен  спортшылар, оларды бұлшық еттерінің массасын көбейту үшін  және спорттық қабілеттерін жақсарту мақсатында жиі пайдаланады.  Алайда,  мұндай мақсатта  пайдалану  қауіпті.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Жанама әсерлері__\r\nАнаболикалық стероидтерді шамадан тыс пайдалану денсаулыққа үлкен зиянын тигізуі мүмкін. Сыртқы келбетіңізді сұрықсыздандырып, мынадай басқа да әсерлерге тап болуыңыз мүмкін.\r\n•	Безеулердің пайда болуы\r\n•	Ерлердің кеуделері үлкейіп, жұмыртқа бездерінің кішіреюі \r\n•	Әйелдердің  дауыстары жуарып, денелерінде түктердің пайда болуы\r\n•	Жүрек қызметі бұзылып, жүрек ұстамалары пайда болады\r\n•	Бауыр аурулары, қатерлі ісік\r\n•	Агрессивті мінез құлықтың пайда болуы\r\n\r\n__Дереккөз:__ АҚШ-тың Ұлттық денсаулық сақтау институттарының дерекқорынан алынды: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/anabolicsteroids.html\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nмайдың қосалқы бөлігін азайту\r\nсүйек тіндерін қатайту\r\nкүш көрсеткішін арттыру \r\nбұлшық ет массасын шамадан тыс өсіру\r\n','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(616,'','Гиппель-Линдау ауруы','','','kz','s','',0,'',2456,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541154840,1572690840,1541155231,'Гиппель-Линдау ауруы сирек кездеседі.  Бұл ауру – генетикалық ауру, ағзада ісік және жылауықтың өсуімен сипатталады.  Ісігі – қауіпті және қауіпсіз болып екіге бөлінеді. Олар омыртқа және бас миды, бүйректі, ұйқы безін, сондай-ақ ерлердің жыныстық мүшесін зақымдайды. Аурудың симптомары олардың орналасу ерекшелігі мен көлеміне байланысты болады. Симптомдары – бас ауруымен, жүрістен жаңылу проблемаларымен, бас айналумен, аяқ-қолдың әлсіреуімен, көрудің нашарлауымен және жоғары артериялық қысыммен сипатталады.\r\n\r\nГиппель-Линдау ауруын барынша ерте анықтап, емін қолға алу керек. Әдетте бұл ауруды хирургиялық жолмен, кейде сәуле терапиясымен емдейді. Ең басты емдеу шарасы ісікті ерте бастан қайтаруға бағытталады. Егер ісік үлкеймей тұрып, денсаулыққа залалын тигізбей тұрып емдессе ауру адам өміріне қауіп төндіре қоймайды.\r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"1\")}Жалпы ақпарат{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"2\")}Қандай да бір емдік шара әсер ете ме?{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"3\")}Қандай болжам жасалады?{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"4\")}Тексеру қалай жүргізіледі?{ALINK}__\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nГиппель-Линдау ауруы сирек кездеседі.  Бұл ауру – генетикалық ауру, ағзада ісік және жылауықтың өсуімен сипатталады.  Ісігі – қауіпті және қауіпсіз болып екіге бөлінеді. Олар омыртқа және бас миды, бүйректі, ұйқы безін, сондай-ақ ерлердің жыныстық мүшесін зақымдайды. Аурудың симптомары олардың орналасу ерекшелігі мен көлеміне байланысты болады. Симптомдары – бас ауруымен, жүрістен жаңылу проблемаларымен, бас айналумен, аяқ-қолдың әлсіреуімен, көрудің нашарлауымен және жоғары артериялық қысыммен сипатталады.\r\nГиппель-Линдау ауруын барынша ерте анықтап, емін қолға алу керек. Әдетте бұл ауруды хирургиялық жолмен, кейде сәуле терапиясымен емдейді. Ең басты емдеу шарасы ісікті ерте бастан қайтаруға бағытталады. Егер ісік үлкеймей тұрып, денсаулыққа залалын тигізбей тұрып емдессе ауру адам өміріне қауіп төндіре қоймайды.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Бұған қандай да бір емдік шара әсер ете ме?__\r\nГиппель-Линдау ауруының емделуі оның орналасуына және ісік пен қылауыштың көлеміне байланысты жүргізіледі. Емдік шараның басты мақсаты: алдымен ісік өсіп, симптомдары пайда болмас бұрын, олардың көлемі үлкейіп жүйке жүйелеріне байланысты мәселелерді туындатпас бұрын, сондай-ақ, жұлын сұйықтығын тоқтатпас бұрын және көздің көруін нашарлатпас бұрын  қолға алуды талап етеді. Кейде ісікті жоғары мөлшердегі сәулелендірумен емдеуге болады. Бұл ауруға шалдыққан науқастар, осы ауруды жақсы білетін дәрігердің қатаң қадағалануында болғаны абзал.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Болжамы қандай бұл аурудың?__\r\nАурудың болжамы – оның орналасу мекені мен асқыну дәрежесіне байланысты. Дұрыс емделмесе, бұл ауру адамды соқыр қылады, не болмаса, миын зақымдайды.\r\nЕгер мида немесе бүйректе ісік асқынып кетсе арты қайғылы жағдайға апаруы ықтимал.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Қандай тексерулер жүргізіледі?__\r\nҚазіргі уақытта ғалымдар халық арасында мидағы және жұлындағы ісікті туындататын,  мысалы, Гиппель-Линдау секілді, ауруларды тоқтату үшін арнайы бағдарламаларды әзірлеуде.\r\n\r\n__Дереккөз:__ АҚШ-тың Ұлттық денсаулық сақтау институттарының дерекқорынан алынды: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/vonhippellindaudisease.html\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nбұлшық ет әлсіздігі\r\nтепе-теңдіктің жоғалуы\r\nбас ауруы\r\n','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(617,'','Күйзеліс (стресс) және онымен қалай күресу керек','','','kz','s','',0,'',11944,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541396460,1572932460,1541398503,'Күйзеліс (стресс) – бұл адамның өмірдегі түрлі жағдайларға қалыпты физиологиялық реакция танытуы. Үйленуге байланысты немесе жұмыс барысында орын алатын күйзелістер оңтайлы болып саналады (яғни, ол адамда болып тұратын жағдайлар, аса мән бермесе де болады) Сонымен қатар, күйзеліс көбінесе жағымсыз жаңалықтармен, дау-дамай немесе жұмыстан айырылу, көшедегі кептеліс секілді өзге де жағымсыз нәрселермен астасып кетіп жатады.','Күйзеліс (стресс) – бұл адамның өмірдегі түрлі жағдайларға қалыпты физиологиялық реакция танытуы. Үйленуге байланысты немесе жұмыс барысында орын алатын күйзелістер оңтайлы болып саналады (яғни, ол адамда болып тұратын жағдайлар, аса мән бермесе де болады) Сонымен қатар, күйзеліс көбінесе жағымсыз жаңалықтармен, дау-дамай немесе жұмыстан айырылу, көшедегі кептеліс секілді өзге де жағымсыз нәрселермен астасып кетіп жатады. \r\n\r\nАдамның миы қауіпке ұшыраған жағдайда ағзаға дүрліктіру белгілерін бере алатындай болып құрылған. Бұл күйзелітік реакциясы деп аталады. Ондай кезде қанда адреналин, кортизон және басқа гормондар түзіліп, ағзаны алдағы қауіпке дайындайды: жүрек жиі соғылады, қан қысымы көтеріледі, тыныс алу алу жиілеп кетеді. Бұл гормондар күйзелісстік гормондары деп аталады. Олар дер кезінде көбірек күш береді, ұшқыр ойлануға жағдай жасап, реакция жылдамдығы арттырады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"374\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nБіздің  бабаларымыз бұл механизмді қауіп-қатермен күресуге немесе өмірін сақтау үшін пайдаланған көрінеді. Егер бұрынырақтағы бабаларымыздың күйзелісі түрлі жыртқыштармен кездескенде, мысалы, азуы алты қарыс жолбарыспен жолыққанда туындаған болса,  бүгінгі таңдағы «азуы алты қарыс жолбарыс»  жұмыстағы жағымсыздықтар, көшедегі кептелістер және де басқа да келеңсізідктер болып отыр. Дегенмен, біз күйзеліспен күресуді үйренуіміз керек.\r\n \r\nҚашан қауіп-қатер бетін қайтарса, ағза да сол кезде қалыпты жағдайға оралады. Өкінішке қарай, қазіргі заманғы өмір үнемі күйзелістік жағдайларға толы, сондықтан мұндай қауіпті сигналдар жүйесі доғарылуы өте сирек болып жатады. Тұрақты күйзеліс ағзаға зиянын тигізуі  мүмкін. Адамның өмірін құтқаруға арналған күйзеліс гормондары зиянды жою әсерге ие болады. Олар алаңдаушылыққа, депрессияға, ашулануға, қанда холестериннің деңгейі жоғарылауына,қант диабеті және жоғары қан қысымы сияқты аурулардың дамуына әкеп соқтырады.\r\n\r\nЛондон Университетінің ғылыми зерттеуі көрсеткендей, созылмалы бақыланбайтын күйзеліс  қатерлі ісік пен жүрек ауруларының дамуына әсер ететін маңызды фактор болып табылды, тіпті темекі шегуден немесе қанда холестерин деңгейінің жоғарылауынан да едәуір қауіпті екен. Басқа ғылыми зерттеулерде, күйзелісті тиімді бақылауға қабілетсіз адамдар, ахуалды бақылап отыруға қабілетті адамдардан қарағанда 40 пайызы өмірімен хош айтысып жатады.\r\n\r\nАталмыш себепте ағзаның күйзелістік жағдайларда дайындық дәрежесін реттейтін арнайы механизмдердің болуы өте маңызды. Мұндай механизмдер болмаса, ағза әрдайым дайын күйде бола алмайды, оның салдары денсаулықтың ауыр проблемаларына әкелуі мүмкін. Ағзаның күйзеліке деген дайындығы бойынша қажетті уақытта және жеткілікті мөлшерде көрінуін жаттықтыруға мүмкіндік беретін әдістер бар.\r\n\r\n__КҮЙЗЕЛІСТІҢ ПАЙДА БОЛУЫ: ОНЫҢ АҒЗАҒА,  МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚҚА ЖӘНЕ  СЕЗІМГЕ ӘСЕР ЕТУІ__\r\n\r\nКүйзелістің симптомдары денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін, бірақ сіз оны түсіне бермейсіз. Сізге ол әдеттегі бас ауруы, ұмытшақтық пен шаршау сияқты көрінуі мүмкін. Алайда, бұл  толықтай күйзелістің симптомдары, олар сіздің ағзаңызға, сезіміңізге және мінез-құлқыңызға ерекше әсер етуі мүмкін. Күйзелістік реакция жайында біліміңіз болса, онда, қажетті шараларды қолданып, бұл жағдайларды түгелдей өз ырқыңызға көңдіре аласыз.\r\n\r\nБір жағынан, аталмыш симптомдар аурудың көрінісі де болуы ғажап емес. Егер ондай жағдай туындаса, дереу дәрігерге қаралу керек. Әсіресе бұл физикалық күштемемен, терлеумен, бас айналып, жүрек айнумен, сондай-ақ иықтан таралған ауру сезімдеріне байланысты болса уақыт күттіріп отырмаңыз. Ол кезде жағдай жаман жаққа қарай бет бұруы мүмкін, мысалы, жүрек ұстамасы бола қалуы ықтимал, онда сізге тек дәрігер ғана көмектесе алады, егер үлгерсеңіз...\r\n\r\nКүйзеліске оралсақ, атап өтетін бір жайт, күйзеліс туындағанда картизон шығарындысы пайда болады яғни, артериялық қысымды көтеретін, қантамырлары арналарында глюкоза мен майды босататын гормон түзіледі. Бұл картизонмен байланысты холестериннің деңгейі көтеріліп, семіздік пен диабетті туыдыратын «қажесіз майлар» пайда болуы мүмкін. Күйзелістік жағдайда қарын ашса, мұны жағымды рекация деп есептеуге болады. Себебі, қарын ашқан кезде картизон майларды жинап, энергияны үнемдейді. Бірақ, әдеттегідей тамақтанғанда күйзелістік жағдай түрлі жағымсыз әсерлер тындатуы ықтимал.\r\n\r\nКүйзеліс көптеген сыртқы көріністермен, сезім және мінез-құлық реакцияларымен сипатталуы мүмкін. Төмендегі кестеде стрестің негізгі көріністері көрсетілген. Олардың ең маңыздысы депрессия болып табылады (мидың гормондарының теңсіздігі – серотонин және допамин секілді нейромедиаторлардан туындаған). Күйзеліс жағдайының басқа көріністері ретінде бүйрек үсті бездерінің мөлшерін айтарлықтай ұлғаюы және кортизонның түзілуін алсақ болады. Олар төменде көрсетілген кестедегі реакциялардың кейбірін тудырады.\r\n\r\nЕгер сіз өзіңізде күйзелістік көріністердің барын байқасаңыз, онда міндетті түрде оны бақылау әдістерін қолдануды үйренуіңіз керек. Бұл денсаулықты сақтауға айтарлықтай көмектеседі.\r\n \r\n__КҮЙЗЕЛІСПЕН КҮРЕСУ__\r\n\r\nКүйзеліспен күресудің бірінші қадамы – оның себептерін анықтау болып табылады. Жұмыстан шығып қалу, жақын адамынан айырылып қалу және ажырасу күйзеліске әкеп соқтырады. Кейде күнделікті тіршіліктегі әбігерлік, жол бойындағы кептелісте тұрғандағы абыржу, компьютерде туындаған проблема, жұмыстағы адамдармен ұзақ уақытта болатын кикілжің, тіпті балалардың оқу үлгерімінің төмендеуі де күйзеліс тудыратын жайттар.\r\nКүйзелістің себептерін екі категорияға бөлуге болады:\r\n\r\n1.	Бақылауға келетін себептер.\r\n2.	Бақылауға келмейтін себептер.\r\n\r\nКөп жағдайда күйзелістен арылуға болады.\r\n\r\nМысалы, көршілеріңізбен немесе жұмыстастарыңызбен жалғасып келе жатқан конфликтті доғарып, өзара келісімге келуге болады. Тіпті жай ғана жағдайды алайықшы. Жұмыс үстелінде жиналмай жатқан қағаздар, құжаттар және өзге де заттар ретсіз жатса, ол сізге қолайсыздық тудырып, абыржуға дейін апарады. Оның үстіне, егер құжаттарды жұмыс папкаларына жинақтап, үстелдің үстің дұрыстап реттемесе жағдай ушығуы мүмкін. Ал егер бәрін нақтылап жинақтап қойып, нәтижесінде көңіл-күйіңізді айтарлықтай жақсартуға және тұрақты күйзелістен арылуға болады. Күйзелістің себептерін анықтағаннан кейін, ол себептерді  қалай жою керектігі немесе кері әсерін төмендету туралы шешім қабылдау қажет. Оның шешімін табу қиынға соқпайды. Мысалы, үнемі қайталана беретін жаңалықтар депрессияны тудыратын болса, онда теледидарды өшіріп тастаңыз.  