INSERT INTO `index_5c78d55771ac3` VALUES (1418,'article','982','Enterobıoz (ishekqurtymen juqpalaný)','qz','2018-07-19 05:31:53','2018-07-19 05:22:00','Enterobıoz –  ishekqurttardan  týyndaǵan adamnyń parazıttik aýrýy.\r\n\r\nIshekqurttar  - kóbinese, balalarda bolatyn ishek parazıtteri.\r\n\r\nAýrýǵa kóbinese, balalar ushyraıdy. Tek aýrý adamnan juqtyrýǵa bolady.\r\n\r\nAdam ishekqurtty  olardyń jetilgen jumyrtqasy taǵammen aýzyna nemese shańmen ishine túskende juqtyrady. Enterobıozǵa ushyraǵan adam saýsaǵy lastanǵanda ózine-ózi juqtyrady (naýqastar aınalshyqtyń mańyndaǵy terini qasıdy, sebebi kúshti qyshý mazaılaıdy).\r\n\r\nNaýqastyń terisinde ishekqurttyq analyǵy salǵan jumyrtqalar 4-6 saǵattan keıin jetiledi de adam juqpaly bolady. jumyrtqalar tósekke jáne naýqastyń ish kıimine, úıdegi jáne jumys ornyndaǵy zattarǵa túsedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=982',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Enterobıoz','y','   Enterobıoz (ishekqurtymen juqpalaný) Enterobıoz –  ishekqurttardan  týyndaǵan adamnyń parazıttik aýrýy.\r\n\r\nIshekqurttar  - kóbinese, balalarda bolatyn ishek parazıtteri.\r\n\r\nAýrýǵa kóbinese, balalar ushyraıdy. Tek aýrý adamnan juqtyrýǵa bolady.\r\n\r\nAdam ishekqurtty  olardyń jetilgen jumyrtqasy taǵammen aýzyna nemese shańmen ishine túskende juqtyrady. Enterobıozǵa ushyraǵan adam saýsaǵy lastanǵanda ózine-ózi juqtyrady (naýqastar aınalshyqtyń mańyndaǵy terini qasıdy, sebebi kúshti qyshý mazaılaıdy).\r\n\r\nNaýqastyń terisinde ishekqurttyq analyǵy salǵan jumyrtqalar 4-6 saǵattan keıin jetiledi de adam juqpaly bolady. jumyrtqalar tósekke jáne naýqastyń ish kıimine, úıdegi jáne jumys ornyndaǵy zattarǵa túsedi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat                                 \r\n\r\nEnterobıoz –  ishekqurttardan  týyndaǵan adamnyń parazıttik aýrýy.\r\n\r\n\r\n\r\nIshekqurttar  - kóbinese, balalarda bolatyn ishek parazıtteri.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nAýrýǵa kóbinese, balalar ushyraıdy. Tek aýrý adamnan juqtyrýǵa bolady.\r\n\r\nAdam ishekqurtty  olardyń jetilgen jumyrtqasy taǵammen aýzyna nemese shańmen ishine túskende juqtyrady. Enterobıozǵa ushyraǵan adam saýsaǵy lastanǵanda ózine-ózi juqtyrady (naýqastar aınalshyqtyń mańyndaǵy terini qasıdy, sebebi kúshti qyshý mazaılaıdy).\r\n\r\nNaýqastyń terisinde ishekqurttyq analyǵy salǵan jumyrtqalar 4-6 saǵattan keıin jetiledi de adam juqpaly bolady. jumyrtqalar tósekke jáne naýqastyń ish kıimine, úıdegi jáne jumys ornyndaǵy zattarǵa túsedi.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nEnterobıozdyń  negizgi sımptomdary:\r\n\r\n·         aınalshyq mańyndaǵy qyshý;\r\n\r\n·         Mazasyz uıqy;\r\n\r\n·         sharshaý;\r\n\r\n·         tábet pen salmaq joǵaltý;\r\n\r\n·         túnde nesep ustamaý.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nEnterobıozdy anyqtaý úshin ishekqurt jumyrtqalaryn tabý qajet, onyń kórinisi – ishek buzylysy jáne aınalshyq mańyndaǵy qyshý.\r\n\r\n\r\n\r\nishekqurt jumyrtqalaryn mıkroskoppen kórýge bolady.\r\n\r\nEnterobıozdy anyqtaý úshin Grehem ádisin qoldanyp, zertteý qajet, ol úshin jabysqaq lenta qoldanylady. ishekqurt jumyrtqalaryn tyrnaq astynan alǵan juǵyndydan da tabýǵa bolady. ishekqurttardyń  qozǵalatyn eresek analyǵyn naýqastyń nájisiniń betinen kórýge bolady.  \r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEnterobıoz ádette parazıtterge qarsy dárilerdi qoldanýmen tolyq jazylady. Mundaı preparattar dárihanada erkin satylady.\r\n\r\nÁdette, dárimen emdeý kýrsy 2 aptadan keıin qaıtalanady, qaıta juqtyrýdyń aldyn alý úshin.\r\n\r\nNaýqastar preparatty qabyldaý kezinde gıgıena tártibin qatań qadaǵalaýy tıis.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nenterobıoz tabysty emdeledi.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDereý dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         eger ózińizde nemese balańyzda aýrýdyń joǵaryda atalǵan sımptomdary baıqalsa.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAldyn alý sharalary - gıgıena tártibin qatań qadaǵalaý, naýqastarmen qatar olarmen qarym-qatynastaǵy adamdarǵa da.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1419,'article','183','Лабиринтит','kz','2018-07-25 17:05:46','2018-07-25 16:53:00','Лабиринтит – ішкі құлақтың іріңді немесес іріңсіз қабынуымен сипатталатын ауру. \r\n\r\nҚұлақ сыртқы, ортаңғы және ішкі бөлімдерден тұрады. Дыбыс жарғақ және үш кішкене сүйектер дыбысты  дыбыс жарғақтан құлақ иірімінің алдыңғы жағына өткізеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=183',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Л','Лабиринтит','y','   Лабиринтит Лабиринтит – ішкі құлақтың іріңді немесес іріңсіз қабынуымен сипатталатын ауру. \r\n\r\nҚұлақ сыртқы, ортаңғы және ішкі бөлімдерден тұрады. Дыбыс жарғақ және үш кішкене сүйектер дыбысты  дыбыс жарғақтан құлақ иірімінің алдыңғы жағына өткізеді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЛабиринтит – ішкі құлақтың іріңді немесес іріңсіз қабынуымен сипатталатын ауру. \r\n\r\n\r\n\r\nҚұлақ сыртқы, ортаңғы және ішкі бөлімдерден тұрады. Дыбыс жарғақ және үш кішкене сүйектер дыбысты  дыбыс жарғақтан құлақ иірімінің алдыңғы жағына өткізеді.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nЛабиринтит ортаңғы құлақтың жіті немесе көбінесе, созылмалы ауруларында, ортаңғы құлақтың туберкулезінде, жарақат кезінде пайда болады.\r\n\r\nДаму жолдарына байланысты ішкі құлақтың қабыну ауруларын тимпаногендік (ортаңғы құлақтан өтетін), менингогендік (менингитте) және гематогендік (басқа ауруларда қабыну ішкі құлаққа қан арқылы беріледі) түрлеріне бөлуге болады.\r\n\r\nСондай-ақ, иірімнің іріңді және іріңсіз зақымдануы болады, ал таралуы бойынша диффуздық (таралған) және шектелген болады.\r\n\r\nКелесі факторлар лабиринтиттің пайда болу қаупін арттырады:\r\n\r\n* Алкогольдің үлкен мөлшерін қабылдау\r\n* Шаршау\r\n* Аллергия болу тарихы\r\n* Вирустық аурудың, респираторлық инфекциядан кейін\r\n* Құлақтың инфекциясы\r\n* Темекі шегу\r\n* Күйзеліс\r\n* Рецептімен немесе рецептісіз берілетін белгілі бір дәрілерді қолдану (әсіресе,  аспирин)\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\n* Бас айналуы\r\n* Көздің еріксіз қозғалуынан фокустеу қиындығы\r\n* Бір құлақтың естімей қалуы\r\n* Тепе-теңдікті жоғалту, мысалы, бір жағына құлау\r\n* Жүрек айну және құсу\r\n* Құлақтың шыңылдауы\r\n​\r\nІріңді  лабиринтитте температура артуы мүмкін. Диффуздық іріңді лабиринтитте  толық естімей қалу орнайды.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер науқастың лабиринтиттің симптомдарына нұсқайтын шағымдарын тыңдап, ауруды анықтайды.\r\n\r\nӘдетте, бұл ауруды анықтау үшін арнайы тестілер қажет емес, бірақ, дәрігер келесі науқастан диагностикалық шараларды өтуін сұрауы мүмкін:\r\n\r\n* ЭЭГ (электроэнцефалограмма – мидың электрлік белсенділігін зерттеу)\r\n* Электронистагмография (көздің бұлшық еттерінің электрлік белсенділігін зерттеу)\r\n* бастың КТ (компьютерлік томографиясы)\r\n* есту тестілері (аудиология / аудиометрия)\r\n* бастың МРТ (магниттік-резонанстық томографиясы)\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЛабиринтит әдетте, емдеу басталғаннан кейін бірнеше аптада өтеді. Емдеу бас айналуы секілді симптомдарды жеңілдетуге көмектеседі.\r\n\r\nЕмдеу үшін қолданылатын дәрілік препараттар:\r\n\r\n* Антигистаминдік (аллергияға қарсы) препараттар\r\n* Жүрек айну мен құсуға қарсы дәрілер\r\n* Бас айналуын жоятын дәрілер\r\n*  Ұйқы шақыратын және тыныштандыратын құралдар\r\n \r\n\r\nАурудың болжамы\r\n\r\nУақытылы дәрігерге көрінгенде және дұрыс емделгенде болжамы – оң. Ауыр симптомдары аптаның ішінде өтеді. Науқастардың көпшілігі 2-3 ай барысында сауығады. Егде науқастарда бас ауыруы және бас айналуы байқалуы мүмкін. Егер асқынуға жол беріліп, естімей қалу орын алса, есту қалпына келмеуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Естімей қалу (аса сирек)\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге хабарласыңыз, егер:\r\n\r\n* Бас айналуы, тепе-теңдікті жоғалту немесе лабиринтиттің басқа симптомдары болса\r\n* Естімей қалсаңыз\r\n\r\nЖедел жәрдемді шақырыңыз, егер:\r\n\r\n* құрысу болса\r\n* заттар қос болып көрінсе\r\n* естен тану болса\r\n* ұдай қусу болса\r\n* сөйлеу түсініксіз болса\r\n* бас айналуында, әсіресе, 38 ° C-тан асатын температура болса\r\n* әлсіздік немесес салдануда\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАурудың алдына алудың белгілі әдістері жоқ.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1420,'article','537','Квинке ісінуі (Ангионевротикалық ісіну)','kz','2018-10-05 09:57:09','2018-10-05 09:54:00','__Квинке ісінуі немесе ангионевротикалық ісіну __есекжемге ұқсас болып келеді, бірақ Квинке ісігі зақымдалу тереңдігіне байланысты ажыратылады. Ангионевротикалық ісігі кейбір кезде бөртпелерсіз де пайда болуы мүмкін','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=537',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Квинке','y','   Квинке ісінуі (Ангионевротикалық ісіну) __Квинке ісінуі немесе ангионевротикалық ісіну __есекжемге ұқсас болып келеді, бірақ Квинке ісігі зақымдалу тереңдігіне байланысты ажыратылады. Ангионевротикалық ісігі кейбір кезде бөртпелерсіз де пайда болуы мүмкін Квинке ісінуі немесе ангионевротикалық ісіну есекжемге ұқсас болып келеді, бірақ Квинке ісігі зақымдалу тереңдігіне байланысты ажыратылады. Ангионевротикалық ісігі кейбір кезде бөртпелерсіз де пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nПайда болу себептері:\r\nКвинке ісігі – аллергиялық реакцияның есебінен пайда болады. Аллергиялық реакция кезінде гистамин және тағы сол сияқты химиялық заттар қанағымға босап шығады. Иммунды жүйе ағзадағы аллерген сияқты жат затты анықтағанда,  организм гистаминді бөледі.\r\n\r\nКөбінесе ангионевротикалық есеңгіреудің пайда болу себебі анықталмайды.\r\nКелесі себептер ангионевротикалық ісіктің пайда болуына әкелуі мүмкін:\r\n•	Жануар түктеріндегі қайызғақтар;\r\n•	Судың, күн сәулесінің, суықтың, ыстықтың әсері;\r\n•	Азық-түліктер (жеміс-жидектер, балық, жаңғақтар, жұмыртқа, сүт)\r\n•	Құрт-құмырсқаның, шыбын-шіркейлердің шағуынан;\r\n•	Медициналық препараттар; антибиотиктер, стероидты емес қабынуға қарсы препараттар, қан қысымын тұрақтандырушы дәрілер;\r\n•	Шаң-тозаңдар.\r\n\r\nЕсекжем мен Квинке ісігі жүйелі қызыл жегі, лейкемия, лимфома сияқты аутоиммунды аурулардан кейін немесе солармен қатар пайда болуы да мүмкін.\r\n\r\nАнгионевротикалық ісіктің кейбір түрлері тұқым қуалаушылық жолмен беріледі, сонымен қатар себептеріне, асқынуларына, еміне байланысты айырмашылықтары болады.\r\n\r\nСимптомдары\r\nАурудың негізгі симптомы – кенеттен пайда болатын терінің беткей қабатының ісінуі. Сонымен қатар терінің беткі қабатында ісіктер мен тыртықтар пайда болуы да мүмкін.\r\nБірінші кезекте көз айналасы және ерін ісінеді. Сонымен қатар қол, аяқ, тамақ жақтарда пайда болуы  мүмкін.\r\nТері бетіндегі тыртықтардан  бөртпелер шығып, сәл  ауырсыну немесе қышыну сезімдері пайда болуы мүмкін. Бұл симптомдар есекжемге тән. Бөртпелер тітіркенгенде ақ түске енеді. Ауырсыну ангионевротикалық ісіктің теріні зақымдаған тереңдігіне байланысты болады.\r\n\r\nБасқа да симптомдар:\r\n•	Іштегі спазм – құрысу, тырысу.\r\n•	Тыныс алудың қиындауы.\r\n•	Ауыз бен көздің ісінуі.\r\n•	Көздің кілегей қабатының ісінуі.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nДәрігер науқасты қарап тексеру кезінде теріде пайда болған өзгерістерге байланысты, тітіркендіргіш немесе химиялық заттардың әсерінен болғанын немесе болмағанын сұрауы керек. Егер науқастың тамағы ісіп кетсе, медициналық тексеру кезінде науқастың тыныс алуы қиындап, қалыптыдан тыс дыбыстар шығуы мүмкін.\r\nДәрігер сонымен қатар аллергиялық рекацияны байқау үшін қан талдамасын алуы мүмкін.\r\n\r\nЕмделуі\r\nЖеңіл симптомдары кезінде ауруды емдеу қажет етпейді. Ауыр және орташа симптомдары кезінде ауруды емдеу керек.\r\n\r\nКвинке ісігімен ауыратын науқастар келесі ережелерді сақтау керек:\r\n•	Ауруды шақыратын кез-келген факторлардан немесе аллергендерден алшақ болғаны жөн.\r\n•	Дәрігеріңіз тағайындамаған дәрілерден, қабылдауға болмайтын азық-түліктерден шектелу керек.\r\n•	Ауырсынуды төмендету мақсатында ісік пайда болған жерге суық дәке орамалын басу керек.\r\n\r\nАнгионевротикалық ісікте қолданылатын дәрілер:\r\n•	Антигистаминдік препараттар.\r\n•	Қабынуға қарсы дәрілер\r\n•	Эпинефринді егу\r\n•	Тыныс алу жолдарын ашатын ингаляциялық дәрілер.\r\n•	Ранитидин.\r\n•	Егер де Квинке ісігі бар науқастың тыныс алуы қиындаса, тез арада жедел жәрдем шақыру керек, себебі анигиневротикалық ісік тыныс алу жолдарын толық бітеп өмірге қауіп төндіруі мүмкін.\r\nӘдетте тыныс алу жолдарының бітемейтін және симптомдары жеңіл өтетін ангионевроткалық ісіну біірнеше күн ішінде қайтады.\r\n\r\nТегтер: \r\nКвинке ісігі\r\nАнгионевротикалық ісік\r\nЕсекжем\r\nаллергия\r\nАллергиялық реакция\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1421,'article','594','Цистикалық фиброз  (Муковисцидоз)','kz','2018-10-05 12:12:23','2018-10-05 11:53:00','__Цистикалық фиброз  (Муковисцидоз) __ өкпе, асқазан-ішек жолында және басқа органдарда қалың, тұтқыр шырыштың жиналуынан пайда болатын ауру. Бұл балар мен жасөспірімдер арасында кең таралған созылмалы өкпе ауруы. Ол адам өміріне қауіпті болып табылады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=594',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ц','Цистикалық','y','   Цистикалық фиброз  (Муковисцидоз) __Цистикалық фиброз  (Муковисцидоз) __ өкпе, асқазан-ішек жолында және басқа органдарда қалың, тұтқыр шырыштың жиналуынан пайда болатын ауру. Бұл балар мен жасөспірімдер арасында кең таралған созылмалы өкпе ауруы. Ол адам өміріне қауіпті болып табылады. Мазмұны\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЦистикалық фиброз  (Муковисцидоз)  өкпе, асқазан-ішек жолында және басқа органдарда қалың, тұтқыр шырыштың жиналуынан пайда болатын ауру. Бұл балар мен жасөспірімдер арасында кең таралған созылмалы өкпе ауруы. Ол адам өміріне қауіпті болып табылады.\r\n \r\n\r\n\r\nМуковисцидоз тұқым қуалайтын ауру.  Ол өкпенің тоқырауымен, өкпеде инфекцияның пайда болуымен, және де асқазанның сұйықтықты сіңіру қызметінің бұзылуымен, ұйқы бездерінің бүлінуімен сипатталады.\r\n\r\nСебептері\r\nЦистикалық фиброз (ЦФ) тұқым қуалайтын ауру екенін айттық. Ол геннің бұзылуынан туындайы, сондай-ақ, организмде шырыш деп аталатын қою, қалың  түзілістің жинақталуымен сипатталады. Бұл шырыштар тыныс алу жолдарына және ұйқы бездеріне жиналып  қалады.\r\n\r\nШырыштардың жиналуынан өмірге қауіп төндіретін өкпе инфекциясы мен қауіпті асқазан аурулары пайда болады.  Бұл ауру тер бездері мен еркектің репродуктивті жүйесіне зақым келтіруі мүмкін.\r\nКөптеген адамдардың гені цистикалық фиброз тасымалдаушысы болып табылады, сондықтан бұл аурудың ешқандай симптомдары көрініс бермейді.  себебі , Цистикалық фиброзы бар адам 2 ақаулы ген тудырады, бұл, әр осындай  ата-анада  1 ауру болады деген ұғымға сай келеді. Кейбір  евроамерикандықтарда   ЦФ гені бар. Бұл ауру көбінесе орта-еуропалықтардың және солтүстік америкалықтардың ата-тектерінде кездеседі екен.\r\nКөптеген балаларда ЦФ 2 жасына дейін белгілі болады.  18 жасқа дейінгілерде көп кездесе бермейді. Балаларда бұл ауру орташа ауыр формада жинақталады.\r\n\r\nСимптомдары\r\nЖаңа туылған сәбилердің арасында мынадай симптомдар кездесуі мүмкін:\r\n•	Бойы өспей, тоқтайды;\r\n•	Жетілуінде кемшіліктер кездеседі;\r\n•	Өмірге келген алғашқы 24-48 сағат бойы ақаулықтары байқалады;\r\n•	Терісінен тұзды дәм білініп тұрады.\r\n\r\nІшек фонкциясына байланысты симптомдар мынадай болады:\r\n•	Іш қатуының салдарынан асқазаны ауырады;\r\n•	Іші кеуіп, желденіп, газ шығара береді;\r\n•	Жүрегі айнып, тәбеті жоғалады;\r\n•	Үлкен дәреті сұрланып, қоюланып, жағымсыз иістеніп, шырыспен араласып шығады;\r\n•	Салмағы түседі.\r\n\r\nӨкпе , тыныс алу жодарымен байланысты симптомдары:\r\n•	Мұрнынан маңқа ағып, жөтелі күшейеді;\r\n•	Әлсірейді;\r\n•	Мұрны бітеліп қала береді;\r\n•	Пневмонияның қайталанба эпизодтары (пневмония, кейде цисстикалық фиброз, қалтырау, қатты жөтелу, демікпе, жас аға береді, тәбеті жоғалады)\r\n•	Шекесі ауырады немесе мұрын қуысының қысымы жағарылайды, инфекцияның пайда болуына жол ашады немесе шел ауруы орын алуы мүмкін;\r\n\r\nАдам өмірінің соңына дейін зиянын тигізетін симптомдар:\r\n•	Бедеулік (ерлерде де);\r\n•	Асқазан үсті бездерінің қайталанба эпизодтары (Панкреатит);\r\n•	Респираторлық симптомдар;\r\n•	Саусақтардың басы жуарып,  барабан таяқшаларына ұқсап қалады.\r\n\r\n \r\n\r\nТексеру және тест жүргізу \r\nЦистикалық фиброзды анықтау мақсатында  қанға талдама тексерулер жүргізіледі. Олар ЦФ генін анықтауға бағытталады. Ал басқа әдістермен ЦФ былай анықталады:\r\n•	Иммуннореактивті трипсиноген (ИРТ) жаңа туылғандардан Цистикалық фиброзға тест жүргізеді, сол  арқылы өзіндік стандарттық скринингі анықталады. ИРТ-нің жоғарғы көрсеткіші ЦФ-дың бар екендігін білдіреді және бұдан кейін тексерулер жүргізу керектігін меңзейді. \r\n•	Тер хлоридтеріне талдау жүргізу –  деп , ЦФ-ға страндартты түрде диагностикалық тест жүргізуді айтады. Терде тұз құрамының шамадан тыс көп болуы, ауру белгілерінің бар екендігін көрсетеді. \r\nЦФ-бен байланысты  проблемаларды анықтауға бағытталған басқа да әдістер мынадай:\r\n•	Кеуде жасушаларына рентгенография жүргізу немесе компютерлік томография өткізу;\r\n•	Нәжістегі майды анықтау үшін талдама жүргізу;\r\n•	Өкпе фунциясына тексеру жүргізу;\r\n•	Ұйқы бездерінің функциясына тексеру жүргізу;\r\n•	Секретинге тест арқылы әсер ету;\r\n•	Нәжістегі трипсин және химотрипсиндердің жиналу мөлшерін анықтау;\r\n•	Асқазан-ішек жолдары және аш ішектің жоғарғы бөліктерінің рентгенологиялық сериясын өткізу;\r\n\r\nЕмделуі\r\nЦФ-ды ерте диагнотикалау және емдеудің тиімді жоспарын құру арқылы  өмірге төнген қауіптің алдын алуға, өмір сүру белсенділігін арттыруға мүмкіндіктер жасауға болады. Негізі мониторингтер мен қадағалаулар аса маңызды.  Науқас сол үшін емханадағы муковицидозға мамандандылырған емдеу курстарына мүмкіндігінше, қалмай барып тұру керек. Балалар өскеннен кейін,  ересектер үшін муковицидозға мамандандырылған арнайы емдеу орталығына ауыстырылуы керек. \r\n\r\nМынайдай әдістер өкпеге байланысты мәселелерді реттейді:\r\n•	Өкпе ауруы, мұрынның қосалқы қуыстары инфекцияларына қарсы және олардың алдын алу үшін антибиотиктер қолдану.  Олар көктамыр ішіне, немесе аэрозолдар түрінде тағайындалады, әрі ішне оссы жолдармен енгізіледі.  Антибиотиктер қажет болмаса да, тағайындалуы мүмкін.  Тек дәрілерлің қолдану мөлшері әдеттегідей, немесе  сәл көбірек болуы мүмкін.\r\n•	Тыныс алу жолдарын жақсарту үшін дәрілерді ингаляциялық формада қолдануға болады.\r\n•	 Тыныс алу жолдарындағы мәселелерді   жақсарту үшін, тағы басқа да  қолднылатын  дәрілік препараттар мына жайттарды реттейді:  қақырықты сұйылту үшін,  қақырынуды жеңілдету үшін,  гипертониялық ертінді  (ДНКазой және канцентрациясы жоғары түзды ертінділер терапиясы)\r\n•	Жыл сайын тұмауға қарсы екпе салдыру және пневмококтік полисахариддік (ППВ) екпесін қолдану,  (бұларды дәрігермен келісу арқылы қолданған дұрыс).\r\n•	Кейбір мүмкін болмай қалған жағдайда өкпе трансплантациясын қолдану.\r\n•	Өкпе ауруы өршіп бара жатқан жағдайда оттектерапиясын пайдалануға да болады.\r\n•	Өкпедегі шырыштарды  сұйылтып, қақырықты шығару үшін арнайы амал-шараларды қарастыру керек.\r\n•	Мұндай шаралар:\r\n	Терең  дем алдыратын физикалық жаттығулар жасау;\r\n	Іштегі тым көп жиналған шырыштарды шығару үшін  арнайы құрылғалырады күніге қолданып тұру керек;\r\n	Кеудені қолмен сәл тықылдатып ұру (немесе, кеуде жассушаларына физиотерапия жүргізу) үйдегі бір адам немесе дәрігер кеудені алдынан немесе арқадан сәл қағып тұруы керек;\r\n\r\nАсқорыту жүйесі, ішек мәселелері мен байланысты әдістер:\r\n•	Балаларға, жасөспірімдерге және ересектерге ағуызы байытылған арнайы тағамдар мен  витаминдер пайдалану керек;\r\n•	Ас ішкен сайын майды, ағуызды сіңіруді жақсартатын пакреаттық ферменттерді пайдалану;\r\n•	А,Д,Е және К витаминдері мол азықты пайдалану;\r\n•	Егер жүрегіңіз айни беретін болса, дәрігер сізге басқа да дәрі-дәрмектерді ұсынуы мүмкін.\r\n\r\nИвакафтор – бұл ЦФ-дың кейбір түрлерін емдуге арналған дәрілік препарат. Ол ЦФ-дың әсерінен генінде белгілі бір ақауы бар адамдарды емдеуге қолданылады. Оның  әсерінен өкпедегі шырыштар азайяды.  Бұл сондай-ақ ЦФ-дың басқа да симптомдарын жеңілдетуге қолданылатын дәрі. \r\n\r\nҮйде жүріп-ақ жасалатын мониторингтер мен амал-шаралар:\r\n•	Темекі түтінінен, шаңнан, кірден, будан, тұрмыстық химиядан, тастан шыққан будан, зәйден басрынаша аулақ жүру керек;\r\n•	Жақсы тамақтану керек, әсіресе ыстық ауа райында сәбилер мен жас балалар, сондай-ақ физикалық белсенділігі төмен, іші жиі өтіп жүрген адамдар осы қағиданы қатаң ұстану керек. \r\n•	Денеге аптасына 2-3 рет физикалық салмақ салып тұру керек . Әсіресе суд жүзіп, жүгіріп, велосипедпен серуендесе жақсы болады.\r\n•	Қақырықты, тыныс талу жолдарындағы қақырықты күніне 1-4 шығарып тұру керек.  Тыныс алу жолдарын тазалап тұру үшін әрбір нуқас, жанұя мүшесі немесе тәрбиешілер  кеудені соққылаудың  және пастуральды дренаждаудың техникасын игеруі  керек.\r\n \r\n \r\n\r\nНауқас әртүрлі  қалыпта жатса да, бір уақытта бәрнеше жерді  ұқалауға болады.\r\n\r\nБолжамы\r\nЦФ-ы бар балалар есейгенше денсаулуғынан сыр бермей, қалыпты жағдайда ержетеді. Олар өзі қатарлас балалармен   мектепке де барып, көптеген физикалық іш-шараларға қатыса да алады.  ЦФ-бен ауыратын көптеген жасөспірімдер де колледж бітіріп, жұмысқа да орнығып жатады.\r\n\r\nӨкпе ауруы адамның еңбекке жарамсыз болып қалғанына дйін  ақырындап дамиды. Бүгінгі таңда ЦФ-бен ауыратын адамдардың шамамен жас мөлшері 37-ден аспай жатыр. \r\nӨкпе ауруының асқынуы көбінесе өлімге апарады.\r\n\r\nАсқыну қаупі\r\n Көптеген асқынулар созылмалы респираторлы инфекцияға алып барады.\r\n\r\nАл басқа асқынулар:\r\n•	Ішек проблемалары, мысалы өт қабында тастың пайда болуы,  іш қату, тік ішектің түсіп кетуі;\r\n•	Қан түкіріну;\r\n•	Созылмалы тыныс алу жеткіліксіздігі;\r\n•	Қант диабеті;\r\n•	Бедеулік;\r\n•	Бауыр ауруы немесе бауырдың дұрыс жұмыс істемеуі, пакреатит, билиарлы цирроз;\r\n•	Жеткіліксіз тамақтану;\r\n•	Мұрыннан маңқа ағу, мұрын ойнауының қабынуы;\r\n•	Остеопорз және артрит;\r\n•	Қайталанбалы пневмония;\r\n•	Пневмоторакс;\r\n•	Оң қарыншалық жүрек жетіспеушілігі (өкпелік жүрек)\r\n \r\nҚашан дәрігерге қаралу керек?\r\nЕгер  балаңызда ЦФ-дың мынадай симптомдар байқалса, дәрігерге хабарласыңыз. \r\n•	Қалтырау, жөтелдің күшейуі, мұрнынан  аққан сұйықтық өзгереді немесе оған қан араласып шығады, тәбеті жоғалып, пневмонияның басқа да симптомдары көрініс береді.\r\n•	Жедел түрде салмағы түседі.\r\n•	Жиі іш босата береді, нәжісінің исі күлімсізденеді, үлкен дәретінде сұйықтық көп болады.\r\n•	Іші үлкейіп, көп жел шығара береді.\r\nЦФ-дың симптомдары өршіп бара жатса, болмаса басқа күрделі түрлері пайда болса дәрігерге хабарласыңыз, әсіресе қан түкіріп, тыныс алуы ауырлай бастаса.\r\n\r\nАмал-шарасы\r\nЦФ-дың ешқандай алдын алу шарасы жоқ. Гендегі ЦФ-ды анықтау үшін тұқымында осындай ақау бар адамға скринг жасау керек.\r\n\r\nДереккөз: https://medlineplus.gov/ency/article/000107.htm\r\n\r\nТегтер: \r\nөкпе инфекциясы, \r\nбаланың салмақ тастауы, \r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1422,'article','1078','Otoskleroz','qz','2018-07-28 18:21:59','2018-07-28 18:14:00','Otoskleroz – ortańǵy qulaqta súıektiń aýytqýly ósýimen baılanysty, sańyraýlyqqa aparatyn aýrý.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1078',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Otoskleroz','y','   Otoskleroz Otoskleroz – ortańǵy qulaqta súıektiń aýytqýly ósýimen baılanysty, sańyraýlyqqa aparatyn aýrý. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nOtoskleroz – ortańǵy qulaqta súıektiń aýytqýly ósýimen baılanysty, sańyraýlyqqa aparatyn aýrý.\r\n\r\n\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan jáne syrtqy estý kanalynan turady. \r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nOtosklerozdyń paıda bolý sebepteri belgisiz. Degenmen, aýrýdyń tuqym qýalaý sıpaty týraly dálelder bar.\r\n\r\nOtosklerozǵa shaldyqqan adamdardyń ortańǵy qulaǵyndaǵy keýekti súıektiń aýytqýly ósýi baıqalady.  Bul dybys tolqyndarynyń túsýine jaýap retinde estý súıeginiń vıbratsııasyn (terbelisin) shekteıdi. Mundaı terbelis-tolqyndar estý úshin qajet.\r\n\r\nOtoskleroz – jastardyń arasynda kezdesetin sańyraýlyqtyń keń taralǵan sebebi.  Aýrý, ádette eresek ómirdiń erte kezeńinde bastalady. Ol erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi. Dert úrdisi eki qulaqty da qamtýy múmkin.\r\n\r\nBul aýrýdyń paıda bolýynyń qaýip faktorlaryna júktilik jáne bir otbasy músheleriniń estimeı qalýy jatady.  Basqa etnıkalyq toptarǵa qaraǵanda eýropa násiliniń adamdary bul aýrýdyń damýyna beıimirek keledi.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Estimeı qalý (birtindep ýshyǵady)\r\n\r\n* Qulaqtyń shyńyldaýy \r\n\r\n* Bas aınalýy\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nQulaqtyń estýiniń jitiligin anyqtaý úshin jasalatyn test (aýdıometrııa /aýdıologııa) estimeýdiń dárejesin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEstimeýdiń basqa sebepterin eskerý úshin tekserýdiń arnaıy kórneki etý ádisi qoldanylady, bul – samaı súıeginiń  kompıýterlik tomografııasy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nOtoskleroz baıaý damýy múmkin. Aýrýdy estýde máseleler paıda bolǵanǵa deıin emdeýdiń qajeti joq.\r\n\r\nFtorıd, kaltsıı nemese D dárýmeni sekildi dárilik preparattar estýdi joǵaltýdy báseńdetýi múmkin, biraq, olardyń tıimdiligi osy ýaqytqa deıin dáleldenbegen.\r\n\r\nEstýdi joǵaltýdy túzetý úshin estý apparaty qoldanylýy múmkin. Bul aýrýdy emdemeıdi, onyń ýshyǵýyn da toqtatpaıdy, biraq, estýdiń buzylysyna baılanysty jaısyzdyqty jeńildetýge kómektesedi.\r\n\r\nÚzeńgisúıektiń (estý súıegi) bóligin alyp tastaý boıynsha hırýrgııalyq operatsııa jáne ony protezge almastyrý kondýktıvtik sańyraýlyqty emdeı alady. Úzeńgi súıekti tolyǵymen alyp tastaý  stapedektomııa atalady. Keıde onyń bóligi ǵana alynyp, tómengi bóliginde shaǵyn sańylaý jasalady. Bul stapedotomııa atalady. Keıde operatsııa lazerdiń kómegimen jasalady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nOtoskleroz emdelmese, birtindep, ýshyǵady. Hırýrgııalyq aralasý estýdi qalpyna keltirýge kómektesedi. Bas aýrýy men aınalýy operatsııadan keıin birneshe apta ishinde ótedi.\r\n\r\nOperatsııadan keıingi asqynýlardyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin kelesi usynystardy oryndańyz:\r\n\r\n* Operatsııadan keıingi 2-3 apta ishinde sińbirmeńiz.\r\n\r\n* Respıratorlyq nemese basqa ınfektsııaǵa shaldyqqan adamdardan alshaq júrińiz.\r\n\r\n* Eńkeıýden, sozylýdan nemese shıryǵýdan  alshaq bolyńyz, bul bas aınalýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n* Shýly dybystardan nemese qysymnyń kúrt ózgerisinen alshaq bolyńyz. Operatsııadan keıin qalypqa kelgenshe tereńge súńgýmen aınalyspańyz, taýda kólik júrgizbeńiz, ushaqpen ushpańyz.\r\n\r\nOperatsııanyń áseri bolmasa,  estýdy tolyǵymen joǵaltý oryn alýy múmkin. Mundaı naýqastar sańyraýlyǵyn estý apparatynyń kómegimen meńgerýge úıretý qajet, olar dybystardy saý qulaqtan aýrý qulaqqa beredi.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Tolyq sańyraýlyq\r\n\r\n* Aýyzda ádettegideı emes dámniń paıda bolýy\r\n\r\n* Operatsııadan keıingi ınfektsııa, bas aınalýy, qulaqtaǵy aýyrsyný jáne tromb túzilýi\r\n\r\n* Nervterdiń zaqymdalýy\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge baryńyz:\r\n\r\n* Estimeı qalsańyz\r\n* Operatıvtik  emdeýden keıin qyzba, bas aınalýy, qulaqtaǵy aýyrsyný bolsa.\r\n \r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nOtospongıoz; Stapedektomııa    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1423,'article','63','Альцгеймер ауруы (АА)','kz','2018-07-12 09:53:02','2018-07-12 09:42:00','Деменция – түрлі ауруларда пайда болатын мидың қызметін жоғалтуы. Ол есте сақтауға, ойлауға және мінез-құлыққа әсер етеді.\r\n\r\n•      Даму қаупі 60 жастан кейін артады – 5% жуығы АА зардап шегеді. АА аурушаңдығы әлем бойынша 2016 ж. 44 млн. адамды құраған.\r\n\r\n•      Дамыған елдерде  (мысалы, Ұлыбритания) АА ерлердің арасында өлім-жітім себебі бойынша жүpек ауруларының алдына, бірінші орынға шыққан.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=63',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Альцгеймер','y','   Альцгеймер ауруы (АА) Деменция – түрлі ауруларда пайда болатын мидың қызметін жоғалтуы. Ол есте сақтауға, ойлауға және мінез-құлыққа әсер етеді.\r\n\r\n•      Даму қаупі 60 жастан кейін артады – 5% жуығы АА зардап шегеді. АА аурушаңдығы әлем бойынша 2016 ж. 44 млн. адамды құраған.\r\n\r\n•      Дамыған елдерде  (мысалы, Ұлыбритания) АА ерлердің арасында өлім-жітім себебі бойынша жүpек ауруларының алдына, бірінші орынға шыққан. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nДеменция – түрлі ауруларда пайда болатын мидың қызметін жоғалтуы. Ол есте сақтауға, ойлауға және мінез-құлыққа әсер етеді.\r\n\r\n•      Даму қаупі 60 жастан кейін артады – 5% жуығы АА зардап шегеді. АА аурушаңдығы әлем бойынша 2016 ж. 44 млн. адамды құраған.\r\n\r\n•      Дамыған елдерде  (мысалы, Ұлыбритания) АА ерлердің арасында өлім-жітім себебі бойынша жүрек ауруларының алдына, бірінші орынға шыққан.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nАА нақты себебі белгісіз. Зерттеулер  көрсеткендей, АА дамуына мидағы белгілі бір өзгерістер апарады.\r\n\r\nАА дамуына келесі топтың адамдары бейім келеді:\r\n\r\n·         Жасы ұлғайған шақта. АА дамуы организмнің қалыпты қартаюына жатпайды.\r\n\r\n·         Туғандары, мысалы, бір туған бауырлары, немесе ата-анасы АА шалдыққан болса.\r\n\r\n·         АА байланысты белгілі бір гендері бар болса.\r\n\r\n\r\n\r\nКелесі  факторлар АА даму қаупін арттыруы мүмкін:\r\n\r\n·         Әйел жынысы\r\n\r\n·         Қандағы холестерин деңгейінің жоғары болуына байланысты жүрек пен тамырлардың аурулары.\r\n\r\n·         Бұрын бастың жарақатының болуы.\r\n\r\nАА 2 түрі бар:\r\n\r\n·         АА ерте басталуы. Аурудың симптомдары  60 жасқа дейін көрініс береді. Аурудың бұл түрі сирек кездеседі, тез ушығады. АА ерте басталуы тұқым қуалайтын ауруларға жатады. Аурудың дамуына жауапты белгілі бір гендер анықталған.\r\n\r\n·         АА кеш басталуы. Бұл аурудың жиі кездесетін түрі. Симптомдары 60 жастан асқан адамдарда басталады. Кейде тұқым қуалау бейімділігі болуы мүмкін, бірақ, аурудың дамуындағы гендердің ролі аз.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nАА симптомдарына ақыл-ой қызметіндегі келесідей қиындықтар жатады:\r\n\r\n·         Көңіл-күй мінез құлығы, тұлғаның өзін тануы\r\n\r\n·         тіл\r\n\r\n·         есте сақтау\r\n\r\n·         қоршаған ортаны қабылдау, сезіну\r\n\r\n·         ойлау, топшылау (танымдық машықтар)\r\n\r\nбасында АА ұмытшақтық секілді көрінеді.\r\n\r\nжеңіл танымдық бұзылыстар (ЖТБ) - қалыпты жасқа байланысты ұмытшақтық пен АА дамуы арасындағы аралық саты. ЖТБ басталған адамдарда ойлауда және есте сақтауда аздаған мәселелер болады. олар көбінесе, өзінің ұмытшақтығын біледі. ЖТБ бәрінде АА дами бермейді.\r\n\r\nЖТБ симптомдары:\r\n\r\n·         бірнеше міндетті қатар орындауда қиындықтар\r\n\r\n·         мәселені шешудегі қиындықтар\r\n\r\n·         жақындағы оқиғалар мен әңгімені ұмыту\r\n\r\n·         күрделі әрекетті орындауда ұзақ уақыт кетіру\r\n\r\nАА ерте симптомдары:\r\n\r\n·         банк есептері, күрделі ойын, жаңа ақпаратты түсіну секілді ойлау мәселелерін шешудегі қиындықтар\r\n\r\n·         таныс маршрутты ұмыту\r\n\r\n·         тіл мәселелері, мысалы, есімдерді немесе таныс жерлерді\r\n\r\n·         бұрын қызығушылық танытатын заттарға селқостық, көңіл-күйдің болмауы\r\n\r\n·         заттарды басқа жерлерге қою\r\n\r\n·         тұлғалық өзгерістер және әлеуметтік дағдыларды жоғалту\r\n\r\nАА ушыққан сайын симптомдары айқындалады және өзіне қамқорлық жасау қабілетіне әсер етеді. Аурудың симптомдарына жатады:\r\n\r\n·         ұйқы тәртібінің өзгеруі, түнде жиі ояну\r\n\r\n·         сандырақ, депрессия және үрйлену\r\n\r\n·         негізгі міндеттерді орындаудағы қиындық, мысалы, ас әзірлеу, киімді дұрыс таңдау, автокөлік жүргізу\r\n\r\n·         оқу-жазудағы қиындық\r\n\r\n·         жақындағы оқиғалардың деректерін ұмыту\r\n\r\n·         өмірден оқиғаларды ұмыту және өзін-өзі танымау\r\n\r\n·         Галлюцинациялар (елестеу), пікірталасу, таласу, агрессиялық мінез-құлық\r\n\r\n·         Байсалдылықтың болмауы, қауіпті тану қабілетін жоғалту\r\n\r\n·         Сөздерді дұрыс таңдай алмау, сөздерді дұрыс айтпау, сөйлемдерді шатастырып айту \r\n\r\n·         Әлеуметтік қатынастан оқшаулану.\r\n\r\nАА шалдыққан адамдарда кездеседі:\r\n\r\n·         Отбасының мүшелерін танымау\r\n\r\n·         Күнделікті негізгі міндеттерді орындау, мысалы, өздігінше тамақ ішу, киіну, жуыну\r\n\r\n·         Сөзді түсіну\r\n\r\nАА кезінде кездесетін басқа симптомдар:\r\n\r\n·         несеп және нәжіс шығаруды бақылаудағы мәселелер\r\n\r\n·         Жұтудағы мәселелер.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nТәжірибелі дәрігер АА келесі іс-шараларды өткізу арқылы анықтайды:\r\n\r\n·         Дәрігерлік толық тексеру, оның ішінде, неврологиялық\r\n\r\n·         Науқастан оның ауруының тарихы және симптомдары туралы сұрау арқылы\r\n\r\n·         Функционалдық  психологиялық тестілерді өткізу арқылы (психологиялық статус)\r\n\r\nАА диагнозы кейбір симптомдардың болуы және деменцияның басқа себептерінің болмауының негізінде қойылады.   \r\n\r\nӘдетте, тексерулер деменцияның келесі мүмкін себептерін ескеру үшін өткізіледі:\r\n\r\n·         Анемия\r\n\r\n·         Мидың ісігі\r\n\r\n·         Созылмалы инфекциялар\r\n\r\n·         Дәрілік препараттармен уыттану\r\n\r\n·         ауыр депрессия\r\n\r\n·         мида сұйықтықтың артық мөлшерінің жиналуы (Гидроцефалия, ликвордың қалыпты қысымымен )\r\n\r\n·         Инсульт\r\n\r\n·         Қалқанша бездің аурулары\r\n\r\n·         Дәрумендер тапшылығы.\r\n\r\nДеменцияның мидың ісігі мен инсульт секілді себептерін анықтау үшін мидың КТ немесе МРТ, кейбір жағдайда АА ескеру үшін ПЭТ тағайындалады.\r\n\r\n\r\n\r\nАА анықтаудың жалғыз сенімді тәсілі – өлімнен кейін ми тінінің үлгісін зерттеу.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nАА емделіп жазылмайды. Жағдайды қолдау үшін емдеудің міндеті:\r\n\r\n·         Аурудың ушығуын бәсеңдету (бұл аса күрделі мәселе)\r\n\r\n·         Мінез-құлықтың мәселесі, естің қалыпты болмауы, ұйқыдағы мәселелер секілді симптомдарды реттеу\r\n\r\n·         Күнделікті қызметті жеңілдету мақсатында қоршаған ортаны өзгерту\r\n\r\n·         Отбасы мүшелерінің қолдауы.\r\n\r\nДәрілік препараттар қолданылады:\r\n\r\n·         Симптомдардың ушығу жылдамдығын бәсеңдету, бірақ, мұндай препараттарды қолданудан пайда аз.\r\n\r\n·         Сыни ойлану, өзін танудың бұзылуы секілді мінез-құлық бұзылыстарын бақылау.\r\n\r\nДәрі-дәрмекті қабылдау алдында дәрігерге келесі сұрақтарды қою қажет:\r\n\r\n·         Препараттың жанама әсері қандай? Препаратты қабылдап, тәуекел ету қажет пе?\r\n\r\n·         Препаратты қабылдауды бастау үшін қай уақыт жарамды?\r\n\r\n·         Денсаулықтың басқа мәселелеріне қатысты препараттарды қабылдауды тоқтату немесе уақытша тоқтату қажет пе?\r\n\r\nАурудың ушығуына қарай АА шалдыққан кейбір адамдарға үй ішінде жәрдем қажет болуы мүмкін. Отбасының мүшелері және күтім жасайтын адамдар науқасқа   есті жоғалтуында,  мінез-құлықтық мәселелерінде, және ұйқыдағы мәселелерде  көмектесуіне болады. үйдегі орта АА шалдыққан адамдар үшін қауіпсіз екендігіне сенімді болу маңызды.\r\n\r\n\r\nҚолдау топтары\r\n\r\nАА ауруының болуы немесе АА шалдыққан жақын адамға күтім көрсету өте қиын болуы мүмкін. Бұл күйзелісті АА бойынша қолдау тобының көмегімен жеңілдетуге болады, олар АҚШ және еуропалық елдерде кең таралған. Мұндай топтарға қатыса отырып, өз мәселесін ортаға салу арқылы науқас немесе оны күтетін адам өздерін жалғыз сезінбеуіне жәрдем алады.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nАурудың ушығу жылдамдығы әр түрлі. АА тез дамыса, аурудың ушығуы да тез болады.\r\n\r\nАА шалдыққан адамдар өмірден ерте кетеді, әдетте, диагноз қойылғаннан кейін 3-20 жыл ішінде.\r\n\r\nОтбасылар жақын адамға болашақ күтімді  жоспарлауы тиіс.\r\n\r\nАурудың ақтық сатысы бірнеше айдан бірнеше жылға дейін созылуы мүмкін.\r\n\r\nБұл кезде адам толығымен еңбекке қабілетсіз болады. өлім әдетте, инфекциядан немесе көп ағзалық жеткіліксіздіктен болады.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге көріну қажет:\r\n\r\n·         АА симптомдары ушығады немесе психологиялық жағдайда күрт өзгеру пайда болады.\r\n\r\n·         АА шалдыққан науқастың жағдай ушыққан\r\n\r\n·         АА шалдыққан науқасқа үйде күтім жасай алмайсыз\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАА алдын алудың дәлелді тәсілі болмаса да, аурудың алдын алуға немесе бәсеңдетуге кейбір шаралар көмектесе алады:\r\n\r\n·         Майдың мөлшері шектеулі емдәм және Омега-3 май қышқылдарына бай тағамды тұтыну\r\n\r\n·         Дене белсенділігін ұстанатын өмір салты\r\n\r\n·         Ақыл-ойды және әлеуметтік белсенді статусты қолдау\r\n\r\n·         Бассүйек-ми жарақатының алдын алу мақсатында қауіпті іс-шаралар кезінде басқа арнайы қорғаныс бас киімін (шлем) кию.\r\n\r\nҒылымда Альцгеймер ауруы туралы не белгілі?\r\n\r\nҒылыми зерттеулер нейрофизиология және сапалы ұзақ ғұмыр туралы мәселелерге байланысты.\r\n\r\nАҚШ және басқа елдердегі ірі академиялық орталықтар Альцгеймер ауруының даму себебін анықтаумен айналысуда. АҚШ жыл сайын 2 млрд доллардан артық қаржыны миды зерттеу бағдарламасына жұмсайды, оның нәтижесінде  Альцгеймер ауруынан және жүйке жүйесінің басқа кері бұзылыстарынан дәрі-дәрмек жасалуы тиіс.\r\n\r\nАуруға қатысты бірнеше фактор белгілі:\r\n\r\n•      Ақуыздардың бұзылысы (амилоид және тау-протеин)\r\n\r\n•      Генетикалық факторлар\r\n\r\n•      Жүйке тіндеріндегі энергетикалық үрдістердің бұзылыстары\r\n\r\n•      Жүйке тіндеріндегі қабыну үрдістері\r\n\r\n•      Қантамырлық бұзылыстар\r\n\r\nАльцгеймер ауруының көп факторлығына байланысты оны емдеу кешенді болады – дәрілердің бірігуімен.\r\n\r\nАльцгеймер ауруына қарсы дәрі әзірлеу Қоры (АҚШ) амилоидтың жиналуына бағытталған дәрілерді клиникалық сынауды қаржыландырады, аурудың басқа да көріністерін зерттейді, қабыну және жүйке тінінің энергетикалық метаболизмі секілді.  \r\n\r\nҚазіргі кезде келесі дәрілердің клиникалық сынағы өткізілуде:\r\n\r\nAricept®\r\n\r\nExelon®\r\n\r\nRazadyne®\r\n\r\nNamenda®\r\n\r\nNamzaric®\r\n\r\nBACE1®    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1424,'article','228','Паратұмау (Парагрипп)','kz','2018-07-31 06:27:16','2018-07-31 06:20:00','Парагрипп вирусы жоғарғы және төменгі тыныс алу жолдарын зақымдайтын вирустар тобына жатады.  \r\n\r\nПарагрипп вирусының төрт түрі бар, олардың бәрі жоғарғы, төмен тыныс алу жолдарының инфекциясын (пневмония) туындатуы мүмкін. Вирус қыспақты қабынуды,  бронхиолитті, бронхитті туындатуы мүмкін.\r\n\r\nПарагриппке жыл сайын шалдығатын адамдардың нақты саны белгісіз, жоғары екендігі белгілі. Кейде вирус мұрынның бітуімен немесе басқа симптомдармен көрініс береді, олар парагрипп емес, суық тию секілді анықталады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=228',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','П','Паратұмау','y','   Паратұмау (Парагрипп) Парагрипп вирусы жоғарғы және төменгі тыныс алу жолдарын зақымдайтын вирустар тобына жатады.  \r\n\r\nПарагрипп вирусының төрт түрі бар, олардың бәрі жоғарғы, төмен тыныс алу жолдарының инфекциясын (пневмония) туындатуы мүмкін. Вирус қыспақты қабынуды,  бронхиолитті, бронхитті туындатуы мүмкін.\r\n\r\nПарагриппке жыл сайын шалдығатын адамдардың нақты саны белгісіз, жоғары екендігі белгілі. Кейде вирус мұрынның бітуімен немесе басқа симптомдармен көрініс береді, олар парагрипп емес, суық тию секілді анықталады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nПарагрипп вирусы жоғарғы және төменгі тыныс алу жолдарын зақымдайтын вирустар тобына жатады.  \r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nПарагрипп вирусының төрт түрі бар, олардың бәрі ересектер мен балалардың жоғарғы, төмен тыныс алу жолдарының инфекциясын (пневмония) туындатуы мүмкін. Вирус қыспақты қабынуды,  бронхиолитті, бронхитті туындатуы мүмкін.\r\n\r\nПарагриппке жыл сайын шалдығатын адамдардың нақты саны белгісіз, жоғары екендігі белгілі. Кейде вирус мұрынның бітуімен немесе басқа симптомдармен көрініс береді, олар парагрипп емес, суық тию секілді анықталады.\r\n\r\nВирус күз-қыс кезеңінде кең таралады. Парагрипп жас сәбилерде ауыр түрде болады, жас өскен сайын қауіптілігі азаяды. Мектеп жасындағы балалардың көпшілігі парагрипп вирусына бейім. Ересектердің көпшілігінде вирусқа антиденелер болады, яғни, оларда иммунитет бар, бірақ, қайтадан жұқпаланудан сақтамайды.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nПарагрипптің симптомдары инфекция түріне қарай ерекшеленеді. Суық тиген кездегідей, жиі симптомдары – мұрынның бітелуі және жеңіл жөтел. Бронхиолит секілді өмірге қауіпті симптомдары жас сәбилерде және иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда болады.\r\n\r\nЖалпы симптомдары:\r\n\r\n* Кеудедегі ауырсыну\r\n* Қыспақ (дауыстың қарлығуы, шулы тыныс алу, қарлықпа жөтел)\r\n* Қызба\r\n* Мұрынның бітелуі\r\n* Ентігу\r\n* Көмейдегі ауырсыну\r\n* Мұрынның ағуы\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nКөмейді қарағанда ауырсынуын, бездердің ісінуін және қызаруын байқауға болады. Тыныс алу фонендоскоппен тыңдауда дәрігер өкпедегі сырылды және крепитацияны (сықырды) анықтайды.\r\n\r\nЗерттеулердің түрлері:\r\n\r\n* Қанның жалпы талдауы\r\n* Кеуде қуысы ағзаларының рентгенографиясы\r\n* Кеуде қуысының компьютерлік томографиясы\r\n* Мұрын сілемейінен жұғынды алу\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nВирустық  инфекцияның телімді емдеу түрі болмайды. Қыспақ пен бронхиолит белгілерінде тыныс алуды жақсарту үшін емдеу тағайындалады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nҮлкен жастағы балалар мен ересектердің көпшілігі, егде жастағы адамдар мен иммундық жүйесі әлсіз адамдардан басқасы емдеусіз де жазылады, медициналық араласу тыныс алу жеткіліксіздігі дамығанда қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nҚосалқы бактериалдық инфекциялар – кең таралған асқынулары. Қыспақ пен бронхиолит кезіндегі тыныс алу жолдарының бітелуі өмір үшін қауіпті жағдай болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nӨзіңізде немесе балаңызда сырыл, тынысы тарылу, немесе тыныс алу қиындауының басқа белгісі болса, дәрігерге көрініңіз. 18 айлық жастан кіші балада жоғарғы тыныс алу жолдарының зақымдануының симптомдары дамыса, дәрігермен хабарласыңыз.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nПарагриппке қарсы вакцина болмайды. Эпидемия кезінде көпшіліктің шоғырланған жерінен алшақ болу қажет.\r\n\r\nБала бақшаға бармайтын балалар вирустық ауруларға сирек ұшырайды.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1425,'article','1253','AITV (adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy) jáne JITS (juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵynyń sındromy)','qz','2018-09-19 11:45:13','2018-09-19 11:24:00','__AITV__ degen ne?\r\nAdamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy (AITV) adamnyń ımmýn júıesine shabýyldaıdy. Negizi qalypty  ımmýn júıesi adamdy túrli aýrýlardan qorǵap turady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1253',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','AITV','y','   AITV (adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy) jáne JITS (juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵynyń sındromy) __AITV__ degen ne?\r\nAdamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy (AITV) adamnyń ımmýn júıesine shabýyldaıdy. Negizi qalypty  ımmýn júıesi adamdy túrli aýrýlardan qorǵap turady.\r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nAITV degen ne?\r\nAdamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy (AITV) adamnyń ımmýn júıesine shabýyldaıdy. Negizi qalypty  ımmýn júıesi adamdy túrli aýrýlardan qorǵap turady.\r\n \r\n \r\n\r\nSýrette:  Adamnyń ımmýn júıesi\r\n\r\nAITV ımmýn júıesin buzady, osyǵan oraı AITV-ny juqtyrǵan naýqas bakterıalyq jáne vırýstyq ınfektsııalarmen zaqymdanady.  Bul aýrýǵa shaldyqqannan keıin, adam organızminiń onymen kúresýge shamasy jetpeıdi, sondyqtan jazylý protsesi álsireıdi. AITV -  juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵynyń sındromynyń (JITS) bastapqy satysy bolyp tadylady.\r\n\r\nJITS degen ne?\r\nJITS – AITV ınfektsııasynyń asqynýynyń saldarynan týyndaıdy.  AITV asqynyp, sońǵy satysyna jetkende, JITS-ke aınalady. JITS-pen aýyratyn adamdardyń organızmi, AITV-men aýyratyn adamdardyń organızmimen salystyrǵanda tipten álsiz bolady, aýrýǵa qarsy tura amaıdy. Olar kóbinese osy ınfektsııadan nemese raktan qaıtys bolady.\r\n\r\nAITV sındromy degen ne?\r\nAITV sındromy – AITV ınfektsııasynyń bastapqy satysy, AITV-ny alǵash juqtyrǵan kezdegi  sát.\r\n\r\nAITV-ny juqtyrǵannan keıin ne bolady? \r\nAITV-men zaqymdanǵannan keıin, vırýsty organızmnen joıý úshin adamnyń ımmýn júıesi oǵan qarsy shabýyldaı bastaıdy. Vırýs  kóshirmelerin kóbeıtpeı  turǵanda, organızm ınfektsııamen kúresedi. Tipti adam AITV-yn juqtyryp alsa da ózin burynǵydaı jaqsy sezine beredi. Qan taldamasynan da eshqandaı ózgeris baıqalmaýy  múmkin.\r\nDegenmen, osy ýaqyttarda vırýs aqyryndap lımfatıkalyq túıinderge shabýyldaı bastaıdy. Lımfatıkalyq túıinder organızmdegi ımmýn júıesiniń ortalyq ózegi bolyp tabylady.  Osylaısha vırýs mı jasýshalaryna shabýyldap, olardyń aqyryndap buzylýyna sebep bolady.\r\n10-15 jyldyń ishinde AITV kóptegen ımmýn torlaryn joıady, sonyń saldarynan organızm ınfektsııamen kúrese almaı qalady. Vırýs CD4(sm. túsiniktemesi tómende) dep atalatyn ımmýn torlaryn zaqymdaıdy.  Eger  CD4 ımmýn torlarynyń sany 200ml-nan tómendep ketse, AITV JITS-ke aýysady (negizi CD4 ımmýn torlarynyń sany 600-1000-ǵa jýyq bolýy kerek). JITS-ke shaldyqqan naýqas, qaýipti ınfektsııalarǵa tap bolady.\r\n\r\nBelgileri \r\n\r\nAITV ınfektsııasynyń bastapqy belgileri qalaı bolady?\r\n\r\nAITV-ny juqtyrǵanda bastapqyda eshqandaı belgileri baıqalmaıdy. Keıbireýlerde AITV tumaý tárizdi sımptomdary sııaqty kórinedi. Sol kúıinde birneshe aptaǵa deıin saqtalyp turady. Onymen myna belgiler baılanysty bolyp keledi.\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Sharshańqyraı berý;\r\n•	Lımfatıkalyq túıinderdiń úlkeıýi;\r\n•	Tamaq aýrý\r\n•	Bórtpe paıda bolady.\r\nEger adam bastapqyda AITV-men zalaldanǵan bolsa, ol óz jaǵdaıyn bilmeıdi de. Oǵan AITV juqtyrǵan adam da kórer kózge qalypty kórinip, ózin jap-jaqty sezinip júre beredi. AITV-nyń sımptomdary - mononýkleoz, tonzıllıt, tumaý sekildi aýrýlardyń belgilerine uqsap keledi.\r\n\r\nAITV ınfektsııasynyń damyǵan fazasy qandaı  bolady? \r\nAýrý asqynǵanda sımptomdar da kúsheıedi jáne asqynady. Bul belgili bir ýaqytta bilinýi múmkin. Keıbireýlerde AITV-nyń sımptomdary tek 10 jyldan keıin biline bastaıdy. Mundaı AITV-nyń sımptomdary mynadaı bolady:\r\n•	Lımfatıkalyq túıinder úlkeıedi;\r\n•	Ish ótedi;\r\n•	Bezgek paıda bolady;\r\n•	Jótel paıda bolady;\r\n•	Demikpe paıda bolady;\r\n•	Ózinen ózi salmaq joǵaltady\r\n.\r\nAITV-men aýyrǵan er jáne áıelderdi emdeýdeaıyrmashylyq bar ma?\r\nAITV erde de, áıelde de birdeı bolady. Infektsııa juqtyrǵan adam uzaq ýaqyt boıy qalypty kórinisin buzbaı, ózin jaqsy sezinip júre beredi. Ýzaq ýaqyt boıy ekeýiniń de ımmýndary aqyryndap álsireıdi, sodan organızmderi basqa ınfektsııalarmen kúresý qabiletinen aıyrylady.\r\nEr men áıeldiń zalaldanǵan AITV-nyń aıyrmashylyǵy tek mynadaı bolady: áıelderde ımmýn júıesi álsiregende qosymsha taǵy bir aýrýlary paıda bolady, ondaı aýrýlarynyń biri – qynaptyq zeńdi ınfektsııasy. Bul óte qaýipti ınfektsııaǵa jatady. Bul aýrýmen aýrǵanda tómengi aǵzalar zaqymdanady (aǵzadaǵy reprodýktıvti júıeniń ınfektsııamen zaqymdanýy) emdelýi aýyr bolady. Jatyr moıny aýrýy tez asqynady, rakaldy sekildi (dısplazııa) jáne rak (qaýipti isik). Eger áıelde osyndaı AITV bolsa, olardy ókinishke qaraı emdeý qıyn.\r\n\r\nQaýiptiń sebepteri men faktorlary\r\n\r\nAITV qalaı juǵady?\r\nAITV adamnan adamǵa tek bıologııalyq suıyqtyqtar arqyly juǵady. Olar: qan, sperma, jatyr suıyqtyǵy sııaqtylar. Zalaldanǵan anadan týǵan balalar júktilik kezinde ınfektsııalanýy múmkin. AITV kóbinese mynadaı joldarmen taralady:\r\n	Infektsııalanǵan adammen anal tesigi, jatyr jáne aýyz arqyly jynystyq qatynasqa túskende;\r\n	Infektsııalanǵan adammen  ıne nemese shprıtsterdi ortaq qoldanǵannan;\r\nAITV-men zalaldanǵan áıelderdiń jartysynan kóbi jynystyq qatynas jasasqan seriginen juqtyrǵan. Áıelder erkekpen qatynas jasaǵanda juqtyrǵanyndaı, basqa áıelmen qatynas jasasa da osylaı juqtyrady. Infektsııalanǵan adammen jynystyq qatynas jasasqanda músheqapty durys qoldanbasa,  áıelderde AITV juqtyrý qaýpi basym bolady. \r\n\r\nKimder AITV juqtyrý qaýpindegi topqa jatady?\r\nÁýelbasta JITS, AITV  epıdemııalary belgili topta, belgili bir halyq arasynda tuıyqtalǵan, oǵan tap bolatyndar esirtki ınesin qoldanatyndar, gomoseksýaldar jáne gemofılııamen aýyratyn naýqastar (qan quramy buzylǵan, emdeý úshin tek qan quıýdy talap ete beretin aýrý túri) bolatyn. Gemofılııamen aýyratyndar donorlyq qan quıý barysynda AITV-men zalaldanyp qalǵan. Qazirgi ýaqytta donor qandary AITV-na qarsy tekserýden ótkiziledi, eger qan AITV-men zalaldanǵan bolsa, ol qan joıylady.\r\nQazir AITV ınfektsııasy keń taralyp ketti. AITV ınfektsııasyn juqtyrý qaýpi - myna toptarda jıi kezdesip jatyr:\r\n•	Gomoseksýalıster\r\n•	Birneshe adammen jynystyq qatynas jasaıtyn  áıelder\r\n•	Jezókshelermen qatynas jasaıtyn   erkekter\r\n•	Esirtki qoldanǵanda ıneni ortaq qoldanatyn nashaqorlar\r\n•	Esirtki nemese aqsha úshin jynystyq qatynasqa baratyn adamdar\r\n•	Jynys músheleri arqyly aýrý taratatyndar\r\n•	Joǵaryda aıtylǵan qaýipti toptaǵy adamdarmen qatynas jasaıtyn jandar\r\n\r\nBalalar AITV-ny óz anasynan qalaı juqtyrady?\r\nJas balalar  AITV-ny anasynyń aıaǵy aýyr kezinde, bosaný kezinde jáne omyraýmen emizý kezinde juqtyrady.\r\nQazirgi ýaqytta balalarda AITV kóbinese mynadaı joldarmen de kelip jatyr: júkti áıelge jáne jańa týylǵan sábıge dárilik preparattardy taǵaıyndaǵannan. Eger júkti áıel óziniń ınfektsııa juqtyrǵanyn bilmese, mundaı ádisterdiń paıdasynan góri zııany basym tıedi. Kóptegen AITV men aýyratyndar bastapqy satysynda ózin aýrý sezinbeıdi. \r\nInfektsııamen zaqymdanǵan naýqasty anyqtaıtyn eń tıimdi ádis – AITV-ǵa test tapsyrý kerek .  \r\nEger siz júkti bolyp qalsańyz, dárigerden ózińizge prenataldi skrınıng dárejesindegi AITV-ǵa taldama jasaýyn ótinińiz. Eger siz bala kóterýdi josparlasańyz, aldymen ózińiz, jáne joldasyńyz AITV-ǵa qatysty tekserýden ótińiz.\r\n \r\nQandaı qatynas qaýipsiz bolyp sanalady?\r\nAITV bógde adamnyń organızimine tereńdep enip kete almaıdy, sondyqtan kúndelikti qarym-qatynasta ol birden juǵa qoımaıdy. AITV jáı janasyp ótkende, qol ustasqanda, qushaqtasqanda, qoǵamdyq basseınde shomylǵanda, qan tapsyrǵanda, ystyq vanna qabyldaǵanda, qoǵamdyq dárethanany paıdalanǵanda, telefon arqyly sóıleskende, esik tutqasyn ustasqanda birden juqpaıdy. Sondaı-aq AITV tamaq arqyly da, masanyń nemese basqa da jándiktiń shaqqanynan juqpaıdy.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n\r\nMen ózime AITV-yn juqtyryp aldym dep qaýiptensem ne isteýim kerek?\r\nEger siz AITV-ny ózińizge «juqtyryp aldym ba?» dep kúmándansańyz, dereý dárigerge baryp tekserilińiz. Erte qoıylǵan dıagnostıka, erte qabyldaǵan dári-dármekter aýrýdyń órship ketýin báseńdete turady. Eger siz shynymen de AITV-ny juqtyrǵan bolsańyz, dáriger sizge ózińizdi qalaı kútý kerektigi jaıynda keńester beredi.    \r\nQanshama AITV juqtyrǵan adamdar saý kórinip júr, ózin tekserý maqsatynda kez-kelgen vırýspen zaqymdanǵan jandar mindetti túrde AITV-ǵa qan taldamasyn ótkizýi kerek. Qan taldamasynan AITV kezdesken adam – AITV-pazıtıvti dep atalady. Dárigerińizden AITV  jasyryn emdeý jolyna qalaı ótý kerek ekenin surap, naqtylap túsinip alyńyz.  Dáriger sizge tekserýdiń nátıjelerin túsindirip beredi.\r\n\r\nMindetti túrde AITV-ny teksertýge barýym kerek pe?\r\nDárigerler tósek qatynasynda belsendi 18-65 jas aralyńyndaǵylardyń barlyǵynyń tekserýden ótkenin durys dep sanaıdy. Eger 18-den tómen, 65-ten joǵary jastaǵylar juqtyrý qaýpi joǵary topta tirkelgen bolsa, olar da tekserýden ótkeni durys. Júkti áıelderdiń de tekserýden ótkeni lázim. Kóbinese  tekserý barysynda,  AITV-na qarsy antıdeneler,  ınfektsııa juqqannan keıin 2-3 aı ótkende bir-aq belgi beredi. Sebebi, bul ýaqyt antıdeneniń paıda bolý ýaqyty bolyp sanalady.\r\n\r\nDáriger qandaı negizderge súıene otyryp mende AITV bar dep esepteıdi?\r\nAITV organızmge enip ketkennen keıin, olar qannyń «CD4 lımfotsıt» degen aq jasýshalaryna enedi. AITV  CD4 jasýshalarynan kún saıyn mıllıondaǵan óziniń  kóshirmelerin óndiredi. Zaqymdanǵan jańa jasýshalar búkil organızmge taralady.\r\n\r\nMyna joldar arqyly organızm ózin qorǵaýǵa tyrysady:\r\n1.	Organızm  antıdenelerdi\n bólip shyrady (organızm antıdeneleri vırýstarǵa jabysady da, ınfektsııanyń jeke kóshirmeleriniń óndirilýin bógeıdi)\r\n2.	Arnaıy jasýsha túzedi:  T-jendet jasýshasy men  makrofag dep atalatyn jasýshalar. Bul jasýshalar keıbir  jańa vırýystardan qutylý úshin organızmge kómektesedi. Eger sizdiń qanyńyzde AITV-ǵa qarsy antıdeneler paıda bolsa, bilińiz,  sizdiń organızimińiz sizdi ınfektsııamen  kúresip jatyr degen sóz. Biraq,  qajetti antıdenelerdiń jınalyp, qandy qorǵaý múmkinshiligi, birneshe aıdyń ishinde ǵana bolatyn jaǵdaı. \r\n\r\nMundaı, AITV-men ınfektsııalanǵan organızmde qandy basyp ketetin antıdenelerdiń sany az bolsa, sonyń saldarynan taldama nátıjesi anyqtalmaı qalýy múmkin.\r\n\r\nAýrý sımptomdarynyń bilinýi kezinde qanda RNQ AITV joǵary kórsetkish kórsetip turady. (RNQ – «rıbýnokleıindi qyshqyl» degen sózdiń qysqartylýy) RNQ vırýs aktıvatsııasy kezinde egiledi. Ol «vırýs júktemesine» test ótkizýge jol ashady. Al bul test arqyly dáriger sizde AITV ınfektsııasy bar ma, joq pa bilip  beredi. \r\nDáriger aldymen sizde AITV-ınfektsııasynyń bar-joǵyn anyqtaıdy. Sizdiń qanyńyz IFA(ımmýnfermentti analız)   ádisi boıynsha tekseriledi. Eger osy taldamanyń qortyndysynda ınfektsııa bar bolsa, qanyńyzdy  belogtyq ımmýnblotıg ádisi boıynsha qaıta tekseredi. Eki testtiń nátıjesinde de   sizde AITV-ınfektsııasy kórinis beretin bolsa, dáriger sizde AITV-ınfektsııasy bar degen  dıagnoz qoıady.   \r\n \r\nAdamdaǵy ATIV JITS-na ulasyp ketse de oǵan 3 ólshem (krıterı) qoıady. Úsh ólshemniń bolsyn JITS jaıynda belgi beredi.\r\n•	CD4 jasyshalarynyń sany 200-den tómen bolsa;\r\n•	CD4 jasyshalary paıyzy  14%-dan tómen bolsa;\r\n•	 JITS-baıslanysty aýrý kezinde . \r\n\r\n JITS-baılanysty aýrý – bul aýrý, AITV-yn juqtyrǵan adamǵa qoıylatyn dıagnoz. 25-ke jýyq aýrýlar JITS-baılanysty aýrýlar bolyp esepteledi.  Olarǵa: pnevmotsısti pnevmonıa (ókpe qabyný), sarkoma (aǵza jasýshalarynada ósetin qaterli isik) Sarkoma Kaposhı jáne sarqylý sındromy jatady. Eger AITV bar adamǵa JITS-baılanysty aýrýy negizdeletin bolsa, oǵan JITS indeti dep dıagnoz qoıady.\r\nMaǵan AITV-nyń bastapqy kezeńinde dıagnoz qoıylǵany  mańyzdy ma?\r\nIá. Qazirgi ýaqytta AITV emdeıtin tásil joq.  Organızmniń antıdeneler men CD4 jasýshalarynyń bólinýi AITV órship kerýin tek báseńdetip turady, biraq olardyń shamasy vırýsan tolyqtaı qutylyp ketýge jetpeıdi. Is júzinde óz-ózinen  AITV-ınfektsııasyna shabýyldaǵannan sizdiń ımmýn júıeńizge az ýaqyttyq zııan keltirý múmkin.\r\n Degenmen, AITV-ny dári-dármek arqyly emdeý (dári-dármekterdiń bul kombınatsııasy – antıretrovırýstyq dep atalady) vırýstyń damý qarqyndylyǵyn báseńdetýge, ımmýndy jıeniń ary qaraı jumysyn uzaq ýaqyt boıy jalǵastyryna septigin tıgizedi. Mine sol úshin dárigerler AITV juqtyrǵan adamdarǵa erte kezden emdelý keretigin aıtyp jatyr.\r\n\r\nAITV-na dıagnostıka jasatý úshnin mitdetti túrde dárigerge barýym kerek pe?\r\nDáriger sizdiń densaýlyǵyńyz jáne osyndaı qupııaly jaǵdaıyńyz úshin kádmgideı alańdaıdy.   Eger siz AITV-ǵa qarsy tekserilgeńiz kelse, onda dárigerge kórinýińiz kerek. Ol sizge tekserilýdi bastaý kerektigin, nemese tekserilýge deıin qanshalyqty kútý kerek ekenin aıtyp beredi.\r\nEsińizde saqtańyz, bir-aq ret tekserý qorytyndysynan sizde AITV-ınfektsııasy joq dep shyǵýy, sizde múldem ınfektsııa joq, endi siz bolashaqta onmen zaqymdanbaısyz degen sııaqty  senimdilik bermeıdi. Siz dárigerden AITV ınfektsııasyna qarsy sharalardy qolǵa alýdyń joldaryn surap, bilip alýyńyz. \r\n \r\nEmdelýi\r\n\r\nQandaı dári-dirmekter AITV ınfektsııasyna qarsy qoldanylady?\r\nAITV ınfektsııasyna qarsy birneshe túrli dári-dármekter qoldanylady. Báriniń maqsaty bir, bir kombınatsııada organızmdegi AITV-nyń sanyn azaıtý úshin paıdalanylady. Terapııada joǵary belsendi antıretrovırýstyq terapııa (VAART) dep atalatyn  birneshe dárilik preparattar qandaǵy AITV-nyń sanyn azaıtý maqsatynda  qoldanylady. Dáriger terapııanyń áserimen qandaǵy vırýstyq júktemeniń tómendegen dárejesin  anyqtaý úshin, sizdiń osy dárilerdi qabyldaý barysyndaǵy jaǵdaıyńyzdy nazarynda ustaýy kerek. Dáriger sizde júrek aıný, qusý, álsireý, uıý, perıferıkalyq neıropatııa (býynnyń jáne tabannyń uıýy) sııaqty janama áserlerdiń bolmaǵanyna kózin jetkizý kerek. VAART kezinde qoldanatyn dárilik preparattarǵa mynalar jatady:\r\n•	Nýkleozıdti keri transkrıptazdyń tejegishteri (NKTT):  AITV saý jasýshalarǵa ene bastaǵanda, oǵan DNQ qoldaný kerek nemese ózindik jeke kóshirmeleriniń  shyǵartqyzbaý úshin osyndaı genetıkalyq materıaldardy paıdalanǵan lázim.  Bul dári-dármekter AITV-nyń DNQ-nyń saý tinderine enip ketýiniń aldyn alady. DNQ—nyń quralýynsyz  vırýs óziniń jeke kóshirmelerin shyǵara almaıdy. \r\n•	Nýkleozıdti emes keri transkrıptazdy tejegishter: Osy toptaǵy basqa da preparattar DNK jasýshalarynyń AITV –nyń kóshirmelerine aınalýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Biraq, olar ózge de joldarmen  júzege asyrylyp jatyr.\r\n•	Proteaz tejegishteri: Bul toptaǵy dáriler organızmniń boıyna AITV ınfektsııasymen zaqymdanǵan jasýshalardyń taralýyn bógeıdi.\r\n•	Birigý tejegishteri: Bul dári-dármekter organızmdegi saý jasýshalarda  AITV ınfektsııasynyń óńdelýin toqtatady. Bul dárini tek dáriger ǵana egedi.\r\n•	Integraza tejegishteri: Bul dáriler ıntegrazany bógeıdi. Integraz – AITV-nyń vırýsty aǵýyzy,  saý jasýshalarda AITV  genetıkalyq materıaldarynyń quralýyna qatysady.\r\n\r\nBul dári-dármektermen emdelýdi qashan bastaý kerek?\r\nMamandardyń kópshiligi AITV ınfektsııasyna qarsy dári-dármekterdi CD4 jasýshalarynyń sany 200-den túspeı turyp qoldanǵan durys dep esepteıdi. Al keıbir dárigerler óz naýqastaryna CD4 jasýshalarynyń sany 200-den 500-ge deıingi aralyqta bolyp turǵanda qoldanýdy bastap ketedi eken. Sóz óz dárigerińizben terapııaǵa deıin qaı ýaqytta dárilerdi qabyldaý kerektigin aqyldasyp alǵanyńyz jón. \r\n\r\nDárilik preparattar qalaı áser etetinin dáriger qalaı anyqtaıdy?\r\nQandaǵy vırýs sanyn anyqtaý ońaı emes, ol kádimgideı qıyndyq týdyratyn jaǵdaı. Siz bul suraqqa tushymdy jaýapty organızmińizge terapııa qoldanǵanda ǵana ala alasyz.\r\n•	CD4 jasýshalarynyń sany: CD4 jasýshalary – bul qandaǵy aq jasýshalar (olardy keıde T-Lımfotsıtteri nemese T-jasýshalary dep ataıdy.) CD4 jasýshalary sizdiń organımińizdiń ınfektsııamen kúresýine demeý bolady. Ókinishke qaraı bul jasýshalar AITV ınfektsııasynyń nysanaly ornyna aınalady. Bul jasýshalar vırýspen zaqymdanady. AITV ınfektsııasymen zalaldanbaǵan CD4  jasýshalarynyń sany 500-den 1200 mm3-ge (kýbtyq mılımetr) deıin quralady. Osy CD4 jasýshalarynyń tómendeýine baılanysty dárigerińiz sizge AITV-men kúresý úshin qandaı dárilerdi taǵaıyndaý kerektigin anyqtaıdy.  AITV ınfektsııasymen kúresýge baǵyttalǵan barlyq terapııanyń maqsaty, CD4 jasýshalarynyń  barynsha joǵarǵy kórsetkishin  saqtaýǵa tyrysady.\r\n•	Vırýstyq kúshteme: vırýstyq kúshteme – bul qandaǵy AITV kóshirmeleriniń sany. AITV-men zalaldanbaǵan adamdarda vırýstyq júkteme 0-ge teń. Dárilik preparattar organızmdegi AITV –nyń sanyna baılanysty taǵaıyndalady. Qandaǵy  vırýstyq júkteme 10000-nan 30,000ml (mıllılıtr) vırýs kóshirmesine jetkende atalmysh dáriler taǵaıyndalady. Emdeýdiń keıingi maqsaty vırýstyq júktemeniń sanyn  barynsha tómendetýge baǵyttalady.    \r\n•	QJT: Qannyń jalpy taldamasy ( QJT dep qysqarttyq) qannyń qyzyl jáne aq jasýshalarynyń sanyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.  Qannyń qyzyl jasýshasy (erıtrotsıtter) organızmniń barlyq jeńil  tinderine aýa tasymaldaıdy. Qannyń aq jasýshalary (leıkotsıtteri) ınfektsııamen kúresedi.  Olar organızmniń ımmýndy júıesine demeý beredi. AITV ınfektsııasy órshı bastaǵanda erıtrotsıtter men leıkotsıtterdiń sany belgili bir dárejede tómendeıdi.   Mundaı jaǵdaı AITV ınfektsııasymen kúresý úshin dárilik preparattardy qoldanǵanda da oryn alýy múmkin. QJT qorytyndysyna qarap dáriger dárilik preparattardy aýystyrý ýaqytyn josparlaıdy. Dáriger erıtrotsıtter men leıkotsıtterdiń sanyn joǵarǵy dárejede ustap turýǵa, jáne sizdiń densaýlyǵyńyzdyń qalypty bolýyna barynsha kóńil bólýi kerek.