INSERT INTO `tiki_articles_copy` VALUES ('','Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy','','','qz','s','',0,'',3788,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533471000,1565007000,1533471357,'Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy – júıke júıesiniń aýrýy, bul kezde bettiń keıbir bóliginde qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy – júıke júıesiniń aýrýy, bul kezde bettiń keıbir bóliginde qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"292\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ortalyq júıke júıesi mıdan jáne julynnan turady. Shetkeri júıke júıesine barlyq shetkeri nervter kiredi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasynda aýyrsyný úshtarmaqty nervten taralady. Bul nerv aýyrsyný jáne túısiný sezimderin betten, kózden, muryn qýystarynan jáne aýyzdan mıǵa jetkizedi.\r\n\r\nÁdette, aýrý eresekterde bolady, biraq, kez kelgen jasta kezdesýi múmkin. Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy qalypty qartaıý úrdisiniń bóligi bolýy múmkin.\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy týyndaý sebepteri:\r\n\r\n·         Shashyrańqy skleroz\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervti keńeıgen qantamyrynyń nemese isiktiń basýy.\r\n\r\nKeıde sebebi belgisiz bolyp qalady. Dárigerler kóbinese, 40 jastan kishi adamdarda sebebin anyqtaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·         Asa qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý, ol ádette, birneshe sekýndqa nemese mınýtqa sozylady, biraq, udaıy bolýy da múmkin.\r\n\r\n·         Aýyrsyný ádette, bettiń bir jaǵynda paıda bolady, kóbinese, kózdiń mańaıynda, jaqta jáne bettiń tómengi jartysynda.\r\n\r\n·         Aýyrsyný sebebi janasýdan nemese túrli dybystardan týyndaıdy.\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasynyń aýyrsynatyn ustamalary kúndelikti qarapaıym tirshilik áreketterinen týyndaýy múmkin:\r\n\r\n·         Tis tazalaýdan\r\n\r\n·         Shaınaýdan\r\n\r\n·         ishýden\r\n\r\n·         tamaqtanýdan\r\n\r\n·         betke jeńil janasýdan\r\n\r\n·         qyrynýdan.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMıdy jáne júıke júıesin qarap, tekserý (nevrologııalyq qaraý) ádette buzylystardy anyqtamaıdy.\r\n\r\nAýrýdyń sebebin anyqtaýǵa arnalǵan tekserýler:\r\n\r\n·         qan taldaýy\r\n\r\n·         mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n\r\n·         úshtarmaqty nervtiń refleksterin tekserý\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý úrdisine alǵashqy járdem dárigeri, nevropatolog nemese aýyrsyný boıynsha maman qatysady.\r\n\r\nKeıbir dárilik preparattar aýyrsynýdy azaıtyp, ustamalardyń jıiligin azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n·         Qaıta ustaýdyń selektıvti tejeýishi (karbamazepın, gabapentın, lamotrıdjın, fenıtoın, valproat jáne pregabalın)\r\n\r\n·         Mıorelaksanttar (baklofen, klonazepam)\r\n\r\n·         Úshtsıkldi antıdepressanttar (amıtrıptılın, nortrıptılın nemese karbamazepın)\r\n\r\nNervtiń qysylýyn joıý úshin keıbir naýqastarǵa operatsııa jasaý qajet bolýy múmkin. Hırýrgııalyq emdeý ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervtiń bóligin kesý nemese buzý\r\n\r\n·         Radıojıilikti ablıatsııany nemese glıtserın  ınektsııasyn qoldanýmen teri arqyly engiziletin ıneniń nemese datchıktiń kómegimen úshtarmaqty nervti buzý\r\n\r\n·         Elektrostımýlıatsııa\r\n\r\n·         Teri arqyly ballondyq mıkrokompressııa\r\n\r\n·         Isikti alyp tastaý (sebebi isik bolsa)\r\n\r\n·         Stereotaksıkalyq radıohırýrgııa (gamma-pyshaq)\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervke qysym kórsetetin qantamyryn jyljytý boıynsha operatsııa (mıkrotamyrlyq dekompressııa).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÓzińizdi seziný jaǵdaıyńyz aýrýdy týyndatqan sebepke baılanysty. Eger aýrýdyń sebebi anyqtalmasa, emdeý emdeý birshama jeńildetedi. Degenmen, keıbir naýqastarda aýyrsyný ýshyǵýy múmkin jáne udaıyǵa aınalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy.','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ýveıt','','','qz','s','',0,'',4917,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533633540,1565169540,1533634165,'Ýveıt –kóz uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń (kózdiń ortańǵy qabatynyń) titirkenýimen jáne isinýimen sıpattalatyn aýrý. Kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasy torqabyqtyń qanmen qamtamasyz etilýiniń negizgi bóligin qamtamasyz etedi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÝveıt –kóz uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń (kózdiń ortańǵy qabatynyń) titirkenýimen jáne isinýimen sıpattalatyn aýrý. Kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasy torqabyqtyń qanmen qamtamasyz etilýiniń negizgi bóligin qamtamasyz etedi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"298\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÝveıt revmatoıdtyq artrıt nemese ankılozdyq spondılıt, ınfektsııalar sekildi aýtoımmýndyq aýrýlarda, nemese ýyttardyń áreket etýinde paıda bolýy múmkin. Degenmen, kóp jaǵdaıda aýrýdyń damý sebebi belgisiz.\r\n\r\nAýrýdyń keń taralǵan túri – aldyńǵy ýveıt, bul kezde kózdiń aldyńǵy bóliginde qabyný paıda bolady.  Ony ırıdotsıklıt ataıdy, ádette, tek dıafragma – kózdiń nurly qabyǵy zaqymdanady. Qabyný aýtoımmýndyq aýrýlarmen baılanysty bolýy múmkin, biraq, kóbinese, saý adamdarda da bolady. Buzylys tek bir kózdi zaqymdaýy múmkin. Ol kóbinese, jastar men orta jastaǵy adamdardyń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\nArtqy ýveıt kóz  uıasynyń tamyrly qabyqshasynyń artqy bóligin zaqymdaıdy. Bul bólikke kózdiń ortańǵy qabatyndaǵy tamyrly qabyqsha, qantamyrlar qabaty jáne dáneker tinder kiredi. Bul túri horıoıdıt atalady. Eger tek torqabyq zaqymdansa, úrdis  horıoretınıt atalady. Bul aýrý júıeli ınfektsııalary nemese aýtoımmýndyq aýrýlary bar adamdarda damıdy.\r\n\r\nÝveıttiń basqa túri – ortańǵy ýveıt. Bul kezde qabyný kózdiń nurly qabyǵy men tamyrly qabyǵy arasyndaǵy bólimde paıda bolady. Ortańǵy ýveıt ádette, jas er adamdarda kezdesedi,  jáne Kron aýrýmen nemese shashyrańqy sklerozben baılanysty bolýy múmkin.\r\n\r\nÝveıt kelesi aýrýlarmen qosarlanýy múmkin:\r\n\r\n* JITS (SPID)\r\n* Ankılozdyq spondılıt\r\n* Behchet sındromy\r\n* Tsıtomegalovırýstyq retınıt\r\n* Qursaý temiretki\r\n* Gıstoplazmoz\r\n* Jaraqat\r\n* Kavasakı  aýrýy\r\n* Psorıaz\r\n* Reaktıvtik artrıt\r\n* Revmatoıdtyq artrıt\r\n* Sarkoıdoz\r\n* Sıfılıs\r\n* Toksoplazmoz\r\n* Týberkýlez\r\n* Telimdi emes oıyq jaraly kolıt\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nÝveıt bir nemese eki kózdi de zaqymdaýy múmkin. Sımptomdary tez damıdy jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Kóz aldynda qara daqtar júrýi\r\n* Kózdegi aýyrsyný\r\n* Kózdiń qyzarýy\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń tarıhynyń jáne kózdiń tolyq tekserilýi ótkizilýi shart. Zerthanalyq tekserýler ınfektsııany nemese aýtoımmýndyq aýrýdy eskerý úshin qajet.\r\n\r\nOrtańǵy ýveıti bar 25-ten asqan adamdarǵa shashyrańqy sklerozdy eskerý úshin mıdyń jáne omyrtqa baǵanynyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy ótkizilýi tıis. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"299\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kórý aýmaǵyn anyqtaý úshin ortalyq jáne shetkeri kórýdi tekserý júrgiziledi. Kórý aýmaǵynyń ózgerisi glaýkoma nemese retınıt sekildi aýrýlardyń bolýyn nusqaıdy.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nIrıdotsıklıt ádette, jeńil ótedi. Emdeýge kiredi:\r\n\r\n* Qara (qońyr) kózáınek kııý\r\n* Aýyrsynýdy azaıtý úshin qarashyqty keńeıtetin kóz tamshylary\r\n* Steroıdty kóz tamshylary.\r\n \r\nOrtańǵy ýveıt ádette, kóz tamshylarymen emdeledi. Basqa da dáriler, onyń ishinde, ishetin, ımmýndyq júıeni basý úshin taǵaıyndalady.\r\n\r\nArtqy ýveıtti emdeý aýrýdy týyndatqan aýrýǵa baılanysty, biraq, árdaıym oǵan ishiletin steroıdtar kiredi. Keıde aýtoımmýndyq aýrýdyń mamandarynyń, sıfılıs (merez), týberkýlez, JITS (SPID), sarkoıdozılı, Behchet aýrýy sekildi ınfektsııany emdeıtin mamandardyń qosymsha keńesteri qajet.\r\n\r\nEger ýveıt júıelik juqpadan bolsa, emdeýge antıbıotıkter jáne kortıkosteroıdtar atalatyn qabynýǵa qarsy dárilik preparattar kiredi. Aýtoımmýndyq  aýrýlardy emdeý týraly aqparatty da qarańyz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n __Boljamy__\r\n\r\nDurys emdelse, aldyńǵy ýveıt birneshe kún nemese apta ishinde ótedi. Degenmen, jıi qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nArtqy ýveıtke baılanysty qabyný birneshe aıdan jylǵa deıin sozylyp, durys emdelgenniń ózinde kórýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Katarakta\r\n* Torqabyqtyń astyna suıyqtyqtyń kirýi\r\n* Glaýkoma\r\n* Torqabyqtyń ajyraýy\r\n* Kórýdi joǵaltý.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÝveıttiń sımptomdary bolsa dárigermen keńesý qajet. Kózdiń aýyrsynýy nemese kórýdiń nasharlaýy - dárigerge shuǵyl kórinýdi talap etetin sımtomdar.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNegizgi aýrýdy emdeý júıelik juqpa, aýtoımmýndyq  aýrýlary bar adamdarda ýveıttiń paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nIrıdotsıklıt; ortańǵy ýveıt; Horıoıdıt; Horıoretınıt; aldyńǵy ýveıt; artqy ýveıt.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Uıqydaǵy apnoe','','','qz','s','',0,'',5128,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533634140,1565170140,1533634798,'Uıqydaǵy apnoe – uıqynyń kúrdeli buzylysy. Bul dertke shaldyqqan naýqastarda uıqy kezinde 10-30 sekýndqa tynys alý toqtap qalýy múmkin. Tún ishinde 400 ret tynys alýdyń osyndaı qysqa toqtaýy bolýy múmkin.  Eger Sizde uıqydaǵy apnoe bolsa, tynys alýdyń toqtaý kezeńderi uıqyńyzdy buzýy múmkin (olardyń saldarynan oıanbaıtyn bolsańyz da).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Uıqydaǵy apnoe degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Uıqydaǵy apnoe jıi kezdesedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Bul másele ómir saltyn ózgertedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Uıqydaǵy apnoe bolýyn qalaı bilýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrýdyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Uıqydaǵy apnoe qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Uıqydaǵy apnoe qaýipti me?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe degenimiz ne?__\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe – uıqynyń kúrdeli buzylysy. Bul dertke shaldyqqan naýqastarda uıqy kezinde 10-30 sekýndqa tynys alý toqtap qalýy múmkin. Tún ishinde 400 ret tynys alýdyń osyndaı qysqa toqtaýy bolýy múmkin.  Eger Sizde uıqydaǵy apnoe bolsa, tynys alýdyń toqtaý kezeńderi uıqyńyzdy buzýy múmkin (olardyń saldarynan oıanbaıtyn bolsańyz da).\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe  jıi  kezdesedi me?__\r\n\r\nZertteýlerge saı adamdardyń 3 paıyzynda uıqydaǵy apnoe kezdesedi. Erlerdiń, artyq salmaǵy bar jáne 40 jastan asqan adamdardyń aýrýdyń paıda bolýyna beıimdiligi bar. Degenmen, uıqydaǵy apnoe árkimde jáne kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Bul másele ómir saltyn ózgertedi me?__\r\n\r\nShynynda, uıqydaǵy apnoe Siz oılaǵanǵa qaraǵanda kóbirek áser etken bolýy múmkin. Aýrýdy anyqtap, emdeý bastalǵannan keıin jaǵdaıdyń jaqsarǵandyǵyn baıqaısyz. Emdeý jáne onyń nátıjesi qandaı bolǵandyǵyna qaramastan, Ózińizdi jalǵyz sezinbeńiz jáne kómek qol jetimdi ekendigin bilińiz.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe bolýyn qalaı bilýge bolady?__\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe Siz uıqtap jatqanda paıda bolatyndyqtan, jubaıyńyz nemese tósektegi kórshińiz ony birinshi bolyp baıqaıdy. Ózińiz nemese jubaıyńyz kúshti qoryldaýdy nemese tynys alý kezindegi uzaq úzilisterdi baıqaýy múmkin. Túnde oıanǵanyńyz esińizde bolmasa da, Siz kúndizgi uıqy basýyn (mysaly, Siz kólik júrgizgende nemese sóıleý kezinde uıqtap ketesiz), ashýshańdyqty nemese sharshaýdy baıqaýyńyz múmkin. Tańerteńgi bas aýyrýy, kóńil-kúıdiń ózgerisi jáne jynystyq ómirge qyzyǵýshylyqtyń tómendeýi baıqalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"300\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nUıqydaǵy apnoeniń 2 túri bolady: obstrýktıvtik jáne ortalyq apnoe. Obstrýktıvtik apnoe sındromy keń taralǵan túri, osy dertke shaldyqqan 10 adamnyń  9-da kezdesedi. Obstrýktıvtik apnoe kezinde organızmge  aýa baratyn tynys alý joldary biteledi (keńirdektiń bitelýi). Bitelý saldarynan demińizdi alýǵa tyrysqanda aýa jetkilikti mólsherde barmaıdy. Tynys alý joldary tilmen, badamshabezben nemese tilmen (jumsaq tańdaıdyń shaǵyn ósindisi) jabylýy múmkin. Sondaı-aq, olar kómeıdiń qabyrǵasynyń maılyq tinimen nemese kómeıdiń bosańsyǵan bulshyq etimen jabylýy múmkin.\r\n\r\nUıqydaǵy apnoeniń ortalyq túri sırekteý kezdesedi. Apnoeniń bul túri ortalyq júıke júıesiniń jumysymen baılanysty. Derttiń bul túrinde tynys alý kezindegi bulshyq eti áreket etý úshin mıdan sıgnal almaıdy. Mı sıgnaldy jibermeıdi nemese sıgnal úziledi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger uıqydaǵy apnoeni anyqtaı alady. Ol Sizden kúni boıy sharshaýdy nemese uıqy basýyn sezinetindigińizdi, qalaı uıqtaýǵa úırengendigińizdi, uıqyńyzdyń sapasy týraly suraıdy. Uıqyǵa baılanysty aýrýlarǵa mamandanǵan ortalyqqa baryp tekserýden ótýińizdi usynýy múmkin. Uıqy buzylystarynyń ortalyǵynda ótkiziletin tekserýlar Sizdegi apnoeniń túrin anyqtaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, úı jaǵdaıynda zertteý júrgizý úshin Sizge qural-jabdyqty ózińizben birge alyp ketý usynylady.\r\n\r\nJaǵdaıyn jaqsartý úshin adam ózi ne isteı alady?\r\n\r\nKelesi usynystar uıqydaǵy apnoege shaldyqqan adamdarǵa kómektese alady:\r\n\r\n·         Alkogoldi nemese uıqy shaqyratyn preparattardy qabyldaýdy toqtatyńyz. Olar kómeıdiń artqy qabyrǵasyn bosańsytady, bul tynys alýdyń qıyndaýyna yqpal etedi.\r\n\r\n·         Temeki shegýdi qoıyńyz.\r\n\r\n·         Artyq salmaǵyńyz bolsa, emdám (dıeta) ustanyńyz.\r\n\r\n·         Arqańyzda emes, bir búıirińizde uıqtańyz.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\n\r\nUıqynyń obstrýktıvtik apnoe sındromynyń jeńil jaǵdaılaryn emdeý úshin keıbir stomatologııalyq jabdyqtar qoldanylady. Bul jabdyqtar ıekti alǵa shyǵaryp, tynys alýdy jeńildetýge yqpal etedi.\r\n\r\nApnoeni emdeýdiń keń taralǵan ádisi – «tynys alý joldaryndaǵy turaqty oń qysym» - CPAP-terapııa. Bul úshin uıqy kezinde murynǵa jáne aýyzǵa arnaıy maska kıesiz. Maska tynys alý joldaryn ashyq ustaıdy, osylaısha Siz tynys alatyn aýanyń qysymy kúsheıedi. Bul uıqydaǵy apnoege shaldyqqan adamdardyń kópshiligine kómektesedi.\r\n\r\nÓte sırek jaǵdaıda badamshabezdi nemese kómeıdiń qosymsha tinin alyp tastaý boıynsha operatsııalar jasaý qajet bolady.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Uıqydaǵy apnoe qaýipti me?__\r\n\r\nEmdelmegen jaǵdaıda uıqydaǵy apnoe kúrdeli máselelerge apraýy múmkin. Eger Siz aýyr apnoeni emdemeıtin bolsańyz, arterıaldyq qysymnyń joǵarylaýy, júrek jetkiliksizdiginiń jáne ınsýlttiń paıda bolý qaýpi artady.  Avtokólikti júrgizýde uıqtap ketseńiz, jol-kólik oqıǵalaryna ushyraý qaýpi paıda bolady. Uıqynyń apnoesi kezinde emdelý asa mańyzdy.','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Výlvanyń qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',1538,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533634800,1565170800,1533635046,'Výlvanyń qaterli isigi – sırek kezdesedi. Ol výlva (sarpaı) atalatyn áıelderdiń syrtqy jynystyq aǵzasynda paıda bolady. Qaterli isik, ádette, baıaý, birneshe jyl ishinde ósedi.  Aldymen, qaterli isik aldy jasýshalary výlvanyń terisinde ósedi. Bul výlvanyń ıntraepıtelıılik neoplazııasy nemese dısplazııasy atalady. Intraepıtelıılik neoplazııa árdaıym qaterli isikke aınala bermedi, biraq, ony erte satysynda emdeý qajet.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nVýlvanyń qaterli isigi – sırek kezdesedi. Ol výlva (sarpaı) atalatyn áıelderdiń syrtqy jynystyq aǵzasynda paıda bolady. Qaterli isik, ádette, baıaý, birneshe jyl ishinde ósedi.  Aldymen, qaterli isik aldy jasýshalary výlvanyń terisinde ósedi. Bul výlvanyń ıntraepıtelıılik neoplazııasy nemese dısplazııasy atalady. Intraepıtelıılik neoplazııa árdaıym qaterli isikke aınala bermedi, biraq, ony erte satysynda emdeý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń erte satysynda výlvanyń qaterli isiginiń sımptomdary bolmaıdy. Degenmen, kelesi sımptomdardy baıqasańyz, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Výlvadaǵy shaǵyn túıin\r\n* Výlvanyń qyshýy\r\n* Etekkirge baılanysssyz qan ketýi\r\n* Výlvanyń terisiniń ózgerýi, túsiniń ózgerýi, súıel nemese oıyq jara sekildi kórinetin túzilister\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\nDıagnostıka\r\nAdam papılomasy vırýsy (VPCh) bolsa nemese úshkir kondılomamen buryn aýyrsańyz, aýrýǵa ushyraý qaýpi joǵary. Dáriger výlvanyń qaterli isigin medıtsınalyq tekserý jáne bıopsııa arqyly anyqtaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyna jáne qaterli isiktiń satysyna baılanysty ár túrli bolady. Oǵan hırýrgııalyq emdeý, sáýlelik emdeý, hımııalyq emdeý jáne bıologııalyq emdeý kiredi. Bıologııalyq  emdeý organızmniń qaterli isigimen ózdiginshe kúresýdegi qabiletin arttyrady. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Výlvovagınıt','','','qz','s','',0,'',7466,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533635040,1565171040,1533635509,'Nesep  shyǵarý  joldarynyń  ınfektsııalary\r\nVýlvovagınıt – výlvanyń jáne qynaptyń qabynýy nemese ınfektsııasy.\r\nVýlvovagınıt ár jastaǵy áıelderde paıda bolýy múmkin, aýrý asa jıi kezdesedi. Ol bakterııalardyń, ashytqylardyń, vırýstardyń, parahıtter men basqa mıkroorganızmderdiń saldarynan týyndaıdy. Keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) da  výlvovagınıtke aparýy múmkin. Qorshaǵan ortanyń faktorlary, mysaly, nashar jeke gıgıena jáne allergender de osy aýrýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\nNesep  shyǵarý  joldarynyń  ınfektsııalary\r\nVýlvovagınıt – výlvanyń jáne qynaptyń qabynýy nemese ınfektsııasy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nVýlvovagınıt ár jastaǵy áıelderde paıda bolýy múmkin, aýrý asa jıi kezdesedi. Ol bakterııalardyń, ashytqylardyń, vırýstardyń, parahıtter men basqa mıkroorganızmderdiń saldarynan týyndaıdy. Keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) da  výlvovagınıtke aparýy múmkin. Qorshaǵan ortanyń faktorlary, mysaly, nashar jeke gıgıena jáne allergender de osy aýrýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\nCandida Albicans, ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – ár jastaǵy áıelderde výlvovagınıt paıda bolýynyń asa jıi kezdesetin sebebi. Antıbıotıkter qoldaný ashytqylyq ınfektsııaǵa aparýy múmkin, sebebi, bul kezde qynap ishinde mekendeıtin zeńge qarsy qalypty bakterııalar joıylady. Zeńdik ınfektsııalar ádette, jynystyq aǵzalardaǵy qyshýdy, qynaptan bólinetin aqshyl tústi bólindilerdiń paıda bolýyn týyndatady.\r\n\r\nVýlvovagınıttiń taǵy bir sebebi - bakterıaldyq vagınoz, ol qynaptaǵy keıbir bakterııalardyń túrleriniń tez ósýimen sıpattalady. Bakterıaldyq  vagınoz kezinde qynaptan surǵysh tústi, balyq ıisti bólindiler bólinýi múmkin.\r\n\r\nJynystyq  jolmen beriletin ınfektsııalardyń (JJBI) biri - trıhomonadalyq vagınıt te aýrýdyń jıi sebebi. Bul ınfektsııa jynystyq aǵzalardyń qyshýyna, qynaptyq jaǵymsyz ıistiń paıda bolýyna, qynaptan sary-sur nemese jasyl tústi bólindilerdiń shyǵýyna aparady.   \r\n\r\nVannada shomylý, sabyn, qynap ishilik kontratseptıvter, spreıler men parfıým de titirkenýdi, qyshýdy, jynystyq aǵzalar aýmaǵyndaǵy bóritkendi týyndatýy múmkin, tym tyǵyz nemese matasy ylǵaldy sińirmeıtin kıim de bóritkenniń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\nQabynǵan tinder, saý tindermen salystyrǵanda ınfektsııaǵa beıimirek keledi, mıkroorganızmderden týyndaǵan kóptegen ınfektsııalar jyly, ylǵal jáne qarańǵy jerde ósip-ónedi. Bul faktorlar výlvovagınıttiń paıda bolýyna yqpal etýimen qatar, qalpyna kelý kezeńin de uzartady.\r\n\r\nEtekkir toqtaý shaǵynda estrogenderdiń bolmaýy qynaptyń qurǵaqtyǵyna jáne qynap pen výlvanyń terisiniń juqarýyna aparýy múmkin, bul da jynystyq aǵzalarda qyshý men kúıdirý seziminiń paıda bolýyna aparady.\r\n\r\nKeıbir teri aýrýlary výlvanyń aýmaǵynda sozylmaly titirkený jáne qyshýdy týyndatýy múmkin.  Tym uzaq ýaqytqa qoıylǵan tampon sekildi bógde zattar da výlvanyń titirkenýi men qyshýyn, jaǵymsyz ıisti týyndatýy múmkin.\r\n\r\nTelimdi emes výlvovagınıt (naqty sebebi aıqyndalmaǵan) barlyq jasta baıqalýy múmkin, biraq, jynystyq jetilýge deıingi jas qyzdarda jıi paıda bolady. Jynystyq jetilý bastalǵannan keıin qynap ishindegi orta qyshqyl bola bastaıdy, bul, ádette, ınfektsııanyń ótýiniń aldyn alady.\r\n\r\nTelimdi emes výlvovagınıt jeke gıgıenany qadaǵalmaıtyn qyzdarda paıda bolýy múmkin, ol sasyq ıisti, qońyr-jasyl tústi bólindimen jáne výlvanyń japsarynyń, qynaptyń titirkenýimen sıpattalady. Bul jaǵdaı ádette, nájiste bolatyn bakterııalardyń tez ósýimen baılanysty. Bul bakterııalar nájistiń syrtqa shyǵarylýynan keıin artynan alǵa qaraı súrtiný kezinde tik ishekten qynapqa ótedi.\r\n\r\nQyzdarda ádettegideı emes ınfektsııalar jáne qaıtalanatyn, túsiniksiz výlvovagınıt kórinisteri bolsa, jynystyq zorlaý týraly kúmán týyndaıdy.  Neisseria gonorrhoeae – soz aýrýyn (gonoreıany) týyndatatyn mıkroorganızm.  Ol jynystyq qatynasqa túsetin qyzdarda gonokoktyq výlvovagınıttiń qozdyrǵyshy. Vagınıtke baılanysty týyndaıtyn gonoreıa jynystyq jol arqyly týyndaıtyn aýrý. Eger zerthanalyq zertteýler osy dıagnozdy rastasa,  jas qyzdardy jynystyq zorlanýyna qatysty tekseris ótkizgen jón.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy qyshý jáne titirkenis\r\n* Výlvanyń kishi jáne úlken japsaryndaǵy nemese shaptyń aýmaǵyndaǵy  qabyný (titirkený, qyzarý jáne isiný)\r\n* Qynaptan bólindilerdiń shyǵýy\r\n* Qynaptyq jaǵymsyz ıis\r\n* Nesep júrýindegi jaısyzdyq nemese kúıdirý sezimi\r\n \r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\nEger naýqasta buryn ashytqylyq ınfektsııa anyqtalǵan bolsa, dástúrlik emes quraldarmen emdelip kórýine bolady. Biraq, eger sımptomdar bir aptanyń ishinde tolyǵymen ótpese, dárigerge kórinińiz. Basqa kóptegen ınfektsııalardyń osyǵan uqsas sımptomdary bolady.\r\n\r\nDáriger gınekologııalyq tekserý ótkizedi. Bul kezde výlvada nemese qynapta qyzyl, sezimtal bólikter anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nQynaptyq ınfektsııany nemese ashytqylardyń nemese bakterııalardyń tym tez ósýin anyqtaý úshin mıkroskopııalyq preparat daıyndalady (qynaptan shyǵatyn bólindini zertteý).\r\n\r\nInfektsııa belgileriniń bolmaýynda výlvanyń titirkengen tusynan bıopsııa alý usynylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý ınfektsııanyń paıda bolý sebepterine baılanysty jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Krem túrindegi jáne ishýmen qabyldaıtyn antıbıotıkter\r\n* Zeńge qarsy krem\r\n* Bakterııaǵa qarsy krem\r\n* Quramynda kortızon bar krem\r\n* Titirkený allergııalyq serpinge baılanysty bolsa, gıstamınge qarsy preparattar\r\n* Eger titirkený jáne qabyný estrogendik tómen deńgeımen baılanysty bolsa, quramynda  estrogen bar krem.\r\n \r\nJeke gıgıena erejelerin qadaǵalaý mańyzdy jáne titirkenýdiń aldyn alýǵa kómektesedi, ásirese, ınfektsııa nájiste bolatyn bakterııalardan týyndaǵan bolsa. Bul jaǵdaıda otyryp qabyldaıtyn vannalar usynylady.\r\n\r\nKóbinese, jynystyq músheler aýmaǵyna aýanyń jetkilikti barýy qajet bolady.\r\n\r\nKelese birneshe keńester beriledi:\r\n\r\n* Maqta mataly nemese maqta tósemi bar ish kıim kıgen jón (sıntetıkanyń ornyna). Bul aýa aǵynynyń ótýin arttyryp, ylǵaldylyqty azaıtady.\r\n* Kolgotkı kımegen jón.\r\n* Bos turatyn, qyspaıtyn kıim kııý qajet.\r\n* Túngi uıqy kezinde ish kıimdi sheship qoıǵan jón.\r\n \r\nEskertý: Eger naýqasta jynystyq  jolmen beriletin ınfektsııa (JJBI) anyqtalsa, jynystyq qatynastaǵy seriktesiniń de emdeý kýrsynan ótkeni mańyzdy, aýrýdyń sımptomdary bolmaǵan jaǵdaıda da. Eger jynystyq qatynastaǵy seriktesi juqpalanǵan bolsa, biraq, emdeýden ótpese, naýqasqa ınfektsııany qaıtadan juqtyrý qaýpi bar.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nTıisti emdeýde oń boljamdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Ótpeıtin jaısyzdyq\r\n* Teriniń ınfektsııalary (qasý saldarynan)\r\n* AITV (SPID) – ınfektsııasyn juqtyrýdyń joǵary qaýpi, eger naýqasta qynaptyq ınfektsııa nemese titirkený jaǵdaıynda vırýspen janasý bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nVýlvovagınıttiń sımptomdary bolsa, nemese výlvovagınıtten emdeýdiń tıimdiligi bolmasa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq qatynas kezinde prezervatıvti qoldaný qynaptyq ınfektsııalardyń kópshiliginiń aldyn alýǵa kómektesedi. Durys tańdalǵan jáne ylǵal sińiretin kıim, jynystyq múshe aýmaǵyndaǵy gıgıenany qadaǵalaý ınfektsııalyq emes výlvovagınıttiń kóptegen jaǵdaılarynyń aldyn alýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nBalalardy shomylǵan kezde jynystyq músheleriniń aýmaǵyn tazalaýǵa, dárethanadan keıin durys súrtinýdi (tik ishekten bakterııalar qynapqa túspes úshin qyzdar únemi artynan alǵa qaraı súrtinýi qajet) úıretý qajet.\r\n\r\nDárethanaǵa deıin jáne keıin qoldy muqııat jýý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nVagınıt; Qynaptyq qabyný; Qynaptyń qabynýy.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Zeńdik ınfektsııalar','','','qz','s','',0,'',1612,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533635460,1565171460,1533635789,'Mıkozdyń nemese ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – zeńder. Zeńder – qarapaıym mıkroorganızmder. Onyń mysaldary – zeńder men kógerý zeńderi. Zeńder aýada, topyraqta, ósimdikterde jáne sýda tirshilik etedi. Keıbireýi adam organızminde bolady. Zeńderdiń jartysyna jýyǵy zııandy. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMıkozdyń nemese ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – zeńder. Zeńder – qarapaıym mıkroorganızmder. Onyń mysaldary – zeńder men kógerý zeńderi. Zeńder aýada, topyraqta, ósimdikterde jáne sýda tirshilik etedi. Keıbireýi adam organızminde bolady. Zeńderdiń jartysyna jýyǵy zııandy. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"301\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bul aıaqtyń zeńdik aýrýynyń beınesi (tabannyń qursaý temiretkisi). Qursaý ınfektsııasy teride bolatyn zeńnen  týyndaıdy, ol qyrma temiretki retinde de belgili. Teriniń qursaý temiretkilik ınfektsııalary paıda bolǵan jeri boıynsha atalady, mysaly, tabannyń qursaý temiretkisi. \'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"302\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Berilgen mıkroskopııalyq plenkada  Kandıda zeńderiniń flýorestsenttik shoǵyry kórsetilgen. Kandıda – ashytqylyq zeńder, olar jeńil ótetin aýrýlardy týyndatýy múmkin, biraq, ımmýnıtet tapshylyǵy bar adamdar úshin ómirge qaýipti saldary bolýy múmkin.\'\'\r\n\r\nKeıbir zeńder aýada usaq sporalar taratý arqyly kóbeıedi. Siz olardy demińizben jutýyńyz, nemese deneńizge qonýy múmkin. Nátıjesinde, zeńdik ınfektsııalar ókpede nemese teride jıi damıdy. Eger ımmýndyq júıeńiz álsiregen bolsa, nemese antıbıotık qabyldap júrseńiz, zeńdik ınfektsııamen aýyrý yqtımaldyǵy artady. \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nZeńderdi joıý qıyn. Teri men tyrnaqtyń zeńdik ınfektsııasy kezinde dárini tikeleı zaqymdanǵan tusqa jaǵýǵa bolady.  Aýyr ınfektsııalar kezinde zeńderge qarsy preparattardy ishke qabyldaý qoldanylady. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jalǵan podagra','','','qz','s','',0,'',3489,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533635760,1565171760,1533636214,'Jalǵan podagra – artrıttiń ustamasy paıda bolýymen sıpattalatyn býyndardyń aýrýy. Podagra kezindegideı, býynda krıstaldar túziledi. Alaıda, jalǵan podagrada krıstaldar nesep qyshqylynan túzilmeıdi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJalǵan podagra – artrıttiń ustamasy paıda bolýymen sıpattalatyn býyndardyń aýrýy. Podagra kezindegideı, býynda krıstaldar túziledi. Alaıda, jalǵan podagrada krıstaldar nesep qyshqylynan túzilmeıdi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"303\" responsive=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__ \r\n\r\nJalǵan podagra kaltsıı pırofosfaty krsıtaldarynyń (KPFK) jınaqtalýy saldarynan paıda bolady. Býynda osy tuzdyń jınalýy olarda krıstaldar túzilýine yqpal etedi. Osynyń saldarynan tizede, bilekte, tobyqta jáne basqa býyndarda isiný, aýyrsyný ustamasy paıda bolady.\r\n\r\nJalǵan podagra bir býynda kenetten jiti artrıttiń paıda bolýynyń jıi sebebin quraıdy, kóbinese, egde jastaǵy adamdarda.\r\n\r\nJalǵan podagra negizinen, egde jastaǵy adamdar arasynda kezdesedi. Degenmen, keıde kelesi aýrýlary bar jas adamdarda da kezdesedi:\r\n\r\n* Akromegalııa\r\n* Gemohromatoz\r\n* Ohronoz\r\n* Qalqanserik beziniń aýrýlary\r\n* Qalqansha bezdiń aýrýlary\r\n* Vılson aýrýy\r\n \r\nJalǵan podagranyń sımptomdary telimdi bolmaǵandyqtan, ony kelesi aýrýlarmen jıi shatastyrady:\r\n\r\n* Podagralyq artrıt (podagra)\r\n* Osteoartroz\r\n* Revmatoıdtyq artrıt\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Býyndaǵy aýyrsyný ustamasy jáne býynnyń mańaıynda suıyqtyqtyń jınalýy onyń isinýine aparady.\r\n* Sozylmaly  (uzaq sozylatyn) artrıt\r\n \r\nAýrýdyń ustamalarynyń arasynda aýrý sımptomdarsyz ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nBýynnyń suıyqtyǵyn taldaý kezinde leıkotsıtter jáne kaltsıı pırofosfatynyń krıstaldary anyqtalady.\r\nBýynnyń rentgeninde býynnyń zaqymdanýy jáne býyndyq keńistikte kaltsıı tuzdarynyń jınaqtalýyn anyqtaýǵa bolady.\r\n \r\nBýynda anyqtalǵan krıstaldardy muqııat zertteý dárigerge bul aýrýdy anyqtaýǵa kómektesedi. Býynda aýyrsynýy bolatyn kóptegen aýrýlar birdeı dárilermen (steroıdty jáne steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar) emdeletindikten, dıagnoz qate qoıylsa da, siz durys emdele alasyz.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýge býyndaǵy qysymdy azaıtý úshin suıyqtyqty alyp tastaý kiredi. Ine býyn mańaıyndaǵy keńistikke engiziledi, al suıyqtyq sorylyp alynady (aspıratsııa).\r\n\r\nBýynnyń kúshti isinýin emdeý úshin steroıdtardyń ınektsııasy taǵaıyndalady. Birneshe býyn zaqymdansa, ishýge arnalǵan steroıdtyq preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nSteroıdty  emes qabynýǵa qarsy preparattar (NPVP) aýyrsyný ustamalaryn jeńildetýge kómektesedi. Keıbir naýqastarǵa kolhıtsın taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nSáıkes emdeýde oń boljamdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nEmdeý bolmasa, býynnyń qaıtymsyz zaqymdanýy damýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBýynda isiný nemese aýyrsyný ustamasy bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBul aýrýlardyń aldyn alý sharalary joq. Alaıda, jalǵan podagraǵa yqpal etetin basqa aýralardy emdeý aýrýdyń barysyn jeńildetedi, jáne aýrýǵa shaldyqpaǵan naýqastarda onyń aldyn alady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKaltsıı pırofosfaty krıstaldarynyń jınaqtalý aýrýy; KPFK aýrýy.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jatyr ishilik uryqtanýǵa qarsy quraldar','','','qz','s','',0,'',5011,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533636180,1565172180,1533636808,'Jatyr ishilik uryqtanýǵa qarsy qural (VMS) – T-tárizdi shaǵyn plastık qural, júkti bolýǵa qarsy qoldanylatyn qural. Ony jatyrdyń ishine ornalastyrady, udaıy sonda bolady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sıpattamasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Shara ne úshin ótkiziledi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qaýipteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Shara ótkizýdiń aldynda__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Shara ótkizýden keıin__{ALINK}\r\n\r\n \r\nJatyr ishilik uryqtanýǵa qarsy qural (VMS) – T-tárizdi shaǵyn plastık qural, júkti bolýǵa qarsy qoldanylatyn qural. Ony jatyrdyń ishine ornalastyrady, udaıy sonda bolady. \r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sıpattamasy__\r\n\r\nBul quraldy (VMS) ádette, dáriger etekkir kezinde qoıady. Onyń kez kelgen túrlerin dáriger klınıkada tez jáne jeńil ornalastyrady.\r\n\r\n ·      dáriger qural salynǵan plastık tútikti inshektiń ishine, odan keıin jatyrdyń ishine engizedi.\r\n\r\n·        Tútiktegi porshenniń kómegimen dáriger quraldy jatyrdyń ishine engizedi\r\n\r\n·        osydan keıin dáriger tútikti shyǵarady, eki shaǵyn qyl jatyrdan inshekke qaraı shyǵyp turady.\r\n\r\nBul qyldardyń áseri:\r\n\r\n·        dárigerge nemese áıelge quraldyń durys turýyna kóz jetkizedi\r\n\r\n·       kerek kezinde quraldy jatyrdan alyp tastaýǵa kómektesedi. Quraldy dáriger ǵana alyp tasaı alady.   \r\n\r\nBul shara ótkizilgen kezde jaısyzdyq jáne aýyrsyný bolýy múmkin, biraq, barlyq áıelderde kezdese bermeıdi. Quraldy alyp tastaǵanda sezilýi múmkin:\r\n\r\n·        azdaǵan aýyrsyný jáne jaısyzdyq\r\n\r\n·        túıilý jáne aýyrsyný\r\n\r\n·        bas aınalýy\r\n\r\nKeıbir áıelderde túıilý men arqasynyń aýyrsynýy quraldy alyp tastaǵannan keıin 1-2 kún boıy saqtalýy múmkin. Keıbirinde birneshe apta nemese aı boıy sozylýy múmkin. Jaısyzdyqty joıýǵa aýyrsynýdy basatyn preparattar kómektesedi. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"304\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Shara ne úshin ótkiziledi__\r\n\r\nBul qural kelesi jaǵdaılarda jaqsy sheshim bolady:\r\n\r\n·        júktilikti baqylaýdyń uzaq merzimdik jáne tıimdi quraly\r\n\r\n·        uryqtanýǵa qarsy gormondardy qabyldaýǵa táne qaýipteri jáne janama áserleri joq.\r\n\r\nBiraq, quraldy qoıar aldynda onyń ne ekendigi týraly kóbirek bilý qajet.\r\n\r\nJatyr ishilik qural (spıral) júktiliktiń 3-10 jyl boıy aldyn alady. bul tásildiń uzaqtyǵy quraldyń qandaı túriniń qoldanylýyna baılanysty.\r\n\r\nBul quraly sondaı-aq, uryqtanýǵa qarsy shuǵyl ádis retinde de qoldanylady. Ony qorǵanyssyz jynystyq qatynastan keıin 5 kún ishinde qoıýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qaýipteri__\r\n\r\nSırek bolǵanymen, quraldy qoıýdyń belgili bir qaýipteri bar:\r\n\r\n·        quraldy qoldanýda azdaǵan júkti bolý qaýpi bar. Eger júktilik paıda bolsa, dáriger quraldy alyp tastaıdy. Túsik nemese basqa qaýipterdiń aldyn alý úshin.\r\n\r\n·        Jatyrdan tys júktiliktiń qaýpi joǵary, tek júktilik  jatyr ishilik quraldy qoldaný kezinde paıda bolsa. Jatyrdan tys júktilik degenimiz – jatyr qýysynan basqa jerde paıda bolǵan júktilik. Bul jaǵdaı kúrdeli jáne ómirge qaýip tóndirýi múmkin.\r\n\r\n·        sondaı –aq, sırek asqynýy – quraldy qoıý kezinde jatyr qabyrǵasyn zaqymdaý.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sharanyń aldynda__\r\n\r\nQuraldyń sizge jaramdylyǵyn dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nSondaı-aq, dárigerden surańyz:\r\n\r\n·        shara kezinde ne seziný múmkin ekendigin\r\n\r\n·        shara ótkizilý kezinde qandaı qaýipter bolýy múmkin ekendigin\r\n\r\n·        shara ótkizilgennen keıin neni baqylaý qajettigin\r\n\r\nQuraldy kóbinese, kez kelgen ýaqytta qoıýǵa bolady, kelesi jaǵdaılardan basqada:\r\n\r\n·        bosanýdan keıin birden qoıýǵa bolmaıdy\r\n\r\n·        ádeıi nemese kenetten bolǵan túsikten keıin birden qoıýǵa bolmaıdy\r\n\r\n         Juqpa kezinde qoıýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nQuraldy engizý aldynda dáriger aýyrsynýdy basatyn preparatty qabyldaýǵa keńes berýi múmkin. Eger inshek nemese jatyr moıny aýmaǵyndaǵy aýyrsynýǵa sezimtaldyǵyńyz bar bolsa, sharanyń aldynda jergilikti anestezııa jasaýdy surańyz. \r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Sharadan keıin__\r\n\r\nSharany ótkizgennen keıin úıge basqa bireýdi jetkizip salýyn ótinińiz. Keıbir áıelderde birneshe kún boıy álsiz túıilýler, beldiń aýyrsynýy jáne qan bólinisteri  bolady.\r\n\r\nEger progesterony bar qural qoıylatyn bolsa, ol qoıylǵannan keıin 7 kúnnen keıin áreket etetin bolady. Jynystyq qatynasqa túsý qajettigi bolsa, birinshi aptanyń ishinde qosymsha uryqtanýǵa qarsy tásilderdi de qoldaný qajet, mysaly, uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy nemese prezervatıvterdi.\r\n\r\nDáriger quraldyń durys ornalasqandyǵyna kóz jetkizý maqsatynda sharadan keıin qaıta kórinýdi 4-6 aptadan keıinge taǵaıyndaıdy. Quraldyń durys ornalasýyn qalaı tekserý qajettigin jáne ol úshin ne isteý kerektigin dárigerden surap alyńyz.\r\n\r\nQural tolyǵymen nemese jartylaı jatyr qýysynan tys ketýi múmkin. Bulaı bolǵanda shuǵyl dárigerge kórinińiz. Ózdiginshe jyljyp ketken nemese túsken quraldy alýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolsa, shúǵyl túrde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·        tumaý tárizdi  sımptomdar\r\n\r\n·        Qyzba\r\n\r\n·        qaltyraý\r\n\r\n·        túıilý\r\n\r\n·        aýyrsyný, inshekten qan nemese bólinister shyǵýy\r\n\r\n\r\n Aqparat kózi: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007635.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵan Almaz Sharman, medıtsına professory.\r\n\r\nAýdarǵan: Asel Stambekova.\r\n\r\nRedaktsııalaǵan: Aleksandr Korolkov.','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jatyr moınynyń dısplazııasy (erozııasy)','','','qz','s','',0,'',6509,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533636780,1565172780,1533637959,'Jatyr moınynyń dısplazııasy jatyr moıny betindegi jasýshalardaǵy aýytqýly ózgeristermen sıpattalady. Jatyr moıny – jatyrdyń qynappen jalǵasatyn tómengi bóligi.\r\n\r\nAýytqýly ózgerister – qaterli isik emes. Biraq, emdelmegen jaǵdaıda jatyr moınynyń qaterli isigine aparýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jatyr anatomııasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Profılaktıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\nJatyr moınynyń dısplazııasy jatyr moıny betindegi jasýshalardaǵy aýytqýly ózgeristermen sıpattalady. Jatyr moıny – jatyrdyń qynappen jalǵasatyn tómengi bóligi.\r\n\r\nAýytqýly ózgerister – qaterli isik emes. Biraq, emdelmegen jaǵdaıda jatyr moınynyń qaterli isigine aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jatyr anatomııasy__\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"305\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyrdyń moıynnan joǵary ornalasqan keń bóligi jatyrdyń denesi atalady. Kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi jatyrdyń túbi atalady. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵalasy eki qabattan turady. Ishki qabaty endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etten turady jáne mıometrıı atalady.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde ár aı saıyn endometrııdiń qalyńdaýy ótedi, bul jatyrdyń júktilikke daıyndyǵymen baılanysty. Eger júktilik ornamasa, endometrııdiń qalyń syrtqy qabaty ajyraıdy jáne qynap arqyly qan uıyndysymen birge syrtqa shyǵady. Bul etekkir atalady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJatyr moınynyń dısplazııasy kez kelgen jasta bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 25-35 jas aralyǵynda paıda bolady.\r\n\r\nJatyr moınynyń dısplazııasy kóbinese, adamnyń papılloma vırýsynyń  (APV) saldarynan bolady. APV jynystyq jolmen beriletin, keń taralǵan vırýs. APV kóptegen túrleri bar. Olardyń keıbiri jatyr moınynyń dısplazııasyn nemese qaterli isikti týyndatýy múmkin. APV basqa túrleri jynystyq múshe súıeliniń paıda bolýyna yqpal etedi.   \r\n\r\nJatyr moıny dısplazııasynyń paıda bolý qaýpin arttyratyn faktorlar:\r\n\r\n* 18 jasqa deıin jynystyq qatynasqa túsýdi erte bastaý\r\n* 16 jasqa deıin erte bosaný\r\n* Jynystyq  qatynasta birneshe seriktestiń bolýy\r\n* Basqa aýrýlardyń bolýy nemese ımmýndyq júıeni basatyn dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Temeki shegý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaıda aýrý sımptomsyz ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNaýqasqa gınekologııalyq tekseris ótkiziledi.\r\n\r\nPapanıkolaý (tsıtologııalyq juǵyndy) juǵyndyda anyqtalatyn jatyr moınynyń dısplazııasy skvamozdyq ıntraepıtelıaldyq zaqymdaný  (SIZ) atalady. Papanıkolaý juǵyndysyndaǵy bul ózgerister kelesi túrde sıpattalady:\r\n\r\n* Aıqyndalýynyń __tómen__ dárejesi (jalpaqjasýshaly ıntraepıtelıaldyq zaqymdaný– T-JIZ)\r\n* Aıqyndalýynyń __joǵary__ dárejesi (– J-JIZ)\r\n* Qaterli isiktik zaqymdaný bolýy múmkin (qaterlený)\r\n* Atıpııalyq bezdik jasýshalar (jalpaqjasýshaly atıpııa anyqtalmaǵan mándi - JAAM)\r\n \r\nEger Papanıkolaý juǵyndysynda aýytqýly jasýshalar nemese jatyr moınynyń dısplazııasy anyqtalsa, naýqasqa qosymsha tekseris ótkizý qajet. Eger ózgerister mándi bolmasa, biraz ýaqyttan keıin juǵyndyny qaıtalaý qajet. \r\n\r\nBiraq, aýrýdyń rastalýy úshin bıopsııa alý qajet. Bıopsııanyń birneshe túrleri bar:\r\n\r\n* Baǵyttalǵan bıopsııamen kolposkopııa\r\n* Jatyr moınynyń konýs tárizdi bıopsııasy\r\n* Kolposkopııa oryndaý arqyly  elektrohırýrgııalyq jolmen kesý\r\n \r\nJatyr moıny bıopsııasynan anyqtalatyn dısplazııa tservıkaldyq ıntraepıtelıaldyq neoplazııa (TsIN) atalady. Ol úsh dárejege jiktelinedi:\r\n\r\n* 1 dárejeli TsIN– jeńil dısplazııa\r\n* 2 dárejeli TsIN– ortasha dısplazııa\r\n* 3 dárejeli TsIN– aýyr dısplazııa nemese «qaterli isiktiń oryn alýy»\r\n \r\nAdamnyń papılloma vırýsynyń (APV) keıbir shtammdary jatyr moınynyń qaterli isigine sebepshi bolýy múmkin. APV DNQ anyqtaý qaterli isiktiń paıda bolýynyń joǵary qaýpimen baılanysty APV túrin aıqyndaýǵa kómektesedi. Bul tekserý kelesi adamdarda ótkiziledi:\r\n\r\n* 30 jastan asqan áıelderge tekserýdiń skrınıng ádisi retinde\r\n* Papanıkolaý juǵyndysynda ózgerister bar kez kelgen jastaǵy áıelderge\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý dısplazııanyń aıqyndalý dárejesine baılanysty. Jeńil dısplazııa (T-JIZ nemese 1 dárejeli TsIN) emdeýsiz ótýi múmkin\r\n\r\nNaýqas udaıy dárigerge kórinip, Papanıkolaý juǵyndysyn 6-12 aı saıyn qaıtadan tapsyrýy qajet.\r\nEger ózgerister ótpese, nemese ýshyǵatyn bolsa, emdelý qajet.\r\n \r\nOrtasha jáne aýyr dárejeli dısplazııany, sondaı-aq, ózdiginshe ótpegen jeńil dısplazııany emdeýge kiredi:\r\n\r\n* Aýytqýly jasýshalardy muzdatý arqyly toqtatý úshin krıohırýrgııa\r\n* Lazerlik emdeý, bul kezde aýytqýly tindi kúıdirý úshin sáýle qoldanylady\r\n* Aýytqýly tindi elektrohırýrgııalyq kesý\r\n* Dertti tindi hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý (konýs tárizdi bıopsııa)\r\n* Gısterektomııa (sırek jaǵdaıda)\r\n \r\nEger naýqasta dısplazııa bolsa, ár 12 aı saıyn dárigerge qaıtadan kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nErte jáne ýaqytyly emdeýde jatyr moıny dısplazııasy emdelip, jazylady. Degenmen, aýrý qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nJatyr moınynyń aýyr dısplazııasyn emdemegen jaǵdaıda ınvazıvtik qaterli isikke aınalýy múmkin.  Jatyr moınynyń dısplazııasy ýshyǵyp, qaterli isikke aınalýy 10 nemese odan kóp jyl ishinde oryn alýy múmkin. Jeńil dárejeli dısplazııada qaterli isiktiń paıda bolý qaýpi tómen.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEger 21 jastan asqan bolsańyz, gınekologııalyq tekserýden eshqashan ótpeseńiz, juǵyndy tapsyryp kórmeseńiz, dárigerge kórinýdi usynamyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nDárigermen APV vaktsınasy týraly keńesińiz. Jynystyq qatynasqa deıin osy vaktsına egilgen qyzdarda jatyr moıny qaterli isiginiń paıda bolý qaýpi tómendeıdi.\r\n\r\nKelesi sharalardy oryndaý arqyly jatyr moıny dısplazııasynyń damý qaýpin azaıtýǵa bolady:\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz. Temeki shegý aýyr dısplazııa men qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady.\r\n* 9-26 jas aralyǵynda APV qarsy egýdi alyńyz.\r\n* 18 jasqa jetpegende nemese osy aýqymda jynystyq qatynasqa túsýdi bastamańyz.\r\n* Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldańyz, prezervatıv qoldanyńyz.\r\n* Monogamııany qoldańyz. Bul degenimiz, jynystyq qatynasta tek bir seriktesińiz bolǵany jón.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nTservıkaldyq ıntraepıtelıaldyq neoplazııa (TsIN); jatyr moınynyń qaterli isik aldy ózgeristeri. ','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jedel bronhıt','','','qz','s','',0,'',3966,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533637920,1565173920,1533638449,'Jedel bronhıt – degenimiz tynys alý joldarynyń qabyný jáne isiný úrdisimen júretin aýrý. Qabyný úrdisi áserinen tynys alý joldarnyń sańylaýy tarylyp, tynys alý qıyndap, taǵy basqa sımptomdarmen kórinedi, sonyń ishinde birden – biri jótel. Jedel termınin qoldanýǵa sáıkes, bul aýrýda sımptomdar az ýaqytqa saqtalady.','{ALINK(aname=\"1\")}__Anyqtamasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qaı kezde dárigerge qaralý tıis__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Anyqtamasy__\r\n\r\nJedel bronhıt – degenimiz tynys alý joldarynyń qabyný jáne isiný úrdisimen júretin aýrý. Qabyný úrdisi áserinen tynys alý joldarnyń sańylaýy tarylyp, tynys alý qıyndap, taǵy basqa sımptomdarmen kórinedi, sonyń ishinde birden – biri jótel. Jedel termınin qoldanýǵa sáıkes, bul aýrýda sımptomdar az ýaqytqa saqtalady.\r\n\r\nhttp://www.zdrav.kz/images/refs3/acute%20bronhitis.png\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJedel bronhıt bári derlik sýyq tııý nemese tumaý shaqyrýshy ınfektsııamen zalaldanǵan tárizdi ótýi múmkin. Aýrý vırýspen shaqyrylady. Aýrýdyń bastapqy satysynda qabyný úrdisi muryn qýysynda, qoınaýlarda, tamaqta (jutqynshaq, kómeı) júredi. Odan keıin qabyný úrdisi tómengi tynys alý joldaryna taralalyp, jaıylady. Keıde aýrýdy shaqyrýshy ınfektsııa - bakterııada bola alady, bul kezde ekinshilik ınfektsııa dep qarastyrylady.\r\n\r\nSozylmaly bronhıt - bul bronhtardyń sozylmaly qabynýy. Sozylmaly bronhıt dep aıta alamyz, eger qaqyryqpen bólinetin jótel 1 jyl ishinde 3 aıdan az emes ýaqyt mazalasa.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Jedel bronhıttyń sımptomdaryna jatady:\r\n* Keýde qýysyndaǵy aýyrsyný (dıskomfort)\r\n* Túsi móldir nemese sary-jasyl bolatyn qaqyryqpen bólinetin jótel\r\n* Álsizdik\r\n* Qyzba, kóbinese sýbfebrıldi temperatýra (37-37 S)\r\n* Fızıkalyq júkteme kezinde kúsheıetin entigý\r\n* Syryldar (bronhıaldi astmasy bar naýqastarda)\r\n* Naýqas saýyqqannan soń 1-4 apta aralyqta qurǵaq, jabysqaq jótel mazalaýy múmkin.\r\n* Pnevmonııa men bronhıtti ajyratý óte qıyn. Eger pnevmonııa bolsa, naýqasta joǵarǵy temperatýra, qaltyraý, jalpy álsizdik, jáne entigý bolady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\n* Medıtsınalyq qarap tekserý kezinde dáriger naýqastyń ókpesin stetoskop arqyly tyńdaıdy. Ol kezde tereń, qatań tynys anyqtalýy múmkin.\r\n* Aýrýdy dıagnostıkalaý ýshin kelesi ádister qoldanylady;\r\n* Keýde qýysynyń jalpy sholý rentgenografııasy – pnevmonııaǵa kúdiktengende.\r\n* Pýlsoksımetrııa – qannyń ottegimen qanyǵýyn anyqtaıdy. Ol úshin arnaıy qurylǵyny saýsaq ushyna ornatý arqyly júrgiziledi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emi__\r\n\r\n* Kóp jaǵdaıda jedel bronhıttiń eminde antıbıotıkterdi taǵaıyndamaıdy.\r\n* Infektsııa ózdiginen 1 apta ishinde ketedi. Jaǵdaıyńyzdy birshama jaqsartý úshin kelesiler taǵaıyndalady.\r\n* Suıyqtyqty kóp ishińiz.\r\n* Eger sizde sozylmaly ókpe aýrýlary nemese bronh demikpesi sııaqty aýrýlaryńyz bolsa, ózińizdiń ıngalıatoryńyzdy qoldanyńyz.\r\n* Dem alyńyz.\r\n* Qyzba kezinde asperın qabyldańyz. Eskertý: balalarǵa asperın berýge bolmaıdy.\r\n* Ystyq vanna qabyldańyz.\r\n* Eger tamaǵyńyz qyjylmap jáne qaqyryq tastaǵyńyz kelse, Zarbee’s.preparattyn paıdalansańyz bolady.\r\n* Eger sizdiń jaǵdaıyńyz ońalmasa jáne ókpeńizden syraldar estiletin bolsa, dáriger tynys alý joldaryn keńeıtetin ıngalıatorlar taǵaınydaıdy.\r\n* Keıde vırýsty ınfketsııaǵa bakterııa da qosarlanýy múmkin. Sol kezde dáriger antıbıotıkter taǵaıyndaýy múmkin.\r\n* Qosymsha taǵaıyndamalar:\r\n* Temeki shekpeńiz\r\n* Belsendi temeki shegetin jerjen aýlaq bolyńyz.\r\n* Qolyńyzdy jıi jýyńyz, ınfketsııany taratpaý úshin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEger de ókpe tinderiniń zaqymdaný oryn almasa, aýrý 7-10 kúnde ótedi. Biraq ta qurǵaq jótel birneshe aıǵa deıin saqtalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qaı kezde dárigerge qaralý tıis__\r\n\r\n* Dárigerge kelesi jaǵdaılarda qaralyńyz:\r\n* Sizdi biraz ýaqyt jótel mazalasa.\r\n* Qan túkirýdi baıqasańyz.\r\n* Sizde temperatýra joǵary jáne qaltyraý bar.\r\n* Sizde sýbfebrıldi temperatýra 3 kún boıy nemese odan da kóp kún.\r\n* Sizde tutqyr, sary-jasyl tústi, ıisti qaqaryq paıda bolsa.\r\n* Siz entigýdi nemese keýde de aýyrsynýdy baıqasańyz.\r\n* Sizde sozylmaly júrek nemese ókpelik jetkiliksiz bolsa.','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi','','','qz','s','',0,'',1590,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533639240,1565175240,1533639461,'Júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi kezinde júrek organızmniń qajettilikterin óteý úshin qandy tolyq kólemde aıdaı almaıdy. Júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damýy júrektiń toqtap qalýyn nemese endi toqtap qalý múmkindigin bildirmeıdi.  Bul degenimiz – júrek qajettilikke saı qandy aıdaı almaıtyndyǵyn bildiredi. Bul kezde júrektiń bir jáne eki jaǵy da zaqymdanýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJúrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi kezinde júrek organızmniń qajettilikterin óteý úshin qandy tolyq kólemde aıdaı almaıdy. Júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damýy júrektiń toqtap qalýyn nemese endi toqtap qalý múmkindigin bildirmeıdi.  Bul degenimiz – júrek qajettilikke saı qandy aıdaı almaıtyndyǵyn bildiredi. Bul kezde júrektiń bir jáne eki jaǵy da zaqymdanýy múmkin.\r\n\r\nJúrektiń aıdaý qyzmetiniń álsireýinde paıda bolady:\r\n\r\n* Ókpede qan men suıyqtyqtyń jınalýy\r\n* Aıaqtyń ushynyń, tobyqtyń jáne aıaqtyń aýmaǵynda suıyqtyqtyń jınaqtalýy, olar isinýler atalady\r\n* Sharshaý jáne entigý paıda bolady.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJúrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń sebepteri – júrektiń ıshemııalyq aýrýy, joǵary arterıaldyq qysym, qant dıabeti jáne basqa birqatar aýrýlar. Ol kóbinese, 65 jastan asqan adamdarda, artyq salmaǵy bar adamdarda, buryn júrek talmasy bolǵan adamdarda jıi kezdesedi. Áıelderge qaraǵanda erlerde júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damý qaýpi joǵary keledi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigin medıtsınalyq tekserý jáne birqatar kardıologııalyq tekserýler arqyly anyqtaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýge júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń negizgi sebepterin emdeý, dárilik quraldardy qabyldaý jáne basqa ádister tıimsiz bolǵanda júrektiń transplantatsııasyn (almastyrýdy) jasaý kiredi. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Júrek ustamasy','','','qz','s','',0,'',9286,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533639420,1565175420,1533640337,'Júrek ustamasy ( mıokard ınfarkti ) júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jetkiliksizdiginen jáne qan aǵymynyń tómendeýinen (ıshemııa) jáne bulshyq ettiń osy bóliginiń berishtenýinen (joıylýy) paıda bolady.\r\n\r\nJúrek bulshyq etiniń berishtenýi - mıokard ınfarkty, al birinshi saǵatta ustamadan bolǵan ólim-jitim – kenetten júrekten bolǵan nemese koronarlyq ólim-jitim atalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJúrek ustamasy ( mıokard ınfarkti ) júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jetkiliksizdiginen jáne qan aǵymynyń tómendeýinen (ıshemııa) jáne bulshyq ettiń osy bóliginiń berishtenýinen (joıylýy) paıda bolady.\r\n\r\nJúrek bulshyq etiniń berishtenýi - mıokard ınfarkty, al birinshi saǵatta ustamadan bolǵan ólim-jitim – kenetten júrekten bolǵan nemese koronarlyq ólim-jitim atalady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"306\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Júrektiń qurylysy: qarynshalar, júreksheler, arterııalar men venalar. Arterııalar  qandy - júrekten, al venalar – júrekke jetkizedi. Venalar otteginiń mólsheri tómen jáne kómirtektiń qostotyǵynyń mólsheri joǵary qandy jetkizedi. Arterııalar otteginiń mólsheri joǵary jáne kómir qyshqyl gazynyń mólsheri tómen qandy jetkizedi. Júrektiń ishki jaǵy klapandardan, kameralar men olarmen baılanysty tamyrlardan turady.\'\'\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"307\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Koronarlyq (júrek) arterııalary júrek bulshyq etin qanmen qamtamasyz etedi. Oń koronarlyq arterııalar júrektiń oń jáne sol bólikterin qamtamasyz etedi; sol  koronarlyq arterııalar qandy júrektiń sol jaǵyna jetkizedi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJúrek ustamalarynyń kópshiligi kelesiden týyndaıdy\r\n\r\n* trombylarmen (qan uıyndysy), olar koronarlyq arterııalardyń birin tejeıdi. Koronarlyq arterııalar – júrekke qan men ottegi túsetin jol. Eger qan aǵymy buzylatyn bolsa, júrekke ottegi jetpeıdi, al júrektiń jasýshalary baıaý ólim-jitimge ushyraıdy.\r\n* Aterosklerozdyq túıindaqtardan (maıly-qatty óńez), olar koronarlyq arterııalardyń qabyrǵalarynda jınaqtalady. Bul óńez holesterınnen jáne basqa jasýshalardan turady. Óńezdiń baıaý jınalýy koronarlyq arterııalardyń birin tolyǵymen tejeýi múmkin.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"308\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Koronarlyq arterııalarda tamyrdyń qabyqsha zaqymdanǵan jaǵynda túıindaqtar túzilýi múmkin.\'\'\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"309\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Koronarlyq arterııanyń tejelýi tinniń zaqymdanýyna jáne júrek bulshyq etiniń osy bóliginiń jıyrylý qabiletiniń tómendeýine aparady.\'\'\r\n\r\nJúrek ustamalary paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Uıqy kezinde jáne demalǵanda\r\n* Dene júktemesinen keıin (kúrt, salqyndaǵan aýa raıynda)\r\n* Kenetten kóńil-kúı tolǵanysynda, aýrýda\r\n\r\nJúrek ustamasyna kóptegen qaýip faktorlary aparýy múmkin:\r\n\r\n* Joǵary qan qysymy (arterıaldyq gıpertenzııa)\r\n* Qandaǵy maıdyń joǵary deńgeıi, mysaly, holesterınniń joǵary deńgeıi\r\n* Temeki shegý\r\n* Artyq salmaq (semizdik)\r\n* Qant dıabeti\r\n* Az qımyldy ómir salty\r\n* Kóńil-kúı kúızelisi\r\n* Psıho-áleýmettik faktorlar\r\n* Tuqym qýalaý beıimdiligi\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýyrsyný – júrek talmasynyń sheshýshi sımptomy. Ol ortasha bolýy múmkin, bul kezde naýqastar qysylý, shanshý sezimine shaǵymdanady. Kóbinese, olar naqty aýyrǵan jerin qolymen kórsete alady.\r\n\r\nAýyrsyný 20 mınýtten uzaqqa sozylady. Demalý jáne nıtroglıtserın atalatyn dáriler júrek talmasynan aýyrsynýdy jeńildete almaıdy. Sımptomdar ótip, qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nUstamanyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Úreılený, alańdaý\r\n* jótel\r\n* esten taný\r\n* sandyraq, bas aınalýy\r\n* júrek aınýy, qusý\r\n* júrektiń qatty soǵýy (júre tez nemese udaıy emes soǵý sezimi)\r\n* entigý\r\n* tersheńdik\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"310\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKeıbir adamdar (egde jastaǵy, dıabetke shaldyqqandar, áıelder) keýdede aýyrsynýdy sezbeýi múmkin. Nemese ádettegi emes sımptomdary bolýy múmkin (entigý, sharshaý jáne álsizdik). Sımptomsyz ótetin júrek ustamasy «únsiz júrek ustamasy» atalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger stetoskoptyń kómegimen naýqastyń júregin tyńdaıdy. Dáriger júrektegi shýdy, ókpedegi aýytqýly dybystardy tyńdaýǵa tyrysady. Naýqastyń tamyr soǵýy birkelki bolmaýy múmkin. Naýqastyń arterıaldyq qysymy júrek ustamasy kezinde qalypty, tómen nemese joǵary bolýy múmkin.\r\n\r\nJúrektiń zaqymdaný dárejesin anyqtaý úshin  elektrokardıogramma jasalady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"311\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'EKG arqyly júrek ustamasynyń túrli fazalaryn kórýge bolady:\'\'\r\n\r\n\'\'*  asa jiti fazasy júrek ustamasynan keıin birden bastalady\r\n* jiti fazasy júrek ustamasynan keıin birneshe saǵattan birneshe kúnge deıin bolady \r\n*  sheshilgen fazasy júrek ustamasynan keıin birneshe kún ótkende bolady\r\n* turaqtanǵan sozylmaly fazasy – ustamanyń sońǵy fazasy, ádette, júrektiń qalypty EKG qaraǵanda qaıtymsyz derttik ózgeristerdi kórsetedi.\'\'\r\n \r\nQandaǵy troponın deńgeıi naýqasta júrek tinderiniń zaqymdanýy bolýyn kórsete alady. Bul test naqty júrek ustamasy bolýyn rastaıdy.\r\n\r\nKórsetimine qaraı naýqasqa koronarografııa júrgizilýi múmkin. Bul test kezinde arnaıy boıaǵysh jáne rentgen qoldanylady, júrek arqyly qan aǵýyn kórý úshin. Bul arqyly sizge bolashaqta qandaı em-sharalar qajet bolatyndyǵyn anyqtaýǵa bolady. \r\n\r\nAýrýhanada jasalatyn basqa testiler:\r\n\r\n* Ehokardıografııa (júrek ÝDT (ÝZI))\r\n* Dene tózimdiligine test\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJúrek ustamasy – shuǵyl medıtsınalyq jaǵdaı. Eger ózińizde nemese basqa adamnyń júrek ustamasy jaǵdaıyna kýá bolsańyz, kelesi áreketti oryndańyz:\r\n\r\n* Shuǵyl túrde jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n* kútpeńiz. Júrek ustamasynyń alǵashqy saǵattarynda kenetten bolatyn ólim qaýpi joǵary.