Қарапайым болғанымен бұл шешім үнемі көмектесе бермейді. Сондықтан да достарыңыздың көмегіне, отбасыңыздың ақы-кеңесіне жүгіну керек. Кей стресстер тұрмыстық жағдайлармен қатар жүреді. Ылғи күйзелісті бақылап жүру оңай емес. Дегенмен, тұрақты және жүйелі жаттығулар ағзаға күйзеліспен тиімді күресуге және де денсаулықты сақтауға көмектеседі.\r\n\r\n__РЕЛАКСАЦИЯ ӘДІСТЕРІ__\r\n\r\nРелаксация әдістерін пайдалану – күйзелісті басқарудың маңызды компоненті болып табылады. Релаксация – тыныштықта немесе сүйікті ісіңізбен айналысуға жұмсалған уақыт қана емес, бұл күйзелістен туындаған бұзушылықты қалпына келтіруге мүмкіндік беретін процесс.\r\n\r\nРелаксация әдістерін қолдану кез келген адамға пайдалы. Олар сізді күйзелістік жағдайдан басқа нәрсеге көңіл аудартып, стресстен бас тартуға мүмкіндік береді. Релаксация әдістерімен қатар, кез-келген физикалық жаттығу сізді стресстен алшақтатып, денсаулығыңызға оң әсерін береді.\r\n\r\nРелаксация әдістері күйзелістің симптомдарын мына жолдармен кетіреді:\r\n\r\n•	жүрек соғу жылдамдығын төмендету арқылы;\r\n•	қан қысымын төмендету арқылы;\r\n•	тыныс алу жиілігін төмендету арқылы;\r\n•	бұлшықетке қан ағынын арттыру арқылы;\r\n•	бұлшықеттерге күш түсіруді және ауырсыну сезімін төмендету арқылы;\r\n•	зейінді жақсарту арқылы;\r\n•	ашу және эмоциялық жабырқауды азайту арқылы;\r\n•	өзіне деген сенімділікті және жағдайды бақылау қабілеттілігін арттыру арқылы.\r\n\r\nКейбір релаксация әдістері жеткілікті түрде қарапайым және оны өзіңіз де үйренуіңізге болады. Бұл әдістерді тиімді және пайдалы болу үшін үнемі және уақытында қолдану маңызды болмақ.\r\n\r\nРелаксация әдістері келесіні қамтиды:\r\n\r\nАутогенді релаксация және визуализация. Аутогенді релаксация ішкі түйсік арқылы орындалады.  Бұл аталмыш релаксация әдісі- адамның өзіне жағымды жерді қиялдауына негізделген. Мысалы, таулы алқапты, шексіз даланы  немесе теңіз жағалауын көзге елестетіп, өзін сол жерде тұрғандай сезінуі мүмкін. Тіпті  сонымен қатар, құлақа ол жертегі дыбысты есіту сезімін де беруге болады, мысалы, толқынның жағаға ұрған даусын, жусанның немесе гүлдің хош исін. Сіз бұл сезімдерге толықтай беріліп, ойыңызды осы ойлаған жайттарға шоғырландырыңыз, сонда бұлшықеттеріңіздің жиырылғаны босап, еркінси түсесіз, тыныс алуыңыз жеңілдеп, жүрек соғысы қалыпқа келеді.  \r\n\r\nТұрақты бұлшықетті босаңсыту. Бұл релаксация әдісі жүйелі түрде шиеленісіп, жекелеген бұлшықет топтарын босаңсытуға негізделген. Мысалы, сіз 5 секунд бойы балтыр бұлшықеттерін ширатып, одан кейін 30 секундқа босаңсытсаңыз болады. Бұл жаттығу жамбас, арқа, қол мен мойын бұлшықеттері арқылы үнемі қайталанып отырады. Бұл әдісс шиеленіскен және босаңсытылған бұлшықеттердің арасындағы айырмашылықты сезінуге, ритмикалық, қайталанатын әрекеттерге шоғырлануға және күйзелістен арылуға көмектеседі.\r\n\r\nІшпен тыныс алу. Біз көбінесе кеудемен дем аламыз. Алайда, күйзелістік жағдайда ішпен дем алған жөн. Мұны диафрагматикалық тыныс алу деп атайды. Диафрагма – бұлшықет қабаты, ол көкірек қуысын іш қуысынан бөліп тұрады. Диафрагма кеуде бұлшықеттерінің дұрыс қозғалып, өкпеге жағдай жасауына көмектеседі және қалыпты тыныс алуды қамтамасыз етеді.\r\n\r\nЕгер сіз жаңа туған нәрестелерді бақыласаңыз, олардың ішпен дем алатынын байқауға болады. Осындай еркінсіген жағдайда тыныс алу керек. Біз жасымыз ұлғайған сайын кеудемен тыныстап, әдеттеніп кетеміз. Негізі бұл күйзелістік жағдайдағы тыныс алу болып саналады. Жалпы біз дұрыс тыныс алуды білмейміз. Қазіргі жағдайда көп адамның тыныс алуы қалыпты емес, үстірт тыныс аламыз.\r\n\r\nДиафрагма дем алу процесіне қатысқан кезде, біз ішпен тыныс ала бастаймыз. Бұл ми мен нерв жүйесін тыныштандырады, сондай-ақ бұлшықетті босаңсытып, ауырсынуды және күйзелісті басады.\r\nІшпен дем алуды үйрену қиын емес.\r\n\r\nІшіңізге ыңғайлы болатын жерде жату керек. Сол қолыңызды ішіңізге, оң қолыңызды  кеудеңізге қойыңыз.Іш қуысының кеңейген аумағына қарай, өкпенің қажетті бөлігіне ауаны жинау керек.  Сонда ішіңіздің үстіне қойған сол қолыңыз біраз жоғары көтеріледі. Сол кезде кеуде бұлшықеттері тыныс алуға қатыспай тұрады, ал кеудеңізге қойған оң қолыңыз еш қозғалыссыз тұруы қажет. Осылай баяу терең тыныс ауды он рет қайталау керек. Бұдан сіз сәл жайланып, тынығып қаласыз.\r\n\r\nӨзге де релаксация әдістері мыналарды қамтиды:\r\n\r\n•	йога;\r\n•	тайчи;\r\n•	музыка тыңдап, одан рақаттану;\r\n•	физикалық жаттығулар;\r\n•	медитация;\r\n•	гипноз;\r\n•	массаж.\r\n\r\nРелаксация әдістерін қолдану кейбір жаттығуларды қажет етуі мүмкін. Уақыт өте келе оларды қолдану стрессті тиімдірек шешуге көмектеседі. Алайда, егер релаксация әдістерін қолдану күрделі және тіпті ауыртпалық тудырса, олар өз бетімен күйзеліске және қолайсыздық туындыруы мүмкін. Мұндай жағдайда қарапайым әдістерден бастаңыз және стресспен бірте-бірте қалай күресу керектігін үйреніңіз.\r\n\r\nСіз күлкі түріндегі жағымды эмоциялар тудыратын , әзіл-қалжыңның көмегімен стрессті тиімді шеше аласыз. Позитивті эмоциялардың физиологиясы мидағы эндорфин деп аталатын арнайы гормондардың пайда болуымен байланысты келеді. Олар препараттың әрекетіне ұқсас - морфинге ие. Эндорфиндер бүкіл ағзаға оң реакция тудырып, ауырсынуды төмендетеді. \r\n\r\nҒылыми зерттеулер күлкі түріндегі жағымды эмоциялардың беретін әсерлерін көрсетті:\r\n\r\n•	күйзелісті азайтады;\r\n•	қан қысымын төмендетеді;\r\n•	көңіл-күйіңізді көтереді;\r\n•	инфекциялар мен қатерлі ісік ауруларымен күресуге көмектесетін иммундық жүйені нығайтады;\r\n•	ми қызметін жақсартады;\r\n•	жүрек қызметін жақсартады;\r\n•	басқалармен қарым-қатынасты жақсартады;\r\n•	тез бойыңызды еркін ұстайсыз;\r\n•	өзіңізді жақсы сезінесіз. \r\n\r\n\r\n__Тегтер: __\r\n\r\nкүйзеліс \r\nұйқы\r\nжаттығулар\r\nми \r\n\r\n\r\n','translator',144,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(618,'','Ұйқының қануы – саулықтың кілті','','','kz','s','',0,'',9572,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541399040,1572935040,1541399582,'Ұйқының толық қануы денсаулық үшін аса маңызды. Ұйықтағанда ағза тынығады, жаңартылып тұрады. Сонымен қатар, иммундық жүйенің «қуатталады», негізгі органдардың жұмысы қайта қалпына келеді, ал ескі жасушалар жаңаларға ауыстырылады. Сіздің ақыл-есіңіз тыныш, жаңа деңгейге ауысады.\r\n\r\nАл керісінше ұйқы қанбаса ағза үшін ол  зиянды болып қалуы мүмкін. Түнгі тыныш ұйқы - бұл тегін ләззат алу, ал ұйқының жетіспеушілігі сіздің денсаулығыңыз үшін  қымбат тұрады. Өкінішке қарай, көптеген адамдар ұйқысыздықтан зардап шегеді, сондықтан денсаулығына байланысты проблемалар туындайды.\r\n','Ұйқының толық қануы денсаулық үшін аса маңызды. Ұйықтағанда ағза тынығады, жаңартылып тұрады. Сонымен қатар, иммундық жүйенің «қуатталады», негізгі органдардың жұмысы қайта қалпына келеді, ал ескі жасушалар жаңаларға ауыстырылады. Сіздің ақыл-есіңіз тыныш, жаңа деңгейге ауысады.\r\n\r\nАл керісінше ұйқы қанбаса ағза үшін ол  зиянды болып қалуы мүмкін. Түнгі тыныш ұйқы - бұл тегін ләзат алу, ал ұйқының жетіспеушілігі сіздің денсаулығыңыз үшін  қымбат тұрады. Өкінішке қарай, көптеген адамдар ұйқысыздықтан зардап шегеді, сондықтан денсаулығына байланысты проблемалар туындайды.\r\n\r\n__Қаныққан ұйқының пайдасы__\r\n\r\nСалауатты ұйқы маңызды гормондардың, атап айтқанда  синтездеуші гормонларды реттейді. Бұл гормон балалардың бойының өсуін арттыру үшін жауап береді, ал ересектерде бұлшықеттердің дамуын және майлы тіннің жиналуын реттейді. Ұйқының болмауына байланысты бұл гормонның өндірісі бұзылып, балалардың өсуі тежеліп және ересектердегі майлы тіннің жиналуы орын алады.\r\n\r\nСалауатты ұйқы «стресс гормондары» деп аталатын стероидті гормондардың деңгейін төмендетеді. Осыған орай, ұйқысы қанғаннан кейін адамдар оң эмоционалды қатынасқа ие болады. Ұйқысы толық қанып жүретін  адамдар депрессия мен үрейге бой алдырмайды.\r\n\r\n{img fileId=\"375\" thumb=\"box\"} \r\n\r\nСалауатты ұйқы ми функциясына жағымды әсер етеді - концентрацияны, есте сақтау және жаңа нәрселерді үйрену қабілетін жақсартады. Ұйқының иммундық жүйесін ынталандырады. Ғылыми зерттеулерге сәйкес, сау ұйқы бактериялар, вирустар мен рак жасушаларын өлтіруге арналған иммундық жасушалар деп аталатын табиғи киллерлік жасушалардың белсенділігін ынталандырады.\r\n\r\n__Қаша уақыт ұйықтау  керек__\r\n\r\nКөптеген ересектерге тәулігіне 7-8 сағат үзіліссіз ұйықтау ұсынылады. Нәрестелер тәулігіне 16 сағат ұйықтай алады. Мектепке дейінгі балаларға 11 сағаттық ұйқы қажет, ал мектепке баратындар күніне шамамен 10 сағат ұйықтауы керек. Жасөспірімдер үшін 9 сағаттық ұйқы жеткілікті.\r\n\r\nҰйқының ұзақтығы ғана емес, оның сапасы да маңызды екенін атап өту маңызды. Егер ұйқыңыз бірнеше рет үзілсе, ұйқының сапасы төмендейді.\r\n\r\nЕресектерде ұйқының болмауы тәулік бойы ұйқышылдық пен дел- алдық түрінде сезіледі. Ұйқының тепе-теңдігі тек ұзақтығымен ғана емес, ұйқының тереңдігімен, сондай-ақ ұйқы циклдарының санын да анықталады. Орта және кәрі адамдарда ұйқының тереңдігіне тән сипаттар байқалады, себебі олар ұйқының гормоны - мелатониннің аз мөлшерін, шығарады. Егде жастағы адамдарда ұйқысы  аз, үзік-үзік болады. Олар жастарға қарағанда жиі оянады.\r\nҒылыми зерттеулер күндізгі қысқа ұйқының пайдалы екенін көрсетті, оның ұзақтығы жарты сағат болса жеткілікті. Күндізгі қысқа ұйқы тынығу үшін, концентрацияны және көңіл-күйді жақсартады. Латын Америка елдерінде бұл сиеста деп аталады. Көптеген көрнекті адамдар үнемі күндізгі ұйқыны орындаған: Наполеон, Альберт Эйнштейн, Уинстон Черчилль және Джон Ф. Кеннеди. Ғарышкерлермен жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, қысқа мерзімді ұйқы физикалық белсенділікті 34 пайызға жақсартады, ал шоғырлану және назардың анықтығы 100 пайызға артатын көрінеді.\r\n\r\nҰйқының қатты бұзылуы ұзақ рейстерден кейін, әсіресе мұхиттағы аласапыран сапардан кейін  айтарлықтай пайда болады. Бұл негізінен  аймақтардың уақыттық өзгеруіне байланысты. Басқа елге келу, кейде сіз түнде ұйықтай алмайсыз, ал күндіз ұйқыңыз келеді және өзіңізді дел-сал  сезінесіз. Ерте бейімделуге жаңа уақыт белдеуіне бейімдеу арқылы қол жеткізуге болады. Мысалы, егер түстен кейін ұшып шығып, мекен-жайыңызға түнде келген болсаңыз, бірден жата салмау керек, бірақ түнде қабылдаушы елге дейін шыдамды болу керек. Басқаша айтқанда, сіз дереу күндіз-түні жаңа циклге бейімделуге немесе жаңа циркандық ырғаққа икемделуге тиіссіз. Дегенмен, егер бұл көмектеспесе, сіз жаңа сағаттардың ырғағын қалпына келтіруге көмектесетін қауіпсіз диеталық қоспа мелатонинге жүгінуге болады.\r\n\r\n__Ұйқы қанбаса не болады?__\r\n\r\nҒылыми зерттеулер көрсеткендей, тіпті салауатты адамдарда ұйқының тұрақты болмауынан ағзасы қан құрамындағы  қантты тазалай алмай қант диабетіне қатысты жағдайға алып келеді екен.  Сондықтан 2 типті диабеттің даму қаупі жеткілікті ұйықтамайтын адамдар үшін жоғары.\r\n\r\nҰйқының болмауы психикалық сезімін, көңіл-күйін, ақыл шоғырлануын және есте сақтауды төмендетеді. Автокөлік жүргізгенде бұл жүргізушіге де, басқа жол пайдаланушыларға да қауіпті. Менеджерлер үшін бұл менеджмент сапасына және басқа да шешімдер қабылдауға кері әсерін тигізуі мүмкін.\r\n\r\nСтероидті гормондардың деңгейін жоғарылату ұйқының болмауы сексуалдық гормондарға қалыпты жауап берудің бұзылуына соқтырады. Бұл жыныстық функцияны азайтады.\r\n\r\nШаршау мен тықыршудан басқа, ұйқысыздық қан қысымын, артрит, аутоиммунды аурулардың жоғарлауы және бактериалды және вирустық инфекцияларға деген жоғары сезімталдық сияқты бірқатар бұзылуларға әкеледі. Жақында ұйқының жоқтығынан зардап шегетін адамдар семіздікке көбірек бейімді екендігі анықталды.\r\n\r\nҒылыми зерттеулері көрсеткендей, күнделікті ұйықтамайтын адамдар күнделікті орташа алғанда шамамен 7 сағат ұйықтайтын адамдарға қарағанда зияткерлік жұмыспен күреседі. Бұдан басқа, күніне 7 сағаттан аса ұйықтайтын адамдардың орташа өлім-жітімі орта есеппен 7 сағат ұйықтайтын адамдарға қарағанда жоғары болатын көрінеді. Айта кету керек, артық ұйқы да жақсылыққа жеткізбейді.\r\n\r\n__Ұйқының қануын қалай қамтамассыз етуге болады?