\r\n\r\nÁdette dárigerdiń tekserýine  barǵanda qandaı jaǵdaı oryn alýy múmkin?\r\nDáriger AITV ınfektsııasynyń órshý kezeńderin anyqtaý maqsatymen birneshe jaǵdaıdy qarastyrady. Ol aldymen sizden sımptomdardy suraıdy. Sodan soń ınfektsııanyń qylań bergen belgilerin izdeıdi. Sondaı-aq CD4 jasyshalary men vırýs júktemeleriniń qandaǵy sanyn taldama júrgizý arqyly tekseredi. Dárigerge bilingen  aýrýdyń sońǵy ýaqyttaǵy órshý belgileri, myna jaǵdaılarmen baılanysty bolýy múmkin: \r\n	Júrek aıný, qusý, qaltyraý, bas aýrýy, syrqyraý, túrgi teshsheńdik, demikpe nemese ish ótý sııaqty alǵashqy sımptomdary paıda bolady.\r\n	Salmaq joǵaltý, aýyz qýysynda oıyq jaralar paıda bolady (mysaly avtoznyı stomatıt, sańraýqulaq ınfektsııasymen balanysty) nemese lımfa túıinderiniń úlkeıýi (moıyn aýmaǵanda, qoltyqtyń astynda, shap jaqta).\r\n	Qandaǵy CD4 jasýshalarynyń dárejesi tómendeıdi.\r\n	Qandaǵy vırýstyq júktemeler ósedi.\r\n\r\nDárigerge qanshalyqty jıi qaralýym kerek?\r\nDáriger sizge CD4 jasýshalaryńyzdyń mólsheri 500-den tómendegenshe, ár 6 aı saıyn kelip turýdy taǵaıyndaıdy. Al CD4 jasýshalarynyń mólsheri 500-den tómendeı bastasa, ár 3 aı saıyn kelip turýyńyzdy bekitedi. Sondaı-aq  dáriger jańa dárilik preparattardy taǵaıyndaý barysynda, sizdiń organızmińiz terapııany qanshalyqty ıgergenin jıi tekserip, AITV ınfektsııasynyń belgileri órshigen-órshimegendigine kóz jetkizip turady.\r\n\r\nMaǵan taǵy ne kómektesýi múmkin?\r\nKeıbir dárilik preparattar basqa da ınfektsııalardy jáne  asqynýlardy toqtatady, jáne organızmniń tózimdiligin tómendetetin(ımmýnıtetti álsiretetin) AITV-nyń basqa da áserlerine qarsy turady. Tómende AITV men aýyratyndarǵa kómektesetin birneshe usynystar bar:\r\n•	Aýrýdyń aldyn alý úshin ár mezgil saıyn  tumaýdyń ekpesin qabyldap turýy kerek;\r\n•	Ár 5-7 jyl saıyn Streptococcus pneumoniae bakterııalaryn týyndatatyn, pnevmonııa aýrýynyń aldyn alý úshin pnevmonııanyń ekpesin salydyryp turý kerek. Pnevmonııanyń bul túrimen aýyratyn adam AITV ınfektsııasyn jyldam qabyldap alady.\r\n•	Jylyna 1 ret teri týberkýlındi testin ótkizip turýy qajet, týberkýlez\n sekildi óte qaýipti aýrýlar AITV ınfektsııasy bar adamdarǵa asa zor qaýip tóndiredi.\r\n•	Dısplazııa kezin (rakaldy jaǵdaı) jáne jatyr moıny qaýipti isigin anyqtaý maqsatynda áıelderge PAP test júrgizý kerek . AITV ınfektsııasymen aýyratyn áıelder arasynda osy eki jaǵdaı kóptep kezdesedi.  Bastapqyda PAP test ár 6 aı saıyn ótkizilip turady. Eger PAP testtiń oń nátıjeli qorytyndysyn alǵan bolsańyz, jylyna 1 ret qana ótkizilip turańyz da bolady.\r\n•	Aýrý qaýiptiligi joǵary toptaǵy adamdar V gepatıtine qarsy tekserýden ótýi kerek. Eger siz ınektsııalyq  preparattardy qoldanatyn bolsańyz , aýrý qaýiptiligi joǵary  V gepatıtin  juqtyrý qaýpi bar topta bolyp sanalasyz. Tekseris nátıjesinde sizdiń boıyńyzdan V gepatıtiniń belgileri baıqalmasa da dáriger  sizge bolashaqta ınfektsııa juqtyryp almas úshin, V gepatıtine qarsy ekpe saldyrýǵa keńes berýi múmkin.   \r\n•	Sýlfametoksazol + úshmetroprım dárilik preparattaryn da úılesimdilikpen paıdalansa paıdasy tıedi. Mundaı úılesimdilikpen  taǵaıyndalǵan dáriler – SD4 jasýshalarynyń  sany  200-den tómendep ketkende qoldanylady. Olar sańyraýqulaq ınfektsııasyn týdyratyn Pneumocystis jiroveci  (pneýmokýstıs karınıı aýrýynyń burynǵy ataýy) pnevmonııany toqtatýǵa kómektesedi. Bul atalmysh antıbıotıkter «toksoplazmozdar» dep  atalatyn basqa da ınfektsııalardy toqtatýǵa kómektesedi.\r\n•	Azıtromıtsın, klarıtromıtsın jáne rıfampıtsınder CD4 jasýshalarynyń sany 50-den 75-ke deıin tómendep ketkende kómektese alady. Olar  Mycobacterium avium bakterııasynan týyndaıtyn ınfektsııalanýdyń toqtatylýyna kómektesedi. \r\n\r\nEkpe  jaıynda eskertý\r\nKeıde qol jetimdi ekpeler sany, ony qajet etetin adamdar sanyna sáıkes kele berseıdi.\r\n\r\nEndi bolashaqta ne kútýge bolady?\r\nOndaǵan jyldar boıy baqylaý júrgize otyryp, AITV-nyń jetekshi sebepkerligimen sozylmaly aýrýlarǵa ushyraǵan jas-óspirimderdiń ólim-jitimin, qurama dárilik terapııa bir shama toqtatqanyn baıqadyq.  Qazirgi jaǵdaıda siz AITV-ǵa qarsy dárilerdi qoldanyp, ózińizdi jaqsy sezinip júrýińiz múmkin, biraq siz saqtandyrylmaǵan jynystyq qatynas arqyly nemese qan quıý arqyly basqa adamdarǵa vırýs tasymaldap júrýińiz múmkin. Sol úshin esskerte aıtamyz! Bul dárilik preparattar vırýstardy óltirmeıdi, olar tek sizdiń ımmýn júıeńizdiń jumysyna demeý berip, JITS-qa ulasyp ketýine kedergi keltirip, ınfektsııanyń asqyný qaýpin azaıtyp turady.\r\nQazirgi ýaqytta jańa dárilik preparattar jasalyp, testileýden ótkizilip jatyr.  Olar vırýsty damytpaı ustap turýǵa qabiletti, jáne olardy qazirgiler sııaqty jıi qabyldaı bermeıdi. Biraq olardyń protsesi ýzaq ýaqytty qamtıdy, on neshe jyldy alýy múmkin.\r\n\r\nAsqynýy\r\n\r\nMen AITV-nyń asqynýynan qalaı qutyla alam?\r\nEger sizdegi AITV ońtaıly bolsa, siz ózińizge jaqsy  kóńil bólińiz. Tamaqtaný teńgerimin ustanyńyz, fızıkalyq jattyǵýlarmen  turaqty aınalysyńyz, dep alýǵa jetkilikti ýaqyt bólińiz. Dárigerdiń barlyq usynystaryn naqty oryndańyz jáne kelisilgen dári-dármekterdi qaldyrmaı qoldanyńyz. Sonda ǵana siz AITV aýrýymen aýyratyndarda jıi  kezdesetin  aýrý ınfektsııalarynan belgili bir deńgeıde qorǵana alasyz.\r\n\r\nMen «qaýipsiz jynystyq qatynasty» qalaı synap kórsem bolady? \r\nÁr jynystyq qatynas saıyn múshe qapty paıdalanyńyz. Latekstyq múshe qaptar jynystyq  jolmen  tasymaldanatyn gerpes, adam papılommasy vırýsy (APV), AITV-nyń jańa shtamptary, turaqty  antıretrovırýstyq preparattarǵa ınfektsııanyń juǵý qaýpin azaıtady. Ishektiń ınfektsııamen zaqymdanýynyń aldyn alý úshin aýyz arqyly qatynas jasaýdan aýlaq bolyńyz. \r\n\r\nMen jumysta jáne bos ýaqyttarymda ınfektsııadan qorǵaný úshin qandaı sharalar jasaımyn?\r\nKeıbir qyzmet túrleri men jumys oryndarynda (mysaly: aıyqtyrý ortalyǵynda, emhanada, klınıkada, qarttar úıinde nemese túrmede)  jumys isteıtinderde týberkýlez nemese basqa da ınfektsııalyq aýrýlardy juqtyrý qaýpi basym. Óz qyzmet ornyńyz jaıly dárigermen aqyldasyńyz. Dáriger sizge týberkýlezge tekserilý kerek pe, álde jıi tekseristerden ótip turý kerek pe sheship beredi.\r\nAta-analar, bala baqsha qyzmetkerleri, bala kútimimen aınalysatyndar da tekseristen ótip turýy kerek, sebebi, balalardan tsıtomegalovırýstyq (TsMV) ınfektsııa, krıptospırıdoz, A gepatıti jáne lıamblıoz sekildi aýrýlar juǵýy múmkin. Jeke gıgenany saqtaý arqyly da aýrý juqtyrýdyń aldyn alýǵa bolady, ol úshin jórgekterdi aýystyrǵanda, balanyń zári nemese silekeıi súrkelip qalǵanda, tamaqtandyryp jáne jýyndyryp bolǵannan keıin qoldy sabyndap jýyp turý kerek. Eger balańyzda AITV ınfektsııasy bolsa, ol jaıynda balańyzdyń kútimine kómektesetin adamǵa eskertip qoıyńyz.\r\nEger siz janýarlarmen jumys isteseńiz (mysaly: mal dárigeri bolyp, zoodúken qyzmetkeri bolyp, ferma nemese mal soıý ornynda) siz krıptospırıdoz, toksoplazmoz, salmonellez, kampılobakterıoz nemese bartonellez sekildi aýrýlardy juqtyrý qaýpi joǵary aımaqta bolyp sanalasyz. Biraq bul aýrýlardyń qaýiptiligi - siz  jumysyńyzdy tastaıtyndaı joǵary emes, alaıda, siz belgili bir deńgeıde saqtyq sharalaryn qabyldaýyńyz kerek.\r\n•	Ishi ótken mal tólderinen abaılańyz.\r\n•	Baqshada nemese basqa da topyraqpen baılanysty jumys istegennen keıin qolyńyzdy jýyńyz.\r\n•	Eger siz gıstoplazmozdyń kóp taralǵan aımaǵynda turatyn bolsańyz, ondaǵy taýyq qora tazalaý, úńgirlerli tekserý nemese topyraq óńdeý sekildi qyzmet túrlerinen bet buryńyz.\r\n•	Eger siz koktsıdomıkozdyń keń taralǵan aımaǵynda tursańyz, topyraq uńǵyldarymen qoparýmen baılanysty, shańy burqyrap turatyn jerlerde jumys istemeýge tyrysyńyz. \r\n  \r\nÚıdegi janýarlar qaýipsiz be?\r\nBoıynda AITV –nyń bolýyna qaramastan úı janýarlaryn qaraýmen aınalysatyn adam kópgen qaýip-qaterge urynýy múmkin, biraq ony retteýdiń tıimdi joldary bar. Úı janýarlary kóńil-kúıińizge jaqsy áser beretindikten, olardan birden bas tarta salmańyz. Tómende sizdiń mal-múlkińizdiń aman-saý qalýy úshin qarastyrylǵan birneshe keńester bar:\r\n•	Aýrýdyń aldyn alý úshin úı janýarlaryńyzǵa ekpeni turaqty salyp turyńyz;\r\n•	Janýarlaryńyzdyń ishi ótip jatsa, mindetti túrde mal dárigerine kórsetńiz. Dáriger  suıyq nájistegi mıkrobtar sizge qaýip tóndirer-tóndirmesin anyqtap beredi. Eger ol qaýip tóndiretin bolsa, malyńyzdyń ish ótýi basylǵansha, basqa bir adamǵa qaraı turýyn ótinińiz;\r\n•	Janýaryńyzdy tamaqtanar aldynada erkeletip, sıpalaǵannan keıin, mindetti túrde qolyńyzdy jýyńyz. Tezeginen abaılańyz. Eger balańyzda AITV ınfektsııasy bolsa, úı janýarlaryn ustaǵannan keıin qolyn jýǵyzyńyz;\r\n•	Eger úıińizge ıt nemese mysyq ákelgińiz kelse, onyń sońǵy 6 aıda ishi ótken-ótpegendigin anyqtańyz. Sonda siz krıptospırıdozben zaqymdaný qaýpin tómendetesiz.\r\n•	Úı janýarlaryn qaı jerde ustaısyz, sol jerdi jaqsylap tańdap alyńyz. Keıbir mal ósiretin qojalyqtar, janýarlarǵa arnalǵan turaqtar, zoodúkender bir-birimen salystyrǵanda gıgıenany jaqsy saqtaýymen erekshelenedi;\r\n•	Júndes janýarlardan abaılańyz. Eger siz kúshikti nemese mysyqty úıińizge panalatqyńyz kelse, aldymen mal dárigerine teksertip alyńyz. Onyń boıynda sizge zııan tıgizetin, ınfektsııany damytatyn  mıkrobtar bar-joqtyǵyn anyqtap alǵanyńyz jón;\r\n•	Eger úıińizde mysyq bolsa, onyń nájis syndyratyn qorapshasyn kún saıyn tazalap turyńyz. Amal bolsa, AITV ınfektsııasy bar adammen júkti áıel   tazalyq jumystaryn júrgizbeı-aq qoıǵany durys. Mundaı amal arqyly toksoplazmoz aýrýynyń aldyn alýǵa bolady. Mysyǵyńyzdy qamap ustańyz, onyń basqa janýarlarǵa (krysa, tyshqan sekildi) shabýyldaýyna jol bermeńiz. Ony durys pispegen, shıki etpen tamaqtandyrmańyz. Ashýlandyryp oınamańyz, ol sizdi tyrnap nemese tistep jaraqattaýy múmkin. Eger sizdi tyrnap nemese  tistep alǵan  jaǵdaıda tez arada jaraqattaǵan jerińizdi sýmen jýyńyz. Deneńzdiń tyrnalǵan nemese tistelgen jerin mysyǵyńyzǵa jalatpańyz.\r\n•	Búrgeniń paıda bolýynan saqtanyńyz – ol sizdiń densaýlyǵyńyzǵa da, ıt pen mysyqtaryńyzdyń  saýlyǵyna da edáýir zııanyn tıgizedi.\r\n•	Salmonellez ınfektsııasynyń qaýpin tómendetý úshin baýyrymen jorǵalaýshylardan (jylan, kesirtke, ıgýana, tasbaqa sekildiler) abaılańyz. Eger akvarıým nemese qus torlaryn tazalaý kerek bolsa rezınke qolǵap kıip isteńiz. Maımyl sekildi ekzotıkalyq janýarlarǵa jolamaǵanyńyz jón.\r\nTamaq pen sý arqyly juǵýdan qalaı qorǵanamyn?\r\nTómende berilgen birneshe keńesti oryndaý arqyly siz ózińizdi azyq-túlik pen sýdan beriletin ınfektsııadan arashalaı alasyz. Jáne odan da tereńirek aqparat alǵyńyz kelse: «Taǵam ónimderiniń qaýipsizdigi» taqyrybyn qarańyz.\r\n•	Shıki tamaq pen tolyq pispegen jumyrtqany paıdalanbańyz (quramynda shıki jumyrtqasy ber azyq-túlikter, mysaly, qamyr, salatqa arnalǵan Tsezar jáne maıonez).\r\n•	Tolyq pispegen tapaq pen  shıki taýyq etterin,  nemese teńiz ónimderin paıdalanbańyz. Pasterlenbegen sún ónimderinen de bas tartqan jón. Tamaqty jáne etti tolyq pisirińiz, nemese qyzǵylt boıaýy ketkenshe qaınatyńyz. Sıyr etin ortasha qaınatý temperatýrasy 170°F, quraýy kerek. Úı qustaryn 180°F temperatýrada qaınatyp, pisirgen durys.\r\n•	Jemis- jıdek pen kókónisterdi jeýdiń aldynda jaqsylap jýyńyz.\r\n•	Shıki et, sol sııaqty basqa da azyq-túlikti týraǵan taqtaıshany ustaǵannan keıin qolyńyzdy jaqsylap jýyńyz.\r\n•	Sizdiń ımmýnıtetińiz tómendep lısterıoz (azyq-túlik arqyly beriletin Listeria monocytogene bakterııasynyń saldarynan paıda bolatyn ınfektsııa ) ınfektsııasyn juqtyrý qaýpin  azaıtqyńyz kelse, shala pisken shujyq ónimderi sekildi taǵamdardy paıdalanbaǵanyńyz jón.  Ondaı ónimderdi jegenniń ózinde, aldymen bakterııallary joıylatyndaı qajetti temperatýrada qaıta qaınatyp alyp paıdalanǵanyńyz ońtaıly bolmaq. \r\n•	Ózen jáne kólderdiń sýyn tazartpaı ishe salmańyz. Adam nemese janýarlardyń nájisteri tógiletin sýǵa shomylagórmeńiz. Shomylyp júrgende, nemese basqa da joldarmen sýdy qabyldaǵanda sý jutyp qoımańyz. \r\n•	Qalańyzda aýrý oshaqtary paıda bolyp jatsa, ol sý arqyly taralatyn bolsa, «sýdy qaınatpaı ishpeńder» degen habarlandyrýlar shyqsa, sýdy 1 mınýttan kem qaınatpaı qoldanbańyz. Ishseńiz de, tis jýsańyzda osy qaǵıdany qatań ustanyńyz. Qosymsha tıimdi joldar izdeseńiz, arnaıy fıltrler men qutydaǵy sýlardy paıdalanyńyz.\r\n•	Qandaıda\n bir aýrý shyǵyp, alaıda sýdy qaınatýdyń múmkindikteri bolmaı jatsa da siz óz qaýipsizdigińiz úshin amal-sharalardy qarastyrýyńyz kerek. Negizinen, mundaı jaǵdaılarda dárigermen keńeskenińiz abzal, óıtkeni sý qubyrlaryndaǵy sýlardy tolyq tazalaý múmkin emes, sol úshin basqa da joldaryn qarastyrǵan jón.\r\n•	Eger siz qubyr sýlaryn «múldem qoldanbaımyn» dep basqa joldar izdeseńiz, esińizde saqtap alyńyz, bylǵanǵan sýdan qatqan muz ınfektsııanyń kózi bolyp tabylady, sondaı-aq qoǵamdyq oryndardaǵy dúńgirshekterde satylatyn gazdalǵan sýsyndar da osyndaı qaýiptilikpen ushtasady.\r\n•	Alkogolsiz, gazdalǵan qutydaǵy sýsyndardy ishkennen de esh qaýip týyndamaıdy. Gazdalmaǵan alkogolsiz sýsyndar men shyryndar – jabyq jerde salqyndatýdy qajet etpese,  olar da qaýipsiz bolyp sanalady. Qatyrylǵan jemis-jıdek shyryndary da qaýipsiz, tek siz ony zalalsyz sýdan daıyndasańyz.\r\n•	Eger siz salqyndatylǵan (qatyrylmaǵan) jemis shyryndaryn ishetin bolsańyz, syrtqy japssyrma qaǵazyna qaraǵyz, onda «pasterlengen» degen jazý bolýy kerek. Onyń salqyndyǵyna da mán berińiz. Osy sııaqty syra, vınolar da ishýge qaýipsiz bolyp sanalady.\r\n\r\nMen saıahattaý kezinde ózimdi qalaı qaýipsizdendirsem bolady?\r\nAITV-men aýyratyn adam úshin saıahattaǵan asa qaýipti, ásirese kúrdeli ımmýn basý kezinde. Damýshy elderge saıahattap barý, ınfektsııanyń órshý qaýpin joǵarlatady, sebebi onda ınfektsııa tamaq jáne sý arqyly taralady, muny eýroma, soltústikamerıka jáne Azııanyń damýshy elderimen salystyrmaly túrde keltirýge bolady. Saıahattamas buryn dárigermen keńesip alǵanyńyz durys.\r\n•	Sýsyndar men tamaqtardan saqtaný kerektigin esińizde saqtańyz. Qatyrylǵan tamaqtardan, shıki kókónister men jemisterden, qubyr sýlarynan, pispegen nemese  tolyq óńdelmegen teńiz ónimderinen nemese etten, sút, sondaı-aq sút ónimderinen, kóshe saýdagerleriniń taǵamdarynan abaılaǵanyńyz abzal.\r\n•	Tolyq qaýipsiz bolyp sanalatyn azyq-túlikke: ystyq tamaqty, ózińiz  tazalaǵan jemis-jıdekti, qutydaǵy sýsyndardy (ásirese gazdalǵan), ystyq sháı men kofeni, syra jáne shamamen 1 mın qaınaǵan sýdy jatqyzsaq bolady.     \r\nKóptegen tekserýlerdiń qortyndysy boıynsha dıareıaǵa arnalǵan dári-dármekter AITV-ońtaıly naýqastarynyń qaýiptiligin tómendetetini anyqtaldy.\r\nÁdette asqazannyń buzylýy men ish ótýdyń aldyn alý maqsatynda qabyldanatyn dári-dármekter saıahatqa shyqpas buryn qoldanylady, osy jaǵyn dárigermen aqyldasyp alsańyzda bolady. Ishińiz ótip mazasyzdanǵanyńyzda antıbıotıkterdi qoldansańyz bolady. Qatty dıareıaǵa shaldyǵyp (nájiske qan aralasý, ishtiń qaınaýy,  qaltyraǵyshtyqtyń paıda bolýy) kóp mólsherde dárilerdi qabyldamas buryn, dárigerge tekserilip alyńyz.\r\nJanýarllardyń nájisi tógilgen topyraqqa, qumǵa jolamańyz. Arnaıy qorǵanyshy bar aıaq kıimderdi kıip alyńyz. Jaǵa-jaıda bolsańyz astyńyzǵa oramal tósep otyryńyz.\r\nSaıahatqa shyqpas buryn aldyn-ala ekpe saldyrý kerek pe, ony dárigerińizben aqldasyp alyp sheshińiz. Keıbir ekpeler AITV naýqastaryna jaqsy áser etkenimen, keıbireýlerine keri  zardabyn tıgiizip jatady. Eger siz keıbir ekpelerdi saldyrmaǵan bolsańyz, dáriger izge arnaıy nusqaýlyqtardy beredi. Dáriger sizdiń qaı jaqqa saıahattaýǵa baǵyt alǵanyńyzǵa baılanysty sańraýqulaqtyq jáne protozoılyq ınfektsııaǵa qarsy amal-sharalardyń mólsherin aıtyp beredi.\r\n\r\nAldyn alý sharalady\r\n\r\nAITV ınfektsısyn juqtyryp alýdan qalaı saqtanamyn?\r\nAITV qorǵanýdiń eń tıimdi joldary:\r\n•	AITV-men ınfektsııalanǵan adammen jáne kóp adammen oınas jasaıtyndarmen jynystyq qatynasqa túspeńiz;\r\n•	Turmysta bolsańyz da «qaýipsiz tósek qatynasyn» ustanyńyz;\r\n•	Jalpyǵa ortaq ıne men shprıtstardy qoldanbańyz.\r\nSiz AITV ınfektsııasy bar adamdy syrqy kelbetine qarap tanı almaısyz.  JITS-nyń sımptomy AITV juqqannan keıin 8 ótkende biraq belgi bere bastaıdy. Sondyqtan din aman bolyp kórinip,ózin saýmyn dep júrgen keıbireýler sizge JITS-ny  juqtyrýy ábden múmkin.\r\nJITS-nan 100% arashalaıtyn jalǵyz jol – eshqashan bógde, tolyq birmeıtin nemese AITV ınfektsııasy bar adammen jynystyq qatynas jasaspańyz. Jat adamdardyń terisine úıkelýden, qany tıip ketýden saqtanyp júrińiz.\r\n\r\n«Qaýipsiz jynystyq qatynas» qalaı bolady?\r\nEń « qaýipsiz jynystyq qatynas» – ol sondaı qatynasqa túspeı-aq qoıý. Al eger turmys qurǵan bolsańyz «qaýipsiz jynystyq qatynas» - ol tek biletin eki adamnyń arasyndaǵy qatynas, biraq AITV-men ınfektsııalanǵan adammen emes.  «Qaýipsiz jynystyq qatynas» kerek bolsa, eki jan bir-birimen tabysyp, ınektsııalyq esirtkilerdi qoldanbaı salaýatty ómirge bet burǵany nur ústine nur bolady.\r\nQaýipsiz jynystyq qatynastyń kelesi satysyna kelsek – múshe qapty paıdalaný arqyly qatynas jasaýǵa bolady. Eger siz óz joldasyńyzdyń ınfektsııalanýynan, bolmasa, onyń ózge jandarmen qatynasqa túsip, vırýs juqtyrýynan qaýiptenseńiz múshe qapsyz jynystyq qatynas jasapańyz. Ár qatynasqa túskensaıyn erkekterge arnalǵan latekstik múshe qaptardy qoldanyńyz.\r\nEger erińiz erlerge arnalǵan múshe qapty kıgisi kelmese, onda áıelderge arnalǵan túrin qoldanyńyz. Áıelderge arnalǵan múshe qap, erlerdiki sekildi áser bermeýi múmkin, biraq ol sizdiń qaýipsizdigińizdiń kepili.\r\nEshqashan bóten qandy, shahýatty, nesepti, jatyr nemese nájis suıyqtyńyn anýsqa, jatyryńyzǵa, aýzyńyzǵa jiberip almańyz.\r\n\r\nMúshe qapty qalaı durys paıdalanǵan jón? \r\nÓz qaýipsizdigińizge senimdi bolǵyńyz kelse, múshe qapty durys paıdalanýdy bilgenińiz jón. Lakteksti múshe qaptardy jynystyq qatynastyń barlyq túrlerine qoldana berse bolady. Eger sizde laktekstik múshe qaptarǵa allergııańyz bolsa, onda polıýretan múshe qaptaryn paıdalanyńyz. Áıelmen oraldyq jynystyq qatynas kezinde, múshe qapty áıeldiń aýzy men denesne qatar yńǵaılaı  berse bolady. \r\nEger siz spermetsıdterdi paıdalanýdy josparlasańyz, tekserý nátıjelerinde spermetsıdterde nanoksınol-9 jınalatyny anyqtalýda. Spermetsıdter jynys múshelerin titirkendirip, JJBI-diń asqyný qaýpin joǵarlatady. Múmkin bolǵan jaǵdaıda múshe qaptardy nonoksınon-9 –ben qoldaný – múshe qanty múldem qoldanbaı qoıýdan qaraǵanda jaqsy.\r\nMúshe qappen qatynasqa túskende tek sý negizinde lýbrıkanttarmen qoldanǵan durys. Maıly negizdegi lýbrıkanttar, vazelın, balalardyń jaqpa maıy jáne losondar múshe qaptardy zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\nErkekterdiń múshe qaptaryn qalaı qoldanady?  \r\nLatekstik nemese polıýretandyq múshe qaptardy paıdalanyńyz. Tabıǵı membrandardan (mysaly: qozy isheginen) jasalǵan múshe qaptar onsha jaqsy emes, sebebi, JITS vırýsy óte usaq, sondyqtan mundaı múshe qaptardyń tesikterinen  ótip ketedi. \r\n•	Qandaı qatynasta bolsańyzda múshe qapty kıińiz;\r\n•	Múshege qapty aınaldyryp kıgizińiz.  Aınaldyratyn júzikshe syrt jaǵynda bolýy kerek. Múshe qapty músheniń túp jaǵyna qaraı aınaldyra júrgizińiz. Músheniń bas jaǵyna shamamen 3,5-4 sm oryn qaldyryp qoıyńyz, óıtkeni ol jerge sháýet suıyqtyǵy jınalady;\r\n•	Múshe qaptyń bas jaǵynaǵy aýany syǵyp shyǵaryp tastyńyz;\r\n•	Sháýet shyǵyp bolǵannan keıin múshe qapty shesińiz. Múshe qap syrǵyp túsip qalmas úshin ony qolmen, múshemen birge shyǵaryńyz;\r\n•	Qoldanyp bolǵan múshe qapty qaıta paıdalanbaı tastaı salyńyz.\r\n\r\nMen bireýmen ıneni birge qoldansam ne isteımin? \r\nSizdiń jaǵdaıyńyzdy jaqsartý úshin aldymen esirtkige táýeldiligińizzdi medıtsınalyq jolmen sheshý kerek. Eger siz bireýmen shprıtsty jáne ıneıi birge, qaıtalap qoldanyp júrseńiz ony tazartqysh ertindi    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1426,'article','390','Эктопиялық (жатырдан тыс) жүктілік','kz','2018-08-08 08:56:24','2018-08-08 08:51:00','Жатырдан тыс дамыған  жүктілікті – эктопиялық жүктілік деп атайды. Бұл жағдай аналардың өміріне қауіп төндіреді.  ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=390',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Эктопиялық','y','   Эктопиялық (жатырдан тыс) жүктілік Жатырдан тыс дамыған  жүктілікті – эктопиялық жүктілік деп атайды. Бұл жағдай аналардың өміріне қауіп төндіреді.   Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖатырдан тыс дамыған  жүктілікті – эктопиялық жүктілік деп атайды. Бұл жағдай аналардың өміріне қауіп төндіреді. \r\n\r\n \r\n \r\nСебептері\r\n\r\nНегізінде  жүктілік кезінде ұрықтанатын аналық жасуша жатыр түтігі арқылы жатырға түседі. Егер аналық жасушаның түтік арқылы өтуі тежелсе немесе бәсеңдесе, бұл жатырдан тыс жүктілікке апаруы мүмкін. Ауру себептеріне мыналарды жатқызуға болады:\r\n•	Жатыр түтігінің туа біткен ақауы\r\n•	Аппендикс жарылғаннан кейінгі жабыспалар\r\n•	Эндометриоз \r\n•	Бұрын жатырдан тыс жүктіліктің болуы\r\n•	әйелдердің жыныстық ағзаларында бұрын болған жұқпалардан немесе операциялардан қалған тыртықтар.\r\nБұдан бөлек эктопикалық жүктілік қаупі мына факторларда да артады:\r\n•	35 жастан асқаннан кейін;\r\n•	Бала көтеруге қарсы спираль (ВМС) салғанна кейін жүкті болып қалғаннан;\r\n•	Жатыр түтіктерін байлап тастағаннан: бірақ бұл 2, не, одан да көп жыл өткеннен кейін болуы ықтимал.\r\n•	Түтікті сақтандыру (түтікті байлау), жүкті болып қалмау үшін қлданылатын тәсіл;\r\n•	Түрлі адаммен жыныстық қатынасқа түсе беру;\r\n•	Бедеулікті емдеудің кейбір түрлері.\r\nКейде себептері белгісіз болып та қалады. Гормондар негізгі рөлді атқарады.\r\nЖатырдан тыс жүктіліктің орналасатын жері, көбінесе, - екі жатыр құбырының бірі.  Сирек жағдайда жатырдан тыс жүктілік аналық безде, ішкі қуысында немесе жатыр мойнында болуы мүмкін.   \r\nЭктопикалық жүктілік контрацепциялық (жүктілікке қарсы) әдістерді қолданғанан да пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nСізде жүктіліктің симптомдары ерте байқалуы мүмкін, мысалы, аналық бездер ісініп, жүрек айну деген сияқты. Одан басқа:   \r\n•	жатырдан мезгілсіз қан кетуі;\r\n•	бел жақ ауыра береді;\r\n•	жамбастығ бір жері қысып тұрғандай ауырады;\r\n•	етеккір келмей қалады;\r\n•	іштің төменгі жағы  немесе жамбастың тұтастай аумағы ауырып тұрады.\r\nЖатырдан тыс жүктілік кезінде оның айналасы соққы тиіп зақымданса немесе қан кетсе симптомдары ушығып кетуі мүмкін. Мұндай жағдайда мына мәселелер мазалауы мүмкін:   \r\n•	естен тану немесе әлсіздік сезімі\r\n•	тік ішек аумағындағы қатты қысым\r\n•	артериалдық қысымның төмендігі\r\n•	иық жақтың ауырсынуы\r\n•	іштің төменгі бөлігі кенеттен  қатты аурып кете береді.\r\n\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер гинекологиялық тексеруді өткізеді. Қаралу кезінде жамбас жақ  ауырып тұрады.\r\nСондай-ақ, жүктілікке тест және қынаптық ультрадыбыстық зерттеу өткізіледі.   \r\nАХГ (адамның хорионикалық гонадотропині) – бұл әдетте жүктілік кезінде өндірілетін гормон. Осы гормонның қанда болуы жүктілікті анықтауға мүмкіндік береді. Егер оның қандағы деңгейі жеткілікті ұлғаймаса, дәрігер онда  жатырдан тыс жүктіліктің айтады.      \r\n     \r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЖатырдан тыс жүктілік – өмірге қауіп төндіретін жағдай. Жүктілік  сақталынбайды. Ананың өмірін сақтау үшін эмбрионның жасушалары жойылуы керек.\r\nЖатырдан тыс жүктіліктің аумағы зақымданса (жарылса),  шұғыл медициналық жәрдем қажет болады. Жарылу қан кетуіне және шок алуға апаруы мүмкін, бұл – шұғыл медициналық жағдайларды талап етеді. Шокты емдеу әдістері:\r\n•	Қан құю\r\n•	Сұйықтықты көктамыр арқылы енгізу\r\n•	Дененің қалыпты температурасын қолдау\r\n•	Оттегі\r\n•	Аяқты жоғары көтеріп қою.\r\nЖатырдан тыс жүктіліктің аумағы жарылғанда қан ағуын тоқтату мақсатында және эмбрионды алу үшін хирургиялық ота жасалады. Кейбір жағдайда дәрігер жатыр түтігін алып тастауы да мүмкін.\r\nЖатырдан тыс жүктіліктің аумағы жарылмаса, емдеуге кіретіндер: \r\n•        Ота\r\n•        Дәрігердің қатаң бақылауымен жүктілікті үзетін дәрілерді қабылдау.\r\n\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nжатырдан тыс жүктілік  болған әйелдердің үштен бірі кейін бала туа алады. Кейбір әйелдер жүкті бола алмауы да мүмкін.  \r\nЖатырдан тыс жүктіліктен  кейін қайтадан жүкті болу келесі жайттарға байланысты: \r\n•	әйелдің жасына\r\n•	баласы болуына\r\n•	эктопикалық  жүктіліктің  пайда болу себебіне.\r\n\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nКелесі симптомдар болса, дәрігерге немесе мейірбикеге көріну қажет:\r\n•	жатырдан әдеттен тыс қан кетсе;\r\n•	іштің төменгі бөлігі немесе жамбас жақ ауырса.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nЖатыр түтігінен тыс пайда болатын жатырдан тыс жүктіліктің көп түрлерінің алдын алу мүмкін емес. Жатыр түтіктерін зақымдайтын факторлардың ғана алдын алу арқылы қаупін азайтуға болады. Олар:  \r\n•	Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау, жыныстық қатынасқа дейінгі және кейінгі жұқпаланудың алдын алатын шараларды қолдану;\r\n•	жыныстық жолмен берілетін жұқпаларды ерте анықтау және емдеу\r\n•	темекі шекпеу.\r\n\r\nТегтер: \r\nЖатырдан тыс жүктілік\r\nЕтеккірдің келмей қалуы\r\nҚынаптан қан ағу\r\nБас айналу\r\n\r\nАқпарат көзі: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000895.htm\r\n\r\nМатериалды дайындаған Алмаз Шарман, медицина профессоры.\r\n\r\nАударған: Асель Стамбекова.\r\n\r\nРедакциялаған: Александр Корольков.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1427,'article','672','Көмей қатерлі ісігі','kz','2018-11-19 05:14:41','2018-11-19 05:04:00','\'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Көмей қатерлі ісігі жайлы не білуге болады» атты мақаласының негізінде дайындалды. __(What do you need to know about throat cancer)__.\'\'\r\n\r\nКөмей__ – мойынның алдыңғы бөлігінде орналасқан, кеңірдектің жалғасы болып табылатын мүше. Оны сонымен қатар  - дауыс қорабы деп те атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5Х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары,   өңештің алдында орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын, 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – жұтқыншақ деп аталады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=672',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Көмей','y','   Көмей қатерлі ісігі \'\'Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Көмей қатерлі ісігі жайлы не білуге болады» атты мақаласының негізінде дайындалды. __(What do you need to know about throat cancer)__.\'\'\r\n\r\nКөмей__ – мойынның алдыңғы бөлігінде орналасқан, кеңірдектің жалғасы болып табылатын мүше. Оны сонымен қатар  - дауыс қорабы деп те атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5Х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары,   өңештің алдында орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын, 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – жұтқыншақ деп аталады. Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Көмей қатерлі ісігі жайлы не білуге болады» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about throat cancer).\r\n\r\nКөмей\r\n\r\n\r\n\r\nКөмей – мойынның алдыңғы бөлігінде орналасқан, кеңірдектің жалғасы болып табылатын мүше. Оны сонымен қатар  - дауыс қорабы деп те атайды. Ересек адамның көмейінің көлемі 5Х5 см болады. Көмей кеңірдектен жоғары,   өңештің алдында орналасқан.\r\n\r\nКөмей дауыс байламдарын түзуге қатысатын, 2 бұлшықетті талшықтардан тұрады. Көмейдің алдында орналасқан шеміршекті құрылым – жұтқыншақ деп аталады.\r\n\r\nКөмей 3 бөліктен тұрады:\r\n•	Жоғарғы бөлігі – көмей үстілік бөлігі.\r\n•	Ортаңғы бөлігі – дауыс байламы орналасқан бөлік.\r\n•	Төменгі бөлігі – көмей асты бөлігі. Көмей асты бөлігі – кеңірдекпен жалғасады.\r\n\r\nКөмей тыныс алуға, жұтынуға, сөйлеуге қатысады. Негізінен көмей кеңірдек үстілік қақпақша қызметін атқарады, яғни жабады, ашады, тыныс алуға, жұтынуға, сөйлеуге мүмкіндік жасайды.\r\n\r\nТыныс алу: Адам тыныс алмаған кезде, дауыс байламдары тығыз жабылып қалады.\r\n\r\nЖұтыну: Көмей кеңірдекті қорғап тұрады. Адам жұтынғанда, ішілген тамақ кеңірдек пен өкпеге түсіп кетпеуі үшін, көмекей саңлауды жауып тұрады. Тамақ, кеңірдектен өтіп өңеш арқылы асқазанға түседі.\r\n\r\nСөйлеу: Көмейдің арқасында адам түрлі дыбыстар шығара алады. Адам сөйлегенде,  дауыс байламдары бір-біріне жақын жайғаса бастайды. Өкпеден шығатын ауа дауыс байламдары арқылы өткенде толқындар пайда болып, содан дауыс пайда болады. Тілдің, еріннің, тістердің арқасында бұл дауыстар сөздерге айналады.\r\n\r\nҚатерлі ісік деген не?\r\n\r\nҚатерлі ісік жасушалардан бастау алады, ол жасушалар  құрама элементтерден, тіндерден құралып пайда болады. Жалпы ағза тіннен түзіледі. \r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңа түзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз жоқ ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қауіп-қатерге ұрындырады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер қатері жоқ ісіктерге  қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды  ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қатерлі ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қауіпті ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қауіпті ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nКӨМЕЙ ҚАУІПТІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ\r\n\r\nЕшкім қатерлі ісік ауруының себептерін білмейді. Көбінесе, кейбір адамдарда не үшін обыр ауруыны дамиды, ал кейбіреулерді дамымайды, оны  түсіндіру қиынға соғады. Бір білетініміз қатерлі ісік жұқпалы ауруы емес.\r\n\r\nКейбір адамдарда көмей қатерлі ісігінің дамыуына бейім болатын қауіп факторлар бар. \r\n\r\nҚазіргі уақытта төменде көрсетілген қауіп факторлары нақты белгілі:\r\n\r\n• Жасы: Көмей қатерлі ісігі 55 жастан асқан адамдарда жиі кездеседі.\r\n• Жынысы. Көмей қатерлі ісігі еркектерде, әйелдерге қарағанда 4 есе жиі кездеседі.\r\n• Шылым шегуі. Шылым шекпейтіндерге қарағанда, шылым шегетіндер қатерлі ісік ауруы әлдеқайда жиі ұшырайды. Егер темекі шегумен қоса, алкогольді асыра қолданатын болса, қауіпі одан сайын күшейе түспек. Шылым шегуді тоқтату, өкпе обыры, ауыз қуысы, ұйқы безі, құйық және өңештің қатерлі ісігінің қаупін айтарлықтай төмендетеді екен. Бұдан басқа, темекі шегуді тоқтату арқылы бас және мойынның қайталама қатерлі ісігін азайтуға болады.\r\n• Алкоголь. Алкогольді ішімдікті көп қолданатын адамдар, алкогольдік ішімдіктерді қабылдамайтын адамдарға қарағанда  көмей қатерлі ісігі ауруына көбірек шалдығады. Сонымен қатар, қауіп тұтынылатын алкоголь мөлшеріне де бара-бар. Адам шылым шегіп және алкогольді бір мезгілде қолданған жағдайда көмейдің қатерлі ісігінің қаупі айтарлықтай артады.\r\n• Бас және мойын қатерлі ісігі. Бұрын басы мен мойнында қатерлі ісігі болған төрт адамның біреуі осы аймақта тағы бір рак ауруының пайда болу қаупінде болады.\r\n• Кәсіптік қауіптіліктер. Күкірт қышқылының және никельдің әсері мол салаларда жұмыс істейтін адамдарда көмей қатерлі ісік ауруынің туындау қаупі басым бола түседі. Сонымен қатар, асбестоз да қауіп факторы болып табылады.\r\n• Бірқатар ғылыми зерттеулер көрсеткендей, кейбір вирустар, сондай-ақ құрамында А витамині төмен тағамдардан,  көмей қатерлі ісік ауруларының қаупі арта түсетін көрінеді. Сондай-ақ, тағы бір қауіп факторы болып - гастроэзофагеальді рефлюкс табылады, ол асқазанда жиналатын қышқылдың өңешке құйыла беруінен болатын жағымсыз құбылыс.\r\n\r\nБұл қауіпті факторлардың  барлығы бірдей  қатерлі ісікті дамыта бермейді. Алайда, егер қауіп-қатер факторлары бола қалса, сіз өзіңізді қорғауыңыз керек, және мәселелерді мүмкіндігінше тезірек диагностикалау үшін дәрігермен  жиі кеңесіп тұру қажет.\r\n\r\nКөмей қатерлі ісігінің симптомдары\r\n\r\nКөмей қатерлі ісігінің белгілері ісіктің көлеміне және оның  орналасуына байланысты болады.\r\n\r\nСимптомдары мыналарды қамтуы мүмкін:\r\n\r\n•	Тамақта қырылдың пайда болуы және дауыстың басқаша болып өзгеруі;\r\n•	Мойынның қатқыл сезінуі;\r\n•	Тамақтың ішіндегі тітіркену сезімі немесе бір нәрсе тұрғандай сезіну;\r\n•	Қайтпайтын жөтел;\r\n•	Тыныс алу мәселелері;\r\n•	Ауыздан жағымсыз  иістің шығуы;\r\n•	Құлақ ауруы;\r\n•	Салмақ жоғалту.\r\nБұл симптомдар қатерлі ісікке байланысты болуы мүмкін, бірақ басқа ауруларда да кездеседі. Дәрігерге тексеріліңіз, ол себептерді анықтауға көмектесе алады.\r\n\r\nКӨМЕЙ ҚАТЕРЛІ ІСІГІН ДИАГНОСТИКАЛАУ\r\n\r\nЕгер сізде көмей қатерлі ісігінің симптомдары болса, сізге келесідей диагностикалық сынақтар түрлері тағайындалуы мүмкін:\r\n\r\n• Жалпы шолу. Дәрігер мойынды сипалап көреді, қалқанша безді, көмейді және лимфа түйіндерінен тығыздану және ісіну сияқты белгілерді анықтайды (пальпациялайды).\r\n• Жанама ларингоскопия. Дәрігер кішкентай айнаның көмегімен патологиялық өзгерістерді және бұзылыстарды көру үшін тамақ байламдарын қарап шығады. Бұл ауыртпайтын процедура, соған қарамастан, бұл тек дәрігерлік кеңседе жүзеге асырылады.\r\n• Тікелей ларингоскопия. Ларингоскоп, жарық көзі бар жұқа түтік пациентке мұрын немесе ауыз арқылы енгізіледі.  Түтікшені енгізгенде, айнадан көрінбеген көмей бөліктерін көруге мүмкіндік туады. Қолайсыздықты болдырмау үшін жергілікті анестезияны қолдануға немесе тыныштандырғыш дәріні қолдануға болады. Кейде  жалпы наркозды пайдаланса да болады. Бұл зерттеулер ауруханада жүргізілуі керек.\r\n• Компьютерлі томография. Компьютерге қосылған рентген аппараты мойынның егжей-тегжейлі суреттерін алуға мүмкіндік береді. Жақсы көріну үшін,  мойын аймағында ісіктің бар екенін анықтауға мүмкіндік беретін ренгеноконтрасты затты енгізсе де болады.\r\n• Биопсия. Егер алдын-ала зерттеу патологиялық өзгерістерді анықтауға мүмкіндік берсе, онда  кішкене тін бөлшегін  алуға болады. Бұл процедура биопсия деп аталады. Ол жергілікті немесе жалпы анестезиямен және ларингоскоптың көмегімен жүргізіледі. Одан кейін рак клеткаларын анықтау үшін микроскоптың астында тін бөлігі зерттеледі. Биопсия және микроскопиялық зерттеу - онкологиялық ауруларды ең нақты диагностикалайтын әдісі болып табылады.\r\n\r\nКӨМЕЙ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ\r\n\r\nЕмдеуді жақсы жоспарлау үшін дәрігер онкологиялық аурулардың даму кезеңін белгілеуі керек. Бұл қатерлі ісік қаншалықты таралғанын анықтауға мүмкіндік береді. Осы мақсатта дәрігер рентген, компьютерлік томография, ядролық магниттік резонанс және басқа да әдістерді пайдаланып, лимфа түйіндерді немесе мойынның басқа бөліктерін немесе сәл қашық орналасқан мүшелер мен тіндерді обыр зақымдады ма, жоқ па, соны анықтайды.\r\n\r\nКӨМЕЙ ҚАТЕРЛІ ІСІГІН ЕМДЕУ \r\n\r\nКөмей обырмен ауыратын адамдар ауруды емдеу туралы шешім қабылдауда жиі белсенді қатысқысы келеді. Мұндай ниет танытуы табиғи құбылыс.\r\n\r\nДәрігер сізді көмей қатерлі ісігін емдейтін мамандар - хирург, отоларинголог, онколог дәрігерге жібере алады. Емдеу әдетте диагноз қойылғаннан соң, бірнеше апта өткеннен кейін басталады. Бұл аралықтағы уақыт дәрігермен емдеу жоспарын талқылау және басқа маманнан қосымша пікірін алу үшін жұмсалады.\r\n\r\nЕмдеу әдістері\r\n\r\nЕмдеу әдісін таңдау көптеген факторларға, соның ішінде жалпы денсаулыққа, локализацияға, ісіктің таралу көлеміне және сатысына байланысты болады.\r\n\r\nКөмей обырды радиациялық терапия, хирургиялық әдіс, химиотерапиялардың көмегімен емдеуге болады. Кейбір науқастар аралас емдеуге тағайындалады.\r\n\r\nРадиациялық терапия (сәулелік терапия деп те аталады) рак жасушаларын жою үшін жоғары энергиялы рентгенді сәулелерді пайдаланады. Радиотерапия - сәуле түсетін аймақта зақымданған клеткалардың жергілікті емдеуі. Емдеу әдетте 5-тен 8 апта аралығында аптасына 5 күн өткізіледі.\r\n\r\nКөмей обыры сәулелік терапия немесе хирургиялық емдеу және химиотерапиямен бірге қолданылады.\r\n\r\n• Шағын өлшемді ісіктері бар науқастарға немесе хирургиялық операциядан өтпейтін науқастарға радиациялық терапия тағайындалады.\r\n• Хирургиялық емдеуге байланысты радиациялық терапия. Радиотерапия хирургиялық емдеу басталғанға дейін ісік көлемін азайтуы немесе операциядан кейін қалған рак клеткаларын жоюы мүмкін. Егер хирургиялық операциядан кейін ісік қайтадан өссе, ісік сәулелік терапиямен емделеді.\r\n• Химиотерапиямен бірге радиациялық терапия: Радиациялық терапия химиотерапияның алдында, сонымен бір уақытта және одан кейін де қолданылады.\r\n\r\nКейбір науқастарға радиациялық терапия енгізілгеннен кейін, түтік уақытша асқазанға енгізіледі, ол арқылы қоректік заттар беріледі.\r\n\r\nХирургиялық емдеу - бұл іс-әрекетті скальпель немесе лазермен алып тастау әдісі. Хирургия әдетте жалпы наркозбен өткізіледі. Операцияның сипаты негізінен ісіктің көлеміне және дәл орналасуына байланысты болады.\r\n\r\nЛарингектоминың бірнеше түрі бар (көмейдің бір бөлігін немесе барлық бөліктерін хирургиялық жолмен  алу үшін):\r\n\r\n•	Тотальді (толық) ларинэктомия:  көмей толығымен алынып тасталынады.\r\n•	Ішінара ларинэктомия (гемиларингэктомия): хирург көмейдің бір бөлігін ғана алып тастайды.\r\n•	Көмекейлік ларигектомия: Хирург көмекейді – көмейдің жоғарғы жағын алып тастайды.\r\n•	Кордектомия: Хирург бір немесе қос дыбыс байламын алып тастайды.\r\n•	Кейде мойын лимфа түйіндері операция кезінде жойылады. Бұл операция лимфа түйінінің диссекциясы деп аталады. Қалқанша безді де жоюға болады.\r\n\r\nКөмей обырының операциясы кезінде стоманы - кеңірдекке түтікті орнату керек болуы мүмкін. Мұндай операция трахеостомия деп аталады. Стоманың арқасында жаңа ауа жолдары мойынның алдыңғы қабырғасындағы тесік арқылы жасалады. Өкпе мен кеңірдектегі ауа осы түтік арқылы өтеді. Көптеген науқастар үшін трахеостомия уақытша белгіленеді. Операциядан кейін пациенттің қалпына келгенінше ғана қажет. Операциядан кейін кейбір науқастар уақытша азықтандыру түтігін енгізді.\r\n\r\nХимиотерапия обыр клеткаларын жоюға арналған дәрі-дәрмектерді пайдалануға негізделген. Дәрігерге қарсы іс-қимылдың бірыңғай агентін немесе екі немесе одан да көп дәрілердің қосындысын ұсынуға болады. Дәрі-дәрмектер әдетте ішілік инъекция арқылы басқарылады. Бұл жағдайда препараттар қанға кіреді және түрлі мүшелер  мен тіндерге бағытталады.\r\n\r\nХимиотерапия көмей қатерлі ісікті емдеу үшін әртүрлі мақсаттарда қолданылады:\r\n\r\n•	Хирургиялық емдеу немесе радиациялық терапия басталғанға дейін: кейбір жағдайларда хирургиялық емдеу немесе сәулелік терапияны бастау үшін, дәрінің көмегімен үлкен ісіктердің көлемі кішірейтілуі мүмкін.\r\n•	Хирургиялық емдеу немесе сәулелі терапиядан кейін: химиотерапия хирургиялық емдеуден және сәулелік терапиядан қалған жасушаларды жою үшін қолданылады. Химиотерапия, сонымен қатар, ісіктерді басу үшін қолданылады.\r\n\r\nХирургиялық емдеудің орнына: Химиотерапия хирургияның орнына сәулелік терапиямен біргеқолданылады. Бұл көмей мен дауысты сақтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nКӨМЕЙ ҚАТЕРЛІ ІСІГІН ЕМДЕУДЕГІ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕР\r\n\r\nКөмей обырын емдеуде, қатерлі ісікті жоюға бағытталған шарадан,  сау жасуша мен тіндер де зақымданып қалып жатады. Осы себепті көмей қатерлі ісігін емдеуде қажет емес жанама әсерлер де қатар жүреді.\r\n\r\nЖанама әсерлер əр  адамдарда əр түрлі болуы мүмкін. Олар бір сеанстан екіншісіне қарай өзгеруі мүмкін. Емдеу басталғанға дейін дәрігерлер науқасқа мүмкін болатын жанама әсерлерді айтып, және оларды қалай басқаруға болатынын түсіндіруі керек. Бұл жанама әсерлердің ауырлығын төмендетуге көмектесуі мүмкін.\r\n\r\nРадиациялық терапияның жанама әсері\r\n\r\nРадиациялық терапиядан өтіп жатқан адамдарда бірнеше  жанама әсер туындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Ауыздың құрғауы. Науқастар көп мөлшерде сұйықтық қабылдаса, сол  көмек болады.\r\n•	Тамақтың немесе аузындағы тітіркену сезімі. Сұйықтықпен шаю арқылы тітіркенуді азайтуға болады.\r\n•	Стоматологиялық процедуралардан кейінгі емдеу. Пациенттерге стоматологқа тексеріліп көруге кеңес беріледі, сәулелік терапияны бастамас бұрын тістер мен тістерді емдеу ұсынылады.\r\n•	Тіс жегі. Ауыз қуысының гигиенасын қатаң қадағалап, тістер мен қызыл иекті сау күйінде сақтау керек. Кейде тіс щеткасын пайдалану қиын болса, арнайы гигиеналық шаю ертінділерін пайдалану ұсынылады.\r\n•	Дәм мен иістің өзгеруі. Радиотерапия кезінде дәм мен иісті қабылдау өзгеруі мүмкін.\r\n•	Әлсіздік. Радиотерапия кезінде, әсіресе соңғы апталарда, науқастарда барынша әлсіздік және шаршау байқалады. Мұны жеңу үшін тынығу керек, бірақ мүмкіндігінше ұзақ уақыт белсенді болға кеңес беріледі.\r\n•	Дауыс қасиеттерінің өзгеруі. Әсіресе, күннің соңына қарай әлсіреген дауыс білінеді. Дауысқа ауа-райы да әсер етуі мүмкін. Рентгенотерапияның әсерінен көмейдің ісінуінен дауыстың өзгеруі және мойнында тығыздық сезімі байқалады. Дәрігер көмейдің ісінуін  азайту үшін дәрі-дәрмектерді ұсынуы мүмкін.\r\n•	Емделумен бірге терінің өзгеруі. Радиацияның әсер ету аумағында тері құрғақ және қызарады. Тері күтімі терінің қабынуын болдырмау үшін өте маңызды. Жабысқақ тері аймағына ауа кіруін қамтамасыз ету ұсынылады, бірақ күн сәулесінің тікелей әсеріне қалмау керек. Радиациялық терапия әсерін қабылдағанда оның тиетін жеріндегі түкті қырмау керек және  ауыр матадан тігілген киімді кимеу керек. Лосьондар мен кремдерді қауіпсіз тері күтімі өнімдерін ұсынатын дәрігермен кеңеспей тұрып пайдалануға болмайды.\r\n\r\nХирургиялық операцияның жанама әсері\r\n\r\nХирургия төмендегідей жанама әсерлермен астасады:\r\n\r\n•	Ауырсыну. Операциядан кейінгі алғашқы бірнеше күн ішінде науқастар ыңғайсыздық сезінуі мүмкін. Алайда ауырсынуды бақылау үшін ауыруды басатын дәрілерді қолдануға болады.\r\n•	Әлсіздік. Табиғи реакция - операциядан кейін әлсіздік пен шаршау сезімінің болуы заңды. Операциядан кейін қалпына келтіру уақыты әр науқаста, әр түрлі болады.\r\n•	Тамақтың ісінуі. Операциядан кейін бірнеше күн бойы, пациенттердің ішуге, жеуге немесе жұтуға мүмкіндігі болмайды. Сондықтан пациенттер тағамдық ерітінділерді ішілік енгізу арқылы алдымен парентеральді тамақтануды ұсынады. Бір-екі күннен кейін науқасқа ас мұрын немесе ауыз арқылы асқазанына зондпен енгізіледі, ол арқылы қоректік қоспасы да беріледі. Ісіну төмендеген соң және хирургиялық жара жазыла бастағанда, зонд алынып тасталады. Іссінудің салдарынан  тамақтану және сөйлеу қиындықтары тудырады. Алайда бірте-бірте тамақтану және сөйлеу қабілеті қалпына келтірілді. Кейде қоректік зонд операция арқылы асқазанға тікелей енгізіледі. Қалыпты функциялар қалпына келтіргеннен кейін мұндай зонд алынып тасталады, алайда кейбір науқастарда зонд ары қарай өмір сүру үшін қалады.\r\n•	Шырыштың түзілуінің артуы. Операциядан кейін өкпе мен кеңірдек қышқыл деп аталатын шырышты көп мөлшерде шығарады. Оны алып тастау үшін мейірбике трахеостомияға салынған арнайы түтікпен көмектесе алады. Кейіннен науқас қақырық шығаруды үйренеді.\r\n•	Сезімталдықтың бұзылуы және әлсіздік. Ларинготомиядан кейін хирургия аймағында нерв зақымдануына байланысты сезімталдықтың бұзылуы болуы мүмкін. Ол иық пен мойынның сезімталдығына да әсер етуі мүмкін. Физиотерапия бұл бұзылуларды жеңуге көмектеседі.\r\n•	Сыртқы көріністі өзгерту. Операциядан кейін түйінше қалыптасады және мойынның мөлшері аздап төмендеуі мүмкін. Кейбір науқастар өз мойындарын жауып тұратын киім киюді қалайды.\r\n•	Трахеостомия. Көптеген жағдайларда трахеостомия уақытша белгіленеді. Қысқартудың қысқа мерзімінен кейін трахеостомиялық түтіктерді алып тастауға болады және тесіктердің өзі емделіп, жабылады. Бұл пациенттерге дербес дем беруге және сөйлесуге мүмкіндік береді, бірақ дауыстың әлсіреуі мүмкін.\r\n•	Жалпы ларинготомиядан кейін пациенттерге тұрақты трахеостомия белгіленеді. Бұл пациенттер дем алуды және жаңа тәсілмен сөйлесуді үйренуді талап етеді.\r\n\r\nХимиотерапияның жанама әсері\r\n\r\nХимиотерапияның жанама әсерлері табиғатта қолданылатын дәрі-дәрмек түріне және дозасына байланысты. Негізінде, ісікке қарсы препараттар тез арада бөлінетін дененің жасушаларына әсер етеді:\r\n\r\n•	Қан жасушалары - инфекциямен күресуге, қанның қаныққандығын қамтамасыз етуге және бүкіл денедегі оттекті тасымалдауға көмектесетін жасушалар. Қанның жасушаларының зақымдануы мен өлімі көбінесе инфекцияға, қан кету мен қансырауға, сондай-ақ жалпы әлсіздікке әкеледі.\r\n•	Шаш түбірі жасушалары. Химиотерапия шаштың түсуіне соқтыруы мүмкін. Дегенмен, бұл құбылыс әдетте уақытша болады және шаштың өсуі әдетте қалпына келтіріледі. Жаңадан өсірілген шаштың  түсі өзгеріп және өзгеше қасиеттері пайда болуы мүмкін.\r\n•	Асқазан-ішек жолының шырышты қабығын жабатын жасушалар. Химиотерапия тәбеттің бұзылуын туыдыруы мүмкін, жүрек айнуын, құсуды, диареяны, аузындың және еріннің жаралануына соқтыруы мүмкін. Осы жағдайлардың көпшілігін қазіргі заманғы медицинада қолданылатын дәрілермен емдеуге болады.\r\n\r\nКөмей обырымен ауыратындардың салауатты өмір салты\r\n\r\nКөмей обырмен ауырып,  емделген кейбір науқастар тағамға деген қызығушылығын жоғалтуы мүмкін. Дәмі  өзгертілген және кейбір иісі бүр түрлі тағамдарды қабылдай алмай қиналады. Алайда, жылдам қалпына келтіру үшін жақсы тамақтанудың маңызы зор. Атап айтқанда, калория мен ақуызы мол аспен қоректенуі керек, тіндерді қалпына келтіру үшін және салмақты қалыпты ұстап тұру үшін, сондай-ақ күшті-қуатты толықтыру үшін жеткілікті тамақтану керек.\r\n\r\nЕгер тамақтану қиындықтары сәулелік терапияға байланысты болса, дәмдендіргіштер қосылған және жұмсартылған, жұмсақ өлшемді  тағамды қабылдаңыз. Мысалы, сорпа, пудинги, сүт өнімдерін таңдауыңызға болады.\r\n\r\nХирургиялық және радиациялық терапиядан кейін кейбір науқастардың асқазанына немесе ішегәне арнайы тағамдық зондтар орнатылады. Жұтыну қабілеті қалпына келгеннен кейін көптеген пациенттер қалыпты диетасына оралады. Дегенмен, кейбіреулер сұйық азық-түлікті дұрыс көреді, ал басқалары қалыпты диетасын жалғастыра береді.\r\n\r\nТрахеостомиямен өмір сүру\r\n\r\nҚалыпты өмірге оралу, әдетте, көмей қатерлі ісігімен ауыратын науқастар үшін оңайға соқпайды.\r\n\r\nЕгер науқасқа трахеостомия жеткізілсе, ол оны қалай емдеу керек екенін білуі керек:\r\n\r\n•	Науқас трахеостомиялық түтікті қалай алып, тазалап, шырышты кетіріп, трахеостомиялық шұңқырдың айналасына қалай күтім жасауды үйренуі керек.\r\n•	Егер бөлмедегі ауа тым құрғақ болса, ол жағдай жылыту маусымы кезінде, яғни қыста жиі орын алатын болса, өкпелер көп шырыш бөледі. Сонымен қатар, трахеостоманың айналасындағы тері тітіркенуі мүмкін. Бірнеше мәселелерді болдырмау үшін ылғалдатқышты қолдану ұсынылады.\r\n•	Трахеостомияға су кірсе қауіпті болуы мүмкін. Бұл жағдайға жол бермеу үшін, суды қабылдар кезде немесе жай жуыну және қырыну кезедерінде құралға су кіріп кетпес үшін арнайы қақпақты кигізіп қою ұсынылады. Шаңнан, түтіннен және басқа да тітіркендіргіштерден қорғайтын арнайы қалпақтар да болады.\r\n•	Операциядан кейін бірнеше ай бойы тері сезімталдығы жоғалып кетуі мүмкін. Сондықтан қырынғанда жараланып қалмас үшін қырынуға арналған электр ұстараны пайдалану ұсынылады.\r\n•	Трахеостомиясы бар науқастар  жұмыс істегенде көпшілігінде проблема туындамайды. Дегенмен, олар ауаны ұстай алмайтындығын атап өту керек. Сондықтан, орташа және ауыр физикалық күштермен байланысты, әсіресе салмақ көтерумен байланысты жұмыс оларға ыңғайсыз. Жүзу және басқа да су спорт түрлерімен шұғылданудың қажеті жоқ.\r\n•	Кейбір науқастар өздерін қалай көрініп, қалай сөйлейтінін дұрыстай алмай қиналады, және оған «басқалар  не ойлайды» деп алаңдаумен болады. Мұндай жағдайларда психологтың көмегі қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nСөйлеуді қайта үйреніңіз\r\n\r\nСөйлеу қабілеті күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі болып табылады. Сондықтан бұл қабілеттің жоғалуы айтарлықтай күйзеліске ұрындыратыны жассырын емес. Мұндай жағдайларда туыстары мен достарының қолдауы маңызды.\r\n\r\nӘдетте, сөйлеу қабілеті ішінара ларинготомиядан кейін бір апта ішінде қалпына келеді. Алайда, жалпы ларинготомиядан кейін науқастар жаңа тәсілдермен сөйлеуді үйренуі керек.\r\n\r\nБұған дейін науқас ой мен қарым-қатынас жасаудың басқа тәсілдерін үйренуі керек.\r\n\r\n•	Пациенттерге блокнот пен қарындашты барлық уақытта өзімен бірге алып жүруге кеңес беріледі.\r\n•	Ойлар компьютер арқылы немесе басқа құралдармен көрсетілуі мүмкін. Бұл жағдайда басылған сөздерді арнайы бағдарламалық жасақтама арқылы ойнатуға болады.\r\n•	Кішкентай сөздіктің де пайдалы тиюі мүмкін, онда пациент өзі айтқысы келетін сөздерді көрсете алады.\r\nӨңештік сөйлеу, механикалық сөйлеу, сондай-ақ трахеофазальды саңлау деп аталатын сөйлеу  сөйлеудің басқа жолдары  да бар. Осы әдістерді қолдану, орындалатын операция көлеміне, сондай-ақ басқа да жағдайларға байланысты.\r\n\r\nҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА\r\n\r\nКейбір онкологиялық науқастар қосымша және баламалы медицина әдістерін ұнатады:\r\n\r\nҚосымша әдістерге химиотерапия және сәулелі терапия сияқты қатерлі ісікке қолданылатындар стандартты әдістер жатады. Балама әдістер - стандартты емдеу әдістерінің орнына қолданылатындар.\r\n\r\nАкупунктура (акупунктура), терапевтік массаж, өсімдік деривативтері, витаминдер немесе арнайы диеталар, визуализация, медитация және рухани сауықтыру - қосымша немесе баламалы медицина түрлері болып табылады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық науқастар қосымша немесе баламалы терапия әдістерін қолдану нәтижесінде денсаулық жағдайының жақсарғанын атап өтті. Дегенмен, қосымша және баламалы медицинаның кейбір түрлері химиотерапия мен радиотерапияның әсер ету механизмдерін өзгерте алады. Бұл өзгерістер науқасқа зиян келтіруі де мүмкін. Сонымен қатар, қосымша және баламалы медицинаның белгілі бір түрлері жеке-жеке қолданылған жағдайда да зиянды болуы мүмкін. Қосымша және баламалы медицинаның кейбір түрлері қымбат тұрады.\r\n \r\nАУРУДЫҢ КҮТІМІ ЖӘНЕ ОҒАН ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ\r\n\r\nМұндай қатерлі ісікпен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға ауруымен байланысты эмоционалды және практикалық мәселелерді шешу үшін көмек қажет. Мұндай жағдайларда өзара қолдау топтары  айтарлықтай пайдалы болуы мүмкін. Бұл ұғым көптеген батыс елдерінде кең таралған. Осындай топтарда онкологиялық науқастар өздерінің білімдері мен тәжірибесін бөлісе отырып ауруға және емнің жанама әсерлеріне қалай қарсы тұру үшін кеңеседі.\r\n\r\nОбыры бар науқастар  өз отбасыларына, жұмыс орындарын сақтап қалуға, күнделікті өмірлік қажеттіліктерін қалай толықтыру керектігіне  алаңдайды. Мұндай науқастарда емделуге, ауруханаға жатқызуға, сондай-ақ медициналық қызметтерге ақы төлеу қажеттілігіне байланысты алаңдаушылық да болады. Онкологиялық науқастарға қатысты көптеген мәселелерге әдетте денсаулық сақтау саласының қызметкерлері жауап береді.\r\n \r\nТағамдық және физикалық белсенділік\r\n\r\nОбыр аурулар үшін өзіне күтім жасау аса  маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып және мүмкін болатын ең жоғары белсенділікке ие болу керек. Обырмен ауыратын  науқастар  салмақтарын тұрақты сақтау үшін жеткілікті калориямен қамтамассыз етілуі  керек. Атап айтқанда, жеткілікті ақуызды қабылдауы қажет. Жақсы тамақтану көңіл-күйді жақсартуға және энергияны көп жинауға  көмектеседі.\r\n\r\nОнкологиялық науқастарда, әсіресе емдеу кезінде немесе емдеуден кейін дереу, жиі тәбет төмендеуі кездеседі. Олар өздерін жақсы сезінбей немесе шаршағандықтан не болмаса, ауызындағы дәмнің өзгеруін сезінуі мүмкін. Сонымен қатар, емнің жанама әсері (мысалы, тәбеттің жоғалуы, жүрек айнуы, құсу немесе аузындағы жаралар) елеулі проблемаға алып келуі де ықтимал. Дәрігер, диетология немесе басқа медицина қызметкері тағамдық мәселелерді шешу жолдарын ұсына алады.\r\n\r\nКөптеген адамдар белсенді өмір салтын сақтау арқылы жақсы өздерін сезінеді. Жаяу жүру, йога, жүзу және басқа да іс-шаралар күшті қалпында ұстауға және энергия мен өмірлік тонусты қамтамасыз етуге көмектеседі. Жаттығу жүрек айнуы мен ауырсынуды азайтады және емдеу процесін жеңілдетеді. Олар сондай-ақ стресті жеңілдетуге көмектеседі. Дене белсенділігі туралы дәрігермен кеңесу өте маңызды. Егер жаттығу ауырсыну тудырса немесе одан басқа мәселелер туындаса, физикалық қызметтің сипатын өзгерту туралы мәселені шешу үшін дәрігерге хабарлау қажет.\r\n \r\nАлдағы бақылаудың маңыздылығы және емдеу\r\n\r\nКөмей  рак ауруларының кейінгі бақылауы және емделуі денсаулықтың кез-келген өзгерістерін белгілеу үшін маңызды. Егер обыр ауруының жаңа белгілері пайда болса, онда оны емдеу туралы шешім қабылдау өте маңызды болмақ. Мұндай бақылау мерзімді медициналық тексеруден, рентгендік және зертханалық зерттеулерден тұрады. Науқастың өзі де аурудың өзгеруі туралы дәрігерге хабарлауы керек.\r\n\r\nКөмей обырын емдеу қалқанша безіне теріс әсер етуі мүмкін. Сондықтан, қандағы гормондардың биохимиялық анықталуы арқылы қалқанша безінің күйін тексеру маңызды болып табылады.\r\n \r\nҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУЛЕР\r\n\r\nҚазіргі уақытта радиациялық терапия әдістерін жетілдіру бойынша зерттеулер жүргізілуде. Мысалы, 5-тен 7 аптаға дейін екі апта бойы (күніне 3 рет және аптасына 5 рет) сәулелік терапияны қабылдауға болады.\r\n\r\nҒалымдар онкологиялық ауруларды емдеудің жанама әсерлерін азайтатын дәрі жасап жатыр. Мұндай дәрі-дәрмектер дене салмағын сақтап, терінің және шырышты қабықтың бұзылуын болдырмайды.\r\n\r\nСондай-ақ, ғалымдар обыр клеткаларын тиімді түрде бұзатын жаңа протеинге қарсы препараттар мен олардың комбинацияларын дамытады, бұл ретте гормондардың анатомиялық тұтастығын сақтау маңызды.\r\n\r\nБелгілі бір «үміт» биохимиялық терапия деп аталады, онда моноклоналды антиденелер қолданылады. Олар рак клеткаларының өсуін тежеуге қабілетті.\r\n\r\n\r\nДауыссыздық және / немесе дауыс жоғалту (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\n\r\nСинонимдері:\r\n\r\nВокальды қабықтың қатерлі ісігі; Жатыр мойыны қатерлі ісігі; Ларингалды қатерлі ісік; Оропарин немесе гипофариялық ісік.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1428,'article','1182','Ortańǵy qulaqtyń qabynýy –  qulaqtyń ótkir ınfektsııasy','qz','2018-08-08 06:42:43','2018-08-08 06:41:00','Ata-analardyń balalaryn dárigerge apara beretin sebepteriniń biri – qulaq ınfektsııasynyń saldarynan. Qulaq ınfektsııasynyń jıi kezdesetin túri – ortańǵy qulaqtyń qabynýy \'\'(__ortańǵy qulaq__ bıologııalyq ǵylymı termın)\'\'.  Bul aýrý - ortańǵy qulaq qýysyna sýyq tıip, qabynǵannan jáne jasýshalardyń isinýinen paıda bolady. Ortańǵy qulaq  dybys jarǵaǵynyń  dál artynda oqshaýlanǵan.\r\nSýrette: Qulaq qurylysy kórsetilgen\r\nAsqynǵan qulaq ınfektsııasy az ýaqyttyń ishinde damıdy jáne aýyr túrde ótedi. Qulaq ınfektsııasy uzaq ýaqyt nemese belgili bir ýaqytta qaıtalanatyn bolsa – hronıkalyq qulaq ınfektsııasy dep atalady. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1182',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ortańǵy','y','   Ortańǵy qulaqtyń qabynýy –  qulaqtyń ótkir ınfektsııasy Ata-analardyń balalaryn dárigerge apara beretin sebepteriniń biri – qulaq ınfektsııasynyń saldarynan. Qulaq ınfektsııasynyń jıi kezdesetin túri – ortańǵy qulaqtyń qabynýy \'\'(__ortańǵy qulaq__ bıologııalyq ǵylymı termın)\'\'.  Bul aýrý - ortańǵy qulaq qýysyna sýyq tıip, qabynǵannan jáne jasýshalardyń isinýinen paıda bolady. Ortańǵy qulaq  dybys jarǵaǵynyń  dál artynda oqshaýlanǵan.\r\nSýrette: Qulaq qurylysy kórsetilgen\r\nAsqynǵan qulaq ınfektsııasy az ýaqyttyń ishinde damıdy jáne aýyr túrde ótedi. Qulaq ınfektsııasy uzaq ýaqyt nemese belgili bir ýaqytta qaıtalanatyn bolsa – hronıkalyq qulaq ınfektsııasy dep atalady. \r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nAta-analardyń balalaryn dárigerge apara beretin sebepteriniń biri – qulaq ınfektsııasynyń saldarynan. Qulaq ınfektsııasynyń jıi kezdesetin túri – ortańǵy qulaqtyń qabynýy (ortańǵy qulaq bıologııalyq ǵylymı termın).  Bul aýrý - ortańǵy qulaq qýysyna sýyq tıip, qabynǵannan jáne jasýshalardyń isinýinen paıda bolady. Ortańǵy qulaq  dybys jarǵaǵynyń  dál artynda oqshaýlanǵan.\r\n\r\nSýrette: Qulaq qurylysy kórsetilgen\r\n\r\nAsqynǵan qulaq ınfektsııasy az ýaqyttyń ishinde damıdy jáne aýyr túrde ótedi. Qulaq ınfektsııasy uzaq ýaqyt nemese belgili bir ýaqytta qaıtalanatyn bolsa – hronıkalyq qulaq ınfektsııasy dep atalady.\r\n \r\nSebepteri \r\n\r\nEvstahıev qubyry qulaqtardyń ortasyna deıingi jutqynshaqtyń artyna oqshaýlanǵan. Ádette bul qubyrdan suıyqtyq ortańǵy qulaqqa quıylady. Evstahıev qubyry bitelip qalǵan kezde, suıyqtyq jınala bastaıdy.  Bul – ınfektsııanyń damýyna ákeletin qaýip.\r\n\r\n•	Qulaq ınfektsııasy kóbinese jasóspirimder men kishkentaı jastaǵy balalarda kezdesedi. Olarda evstahıev qubyrynyń bitelip qatýy jıi bolyp turady.\r\n•	Qulaq ınfektsııasy eresekterde de kezdesedi, biraq balalardaǵy sııaqty jıi emes.\r\n\r\nQandaı sebeppen bolmasyn, sýyq tıse jáne evstahıev qubyry bitelip qalsa, dybys jarǵaǵynyń artyndaǵy  ortańǵy qulaqtyń qýysynan suıyqtyq aǵady. Mynadaı birneshe sebepterdiń qatysy bar: \r\n\r\n•	Allergııa\r\n•	Sýyq ustap qalý jáne muryn qýysyna  sýyq tıgendegi ınfektsııa\r\n•	Tis ósý kezinde silekeılene berý\r\n•	Infektsııalyq qabyný nemese adenoıdtardyń úlkeıýi (jutqynshaqtyń ústingi jaǵyndaǵy  lımfatıkalyq tinder)\r\n•	Temeki shegý\r\n\r\nQulaq ınfektsııasyna kóp urynatyn ásirese balalar, olar shólmekpen nemese tostaǵanmen shalqasynan jatyp ap uzaq ýaqyt sýsyn ishkende osyǵan tap bolady.  Degenmen, egerde dybyr jarǵaǵynda tesik bolmasa, qulaqqa kirgen sýdan qaýipti qulaq ınfektsııasy damymaıdy.  \r\n\r\nQulaq ınfektsııasy kóbinese qysta mazalaıdy. Qulaq ınfektsııasy adamnan adamǵa juqpaıdy, biraq balalar tumaýdy juqtyryp alýy múmkin. Nátıjesinde, keıbir balalarda qulaq ınfektsııasy damyp ketedi.\r\n\r\nMálimetter boıynsha  qulaq ınfektsııasynyń damý qaýpi myna jaǵdaılarda týyndaıdy:\r\n\r\n•	Bala baqshadaǵy qarym-qatynasta (ásirese toptyq, 6 baladan artyq topta);\r\n•	Mezgil ózgergende nemese taýly jerde týrǵanda;\r\n•	Sýyq mezgilde\r\n•	Selqos shylym shekkende\r\n•	Buryn bolǵan qulaq ınfektsııasynyń qaldyǵy qalyp qoıǵanda;\r\n•	Emshek embegen balalarda;\r\n•	Jasandy úrpimen emetin balalarda;\r\n•	Jaqynda juqqan qulaq ınfektsııasynan;\r\n•	Jaqynda kez-kelgen aýrýǵa shaldyqqannan (ınfektsııanyń saldarynan organızm  kez-kelgen aýrýǵa tótep bere almaıdy). \r\n\r\nBelgileri\r\n\r\nQulaq ınfektsııasynyń kóp kezdesetin belgileri, jasjetkinshekter  ylǵı mazasyzdanyp, jylaı beredi. Balalardyń kópshiliginde ótkir ınfektsııanyń saldarynan bezgekke urynady nemese uıqysy durys bolmaıdy. \r\n\r\nJasóspirimderde jáne eresekderde qulaq ınfektsııasynynń belgileri mynadaı bolyp keledi:\r\n•	Qulaq aýyrady;\r\n•	Qulaq bitip qalǵandaı bolady;\r\n•	Dimkástenedi; (álsireıdi)\r\n•	Qusady;\r\n•	Ishi ótedi;\r\n•	Jaqymdanǵan qulaǵymen estimeı qalady.\r\n\r\nQulaq ınfektsııasy sýyq tıgennen keıinda damýy múmkin. Sary nemese jasyl suıyqtyqtyń aǵýy, dybys jarǵaǵynyń zaqymdanǵanyn bildiredi.\r\n\r\nKez-kelgen ótkir qulaq ınfektsııasy dybys jarǵaǵynyń artynan suıyqtyq aǵýǵa sebepker bolady. \r\n\r\nDıagnozy \r\n\r\nDáriger otoskoppen qaraý arqyly dıagnoz qoıady. Ádette, ınfektsııanyń belgisin qoıý jeńil.\r\n\r\n•	Aýyrǵan jer bosatady nemese qyzarady;\r\n•	 Dybys jarǵaǵynyń artynda aýa kópirshikteri nemese suıyqtyq bolady;\r\n•	Ortańǵy qulaq qýysynan qan aralas suıyqtyq nemese iriń aǵady;\r\n•	Dybys jarǵaǵynda perfaratsııa  bolǵannan (tesilý);\r\n\r\nKeıbir adamdarda qulaq ınfektsııasy  burynnan bolýy múmkin, dáriger olarǵa   estý qyzmetin tekserý úshin test júrgizedi.\r\n\r\nEmdeý. \r\n\r\nBirqatar qulaq ınfektsııalary antıbıotıksizder-aq, óz betimen jazylyp ketedi. Aýrýyn basatyn dárilerdi ýaqytymen     qoldanyp, organızmniń ózerkimen qalyptasýyna  múmkindik berse, sol da jetkilikti.  \r\n\r\n•	Aýyrǵan qulaǵyńyzǵa jylyman sý quıylǵan shólmekti nemese jyly oramaldy basyńyz;\r\n•	Aýrýdy basatyn dári tamshylaryn qabyldańyz, nemese, dárigerden qandaı amal qarastyrý kerek  ekenin surańyz;\r\n•	Aýrýdy basatyn jáne qyzýdy túsiretin dári-dármekterdi qabyldańyz, mysaly, ıbýfen nemese atsetamınofondy qoldanyp kórińiz. Balalarǵa asperın berýge BOLMAIDY. \r\n6 aıdan kishi balalarda sımptomdar nemese bezgek bar bolsa, dárigermen keńesý kerek. 6 aıdan asqan balalardy úıde de emdese bolady, tek myna sıpmtomdar bolmasa:\r\n•	Dene qyzýy 38.9°C- den asyp ketse;\r\n•	Qatty aýyryp jáne basqa arýdyń belgileri baıqalsa;\r\n•	Densaýlyqta basqa da qaýipti máseleler týyndasa.\r\nAýrýyńyz qaıtpaı jatsa, sımptomdary barǵan saıyn kúsheıe tússe, dárigerge habarlasyńyz, ol sizge qajetti antıbıotıkterdi jazyp beredi.\r\n  \r\nAntıbıotıkter \r\n\r\nQulaq ınfektsııasyn vırýstar men bakterııalar da qozdyrady.  Eger ınfektsııany qozdyrǵan vırýs bolsa, antıbıotıkter kómektespeıdi.  Kóptegen dárigerler kez-kelgen ınfektsııaǵa antoıbıotık taǵaıyndaı bermeıdi.  Eń qurǵyǵan jaǵdaıda, qulaq ınfektsııasyna shaldyqqan 6 aıdan kishi sábılerge, bakterııaǵa qarsy dáriler qoldanýǵa nusqaý beredi.\r\n\r\nDáriger kóp  mólsherde anıbıtık qoldanýǵa nusqaý beredi, eger:\r\n•	Bala 2 jastan asqan bolsa;\r\n•	Balada bezgek aýrýy bolsa;\r\n•	Bala taǵyda bir basqa aýrýmen aýyrsa;\r\n•	Balanyń jaǵdaıy 24-48 saǵattyń ishinde jaqsarmasa.\r\n\r\nAntıbıotıkterdi taǵaıyndaǵannan keıin, olardy ýaqytymen paıdalaný óte mańyzdy, sol sııaqty basqa dári-dármekterdi durys qoldaný kerek. Aýrý belgili joıyla bastasa da, dári ishýdi TOQTATPAŃYZ. Eger antıbıtıkter 48-72 saǵattyń ishinde oń áserin bermese, dárigerge qaralyńyz. Antıbıotıkterdi aýystyrýyńyz múmkin.  \r\nAntıbıotıkterdi qoldanǵannan júrek aınýy, qusý, dıareıa sekildi jaǵymsyz áserler de bolady. Keı kezderde ǵana aýyr allergııalyq serpin damıdy.