\r\n* Ózdigińizshe nemese óz kóligińizde aýrýhanaǵa jetýge tyryspańyz.\r\n*  Dáriger kelgenge deıin alǵashqy járdemdi jasaý qajet — naýqasty jatqyzyp, terezeni ashyp, jaǵasynyń túımesin aǵytyp, beldigin sheshý qajet.\r\n*  Jatqan kezde til astyna nıtroglıtserın salý qajet — jarty saǵat ishinde bes tabletkadan aspaıtyndaı.\r\n \r\nShuǵyl járdem bóliminde naýqasqa kelesi sharalar jasalady:\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵyn qadaǵalaıtyn apparatqa jalǵanady, dárigerler júrek jaǵdaıyn baqylaýy úshin.\r\n* Ottegini beredi, júrek jumysyn jeńildetý úshin.\r\n* Fızeritindidegi preparattary  bar tamyzǵyny qoıady.\r\n* Keýdedegi aýyrsynýdy basý úshin nıtroglıtserın jáne morfın egiledi.\r\n* Atsetılsalıtsıl qyshqyly taǵaıyndalady. Qarsy kórsetimderi bolsa, tromby túzilýiniń aldyn alatyn basqa preparat taǵaıyndalady.\r\n \r\nUstamadan keıin 3 saǵat ishinde trombolıtıkalyq emdeý qoldanylady. Bul – tamyr aǵynynyń ishinde trombyny eritý esebinen qan aǵynyn qalpyna keltirýge baǵyttalǵan emdeý.\r\n\r\nShuǵyl járdem etý úshin dárigerler angıoplastıkany jáne stentteýdi jasaýy múmkin.\r\n\r\nAngıoplastıka — ushynda keńeıtiletin ballony bar, jińishke kateterdi qoldanýmen zaqymdanǵan arterııany ashý sharasy. Angıoplastıka – júrek ustamasynyń saldaryn emdeýdiń tıimdi ádisi. Bul operatsııany aýrýhanaǵa kelgennen keıin 90 mınýt ishinde jasaý qajet. Júrek ustamasynan keıin 12 saǵattan artyq ýaqyt ótpeýi qajet.\r\n\r\nKeıde angıoplastıka stentteýmen tolyqtyrylady. Stentteý – arterııaǵa metall stent qoıý, arterııanyń sańylaýy arqyly jetkilikti qan aǵynyn qamtamasyz etý úshin, ádette, stent arterııaǵa qoıylady jáne onyń qaıta tejelýiniń aldyn alý úshin qaldyrylady.\r\n\r\n__Júrek ustamasynan keıin__\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin birneshe kún ótkende naýqastyń jaǵdaıy turaqtansa, aýrýhanadan shyǵarýy múmkin.\r\n\r\nJúrek ustamasy bolǵan adamǵa dárilerdi ómir boıy qabyldaý qajet bolady. Qabyldaıtyn dárilerdi toqtatý nemese mólsherin azaıtý úshin dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin naýqas álsizdikti sezinip, kóp nársege mazasyzdanýda bolady. Bul sezimniń bári qalypty. Olar 2-3 aptadan keıin ótedi. Sondaı-aq, naýqas aýrýhanadan shyqqan kezde sharshaýdy sezinedi.\r\n\r\nDárigerler naýqasqa kelesideı aqparat beredi:\r\n\r\n* Dárini qalaı qabyldaý týraly\r\n* Júrekke durys emdámdi qalaı qadaǵalaý qajet\r\n* Qandaı dene jattyǵýlaryn oryndaý qajet\r\n* Júrek aýrýynda ne isteý qajet\r\n* Temeki shegýdi qalaı qoıý jóninde\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń  boljamy__\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin qaıtalaný yqtımaldyǵy artady. Boljamy kóbinese, júrek bulshyq etiniń, qaqpaqshalarynyń zaqymdanǵan jerine jáne kólemine baılanysty.\r\n\r\nÁdette, júrek ustamasy bolǵan adam birtindep qalypty tirshiligine oralady, onyń ishinde, jynystyq belsendilikke de.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nEger zaqymdaný kólemi úlken bolsa, júrek jetkiliksizdigi jáne júrek yrǵaǵynyń buzylysy damýy múmkin, olar ómirge qaýipti.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger ózińizde nemese jaqyndaryńyzda joǵaryda atalǵan sımptomdardy baıqasańyz, shuǵyl túrde jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nBul aýrýdyń aldyn alý alǵashqy jáne ekinshi bolyp bólinedi. Alǵashqy túri mıokard  ınfarktiniń paıda bolýyna jol bermeýge, ekinshisi – ustamanyń qaıtalanbaýyna baǵyttalady.\r\n\r\nAldyn alý júrek-qantamyr aýrýlarynan zardap shegetin naýqastarmen qatar saý adamdarǵa da qajet, aldyn alý júrek ustamasynyń paıda bolý qaýpin arttyratyn\n faktorlardy joıýǵa negizdeledi:\r\n\r\n* Dene salmaǵyn baqylaý.\r\n*  Udaıy dene júktemeleri\r\n*  Zııandy ádetterden arylý\r\n*  Qandaǵy holesterın deńgeıin baqylaý\r\n* Arterıaldyq qysymdy baqylaý.\r\n*  Qandaǵy qant deńgeıin baqylaý\r\n*  Emdám\r\n* Atsetılsalıtsıl qyshqyly bar preparattardy qabyldaý.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Júrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi','','','qz','s','',0,'',13501,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533640320,1565176320,1533640960,'Júrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi (JSJ) – júrektiń bulshyq etiniń jıyrylý qabileti tómendeıtin jaǵdaı, organızmniń aǵzalaryna jáne tinderine ottegi men qorektik zattekterdi júrek jetkilikti mólsherde jetkize almaıdy.\r\nJúrek – konýs tárizdi qýys bulshyq etti aǵza, qaıtalanatyn yrǵaqty jıyrylý arqyly qantamyrlarynyń boıymen qan aǵynyn qamtamasyz etedi.\r\n\r\nJúrektiń qan aıdaıtyn qyzmeti álsiregende ókpede qannyń jınalýy, aıaq ushynda, tobyq mańaıynda isiný atalatyn suıyqtyqtyń jınalýy oryn alady. Júrektiń kameralary júrek bulshyq etiniń álsizdiginiń saldarynan júrektiń ishinde qandy kóp jınaqtaıdy, bul onyń qabyrǵasynyń tyǵyzdalýyna aparady.\r\n\r\nBúırekte qan aǵyny álsireýiniń nátıjesinde organızmde suıyqtyqtyń (sýdyń) jáne tuzdyń jınaqtalýy bastalady. Eger suıyqtyq qolda, aıaqta nemese basqa aǵzalarda jınalatyn bolsa, organızm qanǵa tolady. Mundaı jaǵdaı júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdigi talady.\r\n\r\nJúrektiń ár túrli kameralarynyń arasynda nemese júrekten aortaǵa aǵatyn qan júrektiń qaqpaqshalary arqyly ótýi tıis. Bul qaqpaqshalar olar arqyly qan ótetindeı ashylady. Odan keıin qannyń keri aǵynyna kedergi keltirý úshin olar jabylady. Bul qaqpaqshalar durys jumys istemese, júrek arqyly búkil organızmge qan aǵyny buzylady. Bul júrektiń jetkiliksizdigine aparýy nemese onyń barysyn nasharlatýy múmkin. JSJ bolýy naýqastyń júregi qyzmet ete almaıdy degendi bildirmeıdi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi (JSJ) – júrektiń bulshyq etiniń jıyrylý qabileti tómendeıtin jaǵdaı, organızmniń aǵzalaryna jáne tinderine ottegi men qorektik zattekterdi júrek jetkilikti mólsherde jetkize almaıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"312\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Júrek – konýs tárizdi qýys bulshyq etti aǵza, qaıtalanatyn yrǵaqty jıyrylý arqyly qantamyrlarynyń boıymen qan aǵynyn qamtamasyz etedi.\'\'\r\n\r\nJúrektiń qan aıdaıtyn qyzmeti álsiregende ókpede qannyń jınalýy, aıaq ushynda, tobyq mańaıynda isiný atalatyn suıyqtyqtyń jınalýy oryn alady. Júrektiń kameralary júrek bulshyq etiniń álsizdiginiń saldarynan júrektiń ishinde qandy kóp jınaqtaıdy, bul onyń qabyrǵasynyń tyǵyzdalýyna aparady.\r\n\r\nBúırekte qan aǵyny álsireýiniń nátıjesinde organızmde suıyqtyqtyń (sýdyń) jáne tuzdyń jınaqtalýy bastalady. Eger suıyqtyq qolda, aıaqta nemese basqa aǵzalarda jınalatyn bolsa, organızm qanǵa tolady. Mundaı jaǵdaı júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdigi talady.\r\n\r\nJúrektiń ár túrli kameralarynyń arasynda nemese júrekten aortaǵa aǵatyn qan júrektiń qaqpaqshalary arqyly ótýi tıis. Bul qaqpaqshalar olar arqyly qan ótetindeı ashylady. Odan keıin qannyń keri aǵynyna kedergi keltirý úshin olar jabylady. Bul qaqpaqshalar durys jumys istemese, júrek arqyly búkil organızmge qan aǵyny buzylady. Bul júrektiń jetkiliksizdigine aparýy nemese onyń barysyn nasharlatýy múmkin. JSJ bolýy naýqastyń júregi qyzmet ete almaıdy degendi bildirmeıdi. \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJúrektiń  jetkiliksizdigi kóptegen sebepterge baılanysty, mysaly:\r\n\r\n* júrektiń ıshemııalyq aýrýy – júrektiń aýrýy, júrekke qan men ottegini jetkizetin júrek arterııalarynyń (koronarlyq) tarylýynan júrektiń bulshyq etine qan aǵyny kelýiniń tómendeýi nátıjesinde paıda bolady.\r\nOnyń jıi sebebi – koronarlyq arterııalardyń aterosklerozy, bul kezde olardyń ishki qabyrǵasynda holesterın jáne basqa da maılar óńez jáne túıindaq túrinde jınaqtalady, al qabyrǵanyń ózi tyǵyzdalyp, sozylymdylyǵyn joǵaltady. Bul arterııalardyń sańylaýynyń tarylýyna jáne qan aǵynynyń qıyndaýyna aparady.\r\n\r\n* júrek talmasy (mıokard ınfarktisi) – júrek arterııasynyń bitelýinen jáne júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jiti buzylýynan júrek bulshyq etiniń bóliginiń tirshiligin joıýy. Osynyń nátıjesinde júrektiń bulshyq etinde tyrtyqtar paıda bolady, olar júrektiń jumysynyń buzylýyna aparady.\r\n* Kardıomıopatııa – ınfektsııanyń, alkogoldi nemese esirtkini tutynýdyń shamadan artyq saldarynan júrek bulshyq etiniń zaqymdanýy.\r\n* Joǵary arterıaldyq qysym, júrek qaqapaqshasynyń zaqymdanýy, júrektiń kemistigi, qalqansha bezdiń aýrýlary, búırek aýrýlary, qant dıabeti sekildi júrektiń tozýyna aparatyn sebepter.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń sımptomdary udaıy, ótpeli, aýyr nemese jeńil bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń negizgi sımptomdary:\r\n\r\n* Tynys alýdyń qıyndaýy, ókpede suıyqtyq jınalýynyń jáne irkilýiniń nátıjesinde dene jattyǵýlaryn oryndaǵanda jáne tynysh kúıde de bolatyn qurǵaq, úzilisti jóteli.\r\n* Júrektiń sozylmaly irkilisti jetkiliksizdiginiń sımptomdary – tobyqtyń isinýi, odan keıin aıaqtyń, ishtiń isinýi, salmaqtyń ulǵaıýy; túnde neseptiń jıi júrýi; ishtiń kebýi, tábetti joǵaltýǵa nemese júrek aınýyna aparatyn.\r\n* bas aınalýy, sharshaý, álsizdik. Aǵzalarǵa jáne bulshyq etterge qan aǵynynyń tómen bolýynan naýqas ózin sharshaýly, álsiz sezinedi. Mıdyń qan aınalymynyń tómen bolýy bas aınalýyn nemese estiń qalypty bolmaýyn týyndatýy múmkin.\r\n* júrektiń tez nemese udaıy emes soǵýy, sebebi, qannyń jetkilikti mólsherin aıdaýy úshin júrek tezirek soǵa bastaıdy.\r\n \r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigi kezinde joǵaryda keltirilgen sımptomdardyń biri ǵana baıqalýy múmkin, aýrý sımptomsyz ótýi múmkin, biraq, bul sımptomdardyń biriniń bolýynda júrektiń álsizdigi bolýy mindetti emes.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nÁdette, qabyldaý kezinde dáriger naýqasqa aýrýdyń belgilerdiń bolýy týraly suraqtardy qoıady. Dáriger naýqasta júrektiń ıshemııalyq aýrýy, stenokardııa, dıabet, júrektiń qaqpaqshalarynyń aýrýy, joǵary arterıaldyq qysym sekildi aýrýlardyń bolýy týraly, sondaı-aq, zııandy ádetteri týraly suraıdy.\r\n\r\nOsydan keıin naýqasty tolyǵymen qaraıdy. Dáriger fonendoskoppen júrekti tyńdap, júrektiń  jetkiliksizdiginiń jáne júrek bulshyq etiniń álsireýine aparatyn basqa da aýrýlardyń belgilerin izdeıdi.\r\n\r\nDáriger naýqasty aýrýdyń aýyrlyq dárejesin anyqtaý úshin birqatar zertteýlerdi ótkizýge baǵyttaıdy. Bul kelesideı zertteýler:\r\n\r\n• qan taldaýlary, olar búırektiń, qalqansha bezdiń jaǵdaıyn baǵalaý, holesterın deńgeıin jáne anemııa bolýyn anyqtaý úshin qoldanylady.\r\n\r\n· Elektrokardıogramma (EKG) – júrek jumysynda paıda bolatyn elektr órisin zertteý jáne tirkeý ádisi. EKG-plenka júrek arqyl ótetin elektr ımpýlsterin beıneleıdi. EKG tynyshtyq kúıde júrek bulshyq etiniń yrǵaǵyn, ótkizgishtigin qanmen qamtamasyz etilýin baǵalaıdy, sondaı-aq, júrek kameralarynyń ulǵaıýyn anyqtaıdy.\r\n\r\n• Keýde qýysynyń rentgenografııasy – keýde qýysy aǵzalarynyń ózgeristerin anyqtaý úshin qoldanylatyn zertteý, júrektiń ólshemin jáne júrektiń, ókpeniń mańaıynda suıyqtyqtyń bolýyn kórstedi.\r\n\r\n• Ehokardıografııa - ýltradybystyq test, ol júrektiń qurylymyn, qyzmetin jáne jıyrylý belsendiligin kórsetedi.\r\n\r\n• Shyǵarym fraktsııasya (ShF) – bul júrektiń bir jıyrylýynda tamyrlarǵa shyǵarylatyn qannyń úlesi. Test ár jıyrylǵanda júrektiń qandy qanshalyqty jaqsy aıdaıtyndyǵyn ólsheý úshin qoldanylady.\r\n\r\n• Kúızelis-test –koronarlyq arerııalar aýrýlarynyń yqtımaldyǵyn anyqtaý úshin mólsherlengen dene júktemesimen synama.\r\n\r\n• Júrektiń kateterızatsııasy – emdik-profılaktıkalyq maqsatta júrek qýysyna jáne mańaıyndaǵy tamyrlarǵa qýys ıkemdi tútikti engizý. Bul koronarlyq arerııalar aýrýynyń júrektiń irkilisti jetkiliksizdiginiń sebebi bolýyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDáriger naýqastyń jaǵdaıyna baılanysty, sondaı-aq, dıagnostıkalyq zertteýlerdiń basqa túrlerin de oryndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdigin emdeýdiń maqsaty – aýrýdyń ári qaraı damý yqtımaldyǵyn tómendetý, sımptomdaryn azaıtý, naýqastardyń ómir sapasyn jaqsartý. Emdeý naýqastyń jaǵdaıyn udaıy baqylaý arqyly ótkiziledi.\r\n\r\nEmdeý nátıjeleri kóbinese, naýqastyń ózine jáne tómende kórsetilgen aýrýdyń aldyn alý sharalaryn qadaǵalaýǵa baılanysty.\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń dári-dármekpen emdeýine kelesi preparattar kiredi:\r\n\r\n* Angıotenzın-aınaldyrýshy fermenttiń (AAF) tejeýshileri búırekte óndiriletin gormonnyń áserin tejeıdi, osylaısha, tamyrlardy keńeıtip, arterıaldyq qysymdy azaıtady. Bul toptyń preparattary barlyq naýqastarǵa uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa kórsetilgen;\r\n* Angıotenzın II retseptorynyń tejeýshileri AAF tejeýshilerin kótere almaýda taǵaıyndalady;\r\n* Salýretıkter – nesep aıdaıtyn preparattar, olar organızmde suıyqtyq irkilý belgileri bolýynda qoldanylady;\r\n* Aldosteronnyń antagonısteri – organızmnen natrııdiń, hlordyń jáne sýdyń shyǵarylýynyń artýyna, búırekte nesepnárdiń jáne kalııdiń shyǵarylýynyń tejelýine aparatyn preparattar;\r\n* Nıtrattar – júrektiń bulshyq etiniń ottegige qajettiligin azaıtatyn, onyń júrekke jetkizilýin arttyratyn preparattar; Uzaq ýaqyt boıy qoldaný stenokardııanyń qosarlanýynda ǵana oryndy.\r\n\r\nJúrektiń sozylmaly jetkiliksizdiginiń aýyr dárejesinde dárigerler hırýrgııalyq aralasýdy usynýy múmkin. Úsh negizgi hırýrgııalyq emdeý tásilderi:\r\n\r\n* Dástúrlik kardıohırýrgııa (qaqpaqshalar jetkiliksizdigin túzetý, júrek qarynshasyn hırýrgııalyq túzetý, kardıoyntalandyrǵyshtar qoıý);\r\n* Kardıoımplanttardy ornatý – adamnyń denesine qosymsha qan aınalym apparattaryn (júrek qarynshalary) engizý operatsııasy, olar júrektiń qyzmetin ishinara qalpyna keltirýge kómektesedi.\r\n*  Júrektiń transplantatsııasy (almastyrý).\r\nJúrektiń jetkiliksizdiginde\n kardıostımýlıatorlar jáne defıbrıllıatorlar qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"313\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kardıoyntalandyrǵysh – shaǵyn elektrondyq qural, batareıamen jumys isteıdi, ol teri astyna engiziledi, júrek yrǵaǵynyń jıiligin jáne durystyǵyn retteýge kómektesedi. Kardıoyntalandyrǵyshtyń elektrodtary bar, olar iri kóktamyr arqyly júrekke kelip, bekitiledi. Elektrodtar júrekke elektr ımpýlsterin jiberip, onyń soǵýyna yqpal etedi.\'\'\r\n\r\nKardıoyntalandyrǵysh qolanylady:\r\n\r\n* júregi tym baıaý, tym jyldam, nemese qalypsyz túrde soǵatyn adamdarda;\r\n*  Júrektiń eki jaǵyn zaqymdaǵan júrek jetkiliksizdigi bar adamdarda. Olar bıventrıkýlıarlyq kardıoyntalandyrǵysh atalady.\r\n \r\nJúrektiń soǵýy álsiregende tym ulǵaıyp, qandy nashar aıdaıdy, júrek yrǵaǵynyń ómirge qaýip tóndiretin buzylysynyń damý qaýpi paıda bolady. Mundaı jaǵdaıda ornatylatyn kardıoverter – defıbrıllıator qoldanylady, ol yrǵaqtyń ómirge qaýip tóndiretin buzylysyn anyqtaıdy jáne yrǵaqty qalypqa keltirý úshin júrekke elektr razrıadyn tez jiberedi. Zamanaýı bıventrıkýlıarlyq kardıoyntalandyrǵyshtardyń kópshiligi osy quraldar retinde jumys isteı alady.\r\n\r\nJúrektiń qanmen qamtamasyz etilýin jaqsartýǵa baǵyttalǵan hırýrgııalyq emdeýge jatatyndar:\r\n\r\n* Angıoplastıka jáne stent ornatý\r\n* Júrektiń tamyrlaryn shýntırleý.\r\n \r\nDárilik preparattarmen nemese arnaıy kardıoyntalandyrǵyshpen emdeýge kelmeıtin júrektiń aýyr jetkiliksizdiginde jasandy sol qarynshany ornatý qajet bolýy múmkin. Jasandy qarynsha júrekke qandy júrekten barlyq organızmge aıdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAorta ishilik ballondy sorǵysh (nasos) almastyrýdy kútetin naýqastarda júrek qyzmetin qoldaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, ol júrek qyzmetiniń kenetten jáne aýyr tómendeýi damyǵan adamdarǵa kómektesedi. Bul sorǵysh (nasos) jińishke ballon túrinde, aıaqtaǵy arterııa arqyly ornatylady jáne joǵary qaraı júrekten shyǵatyn aortaǵa deıin jyljıdy.\r\n\r\nJúrek jetkiliksizdigin emdeý, negizinen, ómir saltyn ózgertý men dárilerdi durys qabyldaýǵa negizdelgenimen, hırýrgııalyq sharalar men operatsııalardyń mańyzy da zor.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nJalpy, JSJ bar naýqastarda aýrýdyń boljamy teris, biraq, naýqastar kóp jyl boıy ómir súre alady. JSJ bar naýqastarda kenetten bolatyn ólim-jitimniń qaýpi basqalarǵa qaraǵanda 3 ese joǵary. Sondyqtan, aýrýdy ýaqytyly anyqtap, sáıkes emdeýdi bastaý asa mańyzdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Júrektiń kameralarynyń keńeıýi (kardıomıopatııa);\r\n* Júrek yrǵaǵynyń buzylysy;\r\n* ınsýlt;\r\n* tromboembolııa (qantamyrynyń qan uıyndysymen (trombymen) jiti bitelýi);\r\n* kenetten bolatyn ólim-jitim.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nJSJ baıaý damıdy, kóptegen adamdar ony organızmniń qartaıýy retinde sanaıdy. Mundaı jaǵdaıda kópshilik naýqastar sońǵy sátke deıin dárigerge barýdy sozady. Ózińizde JSJ sımptomdary bolsa, jáne bir kúnde 1,5 kg salmaq qossańyz, nemese aptasyna 2,5 kg qossańyz, shuǵyl dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAsqynýdyń aldyn alý úshin naýqas kelesi usynystardy qadaǵalaýy tıis:\r\n\r\n* aýrýdyń belgilerin baqylaýdy júrgizińiz.\r\n* Arterıaldyq qysymnyń deńgeıiniń qalypty bolýyn qadaǵalańyz.\r\n* Organızmde suıyqtyq jınalýyn baqylaý úshin ózińizdiń salmaǵyńyzdy udaıy tekserińiz, deneńizde isiný aýmaqtary bolýyn tekserińiz. Qajet bolsa, salmaq tastańyz. Kúndelikti ólshený usynylady, kúndelikti tańerteń birdeı kıimmen, sondaı-aq, nesep shyǵarýdan keıin, biraq, tamaq isherdiń aldynda emes.\r\n* Sý úılesimin baqylańyz. Dáriger kúndelikti tutynatyn sýdyń mólsherin, ájethanaǵa barý jıiligin qadaǵalaýdy usynady. Qantamyrlarynda suıyqtyq kóp bolǵan saıyn organızmdi qanmen qamtamasyz etý úshin júrektiń soǵýy qıyndaıdy. Suıyqtyq ishýdi kúnine eki lıtrge deıin azaıtý júrektiń jumysyn jeńildetýge jáne júrek jetkiliksizdiginiń keıbir belgileriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n* Tuzdy tutynýdy shekteńiz. Tuz biz tutynatyn kóptegen ónimderde bolady. Eger tuzdy tutynýdy shekteseńiz, organızmde suıyqtyq azyraq jınalady, isiný azaıady, tynys alý jeńildeıdi.\r\n* Dárigerdiń nusqaýy boıynsha dárilerdi qabyldańyz. Dáriler júrek jumysynda, arterıaldyq qysymdy tómendetýde, organızmde suıyqtyq jınalýy úrdisiniń jáne aýrýdyń nasharlaýynyń aldyn alý úshin qajet. Júrek jetkiliksizdigine qarsy kóptegen preparattar zııandy gormondardyń shyǵarymyn azaıtý úshin qoldanylady.\r\n* Dárigerge jıi tekserilińiz. Dárigerge barý kezinde ol salaýatty ómir saltyn jalǵastyrýyńyzdy jáne jaǵdaıyńyzdyń nasharlmaýyn qadaǵalaıdy. Kóbinese, dáriger kúndelikti ólshený týraly aqparatty suraıdy, dárilerdi taǵaıyndaıdy. Mamanǵa barar aldynda suraqtaryńyzdy jazyp alyńyz. Suraq qoıyp, jaýap alýdan qoryqpańyz. Dárigerge ustamalar, dári qabyldaý týraly habarlańyz, múmkin shekteýler týraly surańyz. Basqa salanyń dárigeri taǵaıyndaǵan dárilerdi qabyldaýǵa bolatyndyǵy týraly dárigerińizden surańyz.\r\n \r\nJúrekti zaqymdaýdan qorǵaý úshin kelesiler qajet:\r\n\r\n* Temek shegýdi qoıý\r\n* Salaýatty salmaqty qoldaý\r\n* Arterıaldyq qysymdy, qandaǵy holesterın deńgeıin baqylaý\r\n* Udaıy sportpen shuǵyldaný\r\n* alkogol tutynbaý.\r\n \r\nKelesi medıtsınalyq preparattardy qabyldaýdan alshaq bolyńyz:\r\n\r\n* Nesteroıdtyq qabynýǵa qarsy preparattar\r\n* arıtmııaǵa qarsy keıbir preparattar\r\n* kaltsıılik kanaldardy tejeıtin preparattardyń kópshiligi\r\n* tuzdyń almastyrǵyshtary sekildi taǵamdyq qospalar\r\n* quramynda natrıı (tuz) bar antatsıdtik quraldar\r\n* isinýdi azaıtatyn quraldar. ','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Júıeli qyzyl jegi','','','qz','s','',0,'',7678,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533640920,1565176920,1533641618,'Júıeli qyzyl jegi  (JQJ) aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady (tól ımmýndyq júıe qatelesip saý tinderge shabýyldaıdy). Sonyń saldarynan teri, býyn, búırek, mı sondaı-aq basqa da aǵzalar zaqymdanady.\r\nBul aýtoımmýndy aýrýdyń negizi áli tolyq ıgerilip  bolmady.\r\nJQJ erlerden qaraǵanda, áıelderde  jıi kezdesedi. Ol kez-kelgen jasta paıda bolýy múmkin, desede, 10 jas pen 50 jastaǵylar arasynda kóptep ushyrasyp jatady. Basqa násilderden qaraǵanda, azııalyqtar bul aýrýdan kóp zardap shegip jatady.\r\nJQJ keıbir dárilik preparattardy qoldanǵannan da týyndaıtyn kórrinedi.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Kómekshi toptar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nJúıeli qyzyl jegi (JQJ ) - qabynǵan sozylmaly aýrý.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__ \r\nJúıeli qyzyl jegi  (JQJ) aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady (tól ımmýndyq júıe qatelesip saý tinderge shabýyldaıdy). Sonyń saldarynan teri, býyn, búırek, mı sondaı-aq basqa da aǵzalar zaqymdanady.\r\nBul aýtoımmýndy aýrýdyń negizi áli tolyq ıgerilip  bolmady.\r\nJQJ erlerden qaraǵanda, áıelderde  jıi kezdesedi. Ol kez-kelgen jasta paıda bolýy múmkin, desede, 10 jas pen 50 jastaǵylar arasynda kóptep ushyrasyp jatady. Basqa násilderden qaraǵanda, azııalyqtar bul aýrýdan kóp zardap shegip jatady.\r\nJQJ keıbir dárilik preparattardy qoldanǵannan da týyndaıtyn kórrinedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nBul aýrýdyń sımptomdary ár adamda ár túrli bolady.  Keıbireýlerdiki joıylyp ketedi, keıbireýlerdiki qaıta paıda bolyp jatady. JQJ-men aýyratyn naýqastardyń barlyǵynda derlik býyndary aýyryp, isikter paıda bolady. Keıbireýlerde artrıt damıdy.  Býyn, qol saýsaqtary, bilek, tize jıi zaqymdanady.\r\nBasqa taralǵan sımptomdarǵa mynalar jatady:\r\n•	Keýde tereń dep  shyǵarǵanda aýyrady;\r\n•	Sharshaý;\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Kirpııazdaný, jalpy yńǵaısyzdyq;\r\n•	Shash túsý;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy oıyq jara;\r\n•	Kún sáýlesine shydamaý;\r\n•	JQJ-men aýyratyn naýqastardyń shamamen jartysynan kóbinde «kóbelek» tıptes bórtpe paıda bolady;\r\n•	Bórtpeler kóbinese betke, keńsiriktiń syrtqy terissine  shyǵady, sodan barlyq denege  taralady. Mundaı bórtpeler ádette kúnniń astynda uzaq júrgennen keıin paıda bolady;\r\n•	Lımfa túıinderi úlkeıip ketedi\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"392\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Júıeli qyzyl jegi sozylmaly, qabynbaly aýtoımmýndy buzylys, buǵan shaldyqqan  adamdardyń kóptegen  aǵzalar júıesi, terisi, býyndary, ishki aǵzalary zaqymdanady.\'\'\r\n\'\'Aýrý ótimi jeńil, aýyr, jáne ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaılarmen sıpattalady. \'\'\r\nBasqa sımptomdary aǵzanyń qaı bóligi zaqymdanǵanyna baılanysty bolady:\r\n•	Mı jáne júıke júıesi: bas aýrady, uıyma paıda bolady, tersheńdik paıda bolady, qaltyraýlar týyndap, kózdiń kórýi nasharlap, jalpy ózgerister paıda bolady.\r\n•	Asqazan-ishek joldary: asqazan aýyrady, júrek aıný men qusý paıda bolady.\r\n•	Júrek: júrektiń soǵý rıtmi buzylady.\r\n•	Ókpe: qandy qaqyryq shyǵyp, dem alý qıyndaıdy.\r\n•	Teri: teri sary tústenedi, saýsaqtardyń túsi ózgeredi (Reıno fenomeni)\r\nKeı adamdardy tek terilik sımptomdar mazalaıdy. Bul dıskoıdti qyzyl jegi dep atalady.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"393\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Dıskoıdti qyzyl jegi keýdege domalaq daq paıda bolýmen sıpattalady. Myna sýrette dıskoıdti qyzyl jeginiń terini tıpti zaqymdaǵan kórinisi úlkeıtilip berilgen. Daq aqshyl, kólemdi bolyp keledi eken. Eki qońyrqaı daq  - bul bıopsııadan qalǵan belgi, ol aýrý belgisi bolyp tabylmaıdy.\'\'\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nJúıelik qyzyl jegi aýrýyn anyqtaý úshin kem degende aýrýdyń  11 belgisiniń 4-i bar bolýy kerek.\r\nDáriger sizdi tekserýden ótkizip, stetoskop arqyly keýdeńizdi tyńdaıdy. Tyńdaý barysynda basqasha dybystardyń shyǵýyn anyqtaýy múmkin, bul shý perıkardtyń qyrylýy (júrektiń syrtqy qabyǵy) nemese pleverdiń qyrylýyn (ókpeniń syrtqy qabyǵy) bildirýi múmkin. Sonymen qatar, dáriger júıke júıeniń de qyzmetterin tekseredi.\r\nJKJ-ny anyqtaýǵa arnalǵan tekserýler: \r\n•	Antıdeneni anyqtaýǵa arnalǵan, onyń ishinde antınýklearly taldaý \r\n•	Jalpy qan taldamasy \r\n•	Ókpe múshelerin rentgenge túsirý\r\n•	Búırek bıopsııasy\r\n•	Nesepti taldaý\r\nÓz densaýlyǵyńyzdyń jaǵdaıyn jaqsyraq bilýińiz úshin, qosymsha mynadaı tekserýlerden ótseńiz bolady:\r\n•	Tıreoglobýlın antıdenesin anyqtaý\r\n•	Antıtıreoıdti mıkrosomal antıdenesi\r\n•	Komplement komponentteri (S3 jáne S4)\r\n•	Tikeleý Kýmbs synamasy\r\n•	Krıoglobýlınder\r\n•	Erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵy\r\n•	Búırektiń fýnktsıonaldy qyzmetin anyqtaý\r\n•	Baýyr fýnktsııasyn anyqtaıtyn qan taldamalaryn jasaý\r\n•	Revmatoıd belgilerin anyqtaý\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__ \r\nJKJ emdelmeıtin aýrýlar qataryna jatady. Terapııanyń maqsaty belgilerdi qadaǵalap bolyp tabylady. Ókpege, búırekke jáne basqa aǵzalarǵa áser etken aýyr belgiler bolǵan jaǵdaıda, mamandandyrylǵan dárigerlerde em alý qajet.\r\nAýrýdyń jeńil túrin emdeýge bolady:\r\n•	Steroıdti emes qabynýǵa qarsy preparattarmen, mysaly, ıbýprofenmen (býyn sındromy jáne plevrıt bolǵanda)\r\n•	Kortıkosteroıdti  kremder paıdalaný (teri bórtpeleri bolǵan jaǵdaıda)\r\n•	Malıarıge qarsy dári –dármektermen (gıdroksıhlorohın) jáne kortıkosteroıdterdiń az mólsherimen (teri sındromy kezinde jáne artrıtte)\r\n\r\nAýyr jaǵdaıdaǵy JKJ belgilerindegi em qabyldaý túrleri:\r\n•	Immýn jaýptaryn basatyn preparattar nemese  kortıkosteroıdtediń joǵary dozasyn qabyldaý\r\n•	Tsıtotoksıtti preparattar (jasýshalardyń ósýin tejeıtin dári- dármekter). Bul preparattardy kortıkosteroıdtterdiń áseri bolmaǵan jaǵdaıda nemese olardy qabyldaýdy doǵarǵanda aýrýdyń asqynatyn bolsa, taǵaıyndaıdy. preparattardyń janama áserleri myqty bolady, sondyqtan bul preparattardy qabyldaý barysynda óz jaǵdaıyńyzdy muqııat qadaǵalaýyńyz qajet.\r\nEger sizde JKJ bolsa, sizge qajet:\r\n•	Kúnge shyqqanda, kúnnen qorǵaıtyn kıim, kózildirik jáne kúnnen qorǵaıtyn  krem paıdalanýyńyz qajet.\r\n•	Kordıologqa qaralyp, aldyn alatyn emdik kýrstarynan ótý\r\n•	Immýnızatsııaǵa muqııat bolyńyz, qanshalyqty qajet ekenin bilip turyńyz.\r\n•	Osteoporozǵa (súıekterdiń jińishkerýi) test synaqtarynan ótý\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qoldaý toptary__\r\nBul aýrýmen baılanysty emotsıonaldy máseleler kezinde konsýltatsııa men qoldaý toptary  kómektesýi múmkin.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nSońǵy jyldary JKJ aýrýyna shaldyqqan adamdardyń jaǵdaıy jaqsarǵan. Kóptegen naýqastarda JKJ jeńil túrde áser etýde. Naýqastardyń jaǵdaılary aýrýdyń qanshalyqty deńgeıde ekenine baılanysty ózgeredi.\r\nÁdetinshe, aýrý alǵashqy jyldary órshı túsedi:\r\n•	Dıagnoz qoıylǵan birinshi jyldar\r\n•	40 jasqa deıingi adamdarda\r\nJKJ ǵa shaldyqqan kóptegen áıelder bala kóterip, saý balany dúnıege ákeledi. Qajetti em qabyldap, júregimen búıreginde esh másele týyndamaǵan áıelderdiń  jaǵdaıyn jaqsy dep boljaýǵa múmkindik bar. Degenmen, JKJ antıdenesi bar bolsa, túsik tastaýdyń qaýpin arttyrady.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nJKJ bar keıbir adamdardyń búırek jasýshalarynda anomaldi zattar jınalýy múmkin. Budan qyzyl jegi nefrıti týyndaıdy. Mundaı naýqas jandarda búırek jetkiliksizdigi oryn alady jáne dıalız nemese búırek aýystyrý operatsııasyn jasaý kerek bolady.\r\nJKJ aǵzalardyń buzylýlaryna ákep soqtyrady, olardyń qataryna:\r\n•	Ókpede nemese aıaq tamyrlaryndaǵy trombolardyń paıda bolýy \r\n•	Erıtrotsıtterdiń buzylýy (gemolıtıkaly anemııa) nemese sozylmaly aýrý anemııasy\r\n•	Júrek aınalasynda suıyqtyqtyń jınalýy (perıkardıt) nemese júrek bulshyqetteriniń qabynýy (mıokardıt)\r\n•	Ókpe aınalasyna suıyqtyqtyń jınalýy jáne ókpe jasýshalarynyń zaqymdalýy\r\n•	Júktilik kezindegi asqynýlar, sondaı -aq túsik tasstaý qaýpi\r\n•	Insýlt\r\n•	Qan quramyndaǵy trombotsıtter sanynyń  azaıýy\r\n•	Qan tamyrlarynyń qabynýy\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nJKJ belgileri baıqalǵan jaǵdaıda.  Sondaı-aq aýrýdyń jańa belgileri paıda bolǵan jaǵdaıda\r\n\r\n__Sınonımderi:__ \r\n\r\nTaralǵan qyzyl jegi; JKJ; Qyzyl jegi; Dıskoıdti qyzyl jegi\r\n\r\nDerekkóz: AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000435.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\njúıelik qyzyl jegi\r\naýtoımmýndi aýrýlar\r\nbýyndar\r\nbúırek\r\nmı\r\n\r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jynystyq gerpes','','','qz','s','',0,'',8066,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533641580,1565177580,1533641970,'Gerpes – aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralardy týyndatatyn vırýstar tobynyń ataýy. Gerpestiń túrleriniń biri (qarapaıym gerpes vırýsy nemese QGV) aýyz mańaıyndaǵy gerpesti (ushyq) jáne jynystyq gerpesti (jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy) týyndatýǵa qabiletti. Qursaý gerpesi – jelsheshekti jáne qursaý temiretkini týyndatatyn gerpestiń bir túri.\r\n\r\nGerpes vırýsy álemdegi mıllıondaǵan adamda bar. Aýrýdyń ýshyǵýynan keıin basylatyn kezeńi bolady. Aýrýdyń ýshyǵýy kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný nemese jynystyq qatynasqa túspeý arqyly naýqas seriktesin juqpalanýdan saqtaıdy. Bul jóninde dárigermen keńesý shart.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Gerpes degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri jáne qaýip faktorlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Gerpes degenimiz ne?__\r\n\r\nGerpes – aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralardy týyndatatyn vırýstar tobynyń ataýy. Gerpestiń túrleriniń biri (qarapaıym gerpes vırýsy nemese QGV) aýyz mańaıyndaǵy gerpesti (ushyq) jáne jynystyq gerpesti (jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy) týyndatýǵa qabiletti. Qursaý gerpesi – jelsheshekti jáne qursaý temiretkini týyndatatyn gerpestiń bir túri.\r\n\r\nGerpes vırýsy álemdegi mıllıondaǵan adamda bar. Aýrýdyń ýshyǵýynan keıin basylatyn kezeńi bolady. Aýrýdyń ýshyǵýy kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný nemese jynystyq qatynasqa túspeý arqyly naýqas seriktesin juqpalanýdan saqtaıdy. Bul jóninde dárigermen keńesý shart.\r\n\r\nÓmir saltyna qatysty keńester:\r\n\r\n* Dárigermen keńesińiz, eger gerpeske kúmánińiz bolsa.\r\n* Jalǵyz sizde ǵana emes, álemde mıllıondaǵan adamda gerpes baryn bilińiz\r\n* Salaýatty ómir saltyn ustanyp, kúızelisti shekteńiz\r\n* Oıyq jaralardy ustamańyz\r\n* Jynystyq qatynastaǵy seriktesińizge gerpes bar ekendigin aıtyńyz, prezervatıv qoldanyńyz.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n__Jynystyq gerpestiń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nSımptomdaryna kiretinder: jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy aýyrsynatyn oıyq jaralardyń, qyshýdyń, aýyrsynatyn nesep júrýiniń, qynaptan bólindilerdiń jáne shaptyń aýmaǵyndaǵy aýyrsynatyn túıinderdiń paıda bolýy.  Alǵashqy ýshyǵýy kezinde (alǵashqy gerpes) keıbir naýqastarda tumaý tárizdi sımptomdar: denedegi aýyrsyný, qyzba jáne bastyń aýyrsynýy bolady. Gerpeske shaldyqqan adamdardyń kópshiliginde ózine tán sımptomdarymen aýrýdyń asqynýy bolyp turady. Keıbir áıelderde gerpestik bóritkender jatyrdyń moınynda ǵana bolady. Bul jaǵdaıda sımptomdary az nemese bolmaýy múmkin.\r\n\r\n__Juqqannan keıin ne bolady? __\r\n\r\nGerpes vırýsyn juqtyrýdan keıin aýrý birneshe kezeńde ótedi. Olardyń sıpattamalary tómende keltirilgen.\r\n\r\n__Alǵashqy kezeńi__ \r\n\r\nBul kezeń juqtyrǵannan keıin 2 - 8 kúnnen keıin bastalady, biraq, keıde bul kóbirek ýaqytty alýy múmkin. Ádette, ınfektsııanyń órshýinde azdaǵan aýyrsynatyn kópirshikter toby paıda bolady. Kópirshikterdegi suıyqtyq móldir nemese bulyńǵyr bolady. Kópirshikterdiń astyndaǵy aýmaq ádette, qyzyl bolady. Kópirshikter ońaı jarylady, sondyqtan, ashyq oıyq jaralarǵa tez aınalady. Naýqas kópirshik kezeńin baıqamaýy múmkin.\r\n\r\nJynystyq múshelerdiń aýmaǵynda aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralar paıda bolýynda nesep júrýi kezinde aýyrsyný bolady. Bul joǵary temperatýramen, jalpy ózin nashar sezinýmen, nemese basqa tumaý sekildi sımptomdarmen qosarlanady.\r\n\r\nKeıde aýrý sımptomsyz ótedi, keıbir naýqastar ózderiniń juqpalanǵandyǵyn bilmeıdi.\r\n\r\n__Jasyryn kezeńi__ \r\n\r\nBul kezeńde kópirshikter, oıyq jaralar nemese basqa sımpomdar bolmaıdy. Bul kezde vırýs teriden omyrtqany qorshaıtyn nervterge ótedi.\r\n\r\n__Órshý kezeńi__\r\n\r\nBul kezeńde vırýs nerv jalǵamdarynda kóbeıe bastaıdy. Eger zaqymdanǵan nerv jalǵamdary organızmniń suıyqtyqpen (silemeı, sháýet, qynap bólindisi) janasatyn aýmaǵynda bolsa, vırýs olarǵa túsedi. Bul kezeń sımptomsyz ótedi, biraq, bul kezde vırýstyń taralýy júredi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri jáne qaýip faktorlary__\r\n\r\n__Jynystyq gerpes qalaı taralady?__\r\n\r\nJynystyq gerpes ádette, jynystyq qatynas kezinde, onyń ishinde, juqpaly adammen aýyz arqyly qatynasty qosa, adamnan adamǵa beriledi. Vırýs organızmge zaqymdanǵan teri nemese aýyzdyń silemeı qabaty, nesep shyǵarý jolarynyń sańylaýy, jatyrdyń moıny nemese aınalshyq sańylaýy arqyly ótýi múmkin. Gerpes ınfektsııanyń órshýinde kópirshikter nemese oıyq jaralar bolǵanda jeńil taraıdy. Biraq, keıde ınfektsııa kórinetin sımptomdarsyz da taralady. Gerpes vırýsy organızmde aýysyp turady, mysaly, jynystyq músheden saýsaqqa, kózge nemese deneniń basqa bóligine.\r\n\r\n__Júkti áıel gerpes vırýsyn óziniń qursaǵyndaǵy nárestege beredi me?__\r\n\r\nIá. Júkti áıel dárigerge ózinde jynystyq gerpes bar ekendigin nemese gerpes bar adammen jynystyq qatynasta bolǵandyǵyn aıtýy qajet. Gerpes bar analardan týǵan sábıler bosaný kezinde ınfektsııany juqtyrady. Jańa týǵan sábılerde gerpes mıdyń zaqymdanýyna, soqyrlyqqa, ólim-jitimge deıin ushyratýy múmkin. \r\n\r\nSábı jatyrdyń ishinde qorǵanysta. Biraq, bosaný joldary arqyly ótkende juqpalanýy múmkin. Eger sizde gerpes bolsa, nemese osy vırýs bar adammen jynystyq qatynasta bolsańyz, sondaı-aq, bosaný kezinde aýrýdyń sımptomdary bolsa, dáriger kesar tiligin jasaýǵa sheshim qabyldaýy múmkin, sebebi, sábı gerpespen juqpalanǵan áıeldiń bosaný joldary arqyly ótpeýi qajet.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\n__Ózimde gerpes bar ekendigin boljasam, ne isteýim qajet?__ \r\n\r\nTezirek dárigerge baryńyz. Gerpesti oıyq jaralarǵa qarap anyqtaý ońaı. Emdeýdi bastap, aýyrsynýdy azaıta alasyz.\r\n\r\n__Gerpesten aıyǵýǵa bolady ma?__\r\n\r\nJoq, biraq dáriler jaǵdaıdy jaqsartady. Atsıklovır sekildi dárilik preparattar gerpes kezinde jaralardyń jazylýyna, aýyrsynýdyń azaıýyna yqpal etedi. Atsıklovırdiń tabletkadaǵy túri alǵashqy nemese qaıtalanǵan gerpesti emdeýge arnalǵan. Sondaı-aq, preparat aýrýdyń qaıtalaný sanyn azaıtýǵa qabiletti. Atsıklovır, sondaı-aq, jaqpa maı túrinde shyǵarylady, ony  aýrýdyń bastapqy kezeńinde nemese qaıtalanýy kezinde oıyq jaralarǵa jaǵýǵa bolady.\r\n\r\nFamtsıklovır jáne valatsıklovır qaıtalanatyn jynystyq gerpesti emdeý jáne qaıtalanýdyń aldyn alý úshin qoldanylady.\r\n\r\n__Aýyrsynýdy basý úshin keńester__\r\n\r\n* Aspırın, atsetamınofen nemese ıbýprofen qabyldańyz.\r\n* Aýyrsynatyn jerge sál jyly nemese salqyn salfetka basyńyz. Jyly (ystyq emes) vanna qabyldańyz (nesep júrýinde áıel vannada nesep shyǵarýyna bolady, bul nesepti ezip, oıyq jarany kúıdirmeıdi).\r\n* Zaqymdanǵan jerdi qurǵaq jáne taza ustaý qajet.\r\n* Maqta matadan ish kıim kıińiz.\r\n* Bos, qyspaıtyn kıim kıińiz.\r\n\r\n__Mende gerpes bolsa, jáne júkti bolýdy josparlasam, ne isteýim qajet?__\r\n\r\nEger sizde jynystyq gerpes bolsa, jáne júktilikti josparlasańyz, nemese júkti bolsańyz, bul týraly dárigerge habarlaý qajet. Ol júktilik kezinde jáne bosaný aldynda aýrýdyń órshýi bolmas úshin vırýsqa qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Jynystyq gerpes ınfektsııasy bosaný kezinde órshise, dáriger kesar tiligin jasaıdy, bul kezde gerpes vırýsynyń sábıge berilý qaýpi azǵantaı.\r\n\r\n__Júktilik kezinde gerpesti juqtyrsam, ne isteýim qajet?__\r\n\r\nEger jynystyq gerpestiń alǵashqy órshýi júktilik kezinde bolsa, dárigerge aıtýyńyz qajet. Dáriger vırýsqa qarsy dárilerdi usynady. Sábıdiń gerpes vırýsyn juqtyrý qaýpi aýrý bosaný aldynda órshise, edáýir joǵary bolady.\r\n\r\nJúktilik kezinde gerpesti juqtyrmaý mańyzdy. Eger seriktesińizde gerpes bolsa, al sizde bolmasa, jynystyq qatynas kezinde prezervatıv qoldanyńyz. Osy ýaqytta gerpestiń órshýi bolmasa da, seriktesińiz sizge ınfektsııany berýi múmkin. Oıyq jara jazylǵanǵa deıin jynystyq qatynastan alshaq bolyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Asqynýlary__\r\n\r\nKóptegen adamdarda gerpestiń alǵashqy órshýinen keıin kópirshikter men oıyq jaralar qaıtadan paıda bolýy múmkin. Bul aýrýdyń qaıtalanýy. Ádette, bul kezde aýrýdyń sımptomdary alǵashqydaı aıqyn bolmaıdy.  Kúızelis, nashar seziný, sharshaý, kúnniń kózinde bolý nemese etekkir aınalymy aýrýdyń qaıtalanýyna beıim etedi. Keıde adam aýrýdyń órshýiniń jaqyndaýyn sezinedi: alǵashqyda kópirshikter men oıyq jaralar bolǵan jerde qyshý, shanshý nemese aýyrsyný sezilýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\n__Gerpes vırýsyn taralmaıtyndaı, jynystyq qatynas úshin qaýipsiz ýaqyt bar ma?__\r\n\r\nTolyq qaýipsiz deıtin ýaqyt joq, ony bilý qıyn. Siz jynystyq seriktesińizge ózińizde gerpes bar ekendigi týraly aıtýyńyz shart. Oıyq jaralar bolsa, qatynasqa túspeý qajet. Oıyq jaralar kezinde gerpes bir adamnan basqaǵa jeńil beriledi.  Onyń taǵy bir sebebi, oıyq jara kezinde JITS (SPID) týyndatatyn, adamnyń ımmýnıtet tapshylyǵy (AIT- VICh) vırýsyn jeńil juqtyrýǵa bolady. Ár jynystyq qatynasta prezervatıv qoldanýyńyz qajet. Biraq, olar búkil zaqymdanǵan aýmaqty qamtyǵan kezde ǵana gerpestiń taralý qaýpin azaıtady. ','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar','','','qz','s','',0,'',1187,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533641940,1565177940,1533642106,'Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) – juqpalanǵan adammen jynystyq qatynasta juǵatyn aýrýlar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) – juqpalanǵan adammen jynystyq qatynasta juǵatyn aýrýlar.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJJBI  qozdyrǵyshtary bakterııalar, parazıtter jáne vırýstar. JJBI 20 asatyn túri bar. Olardyń keıbirin atasaq:\r\n\r\n* Hlamıdıoz\r\n* Gonoreıa\r\n* Jynystyq (genıtaldyq) gerpes\r\n* AITV/JITS (VICh/SPID)\r\n* APV (adamnyń pappıloma vırýsy)\r\n* Sıfılıs (merez)\r\n* Trıhomonıaz\r\n \r\nKóptegen JJBI erlerde de, áıelderde de bolady. Biraq, densaýlyqqa qatysty kúrdeli máseleler kóbinese, áıelderde oryn alady. Eger júkti áıelde JJBI bolsa, bul sábıdiń densaýlyǵynda máseleler ákelýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\nEmdeý\r\nEger JJBI qozdyrǵyshy bakterııa nemese parazıt bolsa, dáriger antıbıotık nemese basqa dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy. Eger ınfektsııa vırýstan bolsa, ol emdep, jazýǵa kelmeıdi. Keıde dárilik preparattar aýrýdyń barysyn baqylaýǵa múmkindik beredi. Lateksti prezervatıvterdi durys qoldaný JJBI juqtyrý nemese taralý qaýpin edáýir azaıtady, biraq, tolyǵymen joımaıdy.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Melanoma','','','qz','s','',0,'',3782,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533642060,1565178060,1533642298,'__Melanoma__ – qaterli teri isigi. Ol  (kózdiń ishki torlary, mı, shyryshty qabyrshyqtar) sekildi melanotsıtterden damıdy. Bul aýrý kóbinese (ıaǵnı 70%) bastapqyda kishigirim, zalalsyz meń sııaqty paıda bolady.\r\nBul isik áıelderde de, erlerde de kezdesedi, aıta keterligi, áıelderde 1,5-2 ese jıirek ushyrasady. Osy ýaqytqa deıin naýqastardyń ortasha jas mólsheri 45 jas bolatyn, keıingi jyldary qaýipti melanoma 15-25 jas aralyǵyndary jas óspirimderdi de mazalap júr.\r\nMelanoma – basqa qaterli isikterdenden de qaýipti. Ol birneshe qabat terini jaı oǵyndaı jaryp shyǵady. Sól tamyrlary jáne qan júretin tamyrlar arqyly basqa aǵzalarǵa (ókpe, mı , baýyr) taralyp, ondaǵy jumys júıesin buzady. Ári ol qaı jerge ornyqsa sol jer onyń keseldi ornyna aınalady (metastazdar). Aǵzalardyń qyzmet etý júıesiniń buzylýy, ári olardyń isikpen zaqymdanýynyń nátıjesi qaıǵyly jaǵdaıǵa alyp barady. Sondyqtan melanomany qansha múmkin bolsa, sonsha tez arada aldyn alý qajet. Barlyq jerińizde paıda bolǵan qal-meńderińizdi teksertińiz. Eger qandaı da bir meń baıqalsa, alda-jalda tez óse bastasa, syrtqy formasyn tez ózgertse, túr-túske boıalyp, asqynyp, aýyra bastasa mindetti túrde, tez arada onkolog mamanǵa qaralyńyz. Bul jáı ǵana meń emes, naǵyz melanomanyń ózi bolýy múmkin\r\n','__Melanoma__ – qaterli teri isigi. Ol  (kózdiń ishki torlary, mı, shyryshty qabyrshyqtar) sekildi melanotsıtterden damıdy. Bul aýrý kóbinese (ıaǵnı 70%) bastapqyda kishigirim, zalalsyz meń sııaqty paıda bolady.\r\nBul isik áıelderde de, erlerde de kezdesedi, aıta keterligi, áıelderde 1,5-2 ese jıirek ushyrasady. Osy ýaqytqa deıin naýqastardyń ortasha jas mólsheri 45 jas bolatyn, keıingi jyldary qaýipti melanoma 15-25 jas aralyǵyndary jas óspirimderdi de mazalap júr.\r\n\r\nMelanoma – basqa qaterli isikterdenden de qaýipti. Ol birneshe qabat terini jaı oǵyndaı jaryp shyǵady. Sól tamyrlary jáne qan júretin tamyrlar arqyly basqa aǵzalarǵa (ókpe, mı , baýyr) taralyp, ondaǵy jumys júıesin buzady. Ári ol qaı jerge ornyqsa sol jer onyń keseldi ornyna aınalady (metastazdar). Aǵzalardyń qyzmet etý júıesiniń buzylýy, ári olardyń isikpen zaqymdanýynyń nátıjesi qaıǵyly jaǵdaıǵa alyp barady. Sondyqtan melanomany qansha múmkin bolsa, sonsha tez arada aldyn alý qajet. Barlyq jerińizde paıda bolǵan qal-meńderińizdi teksertińiz. Eger qandaı da bir meń baıqalsa, alda-jalda tez óse bastasa, syrtqy formasyn tez ózgertse, túr-túske boıalyp, asqynyp, aýyra bastasa mindetti túrde, tez arada onkolog mamanǵa qaralyńyz. Bul jáı ǵana meń emes, naǵyz melanomanyń ózi bolýy múmkin\r\n\r\n\'\'__Melanomanyń emdelýi.__\'\'\r\n\'\'I saty.\'\' Melanomany hırýrgııalyq jolmen emdeý úshin onyń aınalasyndaǵy saý terini tilgileıdi. Bul amal melanomanyń odan saıyn tereńdep, saý terilerge, ıaǵnı basqa jerlerdi zaqymdaýynyń aldyn alady. Al burynǵysha jaqyn ornalasqan melonamalardyń lımfa túıinderin alyp tastaý, melanomanyń birinshi satysyndaǵy naýqastardyń ómirsheńdigin uzartyp jatqan joq.\r\n\'\'II saty.\'\' Búlinbegen lımfa túıinderiniń kúshi kete bastaǵany baıqalsa, (isikke jaqyn ornalasqandaryn) olardyń bireýine qajetti bıopsııany oryndaý qajet. Al sodan keıin qalǵan zaqymdanǵan lımfa túıinderdiń barlyǵyn joıý kerek.\r\nMelanomanyń osy satysynda qosymsha emdeý túrlerin aıta keteıik. Mysaly, alfa-ınterferon nemese basqa da dári-dármektermen aýrýdyń qaıta oralý yqtımaldyǵyn boldyrmaýǵa bolady.\r\n\'\'III saty.\'\' Bul satyda bastapqy tilingen isikten basqa, oǵan jaqyn ornalasqan lımfa túıinderdiń barlyǵy joıylady. Biraq bir qatar jaǵdaıda ınterferonmen jasalǵan ımmýnoterapııanyń saldarynan melanomanyń qaıta paıda bolý qaýipi de seıile qoımaıdy.\r\nEger de aýrýdyń boıynda birneshe melanoma baıqalsa, onda olardy túgeldeı joıý kerek. Múmkin bolmaǵanyna qaramastan oǵan BTsJ nemese ınterferon vaktsınalaryn qabyldaýdy taǵaıyndaý qajet, bul isiktiń jalma-jan qaıta órship ketpeýi úshin. Osy sanattaǵy naýqastardy ońtaıly emdeý  osy ýaqytqa deıin ázirlendi. Zaqymdanǵan jerlerge sáýlelik terapııa qoldanylýy múmkin, sondaı-aq, hımıoterapııa nemese ımmýnoterapııa, ári bul ádisterdi biriktirýge bolady.\r\n\'\'IV saty.\'\' Melanomanyń bul satysynda naýqastardy tolyq emdeý múmkin emes. Jaǵymsyzdyq týdyratyn  belgilerdi, iri isik túıinderin operatsııa kómegi arqyly ketirýge bolady. Keıde ishki organdardan metastazylar joıylady, alaıda, bul olardyń ornalasýy men kórsetken belgilerine baılanysty. Birqatar naýqastarǵa pallıatıvtik (ýaqytsha jeńildetý) maqsatynda sáýlelik jáne hımıoterapııa qoldanady.\r\n\r\n__Hımıoterapııa __melanomanyń  IV satysyndaǵy naýqastarǵa óte shekteýli túrde ǵana kómektesedi. Hımıoterapııa qaterli isiktiń órship ketýin tek qysqartýy múmkin, biraq bul áser keıde qysqa merzimge sozylady, ádette, 3-6 aı.\r\n__Immýnoterapııa__ ınterferon nemese ınterleıkına-2 qoldana otyryp, osyndaı satydaǵy keıbir naýqastardyń ómirin uzarta alady. Keıbir dárigerler hımıoterapııany ımmýnoterapııamen ushtastyra otyryp qoldanýdy usynady.  \r\nBoljamdar boıynsha ókinishke qaraı, melanomanyń IV satysyndaǵy naýqastardyń  keıbireýleri emdelgennen keıin de birneshe jyl ǵana ómir súrýi múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nisik \r\nteri \r\nmeńi \r\nmetastazdar \r\nhımıoterapııa \r\nımmýnoterapııa\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Metall dámi aýyzda (Dısgevzııa)','','','qz','s','',0,'',1081,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706260,1565242260,1533706315,'Aýyzda nemese tiste metall dáminiń sezilýi ınfektsııanyń áserinen bolýy múmkin, teriniń jaǵdaıy, aýyz qýysynyń shyryshty qabyqtaryna áser etedi, sol sııaqty qyzyl jazyq temiretki nemese basqa da problemalar sııaqty Kron Aýrýy.\r\n\r\nMetall dámi aýyzdaǵy bar zattarmen de sezilýi múmkin. Medıtsınalyq shaınalatyn aýyz arqyly qabyldaıtyn dári-dármekter, tildiń ushynda ýaqytsha metall dámin týdyrýy múmkin. Metall elementteri bar, mysaly, flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıdter, allopýrınol sııaqty basqa da preparattardy aýyz qýysy arqyly slekeı sekretsııasymen nemese tikeleı qanǵa engen kezde metall dámi sezilýi múmkin.\r\n\r\n ','Aýyzda nemese tiste metall dáminiń sezilýi ınfektsııanyń áserinen bolýy múmkin, teriniń jaǵdaıy, aýyz qýysynyń shyryshty qabyqtaryna áser etedi, sol sııaqty qyzyl jazyq temiretki nemese basqa da problemalar sııaqty Kron Aýrýy.\r\n\r\nMetall dámi aýyzdaǵy bar zattarmen de sezilýi múmkin. Medıtsınalyq shaınalatyn aýyz arqyly qabyldaıtyn dári-dármekter, tildiń ushynda ýaqytsha metall dámin týdyrýy múmkin. Metall elementteri bar, mysaly, flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıdter, allopýrınol sııaqty basqa da preparattardy aýyz qýysy arqyly slekeı sekretsııasymen nemese tikeleı qanǵa engen kezde metall dámi sezilýi múmkin.\r\n\r\nEger siz aýyzdaǵy metall dámin, iship júrgen dári-dármekten kúdiktenseńiz, onda sol dárini sizge jazyp bergen dárigerge habarlasyp ol dárini ári qaraı qoldanǵan nemese aýystyrǵandy surastyrǵan jón. Taǵaıyndaý kerek bolmaýy múmkin. Dári-dármekti retseptsiz qabyldap júrseńiz, ol dárini ári qaraı qabyldaýdy toqtatyńyz. Eger siz ol dárilerdi ári qaraı qabyldaý kerek dep oılasańyz, emdeýshi dárigerińizge habarlasańyz.\r\n\r\n \r\nAýdarǵan: Aıtmuqaev Ernur','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kóptegen mıeloma','','','qz','s','',0,'',1389,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706320,1565242320,1533706377,'Kóptegen mıeloma (plazmatıkalyq jasýshalardaǵy isik) – bul obyr (rak) aýrýynyń sırek kezdesetin túri. Mı qabyqshalaryndaǵy aq qan túıirshikteriniń (plazmatıkalyq jasýshalardyń) kóbeıip ketkendiginen bolatyn aýrý. Obyr (rak) jasýshalary qan jasýshalaryn syǵyp shyǵaryp, sonyń saldarynan qandaǵy qyzyl túıirshikterdiń tómendeýine ákelip soǵady (anemııa).','Kóptegen mıeloma (plazmatıkalyq jasýshalardaǵy isik) – bul obyr (rak) aýrýynyń sırek kezdesetin túri. Mı qabyqshalaryndaǵy aq qan túıirshikteriniń (plazmatıkalyq jasýshalardyń) kóbeıip ketkendiginen bolatyn aýrý. Obyr (rak) jasýshalary qan jasýshalaryn syǵyp shyǵaryp, sonyń saldarynan qandaǵy qyzyl túıirshikterdiń tómendeýine ákelip soǵady (anemııa).\r\nPlazmatıkalyq jasýshalardyń kóbeıýi antıdenelerdiń sanyn arttyrady. Sondaı-aq plazmatıkalyq deneler súıektiń mújilýine sebepker bolady. Plazmatıkalyq jasýshalar súıekke shoǵyrlanyp alyp, plazmatsıtoma dep atalatyn shaǵyn issikke ulasyp ketýi de yqtımal.\r\nMıelomanyń eń kóp kezdesetin sımptomdary mynalar: salmaq joǵaltý, álsireý, sharshaý, súıekterdiń syrqyraýy, ókpeniń qabynýy, tyryssqaqtyq, búırek aýrýy. Eger aýrý omyrtqany zaqymdasa, onda ol búlinedi, julyndy janshyp ótedi.\r\nMıelomanyń naqty sebepteri áli tabylmady. Ázirge tekserýlerdiń nátıjesinde ol áıelderden qaraǵande 40-70 jas aralyǵyndaǵy erlerde kóp kezdesýde. 40 jasqa deıingilerde bul aýrý sırek kezdesedi.\r\nMıelomanyń kóbeıýin hımıoterapııanyń kómegimen emdeıdi, sebebi, anomaldy plazmatıkalyq jasýshalardyń sany sonda ǵana qysqarady. Al aýrýdy basý úshin antıbıotıkterdi, syrqyraǵandy toqtatý úshin basqa da dári-dármekterdi paıdalansa bolady. Súıek massalary zaqymdanǵan bolsa rentgenoterapııaǵa túsi kerek\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nobyr\r\naryqtaý\r\nálsizdik\r\n hımıoterapııa \r\nsúıek kemigi \r\nanemııa\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy ','','','qz','s','',0,'',1055,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706380,1565242380,1533706461,'Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy – bul mıdyń qan aınalym aımaǵynyń ýaqytsha buzylýy degen sóz. Ol jaqyn arada ustama (prıstýp)  berýdiń belgisi bolýy da ǵajap emes. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń buzylý saldarynan,  qan qysymy tómendep,  júrektiń soǵý yrǵaǵy da ózgerip, arterııada uıyma paıda bolady. \r\n','Mı qan aınalymynyń ótpeli ıshemııalyq buzylýy – bul mıdyń qan aınalym aımaǵynyń ýaqytsha buzylýy degen sóz. Ol jaqyn arada ustama (prıstýp)  berýdiń belgisi bolýy da ǵajap emes. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń buzylý saldarynan,  qan qysymy tómendep,  júrektiń soǵý yrǵaǵy da ózgerip, arterııada uıyma paıda bolady. \r\nIshemıkalyq qan aınalymynyń sımptomdary,  ustamanyń (prıstýp) sımptomdaryna uqsas. Olar mynalar:\r\n•	Kórý nasharlaıdy;\r\n•	Til kúrmelip, durys sóıleı almaıdy;\r\n•	Esten tanady;\r\n•	Talyp qalady;\r\n•	Bas aınalady;\r\n•	Álsizdik paıda bolyp,  deneniń bir jaǵy uıyp qala beredi.\r\nMı qan aınalymynyń ıshemıkalyq ótkinshi buzylýdyń talýdan aıyrmashylyǵy uzaq ýaqyttyq sımptomdardy týǵyzbaıdy. Ádette,  10-20 mınýtqa sozylady,  ary ketse 24 saǵatqa deıin jalǵasýy múmkin.\r\nMı qan aınalymynyń ıshemıkalyq ótkinshi buzylýy qaýipti talma aýrýynyń bastamasy bolyp esepteledi. \r\nMı qan aınalymynyń buzylýy jaıynda myna siltemeden keńirek oqysańyz bolady:  http://www.zdrav.kz/node/9486\r\n\r\n__Tegter:__  \r\nınsýlt \r\nqan uıyǵy  \r\nbas aınalý \r\nálsizdik \r\ntalý \r\nqan azdyq\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bulshyq et álsizdigi','','','qz','s','',0,'',889,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706440,1565242440,1533706712,'Siz qalypty dıapazondy qozǵalys qabiletińiz saqtalyp tursa da, ishteı aýyrsynyp, bulshyq et álsizdigin sezine alasyz ba? Bul jaǵdaı bulshyq et álsizdigin bildiredi. Ol kezde siz tym shıryǵyp turssańyz da mazasyzdanbaısyz, jáne sizdiń qozǵalys qabiletińiz qalypty bolyp turady,sondaı-aq  áli de belsendi qozǵalystar jasaı beresiz.','Siz qalypty dıapazondy qozǵalys qabiletińiz saqtalyp tursa da, ishteı aýyrsynyp, bulshyq et álsizdigin sezine alasyz ba? Bul jaǵdaı bulshyq et álsizdigin bildiredi. Ol kezde siz tym shıryǵyp turssańyz da mazasyzdanbaısyz, jáne sizdiń qozǵalys qabiletińiz qalypty bolyp turady,sondaı-aq  áli de belsendi qozǵalystar jasaı beresiz.\r\n\r\nBulshyq et álsizdiginiń birden-bir sebebi, deneńizdegi qyzmet etýshi fýnktsııalardyń bireýiniń joǵalyp ketýinen týyndaıdy. Tipti ol birneshe mınýtqa sozylsa da mıǵa qannyń turaqty baryp turýyna keri áserin tıgizedi:\r\n\r\n•	Ótpeli ıshemıkalyq mı qan aınalymynyń buzylýy, fýnktsııalardyń qysqa ýaqytqa  nemese ýaqytsha joǵalyp ketýine sebepker bolady.\r\n•	Talyp qalýdan  fýnktsııalar  birtindep nemese ylǵyı joǵalyp kete beredi. Talyp qalý qaýpin baıqasańyz, tez arada jedel járdem  shaqyryńyz.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nbulshyq et álsizdigi \r\nbelsendi qozǵalys \r\n qan aınalymy \r\ntalma\r\n','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy','','','qz','s','',0,'',1069,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706680,1565242680,1533706799,'__Bul nemene? __Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy  - kóbinese jasóspirimde, mehanıkalyq óndinis oryndarynda jumys isteıtin adamdarda jáne atletterde kezdesetin jaǵdaı. Ol  tizeniń aldyńǵy jaǵynyń aýrýymen, qatty qysym bolýmen, jaraqat alýmen, artyq salmaqpen, tizedegi asyq qate ornyǵyp qalyp nemese sol asyqta qandaı da bir ózgerister bolýymen sıpattalady.','\'\'__Bul nemene? Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy__\'\'  - kóbinese jasóspirimde, mehanıkalyq óndinis oryndarynda jumys isteıtin adamdarda jáne atletterde kezdesetin jaǵdaı. Ol  tizeniń aldyńǵy jaǵynyń aýrýymen, qatty qysym bolýmen, jaraqat alýmen, artyq salmaqpen, tizedegi asyq qate ornyǵyp qalyp nemese sol asyqta qandaı da bir ózgerister bolýymen sıpattalady.\r\n\r\n\'\'__Oǵan myna sımptomdar qamtylady:__\'\'\r\n•	Tizeni búgip otyrardyń aldynda, qısyq jerge nemese baspaldaqtyń ústine otyrǵanda aýyrady.\r\n•	Keıde tizeni óz erkimen búksse búgiledi,  al kenetten kútpegen jerden búgip qalǵan ýaqytta  deneni qaıda kótere almaı qalady. \r\n\r\n\'\'__Emi.__\'\' Tize urshyǵy men jambastyń aýyrsyný sındromy steroıdtik emes qabynýǵa qarsy dári-dármektiń kómegimen, sondaı-aq tynyshtyqty qamtamasyz etý men tizege sýyq basý arqyly emdeledi. Jattyǵýmen emdeý aıaqtyń tómengi jaǵyndaǵy bulshyq etterdiń tepe-teńdigin saqtaýǵa múmkindik beredi. Tizege arnalǵan bandaj kııý de kóp kómegin tıgizedi.\r\n\r\n__Tegter:__\r\ntize\r\nzoryǵý\r\njaraqat\r\naýyrsyný\r\nbandaj\r\ndene shynyqtyrý\r\nartyq salmaq\r\n\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Zaqymdanǵan aıaq-qolǵa tańǵysh qalaqtardy ornatý','','','qz','s','',0,'',1420,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706800,1565242800,1533706886,'__Tańǵysh qalaq (shına) ornatý__ – kez-kelgen jaraqatty ýaqytsha emdeý túri bolyp tabylady. Tańǵysh qalaqtar  zaqymdanǵan aıaq-qoldy dáriger teksergenge deıin asqynyp ketýdiń aldyn alady.  Zaqymdalǵan qol-aıaqty qozǵalyssyz ustap turýdiń eki joly bar: jaralanǵan qol-aıaqty qatty zatqa nemese deneniń basqa saý bóligine tańyp baılaý kerek. \r\n\'\'__Birinshi ádis__\'\' – oralǵan gazet nemese jýrnal, bolmasa túzý taıaq, tipti bolmasa kez-kelgen túzý, qatty zatqa zaqymdalǵan aıaq-qoldy beldikpen, nemese, kez-kelzen ońtaıly jippen  tańyp baılap tastaý kerek.\r\n','__Tańǵysh qalaq (shına) ornatý__ – kez-kelgen jaraqatty ýaqytsha emdeý túri bolyp tabylady. Tańǵysh qalaqtar  zaqymdanǵan aıaq-qoldy dáriger teksergenge deıin asqynyp ketýdiń aldyn alady.  Zaqymdalǵan qol-aıaqty qozǵalyssyz ustap turýdiń eki joly bar: jaralanǵan qol-aıaqty qatty zatqa nemese deneniń basqa saý bóligine tańyp baılaý kerek. \r\n\'\'__Birinshi ádis__\'\' – oralǵan gazet nemese jýrnal, bolmasa túzý taıaq, tipti bolmasa kez-kelgen túzý, qatty zatqa zaqymdalǵan aıaq-qoldy beldikpen, nemese, kez-kelzen ońtaıly jippen  tańyp baılap tastaý kerek.\r\nZaqymdanǵan aıaq-qolǵa tańǵysh qalaqtardy ornatý kezinde, mynadaı saqtyq sharalaryna mán berý kerek:\r\n•	Tańǵysh qalaqty qatty qyspańyz.\r\n•	Qatty baılaýdyń belgileri:\r\n•	Deneniń uıýy,\r\n•	Shanshýy,\r\n•	Aýyrsynýdiń údeýi,\r\n•	Tańǵysh qalaqtyń astyndaǵy teriniń sýyp, bozǵylt reń berýi,\r\n•	Tańǵysh qalaqtyń astyndaǵy isiktiń úlkeıýi,\r\n•	Aıaq saýsaqtarynyń synǵany baıqalsa ol jerdi oraýǵa bolmaıdy. Synǵan súıek óz ornynan qozǵalyp ketýi múmkin. \r\n\r\nTańǵysh qalaqtardy bekitkende, saýsaqtar búgilmeıtindeı etip bekitý kerek. Jalpy erejege súıensek, tańǵysh qalaqtardy túıinniń ústine jáne onyń tómengi bóligine ornalastyrý kerek.\r\n\r\n\'\'__Ekinshi tásil__\'\' – jaraqattanǵan qoldy denege oraý arqyly qozǵalyssyz ustap turý.\r\nTańǵysh qalaqtardy bulaı paıdalaný – dáriger kelgenge deıingi alǵashqy kómek bolyp tabylady.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\njaraqat \r\ntańǵysh qalaq\r\nsyný \r\nsúıek shyǵyp ketý \r\nalǵashqy kómek\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tyrnaq ústinen nemese astynan shyǵatyn súıel ','','','qz','s','',0,'',496,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706860,1565242860,1533706932,'__Súıel__ – bul tyrnaqtyń ústinen nemese astynan shyǵatyn óspeniń bir túri. Bul  balalarda jıi kezdesip jatady. Eger siz osyndaı paıda bolǵan nárseniń naqty osy súıel ekenine kózińiz jetkende ǵana úıde emdeseńiz bolady. Al eger kúmánińiz bolsa, dereý dárigerge habarlasqanyńyz durys.','__Súıel__ – bul tyrnaqtyń ústinen nemese astynan shyǵatyn óspeniń bir túri. Bul  balalarda jıi kezdesip jatady. Eger siz osyndaı paıda bolǵan nárseniń naqty osy súıel ekenine kózińiz jetkende ǵana úıde emdeseńiz bolady. Al eger kúmánińiz bolsa, dereý dárigerge habarlasqanyńyz durys.\r\n\r\nTyrnaqtyń astyna  nemese janyna shyǵatyn túrli nárseler bar. Et ósýi múmkin, nemese daq, meńder paıda bolyp jatady. \r\n\r\nTegter:\r\ntyrnaq ústinen shyǵatyn súıel\r\ntyrnaq astynan shyǵatyn súıel\r\nsúıel\r\nsúıeldi emdeý\r\n','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jaraqatqa kirip ketken zatty alyp tastaýǵa bolmaıtyndyǵy jaıynda','','','qz','s','',0,'',1751,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706920,1565242920,1533707000,'Myna jaǵdaılarda jaraqattaǵan zatty deneden alyp tastaýǵa tyryspańyz. Dereý jedel járdem shaqyryńyz:\r\n•	Joǵary qysymmen kirip ketken zattar (mysaly, pnevmatıkalyq balǵamen jasalǵan  shege).