__\r\n\r\nКейде ұйқыны қандыруға кедергі келтіретін факторларды бақылау  және олардан толық қорғау қиын. Дегенмен, жағдай жасауға және осы дағдарыстың дамуына көмектесетін дағдыларды дамытуға болады. Олар төмендегі ұсыныстарды қамтиды.\r\n\r\n1. Күнделікті бір уақытта ұйықтап, бір уақытта ұйқыдан тұру керек, тіпті демалыс күндері де бұл әдетті өзгертпегеніңіз абзал. Мұндай режимді ұстана отырып, түнде ұйықтап кетуге мүмкіндік беретін  ұйқының оңтайлы циклын құра аласыз.\r\n\r\n2. Ұйқыға дейін көп мөлшерде азық-түліктер мен сұйықтықтарды қабылдамаңыз. Жеңіл кешкі ас ұйқыдан 2 сағаттан кешіктірмей ұсынылады. Егер сіз қыжылдан зардап шексеңіз, онда дәмді және майлы тамақтардан аулақ болуыңыз керек, сонда қызылға ұрынбайсыз, және таңда жақсы тұрасыз.Түнде сұйықтықты шектеу де маңызды, өйткені сұйықтықтың шамадан тыс тұтынылуы дәретханаға шығу қажеттілігін тудырады.\r\n\r\n3. Шылым шегуден, алкогольден және кофеиннен аулақ болыңыз ұйықтамас бұрын. Олар ұйқыны қашыратын стимуляторлар болып табылады.  Темекі шегу зиянды болып табылады. Ұйқы кезінде шылым шегетіндерге тыныс алудың және тұншығудың жетіспеушілігі сезіледі. Түнгі уақытта кофеин ішуден аулақ болу керек. Өйткені, адам денесінің өзі кофеин шығармайды және кофеинді жою үшін ағза шамамен 8 сағат жұмыс істейді. Осы уақыт аралығында кофеиннің ынталандырушы әсері бар. Сондықтан кофеині бар сусындар ұйқыға дейін 8 сағаттан бұрын қабылдануы керек. Алкогольдің зияндылығына қарамастан, оның тыныштандыратын да әсері бар, алкогольдік ішімдіктер толығымен ұйқыға кедергі келтіреді.\r\n\r\n4. Физикалық жағынан  белсенді болыңыз. Тұрақты дене белсенділігі, әсіресе аэробты жаттығулар, жылдам ұйықтау мен жақсы ұйқыға ықпал етеді. Алайда, кейбір адамдар үшін,  кешкі уақытта жаттығу ұсынылмайды, өйткені оларға физикалық белсенділік өте кері әсер етеуі мүмкін.\r\n\r\n5. Салқын, қараңғы және тыныш орта ұйқының қануына ықпал етеді. Мұны істеу үшін жайлылықты, ылғалдылықты және температураны ыңғайлы деңгейде қолдануға ыңғайлы жағдай жасау қажет. Бұған қалың қараңғы перделер, қосымша көрпе, дыбыссыз желдеткіш немесе кондиционер, дымқылдатқыш және басқа құрылғылар арқылы қол жеткізуге болады.\r\n6. Түнде ұйықтауға тырысыңыз. Күндізгі уақытта сізге тағамдарды қабылдауға болады, бірақ жарты сағаттан артық емес. Күндізгі ұйықтау түнгі ұйқының маңызды сағаттарын «ұрлап» әкетеді. Егер сіз түнде жұмыс жасайтын болсаңыз және күндіз ұйықтауға мәжбүр болсаңыз, жатын бөлмені жеткілікті түрде қараңғылықпен лайықты орта жасауыңыз керек. Бұл сізге ішкі биологиялық сағатты реттеуге және жеткілікті ұйықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\n7. Ыңғайлы матрацтар мен жастықтарды пайдаланыңыз. Жайлылық - субъективті сезім, сондықтан сіздің жеке таңдау жасауыңыз керек. Балалардан және үй жануарларынан бөлек бөлмеде ұйықтау ұсынылады, өйткені олар ұйқының бұзылуына үлес қосады.\r\n\r\n8. Күнделікті бір уақытта ұйықтауға бейімделіңіз. Егер сіз күн сайын бірдей нәрсені жасасаңыз, денеңізге «төсекке кету уақыты келді» деген белгі беріледі. Мысалы, төсекке жатпас бұрын күнделікті кітапты оқып немесе тыныштандыратын музыканы тыңдай аласыз. Егер мұның бәрі салыстырмалы түрде төмен жарықпен болса, онда мұндай орта белсенді күйден ұйқы күйіне көшуді жеңілдетеді.\r\n\r\n9. Шаршап тұрғандай сезінсеңіз төсекке жатыңыз. Егер сіз 15-20 минут ұйықтай алмасаңыз, онда тұрып, бірдеңе істеу керек, ал шаршаған кезде ұйқыға қайта жатыңыз. Ұйықтай  алмасаңыз өзіңізді қинап ұйықтауға тырыспаңыз. Бұл стресс тудырады және  тыныш ұйықтап қалуыңызға мүмкіндік бермейді.\r\n\r\n10. Ұйықтатын дәрілерді ешқандай мүмкіндік болмай қалған кезде ғана қолданыңыз. Ұйықтататын дәрілерді қолданбас бұрын, олардың жанама әсерлері жоқ екеніне көз жеткізу үшін дәрігермен кеңесіп, сіз  қолданатын басқа дәрі-дәрмектермен араласқанда нашар әсер бермеуін қадағалап қолданыңыз. Егер сіз ұйықтауға көмектесетін дәрілерді қабылдаймын деп шешсеңіз, кейін олардың мөлшерін ақырындап азайта беріңіз.  Ұйықтатын дәрілерді ешқашан спиртпен араластырмаңыз.\r\n\r\nБіздің қайсы біріміз болмасын ұйқысыз түнді бастан кешірдік. Көбінесе бұл қалыпты құбылыс, әдетте ұйқы қалпқа келеді. Алайда, егер ұйқының бұзылуы жиі кездесетін болса, әдетте дәрі-дәрмектермен және психотерапиямен емделетін анағұрлым ауыр бұзылуларды тексеріп отыру керек.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nұйқы\r\nрежим\r\nауруларды алдын алу\r\nдемалыс\r\n\r\n\r\n','translator',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(619,'','Физикалық жаттығулардың қандай пайдасы бар','','','kz','s','',0,'',11396,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541650800,1573186800,1541651968,'Дене белсенділігінің жүрек ауруының қаупін едәуір төмендететіні дәлелденді. Қозғалыс біздің жүрегімізді тынығуға көмектеседі екен. Аз қозғалатын өмір салты ұстанатын адамдардың жүрегі, белсенді адамдарға қарағанда әлдеқайда көбірек күш жұмсауға мәжбүр. Өте аз қозғалатын адамның жүрегі қанша аз қозғалыс жасаған сайын минутына 80 есеге дейін қысыла береді екен. Алайда, белсенді адамдарда жүректің қысылу ырғағы минутына 60-70 соққы алады. Бұл тәулігіне шамамен 85 мың жүрек қысылуын, ал  аз қозғалатын адамдарда жүрек күн сайын 110 мыңнан астам рет қыссылуға мәжбүр болады. Салыстыру үшін, егер сіз күн сайын автокөлігіңізде шамамен 100 шақырым жүрсеңіз, онда бұл айырмашылық шамамен 30 километрге тең.','__Қозғалыс және жүрек қызметі__\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"376\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nДене белсенділігінің жүрек ауруының қаупін едәуір төмендететіні дәлелденді. Қозғалыс біздің жүрегімізді тынығуға көмектеседі екен. Аз қозғалатын өмір салты ұстанатын адамдардың жүрегі, белсенді адамдарға қарағанда әлдеқайда көбірек күш жұмсауға мәжбүр. Өте аз қозғалатын адамның жүрегі қанша аз қозғалыс жааған сайын минутына 80 есеге дейін қысыла береді екен. Алайда, белсенді адамдарда жүректің қысылу ырғағы минутына 60-70 соққы алады. Бұл тәулігіне шамамен 85 мың жүрек қысылуын, ал  аз қозғалатын адамдарда жүрек күн сайын 110 мыңнан астам рет қысылуға мәжбүр болады. Салыстыру үшін, егер сіз күн сайын автокөлігіңізде шамамен 100 шақырым жүрсеңіз, онда бұл айырмашылық шамамен 30 километрге тең.\r\n\r\nАдамның жүрегі  тек қана жүрек соғу аралығындағы аралығымен, оттегімен қамтамасыз етілетіндей  болып жобаланған. Жүрек соғысының арасындағы үзіліс қаншалықты ұзағырақ болса, жүрек бұлшықетін тамақтандыратын коронарлық тамырлар арқылы қан көп қан кетеді. Тұрақты түрде жаттығумен шұғылданатын адамдарда коронарлық тамырлар кеңірек болады, одан жүрекке қан және оттегінің көп мөлшері келіп тұрады, ондай адамдар күшті әрі, дені сау болып кетеді. Мұндай жүрек сирек тарылады жүректің тынығуына уақыт жеткілікті болады.\r\n\r\nТұрақты түрде аз қозғалысты өмір салтын ұстанатын  адамдар жүрек ауруларына көбірек бейім, өйткені олардың коронарлық тамырлары тарылып, жүрегі аз оттегімен қамтамасыз етіледі. Оттегінің және қоректік заттардың қажетті мөлшерін алу үшін жүрек қысылған және оқшауланбаған коронарлық тамырларды айналып өтетін қосымша кішігірім тамырларды жасауға мәжбүр болады. Бұлар бүйір тамырлар деп аталады. Бірақ көбінесе бұлар жеткіліксіздік танытады. Оның ссалдарынан жүрек қыспасы (стенокардия) туындауы мүмкін, ал сосын – инфаркт пайда болады.\r\nСондықтан тұрақты жаттығулар жасау керек, тіпті қарапайым күнделікті бірнеше сағаттық серуендеу жүрек-қан тамырлары ауруларының дамуына айтарлықтай  кедергі келтіреді. Қозғалыс - бұл жүрек денсаулығының кепілі.\r\n\r\n__Қозғалыс және қатерлі ісіктің ескертпесі__\r\n\r\nРак ауруын әдеттегі жаттығулар мен дұрыс тамақтану арқылы алдын алуға болатындығы бұрыннан бері белгілі. Дегенмен, соңғы онжылдықтарда ғана біз сенімді ғылыми дәлелдерге қол жеткіздік. Соңғы ғылыми зерттеулер көрсеткендей, онкүндіктің өлімі қатерлі диета мен тұрмыс жағдайына байланысты.\r\n\r\nФизикалық белсенділіктің қорғаныштық әсерін қамтамасыз ететін факторлардың арасында мынаны атап өтуге болады: физикалық жаттығулар қан айналымын және энергия алмасуын жақсартады, тыныс алу функциясын арттырады, асқазан-ішек жолдары арқылы тамақтың өтуін тездетеді, иммундық жүйені ынталандырады, сондай-ақ, бұзылған гендердің қалпына келтірілуіне ықпал етеді мутациялар болып танылады.\r\n\r\nОнкологиялық аурулардың барлық түрлерінің ішінде жаттығудың ең көп әсері тоқ ішектің қатерлі ісігіне байланысты болып келеді. Жаттығудың жалпы ұзақтығы 3-4 сағат бойы жүргізілсе, тоқ ішектің қатерлі ісігінің даму қаупін екі есе азайтады екен. Бірнеше жыл бұрын АҚШ -тың Ұлттық онкологиялық институтының ғалымдары, физикалық белсенділікті тұрақты ұстанатындар тоқ ішек обырының пайда болуын 50 пайызға төмендетуі мүмкін екенін анықтады.\r\nҚозғалыссыз өмір салты, керісінше, тоқ ішектің қатерлі ісігінің даму қаупін арттырады. Бұл  бір түсіндірілмелерде, қозғалыссыз өмір салты тоқ ішектің өтімділігін баяулататынын, керісінше одан токсиндік заттардың және канцерогендердің зақымдауы жиі болатыны белгілі болды.  \r\n\r\nОсыған ұқсас нәтижелер сүт безі қатерлі ісігіне байланысты болды. Тәжірибе аптасына 3-4 сағат бойы сүт безінің қатерлі ісігінің даму қаупін 20-30 пайызға төмендететінін анықтады.\r\n\r\nФизикалық белсенділік тіпті сүт безі қатерлі ісігіне диагноз қойған әйелдерге де пайдалы. Тұрақты физикалық жаттығулар, мысалы, аптасына 3-4 сағат жылдам жүру секілді, қайталанбалы обыр ауруының туындау қаупін азайтады екен, сондай-ақ, аз қозғалатын адамдар мен салыстырғанда өлім-жітім саны да айтарлықтай азаяды екен.  Жаттығулардың пайдалы әсері рактің басқа түрлерінің қаупін азайтуға да көмектеседі. Зерттеулер көрсеткендей, аптасына бес рет орындалатын 45 минуттық жаттығулар өңеш обырын, бүйрек, эндометрия және сонымен қатар өкпе ісігінің даму қаупін азайтады екен.\r\n\r\n__Қозғалыс - денсаулық кепілі__\r\n\r\nКөптеген фактілердің нұсқауынша, тұрақты физикалық күшме мен дұрыс тамақтанудың арқасында көптеген аурулармен тиімді күресуге және өмірді айтарлықтай ұзартуға болатын көрінеді. Мысалы, Гарвард университетінің ғалымдары бақшаларда жұмыс істеу және тұрақты велосипедпен жүру сияқты қалыпты жаттығулар жүрек-қантамыр ауруларынан болатын өлімді 80 пайызға, инсультті 21-34 пайызға, қант диабетін 16- 50, сүт безі қатерлі ісігін 20-30% -ға, тоқ ішек қатерлі ісігін 30-40% -ға қысқартады, сондай-ақ гипертензияның қаупін 20% төмендетеді деген ақпарат берген екен.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"377\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Физикалық жүктемелердің деңгейін қалай бақылайды және болуы мүмкін қауіп-қатерлер__\r\n\r\nКейбір қауіптерге қарамастан, спорт  қасымыз үшін де  пайдалы. Белсенді серуендеудің адамдар үшін ешқандай қауіптілігі жоқ. Неғұрлым қарқынды жүктемелер сіздің денсаулығыңыз үшін қауіпті екендігіне қатысты кейбір көріністерден мысал келтірейік.\r\n\r\nДене күштемелерінің дәрежесін тиімді бақылауға мүмкіндік беретін қарапайым әдіс бар. Ол импульсты өлшеуге негізделген. Жүрек импульсінің жылдамдығын минутына 60-90 пайызға дейін жылдамдату қалыпты деп саналады. Осыған сүйене отырып, сіз қолданатын дене күштемелері қаншалықты жүрек соғуларының қажетті және қолайлы ауқымына сәйкес келетінін анықтауға болады.\r\n\r\nФормула өте оңай: (220 жасыңыз) × 0,60 (220 жасыңыз) × 0,90\r\n\r\nБұл формуланы пайдалану үшін, ең алдымен, сіздің жасыңызды 220 нөмірінен алып тастау арқылы максималды жүрек соғысын өлшеу керек. Мысалы, 40 жаста болсаңыз, жүрек соғысының максималды құрамы минутына 180 жүрек соғатын болады. Осыдан кейін, төменгі қалаған жүрек соғу аралығын орнату үшін алынған көрсеткішті 0,60 –қа көбейту керек. Бұл жағдайда төменгі интервал болады: 180 × 0.60 = минутына 108 соққы. Бұл жаттығу кезінде жүрек соғу жылдамдығы минутына 108-тен төмен болса, жүктемені аздап арттыруға болады.\r\n\r\nЖоғарғы рұқсат етілген аралықты есептеу үшін, ең жоғарғы жүрек соғу жылдамдығын 0,90-ға көбейту керек. Бұл жағдайда келесі суретке ие боламыз: минутына 180 × 0.90 = 162 жүрек соғысы. Бұл физикалық күш салудың нәтижесінде жүрек соғу жылдамдығы минутына 162-ден жоғары көтерілсе, тыныс алуды тоқтатып, аз қарқындылығы бар жүктемені қалпына келтіруді білдіреді.