\r\n\r\nKeıbir balalardy qulaq ınfektsııasynyń qaıtalanba epızody mazalaıdy. Bul epızodtardyń arasynda aýrý sımptomdary bilinbeı turady. Mundaı jaǵdaıda balalarǵa antıbıotıktiktiń az ǵana táýliktik mólsheri  beriledi, ol ınfektsııanyń qaıtalanýyn boldyrmaıdy. \r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý\r\nEger kádimgi dári-dármekterdi paıdalanǵannyń ózinde, oń ózgeris baıqalmasa, nemese balalarda az ýaqytta ınfektsııa jıi  qaıtalana berse, oǵan dáriger qulaq tútikshelerin qoldanýǵa keńes beredi.\r\n•	Jińishke tútiksheler dybys jarǵaǵyna ornalasady, kishkene tesik qaldyrylady, onymen ishke aýa ótedi, osyndaı jolmen qulaqtan suıyqtyqtardyń shyǵýy jeńildeıdi.\r\n•	Ádetti tútiksheler ózderi túsip qalady. Al eger túspese, ony dárigen ózi alyp tastaıdy.\r\nQulaq ınfektsııasy qaıta-qaıta ylǵı mazalaı berse jáne adenoıdtar ósip ketse, sizge dáriger adenoıdtardy  hırýrgııalyq jolmen joıýdy usynady. Badamsha bezderdi alyp tastaǵannan, qaıtalanba qulaq ınfektsııasynyń damýyn toqtamaıdy.\r\n\r\nBoljam \r\n\r\nJıi bolatyn qulaq ınfektsııasy – bul qaýipti aýrý emes, sebebi odan tez jazylyp, qalypty jaǵdaıǵa tez orlasyń. Bul ınfektsııaǵa em jaqsy qonady, biraq bolashaqta olar qaıtalanýy múmkin\r\nKóp balalarda ınfektsııa kezinde jáne ınfektsııadan keıin  az ýaqyt  durys estimeı júredi. Bul ortańǵy qulaqqa suıyqtyqtyń quıylǵandyǵynan.  Suıyqtyqtar emdelgennen keıin de, dybys jarǵaǵynyń artynda biraz apta nemese aı  boıy ketpeı turady.\r\n\r\nBul aýrýdyń áserinen tildiń kúrmelýi sırek kezdesedi, biraq, qaıtalanna beretin qulaq ınfektsııasynyń saldarynan,  balanyń uzaq ýaqyt boıy estimeı júrgendiginen tili kesh daýy da múmkin. \r\n\r\nAsqyný qaýiptiligi\r\n\r\nQaýipti ınfektsııalarǵa sırek jaǵdaılarda ǵana uryndyrady. Mysaly:\r\n•	Mastoıdıt (qulaqtyń artqy tusyndaǵy bas súıektiń qabynǵan ınfektsııasy )\r\n•	Menıngıt (mı qabyqshasynyń qabynǵan ınfektsııasy)\r\n\r\nQashan dárigerge tekserilý kerek?\r\n\r\nPedıatrǵa mynadaı jaǵdaılarda tekserilińiz:\r\n•	24-48 saǵattyń ishinde aýrý, bezgek, mazasyzdanýy qaıtpasa;\r\n•	Bala aýyrǵanda, qulaq ınfektsııasy sııaqty emes, odan basqasha qattyraq  aýrsa;\r\n•	Bala qatty aýyryp, qyzýy kóterilip ketse;\r\n•	Qatty aýyrǵany dereý basylsa, onda onyń dybys jarǵaǵy jarylyp ketýi de múmkin.\r\n•	Sımptomdary tómendese; \r\n•	Basqa sımptomdary paıda bolsa, ásirese basy qatty aýyrsa, basy aınalsa, qulaǵynyń aınalasy isise nemese bet bulshyq etteri qyzyp tursa.\r\n\r\n6 aıǵa tolmaǵan balańyzdyń dene qyzýy joǵarylap tursa, basqa aýrýdyń sımptomdary kezedse bastasa, onda tez arada osy jaǵdaıdy dárigerge aıtyńyz.\r\n\r\nAldyn alý sharasy\r\n\r\nSiz mynadaı is-sharalardy oryndaý arqyly balańyzdaǵy qulaq ınfektsııasynyń\n damý qaýpiniń aldyn alasyz:\r\n•	Balanyń qoly men oıynshyqtaryn jıi jýyp turyńyz;\r\n•	Bala baqshada, keminde 6 baladan turatyn topty tańdańyz. Bulaı isteý arqyly, balańyzdy tumaý tııýden nemese qulaq ınfektsııasyna soqtyratyn basqa da ınfektsııadan qorǵaı alasyz;\r\n•	Emizikti qodanýdan aýlaq bolyńyz;\r\n•	Balany emshek sútpen tamaqtandyryńyz, ol náresteniń qulaq ınfektsııasyna tózimdiligine demeý bolady. Eger balany shólmekpen tamaqtndyrsańyz , onda ony otyrǵyzyp nemese jantaıtyp qoıyp berińiz. \r\n•	Balany múldem temeki tútinine jaqyndatpańyz;\r\n•	Ekpelerdi ýaqytymen saldyryńyz. Pnevmokok vaktsınasy balany ótkir qulaq ınfektsııasyn qozdyratyn  bakterııadan, sondaı-aq, kóptegen respıratorly (tynys alatyn jer) ıfektsııalardan qorǵaıdy.  \r\n•	Antıbıotıkterdi shamadan tys qoldanýdan saqtanyńyz. Áıtpese, antıbıotıkterge táýeldiligi artyp ketýi yqtımal.\r\n\r\nPaıdalanǵan ádebıet: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000638.htm\r\n\r\nTegter:\r\n\r\nOrtańǵy qulaqtan bulyq aǵý\r\nSýyq tııý\r\nınfektsııa\r\nqulaq aýrý\r\notoskop\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1429,'article','1293','Skarlatına (jánshaý)','qz','2018-10-05 10:59:45','2018-10-05 10:59:00','__Skarlatına (jánshaý) __– aýrýy kóbinese tamaqtyń streptokokkty qabynýyn ótkergen 2-10-jas aralyǵyndaǵy balalarda kezdesetin aýrý.  Skarlatınanyń sebebi ártúrli streptokokkty bakterııalardan bólingen ýlardyń áserinen bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1293',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Skarlatına','y','   Skarlatına (jánshaý) __Skarlatına (jánshaý) __– aýrýy kóbinese tamaqtyń streptokokkty qabynýyn ótkergen 2-10-jas aralyǵyndaǵy balalarda kezdesetin aýrý.  Skarlatınanyń sebebi ártúrli streptokokkty bakterııalardan bólingen ýlardyń áserinen bolady. Skarlatına (jánshaý) – aýrýy kóbinese tamaqtyń streptokokkty qabynýyn ótkergen 2-10-jas aralyǵyndaǵy balalarda kezdesetin aýrý.  Skarlatınanyń sebebi ártúrli streptokokkty bakterııalardan bólingen ýlardyń áserinen bolady.\r\nSkarlatınanyń negizgi sımptomy – egeýqum qaǵazyna uqsas suryqsyz, qyzyl tústi bórtpeniń paıda bolýymen sıpattalady. Bórtpe keýde jáne ish jaqtarda 24 saǵat ishinde paıda bolyp, keıin barlyq denege taralady. Bórtpe men qyzarýlar teri qatparlarynda, ásirese shap jaqtarda, qoltyq jáne shyntaq qatparlarynda anyq bilinbeıdi. Qyzba men tamaqtyń streptokokkty qabynýy bórtpeden buryn bolady.\r\n\r\nSkarlatına men tamaqtyń streptokokkty qabynýynyń antıbıotıktermen emdeledi. Bórtpe ózdigimen juqpaıdy jáne emdi talap etpeıdi. Skarlatınany kóp jaǵdaıda asqyndyrmaı emdeıdi.\r\n\r\nBórtpe shyqqanda eresekterde de, balalarda da dene qyzýy kóteriledi.\r\n\r\nTegter: \r\nskarlatına\r\nStreptokokktyq ınfektsııa\r\nTamaqtyń qabynýy\r\nQyzyl tústi bórtpeler\r\nQyzba\r\nTeri qatparlaryndaǵy bórtpe\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1430,'article','936','Antıdepressanttar','qz','2018-07-13 10:11:06','2018-07-13 10:08:00','Antıdepressanttar – depressııany emdeýge arnalǵan preparattar. Sizge olardy emdeýshi dárigerińiz taǵaıyndaıdy. Bul preparattardyń áreket etý mehanızmi - mıda óndiriletin belgili bir hımııalyq zattekterdiń balansyn qalpyna keltirý. Olar birneshe aptadan keıin tıimdi áreket ete bastaıdy. Antıdepressanttardyń birneshe túri bar. Sizge jaramdy túrin tapqanǵa deıin emdeýshi-dárigerińiz olardyń birneshe nusqasyn taǵaıyndaýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=936',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Antıdepressanttar','y','   Antıdepressanttar Antıdepressanttar – depressııany emdeýge arnalǵan preparattar. Sizge olardy emdeýshi dárigerińiz taǵaıyndaıdy. Bul preparattardyń áreket etý mehanızmi - mıda óndiriletin belgili bir hımııalyq zattekterdiń balansyn qalpyna keltirý. Olar birneshe aptadan keıin tıimdi áreket ete bastaıdy. Antıdepressanttardyń birneshe túri bar. Sizge jaramdy túrin tapqanǵa deıin emdeýshi-dárigerińiz olardyń birneshe nusqasyn taǵaıyndaýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAntıdepressanttar – depressııany emdeýge arnalǵan preparattar. Sizge olardy emdeýshi dárigerińiz taǵaıyndaıdy. Bul preparattardyń áreket etý mehanızmi - mıda óndiriletin belgili bir hımııalyq zattekterdiń balansyn qalpyna keltirý. Olar birneshe aptadan keıin tıimdi áreket ete bastaıdy. Antıdepressanttardyń birneshe túri bar. Sizge jaramdy túrin tapqanǵa deıin emdeýshi-dárigerińiz olardyń birneshe nusqasyn taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\n\r\nJanama áserleri\r\n\r\nAntıdepressanttardy qabyldaýda azdaǵan janama áserleri paıa bolýy múmkin, olar, ádette, tez ótedi. Olarǵa jatatyndar: bas aýyrýy, júrek aınýy, uıqy máseleleri, mazasyzdaný jáne jynystyq turǵydan máseleler. Qandaı da bir janama áserler paıda bolsa, dárigerge habarlańyz. Sondaı-aq, qabyldap júrgen basqa dáriler, dárýmender nemese qospalar týraly emdeýshi-dárigerińizge aıtýyńyz qajet.\r\n\r\n\r\nPreparattardy qabyldaýdy toqtatý\r\n\r\nÓzin seziný jaqsarǵannan keıin de antıdepressanttardy qabyldaý mańyzdy. Dárigermen keńespeı turyp preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz. Antıdepressanttardy  qabyldaýdy birtindep toqtatý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1431,'article','1096','Reaktıvtik artrıt','qz','2018-08-01 07:05:48','2018-08-01 07:00:00','Reaktıvtik artrıt – bul býyndardy, nesep shyǵarý kanalyn jáne kózdi zaqymdaıtyn aýrý. Zaqymdanǵan bólikter isinip, qabynady. Kóbinese, reaktıvtik artrıt ınfektsııaǵa jaýap retinde paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1096',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','R','Reaktıvtik','y','   Reaktıvtik artrıt Reaktıvtik artrıt – bul býyndardy, nesep shyǵarý kanalyn jáne kózdi zaqymdaıtyn aýrý. Zaqymdanǵan bólikter isinip, qabynady. Kóbinese, reaktıvtik artrıt ınfektsııaǵa jaýap retinde paıda bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nReaktıvtik artrıt – bul býyndardy, nesep shyǵarý kanalyn jáne kózdi zaqymdaıtyn aýrý. Zaqymdanǵan bólikter isinip, qabynady. Kóbinese, reaktıvtik artrıt ınfektsııaǵa jaýap retinde paıda bolady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\nReaktıvtik artrıttiń naqty sebebi belgisiz. Kóbinese, 40 jasqa deıingi erler jıi aýyrady. Keıbir jaǵdaıda, aýrý qorǵanyssyz jynystyq qatynastan keıin paıda bolǵan ınfektsııadan keıin paıda bolady. Sondaı-aq, artrıt ishek ınfektsııasynan keıin (taǵamdyq ýlaný) paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolý qaýpi keıbir genderdiń bolýynda artady.\r\n\r\nKishkentaı balalar reaktıvti artrıtke sırek shaldyǵady, biraq, jasóspirimderde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\nNesep shyǵarylýynyń buzylysyna baılanysty sımptomdar juqpalanǵannan keıin birneshe kún nemese apta ishinde paıda bolady. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n• nesep shyǵarý kezindegi kúıdirý sezimi\r\n\r\n• nesep shyǵarý kanalyndaǵy bólindiler\r\n\r\n• nesep shyǵarýdyń qıyndaýy\r\n\r\n• nesep shyǵarýdyń jıileýi.\r\n\r\nBirneshe apta ishinde temperatýranyń artýy, kózden bólindiler, kózdiń qyzarýy (konıýnktıvıt) nemese ashýy, kúıdirý sezimi paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nOsy kezeńde býyndaǵy aýyrsyný jáne qozǵalýdyń shektelýi paıda bolady. Artrıttiń barysy jeńil nemese aýyr bolýy múmkin. Artrıttiń sımptomdary:\r\n\r\n• ókshedegi nemese ahıll (ókshedegi) sińirindegi aýyrsyný\r\n\r\n• jambas, tize, tobyq býyndaryndaǵy jáne beldegi aýyrsyný\r\n\r\n• aýyrsyný deneniń tek bir jaǵynda nemese birneshe býynda bolýy\r\n\r\nSondaı-aq, sımptomdaryna alaqan men tabandaǵy oıyqjara jatady, olar psorıaz kezindegi oıyqjaradaı bolyp kórinedi. Aýyzda, tilde jáne penıste shaǵyn, aýyrsynbaıtyn oıyq jaralar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger naýqastyń shaǵymyna saı aldyn ala dıagnoz qoıady. Qaraǵan kezde teridegi oıyq jaralar men konıýnktıvıt anyqtalady. Aýrýdyń sımptomdary bir ýaqytta paıda bolmaıdy, bul aýrýdyń dıagnozyn qoıýdy qıyndatady.\r\n\r\nQajetti tekserýler:\r\n\r\n• Antıgen HLA-B27\r\n\r\n• zaqymdanǵan býyndardyń rentgenografııasy\r\n\r\n• erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵy (SOE)\r\n\r\n• neseptiń jalpy taldaýy\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýrýdy týyndatqan ınfektsııany emdeý jáne sımptomdaryn jeńildetý.\r\n\r\nÝaqytyly emdeýde kóz jáne teri sımpomdary ózdiginshe ótedi.\r\n\r\nInfektsııa bolýynda antıbıotıkpen emdeý kýrsy taǵaıyndalady. Býyn aýyrsa, qabynýǵa qarsy steroıdty emes preparattar (NPVP) taǵaıyndalady.  Býyn uzaq ýaqyt boıy isinetin bolsa, býyn qýysyna kortıkosteroıdty preparattardy engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nFızıoterapııa aýyrsynýdy jeńildetýge yqpal etedi. Bul býyndaǵy qozǵalystyń kólemin ulǵaıtýǵa jáne bulshyq et kúshin qoldaýǵa yqpal etedi. Sırek jaǵdaıda aýrýdyń aýyr ótýinde ımmýndyq júıeni basatyn dárilik preparattarmen emdeý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nReaktıvtik artrıt birneshe aptada ótýi múmkin, biraq, birneshe aıǵa da sozylýy múmkin. Naýqastardyń jartysynda belgili bir ýaqyt ishinde aýrýdyń sımptomdary qaıtadan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda aýrý júrektiń jumysyndaǵy aýytqýǵa jáne júrektiń aortalyq qaqpaqshasynyń zaqymdanýyna aparýy múmkin.  \r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nOsy aýrýdyń sımptomdarynyń paıda bolýyn baıqasańyz, medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nReaktıvti artrıtti týyndatatyn ınfektsııalardy boldyrmas úshin qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý qajet.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nReıter Sındromy; ınfektsııadan keıingi artrıt.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1432,'article','523','Тізе буынының шығуы','kz','2018-09-21 04:42:11','2018-09-21 04:40:00','Буынның  негізгі қалыптасқан орнынан қозғалып, немесе бөлініп  кетуі – буынның шығуы немесе таюы деп аталады. Мысалы, тізе буыны шығып кетуі мүмкін, бірақ, оны шығару үшін үлкен күш керек. Десе де, тайған буынның толықтай шығып, салбырап қалуы сирек кездеседі. Ал тізе буыны шығып кетсе тез арада көмек көрсерту керек.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=523',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тізе','y','   Тізе буынының шығуы Буынның  негізгі қалыптасқан орнынан қозғалып, немесе бөлініп  кетуі – буынның шығуы немесе таюы деп аталады. Мысалы, тізе буыны шығып кетуі мүмкін, бірақ, оны шығару үшін үлкен күш керек. Десе де, тайған буынның толықтай шығып, салбырап қалуы сирек кездеседі. Ал тізе буыны шығып кетсе тез арада көмек көрсерту керек. Буынның  негізгі қалыптасқан орнынан қозғалып, немесе бөлініп  кетуі – буынның шығуы немесе таюы деп аталады. Мысалы, тізе буыны шығып кетуі мүмкін, бірақ, оны шығару үшін үлкен күш керек. Десе де, тайған буынның толықтай шығып, салбырап қалуы сирек кездеседі. Ал тізе буыны шығып кетсе тез арада көмек көрсерту керек.\r\n\r\nТізе буынының шығып кеткендегі белгілері:\r\n•	Қатты ауырыды;\r\n•	Жарақаттанған тізе сұрланып, қан ұйып, терісі бозарып, мұздап тұрады. Шыққан тізе сауына қарағанда үлкейіп, ісіңкіреп кетеді;\r\n•	Қозғаған кезде кілтілдеп тұрғандай сезінесіз;\r\n•	Тізені бүгіп-жаза алмай қаласыз;\r\n•	Аяқты тіреп басу мүмкін еместей көрінеді.\r\n\r\nШыққан сүйекті қайта салғаннан кейін де қауіпті мәселелер орын алуы ықтимал.\r\n\r\n•	Буындағы немесе буын айналасындағы жұмсақ тіндердің созылуы немесе ажырауы (мысалы: сіңірердің, бұлшық еттердің, шеміршектердің)\r\n•	Жүйке және қан тамырларының зақымдануы мүмкін;\r\n•	Буында сүйек сынығы қалып қоюы немесе сүйек бөлігі буында қысылып қалуы мүмкін.\r\n\r\nМынадай жағдайларда шұғыл медициналық көмекке жүгіну керек:\r\n•	Сүйектерді өз қалпына келтіру үшін;\r\n•	Буынға таңғыш-қалақ салдыру үшін;\r\n•	Тез арада қан тамырларын және жүйке жүйесін немесе буынды қалпына келтіру үшін ота жасау керек болса.\r\n\r\nТегтер: \r\nтізе буынының шығып кетуі     \r\nбуынның ұйып, ауруы     \r\nтізенің зақымдануы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1433,'article','676','Жүктілік кезінде қандай жағдайлар орын алады','kz','2018-11-19 05:58:20','2018-11-19 05:21:00','Ұрықтану кезінде эмбрион жатырдың ішкі қабырғасына жабысады және ол жерде көлемі ақырындап үлкейіп,  даму процессін бастайды. Акушерлік-гинекологияда ұрықтың нақты уақытын анықтау қиын, сондықтан  эмбиронның жасын білу үшін  соңғы етеккір келген күннен бастап, ұрық болып қалыптасқан алғашқы күнді есептеу арқылы тұжырымдама жасалынады. Жүктілік уақытын «гестанционды кезең» деп аталатын жолмен есептейді. Етеккірлік циклдің алғашқы 10 күні «аналық жасушаның жетілуі» (ovulytsiy ) деп аталады.  Бұл уақытта аналық жасуша аналық безден фаллопиев түтігі бойымен жіберіледі, ол жерде  аталық жасушамен (еркектің шәуетінің құрамында болатын ұрықтанатын жасуша) тоғысады, содан ұрық пайда болады, оны ұрықтану деп атайды.  Ұрықтану кезінде аталық жасуша аналық жасушамен шағылысып ұрықтық тұқым түзеді, оны ұрықтанған жасуша (zigota) деп атайды. Бұл кезде ата-аналық (жұмыртқа) және әкесінің (ұрықтың) генетикалық материалдың (хромосомалардың) бірігеді: ұрықтың генетикалық материалы, ол ана мен әкесінің бірдей хромосомалары болып табылады. Сонымен қатар, зигота ары қарай екі клеткаға бөлінеді, содан кейін төрт, сегіз, он алты және т.б. жасушаларға бөліп отырады.\r\n','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=676',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жүктілік','y','   Жүктілік кезінде қандай жағдайлар орын алады Ұрықтану кезінде эмбрион жатырдың ішкі қабырғасына жабысады және ол жерде көлемі ақырындап үлкейіп,  даму процессін бастайды. Акушерлік-гинекологияда ұрықтың нақты уақытын анықтау қиын, сондықтан  эмбиронның жасын білу үшін  соңғы етеккір келген күннен бастап, ұрық болып қалыптасқан алғашқы күнді есептеу арқылы тұжырымдама жасалынады. Жүктілік уақытын «гестанционды кезең» деп аталатын жолмен есептейді. Етеккірлік циклдің алғашқы 10 күні «аналық жасушаның жетілуі» (ovulytsiy ) деп аталады.  Бұл уақытта аналық жасуша аналық безден фаллопиев түтігі бойымен жіберіледі, ол жерде  аталық жасушамен (еркектің шәуетінің құрамында болатын ұрықтанатын жасуша) тоғысады, содан ұрық пайда болады, оны ұрықтану деп атайды.  Ұрықтану кезінде аталық жасуша аналық жасушамен шағылысып ұрықтық тұқым түзеді, оны ұрықтанған жасуша (zigota) деп атайды. Бұл кезде ата-аналық (жұмыртқа) және әкесінің (ұрықтың) генетикалық материалдың (хромосомалардың) бірігеді: ұрықтың генетикалық материалы, ол ана мен әкесінің бірдей хромосомалары болып табылады. Сонымен қатар, зигота ары қарай екі клеткаға бөлінеді, содан кейін төрт, сегіз, он алты және т.б. жасушаларға бөліп отырады.\r\n Ұрықтану және жүктіліктің алғашқы күні\r\n\r\n\r\n\r\nҰрықтану кезінде эмбрион жатырдың ішкі қабырғасына жабысады және ол жерде көлемі ақырындап үлкейіп,  даму процессін бастайды. Акушерлік-гинекологияда ұрықтың нақты уақытын анықтау қиын, сондықтан  эмбиронның жасын білу үшін  соңғы етеккір келген күннен бастап, ұрық болып қалыптасқан алғашқы күнді есептеу арқылы тұжырымдама жасалынады. Жүктілік уақытын «гестанционды кезең» деп аталатын жолмен есептейді. Етеккірлік циклдің алғашқы 10 күні «аналық жасушаның жетілуі» (ovulytsiy ) деп аталады.  Бұл уақытта аналық жасуша аналық безден фаллопиев түтігі бойымен жіберіледі, ол жерде  аталық жасушамен (еркектің шәуетінің құрамында болатын ұрықтанатын жасуша) тоғысады, содан ұрық пайда болады, оны ұрықтану деп атайды.  Ұрықтану кезінде аталық жасуша аналық жасушамен шағылысып ұрықтық тұқым түзеді, оны ұрықтанған жасуша (zigota) деп атайды. Бұл кезде ата-аналық (жұмыртқа) және әкесінің (ұрықтың) генетикалық материалдың (хромосомалардың) бірігеді: ұрықтың генетикалық материалы, ол ана мен әкесінің бірдей хромосомалары болып табылады. Сонымен қатар, зигота ары қарай екі клеткаға бөлінеді, содан кейін төрт, сегіз, он алты және т.б. жасушаларға бөліп отырады.\r\n\r\nЖүктіліктің екінші және үшінші апталары\r\n\r\n\r\n\r\nАналық жасуша ұрықтану үшін фаллопиялық түтіктер бойымен сперматозоидпен кездесу үшін   қажетті мөлшерде жылжиды, және аталық жассушамен шағылысып ұрықтанады. Жыныстық қатынас кезінде шығарылған сперматозоидтар шамамен 20 миллионға жуық болады. Аналық жасуша ұрықтану үшін 10 мың сперматозойдпен қоршалуы керек. Дегенмен, олардың біреуі аналық жасушасымен табысып, екеуі қосылып  ұрықтанады.  Ұрықтану кезінде, аналық жасушаның сыртқы қабығы (мембранасы) басқа сперматозоидтарды өткізбейтін қабілетке енеді.\r\n\r\nЖұмыртқа жасушасына енген ұрық жасушасы, негізінен, генетикалық материалды біріктіруге бағытталған елеулі өзгерістерді тудырады, нәтижесінде ана мен әкенің хромосомалары ретінде ұсынылған 46 хромосоманың толық жиынтығын қалыптастырады. Осындай жолмен алынатын генетикалық материал  болашақ жеке тұлғаның көзінің түсін, терісін, шашын, психологиялық сипаттамасын және т.б. сияқты негізгі жеке қасиеттерін қамтамасыз етеді. Аталық және аналық жасушалардың бірігу процесі  -  ұрықтанған жасуша (зиготаның) қалыптасуымен аяқталады, өз кезегінде зигота – ары қарай көп жасушалы ағза түзуге бейімді жасуша болып табылады. \r\n\r\nОсының бәрі жатырда болып жатады.\r\n\r\nЖүктіліктің төртінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЗигота ұрықтанғаннан кейін 30 сағат ішінде екі жасушаға бөлінеді, содан кейін 40 сағат ішінде төрт жасушаға және 3 күн ішінде 12-ден 16 сағатқа дейін бөліну процесстері жүріп жатады. Зигота бөлінген сайын, фаллопиевтік түтік жатырға қарай жылжыйды. Бұл фаллопиевтік түтікшенің бұлшықеттерінің демеуімен орындалады. Ұрықтанғаннан кейін шамамен 72 сағаттан өткенде,  бластоцист деп аталатын болашақ ұрық жатырға түседі. Мұнда ұрықтың болашақ мүшелері қалыптасады.  Бұдан кейін арнайы гормондар жатырдың үстіңгі жағынан өзгерістер тудырады,  оны жұмсақ әрі өткізгіш етеді. Бұл бластоцистің жатыр қабырғасына кіруіне және қоректік материалды болашақ ұрыққа жеткізетін қан тамырларына қосылуына мүмкіндік береді. Осы процесті жеңілдету үшін, жатырдың құрамында хорион деп аталатын арнайы түзілім пайда болады, оның міндеті, болашақ ұрықты алдағы 9 ай бойы туылғанға дейін маңызды қоректік заттармен қамтамасыз ету болып табылады.\r\n\r\nЖүктіліктің бесінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЖатырдың қабырғасына тығыз байланғаннан кейін, бластоцист көлемін ұлғайтып, біртіндеп эмбрионға айналады. Алдағы бірнеше күнде бластоцист күн сайын көлемін екі еселенеді және бірте-бірте эмбрионға және баланың жолдасына бөлінеді - бұл нәресте туғанға дейін оның қасында болатын уақытша мүше «баланың жолдасы» деп аталады.\r\n\r\nЭмбрион дамуы кезінде үш қабатқа бөлінеді, олардың әрқайсысынан әр түрлі мүшелер пайда болады. Ішкі қабат өкпе, қуық, асқазан және т.б. сияқты мүшелердіңң дамуын қамтамасыз етеді. Ортаңғы қабат жүрекке, жыныс мүшелеріне, сүйектерге, бұлшықетке айналады. Соңында, сыртқы қабаттан тері, жүйке жүйесі пайда болады. Эмбрион аяқталғаннан кейін біраз дөңгелектенген өлшемдерді біршама кеңейтеді, кейіннен ұрықтың басына айналады. Бұл жағдайда мидың оң және сол жақ жарты бөліктерге бөлінетін шағын жартышары көрінеді.\r\n\r\nЖүктіліктің алтыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nОсы сатыдағы эмбрион бұршақ көлеміндей болады және шамамен бір миллион клеткалардан тұрады, олар бөлініп, күрделі мүшелер мен тіндерге айналады. Плацентаның (бала жолдасы) жетілуіне қарай, эмбрион хорион арқылы келіп жатқан қоректік заттарға тәуелді болып тұрады. Хорионның ішінде кішкентай аралдар пайда болады, олардан кейін қан клеткалары және қан тамырлары пайда болады. Сонымен бірге, бастапқыда тек екі камерасы бар жүрек қалыптасады. Ұрықтанғаннан кейін 21 күн өткен соң мұндай жүрек соға бастайды. Осылайша, бірінші мүше жұмысын істей бастайды. Сонымен бірге жүйке жүйесі, көз, құлақ және басқа да көптеген мүшелер құрылады.\r\n\r\nЖүктіліктің жетінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБұл кезеңде эмбрион бақашабаққа ұқсап қалады, бірнеше рет бұралған құйрықты үтір тәріздес кейіпке енеді, өзі түзілген жүйкелік түтікті жалғауларға ұқсап қалады. \r\n\r\nМи мен жүректің дамуы басқа органдардың дамуынан әлдеқайда жоғары. Бұл кезеңде бұл органдар эмбрион ағзасының жартысын алады. Ұрықтанғаннан кейінгі 28-ші күні эмбрионның жүрегі дамыған сызбаларды игере бастайды және ересектер сияқты төрт камераны қамтиды. Болашақ жоғарғы және төменгі аяғындағы рудимент пайда болады.\r\n\r\nЖүктіліктің сегізінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЖүрек пен қан тамырларының дамуы ұрықтың дамуына біршама жетеді, өйткені олар барлық басқа мүшелердің дамуын ынталандырады. 6-ші аптада жүректің соғысын анықтай аласыз. Осы уақытқа дейін адам эмбрионы тышқандардың, құстардың немесе иттердің эмбриондарынан онша ерекшеленбейді. Алайда кейіннен елеулі айырмашылықтар пайда бола бастайды. Кішкентай өлшемдері (шамамен 10-14 мм) және әдеттегі қыстырғыштан салмағы сәл асып тұрады, эмбрион адамдық ерекшеліктерге ие бола бастайды. Жындар мен қабақтар пайда болады. Құлақ ішке және сыртқа қарай дамиды. Көздер болашақта көруді қамтамасыз ететін оптикалық жүйке мен тордың қалыптасуымен түс сатып ала бастайды.\r\n\r\nБұл кезеңде эмбрион бірте-бірте түзіледі; сонымен қатар магниттік, мойын және сүйек тіндері пайда болады. Қалдық жағы төмендей бастайды, саусақтар мен аяқтар, қолдар мен аяқтар пайда болады.\r\n\r\n Жүктіліктің  тоғызыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\n17 - 22 см өлшемді (жүзімнің көлеміндей) эмбрион адам кейпіне ауыса бастайды. Аяқ пен қолдың саусақтарын ажыратуға болады, тізелер мен шынтақтардың арасында да айырмашылық білінеді. Аяқтардың мөлшері артып келе жатқанда, құйрық біртіндеп жоғалады. Эмбрион  кішкентай  болғанына қарамастан, аяқ-қолдарын қозғалта бастайды. \r\n\r\nІшкі жағында маңызды өзгерістер болып жатады: эмбрионда барлық ішкі мүшелер пайда бола бастайды (толық  дамымаса да), сондай-ақ бұлшықеттер де табылуы мүмкін. Бұл барлық дене арқылы өтетін көрінетін жүйке талшықтары көзге көріне бастайды. Сонымен қатар, жыныстық белгілер дамиды, қан тамырлар арқылы айнала бастайды, қоректік заттар мен оттегімен қамтамасыз етіледі, қажетсіз заттар - метаболизм өнімдері шығарылады. Өкпелер туылғанға дейін жұмыс істемейді, бірақ эмбрионға және ұрыққа қоректік заттар мен оттегінің берілуі кіндік сақинасымен қамтамасыз етіледі, ол әрине анаға толығымен байланысты.\r\n \r\nЖүктіліктің оныншы аптасы\r\n\r\nБұл эмбрион үшін өте маңызды апта, өйткені осы аптаның соңында эмбрион ұрыққа айналады. Дегенмен көлемі мен салмағы өте аз (28 - 20 мм және 9 грамм) болса да, бұл кезең эмбрионның қарқынды өсуі мен дамуымен сипатталады. Оның  сыртқы кейпінің,  теңіз жануарларына ұқсастығы жоғала бастайды: құйрық бөлігі жоғалып кетеді, ал саусақтар мен аяқтар өздерінің қалыпты формаларында дами бастайды. Көздер бастың жиек жағынан ортасына қарай жылжиды. Бұл ретте, олар нәзік кебуді қорғайтын теріге (болашақ қабақшалар) ішінара жабылады. Жоғарғы ерні қалыптаса бастайды, ал сыртқы құлақ қалыпты формамен дами  береді.\r\n\r\nСонымен қатар ішкі органдар да дамиды. Жүрек пен қан тамырлары әдеттегі нысандарын, диафрагмалық формаларын түзеді, өкпе бөліктерге бөлінеді, кеуде қуысынан ішкі қуысына дейін созылатын ішек пайда болады.\r\n\r\nЖүктіліктің он бірінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\n11-ші аптада ұрық мөлшері 3,4-тен 5 см-ге дейін өседі. Онда жүрек-тамыр, асқорыту және тыныс алу сияқты барлық негізгі органдар мен жүйелер бар. Органдар құр дами бермейді; олардың іс-әрекетін үйлестіру маңызды, өйткені туғаннан кейін нәресте дем алуды, қан тамырлары арқылы өздігінен тамақтануды және қанға айналдыруды жүзеге асырады. Алдағы 7 айда өте үлкен өзгерістер орын алады: салмақ 1000 есеге дейін артады, ал 3 аптада (9-дан 12 жасқа дейін) ұрықтың көлемі екі есе артады.\r\n\r\nЕң таңғаларлық өзгерістер сыртқы келбетке байланысты: ұрық адамға ұқсай бастайды. Бастың өлшемдері дененің басқа бөліктерімен салыстырғанда үлкендеу болады; сонымен бірге мойын пайда болады. Тері қалыңдайды және мөлдір болады; кішкене шаштың фолликулдары пайда болады, сондай-ақ қол мен аяқтың тырнақтары пайда болады.\r\n \r\nЖүктіліктің он екінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\n12-ші аптада белгілі бір функцияларды орындай алатын бірқатар органдар дамиды. Метаболизмді реттейтін Қалқанша безі жұмыс істей бастайды. Сондай-ақ, екі асқазан безі жұмыс істей бастайды – ас қорыту ферменттерін жасайтын ұйқы безі, және асқазан ішек жолын реттейтін без бауыр.  Ұрықтың ұзындығы шамамен 6 см (лимонның мөлшері), ал салмағы шамамен 14 грамм. болады. Сонымен қатар, бауыр ұрық салмағының шамамен 10 пайызын алады. Бауырмен бірге көкбауыр қан жасушаларын өндіреді.\r\n\r\nЖүйке талшықтары бұлшықет тінімен өзара әрекеттесу қабілетіне ие болғандықтан, бұлшықеттер мидан шыққан жүйке сигналдарына жауап бере бастайды және ұрық қозғала бастайды -  тебеді, тізесін бүгеді, жұдырықтарын жұмып, ашады. Сондай-ақ, ұрық бет әлпетін өзгерте алады - қыртыстыру, керекді, еріндерін жымқырады. Алайда, мұның бәрі қандай да бір мақсаттарды көздемейді және ынталандыру мен жауап арасындағы байланыс жоқ.\r\n\r\nОсы сатыда дәрігер ультрадыбыстық сигналдың көмегімен жүктіліктің дамуын бағалай алады және  жүрек соғысын тексереді жылдамдық минутына шамамен минутына 160 бит  ұрықтың жүрек соғысын тыңдауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nЖүктіліктің он үшінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nОсы аптада болашақ баланың ас қорыту жүйесі - бауыр, асқазан, ұйқы безі және ішек сияқты мүшелер белсенді дамиды; Ұрық амниотикалық сұйықтықта жүзіп жүреді; осы кезде кіндік арқылы оған оттегі жіберіледі және зат алмасу қорегі енгізіледі. \r\n\r\nБұл кезеңде ұрықтың ерні мен мұрны толығымен қалыптасады. Сонымен қатар, жақтары тығызырақ болады, ал болашақта тістер пайда болады. Сондай-ақ, кеудеде орналасқан дыбыс байламдары пайда болды. Дегенмен, олар бала дүниеге келгенше және ауаның өкпесіне кіргенше іске қосылмайды және ол дыбыс шығара алады. Сыртқы жыныс мүшелері жеткілікті түрде ажыратылады, ол баланың ұл немесе қыз екенін анықтауға мүмкіндік береді. \r\n\r\nЖүктіліктің он төртінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБұл кезең жүктіліктің бірінші үшайлығының аяқталуын білдіреді. Ұрық мөлшері шамамен 9 см, ал салмағы - 43 грамм.\r\n\r\n14-ші аптада ұрықтың қарқынды дамуы байқалады. Бірінші шаш пайда болады. Баланың жолдасы дамыған пішіндерді қабылдайды және қажет емес метаболизм өнімдерін алып тастағанда, маңызды нәрлі нәрлі ұрықтарды қамтамасыз етеді. Сонымен қатар, плацента ұрықтың өсуі үшін эстроген және прогестерон сияқты маңызды гормондар шығарады. Баланың жолдасы да ұрықты ананың иммундық жүйесінен қорғайды, себебі ол ұрықты бөтен зат екен деп танып, оны жойып жіберуі мүмкін.\r\n\r\nЖүктіліктің он бесінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБұл апта жүктіліктің екінші үшайлығының басын белгілейді. Бұл әртүрлі бет әлпетіне байланысты ұрықтың жеке қасиеттерінің кейбір қасиеттерін көрсете бастайтындығымен сипатталады. Ғылыми зерттеулер көрсеткендей, 15-ші аптада ұрық күлімдеп, саусағын да сора алады. Ұрық миы өзіне тән құрылымға ие болады және көлемі айтарлықтай артады.\r\n\r\nҰрық  көп адамға ұқсай ьастайды: көздер бетінің ортасына, ал бастың қыры бөліктеріне қарай жалғасады. Мойын біркелкі әрі күшті болады, сондықтан ұрық басын бұрады. Жалпы алғанда, ұрық көбінесе амниотикалық сұйықтықта қозғалады, бірақ анасы мұндай қозғалыстарды сирек сезінеді.\r\n\r\nЖүктіліктің он алтыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nОсы кезеңде ұрықтың ұзындығы 12 см, салмағы шамамен 11 грамм, ал сүйектер тез дами бастайды, бірақ олардың көбісі қосылмайды. Сүйектер ұзарып, қатая түседі, сондықтан сәби туылған сәтте оның денесі қалыпты болады. Алайда, бүкіл сүйек жүйесі мен байламдар механизмі және шеміршек тетіктері дамуы үшін  бірнеше апта керек, себебі бала гімен осылардың көмеүйлесімді түрде жылжып, мүшелерін қолданып, қалауынша жүре алады.\r\n\r\n16-шы аптада ұрықтың қозғалысы (мысалы, тебу, жиырылу) барынша  үйлесімді түрде жүзеге асады. Дегенмен, ананың осы қозғалыстардың барлығын  толық сезінуі үшін әлі де уақыт керек. Ұрық көзері жабық тұрса да, ішіндезі ақарашықтарын қозғалта бастайды. Бұл аптадағы елеулі өзгеріс, ұрық бір затты ұстай алатындай қабілетке ие болады, бұл енді нағыз адамға тән қасиет.\r\n\r\n Жүктіліктің он жетінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nМайлы тін тері астына жинала бастайды. Бұл даму процессі баланың туылғаннан кейін жылумен және қажетті энергиямен қамтамассыз етілуі үшін қажет.  Сондай-ақ бара жеткілікті көлемде өседі, анасы іштегі нәрестенің тепкенін, тізесімен қозғалғанын сезе бастайды.   Бұл кезеңде ұрық дәмді ажырата батайды, мысалы, тұзды, ащы және тәтті дәмдері ажырата алады. Тамағы туралы айтатын болсақ, ұрық осы уақытытарында – мекони деп аталатын, ас қортылған кезде ішекке жиналатын қою-жасыл массаны бөле бастайды.\r\n\r\nЖүктіліктің он сегізінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБұл уақыттағы ұрықтың ұзындығы 14 см және салмағы шамамен 200 грамм. болады. Бұл кезде дененің басқа бөліктерімен салыстырғанда бастың өсуін баяулайды. Осы сәттен бастап, кеудесі, аяқтары  және аз мөлшерде қолдары  өсе бастайды. Кіндік те ұзарып, жуара түседі, себебі ол ұрықтың жылдам жетілуі үшін қажетті қоректік заттарды жеткілікті мөлшерін қамтамасыз ету керек. Тиісінше, жатырдың ішіндегі кеңістік барған сайын шектеле түседі. Демек, ұрық бұрынғыдай еркін қозғала алмайды және қалыпты ішкі мүшелердің орналасуына ие бола бастайды.\r\n\r\nАудиожүйе функциялары дамып келе жатқанда, ұрық қоршаған ортаны жақсы біледі және сезінеді. Мидан құлақтың ішіне дейін өтетін нервтер ұрыққа анасының жүрек соғуын естуіне мүмкіндік береді, тіпті сырттан да қатты дыбыс шықса оныда еститін мүмкіндігі болады. Көз торлары  жарыққа сезімтал бола бастайды. Әр адамда бірегей болып табылатын саусақ іздері қалыптасады. Тіпті толықтай ұқсас болып келетін егіздердің де саусақ іздері әр түрлі болады екен.\r\n\r\nЖүктіліктің он тоғызыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\n19-шы аптада ұрықтың ұзындығы 15 см, салмағы 255 грамм болады. Мойын және арқа бұлшықеттері басты ұстап тұру үшін жеткілікті түрде дамиды. Сонымен бірге омыртқа, кеуде және иық сүйектері күшейеді. Ұрықтың терісі жұқа және қыртысты болып келеді. Оның түсі қызыл болады, себебі оның астынан қан тамырлары көрініп тұрады.\r\n\r\nҰрық әйел жынысты болса, оның репродуктивті мүшелерін дамиды - фаллопиялық түтікшелер, жатыр және қынап пайда бола бастайды.\r\n\r\nЖүктіліктің жиырмасыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЖиырмасыншы аптада жүктіліктің бірінші жартысы аяқталады. Ұрықтың көлемі 16 см-ден асады, салмағы шамамен 32 грамм болады. Бұл кезеңде  ұрықтың қозғалысын анасына жиі сезіледі. Сонымен қатар, ұрықтың қозғалысын ультрадыбыстық тексеру кезінде байқауға болады. Ұрық тері  балауыз түріндегі массамен жабылып тұрды, ол нәзік әрі жұқа болады, теріні амниотикалық сұйықтықтан қорғайды. Сонымен қатар, мұндай жабынды босану кезінде жатыр арналарынан нәсертенің өтуіне ыңғайлы болады. Бұл сатыда баланың жолдасы жеткілікті дәрежеде қалыңдайдыі. Ұрық дамыған сайын, жүкті әйел өкпедегі, асқазандағы, бүйректегі және қауықтағы қысымды көбірек сезіне бастайды. Сонымен қатар, ананың қарны да кәдімгідей үлкейіп қалады, және  әйел, аралықта жиі ентігіп қалады. \r\n\r\nЖүктіліктің жиырма бірінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЖүктіліктің 21-ші аптасына ұрықтың ұзындығы 17 сантиметрге жетеді, салмағы шамамен 380 грамм болады. Ол барынша қимылдағыш келеді;  бұл қозғалыстар, тыныс алу және жүрек соғу циклі болып табылады, яғни ұрықта белгілі бір режим қалыптасады, кейбір уақытта ұйықтайды, ал кейбір уақытта сергектеніп кетеді. Өкінішке қарай, бұл циклдар әрдайым ананың циклдерімен сәйкес келмейді: ұрық кейде түнгі уақыттарда анасы ұйықтап жатқаны кезде белсенді түрде қозғалысты бастайды.\r\n\r\nОсы  уақытта кейбір маңызды оқиғалар да орын алады, атап айтқанда, ұрықтың жұтыну қабілеті оянады, ол арқылы ұрық глюкозаны  және амниотикалық сұйықтықты суды пайдаланады. Алайда негізгі қоректік заттар баланың жолдасы арқылы келіп тұрады. Бауыр мен көкбауыр қан жасушаларының негізгі жеткізушісі болып қалса да, ұрық сүйегі біртіндеп қан түзілу функциясын қабылдайды.\r\n\r\nЖүктіліктің жиырма екінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nОсы уақытта  ұрықтың аяқ-қолдары дене үшін барынша пропорционалды болып келеді - ұрық кішкентай бала кейпіне ұқсай бастайды. Жүктіліктің 22-ші аптасына ұрықтың ұзындығы 19 см, ал салмағы - 460 грамм болады. Жүктіліктің ортасында баланың салмағы нәрестенің салмағынан 7 - 8 есе аз болады, яғни  бала туылғанға дейін әлі айтарлықтай өсіп,  дамуы керек.\r\n\r\nҰрық ер бала болса, құрсақ қуысының астыңғы жағынан ұмасынан жұмыртқа пайда бола бастайды. Ал, ұрық қыз бала болса,   жатыр мен аналық бездеріндн жетілмеген жұмыртқалар толықтырылады, қынап қалыптаса бастайды. Ұрық терісінің үстіңгі беті жұқа пушкамен жабылған, ол қорғаныш сілті майын ұстауға мүмкіндік береді.\r\n\r\nОсы уақытта ұрық ырғақ пен әуенге назар аудара бастайды, және осы кезде ұрықпен сөйлесуге де болады. Бала туғаннан кейін, іштегі кезеңде естіген әндер мен әуендерін игере бастайды.\r\n\r\nЖүктіліктің жиырма үшінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\n23-ші аптада ұрық салмағын ауырлатады (70 грамнан астам) болады. Алдағы 5 апта - қарқынды өсу кезеңі. Осы уақытта ми шұңқырлары түзілуі мүмкін. Сондай-ақ мидың басқа да құрылымдары: эмоцияны, аштық сезімдерін, жыныстық әуесік сияқты жайттарды игеретін бөлімдер дами бастайды, инстинк мен импульстарды қамтитын ми бөліктері іске қосылады. Осы уақытта шамамен баланың сет еткіштігі, ұйықтап жатып шалт қимылауы, яғни үлкендер секілді түс көріп, соған байланысты қимылдар жасауы секілдр жайттар пайда бола бастайды.\r\n\r\nЖүктіліктің жиырма төртінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБұл кезеңде ұрықтың ұзындығы 20 см, салмағы - 630 грамм болады; жүрек-тамырлық жүйесі белсенді бамиды, әсіресе өкпенің қантамырлары тез жетіледі. Тері әлі де түссіз кейпінен өзгермейді және оның астыңғы жағынан қан тамырлар көрініп тұрады. Көздер де дамып, қол рефлекстері пайда болады.\r\n\r\n24 апта кезінде,  өкпенің ішкі жағдайда өздігінен тыныс алуына белсенді дайындық жүріп жатады. Өкпе көбінесе сурфактант деп аталатын зат бөлуді бастайды, бұл зат тыныс алуды қамтамасссыз ететін, өкпенің микроскопиялық қуысында – альвеол қабырғаларының бөлінуіне ықпал етеді. Айтпақшы, осы кезеңде, мерзімінен бұрын туылған сәбилер үшін, заманауи әдістердің арқасында өмір сүруіне қандайда бір мүмкіндік бар, мысалы раенимацияда сурфактантты қолдану арқылы жаңа туылған нәрестенің өмірін аман алып қалып жатқан жайттар бар қазіргі таңда. \r\n\r\nЖүктіліктің жиырма бесінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБұл кезеңде ұрықтың негізгі бөліктері жеткілікті түрде қалыптасады. Атап айтқанда, қолдары кішкентай болса да, адамдікі кейпіне келіп қалады. Дегенмен, қолдың қозғалысы нервтердің миымен байланыстылығы әлі де дамымағанына байланысты жеткілікті түрде үйлеспеген.\r\n\r\nЖүктіліктің 25-ші аптасында ми белсенді дамиды, атап айтқанда оның ішінде саналы функциялар, эмоциялар, жоспарлау, себеп-салдарлық проблемаларды шешуге бағытталған қабілетер дами бастайды. Мидың дамуы барысында бірқатар қыртыстарда көбиеді, ол қыртыстар жүйке жасушалары мен жүйке талшықтары арасындағы өзара әрекеттесуді қамтамасыз етеді, соған байланысты ми қыртысының жалпы аймағы кеңейеді. Нәтижесінде, болашақ бала сыртқы сигналдарға, атап айтқанда, әртүрлі дыбыстарға лайықты жауап береді. Ұрық жоғары шуылдың салдарынан тебе бастайды. Сондай-ақ ультрадыбыстық зерттеуде ұрықтың кішкентай саусақтарын құлағына қалай тығындайтынын байқауға болады.\r\n\r\nЖүктіліктің жиырма алтыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nОсы сатыдағы ұрықтың көлемі ұзындығы 23 см, салмағы - 820 грамм. Болашақ нәресте сыртқы дыбыстарды естиді, сондай-ақ дәм сезініп, түрлі иістерді таниды. Ғылыми зерттеулер көрсетуі бойынша, егер амниоттық сұйықтыққа аздаған қант қосылса, бұл сұйықтықты ұрық көбірек  жұтып алуға тырысады. Ал, ащы кейбір ащы дәмі бар зттар амниоттыұ сұйықтыққа араласа, ұрық ол кезле сұйықтықты керіссінше аз мөлшерде қабылдайды. Сол үшін анасының,   сарымсақ сияқты амниоттық сұйықтықтан жағымсыз иіс шығаратын  заттарды қолданбай-ақ қою керек 26-шы аптада бұрын тығыз жабылған ұрықтың қабақшалары енді ашыла алады және болашақ нәресте қоршаған кеңістікті тексере алады.\r\n\r\nӘлі толық өспегеніне қарамастан, баланың өкпесі толыққанды жетіліп үлгереді. Альвеолдар анықталады , ол өкпені құрайтын микроскопиялық қылшық, оның қызметі, бала туылғаннан кейін оттегі үшін, көміртегі диоксидін алмастыру болып табылады.\r\nБолашақ баланың терісі түгелдей дерлік қыртыстанып кетеді, кейін оның ішіне май тола бастайды. Миы осы кезеңде белсенді дами береді және ұрықтың кейін тұтынатын барлық энергиясының шамамен 50% -на жуығын осы уақытта пайдаланады.\r\n\r\nЖүктіліктің жиырма жетінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\n27-ші аптада жүктіліктің екінші семестрі аяқталады, сондай-ақ өсуі мен дамуы қарқынды бола түседі.  Осы сатыда ұрықтың көлемі 12 апталығына қарағанда 3 есе үлкен болады. Ұрықтың сүйектері жеткілікті түрде қатаяды, бірақ, бір-бірімен толық байланысып үлгермейді, себебі бұл уақытта сіңірлер мен байламдар жеткілікті түрде  дамымайды. Дегенмен, ұрықтың сүйек-бұлшықеттерінің  жатыр ішіне белсенді қозғалуына мүмкіндік бар.\r\n\r\nБұлшықеттердің игерілуі ұрықтың саусақты сора алуына жетеді, сондықтан бұған аса қатты алаңдаудың қажеті шамалы. өйткені бұл рефлексия туылғанда және емшек емізе бастағанда болашақ нәресте үшін маңызды болып табылады, бұдан жақ және бет бұлшықеттері дамиды, жаттығады. Бұл кезеңде бактериялар мен вирустардан қорғауға арналған жеңіл және иммундық жүйенің дамуы жалғаса береді.\r\n \r\nЖүктіліктің жиырма сегізінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЖүктіліктің үшінші үшайлығы басталады және сіз кейбір жеңілдету жолдарымен тыныс ала аласыз. Өйткені, жүктіліктің 28-ші аптасында дүниеге келген сәбилер кейінгі физикалық және неврологиялық асқынуларсыз өмір сүрудің 90% дерлік мүмкіндігіне ие. Бұл кезеңде ұрықтың ұзындығы 25 см, ал салмағы - шамамен 1000 грамм болады.\r\n\r\nҰрықтың көздері жеткілікті дамиды; оларда нерв клеткаларының жиналатын торлары болады, оларды -  көру таяқшалары және құтыша деп атайды. Көру таяқшалары, әлсіз жарықта  көруді, колбочкалар түсті ажыратуды қамтамассыз етеді. Осылайша, болашақ нәресте осы кезінің  өзінде, ананың құрсағында, жатрық түспейтін болса да, сәби түсті айырып, түрлі жарықтың әсерін сезінеді. \r\n\r\nЕң қызығы, ұрықтың көздері қоңыр немесе көк болады. Алайда, көздің түсі (әсіресе көк) туылғаннан кейінгі өзгерістерге бейім келеді, өйткені көздің пигментациясы сыртқы жарық әсерінен пайда болады.\r\n\r\nЖүктіліктің жиырма тоғызыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nОсы кезеңде тері астындағы майлы тіндердің белсенді жинақталуынан бастап, ұрықтың әжімдері тегістеледі. Майлы тіндер өсіп келе жатқан аллодалар үшін маңызды энергия көзі болып табылады, сондай-ақ туылғаннан кейін қажетті дене температурасын сақтауға көмектеседі. Туғанға дейін дене температурасын сақтау функциясы баланың жоласы арқылы жүзеге асырылады, соның көмегімен ұрықтың температурасы туғанға дейін, жеткілікті мөлшерде  жоғары болады.\r\n\r\nҰрықтың сүйектері толығымен дамиды, бірақ олар біршама икемді бола батайды және қатаяды. Болашақ бала белсенді дем алуға қабілетті, бірақ ол,  туылғанша тыныстамайды өкпемен. 29-шы аптада бала көз жасын бөліп, жылай алады. Сондай-ақ, кішкентай акробат болып, анасының құрсағында әбден аударылып-төңкеріледі.\r\n \r\nЖүктіліктің  отызыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nОсы кезеңде ұрықтың ұзындығы 27 см, ал салмағы - 1300 грамм, ал көру және есту функцияларын белсенді дамиды. Атап айтқанда, бала жарықты ажырата алғандықтан көздерін жыпылықтата алады, және құлағы қатты-бәсең дыбысты жақсы ажыратып, естиді. Бұл болашақ балаға әртүрлі дауыстарды жақсы қабылдауға және болашақ ананың әнінен рахат алуына мүмкіндік береді. Ұрықтағы қан клеткалары негізінен сүйекпен байланысады.\r\n\r\nДегенмен, ұрық әлі де оттегімен қамтамасыз етілмесе де,  өкпесі зат алмасуында белсенді рөл атқарады. Ұрықтың өкпелері амниоттық сұйықтықтан өзгеше арнайы сұйықтыққа толтырылған. Бұл сұйықтық болашақта  бала туғаннан кейін алғашқы демін алуға дайындық үшін өкпеден босатылуға ыңғайланады.\r\n\r\nЖүктіліктің отыз бірінші аптасы\r\n\r\nЖүктіліктің 31-ші аптасында ұрықтың тыныс алу жиілігі жаңа туған нәрестедің қажетті жиіліктің тыныс алу 30-40% құрайды. Сүйектері қатая түседі. Ұрықтың сүйегі жеткілікті даму үшін, болашақ анасы сүйектің негізгі құрылым материялы болып табылатын кальцийді жеткілікті мөлшерде қабылдауы қажет. Кальций сүт өнімдерінде, әсіресе, қышқыл сүт өнімдерінде молынан кездеседі. Бұл кезеңде ми да қарқынды дамиды. Осы уақытынан бастап туылғанға дейін ұрық миының салмағы екі есеге артады.\r\n\r\nЖүктіліктің 31-ші аптасында (ұрықтанғаннан  кейінгі 29-шы аптада) болашақ ұрпақта, алдағы өміріне белсенді дайындық жүріп жатады, себебі ұрықтың жыныстық белгілері барған сайын арта түседі. Егер бала ұл болса, онда оның жұмыртқаса шап жаққа жылжиды, сол жерде ұмаға орнығады. Егер қыз болса, онда ұрықтың клиторы толықтай өзгеріске енеді. Сонымен қатар, жыныс мүшелерінің қалыптасуына ықпал ететін стероид сияқты гормондарды шығаруға қабілетті бүйрек үсті бездерінің эндокриндік бездері дамиды.\r\n\r\nЖүктіліктің отыз екінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБосануға  әлі ерте болса  да, ұрық ағзасы сыртқа шығуға белсенді дайындалады. Қызыл қан клеткалары (эритроциттер) сүйек кемігін толық шығарады. Түкті жабындылар  жоғала бастайды, сонымен қатар баста шаш өседі.\r\n\r\nҰрықтың ұзындығы 28 см, салмағы - 1700 грамм болады. Ұрық өсіп келе жатқанда, жатырдың ішкі кеңістігі барынша шектеле түседі. Осы себепті ұрық құрсақты аяғымен итереді,  әлі де бұрынғыдай ыңғайлы жату үшін. Осы сәтте аяқ саусақтары анық ерекшелене бастайды. \r\n\r\nЖүктіліктің отыз үшінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБұл кезеңде ұрықтың бет әлпеті айқын болады, кірпіктері және қастары пайда болады. Ол енді жаңа туылған балаға ұқсай бастайды. Мидың айналымы ұлғая түседі, сонымен бірге оның функциялары да дамып келеді. Көру, иіс сезу, есту функциясы, сөйлеу және жаяу жүру үшін жауапты ми орталықтары дами береді. Жады және қиял сияқты күрделі функциялар дамымағанымен, миы тыныс ырғағын, ас қорыту органдарының жұмыс істемейтін функциясын және ағзадан шыққаннан кейін өте маңызды болып табылатын дене температурасын басқара алады.\r\n\r\nҰрық сүйектері қатаюын жалғастыра береді. Бастың сүйегі -  жеткілікті түрде қалыптасып үлгермейді. Ұрықтың сүйектері бір-бірімен байланысы жоқ бес жалпақ сүйектен құралады. Бас сүйегінің мұндай құрылысы босанғанда арна арқылы өту кезінде икемді болу үшін маңызды - бұл диаметрі біршама қысқарады және ұзарады, содан кейін туылғаннан кейін дөңгеленген пішінге келеді.  Жаңа туылған нәрестенің басының дәл жоғарғы жағында «еңбегі» деп аталатын жұмсақ аймақ орналасқан. Әдетте туғаннан кейін бір жыл ішінде ол «қатаяды».\r\n\r\nЖүктіліктің отыз төртінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nҰрықтың қозғалысы әлі де байқалмағанымен, 34-ші аптада оның өлшемдері өте әсерлі болады: ұзындығы 30 см, салмағы 2100 грамм. Жатырда оған арналған кеңістік азаяды. Болашақ нәресте тер және басқа дене сұйықтықтары бар амниоттық сұйықтыққа енетін несеп шығаруды бастайды. Бақытымызға орай, ұрықтың зәрі залалсыздандырылған. Және де, амниоттық сұйықтық 3 сағат сайын толығымен жаңартылып отырады. Тырнақтары толық жетіліп болады, болашақ нәресте тіпті өзін сырып тастауы да мүмкін.\r\n\r\nОсы кезеңде ұрық  босануға дайын  күйге ыңғайланады - басы төменге бағытталады. Жүкті әйел жатыр мойнына бірнеше рет қысым сезінеді. Егер босану жүктіліктің 34-ші аптасында орын алса, жаңа туған нәресте тірі қалу үшін айтарлықтай мүмкіндіктер бар, өйткені бұл даму  кезеңінде өкпе мен иммундық жүйе толығымен қалыптасады болады.\r\n\r\nЖүктіліктің отыз бесінші аптасы\r\n\r\nБолашақ баланың ендігі басты міндеті - мүмкіндігінше көп салмақты жинау (жолы болғыш!). Осы соңғы апта ішінде іштегі өмірінде, ол аптасына 400-500 грамм қосады. Ұрықта жиналатын майлы тіндердің екі түрі бар. Бірінші тип - қоңыр май деп аталады. Бұл жалпы майдың тек 5 пайызын құрайды, бірақ ол көп мөлшерде энергия өндіруге жауапты, атауы -  митохондрия. Олар нәрестенің қалыпты температурасының сақталуын қамтамасыз етеді, оны салқындаудан қорғап тұрады. Әдетте қоңыр май болашақ нәрестенің және жаңа туылған баланың арқасына және иығына жиналады. Майлы тіндердің тағы бір түрі ақ май деп аталады. Оның арқасында, сәби томпақ көрінеді, әсіресе беті, қолдары мен аяқтары толысады. Балалар өсе келе бойындағы осы майларды жоғалтады.\r\n\r\nҰрықтың терісі арнаулы жағындылармен  жабылады. Ол  ұрықтың нәзік терісін қорғайтын дымқылдататын құрал ретінде қолданылады. Сонымен қатар, бұл жағынды ұрықтың  туу  арнасымен жүргенде көмек береді.\r\n\r\nЖүктіліктің отыз алтыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nОсы кезеңде ұрықтың терісін жауып тұраты тұнбаны барынша жоғалтады. Майлы тіннің жиналуынан оның беттері томпия бастайды, сондай-ақ бұлшықеттері дамиды, ол оның болашақта сору функциясы үшін қажет, жаңа туылған сәби үшін ең маңызды нәрсе – оның қорегі, ал қорек балаға емшек сүті арқылы беріледі.\r\n\r\nБір белгілі нәрсе, болашақ ананың пайдаланатын қорегі, белгілі бір кезеңге дейін болашақ  баланың дәмдік талғамына әсер етеді. Сондықтан, тамаққа талғаммен қарау керек, әсіресе, жүктіліктің соңғы апталарында диетаны ұстану маңызды.\r\n \r\nЖүктіліктің отыз жетінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЕгер бала осы аптада дүниеге келсе, онда ол уақытында туылды деп есептеледі. Салмағы 2500 грамм. Бұл уақытта болашақ нәрестенің жылынуын қамтамасыз ететін майлы тіндерін жеткілікті мөлшерде жинайды. Оның ішкі органдары дербес жұмыс істей алады. Бұл кезеңде ол босануға дайын позицияға ауысады -  басын төменгі жаққа бағыттайды.\r\n\r\nБолашақ бала  жақсы естиді және дауыстарды біліп, тани алады. Сондықтан туылғаннан кейін  өзі үйренген дауыстарына мән бере алады. Ол сонымен қатар іштегі кезеңде  естіген әнді тани алады. Бір қызығы, жаңа туған нәресте әлі күнге дейін жасы келгенде дауыстап оқылған мәтіндерді танып, оларды жаңа мәліметтерден айыра алады.\r\n\r\nЖүктіліктің отыз сегізінші аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nБаланың туылатын күнін нақты болжау өте қиын. Дәрігер акушер-гинеколог шамамен уақытын анықтап көруі мүмкін. Әдетте 95% жағдайда босану уақыты 2 апта бұрын немесе 2 апта өткеннен кейін орын алып жатады.\r\n\r\nБір таң қаларлық нәрсе, бала туылғаннан кейін, 9 ай бойы, ешқашан біліп, естіп көрмеген  ауамен дем ала бастайды. Ұрықтың бойында жүрек жұмыс істеп тұрғанына қарамастан және өкпеде қан тамырларының болса да, қанның бір тамшысы да өкпеге кірмейді. Өкпедегі қан  алғашқы демнен кейін, артериялық қысыммен іске қосылады, содан өкпедегі қан айналымын бастайды.  Сонымен қатар, баланың бойындағы босанғанға дейінгі қамтамассыз еткен барлық қантамырлар бір уақытта жабыла қалады.\r\n\r\nТыныс алуға  жауап беретін ми орталығы диафрагмадағы бұлшықеттер жиырылу үшін белгі бере басстайды, содан кейін кеуде қуысы кеңейе түседі. Бұл процестер күрделі түрде үйлестіріледі, және болашақ баланың өмір есігін ашқанында қалыпты тыныс алуына мүмкіндік туғызады.\r\n\r\nЖүктіліктің отыз тоғызыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЕгер осы уақытқа дейін болашақ нәресте аз қозғалса - бұл жай ғана қозғалу үшін орын жеткіліксіз болғандықтан ғана. Осы кезеңдегі ұрықтың салмағы орта есеппен шамамен 3200 грамм, бірақ салмағы әдетте көптеген болашақ нәрестелерде айтарлықтай ерекшеленеді. Түкті түбіттер түгелдей дерлік жоғалады, бірақ әдетте арқа мен иығында қалауы да мүмкін. Ұл балалардың жұмалағы, ұмаға толығымен орнығады, қыздарда қынапшақ жетіліп болады. Баланың жолдасы сәби  туғаннан кейін 6 ай бойы бактериялар мен вирустардан қорғайтын антиденелермен қамтамасыз етеді.\r\n\r\nЖүктіліктің соңында нәрестенің миының өлшемі оның түпкілікті мөлшерінің төрттен бірін құрайды. Ол шамамен 100 миллиард нейроннан тұрады – негізгі бөлігі нерв жасушалары. Бұл нерв клеткаларының соңғы жиынтығы, олардың саны бұдан кейін көбейе бермейді. Мидың нейроны дене мүшелерінің әртүрлі бөліктерінде орналасқан 200 мың нервтік жасушамен жүйке талшықтары арқылы ағзаның кең ауқымды желісін құрып, оның негізгі функцияларын үйлестіруді қамтамасыз етеді.\r\n\r\nЖүктіліктің қырқыншы аптасы\r\n\r\n\r\n\r\nЕгер нәресте әлі туылмаған болса, енді ол тым жақын арада өмірге келеді. Физикалық сезім мен тәжірибедегі жүктілік әйелдің өміріндегі таңғажайып кезең болуы мүмкін. Болашақ нәресте туралы да айтуға болады. 9 ай бойы ол жылы күйде болғанын және сұйықтыққа батырылғанын елестетіп көріңізші. Күтпеген жерден, мұның бәрі жоғалады, өйткені ұрықтың бұзылуы және амниоттық сұйықтық ағып кетеді. Мидың гормонын окситоцинмен ынталандыратын жатыр тарыла бастайды. Сонымен қатар, жатыр мойны кеңейеді. Жатырдың тарылуынан  ұрықтың денесін қысылып, оны жатырдан сыртқа итереді.\r\n\r\nБіраз уақыттан кейін нәресте өзі мүлдем білмейтін, жаңа ортаға түседі. Ал барлық мүшелері - асқазан, ішек, бауыр, бүйректер тез арада іске қосылуы керек болады. Қан ағыны өз жолын өзгертуі керек, бұл өкпеге кіріп, оны сыртқы ауадан келетін оттегімен қамтамасыз етуі керек. Нерв жүйесі әсіресе, көру арқылы сырттан келетін, үлкен ақпарат ағынын игере бастайды. Ауа тұңғыш рет  өкпеге аяқ басады,  нәресте «шыррр» етіп жылайды – міне осымен жаңа бір өмір басталды. Ананы  құттықтауға болады - СІЗ керемет ерлік жасадыңыз!\r\n \r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nжүктілік\r\nжүктілік кезеңдері\r\nұрық\r\nгинекология\r\nана болу    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1434,'article','131','Эпидидимит','kz','2018-07-19 06:03:20','2018-07-19 05:55:00','Эпидидимит – бұл аталық бездің қосалқысының, аталық безді ұрық шығатын жолмен қосатын түтіктің ісінуі (қабынуы).\r\n\r\nАталық бездерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік түзіліс) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағзалар.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=131',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Эпидидимит','y','   Эпидидимит Эпидидимит – бұл аталық бездің қосалқысының, аталық безді ұрық шығатын жолмен қосатын түтіктің ісінуі (қабынуы).\r\n\r\nАталық бездерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік түзіліс) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағзалар. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЭпидидимит – бұл аталық бездің қосалқысының, аталық безді ұрық шығатын жолмен қосатын түтіктің ісінуі (қабынуы).\r\n\r\n\r\n\r\nАталық бездерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік түзіліс) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағзалар.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nЭпидидимит 19-35 жас аралығындағы жас ерлердің арасында кең таралған. Бұл әскери қызметкерлердің арасында ауруханаға көрінудің жиі себебі.\r\n\r\nЭпидидимит әдетте, бактериалдық инфекцияның несеп шығаратын каналдан, қуық асты безінен немесе қуықтан өтуінде пайда болады.  Гетеро жыныстық қатынасты ерлердің арасында бұл ауруды жиі туындататын инфекциялар - гонорея және хламидиоз. Балаларда, егде жастағы ерлерде, гомо жыныстық қатынасты ерлерде аурудың жиі қоздырғышы – ішек таяқшасы.\r\n\r\nТуберкулез микобактериясы эпидидимитті туындатуы мүмкін.  Уреаплазма бактериясы да бұл аурудың себебі болуы мүмкін.\r\n\r\nЭпидидимиттің басқа себебі – жүрек ырғағының бұзылысын емдейтін, амиодарон аталатын дәрілік препаратты қабылдау болуы мүмкін.\r\n\r\nЭпидидимиттің пайда болу қаупі артады:\r\n\r\n·         Сүндетке отырғызылмаған ерлердің арасында\r\n\r\n·         Жуырда болған хиургиялық араласудан кейін немесе несеп жолдарындағы мәселелерде\r\n\r\n·         Үрпі катетерін ұдайы қолдануда\r\n\r\n·         Презервативсіз, бірнеше серіктеспен жыныстық қатынаста.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nЭпидидимит температураның сәл артуынан, қалтырау мен аталық без аумағында ауырлық сезімінен басталуы мүмкін. Біртіндеп, бұл аумақ қысымға сезімтал бола бастайды.\r\n\r\nЭпидидимиттің басқа симптомдары:\r\n\r\n·         Шәуеттегі қан\r\n\r\n·         Несеп шығару каналынан бөлінді (пенистың ұшында)\r\n\r\n·         Іштің төменгі бөлігінде немесе жамбас қуысы аумағында жайсыздық\r\n\r\n·         Қызба  \r\n\r\n·         Шаптағы ауырсыну\r\n\r\n·         Аталық бездің ісінуі\r\n\r\n·         Шәует шашу кезіндегі ауырсыну\r\n\r\n·         Несеп шығару кезіндегі ауырсыну және күйдіру сезімі  \r\n\r\n·         Ұманың ауырсынатын ісінуі\r\n\r\n·         Зақымданған жақтағы шаптың аумағындағы ісіну, ширығу\r\n\r\n·         Аталық бездегі ауырсыну, нәжіс шығару кезінде күшейетін.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nТексеру кезінде зақымданған жақта қызару, ширығу, кейде ұманың ісінуі де анықталады. Ширығу әдетте, аталық бездің шағын бөлігінде, қосалқының орналасқан аумағында пайда болады. \r\n\r\nСондай-ақ, шаптың аумағындағы лимфа түйіндерінің ұлғаюы және пенистен бөлінді шығуы анықталуы мүмкін. Ректалдық зерттеу кезінде қуық асты безінің ұлғаюы анықталуы мүмкін.\r\n\r\nКелесі тексерулер тағайындалуы мүмкін:\r\n\r\n·         Қанның жалпы талдауы (ОАК)\r\n\r\n·         Ультрадыбыстық допплерография\r\n\r\n·         Аталық безді сканерлеу (радионуклидтік сканерлеу)\r\n\r\n·         Несептің жалпы талдауы қоздырғышты анықтау үшін (несептің бірнеше үлгілерін тапсыру қажет болады: бастапқы, ортаңғы үлесін, қуық асты безін уқалаудан кейін)\r\n\r\n·         хламидиоз және гонореяға тексеру.\r\n\r\nБұл ауруды аталық бездің бұралуынан айыра білу қажет. Аталық  бездің бұралуы – шұғыл хирургиялық араласуды қажет етеін ауру.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nДәрігер инфекцияны емдеу үшін дәрілерді тағайындайды. Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар антибиотиктерді тағайындауды қажет етеді. Жыныстық қатынастағы серіктестеріңіз де емделуі тиіс. Ауырсынуды басатын және қабынуға қарсы препараттар қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nАмиодаронды қабылдаудан болған эпидидимитті емдеу оның мөлшерлемесін азайтуға немесе препаратты алмастыруға негізделеді.\r\n\r\nНауқастарға төсекте болу тәртібін қадағалау қажет, ұманы жоғары орналастырып, оған мұзы бар пакетті басу қажет. Емдеу курсын аяқтағаннан кейін қайтадан дәрігерге барып, инфекцияның толық емделгендігіне көз жеткізу қажет.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nЭпидидимит әдетте антибиотикпен емделгенде өтеді. Жыныстық немесе репродуктивтік мүмкіндіктер бұл кезде төмендемейді. Дегенмен, ауру қайталануы мүмкін.\r\n\r\nЕмдеу болмаса, немесе басқа жағдайларда ауру созылмалы түрге көшуі мүмкін. Созылмалы барысында ісіну болмайды, бірақ, науқас ұдайы ауырсынуды сезінеді.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынуы\r\n\r\nАурудың асқынулары:\r\n\r\n·         ұманың абсцессі\r\n\r\n·         Созылмалы эпидидимит\r\n\r\n·         Ұмада саңылау қалыптасуы\r\n\r\n·         Қанның жеткіліксіз келуінен аталық бездің тінінің тіршілігін жоюы (аталық без инфаркті)\r\n\r\n·         Бедеулік\r\n\r\nҰмадағы жіті ауырсыну шұғыл медициналық көмекті талап етеді. Бұл кезде дәрігердің шұғыл кеңесі қажет.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЭпидидимиттің симптомдары болса, дәрігерге көрініңіз. Кенеттен немесе жарақаттан аталық безде күшті ауырсыну пайда  болса, шұғыл медициналық жәрдемге жүгініңіз.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАуруды ерте анықтау және инфекцияларды емдеу арқылы эпидидимиттің асқынуының алдын алуға болады.\r\n\r\nЭпидидимит пайда болу қаупі бар операциялардың алдында дәрігер антибиотик тағайындауы мүмкін. Қауіпсіз жыныстық қатынас (жыныстық қатынастағы бір ғана серіктес, презерватив қолдану) жыныстық жолмен берілген аурулардан болған эпидидимиттің алдын алуға көмектесуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001279.htm\r\n\r\n \r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1435,'article','736','Тоқ ішек пен тік ішектің қатерлі ісігі (колоректальді обыр)','kz','2018-11-26 08:08:12','2018-11-26 08:07:00','__Көлденең жиек ішек және тік ішек__ – ас қорыту жүйесінің  бөліктері болып табылады. Олар бұлшық етті ұзын түтікшені құрады, оны – тоқ ішек деп атайды. Көлденең жиек ішек – бұл тоқ ішектің 122-153 см ұзындықтағы бөлігін қамтиды, ал  қалған бірнеше бөлігі тік ішектікі.\r\n\r\nАш ішекте жартылай қорытылған тамақ тоқ ішектің жоғарлаған бөлігіне түседі. Тоқ ішекте су мен тамақтық өнімдері сіңіріліп, қалған қалдық нәжіс тұзуге қатысады. Қалдық өнімдер тоқ ішектің қалған бөлігі арқылы тік ішекке барып, артқы анал тесігі арқылы сыртқа шығады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=736',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тоқ','y','   Тоқ ішек пен тік ішектің қатерлі ісігі (колоректальді обыр) __Көлденең жиек ішек және тік ішек__ – ас қорыту жүйесінің  бөліктері болып табылады. Олар бұлшық етті ұзын түтікшені құрады, оны – тоқ ішек деп атайды. Көлденең жиек ішек – бұл тоқ ішектің 122-153 см ұзындықтағы бөлігін қамтиды, ал  қалған бірнеше бөлігі тік ішектікі.\r\n\r\nАш ішекте жартылай қорытылған тамақ тоқ ішектің жоғарлаған бөлігіне түседі. Тоқ ішекте су мен тамақтық өнімдері сіңіріліп, қалған қалдық нәжіс тұзуге қатысады. Қалдық өнімдер тоқ ішектің қалған бөлігі арқылы тік ішекке барып, артқы анал тесігі арқылы сыртқа шығады. Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге тоқ ішек пен тік ішектің қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about colorectal cancer).\r\n \r\nКөлденең жиек ішек (тоқ ішек) және тік ішек\r\n\r\n\r\n \r\nКөлденең жиек ішек және тік ішек – ас қорыту жүйесінің  бөліктері болып табылады. Олар бұлшық етті ұзын түтікшені құрады, оны – тоқ ішек деп атайды. Көлденең жиек ішек – бұл тоқ ішектің 122-153 см ұзындықтағы бөлігін қамтиды, ал  қалған бірнеше бөлігі тік ішектікі.\r\n\r\nАш ішекте жартылай қорытылған тамақ тоқ ішектің жоғарлаған бөлігіне түседі. Тоқ ішекте су мен тамақтық өнімдері сіңіріліп, қалған қалдық нәжіс тұзуге қатысады. Қалдық өнімдер тоқ ішектің қалған бөлігі арқылы тік ішекке барып, артқы анал тесігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\nҚатерлі ісік деген не?