\r\n•	Eger siz jedeljárdem shaqyrǵan bolsańyz, denege qadalyp qalǵan zatqa tıispeı kúte turyńyz. Qaıta onyń qozǵalyp ketpeýin qadaǵalap, baýmen baılap qoıyńyz. Bul zat tek dárigerdiń kómegimen alynyp tastalady.\r\n','Myna jaǵdaılarda jaraqattaǵan zatty deneden alyp tastaýǵa tyryspańyz. Dereý jedel járdem shaqyryńyz:\r\n\r\n•	Joǵary qysymmen kirip ketken zattar (mysaly, pnevmatıkalyq balǵamen jasalǵan  shege).\r\n•	Eger siz jedeljárdem shaqyrǵan bolsańyz, denege qadalyp qalǵan zatqa tıispeı kúte turyńyz. Qaıta onyń qozǵalyp ketpeýin qadaǵalap, baýmen baılap qoıyńyz. Bul zat tek dárigerdiń kómegimen alynyp tastalady.\r\n\r\nEger denege qadalyp, kirip ketken zat qaıta shyǵarylǵan bolsa, onyń ornyn jaqsylap qarańyz, jartysy, bolmasa qaldyǵy qalyp qoımady ma eken. Eger qadalǵan zattyń jartysy denede qalyp qoıǵan bolsa, onda da ony tek medıtsınalyq qyzmetkerge alǵyzyńyz.\r\n \r\nDenege qadalǵan zatty sýyryp shyǵarǵan bolsańyz, múmkindiginshe ony ózińizben birge alyp júrińiz. Keıbir  organıkalyq materıaldan jasalǵan zattar (aǵash tis tazalaǵyshy) rentgenge túspeýi múmkin, al denede qaldyǵy bolsa ony dárigerdiń ózi shyǵarý úshin qınalady.\r\n\r\nEger denege qadalǵan zat kishkentaı bolsa nemese jaraqattyń betinde kórinip tursa ony taza qysqyshtyń kómegimen alyńyz. Jaraǵa tereńirek ıterip jibermeńiz. Jaraqattaǵan zatty alyp tastaǵannan keıin qansyrap ketý qaýpi bolady. Sondyqtan qadalǵan zattyń alynýy qıyn bolsa, onda ony ornyna qaldyra turyp, dárigerge habarlasyńyz.\r\nJaraqattaǵan zatty denede qaldyra turýdyń qaýipti jaǵy, odan ınfektsııa taralýy múmkin. Sonyń áserinen jaraqat jazylmaı da jatady. Qadalǵan zatty alyp tastamaı, qaldyra turýdyń  sebepteri:\r\n\r\n•	Qadalǵan zat synyp, jartysy denede qalyp qoıýy;\r\n•	Qadalǵan zatty alyp tastaý barysynda qatty aýyrýy.\r\n\r\nTegter: \r\ndenege qadalǵan zat \r\njaraqat alý \r\nekpinmen kirgen zat \r\njaradaǵy ınfektsııa \r\njaralanǵan jerdiń aýyrýy\r\n zatty jaradan alý \r\njaraqattanǵan kezdegi kómek \r\njaraqattanǵan kezdegi emdik shara \r\nturmystyq jaraqat \r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tyrnaq astyna kirip ketken zatty alyp tastaı almaý','','','qz','s','',0,'',1175,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533706980,1565242980,1533707048,'Tyrnaqtyń astyndaǵy tiken nemese qadalyp turǵan basqa da zat qatty aýyrtýy múmkin. Eger zat kishkentaı bolsa jáne tyrnaqtyń astynan shyǵyp tursa, ony taza qysqyshpen alyp tastańyz. Zatty ary qaraı ıterip jibermeı, muqııat qarap alyńyz. Zatty alyp tastaǵannan keıin qan aǵýy múmkin. Eger tyrnaǵyńyzdyń astyndaǵy tikenekti alyp tastaý qıynǵa soqsa, dárigerge barǵanyńyz jón.','Tyrnaqtyń astyndaǵy tiken nemese qadalyp turǵan basqa da zat qatty aýyrtýy múmkin. Eger zat kishkentaı bolsa jáne tyrnaqtyń astynan shyǵyp tursa, ony taza qysqyshpen alyp tastańyz. Zatty ary qaraı ıterip jibermeı, muqııat qarap alyńyz. Zatty alyp tastaǵannan keıin qan aǵýy múmkin. Eger tyrnaǵyńyzdyń astyndaǵy tikenekti alyp tastaý qıynǵa soqsa, dárigerge barǵanyńyz jón.\r\n\r\nEger tikenekti alǵan bolsańyz, onda onyń bútindigin tekserińiz. Eger, qadalǵan tikenektiń bir bóligi qalyp qoısa, ony dárigerge  alǵyzyńyz. Múmkin bolsa, jarty bólshekti ózińizben birge alyp júrińiz. Aǵash sekildi organıkalyq zattar rentgen sáýlelerinen kórinbeýi múmkin. Tipti ony shyǵarý dárigerdiń ózine qıyndyq týǵyzýy múmkin.\r\nTyrnaqtyń astynan nysandy alyp tastaǵannan keıin ınfektsııa túspegenine kóz jetkizińiz. \r\n\r\nEger zatty tyrnaqtyń astynda qaldyryp júre berseńiz ınfektsııa taralady. Tyrnaq astyna qadalǵan zattyń áli de sol orynda turǵandyǵyn bildiretin belgiler:\r\n\r\n•	Eger, zat alynǵan kezde bútin shyqpaı synyǵy qalyp qoısa;\r\n•	Tyrnaqty basqan kezde, syrqyrap aýyratyn bolsa.\r\n\r\n__Tegter: __\r\ntyrnaqtyń astyndaǵy tiken zatty alǵannan keıin qan ketý \r\ntikenekti qalaı alý kerek \r\nınfektsııa túsýi\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Akýstıkalyq nevrınoma (estý júıkesiniń nevrınomasy) ','','','qz','s','',0,'',5429,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707040,1565243040,1533707211,'Akýstıkalyq  nevrınoma – mıdy qulaqpen jalǵastyratyn nervtiń baıaý ósetin isigi. Muny vestıbýlıarlyq-kohlaerlyq júıke dep ataıdy. Ol dál qulaqtyń artynda, mı bólsheginiń tómengi jaǵynda ornalasqan. Estý júıkesiniń nevrınomasy qaterli isikke jatpaıdy. Bul degenimiz, isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy. Degenmen, isiktiń úlkeıý satysyna baılanysty, basqa júıke júıeleriniń qyzmeti buzylýy múmkin.','Akýstıkalyq  nevrınoma – mıdy qulaqpen jalǵastyratyn nervtiń baıaý ósetin isigi. Muny vestıbýlıarlyq-kohlaerlyq júıke dep ataıdy. Ol dál qulaqtyń artynda, mı bólsheginiń tómengi jaǵynda ornalasqan. Estý júıkesiniń nevrınomasy qaterli isikke jatpaıdy. Bul degenimiz, isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy. Degenmen, isiktiń úlkeıý satysyna baılanysty, basqa júıke júıeleriniń qyzmeti buzylýy múmkin.\r\n__Sebepteri__\r\nAkýstıkalyq nevrınoma men 2 tıpti neırofıbromatoz (NF 2) sekildi genetıkalyq aýrýdyń arasynda baılanys bar. Akýstıkalyq nevrınomalar sırek kezdesedi.\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"351\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n__Sımptomdary__\r\nSımptomdary isiktiń ólshemine jáne ornalasýyna qaraı ózgeredi. Isik óte baıaý ósetindikten, kóbinese, sımptomdary 30 jastan asqanda ǵana biline bastaıdy.\r\nJıi kezdesetin belgileri:\r\n•	Tepe-teńdikti joǵaltý (vertıgo);\r\n•	Zaqymdanǵan qulaq jaǵymen estimeı qalý ;\r\n•	Zaqymdanǵan qulaqtaǵy shýyl (tınnıt).\r\nSırek kezdesetin belgileri:\r\n•	Sózdi durys túsine almaý;\r\n•	Bas aınalý;\r\n•	Bas aýyrýy;\r\n•	Tepe-teńdikti joǵaltý;\r\n•	Bettiń nemese qulaqtyń uıýy;\r\n•	Bet nemese qulaqtyń  aınalasy solqyldaıdy;\r\n•	Bet bulshyq eter álsizdenedi.\r\n\r\n __Dıagnostıkasy__\r\nEmdeýshi dáriger nevrologııalyq tekserýdiń, nemese nevrologııalyq testilerdiń negizinde akýstıkalyq nevrınomany sizdiń aýyrýyńyzdyń sıpattaryna qaraı, baıqaýy múmkin. Aýrý sıpattaryn bilgennen keıin, jıi dárigerdiń qaraýynda bolsańyz normadan tys aýytqýlar, asqynýlar bola qoımaıdy. \r\nKeıde mynadaı aýrý belgileri baıqalýy múmkin:\r\n•	Bettiń bir jaǵynda sezimtaldyq tómendeıdi;\r\n•	Bettiń asımmetrııasy;\r\n•	Júristiń qalypty bolmaýy.\r\nMıdy MRT-ǵa túsirý arqyly nevrınomany egjeı-tegjeıli anyqtaýǵa bolady.  Basqa da ádister arqly isiktiń bar ekenin, bas aınalýdyń sebepterin bilýge bolady: \r\n•	Estý qabletin tekserý (aýdıologııalyq tekserý)\r\n•	Tepe-teńdik pen úılesimdi zertteý (elektronıstagmografııa)\r\n•	Estý qabileti jáne mı dińgegi qyzmetin tekserý (týyndaǵan estý potentsıaldary)\r\n__Emdeýi__\r\nEmdeý sharalary naýqastyń jasy men jalpy den saýlyǵyna qaraı, isiktiń ólshemi men damý qarqynyna baılanysty qoldanylady.  Dárigermen birge isikti baqylaýyńyz qajet, isiktiń ósýiniń aldyn alý úshin sáýlelik emdeýdi qoldaný nemese ony alyp tastaý qajet.\r\nKóptegen akýstıkalyq nevrınomalar shaǵyn bolyp keledi jáne baıaý ósedi. Isiktiń ólshemi shaǵyn, sany  az bolsa, nemese sımptomdary bolmasa, qandaı da bir ózgeristerdiń paıda bolýyn baqylaý kerek, ásirese, bul egde jastaǵy naýqastarǵa qatysty. Udaıy MRT ótkizý qajet.\r\nEger emdelmese, keıbir akýstıkalyq nevrınomalar estýge jáne tepe-teńdik sezimine jaýap beretin nervterdiń zaqymdaýy múmkin. Olar bet aýmaǵyndaǵy bulshyq ettiń qımylyna, sezimtaldyqqa jaýap beretin nervterdi zaqymdaıdy. Isiktiń ólshemi úlken bolsa, mıda suıyqtyq jınalýy múmkin (gıdrotsefalııa), bul ómir úshin qaýipti jaǵdaı.\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalar kóbenese mynadaı jaǵdaılarda alynady:\r\n•	Isiktiń ólshemi úlken bolsa;\r\n•	Túrli sımptomdary bolatyn isikter\r\n•	Tez ósetin isikter\r\n•	Mıdy qysatyn isikter\r\nHırýrgııalyq emdeý isikti alyp tastaý úshin jáne basqa da nervterdi zaqymdaýdyń aldyn alý úshin qoldanylady. Jalpy  hırýrgııanyń aralasýy  estýdi qabiletin qalpyna keltirmeıdi.\r\nStereotaksıkalyq radıohırýrgııa kúshti rentgen sáýlelerin shaǵyn aýmaqqa túsirýge negizdelgen. Bul ádis – sáýlelik emdeýdiń bir túri, hırýrgııalyq shara emes. Ol bylaı qoldanylýy múmkin:\r\n•	Kesip alyp tastalýy qıyn  isikterdiń ósýin báseńdetý úshin nemese toqtatata turý úshin;\r\n•	Hırýrgııalyq jolmen emdelýge múmkindigi joq jandardyń, mysaly, egde jastaǵy adamdar nemese densaýlyǵynda kúrdeli máseleler bar naýqastardy emdeý úshin.\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalardy joıý kezinde, nervter zaqymdanyp, odan keıin, qulaq estimeı nemese bettiń bulshyq etteri álsirep qalyp jatady. Bul  isiktiń kóp mólsherde úlkeıip ketkendiginiń belgisi. \r\n__Boljamy__\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalar – qaterli isik emes. Isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy (metastaz bermeıdi). Degenmen ósse, jáne mıdyń túrli qurylymyn qysýy múmkin. Shaǵyn, baıaý ósetin isikteri bar naýqastarǵa emdelý qajet emes. \r\nHırýrgııalyq nemese radıohırýrgııalyq emdeý estý júıesin qalpyna keltire almaıdy.\r\n__Asqyný qaýpi__\r\n•	Kóbinese, mıǵa ota jasaý kezinde isik tolyǵymen joıylady.\r\n•	Naýqastardyń kópshiliginde isiktiń ólshemi shaǵyn bolsa, operatsııadan keıin bettiń turaqty saldanýy bolmaıdy. Degenmen, shamamaen, adamdardyń birli jarymynda úlken isikti operatsııalyq jolmen alǵanda bettiń bulshyq etiniń álsizdigi paıda bolady.\r\n•	Shamamen, isik kólemi kishkentaı naýqastardyń teń jarymynda hırýrgııalyq emdeýden keıin zaqymdanǵan jaǵynda estýi joǵalmaıdy.\r\n•	Radıohırýrgııany ótkizgennen keıin kútpegen jaǵymsyz jaǵdaılar da oryn alýy múmkin: nervtiń zaqymdanýy; estimeý; bettiń saldanýy sekildi qolaısyz kórinister.\r\n__Qaı kezde dárigerge kóriný qajet__\r\nMyna belgiler bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n•	Qulaǵyńyzdyń qaıta estimeýi údeı tússe; \r\n•	Bir qulaǵyńyz shýyldap turatyn bolsa;\r\n•	Basyńyz aınalyp, joǵary-tómenteiselse.  (vertıgo)\r\n__Sınonımderi__\r\nVestıbýlıarlyq shvannoma; estý nervisiniń nevrınomasy; kópirli-mıshyqtyq buryshtyń isigi; buryshtyń isigi\r\n__Aqparat kózi:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000778.htm\r\nHearing Loss (male | female)\r\nVertigo (male | female)\r\n\r\n__Tegı: __\r\nEstý júıkessiniń nevrınomasy\r\nEstý júıkesiniń qatersiz isigi\r\nQulaqtyń ishki isigi\r\nEstý júıkesi\r\nEstimeı qalý\r\nQulaqtaǵy dybys\r\nNevrınrmanyń emdelýi\r\nNevrınomanyń emdelý\r\nNevrınomanyń hırýrgııalyq jolmen emdelýi \r\nBas aınalý\r\n','student_k',47,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ishektiń tolyq buralmaýy','','','qz','s','',0,'',743,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707160,1565243160,1533707275,'Ishektiń tolyq buralmaýy - jatyrdaǵy uryqtyń ishek qurylysy durys damymaǵandyqtan paıda bolatyn aqaý. Bul aqaý  ishektiń kenetten túıilip qalýyna sebepker bolady.\r\nIshektiń tolyq buralmaýy kóbinese sábılerdiń birinshi aılyǵynda belgi beredi.\r\n','Ishektiń tolyq buralmaýy - jatyrdaǵy uryqtyń ishek qurylysy durys damymaǵandyqtan paıda bolatyn aqaý. Bul aqaý  ishektiń kenetten túıilip qalýyna sebepker bolady.\r\nIshektiń tolyq buralmaýy kóbinese sábılerdiń birinshi aılyǵynda belgi beredi.\r\n\r\nBelgileri:\r\n•	Qan nemese jasyl suıyqtyq qusady (ót);\r\n•	Ish kebedi;\r\n•	Durys tamaqtanbaıdy;\r\n•	Salmaq qospaıdy;\r\n•	Mazasyzdanyp jylaıdy.\r\nQandy qusyq nemese jasyl suıyqtyq qussa, tez arada dárigerge habarlasyńyz. Eger ishektiń tolyq buralmaý belgileri baıqalsa, onda ony tek hırýrgııalyq jolmen qalpyna keltirýge bolady.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nIshektiń durys ornalasýy  \r\nBalanyń ishegi buralyp qalý \r\nIshektiń tolyq buralmaýynyń belgileri \r\nBalanyń qandy qusyq nemese jasyl suıyqtyq qusýy\r\nBalanyń salmaq joǵaltýy\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Neırogendik meshkeılik','','','qz','s','',0,'',1531,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707280,1565243280,1533707336,'__Neırogendik meshkeılik (býlımııa)__ - bul durys tamaqtaný júıesiniń buzylýy (qomaǵaılanyp tamaq jeý, keıin sony qaıta qusyp tastaý). Meshkeılikke ushyraǵan adam az ýaqyttyń ishinde kóp tamaqty qomaǵaılyqpen jep qoıady. Odan soń, shamadan tys fızıkalyq júktememen nemese ish júrgizetin, zár aıdaıtyn ne bolmasa basqa da dári dármektermen ishken-jegenin qusý arqyly shyǵarady.','__Neırogendik meshkeılik (býlımııa)__ - bul durys tamaqtaný júıesiniń buzylýy (qomaǵaılanyp tamaq jeý, keıin sony qaıta qusyp tastaý). Meshkeılikke ushyraǵan adam az ýaqyttyń ishinde kóp tamaqty qomaǵaılyqpen jep qoıady. Odan soń, shamadan tys fızıkalyq júktememen nemese ish júrgizetin, zár aıdaıtyn ne bolmasa basqa da dári dármektermen ishken-jegenin qusý arqyly shyǵarady.\r\n \r\n \r\nMeshkeılikpen  zardap shekken adam  óz bitimi men dene salmaǵyna alańdap, mazasyzdanyp júredi. Ózindik qunyn tómen baǵalaıdy. Meshkeılikti  anyqtaý qıyn, óıtkeni adamda jıi aıqyn sımptomdary baıqalmaıdy jáne salmaǵy da ortasha bolady. Tamaqtaný júıesi buzylǵan adam kóp jaǵdaıda óz ádetterin jasyryp, ózindegi kemshilikti kórsetpeýge tyrysady.\r\n\r\nMeshkeıliktiń paıda bolý sebepterin naqtylaý qıyn. Biraq onyń fızıkalyq, psıhologııalyq, mádenı jáne áleýmettik faktorlarmen baılanysty ekeni kúmánsiz. Meshkeılik jas áıelderdiń arasynada jıi kezdesedi. Egde tartqan názik jandylardyń da qatarynda bolyp jatady, tipti keıde jasóspirim uldar men qyzdar da osy jaǵymsyz ádetke tap bolyp qalady. Meshkeılik – uzaq ýaqytqa sozylatyn aýrý. Ol jas kezde bastalyp, egde jasqa deıin jalǵasyp kete beredi. Ýaqyt óte kele meshkeılik qaýipti aýrýlarǵa jol ashyp berýi ǵajap emes. Dese de,kóptegen  eldelgen jandar qomaǵaılyq pen qusýyn toqtatady.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\ntamaqtanýdyń buzylýy\r\nqysqa ýaqyt ishinde kóp mólsherdegi taǵam\r\ndene salmaǵyna baılanysty máseleler ózin-ózi baǵalaýdy tómendetý\r\nózin-ózi baǵalaýdy joǵaltý\r\nbýlımııany emdeý\r\nbýlımııa sebepteri\r\nQusý\r\nish ótkizetin dári\r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Zańsyz esirtkiler','','','qz','s','',0,'',1043,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707340,1565243340,1533707410,'__Zańsyz esirtkiler__ - dáriger taǵaıyndamaǵan nemese dárihanada satylmaıtyn zattar.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń keıbir túrleri - geroın (trankvılızator); kokaın (stımýlıator); LSD, meskalın, fenıltsıklıdın, metamfınamın jáne psılotsıbın (gallıýtsınogen); marıhýana jáne gashısh (kendir qýraı); jáne gamma-gıdroksıbýtırat.\r\n','__Zańsyz esirtkiler__ - dáriger taǵaıyndamaǵan nemese dárihanada satylmaıtyn zattar.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń keıbir túrleri - geroın (trankvılızator); kokaın (stımýlıator); LSD, meskalın, fenıltsıklıdın, metamfınamın jáne psılotsıbın (gallıýtsınogen); marıhýana jáne gashısh (kendir qýraı); jáne gamma-gıdroksıbýtırat.\r\n \r\nZańsyz esirtkiniń saldarynan kútpegen jaǵdaılar oryn alýy múmkin, qarańyz:\r\n•	Negizinen esirtkiniń barlyǵy adamdy tez áýestendiredi jáne ózine táýeldi etedi.\r\n•	Esirtki túrleri ár adamǵa ártúrli áser beredi.\r\n•	Esirtkiniń áser etý kúshin anyqtaı almaısyń.\r\n•	Olardyń quramynda belgisiz zattar bolýy múmkin. Esirtki qajet etetinder úshin dep, retseppen shyǵaratyndaı, bul zańsyz esirtkilerdi sapa baqylaýynan ótkizbeıdi.\r\n•	Olar basqa da nashaqorlyq zattarmen nemese alkogoldi ishimdiktermen aralasyp, kútpegen jaǵdaılarǵa ushyratýy ábden múmkin. \r\n \r\n__Tegı: __\r\nnarkotıkter\r\nnarkotıktiń saldary\r\nnashaqorlyq\r\ngeroın\r\ntrankvılızator\r\nstımýlıator\r\ngallıýtsınogender\r\nnashaqorlyq pen táýeldilik\r\ngallıýtsınatsııa\r\nalkogoldiń áserimen esirtki\r\n\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy','','','qz','s','',0,'',1200,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707400,1565243400,1533707452,'Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy - dep saýsaqtardyń ne búgilmeı, ne jazylmaı qalýyn aıtady. Ol kezde saýsaqtar erikke baǵynbaı, qatyp qalǵan sekildi seziledi, nemese qozǵaǵan kezede tyrsyldaıdy.\r\nAýyrǵan saýsaǵyńyzdyń aınalasy isip, sezimtaldyǵy artady. Saýsaqtardy ashyp-jumǵanda dombyqqan jer qozǵalyp syzdatady. \r\n','__Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy__ - dep saýsaqtardyń ne búgilmeı, ne jazylmaı qalýyn aıtady. Ol kezde saýsaqtar erikke baǵynbaı, qatyp qalǵan sekildi seziledi, nemese qozǵaǵan kezede tyrsyldaıdy.\r\nAýyrǵan saýsaǵyńyzdyń aınalasy isip, sezimtaldyǵy artady. Saýsaqtardy ashyp-jumǵanda dombyqqan jer qozǵalyp syzdatady. \r\nSaýsaqtardyń tyrysyp qalýy sińirlerdi isitip jáne onyń qabyqtaryn jýartady. Onyń qabyǵynda -  tútiksheli tesik bar. Onyń boıynda sińir ádette bir qalypty qozǵalatyn.\r\nSaýsaqtardyń tyrysýynyń naqty sebebi anyqtalmaǵan. Alaıda, bul jaı-kúıi qant dıabetine shaldyqqan adamdarda, revmatoıd, artrıti bar jandarda  nemese  kóp  jaraqat alǵandarda kezdesedi.\r\nDáriger aýrýdyń negizgi belgilerin anyqtap, saýsaqtardy tolyq teksergennen keıin dıagnoz qoıa alady. Rentgen jáne basqa testter qajet emes.\r\nTyrysqan saýsaqtardy emdeý úshin eń aldymen aýyrǵan qoldy kóp qımyldata bermeı, dep aldyrý kerek. Qabynýǵa qarsy dárilerdi qabyldap, kortızon ınektsııasy men tańǵysh qalaqty tańyp júrý kerek.  Basqa eshqandaı shara bolmasa ǵana ota jasalady. \r\n \r\n__Tegter:__ \r\nSaýsaqtyń búgilýiniń qıyndyǵy\r\nrevmatoıdnyı artrıt\r\nRevmatızm\r\nSaýsaq jaraqaty\r\nSaýsaqtyń búgilmeý belgisi\r\nsaýsaqtyń búgilmeýiniń emi\r\n\r\n ','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt','','','qz','s','',0,'',883,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533707460,1565243460,1533707817,'__Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt__ – bul qabynǵan  ishek aýrýlarynyń bir túri. Ol ishki shyryshty toq ishek jáne tik ishekterdiń qabynyp,(oıyq) jara paıda bolýyna  sebepker bolady. Kolıt –  ishti aýyrtady jáne tik ishekten qan ketiredi, dıareıaǵa ushyratady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt – sozylmaly bolyp keledi, tipti adam ǵumyrynyń uzaq bóliginde jazyla qoımaýy  múmkin. Keıbireýlerde uzaq ýaqyttyq belgileri bilinbeıdi, nemese óte álsiz sımptomdary baıqalyp jatady. Endi basqalarda sımptomdary neǵrlym eleýli jáne aýyr bolady.\r\n','__Beıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt__ – bul qabynǵan  ishek aýrýlarynyń bir túri. Ol ishki shyryshty toq ishek jáne tik ishekterdiń qabynyp,(oıyq) jara paıda bolýyna  sebepker bolady. Kolıt –  ishti aýyrtady jáne tik ishekten qan ketiredi, dıareıaǵa ushyratady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıt – sozylmaly bolyp keledi, tipti adam ǵumyrynyń uzaq bóliginde jazyla qoımaýy  múmkin. Keıbireýlerde uzaq ýaqyttyq belgileri bilinbeıdi, nemese óte álsiz sımptomdary baıqalyp jatady. Endi basqalarda sımptomdary neǵrlym eleýli jáne aýyr bolady.\r\nBeıspetsıfıkaly oıyqjaraly kolıtti dárimen embeıdi nemese, toq ishektiń zaqymdanǵan  bóligin alyptastaý úshin ota jasalady. Emdeý ustamanyń aýyrlyǵyna, naýqastyń jasyna baılanysty taǵaıyndalady. Balalarǵa jine egde tartqan kisilerge erekshe kútim talam etiledi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqabynýy \r\nishekte paıda bolǵan jara \r\nish aýrý belgileri \r\nbeıspetssıfıkanyń sany \r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Birinshi dárejeli kúıik','','','qz','s','',0,'',514,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709620,1565245620,1533709734,'Birinshi dárejeli kúıik dep –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.','__Birinshi dárejeli kúıik dep__ –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.\r\n\r\nBirinshi dárejeli kúıikti 3-5 táýlikte úıde emdeýge bolady. Kúıik tolyq jazylǵanda denede tyrtyq qlmaıdy.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nkúıik\r\nqyzarýy\r\nteriniń bettik qabaǵy\r\nKúnkúıik\r\nIsý, isiný\r\nAýyrsynǵyshtyq (aýrýshańdyq)\r\nkúıgen kezdegi dene qyzýynyń baıqalýy\r\núıde emdelý\r\nkúıgenkezdegikópirshikter\r\ntyrtyqtar\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aýyzdan aqqan qandy toqtatý','','','qz','s','',0,'',3521,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709800,1565245800,1533709893,'__Aýyzdan aqqan qanda qalaı toqtatýǵa  bolady?__\r\n\r\nShuǵyl kómekti qajet etpeıtin jaǵdaıda, teri jaraqatynyń  basqa adamnyń qanymen aralasyp ketpeýi úshin mynadaı  saqtyq sharalaryn qoldanýǵa bolady.\r\n','__Aýyzdan aqqan qanda qalaı toqtatýǵa  bolady?__\r\n\r\nShuǵyl kómekti qajet etpeıtin jaǵdaıda, teri jaraqatynyń  basqa adamnyń qanymen aralasyp ketpeýi úshin mynadaı  saqtyq sharalaryn qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n\'\'__Qandy toqtatý úshin eń aldymen:__\'\' \r\n\r\n•	Múmkindik bolsa, qolyńyzdy sabynmen jaqsylap jýyp alyńyz.\r\n•	Jaraqattanǵan jerdi basý úshin, medıtsınalyq qolǵaptardy kıińiz (bar bolsa). Eger qolyńyzda medıtsınalyq qolǵaptar bolmasa, jaraqatqa basý úshin taza materııany plastıkalyq   paketti, nemese   qolyńyzda bar kez kelgen taza matany qoldanýǵa bolady.\r\n•	Zardap shekken adamnyń múmkindigi bolsa, jaraqattanǵan jerin ózine bastyryńyz jáne sol jerin kóterip kórińiz.\r\n•	Jalań qoldarmen tek sońǵy jaǵdaıda ǵana basýǵa bolady\r\n•	Zardap shekken adamdy shalqasymen jatqyzyp, basyn kóterinki ustańyz\r\n•	Qan  aýzynan saýǵalamaıtyndaı  nemese qandy jutyp almaıtyndaı  jatqyzyńyz. Qandy jutynyp alý júregin  aınytyp qustyryp jiberýi múmkin.\r\n•	atryq zatty aýzynan alyp tastańyz, mysaly, saǵyzdy t.s.s .  jaraqatty qatty tazalaýǵa tyryspańyz \r\n•	Jaraqat aınalasyndaǵy barlyq  áshekeı buıymdardy alyp tastańyz.\r\n•	Taza  materııamen  nemese taza matamen  jaraqat ústinen basyńyz. Eger jaraqat ishinde, bir zat bolsa, jaraqattaǵy zattyń ústinen emes ,janynan basý kerek.\r\n•	Saǵatqa qarap, aldaǵy 15 mınýt boıy jaraqatty basyp turyńyz.  Uzaq ýaqyt ótkendeı bolýy múmkin, degenmen jaraqattan qan toqtaǵanyn kórý úshin  erte ashyp jiberýden saqtanyńyz. Eger qan mataǵa ábden sińip ketken bolsa, matany almaı turyp ústinen ekinshi matany qoıyńyz.\r\n\r\n__Ertinniń ishki jaǵynyń qanaýy.__ Qanaǵan tisti jáne jaqty  basyp turyńyz, ıakı, qabattalǵan dákeniń kesindisin nemese taza matany erin men ezýge baılap qoıyńyz. erinniń qany tolyq toqtaǵansha, ashyp qaraı bermeńiz. Aýyzdy qatty kermeýge, qatty aýyzdy ashyp kúlmeýge tyrysyńyz, áıtpese qan qaıta aǵýy múmkin.\r\n\r\n__Tildiń qanaýy.__ Qanaǵan jerdi dákemen nemese dákeniń kesindisimen qysyp baılap koıyńyz.\r\n\r\n__Urttyń ishki jaǵynyń qanaýy.__  Jaraqat pen tistiń arasyna, oralǵan dákeniń kesindisin nemese taza matany baılap qoıyńyz.\r\n\r\n__Tisti juldyrǵannan keıin__ dárigerińizdiń bergen nýsqaýlaryn tolyq oryndańyz. Eger sizge nýsqaý berilmese, dákeni nemese taza matanyń kesindisin tistep turyp, qannyń toqtaǵanyn kútińiz.  Eger bul amalmen qan toqtamasa, dymqyl sháı qaltashasyn (chaınyı paketık) 10-15 mınýt boıy tistep turyńyz.  Tolyq jazylǵansha, temeki shekpeńiz, túkirine bermeńiz, aýzyńyzǵa kámpıt sııaqty qatty nárselerdi salmańy, áıtpese tis qaıta qanaýy múmkin.\r\n•	Eger 15 mınýt boıy qanaǵan jerińizden qan toqtamasa, toqtatpaı basyp turyńyz nemese qansyraǵan jerdi joǵary kóterip qoıyńyz.  Odan keıingi áreket «Jedel járdem» jáne «Sımptomdaryn bilińiz» bólimderinde anyqtap jazylǵan.\r\n•	Eger 15 mınýt ótkennen keıin, taǵyda  qan kórinse, qan qysymy tómendese jáne de 15 mınýt boıy jaraqatty basyp turyńyz. Úzdiksiz 3 márte 15 mınýttan (45 mınýt) jaraqatty qan toqtatý úshin basyp kórińiz. Eger qan áli de toqtamasa, (qan bolar-bolmas kórinip, tamshylap turyp alsa)  45 mınýt toqtaýsyz bassańyzda aǵa bersa, onda «Sımptomdaryn bilińiz» bólindegi áreketterdi oryndańyz. \r\n•	Kesilip qalǵan terini qaıta ornyna durystap qoıyńyz. Múmkindigine qaraı, teri kesindisin taza dáke men matańy ornyna qoldanyńyz.\r\n•	Zardap shekken adam dáke men matany jutyp qoımasyn.\r\n•	Tańbany aýyzǵa kóldeneńnen japsyryp qoımańyz.\r\n•	Birneshe kún boıy jattyǵý jasamańyz. Jattyǵýlar qannyń qysymyn kóterip, aýyzdan qaıtadan qan aǵýyna sebep bolady. \r\n\r\n__Tegger:__    \r\naýyzdan qan aǵý      \r\njaraqat      \r\nqanaǵan kezde kómektesý \r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ostenonekroz (súıektiń óliettenýi) – avaskýlıarly  nekroz (óliettetený)','','','qz','s','',0,'',1256,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709860,1565245860,1533709941,'__Bul qandaı aýrý?__ Osteonekroz buryn avaskýlıarly nekroz dep atalǵan. Bul súıek tinderine qanmen qamtamasyz etilýdiń tómendep, ne bolmasa, toqtap qalýynyń saldarynan súıek tinderiniń qyrylýy.','__Bul qandaı aýrý?__ Osteonekroz buryn avaskýlıarly nekroz dep atalǵan. Bul súıek tinderine qanmen qamtamasyz etilýdiń tómendep, ne bolmasa, toqtap qalýynyń saldarynan súıek tinderiniń qyrylýy.\r\n__Buǵan ne sebep bolýy múmkin?__  Avaskýlıarly nekroz – osteomıelıtten (súıek tinderine sýyq tııý), jaraqattan (syný, súıektiń ornynan qozǵalýy), sondaı-aq radıatsııalyq aýrýdan paıda bolady. Avaskýlıarly nekrozǵa mynadaı aýrýlar da sebep bolýy múmkin: oraq tárizdi torly anemııa, quıań (býynǵa tuz baılaný) jáne júıeli qyzyl jegi (krasnaıa volchanka).  Alkogoldi ishimdikti jáne kortıkosterıod sekildi dárilerdi uzaq qoldansa, avakýlıarly nekroz paıda bolýy múmkin.\r\nAvakýlıarly nekrozdyń sımptomdaryna san nemese shap jaraqatynyń  jaı, aqyryn aýrýy, aqsaý nemese qalypsyz qozǵalý jatady.\r\nTez túregelgende nemese júrgende aýyrǵany seziledi. Ádette, tynyǵý aýyrǵanyn basady. Avaskýlıarly nekrozben aýrǵan balalardyń jambas bulshyq etteri qurysyp, aqsaıdy nemese aýyr kótere almaı qalady. \r\nNe isteý kerektigin, qandaı amal qarasstyrý kerek ekenin bilý úshin, ózińizdiń turǵylyqty meken-jaıyńyz boıynsha hırýrgqa nemese dárigerge qaralyńyz. \r\n__Tegter:__ \r\nosteoneroz   \r\nsynyq    \r\nsúıektiń orynan qozǵalýy   \r\nsúıek   \r\naıaq   \r\nosteomıelıt  \r\nbulshyq etter   \r\ntorly anemııa  \r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ostrıtsalar (ishik qurttary)','','','qz','s','',0,'',1233,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709920,1565245920,1533709995,'__Bul ne? Ostrıtsalar__ – bul kishketaı, jip tárizdi domalaq ishek qurttar, olar kóbinese  asqorytý júıesin zaqymdaıdy, kóbinese 5 jastan,  10 jaqa deıingi balalarda kezdesedi. __Ostrıtsalardyń__ uzyndyǵy  2 mm-den 5mm-ge deıin bolady. Olar ishekte mekendep adamnyń jegen tamaqtarymen qorektene beredi.   ','__Bul ne? Ostrıtsalar__ – bul kishketaı, jip tárizdi domalaq ishek qurttar, olar kóbinese  asqorytý júıesin zaqymdaıdy, kóbinese 5 jastan,  10 jaqa deıingi balalarda kezdesedi. __Ostrıtsalardyń uzyndyǵy__  2 mm-den 5mm-ge deıin bolady. Olar ishekte mekendep adamnyń jegen tamaqtarymen qorektene beredi.   \r\n__Qalaı juǵady?__ Ádette ostrıtsalar  osy qurtty juqtyrǵan adamnan nemese osyndaı ishek  qurttyń jumyrtqalary bar zattan jumyrtqa kúıinde adam organızmine kirip ketedi. Al aýa arqyly juǵýy sırek kezdesedi. \r\nOstrıtsııalarmen zaqymdanýdyń taǵy bir belgileri aınalshyqtyń  (anýstyń) aınalasy qyshıdy jáne  sonyń áserinen túngi uıqy buzylady, qyshýy túnde tipti kúsheıedi. Al basqa ýaqytta  qatty qyshı bermeıdi, biraq onyń ózine de balalar shydaı almaı jatady. Kóp adamdarda otrıtsasy bolsa da bilinbeıdi. Keıbir adamdar eshqandaı em qabyldamasada jazylyp ketedi.\r\nOtrıtsa juqtyryp alǵan adam dárilermen tez emdeledi jáne  emdelgennen keıin ınfektsııa da taralmaıdy. Ostrıtsııalar adam densaýlyǵyna kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n \r\n__Balańyzda osy belgilerdi baıqasańyz, pedıatrǵa habarlasyńyz, ol bul aýrýdy tekserip, qalaı aldyn alý kerektigin kórsetedi.__  \r\n\r\n__Tegter:__ \r\nostrtsalar   \r\nparazıtter    \r\nishek qurttar   \r\nqyshý   \r\nasqorytý júıesi\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) jáne jynystyq aýmaqtaǵy súıelder (úshkir kondılomalar).','','','qz','s','',0,'',9361,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533709980,1565245980,1533710320,'Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) – súıelderdiń sebebi bolatyn vırýstardyń keń taralǵan toby. APV júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30 jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, juqpaly jynystyq seriktesten jynystyq qatynasta juǵady. Qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp bólinedi. Tómen onkogendi qaýipti APV jynystyq aýmaqtaǵy súıelderdiń sebebi bolady. joǵary onkogendi qaýipti APV áıelderde jatyr moınynyń, výlvanyń, inshektiń jáne aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin. Erlerde penıs pen aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, basqalarda sımptomdary bolmaýy da múmkin. Dáriger súıelderdi emdeý nemese alyp tastaýy múmkin. Áıelderde Papanıkolaý boıynsha juǵyndy alynady (Pap-test), ol qaterli isikke aparýy múmkin jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nPrezervatıvterdi durys qoldaný APV taralýyn tolyq joımasa da, edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Kirispe__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jynystyq aýmaqtaǵy súıelder__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Kirispe__\r\n\r\nAdam papıllomasynyń vırýsy (APV) – súıelderdiń sebebi bolatyn vırýstardyń keń taralǵan toby. APV júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30 jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, juqpaly jynystyq seriktesten jynystyq qatynasta juǵady. Qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp bólinedi. Tómen onkogendi qaýipti APV jynystyq aýmaqtaǵy súıelderdiń sebebi bolady. joǵary onkogendi qaýipti APV áıelderde jatyr moınynyń, výlvanyń, inshektiń jáne aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin. Erlerde penıs pen aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, basqalarda sımptomdary bolmaýy da múmkin. Dáriger súıelderdi emdeý nemese alyp tastaýy múmkin. Áıelderde Papanıkolaý boıynsha juǵyndy alynady (Pap-test), ol qaterli isikke aparýy múmkin jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nPrezervatıvterdi durys qoldaný APV taralýyn tolyq joımasa da, edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jynystyq aýmaqtaǵy súıelder__\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıel – teridegi jáne jynystyq múshelerdiń silemeı qabatyndaǵy jumsaq ósindiler. Olar penıste, výlvada, úrpide, inshekte, jatyr moınynda, aınalshyqtyń mańynda jáne ishinde bolýy múmkin.\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıel – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa jatady (JJBI).\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıeldiń sebebin quqraıtyn vırýs - adam papıllomasynyń vırýsy (APV) atalady. APV 70 astam túri bar. Olardyń keıbiri jatyr moınynyń ózgeristerine, qaterli isigine jáne aınalshyqtyń qaterli isigine aparýy múmkin. Bul joǵary onkogendik qaýipti APV. APV barlyq túrleri súıeldiń sebebi bola bermeıdi. APV keıbir túrleri deneniń basqa jerindegi, mysaly, qoldaǵy súıeldiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nBul maqala jynystyq aýmaqtaǵy súıelderge qatysty. Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder –jıi kezdesetin aýrý. Adamdardyń kópshiliginde qandaı da bir sımptomdar bolmaıdy. Áıelderde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder inshektiń silemeı qabatyna, qabyrǵasyna jáne jatyr moınyna taralady. Olardy arnaıy dıagnostıkalyq sharalardyń kómegimen anıqtaıdy.\r\n\r\nAPV týraly mańyzdy jaıttar:\r\n\r\n• APV-ınfektsııa bir adamnan kelesige jynystyq qatynasta juǵady. APV sımptomdary bolmasa da, juqtyryp, taratýshysy bolýyńyz múmkin.\r\n\r\n• juqtyrǵannan keıin 6 apta men 6 aı arasynda súıelder baıqalmaýy da múmkin. Keıde alǵashqy belgileri birneshe jyldan soń baıqalýy múmkin. \r\n\r\n• APV juqpaly adammen jynystyq qatynasqa túsken adamdardyń bárine jynystyq aýmaqtaǵy súıelder juǵa bermeıdi.\r\n\r\nAPV juqtyrý nemese taratý qaýpi kelesi jaǵdaılarda artady:\r\n\r\n• jynystyq qatynasta birneshe seriktestiń bolýy  \r\n\r\n• retsiz jynystyq qatynas\r\n\r\n• jynystyq qatynasty erte bastaý\r\n\r\n• alkogol tutyný, temeki shegý\r\n\r\n• vırýstyq ınfektsııanyń bolýy, mysaly, gerpes jáne uzaq ýaqyt boıǵy kúızelis.\r\n\r\n• júktilik\r\n\r\n• dári qabyldaý saldarynan nemese uzaq aýrýdan keıingi ımmýnıtettiń tómendeýi.\r\n\r\nBalada jynystyq aýmaqtaǵy súıel bolsa, bul aýrýdyń múmkin sebebi retinde zorlyq bolǵandyǵyn tekserý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJynystyq  aýmaqtaǵy súıelder shaǵyn jáne keıde kózge túspeýi múmkin.\r\n\r\nSúıelderdiń túri kelesideı bolady:\r\n\r\n• jalpaq, sheti kóterińki daqtar, teri tústi\r\n\r\n• teri túzilisteri, joǵarǵy jaǵy gúldi qyryqqabatqa uqsas\r\n\r\nÁıelderde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder anyqtalady:\r\n\r\n• inshektiń nemese aınalshyqtyń ishinde\r\n\r\n• inshek pen aınalshyqtyń mańynda\r\n\r\n• jatyr moınynda.\r\n\r\nErlerde úshkir kondılomalar anyqtalady:\r\n\r\n• Penıste\r\n\r\n• Umada\r\n\r\n• shap aýmaǵynda\r\n\r\n• Bóksede\r\n\r\n• aınalshyqtyń ishinde nemese mańynda.\r\n\r\nÚshkir  kondılomalar bolýy múmkin:\r\n\r\n• erinde\r\n\r\n• aýyz qýysynda\r\n\r\n• tilde\r\n\r\n• kómeıde.\r\n\r\nBasqa sımptomdary sırek kezdesedi, olar:\r\n\r\n• súıel shoǵyrlanǵan jerde jynystyq aǵzalardyń ylǵaldylyǵy.\r\n\r\n• inshekten bólindi kóp shyǵýy.\r\n\r\n• jynystyq músheler aýmaǵynyń qyshýy\r\n\r\n• jynystyq qatynas kezinde nemese odan keıin inshekten qan ketýi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnozdy qoıý úshin dáriger naýqasty qaraıdy.\r\n\r\nÁıelderde gınekologııalyq qarap tekserý bolady. kózge kórinbeıtin súıelderdi anyqtaý úshin  kolposkopııa qoldanylady. Dáriger súıeldiń dıagnostıkasy úshin sirke sýdyń álsiz eritindisin qoldanady.  \r\n\r\nSilemeı qabattyń APV zaqymdanýynda Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndy oń bolady. eger Paptest nátıjesi boıynsha  ózgerister bolsa, ózgeristerdi baqylaý úshin osy tekserýdi jıi ótkizý qajet.\r\n\r\nAPP DNQ anyqtaýǵa taldaý vırýstyń túrin anyqtaýǵa kómektesedi, jatyr moınynyń qaterli isigin joǵary onkogendi APV týyndatýy múmkin.\r\n\r\nBul taldaý oryndalady:\r\n\r\n• 30 jastan asqan áıelderdi skrınıngtik taldaý retinde\r\n\r\n• kez kelgen jastaǵy áıelderde, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndy oń bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıelderdi (úshkir kondılomalar) dáriger emdeýi tıis. Súıelderdiń basqa túrlerin emdeıtin dárilik preparattardy qoldanýǵa bolmaıdy. \r\n\r\nEmdeýge kiredi:\r\n\r\n• dárigerdiń kabınetinde zaqymdanǵan terini óńdeý\r\n\r\n• dáriger taǵaıyndaǵan dárilermen úı jaǵdaıynda aptasyna birneshe ret emdeý.\r\n\r\nRetseptýralyq dárilik preparattar:\r\n\r\n• Imıkvımod (Aldara)\r\n\r\n• Podofıllın, Podofıloks(Kondıloks)\r\n\r\n• Úshhlorsirke qyshqyly (TÝK)\r\n\r\nSúıelderdi hırýrgııalyq jolmen de alyp tastaýǵa bolady:\r\n\r\n• Krıohırýrgııamen\r\n\r\n• Elektrokaýterızatsııamen\r\n\r\n• Lazerlik joıýmen\r\n\r\n• Hırýrgııalyq tilýmen.\r\n\r\nEger úshkir kondılomalar bolsa, jynystyq qatynastaǵy barlyq seriktester dárigerge kórinýi qajet, súıelder bolsa, qajetti em alýy tıis. Sımptomdar bolmasa da, aýrýdyń asqynýynyń jáne taralýynyń aldyn alý úshin emdeý qabyldaý qajet.\r\n\r\nEmdeý kýrsynan keıin emdeýdiń tıimdiligin tekserý úshin dárigerdiń keńesine qaıta júginý qajet.\r\n\r\nBul aýrýmen aýyrǵan áıelder Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny kezeńdi tapsyryp turýy qajet jáne jynystyq qatynastaǵy seriktesinde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder anyqtalsa, osy tekserýden udaıy ótý qajet. Eger jatyr moınynda súıel bolsa, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny alǵashqy emdeý kýrsynan keıin ár 3-6 aı saıyn tapsyrý qajet.\r\n\r\nAPV juqpasynan týyndaǵan qaterli isik aldy ózgeristeri anyqtalǵan áıelderge uzaq ýaqyt emdelý qajet bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen jynystyq qatynasta belsendi jas áıelder APV juqtyrady. Kóbinese, APV ózdiginshe ketedi.\r\n\r\nAPV juqtyrǵan erlerdiń kópshiliginde aýrýdyń qandaı da bir belgisi bolmaýy múmkin. Degenmen, olar keıde qazirgi nemese bolashaq jynystyq qatynastaǵy seriktesterine juqtyrýy múmkin.\r\n\r\nAdam úshkir  kondılomadan emdelgennen keıin de juqpaly bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAPV keıbir túrleri jatyr moınynyń jáne syrtqy jynystyq aǵzalardyń qaterli isiginiń negizgi sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nJynystyq  aýmaqtaǵy súıelderdi týyndatatyn APV túrleriniń jynystyq músheniń, aınalshyqtyń qaterli isigin týyndatatyn túrlerinen aıyrmashylyǵy bolady.\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıelder kóp jáne úlken bolýy múmkin, bul kúrdelirek emdeý sharalaryn qajet etedi.\r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n• qazirgi nemese burynǵy seriktesińizde kondılomalar bolsa.\r\n\r\n• syrtqy jynystyq múshelerde kórinetin súıelder bolsa, qyshý nemese aýytqýly inshektik qan ketýi bolsa. Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder juqpaly seriktespen qatynastan keıin birneshe aıdan birneshe jyl boıy kórinis bermeýi múmkin.\r\n\r\n• balada Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder bar dep sanasańyz.\r\n\r\nÁıelderge 21 jastan keıin Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny alǵash tapsyrý\n usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq qatynastyń bolmaýy - Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder men JJBI juqtyrmaýdyń jalǵyz senimdi joly. Tek bir ǵana seriktestiń bolýy da JJBI juǵý yqtımaldyǵyn azaıtady.\r\n\r\nErler men áıelder prezervatıvteri tolyǵymen qorǵamaıdy. Sebebi, vırýs nemese súıel jaqyn mańdaǵy teride bolýy múmkin. Prezervatıvterdi báribir qoldaný qajet, sebebi, olar APV jáne basqa JJBI juqtyrý qaýpin azaıtady.\r\n\r\nAPV adamnan adamǵa berilýi múmkin, súıel nemese basqa kórinetin sımptomdar bolmasa da. Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý APV juqtyrýdyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÁıelderde jatyr moıny qaterli isigin týyndatatyn APV tórt túrinen qorǵaıtyn eki túrli vaktsına bar.\r\n\r\nVaktsınanyń birinshi túri úsh ret egilýden turady. 9-26 jastaǵy qyzdar men áıelderge arnalǵan.  \r\n\r\nEkinshi túri uldar men erlerdegi súıelderden qorǵaıdy. Vaktsına úsh ret egilýden turady. 9-26 jastaǵy uldar men erlerge arnalǵan.\r\n\r\nDárigerden APV qarsy vaktsına sizge jaramdy bolýy týraly surańyz.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nÚshkir kondılomalar; jynystyq músheniń súıelderi; adam papıllomasynyń vırýsy (VPCh); Venerologııalyq súıelder; jynystyq jolmen beriletin aýrýlar - súıelder; JO-APV; APV kezindegi tómen dısplazııa; TO-APV; APV kezindegi joǵary dısplazııa.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tyrnaqtyń ornynan bólinip qalýy','','','qz','s','',0,'',1562,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710280,1565246280,1533710395,'Tyrnaq etinen ajyrap qalǵan jaǵdaıda, tyrnaqty alyp tastap, ornyn tazalap, qurǵatady. Jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek. \r\nTyrnaqtyń  túsýine sebep bolatyn ınfektsı nemese teri aýrýy da emdelýi kerek. Eger tyrnaq ornynan qozǵalyp bólinip qalssa qaıta ornyna keltirý múmkin emes. Ornyna jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek.  Árıne tyrnaq tez óse salmaıdy. Ádette qol saýsaqtarynyń tyrnaqtary 6 aı ishinde, al aıaq barmaqtarynyń tyrnaǵynyń ósýi 18 aıǵa deıin sozylady. \r\nQant dıabeti jáne perıferııalyq qan aınalymy tómendeýi qan aǵymynyń azaıýyna jáne aıaqtyń sezimtaldyǵynyń joıylýyna soqtyrýy múmkin. Emdelmegen tyrnaq jaraqaty asqynýǵa, oıyq jaralar men basqa da salmaqty máselelerge uryndyrýy múmkin.\r\n','Tyrnaqtyń saýsaq etinen bólinip qalýy ártúrli jaǵdaılarda oryn alady, mundaı jaǵdaılarǵa aparatyn sebepter mynadaı:\r\n•	Jaraqat. Julynyp qalý, kóbinese tyrnaǵy uzyn adamdarda kezdesetin jaǵdaı. Tyrnaq kezdeısoq soqqydan nemese qysyp alǵannan da ornynan bólinip qalady. \r\n•	Tyrnaqtyń sańyraýqulaq ınfektsııasy,  qol saýsaqtaryna qaraǵanda, aıaq barmaqtarynda jıi kezdesedi. \r\nSımptomdaryna: aıaq terisiniń  jarylýyn, sarǵaııýyn, tússizdengenin, juqarǵanyn nemese qatparlanǵanyn, qattalyp jaraqattanǵanyn jatqyzamyz.  \r\n•	Teriniń jaǵdaıy psarıozǵa uqsas bolyp keledi.\r\n•	Lak ketiretin atseton nemese keıbir ydys jýatyn quraldar sııaqty hımıkattar da kiredi.\r\n•	Hımııalyq terapııa nemese antımolıarlyq em qabyldaǵanda bilinedi.\r\n•	Aýyr srqattyń saldary da osy aýrýǵa sebep bolady.\r\nTyrnaq etinen ajyrap qalǵan jaǵdaıda, tyrnaqty alyp tastap, ornyn tazalap, qurǵatady. Jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek. \r\nTyrnaqtyń  túsýine sebep bolatyn ınfektsı nemese teri aýrýy da emdelýi kerek. Eger tyrnaq ornynan qozǵalyp bólinip qalssa qaıta ornyna keltirý múmkin emes. Ornyna jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek.  Árıne tyrnaq tez óse salmaıdy. Ádette qol saýsaqtarynyń tyrnaqtary 6 aı ishinde, al aıaq barmaqtarynyń tyrnaǵynyń ósýi 18 aıǵa deıin sozylady. \r\nQant dıabeti jáne perıferııalyq qan aınalymy tómendeýi qan aǵymynyń azaıýyna jáne aıaqtyń sezimtaldyǵynyń joıylýyna soqtyrýy múmkin. Emdelmegen tyrnaq jaraqaty asqynýǵa, oıyq jaralar men basqa da salmaqty máselelerge uryndyrýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__  \r\ntyrnaqtyń ornynan bólinip qalýy   \r\njaraqat     \r\nsańraýqulaq ınfektsııasy   \r\npsorıaz\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aıaq-qoldyń isinýi','','','qz','s','',0,'',1526,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710400,1565246400,1533710492,'Baıaý isiný ádette qaýipti emes. Jalpy  isinýdiń áserinen býynnyń qalypty qozǵalysy tuıyqtalady nemese aıaqty sozý, búgý barysynda ebedeısizdik paıda bolady.  Eger isik úıde-aq emdelse jáne eshqandaı basqa da sımptomdar baıqalmasa, onda dárigerge baryp qaralýdyń qajeti shamaly\r\nÁdette, aıaq-qoldyń isinýi jıi otyrǵannan nemese uzaq turǵannan paıda bolady. Ol keıde,  kúnniń ystyǵynan nemese sýyqtan da bolyp jatady. Oryndyqta nemese sál jantaıyńqyrap otyrǵanda   jáne isinip turǵan aıaqty joǵary kóterip qoısa mundaı isikter tez  qaıtady.\r\n','Baıaý isiný ádette qaýipti emes. Jalpy  isinýdiń áserinen býynnyń qalypty qozǵalysy tuıyqtalady nemese aıaqty sozý, búgý barysynda ebedeısizdik paıda bolady.  Eger isik úıde-aq emdelse jáne eshqandaı basqa da sımptomdar baıqalmasa, onda dárigerge baryp qaralýdyń qajeti shamaly\r\nÁdette, aıaq-qoldyń isinýi jıi otyrǵannan nemese uzaq turǵannan paıda bolady. Ol keıde,  kúnniń ystyǵynan nemese sýyqtan da bolyp jatady. Oryndyqta nemese sál jantaıyńqyrap otyrǵanda   jáne isinip turǵan aıaqty joǵary kóterip qoısa mundaı isikter tez  qaıtady.\r\n \r\nIsinýdiń qaýipti jaqtary:\r\n•	Allergııalyq reaktsııaǵa uqsas bolsa, jándikterdiń shaǵýynan nemese jańa dárini qabyldaǵannan. Sebebi sondaı kezde aıaq-qol qatty isı bastaıdy. Kóbinese myna jerler: (bilek jáne shyntaq, taban jáne tize);\r\n•	Isingen jerdiń qanmen qamtamasyz etilýi toqtap qalsa nemese tómendep ketse;\r\n•	Jaraqattanǵan aıaq-qoldy kóterý múmkin bolmaı, syrqyrap aýyryp tursa;\r\n•	Ol tek bir aıaqqa ǵana áser etse,  kúre tamyrdaǵy qan uıyp qalýy múmkin. (tereń kúre tamyrdaǵy tromboz)\r\n•	Ol keıde lımfa túıinderdi alyp tastaǵanda, mysalyǵa, keýde ragyna shaldyǵyp,  keýde bezin alyp tastaǵanda da paıda bolady. Aıaq-qoldyń bulaı isinýi lımfodemodan bolýy múmkin.\r\n•	Eger siz júrek aýrýymen aýyrsańyz, nemes, júregińizde bir aqaý bolsa jáne tosyn ustamańyz bolsa solardyń áserinen de aıaqtaryńyz isinip ketedi.\r\n•	Bezgektiń ınfektsııasy bolsa da aıaq-qol ózinen ózi isinedi\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naıaqtardyń  isinýi\r\nkúre tamyr trombozy\r\nAllergııalyq reaktsııa\r\nqanazyqpen qamtamasyz etý\r\njúrektegi aqaý\r\n','student_k',61,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ortańǵy qulaqtyń qabynýy –  qulaqtyń ótkir ınfektsııasy','','','qz','s','',0,'',9830,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710460,1565246460,1533710563,'Ata-analardyń balalaryn dárigerge apara beretin sebepteriniń biri – qulaq ınfektsııasynyń saldarynan. Qulaq ınfektsııasynyń jıi kezdesetin túri – ortańǵy qulaqtyń qabynýy \'\'(__ortańǵy qulaq__ bıologııalyq ǵylymı termın)\'\'.  Bul aýrý - ortańǵy qulaq qýysyna sýyq tıip, qabynǵannan jáne jasýshalardyń isinýinen paıda bolady. Ortańǵy qulaq  dybys jarǵaǵynyń  dál artynda oqshaýlanǵan.\r\nSýrette: Qulaq qurylysy kórsetilgen\r\nAsqynǵan qulaq ınfektsııasy az ýaqyttyń ishinde damıdy jáne aýyr túrde ótedi. Qulaq ınfektsııasy uzaq ýaqyt nemese belgili bir ýaqytta qaıtalanatyn bolsa – hronıkalyq qulaq ınfektsııasy dep atalady. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Belgileri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdelýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Asqyný qaýpi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý sharasy__{ALINK}\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"352\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nAta-analardyń balalaryn dárigerge apara beretin sebepteriniń biri – qulaq ınfektsııasynyń saldarynan. Qulaq ınfektsııasynyń jıi kezdesetin túri – ortańǵy qulaqtyń qabynýy \'\'(__ortańǵy qulaq__ bıologııalyq ǵylymı termın)\'\'.  Bul aýrý - ortańǵy qulaq qýysyna sýyq tıip, qabynǵannan jáne jasýshalardyń isinýinen paıda bolady. Ortańǵy qulaq  dybys jarǵaǵynyń  dál artynda oqshaýlanǵan.\r\n\r\nSýrette: Qulaq qurylysy kórsetilgen\r\n\r\nAsqynǵan qulaq ınfektsııasy az ýaqyttyń ishinde damıdy jáne aýyr túrde ótedi. Qulaq ınfektsııasy uzaq ýaqyt nemese belgili bir ýaqytta qaıtalanatyn bolsa – hronıkalyq qulaq ınfektsııasy dep atalady.\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__ \r\n\r\nEvstahıev qubyry qulaqtardyń ortasyna deıingi jutqynshaqtyń artyna oqshaýlanǵan. Ádette bul qubyrdan suıyqtyq ortańǵy qulaqqa quıylady. Evstahıev qubyry bitelip qalǵan kezde, suıyqtyq jınala bastaıdy.  Bul – ınfektsııanyń damýyna ákeletin qaýip.\r\n\r\n•	Qulaq ınfektsııasy kóbinese jasóspirimder men kishkentaı jastaǵy balalarda kezdesedi. Olarda evstahıev qubyrynyń bitelip qatýy jıi bolyp turady.\r\n•	Qulaq ınfektsııasy eresekterde de kezdesedi, biraq balalardaǵy sııaqty jıi emes.\r\n\r\nQandaı sebeppen bolmasyn, sýyq tıse jáne evstahıev qubyry bitelip qalsa, dybys jarǵaǵynyń artyndaǵy  ortańǵy qulaqtyń qýysynan suıyqtyq aǵady. Mynadaı birneshe sebepterdiń qatysy bar: \r\n\r\n•	Allergııa\r\n•	Sýyq ustap qalý jáne muryn qýysyna  sýyq tıgendegi ınfektsııa\r\n•	Tis ósý kezinde silekeılene berý\r\n•	Infektsııalyq qabyný nemese adenoıdtardyń úlkeıýi (jutqynshaqtyń ústingi jaǵyndaǵy  lımfatıkalyq tinder)\r\n•	Temeki shegý\r\n\r\nQulaq ınfektsııasyna kóp urynatyn ásirese balalar, olar shólmekpen nemese tostaǵanmen shalqasynan jatyp ap uzaq ýaqyt sýsyn ishkende osyǵan tap bolady.  Degenmen, egerde dybyr jarǵaǵynda tesik bolmasa, qulaqqa kirgen sýdan qaýipti qulaq ınfektsııasy damymaıdy.  \r\n\r\nQulaq ınfektsııasy kóbinese qysta mazalaıdy. Qulaq ınfektsııasy adamnan adamǵa juqpaıdy, biraq balalar tumaýdy juqtyryp alýy múmkin. Nátıjesinde, keıbir balalarda qulaq ınfektsııasy damyp ketedi.\r\n\r\n\'\'__Málimetter boıynsha  qulaq ınfektsııasynyń damý qaýpi myna jaǵdaılarda týyndaıdy:__\'\'\r\n\r\n•	Bala baqshadaǵy qarym-qatynasta (ásirese toptyq, 6 baladan artyq topta);\r\n•	Mezgil ózgergende nemese taýly jerde týrǵanda;\r\n•	Sýyq mezgilde\r\n•	Selqos shylym shekkende\r\n•	Buryn bolǵan qulaq ınfektsııasynyń qaldyǵy qalyp qoıǵanda;\r\n•	Emshek embegen balalarda;\r\n•	Jasandy úrpimen emetin balalarda;\r\n•	Jaqynda juqqan qulaq ınfektsııasynan;\r\n•	Jaqynda kez-kelgen aýrýǵa shaldyqqannan (ınfektsııanyń saldarynan organızm  kez-kelgen aýrýǵa tótep bere almaıdy). \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Belgileri__\r\n\r\nQulaq ınfektsııasynyń kóp kezdesetin belgileri, jasjetkinshekter  ylǵı mazasyzdanyp, jylaı beredi. Balalardyń kópshiliginde ótkir ınfektsııanyń saldarynan bezgekke urynady nemese uıqysy durys bolmaıdy. \r\n\r\nJasóspirimderde jáne eresekderde qulaq ınfektsııasynynń belgileri mynadaı bolyp keledi:\r\n•	Qulaq aýyrady;\r\n•	Qulaq bitip qalǵandaı bolady;\r\n•	Dimkástenedi; (álsireıdi)\r\n•	Qusady;\r\n•	Ishi ótedi;\r\n•	Jaqymdanǵan qulaǵymen estimeı qalady.\r\n\r\nQulaq ınfektsııasy sýyq tıgennen keıinda damýy múmkin. Sary nemese jasyl suıyqtyqtyń aǵýy, dybys jarǵaǵynyń zaqymdanǵanyn bildiredi.\r\n\r\nKez-kelgen ótkir qulaq ınfektsııasy dybys jarǵaǵynyń artynan suıyqtyq aǵýǵa sebepker bolady. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnozy__ \r\n\r\nDáriger otoskoppen qaraý arqyly dıagnoz qoıady. Ádette, ınfektsııanyń belgisin qoıý jeńil.\r\n\r\n•	Aýyrǵan jer bosatady nemese qyzarady;\r\n•	 Dybys jarǵaǵynyń artynda aýa kópirshikteri nemese suıyqtyq bolady;\r\n•	Ortańǵy qulaq qýysynan qan aralas suıyqtyq nemese iriń aǵady;\r\n•	Dybys jarǵaǵynda perfaratsııa  bolǵannan (tesilý);\r\n\r\nKeıbir adamdarda qulaq ınfektsııasy  burynnan bolýy múmkin, dáriger olarǵa   estý qyzmetin tekserý úshin test júrgizedi.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý.__ \r\n\r\nBirqatar qulaq ınfektsııalary antıbıotıksizder-aq, óz betimen jazylyp ketedi. Aýrýyn basatyn dárilerdi ýaqytymen     qoldanyp, organızmniń ózerkimen qalyptasýyna  múmkindik berse, sol da jetkilikti.  \r\n\r\n•	Aýyrǵan qulaǵyńyzǵa jylyman sý quıylǵan shólmekti nemese jyly oramaldy basyńyz;\r\n•	Aýrýdy basatyn dári tamshylaryn qabyldańyz, nemese, dárigerden qandaı amal qarastyrý kerek  ekenin surańyz;\r\n•	Aýrýdy basatyn jáne qyzýdy túsiretin dári-dármekterdi qabyldańyz, mysaly, ıbýfen nemese atsetamınofondy qoldanyp kórińiz. Balalarǵa asperın berýge BOLMAIDY. \r\n6 aıdan kishi balalarda sımptomdar nemese bezgek bar bolsa, dárigermen keńesý kerek. 6 aıdan asqan balalardy úıde de emdese bolady, tek myna sıpmtomdar bolmasa:\r\n•	Dene qyzýy 38.9°C- den asyp ketse;\r\n•	Qatty aýyryp jáne basqa arýdyń belgileri baıqalsa;\r\n•	Densaýlyqta basqa da qaýipti máseleler týyndasa.\r\nAýrýyńyz qaıtpaı jatsa, sımptomdary barǵan saıyn kúsheıe tússe, dárigerge habarlasyńyz, ol sizge qajetti antıbıotıkterdi jazyp beredi.\r\n  \r\n__Antıbıotıkter__ \r\n\r\nQulaq ınfektsııasyn vırýstar men bakterııalar da qozdyrady.  Eger ınfektsııany qozdyrǵan vırýs bolsa, antıbıotıkter kómektespeıdi.  Kóptegen dárigerler kez-kelgen ınfektsııaǵa antoıbıotık taǵaıyndaı bermeıdi.  Eń qurǵyǵan jaǵdaıda, qulaq ınfektsııasyna shaldyqqan 6 aıdan kishi sábılerge, bakterııaǵa qarsy dáriler qoldanýǵa nusqaý beredi.\r\n\r\nDáriger kóp  mólsherde anıbıtık qoldanýǵa nusqaý beredi, eger:\r\n•	Bala 2 jastan asqan bolsa;\r\n•	Balada bezgek aýrýy bolsa;\r\n•	Bala taǵyda bir basqa aýrýmen aýyrsa;\r\n•	Balanyń jaǵdaıy 24-48 saǵattyń ishinde jaqsarmasa.\r\n\r\nAntıbıotıkterdi taǵaıyndaǵannan keıin, olardy ýaqytymen paıdalaný óte mańyzdy, sol sııaqty basqa dári-dármekterdi durys qoldaný kerek. Aýrý belgili joıyla bastasa da, dári ishýdi TOQTATPAŃYZ. Eger antıbıtıkter 48-72 saǵattyń ishinde oń áserin bermese, dárigerge qaralyńyz. Antıbıotıkterdi aýystyrýyńyz múmkin.  \r\nAntıbıotıkterdi qoldanǵannan júrek aınýy, qusý, dıareıa sekildi jaǵymsyz áserler de bolady. Keı kezderde ǵana aýyr allergııalyq serpin damıdy.\r\n\r\nKeıbir balalardy qulaq ınfektsııasynyń qaıtalanba epızody mazalaıdy. Bul epızodtardyń arasynda aýrý sımptomdary bilinbeı turady. Mundaı jaǵdaıda balalarǵa antıbıotıktiktiń az ǵana táýliktik mólsheri  beriledi, ol ınfektsııanyń qaıtalanýyn boldyrmaıdy. \r\n\r\n===__Hırýrgııalyq emdeý__===\r\nEger kádimgi dári-dármekterdi paıdalanǵannyń ózinde, oń ózgeris baıqalmasa, nemese balalarda az ýaqytta ınfektsııa jıi  qaıtalana berse, oǵan dáriger qulaq tútikshelerin qoldanýǵa keńes beredi.\r\n•	Jińishke tútiksheler dybys jarǵaǵyna ornalasady, kishkene tesik qaldyrylady, onymen ishke aýa ótedi, osyndaı jolmen qulaqtan suıyqtyqtardyń shyǵýy jeńildeıdi.\r\n•	Ádetti tútiksheler ózderi túsip qalady. Al eger túspese, ony dárigen ózi alyp tastaıdy.\r\nQulaq ınfektsııasy qaıta-qaıta ylǵı mazalaı berse jáne adenoıdtar ósip ketse, sizge dáriger adenoıdtardy  hırýrgııalyq jolmen joıýdy usynady. Badamsha bezderdi alyp tastaǵannan, qaıtalanba qulaq ınfektsııasynyń damýyn toqtamaıdy.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljam__ \r\n\r\nJıi bolatyn qulaq ınfektsııasy – bul qaýipti aýrý emes, sebebi odan tez jazylyp, qalypty jaǵdaıǵa tez orlasyń. Bul ınfektsııaǵa em jaqsy qonady, biraq bolashaqta olar qaıtalanýy múmkin\r\nKóp balalarda ınfektsııa kezinde jáne ınfektsııadan keıin  az ýaqyt  durys estimeı júredi. Bul ortańǵy qulaqqa suıyqtyqtyń quıylǵandyǵynan.  Suıyqtyqtar emdelgennen keıin de, dybys jarǵaǵynyń artynda biraz apta nemese aı  boıy ketpeı turady.\r\n\r\nBul aýrýdyń áserinen tildiń kúrmelýi sırek kezdesedi, biraq, qaıtalanna beretin qulaq ınfektsııasynyń saldarynan,  balanyń uzaq ýaqyt boıy estimeı júrgendiginen tili kesh daýy da múmkin. \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Asqyný qaýiptiligi__\r\n\r\nQaýipti ınfektsııalarǵa sırek jaǵdaılarda ǵana uryndyrady. Mysaly:\r\n•	Mastoıdıt (qulaqtyń artqy tusyndaǵy bas súıektiń qabynǵan ınfektsııasy )\r\n•	Menıngıt (mı qabyqshasynyń qabynǵan ınfektsııasy)\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge tekserilý kerek?__\r\n\r\nPedıatrǵa mynadaı jaǵdaılarda tekserilińiz:\r\n•	24-48 saǵattyń ishinde aýrý, bezgek, mazasyzdanýy qaıtpasa;\r\n•	Bala aýyrǵanda, qulaq ınfektsııasy sııaqty emes, odan basqasha qattyraq  aýrsa;\r\n•	Bala qatty aýyryp, qyzýy kóterilip ketse;\r\n•	Qatty aýyrǵany dereý basylsa, onda onyń dybys jarǵaǵy jarylyp ketýi de múmkin.\r\n•	Sımptomdary tómendese; \r\n•	Basqa sımptomdary paıda bolsa, ásirese basy qatty aýyrsa, basy aınalsa, qulaǵynyń aınalasy isise nemese bet bulshyq etteri qyzyp tursa.\r\n\r\n6 aıǵa tolmaǵan balańyzdyń dene qyzýy joǵarylap tursa, basqa aýrýdyń sımptomdary kezedse bastasa, onda tez arada osy jaǵdaıdy dárigerge aıtyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharasy__\r\n\r\nSiz mynadaı is-sharalardy oryndaý arqyly balańyzdaǵy qulaq ınfektsııasynyń\n damý qaýpiniń aldyn alasyz:\r\n•	Balanyń qoly men oıynshyqtaryn jıi jýyp turyńyz;\r\n•	Bala baqshada, keminde 6 baladan turatyn topty tańdańyz. Bulaı isteý arqyly, balańyzdy tumaý tııýden nemese qulaq ınfektsııasyna soqtyratyn basqa da ınfektsııadan qorǵaı alasyz;\r\n•	Emizikti qodanýdan aýlaq bolyńyz;\r\n•	Balany emshek sútpen tamaqtandyryńyz, ol náresteniń qulaq ınfektsııasyna tózimdiligine demeý bolady. Eger balany shólmekpen tamaqtndyrsańyz , onda ony otyrǵyzyp nemese jantaıtyp qoıyp berińiz. \r\n•	Balany múldem temeki tútinine jaqyndatpańyz;\r\n•	Ekpelerdi ýaqytymen saldyryńyz. Pnevmokok vaktsınasy balany ótkir qulaq ınfektsııasyn qozdyratyn  bakterııadan, sondaı-aq, kóptegen respıratorly (tynys alatyn jer) ıfektsııalardan qorǵaıdy.  \r\n•	Antıbıotıkterdi shamadan tys qoldanýdan saqtanyńyz. Áıtpese, antıbıotıkterge táýeldiligi artyp ketýi yqtımal.\r\n\r\n__Paıdalanǵan ádebıet:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000638.htm\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nOrtańǵy qulaqtan bulyq aǵý\r\nSýyq tııý\r\nınfektsııa\r\nqulaq aýrý\r\notoskop\r\n','student_k',93,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kaltsıdiń qabattalýy -  kaltsıı tendonıti','','','qz','s','',0,'',977,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710520,1565246520,1533710641,'__Bul qandaı aýrý?__\r\n__Kaltsıı tendonıti __– bul aýrý kaltsıı qabattaryndaǵy qanmen qamtamasyz etýdiń buzylýynan jáne qabynýynan paıda bolady.  Munyń saldarynan jasýshalar jarylyp, degeneratıvti ózgerister paıda bolady.  Kaltsıdiń sozbalaqtanyp ketýi de osydan. \r\n','__Bul qandaı aýrý?__\r\n\r\n__Kaltsıı tendonıti __– bul aýrý kaltsıı qabattaryndaǵy qanmen qamtamasyz etýdiń buzylýynan jáne qabynýynan paıda bolady.  Munyń saldarynan jasýshalar jarylyp, degeneratıvti ózgerister paıda bolady.  Kaltsıdiń sozbalaqtanyp ketýi de osydan. \r\n\r\nBelgileri:\r\n•	Iyqtyń aýrýy álsin-álsán qaıtalanyp turady. Keıde 1-2 aptaǵa deıin sozylady. Aýrýy kóbinese túnde mazalaıdy, sodan uıqy buzylady. \r\n•	Iyqtyń qozǵalysy qaıta-qaıta tuıyqtalyp qalady. \r\n•	Kaltsıı tendınıti kóbinese erlerge qaraǵanda, áıelderde jıi kezdesedi. \r\n\r\nEMDEÝ\r\n•	Birinshiden jaqsylap dep alý kerek;\r\n•	Sýyq basý kerek;\r\n•	Isinip ketse, qaqsap aýrsa dári-dármekterdi paıdalanýǵa bolady;\r\n•	Jattyǵý jasaý kerek;\r\n•	Keıde steroıdtyq garmondarǵa ıne saldyrýǵa da bolady.\r\nTek bir jaǵdaıda ǵana hırýrgııalyq jolmen  qabattalyp qalǵan kaltsıdi alyp tastaýǵa bolady - qozǵalý múmkin bolmaı qalǵanda.  \r\n \r\n__Tegter:__ \r\nKaltsıı jınalýy\r\nkaltsıı tendonıti\r\nıyq aýyrsynýy\r\ndegeneratıvti ózgerister\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Úsý (úsip qalý)','','','qz','s','',0,'',2140,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710640,1565246640,1533710827,'Úsý –  teriniń tońýy jáne teri asty tinderdiń sýyqtan qatýy. Bul jaǵdaı,  adamda -   (0°C)-tan  tómen temperatýrada uzaq júrip qalǵanda bolyp jatady. \r\nAdamǵa  sýyqtyń áseri ár kezde ár túrli bolady: jáı salqyn temperatýra, aýa raıynyń kúrt ózgerýi nemese ylǵaldanýdan  adamda muzdaý sezimderi belgi beredi. Kóbinese taban tońa bastaıdy, bilekter, qulaqtar, muryn jáne bet sýyqtyń áserinen aıqyn belgi beredi. Erlerdiń buttary da muzdap ketedi, eger jyly kıinbese. \r\n','Úsý –  teriniń tońýy jáne teri asty tinderdiń sýyqtan qatýy. Bul jaǵdaı,  adamda -   (0°C)-tan  tómen temperatýrada uzaq júrip qalǵanda bolyp jatady. \r\nAdamǵa  sýyqtyń áseri ár kezde ár túrli bolady: jáı salqyn temperatýra, aýa raıynyń kúrt ózgerýi nemese ylǵaldanýdan  adamda muzdaý sezimderi belgi beredi. Kóbinese taban tońa bastaıdy, bilekter, qulaqtar, muryn jáne bet sýyqtyń áserinen aıqyn belgi beredi. Erlerdiń buttary da muzdap ketedi, eger jyly kıinbese. \r\n\r\n__===____Dárigerler úsýdi salmaqtylyq kezeńderine qaraı júıelegen:____===__\r\n\r\n\'\'Úsýdiń bastapqy kezeńi\'\'\r\nÚsýdiń bastapqy kezeńinde – teriniń syrtqy qabaty tońa bastaıdy. Belgileri mynadaı:\r\n•	Shanshıdy, ashytyp aýyrtady;\r\n•	Teri qyzaryp, surlanyp, sary nemese kók-kúlgin túske boıalady;\r\n•	Azdap isıdi;\r\n•	Biraq kóldiremeıdi.