\r\n\r\nКөптеген адамдар үшін физикалық белсенділіктің сипаты мен ұзақтығы туралы дәрігермен кеңесу қажет емес. Алайда, созылмалы аурулардан зардап шегетін немесе олардың даму қаупі бар, 45 жастан асқан ерлер мен 55 жастан асқан әйелдер үшін жаттығудың түрі мен ұзақтығын жоспарлау алдында дәрігермен кеңесу ұсынылады.\r\n\r\nЖаңа бағдарламаны бастамас бұрын келесі сұрақтарға жауап беруіңіз керек:\r\n\r\n•	Менің жасым және жынысым қандай? Мысалы, мен 50 жастан асқан немесе 55 жастан асқан әйелмін бе?\r\n•	Соңғы айларда кеуде ауыруы болды ма?\r\n•	Дене белсенділігі кезінде кеуде ауырсынудан немесе жоғары қан қысымынан зардап шегіп жүрмін бе?\r\n•	енің басым айналып, есімнен танған кездер болды ма?\r\n•	Мен аздаған физикалық жүктемеден демікпеге шалдықтым ба?\r\n•	Менде жүрек соғысы немесе инсульт болды ма?\r\n•	Маған дәрігер қандайда бір порт түрімен айналықанда медициналық қадағалауда болу керектігімді дәрігер ескертті ме?\r\n•	Жоғары қан қысымы немесе басқа жүрек-қан тамырлары ауруларына арналған дәрі-дәрмектерді қабылдадым ба?\r\n•	Менде жаттығумен айналысу барысында сүйек-бұлшықет жүйеінің ауруларына байланысты  нашарлау езімдері болды ма?\r\n•	Қант диабеті үшін инсулинді немесе басқа да препараттарды қабылдадым ба?\r\n•	Менде жаттығу кезінде туындауы мүмкін басқа да денсаулыққа қатысты мәселелер бар ма?\r\nЖоғарыда көрсетілген сұрақтардың біреуіне «иә» деп жауап берсеңіз, дәрігермен кеңесу керек. Сізге неғұрлым мұқият талдау жасағаны тиімді, сондай-ақ әрекет ету басталғанға дейін физикалық күшке қалай төзімді екеніңізді тексеріңіз. Тест нәтижелері бойынша  дәрігер сізге қандай спорт түрі  ең қауіпсіз және ең тиімді екендігі туралы кеңес береді.\r\n\r\n\r\n__Физикалық жаттығулардан болуы мүмкін қауіптер__\r\n\r\nДене белсенділігінің ұзақ ғұмыр мен жақсы денсаулыққа ықпал ететініне еш күмән жоқ. Бірақ соған қарамастан, спорттың салдарынан да мүмкін болатын көптеген жағдайлар бар - кішігірім проблемалардан өмірге қауіп төндіретін жағдайларға дейін.\r\n\r\nТаңдалған физикалық белсенділік бағдарламасына жету үшін сіз өзіңіз үшін тиімді екенін тексеріңіз.\r\nМүмкін, ең үлкен қауіп бұлшықеттер массасын жоғарылату үшін  жүргізілген жаттығулардан келетін шығар. Созылулар, сынықтар және жарықтар тіпті шағын жүктемелерден де пайда болуы мүмкін. Мысалы, футбол немесе теннис ойнап, дұрыс емес айналыммен, буындардан жарақат алып қалу мүмкін. Басқа сәтсіздікке әкеліп соғатын қозғалыстар, мысалы, алға қарай оңбай жығылып түссеңіз, аралық дискіні зақымдауыңыз мүмкін.\r\n\r\nЕгер қандай да бір ауруға осалдығыңыз бар болса, спорт айтарлықтай қауіп тудырмауы мүмкін. Мысалы, остеопорозға диагноз қойған болсаңыз, күшті жаттығулар сүйектеріңізді сындыруы мүмкін. Кейде жаттығулар астма науқастарындағы адамдарда да нашарлауға әкеледі.Атма науқасымен ауыратын адамдар үшін физикалық белсенділік үлкен пайда әкеледі, себебі бұл тыныс алуды жақсартуға көмектеседі.\r\n\r\n__Физикалық жаттығулардың  қауіпсіздігі__\r\n\r\nТөмендегі ұсынымдар жасына, физикалық жағдайына немесе жаттығулардың қарқындылығына қарамастан спортпен шұғылдануға көмектеседі.\r\n\r\n•	Жаттығуларды бастамас бұрын, денеңізді қыздырыңыз.\r\n•	Тамақтан кейін кем дегенде екі сағаттан соң жаттығуды бастаңыз.\r\n•	науқастанғаннан кейін екі немесе одан да көп күнді өткеннен соң жаттығыңыз.\r\n•	Ыстық немесе ылғалды ауа-райында дененің қатты қызып кетуінен сақ болыңыз: бас ауруы, айналуы, жүрек айнуы, әлсіздік, құрысу немесе жиі жүрек соғуы орын алуы мүмкін. Әрқашан көп мөлшерде су ішіңіз. Температура 25 градусқа дейін көтерілгенін сезсеңіз, жүктемені азайтыңыз. Егер ауа 30 градусқа дейін ысыса, жаттығуды таңертеңгісін ерте жоспарлаңыз.\r\n•	Егер сіз шамадан тыс жүктелген күштемені орындап жүрсеңіз, аздап үзіліс жасаңыз.\r\n•	Ауа райы үшін ыңғайлы, жеңіл киімді киіңіз.\r\n•	Жаттығуыңызға сай келетін ыңғайлы аяқ-киімдерді таңдаңыз және оларды үнемі өзгертіңіз. Есіңізде болсын, спортқа арналған аяқ киім 6-дан 12 айға дейін киуге жарамды.\r\n•	Өзіңіздің физикалық жағдайыңызға сәйкес келетін физикалық жаттығулар жүйесін жасаңыз. Егер сіз созылмалы аурудың салдарынан медициналық бақылауда болсаңыз, алдымен стресс дәрежесін анықтау үшін дәрігердің өзімен кеңесіңіз.\r\n•	Егер сізде төмендегідей симптомдардың біреуі болса, қысымды тоқтатыңыз және дәрігеріңізбен кеңесіңіз:\r\n- дененің жоғарғы бөлігінде ыңғайсыздық, ауырсыну, қалтырау немесе ауырсыну сезімі;\r\n- әлсіздік немесе етен тану;\r\n- тыныс алуды қалпына келтіру үшін 5 минуттың аздық етуі;\r\n- сүйектерде немесе буындарда болатын ауырсыну.\r\n• Қатты қинамаңыз. Денеңізді тыңдаңыз, сіз өзіңізді, қандай да бір жайтты сезінсеңіз жаттығуды тоқтатыңыз:\r\n- Жаттығуды аяқтай алмайтындай жағдайда тұрсаңыз;\r\n- Сіз жүктеме кезінде сөйлей алмай қалсаңыз;\r\n- Тұрақты жаттығудан кейін өзіңізді әлсіз сезінсеңіз;\r\n- Күні бойы әлсіз сезініп жүрсеңіз;\r\n- Ұйықтауда қиналсаңыз;\r\n- Жаттығудан кейін буындарда ауырсыну пайда болса.\r\n\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nденсаулық қалашығы\r\n','translator',49,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(620,'','Қалыпты салмақты қалай ұстап тұруға болады және семіздікпен қалай күресеміз ','','','kz','s','',0,'',22708,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541651940,1573187940,1541653797,'Қазіргі әлемдегі ең маңызды проблемалардың бірі семіздік болып отыр. Дамыған елдерде 10 адамнан 3-і семіздіктен зарбап шегуде, бұл олардың салмағы салауатты салмақтың ең жоғары шегінен 20 пайызға артық екенін білдіреді.\r\n\r\nСеміздік денсаулыққа айтарлықтай нұқсан келтіріп, түрлі мүшелеріміз бен сүйектерімізге шамадан тыс салмақ түсіреді. Мысалы, артық салмақ бел  мен тізенің   ауыруына, сондай-ақ тыныс алудың қиындауына себеп болады. Семіздік, коронарлық жүpек ауруы, инсульт, жоғары қан қысымы сияқты өмірге қауіп төндіретін аурулардың қаупін арттырады. Семіз адамдарда, әдетте, қанындағы холестериннің мөлшері көп болады, бұл атеросклерозды тудырады - қан тамырларындағы майдың жинақталуына әкеледі. Атеросклероз инфаркқа және инсультке соқтыруы мүмкін. ','__Семіздік жайындағы мәселелер__\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"378\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nҚазіргі әлемдегі ең маңызды проблемалардың бірі семіздік болып отыр. Дамыған елдерде 10 адамнан 3-і семіздіктен зарбап шегуде, бұл олардың салмағы салауатты салмақтың ең жоғары шегінен 20 пайызға артық екенін білдіреді.\r\n\r\nСеміздік денсаулыққа айтарлықтай нұқсан келтіріп, түрлі мүшелеріміз бен сүйектерімізге шамадан тыс салмақ түсіреді. Мысалы, артық салмақ бел  мен тізенің   ауыруына, сондай-ақ тыныс алудың қиындауына себеп болады. Семіздік, коронарлық жүрек ауруы, инсульт, жоғары қан қысымы сияқты өмірге қауіп төндіретін аурулардың қаупін арттырады. Семіз адамдарда, әдетте, қанындағы холестериннің мөлшері көп болады, бұл атеросклерозды тудырады - қан тамырларындағы майдың жинақталуына әкеледі. Атеросклероз инфаркқа және инсультке соқтыруы мүмкін. Семіз адамдардың арасында, өт қабында тасы барлар, сондай-ақ қант диабетіне шалдыққандар, простатит, жатыр және сүт бездеріне шалдыққандар арасында жиі кездеседі. Тіпті түптеп келгенде, семіздік депрессияға ұрындырады және адамның басқа да психикалық жағынан нашарлауына әкелуі мүмкін. Ғылыми зерттеулер «семіздік орта есеппен 13 жылдық өмірді қияды» деп тұжырымдаған екен.\r\n\r\nАртық салмақты адамдар тек 4-5 килограмм тастаса да  денсаулығына айтарлықтай жағымды әсер етеді екен. Осындай жетістікке жеткен адамдар физикалық игілік пен өзін-өзі бағалауды айтарлықтай жақсартады. Дегенмен, ең бастысы, көптеген аурулардың даму қаупі  бетін  бері бұрады.\r\n\r\nСеміздік тек ересек адамдар үшін  үлкен проблема болып табылмайды. Семіздіктен зиян шегіп жүрген балалар да жоғарыда аталған ауруларға шалдығып қалуы ықтимал, ол аурулардың көпшілігі балалардың өсіп-жетілген кезіндде бой көрсетеді. Семіз балалар мен жасөспірімдер үшін артық салмақ  жинауды шектеу үшін шаралар қолданылу керек. Бұл баланың қалыпты өсуі мен дамуын қамтамасыз етеді, сондай-ақ олар есейгенде аса қатты семіре қоймайды.\r\n\r\n__Сізде артық салмақ бар ма, жоқ ма қалай анықтауға болады? __\r\n\r\nОл үшін екі әдісті қолдану ұсынылады: бой-салмақ индексі және бел шеңберінің көлемі. Түпкілікті салмақ индексі салмақты бойға бөлу арқылы және алынған кескінді квадратпен есептеу арқылы есептеледі. Келесі бетте ұсынылған бой-салмақ индексінің кестесінен индексіңізді есептеп, салмағыңыздың бойыңызға барабарлығын анықтай аласыз.\r\nСалмақты қарапайым түрде тексергенде  салыстырмалы түрде қарағанда, бой-салмақ индексін құру неғұрлым объективті көрсеткіш болып табылады, себебі ол артық майлану дәрежесіне жақын   ұғым береді. Алайда бой-салмақ индексінің шектеулері бар. Мәселен, ол майлы жүктемелері бар, бұлшық етті адамдарға және ауыр атлетикамен айналысатын адамдарға өзіндік май жүктемесін қалай қалыпқа келтіру керектігін көрсетіп береді. Алайда, бой-салмағы индексі бұлшықет массасын жоғалтқан адамдарға еш көмек бере алмайды.\r\n\r\nСеміздік дәрежесінің тағы бір көрсеткіші - бел шеңбердің диаметрімен анықталады. Жақында жүргізілген зерттеулерде майдың жай жинақталуы маңызды емес, оның жиналатын  ең үлкен  орнын анықтаудың маңызы болатынын дәлелдеді. Эстетикалық тұрғыдан алғанда, көлемді жамбас (алмұрт тәрізді дене) аздап көрікті болып көрінуі мүмкін, ғалымдар ішке майдың жиналуы (алма тәрізді денеде) адам денсаулығына зиянды екендігін анықтады.\r\n\r\nАғзадағы жиналған май екі түрге бөлінеді: тері астындағы, висцераль немесе ішкі деп аталады, бұл ең кең тараған түрі. Әдетте, майдың шамамен 90 пайызы тері астына жиналады. Бұл майдың, иық аймағындағы тері мен майлы бүктемені басып, оңай сезінетін май түрі. Ішкі майды сезіну оңай емес. Бұл майдың ішіне орналасқан, ағзаны жабатын май, оменум деп аталатын тіннің түрінде. Әдетте қалыпты май құрамы майдың тек 10 пайызын құрайды. Семіздікпен ауыратын адамдарда теріасты майының және ішкі майдың құрамы 75-тен 25-ке дейін. Ішкі майдың тері астына қарағанда қауіпті болуы неде? Зерттеушілер ішкі майдың май жасушалары тері астындағы жасушалардан агрессивті  болып табылады, бұл қандағы холестерин деңгейінің жоғарылауына және атеросклероздың дамуына себеп болады.\r\nІшкі майлану мен  қант диабеті сияқты әр түрлі метаболикалық бұзылулардың, сондай-ақ жүрек-қантамыр жүйесі ауруларының даму қаупінің арасында байланыс бар екені анықталды. Осы себепті, маңызды көрсеткіш - белдің шеңберін өлшеу. Әйелдерде 87 см-ден астам және еркектерде 100 см-ден артық белдестік айналдыра осы аурулардың ықтимал қаупін көрсетеді.\r\n\r\nЕресектердегі бой-салмақ көреткіші. Салмағыңызды кестенің сол жағына және бойыңызды жоғарғы жағына белгілеңіз. Салмақтың үінен көлденең сызық,ал бойдың үстінен тік сызық сызыңыз: бұл жолдардың қиылысындағы сурет сіздің бой-салмақ индексі (RVI) болып табылады. RVI 19-дан 24,9-ға дейін қалыпты құндылықтарға сәйкес келеді; RVI 25-ден 29,9-ға дейінгі салмақ артық дене салмағын көрсетеді; RVI 30-дан астам адам сіздің семіз екендігіңізді көрсетеді.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"379\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Психологиялық тұрғыда арықтауға дайынсыз ба?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"380\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nСалмақты жоғалтудың тұрақты үрдісі елеулі күш пен келісімді талап етеді. Табысқа жетудің тиімді жолдарының бірі оптимистік ішкі диалогты қалыптастыру болып табылады. Егер сіз әрдайым көп калорияларды қажет етпейтін не жеуге болмайтын немесе салмағын жоғалту үшін жеткілікті қозғалмайтыныңызды және сізге көбірек жаттығуды қажет ететін маңызды «ішкі дауысты» естисіз, онда сіз дұрыс емес өмір салтынан бас тартуға тырысқан шығарсыз.\r\n\r\nМұндай мысалды елестетіп көріңізші. Көптеген жылдар бойы өмір сүру салтынан кейін екінші рет осы аптада орташа жылдамдықпен 20 минуттық жаяу жүруді шештік. Сіз осындай күш-жігермен мақтаныш сезімімен толығып жатырсыз және сіз бұл әрекетті жаңа салауатты әдеттің, өміріңіздің жаңа кезеңінің бастауы деп санайсыз.\r\n\r\nКенеттен сіздің ішкі сыни дауыңыз сезімнің осы шеруін толығымен бұзады: «Сен несіне мақтанасың? Бар-жоғы 20 минут өтті  емес пе, оның несі мақтаныш? Мұндай мақсатпен «табысқа» жету үшін  10 жылдан асатын уақыт керек шығар».