\r\n\r\nҚатерлі ісік, құрылым элементтерінен, тіндерден жинақталған жасушалардан бастау алады. Тіндер бүкіл ағзаны түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісіктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қатерлі ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nҚауіп факторлары\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісіктің пайда болу себептерін ешкім білмейді. Дәрігерлер көбінесе бұл аурудың бір адамда неге дамып, ал екіншісінде еш дамымайтындығын түсіндіре алмайды. Алайда, бір білетініміз колоректальды қатерлі ісік жұқпалы емес. Бұл  адамнан адамға таралмайды.\r\n\r\nЗерттеулер дәлелдегендей, белгілі бір қауіп факторларына ұшырағандар колоректалды қатерлі ісікті дамыту мүмкіндігіне ие. Қауіп факторлары - аурудың даму мүмкіндігін арттырады.\r\n\r\nЗерттеулер нәтижесі бойынша колоректальды қатерлі ісікке шалдықтыратын факторлар болып:\r\n\r\n• 50 жастан жоғары: Колоректальды қатерлі ісікті дамыту ықтималдығы жас бойынша артады. Қойылған  диагноздың  90% -дан астамы  50 жастан асқан адамдарда кездесуде. Диагноз қойылатын орташа жас мөлшері 72 жас.\r\n• Колоректалды полиптер: Полиптер жиек  ішектің немесе тік ішектің ішкі қабырғасында өседі. Олар 50 жастан асқан адамдарда жиі кездеседі. Көп жағдайларда полиптер қатерлі бола бермейді (рак емес), бірақ олардың кейбіреулері (аденомалар) қатерлі ісікке айналуы мүмкін. Полиптерді анықтап, жою арқылы, колоректальды қатерлі ісіктің даму қаупін төмендетуге болуы мүмкін.\r\n• Әулетінде колоректальды қатерлі ісіктің болуы: Колоректальды қатерлі ісігі бар адамның жақын туыстары (ата-аналар, ағалар, апалы-сіңлілер немесе балалар) бұл ауруды тассымалдауы мүмкін, әсіресеғ ол адам жас шағында  обыр ауруына шалдыққан болса. Егер бірнеше жақын туыстарының колоректальды қатерлі ісігі болған болса, онда обырға шалдығу қаупі тіптен жоғары болмақ.\r\n• Генетикалық өзгерістер: Кейбір гендердегі өзгерістер колоректальды қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады.\r\n• Жиек ішектің тұқым қуалайтын полипозды емес қатерлі ісігі (ННПРОК) колоректальді қатерлі ісіктің ең көп тараған түрі болып табылады. Ол жиек және тік ішек қатерлі ісігінің барлық жағдайының 2% - ға жуығын құрайды. Бұл NNPROK генінің өзгеруімен байланысты. Өзгертілген NNPROC геномы бар адамдардың көпшілігінде жиек ішек обыры дамиды және бұл орын ауысу жағдайына байланысты диагноз қойылатын орташа жа  - 44 жас болып табылады.\r\n•  Тұқым қуалайтын аденоматозды полипоз (NAP) – бұл сирек кездесетін тұқым қуалайтын жағдай, бұл процессте көлденең және тік ішектен жүздеген полиптер қалыптасады. Бұған бірден-бір себепші - APC деп аталатын белгілі бір геннің өзгеруі. Егер NAP  емделмесе,  адамның 40 жасында колоректальды қатерлі ісіктің дамуына соқтырады. НАП-тың асқынуы,  колоректальды қатерлі ісіктің барлық туындау жағдайларының 1 пайызынан кемін құрайды.\r\n\r\nNNPROK немесе NAP-тан зардап шеккендердің отбасы мүшелері белгілі генетикалық өзгерістерді анықтау үшін генетикалық тестілеуден өтуі мүмкін. Мұндай өзгерістер анықталған жағдайда медицина қызметкерлері колоректальды қатерлі ісіктің дамуын төмендету немесе осы аурудың оңай туындауын азайту жолдарын ұсынуы мүмкін. НАП-пен ауыратын ересек адамға, дәрігер, жиек ішек пен тік ішекті, немесе оның бөлігін алып тастау үшін хирургиялық операцияны ұсынып көруі мүмкін.\r\n\r\n• Онкологиялық ауруы бар адамның сырқатнамасы: Егер адамда бұрын колоректальды қатерлі ісік болған болса, онда ол кесел оның бойынан қайта бой көрсетуі мүмкін. Сонымен қатар, аналық,  (эндометриялы) немесе сүт безі обырымен аурған әйелдерде колоректальды қатерлі ісіктің даму мүмкіндіктері әлдеқайда басып болып келеді.\r\n• Ойық жаралы колит немесе КРОН ауруы: Көптеген жылдар бойы болған көлденең ішектің қабынуынан зардап шеккен  адамдарда да (мысалы, ойық жара колит немесе Крон ауруы),  колоректальды қатерлі ісік дамиды.\r\n• Тамақ рационы: Зерттеулер нәтижесінде, майларға бай (әсіресе жануарлардан алынатын майлар) тамақ рациондары, құрамында мысалы кальций, фолий және жасұнағы мол тағамдар  колоректальды қатерлі ісіктің даму қаупін арттыруы мүмкін деген болжам бар. Сонымен қатар, бірқатар зерттеулердің нәтижелері бойынша тамақ рационында  жеміс-жидекті көп пайдаланбайтын адамдарда да колоректалды қатерлі ісікке ұрынуы мүмкін топтардың қатарында болып саналады екен.  Дегенмен,  тамақ рационына қарасты көптеген зерттеу нәтижелері бір-бірімен толыққанды сәйкес келмей жатады, сондықтан бұр мәелені әлі де тереңірек зерттеу керек. Сонда ғана қандай жағдайда тамақ рациондары  колоректалды қатерлі ісіктің дамуына себеп болатындығын нақты айтып қалармыз.  \r\n• Шылым шегу: шылым шегетіндерде полиптер мен колоректальды қатерлі ісік ауруы дамиды. Колоректальді қатерлі ісікке шалдыққан адамдар, ол індетке  қайта тап болатындықтан, өз кезегінде тұрақты тексеруден өтіп тұруы өте маңызды болып табылады. Егер сізде колоректальды қатерлі ісік болса, сонда өз отбасы мүшелеріңізде осы кеселдің туындауынан қауіптенуіңіз орынды. Өздерін қауіп факторы болып саналатын топтағы адамдар  дәрігерлерімен кеңесу керек. Дәрігер қауп-қатерді төмендету жолдарын және тиісті медициналық тексеру кестесін жоспарлауды ұсына алады.\r\n\r\nСкрининг\r\n\r\nСкринингтік тексерулер сіздің дәрігеріңізге симптомдар пайда болғанға дейін полиптерді немесе қатерлі ісік ауруларын табуға көмектеседі. Полиптер анықталса және жойылса колоректалды қатерлі ісіктің дамуына айтарлықтай кедергі болады. Сонымен қатар, егер ауруға ерте кезеңде диагноз қойылса, колоректальды қатерлі ісікті емдеу барынша оңтайлы болады.\r\n\r\nПолиптерді немесе ерте сатыдағы колоректальді қатерлі ісікті анықтау:\r\n\r\n• 50 жастан асқан адамдар скрингтік тексеруден өтуі  керек.\r\n• Колоректальді қатерлі ісіктің даму ықтималдылығы бар, орташа қауіп факторындағы адамдар дәрігермен кеңесе отырып, 50 жасқа дейін тестілеуден өтуі керек пе, қандай сынақтар жүргізіледі, әр тексерудің артықшылықтары қандай болады және әрбір сынақтың қауіптілігі қандай болмақ, сондай-ақ, тексеру, қанша уақыт жиілігінде жүргізіледі дегендей сауалдар төңірегінде сұхбаттасып, мәселесін шешіп алуы керек.\r\n\r\nКелесі скринингтік сынақтар полиптерді, қатерлі ісіктерді немесе басқа да қалыпты аймақтарды анықтау үшін пайдаланылуы мүмкін. Сіздің дәрігеріңіз әр тексеру жайында барынша тереңдетіп айтып бере алады:\r\n\r\n• Fecal жасырын қан анализі (AFSA): Кейде обыр ісіктері немесе полиптер қансырайды, ол кезде AFSA  қан арналарындағы минималды мөлшерді анықтай алады. Егер қан талдамасында анықталса, қанның қайнар көзін анықтау үшін қосымша тексеру қажет. Залалсыз түзінділер де (геморрой сияқты) нәжісте қанның пайда болуына себеп болуы мүмкін.\r\n• Сигмойдоскопия: Дәрігер тік ішекті және жиек ішектің төменгі бөлігінің ішкі жағын сигмойдоскоп деп аталатын, ұшында  шамы бар түтікшенің көмегімен тексереді. Егер полиптер табылса, дәрігер оларды алып тастайды. Полиптерді жою процедурасы полипэктомия деп аталады.\r\n• Колоноскопия: Дәрігер тік ішек пен барлқ жиек ішектің  ішкі бөлігін колоноскоп деп аталатын  ұшында жарығы бар ұзын түтікшері қолдана отырып тексереді. Дәрігер, егер, полиптер табылған жағдайда оларды алып тастайды.\r\n• Қос контрастты барийлі клизма: Пациентке барийдің ерітіндісімен клизма жасалады, содан кейін  ішек ауа сорып алады. Жиек және тік ішектердің бірнеше рентген кескіндемеледі түсіріледі. Барий мен ауа жиек ішектің және тік ішектік кескіндемелерін көруге көмектеседі. Тіпті сіз, содан полиптер мен ісіктерді де көре аласыз.\r\n• Тік ішек аймақтарын саусақпен тексеру: Тік ішек аумағын тексеру  көбінесе күнделікті физикалық тексеруге негізделген. Аномальді аймақтарды пальпаторлы түрде  анықтау үшін, дәрігер, саусағына қолғап киіп, тік ішекке кіргізеді.\r\n• Виртуалды колоноскопия: Бұл әдіс қазіргі уақытта зерттелуде.\r\n\r\nСИМПТОМДАРЫ\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісіктің жалпы симптомы ішектің әдеттегі қозғалысының өзгеруі болып табылады. \r\n\r\nБелгілері:\r\n\r\n• Диарея немесе іш қату\r\n• Ішектің толық емес қозғалысы.\r\n• Нәжісте қан (қызыл немесе өте күңгірт) анықталу\r\n• Нәжіс көлемі қалыптымен салыстырғанда кішкентай көрінеді.\r\n• Жиі болатын газды немесе құрыспалы ауру сезімі немесе қатты тою, не болмаса,іш кебу сезімдері\r\n• Белгісіз себептен салмақ жоғалту.\r\n• Ылғи шаршап тұру\r\n• Жүрек айнуы немесе құсу\r\n\r\nКөптеген жағдайларда бұл белгілер қатерлі ісікке байланысты бола бермейді. Басқа аурулар  да, осындай симптомдарды тудыруы мүмкін. Кез-келген адам диагноз қойғызу және емделу үшін дəрігерге барынша ерте кезеңде барып қаралуы керек.\r\nӘдетте  қатерлі ісік бастапқыда аса қатты ауру тудырмайды. Оны дәрігерге көрсету үшін симптомның пайда болуын күтпеу керек.\r\n \r\nДИАГНОСТИКАСЫ\r\n\r\nЕгер скринингтік тексерудің нәтижелері рак ауруы бар екендігін немесе оның белгілері пайда болғанын көрсетсе, дәрігер, бұл жағдайда онкологиялық ауру немесе басқа себептерге байланысты екенін білуі керек. Дәрігер сіздің ауруыңыздың сырқатнамасын сұрайды және отбасыңыздағы ауруы бар адамдар туралы да сұрайды, содан физикалық тексеру жүргізеді. Скрининг бөлімінде сипатталған бір немесе бірнеше тестілер тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер физикалық тексеру және тест нәтижелері обырды көрсетпесе, дәрігер қосымша сынақтардың қажет еместігіне және емделудің қажеттілігі жоқ деп шешім қабылдайды. Дегенмен, ол қайта тексеру жоспарын ұсынуы да ғажап емес.\r\n\r\nЕгер тексеру кезінде әдеттен тыс аймақтар (полип сияқты) анықталса, рак жасушаларын анықтау үшін биопсия қажет болуы мүмкін. Көбінесе, колоноскопия немесе сигмоидоскопия кезінде қалыпты тіннің алынуы мүмкін. Патологанатом микроскоптың көмегімен обыр жасушаларының тінін зерттейді.\r\n\r\nКЕЗЕҢДЕРІНІҢ АНЫҚТАЛУЫ\r\n\r\nЕгер биопсия нәтижесінде онкологиялық аурулардың бар екені көрінсе, дәрігер ең тиімді емдеу жолып жоспарлауы үшін аурудың сатысын (кезеңін) анықтайды. Ісік сатысы, ісікпен іргелес тіндердің зақымдалуына қарап, басқа мүшелерге қатерлі ісіктің қаншалықты таралғанын ескеріп, сондай-ақ, егер  обыр бар болса, қандай мүшеде болуы мүмкін, деген сияқты жайттарды тексеру арқылы анықталады.\r\n\r\nДәрігер төменде көрсетілгендей сараптама түрлерін тағайындауы мүмкін:\r\n\r\n• Қан талдамасы: Дәрігер карциноэмбрионикалық  антиген (КЭА)  және басқа заттар үшін қанды тексереді. Колоректальды қатерлі ісігі және басқа да ауруы бар  кейбір науқастардың қан құрамында ауруы КЭА –нің жоғары деңгейі байқалады. \r\n• Колоноскопия: Егер диагноз қойылған кезде колоноскопия өткізілмесе, дәрігер колоноскоппен  жиек  және тік ішектің дұрыс емес жерлерін тексереді.\r\n• Эндоректальді ультрадыбыстық тексеру: Ультрадыбыстық зондты тік ішекке енгізеді. Ол адамға  естілмейтін дыбыстық толқындар жібереді. Толқындар ішектің қабырғасынан және қоршаған тіндерден шығады, ал компьютер жаңғырықтың сипатын –кескін түріне түсіреді. Онда ісіктің тік ішекке қаншалықты тереңдей түскенін немесе обырдың лимфа түйіндеріне қаншалықты кеңінен таралғанын немесе басқа қоршаған тіндерге таралған-таралмағанын көруге болады.\r\n• Кеуде рентгені:  ісіктің өкпеге жайылғанын не жайылмағанын көрсетеді.\r\n• Компьютерлі томография: компьютерге қосылған рентген аппаратурасы пациенттің денесінің жеке аймақтарының бірнеше толық суретін жасайды. Оған контрасты  затты  инекциялауға болады. Компьютерлі томография қатерлі ісіктің  бауырға, өкпеге немесе басқа мүшелерге таралған-таралмағандығын анықтауға көмектеседі.\r\n\r\nСонымен қатар, дәрігер қатерлі ісіктің таралуын анықтау үшін басқа да сынақ түрлерін (мысалы, ЯМР секілді) тағайындай алады. Кейде оны жою сәтіне дейін онкологиялық кезеңін анықтау мүмкін болмайды. (Колоректальды қатерлі ісікті хирургиялық емдеу «емдеу» бөлімінде сипатталған.)\r\n\r\nДәрігерлер колоректалды қатерлі ісіктің келесі кезеңдерін қарастырады:\r\n\r\n• 0-кезең: қатерлі ісік тік ішектің астынада ең терең қабаттарында ғана кездеседі. Колоректальды қатерлі ісіктің бұл кезеңі сонымен қатар жергілікті карцинома деп аталады.\r\n• I кезең: Ісік ішектің ішкі қабырғасына немесе тік ішекке дейін өседі. Ісік қабырғадан өтіп өспейді.\r\n• II кезең: Ісік ішектің қабырғасына немесе тік ішекке терең енеді немесе оның жанына шығып өседі. Ол көрші тіндерді де жаулайды, алайда обыр жасушалры лимфа түйініне түспейді.\r\n• III этап: обыр лимфа түйіндеріне таралады, бірақ басқа мүшелерге таралмайды.\r\n• IV кезең: обыр бауыр немесе өкпе сияқты басқа мүшелерге таралады.\r\n• Рецидив ( Өткізу): Бұл біраз уақыт анықталмай қалған, емделуден кейін қайта пайда болған обыр ісігі. Ауру тік ішекте немесе басқа ағазаға қайта пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nЕМДЕУ\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісігі бар науқастардың көпшілігі медициналық көмекке қатысты шешімдер қабылдауға белсенді қатысады. Әрине, олар өз аурулары мен емдеу мүмкіндіктері туралы мүмкіндігінше барлығын білгісі келеді. Алайда, онкологиялық диагноз қойылғаннан кейін пациенттер есеңгіреп, бойларын күйзеліс билеп дәрігерге   барлық қажетті сұрақтарды қоя алмай қалады. Бұл мәселені дәрігерге барар алдында сұрақтар тізімін жасап алу арқылы реттеуге болады.\r\n\r\nДәрігердің айтқандарын есте сақтау оңай болуы үшін пациенттер қажетті мәліметтерді жазып алады немесе диктофон пайдалануға рұқсат сұрайды. Кейбір науқастар өздерінің туыстары мен досының  дәрігермен сөйлескенде, талқылауға қатысуға, жазбалар жасауға немесе жай тыңдауға қатысқанын қалайды.\r\n\r\nСізге бірден барлық сұрақтарды қоюдың қажеті жоқ. Сіздің әлі алда дәрігерге немесе мейірбикеңізге түсініксіз нәрсені  түсіндіруін өтінуіңізге немесе қосымша ақпараттар алу үшін мүмкіндіктер болады. Сіздің дәрігеріңіз сізді колоректальды қатерлі ісікті емдеу тәжірибесі бар маманға жолдайды  немесе оған өзіңіз сұрана аласыз. Колоректальды қатерлі ісікті емдейтін  мамандарға гастроэнтерологтар (ас қорыту жүйесінің ауруларына мамандандырылған дәрігерлер), хирургтар, медициналық онкологтар және радиологтар кіреді. Бір науқасқа бірнеше дәрігер қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nЕМДЕУ ӘДІСТЕРІ\r\n\r\nЕмдеу әдісін таңдау, негізінен, ісіктердің жиек ішектің немесе тік ішектің орнынан қозғалуына  сондай-ақ ауру сатысына байланысты жасалады. Колоректальды қатерлі ісікті емдеу хирургия, химиотерапия, биологиялық терапия немесе радиациялық терапияны қамтуы мүмкін. Кейбір жағдайларда біріктірілген емдеулер жүргізіледі.\r\n\r\nКейде жиек ішектің обырын емдеуі тік ішектегі  қатерлі ісікті емдеуден ерекшеленеді. Төменде екі түрлі жағдайдағы обырды емдеу тәсілдері бөлек-бөлек жазылған.\r\n\r\nДәрігер науқасқа емдеу әдістерін және күтілетін нәтижелер туралы айтып береді. Науқас пен дәрігер бірлесе отырып қажетті жағдайларға жауап беретін емдеу жоспарын жасай алады.\r\n\r\nОнкологиялық ауруларды емдеу жергілікті немесе жүйелі болуы мүмкін:\r\n\r\n• Жергілікті терапия: Хирургиялық араласу және сәулелі терапия жергілікті терапияның түрлері болып табылады. Олардың көмегі арқылы жиек ішектегі немесе тік ішектің немесе жақын жерде орналасқан қатерлі ісіктер жойылады немесе бұзылады. Колоректальды қатерлі ісік басқа мүшелерге таралса, жергілікті терапия осы аумақтардағы ауруды бақылау үшін пайдаланылуы мүмкін.\r\n• Жүйелік терапия: химиотерапия және биологиялық терапия  жүйелі терапияға жатады. Дәрілік заттар қан құрамына енеді және бүкіл ағзада обыр клеткаларының өсуін бұзады немесе тежейді.\r\n\r\nҚатерлі ісік ауруларын емдеу әдістері көбінесе сау клеткалар мен тіндерге зиян келтіргендіктен, жанама әсерлер өте көп кездесіп жатады. Мұндай жанама әсерлер, негізінен, емдеудің түрі мен ұзақтығына байланысты болады. Олар сондай-ақ әртүрлі пациентте әртүрлі болады және әр кейінгі емдеу курсымен өзгеруі мүмкін. Емдеу курсын бастамас бұрын, дәрігерлер ықтимал болатын жанама әсерлер туралы пациенттерге айтады және олармен күресу  жолдарын ұсынады.\r\n\r\nАурудың кез-келген кезеңінде терапияның жанама әсерлерін азайту, ауруды және басқа да белгілерді жеңілдету үшін сондай-ақ эмоционалды жағдайын бақылап , қолдау көрсетіледі.\r\n\r\nХирургиялық емдеу\r\n\r\nХирургиялық емдеу - бұл колоректальды қатерлі ісікке арналған ең көп қолданылатын ем түрі.\r\n\r\n• Колоноскопия:  Колоноскоптың көмегімен жиек ішек немесе   тік ішектің жоғарғы жағындағы шағын қатерлі полип алынуы мүмкін. Ректумның төменгі бөлігіндегі кейбір шағын ісіктер анус арқылы колоноскопсыз да жойылады.\r\n• Лапароскопия: Жиек ішек қатерлі ісігі ерте кезеңінде ұшында жарығы бар жұқа түтікпен(лапароскоппен)  жойылуы мүмкін. Бұл үшін іш қабырғасын үш-төрт жерінен жұқалап тіледі. Лапароскоптың көмегімен хирург іш қуысының мүшелерін көре алады. Ісіктер мен сау ішектің бір бөлігі жойылады. Ішкі лимфа түйіндерін де жоюы мүмкін. Хирург қалған ішек пен бауырды қатерлі ісікке қарсы тексереді.\r\n• Ашық хирургия: Хирург ісінуді және сау  жиек ішек  пен тік ішектің бір бөлігін алып тастау үшін құрсақ қуысының үлкен бөлігін кесіп тастайды. Ол кезде кейбір іргелес лимфа түйіндер де жойылуы мүмкін. Хирург қалған ішек пен бауырды қатерлі ісікке қарсы тексереді.\r\n\r\nЖиек ішек немесе тік ішектерді алып тастағаннан кейін, хирург әдетте сау жерлерді біріктіреді. Алайда, кейде қалпына келтіру мүмкін болмай қалады. Бұл жағдайда хирург ағзаның шлак  шығаруы үшін жаңа әдісін жасайды. Ішек қуысының қабырғасында саңлау (стома) жасалады, ішектің жоғарғы жағын стомамен байланыстырады және оның төменгі ұшын жабады. Стоманы жасау операциясы колостомия деп аталады. Шлак жинау және оны ұстап тұру үшін стомаға арнайы желім арқылы жалпақ қап бекітілген.\r\n\r\nПациенттердің көпшілігі үшін стома уақытша шара болып табылады. Ол операциядан кейін ішектің және тік ішектің сауығуына дейін қажет. Емделгеннен  кейін хирург ішектің бөліктерін біріктіреді және стоманы жабады. Кейбір науқастар, әсіресе тік ішектің төменгі бөлігінде орналасқан ісігі болса, әрқашан стомаға мұқтаж болып қалады.\r\n\r\nКолостомиясы бар науқастар тітіркенуі мүмкін. Дәрігер, мейірбике немесе энтеростомальді терапевт пациентке стоманың аумағын таза ұстап, тітіркену мен инфекцияны қалай болдырмау керектігін үйрете алады. Реабилитация бөлімінде стомаға қалай қарауды үйрену туралы толығырақ ақпарат бар.\r\n\r\nӘр пациенттің операциядан кейінгі жазылу уақыты әртүрлі. Алғашқы бірнеше күн ішінде ыңғайсыздық туындауы заңды. Дәрігерлер ауырсынумен күресуге айтарлықтай жәрдем береді. Хирургиядан бұрын дәрігер немесе мейірбикемен бірлесе отырып ауырсынуды жеңілдету шараларын талқылау қажет. Хирургиялық операциядан кейін дәрігер құрылған жоспарда  жеткіліксіз жайттар болса, жоспарды түзетуі мүмкін.\r\n\r\nБіраз уақытқа дейін науқастар жиі  шаршап, өздерін әліз сезініп жүреді. Операцияның әсері, одан өзге,  іш қату немесе диареяның пайда болуына алып келеді. Дәрігерлер дереу емдеуді қажет ететін қан кету, инфекция және басқа да жайттардың  ықтимал белгілерін бақылайды.\r\n\r\nХимиотерапия\r\n\r\nХимиотерапияда рак жасушаларын жою үшін обырға қарсы препараттар қолданылады. Бұл заттар қанға араласады және бүкіл ағзадағы обыр жасушаларына әсер етуі мүмкін.\r\nОбырға қарссы  препараттар ішке енгізіледі, алайда олардың кейбіреулері ауыз арқылы ішіп емделуге негізделген. Емдеу амбулаториялық-емханалық бөлімде, дәрігерлік бөлімде немесе үйде жүргізілуі мүмкін. Сирек жағдайда ауруханаға жатқызу қажет болуы мүмкін.\r\nХимиотерапияның жанама әсері негізінен препараттың түрі мен оның мөлшеріне байланысты.\r\n\r\nБұл препараттар тез бөлінуге қабілетті, қалыпты жасушаларды да зақымдайды:\r\n\r\n• Қан жасушалары: Бұл жасушалар инфекциямен күреседі, қанның ұюына қатысады және барлық мүшелерге оттегін жеткізеді. Дәріден зақымданған қан жасушалары өседі, содан жиі инфекциялану, қанталау немесе қан кету қаупі артып, тұрақты әлсіздік пен шаршау сезімдері пайда болады.\r\n• Шаш түбірі жасушалары: химиотерапия препараттары шаштың түсуіне әсер етуі мүмкін. Шаш қайтадан өседі, бірақ бұрынғы түстер мен құрылымдардан біраз өзгеше болуы мүмкін.\r\n• Ас қорыту жолдарына  демеу беретін жасушалар: Химиотерапияның әсерінен тәбет нашарлап, жүрек айнып, құсу, диарея немесе ерін мен аузда жара пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісікке арналған химиотерапия қолдың алақандары мен аяқ табаны терісінің қызаруы мен ауырсынуын да туындатады. Тері түлеуі мүмкін.\r\n\r\nДәрігерлер осы жанама әсерлердің көпшілігін бақылау тәсілдерін ұсынады. Алайда кейіннен емдеу соңында бәрі қалпына келіп жаатадды.\r\n\r\nБиологиялық терапия\r\n\r\nБастапқы оқшаулаудан тыс таралған кейбір колоректальды қатерлі ісік аурулары биологиялық терапия түрінде моноклоналды антиденелерді алады. Моноклоналды антиденелер колоректалды обыр жасушаларын байланыстырады. Олар рак жасушаларының өсуіне және онкологиялық аурулардың таралуына кедергі келтіреді. Моноклоналды антиденелер дәрігерлік кеңседе, ауруханада немесе клиникада инъекция түрінде енгізіледі. Кейбір науқастар бір мезгілде химиотерапиямен қамтамасыз етіледі.\r\n\r\nЕмдеу барысында дәрігерлер проблемалардың белгілерін байқайды. Кейбір науқастар аллергиялық реакциялардың алдын алу үшін дәрі-дәрмектерді қабылдайды. Жанама әсері негізінен пайдаланылатын моноклоналды антиденелердің түріне байланысты. Жағымсыз әсерлерге бөртпе, безгек, іштің ауыруы, құсу, диарея, қан қысымының өзгеруі, қан кету немесе дем алудың қиындауы проблемалары жатады. Әдетте терапияның алғашқы курсынан кейін жанама әсерлер азаяды.\r\n\r\nСәулелік терапия\r\n\r\nСәулелік терапия (радиотерапия деп те аталады)  рак жасушаларын жою үшін жоғары энергиялы сәулелерді пайдалану арқылы жүзеге асады. Ол сәуле түскен аймақтардағы  ғана қатерлі ісіктерге әсер  етеді. Дәрігерлер онкологиялық ауруларды емдеу үшін әр түрлі радиациялық терапияны пайдаланады. Кейде екі түрлі емді бір мезгілде тағайындайды:\r\n• Сыртқы экспозиция: Радиация құрылғыдан келеді. Радиотерапия үшін қолданылатын аппараттардың ең көп тараған түрі - сызықты үдеткіш. Пациенттердің көпшілігі ауруханада немесе клиникада аптасына 5 күн, бірнеше апта бойы емделеді.\r\n• Ішкі экспозиция (имплантацияланатын сәулелену немесе брахитерапия): Радиация ісіктің тікелей немесе жанындағы жұқа түтіктерге орналастырылған радиоактивтік материалдан шығады. Емдеу кезінде науқас ауруханаға жатады, ал имплант, әдетте, бірнеше күн бойы іште қалдырылады. Әдетте науқас ауруханадан шыққанға  дейін оны алып тастайды.\r\n• Ішкі операциялық сәулелік терапия (IORT): Кейбір жағдайларда сәулелендіру хирургиялық операция кезінде орындалады.\r\n\r\nЖағымсыз әсерлер көбінесе алынған радиацияның мөлшеріне және қай мүшенің емделуіне байланысты орын алып жатады. Құрсақ қуысына немесе жамбас аймағына жүргізілген радиотерапиядан  жүрек айну, құсу, диарея,  нәжісте қанның болуы немесе ішек қозғалғыштығының артуы деген секілді жағымсыздықтар орын алуы мүмкін. Одан сондай-ақ зәр шығарудың қиындауы сияқты проблемалар да тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, сәулеленген аймақтағы тері қызыл, құрғақ және бүжірленіп кетуі мүмкін. Анустың терісі аса сезімтал болып қалады.\r\n\r\nРадиотерапияның куртарын қабылдау барыссында науқас өзін өте шаршаң сезінуі мүмкін, әсіресе кейінгі емдеу апталарында олай сезінуі үдей түседі. Бұл жағдайларда тынығу өте маңызды, бірақ дәрігерлер, әдетте, пациенттерге ең белсенді өмір салтын сақтауға кеңес береді.\r\n\r\nРадиациялық терапияның жағымсыз әсері ұнай бермее де, дәрігердің оларды емдеуге немесе бақылауға қабілеті жетуі керек. Егер осы жайсыздықтардың бәріне шыдаса, емдеудің соңы қуантарлық болмақ.\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісікті емдеу\r\n\r\nЖиек ішектің обыры көбінесе хирургиялық жолмен емделеді. Олардың кейбіреулері хирургия, сонымен қатар химиотерапия. Кейбір жағдайларда аурудың соңғы кезеңдерінде биологиялық терапия тағайындалады.\r\n\r\nЖиек ішек обыры бар науқастарға колостомия өте сирек жағдайда қажет болуы мүмкін.\r\nРадиациялық терапия да  жиек ішек обырын емдеу үшін сирек қолданылады, бірақ кейде ауырсынуды және басқа белгілерді жеңілдету үшін қолданылады.\r\n\r\nТік ішектің қатерлі ісігін емдеу\r\n\r\nТік ішектің қатерлі ісігінің барлық кезеңдерінде көбінесе хирургия қолданылады. Кейбір науқастарға хирургия, радиациялық терапия және химиотерапия тағайындалады. Кейбір жағдайларда аурудың соңғы кезеңдерінде биологиялық терапия да тағайындалып жүр. \r\n\r\nРектальді обырмен ауыратын 8 науқастың біреуі тұрақты колостомияға мұқтаж.\r\n\r\nРадиациялық терапия операциядан бұрын және кейін қолданылуы мүмкін. Кейбір науқастар ісікке дейін операциядан бұрын сәуле терапиясын қабылдайды, бірақ басқа жағдайларда, ісік орнында қалуы мүмкін обыр жасушаларын жою үшін операциядан кейін тағайындалады. Кейбір ауруханаларда науқастар хирургия кезінде сәулелік терапияны қоса қабылдайды.  Сондай-ақ, радиацияның терапиясы қатерлі ісік ауруларын және онкологиялық аурулардан болатын басқа белгілерді азайту үшін тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nҚОСЫМША МЕН  АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА\r\n\r\nКейбір онкологиялық науқастар қосымша және баламалы медицина әдістерін ұнатады:\r\nҚосымша әдістерге қатерлі ісікке бірге қолданылатын стандартты химиотерапия және сәулелі терапия сияқтылар жатады. Балама әдістер - стандартты емдеу әдістерінің орнына қолданылатын әдІстер.\r\n\r\nАкупунктура (акупунктура), терапевтік массаж, өсімдік деривативтері, витаминдер немесе арнайы диеталар, визуализация, медитация және рухани сауықтыру - қосымша немесе баламалы медицина түрлері болып табылады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық науқастар қосымша немесе балама терапия әдістерін қолдану нәтижесінде өздерінің денсаулық жағдайының жақсарғанын атап өтті. Дегенмен, қосымша және баламалы медицинаның кейбір түрлері химиотерапия мен радиотерапияның әсер ету механизмдерін өзгерте алады. Бұл өзгерістер науқасқа зиян келтіруі мүмкін. Сонымен қатар, қосымша және баламалы медицинаның белгілі бір түрлері жеке-жеке қолданылған жағдайда да зиянды болуы мүмкін. Қосымша және баламалы медицинаның кейбір түрлері қымбат тұрады.\r\n\r\nОнкологиялық ауруларды емдеу және қолдау\r\n\r\nМұндай қатерлі ісікпен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдар ауруымен байланысты эмоционалды және практикалық мәселелерді шешу үшін көмекке мұқтаж. Мұндай жағдайларда өзара қолдау топтары өте пайдалы болуы мүмкін. Бұл ұғым көптеген батыс елдерінде кеңінен таралған. Осындай топтарда онкологиялық науқастар өздерінің білімдері мен тәжірибесін бөліу үшін, ауруға және емнің әсеріне қалай қарсы тұру керектігі жайында әңгімелесу үшін  жиналып тұрады.\r\n\r\nҚатерлі ісігі бар науқастар өз отбасыларына, жұмыс орындарын сақтап қалуға, күнделікті өмірін сақтап қалуына аса қатты алаңдушылық танытады. Және де науқастардың емделуге, ауруханаға жатуға, сондай-ақ медициналық қызметтерге ақы төлеу қажеттілігіне байланысты алаңдаушылықтар да жанын жегідей жейді. Онкологиялық науқастарға қатысты көптеген мәселелерге, әдетте, денсаулық сақтау саласының қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\nТамақтану және дене белсенділігі \r\n\r\nОнкологиялық науқастардың өздерін күтімілдеп жүрулері өте маңызды. Әрине, бұл жақсы тамақтану мен дене белсенділігінің максималды түрде қалыпта ұстауларын білдіреді. Мұндай науқастарға салмақтарын түсіріп алмау үшін, қажетті мөлшердегі калорияны тұтыну қажет. Жеткілікті мөлшерде ақуыздарды пайдаланған жөн. Жақсы тамақтану -жағдайларының жақсарып және көп энергия жинау үшін көмектеседі.\r\n\r\nӘсіресе, ем қабылдау кезеңінде немесе ем қабылдап болғаннан соң  тәбеттің нашарлауы мүмкін.  Олар өздерін жайсыз сезініп,  шаршап немесе ауыздарының дәм сезуі өзгеруі. Сондай -ақ емдік шаралардың жанама әсерлерінен, маңызды мәселелер туындауы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа  да медицина қызметкері тамақтануға байланысты туындаған мәселелерді шешу түрлерін ұсынып, көмектеседі.\r\n\r\nӨз белсенділіктерін түсірмегеннің арқасында көптеген науқастар өздерін жақсы сезінеді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу және басқа да жаттығулар мықты болуға, энергияны сақтап, өмірлік тоннусты түсірмеуге көмектеседі. Жаттығулар жүрек айнығанды және ауырсынуды басып, сол арқылы ем жүргізу процесстеріне жеңілдік тудырады.  Сонымен қатар, күйзелістен де арылтады. Физикалық тұрғыдан салмақ түсірмей тұрып өз дәрігеріңізбен кеңесіп алғаныңыз жөн. Егер физикалық жаттығулар ауырсынуды  немесе басқа мәселелерді туындатса, дәрігеріңізге айтып, физикалық жаттығуларды өзгерту аясында кеңес алғаныңыз жөн.\r\n\r\nРЕАБИЛИТАЦИЯ\r\n\r\nСауықтыру - онкологиялық ауруларды емдеудің маңызды кезеңі. Дәрігерлер пациенттерді қалыпты өмірге тезірек қайтару үшін бар күш-жігерін салады.\r\n\r\nНауқаста стома болса, ол оған қалай қарап, күтім жасау керектігін білуі керек. Оған дәрігерлер, медбикелер және энтеростомдық терапевттер көмектеседі. Эндестомалық терапевтер пациентке хирургиядан бұрын науқасты күту туралы сөйлесу үшін кездеседі. Операциядан кейін науқасқа стоманы қалай күтімілдеу керектігі жайында үйретеді. Олар науқастың өмір салты мәселелерін, оның ішінде эмоционалды, физикалық және жыныстық аспектілерді талқылайды. Әдетте, олар ресурстар мен қолдау топтары туралы ақпарат бере алады.\r\n\r\nКейінгі күтім\r\n\r\nКейінгі күтім, колоректальды қатерлі ісікті емдеуде өте маңызды рөл атқарады. Тіпті қатерлі ісік толық жойылса немесе бұздырылса, ауру кейде қайта тап беруі мүмкін, өйткені анықталмаған қатерлі ісік жасушалары емдеуден кейін денеде қалды. Дәрігер науқастың сауығуын қадағалайды және онкологиялық аурулардың қайтарыланып қалмауын жіті тексеріп тұрады. Мерзімді тексерулер денсаулық жағдайының кез-келген өзгерістерін анықтап, қажет болған жағдайда емдеуге көмектеседі.\r\n\r\nМұндай тексерулер физикалық тексеруден (ректумның цифрлық сараптамасын қоса), зертханалық зерттеулерден (соның ішінде фекальды жасырын қан сынағы және CEA сынағы), колоноскопиядан, флюороскопиядан, компьютерлік томографиядан немесе басқа да зерттеулерден тұрады.\r\n\r\nАЛДЫН АЛУДАҒЫ ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУ\r\n\r\nКолоректальды қатерлі ісікті белгілі бір тағамдық қоспалармен немесе препараттармен алдын алуға болатынын анықтау үшін зерттеулер жүргізілуде. Мысалы, бүкіл ел бойынша зерттеушілер D дәруменін және кальций қоспаларын, селенді және Целекоксибтің полиптермен ауыратын адамдарға әсерін зерттейді.\r\n\r\nСкрининг және диагностика саласындағы зерттеулер\r\n\r\nҒалымдар полиптер мен колоректальды қатерлі ісіктердің болуын тексерудің жаңа әдістерін тексеріп жатыр.\r\n\r\nЕмдеуді зерттеу\r\n\r\nЗерттеушілер химиотерапия мен биологиялық терапия мүмкіндіктерін зерттеп жатыр. Олар жаңа препараттарды, жаңа комбинацияларды және әртүрлі дозаларды зерттейді. Сонымен қатар, емдеудің жанама әсерлерін азайту үшін зерттеулер жүргізілуде.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1436,'article','117','Дегидратация (сусыздану)','kz','2018-07-17 08:10:36','2018-07-17 07:52:00','Дегидратация (сусыздану) – организмде судың және сұйықтықтың жеткілікті мөлшері болмайтын жағдай.  \r\n\r\nДегидратация  жеңіл, орташа немесе ауыр болады, ол организмнің жоғалтқан немесе толықтырылмаған сұйықтығының көлеміне байланысты. Ауыр  дегидратация өмір үшін аса қауіпті жағдай.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=117',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Дегидратация','y','   Дегидратация (сусыздану) Дегидратация (сусыздану) – организмде судың және сұйықтықтың жеткілікті мөлшері болмайтын жағдай.  \r\n\r\nДегидратация  жеңіл, орташа немесе ауыр болады, ол организмнің жоғалтқан немесе толықтырылмаған сұйықтығының көлеміне байланысты. Ауыр  дегидратация өмір үшін аса қауіпті жағдай. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nДегидратация (сусыздану) – организмде судың және сұйықтықтың жеткілікті мөлшері болмайтын жағдай.  \r\n\r\nДегидратация  жеңіл, орташа немесе ауыр болады, ол организмнің жоғалтқан немесе толықтырылмаған сұйықтығының көлеміне байланысты. Ауыр  дегидратация өмір үшін аса қауіпті жағдай.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nДегидратация сұйықтықтың үлкен көлемін жоғалтуға, организмге судың жеткілікті көлемінің түспеуіне немесе осы екі себептің салдарынан да пайда болады.\r\n\r\nОрганизм келесі жағдайларда сұйықтықтың үлкен көлемін жоғалтуы мүмкін:\r\n\r\n* Тершеңдікте (мысалы, дене жаттығуларынан)\r\n* Несептің көп бөлінуінен, мысалы, бақылауға алынбаған диабетте, немесе диуретиктер қабылдауда (организмнен сұйықтықты шығаратын дәрілік препараттарды қабылдауда)\r\n* Қызбада\r\n* Құсуда немесе диареяда\r\n \r\n\r\nНауқас келесілердің салдарынан сұйықтық ішпеуі мүмкін:\r\n\r\n* Ауру кезіндет тәбетті жоғалтудан\r\n* Жүрегі айнуынан\r\n* Көмейдегі ауырсынудан және ауыздағы ойық жаралардан\r\n* Науқас балалардағы сусыздану көбінесе, тағамды немесе сұйықтықты қабылдаудан бас тартумен бірге құсуда, іш өтуінде немесе қызбада сұйықтық жоғалтумен қосарланудың нәтижесінде болады.\r\n\r\nСәбилер мен балалар ересектерге қарағанда сусыздануға көбірек бейім, себебі, олардың салмағы аз, олардың организмі сұйықтық пен электролиттерді тезірек жоғалтады.  Егде адамдар және түрлі аурулары бар адамдар да жоғары қауіптілік санатында.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n* Ауыз қуысының құрғақтығы немесе жабысқақтығы\r\n* Летаргия немесе кома (ауыр дегидратацияда)\r\n* Несептің бөлінуі азайған немесе бөлінбейді; несеп қошқыл-сары түсті\r\n* Көз жасының болмауы\r\n* Көздің шүңіреюі\r\n* Балада еңбегінің (төбесіндегі жұмсақ тұсы) түсіп кетуі\r\n \r\nСондай-ақ, науқаста құсу. Іштің өтуі, немесе ештеңе істегісі келмейтін ежарлық болуы мүмкін. Осының бәрі сусыздануға байланысты болуы мүмкін. \r\n\r\n\r\n\r\nТерінің серпімділігінің (тургор) азаюы терінің (ересек адамның алақанының сыртында немесе баланың ішінде) бірнеше секундқа қыртысқа жиналып, көтерілгеннен кейін жібергенде қайтадан орнына келмеуінен байқалады. Терінің тургорының азаюы -сусызданудың кеш (кейінгі) белгісі.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nНауқасты тексергенде келесілер анықталуы мүмкін:\r\n\r\n* Көлденеңнен тік қалыпқа көшкенде артериалдық қысымның төмендеуі\r\n* Қылтамырлардың толықпауы\r\n* Төмен артериалдық қысым\r\n* Терінің тургорының төмендігі – тері әдеттегідей созылымды болмауы, дәрігер қыртысқа жинағанда орнына келуі баяуласа (әдетте, тері бірден орнына келуі қажет)\r\n* Жүрек ырғағының жиілеуі\r\n* Шок (соққы)\r\n \r\nТексеруге кіреді:\r\n\r\n* Қанның биохимиялық талдауы (электролиттердің, әсіресе, натрийдің, калийдің және бикарбонаттың деңгейлерін анықтау үшін)\r\n* Қандағы несепнәрдің деңгейін анықтау\r\n* Қанның жалпы талдауы\r\n* Креатинин\r\n*  Несептің меншікті салмағы\r\n \r\nСусызданудың себебін анықтау үшін басқа да тексерулер өткізіледі (мысалы, қант диабетіне тексеру үшін қандағы қант деңгейін анықтау).\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nСұйықтықты тұтыну әдетте, орташа сусыздануды емдеу үшін жеткілікті. Сұйықтықты бір реттік, мол көлемде ішуге қарағанда  азғантай мөлшерде, жиі ішкен жөн (сәби немесе бала үшін шәй қасықты немесе шприцті қолданып). Бір реттік көп ішу құсуды туындатуы мүмкін.\r\n\r\nЭлектролиттердің немесе салқын көпіршікті сусындардың ерітінділері де тиімді. Олар дәріханаларда болады. Спорттық сусындарда қант көп, олар іштің өтуін ушықтыруы мүмкін. Сәбилер мен балаларда алғашқы алмастыратын сұйықтық ретінде суды қолданбаған жөн.   \r\n\r\nОрташа және ауыр сусыздануда сұйықтықты  көктамыр ішілік енгізу және ауруханада емдеу қажет болуы мүмкін. Мұнда дәрігер сусызданудың себебін анықтап, емдейді.\r\n\r\nКөпшілік жағдайда ішектің вирустық аурулары (вирустық гастроэнтерит) әдетте, бірнеше күннен кейін өздігінше өтеді.\r\n\r\nҚараңыз: Диарея.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nЕрте анықталып, емделсе, әдетте, нәтижесі оң болады.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nЕмделмеген жағдайда ауыр дегидратация келесілерге апаруы мүмкін:\r\n\r\n* Өлім-жітімге\r\n* Мидың қайтымсыз зақымдануына\r\n* Құрысуға\r\n \r\n\r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nЕгер балаңызда келесі симптомдар болса, шұғыл медициналық жәрдемге (мысалы, «103») хабарласыңыз:\r\n\r\n* Естің қалыпты болмауы\r\n* Бастың айналуы\r\n* Енжарлық  \r\n* Сандырақтау\r\n \r\nЕгер балаңызда келесі симпомдар болса, дереу дәрігеріңізге хабарласыңыз:\r\n\r\n* Нәжісте немесе құсықта қан болса\r\n* Диарея немесе құсу (2 айлықтан кіші сәбилерде)\r\n* Ауыздың немесе көздің құрғақтығы\r\n* Құрғақ тері, қыртысқа жиналғаннан кейін қайтадан орнына баяу келеді  \r\n* Жүрек соғуының жиілеуі\r\n* Енжарлық және селқостық\r\n* Несептің аздығы немесе 8 сағат ішінде болмауы\r\n* Көз жасының болмауы\r\n* Көздің шүңіреюі\r\n* Баланың еңбегі (төбесіндегі) ішіне қарай түскен\r\n \r\nЕгер сәбиге жеткілікті сұйықтық беретініңізге сенімсіз болсаңыз, дәрігерге хабарласыңыз.\r\n\r\nСондай-ақ, келесі жағдайларда дәрігерге хабарласуыңызға болады:\r\n\r\n* Сіз немесе сәбиіңіз ауру кезінде сұйықтықты ұстап тұра алмайсыздар\r\n* Ересекте құсу 24 сағаттан артық, сәбиде 12 сағаттан артық болса\r\n* Ересекте немесе балада іштің өтуі 5 күннен артық болса\r\n* Бала әдеттегіге қарағанда белсенді емес, немесе ашушаң болса\r\n* Балаңызда немесе өзіңізде әдеттегіге қарағанда несеп жиі жүреді, әсіресе, егер отбасында қант диабетімен ауырғандар болса немесе несеп айдайтын препараттар қабылдайтын болсаңыз.\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nСау болған кезде де, күнделікті сұйықтықты көп ішіңіз. Ыстықта немесе дене жаттығуларын орындайтын болсаңыз, сұйықтықты көп ішіңіз.\r\n\r\nНауқастарды, әсіресе, балалар мен егде жастағы адамдарды мұқият қадағалаңыздар.\r\n\r\nЕгер сусыздану симптомдарын байқасаңыз, дәрігерге ерте хабарлаңыз. Құсу және іштің өтуі пайда болса, сусыздану белгілерін КҮТПЕҢІЗ, дереу сұйықтықты толықтыруды бастаңыз.\r\n\r\nАуыратын адамның сұйықтық ішуін қолдаңыз. Қызбада, құсуда немесе іштің өтуінде сұйықтыққа қажеттіліктің жоғары болатындығын есте ұстаңыз. Мониторинг жасаудың жеңіл белгісі – диурез – бөлінетін несептің жиілігі мен көлемін бақылау  (дәріханаға жиі бару немесе жиі ылғал төсемшелер болмауы тиіс).    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1437,'article','252','Сальпингит','kz','2018-08-01 07:34:51','2018-08-01 07:30:00','Сальпингит немесе Аднексит – әйелдердің жамбас қуысындағы ағзалардың – жатырдың, жатыр түтігінің, аналық бездердің қабыну ауруларының бір түрі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=252',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сальпингит','y','   Сальпингит Сальпингит немесе Аднексит – әйелдердің жамбас қуысындағы ағзалардың – жатырдың, жатыр түтігінің, аналық бездердің қабыну ауруларының бір түрі. Сальпингит немесе Аднексит – әйелдердің жамбас қуысындағы ағзалардың – жатырдың, жатыр түтігінің, аналық бездердің қабыну ауруларының бір түрі.\r\n\r\nӘйелдердің жыныстық ағзалары (немесе жамбас қуысындағы ағзалар)\r\n\r\n  \r\n\r\nЖамбас  қуысындағы әйелдердің жыныстық ағзаларына жатыр, жатыр түтігі, аналық бездер жатады.\r\n\r\nЖатыр - ұрықтың дамуы өтетін, алмұрт пішінді қуыс ағза. Жатыр жамбас қуысында,  қуық пен тік ішектің арасында орналасқан.\r\n\r\nЖатырдың төменгі тарылған тұсында мойны орналасқан. Жатыр мойнынан жоғары аталады орналасқан кең бөлігі – жатырдың денесі аталады.  Ағзаның күмбез тәрізді бөлігі - жатырдың түбі. Жатырдың түтіктері - жатырдың екі жағында орналасқан өсінділері. Олар аналық бездермен аяқталады.\r\n\r\nЖатырдың қабырғасы екі қабаттан тұрады. Ішкі қабаты – эндометрий аталады. Жатырдың сыртқы қабаты бұлшық етінен – миометрийден тұрады. Бала өрбіту жасындағы әйелдерде ай сайын эндометрий қалыңдайды, бұл жатырдың жүктілікке дайындалуымен байланысты. Жүктілік болмаса, эндометрийдің қалың қабаты ажырап, іншек (қынап) арқылы қанмен сыртқа шығады. Бұл көрініс – етеккір (менструация) аталады.\r\n\r\nСальпингиттің пайда болу себептері\r\n\r\nӘйелдер ағзаларының қабыну аурулары (ӘАҚА) бактериялар іншектен немесе жатырдың\r\n\r\nмойнынан жатырдың қуысына, жатыр түтіктеріне , аналық бездерге, жамбас қуысына жылжығанда пайда болады. көбінесе, бұл аурулар хламидиоз және гонореяны туындататын бактерияларға байланысты.  Бұл жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ). ЖЖБИ жұғуының кең таралған жолы – ЖЖБИ жұқтырған адаммен қорғалмаған жыныстық қатынаста болу.\r\n\r\nБактерия адам организміне хирургиялық шаралардан немесе келесі жағдайларда да түсуі мүмкін:\r\n\r\n·    босану барысында\r\n\r\n·    Эндометрийдің биопсиясы\r\n\r\n·    жатыр ішілік құралды енгізу (ВМС)\r\n\r\n·    Терапиялық немесе жасанды: жүктілікті үзу\r\n\r\nЖЖБИ пайда болу қауіп артады, егер:\r\n\r\n·    гонореяға немесе хламидиозға шалдыққан жыныстық серіктес болса\r\n\r\n·    бірнеше жыныстық серіктес болса\r\n\r\n·    бұрын ЖЖБИ жұққан кездері болса\r\n\r\n·    жатыр ішілік спираль жақында қойылса\r\n\r\n·    жасөспірімдік шақта жыныстық белсенділік болса\r\n\r\n·    ЖЖБИ симптомдары бар.\r\n\r\n ЖЖБИ кең таралған симптомдары:\r\n\r\n·    дене температурасының артуы (тұрақты емес симптом, пайда болып, жойылады)\r\n\r\n·    жамбас қуысы аумағында, іштің төменгі тұсында, кейде арқадағы ауырсыну\r\n\r\n·    іншектен басқа түсті, құрылымды, немесе иісті бөлінді шығуы.\r\n\r\nӘйелдер ағзаларының қабыну ауруларында пайда болатын басқа симптомдар:\r\n\r\n·     жыныстық қатынастан кейін қан кетуі\r\n\r\n·     қалтырау\r\n\r\n·     шаршау\r\n\r\n·     жиі және ауырсынатын несеп жүруі\r\n\r\n·     етеккір кезіндегі ауырсынудың күшеюі \r\n\r\n·     қанмен бөлінді, етеккірдің қалыпты болмауы\r\n\r\n            ·     тәбеттің болмауы  \r\n\r\n·     жүрек айнуы, кейде құсумен\r\n\r\n·     етеккірдің келмеуі\r\n\r\n·     ауырсынатын жыныстық қатынас.\r\n\r\nескерту: ЖЖБИ симптомсыз пайда болуы мүмкін. Жатырдан тыс жүктілік, немесе бедеулікке шалдыққан әйелдер көбінесе  әйелдер ағзаларының жасырын қабыну ауруларына шалдыққан, және олар көбінесе, хламидиялық инфекциядан туындаған.\r\n\r\nТексеру\r\n\r\nНауқас іш қуысы аумағында ширығу немесе температураның артуын сезінуі мүмкін. Жамбас қуысы аумағын тексеру келесі аурулардың белгілерін көрсетуі мүмкін: \r\n\r\n·    жатыр мойны жеңіл қанталайды\r\n\r\n·    жатыр мойнынан бөлінділер\r\n\r\n·    жатыр мойнын қозғағанда ауырсыну\r\n\r\n·    жатырда немесе аналық бездегі ширығу.\r\n\r\nЖЖБИ анықтау үшін келесі зертханалық талдаулар өткізіледі:\r\n\r\n·     C-реактивті ақуызға талдау\r\n\r\n·     эритроциттер шөгу жылдамдығына талдау \r\n\r\n·     лейкоциттер  мөлшеріне талдау. \r\n\r\nБасқа талдау түрлері:\r\n\r\n·      іншек пен жатыр мойнын гонорея таяқшаларына, хламидияларға және ЖЖБИ басқа қоздырғыштарына тексеру.\r\n\r\n·      ӘАҚА симптомдарының пайда болуының аппендицит немесе жүктілік секілді басқа себептерін анықтау үшін жамбас қуысы ағзаларының ультрадыбыстық зерттеуін немесе компьютерлік томографиясын жүргізу. Бұл зерттеулер жатыр түтігі мен аналық бездердің маңайындағы инфекция ошағын немесе   абсцесті іздеу үшін де қолданылады. (УЗТ, томография және басқа тексеру тәсілдері туралы осы жерден оқуға болады)\r\n\r\n·      қан  сарысуындағы     хориондық гонадотропин мөлшеріне талдау (жүктілікке тест).\r\n\r\nЕмдеу тәсілдері\r\n\r\nКөпшілік жағдайда дәрігер науқасқа антибиотиктер тағайындайды, талдау нәтижелерінен бұрын.\r\n\r\nЕгер ЖЖБИ жеңіл түрі диагнозы қойылса, әдетте, науқасқа антибиотик егіледі, әрі қарай антибиотикті таблетка түрінде екі апта бойы ішу тағайындалады және науқас үйіне қайтарылады. Препарат ішу кезінде дәрігердің ұдайы кеңесі қажет.\r\n\r\nӘйел ағзалары қабыну ауруларының ауыр жағдайларында ауруханаға жату қажет болады. бұл жағдайда антибиотиктер  вена арқылы енгізіледі, кейіннен таблетка түрінде жалғасады. Антибиотиктің түрі инфекцияның түріне байланысты. Алуан түрлі антибиотиктер мұндай инфекцияның түрлеріне қолданылады. Олардың кейбірі жүкті әйелдерге қауіпсіз.\r\n\r\nЖыныстық серіктестер де емделуі тиіс, қайта жұғуды болдырмас үшін. Антибиотиктермен емделу кезінде жыныстық қатынаста презерватив қолдану қажет. ЖЖБИ аса ауыр жағдайында антибиотиктер көмектеспесе, хирургиялық араласу қажет болады.\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nӘйел ағзалары қабыну ауруларының инфекциялары жамбас қуысы ағзаларында тыртық түзілуіне апаруы мүмкін, олардың асқынулары:\r\n\r\n·     жамбас қуысындағы   созылмалы ауырсыну \r\n\r\n·     жатырдан тыс жүктілік\r\n\r\n·     Бедеулік.\r\n\r\nМаманның көмегіне жүгініңіз, егер:\r\n\r\n·    ЖЖБИ  симптомдары болса\r\n\r\n·    ЖЖБИ жұқтырдым деп ойласаңыз\r\n\r\n·    ЖЖБИ емдеу нәтиже бермесе.\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАлдын алу шаралары:\r\n\r\n·         ЖЖБИ уақытылы емдеу\r\n\r\n·         Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау. ЖЖБИ алдын алудың жалғыз сенімді жолы – жыныстық қатынасқа түспеу. Бір жыныстық серіктесі болу да мұндай аурулардың пайда болу қаупін азайтады (моногамия). Жыныстық қатынаста презерватив қолдану қажет.\r\n\r\n·         ЖЖБИ ұдайы тест өткізу арқылы Әйел ағзалары қабыну ауруларының қаупін азайтуға болады. серіктестер жыныстық қатынастың алдында ЖЖБИ болуына тестіден өтуіне болады.\r\n\r\n·         20-25 жастағы немесе оған жетпеген жастағы барлық әйелдер әр жыл сайын тексеруден өтуі қажет, хламидиоз бен гонорея белгілерін анықтау үшін. Жаңа жыныстық серіктес немесе серіктес бірнешеу болуында ЖЖБИ талдау тапсырған жөн. \r\n\r\nӘйел ағзалары қабыну ауруларының басқа атаулары\r\n\r\nСальпингит немесе Аднексит.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1438,'article','127','Эндометрит','kz','2018-07-19 05:16:14','2018-07-19 04:56:00','Эндометрит – жатырдың сілемей қабатының қабынуы. Бұл аурудың эндометриоздан айырмашылығы бар.\r\n\r\nЭндометриттің себептері - инфекциялар, мысалы, хламидиоз, гонорея, туберкулез, немесе қалыпты жағдайда іншекте кездесетін бактериялардың бірнеше түрінің бірігуінде туындауы мүмкін. Көпшілік жағдайда эндометрит өздігінше болатын түсікте, ұзақ босануда немесе кесарь тілігінен кейін пайда болады.\r\n\r\nЭндометриттің даму қаупі жатыр қуысын зерттеу бойынша диагностикалық шараларды өткізуден кейін артады. Мысалы, дилатация және кюретаж (жатыр мойнын кеңейту және жатырдың сілемей қабатын тазарту), гистероскопия және жатыр ішілік құралдарды орнату (ВМУ).\r\n\r\nЭндометрит  басқа гинекологиялық инфекциялармен қатар пайда болуы мүмкін, мысалы, жіті сальпингит, жіті цервицит және жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ИППП).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=127',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Эндометрит','y','   Эндометрит Эндометрит – жатырдың сілемей қабатының қабынуы. Бұл аурудың эндометриоздан айырмашылығы бар.\r\n\r\nЭндометриттің себептері - инфекциялар, мысалы, хламидиоз, гонорея, туберкулез, немесе қалыпты жағдайда іншекте кездесетін бактериялардың бірнеше түрінің бірігуінде туындауы мүмкін. Көпшілік жағдайда эндометрит өздігінше болатын түсікте, ұзақ босануда немесе кесарь тілігінен кейін пайда болады.\r\n\r\nЭндометриттің даму қаупі жатыр қуысын зерттеу бойынша диагностикалық шараларды өткізуден кейін артады. Мысалы, дилатация және кюретаж (жатыр мойнын кеңейту және жатырдың сілемей қабатын тазарту), гистероскопия және жатыр ішілік құралдарды орнату (ВМУ).\r\n\r\nЭндометрит  басқа гинекологиялық инфекциялармен қатар пайда болуы мүмкін, мысалы, жіті сальпингит, жіті цервицит және жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ИППП). Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЭндометрит – жатырдың сілемей қабатының қабынуы. Бұл аурудың эндометриоздан айырмашылығы бар.\r\n\r\n\r\n\r\nЭндометрит – жатырдың сілемей қабатының инфекциялық қабынуы.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nЭндометриттің себептері - инфекциялар, мысалы, хламидиоз, гонорея, туберкулез, немесе қалыпты жағдайда іншекте кездесетін бактериялардың бірнеше түрінің бірігуінде туындауы мүмкін. Көпшілік жағдайда эндометрит өздігінше болатын түсікте, ұзақ босануда немесе кесарь тілігінен кейін пайда болады.\r\n\r\nЭндометриттің даму қаупі жатыр қуысын зерттеу бойынша диагностикалық шараларды өткізуден кейін артады. Мысалы, дилатация және кюретаж (жатыр мойнын кеңейту және жатырдың сілемей қабатын тазарту), гистероскопия және жатыр ішілік құралдарды орнату (ВМУ).\r\n\r\nЭндометрит  басқа гинекологиялық инфекциялармен қатар пайда болуы мүмкін, мысалы, жіті сальпингит, жіті цервицит және жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ИППП).\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n•        Іштің төменгі бөліміндегі кебу немесе ісіну\r\n\r\n•        Іншектен етеккірге байланысты емес қан кетуі\r\n\r\n•        Іншектен дертті бөліністер шығуы\r\n\r\n•        Іш босатуда жағымсыз сезіну (іш қатуы)\r\n\r\n•        қызба (38-400 С)\r\n\r\n•        жалпы әлсіздік, үрейлену сезімі\r\n\r\n•        Іштің төменгі бөліміндегі ауырсыну (жатыр аумағындағы ауырсыну)\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер, медициналық және гинекологиялық тексеруді өткізеді. Іштің төменгі бөлігі саусақпен басқанда сезімтал болуы мүмкін. Ішектің жиырылуы бәсеңдеуі мүмкін. Жатырды гинекологиялық  тексеру кезінде жатыр мойны ұстағанда ауырсынуы мүмкін. Жатыр мойнынан бөлініс байқалуы мүмкін.\r\n\r\nДиагностика әдістер:\r\n\r\n•        хламидиоз, гонорея және басқа инфекцияларды анықтау үшін жатыр мойнынан материалды бактериологиялық зерттеу  \r\n\r\n•        Эндометриалдық биопсия\r\n\r\n•        СОЭ (эритроциттерді шөгу жылдамдығы)\r\n\r\n•        Лапароскопия\r\n\r\n•        Лейкоциттер саны\r\n\r\n•        Іншектен жұғынды (қандай да бір өзгерістерді анықтау үшін микроскопиялық зерттеу)\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЭндометриттің асқынуының алдын алу үшін антибактериалдық емдеу тағайындалады. Егер антибактериалдық емдеу жергілікті өткізілсе (гинекологиялық шаралар барысында), емдеудің толық курсын өтіп, қабынудың өткендігіне көз жеткізу қажет.\r\n\r\nБосанудан кейін пайда болған эндометриттің ауыр өтуінде науқас ауруханаға жатқызылуы қажет.\r\n\r\nҚосымша емдеу:\r\n\r\n•        Көктамыр арқылы сұйықтықтар құйылуы\r\n\r\n•        Демалу.\r\n\r\nЕгер ауру жыныстық жолмен берілетін инфекциядан туындаса, науқастың жыныстық қатынастағы серіктестерін қоса тексеру қажет.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nАнтибактериалдық препараттармен дұрыс және уақытылы емдегенде эндометритті емдеп, жазуға болады. Емделмеген жағдайда эндометрит аурудың ауыр өтуіне және гинекологиялық асқынуға, репродуктивтік қызметтің бұзылысына апарып, денсаулықтың жалпы жағдайына теріс әсер етеді.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n•        Бедеулік\r\n\r\n•        Пельвиоперитонит (жамбас қуысы аумағындағы инфекция)\r\n\r\n•        Жатыр аумағындағы және жамбас қуысындағы абсцестің түзілуі\r\n\r\n•        Сепсис\r\n\r\n•        Сепсистік шок\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЭндометриттің белгілері болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\nЕгер сізде эндометриттің ауыр симптомдары болса және жақында босанған болсаңыз, жатырда хирургиялық операция жасалған болса, түсік немесе жасанды түсік болса, жатыр ішілік құрал орнатылса, шұғыл медициналық жәрдемге жүгініңіз.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nЖыныстық  жолмен берілетін инфекциядан туындайтын эндометриттің алдын алу шаралары:\r\n\r\n•        Уақытылы  диагностика және өзіңізді, жыныстық қатынастағы серіктесіңізді дұрыс және толыққанды емдеу.\r\n\r\n•        Презерватив қолданумен қауіпсіз жыныстық қатынас.\r\n\r\nЭндометриттің даму қаупі гинекологиялық ем-шараларды орындауда, мысалы, босануда, жасанды түсікті, жатыр ішілік құралды орнатуда зарарсыздықты қадағалауда азаяды.\r\n\r\nЭндометриттің және басқа инфекциялардың алдын алу үшін кесарь тілігі операциясының және басқа оперативтік араласудың алдында антибактериалдық препараттар тағайындалады.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1439,'article','130','Эпидемиялық паротит','kz','2018-07-19 05:50:34','2018-07-19 05:44:00','Эпидемиялық паротит (борықтану деп те аталады)  - вирустық ауру, құлақ маңайындағы сілемей безінің қабынуын және ұлғаюын туындатады. Құлақ  маңайындағы сілемей безі құлақ пен иектің арасында орналасады. Бұл бездер тамақты шайнауға және жұтуға көмектесетін сілемейді өндіреді. Аурудың ауыр өтуінде дертті үрдіске басқа ағзалар да қамтылады. ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=130',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Эпидемиялық','y','   Эпидемиялық паротит Эпидемиялық паротит (борықтану деп те аталады)  - вирустық ауру, құлақ маңайындағы сілемей безінің қабынуын және ұлғаюын туындатады. Құлақ  маңайындағы сілемей безі құлақ пен иектің арасында орналасады. Бұл бездер тамақты шайнауға және жұтуға көмектесетін сілемейді өндіреді. Аурудың ауыр өтуінде дертті үрдіске басқа ағзалар да қамтылады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЭпидемиялық паротит дегеніміз не?\r\n\r\nЭпидемиялық паротит (борықтану деп те аталады)  - вирустық ауру, құлақ маңайындағы сілемей безінің қабынуын және ұлғаюын туындатады. Құлақ  маңайындағы сілемей безі құлақ пен иектің арасында орналасады. Бұл бездер тамақты шайнауға және жұтуға көмектесетін сілемейді өндіреді. Аурудың ауыр өтуінде дертті үрдіске басқа ағзалар да қамтылады. \r\n\r\n\r\n\r\nБорықтануға көбінесе, 2-12 жас аралығындағы,  эпидемиялық паротитке қарсы егілмеген балалар ұшырайды. Бірақ, ауру кез келген жаста пайда болатындығын есте ұстау қажет.\r\n\r\n\r\nАурудың симптомдары қандай?\r\n\r\nПаротиттің айқын белгісі – сілемей бездің ісінуінен болатын беттің ісінуі. Бұл ісіну ауырсынады және кейде аурудың жалғыз белгісі болады. Ісіну әдетте, аурудың екінші күні пайда болып, 5-7 күн ішінде сақталады. Аурудың басқа да симптомдары:\r\n\r\n* Беттегі ауырсыну\r\n* қызба, алғашқы бірнеше күнде 39-40°С жетеді және 2-3 күн созылады\r\n* қалтырау\r\n* тәбеттің болмауы\r\n* бас ауыруы\r\n* тамақтың ауыруы\r\n* самай тұсының немесе иектің ісінуі\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет?\r\n\r\nЭпидемиялық паротитті емдейтін дәрілер жоқ. Ол өздігінше 2 аптада өтеді. Вирустық инфекция болғандықтан, антибиотиктер тағайындалмайды.\r\n\r\nСирек жағдайларда борықтану дененің басқа бөліктеріне тарауы және басқа күрделі ауруларға апаруы мүмкін. Бұл кезде аталық немесе аналық бездің, ұйқыбезінің және мидың ісінуі пайда болуы мүмкін. Сондай-ақ, естімеуге және менингитке (жұлын мен мидың қабығының қабынуы) апаруы мүмкін. Жүкті әйелдерде кейде түсікке апаруы мүмкін. Келесі симптомдар болса, дәрігерге көріну қажет:\r\n\r\n* күшті бас ауыруы\r\n* желке бұлшық етінің сіресуі\r\n* көздің қызаруы\r\n* ұйқы басуы\r\n* іштің ауырсынуы\r\n* құсу\r\n* аталық бездегі ауырсыну және ісіну\r\n \r\nБорықтану бар екендігіне күмән болса, жүкті әйелдер қандай да бір симптомдар болмаса да дәрігерге көрінуі қажет.\r\n\r\nҚұрысу пайда болса, дереу жедел жәрдемді шақыру қажет.\r\n\r\n \r\nЭпидемиялық паротиттің себептері қандай?\r\n\r\nБорықтану жұқпаланған сілемеймен таралатын вирустан туындайды. Бұл вирус суық тию секілді таралатындығын білдіреді. Мысалы, жұқпаланған адам қасыңызда болса, немесе ол ұстаған затты ұстасаңыз, және борықтануға қарсы егілмеген болсаңыз, ауруды жұқтыруыңыз мүмкін. Әдетте, аурудың симптомдары вируспен қатынастан кейін 12-24 күн өткенде байқалуы мүмкін. Бұл - инкубациялық кезеңі.\r\n\r\n \r\nПаротит қалай емделеді?\r\n\r\nЕгер өзіңіз немесе балаңыз борықтануға шалдықса, инфекцияның өздігінше өтуін тек бақылау ғана мүмкін. Жайсыздықты жеңу үшін кейбір шараларды орындауға болады:\r\n\r\n* Ісінген жақтарға салқын немесе жылуды басу.\r\n* Ауырсынуды және ісінуді басу үшін ацетаминофен немесе ибупрофен қабылдау. 18 жасқа дейінгі балаларға аспирин беруге болмиайды, ол Рейе синдромының дамуына апаруы мүмкін. Синдром Рейе – күрделі ауру, өлім-жітімге апаруы мүмкін.\r\n* Организмнің сусыздануын болдырмас үшін сұйықтықты көп ішу қажет.\r\n* Мұқият шайнауды қажет етпейтін, жұмсақ асты жеңіз.\r\n* Сілемейдің бөлінуін арттыратын қышқыл өнімді тұтынудан алшақ болыңыз (мысалы, цитрустылар).\r\n* Тамақты жылы тұзды сумен күніне бірнеше рет шайыңыз.\r\n* Жемістік балмұздақты жеп көріңіз, тамақтың тітіркенуін басу үшін.\r\n* Аталық бездің ісінуінде ұманы ұстап тұру үшін арнайы таңғышты киіп жүру қажет. Мұзды пакетті басу ауырсынуды азайтуға көмектеседі. Бедеулік секілді асқынуы сирек кездеседі.\r\n* Симптомдардың пайда болған алғашқы 5 күнінде қоғамдық жерлер мен тығыз қатынастан алшақ болыңыз. Бұл кезде аса жұқпалы боласыз.\r\n \r\nӘдетте, өмірінде бір рет борықтанумен ауырған адамда өмірлік иммунитет қалыптасады.\r\n\r\n \r\nАурудың алдын алу шаралары бар ма?\r\n\r\nИә. Қызамыққа, қызылшаға және эпидемиялық паротитке қарсы біріктірілген вакцина борықтану ауруына шалдығуды 80-90%-ға азайтады. Вакцинаның екі мөлшерлемесі тиімді. Бұл біріктірілген вакцина 12-15 айлық сәбилерге салынады. Егер сәбилер бір себепті егілмесе, 4-6 немесе 11-12 жасында егілуі қажет. Ешқашан егілу кеш емес. Қоғамдық жерде немесе денсаулық сақтау саласында жұмыс істейтін болсаңыз, бұрын егілмесеңіз, міндетті түрде егілуіңіз қажет. Бұл мәселелер туралы әрдайым дәрігерден кеңес алуға болады.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1440,'article','191','Мастоидит','kz','2018-07-28 12:42:02','2018-07-28 12:34:00','Мастоидит – бассүйектің құлақтың артында орналасқан емізік тәрізді өсіндісі - ауаға толтырылған сүйек қуыстарының инфекциялық зақымдануы.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=191',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мастоидит','y','   Мастоидит Мастоидит – бассүйектің құлақтың артында орналасқан емізік тәрізді өсіндісі - ауаға толтырылған сүйек қуыстарының инфекциялық зақымдануы. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nМастоидит – бассүйектің құлақтың артында орналасқан емізік тәрізді өсіндісі - ауаға толтырылған сүйек қуыстарының инфекциялық зақымдануы.\r\n\r\nМастоидит әдетте, балаларда дамиды. Антибиотиктерді қолданғанға дейін мастоидит бала өлім-жітімінің басты себептерінің бірі болды. Бүгінде бұл ауру – салыстырмалы түрде сирек және аса қауіпті емес ауру, себебі, құлақ инфекцияларын емдеу үшін антибиотиктер қолданыла бастады. \r\n\r\n\r\n\r\nСуретте құлағынан бөлінді және құлағының артында орналасқан емізік тәрізді өсіндінің қызаруы  (эритема) байқалатын бала келтірілген.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nКөбінесе, мастоидит ортаңғы құлақтың қабынуының емделмеуінен болатын асқыну (жіті ортаңғы отиттің). Инфекция ортаңғы құлақтан самай сүйегінің емізік тәрізді өсіндісіне таралуы мүмкін. Самай сүйегінің емізік тәрізді өсіндісінің ұяшықтары инфекцияға толып, оның бұзылысына апарады.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n• құлақтан бөлінділер (сыртқы есту түтігінен)\r\n\r\n• құлақтағы ауырсыну немесе жайсыздық (жағымсыз сезіну)\r\n\r\n• қызбалы жағдай, температура жоғары болуы немесе күрт артуы мүмкін\r\n\r\n• бас ауыруы\r\n\r\n• естуді жоғалту\r\n\r\n• құлақ аумағындағы немесе артындағы қызару\r\n\r\n• құлақ қалқанының ісінуден қалқайып тұруы.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nБасты қарағанда мастоидиттің белгілерін көруге болады. Келесі тексерулер самай сүйегінің емшек тәрізді өсіндісінің бұзылыстарын анықтауы мүмкін:\r\n\r\nҚұлақтың компьютерлік томографиясы (КТ)\r\n Бастың жалпы компьютерлік томографиясы\r\nҚұлақтың бөліндісінен бактериологиялық себу алу – бактерияны анықтау үшін.\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nМастоидитті емдеу дәрілік препараттардың емізік тәрізді өсіндіге терең ене алмауынан қиындауы мүмкін. Сондықтан ұзақ, немесе қайта емдеу қажет болады. Антибиотиктерді қабылдау алдымен инъекция, одан кейін таблетка түрінде тағайындалады.\r\n\r\nЕгер антибиотикпен емдеу тиімді болмаса, хирургиялық араласу қажет болады, емізік тәрізді өсіндінің зақымданған тұстарын ішінара алып тастау үшін (мастоидэктомия).\r\n\r\nОртаңғы құлақтың қабынуында хирургиялық араласу дыбысжарғақ арқылы жасалады (мирингэктомия).\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nМастоидит дұрыс емделгенде жазылады. Бірақ, ауру қайталануы және емдеуде кейбір қиындықтар болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n• Самай сүйегінің емізік тәрізді өсіндісінің бұзылысы\r\n\r\n• бас айналуы\r\n\r\n• Эпидуралдық абсцесс (ми қабығы аумағындағы іріңді қабыну)\r\n\r\n• бет нервісінің параличі (салдануы)\r\n\r\n• Менингит (мидың қабығының және жұлынның қабынуы)\r\n\r\n• естуді ішінара немесе толық жоғалту\r\n\r\n• инфекцияның миға немесе бүкіл организмге таралуы\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nМастоидит болуында дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\nДәрігермен емделу жоспарын талқылаңыз, егер:\r\n\r\n• емделмейтін немесе жаңа симптомдармен қосарланатын құлақ инфекциясы болуында\r\n\r\n• симптомдар емделмейтін болса.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nҚұлақ инфекциясын уақытылы және толыққанды емдеу мастоидиттің пайда болу қаупін азайта алады.