\r\n\r\n\'\'Úsýdiń ekinshi kezeńi\'\'\r\nÚsýdiń ekinshi kezeńinde -  barlyq teri qabaty tońyp qalady. Belgileri:\r\n•	Siresip, syzdap, solqyldap aýyrtady,\r\n•	Syrtqa teri qatyp, jansyzdanyp qalady;\r\n•	Kópirshiktengen jerlerge tússiz nemese aq tústi suıyqtyq tola bastaıdy. Kópirshikter 6-24 saǵat boıy túziledi.\r\n•	Kópirshiktengen jerdiń aınalasy qyzaryp ketedi.\r\n\r\n\'\'Úsýdiń úshinshi kezeńi\'\'\r\nÚsýdiń úshinshi kezeńinde – teriniń tereńgi bóligi, sondaı-aq, teri asty jasýshalary qatyp qalady. Belgileri:\r\n•	Teri aq, kúlgin, qyzylkúreń nemese kógildir-kók túske boıalady;\r\n•	Tońyp, qatyp qalǵan teri aǵash burysqa uqsap qalady;\r\n•	Qan ornyna kóbikter tolyp ketkendeı bolady;\r\n•	Siresip, syzdap, shanshyp aýyrady.\r\n\r\n\'\'Úsýdiń tórtinshi kezeńi\'\'\r\nÚsýdiń tórtinshi kezeńinde – bulshyq etter, sińirler, súıekter tońyp qalady. Belgileri:\r\n•	Qyzyl nemese kókshil teriler qurǵap, qap-qara qatty rezınaǵa uqsap qalady;\r\n•	Bolmashy ishinedi nemese ol da bolmaıdy;\r\n•	Kópirshikter kishkentaı qan túıirshikteri sekildi  kórinedi;\r\n•	 Býyndar syrqyrap aýyrady.\r\n\r\nÚsigen terini jyltqanda aýrýy tipten kúsheıedi. Jylyǵannan keıin isinip, kópirshikter shyǵaı beredi. \r\nDárigerlik emge kelsek,  úsigen jerdi emdeý úshin aldymen jylytady. Bul óli jasýshalardyń ınfektsııasyn nemese úsigen bóliktiń ampýtatsııasyn toqtatady. \r\n\r\n __Tegter:__ \r\nÚsik\r\nÚsik dárejesi\r\nSýyqtaný\r\nTómen temperatýra\r\nÚsik dárejeleri\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Iis gazymen ýlaný','','','qz','s','',0,'',1151,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710820,1565246820,1533710879,'__Iis gazy __-  dámsiz, ıssiz, tússiz keledi. Bulardy janarmaı jaǵý oryndarynda kezdestirýge bolady.  Bul gazdar tabıǵı gazdan, benzınnen, suıyq otynnan nemese aǵash otynnan kúıgende bólinip shyǵady. Iis gazyn ishke aýamen birge jutyp qoısa, demdi qysyp, qanǵa aralasyp, adamdy ýlaıdy.  ','__Iis gazy__ -  dámsiz, ıssiz, tússiz keledi. Bulardy janarmaı jaǵý oryndarynda kezdestirýge bolady.  Bul gazdar tabıǵı gazdan, benzınnen, suıyq otynnan nemese aǵash otynnan kúıgende bólinip shyǵady. Iis gazyn ishke aýamen birge jutyp qoısa, demdi qysyp, qanǵa aralasyp, adamdy ýlaıdy.  \r\n \r\nIis gazyn shyǵaratyn janǵysh zattar - ishki jylytý júıesinde, avtokólik qozǵaltqyshtarynda, motorly qaıyqtarda, pisirý qurylǵylarynda,  bý shyǵaratyn tastarda jáne de t.b. jerlerde paıda bolady. \r\nIis gazynyń  qaýipti deńgeıleri jartylaı jabyq nemese tipti ashyq jerlerde paıda bolýy múmkin.\r\nKómirtegi totyǵymen ýlanǵan adamnyń basy aýryp, teńselip,  júregi aınıdy.  Al  qatty  ýlansa, esin joǵaltyp, tipti, ómirimen de hosh aıtysýy múmkin.  Bulaı ýlanǵan adamnyń aýrýyn naqty anyqtaý da múmkin emes, óıtkeni dál osyndaı belgiler basqa da aýrýlarda kezdesip jatady.\r\n\r\n__===\'\'Emdelýi\'\'===__\r\n \r\nAldymen ýlanǵan adamnyń qanyndaǵy ottegini qalypty deńgeıge  keltirý kerek. Zardap shekken jandy ıis gazy shyǵyp turǵan aımaqtan alysyraq alyp ketý kerek. Beti beri qaramaı jatsa, ottegi terapııasyn qoldanýǵa da bolady. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nIis gazy\r\nÝlaný\r\nIis gazymen ýlaný\r\n','student_k',51,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ýlaný','','','qz','s','',0,'',1166,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710880,1565246880,1533710951,'__Ýlaný qalaı bolady?__ Ýlaný  kezdeısoq bolyp qalýy múmkin,  nemese ádeıi ózine qol jumsaý maqsatymen de bolyp jatady. Desede, ýlanýdyń qandaı túri bolmasyn, dárigerdiń kómegi qajet.  Ýly zattar  tynys joldary arqyly organızmge sińip, zııanyn tıgizýi múkin, sonymen qatar terige quıylyp nemese kózge tamyp ketken jaǵdaıda da óz zardabyn tartqyzady.','__Ýlaný qalaı bolady?__ Ýlaný  kezdeısoq bolyp qalýy múmkin,  nemese ádeıi ózine qol jumsaý maqsatymen de bolyp jatady. Desede, ýlanýdyń qandaı túri bolmasyn, dárigerdiń kómegi qajet.  Ýly zattar  tynys joldary arqyly organızmge sińip, zııanyn tıgizýi múkin, sonymen qatar terige quıylyp nemese kózge tamyp ketken jaǵdaıda da óz zardabyn tartqyzady.\r\n\r\n__Ýlaný dárejeleri __- zardap shekken adamnyń jas erekshelikterine, ýlaǵan  zattyń túrine jáne sanyna da qatysty bolyp keledi. Tabıǵatynan qyzyqqysh kelgendikten, jas balalarda  ýlaný qaýipi  basym. Ýlanýdan zardap shekkenderdiń 50%-dan astamy 6 jasqa tolmaǵan balalar.  Búıregi  nemese baýyry aýyratyn jandarda da  jıi ýlanyp jatady\r\n\r\n__Qandaı sharalar qoldaný kerek?__  Eger ýlanǵanyńyzdy sezseńiz, dereý  toksıkologııalyq  ortalyqqa, aýrýhanaǵa nemese  dárigerlerge habarlasyńyz.  Janyńyzda  sizdi ýlaǵan zattyń qutysy bolsa, ony qolyńyzǵa ustap turyńyz, ondaǵy ý jaıyndaǵy málimetti, jáne ony qashan qoldanǵanyńyzdy mamanǵa baıandap berińiz. Jáne de jasyńyz ben salmaǵyńyzdy  dereý esińizge túsirip alyńyz.  \r\n\r\n__\'\'Ýlaný qaýpin sezinseńiz 03 – ke habarlasyńyz!!!\'\'__\r\n\r\n__Tegter:__\r\nÝlaný, ýly zattar,  ýlaný qaýpi\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Iyqqa beriletin aýyrsyný sezimi','','','qz','s','',0,'',1420,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533710940,1565246940,1533711023,'Keıde ıyq talyp, túsiniksiz bir aýrý sezimderi paıda bolady.  Moıyndy ary-beri qozǵasa da, ıyqty aınaldyrsa da, qoldy sermese de esh ózgeris bolmaı qoıady. Sonymen qatar, basqa jerlerińiz de aýryp turǵandaı seziledi  (ish, keýde tusynda), osyndaı aýyrsyný sezimderi ıyqqa beriledi.','__===\'\'Keıde ıyq talyp, túsiniksiz bir aýrý sezimderi paıda bolady.\'\'===__  Moıyndy ary-beri qozǵasa da, ıyqty aınaldyrsa da, qoldy sermese de esh ózgeris bolmaı qoıady. Sonymen qatar, basqa jerlerińiz de aýryp turǵandaı seziledi  (ish, keýde tusynda), osyndaı aýyrsyný sezimderi ıyqqa beriledi.\r\n\r\n__===\'\'Beriletin aýrý\'\'===__ – qaı jerińiz aýyryp turǵanyn túsinbeısiz, áıteýir, del-sal bolyp, organızimińizde bir jerińizdiń durys jumys istemeı tuǵanyn sezinesiz.\r\n\r\nIyqqa beriletin aýrýdyń sebepteri:\r\n•	Ish-qurlysta  bir problemalary bolýy múmkin . Mysaly: óttas nemese pankreatıt;\r\n•	Júrek nemese qan tamyrlar durys jumys istemeı turýy múmkin. Ol kezde  sol jaq qol nemese ıyq aýyrady. Bulaı aýrý: júrektiń ustamasynan nemese júrektiń qabynýynan bolady (perıkardıt).\r\n•	Ókpedegi aqaýdiń sebebinen, mysaly,  jaýyrynda, keýdeniń joǵarǵy bóliginde, qoltyq astynda nemese moıynda aýyrsyný sezimi bolsa, pnevmonııa  bolýy múmkin. Ádette  ókpeniń aqaýynan bolsa, sol jaqtaǵy ıyq aýyryp turady;\r\n•	Basqada jaǵdaılarda, mysaly qorshamaly gerpes(temiretki), Pedjet aýrýy, torokaldi aýrý sezimderi bolýy múmkin;\r\n•	Sondaı-aq, laparoskopııalyq abdomınaldi hırýrgııa kezinde gaz qalyp qoısa nemese gınekologııalyq protsedýralar kezinde qynapta qysym aýytqýy bolǵan jaǵdaılarda da osylaı aýyrsyný sezimderi. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\naýyrsyný\r\nóttas\r\npankreatıt\r\nPerıkardıt\r\npnevmonııa\r\nqorshamaly gerpes\r\nPedjet aýrýy\r\ntorokaldi aýrý sezimderi\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Julynǵan synyq','','','qz','s','',0,'',925,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533711000,1565247000,1533711083,'__Julynǵan synyq__ – býynnan qatty jaraqat alǵanda, sińirlermen baılanysyp turǵan kishkentaı súıekterdiń de birge úzilip ketýi.\r\nJulynǵan synyq - tikeleı kúshtiń áserinen (mysaly, gandbol oıynyndaǵy aıaqtan shalýdan) nemese janama kúshtiń áserinen (mysaly,  fýtbol nemese basketbol oıyndarynda jartylaı qorǵaýshynyń qasaqana ıterýinen) bolýy múmkin.\r\nÁdette, shaǵyn julynǵan synyqqa muz basady jáne dem aldyrady; kishigirim synyqtardyń jazylǵannan keıin,  qandaıda bir aýrý sezimin nemese yńǵaısyzdyq týdyrýy sırek kezdesedi. \r\n','__Julynǵan synyq__ – býynnan qatty jaraqat alǵanda, sińirlermen baılanysyp turǵan kishkentaı súıekterdiń de birge úzilip ketýi.\r\nJulynǵan synyq - tikeleı kúshtiń áserinen (mysaly, gandbol oıynyndaǵy aıaqtan shalýdan) nemese janama kúshtiń áserinen (mysaly,  fýtbol nemese basketbol oıyndarynda jartylaı qorǵaýshynyń qasaqana ıterýinen) bolýy múmkin.\r\nÁdette, shaǵyn julynǵan synyqqa muz basady jáne dem aldyrady; kishigirim synyqtardyń jazylǵannan keıin,  qandaıda bir aýrý sezimin nemese yńǵaısyzdyq týdyrýy sırek kezdesedi. \r\nEger úzilgen súıek úlken bolsa, negizgi súıekten álde-qaıda bólektenip qalsa, sińir baılamdary kádimgideı bólshektenip ketse,  ony tek hırýrgııalyq jolmen qaıta qalpyna keltiredi. Jas balalar ósýip kele jatqan kezde julynǵan synyqqa dýshar bolsa, oǵan da tek ota jasaý qajet bolady. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\njulynǵan synyq\r\nsińirdiń úzilýi\r\nbaılamdardyń úzilýi\r\njulynǵan synyqty hırýrgııalyq jolmen qalpyna keltirý\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kekirik jáne jutynýdyń qıyndaýy','','','qz','s','',0,'',1312,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533711060,1565247060,1533711145,'Jutyný problemalary  kópshilik arasynda  ártúrli jaǵdaılarda kezdesip jatady.  Asty qomaǵaılanyp ishkennen ,  keıbir tamaqty túıir-túıir kúıinde juta salǵannan, aýyzǵa asty salyp alyp, sólep turyp jutqannan  týyndap jatady. Keıde sabyrsyzdanyp, ashýǵa erik berip turǵan kezde de, jutqynshaǵyńyz tolyp ketkendeı, durys jutyna almaı turǵandaı sezinesiz.','Jutyný problemalary  kópshilik arasynda  ártúrli jaǵdaılarda kezdesip jatady.  Asty qomaǵaılanyp ishkennen ,  keıbir tamaqty túıir-túıir kúıinde juta salǵannan, aýyzǵa asty salyp alyp, sólep turyp jutqannan  týyndap jatady. Keıde sabyrsyzdanyp, ashýǵa erik berip turǵan kezde de, jutqynshaǵyńyz tolyp ketkendeı, durys jutyna almaı turǵandaı sezinesiz.\r\n\r\n===\'\'Jutynýdyń qıyndaýy  (dısfagııa)\'\'=== -  tamaqtyń aýyz arqyly asqazanǵa durys ótpegen kezinde belgi beredi. Dısfagııa aýyz qýysyndaǵy, til nemese tisterdiń  aqaýlarynyń saldarynan, qalypty shaınaý jáne jutylý protsesine kedergi bolǵan jaǵdaıda paıda bolýy múmkin. \r\n\r\nMynandaı sımptomdar paıda bolýy múmkin: silekeı aǵa beredi, tamaqty jegende shashala beredi,  nemese aýyz qýysy tym qatty qurǵaı beredi. Keıde tamaq jutqynshaqta turyp qalǵandaı bolady nemese ári qaraı tamaqty ıterý úshin birneshe ret jutyný kerekteı kórinip turady. Sonyń áserinen qaqalyp-shashalyp nemese tunshyǵyp bara jatqandaı sezimde bolasyz.\r\n\r\nJutynýdyń qıyndaýy saldarynan salmaq túsedi, tipti óńeshtiń qaterli isigi sekildi qaýipti aýrýlarǵa da apatyp soqtyrýy múmkin. Eger sizde kekirik bolsa nemese jutyný qıyndasa, ony úıde emdeı almaısyz. Sol úshin dárigerge qaralǵanyńyz jón.\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\njutynýdyń qıyndaýy\r\ndısfagııa\r\nkekirý\r\nóńeshtiń tarylýy\r\ntunshyǵý sezimi\r\nóńeshtiń qaterli isigi\r\n','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kekirý','','','qz','s','',0,'',1526,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533717960,1565253960,1533718015,'Kekirý kóbinese, aýa jutyp alǵannan bolady.  Kóp aýa jutyp alǵannan keıin,  tym toıyp qalǵandaı nemese ish shertıip ketkendeı sezimder týyndaıdy.','Kekirý kóbinese, aýa jutyp alǵannan bolady.  Kóp aýa jutyp alǵannan keıin,  tym toıyp qalǵandaı nemese ish shertıip ketkendeı sezimder týyndaıdy.\r\nQatty toıyp alǵannan nemese asqazannyń asty qorytpaýynyń sebebinen bolatyn kekirý,  jaıdan-jaı jıi bola bermeıdi. Oǵan sebep bolatyn mynadaı da qaýipti jaǵdaılar bar:\r\n•	Oıyq jara da aýrsyný sezimderin týdyrady;\r\n•	Asqazan nemese as qorytý júıesiniń obyry.  Júrek aıný, tábettiń tómendeýi jáne  ishken as sińbeı,  asqazan tolyp turǵandaı sezimde bolý;\r\n•	Asqazan - ishek joldarynyń titirkenýinen  kekirý men qyjyl paıda bolady.  Ásirese,  jatqanda nemese eńkeıgende qatty mazalaıdy;\r\n•	Ót qabynyń aýrýy ishińizdiń joǵarǵy oń jaq bóligin aýyrtyp, keıde, aýyrsyný belgileri  arqa men ıyqqa qaraı taralýy  múmkin.\r\n•	Qyjyl. Ishtiń joǵarǵy bóliginde nemese keýdede  paıda bolyp,  gazdyń túzilýin,  toqtyq sezimin, aýyrsyný nemese asqazannyń ashyǵan sezimderin týdyrady. Bul  belgiler kekirikti týdyrýy da, týdyrmaýy da eki talaı.\r\n•	Bezerlik bolýy múmkin. Bezerlik –  tosyn jaǵdaıda qorytylmaıtyn materıaldardy(qatty zattar, shash t.s.s )  aýyzǵa salyp, jutyp jibergende, asqazan joldarynyń bitelip qalaýyn aıtady (asqazannyń kedergili bitelip qalýy). \r\nEger kóp kekire beretin bolsańyz, dárigerge habarlasyńyz. Qatty toıǵannan nemese as qortýyńyz durys bolmaǵannan ba, joq basqa ma anyqtap alyńyz.  Múmkin úıde-aq emdelip, jazylyp ketersiz.\r\n__Tegter:__\r\nkekirý     \r\nas qorytpaý    \r\nqyjyl   \r\nasqazannyń oıyq jarasy    \r\nash ishek oıyq jarasy\r\nishek isigi\r\nóńesh isigi\r\nasqazan-óńesh reflıýksi\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aqtańdaq (Vıtılıgo)','','','qz','s','',0,'',2724,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718020,1565254020,1533718165,'__Aqtańdaq (Vıtılıgo) __-   bul teri aýrýy, melanotsıtter fýnktsııasynyń joǵalýynan nemese tómendeýinen  teride, shashta, kózdiń torly qabatynda  aq tústi daqtartyń damyp ketýin aıtamyz. Aýrý kez kelgen jastan bastalýy múmkin, biraq kóbinese 70%-y  20 jasqa deıin adamdarda baıqalady. Aqtańdaqtyń qaıdan  paıda bolatyny, sebepteri men mehanızmderi jaıly suraqtyń jaýaby áli tabylmady, sondyqtan osy aýrýdyń tıimdi jáne tolyqqandy emdeý máselesi osy kúnge deıin aqsap tur.','__Aqtańdaq (Vıtılıgo) __-   bul teri aýrýy, melanotsıtter fýnktsııasynyń joǵalýynan nemese tómendeýinen  teride, shashta, kózdiń torly qabatynda  aq tústi daqtartyń damyp ketýin aıtamyz. Aýrý kez kelgen jastan bastalýy múmkin, biraq kóbinese 70%-y  20 jasqa deıin adamdarda baıqalady. Aqtańdaqtyń qaıdan  paıda bolatyny, sebepteri men mehanızmderi jaıly suraqtyń jaýaby áli tabylmady, sondyqtan osy aýrýdyń tıimdi jáne tolyqqandy emdeý máselesi osy kúnge deıin aqsap tur.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"317\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Aqtańdaq emi__\r\nÝltrakúlgin sáýlelerge, teriniń sezimtaldyǵyn arttyratyn ósimdik maıynan jasalǵan preparattar qoldanady. Aqtańdaǵy bar naýqastardy emdeý barsynda, shaıqýraı syǵyndylaryn syrtqa jáne ishke, kún sáýlesimen nemese synapty-kvarts shamymen sáýlelendir arqyly  qoldanǵan kezde oń nátıjeler alyndy. Aqtańdaqty emdeýde birqatar dárilik ósimdikterdi qoldanýdyń tıimdiligi  týraly málimetter bar. Sonyń negizinde, naýqastar shóptiń shyrynyn (tunbalaryn), aq daqtar paıda bolǵan jerine jaǵý kerek. Mysaly: japyraq shyryny men injirdiń jasyl jemisterin, qyzyl buryshty, jańadan jasalǵan shyryn, qaınatpa nemese tunba (1:1, 1:2) kishi baldyrshóp, jańa pisken qulpynaı shyryndary.\r\nDese de osy dáriler tolyqqandy  áser etý úshin, terige ýltrakúlgin sáýlemen birge qoldaný qajet. Eń tıimdi joly, uzyn tolqyndy ýltrakúlgin sáýlelenýmen (tolqyn uzyndyǵy 320-390 nm) ushtastyra otyryp, dárilik zattardy qoldaný kerek.  Bul ádis ǵylymda,  PÝVA-terapııasy nemese fotohımıoterapııasy (FHT) dep atalady. Emniń  oń áseri álsiremes úshin,  uzaq merzimde  osy eldeýdi dembil-dembil qoldanyp týrý kerek. \r\nNaýqas adam boıyndaǵy aqtańdaqpen qatar paıda bolǵan, basqa da aýrýlaryn emdemese,  bul aýrýdan tolyq emdelýi múmkin emes. Vıtılıgo – «ishki aýrýlardyń syrtqy kórinisi» dese de bolady. Aqtańdaǵy  bar adamdardyń kópshiliginiń baýyry aýyrady. Osyǵan baılanysty baýyrdyń jáne ót qabynyń jumysyn jaqsartatyn keshendi terapııa preparattaryn engizý usynylady:  essentsıale, holagogým.  Aqtańdaqtardan qutylý úshin baýyrdy emdeýdiń mańyzy zor: gastroenterlogtardyń aıtýynsha baýyr lıamblıozyn emdegennen keıin aqtańdaqtardyń kóbisi ózdiginen joıylyp ketetin kórinedi.\r\nKeıbir avtorlar depıgmentatsııany (tússizdik) gelmıntter qozdyryp, endokrındik bezderdiń qalypty qyzmetin buzyp, aǵzada mys tapshylyǵyn týdyrady dep boljaıdy. Mundaı jaǵdaılarda júrgizilgen degelmıntızatsııa naýqastardy emdeýge jaqsy yqpal etti.\r\nAqtańdaǵy bar naýqastarda jıi kezdesetin patologııalardyń biri - endokrındi aýrýlar bolyp tabylady: qalqansha bezi fýnktsııasynyń buzylýy; asqazan-ishek jolyndaǵy ózgerister – asqazannyń qyshqyldyq jáne pılorıkalyq fýnktsııalarynyń buzylysy; júrek-qan-tamyr júıesi aýrýlary.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n \r\nvıtılıgo\r\nAqtańdaq\r\n','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jynystyq zorlyq jáne qynaptan qan ketý','','','qz','s','',0,'',1191,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718140,1565254140,1533718273,'Qynaptaǵy erekshe bólindiler, syzattar, qynap aınalasynyń aýrýy, venerıkalyq ınfektsııa sımptomdary  jáne t.b. zorlyq-zombylyqtyń áserinen bolýy múmkin. Seksýaldyq zorlyq-zombylyq belgilerin, jynystyq aımaqty zerttemeı, anyqtaý múmkin emes.','Qynaptaǵy erekshe bólindiler, syzattar, qynap aınalasynyń aýrýy, venerıkalyq ınfektsııa sımptomdary  jáne t.b. zorlyq-zombylyqtyń áserinen bolýy múmkin. Seksýaldyq zorlyq-zombylyq belgilerin, jynystyq aımaqty zerttemeı, anyqtaý múmkin emes.\r\nZorlyq belgilerine mynalardy bolady:\r\n•	Jynys múshesinde  syzattar, kógerýler, tistiń izderi bolady.\r\n•	Qynaptan qan ketip, túrli bólindiler shyǵady.\r\n•	Rektaldy [2742] nemese genıtaldy qan ketýler paıda bolady.\r\n•	Anal tesiginiń jyrtylýy, dılatatsııasy kezdesedi [3651]\r\n•	Venerıkalyq aýrýlardyń[]sımptomdary, mysaly: gonoreıa, hlamıdıoz [3635], sıfılıs[2918], AITV[2804].\r\nKishkentaı balada menstrýaldy kezeń bastalǵansha qynaptan qan aǵýy durys emes, bul qynaptaǵy oıyq jara, súıel, aýrýlar men túsiniksiz bólindilerdiń sımptomdary bolýy múmkin.  Bul sımptomdar fızıkalyq nemese jynystyq zorlyq-zombylyqtan da týyndaýy múmkin, ondaı jaǵdaıda jynys múshesiniń ishki jaqtary men aınalasy  jaraqattanady.\r\nZorlyq-zombylyqqa baılanysty suraqtardy kásibı jáne zańdy túrde dáriger qyzmetin atqaratyn adamǵa qoıý kerek. Ol tekseris júrgizýge, zorlyq-zombylyqtyń naqty belgilerin anyqtaýǵa mindetti.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\nQynaptan \r\nanal tesiginiń jarylýy\r\nqan ketý\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ektopııalyq (jatyrdan tys) júktilik','','','qz','s','',0,'',5180,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718260,1565254260,1533718584,'Jatyrdan tys damyǵan  júktilikti – ektopııalyq júktilik dep ataıdy. Bul jaǵdaı analardyń ómirine qaýip tóndiredi.  ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n \r\nJatyrdan tys damyǵan  júktilikti – ektopııalyq júktilik dep ataıdy. Bul jaǵdaı analardyń ómirine qaýip tóndiredi. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"318\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nNegizinde  júktilik kezinde uryqtanatyn analyq jasýsha jatyr tútigi arqyly jatyrǵa túsedi. Eger analyq jasýshanyń tútik arqyly ótýi tejelse nemese báseńdese, bul jatyrdan tys júktilikke aparýy múmkin. Aýrý sebepterine mynalardy jatqyzýǵa bolady:\r\n•	Jatyr tútiginiń týa bitken aqaýy\r\n•	Appendıks jarylǵannan keıingi jabyspalar\r\n•	Endometrıoz \r\n•	Buryn jatyrdan tys júktiliktiń bolýy\r\n•	áıelderdiń jynystyq aǵzalarynda buryn bolǵan juqpalardan nemese operatsııalardan qalǵan tyrtyqtar.\r\nBudan bólek ektopıkalyq júktilik qaýpi myna faktorlarda da artady:\r\n•	35 jastan asqannan keıin;\r\n•	Bala kóterýge qarsy spıral (VMS) salǵanna keıin júkti bolyp qalǵannan;\r\n•	Jatyr tútikterin baılap tastaǵannan: biraq bul 2, ne, odan da kóp jyl ótkennen keıin bolýy yqtımal.\r\n•	Tútikti saqtandyrý (tútikti baılaý), júkti bolyp qalmaý úshin qldanylatyn tásil;\r\n•	Túrli adammen jynystyq qatynasqa túse berý;\r\n•	Bedeýlikti emdeýdiń keıbir túrleri.\r\nKeıde sebepteri belgisiz bolyp ta qalady. Gormondar negizgi róldi atqarady.\r\nJatyrdan tys júktiliktiń ornalasatyn jeri, kóbinese, - eki jatyr qubyrynyń biri.  Sırek jaǵdaıda jatyrdan tys júktilik analyq bezde, ishki qýysynda nemese jatyr moınynda bolýy múmkin.   \r\nEktopıkalyq júktilik kontratseptsııalyq (júktilikke qarsy) ádisterdi qoldanǵanan da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSizde júktiliktiń sımptomdary erte baıqalýy múmkin, mysaly, analyq bezder isinip, júrek aıný degen sııaqty. Odan basqa:   \r\n•	jatyrdan mezgilsiz qan ketýi;\r\n•	bel jaq aýyra beredi;\r\n•	jambastyǵ bir jeri qysyp turǵandaı aýyrady;\r\n•	etekkir kelmeı qalady;\r\n•	ishtiń tómengi jaǵy  nemese jambastyń tutastaı aýmaǵy aýyryp turady.\r\nJatyrdan tys júktilik kezinde onyń aınalasy soqqy tıip zaqymdansa nemese qan ketse sımptomdary ýshyǵyp ketýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda myna máseleler mazalaýy múmkin:   \r\n•	esten taný nemese álsizdik sezimi\r\n•	tik ishek aýmaǵyndaǵy qatty qysym\r\n•	arterıaldyq qysymnyń tómendigi\r\n•	ıyq jaqtyń aýyrsynýy\r\n•	ishtiń tómengi bóligi kenetten  qatty aýryp kete beredi.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger gınekologııalyq tekserýdi ótkizedi. Qaralý kezinde jambas jaq  aýyryp turady.\r\nSondaı-aq, júktilikke test jáne qynaptyq ýltradybystyq zertteý ótkiziledi.   \r\nAHG (adamnyń horıonıkalyq gonadotropıni) – bul ádette júktilik kezinde óndiriletin gormon. Osy gormonnyń qanda bolýy júktilikti anyqtaýǵa múmkindik beredi. Eger onyń qandaǵy deńgeıi jetkilikti ulǵaımasa, dáriger onda  jatyrdan tys júktiliktiń aıtady.      \r\n     \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJatyrdan tys júktilik – ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaı. Júktilik  saqtalynbaıdy. Ananyń ómirin saqtaý úshin embrıonnyń jasýshalary joıylýy kerek.\r\nJatyrdan tys júktiliktiń aýmaǵy zaqymdansa (jarylsa),  shuǵyl medıtsınalyq járdem qajet bolady. Jarylý qan ketýine jáne shok alýǵa aparýy múmkin, bul – shuǵyl medıtsınalyq jaǵdaılardy talap etedi. Shokty emdeý ádisteri:\r\n•	Qan quıý\r\n•	Suıyqtyqty kóktamyr arqyly engizý\r\n•	Deneniń qalypty temperatýrasyn qoldaý\r\n•	Ottegi\r\n•	Aıaqty joǵary kóterip qoıý.\r\nJatyrdan tys júktiliktiń aýmaǵy jarylǵanda qan aǵýyn toqtatý maqsatynda jáne embrıondy alý úshin hırýrgııalyq ota jasalady. Keıbir jaǵdaıda dáriger jatyr tútigin alyp tastaýy da múmkin.\r\nJatyrdan tys júktiliktiń aýmaǵy jarylmasa, emdeýge kiretinder: \r\n•        Ota\r\n•        Dárigerdiń qatań baqylaýymen júktilikti úzetin dárilerdi qabyldaý.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\njatyrdan tys júktilik  bolǵan áıelderdiń úshten biri keıin bala týa alady. Keıbir áıelder júkti bola almaýy da múmkin.  \r\nJatyrdan tys júktilikten  keıin qaıtadan júkti bolý kelesi jaıttarǵa baılanysty: \r\n•	áıeldiń jasyna\r\n•	balasy bolýyna\r\n•	ektopıkalyq  júktiliktiń  paıda bolý sebebine.\r\n\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolsa, dárigerge nemese meıirbıkege kóriný qajet:\r\n•	jatyrdan ádetten tys qan ketse;\r\n•	ishtiń tómengi bóligi nemese jambas jaq aýyrsa.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJatyr tútiginen tys paıda bolatyn jatyrdan tys júktiliktiń kóp túrleriniń aldyn alý múmkin emes. Jatyr tútikterin zaqymdaıtyn faktorlardyń ǵana aldyn alý arqyly qaýpin azaıtýǵa bolady. Olar:  \r\n•	Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý, jynystyq qatynasqa deıingi jáne keıingi juqpalanýdyń aldyn alatyn sharalardy qoldaný;\r\n•	jynystyq jolmen beriletin juqpalardy erte anyqtaý jáne emdeý\r\n•	temeki shekpeý.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nJatyrdan tys júktilik\r\nEtekkirdiń kelmeı qalýy\r\nQynaptan qan aǵý\r\nBas aınalý\r\n\r\nAqparat kózi: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000895.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵan Almaz Sharman, medıtsına professory.\r\n\r\nAýdarǵan: Asel Stambekova.\r\n\r\nRedaktsııalaǵan: Aleksandr Korolkov.','student_k',64,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tildiń túktenýi','','','qz','s','',0,'',1087,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718560,1565254560,1533718744,'Tildiń túktenýi – til búrtikteriniń ósip ketýinen paıda bolady. Bir qaraǵanda tilge shash óskendeı kórinedi.  Tilinde túgi bar adamnyń   aýyzynan ylǵı jaǵymsyz ıis shyǵyp turady. Aýrý sezimi ádette baıqalmaıdy.','Tildiń túktenýi – til búrtikteriniń ósip ketýinen paıda bolady. Bir qaraǵanda tilge shash óskendeı kórinedi.  Tilinde túgi bar adamnyń   aýyzynan ylǵı jaǵymsyz ıis shyǵyp turady. Aýrý sezimi ádette baıqalmaıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"319\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTildiń túktenýiniń sebebi - aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtamaǵandyqtan, silekeıdiń az bólinýinen jáne antıbıotıkterdiń janama áserinen bolyp jatady. Sondaı-aq,  aýyzdy shaıý úshin qoldanǵan túrli zııandy suıyqtyqtar, shylym nemese tútinsiz (shaınaıtyn) tabak t.s.s. tilde túktiń paıda bolýyna sebep bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"320\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTildiń túktenýi - qaýipti jaǵdaı emes. Ol:  antıbıotıkterdi nemese aýyz qýysyn  shaıatyn suıyqtyqtardy toqtatyp, silekeıdiń bólinýi jaqsaryp, aýyz qýysynyń gıgıenasy durystalǵanda qaıta ketedi. Tildegi túkti túzilimderdi joıyp,olardy boldyrmaý  úshin, tildiń ústingi jaǵyn kúndelikti tis pastasyn jumsaq tis shetkasyna jaǵyp súrkep, al astyńǵy jaǵyn sýly eritindimen tazalap turý kerek.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nTildiń túktenýi\r\n\r\nAýyzdaǵy jaǵymsyz ıis\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Shash kútimi jáne onyń zaqymdanýy','','','qz','s','',0,'',1253,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718740,1565254740,1533718820,'\'\'__Shashty sándeıtin jáne árlendiretin arnaıy zattar shashtyń tabıǵatyna zııanyn tıgizýi múmkin.__\'\'\r\nShash adam aǵzasynda qandaıda-bir fızıologııalyq mańyzdy ról atqarmaıdy. Olar  durys kútim jasalmaǵannan  zaqymdansa da eshteńe etpeıdi. \r\n','__Shashty sándeıtin jáne árlendiretin arnaıy zattar shashtyń tabıǵatyna zııanyn tıgizýi múmkin.__\r\nShash adam aǵzasynda qandaıda-bir fızıologııalyq mańyzdy ról atqarmaıdy. Olar  durys kútim jasalmaǵannan  zaqymdansa da eshteńe etpeıdi. \r\nShashty zaqymdaıtyn  jáne onyń synǵyshtyǵyn, bólingishtigin týdyratyn sándeý quraldaryna mynalar jatady.  \r\n•	Shashqa arnalǵan qysqyshtar;\r\n•	Termobıgýdı;\r\n•	Tym ystyq shash keptirgishteri;\r\n•	Shash óńdeýge arnalǵan hımııalyq zattar: mysaly, boıaýlar, tonaldy, aǵartqysh quraldar, shashty túzetý jáne turaqty tolqyn berip turatyn qurylǵylar.\r\nShashqa arnalǵan quraldardy durys qoldanǵan jaǵdaıda, bul ónimder zııan keltire bermeıdi.\r\nEger osy hımııalyq  quraldardyń kez-kelgenin tym jıi qoldansa, shash álsiz jáne synǵysh bolyp qalady. Eger de bir kúnde eki protsedýra oryndalsa nemese aǵartqysh qural, buryn boıaýdan tazartylǵan shashqa qoldanylsa, shashqa zaqym kelýi múmkin.\r\nShashty tartyp turatyn úlgilerde (mysaly, órilgen, bıikke býylyp turatyn) jáne shashty bir orynda arnaıy elastıkalyq tańǵyshtarmen baılaǵan kezde, olar jıi túsýi múmkin.\r\nShashty qatty, tyǵyz etip baılaýdan aýlaq bolyńyz nemese shashty sándeýdiń erkin túrlerimen almastyryńyz. Múmkindiginshe, shashyńyzǵa serpimdi tańǵyshtardy az baılańyz.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nshashtyń túsýi\r\nshashtyń synýy\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jambas músheleriniń qabynýy','','','qz','s','',0,'',1803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718800,1565254800,1533718916,'__\'\'Bul ne? Jambas músheleriniń qabynýy (JMQ)\'\'__ – bul termın jatyrdyń fallopıı tútiginiń, analyq bezderdiń  qabynýyn (áıeldiń jambas aǵzalary) sıpattaý úshin paıdalanylady. JMQ ádette bakterııalyq ınfektsııalardy shaqyrady, mysaly, gonoreıa  nemese hlamıdıoz. Ádette, jatyr ishilik spıraldy qoldanatyn áıelderde JMQ qaýpi joǵary, sebebi spıral – bakterııalardyń  jatyrdyń ishine, tútikke jáne analyq bezderge enýine múmkindik beredi. Jambas músheleriniń qabynýy 25 jasqa deıingi jáne tósek qatynasynda  belsendi áıelderde jıi kezdesedi. ','__\'\'Bul ne? Jambas músheleriniń qabynýy (JMQ)\'\'__ – bul termın jatyrdyń fallopıı tútiginiń, analyq bezderdiń  qabynýyn (áıeldiń jambas aǵzalary) sıpattaý úshin paıdalanylady. JMQ ádette bakterııalyq ınfektsııalardy shaqyrady, mysaly, gonoreıa  nemese hlamıdıoz. Ádette, jatyr ishilik spıraldy qoldanatyn áıelderde JMQ qaýpi joǵary, sebebi spıral – bakterııalardyń  jatyrdyń ishine, tútikke jáne analyq bezderge enýine múmkindik beredi. Jambas músheleriniń qabynýy 25 jasqa deıingi jáne tósek qatynasynda  belsendi áıelderde jıi kezdesedi. \r\nJMQ esh sımptomsyz paıda bolýy múmkin. Alaıda, olar bolǵannyń ózinde, mynalardy qamtýy múmkin:\r\n•	Bel aımaǵyndaǵy aýrý sezimi: ádette, bir nemese eki aıaqqa da berilýi múmkin.\r\n•	Júrek aınýy, dene qyzýynyń joǵarylaýy.\r\n•	Deneniń álsizdigi nemese yńǵaısyzdyq sezimi.\r\n•	Jynystyq qatynas kezindegi aýrý sezimi.\r\n•	Mezgilsiz menstrýaldy qan ketýler .\r\n__\'\'Qandaı asqynýlary bar?\'\'__ Jambas ınfektsııasynan keıin tyrtyq qalsa, ol keıin qatty aýyrtyp, bedeýlikke deıin sebepshi bolýy múmkin. Sondaı-aq, JMQ, áıelderde jatyrdan tys júktilik qaýpin týdyrýy da ǵajap emes. Eger alda-jalda jaǵdaı soǵan aparsa, uryq jumyrtqasy jatyrdan tys, fallopıı tútigine enip, ishtegi basqa múshelerge keri áser etedi. Jatyrdan tys júktilik qaýpi, saý áıelderge qaraǵanda, JMQ-men zardap shekken naýqastarda  7-10 ese joǵary kezdesedi. Buryn-sondy jambas músheleriniń qabynýy bolǵan áıelderdiń de, bul aýrýǵa qaıta dýshar bolyp qalýy ábden múmkin.\r\n__\'\'Emdeý\'\'__\r\nEmdeý kezinde qabynýǵa jáne bakterııaǵa qarsy dáriler qamtylady. Klınıkalyq aýrý sımptomdary bar áıelder, dárigerge qaralýdan buryn jynystyq qatynasty toqtata turǵany durys.  Bul amal arqyly olar óz joldasynyń ınfektsııamen zalaldanýynyń aldyn alady. \r\n__Tegter:__ \r\ngonoreıa    \r\nhlamıdıoz     \r\ntómengi jaqtyń aýrýy   \r\netekkirdiń buzylýy\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Emshek ushynan bólindiniń shyǵýy','','','qz','s','',0,'',1424,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533718860,1565254860,1533719070,'Eshqashan júkti bolmaǵan áıelderde emshek ushynan bólindiniń shyǵýy sırek kezdesedi. Júktiliktiń sońǵy aptasynda, áıelderde ýyz túrindegi bólindiler shyǵýy -  qalypty jaǵdaı. Óz betinshe bólinetin bólindiler barlyq áıelderdiń 80% -ynda baıqalady jáne ol tek emizikti basqanda ǵana paıda bolady. Bul qalypty jaǵdaı. Bólindiler móldir, tunyq, aq jáne sarǵysh bolýy múmkin.\r\nJúktilik kezinen tys, sút bezderinen bólindiler óz betinshe shyǵa bastasa – onda ol jaıdan-jaı emes. Ásirese, keýde pishini men konsıstentsııasynyń ózgergen kezinde shyqsa qaýipti bolyp sanalady. \r\n','Eshqashan júkti bolmaǵan áıelderde emshek ushynan bólindiniń shyǵýy sırek kezdesedi. Júktiliktiń sońǵy aptasynda, áıelderde ýyz túrindegi bólindiler shyǵýy -  qalypty jaǵdaı. Óz betinshe bólinetin bólindiler barlyq áıelderdiń 80% -ynda baıqalady jáne ol tek emizikti basqanda ǵana paıda bolady. Bul qalypty jaǵdaı. Bólindiler móldir, tunyq, aq jáne sarǵysh bolýy múmkin.\r\n\r\nJúktilik kezinen tys, sút bezderinen bólindiler óz betinshe shyǵa bastasa – onda ol jaıdan-jaı emes. Ásirese, keýde pishini men konsıstentsııasynyń ózgergen kezinde shyqsa qaýipti bolyp sanalady. \r\nTómendegi __sebepter__ bólindilerdiń ózdiginen shyǵýyna áser etýi múmkin.\r\n•	Emshekter jaraqattanǵanda;\r\n•	Dárilik preparattardan, mysaly: oraldy kontratseptıvter [3448], tsımetıdın, metıldopa, metoklopramıd, razarpın, verapamıl jáne t.b.\r\n•	Sút bezderiniń abstsessi iriń aǵýǵa  sebep bolýy múmkin.\r\n•	Gıpofız isigi \r\n•	Sút bezderiniń isigi (ıntradýktaldi papılloma).\r\n\r\n__Galaktoreıa__ -  bul emshekten ózdiginen bólinetin suıyqtyqtyń biri. Ol keıbir dári-dármekterdiń janama áserinen  nemese qaýipti emes gıpofız isiginiń (gıpofızdik adenoma), sondaı-aq gıpotıreoz sııaqty belgili bir isikterdiń áserinen paıda bolady. Sút bezderinen qandaı da bir bólindiler paıda bolǵan jaǵdaıda nemese emshektiń bir shaq ushynan qan aralas suıyqtyqtar shyqsa dárigerge habarlasyńyz. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\nemshekten bólindilerdiń shyǵýy     \r\nsút bezderiniń aýrýy      \r\nemizikten irinniń aǵýy\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Taǵamda aqýyzdyń jetispeýshiliginen shashtyń túsýi.','','','qz','s','',0,'',1352,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533719040,1565255040,1533719126,'Adam aǵzasyna shashtyń eshqandaı fızıologııalyq mańyzdy áseri joq. Alaıda, kóp júıeli aýrýlar shashtyń ósýine keri áser etedi, keıde shashtyń túsýine de sebep bolady. Jiti  aqýyz jetispeýshiliginen de shashtyń ósýi nasharlap,  keıin tipti onyń  múldem joq bolýyna ákeledi. Aqýyzdyń jetispeýshiligi shashtyń dıffýzııalyq  túsýine – alopetsııaǵa ákeledi. Sondaı-aq, shashtyń túsýine, qaterli isikti emdeý  kezinde hımıoterapııada  keńinen qoldanylatyn tsıtotoksıkalyq  dárilerdiń áseri de bolýy múmkin.','Adam aǵzasyna shashtyń eshqandaı fızıologııalyq mańyzdy áseri joq. Alaıda, kóp júıeli aýrýlar shashtyń ósýine keri áser etedi, keıde shashtyń túsýine de sebep bolady. Jiti  aqýyz jetispeýshiliginen de shashtyń ósýi nasharlap,  keıin tipti onyń  múldem joq bolýyna ákeledi. Aqýyzdyń jetispeýshiligi shashtyń dıffýzııalyq  túsýine – alopetsııaǵa ákeledi. Sondaı-aq, shashtyń túsýine, qaterli isikti emdeý  kezinde hımıoterapııada  keńinen qoldanylatyn tsıtotoksıkalyq  dárilerdiń áseri de bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıbir dıetaǵa qyzyǵatyndar aqýyzdy shekteıdi nemese durys tamaqtaný rejımin buzady. Odan  dıstrofııa (tamaqtanýdyń buzylýy) qalyptasý múmkin. Eger  mundaı jaǵdaı oryn alsa dene aqýyzdy únemdeı bastaıdy, ol bolsa shashtyń ósýine tikeleı áser etýi múmkin. Osylaı  dıetalar qoldana bastaǵannan keıin 2-3 aıdyń ishinde shash jıi túsýin arttyrady.\r\nBul qaıtymdy jaǵdaı jáne aqýyz jetkilikti mólsherde tutynylatyn bolsa, aldyn alýǵa bolady. Eger adam dıetany qatal ustanýǵa sheshim qabyldasa, ol aǵzaǵa jetkilikti aqýyz berip turý kerek. Aqýyzǵa: et, taýyq, balyq, jumyrtqa, irimshiktiń keıbir túrleri, qurǵaq burshaqtar, burshaq sorpasy, dánder men jańǵaqtar jese paıdasy tıedi.\r\nQalypty aqýyzdy qorektendirgennen  keıin, shashtyń ósýi qalpyna keledi. Biraq, shash follıkýldarynyń qabynýy yqtımal.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\nAlopetsııa\r\nShash ósýdiń toqtaýy \r\nShashtyń túsýi\r\nTazdaný\r\nAlmatyda shash emdeý\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qandaǵy holesterın deńgeıin anyqtaý','','','qz','s','',0,'',5660,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533719100,1565255100,1533719897,'Holesterın –deneniń árbir múshesiniń quramynda bar jumsaq jáne balaýyz tárizdi zat. Adam aǵzasynyń durys qyzmet etýine holesterın azdaǵan mólsherde qajet. Qandaǵy holesterın deńgeıiniń joǵarlanýy arterııalardyń bitelýine jáne júrek aýrýlarynyń damýyna alyp keledi.','__Anyqtamasy__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Holesterınge taldama júrgizý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qaı kezde tekserilý kerek?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Jalpy holesterın__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaman holesterın)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaqsy holesterın)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Óte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaman holesterın)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Eskertýler__{ALINK}\r\n\r\n\r\n__Holesterın__ –deneniń árbir múshesiniń quramynda bolatyn, jumsaq jáne balaýyz tárizdi zat. Adam aǵzasynyń durys qyzmet etýi úshin az mólsherde holesterın qajet. Biraq ta qandaǵy holesterın deńgeıiniń joǵarlanýy arterııalardyń bitelýine jáne júrek aýrýlarynyń damýyna alyp keledi\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"321\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQandaǵy holesterın deńgeıin anyqtaý sizge jáne sizdiń dárigerińizge júrek aýrýlarynyń, ınsýlttiń jáne t.b. aýrýlardyń damý qaýpin tabýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nHolesterınniń qalypty deńgeıi júrek qan-tamyrlarynyń aýrýyna, qant dıabetine jáne  basqa da qaýipti faktorlarǵa áser etedi. Siz úshin eń tıimdi joldy tek dáriger ǵana taýyp bere alady. \r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Holessterınge taldama júrgizý__\r\n\r\nHolesterın jaqsy jáne jaman bolyp bólinedi. Olardyń árqaısysyn anyqtaıtyn birneshe taldaý túrleri bar. Bastapqy synaq retinde qandaǵy jalpy holesterın deńgeıin anyqtaý úshin dáriger sizge qan taldaýyn jasaýy múmkin. Bul jaǵdaıda qandaǵy holesterınniń jalpy deńgeıi esepteledi. \r\n\r\nSondaı-aq, dáriger sizge qannyń lıpıdti profılin anyqtaý maqsatynda taldaý taǵaıyndaýyly múmkin. Ol óz kezeginde kelesi anyqtamalardy qamtıdy:\r\n\r\n•	Jalpy holesterınder;\r\n•	Tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaman holesterın);\r\n•	Joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter(jaqsy holesterın);\r\n•	Úshglıtserıdterdi (qandaǵy maılardyń basqa túri);\r\n•	Óte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaman holesterın) kiredi.\r\n\r\nLıpoproteıder maılar men aqýyzdan turady. Olar qanmen holesterındi, úshglıtserıdti jáne basqa maılardy adamnyń dene múshelerine jetkizedi.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qaı kezde tekserilý kerek?__\r\n\r\n35 jasqa deıingi er azamattar jáne 45 jasqa deıingi barlyq áıelder qandaǵy holesterın deńgeıin anyqtatýy tıis. Keıbireýler óz qalaýlarymen 20 jasynda da teksertse bolady. Erte jastan holesterın deńgeıin anyqtaý tek myna jaǵdaılarda qajet bolady:\r\n\r\n•	Eger sizde qant dıabeti, júrek aýrýlary, ınsýlt jáne arterıaldy gıpertenzııa bolsa, siz osy taldaýlardy erterek jasaǵanyńyz jón.\r\n•	Eger alǵashqy taldaý nátıjesi qalypty bolsa, onda qandaǵy holesterın deńgeıin  ár 5 jyl saıyn ǵana anyqtatyp tursa bolady;\r\n•	Eger siz holesterın deńgeıin tómendetetin preparattardy qabyldap jatsańyz, onda taldaýdy jyl saıyn jasaǵanyńyz jón.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Jalpy holesterın__\r\n\r\nJalpy holesterınniń qalypty deńgeıi 180-200 mg/dl aralyǵynda nemese odan da tómen bolýy tıis. Eger jalpy holesterınniń deńgeıi qalypty bolsa, sizge qannyń lıpıdti profılin anyqtaýdaǵy basqa da  taldaýlar jasaýdyń qajeti shamaly.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaman holesterın)__\r\n\r\nTómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter arterııanyń bitelýine alyp kelýi múmkin. Sol  sebepten, ony «jaman» holesterın dep ataıdy. Tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń qandaǵy deńgeıi tómen bolýy tıis. Biraqta tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń deńgeıi qalyptydan tómenirek bolsa, júrek aýrýlary men ınsýlttiń damý qaýpi joǵarlaıdy. Qandaǵy tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń deńgeıi 190 mg/dl joǵary bolsa bul kórsetkish qalyptydan artqan dep esepteledi.\r\n\r\n70-189 mg/dl arasyndaǵy tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń deńgeıi joǵary dep, kelesi jaǵdaılarda esepteledi:\r\n\r\n•	Eger jasyńyz 40-75 jáne sizge qant dıabeti dıagnozy qoıylsa;\r\n•	Qant dıabetine qosa júrek aýrýlarynyń damý qaýipi joǵary bolsa;\r\n•	Sizde júrek aýrýlarynyń damý qaýipi ortasha nemese joǵary deńgeıde bolsa.\r\n\r\nEger siz qanyńyzdaǵy holesterın deńgeıin tómendetý úshin dáriler iship júrseńiz, dárigerden qosymsha keńes surańyz, dárigerler onyń durys qoldaný jolyp sizte túsindirip beredi.\r\n•	Dárigerlerdiń keıingi ýaqyttardaǵy keńesine sáıkes holessterın –TTLP-nyń belgelengen dárejesin qalyptastyrý qajet bolmaıtyn kórinedi. Kúshti dáriler naýqastarǵa úlken qaýiptilikpen uysynylyp jatyr.\r\n•	Degenmen, keıbir usynystar belgilengen dárejege jetý úshin óz degenine kóndirip te jatyr\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Holesterın-TJLP (jaqsy holesterın)__\r\n\r\nJoǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń qandaǵy deńgeıi joǵary bolýy tıis. Zertteýshiler erler men áıelderdiń qandarynda joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter qanshalyqty joǵarlansa, sonshalyqty júrektiń ıshemııalyq  aýrýynyń damý qaýipi tómendeıtinin anyqtady.Sondyqtan joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdi «jaqsy» holesterın dep ataıdy. Joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń qalypty deńgeıi 40-60 mg/dl teń.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Holesterın-LPONP (Óte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter) (jaman holesterın)__\r\nÓte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń quramynda úshglıtserıdter óte kóp. Óte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter arterııalardyń qabyrǵasyna holesterınniń tunýyna múmkindik beredi, sondyqtan ony «jaman» holesterın dep ataıdy.\r\nÓte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń qandaǵy qalypty deńgeıi 2-30 mg/dl teń.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Eskertýler__\r\nKeıbir kezde holesterın deńgeıi kerisinshe tómen bolýy múmkin. Bul jaǵdaıda dáriger sizge tamaqtaný ratsıonyńyzdy ózgertýge jáne holesterın deńgeıin joǵarlatatyn preparattardy qabyldaýǵa keńes beredi.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\nholesterın\r\nJalpy holesterın\r\nTómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter\r\nJoǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter\r\nÓte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter\r\nÚshglıtserıdter\r\nqant dıabeti\r\nınsýlt\r\nArterıaldy gıpertenzııa \r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tamaq jáne sý ishkennen keıin ishtiń kebýi nemese kekirý, gazdardyń paıda bolýy','','','qz','s','',0,'',1716,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533719940,1565255940,1533720068,'\'\'__Gazdardyń paıda bolýy__\'\', kekirý nemese ishtiń kebýi, ádette tamaqpen birge  aýa jutyp qoıǵannan paıda bolady. Sondaı-aq gazdyń paıda bolýyna sebep bolatyn azyq-túlik ónimderin jegennen  nemese gazdalǵan sýsyndardy ishkennen de osy jaǵdaılar kórinis berip jatady. Biraq buǵan ýaıymdamaı-aq qoıyńyz, astaný júıeńizge kishkene ózgeris engizseńiz boldy. Bul máseleniń oń sheshimin tabasyz. ','__Gazdardyń paıda bolýy,__ kekirý nemese ishtiń kebýi, ádette tamaqpen birge  aýa jutyp qoıǵannan paıda bolady. Sondaı-aq gazdyń paıda bolýyna sebep bolatyn azyq-túlik ónimderin jegennen  nemese gazdalǵan sýsyndardy ishkennen de osy jaǵdaılar kórinis berip jatady. Biraq buǵan ýaıymdamaı-aq qoıyńyz, astaný júıeńizge kishkene ózgeris engizseńiz boldy. Bul máseleniń oń sheshimin tabasyz. \r\n\r\nGazdar, kekirý nemese ishtiń kebýi tamaqtan bólek, basqa da jaıttardyń áserinen bolýy múmkin:\r\n•	Qanttyń jekelegen túrlerin qorytý (mysaly, laktoza, frýktoza nemese sorbıt. Qanttyń bul túrlerimen kóbine azyq-túlik ónimderin jáne dárilik zattardy táttilendiredi. Laktoza sút, irimshik jáne basqa sút ónimderin  anyqtaıdy.\r\n•	Qorektik zattardyń, vıtamınder men mıneraldardyń as qorytý joldaryna durys sińirilýi (malabsorbtsııa sındromy).__\'\' Malabsorbtsııa sındromyna myna sebepter jatady:\'\'__\r\n1.	Keıbir as qorytý fermentteriniń bolmaýy nemese tómen deńgeıde bolýy.\r\n2.	Uıqy beziniń aýrýlary (fıbrokıstalyq degeneratsııa ).\r\n3.	Parazıtterden týyndaǵan aýrýlar (lıamblıoz , qurttar nemese amıobıaz ).\r\n4.	As qorytý jolynda jıi kezdesetin bakterııalardaǵy ózgerister.\r\n5.	Ishekke áser etetin aýrýlar, mysaly, glıýten aýrýy , ol kóbinese balalyq shaqtaǵy glıýtendi taǵamdardy qosqannan keıin damıdy.\r\n6.	Asqazan-ishek jolynyń uzyndyǵyn ózgertken nemese qysqartqan operatsııalar.\r\n7.	Adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy (AITV) .\r\nDáriger olardyń sebepterin aqtaý úshin, sizde paıda bolǵan sımptomdardy teksere alady. Emdeý barysynda dıeta ózgerýi múmkin, as qorytý fermentterin aýystyratyn jáne sımptomdardy azaıtatyn dárilerdi jáne tamaq qospalaryn (temir sııaqty) qamtýy yqtımal.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nGazdar\r\nKekirý\r\nIshtiń kebýi\r\nUıqy bezi men ishek aýrýy\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ganglıı','','','qz','s','',0,'',1401,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533720060,1565256060,1533720173,'__Ganglıı (túıin)__ – ishine gel tárizdes móldir suıyqtyq jınalǵan kishkentaı qapshyqtar. Olar qolda jáne bilekte, keıde tabanda, baltyrda, tizede jáne ıyqta paıda bolady. Olar qaterli.   ','__Ganglıı (túıin) __– ishine gel tárizdes móldir suıyqtyq jınalǵan kishkentaı qapshyqtar. Olar qolda jáne bilekte, keıde tabanda, baltyrda, tizede jáne ıyqta paıda bolady. Olar qaterli.   \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"322\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__\'\'Ganglııdiń  shyǵý sebebi belgisiz\'\'__.  Biraq, bul jaraqattyń áserinen bolyp qalýy da yqtımal, óıtkeni  sińir qynapshasyna nemese jilik qýystaryna qosymsha suıyqtyqtar jınalyp qalsa olar da tompıyp shyǵa keledi. \r\nGanglııi bar adamdardyń kóbisi, onyń kenetten paıda bolǵanyn baıqaıdy. Olardyń kólemi bıdaı sııaqty nemese shıeden úlken bolýy múmkin, ádette aýrymaıdy jáne qozǵalmaly bolyp turady. Qozǵalǵan saıyn olar ósedi, óıtkeni qapshyqta suıyqtyq kóp jınalady. Ganglıı ózdiginen azaıyp ta, jarylyp ta ketýi múmkin.\r\n\r\nGanglııler asa  qaýipti emes. Ol ózdiginen joǵalyp ketedi. Eger paıda bolǵan ganglıler ózdiginen joǵalyp ketip jatsa arnaıy emdeýdiń qajeti joq. Eger ganglı  aýyrtsa, suryqsyzdanyp nemese qozǵalysty shektese, ony keptirýge bolady (aspıratsııa) jáne oǵan kortıkosteroıd engizýge bolady. Biraq aspıratsııadan keıin ganglı ylǵyıda qaıtadan paıda bolady. Ony hırýrgııalyq jolmen alyp tastaýǵa kerek.\r\nGanglııdi aýyr zatpen basýǵa bolmaıdy, óıtkeni odan paıda joq jáne ol jaǵdaıdy ushyqtyryp jiberýi múmkn.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nGanglıı     \r\nTeridegi kıstalar     \r\nBýyndardyń úlkeıýi    \r\nTeride jáne býyn aınalasyndaǵy gel tárizdi suıyqtyq\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gangrena','','','qz','s','',0,'',2589,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533720120,1565256120,1533720298,'\'\'__Bul ne? Gangrena__\'\' – dep,  tinderdiń ydyraýy men jansyzdanýyn aıtady. Jaraqattyń nemese ınfektsııanyń saldarynan, tinderge kelip turaqty kelip turatyn qan toqtap qalǵanda osyndaı jáıt oryn alady.  Tindik nekrozdan keıin oǵan bakterııalar juǵyp, sodan  tinder ydyraıdy.','__\'\'Bul ne? Gangrena \'\'__– dep,  tinderdiń ydyraýy men jansyzdanýyn aıtady. Jaraqattyń nemese ınfektsııanyń saldarynan, tinderge kelip turaqty kelip turatyn qan toqtap qalǵanda osyndaı jáıt oryn alady.  Tindik nekrozdan keıin oǵan bakterııalar juǵyp, sodan  tinder ydyraıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"354\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nGangrenanyń damý yqtımaldyǵy tómendegideı  aýrýlarmen jáne jaǵdaılarmen baılanysty:\r\n\r\n•	Dıabet\r\n•	Qan-tamyr aýrýlary (qol nemese aıaq aterosklerozy)\r\n•	Aýyr jaraqattar\r\n•	Hırýrgııalyq jaǵdaılar\r\n•	AITV-ınfektsııasynyń  nemese hımıoterapııanyń  áserinen ımmýn júıesiniń buzylýy\r\n\r\nGangrenanyń belgileri - sebebine jáne ornalasýyna baılanysty bolady. Eger zardap shekken jerler teri men astyńǵy tinderdiń arasynda bolsa, belgileri kelesideı bolady:\r\n\r\n•	Teri túsiniń ózgerýi (teri bolsa, kók nemese qara, teri astyndaǵy tin bolsa, qyzyl nemese qola tústi bolady)\r\n•	Sezimtaldyǵy joǵalady (ádette sol aımaqtaǵy qatty aýyrsynýdan keıin paıda bolady)\r\n•	Zaqymdaný aımaǵynda jaǵymsyz ıisti bólindilerdiń shyǵýy.\r\n\r\nIshki músheler zaqymdalsa (ót gangrenasy  nemese gazdy gangrena), belgileri mynalardy qamtıdy:\r\n\r\n•	Turaqty jáne qatty aýrý sezimi bolady;\r\n•	Dene qyzýy kóteriledi;\r\n•	Jalpy jaǵdaıy nasharlaıdy;\r\n•	Septıkalyq shok alady.\r\n\r\n__Gangrena dıagnostıkasy__ kelesi sharalardy qamtıdy:\r\n\r\n•	Jalpy qan taldaýy  (aq qan (leıkotsıtterdiń) kletkalarynyń sany)\r\n•	Deneniń zardap shekken bóligin rentgenologııalyq tekserýi\r\n•	Ishki aǵzalardyń kompıýterlik tomografııasy \r\n•	Gangrenany rastaý úshin zaqymdalǵan aımaqty hırýrgııalyq tekserýden ótkizý;\r\n•	Ólgen tindi tekserý úshin mıkroskopııalyq zertteý júrgizý;\r\n•	Bakterııaly ınfektsııaǵa arnalǵan tindik úlgidegi bakterıologııalyq zertteý ótkizý;\r\n•	Arterıografııa,  tamyrly buzylystardy emdeýdiń durys taktıkasyn jasaý úshin.\r\n\r\nGangrena deneniń biren-saran bóligin zaqymdasa, mysaly, qol,aıaq saýsaqtary nemese aıaqtyń biraz bóligi muzdaǵany sııaqty, tinniń úlken aımaǵyna áser etýi múmkin. Qan aınalymy nashar adamdarda (mysaly, qant dıabetimen aýyratyn naýqastarda) jaraqattar men teri ınfektsııalaryn ýaqtyly emdemegen jaǵdaıda gangrenany damytý qaýpi artady.\r\n\r\n__Emdelý __\r\n\r\nGangrena ýaqytyly dereý emdeýdi  talap etetin aýrý. Bul zaýaldy tolyqqandy emdeý úshin zardap shekken jerdegi qan aınalymyn qalpyna keltirý kerek, ınfektsııany joıyp, óli jáne óletin tinderdi qurtý qajet. Gangrena asqynǵan jaǵdaıda, deneniń kez-kelgen bóligin ampýtatsııalaý kerek: mysaly, qoldaǵy nemese aıaqtaǵy saýsaqty.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nGangrena     \r\nTeri túsiniń ózgerýi       \r\nQant dıabeti     \r\nTeri jaraqattary  \r\nTinderdiń jansyzdanýy\r\nAmpýtatsııa\r\n','student_k',52,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gangrenozdyq  jaralar ','','','qz','s','',0,'',748,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533807540,1565343540,1533807602,'\'\'__Gangrenozdyq jaralar__\'\' (sonymen qatar aftoznyı stomatıtti qarańyz) - bul aýyzda bolatyn aýyr aq oıyq jaralar, negizinen, tilde, bettiń ishinde jáne erinniń ishki jaǵynda paıda bolady. Gerpesten aıyrmashylyǵy, gangrenalyq jaralar juqpaly emes.','__Gangrenozdyq jaralar __(sonymen qatar aftoznyı stomatıtti qarańyz) - bul aýyzda bolatyn aýyr aq oıyq jaralar, negizinen, tilde, bettiń ishinde jáne erinniń ishki jaǵynda paıda bolady. Gerpesten aıyrmashylyǵy, gangrenalyq jaralar juqpaly emes.\r\n\r\nGangrenozdyq jaralardyń paıda bolý sebebi áli anyq emes, biraq aýyz ishindegi jaraqattyń áserinen,  ınfektsııa nemese kúızelistiń saldarynan,tipti tuqym qýalaýshylyqtan jáne áıel gormondarynyń jaraqat alýynyń sebebinen bolyp jatatyny belgili bolýda.Ádette, jaralar 7-10 kún ishinde jazylady.\r\n\r\nGengrenozdyq jaraǵa arnaıy em bolmasa da, úıde emdelse de ylǵı bolatyn  yńǵaısyzdyqty azaıtady.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\nGangrenozdy jaralar    \r\nAftozdy stomatıt     \r\nStomatıt emi    \r\nGangrenozdy jaralardyń sebebi \r\n','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Vırýstyq jáne bakterııalyq gastroenterıt','','','qz','s','',0,'',1656,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533807600,1565343600,1533807713,'__\'\'Bul ne? Vırýstyq nemese bakterııalyq gastroenterıt \'\'__- bul asqazan jáne ishektiń shyryshty  qabyqtarynyń qabynýy, qusý men ishi ótý arqyly belgi beredi. Bul aýrý asqazan tumaýy dep atalady.','\'\'__Bul ne? Vırýstyq nemese bakterııalyq gastroenterıt __\'\'- bul asqazan jáne ishektiń shyryshty  qabyqtarynyń qabynýy, qusý men ishi ótý arqyly belgi beredi. Bul aýrý asqazan tumaýy dep atalady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"324\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'__Buǵan ne sebep boldy?__\'\' Gastroenterıt vırýstyq nemese bakterııalyq ınfektsııadan paıda bolady. Eń jıi qozdyratyn qozdyrǵyshy -  rotavırýs dep atalady. Buǵan sebep bolatyn epıdemııalyq qubylystar kóbinese mektepterde, qarttar úıinde jıi kezdesip jatady. Rotavırýs ashyǵan taǵamda jáne lastanǵan aýyz sýda bolady. Gastroenterıt sımptomdary ınfektsııa juqqannan keıin 4-ten 48 saǵat aralyǵynda baıqalady.\r\nGastroenterıttiń sımptomdary:  júrektiń aınýy; qusý; ish qatyp qalý; dıareıa; dene qyzyýynyń sál kóterilýi jáne qaltyraý, salmaq joǵalý, bulshyqet aýyrsynýy, býyndardyń qozǵalmaı qalýy t.b.\r\nAsqazan-ishek tumaýy ádette 1-2 kún ishinde medıtsınalyq kómeksiz jazylyp ta ketedi. Úıdegi emdeý, mysaly, degıdratatsııamen kúresý asqazan tumaýynyń belgilerin jeńildetip, problemalaryn boldyrmaıdy.\r\nEmdeý úshin birinshi kezekte degıdratatsııamen kúresip, sondaı-aq  joǵalǵan tuzdar men mıneraldardy qalpyna keltirýge kúsh salý kerek. Osy maqsatta regıdron sııaqty tuzdar men mıneraldardyń eritindilerin qoldanýǵa bolady. Vırýstyq gastroenterıt kezinde antıbıotıkter  taǵaıyndalmaıdy, sondaı-aq dıareıany toqtatýǵa baǵyttalǵan preparattar da usynylmaıdy, sebebi olar ınfektsııanyń odan saıyn órshı túsýine sebep bolady.\r\nSýyq tııý jáne tumaý [er adamdar/ áıeder]\r\n \r\n__Tegter:__\r\n \r\nGastroenterıt degen ne  \r\nGastroenterıt sımptomdary \r\nGastroenterıttiń emi   \r\nGastroenterıt sebebi \r\nIshtegi aýrý sezimi   \r\nJúrek aıný    \r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kongo-Qyrym gemorragııalyq qyzbasy','','','qz','s','',0,'',3405,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533807720,1565343720,1533808006,'__Bul ne?__\r\nKongo-Qyrymdyq gemorragııalyq qyzbasy (kongo-qyrymdyq qyzba, ortaazııalyq gemorragııalyq qyzbasy) - adamnyń vırýstyq tabıǵı-oshaqty aýrýy, onyń qozdyrǵyshy - kene bolyp tabylady. Ol kúrt bastalýymen, dene qyzýynyń eki tolqyndyq kóterilýimen, jalpy ıntoksıkatsııamen jáne gemorragııalyq sındrommen (qan aǵý joǵarylaıdy) sıpattalady.\r\nKongo-Qyrym aýrýyn alǵash ret reseı dárigerleri 1944 jyly tapqan, keıin bul aýrý Kongoda, Nıgerııada, Senegalda, Kenııada sıpattalǵan. Qyzbanyń qozdyrǵyshy – RNQ quramyndaǵy neırovırýstar tıpindegi vırýs. Vırýsty maıda jabaıy qurt qumyrsqalar  keneler tasmaldaıdy jáne olar sol vırýsty saqtaýshylar bolyp tabylady.\r\nInfektsııanyń órshıtin ýaqyty -  mamyr jáne tamyz aılary. Infektsııany aýrý adam da taratyp júredi.  Emhanalarda aýrý adamnyń qanymen taralǵan jaǵdaılar da kezdesken.\r\n\r\n\r\nKongo-Qyrym aýrýyn alǵash ret resseı dárigerleri 1944 jyly tapqan, keıin bul aýrý Kongoda, Nıgerııada, Senegalda, Kenııada smpattalǵan. Qyzbanyń qozdyrǵyshy – neırovırýstar tıpindegi RNQ quramyndaǵy vırýs. Vırýstyń rezervýary bolyp maıda jabaıy qurt qumyrsqalar jatady, kene tasmaldaýshy jáne saqtaýshy bolyp tabylady.\r\n\r\nAýrý kóbinese maýsymdyq mezilderge baılanysty, ásirese mamyr jáne tamyz aılarynda kóp kezdesedi. Aýrý adam ınfektsııa kózi bolýy múmkin, aýrý adammen qarym qatynas kezinde qan arqyly beriledi (aýrýhana ishilik juqtyrý).','__Bul ne?__\r\n__Kongo-Qyrymdyq gemorragııalyq qyzbasy__ (kongo-qyrymdyq qyzba, ortaazııalyq gemorragııalyq qyzbasy) - adamnyń vırýstyq tabıǵı-oshaqty aýrýy, onyń qozdyrǵyshy - kene bolyp tabylady. Ol kúrt bastalýymen, dene qyzýynyń eki tolqyndyq kóterilýimen, jalpy ıntoksıkatsııamen jáne gemorragııalyq sındrommen (qan aǵý joǵarylaıdy) sıpattalady.\r\nKongo-Qyrym aýrýyn alǵash ret reseı dárigerleri 1944 jyly tapqan, keıin bul aýrý Kongoda, Nıgerııada, Senegalda, Kenııada sıpattalǵan. Qyzbanyń qozdyrǵyshy – RNQ quramyndaǵy neırovırýstar tıpindegi vırýs. Vırýsty maıda jabaıy qurt qumyrsqalar  keneler tasmaldaıdy jáne olar sol vırýsty saqtaýshylar bolyp tabylady.\r\nInfektsııanyń órshıtin ýaqyty -  mamyr jáne tamyz aılary. Infektsııany aýrý adam da taratyp júredi.  Emhanalarda aýrý adamnyń qanymen taralǵan jaǵdaılar da kezdesken.\r\n\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"325\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"326\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"327\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"328\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"329\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\r\n__Qandaı ózgerister bolady?__\r\nVırýs organızmge teri arqyly (kene shaqqan kezde) enedi.  Vırýs qanǵa sińip, retıkýloendotelıaldy júıesindegi  torlarda jınaqtalady, sodan  qanaınalymda júredi. Inkýbatsııalyq kezeńniń uzaqtyǵy 1 jáne 14 kún aralyǵynda (jıi 2-7 kún).\r\n__Klınıka jáne sımptomdary__\r\nQatty aýra bastaıdy,  dene qyzýy kenetten 39-40°S deıin kóterilip, qaltyraý bastalady. Bas meń-zeń bolyp synyp aýyrady, álsirep, kózge uıqy tyǵylǵandaı bolady, búkil dene qaqsap aýryp, bulshyq etter jáne býyndar talayp kete beredi, ish aýyryp, óńeshke qusyq keledi. Bastapqyda naýqastardy qarap, teksergende, bet, moıyn jáne keýdeniń ústińgi bólikteriniń terisi qyzarady eken («kapıýshon sımptomy»). Vırýs qan tamyrlary qabyrǵasynyń ótkizgishtiginiń artýyna ákeletin qan tamyrlarynyń endotelııin, sondaı-aq, búırek ústi beziniń syrtqy qabatyn jáne gıpotalamýsty buzady, qan uıý protsesteriniń buzylýyna ákeledi. Aýrýdyń 2-6 kúninde gemorragııalyq sındromy damıdy. Keýde qýysynyń búıir betindegi temperatýra azdap tómendegen kezde, ıyq beldeýiniń aımaǵynda joǵarǵy jáne tómengi bólikterde gemorragııalyq bórtpe paıda bolady. Inektsııalyq jerlerde, murynnan jáne qyzyl ıekten qan ketedi. Osy kezeńde aýrý kúsheıedi, es joǵaltý epızodtary qaıtalanýy múmkin. Asqazan men ishektiń qan ketýi boljamdy nasharlatady. Ortasha esppen alǵanda, dene qyzýy 12 táýlikke deıin kóteriledi, saýyǵý baıaý júredi, álsizdik (astenııa) 1-2 aı boıy saqtalady. Gemorragııalyq qyzbasynyń asqynýynan — sepsıs, ókpeniń isinýi, oshaqty pnevmonııa, sozylmaly búırek jetkiliksizdigi paıda bolýy mýmkin.