\r\nӨмірдегі нақты өзгерістерге дайын болмағандықтан, осындай ішкі сынға жауап таба алмай, жеңіліске ұшырайтын көңіл күйлер болады және ондайда адам  ең алдымен қалай тынышталуға болатынын ойлайды. Сізде мынадай ой тууы мүмкін: «маған неге өзіме  тәтті балмұздақ немесе көп мөлшерде кілегейлі тәтті жемеске»- дегендей.  Байқасаңыз, кез келген сүйікті  әрекет табысқа жетелей бермейді.\r\n\r\nБұл жеңіліске ұшыраған көңіл-күйді, мүмкін мұны оптимистік және шешімтал түрге айналдыруға болатын шығар.\r\n\r\nМысалы, сіз мынадай тәсілдермен ішкі дауысқа жауап бере аласыз:\r\n• «Осы аптада екі рет жаяу жүрудің жиырма минуты - кешке теледидардың алдындағы диванға жатқанда  өткізген уақытпен салыстырғанда үлкен жетістік»\r\n• «Жүрудің жиырма минуттығы жүрек соғысын жылдамдатуға, қан айналымын жақсартуға,  оттегіні молықтыруға және бұлшықеттерді тиісті түрде күшейтуге жеткілікті».\r\n• «Жаяу жүрудің жиырма минуты тіпті қиын емес, тіпті жағымды; Мен жақын арада осындай серуенді қуанышпен қайталаймын, тіпті жиі жүретін боламын ».\r\n• «Бірнеше аптадан кейін мен одан да көп жүре аламын». Жаяу серуендеу өмір салтын жақартудың және физикалық белсенді болудың ыңғайлы және тамаша тәсілі».\r\n• «Маңыздысы, менің денсаулығым үшін жақсы дағдылармен ескі әдеттерден бас тартып, жаңа өмір бастау».\r\n\r\nСіз өзіңіздің көкейіңіздегі сынға қарсы шыққан сайын, бойыңыздағы оптимизм мен айқындықты арттырасыз. Салмақ түсіру және денсаулық -  мақсатқа қол жеткізудің табыстың кепілі.  \r\n\r\n__Энергия мен дене салмағының теңгерімі__\r\n\r\nДене салмағы, ең алдымен, калорияның теңгерімі - тағаммен бірге тұтынатын және физикалық белсенділікке байланысты жоғалтылған заттармен анықталады. Салмақ жоғалуына азық-түлікпен тұтынылғаннан гөрі көп мөлшерде калорияларды жағу арқылы қол жеткізген абзал. Бұл жағдайда салмақ жоғалтудың және семіздіктің алдын алудың кілті - дұрыс диета мен тұрақты физикалық белсенділікті сақтауға деген ұмтылыстың  дәйектілігі болып табылады.\r\n\r\nЖиі ұсынылатын диеталар, олар көбінесе майдың немесе көмірсулардың тұтынылуын шектеуге немесе артық мөлшерде ақуызды тұтынбауға бағытталады. Уақытша салмақ жоғалтуға ниет ететін диетаның  түрін ұзақ уақыт бойы пайдаланып жүру мүмкін емес. Негізгі азық-түлікті тұтынудағы ұзақ мерзімді теңгерімсіздік денсаулықтың негізгі параметрлеріне теріс әсер етуі мүмкін.\r\n\r\nЕң тиімді ұсыным - адам аптасына орта есеппен бір фунтқа тек салмақ жоғалтуға ниеттенуі керек. Айта кету керек, мұндай әдіспен семіз адамдар әсіресе алғашқы 2-3 апта ішінде салмақ жоғалтуы мүмкін. Алғашқыда салмақ жоғалту, негізінен, дене тінінен судың жоғалуына байланысты. Алайда салмақ жоғалтудың тұрақты болуын қамтамасыз ету үшін денеден су емесс, май алынып тасталуы керек. Сондықтан 1,5-2 килограмм немесе одан да көп салмақ жоғалтуға арналған диеталық ұсыныстар тек уақытша әсер етуі мүмкін. Неғұрлым шыншылдыққа негізделген физикалық белсенділіктің қалыпты, бірақ жүйелі және тұрақты режимі - диетаны шектеу болып табылады. Осы режимге сүйене отырып, аптасына бір фунт үшін орташа салмақ жоғалтуды қамтамасыз етуге болады.\r\n\r\nОл үшін тамақтан күніне шамамен 500 калориядан энергия тұтынуды азайту ұсынылады. Бұл есептеу майдың бір фунты 3500-ге жуық тамақ калориясына сәйкес келеді. Басқаша айтқанда, жарты килограмм майдың жоғалуы үшін 3500 калория тұтынылатын азық-түлік көлемін азайту керек. Мұны бір аптаның ішінде күнделікті азық-түлікті тұтынуды 500 калорияға дейін төмендетуге болады (500 калория, 7 күн = 3500 калория). Осының бәріне диетаны жаттығумен біріктіру арқылы қол жеткізуге болады. \'\'===Төменде 500 калорияның күніне азайтуға болатынын көрсететін мысалдар келтірілген.===\'\'\r\n\r\nЕгер сіз 500 калория жаққыңыз келсе, онда келесі әрекеттерді орындау керек:\r\n•	1,5 сағат бойы қарқынды жүріңіз.\r\n•	Шамамен бір сағатқа жүгіріңіз.\r\n•	Бір сағатқа жүзу.\r\n•	Бір сағатқа теннис ойнаңыз.\r\n\r\nСізге шамамен 500 калориядан тұратын келесі тағамдарды пайдалана отырып, тамақтанудан 500 калорияны шегеруге болады:\r\n•	Орташа көлемде шұжық сэндвичі.\r\n•	Ет пен соусы бар макаронның бір табақғы.\r\n•	Бір жарым стақан сүт коктейлі.\r\n\r\nДене салмағын төмендету үшін, алдымен калория қабылдауды шектеу маңызды болып тадылады. Теңгерімді диетаны сақтау қажет, атап айтқанда, майдың, ақуыздың және көмірсулардың тепе-теңдігі. Бұл формуланы ұстанатын болсаңыз, онда: 20-35% тағамдық калория майдан, көмірсулардан 45-65% калориядан және ақуыздардан 10-35% калориядан тұруы керек. Бір грамм көмірсулар мен ақуыздар 4 калориядан тұрады, ал бір грамм май 9 калориядан тұрады.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"381\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nТеңестірілген диетаға көкөністер, жемістер, дәнді дақылдар, бұршақтар, майсыз сүт және сүт өнімдері, балық және аз майлар мен құс еттерін үйлестіру арқылы қол жеткізуге болады. Тұтынылатын азық-түлік бөліктерінің мөлшеріне ерекше назар аудару керек: оссының бәрі  артық салмақпен байланысты. Осылайша, сапаны бақылау ғана емес, сонымен бірге тұтынылатын азық-түлік те семіздікпен күресудің маңызды шарты болып табылады. Салмақты азайтуға мүмкіндік беретін диета туралы толығырақ төменде айтылады.\r\n\r\nЖоғарыда айтылғандай, ең табысты және ұзақ мерзімді салмақ жоғалту энергетикалық теңгерімнің құрамдас бөліктерінің теңестірілген өзгерісі арқылы жүзеге асырылады - бір мезгілде калориялардың тұтынылуын шектеу және физикалық күштердің есебінен энергия шығынын ұлғайту қажет.\r\n\r\nСеміздіктің алдын алу күнделікті қалыпты физикалық күш шығындау 30 минуттан тұрады. Салмақты жоғалту үшін қалыпты немесе қарқынды физикалық белсенділікті тәулігіне 30-дан 60 минутқа дейін немесе одан көп уақытқа ұзарту қажет. 40 жастан асқан ерлер мен 50 жастан асқан әйелдер, сондай-ақ жүрек аурулары мен қант диабеті сияқты созылмалы ауруларға шалдыққандар үшін салмақты азайту үшін интенсивті жаттығуларды бастамас бұрын, алдымен дәрігерімен кеңеіп алуы маңызды. Алайда, адамдардың көпшілігі үшін дене белсенділігінің артуы денсаулыққа аса қатты қауіп төндірмейді.\r\n\r\n__Спортпен дос болып, салмағыңды түсір__\r\n\r\nЖаттығу тек «калорияны жағу» үшін ғана емес. Олар рухты және көңіл-күйді көтеруге, қуат беруге және стресске қарсы тұруға да көмектеседі. Тұрақты физикалық белсенділік метаболикалық процесстің жылдамдығын жоғарылатады, ол тіпті сіз көп қозғалмасаңыз да,  тамақ калориялары тезірек өртеліп тұрады деген сөз.\r\n\r\n«Өмірдің мәні қозғалыста» тарауында толығырақ сипатталғандай, физикалық жаттығулардың үш негізгі түрі бар: аэробика, күш және созылу жаттығулары. Аэробты жаттығу қайталанатын қозғалыстардан тұрады, соның ішінде қолдың және аяқтың үлкен бұлшықет топтарының жарылуын атап өтсек болады. Олар салмақ жоғалту үшін өте маңызды. Сонымен қатар олар жүректің қызметін жақсартады.\r\n\r\nАэробты жаттығуларға мыналар жатады: жүру, велисиопедпен серуендеу,жүзу, жаттығу залында жүру және жүгіру,  шаңғымен сырғанау, аэробика және т.б. Жаяу жүру немесе баспалдақтардан  көтерілу сияқты төменгі қарқынды жаттығулардың көпшілігі күн ішінде орындалатын болуы мүмкін. Қарқынды жүктемелер, аэробты жаттығулар тыныс алуды және жүрек соғуының жылдамдығын арттырады, терлеуді күшейтеді.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"382\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nКүш беретін жаттығулар резеңке таспаларды пайдаланып, қарсылықты жеңуге бағытталған, сондай-ақ гантель сияқты салмақты темірлермен жұмыс істеуге байланысты. Оларды гимнатикалық  жаттығу залдарында немесе фитне-жаттығу залында және үйде орындауға болады. Күшті жаттығулар үлкен және шағын бұлшықеттердің жиырылуына ықпал етеді. Олар бұлшықет күшіндегі, баланс пен теңгерімді дамыту үшін маңызды.\r\n\r\nБұлшықетті созу жаттығулары теңгерілген физикалық бағдарлама үшін негізгі  сілтеме болып табылады. Жаттығудың бір түрі - йога. Ол ұзартылған физикалық теңестіру қабілеттілігін едәуір жақсартады, ал жақсы қызған бұлшық еттер жаттығу кезінде стресске ұшырамайды. Олар түрлі жарақаттардың алдын алуға мүмкіндік береді.\r\n\r\nЖаттығулардың әрбір түрі туралы толығырақ «Өмірдің мәні қозғалыста» тарауынан білуге болады. Артық салмақты жоғалту және қалыпты салмақты ұстап тұру үшін біз ұсынған он апталық жоспар өте пайдалы болуы мүмкін, ол жаттығулардың төрт негізгі түрін: аэробты жаттығуларды, күшемелі жаттығуларды, икемділік жаттығуларын және теңгерімді сақтауға бағытталған жаттығуларды қамтиды. Сонымен қатар, «Өмірдің мәні -қозғалыста» тарауы бұлшық еттік күшті, теңгерімді және икемділікті дамыту үшін жаттығулар жиынтығын ұсынады.\r\n\r\nМақсатты физикалық жаттығулардан басқа, қалыпты қозғалыстар туралы ұмытуға болмайды, олар калорияларды жағуға және салмақтың қалыпқа келуіне ықпал етеді.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"383\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__\'\'Мысалдар:\'\'__\r\n• жаяу жүру немесе велосипед сатып алу немесе басқа да ортақ іс-шаралар;\r\n• жаяу немесе велосипедпен жұмыс істеу;\r\n• лифті пайдаланудың орнына баспалдақпен көтерілу;\r\n• үстелде отыратын кез келген уақытта үзілісте - дәлізде кем дегенде бірнеше рет жүре аласыз;\r\n• азық-түлік дүкеніне немесе базарға, көлікпенн барудың орнына, жаяу еруендеп барып-келу;\r\n• Егер сіз көлік жүргізсеңіз, онда кеңседен немесе дүкеннен алысырақ жерге тоқтатып қою керек.\r\n\r\nБір қарағанда, бұл әрекеттердің бәрі біршама аз болса да, бұл әрекеттер сізге қосымша калорияларды «күйдіруге» және тұрақты жаттығулардан қажетті нәтижеге жетуге көмектеседі.\r\n\r\nҚаншама жиі жаттығуға арналған  көптеген ұсыныстар бар. Ең ғылыми дәлелденген - орта қарқындылық жаттығуларын күніне кем дегенде 30 минут, аптасына кемінде 4 рет орындау ұсынылады. Бұл 1980-1990 жылдардағы ережелерден едәуір ерекшеленеді, ол кезде қарқынды және жиі физикалық күш салу ұсынылған, демек, көптеген адамдар спортпен айналысып, өмір сүру салтына оралды деген өз. Қазіргі ұсынымдар шынайы болып табылады - бұл қалыпты жаттығу, бірақ тұрақты орындалуы керек.\r\n\r\nОң нәтижеге жетудің маңызды шарты - тұрақты дене белсенділігі. Мысалы, сіз аптасына екі рет 15-20 минут бойы жаттығу жасай аласыз. Біртіндеп үшінші күнді қосып, жаттығулардың ұзақтығын 30 минутқа дейін арттыруға мүмкіндігіңіз бар. Ақыр соңында сіз өзіңіздің өмір салтыңыздың ажырамас бөлігі бола алатын ұсынылған режимге келе аласыз.\r\nКейде сену қиын, бірақ сіз жаттығуға ыңғайыз күндердің өзінде белсенді қозғалысқа деген құштарлығыңызды сезгенде көздеген мақсатыңызға жетуге, тіпті аздаған сағаттың қалғанын түінесіз.  Спортпен ДОС болу өте маңызды. Өмірдің мәні - бұл қозғалыс, ол әрине сіздің денеңіздің қозғалысы. Сіздің ниетіңіз көмегімен денеңіздің қозғалысы аса құнды және маңызды нәрсе ретінде қалыптасады.\r\n\r\n__Қалыпты салмақты ұстауға демеу беретін диеталық ұсыныстар__\r\n\r\nСалмақты азайту көптеген журналдарда және танымал басылымдарда кеңінен талқыланған тақырып. Олар тез салмақ жоғалтуға кепілдік беретін көптеген түрлі диеталар ұсынады.\r\nДегенмен, олардың барлығы да денсаулық пен өмір салты үшін қолайлы емес. Диетаны таңдау туралы дұрыс шешім қабылдау үшін, ұсынылған диета келесі талаптарға сай келетініне көз жеткізіңіз:\r\n•	майлылығы төмен жемістер, көкөністер, сүт және ақуыз өнімдері, астық және бұршақты дақтардан тұратын түрлі тағамдарды қамтиды.\r\n•	Өзіңізге ұнайтын тамақтарды қамтиды.\r\n•	Ол сіздің өмір салтыңызға қайшы келмейді және отбасы бюджетінде қол жетімді.\r\n•	Жергілікті азық-түлік дүкендерінен сатып алынатын тағамнан дайындалған тағамнан тұрады.\r\n•	салмақты азайтуға мүмкіндік беретін қоректік заттар мен калориялардың саналы және теңгерімді мөлшерін қамтиды.\r\n\r\nЕгер ұсынылған диета осы талаптардың кем дегенде біреуін қанағаттандырмаса, тағы бір қолайлы нұсқаны іздеңіз.\r\nСонымен қатар, оңтайлы ғана диетаны таба бермей, басқа да жағына көңіл бөлу маңызды. Дұрыс тамақтанудың физикалық белсенділігпен үйлесуі дұрысырақ. Ғылыми зерттеулер диеталар мен жаттығулардың комбинациясы салмақты жоғалтудың тиімділігін және оны ұзақ уақыт бойы оңтайлы деңгейде ұстап тұруын қамтамасыз ететіндігін көрсетті. Керісінше, дене салмағының төмендеуін қамтамасыз етсе де, тәулігіне 400-800 калорияға шектеу қойылған, алайда бұл әсер аз уақытқа созылған, ал мұндай адамдардың салмағы диеталық шектеулерді тоқтатқаннан кейін 6 ай ішінде бастапқы деңгейге қайта оралған.