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1441,'article','206','Нистагм','kz','2018-07-28 15:48:59','2018-07-28 15:37:00','Нистагм – бұл көздің жылдам, бақылауға алынбайтын қозғалысын сипаттайтын термин:  \r\nБір жақстан екінші жаққа қарай (көлденең нистагм)\r\nЖоғары және төмен (тік нистагм)\r\nШеңбер бойымен (айналмалы немесе торсиялық нистагм)\r\nСебебіне байланысты нистагм бір немесе екі жақты болады. Сондай-ақ, ауруды сипаттау үшін «билеп тұрған көз» термині де қолданылады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=206',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Н','Нистагм','y','   Нистагм Нистагм – бұл көздің жылдам, бақылауға алынбайтын қозғалысын сипаттайтын термин:  \r\nБір жақстан екінші жаққа қарай (көлденең нистагм)\r\nЖоғары және төмен (тік нистагм)\r\nШеңбер бойымен (айналмалы немесе торсиялық нистагм)\r\nСебебіне байланысты нистагм бір немесе екі жақты болады. Сондай-ақ, ауруды сипаттау үшін «билеп тұрған көз» термині де қолданылады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nНистагм – бұл көздің жылдам, бақылауға алынбайтын қозғалысын сипаттайтын термин:  \r\n\r\n* Бір жақстан екінші жаққа қарай (көлденең нистагм)\r\n\r\n* Жоғары және төмен (тік нистагм)\r\n\r\n* Шеңбер бойымен (айналмалы немесе торсиялық нистагм)\r\n\r\nСебебіне байланысты нистагм бір немесе екі жақты болады. Сондай-ақ, ауруды сипаттау үшін «билеп тұрған көз» термині де қолданылады.\r\n\r\n\r\nКөздің құрылысы және қызметі\r\n\r\n\r\n\r\nКөз – сфера тәрізді көру ағзасы. Ол сұйықтыққа толы. Аққабықтан, мөлдірқабықтан тұратын көздің сыртқы қабаты қорғаныс қызметін атқарады. Көздің ортаңғы қабаты тамырлардан тұрады. Ішкі қабаты (торқабық) нервтерден және жарық-түске сезімтал жалғамдардан тұрады. Сондай-ақ, мөлдірқабықтың артында орналасқан нұрлы қабық бар, ол –жұқа қозғалмалы пластина, ортасында қарашық аталатын дөңгелек ойығы бар. Оның артында қарақ (көз бұршағы) орналасқан, ол – линза түріндегі мөлдір созылмалы дене, оның басты қызметі – жарықты сындыру. Конъюнктива – қабақтың ішкі бөлігін жауып тұратын сілемей қабығы.\r\n\r\nЖарық көзге мөлдірқабық арқылы өтеді. Көз арқылы жарықтың өтуінде мөлдірқабық қарашықтың пішіні өзгеру есебінен кеңейіп, көзге көбірек жарықты өткізеді немесе тарылып, оны шектейді. Одан кейін линзалар жарықтың торқабыққа тура шоғырланып түсуі үшін  өздерінің пішінін өзгертеді. Жарық көру нервісі арқылы миға нерв сигналдарын берудің химиялық үрдісін іске қосатын фоторецепторларды қоздырады.\r\n\r\nМида осы нерв импульстарын өңдеу және тұтас бейне қалыптастыру жүреді.\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nКөздің еріксіз қозғалысы немесе нистагм мидың көз қозғалысын бақылайтын аумағы қызметінің бұзылысынан туындайды. Ішкі  құлақтың дене қимылына және орналасу өзгерісіне сезімтал бөлігі (лабиринт) көздің қозғалысын бақылауға көмектеседі.\r\n\r\nНистагмның екі түрі бар:\r\n\r\n* Туа біткен, балалық нистагм синдромы.\r\n\r\n* Жүре пайда болған нистагм, өмір бойында жарақаттан пайда болған.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nТУА ПАЙДА БОЛҒАН НИСТАГМ (балалық нистагм синдромы)\r\n\r\nТуа біткен нистагм, әдетте, жеңіл өтеді. Ол ушықпайды және басқа да аурулармен байланысты емес.\r\n\r\nБұл ауруға шалдыққан адамдар өздері көзінің бұлай қозғалуын байқамайды, тек қоршаған адамдар байқайды. Егер қозғалыстың көлемі үлкен болса, көргіштік нашарлауы мүмкін. Көруді хирургиялық араласу арқылы жақсартуға болады.\r\n\r\nНистагм көздің туа біткен ауруымен байланысты болуы мүмкін. Мұндай құбылыстың сирек болуына қарамастан, офтальмолог нистагм бар әр баланы көз ауруы болуына тексеруі қажет.\r\n\r\nЖҮРЕ ПАЙДА БОЛҒАН НИСТАГМ\r\n\r\nЖүре пайда болған нистагмның жиі себебі – есірткі немесе кейбір дәрілік препараттарды қабылдау. Фенитоин (Дилантин) – құрысуға қарсы препарат, алкогольді немесе кез келген тыныштандыратын препаратты шамадан тыс көп тұтыну құлақ лабиринтінің қызметін бұзуы мүмкін.\r\n\r\nАурудың пайда болуының басқа себептері:\r\n\r\n* ЖОЛ-көлік апатындағы бас жарақаты\r\n\r\n* Ішкі құлақ аурулары, мысалы, лабиринтит немесе Меньер ауруы\r\n\r\n* Инсульт\r\n\r\n* Организмдегі тиаминнің немесе В12 дәруменінің тапшылығы\r\n\r\nКөздің қозғалысын бақылайтын мидың аумақтарының зақымдануындағы мидың кез келген ауруы (мысалы, шашыраңқы склероз немесе ісік) нистагмды туындатуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nҮйдегі күтім\r\n\r\nКөрудің бұзылысын немесе жүйке жүйесінің ауруларын, бас айналуын жою үшін үй-жайдың жағдайына өзгеріс енгізу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nНистагм симптомдары болса немесе оған күмән пайда болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n \r\nДәрігерге көрінуден нені күтуге болады\r\n\r\nЕмдеуші дәрігер сырқатнаманы мұқият зерттеп, медициналық тексеруді өткізеді, жүйке жүйесі мен ішкі құлаққа көңіл бөледі. Тексеріп, қарау кезінде дәрігер көзәйнек киюді өтінуі мүмкін, бұл көзді үлкейтіп көретуге мүмкіндік береді.\r\n\r\nНистагмды тексеру үшін дәрігер келесі ем-шараны жүргізуі мүмкін:\r\n\r\n* 30 секунд бойы айналуды, одан кейін тоқтап, нысанға қарауға тырысуды өтінеді.\r\n\r\n* Алдында көз баяу, бір бағытта қимылдап, одан кейін тезірек, қарама қарсы бағытта қимылдайды.\r\n\r\nЕгер нистагм басқа аурумен байланысты болса, көздің қимылы аурудың себебіне байланысты болады.\r\n\r\nСырқатнаманы толтыруда жиі қойылатын сұрақтардың мысалдары:\r\n\r\n* Көздің мұндай қозғалысын қашан алғаш рет байқадыңыз?\r\n\r\n* Қаншалықты жиі болады?\r\n\r\n* Көздің еріксіз қозғалысы пайда болғанға дейін не болды ?\r\n\r\n* Аурудың барысы жақсарды ма, нашарлады ма, немесе басындағыдай ма?\r\n\r\n* Көздің қозғалысы бір жақтан екінші жаққа қарай бағытталған ба?\r\n\r\n* Көздің қозғалысы жоғары –төмен бағытталған ба?\r\n\r\n* Қандай дәрілік препараттарды қабылдап жүрсіз?\r\n\r\n* Басқа симптомдар байқалады ма ?\r\n\r\nНауқасқа келесі тексеру түрлері тағайындалады:\r\n\r\n* Мидың КТ\r\n\r\n* Электроокулография: көздің қозғалысын шағын электродтардың көмегімен бағалаудың электр әдісі\r\n\r\n* Мидың МРТ\r\n\r\n* Көздің қозғалысын тіркеу арқылы вестибулярлық тексеру.\r\n\r\nКөпшілік жағдайда туа біткен нистагм емделмейді. Жүре пайда болған нистагмның емдеуі оны туындатқан аурудың себебіне байланысты. Кейбір жағдайда нистагмды жоюға келмейді. Егер нистагм дәрілерді қабылдаумен немесе инфекциямен байланысты болса, ол әдетте, себебі жойылғанда өтеді, мысалы, дәріні қабылдауды тоқтатқанда.\r\n\r\nБалалық нистагм синдромы бар науқастарда көру қызметін жақсарту үшін келесі емдеу әдістері көмектесуі мүмкін:\r\n\r\n* Призмалар\r\n\r\n* Тенотомия секілді операциялар\r\n\r\n* Балалық нистагмды дәрі-дәрмекпен емдеу.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nКөздің еріксіз қозғалысы; көздің бір жақтан екінші жаққа тез қозғалысы; Көздің бақылауға келмейтін қозғалысы.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1442,'article','399','Гангрена','kz','2018-08-08 09:24:58','2018-08-08 09:22:00','\'\'__Бұл не? Гангрена__\'\' – деп,  тіндердің ыдырауы мен жансыздануын айтады. Жарақаттың немесе инфекцияның салдарынан, тіндерге келіп тұрақты келіп тұратын қан тоқтап қалғанда осындай жәйт орын алады.  Тіндік некроздан кейін оған бактериялар жұғып, содан  тіндер ыдырайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=399',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гангрена','y','   Гангрена \'\'__Бұл не? Гангрена__\'\' – деп,  тіндердің ыдырауы мен жансыздануын айтады. Жарақаттың немесе инфекцияның салдарынан, тіндерге келіп тұрақты келіп тұратын қан тоқтап қалғанда осындай жәйт орын алады.  Тіндік некроздан кейін оған бактериялар жұғып, содан  тіндер ыдырайды. Бұл не? Гангрена – деп,  тіндердің ыдырауы мен жансыздануын айтады. Жарақаттың немесе инфекцияның салдарынан, тіндерге келіп тұрақты келіп тұратын қан тоқтап қалғанда осындай жәйт орын алады.  Тіндік некроздан кейін оған бактериялар жұғып, содан  тіндер ыдырайды.\r\n\r\n \r\n\r\nГангренаның даму ықтималдығы төмендегідей  аурулармен және жағдайлармен байланысты:\r\n\r\n•	Диабет\r\n•	Қан-тамыр аурулары (қол немесе аяқ атеросклерозы)\r\n•	Ауыр жарақаттар\r\n•	Хирургиялық жағдайлар\r\n•	АИТВ-инфекциясының  немесе химиотерапияның  әсерінен иммун жүйесінің бұзылуы\r\n\r\nГангренаның белгілері - себебіне және орналасуына байланысты болады. Егер зардап шеккен жерлер тері мен астыңғы тіндердің арасында болса, белгілері келесідей болады:\r\n\r\n•	Тері түсінің өзгеруі (тері болса, көк немесе қара, тері астындағы тін болса, қызыл немесе қола түсті болады)\r\n•	Сезімталдығы жоғалады (әдетте сол аймақтағы қатты ауырсынудан кейін пайда болады)\r\n•	Зақымдану аймағында жағымсыз иісті бөлінділердің шығуы.\r\n\r\nІшкі мүшелер зақымдалса (өт гангренасы  немесе газды гангрена), белгілері мыналарды қамтиды:\r\n\r\n•	Тұрақты және қатты ауру сезімі болады;\r\n•	Дене қызуы көтеріледі;\r\n•	Жалпы жағдайы нашарлайды;\r\n•	Септикалық шок алады.\r\n\r\nГангрена диагностикасы келесі шараларды қамтиды:\r\n\r\n•	Жалпы қан талдауы  (ақ қан (лейкоциттердің) клеткаларының саны)\r\n•	Дененің зардап шеккен бөлігін рентгенологиялық тексеруі\r\n•	Ішкі ағзалардың компьютерлік томографиясы \r\n•	Гангренаны растау үшін зақымдалған аймақты хирургиялық тексеруден өткізу;\r\n•	Өлген тінді тексеру үшін микроскопиялық зерттеу жүргізу;\r\n•	Бактериялы инфекцияға арналған тіндік үлгідегі бактериологиялық зерттеу өткізу;\r\n•	Артериография,  тамырлы бұзылыстарды емдеудің дұрыс тактикасын жасау үшін.\r\n\r\nГангрена дененің бірен-саран бөлігін зақымдаса, мысалы, қол,аяқ саусақтары немесе аяқтың біраз бөлігі мұздағаны сияқты, тіннің үлкен аймағына әсер етуі мүмкін. Қан айналымы нашар адамдарда (мысалы, қант диабетімен ауыратын науқастарда) жарақаттар мен тері инфекцияларын уақтылы емдемеген жағдайда гангренаны дамыту қаупі артады.\r\n\r\nЕмделу \r\n\r\nГангрена уақытылы дереу емдеуді  талап ететін ауру. Бұл зауалды толыққанды емдеу үшін зардап шеккен жердегі қан айналымын қалпына келтіру керек, инфекцияны жойып, өлі және өлетін тіндерді құрту қажет. Гангрена асқынған жағдайда, дененің кез-келген бөлігін ампутациялау керек: мысалы, қолдағы немесе аяқтағы саусақты.\r\n\r\nТегтер: \r\nГангрена     \r\nТері түсінің өзгеруі       \r\nҚант диабеті     \r\nТері жарақаттары  \r\nТіндердің жансыздануы\r\nАмпутация\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1443,'article','617','Күйзеліс (стресс) және онымен қалай күресу керек','kz','2018-11-05 06:15:03','2018-11-05 05:41:00','Күйзеліс (стресс) – бұл адамның өмірдегі түрлі жағдайларға қалыпты физиологиялық реакция танытуы. Үйленуге байланысты немесе жұмыс барысында орын алатын күйзелістер оңтайлы болып саналады (яғни, ол адамда болып тұратын жағдайлар, аса мән бермесе де болады) Сонымен қатар, күйзеліс көбінесе жағымсыз жаңалықтармен, дау-дамай немесе жұмыстан айырылу, көшедегі кептеліс секілді өзге де жағымсыз нәрселермен астасып кетіп жатады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=617',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Күйзеліс','y','   Күйзеліс (стресс) және онымен қалай күресу керек Күйзеліс (стресс) – бұл адамның өмірдегі түрлі жағдайларға қалыпты физиологиялық реакция танытуы. Үйленуге байланысты немесе жұмыс барысында орын алатын күйзелістер оңтайлы болып саналады (яғни, ол адамда болып тұратын жағдайлар, аса мән бермесе де болады) Сонымен қатар, күйзеліс көбінесе жағымсыз жаңалықтармен, дау-дамай немесе жұмыстан айырылу, көшедегі кептеліс секілді өзге де жағымсыз нәрселермен астасып кетіп жатады. Күйзеліс (стресс) – бұл адамның өмірдегі түрлі жағдайларға қалыпты физиологиялық реакция танытуы. Үйленуге байланысты немесе жұмыс барысында орын алатын күйзелістер оңтайлы болып саналады (яғни, ол адамда болып тұратын жағдайлар, аса мән бермесе де болады) Сонымен қатар, күйзеліс көбінесе жағымсыз жаңалықтармен, дау-дамай немесе жұмыстан айырылу, көшедегі кептеліс секілді өзге де жағымсыз нәрселермен астасып кетіп жатады. \r\n\r\nАдамның миы қауіпке ұшыраған жағдайда ағзаға дүрліктіру белгілерін бере алатындай болып құрылған. Бұл күйзелітік реакциясы деп аталады. Ондай кезде қанда адреналин, кортизон және басқа гормондар түзіліп, ағзаны алдағы қауіпке дайындайды: жүрек жиі соғылады, қан қысымы көтеріледі, тыныс алу алу жиілеп кетеді. Бұл гормондар күйзелісстік гормондары деп аталады. Олар дер кезінде көбірек күш береді, ұшқыр ойлануға жағдай жасап, реакция жылдамдығы арттырады.\r\n\r\n\r\n\r\nБіздің  бабаларымыз бұл механизмді қауіп-қатермен күресуге немесе өмірін сақтау үшін пайдаланған көрінеді. Егер бұрынырақтағы бабаларымыздың күйзелісі түрлі жыртқыштармен кездескенде, мысалы, азуы алты қарыс жолбарыспен жолыққанда туындаған болса,  бүгінгі таңдағы «азуы алты қарыс жолбарыс»  жұмыстағы жағымсыздықтар, көшедегі кептелістер және де басқа да келеңсізідктер болып отыр. Дегенмен, біз күйзеліспен күресуді үйренуіміз керек.\r\n \r\nҚашан қауіп-қатер бетін қайтарса, ағза да сол кезде қалыпты жағдайға оралады. Өкінішке қарай, қазіргі заманғы өмір үнемі күйзелістік жағдайларға толы, сондықтан мұндай қауіпті сигналдар жүйесі доғарылуы өте сирек болып жатады. Тұрақты күйзеліс ағзаға зиянын тигізуі  мүмкін. Адамның өмірін құтқаруға арналған күйзеліс гормондары зиянды жою әсерге ие болады. Олар алаңдаушылыққа, депрессияға, ашулануға, қанда холестериннің деңгейі жоғарылауына,қант диабеті және жоғары қан қысымы сияқты аурулардың дамуына әкеп соқтырады.\r\n\r\nЛондон Университетінің ғылыми зерттеуі көрсеткендей, созылмалы бақыланбайтын күйзеліс  қатерлі ісік пен жүрек ауруларының дамуына әсер ететін маңызды фактор болып табылды, тіпті темекі шегуден немесе қанда холестерин деңгейінің жоғарылауынан да едәуір қауіпті екен. Басқа ғылыми зерттеулерде, күйзелісті тиімді бақылауға қабілетсіз адамдар, ахуалды бақылап отыруға қабілетті адамдардан қарағанда 40 пайызы өмірімен хош айтысып жатады.\r\n\r\nАталмыш себепте ағзаның күйзелістік жағдайларда дайындық дәрежесін реттейтін арнайы механизмдердің болуы өте маңызды. Мұндай механизмдер болмаса, ағза әрдайым дайын күйде бола алмайды, оның салдары денсаулықтың ауыр проблемаларына әкелуі мүмкін. Ағзаның күйзеліке деген дайындығы бойынша қажетті уақытта және жеткілікті мөлшерде көрінуін жаттықтыруға мүмкіндік беретін әдістер бар.\r\n\r\nКҮЙЗЕЛІСТІҢ ПАЙДА БОЛУЫ: ОНЫҢ АҒЗАҒА,  МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚҚА ЖӘНЕ  СЕЗІМГЕ ӘСЕР ЕТУІ\r\n\r\nКүйзелістің симптомдары денсаулыққа кері әсер етуі мүмкін, бірақ сіз оны түсіне бермейсіз. Сізге ол әдеттегі бас ауруы, ұмытшақтық пен шаршау сияқты көрінуі мүмкін. Алайда, бұл  толықтай күйзелістің симптомдары, олар сіздің ағзаңызға, сезіміңізге және мінез-құлқыңызға ерекше әсер етуі мүмкін. Күйзелістік реакция жайында біліміңіз болса, онда, қажетті шараларды қолданып, бұл жағдайларды түгелдей өз ырқыңызға көңдіре аласыз.\r\n\r\nБір жағынан, аталмыш симптомдар аурудың көрінісі де болуы ғажап емес. Егер ондай жағдай туындаса, дереу дәрігерге қаралу керек. Әсіресе бұл физикалық күштемемен, терлеумен, бас айналып, жүрек айнумен, сондай-ақ иықтан таралған ауру сезімдеріне байланысты болса уақыт күттіріп отырмаңыз. Ол кезде жағдай жаман жаққа қарай бет бұруы мүмкін, мысалы, жүрек ұстамасы бола қалуы ықтимал, онда сізге тек дәрігер ғана көмектесе алады, егер үлгерсеңіз...\r\n\r\nКүйзеліске оралсақ, атап өтетін бір жайт, күйзеліс туындағанда картизон шығарындысы пайда болады яғни, артериялық қысымды көтеретін, қантамырлары арналарында глюкоза мен майды босататын гормон түзіледі. Бұл картизонмен байланысты холестериннің деңгейі көтеріліп, семіздік пен диабетті туыдыратын «қажесіз майлар» пайда болуы мүмкін. Күйзелістік жағдайда қарын ашса, мұны жағымды рекация деп есептеуге болады. Себебі, қарын ашқан кезде картизон майларды жинап, энергияны үнемдейді. Бірақ, әдеттегідей тамақтанғанда күйзелістік жағдай түрлі жағымсыз әсерлер тындатуы ықтимал.\r\n\r\nКүйзеліс көптеген сыртқы көріністермен, сезім және мінез-құлық реакцияларымен сипатталуы мүмкін. Төмендегі кестеде стрестің негізгі көріністері көрсетілген. Олардың ең маңыздысы депрессия болып табылады (мидың гормондарының теңсіздігі – серотонин және допамин секілді нейромедиаторлардан туындаған). Күйзеліс жағдайының басқа көріністері ретінде бүйрек үсті бездерінің мөлшерін айтарлықтай ұлғаюы және кортизонның түзілуін алсақ болады. Олар төменде көрсетілген кестедегі реакциялардың кейбірін тудырады.\r\n\r\nЕгер сіз өзіңізде күйзелістік көріністердің барын байқасаңыз, онда міндетті түрде оны бақылау әдістерін қолдануды үйренуіңіз керек. Бұл денсаулықты сақтауға айтарлықтай көмектеседі.\r\n \r\nКҮЙЗЕЛІСПЕН КҮРЕСУ\r\n\r\nКүйзеліспен күресудің бірінші қадамы – оның себептерін анықтау болып табылады. Жұмыстан шығып қалу, жақын адамынан айырылып қалу және ажырасу күйзеліске әкеп соқтырады. Кейде күнделікті тіршіліктегі әбігерлік, жол бойындағы кептелісте тұрғандағы абыржу, компьютерде туындаған проблема, жұмыстағы адамдармен ұзақ уақытта болатын кикілжің, тіпті балалардың оқу үлгерімінің төмендеуі де күйзеліс тудыратын жайттар.\r\nКүйзелістің себептерін екі категорияға бөлуге болады:\r\n\r\n1.	Бақылауға келетін себептер.\r\n2.	Бақылауға келмейтін себептер.\r\n\r\nКөп жағдайда күйзелістен арылуға болады.\r\n\r\nМысалы, көршілеріңізбен немесе жұмыстастарыңызбен жалғасып келе жатқан конфликтті доғарып, өзара келісімге келуге болады. Тіпті жай ғана жағдайды алайықшы. Жұмыс үстелінде жиналмай жатқан қағаздар, құжаттар және өзге де заттар ретсіз жатса, ол сізге қолайсыздық тудырып, абыржуға дейін апарады. Оның үстіне, егер құжаттарды жұмыс папкаларына жинақтап, үстелдің үстің дұрыстап реттемесе жағдай ушығуы мүмкін. Ал егер бәрін нақтылап жинақтап қойып, нәтижесінде көңіл-күйіңізді айтарлықтай жақсартуға және тұрақты күйзелістен арылуға болады. Күйзелістің себептерін анықтағаннан кейін, ол себептерді  қалай жою керектігі немесе кері әсерін төмендету туралы шешім қабылдау қажет. Оның шешімін табу қиынға соқпайды. Мысалы, үнемі қайталана беретін жаңалықтар депрессияны тудыратын болса, онда теледидарды өшіріп тастаңыз.  Қарапайым болғанымен бұл шешім үнемі көмектесе бермейді. Сондықтан да достарыңыздың көмегіне, отбасыңыздың ақы-кеңесіне жүгіну керек. Кей стресстер тұрмыстық жағдайлармен қатар жүреді. Ылғи күйзелісті бақылап жүру оңай емес. Дегенмен, тұрақты және жүйелі жаттығулар ағзаға күйзеліспен тиімді күресуге және де денсаулықты сақтауға көмектеседі.\r\n\r\nРЕЛАКСАЦИЯ ӘДІСТЕРІ\r\n\r\nРелаксация әдістерін пайдалану – күйзелісті басқарудың маңызды компоненті болып табылады. Релаксация – тыныштықта немесе сүйікті ісіңізбен айналысуға жұмсалған уақыт қана емес, бұл күйзелістен туындаған бұзушылықты қалпына келтіруге мүмкіндік беретін процесс.\r\n\r\nРелаксация әдістерін қолдану кез келген адамға пайдалы. Олар сізді күйзелістік жағдайдан басқа нәрсеге көңіл аудартып, стресстен бас тартуға мүмкіндік береді. Релаксация әдістерімен қатар, кез-келген физикалық жаттығу сізді стресстен алшақтатып, денсаулығыңызға оң әсерін береді.\r\n\r\nРелаксация әдістері күйзелістің симптомдарын мына жолдармен кетіреді:\r\n\r\n•	жүрек соғу жылдамдығын төмендету арқылы;\r\n•	қан қысымын төмендету арқылы;\r\n•	тыныс алу жиілігін төмендету арқылы;\r\n•	бұлшықетке қан ағынын арттыру арқылы;\r\n•	бұлшықеттерге күш түсіруді және ауырсыну сезімін төмендету арқылы;\r\n•	зейінді жақсарту арқылы;\r\n•	ашу және эмоциялық жабырқауды азайту арқылы;\r\n•	өзіне деген сенімділікті және жағдайды бақылау қабілеттілігін арттыру арқылы.\r\n\r\nКейбір релаксация әдістері жеткілікті түрде қарапайым және оны өзіңіз де үйренуіңізге болады. Бұл әдістерді тиімді және пайдалы болу үшін үнемі және уақытында қолдану маңызды болмақ.\r\n\r\nРелаксация әдістері келесіні қамтиды:\r\n\r\nАутогенді релаксация және визуализация. Аутогенді релаксация ішкі түйсік арқылы орындалады.  Бұл аталмыш релаксация әдісі- адамның өзіне жағымды жерді қиялдауына негізделген. Мысалы, таулы алқапты, шексіз даланы  немесе теңіз жағалауын көзге елестетіп, өзін сол жерде тұрғандай сезінуі мүмкін. Тіпті  сонымен қатар, құлақа ол жертегі дыбысты есіту сезімін де беруге болады, мысалы, толқынның жағаға ұрған даусын, жусанның немесе гүлдің хош исін. Сіз бұл сезімдерге толықтай беріліп, ойыңызды осы ойлаған жайттарға шоғырландырыңыз, сонда бұлшықеттеріңіздің жиырылғаны босап, еркінси түсесіз, тыныс алуыңыз жеңілдеп, жүрек соғысы қалыпқа келеді.  \r\n\r\nТұрақты бұлшықетті босаңсыту. Бұл релаксация әдісі жүйелі түрде шиеленісіп, жекелеген бұлшықет топтарын босаңсытуға негізделген. Мысалы, сіз 5 секунд бойы балтыр бұлшықеттерін ширатып, одан кейін 30 секундқа босаңсытсаңыз болады. Бұл жаттығу жамбас, арқа, қол мен мойын бұлшықеттері арқылы үнемі қайталанып отырады. Бұл әдісс шиеленіскен және босаңсытылған бұлшықеттердің арасындағы айырмашылықты сезінуге, ритмикалық, қайталанатын әрекеттерге шоғырлануға және күйзелістен арылуға көмектеседі.\r\n\r\nІшпен тыныс алу. Біз көбінесе кеудемен дем аламыз. Алайда, күйзелістік жағдайда ішпен дем алған жөн. Мұны диафрагматикалық тыныс алу деп атайды. Диафрагма – бұлшықет қабаты, ол көкірек қуысын іш қуысынан бөліп тұрады. Диафрагма кеуде бұлшықеттерінің дұрыс қозғалып, өкпеге жағдай жасауына көмектеседі және қалыпты тыныс алуды қамтамасыз етеді.\r\n\r\nЕгер сіз жаңа туған нәрестелерді бақыласаңыз, олардың ішпен дем алатынын байқауға болады. Осындай еркінсіген жағдайда тыныс алу керек. Біз жасымыз ұлғайған сайын кеудемен тыныстап, әдеттеніп кетеміз. Негізі бұл күйзелістік жағдайдағы тыныс алу болып саналады. Жалпы біз дұрыс тыныс алуды білмейміз. Қазіргі жағдайда көп адамның тыныс алуы қалыпты емес, үстірт тыныс аламыз.\r\n\r\nДиафрагма дем алу процесіне қатысқан кезде, біз ішпен тыныс ала бастаймыз. Бұл ми мен нерв жүйесін тыныштандырады, сондай-ақ бұлшықетті босаңсытып, ауырсынуды және күйзелісті басады.\r\nІшпен дем алуды үйрену қиын емес.\r\n\r\nІшіңізге ыңғайлы болатын жерде жату керек. Сол қолыңызды ішіңізге, оң қолыңызды  кеудеңізге қойыңыз.Іш қуысының кеңейген аумағына қарай, өкпенің қажетті бөлігіне ауаны жинау керек.  Сонда ішіңіздің үстіне қойған сол қолыңыз біраз жоғары көтеріледі. Сол кезде кеуде бұлшықеттері тыныс алуға қатыспай тұрады, ал кеудеңізге қойған оң қолыңыз еш қозғалыссыз тұруы қажет. Осылай баяу терең тыныс ауды он рет қайталау керек. Бұдан сіз сәл жайланып, тынығып қаласыз.\r\n\r\nӨзге де релаксация әдістері мыналарды қамтиды:\r\n\r\n•	йога;\r\n•	тайчи;\r\n•	музыка тыңдап, одан рақаттану;\r\n•	физикалық жаттығулар;\r\n•	медитация;\r\n•	гипноз;\r\n•	массаж.\r\n\r\nРелаксация әдістерін қолдану кейбір жаттығуларды қажет етуі мүмкін. Уақыт өте келе оларды қолдану стрессті тиімдірек шешуге көмектеседі. Алайда, егер релаксация әдістерін қолдану күрделі және тіпті ауыртпалық тудырса, олар өз бетімен күйзеліске және қолайсыздық туындыруы мүмкін. Мұндай жағдайда қарапайым әдістерден бастаңыз және стресспен бірте-бірте қалай күресу керектігін үйреніңіз.\r\n\r\nСіз күлкі түріндегі жағымды эмоциялар тудыратын , әзіл-қалжыңның көмегімен стрессті тиімді шеше аласыз. Позитивті эмоциялардың физиологиясы мидағы эндорфин деп аталатын арнайы гормондардың пайда болуымен байланысты келеді. Олар препараттың әрекетіне ұқсас - морфинге ие. Эндорфиндер бүкіл ағзаға оң реакция тудырып, ауырсынуды төмендетеді. \r\n\r\nҒылыми зерттеулер күлкі түріндегі жағымды эмоциялардың беретін әсерлерін көрсетті:\r\n\r\n•	күйзелісті азайтады;\r\n•	қан қысымын төмендетеді;\r\n•	көңіл-күйіңізді көтереді;\r\n•	инфекциялар мен қатерлі ісік ауруларымен күресуге көмектесетін иммундық жүйені нығайтады;\r\n•	ми қызметін жақсартады;\r\n•	жүрек қызметін жақсартады;\r\n•	басқалармен қарым-қатынасты жақсартады;\r\n•	тез бойыңызды еркін ұстайсыз;\r\n•	өзіңізді жақсы сезінесіз. \r\n\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nкүйзеліс \r\nұйқы\r\nжаттығулар\r\nми \r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1444,'article','976','Dısmorfofobııa','qz','2018-07-18 05:49:47','2018-07-18 05:39:00','Dısmorfofobııa – sozylmaly psıhıkalyq aýrý, bul kezde naýqas óziniń syrtqy pishini týraly kóp oılaıdy, al olqylyqtary mańyzdy emes nemese oıdan shyǵarylǵan bolady, soǵan qaramastan naýqasqa pishini usqynsyz kórinedi, bireýlerdiń ózin baıqaǵanyn qalamaıdy.\r\n\r\nNaýqasta dısmorfofobııa bolsa, ol óziniń syrtqy pishini men dene symbatynyń beınesine shamadan tys, kúnine kóp saǵattan kóńil qoıyp, osy týraly mazalanady. Boljamdy olqylyǵy naýqasqa qaıǵyrý ákeledi, osy mezi qylatyn oıy kúndelikti ómirine áser etedi. Naýqas kóptegen kosmetıkalyq sharalaǵa júginedi nemese shamadan tys jattyǵady, boljamdy olqylyǵyn «túzetýge» tyrysady, biraq, eshqashan nátıjesimen qanaǵattanbaıdy. Dene dısmorfofobııasy kemtar bolyp kóriný úreıi sekildi de belgili.\r\n\r\nDısmorfofobııany emdeýge kognıtıvtik-minez-qulyqtyq emdeý kirýi múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=976',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dısmorfofobııa','y','   Dısmorfofobııa Dısmorfofobııa – sozylmaly psıhıkalyq aýrý, bul kezde naýqas óziniń syrtqy pishini týraly kóp oılaıdy, al olqylyqtary mańyzdy emes nemese oıdan shyǵarylǵan bolady, soǵan qaramastan naýqasqa pishini usqynsyz kórinedi, bireýlerdiń ózin baıqaǵanyn qalamaıdy.\r\n\r\nNaýqasta dısmorfofobııa bolsa, ol óziniń syrtqy pishini men dene symbatynyń beınesine shamadan tys, kúnine kóp saǵattan kóńil qoıyp, osy týraly mazalanady. Boljamdy olqylyǵy naýqasqa qaıǵyrý ákeledi, osy mezi qylatyn oıy kúndelikti ómirine áser etedi. Naýqas kóptegen kosmetıkalyq sharalaǵa júginedi nemese shamadan tys jattyǵady, boljamdy olqylyǵyn «túzetýge» tyrysady, biraq, eshqashan nátıjesimen qanaǵattanbaıdy. Dene dısmorfofobııasy kemtar bolyp kóriný úreıi sekildi de belgili.\r\n\r\nDısmorfofobııany emdeýge kognıtıvtik-minez-qulyqtyq emdeý kirýi múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nDısmorfofobııa – sozylmaly psıhıkalyq aýrý, bul kezde naýqas óziniń syrtqy pishini týraly kóp oılaıdy, al olqylyqtary mańyzdy emes nemese oıdan shyǵarylǵan bolady, soǵan qaramastan naýqasqa pishini usqynsyz kórinedi, bireýlerdiń ózin baıqaǵanyn qalamaıdy.\r\n\r\nNaýqasta dısmorfofobııa bolsa, ol óziniń syrtqy pishini men dene symbatynyń beınesine shamadan tys, kúnine kóp saǵattan kóńil qoıyp, osy týraly mazalanady. Boljamdy olqylyǵy naýqasqa qaıǵyrý ákeledi, osy mezi qylatyn oıy kúndelikti ómirine áser etedi. Naýqas kóptegen kosmetıkalyq sharalaǵa júginedi nemese shamadan tys jattyǵady, boljamdy olqylyǵyn «túzetýge» tyrysady, biraq, eshqashan nátıjesimen qanaǵattanbaıdy. Dene dısmorfofobııasy kemtar bolyp kóriný úreıi sekildi de belgili.\r\n\r\nDısmorfofobııany emdeýge kognıtıvtik-minez-qulyqtyq emdeý kirýi múmkin.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nDısmorfofobııanyń belgileri men sımptomdaryna kelesiler kiredi:\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini úshin yńǵaısyzdyq seziminde bolady\r\n\r\n• aınaǵa qarap, ózin jıi zertteý nemese kerisinshe, aınaǵa qaramaý\r\n\r\n• óziniń syrtqy pishininde aýytqý, aqaý bolýyna senimdilik\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini týraly basqalar ádeıi teris pikir aıtady dep senedi\r\n\r\n• qoǵamnan oqshaýlaný\r\n\r\n• úıden shyqpaý\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini týraly basqalardan jubatý izdeıdi\r\n\r\n• jıi  kosmetıkalyq sharalar qanaǵattandyrmaıdy\r\n\r\n• terini tazalaý nemese túgin julý nemese olqylyqty joıý úshin shamadan tys sátsiz kúsh salý sekildi shamadan tys kútim jasaý\r\n\r\n• boljamdy olqylyqty joıý úshin tym kóp kosmetıka qoldaný, kıiný nemese saqal ósirý\r\n\r\n• óziniń syrtqy pishinin bireýmen salystyrý\r\n\r\n• kópshilik aldynda sóıleýden qashý\r\n\r\nNaýqas denesiniń bir bóligine kóp kóńil bóledi, ásirese, bir erekshe bólikterin uzaq ýaqyt boıy qarastyryp, nazaryna alady.\r\n\r\nAdamdar óziniń nazaryn bóledi:\r\n\r\n• betine  (murny, betiniń óńi, ájimderi, bezeý nemese basqa daqtar)\r\n\r\n• shashyna (paıda bolýy, juqarýy nemese tazdanýy)\r\n\r\n• terige nemese kóktamyrynyń syrtqa bilinýine\r\n\r\n• emsheginiń ólshemine\r\n\r\n• bulshyq etiniń ólshemine jáne shıraqtyǵyna\r\n\r\n• jynystyq múshelerine.\r\n\r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nNaýqastyń syrtqy pishinine qatysty uıalý jáne yńǵaısyzdyq dısmorfofobııany emdeýge kedergi keltirýi múmkin. Biraq, dısmorfofobııanyń belgileri nemese sımptomdary baıqalsa, dárigerge, psıhoterapevtke nemese basqa medıtsına qyzmetkerine habarlańyz.\r\n\r\nDısmorfofobııa  ádette, ózdiginshe emdelmeıdi, belgili bir ýaqyt ótýinde ýshyǵýy múmkin, jáne minez-qulyqtyń ózgerisine, tipti ózine qol jumsaýǵa deıin aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nDısmorfofobııanyń sebepteri belgisiz. Kóptegen psıhıkalyq aýrýlar sekildi dısmorfofobııa kelesi jaıttardyń saldary bolýy múmkin:\r\n\r\n•        Mıdyń buzylystary. Mı qurylymyndaǵy nemese júıke júıesi bıohımııasynyń aýytqýlary dısmorfofobııanyń paıda bolýynda mańyzdy rol atqarýy múmkin.\r\n\r\n•        Tuqym qýalaý. Keıbir zertteýler kórsetkendeı, dısmorfofobııa tuqym qýalaýy boıynsha berilýi múmkin.\r\n\r\n•        Qorshaǵan orta. Qorshaǵan orta, ómirlik oqıǵalar jáne mádenıet dısmorfofobııaǵa yqpal etýi múmkin, ásirese, olar syrtqy pishinge baılanysty teris oqıǵalar ákeletin bolsa. \r\n\r\n \r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:  http://www.mayoclinic.com/print/body-dysmorphic-disorder/DS00559/DSECTION=all&amp;METHOD=print\r\n\r\n \r\nAýdarmashy: Ekaterına Shýmareva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1445,'article','126','Эндометриоз','kz','2018-07-19 04:56:18','2018-07-19 04:50:00','\"Эндометриоз\"  терминімен жатырдың сілемей қабатының ауруы аталады. Жатырдың сілемей қабаты эндометрий немесе эндометроидтық тін аталады. Қалыпты жағдайда етеккір кезінде эндометрийдің ажырауы өтеді.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=126',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Эндометриоз','y','   Эндометриоз \"Эндометриоз\"  терминімен жатырдың сілемей қабатының ауруы аталады. Жатырдың сілемей қабаты эндометрий немесе эндометроидтық тін аталады. Қалыпты жағдайда етеккір кезінде эндометрийдің ажырауы өтеді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЭндометриоз дегеніміз не?\r\n\r\n“Эндометриоз”  терминімен жатырдың сілемей қабатының ауруы аталады. Жатырдың сілемей қабаты эндометрий немесе эндометроидтық тін аталады. Қалыпты жағдайда етеккір кезінде эндометрийдің ажырауы өтеді.\r\n\r\nЭндометрий - жатыр қуысының  жабындысы. Алайда, эндометриоз кезінде жатырдың сілемей қабатының тіні жатыр түтіктері арқылы аналық безге, жамбас қуысына, қуыққа немесе басқа аумаққа түсуі мүмкін. Етеккір кезінде бұл тін жатырдың сілемей қабаты секілді қанайды. Бұл үрдіс әдетте, ауырсынады және жамбас қуысында тыртық тінінің түзілуіне апарады.\r\n\r\nЖатыр әйелдің репродуктивтік жүйесінің бөлігі. Ол – ұрықтың дамуы өтетін, алмұрт пішінді қуыс ағза. Жатыр жамбас қуысында,  несеп қап пен тік ішектің арасында орналасқан.\r\n\r\n\r\n\r\nЖатырдың төменгі тарылған тұсында мойны орналасқан. Жатырдың мойыннан жоғары орналасқан кең бөлігі жатырдың денесі аталады. Күмбез тәрізді жоғарғы бөлігі жатырдың түбі аталады. Жатыр түтіктері - жатырдың екі жағында орналасқан өсінділері. Олар аналық бездермен аяқталады.\r\n\r\nЖатырдың қабырғаласы екі қабаттан тұрады. Ішкі қабаты эндометрий аталады. Жатырдың сыртқы қабаты бұлшық еттен тұрады және миометрий аталады.\r\n\r\nБала өрбіту жасындағы әйелдерде әр ай сайын эндометрийдің қалыңдауы өтеді, бұл жатырдың жүктілікке дайындығымен байланысты. Егер жүктілік орнамаса, эндометрийдің қалың сыртқы қабаты ажырайды және қынап арқылы қан ұйындысымен бірге сыртқа шығады. Бұл етеккір аталады.\r\n\r\n \r\nЭндометриоздың симптомдары қандай?\r\n\r\nЭндометриозды анықтау өте қиын. Егер жыныстық қатынас кезінде немесе етеккірдің бірінші күндерінде күшті ауырсыну болса, белде немесе тік ішек аумағында ауырсыну болса, бұл эндометриоздың салдарынан болуы мүмкін. Бұл симптомдардың болуының өзінде дәрігер науқаста эндометриоз болуына сенімді болмайды. Мұндай ауырсынулардың себебі көптеген ауруларға тән болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nДәрігер эндметриозды қалай анықтайды?\r\n\r\nДәрігер медициналық тексеруді өткізеді, аурудың симптомдары туралы сұрайды. Дәрігер симптомдардың себебі – эндометриоз екендігі туралы күмәнданғанымен, оған анық көз жеткізу үшін лапароскопия жасау қажет. Бұл дәрігерге жатырдың қуысын зерттеуге мүмкіндік береді. Ем-шараны орындау үшін теріде кішкене тілік жасалып, ол арқылы іш қуысына жіңішке түтік енгізіледі. Дәрігер шағын камераны пайдаланып, эндометриоз ошақтары болуын қарай алады. Бұл ем-шара кезінде жалпы наркоз беріледі, науқас ауырсынуды сезбейді.\r\n\r\n \r\nЭндометриоз қалай емделеді?\r\n\r\nБірқатар дәрілер ауырсынуды басады. Ацетаминофен немесе ибупрофен секілді препараттарды қабылдауыңызға болады.\r\n\r\nКейде гормондар деңгейін реттеу үшін ұрықтануға қарсы таблеткалар тағайындалады. Көмектесетін тағы бір препарат – әсері ұзартылған прогестерон (ол ұрықтануға қарсы препарат ретінде де қолданылады).\r\n\r\nЭндометриозды емдеудің тағы бір дәрілік препараты – даназол және гонадотропин – релизинг – гормонның аналогі (ГнРГ). Олардың әсер ету механизмі етеккірді тежеуінде. Оларды қолданғанда әйелдер етеккір кезіндегі симптомдарға ұқсас жанама әсерін сезінеді, мысалы, ысыну және іншек ішінің құрғақтығы. Даназол  беттегі бөріткенге және түктенуге апаруы мүмкін. Кейде ГнРГ аналогінің жанама әсері  эстрогені бар препараттарды қатар қолданғанда өтеді.\r\n\r\nАроматазаны тежеушілер, мысалы, экземестан және летрозол, бұл емдеу осыған дейін тәжірибелік саналып келді, бірақ, шағын зерттеулерде жақсы нәтиже берген. Ароматазаны тежеушілерді қабылдағанда, жоғарыда келтірілген препараттардыің бірі қосымша тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nЕмдеу курсының ұзақтығы қандай?\r\n\r\nҰрықтануға  қарсы таблеткаларды,  даназолды және ГнРГ аналогін қолданып емдеу курсының ұзақтығы 6-9 ай аралығында болады. Бұл кезде ауырсыну азайып, жағдай жақсарады. Бірақ, дәрілік препараттарды қабылдауды тоқтатқанда ауырсыну қайтадан пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nОперативтік емдеу туралы?\r\n\r\nЭндометриозды емдеу үшін хирургиялық емдеу де қолданылады. Операция кезінде (немесе диагностикалық лапароскопия кезінде) дәрігер жатырдан тыс шоғырланған эндометрий тіндерін алып тастайды. Ауыр эндометриоз кезінде дәрігер гистерэктомияны ұсынады, бұл операция кезінде жатыр, кейде аналық бездер де толығымен алынады.\r\n\r\n \r\nЕтеккір тоқтау шағында қандай өзгерістер болады?\r\n\r\nКөптеген әйелдерде эндометриоз етеккір тоқтау шағында жойылады. Оған дейін эндометриоздың симптомдарымен күресуге дәрілік препараттар және хирургиялық емдеу көмектесе алады.\r\n\r\n \r\nЭндометриоз қауіпті ме?\r\n\r\nКейбір зерттеулер эндометриозды аналық бездің қатерлі ісігінің қауіп факторы екендігін көрсеткен. Бұл ауру кезінде бала көтеруде де мәселелер болады.\r\n\r\n \r\nЖүктілік жөнінде\r\n\r\nЭндометриозы бар әйелдерде ұрықтануда мәселелер болады. Кейбіреулер үшін ұзақ уақыт бойы ұрықтануда мәселелер болады. Кейбіріне бедеулікті емдеудің хирургиялық және / немесе басқа емдеулері қажет болады.  Егер науқаста эндометриоз болса, және жүктілікті жоспарлайтын болса, дәрігер оны көпке кейін қалдырмауды айтады, себебі, жас артқан сайын эндометриоз да ушығып, жүктілік мүмкіндігі азаяды.\r\n\r\nӘдетте, эндометриоз симптомдары жүктілікте жойылады.  \r\n\r\nЭндометриозды емдеу курсын өтіп жүргенде жүктілікке рұқсат етілмейді. Бұл курстан кейін жүкті болғыңыз келсе, бұл препараттар жүктілік мүмкіндігін арттырмайды. Егер емдеу курсынан кейін жүктілікті жоспарламайтын болсаңыз, ұрықтануға қарсы препараттарды қабылдауды жалғастыруыңыз қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1446,'article','737','Бүйректің қатерлі ісігі','kz','2018-11-26 08:17:15','2018-11-26 08:08:00','__Бүйрек__ – асқазанның төменгі бөлігінде, омыртқаның екі жағында орналасатын сыңар мүше. Нақты орны - құрсақ қуысының артқы жағы болып саналады. Әр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\n\r\nБүйрек – зәр шығару жүйесінің бір бөлігі болып саналады. Оның  қызметі – зәрмен бірге қаннан шлактар мен артық суларды бөліп шығарады. Зәр әр бүйректің орталық бос кеңістігіне жиналады. Сосын, бүйрек пен қуықты жалғастыратын несепағар арқылы қуыққа құйылып, қуықтан зәр шығару түтігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі бүйрек  қан қысымын тепе-теңдікте ұстайтын және эритроциттердің түзілуіне әсер ететін химиялық заттарды да өндіреді.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=737',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бүйректің','y','   Бүйректің қатерлі ісігі __Бүйрек__ – асқазанның төменгі бөлігінде, омыртқаның екі жағында орналасатын сыңар мүше. Нақты орны - құрсақ қуысының артқы жағы болып саналады. Әр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\n\r\nБүйрек – зәр шығару жүйесінің бір бөлігі болып саналады. Оның  қызметі – зәрмен бірге қаннан шлактар мен артық суларды бөліп шығарады. Зәр әр бүйректің орталық бос кеңістігіне жиналады. Сосын, бүйрек пен қуықты жалғастыратын несепағар арқылы қуыққа құйылып, қуықтан зәр шығару түтігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі бүйрек  қан қысымын тепе-теңдікте ұстайтын және эритроциттердің түзілуіне әсер ететін химиялық заттарды да өндіреді. ’’Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге ұйқы безінің қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about kidney cancer).\r\n‘’\r\nБүйрек\r\n\r\n\r\n \r\nБүйрек – асқазанның төменгі бөлігінде, омыртқаның екі жағында орналасатын сыңар мүше. Нақты орны - құрсақ қуысының артқы жағы болып саналады. Әр бүйректің көлемі жұдырықтай болады. Бүйректің жоғарғы бөлігінде бүйрек үсті безі орналасады. Бүйрек және бүйрек үсті безі май тінімен және фиброзды капсуламен (Герот фасциясы) қоршалған.\r\n\r\nБүйрек – зәр шығару жүйесінің бір бөлігі болып саналады. Оның  қызметі – зәрмен бірге қаннан шлактар мен артық суларды бөліп шығарады. Зәр әр бүйректің орталық бос кеңістігіне жиналады. Сосын, бүйрек пен қуықты жалғастыратын несепағар арқылы қуыққа құйылып, қуықтан зәр шығару түтігі арқылы сыртқа шығады.\r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі бүйрек  қан қысымын тепе-теңдікте ұстайтын және эритроциттердің түзілуіне әсер ететін химиялық заттарды да өндіреді.\r\n\r\nҚАТЕРЛІ ІСІК ДЕГЕН НЕ?\r\n\r\nҚатерлі ісік, құрылым элементтерінен, тіндерден жинақталған жасушалардан бастау алады. Бүкіл ағза да тіннен тұрады.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nБүйрек обырының бірнеше түрі бар. Ең көп таралған түрі бүйрек аденокарциномасы  деп, кейде, гипернеформа деп те аталады. \r\n\r\nБүйрек обырының басқа формасы өтпелі жасушалы карцинома болып табылады. Ол негізінен бүйрек астауын зақымдайды. Бүйрек обырының бұл формасы қуық обырын еске түсіреді, сондықтан бұл формадағы обырды емдеу жолдары да ұқсас болып келеді.\r\nБалалардағы барынша кең таралған бүйрек обырының формасы Вильмс ісігі болып табылады. Қатерлі ісіктің бұл формасы бүйрек обырынан  басқаша, және басқа түрлі емдеу жолдарын талап етеді. \r\n\r\nБүйрек обыры тұрғылықты лимфатүйіндерге таралады. Ол сондай-ақ, өкпеге де, сүйекке де, бауырға да таралады. Сонымен қатар бұл обыр түрі бір бүйректен екінші бүйрекке шауып кете береді. \r\n\r\nБұл қатерлі ісік түрі таралған кезде (метастазданғанда), обырлы ісігі жаңа орындарда дүмпу тудырады, яғни тиіп кеткен жасушасын обыр ісігіне айналдыра береді. Мысалы, бүйрек қатерлі ісігі өкпеге метасстазданса, өкпенің обыр жасушалары бүйрек обыр жассушаларына айналып шыға келеді. Содан кейін бұл ауру, өкпе обыры емес, бүйректің метастазданған ауруы болып есептеледі. Дәрігерлер мұны кейде метастазданған ісік дейді немесе «жасырын» ауру деп атайды.\r\n\r\nБҮЙРЕК ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ\r\n\r\nБүйрек обыры көбінесе 40 жатан асқаннан кейін дамиды, бірақ, кейбір себептерінің неден туындайтыны белгісіз. Бір түсінуге қиын соғатын мәселе, кейбір адамдар қатерлі ісікпен жеңіл ауырады, ал кейбіреулері ауырмайды. Бір белгілісі бүйрек қатерлі ісігі жұқпалы ауру емес. \r\n\r\nҒылыми зерттеулердің нәтижесіне сүйенсек, кейбір адамдарда басқалардан қарағанда бүйрек обырын дамытатын қауіп факторлары бар екен. Ондай қауіп факторларын төменде тізімдеп шықтық:\r\n\r\n•	Шылым шегу: Темекі шегу бүйрек обырын дамытатын бірден бір негізгі қауіп факторы болып табылады екен. Көп шылым шегетіндер, шекпейтіндерден қарағанда екі есе бүйрек обырын дамытатын қауіп факторына жатқызылатын көрінеді. Сигара тарту да қауіп факторының қатарында.\r\n•	Артық салмақ: Семірген немесе тым көп артық салмағы бар адамдар, қалыпты адамдарға қарағанда бүйрек обырын дамытатын факторлардың ішінде ерекше бой көрсетіп тұр. \r\n•	Қан қысымының көтерілуі: Қан қысымының көтерілуі де бүйрек обырын дамытатын қауіп факторларына жатады.\r\n•	Узақ уақыт бүйрек диализінде жатқандар: Диализ – бүйрек қызметі бұзылған науқастарды емдеуге арналған әдіс. Диализдің көмегімен қандағы артық заттар жойылады. Көп жылдар бойы диализбен емделіп жүргендер бүйрек обырына шалдығып қалуы да мүмкін екен.\r\n•	Фон Хиппель-Линдау синдромы (ФХЛС) – бұл сирек кездесетін, тұқым қуалайтын геннің бұзылысын анықтауға негізделген  ауру. ФХЛС өзгерген гені бүйрек обырына шалдығу қаупін тудырады. Бұдан өзне бүйрек, мұндай түрі өзгерген ген көз, ми, және басқа да мүшелердің қатерлі ісіктерінің қаупін арттырады. ФХЛС өзгерген гені бар отбасы мүшесінің бойынан аталмыш синдормның туындап қалуы ғажап емес. Ондай гені бар адамдарға бүйрек обырына және басқа да аурулардың алғашқы симптомдарына дейін ертерек диагностика жасатқаны дұрыс болмақ.\r\n•	Кәсіптегі зияндылықтар: кейбір адамдар бүйрек обырын дамытатын қауіп факторларымен қатысты жұмыс істейді. Мысалы ондай адамдар жұрыста ылғый белгілі бір химиялық заттармен байланысста болуы мүмкін. Айталық, болат құю өндірісіндегі домна ошақтарында жұмыс істейтін қызметкерлер бүйрек обырымен зақымдалып қалуы мүмкін екен. Басқа да қауіп факторлары болып асбест және кадми  есептеледі.\r\n•	Жынысына қатысты:  Бүйрек обырына әйелдерден қарағанда ерлер жиі ұшырайды екен.\r\n\r\nЕСКЕРТУ! Көптеген қауіп факторларына жататындар, бүйрек обырына шалдықпай жүре беруі мүмкін. Дегенмен, керісінше, тіркелген бүйрек қатерлі ісіктері ешандай қауіп факторымен байланысы болмаған жандар аталмыш індетке тап болып жатады. Егер сіз, қандайда бір фактормен зақымданып қалдым деп ойласаңыз, дәрігерге ескертіп, не болмаса, уақытылы бүйрек обырына қарсы тексеріліп қойсаңыз болады.\r\n\r\nБҮЙРЕК ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ СИМПТОМДАРЫ\r\n\r\nБүйрек қатерлі ісігінің симптомдары:\r\n\r\n•	Несептің қан араласып шығуы (гематурия), несеп қою-қызыл түсті болып кетеді.\r\n•	Белде ылғый толастамайтын ауру пайда болады.\r\n•	Асқазанның шет жақ бөлігі үлкейіп кетеді.\r\n•	Салмақ түседі.\r\n•	Дене қызуы түседі.\r\n•	Шаршау сезімі мазалайды, жалпы денсаулық жағдай төмендейді, адам дел-сал күйге түседі. \r\n\r\nКөрсетілген симптомдардың барлығы қатерлі ісікке байланысты болмауы мүмкін. Мысалы, бүйрек жылауығында (кистасында) инфекция болса немесе басқа ауру бойда туындаса, осыған ұқсас симптомдар көрінуі мүмкін. Онымен қоса, егер сізді осыған ұқсас симптомдар мазаласа, уақытысымен диагностика жасату үшін, ауруды ерте бастан қолға алу үшін дәрігерге көрінгеніңіз дұрыс болады.\r\n\r\nБҮЙРЕК ОБЫРЫНЫҢ ДИАГНОСТИКАСЫ\r\n\r\nЕгер науқас өңеш обырына күміндену секілді белгілі бір шағыммен емханаға келсе, дәрігер оған диагностика жасау үшін төменде көрсетілгендей зерттеулерді тағайындайды. \r\n\r\n•	Жалпы тексеру: дәрігер аурудың белгілерін анықтау үшін науқасқа тексеру жүргізеді, көбінесе дене қызуының көтерілуі мен қан қысымының жоғарлау себебін анықтауға тырысуы мүмкін. Сондай-ақ ісіктің бар-жоқтығын анықтау мақсатында қарын жақты сипалап қарап шығады.   \r\n•	Несеп зерттеуі. Несеп зертханада тексеріледі, құнамында қан бар ма, әлде басқа белгілер көрініп тұр ма оны анықтацды.\r\n•	Қан тексеруі. Зерханада қан құрамын тексеріп, бүйрек қызметін реттейтір заттардың бар-жоқтығын тексереді. Мысалы, бұл мақсатта, қандағы креатин мөлшері анықталуы мүмкін, себебі ол бүйрек тазартқыш функциясының бұзылғандығы жайында ақпар береді.\r\n•	Вена ішілік пиелография. Бұл әдіс венаға бояғыштар енгізу арқылы жүзеге асады. Бояғыш қан тамырлық арнаға өтеді және бүйрекке барып тоғытылады. Бояғыш рентгендік сәулеге сіңеді де бүйректің құрылымын рентген кескіндемесінен көрінуіне мүмкіндік туғызады, және көбінесе, бүйректегі бояғыштың жүруімен несептамыр мен қуық та көрінеді. \r\n•	Компьютерлі томография. Бұл диагностикалау әдісі бүйректің рентгендік кескіндемелерінің  компьютерленген түсірілімі сериясына негізделген. Бұл кезде сәуле бүйрек құрылымын көру үшін және ісіне бастаған ісіктерді анықтау үшін ренгенконтрасты зат  ішке ендіріледі.\r\n•	Ультрадыбысты зерттеу. Диагностикалаудың бұл әдісі біз естімейтін дыбыстық толқынға негізделген. Мұндай толқын ультродыбысты аппаратқа бағытталады да бүйрек жаққа және бүйрек тіндеріне шағылыстырылады. Толқындардың шағылысуы тіркеледі және компьютердің көмегімен сонограммлар деп аталатын арнайы суреттер кейпіне өзгереді. Бірақ сонограммадан тек қатты ісіктер мен жылауықтар (киста) көрінуі мүмкін.\r\n•	Биопсия. Бұл әдіс обыр жасушаларын микроскопиялық зерттеумен анықтау үшін тін бөлшегін кесіп алуға негізделеді.  Бүйрек биопсиясын жүргізу үшін тері арқылы бүйрек тініне арнайы ине кіргізіледі, содан бүйрек тінінің кішкентай бөлшегі алынады. Бұл кезде нысанаға дәл түсу үшін бүйрекке ультродыбысты немесе рентгендік сурет қолданылуы мүмкін.\r\n\r\nКөп жағдайларда жоғарыда көрсетілген диагностикалық тексерулердің түрлері: компьютерлі томография, ультрадыбысты зерттеу және рентген сияқтылар дәрігерге хирургиялық жолдың қай түрін таңдау керектігіне ықпал етеді. Мысалы, бүйректің қажетті бөлігін ғана кесіп алу керек пе, әлде, барлық бүйректі алып тастау керек пе? - деген сұрақтарға жауап тауып береді. Соңғы нақты шешім биопсиялық материалға микроскоптық тексеру жүргізгеннен кейін белгілі болады. Яғни содан кейін барып, соңғы диагноз қойылады және ісіну процесінің сипаты анықталады.\r\n\r\nБүйрек обырының сатылары \r\n\r\nБүйрек обыры бар науқасты дұрыс емдеуді жоспарлау үшін дәрігер, аурудың қай сатыда тұрғанын білуі керек. Бүйрек қатерлі ісігінің даму сатысы ісіктің көлемінің негізінде анықталады. Яғни, ісік таралды ма, жоқ па немесе таралса, дененің қай бөлігіне таралуы мүмкін деген сияқты  сұрақтар төңірегінде тексеріледі.\r\n\r\nБүйрек обырының белгілі бір сатысы мынадай диагностикалық әдістерді қолдануммен орындалады, мысалы компьютерлі томография жіне ультродыбысты зерттеу секілді. Кейде ядролы-магнитті-резонанстық зерттеу  (ЯМР немесе МРТ) қолданылады. Бұл диагностикалау шаралары радиотолқын және адам тіні мен ішкі мүшелердің кескіндерін дәл көрсету мақатында компьютерлі магнит негізінде іске асырылады.   Мұндай суреттің көмегімен ауруды диагностикалауға болады. ЯМР мүшелер мен жұмсақ тіндердің суретін алу үшін  бақа да  техникалы сканерлеу әдістерімен (КТ және рентгенологиялық зерттеулермен) салыстырғанда, әлеқайда оңтайлы диагностикалау әдісі болып табылады.  \r\n\r\nТөменде бүйрек қатері ісігінің сатылары көрсетілген:\r\n\r\n•	І сатысы – бүйрек обырының алғашқы сатысы. Бұл сатыда ісік көлемі 7 см-ге дейін (теннис добынан үлкен емес) үлкейеді. Обыр жаушалары тек бүйректе кездеседі.\r\n•	ІІ сатысы – бұл да бүйрек обырының алғашқы сатысы болып саналады, бірақ ісік 7 см-ден аса үлкейіп кетеді.\r\n•	ІІІ сатысы төменде көрсетілген талаптармен қарастырылады:\r\no	Ісіктің өзі бүйректің маңына шықпайды,  бірақ обыр жасушалары жақын тұрған лимфа түйіндерден табылады; немесе\r\no	Ісік ұйқы безінде немесе бүйректің айналасындағы майлы және фиброзды тіндерде пайда болады, бірақ ісік фиброзды тіндерден ары қарай таралмайды. \r\no	Обыр жасушалары бір немесе бірнеше лимфа түйіндерден табылады;\r\no	Немесе обыр ісігі жақын тұрған қанайналым тамыларына таралады. Обыр жасушасы жақын тұрған лимфа түйіндерде табылады.\r\n•	IV сатысы, төменде сараланады:\r\no	Ісік ары қарай бүйректі қоршап тұрған фиброзды тіндерге таралады;\r\no	Немесе, обыр жасушалары жақын орналасқан бірден көп лимфа түйіндерден табылады;\r\no	Немесе, обыр жаушалары өкпе секілді басқа мүшелер мен тіндерге таралады.\r\n\r\nРекуррентті ісік – бұл емделгеннен кейін қайта пайда болатын ісік. Ол бүйректен қайта пайда болуы мүмкін немесе басқа мүшеден көрініс беруі ықтимал.\r\n\r\n«Бүйрегінде қатерлі ісік бар» деп диагноз қойылған көптеген науқастар емдеу әдістеріне қажетті шешімдердің бәрін қабылдап, емделуге белсенді түрде кіріседі. Бірақ кейбіреулер қойылған диагнозын естігенде есеңгіреп, күйзеліп аурудың адекватты мағлұматтарын ескере алмай қалып жатады. Мысалы, науқастар өзіне білуі керек көптеген сұрақтарды дәрігерге қоя алмай қалады.  Осындай себептерге байланысты науқастар дәрігер қабылдауына барған кезде қассына туысын немесе досын ертіп алғаны абзал, олар ауруға өздігінше көмек болады.\r\n\r\nДәрігер ауруды арнайы мамандарға бағыттауы мүмкін, мысалы, урологқа (несеп шығару жолдары ауруын емдейтін маман), немесе онкологқа (қатерлі ісіктерді емдеумен айналысатын маман).\r\n\r\nЕмге дайындық\r\n\r\nЕмдеу әдісін таңдау аурудың сатысына және ауру жанның жалпы денсаулық жағдайына байланысты, және оның жасы да қалыс қалмайды. Дәрігердің қажеттілігіне қарай дәрігер мен науқас ең тиімді емдеу тәсілін таңдауы керек.\r\n\r\nЕмдеу әдістері\r\n\r\nБүйрек обыры бар ауру адамға емдеудің мынадай түрлері тағайындалуы мүмкін: хирургиялық операция, артериальді эмбольизация, радиациялық терапия, химиотерапия және т.б.\r\n\r\nХирургиялық операция\r\n\r\nХирургиялық араласу бүйрек обырын емдеуде барынша кең таралған емдеу әдісі болып табылады. Бүйректі алып татауға бағытталған операция нефректомия деп аталады. Нефрэктомияның бірнеше түрі бар, оларыды бүйрек обырының сатыларына байланысты таңдалады.\r\n\r\n•	Радикальді нефрэктомия. Бүйрек обыры көбінесе радикальді нефректомия жолымен емделеді. Сондай-ақ, жақын лимфотүйіндері де алынып тасталады.\r\n•	Жай нефрэктомия: бұл кезде тек бүйрек алынып тасталады. Кейбір ауруларда І сатысында-ақ жай нефретомия жасатуға кеңес беріледі.\r\n•	Жиі нефрэктомия – бүйректің ісінген бөлігі ғана алынады. Мұндай операция, ауру жанның бір бүйрегі ғана қалған кезде ғана орындалады,  немесе ісік екі бүйректе де туындай бастағанда жүргізіледі. Айта кетерлігі, мұндай операция 4 см-ден аспайтын азғантай тілу арқылы жүзеге асырылады.\r\n\r\nАртериалдық эмболизация\r\n\r\nАртериалдық эмболизация – бұл ісіктердің көлемін кішірейтуге бағытталған обыр терапиясының бір түрі. Кеде бұл әдісті хирургиялық операцияның бассында, ем жақсы әсер беруүшін жүргізеді.  Және де хирургиялық операцияны жүргізге мүмкіндік болмай қалған кезде, аурудың симптомдарын жеңілдету үшін эмболизация жүргізіледі. Артериалдық эмболизацияны жүргізу мақсатында қысқа бүйтектік артериядағы қан айналымды бекітіп тұрған затты алып тастау  шаптық артерия арқылы картетер енгізіледі. Оның көмегімен ісік жасушасына келетін оттек шектеледі. Ісіну процессі тоқтайды.\r\n\r\nРадиациялық терапия\r\n\r\nРадиациялық терапия (радиотерапия) бұл – жоғары энергетикалық сәулелер арқылы қатерлі ісіктің клеткаларын жоятын жергілікті қолданатын ем түрі. Радиотерапия тек сәуле түскен жердегі қатерлі ісік клеткаларын жояды. Радиотерапияны жүргізу үшін пациент аптасына 5 күн бірнеше апта бойы  емдеу мекемесінде болуы тиіс. \r\n\r\nКейбір ауруларға радиотерапия хирургиялық әсердің басында, ісіктің көлемін кішірейту мақсатында жүргізіледі. Басқа ауруларға радиотерапия жасушаларын жоюға, хирургиялық әсерден кейін қалып қойған ісік жасушаларын жою мақсатында қолданылады.  Радиотерапия сондай-ақ, хрирургиялық операция жүргізуге мүмкін болмай қалған жағдайда тағайындалады.\r\n\r\nБиологиялық терапия\r\n\r\nБиологиялық терапия – бұл жүйелі терапияның бір түрі. Ол қан тамыр арналарында айналатын, барлық ағзаның жасушаларына жететін затты пайдаланады. Биологиялық терапия ағзаның обырмен күресуіне бағытталған табиғи күшін қолдануға негізделеді.\r\n\r\nМетастазданған бүйрек обыры бар аурулар үшін альфа-интерферон немесе интерлейкин-2 (IL-2 немесе альдеслейкин деп те аталады) тағайындалады. Аталған зат инфекцияға жауап қайтару үшін  ағзада біршама мөлшерде өңделеді және басқа ауруларға да тойтарыс беруге тырысады. Қатерлі ісіктің емі үшін рекомбинатты иммуномодуляторлар деп аталатын зертханалық жағдайда өңделген зат қолданылады.\r\n\r\nХимиотерапия\r\n\r\nХимиотерапия жүйелі терапияның бір түрі болып табылады. Ол обырға қарсы дәрілерді қолдануды қарастырады, яғни, қанайналымға түседі, қанайналым арналарда айналады, обыр жасушаларын жояды. Бұл әдістің басқа әдістерден айырмашылығы бүйрек обыры кезінде терапияның бұл түрі    біршама сирек қолданылады. Бірақ, ғалымдар бүйрек обырымен өздігінен күресетін жаңа дәрі түрін іздестіруде.\r\n \r\nБҮЙРЕК ҚАТЕРЛІ ІСІГІ ТЕРАПИЯСЫНЫҢ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕРІ\r\n\r\nОбыр емін қаншалықты уақытымен қолданса да, обыр жасушаларынан басқа сау жасушалар да жойылып кетіп жатады. Қажет емес жағымыз әсерлер бәрібір орын алып жатады. Жанама әсерлер қолданылған обырға қарсы дәрілердің сатысына байланысты және түріне байланыты болады. Әр адамда жанама әсерлер әртүрлі болып келеді. Емдеудің алдында дәрігерлер ауруға жанама әсерлер жайлы және олармен қалай күресу керектігі жайлы ескертіп, жолдарын көрсетуі керек.\r\n\r\nХирургиялық операция\r\n\r\nХирургиялық операциядан кейін терінің жиналуы үшін белгілі бір уақыт керек, ол әр адамда әртүрлі болады. Аурулар операциядан кейін алғашқы апталарының ішінде біршама жағымсыздықты сезінеді.  Бірақ ауру сезімдерін дәрі-дәрмектердің көмегімен бақылауға болады. Және хирургиялық араласуды бастар алдында дәрігер науқаспен операциядан кейінгі ауру сезімін азайту жайында кеңесіп, жоспар құрып алғаны дұрыс. Бұл жопар операциядан кейін бірнеше рет өзгеруі де мүмкін.\r\n \r\nОперациядан кейінгі кезеңде аурулар өздеін тым әлсіз сезінеді. Дәрігерлер бүйректік бұзылыстардың өзгерістерін бақылауда ұстау керек, және сұйықтықтарды қабылдаулары мен несеп бөлінуін жіті назарда ұстауы қажет. Олар сондай-ақ, қан кету және инфекциялық асқынуларды және жедел араласулар қажет болып қалу мүмкіндігі бар жағдайларды қадағалап тексеріп жүруі керек.  Зертханалық тесттер операциядан кейінгі кезеде айтарлықтай көмек беруі мүмкін. Бір бүйректі алып тастағаннан кейін, екінші бүйрек оның қызметін алып кетуге қабілетті болады. Бірақ, егер сақталып қалған бүйрек қажетті қызметті атқарып кете алмаса немесе қос бүйректі де алып тастау керек болса, қанды тазарту мақсатында бүйрек диализі қолданылуы мүмкін. Кейбір науқастарға бүйрек ауыстыруы қажет болуы мүмкін.\r\n  \r\nАртериалдық эмболизация\r\n\r\nАртериалдық эмболизациядан кейін аурулар белдерінен ауру сезімдерін байқауы мүмкін. Және олардың дене қызуы да көтерілуі мүмкін. Басқа да жанама әсерлер жүрек айну және құсумен белгі беруі мүмкін. Бұл мәселелер тез арада жойылып кетуі де мүмкін.\r\n\r\nРадиациялық терапия\r\n\r\nРадиациялық терапияның жанама әсерлері қолданылатын радиацияның мөлшеріне және әсер еткен дене бөлшегіне байланысты болып келеді. Әдетте, аурулар радиотерапиядан кейін, әсіресе емдеудің соңғы апталарында өздерін тым жүдегендей сезінеді. Сол үшін оларға тынығу  қажет, кейбір ауруларға белсенді болған дұрыс. \r\n\r\nБүйрекке және оған жақын орналасқан тіндерге жасалған радиотерапия әсерінен жүрек айну, құсу, диарея және дәрет сындырғанда жайссыздықтар туындауы мүмкін. радиотерапия кезінде ағзаны инфекциялардан қорғайтын сау лейкоциттердің саны азайып кетеді. Сонымен қатар, радиотерапиядан кейін тері қызарып, құрғап және серпімділігі азайып кетеді. Радиотерапияның жанама әсері айтарлықтай жағымсыз болғанымен, оларды бақылауда ұстауға мүмкіндіктер бар.\r\n\r\nБиологиялық терапия \r\n\r\nБиологиялық терапиядан қалтырап-дірілдеу, бұлшықеттердің ауырсынуы әлсіздік, тәбеттің жоғалуы сияқты тұмаудың белгілері және жүрек айну, құсу, диарея сипатындағы жанама әсерлері туындайды. Кейбір науқастарда тері бөрітпелері пайда болады. бұл мәселелер айрықша сипатқа ие болғанымен, емді тоқтатқаннан кейін жанама әсерлері  бірден басылады.\r\n\r\nХимиотерапия\r\n\r\nХимиотерапияның  жанама әсері, дәрінің түріне және оны қабылдау мөлшеріне байланысты болады.\r\n \r\nҚатерлі ісікке қарсы дәрілер тез таралатын ағза клеткаларына әсері бар. Айрықша айтқанда:\r\n\r\nҚан жасушалары:  бұл жасушалар инфекциялармен күреседі, қанның ұйюына көмектеседі, және оттегіні түрлі мүшелермен тіндерге жеткізеді. Қан клеткаларына әсері бар  дәрілерді қолданған кезде, инфекция, дененің көгеруі немесе қан кету, сондай- ақ, әлсіздік пен шаршау сияқты жанама әсерлері  пайда болуы мүмкін.\r\n \r\nШаш түбіндегі жасушалары:  химиотерапия салдарынан  шаш түсуі мүмкін. Ем шара аяқталғаннан кейін, шаштың өсуі қайта қалыптасады, алайда жаңа шыққан шаштың  сипаты мен түсі басқа болуы мүмкін.\r\n\r\nАсқазан-ішек жолдарының жасушалары:  химиотерапия тәбеттің бұзылуына , жүрек айну, құсу, диарея, ауыз қуысында  және ерін айналасында  ойық жаралардың пайда болуына әкеп соғады.\r\n\r\nМұндай жанама әсерлердің  көптеген  түрін дәрілер қолдану арқылы бақылауда ұстауға болады.\r\n\r\nҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА \r\n\r\nОбырға шалдыққан кейбір адамдар қосымша және альтернативті медицинаны таңдайды:\r\nҚосымша әдіс деп - обырды емдеудің стандартты түрімен қатар жүргізілетін ем шара түрін айтады. Мысалы химиотерапия және радиотерапяны қолдану. Альтернативті әдіс –стандартты емдеу әдісінің орнына қолданатын медицинаның түрі болып табылады.\r\n\r\nАкупунктура (ине терапиясы), емдік массаж, өндірілген шөптер,дәрумендер немесе арнайы диета,  визуализация, медитация  және рухани тұрғыдан емдеу қосымша және альтернативті медицина түрлеріне жатады.\r\n\r\nҚосымша және альтернативті әдістерінің терапиясының нәтижесінде, кейбір анкологиялық науқастардың жағдайларының жақсара түскендері байқалады. Алайда қосымша және альтернативті әдістерінің кейбір түрлері химиотерапия және радиотерапияның әсерінің механизмін өзгертіп жіберуі мүмкін. Бұл өзгерістер науқасқа зиянын тигізіп жіберетінін ескеру керек. Сонымен қатар қосымша және альтернативті медицинаның кейбір түрлерін  бөлек қолданған жағдайда да зиянды болып жатады. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлерінің ақысы қымбат тұрады.\r\n\r\nАУРУЛАРДЫҢ КҮТІМІНЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоционалдық және практикалық мәселелерін шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, аурумен күресуде және ауру салдарынан туындаған мәселелерді шешуде өздерінің білімі мен тәжірибелерімен алмасады.\r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Тексерілу, ем қабылдау, ауруханаға жату туралы уайымдар, онкологиялық науқас адамдарға тән болып келеді. Онкологиялық ауруларды алаңдататын көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\nТАМАҚТАНУ ЖӘНЕ ДЕНЕ БЕЛСЕНДІЛІГІ \r\n\r\nОнкологиялық науқастардың өздерін күтімілдеп жүрулері өте маңызды. Әрине, бұл жақсы тамақтану мен дене белсенділігінің максималды түрде қалыпта ұстауларын білдіреді. Мұндай науқастарға салмақтарын түсіріп алмау үшін, қажетті мөлшердегі калорияны тұтыну қажет. Жеткілікті мөлшерде ақуыздарды пайдаланған жөн. Жақсы тамақтану -жағдайларының жақсарып және көп энергия жинау үшін көмектеседі. Әсіресе, ем қабылдау кезеңінде немесе ем қабылдап болғаннан соң  тәбеттерінің нашарлауы мүмкін.  Олар өздерін жайсыз сезініп,  шаршап немесе ауыздарының дәм сезуі өзгеруі. Сондай -ақ емдік шаралардың жанама әсерлерінен, маңызды мәселелер туындауы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа  да медицина қызметкері тамақтануға байланысты туындаған мәселелерді шешу түрлерін ұсынып көмектеседі.\r\n\r\nӨз белсенділіктерін түсірмегеннің арқасында көптеген науқастар өздерін жақсы сезінеді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу және басқа да жаттығулар мықты болуға, энергияны сақтап, өмірлік тоннуссты түсірмеуге көмектеседі. Жаттығулар жүрек айнығанды және ауырсынуды басып, сол арқылы ем жүргізу процесстеріне жеңілдік тудырады.  Сонымен қатар, күйзелістен де арылтады. Физикалық тұрғыдан салмақ түсірмей тұрып өз дәрігеріңізбен кеңесіп алғаныңыз жөн. Егер физикалық жаттығулар ауырсынуды  немесе басқа мәселелерді туындатса, дәрігеріңізге айтып, физикалық жаттығуларды өзгерту аясында кеңес алғаныңыз жөн.\r\n\r\nКЕЗЕКТІ  ТЕКСЕРІЛУЛЕР\r\n\r\nЕмдеу аяқталғаннан кейін науқастарды тексеріп тұру өте маңызды.  Қатерлі ісікті жойылғаннан кейін де обыр працесі қайта басталып, обыр жасушаларының жандануы әбден мүмкін. Қайта басталу працесі болған жағдайда, дәрігерлер өз қаперінен жіберіп алмау үшін науқастың жағдайын үнемі бақылауда ұстап отыруы қажет. Кезекті тексерілуден өтіп тұру мұндай өзгерістерді анықтауға мүмкіндік береді. Ол үшін кезекті лабораториялық сараптамалар жасатып, рентгеннен тексеріліп, компьютерлік томографияға түсіп және басқа да зерттеу түрлерінен өту керек болады.\r\n\r\nҒылыми зерттеулер\r\n\r\nҒалымдар хирургиялық емнің, биологиялық терапияның, химиотерапияның, және бұл әдістерді үйлестіріп қолданудың жаңа, әсері мықты әдістерін іздестіруде. Химиотерапиямен бағана жасушаларын көшіру сияқты жаңа әдісті біріктіріп қолданудың мүмкіндіктерін қарастыруда. Сондай –ақ обырға қарсы дәрілік дозаны көп мөлшерде қолданып, обыр жасушаларын және сүйеккемігіің қалыпты жасушаларын жойып, орнына донордың  бағана жасушаларын көшіру арқылы жаңа жасушаларды қайта қалпына келтіру  мақсатында қолданылатын әдіс түрі зеріттелуде.\r\n\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1447,'article','224','Отосклероз','kz','2018-07-28 18:21:59','2018-07-28 18:14:00','Отосклероз – ортаңғы құлақта сүйектің ауытқулы өсуімен байланысты, саңыраулыққа апаратын ауру.