\r\n__Dıagnostıkasy jáne emi__\r\nAýrýdy taný, klınıkalyq derekterge negizdeledi (jedel bastalýy, aýyr túrde ótýi, aýyr gemorragııalyq sındromy, maýsymdyq, anamnezinde kene shaǵýy). Vırýsologııalyq jáne serologııalyq dıagnostıkanyń ádisteri praktıkada sırek paıdalanylady. Emdeý ınfektsııa bóliminde júrgiziledi. Qabynýǵa qarsy em taǵaıyndaıdy, nesep shyǵýy qalypqa keltiriledi.Búırektiń zaqymdanýyn arttyratyn preparattardy qoldanylmaıdy.\r\n__Profılaktıka__\r\nTabıǵı aýdandarda keneniń belsendi perıodynda, abaılap, uqypty bolyp júrý kerek. Kene shaqqan kezde jedel túrde medıtsınalyq mekemege habarlasyńyz.\r\n \r\n__Tegter:__\r\nKongo-Qyrymdyq gemorragııalyq qyzbasy  \r\nQyzbanyń sımptomdary \r\nQyzbanyń sebebi]\r\nQyzbanyń emi\r\nQan ketý\r\n','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gemorragııalyq pýrpýra','','','qz','s','',0,'',1016,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808020,1565344020,1533808083,'__Gemorragııalyq pýrpýra (GP)__ – bul aýtoımmýndyq aýrý, aǵzadaǵy qanaınalymyna (trombotsıtterge)  qyzmet etetin  jasýshalar búlinip, kenetten qan ketýler bola bastaıdy, bul protsess álsiz júzege asýyda múmkin nemese qarqyndy túrde órshýi múmkin. Sondaı-aq, bul aýrý terini, ishki aǵzalardy, júrekti, búırek pen mıdy zaqymdaıdy. GP-nyń sebebi áli belgisiz, sol sebepti ony ıdıopatııalyq dep ataıdy.','__Gemorragııalyq pýrpýra (GP)__ – bul aýtoımmýndyq aýrý, aǵzadaǵy qanaınalymyna (trombotsıtterge)  qyzmet etetin  jasýshalar búlinip, kenetten qan ketýler bola bastaıdy, bul protsess álsiz júzege asýyda múmkin nemese qarqyndy túrde órshýi múmkin. Sondaı-aq, bul aýrý terini, ishki aǵzalardy, júrekti, búırek pen mıdy zaqymdaıdy. GP-nyń sebebi áli belgisiz, sol sebepti ony ıdıopatııalyq dep ataıdy.\r\nBul aýrý kógerý nemese qyzyl tústi daqtardyń paıda bolýymen sıpattalady. Neǵurlym asqynyp ketse ishten qan ketýi yqtımal.\r\nGP  keıbir jaǵdaılarda ózdiginen jazylyp, emdeýdi qajet etpeıdi.  Basqa jaǵdaılarda qan ketýdi toqtatý úshin medıtsınalyq kómek qajet bolýy múmkin. Immýndyq júıeni  basý úshin steroıdti preparattar  (mysaly, prednızolon) qajet bolýy múmkin. Kók tamyrǵa ımmýnoglobýlındi ınektsııa taǵaıyndaýǵa bolady. Eshqandaı amal tabylmaǵan jaǵdaıda kókbaýyrdy alyp tastaý usynylady.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nGemorragııalyq pýrpýra \r\nGP sebebi\r\nGP emi \r\nGP sımptomdary \r\nSteroıdtar \r\nAýtoımmýndy aýrýlar \r\nTrombotsıtter\r\nQan ketý\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','A Gepatıti','','','qz','s','',0,'',3423,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808080,1565344080,1533808204,'\'\'__Bul qandaı aýrý? __\'\'Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysty bolyp júr.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.. V jáne S gepatıtteri týraly qosymsha aqparat alý úshin arnaıy saıttardan qarańyz: gepatıt V  jáne gepatıt S.','__Bul qandaı aýrý?__ Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysty bolyp júr.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.. V jáne S gepatıtteri týraly qosymsha aqparat alý úshin arnaıy saıttardan qarańyz: gepatıt V  jáne gepatıt S.\r\n\r\n__A Gepatıti__ gepatıtterdiń eń qaýipti túri bolyp tabylady. V jáne S gepatıtinen aıyrmashylyǵy A gepatıtinde sozylmaly aýrýdyń damýyna alyp kelmeıdi.\r\n\r\n__Vırýsty A gepatıti __ lastanǵan sý men buzylǵan azyq-túlik arqyly beriledi. Sondaı-aq, A Gepatıtimen aýyratyn adamnan da juǵady.  Vırýysty A gepatıti naýqastyń nájisinen de bólinedi.  Inkýbatsııalyq dep atalatyn kezeńi 15-45 kúnge deıin sozylady. Nájisten basqa, qan  jáne organızmniń basqa da suıyqtyqtarynan juqtyrýy múmkin.\r\n\r\n__Vırýsty A gepatıti__ emdelgennen keıin organızmde salyp qalmaıdy. Sondaı-aq,  A gepatıtiniń taratatyn naqty faktor joq, desede, osy ınfektsııany adam ózi aýyrmasa da, basqalarǵa taratyp júrýi yqtımal.  Osyndaı jaǵdaı (tasymaldaýshy) V gepatıtinde de paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n__A gepatıtiniń qaýipti faktorlary:__  A gepatıtimen aýyratyn adammen birge ómir súrý, Ońtústik jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa, Ońtústik Amerıka elderine týrıstik saparmen barý, sondaı-aq, esirtkini tamyr ishine qoldaný.\r\nA Gepatıtniń belgileri:\r\n•	Sarǵyshtaný \r\n•	Álsireý\r\n•	Dene temperatýrasynyń sál kóterilýi\r\n•	Barlyq deneniń qyshynýy\r\n•	Tábettiń bolmaýy\r\n•	Neseptiń kúńgirttenýi (onyń túsi kúńgirt-sary nemese qońyr tústi bolady)\r\n•	Nájistiń tússizdenýi (nájis aqshyl-sur tústi bolady).\r\n\r\nA gepatıtiniń __dıagnozyn tabý úshin__  dáriger,  zerthanalyq zertteýler negizinde tekserý júrgizedi.  Antıdenelerdi qatystyra otyryp, baýyr fermentteriniń deńgeıin  anyqtaıdy.\r\n\r\n__Emdelýi__. A gepatıtine arnalǵan arnaıy emdeý túri joq. Naýqastardyń 85%-nan astamy 3 aı ishinde saýyǵyp ketedi. Basqa naýqastarda aýrý uzaǵyraq sozylady, biraq, ádette, 6 aıdan aspaıdy. Demalý jáne tósektik rejım usynylady. Baýyrǵa zııan keltiretin alkogol ónimderi men keıbir dári-dármekterdi paıdalanbaý kerek. Sondaı-aq maıly taǵamdardan bas tartyp, Paıdaly as retinde – asqabaqty tutyný kerek.\r\n\r\nVırýysty A gepatıtin juqtyrýdyń aldyn-alý úshin: qoldy  uqyptylap juý kerek; sondaı-aq taza sýdy qoldanyp jáne A gepatıtimen aýyratyn adamdardan múmkindiginshe aýlaq bolý kerek. Mektepke deıingi mekemeler men mektepterdi  sanıtarlyq-gıgıenalyq normalarǵa sáıkes  taza sýmen qamtamasyz etý  qajet.\r\n\r\nA gepatıtimen aýyratyn adamdarmen baılanysqa túsken adamdarǵa ımmýnoglobýlınderdi engizý usynylady.\r\nA gepatıtine qarsy eń tıimdi shara – ekpe júrgizý. Ekpe (vaktsına)  alǵash engizgen kúnnen bastap 4 apta boıy qorǵanysh qyzmetin atqarady. Uzaq ýaqyt boıy qorǵaý úshin, alǵashqy dozadan soń,  6 jáne 12 aı araǵa salyp baryp qosymsha ekpeler alǵan durys.\r\nA gepatıtine qarsy ekpe egý  usynylǵan adamdar:\r\n•	A gepatıtin juqtyrý qaýpi joǵary elderge baratyn adamdar. Ekpeni  4 apta buryn saldyrady, sodan soń 6 jáne 12 aı araǵa salyp engizý kerek. Budan basqa, ımmýnoglobýlındi ınektsııa alýǵa da bolady.\r\n•	V nemese S sozylmaly gepatıti bar adamdar\r\n•	Inektsııalyq esirtki tutynýshylar.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nGepatıt A    \r\nSarǵaıý  \r\nsary aýrý  \r\nGepatıt A sebebi  \r\nGepatıt A emi  \r\nGepatıt A sımptomdary \r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gepatıt V','','','qz','s','',0,'',2996,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808200,1565344200,1533808331,'Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty, qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti.\r\nV gepatıti vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń kópshiligi 6 aı ishinde osy vırýstan qutylyp jatady. Alaıda, V gepatıti  vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń shamamen 10% -y  sozylmaly túrine tap bolady, bul kezde baýyrda belgili bir ózgerister   týyndaýy múmkin, muny - baýyr tsırrozy dep ataıdy.Bul aýrý - qaýipti jáne jazylmaıtyn aýrý túrine jatady.\r\n','Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty, qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti.\r\nV gepatıti vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń kópshiligi 6 aı ishinde osy vırýstan qutylyp jatady. Alaıda, V gepatıti  vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń shamamen 10% -y  sozylmaly túrine tap bolady, bul kezde baýyrda belgili bir ózgerister   týyndaýy múmkin, muny - baýyr tsırrozy dep ataıdy.Bul aýrý - qaýipti jáne jazylmaıtyn aýrý túrine jatady.\r\n\r\nSozylmaly ınfektsııasy bar naýqastardyń keıbireýinde eshqashan  aýrýdyń belgileri baıqalmaıdy. Biraq olar vırýstyń «tasymaldaýshysy» bolyp tabylady. Biraq naýqas bul jaıtty bilmeı basqalarǵa ońaı juqtyryp júrýi múmkin.\r\n\r\nV gepatıti qan jáne basqa da suıyqtyqtar arqyly juǵady. Infektsııa  mynadaı jaǵdaılarda berilýi bolýy múmkin:\r\n•	Qanmen jáne basqa da bıologııalyq materıaldarmen baılanysta bolǵan kezde – munymen dárigerler, medbıkeler, tis dárigerleri sııaqty densaýlyq saqtaý qyzmetkerleri zardap shegýi múmkin.\r\n•	Jeke qorǵanys quraldaryn qoldanbaı jynystyq qatynasqa túsken kezinde\r\n•	Qan quıý kezinde\r\n•	Inektsııalyq esirtki tutynýshylary bar zalalsyzdanbaǵan ınelerdi qoldanǵan kezde\r\n•	Tatýırovka jáne ınemen tesý kezinde sterıldenbegen quraldar qoldanylǵanda\r\n•	Bosanǵanda, vırýs anadan balaǵa berilse.\r\n\r\nAsqynǵan gepatıttiń birinshi sımptomdary   1-den 6 aıǵa deıin belgi beredi. Mysaly: júrek aınýy, qusý, tábettiń joǵalýy, álsizdik, bulshyq etterde jáne súıekterde aýyrsyný. Keıin, dene sarǵyshtanyp, nesep  qara-qoıýlanyp, nájis tússizdenip ketedi.\r\n\r\n__Gepatıttiń dıagnostıkasy__ mynadaı synaqtardan turady:\r\n•	Vırýstyń betkeı antıgenin anyqtaý - HbsAg. Bul birinshi belgi. Bettik antıgen ádette 1- 2 aıdan keıin joǵalady.\r\n•	Anti-HBc antıgenine antıdenelerdi qarsy qoıý kerek. Betki antıgen paıda bolǵannan keıin 1-2 apta ishinde kórinis beredi.\r\n•	Antıdeneler antıgenderine (Anti-HBc) V gepatıtine ushyraǵandardyń nemese V gepatıtine qarsy egilgenderdiń qanynda kezdesedi.\r\n•	Gepatıt V bar naýqastardyń qanynda Antı-HBc jáne Anti-HBs ekeýi de bar.\r\n•	Baýyr qyzmeti buzylǵan kezde qandaǵy kóteriletin baýyr fermentteriniń deńgeıin (transamınaz) anyqtaý.\r\n•	Qandaǵy albýmın deńgeıiniń tómendeýi múmkin, baýyr qyzmeti buzylǵan bolsa, qan uzaq ýaqyt uıyp turyp alady.\r\n\r\n__Emdelýi__. Kúshti  gepatıtpen aýyratyn naýqasty muqııat qadaǵalaý kerek. Mundaı jaǵdaıda, aqýyzy kóp tamaqtardy shekteý kerek, óıtkeni baýyr aqýyzdy ıgerip úlgere almaıdy.\r\nSozylmaly gepatıt qabyný protsesin tómendetkende ǵana emdeledi. Ol úshin ınterferondy  jáne basqa da preparattardy qoldanǵan lázim. Qıyn  jaǵdaılarda baýyr transplantatsııasyna júginýge týra keledi.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\ngepatıt V   \r\nSarǵaıý  \r\nGepatıt V sebebi   \r\nGepatıt V emi   \r\nBaýyr tsırrozy\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gerpestik qyzba','','','qz','s','',0,'',781,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808320,1565344320,1533808400,'Gerpestik qyzba (keıde kópirshikti temiretki dep atalady) -  dep  erin men aýyzdyń syrtyna jınalǵan kishkene qabyrshaqtardy aıtady. Gerpestik qyzbany kádimgi gerpes vırýsy týdyrady.\r\nEger adam bir ret  gerpes vırýsyn juqtyrsa, gerpestik qyzba birneshe ret paıda bolýy múmkin. Birneshe kúnnen keıin qabyrshaqtardan móldir suıyqtyq shyǵarylady da, qatqan qabyq paıda bolady. Gerpestik qyzba ádette 8-den 10 kúnge deıin sozylady jáne juqtyrýdyń joǵary yqtımaldyǵy qatqan qabyqtyń tolyq jabylýyna deıin saqtalady.\r\n','Gerpestik qyzba\r\nGerpestik qyzba (keıde kópirshikti temiretki dep atalady) -  dep  erin men aýyzdyń syrtyna jınalǵan kishkene qabyrshaqtardy aıtady. Gerpestik qyzbany kádimgi gerpes vırýsy týdyrady.\r\nEger adam bir ret  gerpes vırýsyn juqtyrsa, gerpestik qyzba birneshe ret paıda bolýy múmkin. Birneshe kúnnen keıin qabyrshaqtardan móldir suıyqtyq shyǵarylady da, qatqan qabyq paıda bolady. Gerpestik qyzba ádette 8-den 10 kúnge deıin sozylady jáne juqtyrýdyń joǵary yqtımaldyǵy qatqan qabyqtyń tolyq jabylýyna deıin saqtalady.\r\nGerpestik qyzbalar ádette ózdiginen jıyrylady. Jyldam saýyqtyrý úshin aýyrsynýdy jeńildetip, keıin asqynyp ketpes  úshin dári qabyldaýǵa ábden bolady.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\nGerpestik qyzba   \r\nKópirshikti temiretki   \r\nGerpestik ınfektsııa    \r\nkádimgi gerpes vırýsy\r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gınekomastııa','','','qz','s','',0,'',2803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808380,1565344380,1533808588,'__\'\'Gınekomastııa degenimiz ne?\'\'__\r\n__Gınekomastııa__ - erlerdegi sút bezderiniń ulǵaıýy. Áıeldik estrogen gormonynyń molaıyp, bez jasýshalarynyń isinip keýdeni ósirýinen nemese erkektik testosteron garmonynyń jetispeýshiliginen bolady bul aýrý. Gınekomastııa jas jetkinshekterde de, bozbalalarda da, eresekterde de kezdesip jatady. \r\n','__\'\'Gınekomastııa degenimiz ne?\'\'__\r\n\r\n__Gınekomastııa__ - erlerdegi sút bezderiniń ulǵaıýy. Áıeldik estrogen gormonynyń molaıyp, bez jasýshalarynyń isinip keýdeni ósirýinen nemese erkektik testosteron garmonynyń jetispeýshiliginen bolady bul aýrý. Gınekomastııa jas jetkinshekterde de, bozbalalarda da, eresekterde de kezdesip jatady. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"330\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__\'\'Gınekomastııanyń sebebi nede?\'\'__\r\n\r\nJańa týylǵan nárestelerde gınekomastııa anasynyń estrogeninen týyndaıdy. Ádette ol balaǵa 2 - 3 apta bolǵanda ózdiginen ońalady.\r\n\r\nJasóspirimderde gınekomastııa gormondyq ózgeristerdiń saldarynan paıda bolady. Gınekomastııa 13-14 jastaǵy balalardyń shamamen úshten birinde kezdesedi.\r\n\r\nEresek erkekterde gınekomastııanyń paıda bolýy, ádette ókpeniń qaterli isigi, baýyr tsırrozy, qalqansha beziniń gıperavktıvtiligi nemese  gıpofızdiń qaterli isigi, búırek ústi bezi isigi) sııaqty garmondyq aýrýlarǵa baılanysty. Alkogol, marıhýana, metamfetamın men geroındi qoldaný gınekomastııany damytýy múmkin.\r\n\r\nKeıbir preparattar gınekomastııanyń paıda bolýyna sebepshi:\r\n•	Steroıdtar (mysaly, prednızon nemese geksadrol).\r\n•	Oıyq jaraǵa arnalǵan dáriler (mysaly, tsımetıdın).\r\n•	Epılepsııaǵa qarsy arnalǵan dári-dármekter (mysaly, fenıtoın [Dılantın]).\r\n•	Dıgıtalıs jáne júrek úshin basqa da dári-dármekter.\r\n•	Hımıoterapııalyq preparattar  ásirese alkılırleýshi agentter DNQ-ǵa  kedergi jasaıtyn jáne isik jasýshalarynyń ósýin keshiktiretin, isik úshin isikpen kúresetin dári-dármekter.\r\n•	Antıandrogendi dáriler (mysaly, flýtamıd, tsıproteron jáne spıronolakton).\r\n•	Trankvılızatorlar jáne antıdepressanttar (mysaly, dıazepam [Valıı] jáne trıtsıkldy antıdepressanttar).\r\n\r\n\'\'__Belgileri qandaı?__\'\'\r\n\r\nGınekomastııadan zardap shegetin erkekter men uldarda keýdeniń  ósýinen basqa, rezeńke tárizdi nemese qatty keýde paıda bolýy múmkin. Balalarda bir jaq nemese ekinshi jaq keýdesinde de qosymsha emshek ushtary (papýla) bolýy múmkin. Bul papýla 18 aıǵa deıin saqtalýy múmkin, biraq ádette ózi ketip qalady.\r\n\r\n\'\'__Gınekomastııa qalaı anyqtaldy?__\'\'\r\n\r\nGınekomastııa ádette medıtsınalyq tekserýden jáne medıtsınalyq aýrý tarıhy negizinde anyqtalady. Kóp jaǵdaılarda analızder qajet emes. Alaıda, eger keýde isigi ádetten tys úlken bolsa, isik bir jaǵynda bolsa, aýrý sezimi turaqsyz bolsa, naýqasqa basqa da synaqtar ótkizýge bolady.\r\n\r\n__\'\'Ony qalaı emdeý kerek?\'\'__\r\n\r\nBalalar men jasóspirimderde gınekomastııa, ádette emdeýdi qajet etpeıdi jáne óz betinshe ketedi. Eger bul dári-dármekterden nemese basqa aýrýdan týyndasa, onda, sol dári-dármekterdi  dereý toqtatý kerek. Eger onyń sebebi testosteronnyń bolmaýy jáne estrogen deńgeıiniń joǵarylaýy bolsa, gormon terapııasy taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nGınekomastııa   \r\nGınekomastııa sebebi   \r\nGınekomastııa belgileri    \r\nGınekomastııa emi \r\n\r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Oshaqty alopetsııa (tazdaný)','','','qz','s','',0,'',3087,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808560,1565344560,1533808934,'__Alopetsııa__ – dep, shashtyń oshaqtanyp týsetin aýrýyn aıtady. Bul aýrý asqynsa, bolashaqta shash túgeldeı túsip, taz bolyp qalýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Belgileri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdelýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n \r\nAlopetsııa – dep, shashtyń oshaqtanyp týsetin aýrýyn aıtady. Bul aýrý asqynsa, bolashaqta shash túgeldeı túsip, taz bolyp qalýy múmkin.\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nOshaqty alopetsııanyń sebebi belgisiz. Degenmen, bul aýrý keıde tuqym qýalaıdy.\r\nOshaqty alopetsııa aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady. Immýndyq júıe qatelesip deneniń saý aǵzasyna shabýyl jasap, bútin tinderdi buzady.\r\nOshaqty alopetsııa erler men áıelder arasynda, sondaı-aq balalar ishinde de kezdesedi. Keıbir adamdardaǵy shashtyń túsýi júktilikke nemese alǵan jaraqatyna baılanysty bolýy múmkin.\r\nAlopetsııanyń túrlerine:\r\n•	Oshaqty alopetsııa – Shash azdaǵan jerden ǵana túsedi.\r\n•	Totaldy alopetsııa – shash bas terisinen tolyǵymen túsip qalady.\r\n•	Ýnıversaldy alopetsııa – totaldy shash túsýi, ıaǵnı barlyq teridegi túkter túlep qalady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Belgileri:__\r\n\r\nShashtyń túsýi, negizinde, aýrýdyń jalǵyz belgisi bolyp tabylady. Keıbir naýqastarda ashý nemese qyshý sezimi bolýy múmkin.\r\n\r\nOshaqty aloptsııada ádette bastyń 1-2 jerinen shash túse bastaıdy. Sosyn, túsýi jıilep ketedi. Keıbir adamdarda alopetsııa oshaqtary saqalda, qastarda, qoldarda nemese aıaqtarda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nShashtyń túsken oryndary tegis jáne dóńgelek bolady. Olar shabdalynyń túsine uqsap keledi. Keıde, taz bolyp qalǵan jerlerge lep belgisine uqsas shashtar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAlǵashqy sımptomdar bastalǵannan keıin 6 aı ishinde shash tolyq túsip qalýy yqtımal.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"331\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"332\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nAýrýdy dıagnostıkalaý úshin bas terisine bıopsııa jasalýy múmkin. Aýtoımmýndy aýrýlar men qalqansha beziniń aýrýlaryn boldyrmaý úshin, qan analızin taǵaıyndaý kerek.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nEger azdan túsip jatsa, onda birneshe aıdyń ishinde esh emdelýsiz ózdiginen qaıta ósedi.\r\nShash túgel túsip, múldem óspeı qalsa, ony kansha emdese de qaıta ósý-ózpeýi belgisiz.\r\nEń kóp qoldanylatyn emdeý ádisteri:\r\n•	Gormondardyń teri astyna engizilýi [2]\r\n•	Teri betine, qoldanylatyn dáriler\r\n•	Ýltrakúlgin sáýlelermen terapııa\r\nShashtyń túsý aımaqtaryn jasyrý úshin, jasandy shashty qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy:__\r\n\r\nQazirgi kezde túsken shashtardy qatadan tolyq qalpyna keltirý múmkindigi bar.\r\nDegenmen, keıbir adamdarǵa bul boljam sáıkes kelmeı qalýy da ǵajap emes. Mysaly:\r\n•	Jas kezinen bastalǵan, oshaqty alopetsııa\r\n•	Ekzema\r\n•	Sozylmaly alopetsııa\r\n•	Bas jáne teri shashynyń tolyqtaı túsýi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nShashtaryńyzdyń jıi túsýin baıqasańyz, dereý dárigerge baryńyz.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ https://medlineplus.gov/ency/article/001450.htm\r\n \r\n__Sınonımder:__ Totaldy alopetsııa; ýnıversaldy alopetsııa\r\n__Tegter: __\r\n\r\nUıaly alopetsııa   \r\nDermatoz  \r\nAlopetsııa belgisi        \r\nAlopetsııa emi\r\n','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bas aınalý','','','qz','s','',0,'',2017,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808920,1565344920,1533809032,'__Bas aınalý__ -  dep,qozǵalysta týyndaǵanyńǵaısyzdyq sezimin, tipti qozǵalýǵa múldem múmkindik bolmaı qalǵan jaǵdaıdy aıtady.Qozǵalys sezimin ádette aınalý nemese aınaldyrý dep sıpattaıdy, sondaı-aq qulap bara jatqandaı nemese teńselip turǵandaı sezimder paıda bolýy múmkin.\r\nBas aınalǵannan adamnyń júregi aınyp, loqsyp qusyp jiberetin jaǵdaılary bolady. Ondaı jaǵdaıda, tepe-teńdikti saqtap, qozǵalý nemese turý qıynǵa soǵady.\r\n','__Bas aınalý__ -  dep,qozǵalysta týyndaǵanyńǵaısyzdyq sezimin, tipti qozǵalýǵa múldem múmkindik bolmaı qalǵan jaǵdaıdy aıtady.Qozǵalys sezimin ádette aınalý nemese aınaldyrý dep sıpattaıdy, sondaı-aq qulap bara jatqandaı nemese teńselip turǵandaı sezimder paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nBas aınalǵannan adamnyń júregi aınyp, loqsyp qusyp jiberetin jaǵdaılary bolady. Ondaı jaǵdaıda, tepe-teńdikti saqtap, qozǵalý nemese turý qıynǵa soǵady.\r\n\r\nBas aınalýdyń sebepterine: júıke, qan aǵymynyń nemese qulaqishilik máselelerdi jatqyzýǵa bolady.\r\nBas aınalýdyń sırek ustamalary ózdiginen ótýi múmkin. Eger bas jıi aınalyp nemese qatty aınalatyn bolsa, onda onyń sebebiniń ereksheligine  baılanysty em qoldanylady.\r\n\r\nBas aınalý, jıi bolatyn eki túrli sezimdi  sıpattaıdy. Mańyzdysy, siz  basyńyzdyń shynymen aınalyp turǵanyn bilýige tıissiz, ol úshin  der kezinde  «Meniń basym aınalyp tur»deýińiz kerek,  sebebionyń ózińiz úshin jáne dárigerińiz úshin, osy máseleniń basyn ashyp alýǵa septigi tıip qalýy ábden múmkin.\r\n\r\n•	__Vertıgo__ – bul aınalańyzda esh qozǵalys bolyp turmasa da,  sizge bári teńselip turǵandaı kórinetin  sezim. Bul úrdis, ádette, aınalý sezimi retinde sıpattaldy, biraq ol qulaý nemese terbelis sezimin qamtýy da múmkin. Vertıgonyń saldarynan júrek aıný, qusý, júre almaý nemese tura almaý nemese jaraqat alý sııaqty qaýipti jaǵdaılar oryn alýy yqtımal.\r\n\r\n•	__Talmaýraý__– bul esten taný sekildi sezim. Qaltyraý  sezimi bolýy múmkin, bir orynda turý qıynǵa soǵady, biraq aınalý nemese aınaldyrý sezimi joq. Kóptegen naýqastar aýyrǵan kezde, osy talmaýraý jaǵdaıyn sezinedi. Biraq jatqan kezde bul sezimnen aıyǵýǵa bolady.\r\n\r\nEger de vertıgo nemesetalmaýraývırýsty ınfektsııa jáne allergııa kezinde baıqalsa qulaq aýrýlarynyń birine jatqyzsa bolady. Ádette Vertıgo, qulaqtyń ishki aýrýlarynda (mysaly, labırıntte  qulaqtyń jáne bastyń jaraqattarynda nemese qulaq perdesiniń qatersiz isikterinde  baıqalady.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\nBas aınalý   \r\nVertıgo   \r\nBas aınalýdyń sebepteri  \r\nTalmaýraý   \r\nTepe-teńdiktiń joǵalýy \r\n\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kindik jaryǵy','','','qz','s','',0,'',2358,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533808980,1565344980,1533809112,'__Kindik jaryǵy__ - balalardajıikezdesetinhırýrgııalyq patologııa.\r\n__Kindikjaryǵynyń damýynyń birinshisebebi__- ish qurylystyńdamýynda aqaýbolǵannan paıda bolady. Alaıdabudan basqa da erekshelikteribar. Bala týǵannankeıin 4-5kúndekindiktúsipqalý kerek. Kindiksaqınasyekibólikten turady. Tómengibóligi, kindikarterııasyjánezárshyǵarýtútigiótetinjerde jaqsy jıyrylyp,tyǵyztyrtyqty tin qalyptastyrady.Joǵary bóliginen kindik kóktamyry ótedi. Onyńqabyrǵalaryjuqa, bulshyqetqabatyjoq.Jıi ornalasqan ish shandyrlary álsiz kezde, áli bite qoımaǵan kindikkóktamyry kindik jyryǵyna aınalyp ketýi yqtımal. Sonymen qatar, bul patologııanyń paıda bolýyna yqpal etetin mańyzdy faktor ish qýysyndaǵy qysymnyń jıi artýy bolyp tabylady. Mysaly, balanyń jıi jylýynan týyndaýy múmkin. Kindik saqınasynyń joǵarǵy bóligindegi tesiktiń keń bolsa, ol balaǵa qıyndyq týǵyza qoımaıdy. Biraq,aqaýdyń azǵantaı qattylanǵan shetteribalany mazalaýymúmkin. Negizi, kindik jaryǵy qalpyna keledi. Qysylǵan  kindik jaryǵy eresekter tájirıbesinde  jıirek kezdesip jatady. Degenmen, qalpyna kelmeıtin  kindik jaryǵy bar balalarǵa ota jasalady (kindiktiń ishki jaǵy ishekke jalǵanǵan jerine jabysyp qalǵan jaǵdaıda).\r\n','__Kindik jaryǵy__ - balalardajıikezdesetinhırýrgııalyq patologııa.\r\n\r\n\'\'__Kindikjaryǵynyń damýynyń birinshisebebi__\'\'- ish qurylystyńdamýynda aqaýbolǵannan paıda bolady. Alaıdabudan basqa da erekshelikteribar. Bala týǵannankeıin 4-5kúndekindiktúsipqalý kerek. Kindiksaqınasyekibólikten turady. Tómengibóligi, kindikarterııasyjánezárshyǵarýtútigiótetinjerde jaqsy jıyrylyp,tyǵyztyrtyqty tin qalyptastyrady.Joǵary bóliginen kindik kóktamyry ótedi. Onyńqabyrǵalaryjuqa, bulshyqetqabatyjoq.Jıi ornalasqan ish shandyrlary álsiz kezde, áli bite qoımaǵan kindikkóktamyry kindik jyryǵyna aınalyp ketýi yqtımal. Sonymen qatar, bul patologııanyń paıda bolýyna yqpal etetin mańyzdy faktor ish qýysyndaǵy qysymnyń jıi artýy bolyp tabylady. Mysaly, balanyń jıi jylýynan týyndaýy múmkin. Kindik saqınasynyń joǵarǵy bóligindegi tesiktiń keń bolsa, ol balaǵa qıyndyq týǵyza qoımaıdy. Biraq,aqaýdyń azǵantaı qattylanǵan shetteribalany mazalaýymúmkin. Negizi, kindik jaryǵy qalpyna keledi. Qysylǵan  kindik jaryǵy eresekter tájirıbesinde  jıirek kezdesip jatady. Degenmen, qalpyna kelmeıtin  kindik jaryǵy bar balalarǵa ota jasalady (kindiktiń ishki jaǵy ishekke jalǵanǵan jerine jabysyp qalǵan jaǵdaıda).\r\n\r\nAmbýlatorııalyq  baqylaý tájirıbeleriniń negizinde, balaǵa erte jasta kindik jaryǵy bar dep dıagnoz qoıylsa, ol 5-7 jasyna deıin ózdiginen jazylyp ketetinine kóz jetti. Kindik jaryǵyn joıý, ish-qurylysty nyǵaıtýǵa kómektesedi. Bul, árıne, massaj jasap, balalardy ishpen jatqyzyp qoıý jáne gımnastıka sııaqty sharalar jasaǵan kezde ǵana. Hırýrgııalyq em tek 5 jasqa deıin ǵana júrgiziledi. Durys jáne uqypty jasalǵan operatsııa, kindik jaryǵyn kosmetıkalyq ásermen alyp tastaýǵa múmkindik beredi. Ádette, bul qaıtalana bermeıdi.\r\n\r\nAsqazannyń «aq syzyq» jaryǵy  (predbrıýshınnaıa lıpoma) Eger qolmen kindik pen semser tárizdi ósindi arasynan syzyp júrgizgende jolaq qalsa, onda sol jer ishtiń « aq syzyǵy» bolady. Bul aımaqta qalpyna keltiretin, ish bulshyq etiniń 3-ten 6-ǵa deıin sozylǵan sińirlik baılanystary bar. Osy sińirler men ishektiń «aq syzyǵy» qıylysynda keıde shaǵyn aqaýlar shyǵyp jatady. Sol jerde ishtiń maıy shyǵyp turady. Eger olar kındik saqınasyna jaqyn ornalassa, onda olar __saqına mańyndaǵy jaryq__ dep atalady. Ókinishke qaraı, bul jyryqtar ózdiginen jabylaalmaıdy. Emdeý tek jedel túrde ótkiziledi, kindik jaryǵyna ota jasalady.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nKindik jaryǵy    \r\nJaryq qaby\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dakrıotsıstıt','','','qz','s','',0,'',526,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809100,1565345100,1533809182,'__Dakrıotsıstıt__ - kóz jasy qaltashyǵynyń qabynýy. Bul aýrý -  kózdińjastyqshasynyńbitelip qalýynan paıda bolady. Kóbinese sábıler men egde jastaǵy adamda bolatyn jaǵdaı.','__Dakrıotsıstıt__ - kózjasy qaltashyǵynyń qabynýy. Bul aýrý -  kózdińjastyqshasynyńbitelip qalýynan paıda bolady. Kóbinese sábıler men egde jastaǵy adamda bolatyn jaǵdaı.\r\n\r\n\'\'__Dakrıotsıstıttiń belgileri__\'\': kóz jasy qaltashyǵynda aýyrsyný sezimi paıda bolady; kóz isiıdi; qyzarady; kózden jas jıi aǵyp turady. Sondaı-aq, aq, sary nemese sary-qońyr tústi irińdi suıyqtyq shyǵýy múmkin. Sozylmaly dakrıotsıstıtti emdeý úshin, kóz jasy qaltashyǵyn hırýrgııayq jolmen alyp tastaıdy.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nkózjasyqaltashyǵy\r\ndakrıotsıstıt\r\n\r\n','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gıpermetropııa (alystankórgishtik)','','','qz','s','',0,'',2695,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809160,1565345160,1533809323,'__Gıpermetropııa (jaqyndaǵyny kóre almaı, kerisinshealystaǵyny jaqsy kóre alý)__ – bul  kórý júıesiniń buzylýy. Buǵan shaldyqqan adam jaqyndaǵyny nashar kóredi de, alystaǵynyn táýir kórip turady. Degenmen, joǵary deńgeıli gıpermetropııada naýqas alshaq zattardy da nashar kóredi.\r\n\r\n','__Gıpermetropııa (jaqyndaǵyny kóre almaı, kerisinshealystaǵyny jaqsy kóre alý)__ – bul  kórý júıesiniń buzylýy. Buǵan shaldyqqan adam jaqyndaǵyny nashar kóredi de, alystaǵynyn táýir kórip turady. Degenmen, joǵary deńgeıli gıpermetropııada naýqas alshaq zattardy da nashar kóredi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"334\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÁdette, alystankórgishtikkózqarashyǵynyńpishini buzylǵan kezindemazalaıdy, ol kezde, kóz uıashyǵyna syımaı turǵndaı seziledi. Nátıjesinde, belgilibirzattyńbeınesitorǵaemes, onyńartyndabeınelenedi. Kóz qarashyǵynyń shamadan tys qysyla berýinen, kózdegi móldir qabaqpen kóz burshaǵynyń jetkiliksizdigi astasyp ketedi. Kóbinese, gıpermetropııa kózdiń qalypty kórý uzyndyǵynda, optıkalyq júıesiniń álsizdigin  baıqatady.\r\nAlystan kóretin adam (gıpermetrop) mátindi kózge óte jaqyn ustaıdy, sebebi odan tordyń betindegi mátinniń sýretin úlkeıip kórinedi. Alaıda,odan keskin degendeı kórinbeıdi, jaı ǵana keńeıtilgen túrde bolady. Naýqas jıi kózin syǵyraıtyp, akkomodatsııaǵa kómekteskisi keledi, alaıda odan kirpikshe bulshyqetine ylǵı kúsh túsip,  blefarıt pen konıýnktıvıttiń damýy múmkin.\r\nGıpermetroptar jaqyn aralyqtaǵy jumysty uzaq istese qatty sharshaıdy, kózi aýyrady, basy meń-zeń bolady, kózinen jas aǵa beredi, kóziniń aınalasy qyzyp, shanshyp aýyrady. Jaryqqa, shaǵylysqan zattarǵa qaraǵanda qatty qınalady. Bul jaǵdaı akkomodatıvti astenopııa dep te atalady. Akkomodatıvti astenopııa neǵurlym joǵary bolsa, gıpermetropııa soǵurlym asqynady. \r\nAlystan kórgishtik 3 dárejeli bolady jáne ony dıoptrıı kólemimen anyqtaıdy.Bul óz kezeginde gıpermetropııalyq kózdiń emmetropııalyq bolýyna jetpeıdi:\r\n•	tómen dárejeli gıpermetropııa - 2.0 dıoptrııge deıin\r\n•	orta dárejeli gıpermetropııa - 4.0 dıoptrııgedeıin\r\n•	joǵary dárejeli gıpermetropııa - 4.0 dıoptrııdenartyq bolady.\r\nGıpermetropııalyq kózdińálsizdárejesiakkomodatsııaarqylyózmindetinatqara alady. Ortashajánejoǵarydeńgeıdegigıpermetropııada qashyqtyqqa qaraý úshin jáne jaqyn aralyqqa qaraý úshin túzetýler qajet bolady(kózildirik kıedi).\r\nGıpermetropııany  __emdeý__. Ókinishke qaraı, qazirgi ýaqytta gıpermetropııany jáne gıpometropııanyń emdeýdiń terapevtik ádisteri joq. Gıpermetropııany túzetý kózildirik nemese kontaktili lınzalar kómegimen jasalady.Hırýrgııalyq operatsııanyń kómegimen de gıpermetropııany emdeýi múmkin. Gıpermetropııany túzetýdiń hırýrgııalyq ádisteri kózdiń optıkalyq qýatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Qazirgi ýaqytta gıpermetropııany emdeýge arnalǵan eń kóp taralǵan hırýrgııalyq operatsııalar lazerli termokeratoplastıka (LTK), móldir lınzalardy, LASIK, oń lınzalardy ımplantatsııalaý jáne termokeratokoagýlıatsııa (TAC) aýystyrý bolyp tabylady.\r\n\r\n __Tegter:__ \r\nGıpermetropııa (jaqynnan kórmeýshilik nemese alystan kórgishtik)\r\n','student_k',126,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Daltonızm (Tústi ajyratpaýshylyq)','','','qz','s','',0,'',2820,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809340,1565345340,1533809479,'__Daltonızm__– tús ajyrata almaýshylyq (tússoqyrlyǵy), kózdiń túsajyratýqabiletinińbuzylýy.\r\n\r\nDaltonızm alǵashret 1794 jylyanyqtaldy. Ony osy aqaýdan zardap shekken Dj.Dalton sıpattady.Daltonızm erlerdiń 8% -ynda , áıelderdiń 0,5%-ynda  kezdesedi. Adamnyń kóz torynyń ortalyq bóliginde «kolba» dep atalatyn túsajyratqysh júıke talshyqtary bar. Olar nárýyz tekti túsajyratqysh pıgmentteriniń úsh túrin qamtıdy. Pıgmenttiń bir túri qyzyldy, ekinshisi jasyldy, al úshinshisi kók tústi ajyratady. Dálirek aıtqanda, olar tolqyn uzyndyǵyndaǵy qyzyl, jasyl jáne kók tústerditúısigimizge sáıkestendirip beredi. Osy úsh tústiń negizinde álemdegi barlyq tústerdiń «jyntyǵyn» mıymyz qabyldaıdy. Adamdaǵy bul pıgmentterdiń eń joǵary sezimtaldyq kórsetkishi tolqyn uzyndyǵynda -qyzyl tús úshin 552-557 nm,  jasyl tús úshin 530 nm jáne kók tús úshin 426 nm kórsetkishimen belgilengen.\r\n','__Daltonızm__– tús ajyrata almaýshylyq (tússoqyrlyǵy), kózdiń túsajyratýqabiletinińbuzylýy.\r\n\r\nDaltonızm alǵashret 1794 jylyanyqtaldy. Ony osy aqaýdan zardap shekken Dj.Dalton sıpattady.Daltonızm erlerdiń 8% -ynda , áıelderdiń 0,5%-ynda  kezdesedi. Adamnyń kóz torynyń ortalyq bóliginde «kolba» dep atalatyn túsajyratqysh júıke talshyqtary bar. Olar nárýyz tekti túsajyratqysh pıgmentteriniń úsh túrin qamtıdy. Pıgmenttiń bir túri qyzyldy, ekinshisi jasyldy, al úshinshisi kók tústi ajyratady. Dálirek aıtqanda, olar tolqyn uzyndyǵyndaǵy qyzyl, jasyl jáne kók tústerditúısigimizge sáıkestendirip beredi. Osy úsh tústiń negizinde álemdegi barlyq tústerdiń «jyntyǵyn» mıymyz qabyldaıdy. Adamdaǵy bul pıgmentterdiń eń joǵary sezimtaldyq kórsetkishi tolqyn uzyndyǵynda -qyzyl tús úshin 552-557 nm,  jasyl tús úshin 530 nm jáne kók tús úshin 426 nm kórsetkishimen belgilengen.\r\n\r\nBular - qalypty, úshhromatıkalyq tústi qabyldaý júıesi. Osy elementterdiń bireýi túsip qalsa, tús ajyrata almaýshylyq (dıhromazııa) paıda bolady. Dıhromazııadan zardap shekken adamdar, tústerdi negizgi jaryqtyǵymen ǵana ajyratady; olar spektrde ǵana sapaly túrde ajyratady, mysaly «sýyq» tonnan(jasyl, kók, kúlgin), «jyly» tondardan (qyzyl, qyzǵylt sary, sary). Bir túspen boıalǵan jáne belgili bir tústiń túsinen ózgeshe tús kóretin adamdar bizdiń aınalamyzdaǵy álemniń tústerin ártúrli etip qabyldaıdy, biraq olardyń bul ereksheligi baıqalmaıdy. Sebebi balalyq kezde olar kúndelikti obektilerdiń tústerin jalpyǵa birdeı qalyptatúsinip qabyldaǵan. Olar shóptiń jasyl, aspannyń kók , qannyń túsi qyzyl ekenin estip, esine  saqtaǵan. Sonymen qatar, olar tústerdi dárejesine qaraı ajyrata da biledi.\r\n\r\nDıhromattardyń arasynda qyzyl tús ajyrata almaıtyndar (protanopııaǵa shaldyqqandar) bolady.Olarda qyzyl tús qabyldaýy  spektri shektelgen, sondaı-aq jasyl tús ajyrata almaıtyndar (deıteranopııa) da bolady. Kúlgin tústi ajyrata almaıtyndy – trıtanopııa dep ataıdy. Biraq mundaılar  óte sırek  kezdesedi jáne onyń ómirde esh mańyzdylyǵy joq. Trıtanopııamen spektrdiń barlyq tústeri qyzyl nemese jasyl tústermen beınelenedi. Keıbir jaǵdaılarda tústerdi qabyldaýdyń álsizdigi - protanomalııa (qyzyl tús seziminiń álsireýi) jáne deıteranomalııa (jasyl tústi qabyldaýdy álsireý) ǵana bolady.\r\n\r\nTýa bitken túsajyrataalmaýshylyqtyń barlyq túrleri tuqym qýalaıdy.Bul patologııalyq aýrýdyń jalǵastyrýshysy áıelder: olar ózderiniń qalypty kórý múmkindigin joǵaltpaıdy, tek tús ajyrata almaıtyn erkekpen birge bolyp, óz genine endirip alady.\r\n\r\nJúre paıda bolǵan tús ajyrata almaýshylyq, kózdiń jáne ortalyq júıke júıesiniń túrli aýrýlarynyń saldarynan paıda bolýy múmkin; bir nemese eki kóz denegizgitústerdi jıi ajyrata almaı qalady. Tús ajyrata almaýshylyqty arnaıy kesteler nemese spektraldyq qurylǵylar arqyly anyqtaıdy.\r\nDaltonızm __emdelmeıdi__.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\ndaltonızm\r\n\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Melena (qara nájis)','','','qz','s','',0,'',236,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809460,1565345460,1533809516,'__Melena__ -joldardaǵy shaıyrǵa uqsas qara. jyltyr jáne jabysqaq keletin nájis. Qara nájis ádette asqazan - ishek jolynan qan ketýdiń belgis ibolyp sanalady nemese qan ketý sımptomy retinde sıpattalady.','__Melena__ -joldardaǵy shaıyrǵa uqsas qara jyltyr jáne jabysqaq keletin nájis. Qara nájis ádette asqazan - ishek jolynan qan ketýdiń belgis ibolyp sanalady nemese qan ketý sımptomy retinde sıpattalady.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nQaranájis\r\nmelena \r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dementsııa (Aljý)','','','qz','s','',0,'',1108,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809520,1565345520,1533809570,'__Dementsııa __- adamnyń jalpy aqyl-oı qabiletteriniń qatty nasharlaýy. Onyń saldarynan tipti kúndelikti tirshilikti ıgerý de qıynǵa soǵady. Munyń áserinen este saqtaý qabileti tómendeıdi, kúndelikti qarapaıym máselelerdi sheshý qıynǵa soǵady, oqý jáne ózge de mentaldy fýnktsııalardy ıgerý múmkindigi shekteledi.\r\n','__Dementsııa __- adamnyń jalpy aqyl-oı qabiletteriniń qatty nasharlaýy. Onyń saldarynan tipti kúndelikti tirshilikti ıgerý de qıynǵa soǵady. Munyń áserinen este saqtaý qabileti tómendeıdi, kúndelikti qarapaıym máselelerdi sheshý qıynǵa soǵady, oqý jáne ózge de mentaldy fýnktsııalardy ıgerý múmkindigi shekteledi.\r\n\r\nDementsııa túrli jaǵdaılardan týyndaýy múmkin, sonyń ishinde  mıdyń isikteri, bastan jaraqan alý nemese ınsýlt alý; aýrýlar (mysalǵa Altsgeımer aýrýy); nemese ishimdikke degen táýeldilik. Keıbir toptaǵy adamdar (ásirese, qarttar) bul aýrýǵa ushyramasa da, dementsııaǵa tap bolǵandaı kórinýi múmkin (jalǵan dementsııa).\r\n\r\nDementsııameaýyrytyn adamdarda myna belgiler baıqalady:\r\n•	Mazasyzdyq jáne este saqtaý qabiletiniń joǵalýy.\r\n•	Kúndelikti ózindik mindetterdi oryndaı almaý.\r\n•	Ózin-ózi ustaı almaý, kútpegen minez-qulyqqa alyp keledi (mysaly, zattardy laqtyrý, basqa adamdarǵa aıqaılaý nemese basqalardy kúdikpen aıyptaý).\r\n•	Ózdiginen sheshim qabyldaı almaý, pikir talastyryp, jańa sheshimder shyǵarýǵa múmkindigi jetpeýi. \r\n•	Fızıkalyq fýnktsııalardyń joǵalýy (mysaly, zár shyǵarý).\r\n\r\n __Tegter:__ \r\ndementsııa\r\n','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dermatıt','','','qz','s','',0,'',1108,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533809520,1565345520,1533809632,'__Dermatıt__ - bul teriniń qabynýy, bórtpeniń shyǵýy. Dermatıttiń dıagnozy boıynsha teriniń ne úshin, neden  qabynatyndyǵy jaıynda naqty málimet joq. Mysaly, keıde ýly (shyrmaýyq sekildi) shópterke tıgennen, keıbir adamdardyń terisi qyzaryp, denesin qyshymaly kópirshikter jaýyp ketedi. Muny __janaspa__dermatıt dep te ataıdy.','__Dermatıt__ - bul teriniń qabynýy, bórtpeniń shyǵýy. Dermatıttiń dıagnozy boıynsha teriniń ne úshin, neden  qabynatyndyǵy jaıynda naqty málimet joq. Mysaly, keıde ýly (shyrmaýyq sekildi) shópterke tıgennen, keıbir adamdardyń terisi qyzaryp, denesin qyshymaly kópirshikter jaýyp ketedi. Muny__ janaspa__dermatıt dep te ataıdy.\r\n\r\nSýyq, qurǵaq, qysqy jel teriniń qyzarýy men teriniń qabyrshaqtanýyna alyp keledi - bul qystyq dermatıt dep atalady. Keıbir adamdar týmysynan qyzarýǵa beıim keledi jáne keńsirik terisi, shash arasyndaǵy bas terisi,qas terisi, qulaqtaryylǵı qabyrshyqtanyp turady – muny seboreli ekzema dep ataıdy.\r\n\r\nDermatıttiń emdelýi\r\nAtopııalyq dermatıtte allergender mynalar bolýy múmkin:\r\n•	Úıjanýarynyńjúni\r\n•	Akvarıýmdaǵy balyqtardyń qurǵaq taǵamy\r\n•	Jastyq-kórpeshedegi jún\r\n•	Kosmetıka jáne parfıýmerııa\r\n•	Ósimdik tozańy\r\n•	Azyq-túlikter (bal, tsıtrýstyjemister, jańǵaq, shokolad, quramyndaǵyboıaǵysh taǵamdar.)\r\n\r\nSondyqtandári-dármekten basqa emdeý jolyn tabý úshin, allergenderdi muqııat izdestirý kerek jánenaýqassolallergenmenbaılanysyntoqtatýyqajet.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\natopııalyq dermatıt\r\ndermatıt\r\n','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bastyń shashty bóliginiń dermatomıkozy ','','','qz','s','',0,'',1060,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887160,1565423160,1533887232,'__Bastyń shashty bóliginiń dermatomıkozy__-  bul bastyń syrtqy qabatynda jáne shashta paıda bolatyn sańyraýqulaq ınfektsııasy. Bul aýrý aǵylshynsha nusqasynda ringworms dep keledi, sonyń ishinde worms – qurt dep aýdarylady. Dermatomıkoz paıda bolǵan kezde kishkentaı kópirshik quıylǵan bórtpeler qurttyń pishinine uqsap qalady. Bul ataý sol úshin berilgen. ','__Bastyń shashty bóliginiń dermatomıkozy__-  bul bastyń syrtqy qabatynda jáne shashta paıda bolatyn sańyraýqulaq ınfektsııasy. Bul aýrý aǵylshynsha nusqasynda ringworms dep keledi, sonyń ishinde worms – qurt dep aýdarylady. Dermatomıkoz paıda bolǵan kezde kishkentaı kópirshik quıylǵan bórtpeler qurttyń pishinine uqsap qalady. Bul ataý sol úshin berilgen. \r\n\r\nInfektsııadan  dene qyzaryp, jaralar paıda bolady, teriniń belgili bir bóligi titirkenetin bolady, iriń paıda bolýy múmkin (abstsess), shashtar qatty ári synǵysh keledi, shash arasynan óli qalyń teri shyǵa bastaıdy (qaıyzǵaq sekildi),  zaqymdanǵan jerdiń túkteri túsip qalady, sondaı-aq jumyr tyqyrlanýǵa deıin aparady.\r\n\r\nDermatomıkoz juqpaly aýrý. Ol adamdarmen qarym-qatynasta tez juǵady. Keıbir zattardan jáne janýarlardan, kóbine janýarlar men sańyraýqulaqtardan taraıdy. Keıbir tasymaldaýshy nysandar eshqandaı belgisi bolmasa da ınfektsııa juqtyryp júredi.\r\n\r\nBastyń shashty bóliginiń dermatomıkozynyń emi, ádette arnaıy sýsabyndar jáne sańyraýqulaqtarǵa qarsy preparattardy qamtıdy.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\ndermatomıkoz \r\n\r\n','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qantsyz dıabet','','','qz','s','',0,'',2758,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887220,1565423220,1533887328,'__Qantsyz dıabet__ - bul antıdıýretıkalyq vazopersın gormony óndirisiniń jetispeýshiliginen týyndaǵan aýrý bolyp sanalady.\r\nAntıdıýretıkalyq gormon nemese vazopressın - bul adam denesiniń sý balansyn  jáne osmotıkalyq suıyqtyqtardy retteıtin negizgi qural bolyp tabylady. Qannyń suıyq bóligi jáne jasýshadan tys suıyqtyqtyń osmotıkalyq tepe-teńdigi belgili bir deńgeıde únemi saqtalýy kerek, áıtpese deneniń jumysy toqtatylady. Qan plazmasyndaǵy osmolıarlyq deńgeı  joǵarylaǵanda,  adamdy shól qysyp, vazopressın óndirisi artyp ketedi. Vazopressınniń áserinen búırek tútikshelerindegi sýdy keri sińirý joǵarylaıdy, bosatylǵan neseptiń mólsheri azaıady.\r\n','__Qantsyz dıabet__ - bul antıdıýretıkalyq vazopersın gormony óndirisiniń jetispeýshiliginen týyndaǵan aýrý bolyp sanalady.\r\n\r\nAntıdıýretıkalyq gormon nemese vazopressın - bul adam denesiniń sý balansyn  jáne osmotıkalyq suıyqtyqtardy retteıtin negizgi qural bolyp tabylady. Qannyń suıyq bóligi jáne jasýshadan tys suıyqtyqtyń osmotıkalyq tepe-teńdigi belgili bir deńgeıde únemi saqtalýy kerek, áıtpese deneniń jumysy toqtatylady. Qan plazmasyndaǵy osmolıarlyq deńgeı  joǵarylaǵanda,  adamdy shól qysyp, vazopressın óndirisi artyp ketedi. Vazopressınniń áserinen búırek tútikshelerindegi sýdy keri sińirý joǵarylaıdy, bosatylǵan neseptiń mólsheri azaıady.\r\n\r\nOsmotıkalyq qysymdy retteýden basqa, vazopressın:\r\n•	Qan qysymyn saqtaýǵa qatysady\r\n•	Belgili bir gormondardyń sekretsııasyn retteıdi\r\n•	Qannyń uıýyna yqpal etedi\r\n•	Ortalyq júıke júıesinde este saqtaý úrdisterine qatysady.\r\n\r\nQantsyz gıpotalamııalyq dıabet nemese ortalyq genezdiń qant dıabeti vazopressınniń gıpotalamýstyń jasýshalary buzylǵan kezde paıda bolady.\r\n\r\nQantsyz nefrogendi (búırektik) dıabet, búırekte qannyń qalypty mólsherimen, vazopressınniń sezimtaldyǵy buzylǵan jaǵdaıda paıda bolady. Qantsyz dıabet bolǵan kezde, búırekter neseptiń tómen tyǵyzdyǵyndaǵy salmaǵyndaı kóp mólsherde nesep shyǵarady. Iaǵnı, bul zárde negizinen sý bar, al tuzdardyń jáne basqa zattardyń sany kúrt tómendeıdi. Búırekten kóp mólsherde suıyqtyqtyń ketýi kompensatorlyq shóldi týdyrady.\r\n\r\nQantsyz dıabet, bas súıegi jáne mı jaraqattarynan keıin, mıǵa jasalǵan operatsııadan keıin, ásirese, gıpofız adenomasy joıylǵannan paıda bolýy múmkin. Aýrý erlerde de, áıelderde de birdeı jıilikte kezdesedi.\r\n\r\n__Qantsyz dıabettiń klınıkalyq kórinisteri__\r\n\r\nAýrýdyń alǵashqy belgileri zár shyǵarý kólemi táýligine 5-6 lıtrge deıin kóbeıedi, shóldiń qysýyna  baılanysty. Naýqas dál sondaı mólsherde suıyqtyqty ishýge májbúr bolady. Naýqas túngi ýaqytta zár shyǵarýǵa jıi turady, sol sebepti uıqynyń buzylyp, jalpy sharshaýǵa tap bolady. Naýqastar ádette sýyq, muzdy suıyqtyq ishýdi qalaıdy. Budan basqa, neseptiń mólsheri 20 lıtrge deıin ulǵaıýy múmkin.\r\n\r\nNaýqastyń jaǵdaıy nasharlaıdy: bas aýyrǵanda, terisi qurǵaǵanda, salmaǵyn joǵaltqanda, silekeıdiń bólinýin azaıǵanda, asqazannyń sozylýy jáne tómendeýi baıqalǵanda.\r\n\r\n__Qantsyz dıabetti emdeý__.\r\n\r\nQantsyz dıabetti emdeý úshin almastyrǵysh terapııa retinde vazopressın sıntetıkalyq analogy qoldanylady. Sonymen qatar, kómirsýlardyń jáne jıi tamaqtaný mólsheriniń artýyna baılanysty dıeta usynylady. Nefrogendi qantsyz dıabet kezinde, tıazıdti dıýretıkter men lıtıı preparattary taǵaıyndalady. Mı isigi anyqtalǵan kezde jedel  túrde emdeý  kerek.  Aýrý sozylmaly, uzaq ýaqyt boıy ketpeı júredi. Ýaqytyly emdelse adam ómirine qaýip tónbeıdi.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nneseptiń kóp bólinýi (erkekterde)\r\n','student_k',54,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Náreste qulaǵyndaǵy jaısyzdyq','','','qz','s','',0,'',589,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887280,1565423280,1533887384,'2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde.','2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde.\r\n\r\nBalalardyń qulaǵyndaǵy jaısyzdyqtyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Sýsabyn nemese sabyn qoldanǵannan keıin, qulaq arnasynyń qyshýy.\r\n* Qulaq arnasynda qulyqtyń bolýy. Bul qulaqty ótkir zatpen, mysaly, maqta tamponymen, tyrnaq saýsaǵymen, shashqa arnalǵan arnaıy qysqyshtarmen tazalaý kezinde de paıda bolýy múmkin.\r\n* Ortańǵy qulaqta suıyqtyqtyń bolýy, ınfektsııasyz.\r\n \r\n\r\nAýdarǵan: Amantaı Nazerke','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Náreste qulaǵyndaǵy jaısyzdyq','','','qz','s','',0,'',589,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887280,1565423280,1533887386,'2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde.','2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde.\r\n\r\nBalalardyń qulaǵyndaǵy jaısyzdyqtyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Sýsabyn nemese sabyn qoldanǵannan keıin, qulaq arnasynyń qyshýy.\r\n* Qulaq arnasynda qulyqtyń bolýy. Bul qulaqty ótkir zatpen, mysaly, maqta tamponymen, tyrnaq saýsaǵymen, shashqa arnalǵan arnaıy qysqyshtarmen tazalaý kezinde de paıda bolýy múmkin.\r\n* Ortańǵy qulaqta suıyqtyqtyń bolýy, ınfektsııasyz.\r\n \r\n\r\nAýdarǵan: Amantaı Nazerke','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qabyrǵa dıstrofııasy','','','qz','s','',0,'',907,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887340,1565423340,1533887452,'__Qabyrǵa dıstrofııasy__- bul shemirshek tininen quralǵan, qabyrǵa men keýdeni qosyp turatyn býynnyń qabynýy. Mundaı qabyný keýde jasýshalarynyń jaraqattanýynan bolýy múmkin, biraq kóp jaǵdaıda onyń neden paıda bolyp jatatyny tabylmaı jatady.','__Qabyrǵa dıstrofııasy__- bul shemirshek tininen quralǵan, qabyrǵa men keýdeni qosyp turatyn býynnyń qabynýy. Mundaı qabyný keýde jasýshalarynyń jaraqattanýynan bolýy múmkin, biraq kóp jaǵdaıda onyń neden paıda bolyp jatatyny tabylmaı jatady.\r\nQabyrǵanyń dıstrofııasyna kóp kezdesetin belgileri mynalar:\r\n•	Keýde qýysynyń kenetten aýyrýy jáne jalpy keýdeniń aýyrsynýy;\r\n•	Keýdenyń belgili bir aımaǵynda qysym bolǵanda, ásirese, keýde men qabyrǵa baılanysqan tustaǵy shemirshekterdyń aýystynýy kúsheıedi,\r\n•	Jótel kezinde, túshkirgende jáne tereń tynys alǵanda aýyrý sezimi kúshee túsedi, sebebi olar shemirshekke nemese qabyrǵaǵa áser etedi.\r\nQabyrǵalardyń dıstrofııasy kóbinese birneshe kúnge ǵana sozylady. Aıyǵý úshin, tynyshtyq kúıde demalyp, jyly kompressti  qabyldap, qabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný kerek (mysaly mynadaı: aspırın, ıbýprofen, naproksen jáne ketoprofen).\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nQabyrǵa dıstrofııasy\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','KDSA vaktsınasy','','','qz','s','',0,'',4317,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887400,1565423400,1533887633,'__AKDS vaktsınasy__\r\nAKDS – (adsorbtsııalanǵan kókjótel-dıfterııa-sirespe vaktsınasy) úsh ınfektsııadan qorǵaıtyn biriktirilgen vaktsına: dıfterııa, sirespe, kókjetel.\r\n\r\n__Anyqtama__\r\nAKDS - kókjetel, dıferııa, sirespe sııaqty aýraýlarǵa qarsy tıimdiligi óte joǵary vaktsına bolyp tabylady. AKDS vaktsınasy paıda bolmaı turyp bul aýrýlardy emdeýde kóp qıyndyqtar týyndaǵan, keıde ólimge deıin soqtyrǵan kezderi bolǵan.\r\nAKDS adamǵa ekpe túrinde ıyqqa nemese sanǵa engizedi.\r\n','Juqpaly aýrýlardan qorǵaý úshin vaktsınatsııanyń (ekpeniń) mańyzdylyǵy týraly http://www.zdrav.kz/node/8789 siltemesimen atalmysh maqalany oqysańyz bolady.\r\n\r\n__AKDS vaktsınasy__\r\n\r\nAKDS – (adsorbtsııalanǵan kókjótel-dıfterııa-sirespe vaktsınasy) úsh ınfektsııadan qorǵaıtyn biriktirilgen vaktsına: dıfterııa, sirespe, kókjetel.\r\n\r\n__Anyqtama__\r\n\r\nAKDS - kókjetel, dıferııa, sirespe sııaqty aýraýlarǵa qarsy tıimdiligi óte joǵary vaktsına bolyp tabylady. AKDS vaktsınasy paıda bolmaı turyp bul aýrýlardy emdeýde kóp qıyndyqtar týyndaǵan, keıde ólimge deıin soqtyrǵan kezderi bolǵan.\r\n\r\nAKDS adamǵa ekpe túrinde ıyqqa nemese sanǵa engizedi.\r\n__Bul vaktsına kimderge salynýǵa negizdelgen?__\r\n\r\nAKDS vaktsınasy – balalardyń ımmýnıtetin qalyptastyrýǵa negizdelgen. Ári muny densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sarapshylar taǵaıyndaǵan.\r\nAKDS vaktsınasyn balalarǵa náreste  kezinde engizgen qaýipsiz. Vatsınany balalarǵa jasyna qaraı 5 márte engizý josparlanǵan, 2 aılyqta, 4 aılyqta, 6 aılyqta, 15-18 aıynda, jáne 4-6 jasqa tolǵanynda. AKDS vaktsınasyn bala mektepke barǵansha tolyq qabyldaǵany durys.\r\nAKDS vaktsınasyn balada kókjeteldiń vaktsınasyna allergııalyq reaktsııasy bolmasa ǵana engizýge bolady. Egerde allergııalyq reaktsııasy bolsa, oǵan tek ǵana dıfterııaǵa, sirespege qarsy vaktsınalar salynady. (ADS vaktsınasy dep atalady.)\r\n\r\n__Qaýipti jaqtary jáne janama áseri__\r\nAKDS vaktsınasyn engizgende, ókpege janama (jaǵymsyz) áser etip, onyń saldary birneshe kúnge sozylýy múmkin.\r\n•	Dene qyzýynyń joǵarlaýy\r\n•	Álsizdik\r\n•	Infektsııa ornalasqan aımaqtyń aýyrsynýy\r\n•	Qusý\r\n•	Tábettiń tómendeýi\r\n\r\nVaktsına engizgennen keıin  titirkenip, aýyrsynyp, dene qyzýy joǵarlasa ystyq túsiretin dári-dármekterdi  qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nBiraqta vaktsınany engizbeı turyp, ystyq túsiretin preparattardy qoldanǵansa, vaktsınanyń ózindik kúshi álsireıdi.  Ylǵaldy jyly oramaldardy jáne jylytqyshtardy vaktsına engizgen jerge basý arqyly aýyrsynýdy basýǵa bolady. Sonymen qatar aýyrsyný kezinde vaktsına engizgen qoldy nemese aıaqty kóp qozǵaltý kerek.\r\n\r\nÓte sırek kezdesetin aýyr janama áserler:\r\n\r\nBalanyń 3 saǵattan artyq toqtaýsyz  jylaýy; (bul 1000 balanyń ishinen 1-eýinde ǵana kezdesedi)\r\nDene qyzýy 40 S -tan joǵarlap ketedi; (bul 16000 balanyń ishinen 1-eýinde ǵana kezdesýi múmkin)\r\nQaltyraıdy (14 000 balalynyń ishinde 1-eýinde ǵana kezdesetin jaǵdaı)\r\nSonymen qatar aýyr janama áser retinde allergııalyq serpinniń paıda bolyp, tynys alýdyń qıyndap jáne anafılaktıkalyq shoktyń kórinis berýin aıtýǵa bolady.  Biraq mundaı janama áser 1 mıllıonnan 1 balada ǵana kezdesýi múmkin. Sozylmaly ustamalar men mıdyń zaqymdanýy sırek kezdesedi. Bul kezde vaktsınanyń janama áseri me, álde basqa aýrý ma, sony anyqtaý qıynǵa soǵady.\r\nKóp ata-analar vaktsınany qaýipti, balanyń densaýlyǵna  keri áseri tıedi dep, dárigerlerge ekpe saldyrmaı-aq qoısaq qaıtedi dep, qarsylyqtaryn bildirip jatady. Alaıda osylaı ekpege qarsy kelý arqyly, kóptegen qaýipti ınfektsııalarydyń balanyń boıyna daryp ketýine jol ashatynyn olar jaqsy túsinýi kerek.\r\n   \r\n__Shekteý salý__\r\nAKDS vaktsınasyn bala tumaýratyp qalǵanda, qulaq ınfektsııasy jazylmaı júrgende de engizýge bolady. Eger balanyń dene qyzýy qatty kóterilse, nemese aýyr respıratorlyq aýrýlarmen aýyrsa, odan saýyqqanyn kútip, sodan soń ekpeni engizgen durys. \r\nEger bala Gııen-Barre (ótkir polıradıkýlıt) sındrommen aýyratyn bolsa, sirespeniń vaktsınasyn alǵannan keıin 6 aptanyń ishinde AKDS vaktsınasyn engizbeıdi. \r\nEger de AKDS vaktsınatsııasynan keıin, tómende aıtylǵan sımptomdardar kórinis beretin bolsa, dárigerge qaralý kerek:\r\n•	Ekpeden keıin 3-7 kún boıy qaltyrasa;\r\n•	Ekpe salǵannan 7 kún ótkende mıynda qaýipti problemalar baıqalsa;\r\n•	Túsiniksiz qaltyraýlar paıda bolsa;\r\n•	Basqa da júıke jumysynyń  buzylystary kórinis berse;\r\n•	Ekpeden  keıin bet, aýyz,  tamaq  birneshe saǵat isinip kets;.\r\n•	Ekpeden  keıin 2 kúndeı dene qyzýy 40 gradýstan asyp tursa;\r\n•	Ekpeden  keıin 2 kún boıy shok nemese kollaps paıda bolyp, turyp alsa;\r\n•	ekpeden keıin 3 saǵattan artyq bala toqtamaı jylasa.\r\n \r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge qaralý tıis:\r\n•	Eger siz balańyzǵa vaktsına engizýge sezimsiz bolsańyz;\r\n•	Vaktsınatsııadan keıin basqa sımptomdar damysa;\r\n•	Vaktsınatsııaǵa baılanysty sizde kúmán nemese suraqtar týyndasa.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nvaktsınatsııa\r\nImmýnızatsııa – ımmýnıtetti joǵarlatý\r\ndıfterııa\r\nSirespe\r\nKókjótel\r\nGııen-Barre sındromy\r\nAnafılaktıkalyq shok\r\n','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Anafılaktsııalyq shok (anafılaksııa)','','','qz','s','',0,'',1520,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887580,1565423580,1533887699,'__Bul ne? Anafılaksııa__ –adam ómirine qaýip tóndiretin jáne búkil organızmdi zaqymdaıtyn aýyr allergııalyq reaktsııa. Ol aǵzaǵa belgili bir allergen áser etken sátten birneshe sekýndta nemese mınýtta damýy múmkin. Anafılaksııa da astma sııaqty tez paıda bolatyn allergııalyq serpinge jatady. Ekeýiniń aıyrmasy:  astma tek tynys alý joldaryn zaqymdaıdy, al,  anafılaktsııa  búkil organızmge taralatyn allergııalyq serpin. ','__Bul ne? Anafılaksııa __–adam ómirine qaýip tóndiretin jáne búkil organızmdi zaqymdaıtyn aýyr allergııalyq reaktsııa. Ol aǵzaǵa belgili bir allergen áser etken sátten birneshe sekýndta nemese mınýtta damýy múmkin. Anafılaksııa da astma sııaqty tez paıda bolatyn allergııalyq serpinge jatady. Ekeýiniń aıyrmasy:  astma tek tynys alý joldaryn zaqymdaıdy, al,  anafılaktsııa  búkil organızmge taralatyn allergııalyq serpin.  \r\n\r\nAnafılaktsııanyń sımptomdary:\r\n•	Qyshyný \r\n•	Teride qyzyl bórtpelerdiń shyǵýy\r\n•	Tynys alýdyń qıyndaýy\r\n•	Belgili bir jerdiń nemese jalpy deneniń isinýi. Eger de erin, til, aýyz qýysy, jutqynshaq jaqtar isise, onda ol qaýipti, sebebi  odan adam tunshyǵýy múmkin.\r\n•	Ishtiń qurysýy.\r\n•	Qan qysymynyń tómendeýi, eseńgireý nemese esten taný. \r\n\r\nAdamǵa allergen áser etkennen keıin, sımptomdar neǵurlym tez damysa, solǵurlym anafılaktsııalyq serpin aýyr bolady. Anafılaktsııalyq reaktsııa – allergenmen alǵash janasqanda da, odan keıin janasqan kezde de nemese qaıtalap janasa bergende de damýy múmkin. Bul jerde allergenderdiń sany mańyzdy emes, olar az mólsherde bolsa da allergııalyq serpin damı beredi.\r\n\r\n__Emdelýi:__ Anafılaktsııalyq serpin –  adam ómirine qaýipti, nemese, aýyr jaǵdaıǵa aparýy múmkin. Anafılaktsııalyq serpin bolǵanda árqashan jedel-járdem kómegi qajet. Em alǵashqy mınýttan-aq  júrgizilýi kerek jáne tez arada myna dárilerdi engizý kerek: adrenalın, antıgıstamındik preparattar,bronh keńeıtkishter, ınfýzııalyq suıyqtyqtar.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nAnafılaktsııalyq shok\r\nallergııa\r\nshok\r\nprednızolon\r\nadrenalın\r\nIsik\r\n','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Atrofııalyq vagınıt','','','qz','s','',0,'',1127,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887700,1565423700,1533887852,'__Atrofııalyq vagınıt __– áıelderde etekkir toqtalǵan mezetinen soń (menopaýzadan keıin) estrogenniń jetkiliksizdiginen paıda bolatyn jaǵdaı. Atrofııalyq vagınıt kezinde qynaptyń ishki kilegeı qabaty (endometrıı) juqaryp, nasharlaıdy. Áıelderdiń 40%-yna deıin etekkir toqtalǵan mezetinen soń atrofııalyq vagınıt sımptomdary kórinis beredi.','__Atrofııalyq vagınıt__ – áıelderde etekkir toqtalǵan mezetinen soń (menopaýzadan keıin) estrogenniń jetkiliksizdiginen paıda bolatyn jaǵdaı. Atrofııalyq vagınıt kezinde qynaptyń ishki kilegeı qabaty (endometrıı) juqaryp, nasharlaıdy. Áıelderdiń 40%-yna deıin etekkir toqtalǵan mezetinen soń atrofııalyq vagınıt sımptomdary kórinis beredi.\r\n\r\nAtrofııalyq vagınıt belgileri: \r\n•	qynap qurǵaqtanady;\r\n•	qynapta kúıdirgendeı aýrýyry sezimi bilinedi jáne titirkendiredi;\r\n•	jynystyq qatynas kezinde  jaǵymsyz túrde aýyrady;\r\n•	jynystyq qatynastan keıin  qan aǵýy múmkin.\r\n\r\n__Atrofııalyq vagınıt qanshalyqty qaýipti?__ Endometrııanyń juqaryp, qynaptaǵy qyshqyldyń tómendeýinen,  atroftııalyq vagınıt arqyly áıeldiń jynys múshesi nemese zár shyǵarý organdaryna ınfektsııanyń tez enip ketýi múmkin. \r\n\r\n__Qandaı amal qarastyrý kerek?__ Qynaptyń qurǵaqtana berýin jáne endrometrıanyń juqaryp ketpeýi úshin menopaýzadan keıin jaqpa maı túrindegi  vagınıt estrogenin (vagınalnyı estrogen) qoldaný kerek, sondaı-aq jergilikti ylǵaldandyrǵyshtar da paıdasyn tıgizýi múmkin. \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nvagınıt\r\nAtrofııalyq vagınıt\r\nestrogen\r\nGormondar\r\nmenopaýza\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Batten aýrýy','','','qz','s','',0,'',1614,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887820,1565423820,1533887924,'__Batten aýrýy__ –  sırek kezdesetin tuqym qualaıtyn aýrý. Ol erte jasta, bala kezde bastaý alady, júıke júıesindegi jasýshalardy zaqymdaıdy, arty ólimge aparady. \r\nKeı jaǵdaılarda balanyń boıynda erte kezde paıda bolǵan aýrý belgilerin baıqaı bermeımiz, baıqasaqta «balanyń jeke qasıetteri shyǵar» dep, oǵan mán bermeımiz. Mysaly mynadaı erekshelikter bolady: bala óte baıaý oqıdy, sharýaǵa ıkemsiz, ebedeısiz bolyp keledi, júrgen kezde súrinshekteı beredi. \r\n','__Batten aýrýy __–  sırek kezdesetin tuqym qualaıtyn aýrý. Ol erte jasta, bala kezde bastaý alady, júıke júıesindegi jasýshalardy zaqymdaıdy, arty ólimge aparady. \r\n\r\nKeı jaǵdaılarda balanyń boıynda erte kezde paıda bolǵan aýrý belgilerin baıqaı bermeımiz, baıqasaqta «balanyń jeke qasıetteri shyǵar» dep, oǵan mán bermeımiz. Mysaly mynadaı erekshelikter bolady: bala óte baıaý oqıdy, sharýaǵa ıkemsiz, ebedeısiz bolyp keledi, júrgen kezde súrinshekteı beredi. \r\n\r\n__Batten aýrýynyń belgisi __ aǵzadaǵy júıke júıesiniń jasýshalarynda, lıpopıgment dep atalatyn, maıly zattardyń jınalýynan týyndaıdy. Aýrýdyń alǵashqy belgileriniń  biri kózdiń kórýi nasharlaıdy, kóz janaryn tekserý barysynda jıi aýyrady. Ádette, okýlıst nemese basqa dáriger bundaı naýqasty nevropatologqa jiberedi.