\r\n\r\nТөменде негізінен өсімдікке негізделген тамақ өнімдерінің теңгерімін тұтынуы арқылы азықтың калориялы құрамын қалай азайту бойынша ұсынымдар берілген. Мұндай теңестірілген диета энергияны тұрақтандыруға, қант деңгейін қалыпқа келтіруге, көңіл-күйді жақсартуға көмектеседі.\r\n\r\n__Бірінші қадам: етті қолдануды азайту__\r\n\r\n•	Порцияның мөлшерін азайту; жұмсақ етті қолданыңыз, ал тауық еті терісімен болмауы керек.\r\n•	Етті негізгі көкөніс тағамына қосылған сорпалар түрінде немесе ұсақталған түрінде, аз мөлшерде пайдаланыңыз.\r\n•	Майдың майлы көрінетін қабаттарын алып тастаңыз.\r\n•	Етті тамақты балықпен ауыстырған жөн.\r\n\r\n__Екінші қадам: көкөністер мен дәнді дақылдарды, бұршақ тұқымдатарды, сондай-ақ жеміс-жидектерді көбірек қолдану__\r\n\r\n•	Астық өнімдері бидай, күріш, жүгері, арпа, қара бидай және олардан жасалған өнімдер: нан, түрлі дәнді дақылдар және т.б.\r\n•	Құрамында қызыл және қара бұршақ, жасымық, бұршақ және т.б. бар. Бұл топқа тофу және соя сүті сияқты соя және соя өнімдері кіреді.\r\n•	Көкөністердің ішінен түсі қара болып келетін заттарды тұтыну ұсынылады. Ал «органикалық» деп аталатын химиялық заттарды пайдаланбай қолдан өсірілген көкөністерді пайдаланған дұрыс. Егер бұлар табылмаса, көкөністерді тазалау керек.\r\n\r\n__Үшінші қадам: майлы сүттерді қолдануды шектеу __\r\n\r\n•	Майлылығы 1% немесе 1,5% сүтті қолданып, сүттің майын толығымен және кремді қабылдауды шектеу керек\r\n•	Қалыпты сүтті кальций мен ақуыздың қайнар көзі болып табылатын қышқыл сүтті өнімдермен алмастыру керек.\r\n•	Сондай-ақ, сиыр сүтін аллергиялық реакциялар тудыратын және кальций мен жоғары сапалы ақуыздың жақсы көзі болып табылатын соя сүтімен алмастыруға болады.\r\n•	Сары майды тұтынуды шектеңіз.\r\n•	Ірімшіктің кішкене кесектерге кесілгені дұрыс, ал төменгі май сорттарын тұтыну тіптен жақсы.\r\n\r\n__Төртінші қадам : тамақ рационыңызды жаңғақтармен түрлендіріңіз__\r\n\r\n•	Жаңғақтар - грек жаңғағы, бадам жаңғағы, кәдімгі және т.б. - жарма, шырын ретінде себіңіз немесе жай ғана тағамдар ретінде жеуге болады.\r\n•	Тоңазытқышта жаңғақтарды ұстаған жақсы.\r\n•	Егер жаңғақтарды пеште қақтааңыз, олардың дәмін жақсартуға болады. Тек қуырмаңыз.\r\n\r\n__САУ ТАМАҚ ТОЛЫҚТАЙ ДӘМДІ БОЛУЫ МҮМКІН. ОЛ ҮШІН:__\r\n\r\n•	Тұзды толықтай жою қажет емес. Оны аз мөлшерде қосу керек.\r\n•	Кетчуп, томат тұздығы, қыша, соя соусы, сірке суы және дәмдеуіштер өте қолайлы, бірақ сіз оған қатты үйреніп алмауыңыз керек\r\n•	Егер майонез қоссаңыз, майдың төмен мөлшерін пайдаланған дұрыс.\r\n\r\n__ҚҰНАРСЫЗ МАЙЛЫ ТАҒАМДАРДЫ ПАЙДАЛАНБАҢЫЗ__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"384\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nКейбір өнімдерде жасырын калория бар. Төменде осындай өнімдермен күресудің жолдары қарастырылған.\r\n\r\n• Бәліштер, печенье, тоқаш сияқты пісірілген заттардан аулақ болуға тырысыңыз. Бірақ егер сіз оларды ұнататын болсаңыз, оларды өзіңіз дайындаңыз, мысалы, калорияы аз алма тұздығы қосылған майлармен алмастырыңыз.\r\n• Егер Сіз  печененні немесе кәмпитті ұнатаңыз, оларды бір-бірлеп немесе аз мөлшерде сатып алу керек, бірақ толық пакеттерімен еме немесе қабымен алып қоймаңыз. Жалпы, супермаркетке немесе азық-түлік дүкеніне барғанда, тәттілер мен нан өнімдерін сататын бөлімдерге көп бас сұға бермеңіз.\r\n• Көптеген калориялары бар маргариннен аулақ болу керек.\r\n• Егер сіз саусақтарыңыздың немесе үртінген сүлгіңізден май байқасаңыз, онда бұл өнімде майдың бар екенінің анық белгісі, оны қоланбау  керек.\r\n\r\n__МАҢЫЗДЫСЫ НЕМЕН ТАМАҚТАНУ ЕМЕС, ҚАЛАЙ ТАМАҚТАНУ__\r\n\r\nБіріншіден, асықпай, байыппен ішетін асыңыздың түр-тұрпатына қарап алыңыз, содан соң оны ауызға салғаннан кейін тез жұта салмай,  мұқият шайнау керек. Тамақты шайнап жеу жақсы тамақтандыруға көмектеседі. Бұл жағдайда сіз өзіңіздің денеңізге қажетті қоректік заттардың мөлшерін саналы түрде тұтынасыз және азық-түлік массасын арттыруға  емес.\r\n\r\nДиетаны бақылайтын тағы бір тәсіл - тамақтану кезінде жеген асыңыздың дәмін алып, және біреумен сұхбаттасып отырып ішу астың асқазанға түсуіне жақсы көмектеседі.  Осылайша, сіз азық-түліктерді бейсаналық және автоматты түрде тұтыну әдетінен бас тарта аласыз, сол кезде сіз ойлағаннан гөрі көп калория денеге енеді.\r\n\r\nКүніне екі-үш рет тойып тамақтанудың орнына, аз мөлшерде көбірек тамақтаныңыз, бірақ жеткілікті түрде. Мысалы, таңғы және түскі ас арасындағы үзілістерде, сондай-ақ, түскі және кешкі астар арасында сіз азғантай тағамды ішке сүңгітіп жіберіңіз. Бұл қуат пен көңіл-күйді сақтап қана қоймай, аштық сезіміне байланысты түскі және кешкі астарда қатты тоюдан  аулақ болуға ықпал етеді.\r\n\r\nТабаққа аз мөлшерде тамақ алу  керек. Бұл сізге артық аты  бақылап қолдануыңызға мүмкіндік береді. Бұған қоса, осы сияқты жеп болған соң үстелден ерте тұру керек. Жапондық ұзақ өмір сүретіндер айтқандай, жеткіліксіз тамақтану сезімімен өмір сүру пайдалы.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nарықтау\r\nтамақтану\r\nдиета\r\nрацион\r\nсеміру\r\nартық салмақ\r\n\r\n\r\n','admin',73,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(621,'','Темекі шегудің зияндылығы және шылым шегуді қалай доғаруға болады','','','kz','s','',0,'',16618,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1541655900,1573191900,1541656563,'Темекі – ол жендет. Мектепте баршамызға бір грамм никотиннің өзі жылқыны өлтіретіні жайында айтылғаны мәлім. Егер сіз шылым шегетін болсаңыз, онда сіздің бойыңызда түрлі аурулардың дамитыны сөзсіз. Және сіз темекі шексеңіз, шекпеген кездегі өміріңізбен салыстырғанда өмірмен ертерек хош айтысуыңыз мүмкін. Темекі шегу адам ағзасының кез-келген мүшесінің ауруларына әкеп соғады. Әлемдегі бес өлімнің біреуі темекінің салдарынан келіп жатады екен. Темекі шегу өкпе эмфиземасына себеп болады және жүpек-қан тамырлары ауруларын, қатерлі ісік ауруларын, сондай-ақ жүктілік пен туа біткен деформацияларды да дамыту қаупін айтарлықтай арттырады. Түбінде, темекі шегу адам бетіндегі әжімдердің пайда болуын тездетеді, сондықтан темекі шегетіндердің терісі шылым шекпейтіндердің терісінен қарағанда едәуір кәрі көрініп тұрады.','{img type=\"fileId\" fileId=\"385\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nТемекі – ол жендет. Мектепте баршамызға бір грамм никотиннің өзі жылқыны өлтіретіні жайында айтылғаны мәлім. Егер сіз шылым шегетін болсаңыз, онда сіздің бойыңызда түрлі аурулардың дамитыны сөзсіз. Және сіз темекі шексеңіз, шекпеген кездегі өміріңізбен салыстырғанда өмірмен ертерек хош айтысуыңыз мүмкін. Темекі шегу адам ағзасының кез-келген мүшесінің ауруларына әкеп соғады. Әлемдегі бес өлімнің біреуі темекінің салдарынан келіп жатады екен. Темекі шегу өкпе эмфиземасына себеп болады және жүрек-қан тамырлары ауруларын, қатерлі ісік ауруларын, сондай-ақ жүктілік пен туа біткен деформацияларды да дамыту қаупін айтарлықтай арттырады. Түбінде, темекі шегу адам бетіндегі әжімдердің пайда болуын тездетеді, сондықтан темекі шегетіндердің терісі шылым шекпейтіндердің терісінен қарағанда едәуір кәрі көрініп тұрады.\r\n \r\nТемекі шегуден бас тарту арқылы сіз өмір сүру ұзақтығын көбейту және ғұмырыңыздың сапасын жақсарту үшін ең маңызды қадамды жасаған болып саналасыз.\r\n\r\n- Темекі шегуді тоқтатқандар, оны доғармағандарға қарағанда ұзақ уақыт бойы өмір сүреді. Мысалы, 50 жасқа дейін темекі шегуді тастаған жандар, алдағв 15 жылдық өмірін ұзартқанмен тең.\r\n- Темекі шегуді тоқтату өкпенің қатерлі ісігін, басқа да онколгиялық  ауруларды, жүрек тоқтауы, инсульттің және созылмалы өкпе ауруларының даму қаупін айтарлықтай төмендетеді.\r\n- Темекі шегуді тоқтатудың денсаулыққа пайдалы қасиеттерін салыстырғанда, жеңіл салмақ жоғарылату немесе иекмсіздік синдромы сияқты кейбір қолайсыздықтар туындамайды.\r\n\r\n__Темекі түтіні және шылым шегудің зияны жайында__\r\n\r\nТемекі түтінінде 5 мыңға жуық химиялық заттар бар, олардың 200-і улы заттарға, ал 50-і - қатерлі ісікке әкелетін заттарға жатады.  Темекі түтінде болатын кейбір заттардың  біздің ағзамызға қаншалықты әсер ететінгі жайында.\r\n- Көміртек тотығы - дәмі мен иісі жоқ уландырғыш газ, оның көп мөлшерде адам өлтіреді. Бұл газ көліктің түтін шығатын  құбырынан да шығады.\r\n- Мышьяк - егеуқұйрық уы.\r\n- Цианисті суттегі – ол да у, оны  кезінде фашистік концлагерлердегі камераларында пайдаланған газды зат.\r\n- Аммиак - дәретхана тазалау үшін пайдаланылатын зат.\r\n- Ацетон - бұл актасты сұйық зат, қазір оны лак тазартқыш ретінде қолданатыны белгілі.\r\n- Формальдегид - көзге көрінбейтін денелерді бояу үшін пайдаланылатын түссіз, иісі күшті газ дезинфекциялаушы және бактерицидтік агент ретінде де қолданылады.\r\n- Тар немесе шайыр: ингаляциядан кейін денеде темекі түтіні қалыңдайды, ал бұл түтіннің 70 пайызы өкпенің ұлпасына зақым келтіретін жабысқақ масса түріндегі көміртегі түрінде сақталады.\r\n- Пиридин - иттердің бүргеулерін кетіру үшін қолданылатын зат.\r\n- Никотин - темекіге тәуелді ететін зат; ол жүрек соғу жылдамдығын арттырады және ағзадағы қан мен оттегінің ағымын азайтады.\r\n\r\nТемекі түтінде болатын бензопирен мен нитрозаминдердің өкпенің қатерлі ісігін тудыратынын да қосуға болады; хош иісті аминдер қауық пен кеуде ісігін тудырады; формальдегид мұрын қуысының қатерлі ісігін тудырады; бензин қосылыстары лейкемияны тудырады.\r\n\r\n__Темекі шегушінің бір адамның өмірінен мысал келтірейік__\r\n\r\n20 жасында жас адам темекі шегеді, ал темекіге тәуелділігі артады, нағыз шылымқорға айналады. Біраз уақыттан кейін ол жиі жөтеле бастайды.\r\n25-30 жасында ол тыныссының тарылуын сезінеді.\r\n35 жасқа келгенде, ол суыққа, жөтелге және жоғарғы тыныс жолдарының проблемаларына байланысты жұмыстан жиі қалады; оның қан қысымы және холестерин деңгейін жиі көтереді.\r\n40 жыл бойы - жөтелге қарсы дәрі-дәрмектерді жиі пайдаланады; қан тамырларында жүректің қан тамырларын жапсыратын атеросклеротикалық шытыралар жиналып, одан инфаркт туындауы мүмкін. \r\n45 жасында созылмалы бронхит және өкпе ауруы дамиды.\r\n50 жасқа дейін темекіге байланысты аурулардың салдарынан инсульт, жүрек соғысы, созылмалы жүрек жеткіліксіздігі, атеросклероз сияқты  науқастарға шалдығын ауруханалардың табалдырығын жиі аттайды. Ауыр асқынулар жиі пайда болуы мүмкін, мысалы, үлкен тамырдың аневризмасы, сондай-ақ қатерлі ісік секілді.\r\n60 жасында өмір сүру сапасы ақырындап төмендей бастайды және өмірімен ерте қоштасады.\r\n\r\nӨкінішке қарай, бұл көп темекі шегушінің әдеттегі өмірі. Зерттеулер көрсеткендей, шылым шегушілердің өмір сүру ұзақтығы орташа есеппен ерлер арасында 13,2 жыл, ал әйелдер арасында 14,5 жас.\r\n\r\nЕгер сіз шылым шегетін болсаңыз және өз денсаулығыңызға алаңдамайтын болсаңыз, жоқ дегенде, сіздің темекіңізден шыққан түтінді жұтуға мәжбүр болатын адамдар туралы ойлауыңыз керек. Бұл темекі түтінін амалсыздан тұтыну деп аталады, ол енді темекі шегуден гөрі аса зиянды емес. Мысалы, бір сағат бойы темекі түтінін пассивті жұту, темекі шегудің төрт шылымына барабар екен. Пассивті ингаляциялық түтін құрамында кадмий, цианид, қорғасын, сынап, радиоактивті материалдар, дигоксин (пассивті пестицид), никотин және 4000-нан астам басқа химиялық заттар сияқты зиянды заттар бар.\r\n\r\n__Шылым шегу - ҚАРЖЫЛЫҚ ЖӘНЕ БАСҚА ШЫҒЫСТАРҒА САЛМАҚ ТҮСІРЕДІ__\r\n\r\nШылым шегудің қаржылық шығындарының ауыртпалығы - темекінің өзіндік құны, сондай-ақ темекі шегуден туындаған аурулармен байланысты денсаулыққа кеткен шығынның бағалары болып табылады. Қаржылық шығындардан бөлек, көптеген жеке мәселелер темекі шегу, мысалы, өзін-өзі бағалаудың төмендігі, медициналық рәсімдерден өту уақыты мен күші және басқалар сияқты.\r\n\r\nТемекіге байланысты шығындарды есептеу қиын емес: апта сайын темекіге және медициналық процедураларға жұмсалатын соманы 53 аптаға көбейтіңіз. Нәтижесі сізді таң қалдыруы мүмкін. Содан кейін бұл соманы 10-ға көбейтіңіз - бұл алдағы 10 жыл бойғы шығындар болып табылады. Қалай ойлайсыз, бұл ақшаларды өртей салуға бола ма? Оданда оны ақылға қонымды мақсаттар үшін, басқаша жұмсаған дұрыс болмас па еді?