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=224',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Отосклероз','y','   Отосклероз Отосклероз – ортаңғы құлақта сүйектің ауытқулы өсуімен байланысты, саңыраулыққа апаратын ауру. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nОтосклероз – ортаңғы құлақта сүйектің ауытқулы өсуімен байланысты, саңыраулыққа апаратын ауру.\r\n\r\n\r\n\r\nҚұлақ сыртқы, ортаңғы және ішкі бөлімдерден тұрады. Сыртқы құлақ қалқанынан және сыртқы есту каналынан тұрады. \r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nОтосклероздың пайда болу себептері белгісіз. Дегенмен, аурудың тұқым қуалау сипаты туралы дәлелдер бар.\r\n\r\nОтосклерозға шалдыққан адамдардың ортаңғы құлағындағы кеуекті сүйектің ауытқулы өсуі байқалады.  Бұл дыбыс толқындарының түсуіне жауап ретінде есту сүйегінің вибрациясын (тербелісін) шектейді. Мұндай тербеліс-толқындар есту үшін қажет.\r\n\r\nОтосклероз – жастардың арасында кездесетін саңыраулықтың кең таралған себебі.  Ауру, әдетте ересек өмірдің ерте кезеңінде басталады. Ол ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі. Дерт үрдісі екі құлақты да қамтуы мүмкін.\r\n\r\nБұл аурудың пайда болуының қауіп факторларына жүктілік және бір отбасы мүшелерінің естімей қалуы жатады.  Басқа этникалық топтарға қарағанда еуропа нәсілінің адамдары бұл аурудың дамуына бейімірек келеді.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n* Естімей қалу (біртіндеп ушығады)\r\n\r\n* Құлақтың шыңылдауы \r\n\r\n* Бас айналуы\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nҚұлақтың естуінің жітілігін анықтау үшін жасалатын тест (аудиометрия /аудиология) естімеудің дәрежесін анықтауға көмектеседі.\r\n\r\nЕстімеудің басқа себептерін ескеру үшін тексерудің арнайы көрнекі ету әдісі қолданылады, бұл – самай сүйегінің  компьютерлік томографиясы.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nОтосклероз баяу дамуы мүмкін. Ауруды естуде мәселелер пайда болғанға дейін емдеудің қажеті жоқ.\r\n\r\nФторид, кальций немесе D дәрумені секілді дәрілік препараттар естуді жоғалтуды бәсеңдетуі мүмкін, бірақ, олардың тиімділігі осы уақытқа дейін дәлелденбеген.\r\n\r\nЕстуді жоғалтуды түзету үшін есту аппараты қолданылуы мүмкін. Бұл ауруды емдемейді, оның ушығуын да тоқтатпайды, бірақ, естудің бұзылысына байланысты жайсыздықты жеңілдетуге көмектеседі.\r\n\r\nҮзеңгісүйектің (есту сүйегі) бөлігін алып тастау бойынша хирургиялық операция және оны протезге алмастыру кондуктивтік саңыраулықты емдей алады. Үзеңгі сүйекті толығымен алып тастау  стапедэктомия аталады. Кейде оның бөлігі ғана алынып, төменгі бөлігінде шағын саңылау жасалады. Бұл стапедотомия аталады. Кейде операция лазердің көмегімен жасалады.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nОтосклероз емделмесе, біртіндеп, ушығады. Хирургиялық араласу естуді қалпына келтіруге көмектеседі. Бас ауруы мен айналуы операциядан кейін бірнеше апта ішінде өтеді.\r\n\r\nОперациядан кейінгі асқынулардың пайда болу қаупін азайту үшін келесі ұсыныстарды орындаңыз:\r\n\r\n* Операциядан кейінгі 2-3 апта ішінде сіңбірмеңіз.\r\n\r\n* Респираторлық немесе басқа инфекцияға шалдыққан адамдардан алшақ жүріңіз.\r\n\r\n* Еңкеюден, созылудан немесе ширығудан  алшақ болыңыз, бұл бас айналуын туындатуы мүмкін.\r\n\r\n* Шулы дыбыстардан немесе қысымның күрт өзгерісінен алшақ болыңыз. Операциядан кейін қалыпқа келгенше тереңге сүңгумен айналыспаңыз, тауда көлік жүргізбеңіз, ұшақпен ұшпаңыз.\r\n\r\nОперацияның әсері болмаса,  естуды толығымен жоғалту орын алуы мүмкін. Мұндай науқастар саңыраулығын есту аппаратының көмегімен меңгеруге үйрету қажет, олар дыбыстарды сау құлақтан ауру құлаққа береді.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Толық саңыраулық\r\n\r\n* Ауызда әдеттегідей емес дәмнің пайда болуы\r\n\r\n* Операциядан кейінгі инфекция, бас айналуы, құлақтағы ауырсыну және тромб түзілуі\r\n\r\n* Нервтердің зақымдалуы\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге барыңыз:\r\n\r\n* Естімей қалсаңыз\r\n* Оперативтік  емдеуден кейін қызба, бас айналуы, құлақтағы ауырсыну болса.\r\n \r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nОтоспонгиоз; Стапедэктомия    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1448,'article','521','АИТВ (адамның иммун тапшылығы вирусы) және ЖИТС (жұқтырылған иммун тапшылығының синдромы)','kz','2018-09-19 11:45:13','2018-09-19 11:24:00','__АИТВ__ деген не?\r\nАдамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) адамның иммун жүйесіне шабуылдайды. Негізі қалыпты  иммун жүйесі адамды түрлі аурулардан қорғап тұрады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=521',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','АИТВ','y','   АИТВ (адамның иммун тапшылығы вирусы) және ЖИТС (жұқтырылған иммун тапшылығының синдромы) __АИТВ__ деген не?\r\nАдамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) адамның иммун жүйесіне шабуылдайды. Негізі қалыпты  иммун жүйесі адамды түрлі аурулардан қорғап тұрады.\r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nАИТВ деген не?\r\nАдамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) адамның иммун жүйесіне шабуылдайды. Негізі қалыпты  иммун жүйесі адамды түрлі аурулардан қорғап тұрады.\r\n \r\n \r\n\r\nСуретте:  Адамның иммун жүйесі\r\n\r\nАИТВ иммун жүйесін бұзады, осыған орай АИТВ-ны жұқтырған науқас бактериалық және вирустық инфекциялармен зақымданады.  Бұл ауруға шалдыққаннан кейін, адам организмінің онымен күресуге шамасы жетпейді, сондықтан жазылу процесі әлсірейді. АИТВ -  жұқтырылған иммун тапшылығының синдромының (ЖИТС) бастапқы сатысы болып тадылады.\r\n\r\nЖИТС деген не?\r\nЖИТС – АИТВ инфекциясының асқынуының салдарынан туындайды.  АИТВ асқынып, соңғы сатысына жеткенде, ЖИТС-ке айналады. ЖИТС-пен ауыратын адамдардың организмі, АИТВ-мен ауыратын адамдардың организмімен салыстырғанда тіптен әлсіз болады, ауруға қарсы тұра амайды. Олар көбінесе осы инфекциядан немесе рактан қайтыс болады.\r\n\r\nАИТВ синдромы деген не?\r\nАИТВ синдромы – АИТВ инфекциясының бастапқы сатысы, АИТВ-ны алғаш жұқтырған кездегі  сәт.\r\n\r\nАИТВ-ны жұқтырғаннан кейін не болады? \r\nАИТВ-мен зақымданғаннан кейін, вирусты организмнен жою үшін адамның иммун жүйесі оған қарсы шабуылдай бастайды. Вирус  көшірмелерін көбейтпей  тұрғанда, организм инфекциямен күреседі. Тіпті адам АИТВ-ын жұқтырып алса да өзін бұрынғыдай жақсы сезіне береді. Қан талдамасынан да ешқандай өзгеріс байқалмауы  мүмкін.\r\nДегенмен, осы уақыттарда вирус ақырындап лимфатикалық түйіндерге шабуылдай бастайды. Лимфатикалық түйіндер организмдегі иммун жүйесінің орталық өзегі болып табылады.  Осылайша вирус ми жасушаларына шабуылдап, олардың ақырындап бұзылуына себеп болады.\r\n10-15 жылдың ішінде АИТВ көптеген иммун торларын жояды, соның салдарынан организм инфекциямен күресе алмай қалады. Вирус CD4(см. түсініктемесі төменде) деп аталатын иммун торларын зақымдайды.  Егер  CD4 иммун торларының саны 200мл-нан төмендеп кетсе, АИТВ ЖИТС-ке ауысады (негізі CD4 иммун торларының саны 600-1000-ға жуық болуы керек). ЖИТС-ке шалдыққан науқас, қауіпті инфекцияларға тап болады.\r\n\r\nБелгілері \r\n\r\nАИТВ инфекциясының бастапқы белгілері қалай болады?\r\n\r\nАИТВ-ны жұқтырғанда бастапқыда ешқандай белгілері байқалмайды. Кейбіреулерде АИТВ тұмау тәрізді симптомдары сияқты көрінеді. Сол күйінде бірнеше аптаға дейін сақталып тұрады. Онымен мына белгілер байланысты болып келеді.\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Бас ауруы;\r\n•	Шаршаңқырай беру;\r\n•	Лимфатикалық түйіндердің үлкеюі;\r\n•	Тамақ ауру\r\n•	Бөртпе пайда болады.\r\nЕгер адам бастапқыда АИТВ-мен залалданған болса, ол өз жағдайын білмейді де. Оған АИТВ жұқтырған адам да көрер көзге қалыпты көрініп, өзін жап-жақты сезініп жүре береді. АИТВ-ның симптомдары - мононуклеоз, тонзиллит, тұмау секілді аурулардың белгілеріне ұқсап келеді.\r\n\r\nАИТВ инфекциясының дамыған фазасы қандай  болады? \r\nАуру асқынғанда симптомдар да күшейеді және асқынады. Бұл белгілі бір уақытта білінуі мүмкін. Кейбіреулерде АИТВ-ның симптомдары тек 10 жылдан кейін біліне бастайды. Мұндай АИТВ-ның симптомдары мынадай болады:\r\n•	Лимфатикалық түйіндер үлкейеді;\r\n•	Іш өтеді;\r\n•	Безгек пайда болады;\r\n•	Жөтел пайда болады;\r\n•	Демікпе пайда болады;\r\n•	Өзінен өзі салмақ жоғалтады\r\n.\r\nАИТВ-мен ауырған ер және әйелдерді емдеудеайырмашылық бар ма?\r\nАИТВ ерде де, әйелде де бірдей болады. Инфекция жұқтырған адам ұзақ уақыт бойы қалыпты көрінісін бұзбай, өзін жақсы сезініп жүре береді. Узақ уақыт бойы екеуінің де иммундары ақырындап әлсірейді, содан организмдері басқа инфекциялармен күресу қабілетінен айырылады.\r\nЕр мен әйелдің залалданған АИТВ-ның айырмашылығы тек мынадай болады: әйелдерде иммун жүйесі әлсірегенде қосымша тағы бір аурулары пайда болады, ондай ауруларының бірі – қынаптық зеңді инфекциясы. Бұл өте қауіпті инфекцияға жатады. Бұл аурумен аурғанда төменгі ағзалар зақымданады (ағзадағы репродуктивті жүйенің инфекциямен зақымдануы) емделуі ауыр болады. Жатыр мойны ауруы тез асқынады, ракалды секілді (дисплазия) және рак (қауіпті ісік). Егер әйелде осындай АИТВ болса, оларды өкінішке қарай емдеу қиын.\r\n\r\nҚауіптің себептері мен факторлары\r\n\r\nАИТВ қалай жұғады?\r\nАИТВ адамнан адамға тек биологиялық сұйықтықтар арқылы жұғады. Олар: қан, сперма, жатыр сұйықтығы сияқтылар. Залалданған анадан туған балалар жүктілік кезінде инфекциялануы мүмкін. АИТВ көбінесе мынадай жолдармен таралады:\r\n	Инфекцияланған адаммен анал тесігі, жатыр және ауыз арқылы жыныстық қатынасқа түскенде;\r\n	Инфекцияланған адаммен  ине немесе шприцтерді ортақ қолданғаннан;\r\nАИТВ-мен залалданған әйелдердің жартысынан көбі жыныстық қатынас жасасқан серігінен жұқтырған. Әйелдер еркекпен қатынас жасағанда жұқтырғанындай, басқа әйелмен қатынас жасаса да осылай жұқтырады. Инфекцияланған адаммен жыныстық қатынас жасасқанда мүшеқапты дұрыс қолданбаса,  әйелдерде АИТВ жұқтыру қаупі басым болады. \r\n\r\nКімдер АИТВ жұқтыру қаупіндегі топқа жатады?\r\nӘуелбаста ЖИТС, АИТВ  эпидемиялары белгілі топта, белгілі бір халық арасында тұйықталған, оған тап болатындар есірткі инесін қолданатындар, гомосексуалдар және гемофилиямен ауыратын науқастар (қан құрамы бұзылған, емдеу үшін тек қан құюды талап ете беретін ауру түрі) болатын. Гемофилиямен ауыратындар донорлық қан құю барысында АИТВ-мен залалданып қалған. Қазіргі уақытта донор қандары АИТВ-на қарсы тексеруден өткізіледі, егер қан АИТВ-мен залалданған болса, ол қан жойылады.\r\nҚазір АИТВ инфекциясы кең таралып кетті. АИТВ инфекциясын жұқтыру қаупі - мына топтарда жиі кездесіп жатыр:\r\n•	Гомосексуалистер\r\n•	Бірнеше адаммен жыныстық қатынас жасайтын  әйелдер\r\n•	Жезөкшелермен қатынас жасайтын   еркектер\r\n•	Есірткі қолданғанда инені ортақ қолданатын нашақорлар\r\n•	Есірткі немесе ақша үшін жыныстық қатынасқа баратын адамдар\r\n•	Жыныс мүшелері арқылы ауру тарататындар\r\n•	Жоғарыда айтылған қауіпті топтағы адамдармен қатынас жасайтын жандар\r\n\r\nБалалар АИТВ-ны өз анасынан қалай жұқтырады?\r\nЖас балалар  АИТВ-ны анасының аяғы ауыр кезінде, босану кезінде және омыраумен емізу кезінде жұқтырады.\r\nҚазіргі уақытта балаларда АИТВ көбінесе мынадай жолдармен де келіп жатыр: жүкті әйелге және жаңа туылған сәбиге дәрілік препараттарды тағайындағаннан. Егер жүкті әйел өзінің инфекция жұқтырғанын білмесе, мұндай әдістердің пайдасынан гөрі зияны басым тиеді. Көптеген АИТВ мен ауыратындар бастапқы сатысында өзін ауру сезінбейді. \r\nИнфекциямен зақымданған науқасты анықтайтын ең тиімді әдіс – АИТВ-ға тест тапсыру керек .  \r\nЕгер сіз жүкті болып қалсаңыз, дәрігерден өзіңізге пренатальді скрининг дәрежесіндегі АИТВ-ға талдама жасауын өтініңіз. Егер сіз бала көтеруді жоспарласаңыз, алдымен өзіңіз, және жолдасыңыз АИТВ-ға қатысты тексеруден өтіңіз.\r\n \r\nҚандай қатынас қауіпсіз болып саналады?\r\nАИТВ бөгде адамның организіміне тереңдеп еніп кете алмайды, сондықтан күнделікті қарым-қатынаста ол бірден жұға қоймайды. АИТВ жәй жанасып өткенде, қол ұстасқанда, құшақтасқанда, қоғамдық бассейнде шомылғанда, қан тапсырғанда, ыстық ванна қабылдағанда, қоғамдық дәретхананы пайдаланғанда, телефон арқылы сөйлескенде, есік тұтқасын ұстасқанда бірден жұқпайды. Сондай-ақ АИТВ тамақ арқылы да, масаның немесе басқа да жәндіктің шаққанынан жұқпайды.\r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nМен өзіме АИТВ-ын жұқтырып алдым деп қауіптенсем не істеуім керек?\r\nЕгер сіз АИТВ-ны өзіңізге «жұқтырып алдым ба?» деп күмәндансаңыз, дереу дәрігерге барып тексеріліңіз. Ерте қойылған диагностика, ерте қабылдаған дәрі-дәрмектер аурудың өршіп кетуін бәсеңдете тұрады. Егер сіз шынымен де АИТВ-ны жұқтырған болсаңыз, дәрігер сізге өзіңізді қалай күту керектігі жайында кеңестер береді.    \r\nҚаншама АИТВ жұқтырған адамдар сау көрініп жүр, өзін тексеру мақсатында кез-келген вируспен зақымданған жандар міндетті түрде АИТВ-ға қан талдамасын өткізуі керек. Қан талдамасынан АИТВ кездескен адам – АИТВ-пазитивті деп аталады. Дәрігеріңізден АИТВ  жасырын емдеу жолына қалай өту керек екенін сұрап, нақтылап түсініп алыңыз.  Дәрігер сізге тексерудің нәтижелерін түсіндіріп береді.\r\n\r\nМіндетті түрде АИТВ-ны тексертуге баруым керек пе?\r\nДәрігерлер төсек қатынасында белсенді 18-65 жас аралыңындағылардың барлығының тексеруден өткенін дұрыс деп санайды. Егер 18-ден төмен, 65-тен жоғары жастағылар жұқтыру қаупі жоғары топта тіркелген болса, олар да тексеруден өткені дұрыс. Жүкті әйелдердің де тексеруден өткені ләзім. Көбінесе  тексеру барысында,  АИТВ-на қарсы антиденелер,  инфекция жұққаннан кейін 2-3 ай өткенде бір-ақ белгі береді. Себебі, бұл уақыт антидененің пайда болу уақыты болып саналады.\r\n\r\nДәрігер қандай негіздерге сүйене отырып менде АИТВ бар деп есептейді?\r\nАИТВ организмге еніп кеткеннен кейін, олар қанның «CD4 лимфоцит» деген ақ жасушаларына енеді. АИТВ  CD4 жасушаларынан күн сайын миллиондаған өзінің  көшірмелерін өндіреді. Зақымданған жаңа жасушалар бүкіл организмге таралады.\r\n\r\nМына жолдар арқылы организм өзін қорғауға тырысады:\r\n1.	Организм  антиденелерді бөліп шырады (организм антиденелері вирустарға жабысады да, инфекцияның жеке көшірмелерінің өндірілуін бөгейді)\r\n2.	Арнайы жасуша түзеді:  Т-жендет жасушасы мен  макрофаг деп аталатын жасушалар. Бұл жасушалар кейбір  жаңа вируыстардан құтылу үшін организмге көмектеседі. Егер сіздің қаныңызде АИТВ-ға қарсы антиденелер пайда болса, біліңіз,  сіздің организіміңіз сізді инфекциямен  күресіп жатыр деген сөз. Бірақ,  қажетті антиденелердің жиналып, қанды қорғау мүмкіншілігі, бірнеше айдың ішінде ғана болатын жағдай. \r\n\r\nМұндай, АИТВ-мен инфекцияланған организмде қанды басып кететін антиденелердің саны аз болса, соның салдарынан талдама нәтижесі анықталмай қалуы мүмкін.\r\n\r\nАуру симптомдарының білінуі кезінде қанда РНҚ АИТВ жоғары көрсеткіш көрсетіп тұрады. (РНҚ – «рибуноклеиінді қышқыл» деген сөздің қысқартылуы) РНҚ вирус активациясы кезінде егіледі. Ол «вирус жүктемесіне» тест өткізуге жол ашады. Ал бұл тест арқылы дәрігер сізде АИТВ инфекциясы бар ма, жоқ па біліп  береді. \r\nДәрігер алдымен сізде АИТВ-инфекциясының бар-жоғын анықтайды. Сіздің қаныңыз ИФА(иммунферментті анализ)   әдісі бойынша тексеріледі. Егер осы талдаманың қортындысында инфекция бар болса, қаныңызды  белогтық иммунблотиг әдісі бойынша қайта тексереді. Екі тесттің нәтижесінде де   сізде АИТВ-инфекциясы көрініс беретін болса, дәрігер сізде АИТВ-инфекциясы бар деген  диагноз қояды.   \r\n \r\nАдамдағы АТИВ ЖИТС-на ұласып кетсе де оған 3 өлшем (критери) қояды. Үш өлшемнің болсын ЖИТС жайында белгі береді.\r\n•	CD4 жасышаларының саны 200-ден төмен болса;\r\n•	CD4 жасышалары пайызы  14%-дан төмен болса;\r\n•	 ЖИТС-байсланысты ауру кезінде . \r\n\r\n ЖИТС-байланысты ауру – бұл ауру, АИТВ-ын жұқтырған адамға қойылатын диагноз. 25-ке жуық аурулар ЖИТС-байланысты аурулар болып есептеледі.  Оларға: пневмоцисті пневмоня (өкпе қабыну), саркома (ағза жасушаларынада өсетін қатерлі ісік) Саркома Капоши және сарқылу синдромы жатады. Егер АИТВ бар адамға ЖИТС-байланысты ауруы негізделетін болса, оған ЖИТС індеті деп диагноз қояды.\r\nМаған АИТВ-ның бастапқы кезеңінде диагноз қойылғаны  маңызды ма?\r\nИә. Қазіргі уақытта АИТВ емдейтін тәсіл жоқ.  Организмнің антиденелер мен CD4 жасушаларының бөлінуі АИТВ өршіп керуін тек бәсеңдетіп тұрады, бірақ олардың шамасы вирусан толықтай құтылып кетуге жетпейді. Іс жүзінде өз-өзінен  АИТВ-инфекциясына шабуылдағаннан сіздің иммун жүйеңізге аз уақыттық зиян келтіру мүмкін.\r\n Дегенмен, АИТВ-ны дәрі-дәрмек арқылы емдеу (дәрі-дәрмектердің бұл комбинациясы – антиретровирустық деп аталады) вирустың даму қарқындылығын бәсеңдетуге, иммунды жиенің ары қарай жұмысын ұзақ уақыт бойы жалғастырына септігін тигізеді. Міне сол үшін дәрігерлер АИТВ жұқтырған адамдарға ерте кезден емделу керетігін айтып жатыр.\r\n\r\nАИТВ-на диагностика жасату үшнін мітдетті түрде дәрігерге баруым керек пе?\r\nДәрігер сіздің денсаулығыңыз және осындай құпиялы жағдайыңыз үшін кәдмгідей алаңдайды.   Егер сіз АИТВ-ға қарсы тексерілгеңіз келсе, онда дәрігерге көрінуіңіз керек. Ол сізге тексерілуді бастау керектігін, немесе тексерілуге дейін қаншалықты күту керек екенін айтып береді.\r\nЕсіңізде сақтаңыз, бір-ақ рет тексеру қорытындысынан сізде АИТВ-инфекциясы жоқ деп шығуы, сізде мүлдем инфекция жоқ, енді сіз болашақта онмен зақымданбайсыз деген сияқты  сенімділік бермейді. Сіз дәрігерден АИТВ инфекциясына қарсы шараларды қолға алудың жолдарын сұрап, біліп алуыңыз. \r\n \r\nЕмделуі\r\n\r\nҚандай дәрі-дірмектер АИТВ инфекциясына қарсы қолданылады?\r\nАИТВ инфекциясына қарсы бірнеше түрлі дәрі-дәрмектер қолданылады. Бәрінің мақсаты бір, бір комбинацияда организмдегі АИТВ-ның санын азайту үшін пайдаланылады. Терапияда жоғары белсенді антиретровирустық терапия (ВААРТ) деп аталатын  бірнеше дәрілік препараттар қандағы АИТВ-ның санын азайту мақсатында  қолданылады. Дәрігер терапияның әсерімен қандағы вирустық жүктеменің төмендеген дәрежесін  анықтау үшін, сіздің осы дәрілерді қабылдау барысындағы жағдайыңызды назарында ұстауы керек. Дәрігер сізде жүрек айну, құсу, әлсіреу, ұю, периферикалық нейропатия (буынның және табанның ұюы) сияқты жанама әсерлердің болмағанына көзін жеткізу керек. ВААРТ кезінде қолданатын дәрілік препараттарға мыналар жатады:\r\n•	Нуклеозидті кері транскриптаздың тежегіштері (НКТТ):  АИТВ сау жасушаларға ене бастағанда, оған ДНҚ қолдану керек немесе өзіндік жеке көшірмелерінің  шығартқызбау үшін осындай генетикалық материалдарды пайдаланған ләзім.  Бұл дәрі-дәрмектер АИТВ-ның ДНҚ-ның сау тіндеріне еніп кетуінің алдын алады. ДНҚ—ның құралуынсыз  вирус өзінің жеке көшірмелерін шығара алмайды. \r\n•	Нуклеозидті емес кері транскриптазды тежегіштер: Осы топтағы басқа да препараттар ДНК жасушаларының АИТВ –ның көшірмелеріне айналуының алдын алуға бағытталған. Бірақ, олар өзге де жолдармен  жүзеге асырылып жатыр.\r\n•	Протеаз тежегіштері: Бұл топтағы дәрілер организмнің бойына АИТВ инфекциясымен зақымданған жасушалардың таралуын бөгейді.\r\n•	Бірігу тежегіштері: Бұл дәрі-дәрмектер организмдегі сау жасушаларда  АИТВ инфекциясының өңделуін тоқтатады. Бұл дәріні тек дәрігер ғана егеді.\r\n•	Интеграза тежегіштері: Бұл дәрілер интегразаны бөгейді. Интеграз – АИТВ-ның вирусты ағуызы,  сау жасушаларда АИТВ  генетикалық материалдарының құралуына қатысады.\r\n\r\nБұл дәрі-дәрмектермен емделуді қашан бастау керек?\r\nМамандардың көпшілігі АИТВ инфекциясына қарсы дәрі-дәрмектерді CD4 жасушаларының саны 200-ден түспей тұрып қолданған дұрыс деп есептейді. Ал кейбір дәрігерлер өз науқастарына CD4 жасушаларының саны 200-ден 500-ге дейінгі аралықта болып тұрғанда қолдануды бастап кетеді екен. Сөз өз дәрігеріңізбен терапияға дейін қай уақытта дәрілерді қабылдау керектігін ақылдасып алғаныңыз жөн. \r\n\r\nДәрілік препараттар қалай әсер ететінін дәрігер қалай анықтайды?\r\nҚандағы вирус санын анықтау оңай емес, ол кәдімгідей қиындық тудыратын жағдай. Сіз бұл сұраққа тұшымды жауапты организміңізге терапия қолданғанда ғана ала аласыз.\r\n•	CD4 жасушаларының саны: CD4 жасушалары – бұл қандағы ақ жасушалар (оларды кейде Т-Лимфоциттері немесе Т-жасушалары деп атайды.) CD4 жасушалары сіздің органиміңіздің инфекциямен күресуіне демеу болады. Өкінішке қарай бұл жасушалар АИТВ инфекциясының нысаналы орнына айналады. Бұл жасушалар вируспен зақымданады. АИТВ инфекциясымен залалданбаған CD4  жасушаларының саны 500-ден 1200 мм3-ге (кубтық милиметр) дейін құралады. Осы CD4 жасушаларының төмендеуіне байланысты дәрігеріңіз сізге АИТВ-мен күресу үшін қандай дәрілерді тағайындау керектігін анықтайды.  АИТВ инфекциясымен күресуге бағытталған барлық терапияның мақсаты, CD4 жасушаларының  барынша жоғарғы көрсеткішін  сақтауға тырысады.\r\n•	Вирустық күштеме: вирустық күштеме – бұл қандағы АИТВ көшірмелерінің саны. АИТВ-мен залалданбаған адамдарда вирустық жүктеме 0-ге тең. Дәрілік препараттар организмдегі АИТВ –ның санына байланысты тағайындалады. Қандағы  вирустық жүктеме 10000-нан 30,000мл (миллилитр) вирус көшірмесіне жеткенде аталмыш дәрілер тағайындалады. Емдеудің кейінгі мақсаты вирустық жүктеменің санын  барынша төмендетуге бағытталады.    \r\n•	ҚЖТ: Қанның жалпы талдамасы ( ҚЖТ деп қысқарттық) қанның қызыл және ақ жасушаларының санын анықтауға мүмкіндік береді.  Қанның қызыл жасушасы (эритроциттер) организмнің барлық жеңіл  тіндеріне ауа тасымалдайды. Қанның ақ жасушалары (лейкоциттері) инфекциямен күреседі.  Олар организмнің иммунды жүйесіне демеу береді. АИТВ инфекциясы өрши бастағанда эритроциттер мен лейкоциттердің саны белгілі бір дәрежеде төмендейді.   Мұндай жағдай АИТВ инфекциясымен күресу үшін дәрілік препараттарды қолданғанда да орын алуы мүмкін. ҚЖТ қорытындысына қарап дәрігер дәрілік препараттарды ауыстыру уақытын жоспарлайды. Дәрігер эритроциттер мен лейкоциттердің санын жоғарғы дәрежеде ұстап тұруға, және сіздің денсаулығыңыздың қалыпты болуына барынша көңіл бөлуі керек.\r\n\r\nӘдетте дәрігердің тексеруіне  барғанда қандай жағдай орын алуы мүмкін?\r\nДәрігер АИТВ инфекциясының өршу кезеңдерін анықтау мақсатымен бірнеше жағдайды қарастырады. Ол алдымен сізден симптомдарды сұрайды. Содан соң инфекцияның қылаң берген белгілерін іздейді. Сондай-ақ CD4 жасышалары мен вирус жүктемелерінің қандағы санын талдама жүргізу арқылы тексереді. Дәрігерге білінген  аурудың соңғы уақыттағы өршу белгілері, мына жағдайлармен байланысты болуы мүмкін: \r\n	Жүрек айну, құсу, қалтырау, бас ауруы, сырқырау, түргі тешшеңдік, демікпе немесе іш өту сияқты алғашқы симптомдары пайда болады.\r\n	Салмақ жоғалту, ауыз қуысында ойық жаралар пайда болады (мысалы автозный стоматит, саңрауқұлақ инфекциясымен баланысты) немесе лимфа түйіндерінің үлкеюі (мойын аумағанда, қолтықтың астында, шап жақта).\r\n	Қандағы CD4 жасушаларының дәрежесі төмендейді.\r\n	Қандағы вирустық жүктемелер өседі.\r\n\r\nДәрігерге қаншалықты жиі қаралуым керек?\r\nДәрігер сізге CD4 жасушаларыңыздың мөлшері 500-ден төмендегенше, әр 6 ай сайын келіп тұруды тағайындайды. Ал CD4 жасушаларының мөлшері 500-ден төмендей бастаса, әр 3 ай сайын келіп тұруыңызды бекітеді. Сондай-ақ  дәрігер жаңа дәрілік препараттарды тағайындау барысында, сіздің организміңіз терапияны қаншалықты игергенін жиі тексеріп, АИТВ инфекциясының белгілері өршіген-өршімегендігіне көз жеткізіп тұрады.\r\n\r\nМаған тағы не көмектесуі мүмкін?\r\nКейбір дәрілік препараттар басқа да инфекцияларды және  асқынуларды тоқтатады, және организмнің төзімділігін төмендететін(иммунитетті әлсірететін) АИТВ-ның басқа да әсерлеріне қарсы тұрады. Төменде АИТВ мен ауыратындарға көмектесетін бірнеше ұсыныстар бар:\r\n•	Аурудың алдын алу үшін әр мезгіл сайын  тұмаудың екпесін қабылдап тұруы керек;\r\n•	Әр 5-7 жыл сайын Streptococcus pneumoniae бактерияларын туындататын, пневмония ауруының алдын алу үшін пневмонияның екпесін салыдырып тұру керек. Пневмонияның бұл түрімен ауыратын адам АИТВ инфекциясын жылдам қабылдап алады.\r\n•	Жылына 1 рет тері туберкулинді тестін өткізіп тұруы қажет, туберкулез секілді өте қауіпті аурулар АИТВ инфекциясы бар адамдарға аса зор қауіп төндіреді.\r\n•	Дисплазия кезін (ракалды жағдай) және жатыр мойны қауіпті ісігін анықтау мақсатында әйелдерге ПАП тест жүргізу керек . АИТВ инфекциясымен ауыратын әйелдер арасында осы екі жағдай көптеп кездеседі.  Бастапқыда ПАП тест әр 6 ай сайын өткізіліп тұрады. Егер ПАП тесттің оң нәтижелі қорытындысын алған болсаңыз, жылына 1 рет қана өткізіліп тұраңыз да болады.\r\n•	Ауру қауіптілігі жоғары топтағы адамдар В гепатитіне қарсы тексеруден өтуі керек. Егер сіз инъекциялық  препараттарды қолданатын болсаңыз , ауру қауіптілігі жоғары  В гепатитін  жұқтыру қаупі бар топта болып саналасыз. Тексеріс нәтижесінде сіздің бойыңыздан В гепатитінің белгілері байқалмаса да дәрігер  сізге болашақта инфекция жұқтырып алмас үшін, В гепатитіне қарсы екпе салдыруға кеңес беруі мүмкін.   \r\n•	Сульфаметоксазол + үшметроприм дәрілік препараттарын да үйлесімділікпен пайдаланса пайдасы тиеді. Мұндай үйлесімділікпен  тағайындалған дәрілер – СD4 жасушаларының  саны  200-ден төмендеп кеткенде қолданылады. Олар саңырауқұлақ инфекциясын тудыратын Pneumocystis jiroveci  (пнеумокустис кариний ауруының бұрынғы атауы) пневмонияны тоқтатуға көмектеседі. Бұл аталмыш антибиотиктер «токсоплазмоздар» деп  аталатын басқа да инфекцияларды тоқтатуға көмектеседі.\r\n•	Азитромицин, кларитромицин және рифампициндер CD4 жасушаларының саны 50-ден 75-ке дейін төмендеп кеткенде көмектесе алады. Олар  Mycobacterium avium бактериясынан туындайтын инфекцияланудың тоқтатылуына көмектеседі. \r\n\r\nЕкпе  жайында ескерту\r\nКейде қол жетімді екпелер саны, оны қажет ететін адамдар санына сәйкес келе берсейді.\r\n\r\nЕнді болашақта не күтуге болады?\r\nОндаған жылдар бойы бақылау жүргізе отырып, АИТВ-ның жетекші себепкерлігімен созылмалы ауруларға ұшыраған жас-өспірімдердің өлім-жітімін, құрама дәрілік терапия бір шама тоқтатқанын байқадық.  Қазіргі жағдайда сіз АИТВ-ға қарсы дәрілерді қолданып, өзіңізді жақсы сезініп жүруіңіз мүмкін, бірақ сіз сақтандырылмаған жыныстық қатынас арқылы немесе қан құю арқылы басқа адамдарға вирус тасымалдап жүруіңіз мүмкін. Сол үшін есскерте айтамыз! Бұл дәрілік препараттар вирустарды өлтірмейді, олар тек сіздің иммун жүйеңіздің жұмысына демеу беріп, ЖИТС-қа ұласып кетуіне кедергі келтіріп, инфекцияның асқыну қаупін азайтып тұрады.\r\nҚазіргі уақытта жаңа дәрілік препараттар жасалып, тестілеуден өткізіліп жатыр.  Олар вирусты дамытпай ұстап тұруға қабілетті, және оларды қазіргілер сияқты жиі қабылдай бермейді. Бірақ олардың процесі узақ уақытты қамтиды, он неше жылды алуы мүмкін.\r\n\r\nАсқынуы\r\n\r\nМен АИТВ-ның асқынуынан қалай құтыла алам?\r\nЕгер сіздегі АИТВ оңтайлы болса, сіз өзіңізге жақсы  көңіл бөліңіз. Тамақтану теңгерімін ұстаныңыз, физикалық жаттығулармен  тұрақты айналысыңыз, деп алуға жеткілікті уақыт бөліңіз. Дәрігердің барлық ұсыныстарын нақты орындаңыз және келісілген дәрі-дәрмектерді қалдырмай қолданыңыз. Сонда ғана сіз АИТВ ауруымен ауыратындарда жиі  кездесетін  ауру инфекцияларынан белгілі бір деңгейде қорғана аласыз.\r\n\r\nМен «қауіпсіз жыныстық қатынасты» қалай сынап көрсем болады? \r\nӘр жыныстық қатынас сайын мүше қапты пайдаланыңыз. Латекстық мүше қаптар жыныстық  жолмен  тасымалданатын герпес, адам папиломмасы вирусы (АПВ), АИТВ-ның жаңа штамптары, тұрақты  антиретровирустық препараттарға инфекцияның жұғу қаупін азайтады. Ішектің инфекциямен зақымдануының алдын алу үшін ауыз арқылы қатынас жасаудан аулақ болыңыз. \r\n\r\nМен жұмыста және бос уақыттарымда инфекциядан қорғану үшін қандай шаралар жасаймын?\r\nКейбір қызмет түрлері мен жұмыс орындарында (мысалы: айықтыру орталығында, емханада, клиникада, қарттар үйінде немесе түрмеде)  жұмыс істейтіндерде туберкулез немесе басқа да инфекциялық ауруларды жұқтыру қаупі басым. Өз қызмет орныңыз жайлы дәрігермен ақылдасыңыз. Дәрігер сізге туберкулезге тексерілу керек пе, әлде жиі тексерістерден өтіп тұру керек пе шешіп береді.\r\nАта-аналар, бала бақша қызметкерлері, бала күтімімен айналысатындар да тексерістен өтіп тұруы керек, себебі, балалардан цитомегаловирустық (ЦМВ) инфекция, криптоспиридоз, А гепатиті және лямблиоз секілді аурулар жұғуы мүмкін. Жеке гигенаны сақтау арқылы да ауру жұқтырудың алдын алуға болады, ол үшін жөргектерді ауыстырғанда, баланың зәрі немесе сілекейі сүркеліп қалғанда, тамақтандырып және жуындырып болғаннан кейін қолды сабындап жуып тұру керек. Егер балаңызда АИТВ инфекциясы болса, ол жайында балаңыздың күтіміне көмектесетін адамға ескертіп қойыңыз.\r\nЕгер сіз жануарлармен жұмыс істесеңіз (мысалы: мал дәрігері болып, зоодүкен қызметкері болып, ферма немесе мал сою орнында) сіз криптоспиридоз, токсоплазмоз, сальмонеллез, кампилобактериоз немесе бартонеллез секілді ауруларды жұқтыру қаупі жоғары аймақта болып саналасыз. Бірақ бұл аурулардың қауіптілігі - сіз  жұмысыңызды тастайтындай жоғары емес, алайда, сіз белгілі бір деңгейде сақтық шараларын қабылдауыңыз керек.\r\n•	Іші өткен мал төлдерінен абайлаңыз.\r\n•	Бақшада немесе басқа да топырақпен байланысты жұмыс істегеннен кейін қолыңызды жуыңыз.\r\n•	Егер сіз гистоплазмоздың көп таралған аймағында тұратын болсаңыз, ондағы тауық қора тазалау, үңгірлерлі тексеру немесе топырақ өңдеу секілді қызмет түрлерінен бет бұрыңыз.\r\n•	Егер сіз кокцидомикоздың кең таралған аймағында тұрсаңыз, топырақ ұңғылдарымен қопарумен байланысты, шаңы бұрқырап тұратын жерлерде жұмыс істемеуге тырысыңыз. \r\n  \r\nҮйдегі жануарлар қауіпсіз бе?\r\nБойында АИТВ –ның болуына қарамастан үй жануарларын қараумен айналысатын адам көпген қауіп-қатерге ұрынуы мүмкін, бірақ оны реттеудің тиімді жолдары бар. Үй жануарлары көңіл-күйіңізге жақсы әсер беретіндіктен, олардан бірден бас тарта салмаңыз. Төменде сіздің мал-мүлкіңіздің аман-сау қалуы үшін қарастырылған бірнеше кеңестер бар:\r\n•	Аурудың алдын алу үшін үй жануарларыңызға екпені тұрақты салып тұрыңыз;\r\n•	Жануарларыңыздың іші өтіп жатса, міндетті түрде мал дәрігеріне көрсетңіз. Дәрігер  сұйық нәжістегі микробтар сізге қауіп төндірер-төндірмесін анықтап береді. Егер ол қауіп төндіретін болса, малыңыздың іш өтуі басылғанша, басқа бір адамға қарай тұруын өтініңіз;\r\n•	Жануарыңызды тамақтанар алдынада еркелетіп, сипалағаннан кейін, міндетті түрде қолыңызды жуыңыз. Тезегінен абайлаңыз. Егер балаңызда АИТВ инфекциясы болса, үй жануарларын ұстағаннан кейін қолын жуғызыңыз;\r\n•	Егер үйіңізге ит немесе мысық әкелгіңіз келсе, оның соңғы 6 айда іші өткен-өтпегендігін анықтаңыз. Сонда сіз криптоспиридозбен зақымдану қаупін төмендетесіз.\r\n•	Үй жануарларын қай жерде ұстайсыз, сол жерді жақсылап таңдап алыңыз. Кейбір мал өсіретін қожалықтар, жануарларға арналған тұрақтар, зоодүкендер бір-бірімен салыстырғанда гигиенаны жақсы сақтауымен ерекшеленеді;\r\n•	Жүндес жануарлардан абайлаңыз. Егер сіз күшікті немесе мысықты үйіңізге паналатқыңыз келсе, алдымен мал дәрігеріне тексертіп алыңыз. Оның бойында сізге зиян тигізетін, инфекцияны дамытатын  микробтар бар-жоқтығын анықтап алғаныңыз жөн;\r\n•	Егер үйіңізде мысық болса, оның нәжіс сындыратын қорапшасын күн сайын тазалап тұрыңыз. Амал болса, АИТВ инфекциясы бар адаммен жүкті әйел   тазалық жұмыстарын жүргізбей-ақ қойғаны дұрыс. Мұндай амал арқылы токсоплазмоз ауруының алдын алуға болады. Мысығыңызды қамап ұстаңыз, оның басқа жануарларға (крыса, тышқан секілді) шабуылдауына жол бермеңіз. Оны дұрыс піспеген, шикі етпен тамақтандырмаңыз. Ашуландырып ойнамаңыз, ол сізді тырнап немесе тістеп жарақаттауы мүмкін. Егер сізді тырнап немесе  тістеп алған  жағдайда тез арада жарақаттаған жеріңізді сумен жуыңыз. Денеңздің тырналған немесе тістелген жерін мысығыңызға жалатпаңыз.\r\n•	Бүргенің пайда болуынан сақтаныңыз – ол сіздің денсаулығыңызға да, ит пен мысықтарыңыздың  саулығына да едәуір зиянын тигізеді.\r\n•	Сальмонеллез инфекциясының қаупін төмендету үшін бауырымен жорғалаушылардан (жылан, кесіртке, игуана, тасбақа секілділер) абайлаңыз. Егер аквариум немесе құс торларын тазалау керек болса резинке қолғап киіп істеңіз. Маймыл секілді экзотикалық жануарларға жоламағаныңыз жөн.\r\nТамақ пен су арқылы жұғудан қалай қорғанамын?\r\nТөменде берілген бірнеше кеңесті орындау арқылы сіз өзіңізді азық-түлік пен судан берілетін инфекциядан арашалай аласыз. Және одан да тереңірек ақпарат алғыңыз келсе: «Тағам өнімдерінің қауіпсіздігі» тақырыбын қараңыз.\r\n•	Шикі тамақ пен толық піспеген жұмыртқаны пайдаланбаңыз (құрамында шикі жұмыртқасы бер азық-түліктер, мысалы, қамыр, салатқа арналған Цезар және майонез).\r\n•	Толық піспеген тапақ пен  шикі тауық еттерін,  немесе теңіз өнімдерін пайдаланбаңыз. Пастерленбеген сүн өнімдерінен де бас тартқан жөн. Тамақты және етті толық пісіріңіз, немесе қызғылт бояуы кеткенше қайнатыңыз. Сиыр етін орташа қайнату температурасы 170°F, құрауы керек. Үй құстарын 180°F температурада қайнатып, пісірген дұрыс.\r\n•	Жеміс- жидек пен көкөністерді жеудің алдында жақсылап жуыңыз.\r\n•	Шикі ет, сол сияқты басқа да азық-түлікті тураған тақтайшаны ұстағаннан кейін қолыңызды жақсылап жуыңыз.\r\n•	Сіздің иммунитетіңіз төмендеп листериоз (азық-түлік арқылы берілетін Listeria monocytogene бактериясының салдарынан пайда болатын инфекция ) инфекциясын жұқтыру қаупін  азайтқыңыз келсе, шала піскен шұжық өнімдері секілді тағамдарды пайдаланбағаныңыз жөн.  Ондай өнімдерді жегеннің өзінде, алдымен бактерияллары жойылатындай қажетті температурада қайта қайнатып алып пайдаланғаныңыз оңтайлы болмақ. \r\n•	Өзен және көлдердің суын тазартпай іше салмаңыз. Адам немесе жануарлардың нәжістері төгілетін суға шомылагөрмеңіз. Шомылып жүргенде, немесе басқа да жолдармен суды қабылдағанда су жұтып қоймаңыз. \r\n•	Қалаңызда ауру ошақтары пайда болып жатса, ол су арқылы таралатын болса, «суды қайнатпай ішпеңдер» деген хабарландырулар шықса, суды 1 минуттан кем қайнатпай қолданбаңыз. Ішсеңіз де, тіс жусаңызда осы қағиданы қатаң ұстаныңыз. Қосымша тиімді жолдар іздесеңіз, арнайы фильтрлер мен құтыдағы суларды пайдаланыңыз.\r\n•	Қандайда бір ауру шығып, алайда суды қайнатудың мүмкіндіктері болмай жатса да сіз өз қауіпсіздігіңіз үшін амал-шараларды қарастыруыңыз керек. Негізінен, мұндай жағдайларда дәрігермен кеңескеніңіз абзал, өйткені су құбырларындағы суларды толық тазалау мүмкін емес, сол үшін басқа да жолдарын қарастырған жөн.\r\n•	Егер сіз құбыр суларын «мүлдем қолданбаймын» деп басқа жолдар іздесеңіз, есіңізде сақтап алыңыз, былғанған судан қатқан мұз инфекцияның көзі болып табылады, сондай-ақ қоғамдық орындардағы дүңгіршектерде сатылатын газдалған сусындар да осындай қауіптілікпен ұштасады.\r\n•	Алкогольсіз, газдалған құтыдағы сусындарды ішкеннен де еш қауіп туындамайды. Газдалмаған алкогольсіз сусындар мен шырындар – жабық жерде салқындатуды қажет етпесе,  олар да қауіпсіз болып саналады. Қатырылған жеміс-жидек шырындары да қауіпсіз, тек сіз оны залалсыз судан дайындасаңыз.\r\n•	Егер сіз салқындатылған (қатырылмаған) жеміс шырындарын ішетін болсаңыз, сыртқы жапссырма қағазына қарағыз, онда «пастерленген» деген жазу болуы керек. Оның салқындығына да мән беріңіз. Осы сияқты сыра, винолар да ішуге қауіпсіз болып саналады.\r\n\r\nМен саяхаттау кезінде өзімді қалай қауіпсіздендірсем болады?\r\nАИТВ-мен ауыратын адам үшін саяхаттаған аса қауіпті, әсіресе күрделі иммун басу кезінде. Дамушы елдерге саяхаттап бару, инфекцияның өршу қаупін жоғарлатады, себебі онда инфекция тамақ және су арқылы таралады, мұны еурома, солтүстікамерика және Азияның дамушы елдерімен салыстырмалы түрде келтіруге болады. Саяхаттамас бұрын дәрігермен кеңесіп алғаныңыз дұрыс.\r\n•	Сусындар мен тамақтардан сақтану керектігін есіңізде сақтаңыз. Қатырылған тамақтардан, шикі көкөністер мен жемістерден, құбыр суларынан, піспеген немесе  толық өңделмеген теңіз өнімдерінен немесе еттен, сүт, сондай-ақ сүт өнімдерінен, көше саудагерлерінің тағамдарынан абайлағаныңыз абзал.\r\n•	Толық қауіпсіз болып саналатын азық-түлікке: ыстық тамақты, өзіңіз  тазалаған жеміс-жидекті, құтыдағы сусындарды (әсіресе газдалған), ыстық шәй мен кофені, сыра және шамамен 1 мин қайнаған суды жатқызсақ болады.     \r\nКөптеген тексерулердің қортындысы бойынша диареяға арналған дәрі-дәрмектер АИТВ-оңтайлы науқастарының қауіптілігін төмендететіні анықталды.\r\nӘдетте асқазанның бұзылуы мен іш өтудың алдын алу мақсатында қабылданатын дәрі-дәрмектер саяхатқа шықпас бұрын қолданылады, осы жағын дәрігермен ақылдасып алсаңызда болады. Ішіңіз өтіп мазасызданғаныңызда антибиотиктерді қолдансаңыз болады. Қатты диареяға шалдығып (нәжіске қан араласу, іштің қайнауы,  қалтырағыштықтың пайда болуы) көп мөлшерде дәрілерді қабылдамас бұрын, дәрігерге тексеріліп алыңыз.\r\nЖануарллардың нәжісі төгілген топыраққа, құмға жоламаңыз. Арнайы қорғанышы бар аяқ киімдерді киіп алыңыз. Жаға-жайда болсаңыз астыңызға орамал төсеп отырыңыз.\r\nСаяхатқа шықпас бұрын алдын-ала екпе салдыру керек пе, оны дәрігеріңізбен ақлдасып алып шешіңіз. Кейбір екпелер АИТВ науқастарына жақсы әсер еткенімен, кейбіреулеріне кері  зардабын тигіізіп жатады. Егер сіз кейбір екпелерді салдырмаған болсаңыз, дәрігер ізге арнайы нұсқаулықтарды береді. Дәрігер сіздің қай жаққа саяхаттауға бағыт алғаныңызға байланысты саңрауқұлақтық және протозойлық инфекцияға қарсы амал-шаралардың мөлшерін айтып береді.\r\n\r\nАлдын алу шаралады\r\n\r\nАИТВ инфекцисын жұқтырып алудан қалай сақтанамын?\r\nАИТВ қорғанудің ең тиімді жолдары:\r\n•	АИТВ-мен инфекцияланған адаммен және көп адаммен ойнас жасайтындармен жыныстық қатынасқа түспеңіз;\r\n•	Тұрмыста болсаңыз да «қауіпсіз төсек қатынасын» ұстаныңыз;\r\n•	Жалпыға ортақ ине мен шприцтарды қолданбаңыз.\r\nСіз АИТВ инфекциясы бар адамды сырқы келбетіне қарап тани алмайсыз.  ЖИТС-ның симптомы АИТВ жұққаннан кейін 8 өткенде бірақ белгі бере бастайды. Сондықтан дін аман болып көрініп,өзін саумын деп жүрген кейбіреулер сізге ЖИТС-ны  жұқтыруы әбден мүмкін.\r\nЖИТС-нан 100% арашалайтын жалғыз жол – ешқашан бөгде, толық бірмейтін немесе АИТВ инфекциясы бар адаммен жыныстық қатынас жасаспаңыз. Жат адамдардың терісіне үйкелуден, қаны тиіп кетуден сақтанып жүріңіз.\r\n\r\n«Қауіпсіз жыныстық қатынас» қалай болады?\r\nЕң « қауіпсіз жыныстық қатынас» – ол сондай қатынасқа түспей-ақ қою. Ал егер тұрмыс құрған болсаңыз «қауіпсіз жыныстық қатынас» - ол тек білетін екі адамның арасындағы қатынас, бірақ АИТВ-мен инфекцияланған адаммен емес.  «Қауіпсіз жыныстық қатынас» керек болса, екі жан бір-бірімен табысып, иньекциялық есірткілерді қолданбай салауатты өмірге бет бұрғаны нұр үстіне нұр болады.\r\nҚауіпсіз жыныстық қатынастың келесі сатысына келсек – мүше қапты пайдалану арқылы қатынас жасауға болады. Егер сіз өз жолдасыңыздың инфекциялануынан, болмаса, оның өзге жандармен қатынасқа түсіп, вирус жұқтыруынан қауіптенсеңіз мүше қапсыз жыныстық қатынас жасапаңыз. Әр қатынасқа түскенсайын еркектерге арналған латекстік мүше қаптарды қолданыңыз.\r\nЕгер еріңіз ерлерге арналған мүше қапты кигісі келмесе, онда әйелдерге арналған түрін қолданыңыз. Әйелдерге арналған мүше қап, ерлердікі секілді әсер бермеуі мүмкін, бірақ ол сіздің қауіпсіздігіңіздің кепілі.\r\nЕшқашан бөтен қанды, шахуатты, несепті, жатыр немесе нәжіс сұйықтыңын анусқа, жатырыңызға, аузыңызға жіберіп алмаңыз.\r\n\r\nМүше қапты қалай дұрыс пайдаланған жөн? \r\nӨз қауіпсіздігіңізге сенімді болғыңыз келсе, мүше қапты дұрыс пайдалануды білгеніңіз жөн. Лактексті мүше қаптарды жыныстық қатынастың барлық түрлеріне қолдана берсе болады. Егер сізде лактекстік мүше қаптарға аллергияңыз болса, онда полиуретан мүше қаптарын пайдаланыңыз. Әйелмен оралдық жыныстық қатынас кезінде, мүше қапты әйелдің аузы мен денесне қатар ыңғайлай  берсе болады. \r\nЕгер сіз спермецидтерді пайдалануды жоспарласаңыз, тексеру нәтижелерінде спермецидтерде наноксинол-9 жиналатыны анықталуда. Спермецидтер жыныс мүшелерін тітіркендіріп, ЖЖБИ-дің асқыну қаупін жоғарлатады. Мүмкін болған жағдайда мүше қаптарды ноноксинон-9 –бен қолдану – мүше қанты мүлдем қолданбай қоюдан қарағанда жақсы.\r\nМүше қаппен қатынасқа түскенде тек су негізінде лубриканттармен қолданған дұрыс. Майлы негіздегі лубриканттар, вазелин, балалардың жақпа майы және лосьондар мүше қаптарды зақымдауы мүмкін.\r\n\r\nЕркектердің мүше қаптарын қалай қолданады?  \r\nЛатекстік немесе полиуретандық мүше қаптарды пайдаланыңыз. Табиғи мембрандардан (мысалы: қозы ішегінен) жасалған мүше қаптар онша жақсы емес, себебі, ЖИТС вирусы өте ұсақ, сондықтан мұндай мүше қаптардың тесіктерінен  өтіп кетеді. \r\n•	Қандай қатынаста болсаңызда мүше қапты киіңіз;\r\n•	Мүшеге қапты айналдырып кигізіңіз.  Айналдыратын жүзікше сырт жағында болуы керек. Мүше қапты мүшенің түп жағына қарай айналдыра жүргізіңіз. Мүшенің бас жағына шамамен 3,5-4 см орын қалдырып қойыңыз, өйткені ол жерге шәует сұйықтығы жиналады;\r\n•	Мүше қаптың бас жағынағы ауаны сығып шығарып тастыңыз;\r\n•	Шәует шығып болғаннан кейін мүше қапты шесіңіз. Мүше қап сырғып түсіп қалмас үшін оны қолмен, мүшемен бірге шығарыңыз;\r\n•	Қолданып болған мүше қапты қайта пайдаланбай тастай салыңыз.\r\n\r\nМен біреумен инені бірге қолдансам не істеймін? \r\nСіздің жағдайыңызды жақсарту үшін алдымен есірткіге тәуелділігіңіззді медициналық жолмен шешу керек. Егер сіз біреумен шприцты және инеиі бірге, қайталап қолданып жүрсеңіз оны тазартқыш ертінді    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1449,'article','1215','Gıpermetropııa (alystankórgishtik)','qz','2018-08-09 10:08:43','2018-08-09 10:06:00','__Gıpermetropııa (jaqyndaǵyny kóre almaı, kerisinshealystaǵyny jaqsy kóre alý)__ – bul  kórý júıesiniń buzylýy. Buǵan shaldyqqan adam jaqyndaǵyny nashar kóredi de, alystaǵynyn táýir kórip turady. Degenmen, joǵary deńgeıli gıpermetropııada naýqas alshaq zattardy da nashar kóredi.\r\n\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1215',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gıpermetropııa','y','   Gıpermetropııa (alystankórgishtik) __Gıpermetropııa (jaqyndaǵyny kóre almaı, kerisinshealystaǵyny jaqsy kóre alý)__ – bul  kórý júıesiniń buzylýy. Buǵan shaldyqqan adam jaqyndaǵyny nashar kóredi de, alystaǵynyn táýir kórip turady. Degenmen, joǵary deńgeıli gıpermetropııada naýqas alshaq zattardy da nashar kóredi.\r\n\r\n Gıpermetropııa (jaqyndaǵyny kóre almaı, kerisinshealystaǵyny jaqsy kóre alý) – bul  kórý júıesiniń buzylýy. Buǵan shaldyqqan adam jaqyndaǵyny nashar kóredi de, alystaǵynyn táýir kórip turady. Degenmen, joǵary deńgeıli gıpermetropııada naýqas alshaq zattardy da nashar kóredi.\r\n\r\n\r\n\r\nÁdette, alystankórgishtikkózqarashyǵynyńpishini buzylǵan kezindemazalaıdy, ol kezde, kóz uıashyǵyna syımaı turǵndaı seziledi. Nátıjesinde, belgilibirzattyńbeınesitorǵaemes, onyńartyndabeınelenedi. Kóz qarashyǵynyń shamadan tys qysyla berýinen, kózdegi móldir qabaqpen kóz burshaǵynyń jetkiliksizdigi astasyp ketedi. Kóbinese, gıpermetropııa kózdiń qalypty kórý uzyndyǵynda, optıkalyq júıesiniń álsizdigin  baıqatady.\r\nAlystan kóretin adam (gıpermetrop) mátindi kózge óte jaqyn ustaıdy, sebebi odan tordyń betindegi mátinniń sýretin úlkeıip kórinedi. Alaıda,odan keskin degendeı kórinbeıdi, jaı ǵana keńeıtilgen túrde bolady. Naýqas jıi kózin syǵyraıtyp, akkomodatsııaǵa kómekteskisi keledi, alaıda odan kirpikshe bulshyqetine ylǵı kúsh túsip,  blefarıt pen konıýnktıvıttiń damýy múmkin.\r\nGıpermetroptar jaqyn aralyqtaǵy jumysty uzaq istese qatty sharshaıdy, kózi aýyrady, basy meń-zeń bolady, kózinen jas aǵa beredi, kóziniń aınalasy qyzyp, shanshyp aýyrady. Jaryqqa, shaǵylysqan zattarǵa qaraǵanda qatty qınalady. Bul jaǵdaı akkomodatıvti astenopııa dep te atalady. Akkomodatıvti astenopııa neǵurlym joǵary bolsa, gıpermetropııa soǵurlym asqynady. \r\nAlystan kórgishtik 3 dárejeli bolady jáne ony dıoptrıı kólemimen anyqtaıdy.Bul óz kezeginde gıpermetropııalyq kózdiń emmetropııalyq bolýyna jetpeıdi:\r\n•	tómen dárejeli gıpermetropııa - 2.0 dıoptrııge deıin\r\n•	orta dárejeli gıpermetropııa - 4.0 dıoptrııgedeıin\r\n•	joǵary dárejeli gıpermetropııa - 4.0 dıoptrııdenartyq bolady.\r\nGıpermetropııalyq kózdińálsizdárejesiakkomodatsııaarqylyózmindetinatqara alady. Ortashajánejoǵarydeńgeıdegigıpermetropııada qashyqtyqqa qaraý úshin jáne jaqyn aralyqqa qaraý úshin túzetýler qajet bolady(kózildirik kıedi).\r\nGıpermetropııany  emdeý. Ókinishke qaraı, qazirgi ýaqytta gıpermetropııany jáne gıpometropııanyń emdeýdiń terapevtik ádisteri joq. Gıpermetropııany túzetý kózildirik nemese kontaktili lınzalar kómegimen jasalady.Hırýrgııalyq operatsııanyń kómegimen de gıpermetropııany emdeýi múmkin. Gıpermetropııany túzetýdiń hırýrgııalyq ádisteri kózdiń optıkalyq qýatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Qazirgi ýaqytta gıpermetropııany emdeýge arnalǵan eń kóp taralǵan hırýrgııalyq operatsııalar lazerli termokeratoplastıka (LTK), móldir lınzalardy, LASIK, oń lınzalardy ımplantatsııalaý jáne termokeratokoagýlıatsııa (TAC) aýystyrý bolyp tabylady.\r\n\r\n Tegter: \r\nGıpermetropııa (jaqynnan kórmeýshilik nemese alystan kórgishtik)\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1450,'article','160','Қабақтың қабынуы – халязион','kz','2018-07-24 05:14:59','2018-07-24 05:07:00','Халязион – қабақтың ауруы, мейбоми безінің шығу каналының бітелуімен сипатталады. ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=160',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қабақтың','y','   Қабақтың қабынуы – халязион Халязион – қабақтың ауруы, мейбоми безінің шығу каналының бітелуімен сипатталады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nХалязион – қабақтың ауруы, мейбоми безінің шығу каналының бітелуімен сипатталады. \r\n\r\n\r\n\r\nКөз – сфера тәрізді көру ағзасы. Ол сұйықтыққа толы. Аққабықтан, мөлдірқабықтан тұратын көздің сыртқы қабаты қорғаныс қызметін атқарады. Көздің ортаңғы қабаты тамырлардан тұрады. Ішкі қабаты (торқабық) нервтерден және жарық-түске сезімтал жалғамдардан тұрады. Сондай-ақ, мөлдірқабықтың артында орналасқан нұрлы қабық бар, ол –жұқа қозғалмалы пластина, ортасында қарашық аталатын дөңгелек ойығы бар. Оның артында қарақ (көз бұршағы) орналасқан, ол – линза түріндегі мөлдір созылмалы дене, оның басты қызметі – жарықты сындыру. Конъюнктива – қабақтың ішкі бөлігін жауып тұратын сілемей қабығы.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nХалязион  мейбоми бездерінің бірінің шығу жолы бітелгенде пайда болады. Бұл бездер қабақтың шетінде кірпіктің астында орналасқан; олар көзді шаятын майлы сұйықтықты өндіреді.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nХалязион көбінесе, теріскеннен (ішкі гордеолумнан) кейін пайда болады. Бұл кезде әдетте, қабақ қызарып, ісініп, ыстық болады. Кейде теріскеннің салдарынан без босатылмайды, бірақ, қызару және ісік басылады. Без қабақтағы мықты, серпімді түйінге айналады, бұл халязион аталады.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nҚабақты қарау диагнозды нақтылайды.\r\n\r\nСирек жағдайда терінің қатерлі ісігі халязион секілді көрінеді. Егер мұндай күдіктер болса, биопсия қажет болады.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\nХалязион көбінесе, бір айға жуық уақыт ішінде емдеусіз өтеді.\r\n\r\n* Емдеуде қабаққа күніне төрт рет, 10-15 минуттан жылы компресс қойылады. Ыстық емес суды қолдану қажет. Бұл бездің каналды бітеген қатайған бөліндісін жібітеді және босатылуына көмектеседі, сондықтан сауығуға апарады.\r\n* Халязионды басуға тырыспаңыз.\r\nЕгер халязионның өлшемі ұлғайса, оны хирургиялық жолмен алып тастау қажет. Тілік теріде тыртық болмас үшін, көбінесе, қабақтың ішкі жағынан жасалады.\r\n\r\nИнъекциялық стероидтық препараттар – емдеудің басқа нұсқасы.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nХалязион, әдетте, өздігінше жазылады. Емдеу оң нәтиже береді.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nХалязион өздігінше жазылғанмен, қабақта тыртық қалады. Бұл мәселе көбінесе, халязионды оперативтік емдеуде кездеседі, бірақ, сирек болады. Бірнеше кірпіктен айырылу, немесе  қабақтың шетінде шағын науашық қалуы мүмкін. Жиі кездесетін асқынуы – аурудың қайталануы.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЕмдеуге қарамастан, қабақтағы түйін өсетін болса, немесе кірпік жоғалтылған бөлік бар болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nХалязионның немесе теріскеннің алдын алу үшін қабаққа және кірпік өсетін сызыққа түнге қарай жұмсақ скрабты (өңезді жоятын құрал) жағу көмектеседі. Көзді тазарту үшін арнайы губканы (спонджды), езілген балалар сусабынын қолдану қажет.\r\n\r\nТазалағаннан кейін дәрігер тағайындаған антиобитігі бар жақпа майды қолдану қажет.\r\n\r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nМейбоми безінің липогранулемасы.\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001006.htm\r\n\r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1451,'article','128','Энтеробиоз (ішекқұртымен жұқпалану)','kz','2018-07-19 05:31:53','2018-07-19 05:22:00','Энтеробиоз –  ішекқұрттардан  туындаған адамның паразиттік ауруы.\r\n\r\nАдам ішекқұртты  олардың жетілген жұмыртқасы тағаммен аузына немесе шаңмен ішіне түскенде жұқтырады. Энтеробиозға ұшыраған адам саусағы ластанғанда өзіне-өзі жұқтырады (науқастар айналшықтың маңындағы теріні қасиды, себебі күшті қышу мазайлайды).\r\n\r\nНауқастың терісінде ішекқұрттық аналығы салған жұмыртқалар 4-6 сағаттан кейін жетіледі де адам жұқпалы болады. жұмыртқалар төсекке және науқастың іш киіміне, үйдегі және жұмыс орнындағы заттарға түседі.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=128',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Энтеробиоз','y','   Энтеробиоз (ішекқұртымен жұқпалану) Энтеробиоз –  ішекқұрттардан  туындаған адамның паразиттік ауруы.\r\n\r\nАдам ішекқұртты  олардың жетілген жұмыртқасы тағаммен аузына немесе шаңмен ішіне түскенде жұқтырады. Энтеробиозға ұшыраған адам саусағы ластанғанда өзіне-өзі жұқтырады (науқастар айналшықтың маңындағы теріні қасиды, себебі күшті қышу мазайлайды).\r\n\r\nНауқастың терісінде ішекқұрттық аналығы салған жұмыртқалар 4-6 сағаттан кейін жетіледі де адам жұқпалы болады. жұмыртқалар төсекке және науқастың іш киіміне, үйдегі және жұмыс орнындағы заттарға түседі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат                                 \r\n\r\nЭнтеробиоз –  ішекқұрттардан  туындаған адамның паразиттік ауруы.\r\n\r\n\r\n\r\nІшекқұрттар  - көбінесе, балаларда болатын ішек паразиттері.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nАуруға көбінесе, балалар ұшырайды. Тек ауру адамнан жұқтыруға болады.\r\n\r\nАдам ішекқұртты  олардың жетілген жұмыртқасы тағаммен аузына немесе шаңмен ішіне түскенде жұқтырады. Энтеробиозға ұшыраған адам саусағы ластанғанда өзіне-өзі жұқтырады (науқастар айналшықтың маңындағы теріні қасиды, себебі күшті қышу мазайлайды).\r\n\r\nНауқастың терісінде ішекқұрттық аналығы салған жұмыртқалар 4-6 сағаттан кейін жетіледі де адам жұқпалы болады. жұмыртқалар төсекке және науқастың іш киіміне, үйдегі және жұмыс орнындағы заттарға түседі.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nЭнтеробиоздың  негізгі симптомдары:\r\n\r\n·         айналшық маңындағы қышу;\r\n\r\n·         Мазасыз ұйқы;\r\n\r\n·         шаршау;\r\n\r\n·         тәбет пен салмақ жоғалту;\r\n\r\n·         түнде несеп ұстамау.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nЭнтеробиозды анықтау үшін ішекқұрт жұмыртқаларын табу қажет, оның көрінісі – ішек бұзылысы және айналшық маңындағы қышу.\r\n\r\n\r\n\r\nішекқұрт жұмыртқаларын микроскоппен көруге болады.\r\n\r\nЭнтеробиозды анықтау үшін Грэхем әдісін қолданып, зерттеу қажет, ол үшін жабысқақ лента қолданылады. ішекқұрт жұмыртқаларын тырнақ астынан алған жұғындыдан да табуға болады. ішекқұрттардың  қозғалатын ересек аналығын науқастың нәжісінің бетінен көруге болады.  \r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЭнтеробиоз әдетте паразиттерге қарсы дәрілерді қолданумен толық жазылады. Мұндай препараттар дәріханада еркін сатылады.\r\n\r\nӘдетте, дәрімен емдеу курсы 2 аптадан кейін қайталанады, қайта жұқтырудың алдын алу үшін.\r\n\r\nНауқастар препаратты қабылдау кезінде гигиена тәртібін қатаң қадағалауы тиіс.\r\n\r\n\r\nАурудың болжамы\r\n\r\nэнтеробиоз табысты емделеді.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДереу дәрігерге көріну қажет:\r\n\r\n·         егер өзіңізде немесе балаңызда аурудың жоғарыда аталған симптомдары байқалса.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАлдын алу шаралары - гигиена тәртібін қатаң қадағалау, науқастармен қатар олармен қарым-қатынастағы адамдарға да.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1452,'article','996','Fımoz jáne parafımoz','qz','2018-07-19 08:35:25','2018-07-19 08:24:00','Súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerde penıstiń ushy «kúpek» ataýymen belgili teri qabyqshamen jabylǵan. Fımoz kezinde kúpektiń tarylýy paıda bolady, ol jynystyq músheniń ushynda tyǵyz tartylyp, qaıtadan ornyna erkin qaıta almaıdy. Fımoz tabıǵı kórinis bolýy múmkin. Mysaly, 4 jasqa deıingi uldarda ádette, kúpekti ysyrý qıyn. Jas adamdarda, erlerde fımoz kóbinese kúpektiń qabynýyna (balanıt) nemese qant dıabeti sekildi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolady.\r\n\r\nParafımoz kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, ony qysqanda paıda bolady. Kúpek óziniń bastapqy jaǵdaıyna qaıtpaıdy jáne penıstiń ushyn jappaıdy. Bul isinýdiń, aýyrsynýdyń, penıstiń ushyna qan kelýiniń shektelýine aparýy múmkin. Eger kúpek óziniń tabıǵı ornalasý jaǵdaıyna qaıtpasa, kúrdeli asqynýlar paıda bolýy múmkin. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=996',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','F','Fımoz','y','   Fımoz jáne parafımoz Súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerde penıstiń ushy «kúpek» ataýymen belgili teri qabyqshamen jabylǵan. Fımoz kezinde kúpektiń tarylýy paıda bolady, ol jynystyq músheniń ushynda tyǵyz tartylyp, qaıtadan ornyna erkin qaıta almaıdy. Fımoz tabıǵı kórinis bolýy múmkin. Mysaly, 4 jasqa deıingi uldarda ádette, kúpekti ysyrý qıyn. Jas adamdarda, erlerde fımoz kóbinese kúpektiń qabynýyna (balanıt) nemese qant dıabeti sekildi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolady.\r\n\r\nParafımoz kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, ony qysqanda paıda bolady. Kúpek óziniń bastapqy jaǵdaıyna qaıtpaıdy jáne penıstiń ushyn jappaıdy. Bul isinýdiń, aýyrsynýdyń, penıstiń ushyna qan kelýiniń shektelýine aparýy múmkin. Eger kúpek óziniń tabıǵı ornalasý jaǵdaıyna qaıtpasa, kúrdeli asqynýlar paıda bolýy múmkin.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nBul degenimiz  ne?\r\n\r\nSúndetke otyrǵyzylmaǵan erlerde penıstiń ushy «kúpek» ataýymen belgili teri qabyqshamen jabylǵan. Fımoz kezinde kúpektiń tarylýy paıda bolady, ol jynystyq músheniń ushynda tyǵyz tartylyp, qaıtadan ornyna erkin qaıta almaıdy. Fımoz tabıǵı kórinis bolýy múmkin. Mysaly, 4 jasqa deıingi uldarda ádette, kúpekti ysyrý qıyn. Jas adamdarda, erlerde fımoz kóbinese kúpektiń qabynýyna (balanıt) nemese qant dıabeti sekildi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolady.\r\n\r\nParafımoz kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, ony qysqanda paıda bolady. Kúpek óziniń bastapqy jaǵdaıyna qaıtpaıdy jáne penıstiń ushyn jappaıdy. Bul isinýdiń, aýyrsynýdyń, penıstiń ushyna qan kelýiniń shektelýine aparýy múmkin. Eger kúpek óziniń tabıǵı ornalasý jaǵdaıyna qaıtpasa, kúrdeli asqynýlar paıda bolýy múmkin. \r\n\r\n \r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvtik júıesi\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nFımoz, ádette, aýyrsynýsyz ótedi. Degenmen, kúpektiń tarylýynda nesep shyǵarý nemese jynystyq qyzmette qıyndyqtar paıda bolýy múmkin. Sonymen qatar, fımoz kezinde erlerge kúpektiń astyndaǵy terini tazalaý qıynǵa túsedi, bul ınfektsııalardyń paıda bolýyna yqpal etedi.\r\n\r\nParafımoz kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń aýyrsynyp, isinýimen sıpattalady. Penıstiń ushyna qan kelýiniń aýyr tejelýi týraly kúńgirt-kúlgin túsine qarap aıtýǵa bolady, bul ádette, shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq qaraý kezinde fımozdy jáne parafımozdy anyqtaı alady.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń kútiletin uzaqtyǵy\r\n\r\nFımoz kishkentaı balalarda ózdiginshe ótedi, eresekterde fımoz operatsııa jasalǵanǵa deıin nemese ınfektsııa emdelgenge deıin jazylmaıdy.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nJeke gıgıenany muqııat qadaǵalaý arqyly fımozdyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin shomylý kezinde kúpekti tolyǵymen ysyryp, astyndaǵy terini muqııat tazartý qajet.  \r\n\r\nKúpektiń jynystyq músheden tys ysyrylýynda árdaıym muqııat túrde bastapqy ornalasý jaǵdaıyna qaıtaryp otyrsańyz, parafımozdyń aldyn alýǵa bolady. Parafımoz paıda bolýynda, onyń qaıtalanbaýy úshin naýqastarǵa súndetke otyrǵyzylý usynylady.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nFımozdyń sımptomsyz ótýi emdeýdi qajet etpeıdi. Bul ásirese, balalar úshin durys. Eger uldarda fımoz ótpeıtin bolsa, nemese nesep shyǵarýǵa / gıgıenaǵa qatysty máseleler paıda bolsa, gıdrokortızon sekildi emdeıtin jaqpa maılardy qoldaný tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nJasóspirimder men erlerde aýrýdyń aldyn alý úshin jeke gıgıenany qadaǵalaý jáne ınfektsııalardy ýaqytyly emdeý jetkilikti bolýy múmkin. Qalǵan jaǵdaılarda, turaqty sımptomdardyń bolýynda da túzetý operatsııasyn (súndetke otyrǵyzý) jasaý qajet.\r\n\r\nEger parafımoz kezinde kúpek jynystyq músheden tys ysyrylatyn bolsa, ony qysatyn bolsa, tótenshe jaǵdaı oryn alady, bul kezde shuǵyl medıtsınalyq járdem qajet. Dáriger  shuǵyl túrde kúpekti kesýi nemese súndetke otyrǵyzýdy ótkizýi múmkin.\r\n\r\n \r\nQashan mamanǵa kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Kúpekti bastapqy ornalasý jaǵdaıyna ákelýde nemese kúpektiń astyndaǵy terini tazartýda qıyndyq paıda bolady\r\n* Kúpektiń astynda qabyný paıda bolǵan.\r\n* Kúpek jynystyq músheniń ushynan tys ysyrylyp, qalypty jaǵdaıyna qaıtyp kelmeıdi.\r\n \r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nKóptegen erlerde fımoz kúrdeli máselege aınalmaıdy, emdeýdi qajet etpeıdi. Degenmen, jaǵdaı ózdiginshe ońalmaıdy.\r\n\r\nJoǵaryda atalǵandaı, keıde parafımoz shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi. Eger shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginbeseńiz, jynystyq músheniń ushynyń qaıtymsyz zaqymdanýy oryn alýy múmkin.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1453,'article','379','Ортаңғы құлақтың қабынуы –  құлақтың өткір инфекциясы','kz','2018-08-08 06:42:43','2018-08-08 06:41:00','Құлақ инфекциясының жиі кездесетін түрі – ортаңғы құлақтың қабынуы \'\'(__ортаңғы құлақ__ биологиялық ғылыми термин)\'\'.  Бұл ауру - ортаңғы құлақ қуысына суық тиіп, қабынғаннан және жасушалардың ісінуінен пайда болады. Ортаңғы құлақ  дыбыс жарғағының  дәл артында оқшауланған.\r\nСуретте: Құлақ құрылысы көрсетілген\r\nАсқынған құлақ инфекциясы аз уақыттың ішінде дамиды және ауыр түрде өтеді. Құлақ инфекциясы ұзақ уақыт немесе белгілі бір уақытта қайталанатын болса – хроникалық құлақ инфекциясы деп аталады. \r\n','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=379',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Ортаңғы','y','   Ортаңғы құлақтың қабынуы –  құлақтың өткір инфекциясы Құлақ инфекциясының жиі кездесетін түрі – ортаңғы құлақтың қабынуы \'\'(__ортаңғы құлақ__ биологиялық ғылыми термин)\'\'.  Бұл ауру - ортаңғы құлақ қуысына суық тиіп, қабынғаннан және жасушалардың ісінуінен пайда болады. Ортаңғы құлақ  дыбыс жарғағының  дәл артында оқшауланған.\r\nСуретте: Құлақ құрылысы көрсетілген\r\nАсқынған құлақ инфекциясы аз уақыттың ішінде дамиды және ауыр түрде өтеді. Құлақ инфекциясы ұзақ уақыт немесе белгілі бір уақытта қайталанатын болса – хроникалық құлақ инфекциясы деп аталады. \r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nАта-аналардың балаларын дәрігерге апара беретін себептерінің бірі – құлақ инфекциясының салдарынан. Құлақ инфекциясының жиі кездесетін түрі – ортаңғы құлақтың қабынуы (ортаңғы құлақ биологиялық ғылыми термин).  Бұл ауру - ортаңғы құлақ қуысына суық тиіп, қабынғаннан және жасушалардың ісінуінен пайда болады. Ортаңғы құлақ  дыбыс жарғағының  дәл артында оқшауланған.\r\n\r\nСуретте: Құлақ құрылысы көрсетілген\r\n\r\nАсқынған құлақ инфекциясы аз уақыттың ішінде дамиды және ауыр түрде өтеді. Құлақ инфекциясы ұзақ уақыт немесе белгілі бір уақытта қайталанатын болса – хроникалық құлақ инфекциясы деп аталады.\r\n \r\nСебептері \r\n\r\nЕвстахиев құбыры құлақтардың ортасына дейінгі жұтқыншақтың артына оқшауланған. Әдетте бұл құбырдан сұйықтық ортаңғы құлаққа құйылады. Евстахиев құбыры бітеліп қалған кезде, сұйықтық жинала бастайды.  Бұл – инфекцияның дамуына әкелетін қауіп.\r\n\r\n•	Құлақ инфекциясы көбінесе жасөспірімдер мен кішкентай жастағы балаларда кездеседі. Оларда евстахиев құбырының бітеліп қатуы жиі болып тұрады.\r\n•	Құлақ инфекциясы ересектерде де кездеседі, бірақ балалардағы сияқты жиі емес.\r\n\r\nҚандай себеппен болмасын, суық тисе және евстахиев құбыры бітеліп қалса, дыбыс жарғағының артындағы  ортаңғы құлақтың қуысынан сұйықтық ағады. Мынадай бірнеше себептердің қатысы бар: \r\n\r\n•	Аллергия\r\n•	Суық ұстап қалу және мұрын қуысына  суық тигендегі инфекция\r\n•	Тіс өсу кезінде сілекейлене беру\r\n•	Инфекциялық қабыну немесе аденойдтардың үлкеюі (жұтқыншақтың үстінгі жағындағы  лимфатикалық тіндер)\r\n•	Темекі шегу\r\n\r\nҚұлақ инфекциясына көп ұрынатын әсіресе балалар, олар шөлмекпен немесе тостағанмен шалқасынан жатып ап ұзақ уақыт сусын ішкенде осыған тап болады.  