\r\nAýrýdyń dıagnostıkasy qan jáne zár taldaýy, tindik úlgini taldaý, elektroentsefalogramma, kózdiń elektrondy taldaýy, mıdy skanerleý.\r\n\r\n__Emdelý úshin__\r\nQazirgi ýaqytta aýrýdyń emdeý ádisi joq. Degenmen, keıde talýǵa qarsy preparattar aýrý kezinde paıda bolatyn ustamany jeńildetýge kómektesedi. Fızıoterapııa jáne eńbek terapııasy naýqastardyń aǵzasynyń qalypty fýnktsııasyn uzaq ýaqyt boıy saqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n__Aýrýdyń aǵymy__\r\nÝaqyt óte kele Batten aýrýyna shaldyqqan balalar, psıhıkalyq buzylystan, ustamadan, kórý qabiletiniń jáne motorıkalyq daǵdylardyń joǵalýynan zardap shegedi. Ýaqyt óte kele bul aýrýdan zardap shegetin balalar kórý qabiletin tolyq joǵaltady, tósek tartyp jatady. Kóbinese bul aýrý jasóspirim kezeńindegi nemese erte jastaǵy balalardyń ólimine sebepshi bolady. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nBatten aýrýy\r\nGenetıkalyq aýrýlar\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kómeı','','','qz','s','',0,'',1475,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533887880,1565423880,1533888058,'__Kómeı__– moıynnyń aldyńǵy jaǵynda ornalasqan múshe. Sonymen qatar ony daýys qoraby dep ataıdy. Eresek adamnyń kómeıiniń kólemi 5h5 sm bolady. Kómeı keńirdekten joǵary, sondaı-aq óńeshtiń aldynda jáne joǵary ornalasqan.\r\n\r\nKómeı daýys baılamdaryn túzýge qatysatyn 2 bulshyqetti talshyqtardan turady. Kómeıdiń aldynda ornalasqan shemirshekti qurylym – Adamov almasy dep atalady.\r\n','\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"342\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Kómeı__– moıynnyń aldyńǵy jaǵynda ornalasqan múshe. Sonymen qatar ony daýys qoraby dep ataıdy. Eresek adamnyń kómeıiniń kólemi 5h5 sm bolady. Kómeı keńirdekten joǵary, sondaı-aq óńeshtiń aldynda jáne joǵary ornalasqan.\r\n\r\nKómeı daýys baılamdaryn túzýge qatysatyn 2 bulshyqetti talshyqtardan turady. Kómeıdiń aldynda ornalasqan shemirshekti qurylym – Adamov almasy dep atalady.\r\n\r\nKómeı 3 bólikten turady:\r\n•	Joǵarǵy bóligi – kómeı ústilik bóligi.\r\n•	Ortańǵy bóligi – daýys baılamy ornalasqan bólik.\r\n•	Tómengi bóligi – kómeı asty bóligi. Kómeı asty bóligi – keńirdekpen jalǵasady.\r\n\r\nKómeı tynys alýǵa, jutynýǵa, sóıleýge qatysady. Negizinen kómeı keńirdek ústilik qaqpaqsha sııaqty jumys jasaıdy, ıaǵnı jabady, ashady, tynys alýǵa, jutynýǵa, sóıleýge kómektesedi.\r\n\r\n__Tynys alý: __siz tynys almaǵan jaǵdaıda daýys baılamdary tolyq jabyq turady\r\n.\r\n__Jutyný: __kómeı keńirdektiń qorǵanysh qyzmettin atqarady. Siz tamaqty jutqanda kómeı ústilik bólik jabylyp, tamaq ónimderiniń keńirdekke jáne ókpege túsýiniń aldyn alady. Tamaq óńesh arqyly asqazanǵa túsedi.\r\n\r\n__Sóıleý:__ kómeıdiń arqasynda ár túrli dybystar shyǵara alasyz. Sóılegende, sizderdiń daýys baılamdarymyz bir-birine jaqyndaıdy. Ókpeden shyǵatyn aýa daýys baılamdary arqyly ótkende tolqyndar paıda bolyp, sodan daýys paıda bolady. Til, erin, tisterdiń arqasynda bul daýystar sózderge aınalady.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nkómeı\r\nkómekeı\r\ntynys alý\r\njutyný\r\nsóıleý\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Teri','','','qz','s','',0,'',1126,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533888060,1565424060,1533888207,'__Teri__ – adamnyń eń kólemdi múshesi bolyp tabylady. Teri  joǵarǵy temperatýradan, kún sáýlesinen, jaraqattar men ınfektsııadan qorǵaıdy. Teri dene temperatýrasyn birqalypty ustaýǵa kómektesedi, organızmde suıyqtyq pen maıdy saqtap turady jáne D vıtamıniniń óndirýiline qatysady.','__Teri__ – adamnyń eń kólemdi múshesi bolyp tabylady. Teri  joǵarǵy temperatýradan, kún sáýlesinen, jaraqattar men ınfektsııadan qorǵaıdy. Teri dene temperatýrasyn birqalypty ustaýǵa kómektesedi, organızmde suıyqtyq pen maıdy saqtap turady jáne D vıtamıniniń óndirýiline qatysady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"343\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"344\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Teri eki qabattan turady.__ Ol – epıdermıs jáne derma. Epıdermıs negizinen tegis jasýshalardy quraıdy, olardy sondaı-aq jalpaq jasýshalar dep te ataıdy. Skvamozdy jasýshalardyń astynda bazaldy jasýshalar ornalasady. Epıdermıstiń tómengi qabatyn melanotsıtter quraıdy.\r\n\r\nDerma kapıllıarly qantamyrlardan, lımfa tamyrlary men teri astyndaǵy bezderden quralady. Bul bezderdiń keıbirleýleri ter bólý arqyly dene temperatýrasyn bir qalypta ustap turady. Keıbir bezder ózinen teri maılaryn bólý arqyly terini ylǵaldandyryp, qurǵaýdan saqtaıdy. Ter men teri maılary teride bolatyn terilik sańylaýlary arqyly teriniń betkeı qabatyna enedi.\r\n\r\n__ Tegter:__ \r\nTeri\r\nepıdermıs\r\nD vıtamıni\r\nTerilik sańylaýlar\r\nTeri astylyq bezder\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Menıskter','','','qz','s','',0,'',3534,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535193900,1566729900,1535194183,'Menıskter – dep tize býynyndaǵy qozǵalmaly iri shemirshekterdi ataıdy. Olar býynda amortızatordyń rólin atqarady, sondaı-aq tize býynyn turaqtylyqta ustap turady. Qozǵalys kezinde, tize býynynda menıskter  qysylady,  olardyń  formalary  ózgeredi. Bul júıe tize býyndarynyń shemirshekti qurylymyn qalyptastyrýǵa qatysady. Menıskter asyqty jiliktiń aıdarshyǵynda ornalasqan.','Menıskter – dep tize býynyndaǵy qozǵalmaly iri shemirshekterdi ataıdy. Olar býynda amortızatordyń rólin atqarady, sondaı-aq tize býynyn turaqtylyqta ustap turady. Qozǵalys kezinde, tize býynynda menıskter  qysylady,  olardyń  formalary  ózgeredi. Bul júıe tize býyndarynyń shemirshekti qurylymyn qalyptastyrýǵa qatysady. Menıskter asyqty jiliktiń aıdarshyǵynda ornalasqan.\r\n\r\nTize býynynda menıskterdiń eki túri bar:\r\n•	syrtqy (búıir tusy) O áripine uqsap keledi\r\n•	ishki  (ortańǵy tusy) S áripine uqsap keledi\r\n\r\nOlar býynnyń aldyńǵy jaǵyna kóldeneńinen biriktirilgen. Syrtqy menısk ishkisine qaraǵanda qozǵalýǵa barynsha ıkemdi, sondyqtan ol kóp jaraqattana bermeıdi.\r\n\r\nIshki menısk tize býynynyń jyljymaly ishki búıirine álsiz ornalasqan, onyń jıi zaqymdana berýiniń sebebi de osy.  Ishki  menısk  qan aınalymynyń artýyna yqpal etetin arterııa kapsýlalarymen qorektenedi. Ishki bólik býynnyń tereńinde ornalasqan, jáne ol ózi qanmen jeke qorektene almaıdy, al jasýshalary ishki býyndaǵy sýıyqtyqtarmen tazaryp, qozǵalysqa túse beredi. Sondyqtan búlingen menıskter býyn kapsýlalarymen jaqsy bitiskenimen, tize býynynyń tereńgi jaǵyndaǵy jarylǵan bólikter múldem birikpeıdi.\r\n\r\nSıraqty ary-beri buryp, jyldam qozǵalys jasaǵan kezde zaqymdanǵan menıskter birden belgi beredi. Menıskterdiń jarylýy ássirese jıi otyryp-turýda, qatty sekirgende paıda bolady. Jıi jaraqattaný, menıskterdiń jarylýy onsha qaýipti kórinbeýi de múmkin. Ishki menısk eń kóp jaraqattanǵanda  ıaǵnı 75% ǵa deıin shydaı alady. Odan keıin ol ishki bólikterdiń barlyǵyn zaqymdap, aldyńǵy bólikke ótedi. Menısktiń kesilgen bóligi denemen baılanyp turǵan bóligine jyljı otyryp býyn qýysyna jáne asyqty jilik pen jambasqa qysym arqyly jyljı beredi.\r\n\r\n__Klınıka__. Eger jaraqat alǵannan keıin tize qatty syrqyrap aýyrsa, aıaqty qozǵaltý, búgý múmkin bolmaı qalsa, aýyrǵanynan aıaǵyńdy soqqylaǵyń kelip, jan taptyrmasa – eskerińiz, bul SOS-tyń belgisi. Tize qozǵalysynyń  júıesi buzylyp,  qatty syrqyraǵanda emdelýshi jan tappaı ketedi. Keıde menısktiń jarylýy tize býyndarynan qan ketýine aparyp soǵady (gemartroz). Alaıda, kóbinese, jyldam qabynýlar býynnyń ishki qabyǵynda – sınovıtke ulasady. Naýqas aıaǵyn búkken kúıinde ustap qalady, sebebi aýrý búkken saıyn kúsheıedi, ásirese býynnyń búgý shegine jetken kezde. Tizeni sıpaǵan kezde (ýqalaǵan) shemirshekterdiń qabynǵan tusynda aýyrsynǵany seziledi. Tize búgilgen kezde ıilmeli býyltyq súıek arasyndaǵy sańylaýdyń ústińgi jaǵy qozǵalǵanda aýyrady. Osy derttiń túri – býynnyń syzdaýy (isińýi) nemese qozǵalýy bolyp tabylady.\r\n\r\n__Dıagnostıka.__ Rentgen tek zaqymdanǵan súıekti tekserý úshin jaqsy. Menıskterdi ol «kórmeıdi». Eń tıimdi joly ony tek kompıýterlik rentgenogrammaǵa túsirý kerek. ÝDZ zaqymdanǵan býynnyń  50-60%  ǵana aqparatyn bere alady. Dıagnostıkalyq suraqtardyń 95% jaýabyn tek magnıtti-rezonansty tomografııa (MRT) ádisi ǵana bere alady. Ol ondaǵy barlyq problemalardyń basyn ashyp beredi. Jáne menısktiń jarylǵan tusyn anyq kórsetedi.  Rentgen bulardy eleýsiz qaldyrýy múmkin.\r\n\r\n__Emdeý.__  Egerde  «menısk jarylǵan» degen dıagnoz qoıylsa,  onda tizeniń býyn shemirshekteri úzilmeı turǵanda emdeýdi dereý qolǵa alý kerek. Jyrtylǵan menıskterdi tigý kerek pe, álde, joıý kerek pe? Ony dáriger sheshedi. Biraq tigilgeni durysyraq. Ásiresse bıosorylǵysh jippen. Sodan soń býyndy 3-4 apta qozǵaltpaı  kútý kerek. Biraq bul oǵan turarlyq. Ýzaq ýaqyt boıy emdelmeı, jarylyp, ábden asqynǵan  menıskti joıýǵa tek hırýrg keledi. Ony qalpyna keltirý múmkin emes.\r\n\r\n__Tegter: __\r\ntize \r\nbýyn \r\njaraqat\r\naýrýy \r\nsynýy \r\nalshaqtyq \r\nshemirshek\r\n','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Júktilikke qarsy  garmondyq  dári-dármekterdi  qoldanǵanda týyndaǵan etekkirdegi ózgerister','','','qz','s','',0,'',1073,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535194260,1566730260,1535194380,'Eger siz júktilikke qarsy garmondyq dári-dármekterdi qoldana bastasańyz, sizdiń etekkir tsıklińiz óz garmondaryńyzdy retteı bastaıdy, tabletkalarǵa úırenisedi. Bul etekkir tsıkliniń ózgeristerin týyndatady.  Júktilikke qarsy dáriler tsıkldar arasynda qan ketiredi jáne sizdiń ózgerý kezeńderińiz jeńildeıdi, nemese múldem toqtatylady. Sondyqtan qoldanatyn dárilerińizdi úzdiksiz bir ýaqytta paıdalanyńyz.','Eger siz júktilikke qarsy garmondyq dári-dármekterdi qoldana bastasańyz, sizdiń etekkir tsıklińiz óz garmondaryńyzdy retteı bastaıdy, tabletkalarǵa úırenisedi. Bul etekkir tsıkliniń ózgeristerin týyndatady.  Júktilikke qarsy dáriler tsıkldar arasynda qan ketiredi jáne sizdiń ózgerý kezeńderińiz jeńildeıdi, nemese múldem toqtatylady. Sondyqtan qoldanatyn dárilerińizdi úzdiksiz bir ýaqytta paıdalanyńyz.\r\n\r\nProgesterondardy ( Depo-Provera, Norplant, nemese usaq tabletkalar) qoldaný kezinde ár áıelde ártúrli ózgerister týyndaıdy. Mysaly sizdiń tsıkldaryńyz qalypty deńgeıde bolýy múmkin. Sizde tsıkldar arasynda qan ketýde, turaqsyz qansyraý da, eshteńe de bolmaýy múmkin.\r\n\r\nSiz jańa júktilikke qarsy dárilerdi qoldanardyń aldynda, aldymen dárigermen keńesip alyńyz, óz tsıklyńyzǵa qaraı qandaı nátıje kútýge bolatynyn surańyz. Eger sizdiń tsıklińiz ádettegiden qatty erekshelenip tursa, siz kútpegen nátıjeler shyǵyp jatsa, qan ketý sekildi jaǵymsyz belgiler baıqalyp jatsa, dereý dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nTegter: \r\njúktilikke qarsy tabletkalar \r\nprogesteron\r\netekkir \r\nqan ketý\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aýyzdaǵy metal dámi  (Dısgevzııa)','','','qz','s','',0,'',1389,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535194680,1566730680,1535194750,'Aýyzdaǵy metal dámi aýyzdyń nemese tistiń ınfektsııalyq aýrýlaryn týyndatýy múmkin, sondaı-aq  aýyz qýysynyń shyryshty qabatynda, ishki qyzyl urtta, qyzyl ıekte paıda bolatyn t.b. kron sekildi basqa aýrýlarmen astasyp ketýi de yqtımal.\r\nAýyz ishindegi metal dámi kóptegen tuzdyqtarmen aralasyp jaǵymsyzdyq týdyrýy da múmkin. Sondaı-aq, aýyzǵa salyp shaınaý arqyly qoldanylatyn medıtsınalyq preparattardyń da zalaldary tıip jatady. Taǵy bir aıta keterligi, ýaqytsha keletin metal dámderi tildiń ushynda bolady. Basqa da preparattar, quramynda metal elementi bar:  flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıd, allopýrınol sekildi dáráler aýyzdaǵy silekeı bezderiniń jumysyn býzyp,  metal dáminiń paıda bolýyna alyp keledi. \r\n','Aýyzdaǵy metal dámi aýyzdyń nemese tistiń ınfektsııalyq aýrýlaryn týyndatýy múmkin, sondaı-aq  aýyz qýysynyń shyryshty qabatynda, ishki qyzyl urtta, qyzyl ıekte paıda bolatyn t.b. kron sekildi basqa aýrýlarmen astasyp ketýi de yqtımal.\r\n\r\nAýyz ishindegi metal dámi kóptegen tuzdyqtarmen aralasyp jaǵymsyzdyq týdyrýy da múmkin. Sondaı-aq, aýyzǵa salyp shaınaý arqyly qoldanylatyn medıtsınalyq preparattardyń da zalaldary tıip jatady. Taǵy bir aıta keterligi, ýaqytsha keletin metal dámderi tildiń ushynda bolady. Basqa da preparattar, quramynda metal elementi bar:  flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıd, allopýrınol sekildi dáráler aýyzdaǵy silekeı bezderiniń jumysyn býzyp,  metal dáminiń paıda bolýyna alyp keledi.\r\n \r\nEger siz aýyzyńyzda metal dáminiń paıda bolǵanyn sezip, ózińiz qoldanap júrgen dári-dármekterdiń soǵan qatysy bar ekenin baıqasańyz, onda dereý dárigerge tekserilińiz. Onyń keńesine júginińiz. Sodan keıin sol qoldanyp júrgen dárilerińizdi ary qaraı paıdalana berý kerek pe, álde toqtatý kerek pe anyqtap alyńyz. Nemese,olardy basqa zalaly tımeıtin preparattarmen aýystyrý kerek shyǵar. Eger siz dárilerdi retsep boıynsha qoldanbaı júrseńiz, onda olardy toqtatý qajet. Eger sizge dárilerdi mindetti túrde qoldaný kerek bolǵan jaǵdaıda, onda emdeýshi dárigerden baryp keńes surańyz.\r\n\r\n__Tegter__: \r\nınfektsııa \r\naýyzdaǵy metall dámi \r\nmedıtsınalyq preparattar\r\n','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ýylý (molochnıtsa), qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııa','','','qz','s','',0,'',1102,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535196480,1566732480,1535197164,'__Qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııa__ (výlvovagınaldy kandıdoz) – qynaptaǵy  ashytqy aǵzalardyń shamadan tys ósýi. Infektsııanyń áserinen qyshý men isik paıda bolady, zár shyǵarý kezinde jáne jynystyq qatynasta aýyrady,  sondaı-aq, qynaptan aqýyz aǵady.\r\nAshytqysh ıfektsııa densaýlyqqa keri áserin kóp tıgize bermeıdi, bul tek qatty qolaısyzdyq pen qobaljý sezimderin týdyrady.\r\n','__Qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııa __(výlvovagınaldy kandıdoz) – qynaptaǵy  ashytqy aǵzalardyń shamadan tys ósýi. Infektsııanyń áserinen qyshý men isik paıda bolady, zár shyǵarý kezinde jáne jynystyq qatynasta aýyrady,  sondaı-aq, qynaptan aqýyz aǵady.\r\n\r\nAshytqysh ıfektsııa densaýlyqqa keri áserin kóp tıgize bermeıdi, bul tek qatty qolaısyzdyq pen qobaljý sezimderin týdyrady.\r\n\r\nQynaptyń ashytqysh ınfektsııasy bala týý jasyndaǵy áıelderde jıi kezdesedi. Keıde kez-kelgen jastaǵy áıelderde de kezdesýi múmkin. Qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııanyń qaýipin arttyratyn belgili bir faktorlar bar. Mysaly: antıbıotıkterdi, júktilikke qarsy dárilerdi qoldaný, garmondardy almastyrý terapııasy nemesse kortıkoıdtardy qoldaný;  júktilik;  jýyný; qysatyn nemese aýa   kirmeıtin ish kıimderdi kıý. Ashytqysh ınfektsııa asqynyp ketse, ımmýndyq júıedegi aýrýlar men qant dıabeti sııaqty basqa da aýrýlar men astasyp ketýi múmkin.\r\n\r\nQynaptyń ashytqysh ınfektsııasy ózdiginen de qaıtady. Al saqtalyp qalǵan ınfektsııa bolsa, onda qajetti dári-dármekterdi paıdalanýdy talap etedi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nýylý\r\nqyshyný  \r\nınfektsııa \r\nkandıdoz \r\ndısbakterıoz\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Shyntaqtyń qalypty qozǵalmaýy','','','qz','s','',0,'',2419,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535528280,1567064280,1535528463,'Aýyr jaraqat alyp, isingennen keıin shyntaǵyńyzdy ádettegideı qalypty qozǵalta almaı qalǵan kezder bolǵan shyǵar. Aıaq-qoldaryńyzdy nemese býyndaryńyzdy qozǵaltqan kezede aýyrsynasyz. Sol isiktiń áserinen sizdiń qozǵalý múmkindigińiz shekteledi.\r\nEger býyndaryńyz  oınamaly bolyp,  qolyńyzdy ádettegideı erkin qozǵalta almaı qalsańyz, sizdiń súıegińiz shytynap,  nemese, sińirińizdiń sozylýy ábden múmkin. Tipti, býyndaryńyzdy ary-beri qozǵasańyz, syrqyraı bastaıdy. Al balańyz osylaı zaqymdanǵan bolsa, onda ol aýyrǵan jerine qol tıgizbeı, qashqalaqtaı bastaıdy.\r\nShyntaǵyńyzdy qozǵaltqan kezde qatty aýyrsa, onda kútimildeńiz. Tipti tańǵysh qalaqpen tańyp alsańyz da bolady.\r\n','Aýyr jaraqat alyp, isingennen keıin shyntaǵyńyzdy ádettegideı qalypty qozǵalta almaı qalǵan kezder bolǵan shyǵar. Aıaq-qoldaryńyzdy nemese býyndaryńyzdy qozǵaltqan kezede aýyrsynasyz. Sol isiktiń áserinen sizdiń qozǵalý múmkindigińiz shekteledi.\r\n\r\nEger býyndaryńyz  oınamaly bolyp,  qolyńyzdy ádettegideı erkin qozǵalta almaı qalsańyz, sizdiń súıegińiz shytynap,  nemese, sińirińizdiń sozylýy ábden múmkin. Tipti, býyndaryńyzdy ary-beri qozǵasańyz, syrqyraı bastaıdy. Al balańyz osylaı zaqymdanǵan bolsa, onda ol aýyrǵan jerine qol tıgizbeı, qashqalaqtaı bastaıdy.\r\nShyntaǵyńyzdy qozǵaltqan kezde qatty aýyrsa, onda kútimildeńiz. Tipti tańǵysh qalaqpen tańyp alsańyz da bolady.\r\nBýyndaryńyzdy múldem  búge almaı, ne qozǵalta almaı qalsańyz, onda baıqańyz, júıke júıeńiz zaqymdanyp, bulshyq etterińiz jarylyp nemese sińirińiz sozylyp ketýi yqtımal.\r\n\r\nFýktsııalardyń joǵalyp, kútpegen aýyrsynýdyń paıda bolýy – bulshyq etterdiń, sińir baılamdarynyń, júıke júıesiniń zaqymdanǵanyn bildiredi. Ondaıda medıtsınalyq kómekke júgingen durys.\r\n\r\nBýynnyń erkin qozǵalmaı qalýy – osteoartrıt (súıek-býyn qabynýy), shyntaq brýsıti, revmatoıdty artrıt, quıań (býynnyń  ustamaly aýrýy) nemese qyzyl jegi (volchanka) aýrýlardyń áserinen de bolady.\r\n\r\nBýynnyń múldem qozǵalmaı qalýynyń taǵy bir sebebi, shyntaqtyń urshyǵyna bir nárse tirelip, ony tolyq jazyp-búgýge kedergi keltirip turǵan kezde týyndaıdy. Bul mynadaı jaǵdaılarda bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Súıektiń synǵan bóligi bosap tursa (osteartrıt nemese synyqtan keıin), shemirshek nemese býynda (býyn bulshyq etinde) bógde zat qalyp qoıǵan bolsa. Jaraqattan keıin bolmasa aýyr soqqydan keıin ıyq  nemese shyntaq, ne bolmasa kári jilik súıekteriniń synyqtary shyntaqtyń býynnyna qysylyp qalyp, ishine qan uıyp jáne (kesip ótken osteohondrıttiń áserinen) bólinip salbyrap tursa;\r\n•	Shyntaq ornynyn taıyp ketse.\r\nEger kishkentaı balańyz zaqymdanǵan shyntaǵyna qol tıgizbeı, jáne sol aýyrǵan qolyn istete almaı qalsa alańdaısyz. Balanyń súıegi synýy yqtımal, jári jiligi ornynan taıyp, shyntaqtyń aınalasyndaǵy sińirler sozylyp turýy múmkin. Bul ádette bala qolyn ary-beri qozǵaǵanda, kóterip nemese bir qolyn tartqanda bolatyn jaǵdaı. Eger siz balanyń jaraqatynyń aýyrlyǵyn baıqasańyz, óz dárigerińizge habarlassyńyz.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nShyntaq býynynyń jaraqaty\r\nshyntaq býynynyń  isigi\r\nrevmatoıdty artrıt\r\nshyntaq býynyndaǵy aýyrsyný \r\nbulshyq et jyrtylýy\r\nsińirdiń sozylýy\r\njiliktiń taıýy\r\nqody qozǵaý múmkin emes \r\n','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ańqa, shyryshtardyń jınalyp qalýy','','','qz','s','',0,'',714,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535528520,1567064520,1535528732,'Bul ne bolýy múmkin? Qabynýdyń saldarynan nemese potolagııalyq protsesterdiń áserinen muryn qoınaýyndaǵy ańqaǵa shyrysh jınalyp qalady. Sodan ańqaǵa jınalǵan shyrysh paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzda jaǵymsyz ıis, tamaqtyń qyryly, keıde entigý de paıda bolady.','__Bul ne bolýy múmkin? __Qabynýdyń saldarynan nemese potolagııalyq protsesterdiń áserinen muryn qoınaýyndaǵy ańqaǵa shyrysh jınalyp qalady. Sodan __ańqaǵa jınalǵan shyrysh paıda bolady.__ Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzda jaǵymsyz ıis, tamaqtyń qyryly, keıde entigý de paıda bolady.\r\n__Budan qutylý úshin qandaı amal qarastyrý kerek?__ Ańqaǵa jınalǵan shyryshtar kóbinese ózdiginen joıylady, al eger uzaqqa sozylyp, ketpeı  jatsa dári-dármekpen emdelý kerek.\r\n\r\nOTOLARINGOLOGTAN MINDETTI TÚRDE KEŃES ALÝ QAJET!\r\n\r\n__Tegter:__\r\n Shyryshtyń jınalýy\r\nAńqa\r\nShyryshtyń shyǵýy\r\nGaımor\r\nfarıngıt\r\nlarıngıt\r\naýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy\r\nqyryldaý\r\njınalǵan shyryshtyń joıylýy\r\nańqaǵa jınalǵan shyryshtyń áserinen demigý\r\n','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ańqa, tamshyly drenaj','','','qz','s','',0,'',663,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535531280,1567067280,1535531397,'__Bul ne bolýy múmkin?__ Murynnyń tynys joldary jáne qosalqy qýystary tamaqty qurǵatsa ańqada tamshyly drenaj paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel,  aýyzda jaǵymsyz ıis, gijildeý, keıde entigý sııaqty prblemalar týyndaıdy.','__Bul ne bolýy múmkin?__ Murynnyń tynys joldary jáne qosalqy qýystary tamaqty qurǵatsa ańqada tamshyly drenaj paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel,  aýyzda jaǵymsyz ıis, gijildeý, keıde entigý sııaqty prblemalar týyndaıdy. \r\n\r\n__Qandaı amal qarastyrý kerek?__ Ańqaǵa tamshynyń quıylýy kóbinese ózdiginen joıylady. Al biraq uzaqqa sozylyp bara jatsa dári-dármektermen emdergenińiz jón.\r\n\r\nMINDETTI TÚRDE OTOLARINGOLOGPEN KEŃESIŃIZ!\r\n\r\n__Tegter: __\r\nTamshyly drenaj \r\nAńqa\r\nQýystaǵy drenırovanııa\r\nfarıngıt \r\nlarıngıt\r\njótel\r\naýyzda jaǵymsyz ıis\r\ntamshyly quıylý\r\nańqanyń jazylýy\r\ntamshyly quıylýdyń uzaqqa saozylýy\r\nózdiginen bolatyn tamshyly quıylý \r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy sýsyzdaný (degıdratatsııa)','','','qz','s','',0,'',1428,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535531460,1567067460,1535531593,'Sýsyzdaný -  organızmde sýdyń kóp mólsheri joǵaldandyqtan týyndaýy múmkin.','__Sýsyzdaný__ -  organızmde sýdyń kóp mólsheri joǵaldandyqtan týyndaýy múmkin.\r\nQatty sýsyzdanýdyń belgileri:\r\n•	Oıynǵa qyzyǵýshylyǵy bolmaıdy jáne uıyqtaı beredi (bala óte qatty uıyqtaıdy, tipti oıatý qıynǵa soǵyp jatady);\r\n•	Aýyzdyń ishi jáne tilderi qurǵaıdy;\r\n•	Bala basyndaǵy eńbegi ishke kirip turýy\r\n•	Kózdiń shúńireıýi\r\n•	Tynys alýy jıilep, júrek soǵysy jyldamdaıdy;\r\n•	12 saǵattan artyq ýaqytta zár shyǵarmaı jata beredi\r\n\r\nSýsyzdanýdyń protsesi aýyr bolsa, shuǵyl medıtsınalyq kómek kerek degen sóz. Tez arada 103-ke habarlasyńyz.\r\nQalypty sýsyzdanýdyń  belgileri:\r\n•	Oıynǵa qyzyǵýshylyǵy tómendeıdi;\r\n•	Bala basyndaǵy eńbegi ishke kirip turýy;\r\n•	Azdap jasaýrap kózdiń shúńireıýi;\r\n•	Aýzy qurǵap, silekeıi az bólinedi;\r\n•	Ashtyqtyń nemese shóldeýdiń sońǵy dárejessine dein túsedi;\r\n•	8 saǵatqa deıin kishi dáreti bolmaıdy, nemese 24 saǵat boıynda 3-aq ret zár shyǵarady.\r\n\r\nJeńil sýsyzdanýdiń belgileri:\r\n•	Mazasyzdanady, tynyshsyzdanady, tyqyrshyp, tátárkenedi;\r\n•	Bala qatty ashyrqanady nemese tek sýdy qalaı beredi;\r\n•	Zár shyǵarýy azaıady, qalypty aýystyryp turatyn jaıalyqty, jıi aýystyrmaı qalasyz. Balanyń sidiginen ádettegideı emes, ashshy ıis shyǵyp, túsi qoıý-jasyl túske boıalady.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nBalanyń sýsyzdanýy\r\nSýsyzdanýdyń satylary\r\nBalanyń uıqyshyldyǵy\r\nTildiń qurǵaýy\r\nAjyrqaný men shóldeýdiń tómengi dárejesi\r\nZár shyǵarmaı qalý\r\nBalanyń sýsyzdanýyn emdeý\r\nBala sýsyzdanýynyń aldyn alý\r\nBala basyndaǵy eńbegi ishke kirip turýy;\r\n','student_k',67,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ovarıaldy buralyp qalý (analyq bezdiń buralyp qalýy)','','','qz','s','',0,'',834,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535531640,1567067640,1535531700,'Ovarıaldy aınalyp qalý  dep – analyq bezdiń búrisip, nemese negizgi baılamynyń buralyp qalýyn aıtady. Sonyń saldarynan qannyń qalypty aǵyny toqtaıdy. Buǵan shaldyqqan áıel aýrýdy  sezine bastaıdy, birte-birte hali nasharlaı bastaıdy. Ovarıaldy buralý áıeldi júkti kezinde de mazalaýy múmkin.','Ovarıaldy aınalyp qalý  dep – analyq bezdiń búrisip, nemese negizgi baılamynyń buralyp qalýyn aıtady. Sonyń saldarynan qannyń qalypty aǵyny toqtaıdy. Buǵan shaldyqqan áıel aýrýdy  sezine bastaıdy, birte-birte hali nasharlaı bastaıdy. Ovarıaldy buralý áıeldi júkti kezinde de mazalaýy múmkin.\r\nBul jaǵdaı júktiliktiń alǵashqy úsh aılyǵynda baıqalady. Biraq, bul qatyp qalǵan qaǵıda emes, aıaǵy aýyr áıelde kez-kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin. Júktilik kezinde  jasýshylardyń jansyzdanyp (nekroz) nemese merziminen buryn bosanyp qalmaý úshin ovarıaldy buralýdy hırýrgııalyq jolmen emdeýge bolady.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nAnalyq bezdiń buralýy\r\nNegizgi baılamdardyń analyq bezge oralyp qalýy\r\nAýrý sezimi\r\nJúktiliktiń aldyndaǵy ovarıaldy buralý\r\nAlǵashqy úsh aılyqtaǵy júktilik\r\nHırýrgııalyq emdelý\r\nMezgilinen buryn bolsaný\r\nNekroz\r\nJasýshalaradyń ólýi\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Semizdik','','','qz','s','',0,'',2198,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535531820,1567067820,1535531895,'Semizdik – bul keshendi problema. Adam organızmindegi maı quramynyń  shamadan tys kóbeıip ketýinen paıda bolatyn qubylys. Jáne sonyń saldarynan densaýlyqqa zııan tıip jatady. Semizdik adamnyń boıy men salmaǵynyń arajigin kórsetetin, dene salmaǵynyń ındeksimen (DSI) ólshenedi. DSI salmaq kıllogramyn, boıdyń sharshy metrine (kg/m2) bólý arqyly esepteıdi. DSI boıynsha 18,5 kg/m2- - tan az kórsetse, bul – jaǵdaı  energetıkalyq jetispeýshilikke jatqyzylady; eger kórsetkish 18,5-ten  30 kg/m2 –qa deıingi kólemde kórsetse, onda durys. Al DSI týra 30 kg/m2  - qa teń  bolsa, nemese, odan asyp ketse, muny semizdik dep aıtady.','__Semizdik __– bul keshendi problema. Adam organızmindegi maı quramynyń  shamadan tys kóbeıip ketýinen paıda bolatyn qubylys. Jáne sonyń saldarynan densaýlyqqa zııan tıip jatady. Semizdik adamnyń boıy men salmaǵynyń arajigin kórsetetin, dene salmaǵynyń ındeksimen (DSI) ólshenedi. DSI salmaq kıllogramyn, boıdyń sharshy metrine (kg/m2) bólý arqyly esepteıdi. DSI boıynsha 18,5 kg/m2- - tan az kórsetse, bul – jaǵdaı  energetıkalyq jetispeýshilikke jatqyzylady; eger kórsetkish 18,5-ten  30 kg/m2 –qa deıingi kólemde kórsetse, onda durys. Al DSI týra 30 kg/m2  - qa teń  bolsa, nemese, odan asyp ketse, muny __semizdik__ dep aıtady.\r\nDSI-diń kóbeıýi, júrek aýrýy, joǵary qan qysymy, júrektiń ıshemıkalyq aýrýy (JIA) , qant dıabeti sekildi basqa da aýrýlardyń paıda bolýyna jol ashady. DSI osyndaı kóptegen faktorly  aýrýlardyń damýyna sebepker bolady. \r\nMedıtsınalyq anyqtamaǵa súıensek, semizdik, maı qurammynyń shamadan tys kóbeıý sebebinen artyq salmaqtyń paıda boladyndyǵyn bildiredi. Al atletterdiń deneleri úlken bolyp keledi, biraq olardyń salmaǵynyń kóp mólsherin maı emes, bulshyq etteri alyp tur. Sondyqtan olar semizdikke ushyraǵandaı kórinedi. \r\nSemizdiktiń basqa dárejeli ındıkatorary  belbeýdiń sheńberli dıametri bolyp tabylady.  Jaqynda ǵana belgili bolǵan zertteýler boıynsha, maıdyń jáı ǵana jınalýy mańyzdy emes,  onyń qaı jerge kóp jınalatyndyǵyn anyqtaý kerek eken. Degenmen estetıkalyq turǵydan qaraǵanda sannyń jýan bolýy tartymdy kórinedi, biraq ǵalymdar ishtiń aınalasyna maı jınalýyn densaýlyqqa qaýipti deıdi. Eger maı ishtiń aınalasyna ábden ornyǵa bastasa, ıaǵnı (domalaqsha semizdik, nemese  alma tárizdi denege) uqsasa,  mundaı adamdar ekinshi dárejeli qant dııabetine shaldyǵýy yqtımal, sondaı-aq, joǵary qan qysymy, holesterınniń shamadan tys kóbeıýi ( JIA), degen sııaqty aýrýlarǵa dýshar bolady. Al sanyna maı jınalatyn  ıaǵnı, (sopaqsha semizdik, almýrt tárizdi denene uqsas) bolsa mundaı adamdarda joǵarydaǵydaı máseleler kóp oryn almaıdy. \r\n\r\n__Tegter:__	\r\nDene salmaǵynyń ındeksi\r\nAdamnyń boıy men salmaǵynyń arajigi\r\nEnergetıkalyq jetispeýshilik\r\nJoǵary arterıalyq qysym\r\nQant dıabeti\r\nJúrektiń ıshemıkalyq aýrýy\r\nBelbeýdiń sheńberli dıametri\r\nSan jýandyǵy\r\nHolesterınniń shamadan tys kóp bolýy\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ekinshi dárejeli kúıik','','','qz','s','',0,'',1696,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535534340,1567070340,1535534460,'Ekinshi dárejeli kúıikke hımııalyq zattarǵa, elektrjelisine,  ystyq býǵa kúıgen kúıikter jatady. Bul kúıikter teriniń barlyq qabatyn kúıdirmeıdi.','__Ekinshi dárejeli kúıikke__ hımııalyq zattarǵa, elektrjelisine,  ystyq býǵa kúıgen kúıikter jatady. Bul kúıikter teriniń barlyq qabatyn kúıdirmeıdi. \r\n \r\nTeriniń kúıine baılanysty EDK-niń eki túri bar:\r\n•	__Teriniń betindegi kúıik__ ystyq sýdan nemese ystyq zattan bolsa, teriniń aınalasy ózgerip qyzyrady. Kúıgen jer aýryp, teriniń beti kópirshiktenip, isinip shamamen 48 saǵat boıy mazalaıdy.\r\n•	__Tereń zaqymdalǵan kúıik__ teriniń qabattaryna tereń boılap, bastapqyda qyzarǵan jeri, aǵara bastaıdy.  Olar kóbinese,  ystyq maıǵa, ystyq tamaqqa nemese qaınaǵan sýǵa, qysqa tolqyndy peshke kúıip qalǵanda paıda bolady. Mundaı kúıikter aýyra bermeıdi, tek bir qysym bolyp turǵandaı kórinedi. Teri qurǵaqtanyp, azdap sýlanyp, balaýyz tárizdidenedi. Saýsaqpen basqan kezde túri ózgermeıdi. Biraq, bul kúıik durys emdelmese, asqynyp ketse qaýipti. Teriniń betinde bir daq turǵandaı kórinedi, ony belıznamen jýsańda ketpeıdi. Al eger jeke bir músheni zaqymdasa, ol jer úlken bolyp kórinedi, bolmasa qurǵaq bolyp kórinedi, nemese azdap sýlanyp turady.  Eń qaýiptisi- mundaı kúıikterge ınfektsııa tez juǵýy múmkin.\r\nBelgilerine qaraı, birneshe kúnnen keıin kúıiktiń tek beti nemese tómengi qabattary zaqymdanǵanyn bilýge bolady.\r\n\r\nEDK kezinde onyń kúıgen aýmaǵyn teriniń jaraqatalǵan aýmaǵyn, syrqattyń jasyn jáne onyń densaýlyǵyn jete tekserip otyrý kerek. Osy kúıikterdiń barlyq túrine em júrgizgen kezde, onyń asqynyp ketpeýine, ýaqytyly emdeýline durys kóńil bólý kerek. EDK jazylǵan kezde denede tyrtyq qalýy múmkin.\r\n \r\n__Tegter: __\r\nsáýlesoqqy\r\nelektrlikúıik\r\nımııalyqkúıik\r\nıkelgendegikúıik\r\nsýlanǵankúıik\r\naýrýshań\r\nterinińteńbilenýi\r\nbasqandaterinińtúriózgermeıdi\r\nkúıiktiemdeý\r\nkúıiktenkeıingityrtyq\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Birinshi dárejeli kúıik','','','qz','s','',0,'',514,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535961420,1567497420,1535961684,'__Birinshi dárejeli kúıik dep__ –  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.','__Birinshi dárejeli kúıik dep __–  kúnniń astynda uzaq júrgende dene terisiniń ústińgi qabatynnyń qyzalyp ketýin aıtaldy. Bulaı kúıgen kezde adamnyń ystyǵy azdap kóterilip, teriniń beti sýlanyp, syzdap turady.\r\n\r\nBirinshi dárejeli kúıikti 3-5 táýlikte úıde emdeýge bolady. Kúıik tolyq jazylǵanda denede tyrtyq qlmaıdy.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\nkúıik\r\nqyzarýy\r\nteriniń bettik qabaǵy\r\nKúnkúıik\r\nIsý, isiný\r\nAýyrsynǵyshtyq (aýrýshańdyq)\r\nkúıgen kezdegi dene qyzýynyń baıqalýy\r\núıde emdelý\r\nkúıgenkezdegikópirshikter\r\ntyrtyqtar\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Úshinshi dárejeli kúıik','','','qz','s','',0,'',871,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535961780,1567497780,1535961871,'__Úshinshi dárejeli kúıik (ÚDK) __ - bul kúıik  teriniń barlyq qabatyn  zaqymdaıdy. Teriniń qaıta qalpyna kelý qabiletin joǵaltatyn, óte kúrdeli kúıik.\r\n \r\n__ÚDK qatty aýrtady.__ Ol bastapqyda júıkege áser ete qoımaıdy. ÚDK basqan kezde-aq, qaraqoshqyl tústi bolyp qurǵaq qatty qabyrshaqtar paıda boldy. \r\nKóbinese ÚDK býdan, ystyq maıdan, hımııalyq zattan, ystyq sýdan, elektr toǵynan bolady. \r\n','__Úshinshi dárejeli kúıik (ÚDK)__  - bul kúıik  teriniń barlyq qabatyn  zaqymdaıdy. Teriniń qaıta qalpyna kelý qabiletin joǵaltatyn, óte kúrdeli kúıik.\r\n \r\n__ÚDK qatty aýrtady.__ Ol bastapqyda júıkege áser ete qoımaıdy. ÚDK basqan kezde-aq, qaraqoshqyl tústi bolyp qurǵaq qatty qabyrshaqtar paıda boldy. \r\nKóbinese ÚDK býdan, ystyq maıdan, hımııalyq zattan, ystyq sýdan, elektr toǵynan bolady. \r\n \r\n__ÚDK- ke urynǵanda eń qaýipti másele __– ınfektsııa. Sol úshin dárigerdiń kómegine júgingen durys. Teriniń az bóligi kúıgen kezde, onyń aınalasyndaǵy saý jerler qaıta qalpyna keledi. Al kúıik teriniń kóp bóligin zaqymdaǵan jaǵdaıda, ony  hırýrgııalyq jolmen jamaý qajet. \r\n \r\n__Tegter: __\r\nqatty kúıik\r\nteriniń astyndaǵy maıly jasunyq\r\nqaıta qalpyna kelýi\r\nqatty aýyrsyný\r\nkúıgen kezdegi kópirshikter\r\nqurǵaqkúıik\r\nkúıikti hırýrgııalyq jamaý\r\nkúıikti emdeý\r\nteriniń túsýi \r\nózgerý\r\n','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Hımııalyq qyshqyldardan bolǵan kúıikter','','','qz','s','',0,'',4355,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535962020,1567498020,1535962691,'Hımııalyq zattardan bolǵan kúıik, terige shekteýli túrde ǵana reatsııa beredi, negizi jalpy reaktsııasy odan kúshtirek.\r\n\r\n__Qyshqyldyq zattarǵa __dárethanaǵa arnalǵan tazartqyshtar, akkýmýlıator qyshqyly, aǵartqyshtar, hımııalyq zattar, ónerkásipte ýlaý úshin paıdalanylatyn  krıstaldardyń bólikteri, sondaı-aq gaz qosylǵan  hımıkattar jatady. Qatty jáne suıyq qyshqyldar  túrine qaraı túrli jaraqat týdyrýy múmkin, árıne ol  qyshqyldyń denemen janasýda kúshi men uzaqtyǵyna qaraı. Janasqan jerdiń aınalasyna kúıik qatty tarala qoımaıdy, jáne tinder(tkanı)  tereń zaqymdanbaıdy. Biraq olar jetkilikti túrde salmaqty jalpy reaktsııaǵa uryndyrýy múmkin .\r\n','Hımııalyq zattardan bolǵan kúıik, terige shekteýli túrde ǵana reatsııa beredi, negizi jalpy reaktsııasy odan kúshtirek.\r\n\r\n__Qyshqyldyq zattarǵa__ dárethanaǵa arnalǵan tazartqyshtar, akkýmýlıator qyshqyly, aǵartqyshtar, hımııalyq zattar, ónerkásipte ýlaý úshin paıdalanylatyn  krıstaldardyń bólikteri, sondaı-aq gaz qosylǵan  hımıkattar jatady. Qatty jáne suıyq qyshqyldar  túrine qaraı túrli jaraqat týdyrýy múmkin, árıne ol  qyshqyldyń denemen janasýda kúshi men uzaqtyǵyna qaraı. Janasqan jerdiń aınalasyna kúıik qatty tarala qoımaıdy, jáne tinder(tkanı)  tereń zaqymdanbaıdy. Biraq olar jetkilikti túrde salmaqty jalpy reaktsııaǵa uryndyrýy múmkin .\r\n\r\n__Hımııalyq kúıiktiń qosymsha  belgilerine__ (qyshqylmen uzaq jáne qarqyndy janasýda oqshaýlanýyna baılanysty) mynadaı jaıttar jatady: \r\n\r\n•	Ish aýyrady;\r\n•	Dem alý qıyndaıdy;\r\n•	Teri bozalyp, erin qyzarady;\r\n•	Bas aınalady;\r\n•	Bas aýyrady;\r\n•	Esekjem shyǵyp, isinip, júrek aınyp, álsirep allergııalyq reaktsııa beredi;\r\n•	Teri kúıikteri bórtip ketedi;\r\n•	Es joǵaltady.\r\n\r\n__Hımııalyq kúıikke urynǵanda ne isteý kerek?__ Hımııalyq kúıik bolǵan kezde, qandaı hımııalyq zattan kúıgenin bilip alyńyz.  Kúıiktiń aldyn alý úshin, mindetti túrde, taksıkologııalyq ortalyqtan qosymsha málimet alyńyz.  Taksıkologııalyq ortalyqqa habarlaspas buryn, hımıkattar salynǵan qorapshany janyńyzǵa  qoıyńyz, taksıkologııalyq ortalyqtyń qyzmetkerine onyń syrtyna jazylǵan aqparatty oqyp berińiz.\r\n\r\nKóbinese, hımııalyq kúıiktiń aldyn alý úshin denedegi hımıkatty sýyq sýmen ábden jýyp tastaý kerek, desede,  barlyq hımıkattar mumndaı tásilmen tolyq joıylmaıdy. Mańyzdysy,  kúıikti keıin asqynyp ketpeýi úshin durystap emdeý kerek.\r\n\r\n__Hımııalyq kúıikterdi sýmen ketirý úshin:__\r\n\r\n•	Kúıiktiń ornyn tezdetip sýmen eselep jýyńyz. Kúıiktiń alǵashqy mınýttarynda jýyp tastasa asqynýdyń aldyn alýǵa bolady.\r\n•	Hımııalyq zattarben baılanysýdan amal bolsa, aýlaq júrýge tyrysyńyz.\r\n•	Aınalańyzdaǵy adamdardyń kózderine hımııalyq zattardy shashyratyp almańyz.\r\n•	Zaqymdanǵan jerdi kem degende 20 mınýttyń ishinde jýyp tastańyz.\r\n•	Ystyq sýdy qoldanbańyz, óıtkeni ol kúıgen jerdi odan saıyn zaqymdaýy múmkin.\r\n•	Eger qasyńyzdaǵy adam hımııalyq zattan zardap shekken bolsa, ony jýýǵa majbúrleńiz.\r\n•	Eger hımııalyq zatty aralastyrý kerek bolsa, qolyńyzǵa mindetti túrde arnaıy qolǵap kıip alyńyz.\r\n•	Zaqymdalǵan jerińizdi jýyp jatqanda kıimińizdi sheship qoıyńyz jáne qymbat zattardy da bólek alyp qoıǵanyńyz jón bolady, sebebi, olarǵa hımıkat juǵyp qalýy yqtımal.\r\n•	Eger 20 mınýttan keıin zaqymdanǵan jer ashyp tursa,  onda qaıtadan 10-15 mınýt boıy sýyq sýdy aǵyzyp qoıyp  jýyńyz.\r\n•	Jýyp bolǵannan keıin, zaqymdanǵan jerdi tazartylǵan kebý materıalmen nemese dákemen aqyryn orap qoıyńyz. Biraq,  jaraqatyńyzdy qysyp tastamańyz.\r\n•	Jeńil hımııalyq kúıikter, arnaıy emdemese de ózdiginen jazylyp ketedi. Al eger salmaqty kúıik bolyp jatsa, dárigerge kóringen durys.\r\n•	Taǵy bir mańyzdysy, kúıikpen jaraqattanǵan adamdardy jalǵyz qaldyrmańyz, óıtkeni jalpy reaktsııanyń beleń alyp ketýi múmkin.\r\n•	Taksıkologııalyq ortalyqtyń, nemese, kúıik ortalyǵyndaǵy  mamannyń keńesinsiz, óz betińizshe hımııalyq zattardy zalalsyzdandyrmańyz.\r\n•	Hımııalyq zattardyń tin kóbikshelerin nemese bólikterin óz betińizshe joıýǵa asyqpańyz.\r\n\r\n__Sýǵa jýýǵa bolmaıtyn hımııalyq kúıikter. Keıbir qyshqylǵa kúıgen kúıikter  jýý barysynda asqynyp ketedi.__\r\n\r\n•	__Kúkirt qyshqyly jumsaq sabyn eritindisimen jýylady,__ eger qatty kúımese. Sýǵa jýý barysynda qyshqyl ysyp ketýi múmkin, dese de qyshqyldy teride qaldyrmaı, jýyp tastaǵan qansha degenmen durysqoı.\r\n•	__Karbon qyshqyly nemese fenol sýmen úılespeıdi,__ sondyqtan teridegi hımıkatty ketirý úshin sý qosylǵan spırtti paıdalanyńyz, sodan keıin sýmen jýyńyz. Eger qolyńyzda ondaı spırt bolmasa, onda salqyn sýmen jýyńyz. Hımıkat kózge tamyp ketken bolsa, onda spırtti múldem jolatpańyz.\r\n•	__Ftorlysýtegi qyshqylymen zaqymdanǵan kúıikti  as sodasyn sýǵa ezip,__ sonymen jýady.  (ony daıyndaý barysynda sýdy barynsha az paıdalanyńyz). Sodan soń sýmen ábden jýyńyz. Bul qyshqylmen zaqymdanǵan kúıikter birden kórinbeıdi, sondyqtan qyshqyl tıgen jerdi esh zaqym kórinbese de jýyp tastańyz. Eskerte keteık, as sodasy aralasqan sýmen kózdi jýýǵa bolmaıdy.\r\n  \r\n__Hımıkat kózge tamyp ketse, __tez arada  sýmen eselep jýa berińiz, sebebi ol kózdi qatty zaqymdap tastaýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nHımııalyq kúıik\r\nKúkirt qyshqyly\r\nKarbon qyshqyly\r\nFenol\r\nFtorlysýtegi qyshqyly\r\n','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Siltilerden bolǵan kúıikter','','','qz','s','',0,'',2400,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535965140,1567501140,1535965362,'__Siltilerge__ áktas, gıps, áktas ertindisi, pesh jáne sý qubyrlaryn tazalaǵyshtar, ydys-aıaq jýǵysh mashınalarǵa arnalǵan untaqtar, tyńaıytqyshtar, «bengal alaýynyń» ushqyny jatady. Olar túrlerine qaraı,  siltiniń kúshimen jáne  denemen árekettesý uzaqtyǵyna qaraı az ýaqyttyń ishinde aýyr zardaptaryn tıgizýi múmkin. Silti hımıkattary teri qabattaryna tereń enip, zaqymdaı alady. ','__Siltilerge __áktas, gıps, áktas ertindisi, pesh jáne sý qubyrlaryn tazalaǵyshtar, ydys-aıaq jýǵysh mashınalarǵa arnalǵan untaqtar, tyńaıytqyshtar, «bengal alaýynyń» ushqyny jatady. Olar túrlerine qaraı,  siltiniń kúshimen jáne  denemen árekettesý uzaqtyǵyna qaraı az ýaqyttyń ishinde aýyr zardaptaryn tıgizýi múmkin. Silti hımıkattary teri qabattaryna tereń enip, zaqymdaı alady. \r\nKúıgennen keıin, qandaı hımıkat kúıikke sebepker bolǵanyn anyqtańyz. Tez arada taksıkologııalyq ortalyqqa habarlasyp, qandaı em-sharalar qoldaný kerektigi jaıynda qosymsha aqparat alyńyz. Taksıkologııalyq ortalyqqa habarlasqan kezde, kúıdirgen hımııalyq zattyń qorapshasyn qolyńyzǵa alyńyz, taksıkologııalyq ortalyqtyń qyzmetkerine qorap syrtyndaǵy aqparatty oqyp berińiz. \r\nKóbinese hımııalyq kúıikter, eń aldymen, zardap shekken adamnyń denesinen hımıkatty ketirý úshin kóp mólsherdegi sýmen jýý arqyry  emdeledi. Biraq, barlyq hımıkattar bulaı emdele bermeıdi. Eń mańyzdysy, alda qıyndyqtar týmas úshin, durys emdik is-sharalar qoldaný kerek.\r\n\r\n\'\'__Sýmen shaıýǵa bolatyn hımııalyq kúıikter__\'\'  \r\n\r\n•	Tez arada aǵyl-tegil sýmen jýyńyz. Kúıikti birneshe mınýttyń ishinde jýyp tastasa, onyń órship ketý qaýpi tómendeıdi.\r\n•	Zaqymdanǵan jerdi eń bolmaǵanda, 20 mınýttyń ishinde jýyńyz.\r\n•	Jýmsartylmaǵan qatty sýdy qoldanbańyz, sebebi ol, kúıgen jerge jaǵymsyz áser etýi múmkin.\r\n•	Eger qasyńyzda hımııalyq zattan zardap shekken adam bolsa, oǵan dereý jýý kerektigin aıtyńyz.\r\n•	Eger hımıkatty aralastyrý kerek bolsa, arnaıy qolǵap kıip alyńyz.\r\n•	Hımıkat tıip, zaqymdanǵan jerińizdegi baǵaly zat men kıimińizdi sheship qoıyńyz.\r\n•	Eger jaralanǵan jer 20 mınýt ótkennen keıin de ashyp  tursa, onda qatty aǵyn sýdyń astynda taǵyda 10-15 mınýt ustap turyńyz. \r\n\r\n\'\'__Sýmen shaıýǵa bolmaıtyn hımııalyq kúıikter__\'\'\r\n\r\nKeıbir qyshqyldan bolǵan kúıikter sýmen jýǵanda órshinip ketedi.\r\n\r\n•	Qurǵaq untaqtardy, sol sııaqty qurǵaq áktastardy aldymen shótkemen tazalap tastaý kerek. Áıtpese olar sýmen árekettesip ketýi yqtımal. Al untaqtar joıylǵanna keıin, ony jaqsylap sýdy qatty aǵyzyp qoıyp jýyńyz.\r\n•	Metal qosyndylary mıeraldy maılarmen jabylady.\r\nHımıkat kózge tamyp ketse, eń aldymen ony kóp sýmen qaıtalap jýa berińiz. Tezdetip jýý kerek, sonda ǵana kózdiń zaqymdanýynyń aldyn alýǵa bolady. Eger kózińiz hımııalyq zatqa kúıse, mindetti túrde, tez arada dárigerge baryńyz.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nsilti\r\náktas\r\ngıps\r\nhımııalyq kúıik\r\nbengal alaýy\r\nhımıkat\r\nteri \r\n','student_k',57,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qaltyraý (pernıoz)','','','qz','s','',0,'',812,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1535967900,1567503900,1535968083,'Qaltyraý (pernıoz nemese pernıo) -  deneniń tómengi temperatýraǵa reaktsııa berýi (qatty muzdaý).  Bul kóbinese jas balalarda Reıno sındromymen kezdesip jatady, jáne dymqyl, sýyq aýada qalyp qoıǵan jaǵdaıda bolady.','Qaltyraý (pernıoz nemese pernıo) -  deneniń tómengi temperatýraǵa reaktsııa berýi (qatty muzdaý).  Bul kóbinese jas balalarda Reıno sındromymen kezdesip jatady, jáne dymqyl, sýyq aýada qalyp qoıǵan jaǵdaıda bolady.\r\nMuniń belgileri  sýyqta  shamamen 2-14 saǵat qalyp qoıǵanda baıqalady. Ol  bilekten, qulaqtan, tabannan bilinedi. \r\n\r\n__Sımptomdary__ mynadaı bolady:\r\n\r\n•	Muzdaǵan jerler qyzaryp, isinedi;\r\n•	Teri dombyǵady;\r\n•	Dene alaǵyzyp, birese qyshyp, birese ashıdy;\r\n•	Dombyqqan jerler qyza bastaıdy;\r\n•	(aýyr jaǵdaıda) teri kóldirep, jara bolyp ketedi.\r\n\r\nEmdelý úshin,  deneniń zaqymdanǵan jerlerin  jyltyp, kóldiregen jerlerdi qaıta sýyqa uryndyrmaı qajetti is-sharalardy jasaý kerek. \r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nqaltyraý\r\npernıoz\r\ntómengi temperatýra  \r\nsýyq   \r\nReıno sındromy  \r\nsezimtaldyq    \r\nqyshý    \r\nashý    \r\n','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Beldemelik temiretki','','','qz','s','',0,'',1229,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536227400,1567763400,1536227471,'Beldemelik temiretki (beldemelik gerpes) -  bul  vırýstyq ınfektsııa.  Deneniń bir jaq bóliginde bórtpeler shyǵady,  1-2 kúnniń ishinde aýrý sezimderi  paıda bolyp, dene dýyldap ashıdy. Bórtpeler asqynyp kóldireı bastaıdy, keıin beti qabyrshyqtanady. Biraq, olar birneshe aptanyń ishinde joıylady.','Beldemelik temiretki (beldemelik gerpes) -  bul  vırýstyq ınfektsııa.  Deneniń bir jaq bóliginde bórtpeler shyǵady,  1-2 kúnniń ishinde aýrý sezimderi  paıda bolyp, dene dýyldap ashıdy. Bórtpeler asqynyp kóldireı bastaıdy, keıin beti qabyrshyqtanady. Biraq, olar birneshe aptanyń ishinde joıylady.\r\n\r\nTemiretki sheshek aýyrýynyń vırýstarynan paıda bolady. Sheshek aýyrýymen aýyrǵan adamdardyń júıke tinderinde qalyp qoıǵan vırýs kez –kelgen ýaqytta qaıta belsendilik tanytady.  Sheshek aýyrýy kóbinese egde jastaǵy jáne ımmýndyq  júıesi álsiregen adamdarda strestiń, jaraqattyń nemese basqa da faktorlardyń áserinen paıda bolady. Vırýstyń qaıta órshýine neniń áseri bolatyny naqty belgisiz.\r\n\r\nTemiretkimen zaqymdanǵan adamnyń denesindegi kóldiregen jerleri qabyrshyqtanbasa, odan vırýs taralýy múmkin. Temiretkiniń jaıylyp ketýi, buryn adam aýyrmaǵan bolsa nemese ekpe egilmegen jaǵdaıda, sheshek aýrýyna shaldyqtyrýy múmkin.  \r\n\r\nDári-dármekter bórtpeden jáne aýyrsynýdan bolatyn jaǵymsyz áserdi báseńdetedi. Keıbir adamdarda bórtpeler joıylǵannan keıin de aýrý sezimderi jalǵasa beredi (postgerpestik nevralgııa).\r\nTeriniń jalpy problemalary (erlerde | áıelderde)\r\n\r\n__Tegter: __\r\ntemiretki   \r\nsheshek aýrýy   \r\nvırýs     \r\nbórtpe     \r\nkóldireý\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mı isikteri','','','qz','s','',0,'',24362,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536227640,1567763640,1536228460,'Darigerler keıde  tómengi dárejeli (I dáreje)jáne  joǵarǵy dárejeli (IV dáreje)   mı isikteriniń deńgeıin   toptastyryp qarastyrady.  Rak kletkalaryn mıkroskoppen zertteý arqyly , isiktiń damý darejesin anyqtaýǵa bolady. Joǵarǵy dárejedegi  isik kletkalary ózgeshe túrge enip, tómengi dárejeli  isik kletkalaryna qaraǵanda  tezirek ósedi.','__Onkologııalyq aýrýlar týraly túsinik.__\r\n\r\n__Isikterdiń  damý satysy__\r\n\r\nDarigerler keıde  tómengi dárejeli (I dáreje)jáne  joǵarǵy dárejeli (IV dáreje)   mı isikteriniń deńgeıin   toptastyryp qarastyrady.  Rak kletkalaryn mıkroskoppen zertteý arqyly , isiktiń damý darejesin anyqtaýǵa bolady. Joǵarǵy dárejedegi  isik kletkalary ózgeshe túrge enip, tómengi dárejeli  isik kletkalaryna qaraǵanda  tezirek ósedi.\r\n\r\n__Bastapqy mı isikteri__\r\nMı tinderinde damıtyn isikterdi -  bastapqy  mı isikteri dep ataıdy. (Qaıtalama mı isikteri týraly  aqparat  kelesi bólimde) Bastapqy mı isikteriniń attary paıda bolǵan  kletkalary men  mı bóligterine baılanysty atalady. Keń taraǵan bastapqy mı isiginiń túrin glıoma dep ataıdy. Ol glıaldy jasýshada paıda bolady. Glıoma kóp túrge bólinedi:\r\n•	__Astrotsıtoma__  -  glıoma jasýshalarynda, juldyzsha tárizdi paıda bolatyn astrotsıto dep atalatyn  isik túri. Eresek kisilerde astrotsıtoma  mıdyń jartysharynda jıi damıdy.  Balalarda,  olar mı jasýshasynda, mı jartysharynda, mıshyqta kezdesedi. III dárejeli astrotsıtoma keıde anoplastıkalyq astrotsıtoma dep atalady. IV dárejeli astrotsıtomany ádette kóp formaly glıoblastoma dep ataıdy.\r\n•	__Mı  glıomasy__ –  mıdyń tómengi bóliginde damıtyn isik.  Baǵanaly jasýshadaǵy glıoma  kóbinese kishkentaı  balalar men orta jastaǵy eresekterde kezdesedi.\r\n•	__Ependımoma__ – mıdyń   qatparlaryna  nemese julynǵa   túsken jasýshada damıtyn isik. Mundaı isikter kóbinese balalar men jas jetkinshekterde kezdesedi.\r\n•	__Olıgodendroglıoma__ – Nerv júıelerin qorǵaıtyn jáne maı quramdas zattarmen  qamtamasyz etetin jasýshalarda damıtyn, sırek kezdesetin isik túri.  Mundaı isiktiń túri ádette, mıdyń jarty bóliginde kezdesedi. Olar óte baıaý ósedi jáne ózge mı tinderine taralmaıdy. Kóbinese orta jastaǵy, eresek adamdarda paıda bolady.\r\n\r\nMı isikteriniń keıbir túrleri  glıal jasýshalarynda bastalmaıdy. Olardyń eń kóp taraǵandary:\r\n•	__Medýlloblastoma__ – Bul isik mıshyqta damıdy.  Ol balalar  arasynda óte jıi kezdesetin  mı isigine jatady. Keıde qarabaıyr neıroektodermaly isik dep atalady.\r\n•	__Menıngıoma__ – Bul isik ádette mı qabyǵynda damıdy. Óte baıaý ósedi.\r\n•	__Shvannoma__ – Shvannoma kletkalarynan damıdy (lemotsıtter). Bul  tepe- teńdikti  jáne estý júıesin baqylaýshy nervterdi jaýyp turatyn kletkalar. Bul nerv  qulaqtyń ishinde ornalasqan.  Keıde isikti akýstıkalyq nevroma dep ataıdy. Ádette  eresek adamdarda jıi kezdesedi.\r\n•	__Kranıofarıngıoma__ – bul isik mı negizindegi gıpofızdiń janynda ósedi. Bul isiktiń túri kóbinese, balalarda kezdesedi.\r\n•	__Embrıonaldi-kletkaly mı isigi__ – Embrıonaldy kletkadan paıda bolatyn isik. Embrıonaldy-kletkaly mı  isiginiń túri 30 jasqa deıingi adamdarda kóptep kezdesedi .  Keń taraǵan Embrıonaldy-kletkaly mı isiginiń túri germınoma dep atalady.\r\n•	__Dombyqqan  bezdiń aınalasyndaǵy isik__ – Bul  dombyqqan  bezdiń ishinde nemese qasynda damıtyn , sırek kezdesetin mı isigi bolyp tabylady.  Dombyqqan bez mı bólikteriniń  arasynda  jáne mıshyqta ornalasqan.\r\n\r\n__Ekinshi satyly mı isikteri__\r\nQaterli isik jaıylý barysynda deneniń basqa bóligine shappaı, óziniń aýytqyǵan (anomalnyı) jasýsha torlary (kletkalary)  sol qalpynda qalsa, ony bastapqy, (birinshilikti) mı isikteri dep ataıdy. Al sol qaterli isik (rak)  deneniń basqa jerlerinen mıǵa shapsa , ol birinshi satyly mı isikterine jatpaıdy. Eger, qaterli isiktiń tor kózderi (kletkalary) mıǵa deneniń basqa bólikterinen  (mysaly, ókpeden nemese sút bezinen) kelse, dárigerler bul isikti ekinshilikti nemese metastatıkalyq isik dep ataıdy.  Ekinshilikti mı isikteri bastapqy mı isikterine qaraǵanda  áldeqaıda kóptep kezdesedi.\r\n\r\n\'\'Mı isikteri: qanshalyqty qaýipti?\'\'\r\nMıdaǵy qaterli isikterdiń qaıdan paıda bolatynyn eshkim naqty aıta almaıdy.  Dárigerler keıbireýlerde  isiktiń damyp, endi bireýlerde damymaı sol qalpynda qalýyn áli kúnge deıin tolyq túsindirip bere almaıdy. Belgilisi, mı isikteri – juqpaly emes. Bul aýrý basqa saý adamdarǵa juqpaıdy. Zertteýlerdiń nátıjesine súıensek, eger adam belgili bir qaýipti faktorlarmen zaqymdansa, mı isikteri solarda paıda bolýy múmkin. Adamnyń asqynǵan aýrýlarynyń barlyǵy – qaýipti faktorlarǵa jatady.\r\nBastapqy mı isikteriniń asqyný saldarynan mynadaı qaýipti faktorlar týyndaýy múmkin:\r\n•	Jynysqa qaraı – jalpy mı isikteri áıelderden góri, erlerde óte kóp kezdesedi. Negizi menıngıoma áıelderge beıim.\r\n•	Násilge qaraı – mı isikteri basqa násildermen salystyrmaly túrde qaraǵanda aq tústilerde kóp kezdesedi.\r\n•	Jasyna qaraı – bastaǵy mı isigi kóbinese 70-ten asqan kisilerde kezdesedi eken. Al ekinshi orynda balalardyń onkologııalyq aýrýlary tur (Leıkemııa balalardyń jıi ushyraıtyn qaterli isik aýrýy). Mı isigi 8 jastan kishi balalarda kóptep kezdesedi eken, odan joǵarylarǵa qaraǵanda.\r\n•	Otbasynda – januıaly adamdar glıomadan zardap shegip jatady. Bul aýrý damyp ketse, óte qaýipti. \r\nRadıatsııa nemese jumystaǵy belgili bir hımııalyq zattyń áserinen: \r\n•	Radıatsııa – ıadrolyq bólshekter bar ónerkásipterde  isteıtinderde mı isiginiń damyp ketý qaýpi bar. \r\n•	Formaldegıd – potologanatomdar jáne balzamdaýshy mamandar, farmaldegıdpen jýmys isteıtinderde qaterli mı isigine ushyraý qaýpi basym. Ǵalymdar formaldegıdterde kezdeskendegideı, basqa salanyń jumysshylarynan mı isigi aýrýyn kezdestirmedi. \r\n•	Hlorly vınıl – plastık jasaıtyn jýmysshylar, hlorly vınıldiń áserine tap bolyp jatady. Bul hımııalyq zat, bastaǵy mı isiginiń damý qaýpin týdyrady.\r\n•	Akrılonıtrıl – toqyma jáne plastık shyǵaratyn ónerkásipterinde jýmys isteıtinder akrılonıtrıldiń áserine ushyraıdy. Bul olardyń bastarynda mı isiginiń paıda bolý qaýpin kúsheıtedi.\r\nǴalymdar qalta telefondary mı isikteriniń damýyna sebepker bola ma dep, tekserip kórgen. Zertteý nátıjesinde telefonnyń zalalsyz ekeni anyqtaldy. \r\nǴalymdar bastyń jaraqat alýy, mı isikteriniń paıda bolýyna sebepker bolýy múmkin be dep, tekserip jatyr. Biraq osy ýaqytqa deıin, mundaı sebeppen mı isigi paıda bolǵan adam kezdespedi.\r\nBul qaýipti faktorlarǵa jatqyzatyndardyń barlyǵy birdeı  mı isigi aýrýymen aýyrmaıdy. Bir jaǵynan naýqastardyń kópshiligi qaýipti faktorlardyń áserinen aýyrmaǵan. Keıbir jandar tipti ondaı qaýipti faktorlarǵa jolamaǵan da, eń jaqsysy, mundaı máseleler tóńireginde dárigerińizben sóıleskenińiz durys. Dáriger sizdiń aldaǵy ómirińizde, mı isiginiń paıda bolý qaýpin qalaı aldyn alý kerektigin aıtyp, siziń densaýlyǵyńyzǵa qaraı júıeli grafık quryp bere alady.\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\nMı isiginiń belgileri onyń kólemine, túrine, oqshaýlaýyna qaraı  baıqalady. Onyń sımtomdary: júıke júıesi isiktiń áserinen qysylady nemese mıdyń  belgili bir jeri zaqymdananady. Sondaı-aq  mı kúp bolyp isip, bas súıektiń qýysyna suıyqtyq jınala bastaıdy.  Mı isiginiń kóp kezdesetin sımptomdary mynadaı:\r\n•	Bas aýyrady (ásirese tań erteńgisin syrqyraıdy);\r\n•	Júrek aınıdy nemese qýsady;\r\n•	Sóıleýi, kórýi, estýi nasharlaıdy;\r\n•	Turaqty júrisinen jáne tepe-teńdiginen jańylady;\r\n•	Kóńil-kúıi qubylyp, óz-ózine senimdiligi joǵalady;\r\n•	Jady nasharlaıdy;\r\n•	Bulshyq etteri dirildep, tyrysyp qala beredi (paroksızm nemese konvýlsııalar) paıda bolady;\r\n•	Qol nemese aıaq uıyp, shanshıdy.\r\nBiraq bul tek qana mı isikteriniń sımptomdary bolmaýy múmkin, sebebi mundaı belgiler basqa  jaǵdaılarda da kezdese beredi. Sol úshin kimde osyndaı belgiler baıqalsa, tez arada dárigerge qaralǵany durys. Tek dáriger ǵana dıagnozdy anyqtap, dáriler jazyp bere alady. \r\n\r\n__Dıagnostıka__\r\nAdamda mı isiginiń sımtomdary baıqalyp, osy zardapqa tap bolǵandyǵyn sezse, oǵan dáriger mynadaı birneshe emdik sharalaryn usynady:\r\n•	Tekserý - dáriger jalpy jaǵdaıdy tekseredi.\r\n•	Júıke júıesin tekserý – dáriger aýrýdyń  zeıindik dárejesin, bulshyq etke úılesimdiligin, refleksteri men reaktsııasyn anyqtaıdy. Sondaı-aq dáriger isiktiń ózegine qaraıdy, sebebi júıke júıesiniń qysylýy isiktiń negizgi ózegine baılanysty. \r\n•	Kompıýterlik tomografııa  (KT) – kompıýterge jalǵanǵan rentgen qurylǵysynyń kómegimen bas beıneleriniń serııasy túsiriledi. Sapaly mı beınelerdi alý úshin naýqasqa arnaı kontrasty ekpeler jasaý kerek. Beıneler mı isikteriniń sýretterin kórsetýi múmkin.\r\n•	Magnıtti ıadrolyq rezonans (MIaR) – kompıýterge  jalǵangan myqty magnıt deneniń ishki, jeke bóligin túsirip bere alady.  Bul beınelerdi monıtardan kórip, ary qaraı basyp shyǵarýǵa bolady. Keıde arnaı kontrasty zattar mı tinderinen bólektenip kórinedi. Sondyqtan  beıne arqyly isikti nemese mıdaǵy basqa problemalardy da kórýge bolady.\r\n\r\n\'\'Dáriger basqa da emdik sharalardy taǵaıyndaýy múmkin.\'\' \r\n\r\n•	Angıogramma  - kontrasty zattar qanǵa enip, mı tamyrlaryna túsedi, sosyn ony rentgenogrammadan kórsetedi. Isik bolǵan jaǵdaıda, dáriger ony rentgen túsirmesinen kóre alady.\r\n•	Súıek rentgenogrammasy – keıbir mı isikteri, mıdaǵy kaltsıdi joıyp,  bas súıekti ózgerte bastaıdy. Rentgnogrammanyń kómegimen dáriger osy ózgeristerdi anyqtaıdy.\r\n•	Julyn pýnktsııasy – dáriger julyn suıyqtyǵynan alýy múmkin ( julynnyń, mıdyń aınalasyn toltyryp turatyn suıyqtyq ).  Bul emdik shara jergilikti anestezııa (aýrýyn basý) kezinde júzege asyrylady. Dáriger julyn kanalynan suıyqty alý barysynda, uzyn, jińishke ıneni qoldanady. Julyn pýnktsııasy 30 mınýt ýaqytty alady.  Naýqas basy aýyrmas úshin, pýnktsııadan keıin birneshe saǵat jatý kerek. Keıin zerthanada suıyq quramynda rak kletkalary men basqa da aýrýlardyń belgileri bar-joqtyǵy anyqtalady. \r\n•	Melıogramma – bul julynnyń rentgenologııalyq tekserilýi. Arnaı kontrasty zattardy  julyn\n suıyqtyǵyna engizý úshin  julyn pýnktsııasy júrgeziledi. Naýqas kontrasty zattar men julyn suıyqtyǵy aralasý  úshin biraz ýaqyt eńkeıe turady. Bul dárigerge julynda isiktiń bar-joqtyǵyn bilýge kómektemedi. \r\n•	Bıopsııa – isik kletkalaryn tinderden joıý, bıopsııa dep atalady. Potologanatomdar mıkroskoppen jasýshalardy qaraı otyryp, anomaldy jasýshalardy anyqtaıdy. Bıopsııa rak jasýshalaryn,  tinderdiń rakqa aınalýdaǵy ózgerisin, sondaı-aq basqa da jaǵdaılardy anyqtaýǵa kómektesedi. Bıopsııa mı isikeri dıagnozyn anyqtaýdaǵy birdeni-bir, senimdi jol. \r\n\r\nIsikti jasýshalardaǵy tinderdi hırýrgııalyq jolmen anyqtaýdyń 3 joly bar.\r\n\r\n•	\'\'__Ineli bıopsııa. __\'\' Ineli bıopsııa jasaǵan kezde hırýrg bas terisin tilip, bas súıekti azdap burǵylaıdy. Bul trepanatsıondy burǵylaý  (trepanatsıonnym otverstvıem)dep atalady. Dáriger ınemen trepanatsıondy burǵylaý arqyly mı isigindegi tinniń úlgisin alady.\r\n•	\'\'__Stereoaktıkalyq bıopsııa__\'\' .  Bul qurylǵy sýretter alý úshin kerek bolady. Mysaly kompıýterli tomografııa nemese MIaR  sııaqty ,  ıne tıpanatsıondy burǵylaý arqyly, qajetti nysanǵa barǵanda, isiktiń jaı-kúıiniń túsirilimin jasaıdy. Hırýrg ımeniń kómegimen tinniń úlgisin alady.\r\n•	\'\'__ Emdelý kezindegi bıopsııa__\'\'. Keıde hırýrg isikke ota jasaý kezinde tinniń úlgisin alady.\r\nKeıde bıopsııany alý múmkin emes. Eger isik mı uńǵymalaryna ornyqpasa, sondaı-aq bassqa jerlerge de jaıylmasa, mı tinderi zaqymdalmasa, hırýrg isik tinderiniń úlgisin ala almaıdy. Ol kezde dáriger qajetti sýretterdi alý úshin MIaR nemese KT sııaqty basqa tekserý joldaryn qarastyrady. \r\n\r\n__Emdelý. __\r\nMıdyń qaterli isigine ushyraǵan kóptegen naýqastar, onymen kúresi úshin medıtsınalyq kútim qabyldaýǵa bar yntasymen kirisedi. Olar aýrýynan saqaıyp ketý úshin emdelýdiń barlyq nusqalaryn bilgisi keledi. Alaıda, kebireýlerge  «rak» dep dıagnoz qoıǵanda, ábirjip, mazasyzdanady,  qalypty tekserýlerge kedergi jasap, ózin mazalaǵan barlyq suraqtardy dárigerge qoıa beredi. Barlyq suraqtardy dárigerge qoıa bergennen, bul másele sheshile ketpeıdi. Dárigerdiń aıtqandarynyń bárin este saqtap alý múmkin emes, sondyqtan odan dıktafon qoldanýǵa rýqsat surap alyńyz. Keıbir naýqastar dárigermen sóılesý barysynda máseleni naqty túsinip alý úshin týystaryn  nemese dosyn qatystyrady. \r\n\r\nDáriger naýqasty arnaıy mamanǵa jiberedi, nemese naýqas ózi suranyp barýyna da bolady. Ol maman – mı isikterin zertteýmen aınalysatyn, neırohırýrgıa, neıroonkologıa, onkolog jáne onkologı-radıologıa salasynyń mamany bolýy kerek. Nemese naýqasty osyndaı baǵyt boıynsha qyzmet etetin,  bir  komandadaǵy  basqa dáligerge joldaýy múmkin. Mundaı medıtsınalyq komandanyń ishinde: medbıke, dıetolog, mentaldy densaýlyq boıynsha keńesshi, áleýmettik jumysshy, fızıoterapevt, profterapevt jáne  logopedter bar. Balalarǵa oqý boıynsha kómektesetin repetıtor da paıdasyn tıgizedi.\r\n\r\n__Emge daıyndyq__\r\nDáriger kez-kelgen emdelýge múmkin bolatyn joldardy aıtyp, keńes qurýy kerek. Sondaı-aq, ol julyndaǵy rak kletkalarynyń  isigi sekildi birneshe qaýipti isiktiń túrlerin birýi kerek.  \r\nAdamdar dárigerge birden qajetti suraqtardy qoıa almaıdy, nemese, qoıǵan suraqtarynyń jaýabyn birden túsine almaıdy. Sondyqtan naýqastar túsinbegen jerlerin qaıta surap, qosymsha aqparat alam dese, ábden bolady. \r\n\r\n__Emdeý ádisteri__. \r\nMı isigimen aýrǵan naýqastar birneshe jolmen emdeledi. Isiktiń túrine jáne satylaryna qaraı naýqastar, hırýrgııalyq em alady, bolmasa, sáýleli terapııa nemese hımıoterapııa arqyly emdeledi. Keıbir jaǵdaılarda, naýqas keshendi em qabyldaıdy.