\r\n\r\n__НИКОТИНГЕ ӘУЕСТІК ЖӘНЕ ТЕЖЕЙ АЛМАУ СИНДРОМЫ__\r\n\r\nТемекі шегу денсаулыққа зиянды: ол өзіміз үшін де, айналамыздағы адамдар үшін де зиянды. Шылым шегетіндер бұл әдеттен дереу айығуы керек. Дегенмен, бұл оңай емес.\r\n\r\nӨйткені, темекідегі никотин - бұл биологиялық тәуелділік туындататын есірткі заттарының түрі. Бұл стимулятор болып табылады және оның адамның өзін жегідей жеуіне себепті тудыратын депрессиялық әсері болуы да мүмкін. Бастапқыда никотин жүрек соғу жылдамдығын жоғарылатып, кофеин немесе басқа стимулятор сияқты қуаныш пен қуат сезімін тудырады. Алайда, кейінірек бұл депрессия мен шаршауды тудырады. Депрессия және шаршау - бұл никотиннің «тежей алмау синдромы», бұл шылым шегетіндерге тағы бір рет темекі шегуге деген ниет тудырады.\r\n \r\n__«Тежей алмау синдромы» деген не?__\r\n\r\n«Тежей алмау синдромы» физикалық және психологиялық көріністермен сипатталады. Физикалық көріністер никотиннің болмауымен байланысты, олар жоғарыда айтылғандай, белгілі бір дәрежеде есірткі типті зат болып табылады. Психологиялық көріністер көптеген көңіл-күйлердің  нашарлауына әкелетін көпжылдық әдеттен бас тартумен байланысты.\r\n\r\n«Тежей алмау синдромының» физикалық және психологиялық көріністері де темекі шегетін күннен кейін бірнеше сағаттан кейін басталады және 3-ші және 7-ші күндерде шыңына жетеді. Олар 2-3 күннен бірнеше аптаға дейін жалғасады. «Тежей алмау синдромының» негізгі көріністері мыналар:\r\n\r\n• депрессия жағдайлары;\r\n• көңілдену және ашулану сезімі;\r\n• тітіркендіргіштік;\r\n• ұйықтаудың қиындауы;\r\n• ойды шоғырландыру проблемалары;\r\n• үнемі алаңдаушылық;\r\n• бас ауруы;\r\n• дел-сал болу және шаршау;\r\n• тәбеттің артуы.\r\n\r\nСіз шылым шегуді тоқтатқанда, өзіңізді «досыңды жоғалтқандай » сезінесіз. Темекі шегу әртүрлі жолдармен және себептермен қолданылады. Кейбірі - өз сезімдері мен эмоцияларын жасырады. Басқалары - кейбір адамдарға жақын болу немесе керісінше қарым-қатынас жасамауға тырысады. Бірте-бірте темекі шегушінің өмірінің ең маңызды қасиеті, одақтасы, жақын досы болады. Алайда, сіз темекі шегетін әрбір темекі сіздің өміріңіздің минуттарын және тіпті сағаттарын ұрлайды. Темекі шегуден бас тарту өмірдегі ең ақылға қонымды шешімдердің бірін жасау болып саналады.\r\n \r\n__ТЕМЕКІНІ ТОҚТАТҚАННАН КЕЙІНГІ АЛҒАШҚЫ СӘТТЕН БАСТАП ДЕНСАУЛЫҚ ЖАҚСАРА БАСТАЙДЫ__\r\n\r\nТемекіні тастағаннан кейінгі 20-шЫ минутта: қан қысымы қалыпты орнына қайтарылады; аяқ-қолдың температурасы (қолдар мен аяқтар) оңтайлы мәндерге көтеріледі.\r\n8 сағаттан кейін: қандағы көміртек тотығы деңгейі қалыпты дәрежеге дейін төмендейді.\r\n24 сағаттан кейін: миокард инфарктісі мен кенеттен болатын кардиохирургиялық қауіп төмендейді.\r\n2-12 аптадан кейін: қан айналымы жақсарады, ал өкпе функциясы 30 пайызға жақсарады.\r\n1-9 айдан кейін: жөтел, мұрын тұндыруы және максималды синюстар, шаршау, тыныс алудың қысқа болуы; өкпе шырышты қабатының функцияларын қалпына келуі байқалады, бұл жұқпалы аурулардың қаупін азайтады.\r\n1 жылдан кейін: стенокардия және басқа жүрек ауруларының қаупі екі есе азаяды.\r\n5-15 жылдан кейін: инсульт қауіптері (мидағы қан кетулер) айтарлықтай төмендейді.\r\n10 жылдан кейін: өкпенің қатерлі ісігінің дамыту қаупі екі есе төмендейді, ауыз қуысының, кеудедің, өңештің, қуықтың, бүйректің және ұйқы безінің қатерлі ісігі қаупі төмендейді.\r\n15 жылдан кейін: жүрек ауруының даму қаупі ешқашан шылым шекпеген адамдармен бірдей болады.\r\n\r\n__ШЫЛЫМ ШЕГУДІ  ТОҚТАТУДЫҢ ЖОСПАРЫ__\r\n\r\nКөптеген темекі шегушілер бірнеше рет қайтуға тырысады, көбінесе сәтсіздікке ұшырайды. Алайда, сәтсіз әрекеттерден үміт үзбеу керек. Темекіні тастау ешқашан кеш емес. Егер сіз темекі шегудің қаншалықты зиян екенін және темекі шегуді тоқтатудың қажеттілігін жақсы білетін болсаңыз, ең алдымен нақты жоспар жасаңыз. Бұл темекі шегу кезінде жиі пайда болатын эмоциялық және басқа да мәселелерді шешуге көмектеседі.\r\n \r\n__ШЫЛЫМ ШЕГУДІ  ДОҒАРУ ЖАЙЫНДА ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУ__\r\n\r\nСіз өзіңіздің темекі шегуіңізді тоқтатудың көптеген себептерін тізімдей аласыз. Оларға денсаулық проблемалары, отбасы бюджетіне ауыртпалық түсіру, сондай-ақ жақын туыстар мен басқа да айналаңдағы жандардың тасстау жайындағы өтінішін ескересіз. Дегенмен, темекі шегуді тоқтату қажет болғанда ғана сіз тек соңғы шешімді қабылдай аласыз. Егер сіз түпкілікті шешім қабылдасаңыз, онда белгілі бір күнді таңдап, осы іс-шараға дайындалуыңыз қажет.\r\n\r\n__Темекіні тастау күнін таңдау__\r\n\r\nТемекіні тастағыңыз келгенде ағымдағы немесе келесі айдың нақты күнін таңдаңыз. Әлі ұзақтағы  күнді таңдамаңыз. Дегенмен, тым ерте күнді таңдамғаныңыз да дұрыс. Бұл түсіне білсеңіз өзіңіз үшін маңызды оқиға болуы мүмкін.\r\n• Тоқтату күнін күнтізбеде белгілеңіз. Бұл сіздің өміріңіздің маңызды күні, сондықтан оны ерекше атап өту қажет.\r\n• Өз отбасыңызға және достарыңызға айтыңыз. Өзіңіздің отбасыңызға, достарыңызға және әріптестеріңізге темекі шегуден бас тарту туралы шешіміңіз туралы және оны жасайтын күн туралы айтып беріңіз. Оларды өз одақтастарыңыз етіңіз. Олар сізге моральдық қолдау көрсетеді. Сіздің отбасыңызға және достарыңызға олардың қолдауының сізге үлкен рөл атқаратынын айтыңыз.\r\n\r\n• Үйді тазалаңыз. Барлық темекі бұйымдарын жатын бөлмеңізден, қонақ бөлмеден, оқудан, машинадан және шылым шегетін басқа жерлерден алып тастаңыз. Тіпті бірде-бір жерде қалдырмаңыз, әйтпесе, шылым шегудің азғырылуын еңсере алмайсыз, әйтпесе бірде-бір қорапты немесе бірнеше темекіні қалдыру туралы ойламаңыз. Сондай-ақ, тістің мұқият тазалануы ұсынылады - тістің таза болуы темекіге оралмау үшін де мотивация болуы мүмкін.\r\n• Орнын ауыстыратын заттарды ойлаңыз. Әрқашан дәмді сағыз немесе сәбіз тәрізді көкөністерді  темекіні ұстағандай сезімде болып ұстап жүре беріңіз.\r\n• Өзіңізбен жағдайлас адамдар тобын құрыңыз. Сенің табысқа жетуіңіз өзіңізбен бір көзқарасты  адамдарға тәуелді. Өзіңіз қалағандай, әлі шылым тартуды доғармаған  досыңыз бен таныстарыңызды да темекі шегуін тоқтатуын сұраңыз. Сол кезде сізге психологиялық тосқауылдарды еңсеру оңайырақ болады.\r\n• Алдыңғы сәтсіздіктерді еске түсіріңіз. Егер бұрын темекі шегуден бас тартқан болсаңыз, бірақ ол шешіміңіз сәтсіз болса, сіз осы әрекеттің барлық жағдайларын есте ұстауыңыз керек, және бұл сәтсіздікке ұрынбауға себеп болды. Осы себептерден аулақ болу үшін не істеу керек екенін ойластыру керек.\r\n\r\nСіз темекіні тастаған күні қиындық тудыруы мүмкін: Темекі шегуге аңсарыңыз ауып тұруы. Кейбіреулер эмоциялық проблемаларды, сондай-ақ жағымсыз физикалық сезімдерді сезінуі мүмкін. Алайда, сіздің келесі ережелерді қатаң сақтауыңыз керек:\r\n\r\n• Шылым шегуге болмайды, тіпті кем дегенде бір темекіні де.\r\n• Қажет болса, темекі шегуге қарсы арнайы құралдарды - таблеткаларды, анти-никотинді патчтарды қолдануды бастаңыз.\r\n• Темекі шегуден бас тартуға шешім қабылдаған себептерді үнемі еске түсіріңіз.\r\n• Көп мөлшердегі су мен жеміс шырындарын ішіңіз.\r\n• жаттығу жасаңыз.\r\n• Шылым шегуге әкелетін жағдайларды болдырмаңыз.\r\n• Стресске көмектесу үшін босаңсу жаттығуларымен демалуға тырысыңыз: мұрныңызбен терең тыныс алыңыз, деміңізді ұстаңыз, 5-ке дейін санаңыз, сосын ауыз арқылы баяу тыныс алыңыз. 5 рет қайталаңыз.\r\n• Қолыңызды ұстауға тырысыңыз: компьютерге теріңіз, жазыңыз, теннис доптарын қысыңыз, тоқуды бастаңыз.\r\n• Досыңыз / досыңызға қоңырау шалыңыз (жақында темекі шегетіндер емес).\r\n• Сауда орталығына барыңыз немесе кинотеатрға барыңыз.\r\n\r\n__Темекіні тастауға көмек беретін дәлелденген әдістер__\r\n\r\nЕгер сіз темекіні тастағыңыз келсе, өміріңіздегі маңызды шешімдердің бірін жасай аласыз деген сөз, ол сіздің денсаулығыңызға оң әсерін тигізеді. Шылым шегушілердің көбісі темекі шегуден бас тартуға бірнеше рет тырысқандарын, бірақ оған шамалары жетпегендерін  түсіну маңызды және осы көптеген әрекеттер сәтсіз болғанын да ойлау керек. Дегенмен, темекіні тастауға көмектесетін дәлелденген әдістер бар және бұл шешімге дәйектілікпен қарау керек.\r\n\r\n__Темекіні тастауыңызға себеп болған жайттарды жазыңыз.__\r\n\r\nТемекі шеккенде өзіңізге  ұнамайтын нәрселер туралы ойланыңыз. Сіз темекі шегудің денсаулыққа зиянды екенін, өкпе рагы мен жүрек ауруына әкелетінін білесіз бе? Сіз темекіні тастаған кезде жақсы сезінгіңіз келеді ме? Балаларыңызға жақсы үлгі көрсетуді қалайсыз ба? Шашыңыздағы және киіміңіздегі жағымсыз иістен құтылудың қажеті бар ма? Барлық себептерді жазу кітапшасына жазыңыз. Сіз темекіге қайта оралғыңыз келген сайын, жазу кітапшасын ашып, осы тізімді мұқият оқып шығыңыз және темекі шегуден бас тартуға шешім қабылдағаныңызды есіңізге түсіріңіз.\r\n \r\n__ҚАЙТА ТЕМЕКІ ШЕГУГЕ ИТЕРМЕЛЕЙТІН СЕБЕПТЕРДЕН АУЛАҚ БОЛЫҢЫЗ__\r\n\r\nСіз қайтадан темекі шегіп қоюыңыз мүмкін жерлерді есіңізге ұстаңыз, ондай жерлерге жоламай тұрыңыз.  Оның орнына, темекі шегуге тыйым салынған жерлерге - кинотеатрлар, мұражайлар, сауда орталықтары және т.б. бару керек.  Шылым шекпейтін адамдармен көбірек байланыс жасаңыз. Өзіңізді тағы да темекі шегіп қоюыңыз мүмкін кездеріңізде бір іспен шұғылданып кетуге тырысыңыз. Темекіні жарату әрекеті қолайсыздықты тудыру үшін бәрін жасаңыз. Мысалы, барлық темекі шырақтарын тастаңыз және барлық сәйкестендіргіштерді жасырыңыз. Темекіні  шегудің орнына жұмысқа барғанда сағыз шайнау секілді  жаңа әдеттермен алмастырыңыз. Тамақтан кейін дереу үстелден шыға отырып,  тісіңіздегі темекінің тигізген зияны жайлы әңгімені жалғастырыңыз. «Жоқ, мен темекі шекпеймін» деген тіркесімді үнемі қайталап жүріңіз.\r\n \r\n__Күйзелісті бақылаңыз__\r\n\r\nКүйзелістік және қиын жағдайлар сізді қайтадан темекі шегуге итермелейді. Күйзеліс жағдайлардан аулақ болыңыз немесе стресстің себебін жойыңыз. Бұл сәтсіздікке ұшырағанда, іштің тыныс алу, медитация немесе жаттығу сияқты жаттығуларды орындап көріңіз. Таңдаулы музыканы тыңдау да пайдасын тигізіп қалуы мүмкін.\r\n \r\n__БҮГІНГІ КҮН ЖАЙЫНДА ОЙЛАНЫҢЫЗ__\r\n\r\nКелесі апта немесе келесі ай туралы ойламаңыз. БүгінГе назар аударыңыз. Темекісіз сағат сайын темекі шегуді толықтай тоқтату және зиянды әдеттерден бас тарту мүмкіндігін арттырады.\r\n\r\n__МОТИВАЦИЯНЫ САҚТАҢЫЗ__\r\n\r\n- Жоғалған нәрсеңізді емес, пайда болған нәрсеге назар аударыңыз.\r\n- Өз шешіміңіздің сәттілігі туралы ойланыңыз, сәтсіздікке жол бермеңіз. Мысалы, сіз мына нәрселерді көп ойламаңыз: темекі шегуден бас тартқандар орта есеппен жарты килограмм ғана саламақ тастайды... деген секілді.\r\n- темекі шегуді сауықтырумен ауыстырыңыз - физикалық жаттығу, дұрыс тамақтану немесе басқа ойын-сауық хоббимен шұғылдану\r\n- Шылым шегуді тыйған күніңізді, түрлі көрнекті орындарда - айна, компьютер мониторы, автомобиль тақтасының күнін жазып алыңыз.\r\n- Өзіңізді темекіні тастағаныңыз үшін марапаттаңыз: қызықты фильммен бейне дискіні сатып алыңыз немесе мейрамханаға немесе дискотекаға барыңыз.\r\nКөптеген әдеттерден бас тарту оңай емес екені анық. Алайда темекі шегуді тоқтату арқылы сіз өзіңізді денсаулығыңыз бен әл-ауқатыңызды байытасыз және өзгелерге, әсіресе сізді жақсы көретіндерге үлкен пайдалы нәрселер жасайсыз.\r\n\r\n__Дереккөз: __Материалды медицина профессоры Алмаз Шарман дайындады.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\n\r\nшылым шегу\r\nтемекі\r\nшылым шегуді тастау\r\nтемекі шегу\r\nникотин\r\nтемекі шегудің қаупі туралы\r\n\r\n','admin',53,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(622,'','Туа біткен жүрек ақауы','','','kz','s','',0,'',4590,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542008700,1573544700,1542009105,'Туа біткен жүрек ақауы - жүрек құрылымдарының және функцияларының бұзылуларына\r\nбайланысты пайда болатын ауру.\r\nЖүрек қақпақшалардан, камералардан және олармен байланысқан тамырлардан тұрады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n  {ALINK(aname=\"6\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nТуа біткен жүрек ақауы - жүрек құрылымдарының және функцияларының бұзылуларына байланысты пайда болатын ауру.