Дегенмен, егерде дыбыр жарғағында тесік болмаса, құлаққа кірген судан қауіпті құлақ инфекциясы дамымайды.  \r\n\r\nҚұлақ инфекциясы көбінесе қыста мазалайды. Құлақ инфекциясы адамнан адамға жұқпайды, бірақ балалар тұмауды жұқтырып алуы мүмкін. Нәтижесінде, кейбір балаларда құлақ инфекциясы дамып кетеді.\r\n\r\nМәліметтер бойынша  құлақ инфекциясының даму қаупі мына жағдайларда туындайды:\r\n\r\n•	Бала бақшадағы қарым-қатынаста (әсіресе топтық, 6 баладан артық топта);\r\n•	Мезгіл өзгергенде немесе таулы жерде турғанда;\r\n•	Суық мезгілде\r\n•	Селқос шылым шеккенде\r\n•	Бұрын болған құлақ инфекциясының қалдығы қалып қойғанда;\r\n•	Емшек ембеген балаларда;\r\n•	Жасанды үрпімен еметін балаларда;\r\n•	Жақында жұққан құлақ инфекциясынан;\r\n•	Жақында кез-келген ауруға шалдыққаннан (инфекцияның салдарынан организм  кез-келген ауруға төтеп бере алмайды). \r\n\r\nБелгілері\r\n\r\nҚұлақ инфекциясының көп кездесетін белгілері, жасжеткіншектер  ылғи мазасызданып, жылай береді. Балалардың көпшілігінде өткір инфекцияның салдарынан безгекке ұрынады немесе ұйқысы дұрыс болмайды. \r\n\r\nЖасөспірімдерде және ересекдерде құлақ инфекциясынынң белгілері мынадай болып келеді:\r\n•	Құлақ ауырады;\r\n•	Құлақ бітіп қалғандай болады;\r\n•	Дімкәстенеді; (әлсірейді)\r\n•	Құсады;\r\n•	Іші өтеді;\r\n•	Жақымданған құлағымен естімей қалады.\r\n\r\nҚұлақ инфекциясы суық тигеннен кейінда дамуы мүмкін. Сары немесе жасыл сұйықтықтың ағуы, дыбыс жарғағының зақымданғанын білдіреді.\r\n\r\nКез-келген өткір құлақ инфекциясы дыбыс жарғағының артынан сұйықтық ағуға себепкер болады. \r\n\r\nДиагнозы \r\n\r\nДәрігер отоскоппен қарау арқылы диагноз қояды. Әдетте, инфекцияның белгісін қою жеңіл.\r\n\r\n•	Ауырған жер босатады немесе қызарады;\r\n•	 Дыбыс жарғағының артында ауа көпіршіктері немесе сұйықтық болады;\r\n•	Ортаңғы құлақ қуысынан қан аралас сұйықтық немесе ірің ағады;\r\n•	Дыбыс жарғағында перфарация  болғаннан (тесілу);\r\n\r\nКейбір адамдарда құлақ инфекциясы  бұрыннан болуы мүмкін, дәрігер оларға   есту қызметін тексеру үшін тест жүргізеді.\r\n\r\nЕмдеу. \r\n\r\nБірқатар құлақ инфекциялары антибиотиксіздер-ақ, өз бетімен жазылып кетеді. Ауруын басатын дәрілерді уақытымен     қолданып, организмнің өзеркімен қалыптасуына  мүмкіндік берсе, сол да жеткілікті.  \r\n\r\n•	Ауырған құлағыңызға жылыман су құйылған шөлмекті немесе жылы орамалды басыңыз;\r\n•	Ауруды басатын дәрі тамшыларын қабылдаңыз, немесе, дәрігерден қандай амал қарастыру керек  екенін сұраңыз;\r\n•	Ауруды басатын және қызуды түсіретін дәрі-дәрмектерді қабылдаңыз, мысалы, ибуфен немесе ацетаминофонды қолданып көріңіз. Балаларға асперин беруге БОЛМАЙДЫ. \r\n6 айдан кіші балаларда симптомдар немесе безгек бар болса, дәрігермен кеңесу керек. 6 айдан асқан балаларды үйде де емдесе болады, тек мына сипмтомдар болмаса:\r\n•	Дене қызуы 38.9°C- ден асып кетсе;\r\n•	Қатты ауырып және басқа арудың белгілері байқалса;\r\n•	Денсаулықта басқа да қауіпті мәселелер туындаса.\r\nАуруыңыз қайтпай жатса, симптомдары барған сайын күшейе түссе, дәрігерге хабарласыңыз, ол сізге қажетті антибиотиктерді жазып береді.\r\n  \r\nАнтибиотиктер \r\n\r\nҚұлақ инфекциясын вирустар мен бактериялар да қоздырады.  Егер инфекцияны қоздырған вирус болса, антибиотиктер көмектеспейді.  Көптеген дәрігерлер кез-келген инфекцияға антоибиотик тағайындай бермейді.  Ең құрғыған жағдайда, құлақ инфекциясына шалдыққан 6 айдан кіші сәбилерге, бактерияға қарсы дәрілер қолдануға нұсқау береді.\r\n\r\nДәрігер көп  мөлшерде анибитик қолдануға нұсқау береді, егер:\r\n•	Бала 2 жастан асқан болса;\r\n•	Балада безгек ауруы болса;\r\n•	Бала тағыда бір басқа аурумен ауырса;\r\n•	Баланың жағдайы 24-48 сағаттың ішінде жақсармаса.\r\n\r\nАнтибиотиктерді тағайындағаннан кейін, оларды уақытымен пайдалану өте маңызды, сол сияқты басқа дәрі-дәрмектерді дұрыс қолдану керек. Ауру белгілі жойыла бастаса да, дәрі ішуді ТОҚТАТПАҢЫЗ. Егер антибитиктер 48-72 сағаттың ішінде оң әсерін бермесе, дәрігерге қаралыңыз. Антибиотиктерді ауыстыруыңыз мүмкін.  \r\nАнтибиотиктерді қолданғаннан жүрек айнуы, құсу, диарея секілді жағымсыз әсерлер де болады. Кей кездерде ғана ауыр аллергиялық серпін дамиды.\r\n\r\nКейбір балаларды құлақ инфекциясының қайталанба эпизоды мазалайды. Бұл эпизодтардың арасында ауру симптомдары білінбей тұрады. Мұндай жағдайда балаларға антибиотиктіктің аз ғана тәуліктік мөлшері  беріледі, ол инфекцияның қайталануын болдырмайды. \r\n\r\nХирургиялық емдеу\r\nЕгер кәдімгі дәрі-дәрмектерді пайдаланғанның өзінде, оң өзгеріс байқалмаса, немесе балаларда аз уақытта инфекция жиі  қайталана берсе, оған дәрігер құлақ түтікшелерін қолдануға кеңес береді.\r\n•	Жіңішке түтікшелер дыбыс жарғағына орналасады, кішкене тесік қалдырылады, онымен ішке ауа өтеді, осындай жолмен құлақтан сұйықтықтардың шығуы жеңілдейді.\r\n•	Әдетті түтікшелер өздері түсіп қалады. Ал егер түспесе, оны дәріген өзі алып тастайды.\r\nҚұлақ инфекциясы қайта-қайта ылғи мазалай берсе және аденойдтар өсіп кетсе, сізге дәрігер аденойдтарды  хирургиялық жолмен жоюды ұсынады. Бадамша бездерді алып тастағаннан, қайталанба құлақ инфекциясының дамуын тоқтамайды.\r\n\r\nБолжам \r\n\r\nЖиі болатын құлақ инфекциясы – бұл қауіпті ауру емес, себебі одан тез жазылып, қалыпты жағдайға тез орласың. Бұл инфекцияға ем жақсы қонады, бірақ болашақта олар қайталануы мүмкін\r\nКөп балаларда инфекция кезінде және инфекциядан кейін  аз уақыт  дұрыс естімей жүреді. Бұл ортаңғы құлаққа сұйықтықтың құйылғандығынан.  Сұйықтықтар емделгеннен кейін де, дыбыс жарғағының артында біраз апта немесе ай  бойы кетпей тұрады.\r\n\r\nБұл аурудың әсерінен тілдің күрмелуі сирек кездеседі, бірақ, қайталанна беретін құлақ инфекциясының салдарынан,  баланың ұзақ уақыт бойы естімей жүргендігінен тілі кеш дауы да мүмкін. \r\n\r\nАсқыну қауіптілігі\r\n\r\nҚауіпті инфекцияларға сирек жағдайларда ғана ұрындырады. Мысалы:\r\n•	Мастойдит (құлақтың артқы тұсындағы бас сүйектің қабынған инфекциясы )\r\n•	Менингит (ми қабықшасының қабынған инфекциясы)\r\n\r\nҚашан дәрігерге тексерілу керек?\r\n\r\nПедиатрға мынадай жағдайларда тексеріліңіз:\r\n•	24-48 сағаттың ішінде ауру, безгек, мазасыздануы қайтпаса;\r\n•	Бала ауырғанда, құлақ инфекциясы сияқты емес, одан басқаша қаттырақ  аурса;\r\n•	Бала қатты ауырып, қызуы көтеріліп кетсе;\r\n•	Қатты ауырғаны дереу басылса, онда оның дыбыс жарғағы жарылып кетуі де мүмкін.\r\n•	Симптомдары төмендесе; \r\n•	Басқа симптомдары пайда болса, әсіресе басы қатты ауырса, басы айналса, құлағының айналасы ісісе немесе бет бұлшық еттері қызып тұрса.\r\n\r\n6 айға толмаған балаңыздың дене қызуы жоғарылап тұрса, басқа аурудың симптомдары кезедсе бастаса, онда тез арада осы жағдайды дәрігерге айтыңыз.\r\n\r\nАлдын алу шарасы\r\n\r\nСіз мынадай іс-шараларды орындау арқылы балаңыздағы құлақ инфекциясының даму қаупінің алдын аласыз:\r\n•	Баланың қолы мен ойыншықтарын жиі жуып тұрыңыз;\r\n•	Бала бақшада, кемінде 6 баладан тұратын топты таңдаңыз. Бұлай істеу арқылы, балаңызды тұмау тиюден немесе құлақ инфекциясына соқтыратын басқа да инфекциядан қорғай аласыз;\r\n•	Емізікті қоданудан аулақ болыңыз;\r\n•	Баланы емшек сүтпен тамақтандырыңыз, ол нәрестенің құлақ инфекциясына төзімділігіне демеу болады. Егер баланы шөлмекпен тамақтндырсаңыз , онда оны отырғызып немесе жантайтып қойып беріңіз. \r\n•	Баланы мүлдем темекі түтініне жақындатпаңыз;\r\n•	Екпелерді уақытымен салдырыңыз. Пневмокок вакцинасы баланы өткір құлақ инфекциясын қоздыратын  бактериядан, сондай-ақ, көптеген респираторлы (тыныс алатын жер) ифекциялардан қорғайды.  \r\n•	Антибиотиктерді шамадан тыс қолданудан сақтаныңыз. Әйтпесе, антибиотиктерге тәуелділігі артып кетуі ықтимал.\r\n\r\nПайдаланған әдебиет: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000638.htm\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nОртаңғы құлақтан бұлық ағу\r\nСуық тию\r\nинфекция\r\nқұлақ ауру\r\nотоскоп\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1454,'article','561','Скарлатина (жәншау)','kz','2018-10-05 10:59:45','2018-10-05 10:59:00','__Скарлатина (жәншау) __– ауруы көбінесе тамақтың стрептококкты қабынуын өткерген 2-10-жас аралығындағы балаларда кездесетін ауру.  Скарлатинаның себебі әртүрлі стрептококкты бактериялардан бөлінген улардың әсерінен болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=561',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Скарлатина','y','   Скарлатина (жәншау) __Скарлатина (жәншау) __– ауруы көбінесе тамақтың стрептококкты қабынуын өткерген 2-10-жас аралығындағы балаларда кездесетін ауру.  Скарлатинаның себебі әртүрлі стрептококкты бактериялардан бөлінген улардың әсерінен болады. Скарлатина (жәншау) – ауруы көбінесе тамақтың стрептококкты қабынуын өткерген 2-10-жас аралығындағы балаларда кездесетін ауру.  Скарлатинаның себебі әртүрлі стрептококкты бактериялардан бөлінген улардың әсерінен болады.\r\nСкарлатинаның негізгі симптомы – егеуқұм қағазына ұқсас сұрықсыз, қызыл түсті бөртпенің пайда болуымен сипатталады. Бөртпе кеуде және іш жақтарда 24 сағат ішінде пайда болып, кейін барлық денеге таралады. Бөртпе мен қызарулар тері қатпарларында, әсіресе шап жақтарда, қолтық және шынтақ қатпарларында анық білінбейді. Қызба мен тамақтың стрептококкты қабынуы бөртпеден бұрын болады.\r\n\r\nСкарлатина мен тамақтың стрептококкты қабынуының антибиотиктермен емделеді. Бөртпе өздігімен жұқпайды және емді талап етпейді. Скарлатинаны көп жағдайда асқындырмай емдейді.\r\n\r\nБөртпе шыққанда ересектерде де, балаларда да дене қызуы көтеріледі.\r\n\r\nТегтер: \r\nскарлатина\r\nСтрептококктық инфекция\r\nТамақтың қабынуы\r\nҚызыл түсті бөртпелер\r\nҚызба\r\nТері қатпарларындағы бөртпе\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1455,'article','1265','Leıkodıstrofııa (Aleksandr aýrýy)','qz','2018-10-05 07:43:56','2018-10-05 07:42:00','__Leıkodıstrofııa__–  mı jasýshalaryna qatysty sırek kezdessetin aýrý túri. Bul aýrý mıelındi qabyqshany – elektroqshaýlaǵysh qabyqty, mıdyń qorǵaýshy jáne jaqpqysh qabyqtarynnyń zaqymdanýynan týyndaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1265',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','L','Leıkodıstrofııa','y','   Leıkodıstrofııa (Aleksandr aýrýy) __Leıkodıstrofııa__–  mı jasýshalaryna qatysty sırek kezdessetin aýrý túri. Bul aýrý mıelındi qabyqshany – elektroqshaýlaǵysh qabyqty, mıdyń qorǵaýshy jáne jaqpqysh qabyqtarynnyń zaqymdanýynan týyndaıdy. Leıkodıstrofııa–  mı jasýshalaryna qatysty sırek kezdessetin aýrý túri. Bul aýrý mıelındi qabyqshany – elektroqshaýlaǵysh qabyqty, mıdyń qorǵaýshy jáne jaqpqysh qabyqtarynnyń zaqymdanýynan týyndaıdy.\r\nMıelındi qabyqtyń zaqymdanýynan mı men deneniń basqa bólikteriniń arasyndaǵy qatynas baıaýlaıdy nemese tuıyqtalyp qalady. Onyń saldary mynadaı asqynýlarǵa ákelip soqtyrady:\r\n\r\n•	Qozǵalys úılesimdiligi buzylady;\r\n•	Sóıleýde yńǵaısyzdyq týyndaıdy;\r\n•	Kózdiń kórýi nasharlaıdy;\r\n•	Estý jaǵy buzylady \r\n•	Mentaldy jáne fızıkalyq damý júıesi buzylady.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda leıkodıstrofııa tuqym qýalaý arqyly genetıkalyq jolmen beriledi. Aýrýdyń sımptomdary kishkentaı kezden bastap kórinis beredi. Aýrýdyń belgilerin bastapqyda anyqtaý qıyn, bul yńǵaısyzdyqpen qınalyp júrgen bala syrt kózge saý kórinýi múmkin. Degenmen de bul sımptomdar ýaqyt óte kele asqynyp ketedi.\r\n\r\nÓkinishke oraı qazirgi kezde leıkodıstrofııany emdeý ádisi tabylmady. Keıbir medıtsınalyq dáriler men fızıkalyq terapııalar arqyly naýqastyń jaǵdaıyn jeńildetýge bolady.\r\n\r\nǴalymdar leıkodıstrofııanyń keıbir túrlerin emdeý úshin súıek kemigin transplantatsııalaý múmkindikterin qarastyrýda.\r\n\r\nTegter: \r\nleıkodıstrofııa\r\nAleksandr aýrýy\r\nGenetıkalyq aýrýlar\r\nBas mıy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1456,'article','1248','Mı isikteri','qz','2018-09-06 10:07:40','2018-09-06 09:54:00','Darigerler keıde  tómengi dárejeli (I dáreje)jáne  joǵarǵy dárejeli (IV dáreje)   mı isikteriniń deńgeıin   toptastyryp qarastyrady.  Rak kletkalaryn mıkroskoppen zertteý arqyly , isiktiń damý darejesin anyqtaýǵa bolady. Joǵarǵy dárejedegi  isik kletkalary ózgeshe túrge enip, tómengi dárejeli  isik kletkalaryna qaraǵanda  tezirek ósedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1248',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Mı','y','   Mı isikteri Darigerler keıde  tómengi dárejeli (I dáreje)jáne  joǵarǵy dárejeli (IV dáreje)   mı isikteriniń deńgeıin   toptastyryp qarastyrady.  Rak kletkalaryn mıkroskoppen zertteý arqyly , isiktiń damý darejesin anyqtaýǵa bolady. Joǵarǵy dárejedegi  isik kletkalary ózgeshe túrge enip, tómengi dárejeli  isik kletkalaryna qaraǵanda  tezirek ósedi. Onkologııalyq aýrýlar týraly túsinik.\r\n\r\nIsikterdiń  damý satysy\r\n\r\nDarigerler keıde  tómengi dárejeli (I dáreje)jáne  joǵarǵy dárejeli (IV dáreje)   mı isikteriniń deńgeıin   toptastyryp qarastyrady.  Rak kletkalaryn mıkroskoppen zertteý arqyly , isiktiń damý darejesin anyqtaýǵa bolady. Joǵarǵy dárejedegi  isik kletkalary ózgeshe túrge enip, tómengi dárejeli  isik kletkalaryna qaraǵanda  tezirek ósedi.\r\n\r\nBastapqy mı isikteri\r\nMı tinderinde damıtyn isikterdi -  bastapqy  mı isikteri dep ataıdy. (Qaıtalama mı isikteri týraly  aqparat  kelesi bólimde) Bastapqy mı isikteriniń attary paıda bolǵan  kletkalary men  mı bóligterine baılanysty atalady. Keń taraǵan bastapqy mı isiginiń túrin glıoma dep ataıdy. Ol glıaldy jasýshada paıda bolady. Glıoma kóp túrge bólinedi:\r\n•	Astrotsıtoma  -  glıoma jasýshalarynda, juldyzsha tárizdi paıda bolatyn astrotsıto dep atalatyn  isik túri. Eresek kisilerde astrotsıtoma  mıdyń jartysharynda jıi damıdy.  Balalarda,  olar mı jasýshasynda, mı jartysharynda, mıshyqta kezdesedi. III dárejeli astrotsıtoma keıde anoplastıkalyq astrotsıtoma dep atalady. IV dárejeli astrotsıtomany ádette kóp formaly glıoblastoma dep ataıdy.\r\n•	Mı  glıomasy –  mıdyń tómengi bóliginde damıtyn isik.  Baǵanaly jasýshadaǵy glıoma  kóbinese kishkentaı  balalar men orta jastaǵy eresekterde kezdesedi.\r\n•	Ependımoma – mıdyń   qatparlaryna  nemese julynǵa   túsken jasýshada damıtyn isik. Mundaı isikter kóbinese balalar men jas jetkinshekterde kezdesedi.\r\n•	Olıgodendroglıoma – Nerv júıelerin qorǵaıtyn jáne maı quramdas zattarmen  qamtamasyz etetin jasýshalarda damıtyn, sırek kezdesetin isik túri.  Mundaı isiktiń túri ádette, mıdyń jarty bóliginde kezdesedi. Olar óte baıaý ósedi jáne ózge mı tinderine taralmaıdy. Kóbinese orta jastaǵy, eresek adamdarda paıda bolady.\r\n\r\nMı isikteriniń keıbir túrleri  glıal jasýshalarynda bastalmaıdy. Olardyń eń kóp taraǵandary:\r\n•	Medýlloblastoma – Bul isik mıshyqta damıdy.  Ol balalar  arasynda óte jıi kezdesetin  mı isigine jatady. Keıde qarabaıyr neıroektodermaly isik dep atalady.\r\n•	Menıngıoma – Bul isik ádette mı qabyǵynda damıdy. Óte baıaý ósedi.\r\n•	Shvannoma – Shvannoma kletkalarynan damıdy (lemotsıtter). Bul  tepe- teńdikti  jáne estý júıesin baqylaýshy nervterdi jaýyp turatyn kletkalar. Bul nerv  qulaqtyń ishinde ornalasqan.  Keıde isikti akýstıkalyq nevroma dep ataıdy. Ádette  eresek adamdarda jıi kezdesedi.\r\n•	Kranıofarıngıoma – bul isik mı negizindegi gıpofızdiń janynda ósedi. Bul isiktiń túri kóbinese, balalarda kezdesedi.\r\n•	Embrıonaldi-kletkaly mı isigi – Embrıonaldy kletkadan paıda bolatyn isik. Embrıonaldy-kletkaly mı  isiginiń túri 30 jasqa deıingi adamdarda kóptep kezdesedi .  Keń taraǵan Embrıonaldy-kletkaly mı isiginiń túri germınoma dep atalady.\r\n•	Dombyqqan  bezdiń aınalasyndaǵy isik – Bul  dombyqqan  bezdiń ishinde nemese qasynda damıtyn , sırek kezdesetin mı isigi bolyp tabylady.  Dombyqqan bez mı bólikteriniń  arasynda  jáne mıshyqta ornalasqan.\r\n\r\nEkinshi satyly mı isikteri\r\nQaterli isik jaıylý barysynda deneniń basqa bóligine shappaı, óziniń aýytqyǵan (anomalnyı) jasýsha torlary (kletkalary)  sol qalpynda qalsa, ony bastapqy, (birinshilikti) mı isikteri dep ataıdy. Al sol qaterli isik (rak)  deneniń basqa jerlerinen mıǵa shapsa , ol birinshi satyly mı isikterine jatpaıdy. Eger, qaterli isiktiń tor kózderi (kletkalary) mıǵa deneniń basqa bólikterinen  (mysaly, ókpeden nemese sút bezinen) kelse, dárigerler bul isikti ekinshilikti nemese metastatıkalyq isik dep ataıdy.  Ekinshilikti mı isikteri bastapqy mı isikterine qaraǵanda  áldeqaıda kóptep kezdesedi.\r\n\r\nMı isikteri: qanshalyqty qaýipti?\r\nMıdaǵy qaterli isikterdiń qaıdan paıda bolatynyn eshkim naqty aıta almaıdy.  Dárigerler keıbireýlerde  isiktiń damyp, endi bireýlerde damymaı sol qalpynda qalýyn áli kúnge deıin tolyq túsindirip bere almaıdy. Belgilisi, mı isikteri – juqpaly emes. Bul aýrý basqa saý adamdarǵa juqpaıdy. Zertteýlerdiń nátıjesine súıensek, eger adam belgili bir qaýipti faktorlarmen zaqymdansa, mı isikteri solarda paıda bolýy múmkin. Adamnyń asqynǵan aýrýlarynyń barlyǵy – qaýipti faktorlarǵa jatady.\r\nBastapqy mı isikteriniń asqyný saldarynan mynadaı qaýipti faktorlar týyndaýy múmkin:\r\n•	Jynysqa qaraı – jalpy mı isikteri áıelderden góri, erlerde óte kóp kezdesedi. Negizi menıngıoma áıelderge beıim.\r\n•	Násilge qaraı – mı isikteri basqa násildermen salystyrmaly túrde qaraǵanda aq tústilerde kóp kezdesedi.\r\n•	Jasyna qaraı – bastaǵy mı isigi kóbinese 70-ten asqan kisilerde kezdesedi eken. Al ekinshi orynda balalardyń onkologııalyq aýrýlary tur (Leıkemııa balalardyń jıi ushyraıtyn qaterli isik aýrýy). Mı isigi 8 jastan kishi balalarda kóptep kezdesedi eken, odan joǵarylarǵa qaraǵanda.\r\n•	Otbasynda – januıaly adamdar glıomadan zardap shegip jatady. Bul aýrý damyp ketse, óte qaýipti. \r\nRadıatsııa nemese jumystaǵy belgili bir hımııalyq zattyń áserinen: \r\n•	Radıatsııa – ıadrolyq bólshekter bar ónerkásipterde  isteıtinderde mı isiginiń damyp ketý qaýpi bar. \r\n•	Formaldegıd – potologanatomdar jáne balzamdaýshy mamandar, farmaldegıdpen jýmys isteıtinderde qaterli mı isigine ushyraý qaýpi basym. Ǵalymdar formaldegıdterde kezdeskendegideı, basqa salanyń jumysshylarynan mı isigi aýrýyn kezdestirmedi. \r\n•	Hlorly vınıl – plastık jasaıtyn jýmysshylar, hlorly vınıldiń áserine tap bolyp jatady. Bul hımııalyq zat, bastaǵy mı isiginiń damý qaýpin týdyrady.\r\n•	Akrılonıtrıl – toqyma jáne plastık shyǵaratyn ónerkásipterinde jýmys isteıtinder akrılonıtrıldiń áserine ushyraıdy. Bul olardyń bastarynda mı isiginiń paıda bolý qaýpin kúsheıtedi.\r\nǴalymdar qalta telefondary mı isikteriniń damýyna sebepker bola ma dep, tekserip kórgen. Zertteý nátıjesinde telefonnyń zalalsyz ekeni anyqtaldy. \r\nǴalymdar bastyń jaraqat alýy, mı isikteriniń paıda bolýyna sebepker bolýy múmkin be dep, tekserip jatyr. Biraq osy ýaqytqa deıin, mundaı sebeppen mı isigi paıda bolǵan adam kezdespedi.\r\nBul qaýipti faktorlarǵa jatqyzatyndardyń barlyǵy birdeı  mı isigi aýrýymen aýyrmaıdy. Bir jaǵynan naýqastardyń kópshiligi qaýipti faktorlardyń áserinen aýyrmaǵan. Keıbir jandar tipti ondaı qaýipti faktorlarǵa jolamaǵan da, eń jaqsysy, mundaı máseleler tóńireginde dárigerińizben sóıleskenińiz durys. Dáriger sizdiń aldaǵy ómirińizde, mı isiginiń paıda bolý qaýpin qalaı aldyn alý kerektigin aıtyp, siziń densaýlyǵyńyzǵa qaraı júıeli grafık quryp bere alady.\r\n\r\nSımptomdary\r\nMı isiginiń belgileri onyń kólemine, túrine, oqshaýlaýyna qaraı  baıqalady. Onyń sımtomdary: júıke júıesi isiktiń áserinen qysylady nemese mıdyń  belgili bir jeri zaqymdananady. Sondaı-aq  mı kúp bolyp isip, bas súıektiń qýysyna suıyqtyq jınala bastaıdy.  Mı isiginiń kóp kezdesetin sımptomdary mynadaı:\r\n•	Bas aýyrady (ásirese tań erteńgisin syrqyraıdy);\r\n•	Júrek aınıdy nemese qýsady;\r\n•	Sóıleýi, kórýi, estýi nasharlaıdy;\r\n•	Turaqty júrisinen jáne tepe-teńdiginen jańylady;\r\n•	Kóńil-kúıi qubylyp, óz-ózine senimdiligi joǵalady;\r\n•	Jady nasharlaıdy;\r\n•	Bulshyq etteri dirildep, tyrysyp qala beredi (paroksızm nemese konvýlsııalar) paıda bolady;\r\n•	Qol nemese aıaq uıyp, shanshıdy.\r\nBiraq bul tek qana mı isikteriniń sımptomdary bolmaýy múmkin, sebebi mundaı belgiler basqa  jaǵdaılarda da kezdese beredi. Sol úshin kimde osyndaı belgiler baıqalsa, tez arada dárigerge qaralǵany durys. Tek dáriger ǵana dıagnozdy anyqtap, dáriler jazyp bere alady. \r\n\r\nDıagnostıka\r\nAdamda mı isiginiń sımtomdary baıqalyp, osy zardapqa tap bolǵandyǵyn sezse, oǵan dáriger mynadaı birneshe emdik sharalaryn usynady:\r\n•	Tekserý - dáriger jalpy jaǵdaıdy tekseredi.\r\n•	Júıke júıesin tekserý – dáriger aýrýdyń  zeıindik dárejesin, bulshyq etke úılesimdiligin, refleksteri men reaktsııasyn anyqtaıdy. Sondaı-aq dáriger isiktiń ózegine qaraıdy, sebebi júıke júıesiniń qysylýy isiktiń negizgi ózegine baılanysty. \r\n•	Kompıýterlik tomografııa  (KT) – kompıýterge jalǵanǵan rentgen qurylǵysynyń kómegimen bas beıneleriniń serııasy túsiriledi. Sapaly mı beınelerdi alý úshin naýqasqa arnaı kontrasty ekpeler jasaý kerek. Beıneler mı isikteriniń sýretterin kórsetýi múmkin.\r\n•	Magnıtti ıadrolyq rezonans (MIaR) – kompıýterge  jalǵangan myqty magnıt deneniń ishki, jeke bóligin túsirip bere alady.  Bul beınelerdi monıtardan kórip, ary qaraı basyp shyǵarýǵa bolady. Keıde arnaı kontrasty zattar mı tinderinen bólektenip kórinedi. Sondyqtan  beıne arqyly isikti nemese mıdaǵy basqa problemalardy da kórýge bolady.\r\n\r\nDáriger basqa da emdik sharalardy taǵaıyndaýy múmkin. \r\n\r\n•	Angıogramma  - kontrasty zattar qanǵa enip, mı tamyrlaryna túsedi, sosyn ony rentgenogrammadan kórsetedi. Isik bolǵan jaǵdaıda, dáriger ony rentgen túsirmesinen kóre alady.\r\n•	Súıek rentgenogrammasy – keıbir mı isikteri, mıdaǵy kaltsıdi joıyp,  bas súıekti ózgerte bastaıdy. Rentgnogrammanyń kómegimen dáriger osy ózgeristerdi anyqtaıdy.\r\n•	Julyn pýnktsııasy – dáriger julyn suıyqtyǵynan alýy múmkin ( julynnyń, mıdyń aınalasyn toltyryp turatyn suıyqtyq ).  Bul emdik shara jergilikti anestezııa (aýrýyn basý) kezinde júzege asyrylady. Dáriger julyn kanalynan suıyqty alý barysynda, uzyn, jińishke ıneni qoldanady. Julyn pýnktsııasy 30 mınýt ýaqytty alady.  Naýqas basy aýyrmas úshin, pýnktsııadan keıin birneshe saǵat jatý kerek. Keıin zerthanada suıyq quramynda rak kletkalary men basqa da aýrýlardyń belgileri bar-joqtyǵy anyqtalady. \r\n•	Melıogramma – bul julynnyń rentgenologııalyq tekserilýi. Arnaı kontrasty zattardy  julyn\n suıyqtyǵyna engizý úshin  julyn pýnktsııasy júrgeziledi. Naýqas kontrasty zattar men julyn suıyqtyǵy aralasý  úshin biraz ýaqyt eńkeıe turady. Bul dárigerge julynda isiktiń bar-joqtyǵyn bilýge kómektemedi. \r\n•	Bıopsııa – isik kletkalaryn tinderden joıý, bıopsııa dep atalady. Potologanatomdar mıkroskoppen jasýshalardy qaraı otyryp, anomaldy jasýshalardy anyqtaıdy. Bıopsııa rak jasýshalaryn,  tinderdiń rakqa aınalýdaǵy ózgerisin, sondaı-aq basqa da jaǵdaılardy anyqtaýǵa kómektesedi. Bıopsııa mı isikeri dıagnozyn anyqtaýdaǵy birdeni-bir, senimdi jol. \r\n\r\nIsikti jasýshalardaǵy tinderdi hırýrgııalyq jolmen anyqtaýdyń 3 joly bar.\r\n\r\n•	Ineli bıopsııa.  Ineli bıopsııa jasaǵan kezde hırýrg bas terisin tilip, bas súıekti azdap burǵylaıdy. Bul trepanatsıondy burǵylaý  (trepanatsıonnym otverstvıem)dep atalady. Dáriger ınemen trepanatsıondy burǵylaý arqyly mı isigindegi tinniń úlgisin alady.\r\n•	Stereoaktıkalyq bıopsııa .  Bul qurylǵy sýretter alý úshin kerek bolady. Mysaly kompıýterli tomografııa nemese MIaR  sııaqty ,  ıne tıpanatsıondy burǵylaý arqyly, qajetti nysanǵa barǵanda, isiktiń jaı-kúıiniń túsirilimin jasaıdy. Hırýrg ımeniń kómegimen tinniń úlgisin alady.\r\n•	 Emdelý kezindegi bıopsııa. Keıde hırýrg isikke ota jasaý kezinde tinniń úlgisin alady.\r\nKeıde bıopsııany alý múmkin emes. Eger isik mı uńǵymalaryna ornyqpasa, sondaı-aq bassqa jerlerge de jaıylmasa, mı tinderi zaqymdalmasa, hırýrg isik tinderiniń úlgisin ala almaıdy. Ol kezde dáriger qajetti sýretterdi alý úshin MIaR nemese KT sııaqty basqa tekserý joldaryn qarastyrady. \r\n\r\nEmdelý. \r\nMıdyń qaterli isigine ushyraǵan kóptegen naýqastar, onymen kúresi úshin medıtsınalyq kútim qabyldaýǵa bar yntasymen kirisedi. Olar aýrýynan saqaıyp ketý úshin emdelýdiń barlyq nusqalaryn bilgisi keledi. Alaıda, kebireýlerge  «rak» dep dıagnoz qoıǵanda, ábirjip, mazasyzdanady,  qalypty tekserýlerge kedergi jasap, ózin mazalaǵan barlyq suraqtardy dárigerge qoıa beredi. Barlyq suraqtardy dárigerge qoıa bergennen, bul másele sheshile ketpeıdi. Dárigerdiń aıtqandarynyń bárin este saqtap alý múmkin emes, sondyqtan odan dıktafon qoldanýǵa rýqsat surap alyńyz. Keıbir naýqastar dárigermen sóılesý barysynda máseleni naqty túsinip alý úshin týystaryn  nemese dosyn qatystyrady. \r\n\r\nDáriger naýqasty arnaıy mamanǵa jiberedi, nemese naýqas ózi suranyp barýyna da bolady. Ol maman – mı isikterin zertteýmen aınalysatyn, neırohırýrgıa, neıroonkologıa, onkolog jáne onkologı-radıologıa salasynyń mamany bolýy kerek. Nemese naýqasty osyndaı baǵyt boıynsha qyzmet etetin,  bir  komandadaǵy  basqa dáligerge joldaýy múmkin. Mundaı medıtsınalyq komandanyń ishinde: medbıke, dıetolog, mentaldy densaýlyq boıynsha keńesshi, áleýmettik jumysshy, fızıoterapevt, profterapevt jáne  logopedter bar. Balalarǵa oqý boıynsha kómektesetin repetıtor da paıdasyn tıgizedi.\r\n\r\nEmge daıyndyq\r\nDáriger kez-kelgen emdelýge múmkin bolatyn joldardy aıtyp, keńes qurýy kerek. Sondaı-aq, ol julyndaǵy rak kletkalarynyń  isigi sekildi birneshe qaýipti isiktiń túrlerin birýi kerek.  \r\nAdamdar dárigerge birden qajetti suraqtardy qoıa almaıdy, nemese, qoıǵan suraqtarynyń jaýabyn birden túsine almaıdy. Sondyqtan naýqastar túsinbegen jerlerin qaıta surap, qosymsha aqparat alam dese, ábden bolady. \r\n\r\nEmdeý ádisteri. \r\nMı isigimen aýrǵan naýqastar birneshe jolmen emdeledi. Isiktiń túrine jáne satylaryna qaraı naýqastar, hırýrgııalyq em alady, bolmasa, sáýleli terapııa nemese hımıoterapııa arqyly emdeledi. Keıbir jaǵdaılarda, naýqas keshendi em qabyldaıdy.\r\nBudan basqa da kez-kelgen aýrýdyń satylaryn anyqtaý úshinde naýqas emdelse bola beredi. Mysaly: aýrýdy baıqaý úshin jáne basqa da rak sımptomdaryn anyqtaý úshin, terapııanyń janama áserlerin azaıtý úshin, sondaı-aq emotsıonaldy problemalardy sheshý úshin de em qabyldaıdy.  Emdeýdiń bul túri sımptomdyq,  súıemeldeýshi nemese pallıatıvtik dep atalady.\r\nOsy emdelý joldarynyń eń tıimdisin jáne olardyń kútiletin nátıjesin  dárigerdiń ózi aıtqany durys.\r\nHırýrgııalyq ota – kóbinese  mı isikterin emdeý úshin eń jıi qoldanatyn em túri. Jabyq bas súıektiń ishine jasalatyn ota - bas súıekti tesý (kranıotomııa) dep atalady. Ol jalpy narkozben júzege asady. Ota jasaýdyń aldynda bas terisin qyrady. Sodan soń dáriger terini tiledi jáne alynǵan bas súıekti arnaıy aramen kesedi. Isiktiń barlyq bóligi alynǵannan keıin, dáriger bas súıektegi uńǵymany jaýyp, súıektiń kesilgen bóligimen nemese metaldan jasalǵan plastınamen qaıta jaýyp qoıady. Sodan soń hırýrg bas súıektiń terisin tigedi. \r\nKeıde hırýrgııalyq jolmen emdeý múmkin bolmaıdy. Eger isik mı baǵanalarynda nemese mıdyń basqa bir bóliginde ornalassa, onda hırýrg isikti joıa almaıdy. Sebebi, mıdyń saý tinderin zaqymdap alýy múmkin. Ota jasatýǵa múmkindigi joq naýqastar, sáýle terapııasyn nemese emdeýdiń basqa joldaryn qarastyrady. \r\n\r\nSáýle terapııasy (radıoterapııa dep te atalady) isik jasýshalaryn joıý úshin, joǵaryenergııa kózi sáýlesin paıdalanady. Radıatsııanyń qaınar kózi – rentgen sáýlesi, gamma sáýlesi nemese protondar bolýy múmkin. Úlken qurylǵy radıatsıany isikke jáne tinderge jaqyn baǵyttaıdy. Keıde radıatsııa túgeldeı mıǵa nemese julynǵa baǵyttalady.\r\nÁdette  sáýle terapııasy otadan keıin júzege asyrylady. Radıatsııa isiktiń aınalasynda qalyp qoıǵan  jasýshalardy joıady. Keıde radıatsııa terapııasy, hırýrgııalyq ota jasaýǵa múmkin emes  aýrýlarǵa  qoldanylady. Sáýle terapııasy emhanada nemese klınıkada jasalady. Emdeý kúntizbesi isiktiń túrine, kólemine, sondaı-aq naýqastyń jasyna baılanysty túziledi. Ár em-shara bir-neshe mınýtqa sozylady. \r\n\r\nDáriger isik mańyndaǵy saý tinderdi qorǵaý úshin mynadaı qaýipsizdik sharalaryn qoldanady:\r\n•	Fraktsıonerlený. Sáýle terapııasy bir-neshe aptaǵa sozylyp, aptasyna  tek 5 kún ótkiziledi. Bólsheptep taǵaıyndaý. Radıatsııanyń barlyq mólsherin ýzaq ýaqytqa sozyp emdeý, isik mańyndaǵy saý  tinderdiń amandyǵyna kepil bolady.\r\n•	Gıperfraktsıonırlený.  Naýqas radıatsııanyń bir kúnde berileten mólsherin, eki-úsh kúnge bólip qoldanady. \r\n•	Stereoaktıkalyq sáýle terapııasy. Radıatsııanyń shińishke sáýleleri isiktiń ár buryshyna baǵytalady.  Bul em-shara kezinde, naýqas basyna búgilmeıtin jıektemeni kııip alady. MIaR nemese KT-nyń túsirmesi isiktiń dál  jaıylǵan ornynyń sýretin túsirip beredi. Dáriger kompıýter arqyly radıatsııanyń qajetti mólsherin, sondaı-aq ólshemin jáne radıatsııalyq sáýleniń buryshtaryn  anyqtaıdy.  Emdeý sharalary dárigerdiń bir ret qabyldaýynda júzege asyrylýy múmkin nemese birneshe seansynda júrgiziledi.\r\n•	3 ólshemdi konformdy radıatsııalyq terapııa. Kompıýter isiktiń úsh ólshemdi sýretin jáne aınalasyndaǵy tinderin kórsetedi. Dáriger isiktiń qaıtalanǵan nysanyn dál bilý úshin, kóptegen radıatsııa sáýlelerin baǵyttaıdy. Tamasha radıatsııalyq fokýs mıdyń saý tinderin qorǵaıdy.\r\n•	Proton sáýlelerimen jasalǵan radıatsııalyq terapııa. Bul  radıatsııa rentgen sáýlelerin bólmeıdi, proton sáýlelerin bóledi. Dáriger proton sáýlelerin isikke baǵyttaıdy. Protondar saý tinderdi zaqymdamaı ótetin qasıetke ıe.\r\nHımııaterapııa – qaterli isik kletkalaryn dári-dármektermen joıady. Olardy  kóbinese mıdaǵy isikti emdeýge qoldanady. Preparattardy ishý arqyly nemese ınektsııa túrinde engizedi. Qaı jaǵdaıda bolmasyn olar, qan quramyna enip, barlyq organızmderge taralady. dári-dármekter qoldaný tsıklyna qaraı bylaı sıpattalady: emdelý qanshalyqty durys bolsa, jazylý da soǵan baılanysty bolyp keledi.\r\nHımııaterapııany emhanada, dariger kabınetinde nemese úı jaǵdaıynda da qoldanylady.  Naýqastyń  emhanaǵa jatqyzylýy sırek bolatyn jaǵdaı. Eresek adamdarǵa qaraǵanda, jas balalarǵa hımııaterapııany jıi qoldanady. Degenmen ota jasalǵannan keıin nemese sáýle terapııasynan keıin eresekterge hımııaterapııasyn júrgizýi múmkin. Keıbir adamdarda qaıtalana beretin  mı qaterli isiki bolady. Dáriger  ondaı isikti alyp tastap, ornyna hımıoterapevtıkalyq birneshe plastınalar ornatady. Ár plastına 10 tsenttiń ólshemine teń. Biraz aptadan soń, plastınadaǵy dárilik zattar mıǵasińip, qaterli isik klekalaryn joıa bastaıdy.\r\nEm qoldanýdaǵy janama áserler\r\nEm qoldaný barysynda, saý kletkalar zaqymdanady. Bul  janama áserlerdi jıi týdyrady. Janama áserlerdiń paıda bolýy,  ár túrli faktorlarǵa, sonymen qatar isiktiń túrine, qabyldaǵan em kólemine baılanysty bolýy múmkin. Emdeý kýrstary aýysqan saıyn ár naýqasta ár túrli janama áserler paıda bolyp jatady. Emdelýdiń  aldynda  medqyzmetkerler komandasynyń músheleri janama áserler týraly aıtyp, naýqasqa onymen kúresýdiń joldaryn usynady.\r\nHırýrgııalyq emdelý\r\nOta jasalǵannan keıin alǵashqy kúnderi naýqastyń jıi basy aýyryp, ózderin jaısyz sezinýi múmkin. Degenmen, ol kezde aýrýdy basý úshin dári-dármekterdi qoldanýǵa bolady.  Tipti kerek bolsa, naýqas dárigermen nemese medbıkemen aýrýdy basý úshin ne isteý kerektigin aqyldassa da bolady. \r\nTaǵy bir aıta keterligi, naýqas ylǵyı ózin álsiz sezinip, sharshaı beredi. Ár naýqastyń otadan keıin saýyǵyp ketýi úshin eń aldymen biraz ýaqyt kerek. Basqa da, kóptegen máseleler orynǵa kelip tireledi.\r\nJulyn suıyqtyǵy nemese qan bastaǵy mıǵa shabýy múmkin. Mundaı jaǵdaı – isiný dep atalady. Dárigerler naýqastyń boıynda mundaı máseleniń oryn almaýyn qatty qadaǵalaıdy. Isiktiń kishireıýshi úshin naýqas steroıdty dárilerdi qabyldaýy múmkin. \r\nSuıyqtyqty bólý úshin ekinshi ret ota jasalýy múmkin. Hırýrg mı qatparshasyna uzyn jińishke tútiksheni (shýnt) ornatady. Tútikshe teriniń astymen, deneniń basqa bóligine júrgiziledi, ádette ol  qursaq qýysymen júrgiziledi. Mıdan artyq suıyqtyq bólinip, qursaq qýysyna drenaj jasalady. Keıde onyń ornyna suıyqtyqty júrekke drenajdaıdy.\r\nInfektsııa – bul hırýrgııalyq otadan keıin damýy yqtımal taǵy bir másele. Mundaı jaǵdaıda dárigerler naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndaıdy.\r\nMıǵa ota jasalǵanda saý tinder zaqymdanýy múmkin. Mıdyń bulaı zaqymdanýy qaýipti másele bolyp esepteledi. Ol kezde naýqastyń bulshyq etterinde, kórý júıesinde, sóıleýinde kádimgideı aýytqýlar bolýy yqtımal. Ondaı jaǵdaıda  naýqasta tyrysý\n nemese biraz ózgerister paıda bolady. Kóbinese bul sımptomdar azaıyp, ýaqyt óte kele joǵalady. Biraq keıde zaqymdanýlar, mıdaǵy aýytqýlar qalypty sıpatqa ıe bolady. Aýrýlarǵa fızıoterapııa da qajet bolýy múmkin, logoped nemese profıldi dáriger de kómektese alady. \r\nSáýle terapııasy\r\nKeıbir naýqastar emdelgennen keıin birneshe saǵattyń ishinde júrek aınýy saqtalyp, ketpeı qoıady. Dárigerler naýqasqa bul problemamen qalaı kúresý kerektigin aıta alady.  Sáýle terapııasy da keıde búkil emdelý barysynda naýqasty  qatty qaljyratady. Mundaıda demalý da mańyzdy, biraq dáriger naýqasqa múmkindiginshe belsendi bolý kerektigin aıtady. \r\nTaǵy bir aıta keterligi, sáýle terapııasy kóbinese shashtyń túsýine sebepker bolady. Alaıda shashatar birneshe aılan keıin qaıta ósedi. Sáýle terapııasy terige de aıtarlyqtaı áser etedi.  Bas terisi men qulaqtar qyzaryp, qurǵaıdy jáne sezimtal bolyp ketedi. Medıtsınalyq personal bul máselelerdiń sheshý joldaryn aıtýy múmkin. Keıde sáýle terapııasynyń áserinen mı tinderi bórtip ketedi. Dárigerler aýrýdy tekserip mundaı sımptomdardyń mundaı jaǵdaıda oryn almaýyn qadaǵalaý kerek. Aýrýdyń ózin jaqsy sezinýin damytý úshin, emdik dári-dármekter usynylady. \r\nRadıatsııa keıde mıdyń saý jasýshalaryn joıyp jiberedi. Bul janama áser – radıatsııalyq nekroz dep atalady. Mundaı sımptomdar basty aýyrtady, deneni tyrystyryp, tipti naýqastyń ólimine sebepker bolady.\r\nRadıatsııalyq sáýlelendirý balalarda gıpofıza nemese mıdyń basqa bóliginiń zaqymdanýyna sebepker bolady. Bul olardyń oqýynda úlken problema bolýy múmkin nemese boıy men ósimi baıaýlap qalady. Budan basqa, bala kezde sáýlelendirý onyń bolashaq ómirinde ekinshilikti mı isiginiń paıda bolý qaýpin týyndatady.  Ǵalymdar  kishkentaı balanyń mı isigine hımıoterapııany sáýle terapııasymen birge qoldanýdyń múmkinshiligin  úırenýde.\r\nHımıoterapııa\r\nHımıoterapııanyń janama áseri negizinen qoldanǵan dárilik zattarǵa baılanysty bolady. Janama áserdiń aıryqsha belgileri: qyzý kóteriledi jáne qaltyraıdy, qusyp, tábet joǵalady jáne álsizdik paıda bolady. Keıbir janama áserler dáriniń kómegimen azaıady. \r\nDárilermen qamtamassyz etiletin  ımplantty (plastınaly) naýqastar, hırýrgııalyq emdi birge alǵannan keıin ınfektsııa sımptomdary basyp ketpeý úshin  dárigerdiń qaraýynda bolady. Aýrýda ınfektsııa bolǵan jaǵdaıda oǵan antıbıotık taǵaıyndalady.\r\nKútiný\r\nAýrýdyń satylaryna qaramastan qaterli isikke shaldyqqan adamdar ózin mazalaǵan máseleniń aldyn alý úshin aldymen jaqsylap kútiný kerek. Ol úshin ózine jaıly jaǵdaı jasap, emdelý barysynda ómir súrý sapasyn jaqsartý kerek. Naýqas aýrýyn emdeý barysynda jáne mı isikteriniń basqa sımptomdary paıda bolmas úshin ózin bir qalypta ustap, terapııanyń janama áserleriniń azaıýyn qadaǵalap, sondaı-aq kóńil-kúıindegi aýytqýlardy sheship alǵany jón.\r\nMı isigimen aýratyn adamdardy kútimildeýdiń mynadaı túrleri barynsha keń taralǵan:\r\n•	Steroıdty dári-dármekter. Mı isigi bar naýqastardyń kópshiligine isiktiń kishireıýi úshin qoldanylady.\r\n•	Antıkonvýlsanttar. Mı isigi adamnyń tyrysyp qalýyna sebepker bolady. Onyń aldyn alý úshin nemese baqylaýda ustaý úshin naýqas tyrysýǵa qarsy dárilerdi qabyldaý kerek. \r\n•	Anastomoz (shýnt). Mıǵa suıyqtyq jınalǵan jaǵdaıda hırýrg ony shyǵarý úshin anastomaz (shýnt) ornatady.\r\nAýrýyn asqyndyrmas úshin kóptegen naýqastar emdelý men qatar kútimildenýdi qolǵa alady. Al keıbireýler tek kútimildenip, sımtomdardy baqylaý úshin isikke qarsy terapııany qoldanbaıdy.\r\nReabılıtatsııa \r\nReabılıtatsııa – emdeý josparynyń eń mańyzdy bóligi bolap tabylady. Reabılıtatsııanyń maqsaty adamnyń qajettiligine qaraı jáne isiktiń naýqasqa  kúndelikti qalaı áser eteýine baılanysty qoldanylady. Naýqastyń qalypty ómirge tezirek oralýyna kómektesý úshin dárigerler barlyq múmkindikterdi qarastyrady. Mynadaı mamandardyń kómegi qajet bolýy yqtımal: \r\n•	Fızıoterapevter. Mıdaǵy isikten jáne ony emdeý barysynda naýqas sal bolyp qalýy múmkin.  Sondaı-aq olar adamnyń álsireýine jáne tepe-teńdik sezimin saqtaýda máseleler týdyrýy múmkin. Fızıoterapevter naýqastardyń kúsh jınap, tepe-teńdikti qaıta qalpyna keltirýine kómektesedi.\r\n•	Logopedter. Logopedter naýqas jandardyń sóıleýdegi problemalaryn sheship, oılaryn tolyq aıtyp jetkize alýyna kómektesedi. \r\n•	Kásiptik aýrýlar boıynsha dáriger. Profaýrý dárigerleri naýqastardyń turmystyq muqtajdyqtaryn óz erkimen atqarýyn úıretedi. Mysaly tamaqtaný, dárethanaǵa barý, sýǵa túsý jáne kıiný t.b.\r\nMı isigine shaldyqqan balalarda erekshe muqtajdyqtar bolýy múmkin. Keıde olarǵa úıde de, aýrýhanada da repetıtorlary  bolady.   Úlgerimi nashar nemese este saqtaý qabiletinde problemalary bar balalarǵa repetıtorlar nemese mektepten keıin arnaıy sabaqtar ótkizilýi kerek. \r\nKútimi\r\nMı isiginen emdelgennen keıin turaqty kútimildený óte mańyzdy. Dárigerler isiktiktiń qaıtalanbaıtynyna kóz jetkizý úshin egjeı-tegjeıli tekserýler júrgizedi. Ol úshin fızıkalyq turǵydan jáne nevrologııalyq turǵydan tekserýler ótkizedi. Naýqasqa ýaqytyna qaraı MIaR nemese KT taǵaıyndalady. Eger, naýqasta anastomaz ornatylǵan bolsa, dáriger oynń qalypty jumys isteýin qadaǵalaıdy.  Dáriger  aldǵy ýaqyttaǵy kútimildený josparyn aıtyp, naýqasqa qaı ýaqyttarda kelý kerek, jáne qandaı analızder tapsyrý kerek ekendigin túsindiredi.  \r\nTegter: \r\nmı isigi   \r\nastrotsıtoma   \r\nsáýle terapııasy  \r\nglıoma \r\nmedýlloblastoma   \r\nhımıoterapııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1457,'article','1277','Ish qatýdy emdeý jáne aldyn alý','qz','2018-10-05 10:14:34','2018-10-05 10:12:00','__QURMETTI DÁRIGER: __\r\nMeniń sizderge qoıar suraǵym bar edi. Ishim  qatyp, qınalyp júrgenime eki jyl boldy. Buryn bul problemamdy, klızma arqyly rettep alatynmyn, biraq qazir olar da kómektespeı jatyr. Siz qandaı keńes beresiz?\r\n\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1277',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Ish','y','   Ish qatýdy emdeý jáne aldyn alý __QURMETTI DÁRIGER: __\r\nMeniń sizderge qoıar suraǵym bar edi. Ishim  qatyp, qınalyp júrgenime eki jyl boldy. Buryn bul problemamdy, klızma arqyly rettep alatynmyn, biraq qazir olar da kómektespeı jatyr. Siz qandaı keńes beresiz?\r\n\r\n QURMETTI DÁRIGER: \r\nMeniń sizderge qoıar suraǵym bar edi. Ishim  qatyp, qınalyp júrgenime eki jyl boldy. Buryn bul problemamdy, klızma arqyly rettep alatynmyn, biraq qazir olar da kómektespeı jatyr. Siz qandaı keńes beresiz?\r\n\r\nQurmetti oqyrman: \r\nIsh qatý - adamdardyń kóp jarııa etkisi kelmeıtin nárselerdiń biri. Eger sizde mundaı problema  týyndaǵan bolsa, onda ol aýyr jáne óte jaısyz qubylys ekenin bilesiz. Eresek jastaǵy turǵyndardyń shamamen 2% ish qatýdan zardap shegedi búginde; sonyń ishinde áıelder men qart adamdar osy jaısyzdyqqa jıi ushyrap jatady. Negizi  ishtiń qatýy qaýipti qubylys emes, biraq ol birshama jaısyzdyq týdyrady.\r\n\r\nIsh qatý degenimiz ne?\r\nIshek boıynyń bosaýy qıyndap, ádettegiden áldeqaıda sırek dáretke otyrǵanda  ishtiń qatýy paıda bolady. Ár adamnyń ish bosatý  jıiligi ártúrli bolady jáne árbir adamda árqandaı ózgerister oryn alyp jatýy múmkin. Keıbir adamdar dárethanaǵa kúnine 3 ret barsa, al basqalary aptasyna bir nemese eki ret  barady. Alaıda, 3 kúnnen asyp ketse, ol asa sırek   úzilis bolyp sanalady. Dáret nájis qatyp, ishek boıymen jyljyý qıynǵa soǵady.\r\nKem degende úsh aı boıy mynadaı  2 jaǵdaıda oryn alsa, sizde ish qatý problemasy týyndaǵyn degen sóz:\r\n•	Defekatsııa ýaqytynyń 25% -nan astamy kúshenýińizge jumsalatyn bolsa;\r\n•	Nájisińizdiń 25 % dan astamy  qatty bolǵanyn baıqasańyz.;\r\n•	Ishińizdiń 25% - dan astam bóligin  bosata almasańyz;\r\n•	Úlken dáretke aptasyna 3 retten az barsańyz .\r\n\r\nIsh neden qatady?\r\nOrganıkalyq aýrýlardyń sebebinen  ishektiń fýnktsıonaldyq buzylýlary paıda bolady.  \r\nIsh qatýdyń jıi kezdesetin sebepteri:\r\n\r\n•	Sýdy tym az qabyldaý;\r\n•	Azyq quramynda talshyqtyń az mólsher de bolýy;\r\n•	Ádettegi dıetanyń buzylýy; saıahatta júrý;\r\n•	Fızıkalyq belsendiliktiń tómendeýi  nemese qozǵalyssyzdyq;\r\n•	Kóptegen sút ónimderin paıdalaný;\r\n•	Kúızelis;\r\n•	Dárethanaǵa barýdy sanaly túrde qysqartatyndyqtan (keıde aýyr gemorroıǵa baılanysty) ,\r\n•	Ýaqyt óte kele ishektiń bulshyq etterin álsiretetin dárilik zattardy paıdalaný, ıaǵnı ish júrgizetin preparattardy óte jıi paıdalaný; \r\n•	Gıpotıreozdızm;\r\n•	Parkınson aýrýy nemese skleroz sııaqty nevrologııalyq buzylýlar; \r\n•	Kaltsıı nemese alıýmınıı bar antatsıdterdi qabyldaý;\r\n•	Basqa preparattar (ádette aýyrsynýdy basatyn - esirtki analgetıkterin, antıdepressanttardy, temir preparattaryn) \r\n•	Depressııa;\r\n•	Tamaqtaný tártibi buzylýy;\r\n•	Titirkengen ishek sındromy ;\r\n•	Júktilik kezinde;\r\n•	Toq ishektiń qaterli isik aýrýy;\r\nKeıde ish qatýdyń sebebi ishektiń júıke nemese bulshyq etteriniń álsireýinen bolýy múmkin. \r\n\r\nIsh qatýdyń belgileri qandaı?\r\nIsh qatýynyń belgileri: \r\n•	dárethanaǵa qajettiliktiń jıi týyndamaýy jáne / nemese nesep shyǵarýda qınalý;\r\n•	Ishtiń aýyrýy jáne jeldenýi;\r\n•	Aýyrsyný;\r\n•	Qusý. \r\n\r\nDıagnozdy qalaı anyqtaý kerek? \r\nKópshilik adamdar ish qatýdy anyqtaý úshin kúrdeli dıagnostıkalyq ádisterge muqtaj emes. Ishi qatqan adamdardyń az ǵana bóliginde aýyr jaǵdaılar oryn alýy múmkin. Eger sizdiń ishińiz eki aptadan astam qatyp, júrmeı tursa, máseleniń sebebin anyqtaýǵa jáne emdeýge múmkindik beretin dárigerge barý kerek. Ishektiń qaterli isigi bolǵan jaǵdaıda, erte dıagnoz qoıyp jáne ony emdeý óte mańyzdy.\r\n\r\nDıagnoz qoıý úshin dáriger qandaı amaldar qoldanady: \r\n\r\n•	Gormonaldy teńgerimsizdikke kúdiktense, qan saraptamasyn júrgizý;\r\n•	Ishektiń ótkizgishtigin baǵalaý úshin barımen rentgen jasaý;\r\n•	Ishektiń ótkizgishtigin baǵalaý úshin kolonoskopııa jasaý;\r\n\r\nIsh qatýymen aýyratyn naýqastardyń kópshiliginde olardyń belgilerin túsindire alatyn aýrýlar joq, sondyqtan olar eki máseleniń bireýimen zardap shegedi:\r\n\r\n•	Toq ishektiń atonııasy. Ishektiń jıyrylýy nashar kúıde bolǵan jaǵdaı, ol dáretti ustap turady. Keshiktiriledi.\r\n•	Defekatsııanyń qıyndyǵy. Dáretti shyǵarý úshin qatty kúshenýdi kerek qylatyn jaǵdaı.\r\n\r\nIsh qatýdy boldyrmaý úshin ne istesem bolady?\r\n\r\nIshtiń qatýynyń aldyn alýdyń birneshe joly bar. Olardyń ishinde:\r\n•	Kóptegen talshyqtarmen teńdestirilgen dıeta taǵaıyndaý kerek. Talshyqtarǵa baı azyq kózderi – jemis-jıdek, kókónis, tutas dándi nan jáne dándi daqyldar (ásirese kebek). Dárettiń júrýine talshyq pen sý áser etedi. \r\n•	Táýligine bir jarym lıtr sýdan eki lıtr sýǵa deıin ishý jáne basqa suıyqtyq ishý (basqa aýrýlarǵa baılanysty sýsyn shektelmegen jaǵdaıda). Kofeın, mysaly, kofe jáne alkogolsiz sýsyndar sııaqty suıyqtar, organızmdi qurǵatatyn áserge ıe jáne ishek fýnktsııasy qalypty bolǵansha bul sýsyn túrlerinen aýlaq bolý kerek. Keıbir adamdar sút ishpeýi kerek, sebebi sút ónimderi ish qatýyna ákelýi múmkin.\r\n•	 Turaqty jattyǵýlar. Muqtajdy sezgen kezde ishekti dereý bosatyńyz.\r\n\r\nIsh qatýdy qalaı emdeýge bolady? \r\nEmdeý -  ish qatýdyń sebebine baılanysty. Kóptegen adamdarda jetkilikti talshyqpen, turaqty jattyǵýymen jáne suıyqtyqtyń jetkilikti mólsherimen qamtamasyz etilip, saý tamaqtanyp júrse, ish qatýy joıylady.\r\n\r\nTalshyqty qaıdan alýǵa bolady?\r\n50 jasqa deıingi erkekterge kúnine kem degende 38 gramm talshyqtar, 50 jas jáne odan kishi jastaǵy áıel adamyna - keminde 25 gramm usynylady. Dıetany talshyqpen baıytý úshin oǵan talshyqtarǵa baı taǵamdardy qosyńyz. Kishkene talshyqtan bastańyz jáne ony birtindep arttyryńyz. Bul gazdardyń paıda bolýyn jáne isinýdi azaıtady. Kóbirek sý ishýdi umytpańyz. Talshyqqa baı taǵamdar mynalardy qamtıdy:\r\n•	Tas burshaq;\r\n•	Keptirilgen jemister;\r\n•	Jańa pisken jemister men kókónister (keminde eki shynyaıaq jemis pen kúnine eki jarym kese kókónisterdi jeńiz)\r\n•	Bıdaı ( ıogýrtqa nemese aıranǵa qosyp )\r\n•	Tutas dándi nan jáne kúreń kúrish (aq nannyń nemese aq kúrishtiń ornyna)\r\n•	Sonymen qatar, talshyqtyń kózderi:\r\n•	Zyǵyr tuqymy\r\n•	Joljelkenniń (podorojnık) tuqymyn qamtıtyn ónimder. Ádette olar untaq jáne basqa formalarda keledi (mysalǵa, metamýtsıl)\r\n\r\nIsh júrgizetin preparattardy qabyldaý kerek pe?\r\nJalpy, olardy qabyldamaýǵa tyrysyńyz. Olar uzaq merzimdi paıdalaný úshin arnalmaǵan. Tek - ishek zattardyń ıaǵnı dárettiń kólemin arttyratyn emdik zattardy qoldaný kerek.\r\nMundaı emdik zattar, dárettiń kólemin tabıǵı túrde sýmen ulǵaıtyp, dárettiń ishek boıymen ótýin jeńildetedi. Olardy kún saıyn qoldanýyńyzǵa bolady. Olarǵa mynalar jatady: sulynyń kebegi, joljelken tuqymy, polıkarbofıl jáne metıltsellıýloza\r\n\r\nMundaı zattardy qalaı qabyldaýǵa bolady?\r\nOsyndaı ish júrgizetin áreketterdi kúndelikti oyrndap turý kerek. Oramdaryndaǵy nusqaýlardy oryndańyz. Birte-birte bastańyz jáne kóptegen suıyqtyqtardy ishińiz. Aǵzańyz úırengen saıyn 3-5 kún ishinde tutynylatyn mólsherdi birtindep arttyryńyz. Dáret jumsaryp, ishińizdiń qatýy joıylǵansha úzbeı qabyldaý kerek.\r\nDámin jaqsartý úshin jemis shyrynyn aralastyrýǵa bolady.\r\n\r\nMundaı emniń janama áserleri bar ma?\r\nEger, birden kóp mólsherde qabyldap, nemese aǵzańyz úırenbeıinshe mólsherin erte kóbeıtseńiz, ishtiń kebýin, meteorızm jáne ishtiń aýyrýyn týyndatýy múmkin. Birneshe aptadan keıin, nemese odan az ýaqyt ótkennen keıin bul sımptomdar ketýi tıis.\r\n\r\nMıneraldy maı jaqsy ish aıdaǵyshqa jata ma?\r\nDárigerdiń taǵaıyndaýy boıynsha ǵana qabyldaǵanyńyz jón. Mysaly,operatsııadan keıin kúshenýge bolmaıtyn jaǵdaıda ǵana, mıneraldy maıdy paıdalanýǵa ruhsat. Mıneraldy maılardy únemi qoldanýǵa bolmaıdy. Ony jıi  qabyldaǵannan A, D, E jáne K dárýmenderi azaıyp  ketýi múmkin.\r\n\r\nKlızmalardy paıdalanǵan jón be?\r\nÁdette bul ish qatý úshin qajet emes. Aǵzańyzdyń tabıǵı túrde jumys isteýine múmkindik jasaý qajet. \r\n\r\nUzaq ýaqyt boıyna klızmany nemese ish júrgizetin preparattardy qoldansam ne bolady?\r\nEger aǵzańyzdy uzaq ýaqyt boıy ish júrgizetin preparattar ǵanemese klızmaǵa úıretip alsańyz,sizdiń dárigerińiz, aǵzańyz qalypty jaǵdaıǵa oralý úshin, olardy birtindep toqtatýdy usynady. Aǵazyńyzdy múmkindiginshe dári dármeksiz, klızmasyz qalyptastyrýǵa tyrysqanyńyz jón.  Iaǵnı bul, talshyqty taǵamdardy kóp jep, tabıǵı dáret massasyn kúsheıtý úshin toltyrǵyshtardy qoldanyp, sýdy artyǵyraq iship, jattyǵýlar jasap jáne defekatsııaǵa uzaǵyraq ýaqyt bólý kerek degen sóz. Tózimdilikpen qaraǵanyńyz jón. Ishektiń qalypty jumysyna oralýy birneshe aıǵa sozylýy múmkin. \r\nEger sizdi keıbir jaıttar alańdatsa, bul týraly dárigerge habarlańyz.\r\n\r\nDáriger maǵan taǵy qandaı em taǵaıyndaı alady?\r\nIsh qatý sebepterine, sımptomdardyń aýyrlyǵyna jáne basqa emniń tıimdiligine baılanysty dáriger mynadaı keńes bere alady:\r\n\r\n	Retsept boıynsha aýrý belgilerin basatyn “lýbıproston” tárizdi dári-dármekter;\r\n	Ishek boıymen dárettiń jeńil  ótýi úshin jasalatyn em sharalar;\r\n	Zaqymdalǵan ishekti joıý úshin jasalatyn  ota. Bul talap sırek kezdesedi;\r\n	.Sebepke baılanysty ózge de emdeý sharalary.\r\n \r\nOsy bólimdegi basqa materıaldardy oqyńyz:\r\n\r\nSýyqtyń aldyn-alý tásilderi týraly\r\nBúırek tastarynyń profılaktıkasy\r\nMertsateldi arıtmııany emdeý ádisteri\r\nBalanyń bas súıeginiń deformatsııasyn qalaı boldyrmaý kerek\r\nGemorroıdyń aldyn alýdyń tıimdi ádisteri\r\nProstatıkalyq gıperplazııa týraly (prostatanyń keńeıýi)\r\n«Platsebo áseri» degenimiz ne?\r\nBeldegi aýyrsynýdy qalaı boldyrmaý kerek\r\nKonıýnktıvıt\r\nMoıyndaǵy aýyrsyný. Aýyrsynýdy jeńildetý joldary.\r\nMurynnan qan ketý\r\nElektrondyq sıgaretterdiń qaýipsizdigi týraly\r\nBirneshe dárini qabyldaý erekshelikteri\r\nBalalardaǵy konvýlsııalar\r\nErlerdegi zárdi ustamaý. Emdeý ádisteri..\r\nMammografııa jáne sút bezi qaterli isigi\r\nSińirlerdiń sozylýy jáne úzilýi\r\nMetabolalyq sındrom\r\nIne qadaý jáne aýyrsyný\r\nKolonoskopııa jáne toq shektiń qaterli isigi\r\nGastroenterıt - aldyn alý\r\nOsteoartrozdaǵy aýyrsyný\r\nSozylmaly jótel\n - emdeý\r\nJambas músheleriniń qabynýy jáne bedeýlik\r\nZárdegi qannyń paıda bolý sebebi\r\nBalany qosymsha azyqtandyrýdy bastaý ýaqyty\r\nIshtiń qatýyn aldyn alý jáne emdeý\r\nSút beziniń obyryn emdeý\r\n \r\nProfılaktıkalyq medıtsına akademııasynyń keńesi:\r\nNesep joldarynyń ınfektsııalary jáne múkjıdek shyryndarynyń artyqshylyqtarya\r\nTumaýǵa qarsy vaktsına: kimge egý kerek jáne qashan?\r\nQaterli isikke jol bermeýdegi 7 túrli tásilderi.\r\nArterıaldy qan qysymyn azaıtý jáne emdeýdiń 10 tásili\r\nUzaq ýaqytqa sozylǵan sýyq tııý jáne onymen qalaı kúresýge bolady\r\nAna bolýdyń qýanyshy men qıyndyqtary\r\n\r\n\r\nTegter: \r\nish qatý\r\nKolonoskopııa\r\nDıagnostıka\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1458,'article','122','Дисморфофобия','kz','2018-07-18 05:49:47','2018-07-18 05:39:00','Дисморфофобия – созылмалы психикалық ауру, бұл кезде науқас өзінің сыртқы пішіні туралы көп ойлайды, ал олқылықтары маңызды емес немесе ойдан шығарылған болады, соған қарамастан науқасқа пішіні ұсқынсыз көрінеді, біреулердің өзін байқағанын қаламайды.\r\n\r\nНауқаста дисморфофобия болса, ол өзінің сыртқы пішіні мен дене сымбатының бейнесіне шамадан тыс, күніне көп сағаттан көңіл қойып, осы туралы мазаланады. Болжамды олқылығы науқасқа қайғыру әкеледі, осы мезі қылатын ойы күнделікті өміріне әсер етеді. Науқас көптеген косметикалық шаралаға жүгінеді немесе шамадан тыс жаттығады, болжамды олқылығын «түзетуге» тырысады, бірақ, ешқашан нәтижесімен қанағаттанбайды. Дене дисморфофобиясы кемтар болып көріну үрейі секілді де белгілі.\r\n\r\nДисморфофобияны емдеуге когнитивтік-мінез-құлықтық емдеу кіруі мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=122',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Дисморфофобия','y','   Дисморфофобия Дисморфофобия – созылмалы психикалық ауру, бұл кезде науқас өзінің сыртқы пішіні туралы көп ойлайды, ал олқылықтары маңызды емес немесе ойдан шығарылған болады, соған қарамастан науқасқа пішіні ұсқынсыз көрінеді, біреулердің өзін байқағанын қаламайды.\r\n\r\nНауқаста дисморфофобия болса, ол өзінің сыртқы пішіні мен дене сымбатының бейнесіне шамадан тыс, күніне көп сағаттан көңіл қойып, осы туралы мазаланады. Болжамды олқылығы науқасқа қайғыру әкеледі, осы мезі қылатын ойы күнделікті өміріне әсер етеді. Науқас көптеген косметикалық шаралаға жүгінеді немесе шамадан тыс жаттығады, болжамды олқылығын «түзетуге» тырысады, бірақ, ешқашан нәтижесімен қанағаттанбайды. Дене дисморфофобиясы кемтар болып көріну үрейі секілді де белгілі.\r\n\r\nДисморфофобияны емдеуге когнитивтік-мінез-құлықтық емдеу кіруі мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nДисморфофобия – созылмалы психикалық ауру, бұл кезде науқас өзінің сыртқы пішіні туралы көп ойлайды, ал олқылықтары маңызды емес немесе ойдан шығарылған болады, соған қарамастан науқасқа пішіні ұсқынсыз көрінеді, біреулердің өзін байқағанын қаламайды.\r\n\r\nНауқаста дисморфофобия болса, ол өзінің сыртқы пішіні мен дене сымбатының бейнесіне шамадан тыс, күніне көп сағаттан көңіл қойып, осы туралы мазаланады. Болжамды олқылығы науқасқа қайғыру әкеледі, осы мезі қылатын ойы күнделікті өміріне әсер етеді. Науқас көптеген косметикалық шаралаға жүгінеді немесе шамадан тыс жаттығады, болжамды олқылығын «түзетуге» тырысады, бірақ, ешқашан нәтижесімен қанағаттанбайды. Дене дисморфофобиясы кемтар болып көріну үрейі секілді де белгілі.\r\n\r\nДисморфофобияны емдеуге когнитивтік-мінез-құлықтық емдеу кіруі мүмкін.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nДисморфофобияның белгілері мен симптомдарына келесілер кіреді:\r\n\r\n• науқас өзінің сыртқы пішіні үшін ыңғайсыздық сезімінде болады\r\n\r\n• айнаға қарап, өзін жиі зерттеу немесе керісінше, айнаға қарамау\r\n\r\n• өзінің сыртқы пішінінде ауытқу, ақау болуына сенімділік\r\n\r\n• науқас өзінің сыртқы пішіні туралы басқалар әдейі теріс пікір айтады деп сенеді\r\n\r\n• қоғамнан оқшаулану\r\n\r\n• үйден шықпау\r\n\r\n• науқас өзінің сыртқы пішіні туралы басқалардан жұбату іздейді\r\n\r\n• жиі  косметикалық шаралар қанағаттандырмайды\r\n\r\n• теріні тазалау немесе түгін жұлу немесе олқылықты жою үшін шамадан тыс сәтсіз күш салу секілді шамадан тыс күтім жасау\r\n\r\n• болжамды олқылықты жою үшін тым көп косметика қолдану, киіну немесе сақал өсіру\r\n\r\n• өзінің сыртқы пішінін біреумен салыстыру\r\n\r\n• көпшілік алдында сөйлеуден қашу\r\n\r\nНауқас денесінің бір бөлігіне көп көңіл бөледі, әсіресе, бір ерекше бөліктерін ұзақ уақыт бойы қарастырып, назарына алады.\r\n\r\nАдамдар өзінің назарын бөледі:\r\n\r\n• бетіне  (мұрны, бетінің өңі, әжімдері, безеу немесе басқа дақтар)\r\n\r\n• шашына (пайда болуы, жұқаруы немесе таздануы)\r\n\r\n• теріге немесе көктамырының сыртқа білінуіне\r\n\r\n• емшегінің өлшеміне\r\n\r\n• бұлшық етінің өлшеміне және ширақтығына\r\n\r\n• жыныстық мүшелеріне.\r\n\r\n\r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nНауқастың сыртқы пішініне қатысты ұялу және ыңғайсыздық дисморфофобияны емдеуге кедергі келтіруі мүмкін. Бірақ, дисморфофобияның белгілері немесе симптомдары байқалса, дәрігерге, психотерапевтке немесе басқа медицина қызметкеріне хабарлаңыз.\r\n\r\nДисморфофобия  әдетте, өздігінше емделмейді, белгілі бір уақыт өтуінде ушығуы мүмкін, және мінез-құлықтың өзгерісіне, тіпті өзіне қол жұмсауға дейін апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nДисморфофобияның себептері белгісіз. Көптеген психикалық аурулар секілді дисморфофобия келесі жайттардың салдары болуы мүмкін:\r\n\r\n•        Мидың бұзылыстары. Ми құрылымындағы немесе жүйке жүйесі биохимиясының ауытқулары дисморфофобияның пайда болуында маңызды роль атқаруы мүмкін.\r\n\r\n•        Тұқым қуалау. Кейбір зерттеулер көрсеткендей, дисморфофобия тұқым қуалауы бойынша берілуі мүмкін.\r\n\r\n•        Қоршаған орта. Қоршаған орта, өмірлік оқиғалар және мәдениет дисморфофобияға ықпал етуі мүмкін, әсіресе, олар сыртқы пішінге байланысты теріс оқиғалар әкелетін болса. \r\n\r\n \r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:  http://www.mayoclinic.com/print/body-dysmorphic-disorder/DS00559/DSECTION=all&amp;METHOD=print\r\n\r\n \r\nАудармашы: Екатерина Шумарева, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1459,'article','246','Реактивтік артрит','kz','2018-08-01 07:05:48','2018-08-01 07:00:00','Реактивтік артрит – бұл буындарды, несеп шығару каналын және көзді зақымдайтын ауру. Зақымданған бөліктер ісініп, қабынады. Көбінесе, реактивтік артрит инфекцияға жауап ретінде пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=246',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Р','Реактивтік','y','   Реактивтік артрит Реактивтік артрит – бұл буындарды, несеп шығару каналын және көзді зақымдайтын ауру. Зақымданған бөліктер ісініп, қабынады. Көбінесе, реактивтік артрит инфекцияға жауап ретінде пайда болады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nРеактивтік артрит – бұл буындарды, несеп шығару каналын және көзді зақымдайтын ауру. Зақымданған бөліктер ісініп, қабынады. Көбінесе, реактивтік артрит инфекцияға жауап ретінде пайда болады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\nРеактивтік артриттің нақты себебі белгісіз. Көбінесе, 40 жасқа дейінгі ерлер жиі ауырады. Кейбір жағдайда, ауру қорғаныссыз жыныстық қатынастан кейін пайда болған инфекциядан кейін пайда болады. Сондай-ақ, артрит ішек инфекциясынан кейін (тағамдық улану) пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nАурудың пайда болу қаупі кейбір гендердің болуында артады.\r\n\r\nКішкентай балалар реактивті артритке сирек шалдығады, бірақ, жасөспірімдерде пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\nНесеп шығарылуының бұзылысына байланысты симптомдар жұқпаланғаннан кейін бірнеше күн немесе апта ішінде пайда болады. Оларға жататындар:\r\n\r\n• несеп шығару кезіндегі күйдіру сезімі\r\n\r\n• несеп шығару каналындағы бөлінділер\r\n\r\n• несеп шығарудың қиындауы\r\n\r\n• несеп шығарудың жиілеуі.\r\n\r\nБірнеше апта ішінде температураның артуы, көзден бөлінділер, көздің қызаруы (конъюнктивит) немесе ашуы, күйдіру сезімі пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nОсы кезеңде буындағы ауырсыну және қозғалудың шектелуі пайда болады. Артриттің барысы жеңіл немесе ауыр болуы мүмкін. Артриттің симптомдары:\r\n\r\n• өкшедегі немесе ахилл (өкшедегі) сіңіріндегі ауырсыну\r\n\r\n• жамбас, тізе, тобық буындарындағы және белдегі ауырсыну\r\n\r\n• ауырсыну дененің тек бір жағында немесе бірнеше буында болуы\r\n\r\nСондай-ақ, симптомдарына алақан мен табандағы ойықжара жатады, олар псориаз кезіндегі ойықжарадай болып көрінеді. Ауызда, тілде және пенисте шағын, ауырсынбайтын ойық жаралар пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер науқастың шағымына сай алдын ала диагноз қояды. Қараған кезде терідегі ойық жаралар мен конъюнктивит анықталады. Аурудың симптомдары бір уақытта пайда болмайды, бұл аурудың диагнозын қоюды қиындатады.\r\n\r\nҚажетті тексерулер:\r\n\r\n• Антиген HLA-B27\r\n\r\n• зақымданған буындардың рентгенографиясы\r\n\r\n• эритроциттердің шөгу жылдамдығы (СОЭ)\r\n\r\n• несептің жалпы талдауы\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеудің мақсаты – ауруды туындатқан инфекцияны емдеу және симптомдарын жеңілдету.\r\n\r\nУақытылы емдеуде көз және тері симпомдары өздігінше өтеді.\r\n\r\nИнфекция болуында антибиотикпен емдеу курсы тағайындалады. Буын ауырса, қабынуға қарсы стероидты емес препараттар (НПВП) тағайындалады.  Буын ұзақ уақыт бойы ісінетін болса, буын қуысына кортикостероидты препараттарды енгізу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nФизиотерапия ауырсынуды жеңілдетуге ықпал етеді. Бұл буындағы қозғалыстың көлемін ұлғайтуға және бұлшық ет күшін қолдауға ықпал етеді. Сирек жағдайда аурудың ауыр өтуінде иммундық жүйені басатын дәрілік препараттармен емдеу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nРеактивтік артрит бірнеше аптада өтуі мүмкін, бірақ, бірнеше айға да созылуы мүмкін. Науқастардың жартысында белгілі бір уақыт ішінде аурудың симптомдары қайтадан пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nСирек жағдайда ауру жүректің жұмысындағы ауытқуға және жүректің аорталық қақпақшасының зақымдануына апаруы мүмкін.  \r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nОсы аурудың симптомдарының пайда болуын байқасаңыз, медициналық көмекке жүгініңіз.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nРеактивті артритті туындататын инфекцияларды болдырмас үшін қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау қажет.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nРейтер Синдромы; инфекциядан кейінгі артрит.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1460,'article','82','Антидепрессанттар','kz','2018-07-13 10:11:06','2018-07-13 10:08:00','Антидепрессанттар – депрессияны емдеуге арналған препараттар. Сізге оларды емдеуші дәрігеріңіз тағайындайды. Бұл препараттардың әрекет ету механизмі - мида өндірілетін белгілі бір химиялық заттектердің балансын қалпына келтіру. Олар бірнеше аптадан кейін тиімді әрекет ете бастайды. Антидепрессанттардың бірнеше түрі бар. Сізге жарамды түрін тапқанға дейін емдеуші-дәрігеріңіз олардың бірнеше нұсқасын тағайындауы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=82',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Антидепрессанттар','y','   Антидепрессанттар Антидепрессанттар – депрессияны емдеуге арналған препараттар. Сізге оларды емдеуші дәрігеріңіз тағайындайды. Бұл препараттардың әрекет ету механизмі - мида өндірілетін белгілі бір химиялық заттектердің балансын қалпына келтіру. Олар бірнеше аптадан кейін тиімді әрекет ете бастайды. Антидепрессанттардың бірнеше түрі бар. Сізге жарамды түрін тапқанға дейін емдеуші-дәрігеріңіз олардың бірнеше нұсқасын тағайындауы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nАнтидепрессанттар – депрессияны емдеуге арналған препараттар. Сізге оларды емдеуші дәрігеріңіз тағайындайды. Бұл препараттардың әрекет ету механизмі - мида өндірілетін белгілі бір химиялық заттектердің балансын қалпына келтіру. Олар бірнеше аптадан кейін тиімді әрекет ете бастайды. Антидепрессанттардың бірнеше түрі бар. Сізге жарамды түрін тапқанға дейін емдеуші-дәрігеріңіз олардың бірнеше нұсқасын тағайындауы мүмкін.\r\n\r\n\r\nЖанама әсерлері\r\n\r\nАнтидепрессанттарды қабылдауда аздаған жанама әсерлері пайа болуы мүмкін, олар, әдетте, тез өтеді. Оларға жататындар: бас ауыруы, жүрек айнуы, ұйқы мәселелері, мазасыздану және жыныстық тұрғыдан мәселелер. Қандай да бір жанама әсерлер пайда болса, дәрігерге хабарлаңыз. Сондай-ақ, қабылдап жүрген басқа дәрілер, дәрумендер немесе қоспалар туралы емдеуші-дәрігеріңізге айтуыңыз қажет.