\r\nBudan basqa da kez-kelgen aýrýdyń satylaryn anyqtaý úshinde naýqas emdelse bola beredi. Mysaly: aýrýdy baıqaý úshin jáne basqa da rak sımptomdaryn anyqtaý úshin, terapııanyń janama áserlerin azaıtý úshin, sondaı-aq emotsıonaldy problemalardy sheshý úshin de em qabyldaıdy.  Emdeýdiń bul túri sımptomdyq,  súıemeldeýshi nemese pallıatıvtik dep atalady.\r\nOsy emdelý joldarynyń eń tıimdisin jáne olardyń kútiletin nátıjesin  dárigerdiń ózi aıtqany durys.\r\nHırýrgııalyq ota – kóbinese  mı isikterin emdeý úshin eń jıi qoldanatyn em túri. Jabyq bas súıektiń ishine jasalatyn ota - bas súıekti tesý (kranıotomııa) dep atalady. Ol jalpy narkozben júzege asady. Ota jasaýdyń aldynda bas terisin qyrady. Sodan soń dáriger terini tiledi jáne alynǵan bas súıekti arnaıy aramen kesedi. Isiktiń barlyq bóligi alynǵannan keıin, dáriger bas súıektegi uńǵymany jaýyp, súıektiń kesilgen bóligimen nemese metaldan jasalǵan plastınamen qaıta jaýyp qoıady. Sodan soń hırýrg bas súıektiń terisin tigedi. \r\nKeıde hırýrgııalyq jolmen emdeý múmkin bolmaıdy. Eger isik mı baǵanalarynda nemese mıdyń basqa bir bóliginde ornalassa, onda hırýrg isikti joıa almaıdy. Sebebi, mıdyń saý tinderin zaqymdap alýy múmkin. Ota jasatýǵa múmkindigi joq naýqastar, sáýle terapııasyn nemese emdeýdiń basqa joldaryn qarastyrady. \r\n\r\n__Sáýle terapııasy__ (radıoterapııa dep te atalady) isik jasýshalaryn joıý úshin, joǵaryenergııa kózi sáýlesin paıdalanady. Radıatsııanyń qaınar kózi – rentgen sáýlesi, gamma sáýlesi nemese protondar bolýy múmkin. Úlken qurylǵy radıatsıany isikke jáne tinderge jaqyn baǵyttaıdy. Keıde radıatsııa túgeldeı mıǵa nemese julynǵa baǵyttalady.\r\nÁdette  sáýle terapııasy otadan keıin júzege asyrylady. Radıatsııa isiktiń aınalasynda qalyp qoıǵan  jasýshalardy joıady. Keıde radıatsııa terapııasy, hırýrgııalyq ota jasaýǵa múmkin emes  aýrýlarǵa  qoldanylady. Sáýle terapııasy emhanada nemese klınıkada jasalady. Emdeý kúntizbesi isiktiń túrine, kólemine, sondaı-aq naýqastyń jasyna baılanysty túziledi. Ár em-shara bir-neshe mınýtqa sozylady. \r\n\r\nDáriger isik mańyndaǵy saý tinderdi qorǵaý úshin mynadaı qaýipsizdik sharalaryn qoldanady:\r\n•	\'\'__Fraktsıonerlený.__\'\' Sáýle terapııasy bir-neshe aptaǵa sozylyp, aptasyna  tek 5 kún ótkiziledi. Bólsheptep taǵaıyndaý. Radıatsııanyń barlyq mólsherin ýzaq ýaqytqa sozyp emdeý, isik mańyndaǵy saý  tinderdiń amandyǵyna kepil bolady.\r\n•	\'\'__Gıperfraktsıonırlený.__\'\'  Naýqas radıatsııanyń bir kúnde berileten mólsherin, eki-úsh kúnge bólip qoldanady. \r\n•	\'\'__Stereoaktıkalyq sáýle terapııasy.__\'\' Radıatsııanyń shińishke sáýleleri isiktiń ár buryshyna baǵytalady.  Bul em-shara kezinde, naýqas basyna búgilmeıtin jıektemeni kııip alady. MIaR nemese KT-nyń túsirmesi isiktiń dál  jaıylǵan ornynyń sýretin túsirip beredi. Dáriger kompıýter arqyly radıatsııanyń qajetti mólsherin, sondaı-aq ólshemin jáne radıatsııalyq sáýleniń buryshtaryn  anyqtaıdy.  Emdeý sharalary dárigerdiń bir ret qabyldaýynda júzege asyrylýy múmkin nemese birneshe seansynda júrgiziledi.\r\n•	\'\'__3 ólshemdi konformdy radıatsııalyq terapııa.__\'\' Kompıýter isiktiń úsh ólshemdi sýretin jáne aınalasyndaǵy tinderin kórsetedi. Dáriger isiktiń qaıtalanǵan nysanyn dál bilý úshin, kóptegen radıatsııa sáýlelerin baǵyttaıdy. Tamasha radıatsııalyq fokýs mıdyń saý tinderin qorǵaıdy.\r\n•	__Proton sáýlelerimen jasalǵan radıatsııalyq terapııa. __Bul  radıatsııa rentgen sáýlelerin bólmeıdi, proton sáýlelerin bóledi. Dáriger proton sáýlelerin isikke baǵyttaıdy. Protondar saý tinderdi zaqymdamaı ótetin qasıetke ıe.\r\n__Hımııaterapııa __– qaterli isik kletkalaryn dári-dármektermen joıady. Olardy  kóbinese mıdaǵy isikti emdeýge qoldanady. Preparattardy ishý arqyly nemese ınektsııa túrinde engizedi. Qaı jaǵdaıda bolmasyn olar, qan quramyna enip, barlyq organızmderge taralady. dári-dármekter qoldaný tsıklyna qaraı bylaı sıpattalady: emdelý qanshalyqty durys bolsa, jazylý da soǵan baılanysty bolyp keledi.\r\nHımııaterapııany emhanada, dariger kabınetinde nemese úı jaǵdaıynda da qoldanylady.  Naýqastyń  emhanaǵa jatqyzylýy sırek bolatyn jaǵdaı. Eresek adamdarǵa qaraǵanda, jas balalarǵa hımııaterapııany jıi qoldanady. Degenmen ota jasalǵannan keıin nemese sáýle terapııasynan keıin eresekterge hımııaterapııasyn júrgizýi múmkin. Keıbir adamdarda qaıtalana beretin  mı qaterli isiki bolady. Dáriger  ondaı isikti alyp tastap, ornyna hımıoterapevtıkalyq birneshe plastınalar ornatady. Ár plastına 10 tsenttiń ólshemine teń. Biraz aptadan soń, plastınadaǵy dárilik zattar mıǵasińip, qaterli isik klekalaryn joıa bastaıdy.\r\n__Em qoldanýdaǵy janama áserler__\r\nEm qoldaný barysynda, saý kletkalar zaqymdanady. Bul  janama áserlerdi jıi týdyrady. Janama áserlerdiń paıda bolýy,  ár túrli faktorlarǵa, sonymen qatar isiktiń túrine, qabyldaǵan em kólemine baılanysty bolýy múmkin. Emdeý kýrstary aýysqan saıyn ár naýqasta ár túrli janama áserler paıda bolyp jatady. Emdelýdiń  aldynda  medqyzmetkerler komandasynyń músheleri janama áserler týraly aıtyp, naýqasqa onymen kúresýdiń joldaryn usynady.\r\n__Hırýrgııalyq emdelý__\r\nOta jasalǵannan keıin alǵashqy kúnderi naýqastyń jıi basy aýyryp, ózderin jaısyz sezinýi múmkin. Degenmen, ol kezde aýrýdy basý úshin dári-dármekterdi qoldanýǵa bolady.  Tipti kerek bolsa, naýqas dárigermen nemese medbıkemen aýrýdy basý úshin ne isteý kerektigin aqyldassa da bolady. \r\nTaǵy bir aıta keterligi, naýqas ylǵyı ózin álsiz sezinip, sharshaı beredi. Ár naýqastyń otadan keıin saýyǵyp ketýi úshin eń aldymen biraz ýaqyt kerek. Basqa da, kóptegen máseleler orynǵa kelip tireledi.\r\nJulyn suıyqtyǵy nemese qan bastaǵy mıǵa shabýy múmkin. Mundaı jaǵdaı – isiný dep atalady. Dárigerler naýqastyń boıynda mundaı máseleniń oryn almaýyn qatty qadaǵalaıdy. Isiktiń kishireıýshi úshin naýqas steroıdty dárilerdi qabyldaýy múmkin. \r\nSuıyqtyqty bólý úshin ekinshi ret ota jasalýy múmkin. Hırýrg mı qatparshasyna uzyn jińishke tútiksheni (shýnt) ornatady. Tútikshe teriniń astymen, deneniń basqa bóligine júrgiziledi, ádette ol  qursaq qýysymen júrgiziledi. Mıdan artyq suıyqtyq bólinip, qursaq qýysyna drenaj jasalady. Keıde onyń ornyna suıyqtyqty júrekke drenajdaıdy.\r\nInfektsııa – bul hırýrgııalyq otadan keıin damýy yqtımal taǵy bir másele. Mundaı jaǵdaıda dárigerler naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndaıdy.\r\nMıǵa ota jasalǵanda saý tinder zaqymdanýy múmkin. Mıdyń bulaı zaqymdanýy qaýipti másele bolyp esepteledi. Ol kezde naýqastyń bulshyq etterinde, kórý júıesinde, sóıleýinde kádimgideı aýytqýlar bolýy yqtımal. Ondaı jaǵdaıda  naýqasta tyrysý\n nemese biraz ózgerister paıda bolady. Kóbinese bul sımptomdar azaıyp, ýaqyt óte kele joǵalady. Biraq keıde zaqymdanýlar, mıdaǵy aýytqýlar qalypty sıpatqa ıe bolady. Aýrýlarǵa fızıoterapııa da qajet bolýy múmkin, logoped nemese profıldi dáriger de kómektese alady. \r\n__Sáýle terapııasy__\r\nKeıbir naýqastar emdelgennen keıin birneshe saǵattyń ishinde júrek aınýy saqtalyp, ketpeı qoıady. Dárigerler naýqasqa bul problemamen qalaı kúresý kerektigin aıta alady.  Sáýle terapııasy da keıde búkil emdelý barysynda naýqasty  qatty qaljyratady. Mundaıda demalý da mańyzdy, biraq dáriger naýqasqa múmkindiginshe belsendi bolý kerektigin aıtady. \r\nTaǵy bir aıta keterligi, sáýle terapııasy kóbinese shashtyń túsýine sebepker bolady. Alaıda shashatar birneshe aılan keıin qaıta ósedi. Sáýle terapııasy terige de aıtarlyqtaı áser etedi.  Bas terisi men qulaqtar qyzaryp, qurǵaıdy jáne sezimtal bolyp ketedi. Medıtsınalyq personal bul máselelerdiń sheshý joldaryn aıtýy múmkin. Keıde sáýle terapııasynyń áserinen mı tinderi bórtip ketedi. Dárigerler aýrýdy tekserip mundaı sımptomdardyń mundaı jaǵdaıda oryn almaýyn qadaǵalaý kerek. Aýrýdyń ózin jaqsy sezinýin damytý úshin, emdik dári-dármekter usynylady. \r\nRadıatsııa keıde mıdyń saý jasýshalaryn joıyp jiberedi. Bul janama áser – radıatsııalyq nekroz dep atalady. Mundaı sımptomdar basty aýyrtady, deneni tyrystyryp, tipti naýqastyń ólimine sebepker bolady.\r\nRadıatsııalyq sáýlelendirý balalarda gıpofıza nemese mıdyń basqa bóliginiń zaqymdanýyna sebepker bolady. Bul olardyń oqýynda úlken problema bolýy múmkin nemese boıy men ósimi baıaýlap qalady. Budan basqa, bala kezde sáýlelendirý onyń bolashaq ómirinde ekinshilikti mı isiginiń paıda bolý qaýpin týyndatady.  Ǵalymdar  kishkentaı balanyń mı isigine hımıoterapııany sáýle terapııasymen birge qoldanýdyń múmkinshiligin  úırenýde.\r\n__Hımıoterapııa__\r\nHımıoterapııanyń janama áseri negizinen qoldanǵan dárilik zattarǵa baılanysty bolady. Janama áserdiń aıryqsha belgileri: qyzý kóteriledi jáne qaltyraıdy, qusyp, tábet joǵalady jáne álsizdik paıda bolady. Keıbir janama áserler dáriniń kómegimen azaıady. \r\nDárilermen qamtamassyz etiletin  ımplantty (plastınaly) naýqastar, hırýrgııalyq emdi birge alǵannan keıin ınfektsııa sımptomdary basyp ketpeý úshin  dárigerdiń qaraýynda bolady. Aýrýda ınfektsııa bolǵan jaǵdaıda oǵan antıbıotık taǵaıyndalady.\r\n__Kútiný__\r\nAýrýdyń satylaryna qaramastan qaterli isikke shaldyqqan adamdar ózin mazalaǵan máseleniń aldyn alý úshin aldymen jaqsylap kútiný kerek. Ol úshin ózine jaıly jaǵdaı jasap, emdelý barysynda ómir súrý sapasyn jaqsartý kerek. Naýqas aýrýyn emdeý barysynda jáne mı isikteriniń basqa sımptomdary paıda bolmas úshin ózin bir qalypta ustap, terapııanyń janama áserleriniń azaıýyn qadaǵalap, sondaı-aq kóńil-kúıindegi aýytqýlardy sheship alǵany jón.\r\nMı isigimen aýratyn adamdardy kútimildeýdiń mynadaı túrleri barynsha keń taralǵan:\r\n•	__Steroıdty dári-dármekter__. Mı isigi bar naýqastardyń kópshiligine isiktiń kishireıýi úshin qoldanylady.\r\n•	__Antıkonvýlsanttar.__ Mı isigi adamnyń tyrysyp qalýyna sebepker bolady. Onyń aldyn alý úshin nemese baqylaýda ustaý úshin naýqas tyrysýǵa qarsy dárilerdi qabyldaý kerek. \r\n•	__Anastomoz (shýnt)__. Mıǵa suıyqtyq jınalǵan jaǵdaıda hırýrg ony shyǵarý úshin anastomaz (shýnt) ornatady.\r\nAýrýyn asqyndyrmas úshin kóptegen naýqastar emdelý men qatar kútimildenýdi qolǵa alady. Al keıbireýler tek kútimildenip, sımtomdardy baqylaý úshin isikke qarsy terapııany qoldanbaıdy.\r\n__Reabılıtatsııa __\r\nReabılıtatsııa – emdeý josparynyń eń mańyzdy bóligi bolap tabylady. Reabılıtatsııanyń maqsaty adamnyń qajettiligine qaraı jáne isiktiń naýqasqa  kúndelikti qalaı áser eteýine baılanysty qoldanylady. Naýqastyń qalypty ómirge tezirek oralýyna kómektesý úshin dárigerler barlyq múmkindikterdi qarastyrady. Mynadaı mamandardyń kómegi qajet bolýy yqtımal: \r\n•	Fızıoterapevter. Mıdaǵy isikten jáne ony emdeý barysynda naýqas sal bolyp qalýy múmkin.  Sondaı-aq olar adamnyń álsireýine jáne tepe-teńdik sezimin saqtaýda máseleler týdyrýy múmkin. Fızıoterapevter naýqastardyń kúsh jınap, tepe-teńdikti qaıta qalpyna keltirýine kómektesedi.\r\n•	Logopedter. Logopedter naýqas jandardyń sóıleýdegi problemalaryn sheship, oılaryn tolyq aıtyp jetkize alýyna kómektesedi. \r\n•	Kásiptik aýrýlar boıynsha dáriger. Profaýrý dárigerleri naýqastardyń turmystyq muqtajdyqtaryn óz erkimen atqarýyn úıretedi. Mysaly tamaqtaný, dárethanaǵa barý, sýǵa túsý jáne kıiný t.b.\r\nMı isigine shaldyqqan balalarda erekshe muqtajdyqtar bolýy múmkin. Keıde olarǵa úıde de, aýrýhanada da repetıtorlary  bolady.   Úlgerimi nashar nemese este saqtaý qabiletinde problemalary bar balalarǵa repetıtorlar nemese mektepten keıin arnaıy sabaqtar ótkizilýi kerek. \r\n__Kútimi__\r\nMı isiginen emdelgennen keıin turaqty kútimildený óte mańyzdy. Dárigerler isiktiktiń qaıtalanbaıtynyna kóz jetkizý úshin egjeı-tegjeıli tekserýler júrgizedi. Ol úshin fızıkalyq turǵydan jáne nevrologııalyq turǵydan tekserýler ótkizedi. Naýqasqa ýaqytyna qaraı MIaR nemese KT taǵaıyndalady. Eger, naýqasta anastomaz ornatylǵan bolsa, dáriger oynń qalypty jumys isteýin qadaǵalaıdy.  Dáriger  aldǵy ýaqyttaǵy kútimildený josparyn aıtyp, naýqasqa qaı ýaqyttarda kelý kerek, jáne qandaı analızder tapsyrý kerek ekendigin túsindiredi.  \r\n__Tegter:__ \r\nmı isigi   \r\nastrotsıtoma   \r\nsáýle terapııasy  \r\nglıoma \r\nmedýlloblastoma   \r\nhımıoterapııa\r\n','student_k',146,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qımyl-qozǵalysta álsireý nemese saýsaqtyń, qoldyń, bilektiń talýy','','','qz','s','',0,'',1702,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536919260,1568455260,1536919440,'Qolmen aýyr jumys istegennen keıin, qoldaryńyz álsirep qalǵandaı bolady.  Ondaı jaǵdaıda  jumysty toqtatyp, basqa  is-áreketke kóshińiz nemese úzilis jasańyz, sol kezde ǵana aýrý sımptomdary báseńdeıdi nemese basylýy da múmkin. \r\nÁlsizdik isiktiń áserinen de bolady.  Isik tarqaǵanda, is qımyldar óz  qalpyna keledi.\r\nSaýsaq, qol, biletiń álsireýi  densaýlyǵyńyzdyń basqa da jaǵdaılarymen baılanysty bolýy múmkin.\r\n','Qolmen aýyr jumys istegennen keıin, qoldaryńyz álsirep qalǵandaı bolady.  \'\'__Ondaı jaǵdaıda  jumysty toqtatyp, basqa  is-áreketke kóshińiz nemese úzilis jasańyz, __\'\'sol kezde ǵana aýrý sımptomdary báseńdeıdi nemese basylýy da múmkin. \r\n\r\nÁlsizdik isiktiń áserinen de bolady.  Isik tarqaǵanda, is qımyldar óz  qalpyna keledi.\r\n\r\nSaýsaq, qol, biletiń álsireýi  densaýlyǵyńyzdyń basqa da jaǵdaılarymen baılanysty bolýy múmkin. \r\n\r\n•	__Tendınıt__ – tendınoz sımptomy (sińir mańyndaǵy nemese ishindegi, baılanysý tinderiniń mıkrojarylys toptamalary).  Zaqymdanǵan sińirlerdiń, mıkrojaraqattarynyń  sımptomdarynan  sezimtaldyq pen aýyrsynýlar paıda bolady, sonymen qatar jaraqattanǵan jerler álsirep, tala bastaıdy.\r\n•	__Osteoartrıt__ – býyndardy qorǵaıtyn tinderdiń jyldam buzylýy (shemirshek).  Onyń áserinen ebedeısizdik nemese qozǵalys kezinde aýyrsyný paıda bolady.\r\n•	__Bilek arnasynyń sındromy.__ Bilektiń  ortańǵy nervteriniń qysylýy sebebinen paıda bolady.  Sımptomdary: shanshý, uııý, álsizdik nemese saýsaqtardyń aýyrýy sondaı-aq bleziktiń  aýyrsynýy. \r\n•	__Dıýpıýıtren aýrýy__ – alaqannyń, sırek kezderde taban terisiniń  astyndaǵy tinderiniń shamadan tys jýarýy.  Jýarǵan teri jáne sińirdiń áserinen saýsaq qımyldaı almaı,  aqyrynda  saýsaqtardy búgý múmkin bolmaı qalady.\r\n•	__De Kerven aýrýy__ -  bas barmaq sińiriniń jáne sińir qynabynyń isinýi jáne qabynýy. De Kerven aýrýynyń naqty sebebi anyqtalmaǵan.  Bul aýrý bilekten  nemese sińirden alǵan jaraqattan,  bilek nemese  bas barmaqtyń arqyly ylǵyı jasalatyn is qımyldan  (mysaly, toqý , kir syǵý, aýyr zatty kóterý) paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__  \r\ntendınıt  \r\nosteoartrıt  \r\nbilezik arnasynyń sındromy   \r\nDıýpıýıtr aýrýy   \r\nDe Kerven aýrýy\r\n','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Teri jaralarynda qandy toqtatý','','','qz','s','',0,'',1911,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536919500,1568455500,1536919699,'__Teri jaraqatyndaǵy qandy qalaı toqtatýǵa bolady__\r\n\r\nEger shuǵyl túrde emdeýdi qajet etpese,  kelesi sharalar teri jaraqatyn, sondaı-aq basqa adamnyń qanymen tikeleı baılanysta boldyrmaýdaýdan saqtaıdy.\r\n','__Teri jaraqatyndaǵy qandy qalaı toqtatýǵa bolady__\r\n\r\nEger shuǵyl túrde emdeýdi qajet etpese,  kelesi sharalar teri jaraqatyn, sondaı-aq basqa adamnyń qanymen tikeleı baılanysta boldyrmaýdaýdan saqtaıdy.\r\n\r\n\'\'__Qandy  toqtatý úshin eń aldymen:__\'\' \r\n\r\n•	Eger qolyńyz qan-josa bolyp tursa,  múmkindiginshe, qolyńyzdy sabynmen jaqsylap jýyp alyńyz;\r\n•	Jaraqatty syqpas buryn, medıtsınalyq qolǵaptardy kıińiz (bar bolsa). Eger qolyńyzda medıtsınalyq qolǵaptar bolmasa, taza matany, plastıkalyq paketti,  nemese   qolyńyzda bar kez kelgen taza materııaldy jaraqattyń ústine qabattap qoıyp alyńyz.\r\n•	Zardap shekken adamnyń múmkindigi bolsa, jaraqattanǵan jerin ózine qystyryńyz, tipti bolmaı jatsa, jaraqat alǵan  aıaq-qoldy kóterińiz.\r\n•	Jalań qoldarmen tek basqa amal bolmaı qalǵan kezde ǵana qysýǵa bolady.\r\n\r\n\'\'__Qandy toqtatý__\'\'\r\n\r\n•	Zardap shekken adamdy shalqasymen jatqyzyp, qansyrap jatqan jerin kóterińkireńiz.\r\n•	Jaraqattan  kórinip turǵan, alynýy ońaı  barlyq zattardy alyp tastańyz. Jaraqatty tazalaý úshin aldymen qandy toqtatý kerek.\r\n•	Jaraqat mańyndaǵy kıimdi sheshińiz nemese qıyp tastańyz. Jaraqattanǵan jer isip ketse, qan aınalymyna áser etpeýi  úshin, áshekeı buıymdardy túgeldeı alyp tastańyz.\r\n•	Saǵatqa qarap, aldaǵy 15 mınýt boıy jaraqatty basyp turyńyz. Uzaq ýaqyt ótkendeı bolady keıde, degenmen  qan toqtaǵanyn kóremin erte ashyp jibermeńiz. Eger qan mataǵa ábden sińip ketken bolsa, matany almaı turyp ústinen ekinshi matany baılańyz. Eger jaraqattanǵan jerde, bir zat bolsa, jaraqattaǵy zattyń ústinen emes, janynan qysý kerek.\r\n•	15 mınýt  ótkennen keıin qan azaımasa nemese toqtamasa qan ketip jatqan jerdi kóterinkirep jaraqatty qysyp tura berińiz.\r\n•	15 mınýt úzbeı basyp turǵannan soń, bosatqan kezde  qaıta qan aqsa,  taǵy da 15 mınýt jaraqatty basý kerek.  3 ret 15 mınýttan basýǵa bolady (barlyǵy 45 mınýt).\r\n\r\n__Tegter:__  \r\nqan ketýdi toqtatý\r\njaraqat\r\nqan ketken kezde kórsetiletin kómek\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bastaǵy kishkentaı jaraqattyń qansyraýyn toqtatý','','','qz','s','',0,'',2704,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536919740,1568455740,1536919991,'\'\'__Kishkene aýqymdaǵy bas jaraqatynan qandy qalaı toqtatýǵa bolady__\'\'\r\n\r\nBet terisimen bas terisine jaqyn ornalasqan  qan tamyrlarynyń kóp bolýyna baılanysty, bastaǵy kishkentaı jaraqattyń ózinen kóp qan ketýi múmkin.  Mundaı kóp túrdegi qansyraýdan qaýiptenýińiz múmkin. Biraq, kóp jaǵdaıda jaraqattyń aýyr bolmaýyna baılanysty, emdik sharalardy úı jaǵdaıynda jasap, qandy toqtatýǵa bolady. Úıde emdeýge bolady ma, joq álde shuǵyl túrdegi dárigerdiń kómegi qajet pe, ony jaraqattyń túrine qarap sheshý kerek.\r\n','\'\'__Kishkene aýqymdaǵy bas jaraqatynan qandy qalaı toqtatýǵa bolady__\'\'\r\n\r\nBet terisimen bas terisine jaqyn ornalasqan  qan tamyrlarynyń kóp bolýyna baılanysty, bastaǵy kishkentaı jaraqattyń ózinen kóp qan ketýi múmkin.  Mundaı kóp túrdegi qansyraýdan qaýiptenýińiz múmkin. Biraq, kóp jaǵdaıda jaraqattyń aýyr bolmaýyna baılanysty, emdik sharalardy úı jaǵdaıynda jasap, qandy toqtatýǵa bolady. Úıde emdeýge bolady ma, joq álde shuǵyl túrdegi dárigerdiń kómegi qajet pe, ony jaraqattyń túrine qarap sheshý kerek.\r\n\r\n\'\'__Shuǵyl kómekke muqtaj jaǵdaılar__\'\' \r\n\r\nEger bastaǵy jaraqat tereń  jáne súıekten ári ótken bolsa, shuǵyl  kómek qajet. Jedel járdem qyzmetkerlerine habarlasyńyz. Jaraqatty myna jaǵdaılarda basyp qyspańyz:\r\n\r\n•	Bas súıegi deformatsııalanǵan. Bas súıektiń maıysýy, synyq súıektiń kórinip turýy, nemese ashyq mıdyń  kórinýi  bas súıektiń  deformatsııalanǵanyn bildiredi. \r\n•	Kózdiń jaraqaty.\r\n•	Murynnan nemese qulaqtan aqqan qandy, móldir suıyqtyqty toqtatýǵa tyryspańyz\r\n\r\n\'\'__Kishkene jaraqattaǵy qandy toqtatý__\'\'\r\n\'\'__Qandy  toqtatar aldynda:__\'\'\r\n\r\n•	Múmkindik bolǵan jaǵdaıda qolyńyzdy sabyndap  sýmen jaqsylap jýyńyz.\r\n•	Eger siz basqa adamnyń jaraqatyna emdik  shara qoldanatyn bolsańyz, jaraqatty basý aldynda qoldaryńyzǵa lateksti qolǵap kıip alynyz (bar bolsa). Qolǵap joq  jaǵdaıda, qolyńyzben jaraqattyń arasyna birneshe búktelgen taza materııany  nemese plastıkalyq paketti qoıynyz.  Jaraqatty jalań qoldarmen tek basqa amal bolmasa  ǵana qysyńyz.\r\n•	Zardap shekken adamdy shalqasymen jatqyzyńyz\r\n•	Jaraqattan kórinip  turǵan bógde zattardy alyp tastańyz. Biraq jaraqatty tazalaýǵa tyryspańyz.\r\n•	Dákemen, taza materııamen nemese qolda bar taza matamen jaraqatty qattyraq qysyp baılańyz. Eger jaraqatta alynbaǵan bógde zat bolsa, zattyń  ústinen emes, janynan qysý kerek.\r\n•	Saǵatqa qarap, aldaǵy 15 mınýt boıy jaraqatty qysyp turyńyz.  Uzaq ýaqyt ótkendeı bolýy múmkin, degenmen jaraqattan qan toqtaǵanyn kórý úshin  erte ashyp jiberýden saqtanyńyz. Eger qan mataǵa ábden sińip ketken bolsa, matany almaı turyp ústinen ekinshi matany qoıyńyz.\r\n•	15 mınýt úzbeı basyp turǵannan soń, bosatqanda  qan  qaıta paıda bolsa, jaraqatty taǵy da 15 mınýt qysý kerek. 3 ret 15 mınýttan basýǵa bolady (barlyǵy 45 mınýt).\r\n•	Eger 15 mınýt ótkennen keıin,  qan  toqtamasa, tipti azaımasa qysyp tura berińiz. Qan aǵyp jatqan jerin kóterińki qalypta ustańyz jáne dáriger shaqyryńyz.\r\n•	\'\'Shok alýdyń sımptomdary, mysaly:\'\' qatty ýaıymǵa berilý, jaǵdaıdy tolyq túsine almaý, qorqynysh sezimderine ushyraý, jıi jáne ústirtin ǵana tynys alý t.b.. Shok alý – shuǵyl kómekti talap  etedi. Sebebbi ol adam ómirine qaýipti jaǵdaı.\r\n\r\n__Tegter:__    \r\nqansyraý    \r\nbas jaraqaty    \r\nkesilý    \r\nshuǵyl kómek\r\nqan tamyrlary\r\n','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) jáne jynys múshesindegi súıelder (úshkir kondılomalar).','','','qz','s','',0,'',9891,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1536921360,1568457360,1536922672,'Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) – bul súıelderdiń paıda bolýyna yqpal etetin keń taralǵan vırýstar toby. APV-nyń júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30-ǵa jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, ol osy ınfektsııasy bar adammen qatynasta bolǵanna juǵady. Olar qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp ekige bólinedi. Tómen onkogendi qaýipi bar APV jynys múshesindegi súıelderdiń shyǵýyna sebep bolady. Joǵary onkogendi qaýipi bar  APV qaterli isiktiń, jatyr moınynyń, sarpaıdyń, qynaptyń jáne aınalshyqtyń (anýs) qaterli isikterin týdyrýy múmkin. Erlerde, jynys múshesi men aınalshyqtyń qaterli isiginiń týyndaýyna sebep bolady.\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, keı bireýlerde sımptomdary bolmaýy da múmkin. Sizdiń  jeke dárigerińiz súıelderdi emdeýi de nemese alyp tastaýy da múmkin. Áıelderde Papanıkolaý  juǵyndysy boıynsha - (Pap-test),  qaterli isikke shaldyqtyratyn jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýǵa bolady.\r\nMúsheqapty  durys qoldaný APV-nyń taralýyn tolyq joımasa da, juǵýyn, taralýyn edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen de.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Kirispe__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jynys múshesindegi súıelder__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Asqyný qaýpi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Kirispe__\r\nAdam papıllomasynyń vırýsy (APV) – bul súıelderdiń paıda bolýyna yqpal etetin keń taralǵan vırýstar toby. APV-nyń júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30-ǵa jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, ol osy ınfektsııasy bar adammen qatynasta bolǵanna juǵady. Olar qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp ekige bólinedi. Tómen onkogendi qaýipi bar APV jynys múshesindegi súıelderdiń shyǵýyna sebep bolady. Joǵary onkogendi qaýipi bar  APV qaterli isiktiń, jatyr moınynyń, sarpaıdyń, qynaptyń jáne aınalshyqtyń (anýs) qaterli isikterin týdyrýy múmkin. Erlerde, jynys múshesi men aınalshyqtyń qaterli isiginiń týyndaýyna sebep bolady.\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, keı bireýlerde sımptomdary bolmaýy da múmkin. Sizdiń  jeke dárigerińiz súıelderdi emdeýi de nemese alyp tastaýy da múmkin. Áıelderde Papanıkolaý  juǵyndysy boıynsha - (Pap-test),  qaterli isikke shaldyqtyratyn jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýǵa bolady.\r\nMúsheqapty  durys qoldaný APV-nyń taralýyn tolyq joımasa da, juǵýyn, taralýyn edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen de.\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jynys múshesindegi súıelder__\r\nJynys múshesindegi súıelder teride jáne jynys múshesiniń shyryshty qabatynda jumsaq óspe bolyp kórinedi. Olar erkek jynys múshesinde, sarpaıda, úrpide, qynapta, jatyr moınynda, aınalshyqtyń mańynda jáne ishinde bolýy múmkin.\r\nJynys múshesindegi súıel – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa jatady (JJBI).\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\nJynys múshesindegi súıeldi shyǵaratyn vırýs - adam papıllomasynyń vırýsy (APV) dep atalady. APV-nyń 70-ten astam túri bar. Olardyń keıbiri jatyr moınynyń ózgeristerine, qaterli isigine jáne aınalshyqtyń qaterli isigine aparýy múmkin. Bul joǵary onkogendik qaýipti APV.  APV-nyń barlyq túrleri jynys múshesine shyǵatyn súıelge  sebep bola bermeıdi. APV-nyń keıbir túrleri deneniń basqa jerindegi, mysaly, qoldaǵy súıeldiń shyǵýyna sebep bolýy múmkin.\r\n\r\n\'\'Bul maqala jynys múshesine shyǵanytyn súıelderge qatysty.\'\'\r\nJynys múshesindegi súıelder –jıi kezdesetin aýrý. Adamdardyń kópshiliginde qandaı da bir sımptomdar bolmaıdy. Áıelderde jynys múshesindegi súıelder  qynaptyń  shyryshty qabatyna, qynap qabyrǵasyna jáne jatyr moınyna taralýy múmkin. Olardy arnaıy dıagnostıkalyq sharalardyń kómeginsiz anyqtaý qıyn.\r\nAPV týraly mańyzdy málimetter:\r\n• APV-ınfektsııa bir adamnan kelesige jynystyq qatynasta juǵady. Baıqańyz siz APV-nyń sımptomdaryn bilmeı, ony basqalarǵa juqtyryp, taratyp júrýińiz múmkin.\r\n• Juqtyrǵannan keıin, sizde   6 aptadan 6 aıǵa deıin súıelder baıqalmaýy da múmkin. Keıde onyń alǵashqy belgileri birneshe jyldan soń baıqalyp jatady. \r\n• APV bar adammen  jynystyq qatynasqa túsken kez-kelgen adamnyń jynys múshesine súıelder juǵa bermeıdi.\r\nAPV juqtyrý nemese taratý qaýpi kelesi jaǵdaılarda artady:\r\n• birneshe adammen jynystyq qatynasta bolý;  \r\n• retsiz jynystyq qatynas;\r\n• jynystyq qatynasty erte jasta bastaý;\r\n• ishimdik ishý jáne temeki shegý;\r\n• vırýstyq ınfektsııa ushyq (gerpes) sııaqty  bolýy múmkin, ol uzaq ýaqyt boıǵy kúızelis uryndyrady;\r\n• júktilik\r\n• dári qabyldaý saldarynan nemese uzaq aýrýdan keıingi ımmýnıtettiń tómendeýi.\r\nBalanyń jynys múshesinde súıelder bolsa, osy aýrýǵa sebep bolatyndaı jaǵdaıdy tekserińiz,  bireý ony zorlap qoıýy da múmkin.\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Sımptomdary__\r\nJynys múshesindegi súıelder keıde óte shaǵyn bolady, tipti olar kózge de kórinbeýi múmkin.\r\nSúıelderdiń túri kelesideı bolady:\r\n• jalpaq, teri tústi sheti kóterińki daqtar, \r\n• teri túzilisteri, joǵarǵy jaǵy túrli-tústi qyryqqabatqa uqsas\r\n\r\nÁıelderde jynys múshesindegi súıelder bylaı anyqtalady:\r\n• Qynaptyń nemese aınalshyqtyń ishinde;\r\n• qynap  pen aınalshyqtyń mańynda\r\n• jatyr moınynda.\r\n\r\nErlerde úshkir kondılomalar bylaı anyqtalady:\r\n• Erkek jynys múshesinde\r\n• Umada\r\n• shap jaqta\r\n• Bóksede\r\n• aınalshyqtyń ishinde nemese mańynda.\r\n\r\nÚshkir  kondılomalar bylaı da kezdesýi múmkin:\r\n• erinde\r\n• aýyz qýysynda\r\n• tilde\r\n• kómeıde.\r\n\r\nBasqa sımptomdary sırek kezdesedi, olar:\r\n• súıel shoǵyrlanǵan jerde jynystyq aǵzalar ylǵaldanady;\r\n• qynaptan suıyqtyq kóp bólinedi;\r\n• jynystyq músheleri qyshı beredi;\r\n• jynystyq qatynas kezinde nemese odan keıin inshekten qan ketýi.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\nDıagnozdy qoıý úshin dáriger naýqasty qaraıdy.\r\nÁıelderde gınekologııalyq  tekserýden ótý kerek. Kózge kórinbeıtin súıelderdi anyqtaý úshin  kolposkopııa qoldanylady. Dárigerińiz tekserý kezinde súıelderdi ońaı tabý úshin álsiz sirke sý qyshqylynyń eritindisin qoldanady.\r\nShyryshty  qabat APV-men zaqymdanǵanda Papanıkolaý (Pap test) boıynsha juǵyndyny qoldanǵan durys bolady. Eger Paptest nátıjesi boıynsha  ózgerister bolsa, ózgeristerdi baqylaý úshin osy tekserýdi jıi ótkizý qajet.\r\nDNQ men analızge taldaý jasaý APV-niń túrin anyqtaýǵa kómektesedi, mysaly: sizde vırýstyń qaı túri bar, ol qandaı belgi beredi,  aıta keterligi, jatyr moınynyń qaterli isigin joǵary onkogendi APV týyndatýy múmkin.\r\nMyna taldaýlar oryndalýy múmkin:\r\n• 30 jastan asqan áıelderdi skrınıngtik taldaý retinde\r\n• kez kelgen jastaǵy áıelderde, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndy oń bolsa.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nJynys múshesindegi súıelderdi (úshkir kondılomalar) dáriger emdeýi tıis. Súıelderdiń basqa túrlerin emdeıtin dárilik preparattardy qoldanýǵa bolmaıdy. \r\nEmdeýge kiredi:\r\n• dárigerdiń kabınetinde zaqymdanǵan terini óńdeý;\r\n• dárigerińiz taǵaıyndaǵan dárilermen úıde  aptasyna birneshe ret emdelý.\r\nRetseptýralyq dárilik preparattar:\r\n• Imıkvımod (Aldara)\r\n• Podofıllın, Podofıloks(Kondıloks)\r\n• Úshhlorsirke qyshqyly (TÝK)\r\n\r\nSúıelderdi hırýrgııalyq jolmen de alyp tastaýǵa bolady:\r\n• Krıohırýrgııamen\r\n• Elektrokaýterızatsııamen\r\n• Lazerlik joıýmen\r\n• Hırýrgııalyq tilýmen.\r\n\r\nEger sizde úshkir kondılomalar bolsa, jynystyq qatynas jasaıtyn barlyq seriktesterińiz dárigerge kórinýi tıis, súıelder bolsa, qajetti em alýy kerek. Sımptomdar bolmasa da, aýrýdyń asqynýynyń jáne taralýynyń aldyn alý úshin em qabyldaý qajet.\r\nEmdeý kýrsynan keıin emdeýdiń áserin tekserý úshin dárigerińizben qaıta keńesińiz.\r\nBul aýrýmen aýyrǵan áıelder Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny kezeń-kezeńimen  tapsyryp, turaqty tekserilip turýy qajet.  Eger seriktesiniń jynys múshesine súıelder qaptasa, osy tekserýden udaıy ótkeni durys.. Eger jatyr moınynda súıel bolsa, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny alǵashqy emdeý kýrsynan keıin ár 3-6 aı saıyn tapsyrý qajet.\r\nAPV juqpasynan týyndaǵan qaterli isik aldy ózgeristeri anyqtalǵan áıelderge uzaq ýaqyt emdelý qajet bolady.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKóptegen jynystyq qatynasta belsendi jas áıelder APV juqtyrady. Kóbinese, APV ózdiginshe de ketedi.\r\nAPV juqtyrǵan erlerdiń kópshiliginde aýrýdyń qandaı da bir belgisi bolmaýy múmkin. Degenmen, olar keıde qazirgi nemese bolashaq jynystyq qatynastaǵy seriktesterine juqtyrýy múmkin.\r\nTipti úshkir kandılomadan emdelgennen keıin de, adam keıin basqalardy osy aýrýmen zaqymdaýy  múmkin.\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\nAPV keıbir túrleri jatyr moınynyń jáne syrtqy jynystyq aǵzalardyń qaterli isiginiń negizgi sebebi bolýy múmkin.\r\nJynys múshesindegi súıelderdi týyndatatyn APV-nyń túrleri,  jynystyq músheniń, aınalshyqtyń qaterli isigin týyndatatyn túrlerinen ózgeshe de bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n• qazirgi nemese burynǵy seriktesińizde kondılomalar bolsa.\r\n• syrtqy jynystyq múshelerde kórinetin súıelder bolsa, qyshý nemese qynaptan aýytqýly ıakı ótpeli qan ketýi bolsa. Este saqtańyz,   jynys múshesindegi súıelder ınfektsııa juqtyrǵan\n  seriktespen qatynasqa túskennen keıin birneshe aıdan birneshe jylǵa deıin  kórinis bermeýi múmkin.\r\n Balanyń jynys múshesinde súıelder bar bolsa,  Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny áıelderge tek 21 jastan keıin ǵana qoldanýǵa bolatynyn umytpańyz. \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nJynys músheńizde súıelder bolmaǵanyn qalasańyz, ondaı súıeli bar adammen qatynasta bolmańyz. Siz tek bir adammen ǵana jynystyq qatynas jasap júrseńiz, onda bul súıelderdiń talaý qaýpi seıiledi.\r\nErlerdiń de, áıelderdiń de músheqaptary tolyq qorǵanysh emes.  Sebebi, vırýs nemese súıel músheniń túp jaǵynda bolýy múmkin.  Biraq, siz báribir músheqaptardy qoldanýyńyz kerek,  sebebi, olar APV jáne basqa JJBI juqtyrý qaýpin azaıtady. APV adamnan adamǵa súıel nemese basqa kórinetin sımptomdar bolmasa da juǵady. Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý APV juqtyrýdyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\nÁıelderdiń jatyr moıny qaterli isigin týyndatatyn APV-nyń tórt túrinen qorǵaıtyn eki túrli vaktsına bar.\r\nVaktsınanyń birinshi túri úsh ret egiledi. 9-26 jastaǵy qyzdar men áıelderge arnalǵan.  \r\nEkinshi túri uldar men erlerdi jynys múshesine shyǵatyn súıelderden qorǵaıdy. Bul vaktsına da úsh ret egiledi. 9-26 jastaǵy uldar men erlerge arnalǵan.\r\nDárigerden APV qarsy vaktsınasy sizge jaramdy bolatyndyǵy týraly surańyz.\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nÚshkir kondılomalar; jynystyq músheniń súıelderi; adam papıllomasynyń vırýsy (VPCh); Venerologııalyq súıelder; jynystyq jolmen beriletin aýrýlar - súıelder; JO-APV; APV kezindegi tómen dısplazııa; TO-APV; APV kezindegi joǵary dısplazııa.\r\n \r\nSources: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/hpv.html\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000886.htm\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nÚshkir kondıomalar\r\nAdamdaǵy súıel vırýsy\r\nPapanıkolaý juǵyndysy\r\n','student_k',41,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','AITV (adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy) jáne JITS (juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵynyń sındromy)','','','qz','s','',0,'',37115,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537356240,1568892240,1537357513,'__AITV__ degen ne?\r\nAdamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy (AITV) adamnyń ımmýn júıesine shabýyldaıdy. Negizi qalypty  ımmýn júıesi adamdy túrli aýrýlardan qorǵap turady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__AITV / JITS jaıyndaǵy jalpy málimet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Belgileri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qaýiptiń faktorlary men sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdelýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Asqynýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aldyn alý sharalary__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__AITV / JITS jaıyndaǵy jalpy málimet__{ALINK}\r\n\r\n__AITV degen ne?__\r\nAdamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy (AITV) adamnyń ımmýn júıesine shabýyldaıdy. Negizi qalypty  ımmýn júıesi adamdy túrli aýrýlardan qorǵap turady.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"353\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Sýrette:  Adamnyń ımmýn júıesi__\r\n\r\nAITV ımmýn júıesin buzady, osyǵan oraı AITV-ny juqtyrǵan naýqas bakterıalyq jáne vırýstyq ınfektsııalarmen zaqymdanady.  Bul aýrýǵa shaldyqqannan keıin, adam organızminiń onymen kúresýge shamasy jetpeıdi, sondyqtan jazylý protsesi álsireıdi. AITV -  juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵynyń sındromynyń (JITS) bastapqy satysy bolyp tadylady.\r\n\r\n__JITS degen ne?__\r\nJITS – AITV ınfektsııasynyń asqynýynyń saldarynan týyndaıdy.  AITV asqynyp, sońǵy satysyna jetkende, JITS-ke aınalady. JITS-pen aýyratyn adamdardyń organızmi, AITV-men aýyratyn adamdardyń organızmimen salystyrǵanda tipten álsiz bolady, aýrýǵa qarsy tura amaıdy. Olar kóbinese osy ınfektsııadan nemese raktan qaıtys bolady.\r\n\r\n__AITV sındromy degen ne?__\r\nAITV sındromy – AITV ınfektsııasynyń bastapqy satysy, AITV-ny alǵash juqtyrǵan kezdegi  sát.\r\n\r\n__AITV-ny juqtyrǵannan keıin ne bolady?__ \r\nAITV-men zaqymdanǵannan keıin, vırýsty organızmnen joıý úshin adamnyń ımmýn júıesi oǵan qarsy shabýyldaı bastaıdy. Vırýs  kóshirmelerin kóbeıtpeı  turǵanda, organızm ınfektsııamen kúresedi. Tipti adam AITV-yn juqtyryp alsa da ózin burynǵydaı jaqsy sezine beredi. Qan taldamasynan da eshqandaı ózgeris baıqalmaýy  múmkin.\r\nDegenmen, osy ýaqyttarda vırýs aqyryndap lımfatıkalyq túıinderge shabýyldaı bastaıdy. Lımfatıkalyq túıinder organızmdegi ımmýn júıesiniń ortalyq ózegi bolyp tabylady.  Osylaısha vırýs mı jasýshalaryna shabýyldap, olardyń aqyryndap buzylýyna sebep bolady.\r\n10-15 jyldyń ishinde AITV kóptegen ımmýn torlaryn joıady, sonyń saldarynan organızm ınfektsııamen kúrese almaı qalady. Vırýs CD4(sm. túsiniktemesi tómende) dep atalatyn ımmýn torlaryn zaqymdaıdy.  Eger  CD4 ımmýn torlarynyń sany 200ml-nan tómendep ketse, AITV JITS-ke aýysady (negizi CD4 ımmýn torlarynyń sany 600-1000-ǵa jýyq bolýy kerek). JITS-ke shaldyqqan naýqas, qaýipti ınfektsııalarǵa tap bolady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Belgileri __\r\n\r\n__AITV ınfektsııasynyń bastapqy belgileri qalaı bolady?__\r\n\r\nAITV-ny juqtyrǵanda bastapqyda eshqandaı belgileri baıqalmaıdy. Keıbireýlerde AITV tumaý tárizdi sımptomdary sııaqty kórinedi. Sol kúıinde birneshe aptaǵa deıin saqtalyp turady. Onymen myna belgiler baılanysty bolyp keledi.\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Sharshańqyraı berý;\r\n•	Lımfatıkalyq túıinderdiń úlkeıýi;\r\n•	Tamaq aýrý\r\n•	Bórtpe paıda bolady.\r\nEger adam bastapqyda AITV-men zalaldanǵan bolsa, ol óz jaǵdaıyn bilmeıdi de. Oǵan AITV juqtyrǵan adam da kórer kózge qalypty kórinip, ózin jap-jaqty sezinip júre beredi. AITV-nyń sımptomdary - mononýkleoz, tonzıllıt, tumaý sekildi aýrýlardyń belgilerine uqsap keledi.\r\n\r\n__AITV ınfektsııasynyń damyǵan fazasy qandaı  bolady?__ \r\nAýrý asqynǵanda sımptomdar da kúsheıedi jáne asqynady. Bul belgili bir ýaqytta bilinýi múmkin. Keıbireýlerde AITV-nyń sımptomdary tek 10 jyldan keıin biline bastaıdy. Mundaı AITV-nyń sımptomdary mynadaı bolady:\r\n•	Lımfatıkalyq túıinder úlkeıedi;\r\n•	Ish ótedi;\r\n•	Bezgek paıda bolady;\r\n•	Jótel paıda bolady;\r\n•	Demikpe paıda bolady;\r\n•	Ózinen ózi salmaq joǵaltady\r\n.\r\n__AITV-men aýyrǵan er jáne áıelderdi emdeýdeaıyrmashylyq bar ma?__\r\nAITV erde de, áıelde de birdeı bolady. Infektsııa juqtyrǵan adam uzaq ýaqyt boıy qalypty kórinisin buzbaı, ózin jaqsy sezinip júre beredi. Ýzaq ýaqyt boıy ekeýiniń de ımmýndary aqyryndap álsireıdi, sodan organızmderi basqa ınfektsııalarmen kúresý qabiletinen aıyrylady.\r\nEr men áıeldiń zalaldanǵan AITV-nyń aıyrmashylyǵy tek mynadaı bolady: áıelderde ımmýn júıesi álsiregende qosymsha taǵy bir aýrýlary paıda bolady, ondaı aýrýlarynyń biri – qynaptyq zeńdi ınfektsııasy. Bul óte qaýipti ınfektsııaǵa jatady. Bul aýrýmen aýrǵanda tómengi aǵzalar zaqymdanady (aǵzadaǵy reprodýktıvti júıeniń ınfektsııamen zaqymdanýy) emdelýi aýyr bolady. Jatyr moıny aýrýy tez asqynady, rakaldy sekildi (dısplazııa) jáne rak (qaýipti isik). Eger áıelde osyndaı AITV bolsa, olardy ókinishke qaraı emdeý qıyn.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qaýiptiń sebepteri men faktorlary__\r\n\r\n__AITV qalaı juǵady?__\r\nAITV adamnan adamǵa tek bıologııalyq suıyqtyqtar arqyly juǵady. Olar: qan, sperma, jatyr suıyqtyǵy sııaqtylar. Zalaldanǵan anadan týǵan balalar júktilik kezinde ınfektsııalanýy múmkin. AITV kóbinese mynadaı joldarmen taralady:\r\n	Infektsııalanǵan adammen anal tesigi, jatyr jáne aýyz arqyly jynystyq qatynasqa túskende;\r\n	Infektsııalanǵan adammen  ıne nemese shprıtsterdi ortaq qoldanǵannan;\r\nAITV-men zalaldanǵan áıelderdiń jartysynan kóbi jynystyq qatynas jasasqan seriginen juqtyrǵan. Áıelder erkekpen qatynas jasaǵanda juqtyrǵanyndaı, basqa áıelmen qatynas jasasa da osylaı juqtyrady. Infektsııalanǵan adammen jynystyq qatynas jasasqanda músheqapty durys qoldanbasa,  áıelderde AITV juqtyrý qaýpi basym bolady. \r\n\r\n__Kimder AITV juqtyrý qaýpindegi topqa jatady?__\r\nÁýelbasta JITS, AITV  epıdemııalary belgili topta, belgili bir halyq arasynda tuıyqtalǵan, oǵan tap bolatyndar esirtki ınesin qoldanatyndar, gomoseksýaldar jáne gemofılııamen aýyratyn naýqastar (qan quramy buzylǵan, emdeý úshin tek qan quıýdy talap ete beretin aýrý túri) bolatyn. Gemofılııamen aýyratyndar donorlyq qan quıý barysynda AITV-men zalaldanyp qalǵan. Qazirgi ýaqytta donor qandary AITV-na qarsy tekserýden ótkiziledi, eger qan AITV-men zalaldanǵan bolsa, ol qan joıylady.\r\nQazir AITV ınfektsııasy keń taralyp ketti. AITV ınfektsııasyn juqtyrý qaýpi - myna toptarda jıi kezdesip jatyr:\r\n•	Gomoseksýalıster\r\n•	Birneshe adammen jynystyq qatynas jasaıtyn  áıelder\r\n•	Jezókshelermen qatynas jasaıtyn   erkekter\r\n•	Esirtki qoldanǵanda ıneni ortaq qoldanatyn nashaqorlar\r\n•	Esirtki nemese aqsha úshin jynystyq qatynasqa baratyn adamdar\r\n•	Jynys músheleri arqyly aýrý taratatyndar\r\n•	Joǵaryda aıtylǵan qaýipti toptaǵy adamdarmen qatynas jasaıtyn jandar\r\n\r\n__Balalar AITV-ny óz anasynan qalaı juqtyrady?__\r\nJas balalar  AITV-ny anasynyń aıaǵy aýyr kezinde, bosaný kezinde jáne omyraýmen emizý kezinde juqtyrady.\r\nQazirgi ýaqytta balalarda AITV kóbinese mynadaı joldarmen de kelip jatyr: júkti áıelge jáne jańa týylǵan sábıge dárilik preparattardy taǵaıyndaǵannan. Eger júkti áıel óziniń ınfektsııa juqtyrǵanyn bilmese, mundaı ádisterdiń paıdasynan góri zııany basym tıedi. Kóptegen AITV men aýyratyndar bastapqy satysynda ózin aýrý sezinbeıdi. \r\nInfektsııamen zaqymdanǵan naýqasty anyqtaıtyn eń tıimdi ádis – AITV-ǵa test tapsyrý kerek .  \r\nEger siz júkti bolyp qalsańyz, dárigerden ózińizge prenataldi skrınıng dárejesindegi AITV-ǵa taldama jasaýyn ótinińiz. Eger siz bala kóterýdi josparlasańyz, aldymen ózińiz, jáne joldasyńyz AITV-ǵa qatysty tekserýden ótińiz.\r\n \r\n__Qandaı qatynas qaýipsiz bolyp sanalady?__\r\nAITV bógde adamnyń organızimine tereńdep enip kete almaıdy, sondyqtan kúndelikti qarym-qatynasta ol birden juǵa qoımaıdy. AITV jáı janasyp ótkende, qol ustasqanda, qushaqtasqanda, qoǵamdyq basseınde shomylǵanda, qan tapsyrǵanda, ystyq vanna qabyldaǵanda, qoǵamdyq dárethanany paıdalanǵanda, telefon arqyly sóıleskende, esik tutqasyn ustasqanda birden juqpaıdy. Sondaı-aq AITV tamaq arqyly da, masanyń nemese basqa da jándiktiń shaqqanynan juqpaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\n__Men ózime AITV-yn juqtyryp aldym dep qaýiptensem ne isteýim kerek?__\r\nEger siz AITV-ny ózińizge «juqtyryp aldym ba?» dep kúmándansańyz, dereý dárigerge baryp tekserilińiz. Erte qoıylǵan dıagnostıka, erte qabyldaǵan dári-dármekter aýrýdyń órship ketýin báseńdete turady. Eger siz shynymen de AITV-ny juqtyrǵan bolsańyz, dáriger sizge ózińizdi qalaı kútý kerektigi jaıynda keńester beredi.    \r\nQanshama AITV juqtyrǵan adamdar saý kórinip júr, ózin tekserý maqsatynda kez-kelgen vırýspen zaqymdanǵan jandar mindetti túrde AITV-ǵa qan taldamasyn ótkizýi kerek. Qan taldamasynan AITV kezdesken adam – AITV-pazıtıvti dep atalady. Dárigerińizden AITV  jasyryn emdeý jolyna qalaı ótý kerek ekenin surap, naqtylap túsinip alyńyz.  Dáriger sizge tekserýdiń nátıjelerin túsindirip beredi.\r\n\r\n__Mindetti túrde AITV-ny teksertýge barýym kerek pe?__\r\nDárigerler tósek qatynasynda belsendi 18-65 jas aralyńyndaǵylardyń barlyǵynyń tekserýden ótkenin durys dep sanaıdy. Eger 18-den tómen, 65-ten joǵary jastaǵylar juqtyrý qaýpi joǵary topta tirkelgen bolsa, olar da tekserýden ótkeni durys. Júkti áıelderdiń de tekserýden ótkeni lázim. Kóbinese  tekserý barysynda,  AITV-na qarsy antıdeneler,  ınfektsııa juqqannan keıin 2-3 aı ótkende bir-aq belgi beredi. Sebebi, bul ýaqyt antıdeneniń paıda bolý ýaqyty bolyp sanalady.\r\n\r\n__Dáriger qandaı negizderge súıene otyryp mende AITV bar dep esepteıdi?__\r\nAITV organızmge enip ketkennen keıin, olar qannyń «CD4 lımfotsıt» degen aq jasýshalaryna enedi. AITV  CD4 jasýshalarynan kún saıyn mıllıondaǵan óziniń  kóshirmelerin óndiredi. Zaqymdanǵan jańa jasýshalar búkil organızmge taralady.\r\n\r\nMyna joldar arqyly organızm ózin qorǵaýǵa tyrysady:\r\n1.	Organızm  antıdenelerdi\n bólip shyrady (organızm antıdeneleri vırýstarǵa jabysady da, ınfektsııanyń jeke kóshirmeleriniń óndirilýin bógeıdi)\r\n2.	Arnaıy jasýsha túzedi:  T-jendet jasýshasy men  makrofag dep atalatyn jasýshalar. Bul jasýshalar keıbir  jańa vırýystardan qutylý úshin organızmge kómektesedi. Eger sizdiń qanyńyzde AITV-ǵa qarsy antıdeneler paıda bolsa, bilińiz,  sizdiń organızimińiz sizdi ınfektsııamen  kúresip jatyr degen sóz. Biraq,  qajetti antıdenelerdiń jınalyp, qandy qorǵaý múmkinshiligi, birneshe aıdyń ishinde ǵana bolatyn jaǵdaı. \r\n\r\nMundaı, AITV-men ınfektsııalanǵan organızmde qandy basyp ketetin antıdenelerdiń sany az bolsa, sonyń saldarynan taldama nátıjesi anyqtalmaı qalýy múmkin.\r\n\r\nAýrý sımptomdarynyń bilinýi kezinde qanda RNQ AITV joǵary kórsetkish kórsetip turady. (RNQ – «rıbýnokleıindi qyshqyl» degen sózdiń qysqartylýy) RNQ vırýs aktıvatsııasy kezinde egiledi. Ol «vırýs júktemesine» test ótkizýge jol ashady. Al bul test arqyly dáriger sizde AITV ınfektsııasy bar ma, joq pa bilip  beredi. \r\nDáriger aldymen sizde AITV-ınfektsııasynyń bar-joǵyn anyqtaıdy. Sizdiń qanyńyz IFA(ımmýnfermentti analız)   ádisi boıynsha tekseriledi. Eger osy taldamanyń qortyndysynda ınfektsııa bar bolsa, qanyńyzdy  belogtyq ımmýnblotıg ádisi boıynsha qaıta tekseredi. Eki testtiń nátıjesinde de   sizde AITV-ınfektsııasy kórinis beretin bolsa, dáriger sizde AITV-ınfektsııasy bar degen  dıagnoz qoıady.   \r\n \r\nAdamdaǵy ATIV JITS-na ulasyp ketse de oǵan 3 ólshem (krıterı) qoıady. Úsh ólshemniń bolsyn JITS jaıynda belgi beredi.\r\n•	CD4 jasyshalarynyń sany 200-den tómen bolsa;\r\n•	CD4 jasyshalary paıyzy  14%-dan tómen bolsa;\r\n•	 JITS-baıslanysty aýrý kezinde . \r\n\r\n JITS-baılanysty aýrý – bul aýrý, AITV-yn juqtyrǵan adamǵa qoıylatyn dıagnoz. 25-ke jýyq aýrýlar JITS-baılanysty aýrýlar bolyp esepteledi.  Olarǵa: pnevmotsısti pnevmonıa (ókpe qabyný), sarkoma (aǵza jasýshalarynada ósetin qaterli isik) Sarkoma Kaposhı jáne sarqylý sındromy jatady. Eger AITV bar adamǵa JITS-baılanysty aýrýy negizdeletin bolsa, oǵan JITS indeti dep dıagnoz qoıady.\r\nMaǵan AITV-nyń bastapqy kezeńinde dıagnoz qoıylǵany  mańyzdy ma?\r\nIá. Qazirgi ýaqytta AITV emdeıtin tásil joq.  Organızmniń antıdeneler men CD4 jasýshalarynyń bólinýi AITV órship kerýin tek báseńdetip turady, biraq olardyń shamasy vırýsan tolyqtaı qutylyp ketýge jetpeıdi. Is júzinde óz-ózinen  AITV-ınfektsııasyna shabýyldaǵannan sizdiń ımmýn júıeńizge az ýaqyttyq zııan keltirý múmkin.\r\n Degenmen, AITV-ny dári-dármek arqyly emdeý (dári-dármekterdiń bul kombınatsııasy – antıretrovırýstyq dep atalady) vırýstyń damý qarqyndylyǵyn báseńdetýge, ımmýndy jıeniń ary qaraı jumysyn uzaq ýaqyt boıy jalǵastyryna septigin tıgizedi. Mine sol úshin dárigerler AITV juqtyrǵan adamdarǵa erte kezden emdelý keretigin aıtyp jatyr.\r\n\r\n__AITV-na dıagnostıka jasatý úshnin mitdetti túrde dárigerge barýym kerek pe?__\r\nDáriger sizdiń densaýlyǵyńyz jáne osyndaı qupııaly jaǵdaıyńyz úshin kádmgideı alańdaıdy.   Eger siz AITV-ǵa qarsy tekserilgeńiz kelse, onda dárigerge kórinýińiz kerek. Ol sizge tekserilýdi bastaý kerektigin, nemese tekserilýge deıin qanshalyqty kútý kerek ekenin aıtyp beredi.\r\nEsińizde saqtańyz, bir-aq ret tekserý qorytyndysynan sizde AITV-ınfektsııasy joq dep shyǵýy, sizde múldem ınfektsııa joq, endi siz bolashaqta onmen zaqymdanbaısyz degen sııaqty  senimdilik bermeıdi. Siz dárigerden AITV ınfektsııasyna qarsy sharalardy qolǵa alýdyń joldaryn surap, bilip alýyńyz. \r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\n\r\n__Qandaı dári-dirmekter AITV ınfektsııasyna qarsy qoldanylady?__\r\nAITV ınfektsııasyna qarsy birneshe túrli dári-dármekter qoldanylady. Báriniń maqsaty bir, bir kombınatsııada organızmdegi AITV-nyń sanyn azaıtý úshin paıdalanylady. Terapııada joǵary belsendi antıretrovırýstyq terapııa (VAART) dep atalatyn  birneshe dárilik preparattar qandaǵy AITV-nyń sanyn azaıtý maqsatynda  qoldanylady. Dáriger terapııanyń áserimen qandaǵy vırýstyq júktemeniń tómendegen dárejesin  anyqtaý úshin, sizdiń osy dárilerdi qabyldaý barysyndaǵy jaǵdaıyńyzdy nazarynda ustaýy kerek. Dáriger sizde júrek aıný, qusý, álsireý, uıý, perıferıkalyq neıropatııa (býynnyń jáne tabannyń uıýy) sııaqty janama áserlerdiń bolmaǵanyna kózin jetkizý kerek. VAART kezinde qoldanatyn dárilik preparattarǵa mynalar jatady:\r\n•	__Nýkleozıdti keri transkrıptazdyń tejegishteri (NKTT)__:  AITV saý jasýshalarǵa ene bastaǵanda, oǵan DNQ qoldaný kerek nemese ózindik jeke kóshirmeleriniń  shyǵartqyzbaý úshin osyndaı genetıkalyq materıaldardy paıdalanǵan lázim.  Bul dári-dármekter AITV-nyń DNQ-nyń saý tinderine enip ketýiniń aldyn alady. DNQ—nyń quralýynsyz  vırýs óziniń jeke kóshirmelerin shyǵara almaıdy. \r\n•	__Nýkleozıdti emes keri transkrıptazdy tejegishter: __Osy toptaǵy basqa da preparattar DNK jasýshalarynyń AITV –nyń kóshirmelerine aınalýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan. Biraq, olar ózge de joldarmen  júzege asyrylyp jatyr.\r\n•	__Proteaz tejegishteri:__ Bul toptaǵy dáriler organızmniń boıyna AITV ınfektsııasymen zaqymdanǵan jasýshalardyń taralýyn bógeıdi.\r\n•	__Birigý tejegishteri:__ Bul dári-dármekter organızmdegi saý jasýshalarda  AITV ınfektsııasynyń óńdelýin toqtatady. Bul dárini tek dáriger ǵana egedi.\r\n•	__Integraza tejegishteri:__ Bul dáriler ıntegrazany bógeıdi. Integraz – AITV-nyń vırýsty aǵýyzy,  saý jasýshalarda AITV  genetıkalyq materıaldarynyń quralýyna qatysady.\r\n\r\n__Bul dári-dármektermen emdelýdi qashan bastaý kerek?__\r\nMamandardyń kópshiligi AITV ınfektsııasyna qarsy dári-dármekterdi CD4 jasýshalarynyń sany 200-den túspeı turyp qoldanǵan durys dep esepteıdi. Al keıbir dárigerler óz naýqastaryna CD4 jasýshalarynyń sany 200-den 500-ge deıingi aralyqta bolyp turǵanda qoldanýdy bastap ketedi eken. Sóz óz dárigerińizben terapııaǵa deıin qaı ýaqytta dárilerdi qabyldaý kerektigin aqyldasyp alǵanyńyz jón. \r\n\r\n__Dárilik preparattar qalaı áser etetinin dáriger qalaı anyqtaıdy?__\r\nQandaǵy vırýs sanyn anyqtaý ońaı emes, ol kádimgideı qıyndyq týdyratyn jaǵdaı. Siz bul suraqqa tushymdy jaýapty organızmińizge terapııa qoldanǵanda ǵana ala alasyz.\r\n•	__CD4 jasýshalarynyń sany: __CD4 jasýshalary – bul qandaǵy aq jasýshalar (olardy keıde T-Lımfotsıtteri nemese T-jasýshalary dep ataıdy.) CD4 jasýshalary sizdiń organımińizdiń ınfektsııamen kúresýine demeý bolady. Ókinishke qaraı bul jasýshalar AITV ınfektsııasynyń nysanaly ornyna aınalady. Bul jasýshalar vırýspen zaqymdanady. AITV ınfektsııasymen zalaldanbaǵan CD4  jasýshalarynyń sany 500-den 1200 mm3-ge (kýbtyq mılımetr) deıin quralady. Osy CD4 jasýshalarynyń tómendeýine baılanysty dárigerińiz sizge AITV-men kúresý úshin qandaı dárilerdi taǵaıyndaý kerektigin anyqtaıdy.  AITV ınfektsııasymen kúresýge baǵyttalǵan barlyq terapııanyń maqsaty, CD4 jasýshalarynyń  barynsha joǵarǵy kórsetkishin  saqtaýǵa tyrysady.\r\n•	__Vırýstyq kúshteme:__ vırýstyq kúshteme – bul qandaǵy AITV kóshirmeleriniń sany. AITV-men zalaldanbaǵan adamdarda vırýstyq júkteme 0-ge teń. Dárilik preparattar organızmdegi AITV –nyń sanyna baılanysty taǵaıyndalady. Qandaǵy  vırýstyq júkteme 10000-nan 30,000ml (mıllılıtr) vırýs kóshirmesine jetkende atalmysh dáriler taǵaıyndalady. Emdeýdiń keıingi maqsaty vırýstyq júktemeniń sanyn  barynsha tómendetýge baǵyttalady.    \r\n•	__QJT:__ Qannyń jalpy taldamasy ( QJT dep qysqarttyq) qannyń qyzyl jáne aq jasýshalarynyń sanyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.  Qannyń qyzyl jasýshasy (erıtrotsıtter) organızmniń barlyq jeńil  tinderine aýa tasymaldaıdy. Qannyń aq jasýshalary (leıkotsıtteri) ınfektsııamen kúresedi.  Olar organızmniń ımmýndy júıesine demeý beredi. AITV ınfektsııasy órshı bastaǵanda erıtrotsıtter men leıkotsıtterdiń sany belgili bir dárejede tómendeıdi.   Mundaı jaǵdaı AITV ınfektsııasymen kúresý úshin dárilik preparattardy qoldanǵanda da oryn alýy múmkin. QJT qorytyndysyna qarap dáriger dárilik preparattardy aýystyrý ýaqytyn josparlaıdy. Dáriger erıtrotsıtter men leıkotsıtterdiń sanyn joǵarǵy dárejede ustap turýǵa, jáne sizdiń densaýlyǵyńyzdyń qalypty bolýyna barynsha kóńil bólýi kerek.\r\n\r\n__Ádette dárigerdiń tekserýine  barǵanda qandaı jaǵdaı oryn alýy múmkin?__\r\nDáriger AITV ınfektsııasynyń órshý kezeńderin anyqtaý maqsatymen birneshe jaǵdaıdy qarastyrady. Ol aldymen sizden sımptomdardy suraıdy. Sodan soń ınfektsııanyń qylań bergen belgilerin izdeıdi. Sondaı-aq CD4 jasyshalary men vırýs júktemeleriniń qandaǵy sanyn taldama júrgizý arqyly tekseredi. Dárigerge bilingen  aýrýdyń sońǵy ýaqyttaǵy órshý belgileri, myna jaǵdaılarmen baılanysty bolýy múmkin: \r\n	Júrek aıný, qusý, qaltyraý, bas aýrýy, syrqyraý, túrgi teshsheńdik, demikpe nemese ish ótý sııaqty alǵashqy sımptomdary paıda bolady.\r\n	Salmaq joǵaltý, aýyz qýysynda oıyq jaralar paıda bolady (mysaly avtoznyı stomatıt, sańraýqulaq ınfektsııasymen balanysty) nemese lımfa túıinderiniń úlkeıýi (moıyn aýmaǵanda, qoltyqtyń astynda, shap jaqta).\r\n	Qandaǵy CD4 jasýshalarynyń dárejesi tómendeıdi.\r\n	Qandaǵy vırýstyq júktemeler ósedi.\r\n\r\n__Dárigerge qanshalyqty jıi qaralýym kerek?__\r\nDáriger sizge CD4 jasýshalaryńyzdyń mólsheri 500-den tómendegenshe, ár 6 aı saıyn kelip turýdy taǵaıyndaıdy. Al CD4 jasýshalarynyń mólsheri 500-den tómendeı bastasa, ár 3 aı saıyn kelip turýyńyzdy bekitedi. Sondaı-aq  dáriger jańa dárilik preparattardy taǵaıyndaý barysynda, sizdiń organızmińiz terapııany qanshalyqty ıgergenin jıi tekserip, AITV ınfektsııasynyń belgileri órshigen-órshimegendigine kóz jetkizip turady.\r\n\r\n__Maǵan taǵy ne kómektesýi múmkin?__\r\nKeıbir dárilik preparattar basqa da ınfektsııalardy jáne  asqynýlardy toqtatady, jáne organızmniń tózimdiligin tómendetetin(ımmýnıtetti álsiretetin) AITV-nyń basqa da áserlerine qarsy turady. Tómende AITV men aýyratyndarǵa kómektesetin birneshe usynystar bar:\r\n•	Aýrýdyń aldyn alý úshin ár mezgil saıyn  tumaýdyń ekpesin qabyldap turýy kerek;\r\n•	Ár 5-7 jyl saıyn Streptococcus pneumoniae bakterııalaryn týyndatatyn, pnevmonııa aýrýynyń aldyn alý úshin pnevmonııanyń ekpesin salydyryp turý kerek. Pnevmonııanyń bul túrimen aýyratyn adam AITV ınfektsııasyn jyldam qabyldap alady.\r\n•	Jylyna 1 ret teri týberkýlındi testin ótkizip turýy qajet, týberkýlez\n sekildi óte qaýipti aýrýlar AITV ınfektsııasy bar adamdarǵa asa zor qaýip tóndiredi.\r\n•	Dısplazııa kezin (rakaldy jaǵdaı) jáne jatyr moıny qaýipti isigin anyqtaý maqsatynda áıelderge PAP test júrgizý kerek . AITV ınfektsııasymen aýyratyn áıelder arasynda osy eki jaǵdaı kóptep kezdesedi.  Bastapqyda PAP test ár 6 aı saıyn ótkizilip turady. Eger PAP testtiń oń nátıjeli qorytyndysyn alǵan bolsańyz, jylyna 1 ret qana ótkizilip turańyz da bolady.\r\n•	Aýrý qaýiptiligi joǵary toptaǵy adamdar V gepatıtine qarsy tekserýden ótýi kerek. Eger siz ınektsııalyq  preparattardy qoldanatyn bolsańyz , aýrý qaýiptiligi joǵary  V gepatıtin  juqtyrý qaýpi bar topta bolyp sanalasyz. Tekseris nátıjesinde sizdiń boıyńyzdan V gepatıtiniń belgileri baıqalmasa da dáriger  sizge bolashaqta ınfektsııa juqtyryp almas úshin, V gepatıtine qarsy ekpe saldyrýǵa keńes berýi múmkin.   \r\n•	Sýlfametoksazol + úshmetroprım dárilik preparattaryn da úılesimdilikpen paıdalansa paıdasy tıedi. Mundaı úılesimdilikpen  taǵaıyndalǵan dáriler – SD4 jasýshalarynyń  sany  200-den tómendep ketkende qoldanylady. Olar sańyraýqulaq ınfektsııasyn týdyratyn Pneumocystis jiroveci  (pneýmokýstıs karınıı aýrýynyń burynǵy ataýy) pnevmonııany toqtatýǵa kómektesedi. Bul atalmysh antıbıotıkter «toksoplazmozdar» dep  atalatyn basqa da ınfektsııalardy toqtatýǵa kómektesedi.\r\n•	Azıtromıtsın, klarıtromıtsın jáne rıfampıtsınder CD4 jasýshalarynyń sany 50-den 75-ke deıin tómendep ketkende kómektese alady. Olar  Mycobacterium avium bakterııasynan týyndaıtyn ınfektsııalanýdyń toqtatylýyna kómektesedi. \r\n\r\n__Ekpe  jaıynda eskertý__\r\nKeıde qol jetimdi ekpeler sany, ony qajet etetin adamdar sanyna sáıkes kele berseıdi.\r\n\r\n__Endi bolashaqta ne kútýge bolady?__\r\nOndaǵan jyldar boıy baqylaý júrgize otyryp, AITV-nyń jetekshi sebepkerligimen sozylmaly aýrýlarǵa ushyraǵan jas-óspirimderdiń ólim-jitimin, qurama dárilik terapııa bir shama toqtatqanyn baıqadyq.  Qazirgi jaǵdaıda siz AITV-ǵa qarsy dárilerdi qoldanyp, ózińizdi jaqsy sezinip júrýińiz múmkin, biraq siz saqtandyrylmaǵan jynystyq qatynas arqyly nemese qan quıý arqyly basqa adamdarǵa vırýs tasymaldap júrýińiz múmkin. Sol úshin esskerte aıtamyz! Bul dárilik preparattar vırýstardy óltirmeıdi, olar tek sizdiń ımmýn júıeńizdiń jumysyna demeý berip, JITS-qa ulasyp ketýine kedergi keltirip, ınfektsııanyń asqyný qaýpin azaıtyp turady.\r\nQazirgi ýaqytta jańa dárilik preparattar jasalyp, testileýden ótkizilip jatyr.  Olar vırýsty damytpaı ustap turýǵa qabiletti, jáne olardy qazirgiler sııaqty jıi qabyldaı bermeıdi. Biraq olardyń protsesi ýzaq ýaqytty qamtıdy, on neshe jyldy alýy múmkin.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Asqynýy__\r\n\r\n__Men AITV-nyń asqynýynan qalaı qutyla alam?__\r\nEger sizdegi AITV ońtaıly bolsa, siz ózińizge jaqsy  kóńil bólińiz. Tamaqtaný teńgerimin ustanyńyz, fızıkalyq jattyǵýlarmen  turaqty aınalysyńyz, dep alýǵa jetkilikti ýaqyt bólińiz. Dárigerdiń barlyq usynystaryn naqty oryndańyz jáne kelisilgen dári-dármekterdi qaldyrmaı qoldanyńyz. Sonda ǵana siz AITV aýrýymen aýyratyndarda jıi  kezdesetin  aýrý ınfektsııalarynan belgili bir deńgeıde qorǵana alasyz.\r\n\r\n__Men «qaýipsiz jynystyq qatynasty» qalaı synap kórsem bolady?__ \r\nÁr jynystyq qatynas saıyn múshe qapty paıdalanyńyz. Latekstyq múshe qaptar jynystyq  jolmen  tasymaldanatyn gerpes, adam papılommasy vırýsy (APV), AITV-nyń jańa shtamptary, turaqty  antıretrovırýstyq preparattarǵa ınfektsııanyń juǵý qaýpin azaıtady. Ishektiń ınfektsııamen zaqymdanýynyń aldyn alý úshin aýyz arqyly qatynas jasaýdan aýlaq bolyńyz. \r\n\r\n__Men jumysta jáne bos ýaqyttarymda ınfektsııadan qorǵaný úshin qandaı sharalar jasaımyn?__\r\nKeıbir qyzmet túrleri men jumys oryndarynda (mysaly: aıyqtyrý ortalyǵynda, emhanada, klınıkada, qarttar úıinde nemese túrmede)  jumys isteıtinderde týberkýlez nemese basqa da ınfektsııalyq aýrýlardy juqtyrý qaýpi basym. Óz qyzmet ornyńyz jaıly dárigermen aqyldasyńyz. Dáriger sizge týberkýlezge tekserilý kerek pe, álde jıi tekseristerden ótip turý kerek pe sheship beredi.