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"386\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nЖүрек қақпақшалардан,  камералардан және олармен байланысқан тамырлардан  тұрады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nТуа біткен жүрек ақауына (ТЖА) жүректің бірқатар анатомиялық ақаулары жатады. Бұл туа біткен аурулардың ең көп таралған түрі. Бір жасқа дейінгі нәрестелер, басқа кез келген туа біткен ауру түрлеріне қарағанда аурудан  көп шетінейді екен.\r\n\r\nТуа біткен жүрек ақауы екі типке бөлінеді: көгерген (қанға оттектің жетіспуі себебінен терінің көк түске боялып тұруы ) және көгермеген (ақ). Төменде ең көп таралған тума жүрек ақауының түрлері көрсетілген:\r\nКөгерген (цианозды):\r\n•	Эбштейн аномалиясы\r\n•	Сол жақ жүрек бөлігінің гипоплазиясы\r\n•	Өкпе артрезиясы\r\n•	Тетрадо Фалло\r\n•	Өкпе - веналық қайтару аномалиясы\r\n•	Жүректің ірітамырларының транспозициясы\r\n•	Үш қақпақты атрезия\r\n•	Ортақ артериялды бағана\r\nКөгермеген (ақ): \r\n•	Аорталық стеноз\r\n•	Жүрекшелер аралық қалқаның кемістігі.\r\n•	Атриовентрикулярлы арна \r\n•	Қолқа коарктациясы\r\n•	Ашық артериялық ағыс\r\n•	Өкпе артериясының стенозы\r\n•	Асқазан аралық  қалқалар ақаулығы \r\nБұл ақаулар жеке-жеке немесе бірге туындауы мүмкін. Көбінесе туа біткен жүрек ақауы бар балаларда  басқа да туа біткен ақаулары түрлері болмайды. Дегенмен, жүрек ақаулары генетикалық және хромосомдық аномалияның бір бөлігі болуы мүмкін.  Осы синдромдардың кей бірі тұқым арқылы берілуі мүмкін .\r\nМысалы:\r\n•	Ди Джорджи синдромы \r\n•	Даун синдромы\r\n•	Марфан синдромы \r\n•	Нунан синдромы \r\n•	Трисомия 13\r\n•	Тернер синдромы \r\n\r\nТуа біткен жүрек ақауларын зерттеу мен зерделенуі жалғасуда. Жүктілік  кезінде кейбір дәрілік препараттарды, мысалы,  безеуді кетіру үшін ретиной қышқылын қабылдау, зиянды химиялық заттармен байланысу, ішімдік ішу және  инфекциялар жұқтыру  (қызамық) кейбір туа біткен жүрек ақауларының  пайда болуына ықпал етуі мүмкін.\r\nҚант диабетіне шалдыққан жүкті әйелдердің қанындағы қант мөлшерін жеткіліксіз бақылау да жүрек ақауының пайда болуына қауіпті болуы мүмкін.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nСимптомдар баланың жалпы жағдайына байланысты болады. Туа біткен жүрек ақауы бар баланың өзінде симптомдары бірден байқалмауы мүмкін.\r\nҚолқа коарктациясы  сияқты жүрек ақауы көп жылдар бойы ешқандай мәселе тудырмауы мүмкін. Асқазан аралық  қалқалар ақаулығы сияқты кішігірім ақаулардан ешқандай  мәселе туындамауы да мүмкін.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__ \r\nЖүктілік кезіндегі УЗД арқылы туа біткен жүрек ақауларының көбісін анықтауға болады.  Мұндай  ақауды анықтағаннан кейін, педиатр-кардиолог, хирург, және басқа мамандар  баланың  туылуы кезінде бірге қатысуы мүмкін. Кейбір балалар үшін, туылу кезінде  толыққанды медициналық қызмет көрсетілуі қажет болуы мүмкін. \r\nБала үшін қажетті  тексерулер тізімі ақау түрі және симптомдарына қатысты болады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеу тәсілі, балаға қаншалықты әсер ететіндігіне қарай, сонымен қатар оның денсаулығының жалпы жағдайына байланысты жүргізіледі. Әрбір ақау егжей-тегжейлі тексерілуі қажет. Кейбіреуі уақыт өте келе өздігінен жойылып кетеді, ал сол уақыттарда басқалары үшін міндетті түрде емделу қажет болады.\r\nКейбір туа біркен жүрек ақауларын тек дәрі-дәрмектердің көмегімен емеделеді. Басқа жағдайларда, жүрекке бір немесе бірнеше операция жасалуы керек.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nӘйелдер,  жүктілік кезінде  босанғанға дейін жақсы күтінуі керек:\r\n•	Жүктілік кезінде алкоголь және есірткі қабылдамаңыз.\r\n•	Қандайда бір дәрі-дәрмекті қабылдау алдында дәрігеріңізге өзіңіздің жүктілігіңіз жайында айтыңыз.\r\n•	Жүктіліктің бастапқы кезінде қызамыққа қарсы иммунитетті анықтау үшін қан талдамасын өткізіңіз.  Егер сізге екпе салынбаған болса, кез-келген қызамық жұқтыру қаупінен сақтаныңыз және босанғаннан кейін екпе салдырыңыз. \r\n•	Сусамырмен ауыратын жүкті әйелдер, қан құрамындағы қант деңгейін қатаң бақылауда ұстауы керек.\r\nКейбір гендер баланың туа біткен жүрек ақаулығының пайда болуына белгілі бір дәрежеде рөл атқаруы мүмкін. Егер  туыстарыңызда, немесе олардың балаларында туа біткен жүрек ақауы болса, дәрігеріңізбен медициналық-генетикалық тексеру жайында кеңесіңіз.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nтуа біткен жүрек ақаулығы, \r\nкардиология, \r\nжүрек ақауы,  \r\nкөгеру \r\n','student_k',63,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(623,'','Вильсон ауруы','','','kz','s','',0,'',7105,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1542009180,1573545180,1542009664,'Вильсон ауруы – тұқым қуалайтын ауруларға жатады. Бұл ауру ағза тіндерінде  мыстың жиналуынан туындайды. Мыстың шамадан тыс көп мөлшерде жиналуы бауыp мен  нерв жүйесінің қызметін  бұзады.','__Мазмұны__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностика__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігердің көмегіне қай кезде жүгіну керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n \r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nВильсон ауруы – тұқым қуалайтын ауруларға жатады. Бұл ауру ағза тіндерінде  мыстың жиналуынан туындайды. Мыстың шамадан тыс көп мөлшерде жиналуы бауыр мен  нерв жүйесінің қызметін  бұзады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nВильсон ауруы сирек кездесетін тұқым қуалайтын  ауру. Егер ата-ананың екеуі де Вильсон ауруының генін тасымалдаушы  болса, онда бұл аурудың балаларына берілу ықтималдығы 25 пайызды құрайды.\r\nВильсон ауруы,  сондай-ақ,  бауырда, мида, бүйректе және көзде жиналатын мыстың көп мөлшерімен сипатталады. Ағзаның тіндерінде мыстың көп мөлшерде жиналуынан ішкі мүшелердің қызметтері бұзылып, тіндерде тыртықтар пайда болып, соңында тіндердің өлуіне алып келеді.  \r\nБұл ауру  шығыс Еуропа, Сицилия және онтүстік Италия тұрғындарының арасында көп кездеседі, алайда бұл ауру кез-келген адам да пайда болуы мүмкін. Әдетте Вильсон ауруы 40 жасқа дейінгі адамдарда кездесіп жатады. Ал балаларда 4 жасқа таман симптомдары пайда бола бастайды.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Қол мен аяқты қалыпты ұстай алмау;\r\n•	Есін жоғалту немесе көзіне бір нәрсе елестей беру;\r\n•	Жарыместік;\r\n•	Қол мен аяқты қозғалту қиынға соғып кетеді, ұйып қала береді;\r\n•	Қалыпты жүріс бұзылады;\r\n•	Эмиционалдық-саралауы өзгереді;\r\n•	Іші үлкейеді;\r\n•	Өзі бұрынғы қалпынан өзгеріп кетеді;\r\n•	Қорқыныш пен уайым билейді (невроз);\r\n•	Өте ақырын қозғалатын болып қалады;\r\n•	Адамның жүзін айқын тани алмайды;\r\n•	Тілі бұрмалып,  дұрыс сөйлей алмайды;\r\n•	Қолдары дірілдейді;\r\n•	Қозғалысты дұрыс игере алмайды;\r\n•	Аяқ астынан ұстама ұстап қалады;\r\n•	Қан құсады;\r\n•	Әлсіздік пайда болады;\r\n•	Тері сарғыштанып кетеді.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\n24 сағат ішінде белгілі уақыттар сайын кіші дәретті жинау арқылы науқастың несеп құрамындағы мыстың мөлшерін анықтайды. Осылайша, бір күндік дәрет құрамындағы мыс мөлшерін біледі. Мұндай анализ бауырды, бүйректі, көзді және миды зақымдайтын  Вильсон ауруын  анықтау үшін жасалады.\r\nКөзді тексеру кезінде жарықты лампаны қолдана отырып, мынадай өзгерістерді байқауға болады:\r\n•	Көзді дұрыс қозғалта алмайды;\r\n•	Көздің қарашығының айналасында тоттанған жарғыш қабықша пайда болады (оны Кайзер-Флейшер жүзігі деп те аталады)\r\nМедициналық тексеру кезінде мыналар анықталуы мүмкін:\r\n•	Орталық жүке жүйесінің зақымдалғаны, координациясын жоғалтып алатындығы (қозғалыстың бұзылысы),бұлшықеттің бақылауының жоғалуы, бұлшықеттердің дірілдеуі, ақыл есінің бұзылуы, IQ-дің төмендеуі, есте сақтау қабілетінің жоғалуы және естен танудың орын алуы байқалады.\r\n•	Бүйрек ауруы немесе өттің бұзылуы (бауыр циррозы, көкбауырдың үлкеюі, бауыр некрозы) көрініс береді.\r\nАуруды диагностикалау үшін мынадай зертханалық талдамалар тағайындалады:\r\n•	Қанның жалпы талдамасы \r\n•	Қандағы церулоплазминді анықтау\r\n•	Қан құрамындағы мыстың қаншалықты жиналғандығын анықтау;\r\n•	Қандағы несептік қышқылды тексеру.\r\nБауырда жайсыз мәселелер туындағанда, зертханалық талдамалар нәтижесінде мынадай өзгерістер орын алуы мүмкін: \r\n•	АсаТ және АлаТ-тың жоғары жиналуы;\r\n•	Билирубиннің көтерілуі;\r\n•	ПТУ(протромбиналық уақыт) мен ТУ (тромбиналық уақыт ) көтерілуі;\r\n•	Альбумин деңгейінің төмендеуі.\r\nҚосымша тексерулер:\r\n•	24-сағаттық талдама. Несеп құрамынан мыстың қаншалықты жиналғандығын тексереді;\r\n•	Ішкі қуыстағы ағзаларды рентгенге түсіреді;\r\n•	Ішкі қуыс ағзаларына Магнитно-резонанстық томаграфия (МРТ) өткізеді.\r\n•	Жалпы компютерлік томография\r\n•	Жалпы МРТ;\r\n•	Бауыр биопсиясына тексерулер өткізеді.\r\nВильсон ауруын туындататын ген АТР7В деп аталады. Егер күмін болған жағдайда осы геннен генетикалық талдама өткізуге де болады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__ \r\nЕмдеу -  жасуша құрамындағы мыс мөлшерін төмендетуге бағытталады. «Хелирлеу» деп аталатын ем қабылданады бұл мақсатта. Бұл дәрілік қабылдаулар белгілі бір мыспен байланысатын дәрі-дәрмектер. Олар мыспен әрекеттесіп бүйрек арқылы немесе асқорыту жолдары арқылы оны ағзадан шығарады. Өмір бойы ем жүргізіледі. \r\nАуруды емдеу үшін төмендегідей дәрі-дәрмектер қолданылады:\r\n•	Пегицилламин – мыспен әрекеттесіп, оны несеп арқылы сыртқа шығарады.\r\n•	Триентин – мыспен әрекеттесіп, оны несеппен сыртқа шығарады.\r\n•	Ацетат цинка – асқазанға мыстың сіңіуін тоқтатады.\r\nҚосымша Е дәруменді пайдаланса болады.\r\nКейде мыспен әрекеттескен дәрілер (хелаттық байланыстар) неврологиялық бұзылыстарға да тап қылуы мүмкін.\r\nАғзаға мыстың түсуін азайту үшін диета сақтау керек. Ол үшін мына азық-түлікті пайдаланбаған жөн:\r\n•	Шоколад;\r\n•	Құрғатылған жемістер;\r\n•	Бауыр;\r\n•	Саңырауқұлақ;\r\n•	Жаңғақ;\r\n•	Моллюскалар.\r\nАлам болса таза, жұмсартылған суды қолдану керек, себебі мыстың көп мөлшері су құбырларында сақталады. Мыстан жасалған аспаптарда да пайдаланбаған дұрыс.\r\nАуру сипмтомдарын емдеу үшін физикалық жаттығулар немесе физиотерапиямен де емдеуге болады. \r\nЕгер бауыр қатты зақымдалған болса, оны ауыстыру керек.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nВильсон ауруын асқындырмас үшін өмір бойы емделу керек. Егер бұл аурудың салдарынан, яғни мыстан  нерв жүйесі мен бауыр қатты зақымдалса, оның арты қазалы жағдайларға апарары сөзсіз. Ал ауру симптомдары жеңіл болса, оны күтімілдеп жүре берсе болады.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nАсқынған жағдайда мына жағдайлар орын алуы мүмкін:\r\n•	Анемия (кей жағдайда гемолитикалық анемия);\r\n•	Орталық жүйке жүйесінің ауруы;\r\n•	Бауыр циррозы;\r\n•	Бауыр тіндерінің өлуі;\r\n•	Бауырддағы майлық дистрофия;\r\n•	Гепатит\r\n•	Сүйектердің сынуы;\r\n•	Инфекциялық аурулардың жиілеуі;\r\n•	Секіргенде жиі жарақаттар пайда бола береді;\r\n•	Сарғыштану;\r\n•	Буындардың контрактуралары немесе басқа да сұрықсық өсулер орын алады (сұрықсыздық)\r\n•	Өзіне көңіл бөле алмай қалады;\r\n•	Өзге адамдармен дұрыс қарым-қатынас жасай алмай қалады;\r\n•	Бұлшық ет массаларын жоғалтып алады (бұлшық ет атрофиясы);\r\n•	Психолгиялық аурулар;\r\n•	Пенициллами және басқа да дәрілердің жанама әсерлері кездеседі;\r\n•	Өттің ауруы.\r\nБауыр жетіспеушілігі және орталық нерв жүйесінінң зақымдануы ( бас және омыртқа жүйкелері) аурудың кең таралған қауіпті асқынуы болып табылады. Егер Вильсон ауруын ерте, бастапқы  сатысында  емдеуді қолға алмаса, арты өлімге апарады.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігердің көмегіне қашан жүгіну керек__\r\nЕгер сізде Вильсон ауруының симптомдары байқала бастаса, дәрігерге барып қаралыңыз.\r\nЕгер сіздің жанұяңызда Вильсон ауруына шалдыққан адам болса немесе сіз жүктілікті жоспарлап жүрсеңіз генетикпен ақылдасыңыз.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nВильсон ауруы бар адам генетикалық тексеруден өтуі тиіс.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nГепатолиенальді дистрофия\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nбас пен қолдың еркіссіз дірілдеуі\r\nтіл байланып қала беруі\r\nбұлшықеттер қатып, игерілмей қалуы \r\n\r\n\r\n','admin',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),