\r\n\r\n\r\nПрепараттарды қабылдауды тоқтату\r\n\r\nӨзін сезіну жақсарғаннан кейін де антидепрессанттарды қабылдау маңызды. Дәрігермен кеңеспей тұрып препараттарды қабылдауды тоқтатпаңыз. Антидепрессанттарды  қабылдауды біртіндеп тоқтату қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1461,'article','533','Лейкодистрофия (Александр ауруы)','kz','2018-10-05 07:43:56','2018-10-05 07:42:00','__Лейкодистрофия__–  ми жасушаларына қатысты сирек кездессетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=533',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Л','Лейкодистрофия','y','   Лейкодистрофия (Александр ауруы) __Лейкодистрофия__–  ми жасушаларына қатысты сирек кездессетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды. Лейкодистрофия–  ми жасушаларына қатысты сирек кездессетін ауру түрі. Бұл ауру миелинді қабықшаны – электроқшаулағыш қабықты, мидың қорғаушы және жақпқыш қабықтарынның зақымдануынан туындайды.\r\nМиелинді қабықтың зақымдануынан ми мен дененің басқа бөліктерінің арасындағы қатынас баяулайды немесе тұйықталып қалады. Оның салдары мынадай асқынуларға әкеліп соқтырады:\r\n\r\n•	Қозғалыс үйлесімділігі бұзылады;\r\n•	Сөйлеуде ыңғайсыздық туындайды;\r\n•	Көздің көруі нашарлайды;\r\n•	Есту жағы бұзылады \r\n•	Менталды және физикалық даму жүйесі бұзылады.\r\n\r\nКөп жағдайда лейкодистрофия тұқым қуалау арқылы генетикалық жолмен беріледі. Аурудың симптомдары кішкентай кезден бастап көрініс береді. Аурудың белгілерін бастапқыда анықтау қиын, бұл ыңғайсыздықпен қиналып жүрген бала сырт көзге сау көрінуі мүмкін. Дегенмен де бұл симптомдар уақыт өте келе асқынып кетеді.\r\n\r\nӨкінішке орай қазіргі кезде лейкодистрофияны емдеу әдісі табылмады. Кейбір медициналық дәрілер мен физикалық терапиялар арқылы науқастың жағдайын жеңілдетуге болады.\r\n\r\nҒалымдар лейкодистрофияның кейбір түрлерін емдеу үшін сүйек кемігін трансплантациялау мүмкіндіктерін қарастыруда.\r\n\r\nТегтер: \r\nлейкодистрофия\r\nАлександр ауруы\r\nГенетикалық аурулар\r\nБас миы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1462,'article','516','Ми ісіктері','kz','2018-09-06 10:07:40','2018-09-06 09:54:00','Дарігерлер кейде  төменгі дәрежелі (І дәреже)және  жоғарғы дәрежелі (ІV дәреже)   ми ісіктерінің деңгейін   топтастырып қарастырады.  Рак клеткаларын микроскоппен зерттеу арқылы , ісіктің даму дарежесін анықтауға болады. Жоғарғы дәрежедегі  ісік клеткалары өзгеше түрге еніп, төменгі дәрежелі  ісік клеткаларына қарағанда  тезірек өседі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=516',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Ми','y','   Ми ісіктері Дарігерлер кейде  төменгі дәрежелі (І дәреже)және  жоғарғы дәрежелі (ІV дәреже)   ми ісіктерінің деңгейін   топтастырып қарастырады.  Рак клеткаларын микроскоппен зерттеу арқылы , ісіктің даму дарежесін анықтауға болады. Жоғарғы дәрежедегі  ісік клеткалары өзгеше түрге еніп, төменгі дәрежелі  ісік клеткаларына қарағанда  тезірек өседі. Онкологиялық аурулар туралы түсінік.\r\n\r\nІсіктердің  даму сатысы\r\n\r\nДарігерлер кейде  төменгі дәрежелі (І дәреже)және  жоғарғы дәрежелі (ІV дәреже)   ми ісіктерінің деңгейін   топтастырып қарастырады.  Рак клеткаларын микроскоппен зерттеу арқылы , ісіктің даму дарежесін анықтауға болады. Жоғарғы дәрежедегі  ісік клеткалары өзгеше түрге еніп, төменгі дәрежелі  ісік клеткаларына қарағанда  тезірек өседі.\r\n\r\nБастапқы ми ісіктері\r\nМи тіндерінде дамитын ісіктерді -  бастапқы  ми ісіктері деп атайды. (Қайталама ми ісіктері туралы  ақпарат  келесі бөлімде) Бастапқы ми ісіктерінің аттары пайда болған  клеткалары мен  ми бөлігтеріне байланысты аталады. Кең тараған бастапқы ми ісігінің түрін глиома деп атайды. Ол глиалды жасушада пайда болады. Глиома көп түрге бөлінеді:\r\n•	Астроцитома  -  глиома жасушаларында, жұлдызша тәрізді пайда болатын астроцито деп аталатын  ісік түрі. Ересек кісілерде астроцитома  мидың жартышарында жиі дамиды.  Балаларда,  олар ми жасушасында, ми жартышарында, мишықта кездеседі. ІІІ дәрежелі астроцитома кейде анопластикалық астроцитома деп аталады. ІV дәрежелі астроцитоманы әдетте көп формалы глиобластома деп атайды.\r\n•	Ми  глиомасы –  мидың төменгі бөлігінде дамитын ісік.  Бағаналы жасушадағы глиома  көбінесе кішкентай  балалар мен орта жастағы ересектерде кездеседі.\r\n•	Эпендимома – мидың   қатпарларына  немесе жұлынға   түскен жасушада дамитын ісік. Мұндай ісіктер көбінесе балалар мен жас жеткіншектерде кездеседі.\r\n•	Олигодендроглиома – Нерв жүйелерін қорғайтын және май құрамдас заттармен  қамтамасыз ететін жасушаларда дамитын, сирек кездесетін ісік түрі.  Мұндай ісіктің түрі әдетте, мидың жарты бөлігінде кездеседі. Олар өте баяу өседі және өзге ми тіндеріне таралмайды. Көбінесе орта жастағы, ересек адамдарда пайда болады.\r\n\r\nМи ісіктерінің кейбір түрлері  глиал жасушаларында басталмайды. Олардың ең көп тарағандары:\r\n•	Медуллобластома – Бұл ісік мишықта дамиды.  Ол балалар  арасында өте жиі кездесетін  ми ісігіне жатады. Кейде қарабайыр нейроэктодермалы ісік деп аталады.\r\n•	Менингиома – Бұл ісік әдетте ми қабығында дамиды. Өте баяу өседі.\r\n•	Шваннома – Шваннома клеткаларынан дамиды (лемоциттер). Бұл  тепе- теңдікті  және есту жүйесін бақылаушы нервтерді жауып тұратын клеткалар. Бұл нерв  құлақтың ішінде орналасқан.  Кейде ісікті акустикалық неврома деп атайды. Әдетте  ересек адамдарда жиі кездеседі.\r\n•	Краниофарингиома – бұл ісік ми негізіндегі гипофиздің жанында өседі. Бұл ісіктің түрі көбінесе, балаларда кездеседі.\r\n•	Эмбриональді-клеткалы ми ісігі – Эмбрионалды клеткадан пайда болатын ісік. Эмбрионалды-клеткалы ми  ісігінің түрі 30 жасқа дейінгі адамдарда көптеп кездеседі .  Кең тараған Эмбрионалды-клеткалы ми ісігінің түрі герминома деп аталады.\r\n•	Домбыққан  бездің айналасындағы ісік – Бұл  домбыққан  бездің ішінде немесе қасында дамитын , сирек кездесетін ми ісігі болып табылады.  Домбыққан без ми бөліктерінің  арасында  және мишықта орналасқан.\r\n\r\nЕкінші сатылы ми ісіктері\r\nҚатерлі ісік жайылу барысында дененің басқа бөлігіне шаппай, өзінің ауытқыған (аномальный) жасуша торлары (клеткалары)  сол қалпында қалса, оны бастапқы, (біріншілікті) ми ісіктері деп атайды. Ал сол қатерлі ісік (рак)  дененің басқа жерлерінен миға шапса , ол бірінші сатылы ми ісіктеріне жатпайды. Егер, қатерлі ісіктің тор көздері (клеткалары) миға дененің басқа бөліктерінен  (мысалы, өкпеден немесе сүт безінен) келсе, дәрігерлер бұл ісікті екіншілікті немесе метастатикалық ісік деп атайды.  Екіншілікті ми ісіктері бастапқы ми ісіктеріне қарағанда  әлдеқайда көптеп кездеседі.\r\n\r\nМи ісіктері: қаншалықты қауіпті?\r\nМидағы қатерлі ісіктердің қайдан пайда болатынын ешкім нақты айта алмайды.  Дәрігерлер кейбіреулерде  ісіктің дамып, енді біреулерде дамымай сол қалпында қалуын әлі күнге дейін толық түсіндіріп бере алмайды. Белгілісі, ми ісіктері – жұқпалы емес. Бұл ауру басқа сау адамдарға жұқпайды. Зерттеулердің нәтижесіне сүйенсек, егер адам белгілі бір қауіпті факторлармен зақымданса, ми ісіктері соларда пайда болуы мүмкін. Адамның асқынған ауруларының барлығы – қауіпті факторларға жатады.\r\nБастапқы ми ісіктерінің асқыну салдарынан мынадай қауіпті факторлар туындауы мүмкін:\r\n•	Жынысқа қарай – жалпы ми ісіктері әйелдерден гөрі, ерлерде өте көп кездеседі. Негізі менингиома әйелдерге бейім.\r\n•	Нәсілге қарай – ми ісіктері басқа нәсілдермен салыстырмалы түрде қарағанда ақ түстілерде көп кездеседі.\r\n•	Жасына қарай – бастағы ми ісігі көбінесе 70-тен асқан кісілерде кездеседі екен. Ал екінші орында балалардың онкологиялық аурулары тұр (Лейкемия балалардың жиі ұшырайтын қатерлі ісік ауруы). Ми ісігі 8 жастан кіші балаларда көптеп кездеседі екен, одан жоғарыларға қарағанда.\r\n•	Отбасында – жанұялы адамдар глиомадан зардап шегіп жатады. Бұл ауру дамып кетсе, өте қауіпті. \r\nРадиация немесе жұмыстағы белгілі бір химиялық заттың әсерінен: \r\n•	Радиация – ядролық бөлшектер бар өнеркәсіптерде  істейтіндерде ми ісігінің дамып кету қаупі бар. \r\n•	Формальдегид – потологанатомдар және балзамдаушы мамандар, фармальдегидпен жумыс істейтіндерде қатерлі ми ісігіне ұшырау қаупі басым. Ғалымдар формальдегидтерде кездескендегідей, басқа саланың жұмысшыларынан ми ісігі ауруын кездестірмеді. \r\n•	Хлорлы винил – пластик жасайтын жумысшылар, хлорлы винильдің әсеріне тап болып жатады. Бұл химиялық зат, бастағы ми ісігінің даму қаупін тудырады.\r\n•	Акрилонитрил – тоқыма және пластик шығаратын өнеркәсіптерінде жумыс істейтіндер акрилонитрилдің әсеріне ұшырайды. Бұл олардың бастарында ми ісігінің пайда болу қаупін күшейтеді.\r\nҒалымдар қалта телефондары ми ісіктерінің дамуына себепкер бола ма деп, тексеріп көрген. Зерттеу нәтижесінде телефонның залалсыз екені анықталды. \r\nҒалымдар бастың жарақат алуы, ми ісіктерінің пайда болуына себепкер болуы мүмкін бе деп, тексеріп жатыр. Бірақ осы уақытқа дейін, мұндай себеппен ми ісігі пайда болған адам кездеспеді.\r\nБұл қауіпті факторларға жатқызатындардың барлығы бірдей  ми ісігі ауруымен ауырмайды. Бір жағынан науқастардың көпшілігі қауіпті факторлардың әсерінен ауырмаған. Кейбір жандар тіпті ондай қауіпті факторларға жоламаған да, ең жақсысы, мұндай мәселелер төңірегінде дәрігеріңізбен сөйлескеніңіз дұрыс. Дәрігер сіздің алдағы өміріңізде, ми ісігінің пайда болу қаупін қалай алдын алу керектігін айтып, сізің денсаулығыңызға қарай жүйелі график құрып бере алады.\r\n\r\nСимптомдары\r\nМи ісігінің белгілері оның көлеміне, түріне, оқшаулауына қарай  байқалады. Оның симтомдары: жүйке жүйесі ісіктің әсерінен қысылады немесе мидың  белгілі бір жері зақымдананады. Сондай-ақ  ми күп болып ісіп, бас сүйектің қуысына сұйықтық жинала бастайды.  Ми ісігінің көп кездесетін симптомдары мынадай:\r\n•	Бас ауырады (әсіресе таң ертеңгісін сырқырайды);\r\n•	Жүрек айниды немесе қусады;\r\n•	Сөйлеуі, көруі, естуі нашарлайды;\r\n•	Тұрақты жүрісінен және тепе-теңдігінен жаңылады;\r\n•	Көңіл-күйі құбылып, өз-өзіне сенімділігі жоғалады;\r\n•	Жады нашарлайды;\r\n•	Бұлшық еттері дірілдеп, тырысып қала береді (пароксизм немесе конвульсиялар) пайда болады;\r\n•	Қол немесе аяқ ұйып, шаншиды.\r\nБірақ бұл тек қана ми ісіктерінің симптомдары болмауы мүмкін, себебі мұндай белгілер басқа  жағдайларда да кездесе береді. Сол үшін кімде осындай белгілер байқалса, тез арада дәрігерге қаралғаны дұрыс. Тек дәрігер ғана диагнозды анықтап, дәрілер жазып бере алады. \r\n\r\nДиагностика\r\nАдамда ми ісігінің симтомдары байқалып, осы зардапқа тап болғандығын сезсе, оған дәрігер мынадай бірнеше емдік шараларын ұсынады:\r\n•	Тексеру - дәрігер жалпы жағдайды тексереді.\r\n•	Жүйке жүйесін тексеру – дәрігер аурудың  зейіндік дәрежесін, бұлшық етке үйлесімділігін, рефлекстері мен реакциясын анықтайды. Сондай-ақ дәрігер ісіктің өзегіне қарайды, себебі жүйке жүйесінің қысылуы ісіктің негізгі өзегіне байланысты. \r\n•	Компютерлік томография  (КТ) – компютерге жалғанған рентген құрылғысының көмегімен бас бейнелерінің сериясы түсіріледі. Сапалы ми бейнелерді алу үшін науқасқа арнай контрасты екпелер жасау керек. Бейнелер ми ісіктерінің суреттерін көрсетуі мүмкін.\r\n•	Магнитті ядролық резонанс (МЯР) – компютерге  жалғанган мықты магнит дененің ішкі, жеке бөлігін түсіріп бере алады.  Бұл бейнелерді монитардан көріп, ары қарай басып шығаруға болады. Кейде арнай контрасты заттар ми тіндерінен бөлектеніп көрінеді. Сондықтан  бейне арқылы ісікті немесе мидағы басқа проблемаларды да көруге болады.\r\n\r\nДәрігер басқа да емдік шараларды тағайындауы мүмкін. \r\n\r\n•	Ангиограмма  - контрасты заттар қанға еніп, ми тамырларына түседі, сосын оны рентгенограммадан көрсетеді. Ісік болған жағдайда, дәрігер оны рентген түсірмесінен көре алады.\r\n•	Сүйек рентгенограммасы – кейбір ми ісіктері, мидағы кальциді жойып,  бас сүйекті өзгерте бастайды. Рентгнограмманың көмегімен дәрігер осы өзгерістерді анықтайды.\r\n•	Жұлын пункциясы – дәрігер жұлын сұйықтығынан алуы мүмкін ( жұлынның, мидың айналасын толтырып тұратын сұйықтық ).  Бұл емдік шара жергілікті анестезия (ауруын басу) кезінде жүзеге асырылады. Дәрігер жұлын каналынан сұйықты алу барысында, ұзын, жіңішке инені қолданады. Жұлын пункциясы 30 минут уақытты алады.  Науқас басы ауырмас үшін, пункциядан кейін бірнеше сағат жату керек. Кейін зертханада сұйық құрамында рак клеткалары мен басқа да аурулардың белгілері бар-жоқтығы анықталады. \r\n•	Мелиограмма – бұл жұлынның рентгенологиялық тексерілуі. Арнай контрасты заттарды  жұлын сұйықтығына енгізу үшін  жұлын пункциясы жүргезіледі. Науқас контрасты заттар мен жұлын сұйықтығы араласу  үшін біраз уақыт еңкейе тұрады. Бұл дәрігерге жұлында ісіктің бар-жоқтығын білуге көмектемеді. \r\n•	Биопсия – ісік клеткаларын тіндерден жою, биопсия деп аталады. Потологанатомдар микроскоппен жасушаларды қарай отырып, аномальды жасушаларды анықтайды. Биопсия рак жасушаларын,  тіндердің ракқа айналудағы өзгерісін, сондай-ақ басқа да жағдайларды анықтауға көмектеседі. Биопсия ми ісікері диагнозын анықтаудағы бірдені-бір, сенімді жол. \r\n\r\nІсікті жасушалардағы тіндерді хирургиялық жолмен анықтаудың 3 жолы бар.\r\n\r\n•	Инелі биопсия.  Инелі биопсия жасаған кезде хирург бас терісін тіліп, бас сүйекті аздап бұрғылайды. Бұл трепанационды бұрғылау  (трепанационным отверствием)деп аталады. Дәрігер инемен трепанационды бұрғылау арқылы ми ісігіндегі тіннің үлгісін алады.\r\n•	Стереоактикалық биопсия .  Бұл құрылғы суреттер алу үшін керек болады. Мысалы компютерлі томография немесе МЯР  сияқты ,  ине типанационды бұрғылау арқылы, қажетті нысанға барғанда, ісіктің жай-күйінің түсірілімін жасайды. Хирург именің көмегімен тіннің үлгісін алады.\r\n•	 Емделу кезіндегі биопсия. Кейде хирург ісікке ота жасау кезінде тіннің үлгісін алады.\r\nКейде биопсияны алу мүмкін емес. Егер ісік ми ұңғымаларына орнықпаса, сондай-ақ бассқа жерлерге де жайылмаса, ми тіндері зақымдалмаса, хирург ісік тіндерінің үлгісін ала алмайды. Ол кезде дәрігер қажетті суреттерді алу үшін МЯР немесе КТ сияқты басқа тексеру жолдарын қарастырады. \r\n\r\nЕмделу. \r\nМидың қатерлі ісігіне ұшыраған көптеген науқастар, онымен күресі үшін медициналық күтім қабылдауға бар ынтасымен кіріседі. Олар ауруынан сақайып кету үшін емделудің барлық нұсқаларын білгісі келеді. Алайда, кебіреулерге  «рак» деп диагноз қойғанда, әбіржіп, мазасызданады,  қалыпты тексерулерге кедергі жасап, өзін мазалаған барлық сұрақтарды дәрігерге қоя береді. Барлық сұрақтарды дәрігерге қоя бергеннен, бұл мәселе шешіле кетпейді. Дәрігердің айтқандарының бәрін есте сақтап алу мүмкін емес, сондықтан одан диктафон қолдануға руқсат сұрап алыңыз. Кейбір науқастар дәрігермен сөйлесу барысында мәселені нақты түсініп алу үшін туыстарын  немесе досын қатыстырады. \r\n\r\nДәрігер науқасты арнайы маманға жібереді, немесе науқас өзі сұранып баруына да болады. Ол маман – ми ісіктерін зерттеумен айналысатын, нейрохирургя, нейроонкологя, онколог және онкологи-радиологя саласының маманы болуы керек. Немесе науқасты осындай бағыт бойынша қызмет ететін,  бір  командадағы  басқа дәлігерге жолдауы мүмкін. Мұндай медициналық команданың ішінде: медбике, диетолог, менталды денсаулық бойынша кеңесші, әлеуметтік жұмысшы, физиотерапевт, профтерапевт және  логопедтер бар. Балаларға оқу бойынша көмектесетін репетитор да пайдасын тигізеді.\r\n\r\nЕмге дайындық\r\nДәрігер кез-келген емделуге мүмкін болатын жолдарды айтып, кеңес құруы керек. Сондай-ақ, ол жұлындағы рак клеткаларының  ісігі секілді бірнеше қауіпті ісіктің түрлерін біруі керек.  \r\nАдамдар дәрігерге бірден қажетті сұрақтарды қоя алмайды, немесе, қойған сұрақтарының жауабын бірден түсіне алмайды. Сондықтан науқастар түсінбеген жерлерін қайта сұрап, қосымша ақпарат алам десе, әбден болады. \r\n\r\nЕмдеу әдістері. \r\nМи ісігімен аурған науқастар бірнеше жолмен емделеді. Ісіктің түріне және сатыларына қарай науқастар, хирургиялық ем алады, болмаса, сәулелі терапия немесе химиотерапия арқылы емделеді. Кейбір жағдайларда, науқас кешенді ем қабылдайды.\r\nБұдан басқа да кез-келген аурудың сатыларын анықтау үшінде науқас емделсе бола береді. Мысалы: ауруды байқау үшін және басқа да рак симптомдарын анықтау үшін, терапияның жанама әсерлерін азайту үшін, сондай-ақ эмоционалды проблемаларды шешу үшін де ем қабылдайды.  Емдеудің бұл түрі симптомдық,  сүйемелдеуші немесе паллиативтік деп аталады.\r\nОсы емделу жолдарының ең тиімдісін және олардың күтілетін нәтижесін  дәрігердің өзі айтқаны дұрыс.\r\nХирургиялық ота – көбінесе  ми ісіктерін емдеу үшін ең жиі қолданатын ем түрі. Жабық бас сүйектің ішіне жасалатын ота - бас сүйекті тесу (краниотомия) деп аталады. Ол жалпы наркозбен жүзеге асады. Ота жасаудың алдында бас терісін қырады. Содан соң дәрігер теріні тіледі және алынған бас сүйекті арнайы арамен кеседі. Ісіктің барлық бөлігі алынғаннан кейін, дәрігер бас сүйектегі ұңғыманы жауып, сүйектің кесілген бөлігімен немесе металдан жасалған пластинамен қайта жауып қояды. Содан соң хирург бас сүйектің терісін тігеді. \r\nКейде хирургиялық жолмен емдеу мүмкін болмайды. Егер ісік ми бағаналарында немесе мидың басқа бір бөлігінде орналасса, онда хирург ісікті жоя алмайды. Себебі, мидың сау тіндерін зақымдап алуы мүмкін. Ота жасатуға мүмкіндігі жоқ науқастар, сәуле терапиясын немесе емдеудің басқа жолдарын қарастырады. \r\n\r\nСәуле терапиясы (радиотерапия деп те аталады) ісік жасушаларын жою үшін, жоғарыэнергия көзі сәулесін пайдаланады. Радиацияның қайнар көзі – рентген сәулесі, гамма сәулесі немесе протондар болуы мүмкін. Үлкен құрылғы радиацианы ісікке және тіндерге жақын бағыттайды. Кейде радиация түгелдей миға немесе жұлынға бағытталады.\r\nӘдетте  сәуле терапиясы отадан кейін жүзеге асырылады. Радиация ісіктің айналасында қалып қойған  жасушаларды жояды. Кейде радиация терапиясы, хирургиялық ота жасауға мүмкін емес  ауруларға  қолданылады. Сәуле терапиясы емханада немесе клиникада жасалады. Емдеу күнтізбесі ісіктің түріне, көлеміне, сондай-ақ науқастың жасына байланысты түзіледі. Әр ем-шара бір-неше минутқа созылады. \r\n\r\nДәрігер ісік маңындағы сау тіндерді қорғау үшін мынадай қауіпсіздік шараларын қолданады:\r\n•	Фракционерлену. Сәуле терапиясы бір-неше аптаға созылып, аптасына  тек 5 күн өткізіледі. Бөлшептеп тағайындау. Радиацияның барлық мөлшерін узақ уақытқа созып емдеу, ісік маңындағы сау  тіндердің амандығына кепіл болады.\r\n•	Гиперфракционирлену.  Науқас радиацияның бір күнде берілетен мөлшерін, екі-үш күнге бөліп қолданады. \r\n•	Стереоактикалық сәуле терапиясы. Радиацияның шіңішке сәулелері ісіктің әр бұрышына бағыталады.  Бұл ем-шара кезінде, науқас басына бүгілмейтін жиектемені кийіп алады. МЯР немесе КТ-ның түсірмесі ісіктің дәл  жайылған орнының суретін түсіріп береді. Дәрігер компютер арқылы радиацияның қажетті мөлшерін, сондай-ақ өлшемін және радиациялық сәуленің бұрыштарын  анықтайды.  Емдеу шаралары дәрігердің бір рет қабылдауында жүзеге асырылуы мүмкін немесе бірнеше сеансында жүргізіледі.\r\n•	3 өлшемді конформды радиациялық терапия. Компютер ісіктің үш өлшемді суретін және айналасындағы тіндерін көрсетеді. Дәрігер ісіктің қайталанған нысанын дәл білу үшін, көптеген радиация сәулелерін бағыттайды. Тамаша радиациялық фокус мидың сау тіндерін қорғайды.\r\n•	Протон сәулелерімен жасалған радиациялық терапия. Бұл  радиация рентген сәулелерін бөлмейді, протон сәулелерін бөледі. Дәрігер протон сәулелерін ісікке бағыттайды. Протондар сау тіндерді зақымдамай өтетін қасиетке ие.\r\nХимиятерапия – қатерлі ісік клеткаларын дәрі-дәрмектермен жояды. Оларды  көбінесе мидағы ісікті емдеуге қолданады. Препараттарды ішу арқылы немесе инекция түрінде енгізеді. Қай жағдайда болмасын олар, қан құрамына еніп, барлық организмдерге таралады. дәрі-дәрмектер қолдану циклына қарай былай сипатталады: емделу қаншалықты дұрыс болса, жазылу да соған байланысты болып келеді.\r\nХимиятерапияны емханада, дарігер кабинетінде немесе үй жағдайында да қолданылады.  Науқастың  емханаға жатқызылуы сирек болатын жағдай. Ересек адамдарға қарағанда, жас балаларға химиятерапияны жиі қолданады. Дегенмен ота жасалғаннан кейін немесе сәуле терапиясынан кейін ересектерге химиятерапиясын жүргізуі мүмкін. Кейбір адамдарда қайталана беретін  ми қатерлі ісікі болады. Дәрігер  ондай ісікті алып тастап, орнына химиотерапевтикалық бірнеше пластиналар орнатады. Әр пластина 10 центтің өлшеміне тең. Біраз аптадан соң, пластинадағы дәрілік заттар миғасіңіп, қатерлі ісік клекаларын жоя бастайды.\r\nЕм қолданудағы жанама әсерлер\r\nЕм қолдану барысында, сау клеткалар зақымданады. Бұл  жанама әсерлерді жиі тудырады. Жанама әсерлердің пайда болуы,  әр түрлі факторларға, сонымен қатар ісіктің түріне, қабылдаған ем көлеміне байланысты болуы мүмкін. Емдеу курстары ауысқан сайын әр науқаста әр түрлі жанама әсерлер пайда болып жатады. Емделудің  алдында  медқызметкерлер командасының мүшелері жанама әсерлер туралы айтып, науқасқа онымен күресудің жолдарын ұсынады.\r\nХирургиялық емделу\r\nОта жасалғаннан кейін алғашқы күндері науқастың жиі басы ауырып, өздерін жайсыз сезінуі мүмкін. Дегенмен, ол кезде ауруды басу үшін дәрі-дәрмектерді қолдануға болады.  Тіпті керек болса, науқас дәрігермен немесе медбикемен ауруды басу үшін не істеу керектігін ақылдасса да болады. \r\nТағы бір айта кетерлігі, науқас ылғый өзін әлсіз сезініп, шаршай береді. Әр науқастың отадан кейін сауығып кетуі үшін ең алдымен біраз уақыт керек. Басқа да, көптеген мәселелер орынға келіп тіреледі.\r\nЖұлын сұйықтығы немесе қан бастағы миға шабуы мүмкін. Мұндай жағдай – ісіну деп аталады. Дәрігерлер науқастың бойында мұндай мәселенің орын алмауын қатты қадағалайды. Ісіктің кішірейуші үшін науқас стеройдты дәрілерді қабылдауы мүмкін. \r\nСұйықтықты бөлу үшін екінші рет ота жасалуы мүмкін. Хирург ми қатпаршасына ұзын жіңішке түтікшені (шунт) орнатады. Түтікше терінің астымен, дененің басқа бөлігіне жүргізіледі, әдетте ол  құрсақ қуысымен жүргізіледі. Мидан артық сұйықтық бөлініп, құрсақ қуысына дренаж жасалады. Кейде оның орнына сұйықтықты жүрекке дренаждайды.\r\nИнфекция – бұл хирургиялық отадан кейін дамуы ықтимал тағы бір мәселе. Мұндай жағдайда дәрігерлер науқасқа антибиотиктер тағайындайды.\r\nМиға ота жасалғанда сау тіндер зақымдануы мүмкін. Мидың бұлай зақымдануы қауіпті мәселе болып есептеледі. Ол кезде науқастың бұлшық еттерінде, көру жүйесінде, сөйлеуінде кәдімгідей ауытқулар болуы ықтимал. Ондай жағдайда  науқаста тырысу немесе біраз өзгерістер пайда болады. Көбінесе бұл симптомдар азайып, уақыт өте келе жоғалады. Бірақ кейде зақымданулар, мидағы ауытқулар қалыпты сипатқа ие болады. Ауруларға физиотерапия да қажет болуы мүмкін, логопед немесе профильді дәрігер де көмектесе алады. \r\nСәуле терапиясы\r\nКейбір науқастар емделгеннен кейін бірнеше сағаттың ішінде жүрек айнуы сақталып, кетпей қояды. Дәрігерлер науқасқа бұл проблемамен қалай күресу керектігін айта алады.  Сәуле терапиясы да кейде бүкіл емделу барысында науқасты  қатты қалжыратады. Мұндайда демалу да маңызды, бірақ дәрігер науқасқа мүмкіндігінше белсенді болу керектігін айтады. \r\nТағы бір айта кетерлігі, сәуле терапиясы көбінесе шаштың түсуіне себепкер болады. Алайда шашатар бірнеше айлан кейін қайта өседі. Сәуле терапиясы теріге де айтарлықтай әсер етеді.  Бас терісі мен құлақтар қызарып, құрғайды және сезімтал болып кетеді. Медициналық персонал бұл мәселелердің шешу жолдарын айтуы мүмкін. Кейде сәуле терапиясының әсерінен ми тіндері бөртіп кетеді. Дәрігерлер ауруды тексеріп мұндай симптомдардың мұндай жағдайда орын алмауын қадағалау керек. Аурудың өзін жақсы сезінуін дамыту үшін, емдік дәрі-дәрмектер ұсынылады. \r\nРадиация кейде мидың сау жасушаларын жойып жібереді. Бұл жанама әсер – радиациялық некроз деп аталады. Мұндай симптомдар басты ауыртады, денені тырыстырып, тіпті науқастың өліміне себепкер болады.\r\nРадиациялық сәулелендіру балаларда гипофиза немесе мидың басқа бөлігінің зақымдануына себепкер болады. Бұл олардың оқуында үлкен проблема болуы мүмкін немесе бойы мен өсімі баяулап қалады. Бұдан басқа, бала кезде сәулелендіру оның болашақ өмірінде екіншілікті ми ісігінің пайда болу қаупін туындатады.  Ғалымдар  кішкентай баланың ми ісігіне химиотерапияны сәуле терапиясымен бірге қолданудың мүмкіншілігін  үйренуде.\r\nХимиотерапия\r\nХимиотерапияның жанама әсері негізінен қолданған дәрілік заттарға байланысты болады. Жанама әсердің айрықша белгілері: қызу көтеріледі және қалтырайды, құсып, тәбет жоғалады және әлсіздік пайда болады. Кейбір жанама әсерлер дәрінің көмегімен азаяды. \r\nДәрілермен қамтамассыз етілетін  имплантты (пластиналы) науқастар, хирургиялық емді бірге алғаннан кейін инфекция симптомдары басып кетпеу үшін  дәрігердің қарауында болады. Ауруда инфекция болған жағдайда оған антибиотик тағайындалады.\r\nКүтіну\r\nАурудың сатыларына қарамастан қатерлі ісікке шалдыққан адамдар өзін мазалаған мәселенің алдын алу үшін алдымен жақсылап күтіну керек. Ол үшін өзіне жайлы жағдай жасап, емделу барысында өмір сүру сапасын жақсарту керек. Науқас ауруын емдеу барысында және ми ісіктерінің басқа симптомдары пайда болмас үшін өзін бір қалыпта ұстап, терапияның жанама әсерлерінің азайуын қадағалап, сондай-ақ көңіл-күйіндегі ауытқуларды шешіп алғаны жөн.\r\nМи ісігімен ауратын адамдарды күтімілдеудің мынадай түрлері барынша кең таралған:\r\n•	Стеройдты дәрі-дәрмектер. Ми ісігі бар науқастардың көпшілігіне ісіктің кішірейуі үшін қолданылады.\r\n•	Антиконвульсанттар. Ми ісігі адамның тырысып қалуына себепкер болады. Оның алдын алу үшін немесе бақылауда ұстау үшін науқас тырысуға қарсы дәрілерді қабылдау керек. \r\n•	Анастомоз (шунт). Миға сұйықтық жиналған жағдайда хирург оны шығару үшін анастомаз (шунт) орнатады.\r\nАуруын асқындырмас үшін көптеген науқастар емделу мен қатар күтімілденуді қолға алады. Ал кейбіреулер тек күтімілденіп, симтомдарды бақылау үшін ісікке қарсы терапияны қолданбайды.\r\nРеабилитация \r\nРеабилитация – емдеу жоспарының ең маңызды бөлігі болап табылады. Реабилитацияның мақсаты адамның қажеттілігіне қарай және ісіктің науқасқа  күнделікті қалай әсер етеуіне байланысты қолданылады. Науқастың қалыпты өмірге тезірек оралуына көмектесу үшін дәрігерлер барлық мүмкіндіктерді қарастырады. Мынадай мамандардың көмегі қажет болуы ықтимал: \r\n•	Физиотерапевтер. Мидағы ісіктен және оны емдеу барысында науқас сал болып қалуы мүмкін.  Сондай-ақ олар адамның әлсіреуіне және тепе-теңдік сезімін сақтауда мәселелер тудыруы мүмкін. Физиотерапевтер науқастардың күш жинап, тепе-теңдікті қайта қалпына келтіруіне көмектеседі.\r\n•	Логопедтер. Логопедтер науқас жандардың сөйлеудегі проблемаларын шешіп, ойларын толық айтып жеткізе алуына көмектеседі. \r\n•	Кәсіптік аурулар бойынша дәрігер. Профауру дәрігерлері науқастардың тұрмыстық мұқтаждықтарын өз еркімен атқаруын үйретеді. Мысалы тамақтану, дәретханаға бару, суға түсу және киіну т.б.\r\nМи ісігіне шалдыққан балаларда ерекше мұқтаждықтар болуы мүмкін. Кейде оларға үйде де, ауруханада да репетиторлары  болады.   Үлгерімі нашар немесе есте сақтау қабілетінде проблемалары бар балаларға репетиторлар немесе мектептен кейін арнайы сабақтар өткізілуі керек. \r\nКүтімі\r\nМи ісігінен емделгеннен кейін тұрақты күтімілдену өте маңызды. Дәрігерлер ісіктіктің қайталанбайтынына көз жеткізу үшін егжей-тегжейлі тексерулер жүргізеді. Ол үшін физикалық тұрғыдан және неврологиялық тұрғыдан тексерулер өткізеді. Науқасқа уақытына қарай МЯР немесе КТ тағайындалады. Егер, науқаста анастомаз орнатылған болса, дәрігер оынң қалыпты жұмыс істеуін қадағалайды.  Дәрігер  алдғы уақыттағы күтімілдену жоспарын айтып, науқасқа қай уақыттарда келу керек, және қандай анализдер тапсыру керек екендігін түсіндіреді.  \r\nТегтер: \r\nми ісігі   \r\nастроцитома   \r\nсәуле терапиясы  \r\nглиома \r\nмедуллобластома   \r\nхимиотерапия\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1463,'article','425','Гиперметропия (алыстанкөргіштік)','kz','2018-08-09 10:08:43','2018-08-09 10:06:00','__Гиперметропия (жақындағыны көре алмай, керісіншеалыстағыны жақсы көре алу)__ – бұл  көру жүйесінің бұзылуы. Бұған шалдыққан адам жақындағыны нашар көреді де, алыстағынын тәуір көріп тұрады. Дегенмен, жоғары деңгейлі гиперметропияда науқас алшақ заттарды да нашар көреді.\r\n\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=425',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гиперметропия','y','   Гиперметропия (алыстанкөргіштік) __Гиперметропия (жақындағыны көре алмай, керісіншеалыстағыны жақсы көре алу)__ – бұл  көру жүйесінің бұзылуы. Бұған шалдыққан адам жақындағыны нашар көреді де, алыстағынын тәуір көріп тұрады. Дегенмен, жоғары деңгейлі гиперметропияда науқас алшақ заттарды да нашар көреді.\r\n\r\n Гиперметропия (жақындағыны көре алмай, керісіншеалыстағыны жақсы көре алу) – бұл  көру жүйесінің бұзылуы. Бұған шалдыққан адам жақындағыны нашар көреді де, алыстағынын тәуір көріп тұрады. Дегенмен, жоғары деңгейлі гиперметропияда науқас алшақ заттарды да нашар көреді.\r\n\r\n\r\n\r\nӘдетте, алыстанкөргіштіккөзқарашығыныңпішіні бұзылған кезіндемазалайды, ол кезде, көз ұяшығына сыймай тұрғндай сезіледі. Нәтижесінде, белгілібірзаттыңбейнесіторғаемес, оныңартындабейнеленеді. Көз қарашығының шамадан тыс қысыла беруінен, көздегі мөлдір қабақпен көз бұршағының жеткіліксіздігі астасып кетеді. Көбінесе, гиперметропия көздің қалыпты көру ұзындығында, оптикалық жүйесінің әлсіздігін  байқатады.\r\nАлыстан көретін адам (гиперметроп) мәтінді көзге өте жақын ұстайды, себебі одан тордың бетіндегі мәтіннің суретін үлкейіп көрінеді. Алайда,одан кескін дегендей көрінбейді, жай ғана кеңейтілген түрде болады. Науқас жиі көзін сығырайтып, аккомодацияға көмектескісі келеді, алайда одан кірпікше бұлшықетіне ылғи күш түсіп,  блефарит пен конъюнктивиттің дамуы мүмкін.\r\nГиперметроптар жақын аралықтағы жұмысты ұзақ істесе қатты шаршайды, көзі ауырады, басы мең-зең болады, көзінен жас аға береді, көзінің айналасы қызып, шаншып ауырады. Жарыққа, шағылысқан заттарға қарағанда қатты қиналады. Бұл жағдай аккомодативті астенопия деп те аталады. Аккомодативті астенопия неғұрлым жоғары болса, гиперметропия соғұрлым асқынады. \r\nАлыстан көргіштік 3 дәрежелі болады және оны диоптрий көлемімен анықтайды.Бұл өз кезегінде гиперметропиялық көздің эмметропиялық болуына жетпейді:\r\n•	төмен дәрежелі гиперметропия - 2.0 диоптрийге дейін\r\n•	орта дәрежелі гиперметропия - 4.0 диоптрийгедейін\r\n•	жоғары дәрежелі гиперметропия - 4.0 диоптрийденартық болады.\r\nГиперметропиялық көздіңәлсіздәрежесіаккомодацияарқылыөзміндетінатқара алады. Орташажәнежоғарыдеңгейдегігиперметропияда қашықтыққа қарау үшін және жақын аралыққа қарау үшін түзетулер қажет болады(көзілдірік киеді).\r\nГиперметропияны  емдеу. Өкінішке қарай, қазіргі уақытта гиперметропияны және гипометропияның емдеудің терапевтік әдістері жоқ. Гиперметропияны түзету көзілдірік немесе контактілі линзалар көмегімен жасалады.Хирургиялық операцияның көмегімен де гиперметропияны емдеуі мүмкін. Гиперметропияны түзетудің хирургиялық әдістері көздің оптикалық қуатын арттыруға бағытталған. Қазіргі уақытта гиперметропияны емдеуге арналған ең көп таралған хирургиялық операциялар лазерлі термокератопластика (ЛТК), мөлдір линзаларды, LASIK, оң линзаларды имплантациялау және термокератокоагуляция (TAC) ауыстыру болып табылады.\r\n\r\n Тегтер: \r\nГиперметропия (жақыннан көрмеушілік немесе алыстан көргіштік)\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1464,'article','142','Фимоз және парафимоз','kz','2018-07-19 08:35:25','2018-07-19 08:24:00','Сүндетке отырғызылмаған ерлерде пенистің ұшы «күпек» атауымен белгілі тері қабықшамен жабылған. Фимоз кезінде күпектің тарылуы пайда болады, ол жыныстық мүшенің ұшында тығыз тартылып, қайтадан орнына еркін қайта алмайды. Фимоз табиғи көрініс болуы мүмкін. Мысалы, 4 жасқа дейінгі ұлдарда әдетте, күпекті ысыру қиын. Жас адамдарда, ерлерде фимоз көбінесе күпектің қабынуына (баланит) немесе қант диабеті секілді басқа ауруларға байланысты болады.\r\n\r\nПарафимоз күпек жыныстық мүшенің ұшынан тыс ысырылып, оны қысқанда пайда болады. Күпек өзінің бастапқы жағдайына қайтпайды және пенистің ұшын жаппайды. Бұл ісінудің, ауырсынудың, пенистің ұшына қан келуінің шектелуіне апаруы мүмкін. Егер күпек өзінің табиғи орналасу жағдайына қайтпаса, күрделі асқынулар пайда болуы мүмкін. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=142',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ф','Фимоз','y','   Фимоз және парафимоз Сүндетке отырғызылмаған ерлерде пенистің ұшы «күпек» атауымен белгілі тері қабықшамен жабылған. Фимоз кезінде күпектің тарылуы пайда болады, ол жыныстық мүшенің ұшында тығыз тартылып, қайтадан орнына еркін қайта алмайды. Фимоз табиғи көрініс болуы мүмкін. Мысалы, 4 жасқа дейінгі ұлдарда әдетте, күпекті ысыру қиын. Жас адамдарда, ерлерде фимоз көбінесе күпектің қабынуына (баланит) немесе қант диабеті секілді басқа ауруларға байланысты болады.\r\n\r\nПарафимоз күпек жыныстық мүшенің ұшынан тыс ысырылып, оны қысқанда пайда болады. Күпек өзінің бастапқы жағдайына қайтпайды және пенистің ұшын жаппайды. Бұл ісінудің, ауырсынудың, пенистің ұшына қан келуінің шектелуіне апаруы мүмкін. Егер күпек өзінің табиғи орналасу жағдайына қайтпаса, күрделі асқынулар пайда болуы мүмкін.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nБұл дегеніміз  не?\r\n\r\nСүндетке отырғызылмаған ерлерде пенистің ұшы «күпек» атауымен белгілі тері қабықшамен жабылған. Фимоз кезінде күпектің тарылуы пайда болады, ол жыныстық мүшенің ұшында тығыз тартылып, қайтадан орнына еркін қайта алмайды. Фимоз табиғи көрініс болуы мүмкін. Мысалы, 4 жасқа дейінгі ұлдарда әдетте, күпекті ысыру қиын. Жас адамдарда, ерлерде фимоз көбінесе күпектің қабынуына (баланит) немесе қант диабеті секілді басқа ауруларға байланысты болады.\r\n\r\nПарафимоз күпек жыныстық мүшенің ұшынан тыс ысырылып, оны қысқанда пайда болады. Күпек өзінің бастапқы жағдайына қайтпайды және пенистің ұшын жаппайды. Бұл ісінудің, ауырсынудың, пенистің ұшына қан келуінің шектелуіне апаруы мүмкін. Егер күпек өзінің табиғи орналасу жағдайына қайтпаса, күрделі асқынулар пайда болуы мүмкін. \r\n\r\n \r\n\r\nЕрлердің репродуктивтік жүйесі\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nФимоз, әдетте, ауырсынусыз өтеді. Дегенмен, күпектің тарылуында несеп шығару немесе жыныстық қызметте қиындықтар пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, фимоз кезінде ерлерге күпектің астындағы теріні тазалау қиынға түседі, бұл инфекциялардың пайда болуына ықпал етеді.\r\n\r\nПарафимоз күпектің және жыныстық мүшенің ұшының ауырсынып, ісінуімен сипатталады. Пенистің ұшына қан келуінің ауыр тежелуі туралы күңгірт-күлгін түсіне қарап айтуға болады, бұл әдетте, шұғыл медициналық жәрдемді қажет етеді.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер медициналық қарау кезінде фимозды және парафимозды анықтай алады.\r\n\r\n\r\nАурудың күтілетін ұзақтығы\r\n\r\nФимоз кішкентай балаларда өздігінше өтеді, ересектерде фимоз операция жасалғанға дейін немесе инфекция емделгенге дейін жазылмайды.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nЖеке гигиенаны мұқият қадағалау арқылы фимоздың алдын алуға болады. Ол үшін шомылу кезінде күпекті толығымен ысырып, астындағы теріні мұқият тазарту қажет.  \r\n\r\nКүпектің жыныстық мүшеден тыс ысырылуында әрдайым мұқият түрде бастапқы орналасу жағдайына қайтарып отырсаңыз, парафимоздың алдын алуға болады. Парафимоз пайда болуында, оның қайталанбауы үшін науқастарға сүндетке отырғызылу ұсынылады.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nФимоздың симптомсыз өтуі емдеуді қажет етпейді. Бұл әсіресе, балалар үшін дұрыс. Егер ұлдарда фимоз өтпейтін болса, немесе несеп шығаруға / гигиенаға қатысты мәселелер пайда болса, гидрокортизон секілді емдейтін жақпа майларды қолдану тиімді болуы мүмкін.\r\n\r\nЖасөспірімдер мен ерлерде аурудың алдын алу үшін жеке гигиенаны қадағалау және инфекцияларды уақытылы емдеу жеткілікті болуы мүмкін. Қалған жағдайларда, тұрақты симптомдардың болуында да түзету операциясын (сүндетке отырғызу) жасау қажет.\r\n\r\nЕгер парафимоз кезінде күпек жыныстық мүшеден тыс ысырылатын болса, оны қысатын болса, төтенше жағдай орын алады, бұл кезде шұғыл медициналық жәрдем қажет. Дәрігер  шұғыл түрде күпекті кесуі немесе сүндетке отырғызуды өткізуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nҚашан маманға көріну қажет\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* Күпекті бастапқы орналасу жағдайына әкелуде немесе күпектің астындағы теріні тазартуда қиындық пайда болады\r\n* Күпектің астында қабыну пайда болған.\r\n* Күпек жыныстық мүшенің ұшынан тыс ысырылып, қалыпты жағдайына қайтып келмейді.\r\n \r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nКөптеген ерлерде фимоз күрделі мәселеге айналмайды, емдеуді қажет етпейді. Дегенмен, жағдай өздігінше оңалмайды.\r\n\r\nЖоғарыда аталғандай, кейде парафимоз шұғыл медициналық жәрдемді қажет етеді. Егер шұғыл медициналық жәрдемге жүгінбесеңіз, жыныстық мүшенің ұшының қайтымсыз зақымдануы орын алуы мүмкін.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1465,'article','545','Іш қатуды емдеу және алдын алу','kz','2018-10-05 10:14:34','2018-10-05 10:12:00','__ҚҰРМЕТТІ ДӘРІГЕР: __\r\nМенің сіздерге қояр сұрағым бар еді. Ішім  қатып, қиналып жүргеніме екі жыл болды. Бұрын бұл проблемамды, клизма арқылы реттеп алатынмын, бірақ қазір олар да көмектеспей жатыр. Сіз қандай кеңес бересіз?\r\n\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=545',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','І','Іш','y','   Іш қатуды емдеу және алдын алу __ҚҰРМЕТТІ ДӘРІГЕР: __\r\nМенің сіздерге қояр сұрағым бар еді. Ішім  қатып, қиналып жүргеніме екі жыл болды. Бұрын бұл проблемамды, клизма арқылы реттеп алатынмын, бірақ қазір олар да көмектеспей жатыр. Сіз қандай кеңес бересіз?\r\n\r\n ҚҰРМЕТТІ ДӘРІГЕР: \r\nМенің сіздерге қояр сұрағым бар еді. Ішім  қатып, қиналып жүргеніме екі жыл болды. Бұрын бұл проблемамды, клизма арқылы реттеп алатынмын, бірақ қазір олар да көмектеспей жатыр. Сіз қандай кеңес бересіз?\r\n\r\nҚұрметті оқырман: \r\nІш қату - адамдардың көп жария еткісі келмейтiн нәрселердің бірі. Егер сізде мұндай проблема  туындаған болса, онда ол ауыр және өте жайсыз құбылыс екенін білесіз. Ересек жастағы тұрғындардың шамамен 2% іш қатудан зардап шегеді бүгінде; соның ішінде әйелдер мен қарт адамдар осы жайсыздыққа жиі ұшырап жатады. Негізі  іштің қатуы қауіпті құбылыс емес, бірақ ол біршама жайсыздық тудырады.\r\n\r\nІш қату дегеніміз не?\r\nІшек бойының босауы қиындап, әдеттегіден әлдеқайда сирек дәретке отырғанда  іштің қатуы пайда болады. Әр адамның іш босату  жиілігі әртүрлі болады және әрбір адамда әрқандай өзгерістер орын алып жатуы мүмкін. Кейбір адамдар дәретханаға күніне 3 рет барса, ал басқалары аптасына бір немесе екі рет  барады. Алайда, 3 күннен асып кетсе, ол аса сирек   үзіліс болып саналады. Дәрет нәжіс қатып, ішек бойымен жылжыу қиынға соғады.\r\nКем дегенде үш ай бойы мынадай  2 жағдайда орын алса, сізде іш қату проблемасы туындағын деген сөз:\r\n•	Дефекация уақытының 25% -нан астамы күшенуіңізге жұмсалатын болса;\r\n•	Нәжісіңіздің 25 % дан астамы  қатты болғанын байқасаңыз.;\r\n•	Ішіңіздің 25% - дан астам бөлігін  босата алмасаңыз;\r\n•	Үлкен дәретке аптасына 3 реттен аз барсаңыз .\r\n\r\nІш неден қатады?\r\nОрганикалық аурулардың себебінен  ішектің функционалдық бұзылулары пайда болады.  \r\nІш қатудың жиі кездесетін себептері:\r\n\r\n•	Суды тым аз қабылдау;\r\n•	Азық құрамында талшықтың аз мөлшер де болуы;\r\n•	Әдеттегі диетаның бұзылуы; саяхатта жүру;\r\n•	Физикалық белсенділіктің төмендеуі  немесе қозғалыссыздық;\r\n•	Көптеген сүт өнімдерін пайдалану;\r\n•	Күйзеліс;\r\n•	Дәретханаға баруды саналы түрде қысқартатындықтан (кейде ауыр геморройға байланысты) ,\r\n•	Уақыт өте келе ішектің бұлшық еттерін әлсірететін дәрілік заттарды пайдалану, яғни іш жүргізетін препараттарды өте жиі пайдалану; \r\n•	Гипотиреоздизм;\r\n•	Паркинсон ауруы немесе склероз сияқты неврологиялық бұзылулар; \r\n•	Кальций немесе алюминий бар антацидтерді қабылдау;\r\n•	Басқа препараттар (әдетте ауырсынуды басатын - есірткі анальгетиктерін, антидепрессанттарды, темір препараттарын) \r\n•	Депрессия;\r\n•	Тамақтану тәртібі бұзылуы;\r\n•	Тітіркенген ішек синдромы ;\r\n•	Жүктілік кезінде;\r\n•	Тоқ ішектің қатерлі ісік ауруы;\r\nКейде іш қатудың себебі ішектің жүйке немесе бұлшық еттерінің әлсіреуінен болуы мүмкін. \r\n\r\nІш қатудың белгілері қандай?\r\nІш қатуының белгілері: \r\n•	дәретханаға қажеттіліктің жиі туындамауы және / немесе несеп шығаруда қиналу;\r\n•	Іштің ауыруы және желденуі;\r\n•	Ауырсыну;\r\n•	Құсу. \r\n\r\nДиагнозды қалай анықтау керек? \r\nКөпшілік адамдар іш қатуды анықтау үшін күрделі диагностикалық әдістерге мұқтаж емес. Іші қатқан адамдардың аз ғана бөлігінде ауыр жағдайлар орын алуы мүмкін. Егер сіздің ішіңіз екі аптадан астам қатып, жүрмей тұрса, мәселенің себебін анықтауға және емдеуге мүмкіндік беретін дәрігерге бару керек. Ішектің қатерлі ісігі болған жағдайда, ерте диагноз қойып және оны емдеу өте маңызды.\r\n\r\nДиагноз қою үшін дәрігер қандай амалдар қолданады: \r\n\r\n•	Гормональды теңгерімсіздікке күдіктенсе, қан сараптамасын жүргізу;\r\n•	Ішектің өткізгіштігін бағалау үшін баримен рентген жасау;\r\n•	Ішектің өткізгіштігін бағалау үшін колоноскопия жасау;\r\n\r\nІш қатуымен ауыратын науқастардың көпшілігінде олардың белгілерін түсіндіре алатын аурулар жоқ, сондықтан олар екі мәселенің біреуімен зардап шегеді:\r\n\r\n•	Тоқ ішектің атониясы. Ішектің жиырылуы нашар күйде болған жағдай, ол дәретті ұстап тұрады. Кешіктіріледі.\r\n•	Дефекацияның қиындығы. Дәретті шығару үшін қатты күшенуді керек қылатын жағдай.\r\n\r\nІш қатуды болдырмау үшін не істесем болады?\r\n\r\nІштің қатуының алдын алудың бірнеше жолы бар. Олардың ішінде:\r\n•	Көптеген талшықтармен теңдестірілген диета тағайындау керек. Талшықтарға бай азық көздері – жеміс-жидек, көкөніс, тұтас дәнді нан және дәнді дақылдар (әсіресе кебек). Дәреттің жүруіне талшық пен су әсер етеді. \r\n•	Тәулігіне бір жарым литр судан екі литр суға дейін ішу және басқа сұйықтық ішу (басқа ауруларға байланысты сусын шектелмеген жағдайда). Кофеин, мысалы, кофе және алкогольсіз сусындар сияқты сұйықтар, организмді құрғататын әсерге ие және ішек функциясы қалыпты болғанша бұл сусын түрлерінен аулақ болу керек. Кейбір адамдар сүт ішпеуі керек, себебі сүт өнімдері іш қатуына әкелуі мүмкін.\r\n•	 Тұрақты жаттығулар. Мұқтажды сезген кезде ішекті дереу босатыңыз.\r\n\r\nІш қатуды қалай емдеуге болады? \r\nЕмдеу -  іш қатудың себебіне байланысты. Көптеген адамдарда жеткілікті талшықпен, тұрақты жаттығуымен және сұйықтықтың жеткілікті мөлшерімен қамтамасыз етіліп, сау тамақтанып жүрсе, іш қатуы жойылады.\r\n\r\nТалшықты қайдан алуға болады?\r\n50 жасқа дейінгі еркектерге күніне кем дегенде 38 грамм талшықтар, 50 жас және одан кіші жастағы әйел адамына - кемінде 25 грамм ұсынылады. Диетаны талшықпен байыту үшін оған талшықтарға бай тағамдарды қосыңыз. Кішкене талшықтан бастаңыз және оны біртіндеп арттырыңыз. Бұл газдардың пайда болуын және ісінуді азайтады. Көбірек су ішуді ұмытпаңыз. Талшыққа бай тағамдар мыналарды қамтиды:\r\n•	Тас бұршақ;\r\n•	Кептірілген жемістер;\r\n•	Жаңа піскен жемістер мен көкөністер (кемінде екі шыныаяқ жеміс пен күніне екі жарым кесе көкөністерді жеңіз)\r\n•	Бидай ( йогуртқа немесе айранға қосып )\r\n•	Тұтас дәнді нан және күрең күріш (ақ нанның немесе ақ күріштің орнына)\r\n•	Сонымен қатар, талшықтың көздері:\r\n•	Зығыр тұқымы\r\n•	Жолжелкеннің (подорожник) тұқымын қамтитын өнімдер. Әдетте олар ұнтақ және басқа формаларда келеді (мысалға, метамуцил)\r\n\r\nІш жүргізетін препараттарды қабылдау керек пе?\r\nЖалпы, оларды қабылдамауға тырысыңыз. Олар ұзақ мерзімді пайдалану үшін арналмаған. Тек - ішек заттардың яғни дәреттің көлемін арттыратын емдік заттарды қолдану керек.\r\nМұндай емдік заттар, дәреттің көлемін табиғи түрде сумен ұлғайтып, дәреттің ішек бойымен өтуін жеңілдетеді. Оларды күн сайын қолдануыңызға болады. Оларға мыналар жатады: сұлының кебегі, жолжелкен тұқымы, поликарбофил және метилцеллюлоза\r\n\r\nМұндай заттарды қалай қабылдауға болады?\r\nОсындай іш жүргізетін әрекеттерді күнделікті оырндап тұру керек. Орамдарындағы нұсқауларды орындаңыз. Бірте-бірте бастаңыз және көптеген сұйықтықтарды ішіңіз. Ағзаңыз үйренген сайын 3-5 күн ішінде тұтынылатын мөлшерді біртіндеп арттырыңыз. Дәрет жұмсарып, ішіңіздің қатуы жойылғанша үзбей қабылдау керек.\r\nДәмін жақсарту үшін жеміс шырынын араластыруға болады.\r\n\r\nМұндай емнің жанама әсерлері бар ма?\r\nЕгер, бірден көп мөлшерде қабылдап, немесе ағзаңыз үйренбейінше мөлшерін ерте көбейтсеңіз, іштің кебуін, метеоризм және іштің ауыруын туындатуы мүмкін. Бірнеше аптадан кейін, немесе одан аз уақыт өткеннен кейін бұл симптомдар кетуі тиіс.\r\n\r\nМинералды май жақсы іш айдағышқа жата ма?\r\nДәрігердің тағайындауы бойынша ғана қабылдағаныңыз жөн. Мысалы,операциядан кейін күшенуге болмайтын жағдайда ғана, минералды майды пайдалануға рұхсат. Минералды майларды үнемі қолдануға болмайды. Оны жиі  қабылдағаннан А, Д, Е және К дәрумендері азайып  кетуі мүмкін.\r\n\r\nКлизмаларды пайдаланған жөн бе?\r\nӘдетте бұл іш қату үшін қажет емес. Ағзаңыздың табиғи түрде жұмыс істеуіне мүмкіндік жасау қажет. \r\n\r\nҰзақ уақыт бойына клизманы немесе іш жүргізетін препараттарды қолдансам не болады?\r\nЕгер ағзаңызды ұзақ уақыт бойы іш жүргізетін препараттар ғанемесе клизмаға үйретіп алсаңыз,сіздің дәрігеріңіз, ағзаңыз қалыпты жағдайға оралу үшін, оларды біртіндеп тоқтатуды ұсынады. Ағазыңызды мүмкіндігінше дәрі дәрмексіз, клизмасыз қалыптастыруға тырысқаныңыз жөн.  Яғни бұл, талшықты тағамдарды көп жеп, табиғи дәрет массасын күшейту үшін толтырғыштарды қолданып, суды артығырақ ішіп, жаттығулар жасап және дефекацияға ұзағырақ уақыт бөлу керек деген сөз. Төзімділікпен қарағаныңыз жөн. Ішектің қалыпты жұмысына оралуы бірнеше айға созылуы мүмкін. \r\nЕгер сізді кейбір жайттар алаңдатса, бұл туралы дәрігерге хабарлаңыз.\r\n\r\nДәрігер маған тағы қандай ем тағайындай алады?\r\nІш қату себептеріне, симптомдардың ауырлығына және басқа емнің тиімділігіне байланысты дәрігер мынадай кеңес бере алады:\r\n\r\n	Рецепт бойынша ауру белгілерін басатын “лубипростон” тәрізді дәрі-дәрмектер;\r\n	Ішек бойымен дәреттің жеңіл  өтуі үшін жасалатын ем шаралар;\r\n	Зақымдалған ішекті жою үшін жасалатын  ота. Бұл талап сирек кездеседi;\r\n	.Себепке байланысты өзге де емдеу шаралары.\r\n \r\nОсы бөлімдегі басқа материалдарды оқыңыз:\r\n\r\nСуықтың алдын-алу тәсілдері туралы\r\nБүйрек тастарының профилактикасы\r\nМерцательді аритмияны емдеу әдістері\r\nБаланың бас сүйегінің деформациясын қалай болдырмау керек\r\nГеморройдың алдын алудың тиімді әдістері\r\nПростатикалық гиперплазия туралы (простатаның кеңеюі)\r\n«Плацебо әсері» дегеніміз не?\r\nБелдегі ауырсынуды қалай болдырмау керек\r\nКонъюнктивит\r\nМойындағы ауырсыну. Ауырсынуды жеңілдету жолдары.\r\nМұрыннан қан кету\r\nЭлектрондық сигареттердің қауіпсіздігі туралы\r\nБірнеше дәріні қабылдау ерекшеліктері\r\nБалалардағы конвульсиялар\r\nЕрлердегі зәрді ұстамау. Емдеу әдістері..\r\nМаммография және сүт безі қатерлі ісігі\r\nСіңірлердің созылуы және үзілуі\r\nМетаболалық синдром\r\nИне қадау және ауырсыну\r\nКолоноскопия және тоқ шектің қатерлі ісігі\r\nГастроэнтерит - алдын алу\r\nОстеоартроздағы ауырсыну\r\nСозылмалы жөтел - емдеу\r\nЖамбас мүшелерінің қабынуы және бедеулік\r\nЗәрдегі қанның пайда болу себебі\r\nБаланы қосымша азықтандыруды бастау уақыты\r\nІштің қатуын алдын алу және емдеу\r\nСүт безінің обырын емдеу\r\n \r\nПрофилактикалық медицина академиясының кеңесі:\r\nНесеп жолдарының инфекциялары және мүкжидек шырындарының артықшылықтарыа\r\nТұмауға қарсы вакцина: кімге егу керек және қашан?\r\nҚатерлі ісікке жол бермеудегі 7 түрлі тәсілдері.\r\nАртериалды қан қысымын азайту және емдеудің 10 тәсілі\r\nҰзақ уақытқа созылған суық тию және онымен қалай күресуге болады\r\nАна болудың қуанышы мен қиындықтары\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\nіш қату\r\nКолоноскопия\r\nДиагностика\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1466,'file','1','Almaty PHC Logo','unknown','2018-06-14 11:30:41','2018-06-14 11:30:41','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=1',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Almaty','y','   Almaty PHC Logo  Almaty PHC Logo.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'Almaty PHC Logo.jpg','image/jpeg','167742','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1467,'file','6','Photo 249879','unknown','2018-07-03 04:19:30','2018-07-03 04:19:30','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=6',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Photo','y','   Photo 249879  photo_249879.jpeg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'photo_249879.jpeg','image/jpeg','21092','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1468,'file','7','Id1','unknown','2018-07-05 05:31:41','2018-07-05 05:31:41','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=7',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id1','y','   Id1  id1.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id1.jpg','image/jpeg','5342','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1469,'file','8','Id2','unknown','2018-07-05 05:34:00','2018-07-05 05:34:00','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=8',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id2','y','   Id2  id2.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id2.jpg','image/jpeg','4704','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1470,'file','9','12','unknown','2018-07-05 06:14:25','2018-07-05 06:14:25','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=9',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12  12.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'12.jpg','image/jpeg','7159','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1471,'file','10','Id3','unknown','2018-07-05 06:44:46','2018-07-05 06:44:46','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=10',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id3','y','   Id3  id3.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id3.jpg','image/jpeg','4516','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1472,'file','11','Id4','unknown','2018-07-05 06:44:46','2018-07-05 06:44:46','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=11',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id4','y','   Id4  id4.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id4.jpg','image/jpeg','7636','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1473,'file','12','Img1','unknown','2018-07-06 10:06:35','2018-07-06 10:06:35','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=12',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Img1','y','   Img1  img1.jpeg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'img1.jpeg','image/jpeg','194309','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1474,'file','13','Img2','unknown','2018-07-06 10:07:13','2018-07-06 10:07:13','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=13',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Img2','y','   Img2  img2.jpeg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'img2.jpeg','image/jpeg','46842','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1475,'file','14','Img3','unknown','2018-07-06 10:07:42','2018-07-06 10:07:42','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=14',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Img3','y','   Img3  img3.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'img3.jpg','image/jpeg','4171','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1476,'file','15','Pp1','unknown','2018-07-07 18:42:02','2018-07-07 18:42:02','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=15',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Pp1','y','   Pp1  pp1.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'pp1.jpg','image/jpeg','4171','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1477,'file','16','2','unknown','2018-07-07 19:18:21','2018-07-07 19:18:21','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=16',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','2','2','y','   2  2.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'2.jpg','image/jpeg','7636','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1478,'file','17','3','unknown','2018-07-07 19:19:16','2018-07-07 19:19:16','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=17',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','3','3','y','   3  3.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'3.jpg','image/jpeg','4516','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1479,'file','18','4','unknown','2018-07-08 20:18:16','2018-07-08 20:18:16','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=18',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','4','4','y','   4  4.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'4.jpg','image/jpeg','5342','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1480,'file','19','5','unknown','2018-07-08 20:19:33','2018-07-08 20:19:33','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=19',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','5','5','y','   5  5.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'5.jpg','image/jpeg','4704','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1481,'file','20','Abscess','unknown','2018-07-08 20:40:20','2018-07-08 20:40:20','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=20',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Abscess','y','   Abscess  abscess.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'abscess.jpg','image/jpeg','14617','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1482,'file','21','2705330798467384307','unknown','2018-07-09 05:43:17','2018-07-09 05:43:17','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=21',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','2','2705330798467384307','y','   2705330798467384307  2705330798467384307.jpeg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'2705330798467384307.jpeg','image/jpeg','194309','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1483,'file','22','Pic10','unknown','2018-07-09 05:46:37','2018-07-09 05:46:37','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=22',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Pic10','y','   Pic10  pic10.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'pic10.jpg','image/jpeg','18818','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1484,'file','23','13106538067415664580','unknown','2018-07-09 06:06:56','2018-07-09 06:06:56','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=23',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','13106538067415664580','y','   13106538067415664580  13106538067415664580.jpeg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'13106538067415664580.jpeg','image/jpeg','58395','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1485,'file','24','Id1','unknown','2018-07-10 07:50:00','2018-07-10 07:50:00','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=24',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id1','y','   Id1  id1.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id1.jpg','image/jpeg','5342','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1486,'file','25','Id1','unknown','2018-07-10 07:50:28','2018-07-10 07:50:28','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=25',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id1','y','   Id1  id1.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id1.jpg','image/jpeg','5342','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1487,'file','26','Id2','unknown','2018-07-10 07:51:39','2018-07-10 07:51:39','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=26',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id2','y','   Id2  id2.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id2.jpg','image/jpeg','4704','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1488,'file','27','Id1','unknown','2018-07-10 08:08:38','2018-07-10 08:08:38','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=27',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id1','y','   Id1  id1.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id1.jpg','image/jpeg','5342','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1489,'file','28','Id2','unknown','2018-07-10 08:09:13','2018-07-10 08:09:13','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=28',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id2','y','   Id2  id2.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id2.jpg','image/jpeg','4704','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1490,'file','29','Id1','unknown','2018-07-10 08:17:58','2018-07-10 08:17:58','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=29',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id1','y','   Id1  id1.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id1.jpg','image/jpeg','5342','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1491,'file','30','Id2','unknown','2018-07-10 08:18:15','2018-07-10 08:18:15','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=30',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id2','y','   Id2  id2.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id2.jpg','image/jpeg','4704','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1492,'file','31','Id1','unknown','2018-07-10 08:29:08','2018-07-10 08:29:08','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=31',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id1','y','   Id1  id1.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id1.jpg','image/jpeg','5342','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1493,'file','32','Id2','unknown','2018-07-10 08:29:32','2018-07-10 08:29:32','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=32',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id2','y','   Id2  id2.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id2.jpg','image/jpeg','4704','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1494,'file','33','12','unknown','2018-07-10 09:38:49','2018-07-10 09:38:49','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=33',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12  12.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'12.jpg','image/jpeg','7159','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1495,'file','34','12','unknown','2018-07-10 09:49:38','2018-07-10 09:49:38','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=34',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12  12.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'12.jpg','image/jpeg','7159','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1496,'file','35','12','unknown','2018-07-10 09:58:26','2018-07-10 09:58:26','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=35',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12  12.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'12.jpg','image/jpeg','7159','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1497,'file','36','Id4','unknown','2018-07-10 10:15:13','2018-07-10 10:15:13','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=36',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id4','y','   Id4  id4.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id4.jpg','image/jpeg','7636','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1498,'file','37','Id3','unknown','2018-07-10 10:15:48','2018-07-10 10:15:48','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=37',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Id3','y','   Id3  id3.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'id3.jpg','image/jpeg','4516','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1499,'file','38','Pp1','unknown','2018-07-11 03:37:18','2018-07-11 03:37:18','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=38',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Pp1','y','   Pp1  pp1.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'pp1.jpg','image/jpeg','4171','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1500,'file','39','AA','unknown','2018-07-11 03:59:24','2018-07-11 03:59:24','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=39',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','AA','y','   AA  AA.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'AA.jpg','image/jpeg','12619','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1501,'file','40','Pic10','unknown','2018-07-11 09:48:53','2018-07-11 09:48:53','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=40',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Pic10','y','   Pic10  pic10.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'pic10.jpg','image/jpeg','18818','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1502,'file','41','Alc','unknown','2018-07-12 09:31:06','2018-07-12 09:31:06','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=41',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Alc','y','   Alc  alc.jpg   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'alc.jpg','image/jpeg','108739','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1503,'file','42','Alc1','unknown','2018-07-12 09:33:18','2018-07-12 09:33:18','','tokendtpdxcdyxfzzbqzteyxzzyyxecfxtqwe tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,NULL,'tiki-download_file.php?fileId=42',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Alc1','y','   Alc1  alc1.png   ',NULL,'file gallery','1','tiki_p_download_files',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'alc1.png','image/png','2817518','1',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),