\r\nAta-analar, bala baqsha qyzmetkerleri, bala kútimimen aınalysatyndar da tekseristen ótip turýy kerek, sebebi, balalardan tsıtomegalovırýstyq (TsMV) ınfektsııa, krıptospırıdoz, A gepatıti jáne lıamblıoz sekildi aýrýlar juǵýy múmkin. Jeke gıgenany saqtaý arqyly da aýrý juqtyrýdyń aldyn alýǵa bolady, ol úshin jórgekterdi aýystyrǵanda, balanyń zári nemese silekeıi súrkelip qalǵanda, tamaqtandyryp jáne jýyndyryp bolǵannan keıin qoldy sabyndap jýyp turý kerek. Eger balańyzda AITV ınfektsııasy bolsa, ol jaıynda balańyzdyń kútimine kómektesetin adamǵa eskertip qoıyńyz.\r\nEger siz janýarlarmen jumys isteseńiz (mysaly: mal dárigeri bolyp, zoodúken qyzmetkeri bolyp, ferma nemese mal soıý ornynda) siz krıptospırıdoz, toksoplazmoz, salmonellez, kampılobakterıoz nemese bartonellez sekildi aýrýlardy juqtyrý qaýpi joǵary aımaqta bolyp sanalasyz. Biraq bul aýrýlardyń qaýiptiligi - siz  jumysyńyzdy tastaıtyndaı joǵary emes, alaıda, siz belgili bir deńgeıde saqtyq sharalaryn qabyldaýyńyz kerek.\r\n•	Ishi ótken mal tólderinen abaılańyz.\r\n•	Baqshada nemese basqa da topyraqpen baılanysty jumys istegennen keıin qolyńyzdy jýyńyz.\r\n•	Eger siz gıstoplazmozdyń kóp taralǵan aımaǵynda turatyn bolsańyz, ondaǵy taýyq qora tazalaý, úńgirlerli tekserý nemese topyraq óńdeý sekildi qyzmet túrlerinen bet buryńyz.\r\n•	Eger siz koktsıdomıkozdyń keń taralǵan aımaǵynda tursańyz, topyraq uńǵyldarymen qoparýmen baılanysty, shańy burqyrap turatyn jerlerde jumys istemeýge tyrysyńyz. \r\n  \r\n__Úıdegi janýarlar qaýipsiz be?__\r\nBoıynda AITV –nyń bolýyna qaramastan úı janýarlaryn qaraýmen aınalysatyn adam kópgen qaýip-qaterge urynýy múmkin, biraq ony retteýdiń tıimdi joldary bar. Úı janýarlary kóńil-kúıińizge jaqsy áser beretindikten, olardan birden bas tarta salmańyz. Tómende sizdiń mal-múlkińizdiń aman-saý qalýy úshin qarastyrylǵan birneshe keńester bar:\r\n•	Aýrýdyń aldyn alý úshin úı janýarlaryńyzǵa ekpeni turaqty salyp turyńyz;\r\n•	Janýarlaryńyzdyń ishi ótip jatsa, mindetti túrde mal dárigerine kórsetńiz. Dáriger  suıyq nájistegi mıkrobtar sizge qaýip tóndirer-tóndirmesin anyqtap beredi. Eger ol qaýip tóndiretin bolsa, malyńyzdyń ish ótýi basylǵansha, basqa bir adamǵa qaraı turýyn ótinińiz;\r\n•	Janýaryńyzdy tamaqtanar aldynada erkeletip, sıpalaǵannan keıin, mindetti túrde qolyńyzdy jýyńyz. Tezeginen abaılańyz. Eger balańyzda AITV ınfektsııasy bolsa, úı janýarlaryn ustaǵannan keıin qolyn jýǵyzyńyz;\r\n•	Eger úıińizge ıt nemese mysyq ákelgińiz kelse, onyń sońǵy 6 aıda ishi ótken-ótpegendigin anyqtańyz. Sonda siz krıptospırıdozben zaqymdaný qaýpin tómendetesiz.\r\n•	Úı janýarlaryn qaı jerde ustaısyz, sol jerdi jaqsylap tańdap alyńyz. Keıbir mal ósiretin qojalyqtar, janýarlarǵa arnalǵan turaqtar, zoodúkender bir-birimen salystyrǵanda gıgıenany jaqsy saqtaýymen erekshelenedi;\r\n•	Júndes janýarlardan abaılańyz. Eger siz kúshikti nemese mysyqty úıińizge panalatqyńyz kelse, aldymen mal dárigerine teksertip alyńyz. Onyń boıynda sizge zııan tıgizetin, ınfektsııany damytatyn  mıkrobtar bar-joqtyǵyn anyqtap alǵanyńyz jón;\r\n•	Eger úıińizde mysyq bolsa, onyń nájis syndyratyn qorapshasyn kún saıyn tazalap turyńyz. Amal bolsa, AITV ınfektsııasy bar adammen júkti áıel   tazalyq jumystaryn júrgizbeı-aq qoıǵany durys. Mundaı amal arqyly toksoplazmoz aýrýynyń aldyn alýǵa bolady. Mysyǵyńyzdy qamap ustańyz, onyń basqa janýarlarǵa (krysa, tyshqan sekildi) shabýyldaýyna jol bermeńiz. Ony durys pispegen, shıki etpen tamaqtandyrmańyz. Ashýlandyryp oınamańyz, ol sizdi tyrnap nemese tistep jaraqattaýy múmkin. Eger sizdi tyrnap nemese  tistep alǵan  jaǵdaıda tez arada jaraqattaǵan jerińizdi sýmen jýyńyz. Deneńzdiń tyrnalǵan nemese tistelgen jerin mysyǵyńyzǵa jalatpańyz.\r\n•	Búrgeniń paıda bolýynan saqtanyńyz – ol sizdiń densaýlyǵyńyzǵa da, ıt pen mysyqtaryńyzdyń  saýlyǵyna da edáýir zııanyn tıgizedi.\r\n•	Salmonellez ınfektsııasynyń qaýpin tómendetý úshin baýyrymen jorǵalaýshylardan (jylan, kesirtke, ıgýana, tasbaqa sekildiler) abaılańyz. Eger akvarıým nemese qus torlaryn tazalaý kerek bolsa rezınke qolǵap kıip isteńiz. Maımyl sekildi ekzotıkalyq janýarlarǵa jolamaǵanyńyz jón.\r\nTamaq pen sý arqyly juǵýdan qalaı qorǵanamyn?\r\nTómende berilgen birneshe keńesti oryndaý arqyly siz ózińizdi azyq-túlik pen sýdan beriletin ınfektsııadan arashalaı alasyz. Jáne odan da tereńirek aqparat alǵyńyz kelse: «Taǵam ónimderiniń qaýipsizdigi» taqyrybyn qarańyz.\r\n•	Shıki tamaq pen tolyq pispegen jumyrtqany paıdalanbańyz (quramynda shıki jumyrtqasy ber azyq-túlikter, mysaly, qamyr, salatqa arnalǵan Tsezar jáne maıonez).\r\n•	Tolyq pispegen tapaq pen  shıki taýyq etterin,  nemese teńiz ónimderin paıdalanbańyz. Pasterlenbegen sún ónimderinen de bas tartqan jón. Tamaqty jáne etti tolyq pisirińiz, nemese qyzǵylt boıaýy ketkenshe qaınatyńyz. Sıyr etin ortasha qaınatý temperatýrasy 170°F, quraýy kerek. Úı qustaryn 180°F temperatýrada qaınatyp, pisirgen durys.\r\n•	Jemis- jıdek pen kókónisterdi jeýdiń aldynda jaqsylap jýyńyz.\r\n•	Shıki et, sol sııaqty basqa da azyq-túlikti týraǵan taqtaıshany ustaǵannan keıin qolyńyzdy jaqsylap jýyńyz.\r\n•	Sizdiń ımmýnıtetińiz tómendep lısterıoz (azyq-túlik arqyly beriletin Listeria monocytogene bakterııasynyń saldarynan paıda bolatyn ınfektsııa ) ınfektsııasyn juqtyrý qaýpin  azaıtqyńyz kelse, shala pisken shujyq ónimderi sekildi taǵamdardy paıdalanbaǵanyńyz jón.  Ondaı ónimderdi jegenniń ózinde, aldymen bakterııallary joıylatyndaı qajetti temperatýrada qaıta qaınatyp alyp paıdalanǵanyńyz ońtaıly bolmaq. \r\n•	Ózen jáne kólderdiń sýyn tazartpaı ishe salmańyz. Adam nemese janýarlardyń nájisteri tógiletin sýǵa shomylagórmeńiz. Shomylyp júrgende, nemese basqa da joldarmen sýdy qabyldaǵanda sý jutyp qoımańyz. \r\n•	Qalańyzda aýrý oshaqtary paıda bolyp jatsa, ol sý arqyly taralatyn bolsa, «sýdy qaınatpaı ishpeńder» degen habarlandyrýlar shyqsa, sýdy 1 mınýttan kem qaınatpaı qoldanbańyz. Ishseńiz de, tis jýsańyzda osy qaǵıdany qatań ustanyńyz. Qosymsha tıimdi joldar izdeseńiz, arnaıy fıltrler men qutydaǵy sýlardy paıdalanyńyz.\r\n•	Qandaıda\n bir aýrý shyǵyp, alaıda sýdy qaınatýdyń múmkindikteri bolmaı jatsa da siz óz qaýipsizdigińiz úshin amal-sharalardy qarastyrýyńyz kerek. Negizinen, mundaı jaǵdaılarda dárigermen keńeskenińiz abzal, óıtkeni sý qubyrlaryndaǵy sýlardy tolyq tazalaý múmkin emes, sol úshin basqa da joldaryn qarastyrǵan jón.\r\n•	Eger siz qubyr sýlaryn «múldem qoldanbaımyn» dep basqa joldar izdeseńiz, esińizde saqtap alyńyz, bylǵanǵan sýdan qatqan muz ınfektsııanyń kózi bolyp tabylady, sondaı-aq qoǵamdyq oryndardaǵy dúńgirshekterde satylatyn gazdalǵan sýsyndar da osyndaı qaýiptilikpen ushtasady.\r\n•	Alkogolsiz, gazdalǵan qutydaǵy sýsyndardy ishkennen de esh qaýip týyndamaıdy. Gazdalmaǵan alkogolsiz sýsyndar men shyryndar – jabyq jerde salqyndatýdy qajet etpese,  olar da qaýipsiz bolyp sanalady. Qatyrylǵan jemis-jıdek shyryndary da qaýipsiz, tek siz ony zalalsyz sýdan daıyndasańyz.\r\n•	Eger siz salqyndatylǵan (qatyrylmaǵan) jemis shyryndaryn ishetin bolsańyz, syrtqy japssyrma qaǵazyna qaraǵyz, onda «pasterlengen» degen jazý bolýy kerek. Onyń salqyndyǵyna da mán berińiz. Osy sııaqty syra, vınolar da ishýge qaýipsiz bolyp sanalady.\r\n\r\n__Men saıahattaý kezinde ózimdi qalaı qaýipsizdendirsem bolady?__\r\nAITV-men aýyratyn adam úshin saıahattaǵan asa qaýipti, ásirese kúrdeli ımmýn basý kezinde. Damýshy elderge saıahattap barý, ınfektsııanyń órshý qaýpin joǵarlatady, sebebi onda ınfektsııa tamaq jáne sý arqyly taralady, muny eýroma, soltústikamerıka jáne Azııanyń damýshy elderimen salystyrmaly túrde keltirýge bolady. Saıahattamas buryn dárigermen keńesip alǵanyńyz durys.\r\n•	Sýsyndar men tamaqtardan saqtaný kerektigin esińizde saqtańyz. Qatyrylǵan tamaqtardan, shıki kókónister men jemisterden, qubyr sýlarynan, pispegen nemese  tolyq óńdelmegen teńiz ónimderinen nemese etten, sút, sondaı-aq sút ónimderinen, kóshe saýdagerleriniń taǵamdarynan abaılaǵanyńyz abzal.\r\n•	Tolyq qaýipsiz bolyp sanalatyn azyq-túlikke: ystyq tamaqty, ózińiz  tazalaǵan jemis-jıdekti, qutydaǵy sýsyndardy (ásirese gazdalǵan), ystyq sháı men kofeni, syra jáne shamamen 1 mın qaınaǵan sýdy jatqyzsaq bolady.     \r\nKóptegen tekserýlerdiń qortyndysy boıynsha dıareıaǵa arnalǵan dári-dármekter AITV-ońtaıly naýqastarynyń qaýiptiligin tómendetetini anyqtaldy.\r\nÁdette asqazannyń buzylýy men ish ótýdyń aldyn alý maqsatynda qabyldanatyn dári-dármekter saıahatqa shyqpas buryn qoldanylady, osy jaǵyn dárigermen aqyldasyp alsańyzda bolady. Ishińiz ótip mazasyzdanǵanyńyzda antıbıotıkterdi qoldansańyz bolady. Qatty dıareıaǵa shaldyǵyp (nájiske qan aralasý, ishtiń qaınaýy,  qaltyraǵyshtyqtyń paıda bolýy) kóp mólsherde dárilerdi qabyldamas buryn, dárigerge tekserilip alyńyz.\r\nJanýarllardyń nájisi tógilgen topyraqqa, qumǵa jolamańyz. Arnaıy qorǵanyshy bar aıaq kıimderdi kıip alyńyz. Jaǵa-jaıda bolsańyz astyńyzǵa oramal tósep otyryńyz.\r\nSaıahatqa shyqpas buryn aldyn-ala ekpe saldyrý kerek pe, ony dárigerińizben aqldasyp alyp sheshińiz. Keıbir ekpeler AITV naýqastaryna jaqsy áser etkenimen, keıbireýlerine keri  zardabyn tıgiizip jatady. Eger siz keıbir ekpelerdi saldyrmaǵan bolsańyz, dáriger izge arnaıy nusqaýlyqtardy beredi. Dáriger sizdiń qaı jaqqa saıahattaýǵa baǵyt alǵanyńyzǵa baılanysty sańraýqulaqtyq jáne protozoılyq ınfektsııaǵa qarsy amal-sharalardyń mólsherin aıtyp beredi.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharalady__\r\n\r\n__AITV ınfektsısyn juqtyryp alýdan qalaı saqtanamyn?__\r\nAITV qorǵanýdiń eń tıimdi joldary:\r\n•	AITV-men ınfektsııalanǵan adammen jáne kóp adammen oınas jasaıtyndarmen jynystyq qatynasqa túspeńiz;\r\n•	Turmysta bolsańyz da «qaýipsiz tósek qatynasyn» ustanyńyz;\r\n•	Jalpyǵa ortaq ıne men shprıtstardy qoldanbańyz.\r\nSiz AITV ınfektsııasy bar adamdy syrqy kelbetine qarap tanı almaısyz.  JITS-nyń sımptomy AITV juqqannan keıin 8 ótkende biraq belgi bere bastaıdy. Sondyqtan din aman bolyp kórinip,ózin saýmyn dep júrgen keıbireýler sizge JITS-ny  juqtyrýy ábden múmkin.\r\nJITS-nan 100% arashalaıtyn jalǵyz jol – eshqashan bógde, tolyq birmeıtin nemese AITV ınfektsııasy bar adammen jynystyq qatynas jasaspańyz. Jat adamdardyń terisine úıkelýden, qany tıip ketýden saqtanyp júrińiz.\r\n\r\n__«Qaýipsiz jynystyq qatynas» qalaı bolady?__\r\nEń « qaýipsiz jynystyq qatynas» – ol sondaı qatynasqa túspeı-aq qoıý. Al eger turmys qurǵan bolsańyz «qaýipsiz jynystyq qatynas» - ol tek biletin eki adamnyń arasyndaǵy qatynas, biraq AITV-men ınfektsııalanǵan adammen emes.  «Qaýipsiz jynystyq qatynas» kerek bolsa, eki jan bir-birimen tabysyp, ınektsııalyq esirtkilerdi qoldanbaı salaýatty ómirge bet burǵany nur ústine nur bolady.\r\nQaýipsiz jynystyq qatynastyń kelesi satysyna kelsek – múshe qapty paıdalaný arqyly qatynas jasaýǵa bolady. Eger siz óz joldasyńyzdyń ınfektsııalanýynan, bolmasa, onyń ózge jandarmen qatynasqa túsip, vırýs juqtyrýynan qaýiptenseńiz múshe qapsyz jynystyq qatynas jasapańyz. Ár qatynasqa túskensaıyn erkekterge arnalǵan latekstik múshe qaptardy qoldanyńyz.\r\nEger erińiz erlerge arnalǵan múshe qapty kıgisi kelmese, onda áıelderge arnalǵan túrin qoldanyńyz. Áıelderge arnalǵan múshe qap, erlerdiki sekildi áser bermeýi múmkin, biraq ol sizdiń qaýipsizdigińizdiń kepili.\r\nEshqashan bóten qandy, shahýatty, nesepti, jatyr nemese nájis suıyqtyńyn anýsqa, jatyryńyzǵa, aýzyńyzǵa jiberip almańyz.\r\n\r\n__Múshe qapty qalaı durys paıdalanǵan jón? __\r\nÓz qaýipsizdigińizge senimdi bolǵyńyz kelse, múshe qapty durys paıdalanýdy bilgenińiz jón. Lakteksti múshe qaptardy jynystyq qatynastyń barlyq túrlerine qoldana berse bolady. Eger sizde laktekstik múshe qaptarǵa allergııańyz bolsa, onda polıýretan múshe qaptaryn paıdalanyńyz. Áıelmen oraldyq jynystyq qatynas kezinde, múshe qapty áıeldiń aýzy men denesne qatar yńǵaılaı  berse bolady. \r\nEger siz spermetsıdterdi paıdalanýdy josparlasańyz, tekserý nátıjelerinde spermetsıdterde nanoksınol-9 jınalatyny anyqtalýda. Spermetsıdter jynys múshelerin titirkendirip, JJBI-diń asqyný qaýpin joǵarlatady. Múmkin bolǵan jaǵdaıda múshe qaptardy nonoksınon-9 –ben qoldaný – múshe qanty múldem qoldanbaı qoıýdan qaraǵanda jaqsy.\r\nMúshe qappen qatynasqa túskende tek sý negizinde lýbrıkanttarmen qoldanǵan durys. Maıly negizdegi lýbrıkanttar, vazelın, balalardyń jaqpa maıy jáne losondar múshe qaptardy zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\n__Erkekterdiń múshe qaptaryn qalaı qoldanady? __ \r\nLatekstik nemese polıýretandyq múshe qaptardy paıdalanyńyz. Tabıǵı membrandardan (mysaly: qozy isheginen) jasalǵan múshe qaptar onsha jaqsy emes, sebebi, JITS vırýsy óte usaq, sondyqtan mundaı múshe qaptardyń tesikterinen  ótip ketedi. \r\n•	Qandaı qatynasta bolsańyzda múshe qapty kıińiz;\r\n•	Múshege qapty aınaldyryp kıgizińiz.  Aınaldyratyn júzikshe syrt jaǵynda bolýy kerek. Múshe qapty músheniń túp jaǵyna qaraı aınaldyra júrgizińiz. Músheniń bas jaǵyna shamamen 3,5-4 sm oryn qaldyryp qoıyńyz, óıtkeni ol jerge sháýet suıyqtyǵy jınalady;\r\n•	Múshe qaptyń bas jaǵynaǵy aýany syǵyp shyǵaryp tastyńyz;\r\n•	Sháýet shyǵyp bolǵannan keıin múshe qapty shesińiz. Múshe qap syrǵyp túsip qalmas úshin ony qolmen, múshemen birge shyǵaryńyz;\r\n•	Qoldanyp bolǵan múshe qapty qaıta paıdalanbaı tastaı salyńyz.\r\n\r\n__Men bireýmen ıneni birge qoldansam ne isteımin?__ \r\nSizdiń jaǵdaıyńyzdy jaqsartý úshin aldymen esirtkige táýeldiligińizzdi medıtsınalyq jolmen sheshý kerek. Eger siz bireýmen shprıtsty jáne ıneıi birge, qaıtalap qoldanyp júrseńiz ony tazartqysh ertindi','student_k',89,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Býynnyń shyǵýy','','','qz','s','',0,'',1685,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537504560,1569040560,1537504656,'\'\'__Bul ne? Býynnyń shyǵýy __\'\'– súıekterdiń  býyndaǵy  qalypty ornynan  qaıyryp nemese soǵyp  qozǵap jiberýinen týyndaıtyn jaǵdaı. Muny keıde taıý dep te ataıdy. Súıektiń taıýy ártúrli jaǵdaıda oryn alýy múmkin.  Mysaly dál býynǵa tıgen soqqydan, qulap qalǵannan, nemese oqys jasalǵan is-qımyldardyń sebebinen súıek óz  ornynan qozǵalyp ketedi.  Kóbinese súıektiń taıýy tize asyǵynda, jambas býynynda, bilezikte, saýsaqtardyń býyndarynda, shyntaq jáne ıyq býyndarynda oryn alýy múmkin.','\'\'__Bul ne? Býynnyń shyǵýy __\'\'– súıekterdiń  býyndaǵy  qalypty ornynan  qaıyryp nemese soǵyp  qozǵap jiberýinen týyndaıtyn jaǵdaı. Muny keıde taıý dep te ataıdy. Súıektiń taıýy ártúrli jaǵdaıda oryn alýy múmkin.  Mysaly dál býynǵa tıgen soqqydan, qulap qalǵannan, nemese oqys jasalǵan is-qımyldardyń sebebinen súıek óz  ornynan qozǵalyp ketedi.  Kóbinese súıektiń taıýy tize asyǵynda, jambas býynynda, bilezikte, saýsaqtardyń býyndarynda, shyntaq jáne ıyq býyndarynda oryn alýy múmkin.\r\n\r\n__Býyn shyǵýdyń qandaı túrleri bolady?__\r\nEger adamnyń býyndary tabıǵatynan álsiz bolsa, kúndelikti turmystaǵy  jaǵdaıda da  býyn taıyp kete beredi.  Keıbir jandar jaraqat alǵannan keıin, býyndary durys bitpeýine baılanysty býyn alynbaly-salynbaly bolyp qalady.  Kishkentaı balalardyń súıekteriniń shyǵýy dóreki qylyqtardyń saldarynan bolady.  Keıde ishte jatqan balanyń býyndary durys qalyptaspaı qalǵannan da bolady. Potologııalyq turǵydan býyndardy ustap turatyn sińirlerdiń álsiz bolýyna baılanysty Marfan sındromymen aýratyn adamdardyń býyndary taıǵysh keledi.\r\nAsqynyp ketse qalaı bolady? Súıekti ornyna salǵannan keıinde taıǵysh bolýy salmaqty máselege aınalady.  Sebebi,  usaq tinder sozylyp nemese úzilip ketýi yqtımal, bolmasa, býynnyń aınalasyndaǵy (baılamdar, sińirler, bulshyq etter, shemirshekter, býyn qabyqshalary) úzilip ketýi múmkin. Jaraqattaný júıke júıesi men qanazyq tamyrlaryn zaqymdaýy múmkin. súıek synyǵy býyn ishinde synyp, nemese qysylyp qalyp qoıýy múmkin. Osy  atalǵan máselelerge qatysty býynnyń shyǵý túri kezdesse, ony tek hırýrgııalyq jolmen qana emdep kórýge bolady.\r\n__Tegter:__ \r\nbýynnyń shyǵýy      \r\nbýynnyń alynbaly-salynbaly bolyp qalýy, \r\nbýynda súıek synyǵynyń qalyp qoıýy\r\n','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tize býynynyń shyǵýy','','','qz','s','',0,'',1335,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537504800,1569040800,1537504931,'Býynnyń  negizgi qalyptasqan ornynan qozǵalyp, nemese bólinip  ketýi – býynnyń shyǵýy nemese taıýy dep atalady. Mysaly, tize býyny shyǵyp ketýi múmkin, biraq, ony shyǵarý úshin úlken kúsh kerek. Dese de, taıǵan býynnyń tolyqtaı shyǵyp, salbyrap qalýy sırek kezdesedi. Al tize býyny shyǵyp ketse tez arada kómek kórsertý kerek.','Býynnyń  negizgi qalyptasqan ornynan qozǵalyp, nemese bólinip  ketýi – býynnyń shyǵýy nemese taıýy dep atalady. Mysaly, tize býyny shyǵyp ketýi múmkin, biraq, ony shyǵarý úshin úlken kúsh kerek. Dese de, taıǵan býynnyń tolyqtaı shyǵyp, salbyrap qalýy sırek kezdesedi. Al tize býyny shyǵyp ketse tez arada kómek kórsertý kerek.\r\n\r\n__Tize býynynyń shyǵyp ketkendegi belgileri:__\r\n•	Qatty aýyrydy;\r\n•	Jaraqattanǵan tize surlanyp, qan uıyp, terisi bozaryp, muzdap turady. Shyqqan tize saýyna qaraǵanda úlkeıip, isińkirep ketedi;\r\n•	Qozǵaǵan kezde kiltildep turǵandaı sezinesiz;\r\n•	Tizeni búgip-jaza almaı qalasyz;\r\n•	Aıaqty tirep basý múmkin emesteı kórinedi.\r\n\r\nShyqqan súıekti qaıta salǵannan keıin de qaýipti máseleler oryn alýy yqtımal.\r\n\r\n•	Býyndaǵy nemese býyn aınalasyndaǵy jumsaq tinderdiń sozylýy nemese ajyraýy (mysaly: sińirerdiń, bulshyq etterdiń, shemirshekterdiń)\r\n•	Júıke jáne qan tamyrlarynyń zaqymdanýy múmkin;\r\n•	Býynda súıek synyǵy qalyp qoıýy nemese súıek bóligi býynda qysylyp qalýy múmkin.\r\n\r\n__Mynadaı jaǵdaılarda shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginý kerek:__\r\n•	Súıekterdi óz qalpyna keltirý úshin;\r\n•	Býynǵa tańǵysh-qalaq saldyrý úshin;\r\n•	Tez arada qan tamyrlaryn jáne júıke júıesin nemese býyndy qalpyna keltirý úshin ota jasaý kerek bolsa.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ntize býynynyń shyǵyp ketýi     \r\nbýynnyń uıyp, aýrýy     \r\ntizeniń zaqymdanýy\r\n','student_k',71,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gastrıt','','','qz','s','',0,'',4017,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537510080,1569046080,1537512527,'Óńesh, asqazan, toq ishek jáne ash ishekterdiń barlyǵy baýyrdyń, ót qabynyń jáne uıqy beziniń kómegimen ishke túsken asty aınaldyryp, qajet emes komponentterdi bólshektep, qaldyq bólip, shyǵaryp jatady.\r\nGastrıt - asqaazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýynan paıda bolady. \r\nPaıda bola salyp, jyldam damıtyn gastrıtti jedel gastrıt deıdi. Al aılap, jyldap jalǵasa aýyra beretin gastrıtti sozylmaly gastrıt dep ataıdy. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Asqorytý júıesi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdelýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Asqyný qaýpi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý sharasy__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Asqorytý júıesi__\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"355\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nÓńesh, asqazan, toq ishek jáne ash ishekterdiń barlyǵy baýyrdyń, ót qabynyń jáne uıqy beziniń kómegimen ishke túsken asty aınaldyryp, qajet emes komponentterdi bólshektep, qaldyq bólip, shyǵaryp jatady.\r\nGastrıt - asqaazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýynan paıda bolady. \r\nPaıda bola salyp, jyldam damıtyn gastrıtti jedel gastrıt deıdi. Al aılap, jyldap jalǵasa aýyra beretin gastrıtti sozylmaly gastrıt dep ataıdy. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGastrıttiń paıda bolýyna kóptep sebep bolatyn jaıttar:\r\n•	Asperın, ıbýprofen nemese naproksen sekildi keıbir dári-dármekter;\r\n•	Alkogoldik ishimdikter\r\n•	Asqazannyń shyryshty qabyǵyna Helicobacter pylori ınfektsııalyq bakterııasy túskendikten;\r\nAl sırek kezdesetin sebepti jaǵdaılarǵa mynalar jatady:\r\n•	Aýtoımmýndyq aýrý (pernıtsıozdyq anemııa sııaqty);\r\n•	Kokaın qoldaný;\r\n•	Qarylǵan nemese kúıdirilgen tamaqtardy kóp jeý;\r\n•	Shamadan tys kúızelis;\r\n•	Tsıtomegalovırýs jáne qarapaıym gerpes (ımmýnıteti álsiregen jandarda jıi kezdesetin vırýs)  sekildi vırýstyq ınfektsııalar.\r\n\r\nAýyr, kúrdeli jaraqattar, kútpegen aýrýlar, búırek jetkiliksizdigin, ókpe aınalymyn retteý úshin jasalǵan kúrdeli otalar gastrıttiń paıda bolýyna sebepker bolady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKóptegen adamarda gastrıt sımptomsyz damıdy.\r\nAl sımptom kezdesip jatsa, olar mynadaı bolady:\r\n•	Tábeti joǵalady;\r\n•	Júregi aınıdy jáne qusa beredi;\r\nEger gastrıttiń saldarynan asqazannyń shyryshty qabyǵynan qan aǵyp jatsa, mynadaı sımptomdar kórinis beredi:\r\n•	Qara tústi nájis shyǵady;\r\n•	Qan qusady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__ \r\nMynadaı ádistermen dıagnostıka jasalady:\r\n•	Anemııany anyqtaý úshin qanǵa jalpy taldama júrgizedi (QJT)\r\n•	Endoskoptyń (ezofagogastrodýodenttik kóshirme nemese EFGDS) kómegimen asqazandy tekserý;\r\n•	H. Pylori-ge tekserý júrgizý;\r\n•	Nájiste jasyryn turǵan qandarǵa taldama jasaý (asqazannan qan ketip jatqan kezde)\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\nEmdeý ádisteri aýrýdyń sebepterine baılanysty júrgiziledi. Ýaqyt óte kele sebepterdiń birazy joǵalyp ketýi múmkin.\r\n\r\nSiz aldymen gastrıttiń paıda bolýyna sebep bolatyn asperın, ıbýprofen nemese basqa da dári-dármekterdi qabldaýdy toqtatýyńyz kerek.   Iship júrgen kez-kelgen dárilerińizdi toqtatpas buryn dárigerińizben aqyldasyp alyńyz.\r\n\r\nSiz asqazannyń qyshqyl sól bólýin azaıtatyn mynadaı dárilerdi qoldanýyńyz múmkin:\r\n•	Antatsıdter\r\n•	Antagonıster N2 retsepterimen: tsementıdın (Tagamet), ranıtıdın (Zantak) jáne t.b.\r\n•	Protondyq pompa tejegishteri;\r\n•	Antatsıdter Helicobacter pylori bakterıalarymen astasqan sozylmaly gastrıtke paıdalanylady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__ \r\nBul aýrýdyń boljamy ádette sebepterine baılanysty qoıylady, biraq ol qansha degenmen jaǵymdyraq.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Asqyný qaýpi__\r\nQan ketýi múmkin jáne ókpeniń asqynǵan isigine ulasyp ketýi de ǵajap emes.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan tekserilý kerek?__\r\nMynadaı sımptomdar  bola basstaǵanda dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Asqazannyń joǵarǵy jaǵy  jıi aýyra bastaǵanda;\r\n•	Qara, shaıyr tústi nájis shyǵa bastaǵanda;\r\n•	Túıir-túıir qan aralas qusyq shyqqanda.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharalary__\r\nAsqazannyń shyryshty qabyǵyn zaqymdaıtyn asperın sııaqty dárilerdi uzaq ýaqyt qoldanbańyz, sýyq tıýge qarsy shamadan tys ashy dárilerdi  nemese alkogoldik ishimdikterdi paıdalanbańyz. \r\n\r\n__Derekkóz:__ https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001150.htm\r\n__Tegter: __\r\ngastrıt degen ne, \r\ngastrıttiń sımptomdary, \r\ngastrıttiń sebepteri, \r\ngastrıttiń emdelýi,  \r\nhelıkobakter pılorı, \r\ngastrosskopııa\r\n','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy gastroezofagealdy reflıýks','','','qz','s','',0,'',1576,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537512600,1569048600,1537512716,'__\'\'Bul qandaı aýrý? Gastroezofagealdi reflıýks\'\'__ asqazanǵa barǵan taǵamdy jáne asqazan shyrynyn óńesh arqyly keri shyǵarý.\r\n\r\nKóptegen náresteler ádette azyqtyń biraz bóligin kekirip tastaıdy. Aıtqandaı saý balalardyń sút qospalarymen tamaqtaný kezinde kóbirek kekirýi qalypty jaıt. Keıbir náresteler gastroezofagealdi reflıýkske baılanysty kekirýi múmkin. Bul ádette azyqtyń óńeshke qaıta oralýyna jol bermeıtin bulshyqet tsellıýlozasynyń jetispeýshiligine (óńesh sfınkterine) baılanysty.\r\n','__\'\'Bul qandaı aýrý? Gastroezofagealdi reflıýks\'\'__ asqazanǵa barǵan taǵamdy jáne asqazan shyrynyn óńesh arqyly keri shyǵarý.\r\n\r\nKóptegen náresteler ádette azyqtyń biraz bóligin kekirip tastaıdy. Aıtqandaı saý balalardyń sút qospalarymen tamaqtaný kezinde kóbirek kekirýi qalypty jaıt. Keıbir náresteler gastroezofagealdi reflıýkske baılanysty kekirýi múmkin. Bul ádette azyqtyń óńeshke qaıta oralýyna jol bermeıtin bulshyqet tsellıýlozasynyń jetispeýshiligine (óńesh sfınkterine) baılanysty.\r\n \r\nBalalardaǵy gastroezofagealdy reflıýks belgileri:\r\n\r\n•	Týylǵannan keıin alǵashqy aptasynda óte kóp qusady;\r\n•	Qusý qarqyndylyǵy óte joǵary sıpattalady;\r\n•	Sozylmaly jótel paıda bolyp, ysqyryqtanyp tynys alady;\r\n•	Perıodtyq túrde tynys alýy toqtap qalyp turady;\r\n•	Balanyń boıy baıaý ósip,  kesh damıdy;\r\n•	Mazasyzdanyp,  jıi jylaıdy;\r\n•	Salmaq joǵalýy: reflıýksi bar náresteler qusýdyń nemese as ishýdegi qıyndyqtardyń saldarynan salmaǵyn joǵaltýy múmkin.\r\nGastroezofagealdy reflıýks ádette 6-12 aı ishinde joıylyp ketedi.\r\nDegenmen, qıyndyqtar da týyndaýy múmkin. Asqazandaǵy azyq balanyń aýzyna kelgende, demin tartyp qalýy sebepti taǵam ókpege kirip qalýy múmkin. Sıyr sútine allergııasy bar ma, ortalyq júıke júıesiniń aýrýlarynyń áseri me, metabolıkalyq buzylýlardyń saldary ma, álde juqpaly aýrýlardan ba, aldymen sony ajyratyp alý kerek.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nbalalardaǵy Gastroezofagealdy reflıýks aýrýy degenimiz ne\r\nBalalardaǵy Gastroezofagealdy reflıýks aýrýynyń sebepteri, \r\nbalalardaǵy Gastroezofagealdy reflıýks aýrýynyń belgileri, \r\nbalalardaǵy salmaq joǵalýy, \r\nbalanyń mazasyzdyǵy\r\n','student_k',39,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gıpertonııalyq krızder','','','qz','s','',0,'',4474,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1537860120,1569396120,1537860627,'__Gıpertonııalyq krız __- vegetatıvti buzylystardyń barysynda mı jáne júrek qan aınalymdarynyń buzylýy asqynyp, arterııalyq qan qysymynyń kenetten kóterilýin aıtady.\r\n\r\nGıpertonııalyq krız kez-kelgen gıpertonııalyq aýrýy bar nemese sımptomatıkalyq arterııalyq gıpertonııa kezinde damı alady. Keıde saý adam da gıpertonııalyq krızge ushyraýy múmkin. \r\n','__Gıpertonııalyq krız__ - vegetatıvti buzylystardyń barysynda mı jáne júrek qan aınalymdarynyń buzylýy asqynyp, arterııalyq qan qysymynyń kenetten kóterilýin aıtady.\r\n\r\nGıpertonııalyq krız kez-kelgen gıpertonııalyq aýrýy bar nemese sımptomatıkalyq arterııalyq gıpertonııa kezinde damı alady. Keıde saý adam da gıpertonııalyq krızge ushyraýy múmkin. \r\n\r\nÁdette gıpertonııalyq krızge ushyratatyn jaǵdaılarǵa mynalyr jatady:\r\n•	psıhoemotsıonaldy júkteme\r\n•	Aýa raıynyń ózgerýi\r\n•	Kofe, alkogoldi ishimdikterdi shamadan tys paıdalaný\r\n•	Gormondyq buzylýlar\r\n•	Buryn qabyldaǵan gıpotenzıvti preparattardy doǵarý\r\n•	Mıdaǵy aýrýlar (ınsýlt), júrek (mıokard ınfarktisi, stenokardııa), búırek aýrýlary.\r\n\r\n__Gıpertonııalyq krızdiń belgileri:__\r\n•	Kenetten birneshe mınýt ishinde nemese 1-3 saǵat ishinde paıda bolady;\r\n•	Jeke joǵary qan qysymy (bir patsıentte, 240/120 bolsa, keıbir adamdarǵa 130/90 deńgeıi joǵary bolyp tabylady). Bul qan qysymynyń bastapqy deńgeıine baılanysty. Eger naýqastyń qan qysymnyń deńgeıi únemi tómen bolsa, ondaǵy qan qysymynyń azdap bolsa da kóbeıýi gıpertonııalyq krızdi týdyrýy múmkin.\r\n\r\nGıpertonııalyq krızder mynadaı klınıkalyq sýrettemeler  túrlerine bólinedi:\r\n•	\'\'Neırovegetatıvtik sındromy bar gıpertonııalyq krız.\'\' Ádette mundaı daǵdarys, kýızelisten, psıho-emotsıonaldyq kúızelisten tez bastaý alady. Naýqastyń basy aýyryp, basy aınalyp , júrek aınyýy bolady, sırek jaǵdaıda asqazany kóterilip qusady. Adamdy qorqynysh sezimi bılep jáne aýa jetispegendeı boldy. Patsıenttiń kóńili alaburtyp, onyń qolynda diril, syzdaý, terleý paıda bolady. Bul jaǵdaı qysqa ýaqytqa ıaǵnı 1-den 5 saǵatqa deıin sozylady. Bundaı gıpertonııalyq krızdi bastan keshirgen adamnyń keıingi jaǵdaıda kóp mólsherde zár shyǵarýy kezdesedi. Ádette gıpertonııalyq krızdiń bul túri ómirge qaýip tóndirmeıdi.\r\n•	\'\'Sýly-tuzdy gıpertonııalyq krız.\'\' Turaqty túrde júrek aınýy men qusý, qatty bas aýrýyna shaǵymdar paıda bolady.. Naýqastar kóbinese sharshańqy, keıde mardymdary joǵalyp, ýaqyt birligin shatastyrady . Olar búgingi kúnniń atyn umytyp, tanys jerde de adasyp ketýi múmkin. Kórý qabileti buzylyp, kóz aldyna qara daqtar kórinedi, estý qabileti nasharlaýy múmkin. Bul jaǵdaı birneshe kúnge sozylýy múmkin.\r\n•	\'\'Aýyr  gıpertonııalyq entsefalopatııa.\'\' Bul qan qysymynyń aıtarlyqtaı kóterilýinen týyndaǵan aýyr jaǵdaı. Joǵary qan qysymynyń paıda bolýyna baılanysty mıdyń qalypty qanmen qamtamasyz etilýi buzylady. Bul jaǵdaıda eseńgireý, diril paıda bolyp, ýaqytsha sóıleý qabileti buzylýy múmkin.\r\n\r\n__Barlyq krızder bylaısha bólinedi:__\r\n\'\'Qarapaıym krız\'\' - aǵzalardy zaqymdamaıdy. Mundaı krızdiń naýqastyń ómirine qaýip tóndirý yqtımaldyǵy bar. Birneshe saǵat ishinde qan qysymyn tómendetý kerek.\r\n\r\n\'\'Kúrdeli krız\'\' - «maqsatty múshelerdi» baılanysty. Maqsatty organdar - bul aýrýdyń saldarynan kópti nemese azdy zardap shegetin organdar. Arterııalyq gıpertenzııadan júrek, mı, qan tamyrlar, búırek zaqymdalady. Mundaı krızdiń túri naýqastyń ómirine qaýip tóndiredi jáne 1 saǵat ishinde tez arda qan qysymyn tómendetýdi talap etedi.\r\nMundaı krızdiń uzaq ýaqytqa sozylýy, mynadaı aýrýlardyń asqynýyna jol ashady:\r\n•	Júrekten (mıokard ınfarktisi, turaqsyz stenokardııa, arıtmııa),\r\n•	Tamyrlar (aorttyń qabyrshyqtaný anevrızmasy, qan ketý)\r\n•	Mı (ınsýlt, jedel gıpertonııalyq entsefalopatııa),\r\n•	Búırek (qaýipti búırek jetkiliksizdigi).\r\n\r\n__Gıpertonııalyq krız kezindegi shuǵyl kómek__\r\nJedel járdem shaqyryńyz. Naýqastyń (nemese onyń týystary úshin) jedel járdem kelgenge deıin qabyldanýy tıis barlyq is-sharalardy dárigermen aldyn ala talqylaý qajet. Birinshiden, krızdiń belgilerin naqty bilý qajet. Eger belgileri bar bolsa, dárigerińiz taǵaıyndaǵan emdik sharalardy qoldanyp, krızdiń asqynýynyń aldyn alýǵa tyrysý qajet. Ekinshiden, dárigerdiń retseptisi boıynsha tynyshtandyratyn dári qabyldaý mańyzdy. Óıtkeni stress krızdiń asqynýyna ákep soqtyrady. Eger de krız bastalǵan bolsa, jedel járdem shaqyryp, dáriger belgilegen dárińizdi qabyldańyz. Jartylaı shalqaıyp otyryp, aıaqtaryńyzdy jylytyńyz (ol júrek jáne mıdaǵy qan bóligin keri baǵyttaıady), terezeni ashyp, qysyńqy kıimderdi sheship tastańyz.\r\nJedel járdem dárigeri gıpertonııalyq krızdiń osy túrine qajetti barlyq dári-dármekterdi engizedi. Eger krızdiń asqynýyn toqtata almasa, naýqas aýrýhanaǵa jatqyzylady.\r\nGıpertonııalyq krızdiń aldyn alý álde qaıda jaqsyraq. Óz dárigerińizge ýaqytyly qaralyp, barlyq nusqaýlyqtaryn oryndap, qan qysymyn kún saıyn tekserip turyńyz.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\ngıpertonııalyq krız \r\nKrız asqynýlary \r\ngıpertonııalyq krız kezindegi shuǵyl kómek\r\n','student_k',52,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Temirtapshylyqty anemııa','','','qz','s','',0,'',5820,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538631660,1570167660,1538632975,'Anemııa - bul organızmde qyzyl qan túıirshikteriniń (erıtrotsıtterdiń) jetkiliksiz mólsherde túzilgendiginen paıda bolady. Erıtrotsıtter deneniń ulpalaryna ottegin tasymaldaıdy. Anemııanyń kóptegen túrleri bar.\r\n\r\nTemirtapshylyqty anemııa temir organynyń jetispeýshiliginen damıdy. Temir - erıtrotsıtterdiń pisip jetilýi úshin qajet.\r\n','{ALINK(aname=\"1\")}__Mazmuny__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepter__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Belgileri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qaı ýaqytta júgingen durys__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\nAnemııa - bul organızmde qyzyl qan túıirshikteriniń (erıtrotsıtterdiń) jetkiliksiz mólsherde túzilgendiginen paıda bolady. Erıtrotsıtter deneniń ulpalaryna ottegin tasymaldaıdy. Anemııanyń kóptegen túrleri bar.\r\nTemirtapshylyqty anemııa temir organynyń jetispeýshiliginen damıdy. Temir - erıtrotsıtterdiń pisip jetilýi úshin qajet.\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepter__\r\nTemirtapshylyqty anemııa qanazdyqtyń eń kóp taralǵan túri bolyp tabylady.\r\nErıtrotsıtter organızmniń tinderine ottegin jetkizedi. Saý erotrıtsıtter súıek kemigine (kostnyı mozg) aparady. Olar 3-4 aı boıy aǵza aınalymyna qatysady. Eski erıtrotsıtter ót aǵzasynda joıylady.\r\nTemir - erıtrotsıtterdiń negizgi quramdas bóligi bolyp tabylady. Temirsiz qan ottegini tıimdi tasymaldaı almaıdy. Temir ádette denege tamaqpen kiredi. Sondaı-aq, dene óli qyzyl qan jasýshalarynyń (erıtrotsıtter) temirin qaıta paıdalanady.\r\n\r\nTemir defıtsıtiniń anemııasy organızmdegi temir qoımalarynyń sarqylýymen damıdy. Bul kelesi sebepterge baılanysty bolýy múmkin:\r\n•	Organızmdi  qaıta qalpyna keltiretin erıtrotsıtterdi jáne temirdi joǵalmasyz;\r\n•	Aǵzada temirdi ssińiretin protses buzylady;\r\n•	 Temirdi sińirý protsesi buzylmaıdy, biraq temir bar taǵamdardy qabyldaý azaıady.\r\n•	Organızmniń kóp mólsherde temirdi talap etýi (mysaly, júktilik kezinde nemese emshek sútimen bala emizý kezinde)\r\n\r\nTemirdiń joǵalýy qan ketýine baılanysty bolýy múmkin. Qannyń ketýine baılanysty kóp taraǵan sebepteri:\r\n•	Aýyr, uzaq nemese jıi etekkir qanynyń ketýi\r\n•	Óńeshtiń, asqazannyń, ash nemese toq ishektiń qaterli isigi.\r\n•	Tsırrozǵa baılanysty óńesh tamyrlarynyń jýarýy;\r\n•	Aspırın, ıbýprofendi nemese asqazanda qan ketýdi týdyratyn artrıtke qarsy preparattardy uzaq ýaqyt qoldaný\r\n•	Asqazannyń jáne ultabardyń oıyq jarasy\r\n\r\nDenedegi temir sińirilýiniń buzylýynyń sebepteri:\r\n•	Tselıak aýrýy\r\n•	Kron aýrýy\r\n•	Asqazan aınalma operatsııasy\r\n•	Kaltsıı bar kóptegen antatsıdterdi qabyldaý\r\n•	Kelesi jaǵdaılarda azyq-túlikten jetkilikti temir ala almaısyz:\r\n•	Siz et jemeıtin bolsańyz\r\n•	Siz orta jastan assańyz jáne tolyqqandy tamaqtanbasańyz\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Belgileri__ \r\nAnemııanyń jeńil túrinde sımptomdar bolmaýy múmkin.\r\nKóptegen jaǵdaılarda sımptomdar baıaý damıdy. Olarǵa mynalar jatady:\r\n•	Titirkený\r\n•	Dene jattyǵýlarynan, nemese ádettegi jaǵdaıda jıi kezdesetin álsizdik nemese sharshaý\r\n•	Bas aýrýlary\r\n•	Zerektiktiń joǵalýy jáne oılana almaý problemalary\r\nAnemııanyń qarqyndy damýyn myna sımptomdar bildiredi:\r\n•	Skleranyń kók túske boıalýy\r\n•	Tyrnaqtyń synǵyshtyǵy\r\n•	Muzdy nemese basqa da azyq-túlikke jatpaıtyn zattardy qalaý (tábettiń buzylýy)\r\n•	Tik baǵytta júrgende kózdiń qaraýytýy\r\n•	Bozǵylt teri túsi\r\n•	Tynystyń tarylýy\r\n•	Tildiń ústindegi oıyq jaraly\r\nTemirtapshylyqty aneııa aýrýynyń belgileri:\r\n•	Úlken dárettiń qaralaý túske boıalyp, qan aralas shyǵýy\r\n•	Etekkir qan ketý kezinde aýyrsyný (áıelderde)\r\n•	Ishtiń joǵarǵy jaǵyndaǵy aýyrsyný (oıyq jaralar bar bolsa)\r\n•	Salmaq joǵaltý (qaterli isigimen aýyratyndarda)\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\nAnemııany dıagnostıkalaý úshin dáriger sizge kelesi qan analızin taǵaıyndaıdy:\r\n•	Gematokrıt jáne gemoglobın (erıtrotsıtterdiń kórsetkishteri)\r\n•	Erıtrotsıtterdiń kórsetkishteri\r\n Qannyń temir deńgeıin anyqtaýǵa múmkindik beretin saraptamalarǵa mynalar jatady:\r\n•	Súıek kemigin tekserý (sırek jaǵdaıda)\r\n•	Qan sarysýynyń temir baılanystyratyn qabiletin tekserý\r\n•	Qan sarysýynyń ferrıtıni\r\n•	Qan sarysýyndaǵy temir deńgeıi\r\nTemir jetkiliksizdiginiń sebebin anyqtaıtyn zertteýler mynalardy qamtıdy:\r\n•	Kolonoskopııa\r\n•	Úlken dárettegi jasyryn qandy taldaý. \r\n•	Joǵarǵy endoskopııa\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeý taktıkasy quramynda temirmen baıytylǵan azyq-túlik qospalaryn alý jáne temirge baı taǵamdardy tutyný bolyp tabylady. Quramynda temir bar qorektik qospalar (kóbinde temir sýlfaty) aǵzadaǵy temir qoımalardy toltyrý úshin qajet. Taǵamdyq qospalardy taǵaıyndaǵanǵa deıin dáriger nemese medbıke ádette aǵzadaǵy temir deńgeıin anyqtaýy kerek.\r\n\r\nEger temir preparattaryn tabletka túrinde qabyldaı almasańyz, olardy tamyr arqyly nemese bulshyqet arqyly engizýdi taǵaıyndaýǵa bolady.\r\n\r\nJúkti jáne emshek sútimen bala emizetin áıelderde temirge degen qajettilik joǵary bolady, olar tamaqtan qajetti mólsherde temirdi ala almaıdy.\r\n\r\nGemoglabın deńgeıi eki aılyq temir terapııasynan keıin qalypqa kelýi kerek. Siz súıek kemigindegi temirdi óz mólsherinde saqtaý úshin 6-12 aıǵa deıin temir preparattaryn qabyldaýdy jalǵastyrasyz.\r\n\r\nQuramynda temirmen baıytylǵan azyq-túlik ónimderi:\r\n•	Taýyq pen úndik\r\n•	Keptirilgen jasymyq, burshaq jáne tas burshaq\r\n•	Balyq\r\n•	Et ( baýyr)\r\n•	Jerjańǵaq maıy\r\n•	Soıa\r\n•	Bıdaı nany\r\n\r\nSonymen qatar, quramynda temir bar:\r\n•	Suly botqasy\r\n•	Júzim, qara órik jáne órik\r\n•	Shpınat, qyryqqabat jáne basqa da kók shópter\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nTıisti emdeý kezinde oń nátıje kóp zardap shekpeısiz. Degenmen, ol anemııanyń paıda bolý sebebine baılanysty.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\nQashan dárigerge qaralý kerek?\r\nTómendegi jaǵdaılarda dárigerińizben keńesińiz:\r\n•	Temir tapshylyǵynyń belgileri bar bolsa\r\n•	Úlken dárettegi qan qosyndysyn baıqasańyz\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nJúıeli túrde durys tamaqtanýdy qadaǵalaý arqyly temir jetkilikti kólemde denege kiredi. Qyzyl et, baýyr jáne jumyrtqanyń sarysy baıytylǵan temir kózi bolyp tabylady. Un, nan jáne keıbir dándi daqyldar temirmen baıytylǵan. Eger temir tamaqpen jetkiliksiz qamtylsa, dárigermen keńeskennen keıin temir preparattaryn alýǵa bolady.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ntemir jetkiliksizdigi      \r\ntemirtapshylyqty anemııa\r\n','student_k',42,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Náresteniń qulaǵyndaǵy jaısyzdyq','','','qz','s','',0,'',602,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538641020,1570177020,1538641092,'2-3 jasqa deıingi náresteler aýyrsynǵanyn sezse de tilmen jetkizip aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty sýyq tııý kezinde, ásirese basqa belgiler bolǵanda, mysaly qyzba kezinde baıqaýǵa bolady.','2-3 jasqa deıingi náresteler aýyrsynǵanyn sezse de tilmen jetkizip aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty sýyq tııý kezinde, ásirese basqa belgiler bolǵanda, mysaly qyzba kezinde baıqaýǵa bolady.\r\nBalalardyń qulaǵyndaǵy jaısyzdyqtyń basqa sebepteri:\r\n•	Sýsabyn nemese sabyn qoldanǵannan keıin, qulaq arnasynyń qyshýy.\r\n•	Qulaq arnasynda qulyqtyń bolýy. Bul qulaqty ótkir zatpen, mysaly, maqta tamponymen, tyrnaq saýsaǵymen, shashqa arnalǵan arnaıy qysqyshtarmen tazalaý kezinde de paıda bolýy múmkin.\r\n•	Ortańǵy qulaqta suıyqtyqtyń bolýy, ınfektsııasyz.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nQulaqtaǵy jaısyzdyq \r\nQulaqtaǵy shý\r\n\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jambas býynynyń dısplazııasy','','','qz','s','',0,'',2373,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538641140,1570177140,1538641245,'\'\'__Jambas býynynyń dısplazııasy__\'\' - bul jambastyń joǵarǵy bóliginiń ornalasý shuńqyryna tyǵyz ornalaspaǵan jambas býynynyń qalypty ósýinen týyndaǵan jaǵdaı. Dısplazııa jambas býyndarynyń bireýinde nemese ekinshi jaǵynda da kezdesýi múmkin. Jambas súıegi ornalasýy kerek shuńqyrǵa erkin kire alady nemese oǵan tolyǵymen kirmeıdi (taıyp ketedi). Osy jaǵdaı jambas býynynyń dısplazııasyna beıimdi bolyp keledi. Jambas býynynyń dısplazııasyna uldardan qaraǵanda qyzdar jıi ushyraıdy.','\'\'__Jambas býynynyń dısplazııasy __\'\'- bul jambastyń joǵarǵy bóliginiń ornalasý shuńqyryna tyǵyz ornalaspaǵan jambas býynynyń qalypty ósýinen týyndaǵan jaǵdaı. Dısplazııa jambas býyndarynyń bireýinde nemese ekinshi jaǵynda da kezdesýi múmkin. Jambas súıegi ornalasýy kerek shuńqyrǵa erkin kire alady nemese oǵan tolyǵymen kirmeıdi (taıyp ketedi). Osy jaǵdaı jambas býynynyń dısplazııasyna beıimdi bolyp keledi. Jambas býynynyń dısplazııasyna uldardan qaraǵanda qyzdar jıi ushyraıdy.\r\n\r\nDısplazııanyń belgileri týý kezinde baıqalady. Týylǵan sátte dısplazııanyń belgileri baıqalmaı qalatyn jaǵdaılar sırek kezdesedi, biraq jaǵdaı týylǵannan keıin alǵashqy birneshe aptadan nemese aıdan keıin damıdy. Jambas dısplazııasynyń naqty sebebi belgisiz, biraq ol náresteniń týǵanǵa deıin, týylý kezinde nemese bosanǵannan keıingi kúıine baılanysty bolýy múmkin. Sonymen qatar júktilik kezinde ananyń sińirlerin bosańsytýǵa arnalǵan gormondardy kóp mólsherde qoldaný jambas dısplazııasyn týdyrýy múmkin.\r\n\r\nJambas býynynyń dısplazııasy dıagnozy qoıylǵan balalarda:\r\n•	Dısplazııanyń eleýli belgileriniń bolmaýy.\r\n•	Ekinshi jambaspen salystyrǵanda bir jambastyń ishki jaǵynda teri qabattary artyq bolady. Ár jambasta teri qabattarynyń bólikteri sımmetrııaly kórinbeıdi.\r\n•	Aýrý belgisi bar jambastyń, bókse býynyna aınalyp turýyna baılanysty, aıaq saýsaqtarynyń syrtqa qaraı buralyp turýy baıqalady.\r\n•	Qozǵalys jıiligi azaıady, jambas qozǵalysy aýyrlap, nemese ıkemdiligi azaıady.\r\n•	Bir aıaǵy ekinshi aıaǵyna qaraǵanda qysqa.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaılarda, bala júre bastaǵansha, jambas dısplazııasynyń belgileri baıqalmaıdy. Bul jaǵdaıda bala:\r\n\r\n•	Bir aıaǵy ekinshisinen qysqa bolǵandyqtan, aıaǵyn basyp tik turǵanda bir jambasy ekinshi jambasynan kóterińki turady. Aýrý belgisi bar aıaq qysqa bolyp keledi.\r\n•	Aıaq uzyndyǵyndaǵy aıyrmashylyǵyn retteýge tyrysyp, bir aıaǵynyń saýsaqtaryn kóterip, aıaqtyń ushymen júredi.\r\n•	Aqsańdap júredi.\r\n\r\nDısplazııany emdeý balanyń jasyna baılanysty, jambas súıegin óz ornynda saqtaýdyń qanshalyqty ońaı bolatynyna jáne deformatsııanyń damý dárejesine baılanysty bolady. Emdeý tańǵysh qalaq salyp, beldikterdi baılap, gıps qoıyp nemese ota jasaý arqyly júzege asyrylýy múmkin. Emdelmegen jaǵdaıda jambas dısplazııasy, arqanyń aýrýy nemese jambas býyndarynyń buzylýyna (jambastyń degradatsııasy) ákep soqtyrýy múmkin.\r\n \r\n__Tegter: __\r\njambas býynynyń dısplazııasy     \r\nshyǵý      \r\njartylaı taıý \r\n','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','S gepatıti','','','qz','s','',0,'',3115,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538641440,1570177440,1538641719,'Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.','Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.\r\nS gepatıti  A, V tepatıtteri sııaqty emes, ol  (HCV) vırýsyn týdyratyn gepatıt. S gepatıtin juqtyrý qaýpi bar fatorlar mynalar:\r\n\r\n•	S gepatıti bar donordyń qanyn quıý arqyly, qanyn alý arqyly, múshesin ornatý arqyly juǵady;\r\n•	Inektsııa qabyldaý kezinde S gepatıtimen zalaldandaǵan ıneni qoldanǵannan;\r\n•	Buryn búırek dıalızin alǵan adam;\r\n•	Tikeleı qanmen jumys jasaıtyn medqyzmetkerler;\r\n•	Kóp adammen jynystyq qatynasqa túsetinder;\r\n•	S gepatıti bar adammen jynystyq qatynas jasaıtyn adamdar;\r\n•	S gepatıti badamnyń tiss shetkasy, saqal qyrǵyshy sekildi turmystyq zattaryn qoldaný;\r\n•	S gepatıti bar anadan týylǵan bala.\r\n\r\n__Belgileri. __S gepatıtin juqtyrǵan kópshilik adamdardan asa bir belgiler baıqala bermeıdi.  Mamandardyń jalpy tekserisinde ǵana bilinip jatady. Eger ınfektsııa uzaq ýaqyt boıy denede júrse, saldarynan baýyr tsırrozy damýy múmkin, erte me, kesh pe áıteýir osy aýrýǵa dýshar qylatyny sózsiz.\r\n\r\nS gepatıtiniń paıda bolǵanyn mynadaı belgilerden bilýge bolady:\r\n•	Sarǵyshtaný\r\n•	Oń jaq jambastyń ústi aýyrady\r\n•	Tutastaı álsizdik seziledi\r\n•	Tábet nasharlaıdy\r\n•	Júrek aınyp, qusý bastalady\r\n•	Dene qyzýy azdap kóterile beredi\r\n•	Nájis tússizdenedi\r\n•	Nesep kúńgirttenedi\r\n•	Qyshý paıda bolady\r\n•	(Astsıt) suıyqtyqtyń kóp bólinýinen ish úlkeıip ketedi\r\n•	Óńeshten ótpeli qan ketip turady (óńeshtińtamyrlary kerilip ketkendikten)\r\n\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nMyna testterdiń kómegimen dıagnostıka jasaýǵa bolady:\r\n•	Vırýs antıgenine qan taldamasyn ótkizý;\r\n•	S gepatıti vırýsynan antıdeneni anyqtaý úshin ımmýnfermentti taldama alý kerek;\r\n•	Vırýsty anyqtaý úshin PTR ( polımerazdy tizbekti reaktsııa) jasatý kerek;\r\n•	Baýyrdyq fermentti (transamınaz) anyqtaý kerek. Ol baýyr fýnktsııasynyń buzylýynan qannyń kórelilýin bildiredi.\r\n•	Baýyrǵa bıopssııa jasatý kerek. Ol úshin baýyrdyń zaqymdanǵan jasýshalaryn mıkroskoppen qaraıdy.\r\n\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nQazirgi tańda álemde S gepatıtin emdý úshin kóptegen dári-dármekter shyǵarylǵan. Bul dárilerdi qoldaný joly bir basqa, sonymen qatar adamdar da bul indetti taratpas úshin bir-birine jaýapkershilikpen qaraý kerek. Qazaqsatanda emdeýdiń eki eselik jáne úsh eselik syzbasyn resmı túrde maquldaǵan.  Eki ese syzba  ádisi boıynsha  -  rıbavrın tabletkasy men pegılırovandy ınterferon ınektsııasyn apta saıyn terige qabyldap turý kerek. Úsh eselik túrinde úshinshi komponentke qos terapııany qabattaý kerek, mysaly telaprevır nemese botseprevır. Bul terapııalardyń janama áserine qaramastan qoldaný kerek, sebebi bul kezde em 50-80%  áser etýi múmkin. Naýqastar osy kúnge deıin eki esilik terapııany qoldanyp esh nátıje kórmedi, endi úsh eselik terapııany qoldanyp kórý  qaldy.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\nS gepatıti    \r\nbaýyr tsırrozy    \r\nsarǵyshtaný    \r\nS gepatıtiniń qaýipti faktorlary  \r\nbaýyr fermentterinen S tepatıtin emdeý\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gepatıtter ','','','qz','s','',0,'',9922,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538649780,1570185780,1538651992,'Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolatyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti. Eń qaýipti formadaǵy gepatıt A gepatıti bolyp tabylady. S gepatıti atalǵan eki formasynan da  eń qaýiptisi bolyp sanalady. ','__GEPATITTER__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"356\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nGepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolatyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti. Eń qaýipti formadaǵy gepatıt A gepatıti bolyp tabylady. S gepatıti atalǵan eki formasynan da  eń qaýiptisi bolyp sanalady. \r\nTómendegi siltemeler boıynsha eń kóp taralǵan 3 gepatıtiń formasy jaıynda tolyq maǵlumat ala alasyz:\r\n\r\n__GEPATIT A__\r\n__A Gepatıti__\r\n__Bul qandaı aýrý?__ Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.. V jáne S gepatıtteri týraly qosymsha aqparat alý úshin arnaıy saıttardan qarańyz: gepatıt V  jáne gepatıt S.\r\n\r\n__A Gepatıti__ gepatıtterdiń eń qaýipti túri bolyp tabylady. V jáne S gepatıtinen aıyrmashylyǵy A gepatıtinde sozylmaly aýrýdyń damýyna alyp kelmeıdi.\r\n\r\n__Vırýsty A gepatıti__  lastanǵan sý men buzylǵan azyq-túlik arqyly beriledi. Sondaı-aq, A Gepatıtimen aýyratyn adamnan da juǵady.  Vırýysty A gepatıti naýqastyń nájisinen de bólinedi.  Inkýbatsııalyq dep atalatyn kezeńi 15-45 kúnge deıin sozylady. Nájisten basqa, qan  jáne organızmniń basqa da suıyqtyqtarynan juqtyrýy múmkin.\r\n\r\n__Vırýsty A gepatıti __emdelgennen keıin organızmde salyp qalmaıdy. Sondaı-aq,  A gepatıtiniń taratatyn naqty faktor joq, desede, osy ınfektsııany adam ózi aýyrmasa da, basqalarǵa taratyp júrýi yqtımal.  Osyndaı jaǵdaı (tasymaldaýshy) V gepatıtinde de paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"357\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nA gepatıtiniń __qaýipti faktorlary:__  A gepatıtimen aýyratyn adammen birge ómir súrý, Ońtústik jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa, Ońtústik Amerıka elderine týrıstik saparmen barý, sondaı-aq, esirtkini tamyr ishine qoldaný.\r\n\r\nA Gepatıtniń belgileri:\r\n•	Sarǵyshtaný \r\n•	Álsireý\r\n•	Dene temperatýrasynyń sál kóterilýi\r\n•	Barlyq deneniń qyshynýy\r\n•	Tábettiń bolmaýy\r\n•	Neseptiń kúńgirttenýi (onyń túsi kúńgirt-sary nemese qońyr tústi bolady)\r\n•	Nájistiń tússizdenýi (nájis aqshyl-sur tústi bolady).\r\n\r\nA gepatıtiniń__ dıagnozyn tabý úshin__  dáriger,  zerthanalyq zertteýler negizinde tekserý júrgizedi.  Antıdenelerdi qatystyra otyryp, baýyr fermentteriniń deńgeıin  anyqtaıdy.\r\n\r\n__Emdelýi.__ A gepatıtine arnalǵan arnaıy emdeý túri joq. Naýqastardyń 85%-nan astamy 3 aı ishinde saýyǵyp ketedi. Basqa naýqastarda aýrý uzaǵyraq sozylady, biraq, ádette, 6 aıdan aspaıdy. Demalý jáne tósektik rejım usynylady. Baýyrǵa zııan keltiretin alkogol ónimderi men keıbir dári-dármekterdi paıdalanbaý kerek. Sondaı-aq maıly taǵamdardan bas tartyp, Paıdaly as retinde – asqabaqty tutyný kerek.\r\n\r\nVırýysty A gepatıtin juqtyrýdyń aldyn-alý úshin: qoldy  uqyptylap juý kerek; sondaı-aq taza sýdy qoldanyp jáne A gepatıtimen aýyratyn adamdardan múmkindiginshe aýlaq bolý kerek. Mektepke deıingi mekemeler men mektepterdi  sanıtarlyq-gıgıenalyq normalarǵa sáıkes  taza sýmen qamtamasyz etý  qajet.\r\n\r\nA gepatıtimen aýyratyn adamdarmen baılanysqa túsken adamdarǵa ımmýnoglobýlınderdi engizý usynylady.\r\nA gepatıtine qarsy eń tıimdi shara – ekpe júrgizý. Ekpe (vaktsına)  alǵash engizgen kúnnen bastap 4 apta boıy qorǵanysh qyzmetin atqarady. Uzaq ýaqyt boıy qorǵaý úshin, alǵashqy dozadan soń,  6 jáne 12 aı araǵa salyp baryp qosymsha ekpeler alǵan durys.\r\n\r\nA gepatıtine qarsy ekpe egý  usynylǵan adamdar:\r\n•	A gepatıtin juqtyrý qaýpi joǵary elderge baratyn adamdar. Ekpeni  4 apta buryn saldyrady, sodan soń 6 jáne 12 aı araǵa salyp engizý kerek. Budan basqa, ımmýnoglobýlındi ınektsııa alýǵa da bolady.\r\n•	V nemese S sozylmaly gepatıti bar adamdar\r\n•	Inektsııalyq esirtki tutynýshylar.\r\n\r\n__ GEPATIT V__\r\n__Gepatıt V __\r\n           \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"358\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nGepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty, qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti.\r\nV gepatıti vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń kópshiligi 6 aı ishinde osy vırýstan qutylyp jatady. Alaıda, V gepatıti  vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń shamamen 10% -y  sozylmaly túrine tap bolady, bul kezde baýyrda belgili bir ózgerister   týyndaýy múmkin, muny - baýyr tsırrozy dep ataıdy.Bul aýrý - qaýipti jáne jazylmaıtyn aýrý túrine jatady.\r\nSozylmaly ınfektsııasy bar naýqastardyń keıbireýinde eshqashan  aýrýdyń belgileri baıqalmaıdy. Biraq olar vırýstyń «tasymaldaýshysy» bolyp tabylady. Biraq naýqas bul jaıtty bilmeı basqalarǵa ońaı juqtyryp júrýi múmkin.\r\n\r\nV gepatıti qan jáne basqa da suıyqtyqtar arqyly juǵady. Infektsııa  mynadaı jaǵdaılarda berilýi bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Qanmen jáne basqa da bıologııalyq materıaldarmen baılanysta bolǵan kezde – munymen dárigerler, medbıkeler, tis dárigerleri sııaqty densaýlyq saqtaý qyzmetkerleri zardap shegýi múmkin.\r\n•	Jeke qorǵanys quraldaryn qoldanbaı jynystyq qatynasqa túsken kezinde\r\n•	Qan quıý kezinde\r\n•	Inektsııalyq esirtki tutynýshylary bar zalalsyzdanbaǵan ınelerdi qoldanǵan kezde\r\n•	Tatýırovka jáne ınemen tesý kezinde sterıldenbegen quraldar qoldanylǵanda\r\n•	Bosanǵanda, vırýs anadan balaǵa berilse.\r\n\r\nAsqynǵan gepatıttiń birinshi sımptomdary   1-den 6 aıǵa deıin belgi beredi. Mysaly: júrek aınýy, qusý, tábettiń joǵalýy, álsizdik, bulshyq etterde jáne súıekterde aýyrsyný. Keıin, dene sarǵyshtanyp, nesep  qara-qoıýlanyp, nájis tússizdenip ketedi.\r\n\r\nGepatıttiń dıagnostıkasy mynadaı synaqtardan turady:\r\n\r\n•	Vırýstyń betkeı antıgenin anyqtaý - HbsAg. Bul birinshi belgi. Bettik antıgen ádette 1- 2 aıdan keıin joǵalady.\r\n•	Anti-HBc antıgenine antıdenelerdi qarsy qoıý kerek. Betki antıgen paıda bolǵannan keıin 1-2 apta ishinde kórinis beredi.\r\n•	Antıdeneler antıgenderine (Anti-HBc) V gepatıtine ushyraǵandardyń nemese V gepatıtine qarsy egilgenderdiń qanynda kezdesedi.\r\n•	Gepatıt V bar naýqastardyń qanynda Antı-HBc jáne Anti-HBs ekeýi de bar.\r\n•	Baýyr qyzmeti buzylǵan kezde qandaǵy kóteriletin baýyr fermentteriniń deńgeıin (transamınaz) anyqtaý.\r\n•	Qandaǵy albýmın deńgeıiniń tómendeýi múmkin, baýyr qyzmeti buzylǵan bolsa, qan uzaq ýaqyt uıyp turyp alady.\r\n\r\n__Emdelýi.__ Kúshti  gepatıtpen aýyratyn naýqasty muqııat qadaǵalaý kerek. Mundaı jaǵdaıda, aqýyzy kóp tamaqtardy shekteý kerek, óıtkeni baýyr aqýyzdy ıgerip úlgere almaıdy.\r\nSozylmaly gepatıt qabyný protsesin tómendetkende ǵana emdeledi. Ol úshin ınterferondy  jáne basqa da preparattardy qoldanǵan lázim. Qıyn  jaǵdaılarda baýyr transplantatsııasyna júginýge týra keledi.\r\n\r\n__ GEPATIT S__\r\n\r\n{img fileId=\"359\" thumb=\"box\"}  {img type=\"fileId\" fileId=\"359\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__S gepatıti __ A, V tepatıtteri sııaqty emes, ol  (HCV) vırýsyn týdyratyn gepatıt. S gepatıtin juqtyrý qaýpi bar fatorlar mynalar:\r\n\r\n•	S gepatıti bar donordyń qanyn quıý arqyly, qanyn alý arqyly, múshesin ornatý arqyly juǵady;\r\n•	Inektsııa qabyldaý kezinde S gepatıtimen zalaldandaǵan ıneni qoldanǵannan;\r\n•	Buryn búırek dıalızin alǵan adam;\r\n•	Tikeleı qanmen jumys jasaıtyn medqyzmetkerler;\r\n•	Kóp adammen jynystyq qatynasqa túsetinder;\r\n•	S gepatıti bar adammen jynystyq qatynas jasaıtyn adamdar;\r\n•	S gepatıti badamnyń tiss shetkasy, saqal qyrǵyshy sekildi turmystyq zattaryn qoldaný;\r\n•	S gepatıti bar anadan týylǵan bala.\r\n\r\n__Belgileri__. S gepatıtin juqtyrǵan kópshilik adamdardan asa bir belgiler baıqala bermeıdi.  Mamandardyń jalpy tekserisinde ǵana bilinip jatady. Eger ınfektsııa uzaq ýaqyt boıy denede júrse, saldarynan baýyr tsırrozy damýy múmkin, erte me, kesh pe áıteýir osy aýrýǵa dýshar qylatyny sózsiz.\r\n\r\nS gepatıtiniń paıda bolǵanyn mynadaı belgilerden bilýge bolady:\r\n•	Sarǵyshtaný\r\n•	Oń jaq jambastyń ústi aýyrady\r\n•	Tutastaı álsizdik seziledi\r\n•	Tábet nasharlaıdy\r\n•	Júrek aınyp, qusý bastalady\r\n•	Dene qyzýy azdap kóterile beredi\r\n•	Nájis tússizdenedi\r\n•	Nesep kúńgirttenedi\r\n•	Qyshý paıda bolady\r\n•	(Astsıt) suıyqtyqtyń kóp bólinýinen ish úlkeıip ketedi\r\n•	Óńeshten ótpeli qan ketip turady (óńeshtińtamyrlary kerilip ketkendikten)\r\n\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nMyna testterdiń kómegimen dıagnostıka jasaýǵa bolady:\r\n•	Vırýs antıgenine qan taldamasyn ótkizý;\r\n•	S gepatıti vırýsynan antıdeneni anyqtaý úshin ımmýnfermentti taldama alý kerek;\r\n•	Vırýsty anyqtaý úshin PTR ( polımerazdy tizbekti reaktsııa) jasatý kerek;\r\n•	Baýyrdyq fermentti (transamınaz) anyqtaý kerek. Ol baýyr fýnktsııasynyń buzylýynan qannyń kórelilýin bildiredi.\r\n•	Baýyrǵa\n bıopssııa jasatý kerek. Ol úshin baýyrdyń zaqymdanǵan jasýshalaryn mıkroskoppen qaraıdy.\r\n\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nQazirgi tańda álemde S gepatıtin emdý úshin kóptegen dári-dármekter shyǵarylǵan. Bul dárilerdi qoldaný joly bir basqa, sonymen qatar adamdar da bul indetti taratpas úshin bir-birine jaýapkershilikpen qaraý kerek. Qazaqsatanda emdeýdiń eki eselik jáne úsh eselik syzbasyn resmı túrde maquldaǵan.  Eki ese syzba  ádisi boıynsha  -  rıbavrın tabletkasy men pegılırovandy ınterferon ınektsııasyn apta saıyn terige qabyldap turý kerek. Úsh eselik túrinde úshinshi komponentke qos terapııany qabattaý kerek, mysaly telaprevır nemese botseprevır. Bul terapııalardyń janama áserine qaramastan qoldaný kerek, sebebi bul kezde em 50-80%  áser etýi múmkin. Naýqastar osy kúnge deıin eki esilik terapııany qoldanyp esh nátıje kórmedi, endi úsh eselik terapııany qoldanyp kórý  qaldy.\r\n\r\n __Tegter: __\r\n\r\ngepatıt\r\ngepatıt A\r\ngepatıt B\r\ngepatıt C\r\n','student_k',37,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('',' Ókpe  ','','','qz','s','',0,'',608,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538725080,1570261080,1538725264,'__Ókpe__ – kókirek qýysynyń oń jaq jáne sol jaq bólikterinde ornalasqan, pishini jartylaı konýs tárizdi aǵza. Ókpe tynys alý júıesiniń qyzmetin atqarady. Oń jaqtaǵy ókpe bóligi úsh bólikten turady. Ol sol jaqtaǵy eki bólikten turatyn ókpeden qaraǵanda úlkendeý bolady. ','{img type=\"fileId\" fileId=\"360\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Ókpe__ – kókirek qýysynyń oń jaq jáne sol jaq bólikterinde ornalasqan, pishini jartylaı konýs tárizdi aǵza. Ókpe tynys alý júıesiniń qyzmetin atqarady. Oń jaqtaǵy ókpe bóligi úsh bólikten turady. Ol sol jaqtaǵy eki bólikten turatyn ókpeden qaraǵanda úlkendeý bolady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, al ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimi bolyp tabylady.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nókpe     \r\ndep alý júıesi\r\n','student_k',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Leıkodıstrofııa (Aleksandr aýrýy)','','','qz','s','',0,'',1221,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538725320,1570261320,1538725436,'__Leıkodıstrofııa__–  mı jasýshalaryna qatysty sırek kezdessetin aýrý túri. Bul aýrý mıelındi qabyqshany – elektroqshaýlaǵysh qabyqty, mıdyń qorǵaýshy jáne jaqpqysh qabyqtarynnyń zaqymdanýynan týyndaıdy.','__Leıkodıstrofııa__–  mı jasýshalaryna qatysty sırek kezdessetin aýrý túri. Bul aýrý mıelındi qabyqshany – elektroqshaýlaǵysh qabyqty, mıdyń qorǵaýshy jáne jaqpqysh qabyqtarynnyń zaqymdanýynan týyndaıdy.\r\nMıelındi qabyqtyń zaqymdanýynan mı men deneniń basqa bólikteriniń arasyndaǵy qatynas baıaýlaıdy nemese tuıyqtalyp qalady. Onyń saldary mynadaı asqynýlarǵa ákelip soqtyrady:\r\n\r\n•	Qozǵalys úılesimdiligi buzylady;\r\n•	Sóıleýde yńǵaısyzdyq týyndaıdy;\r\n•	Kózdiń kórýi nasharlaıdy;\r\n•	Estý jaǵy buzylady \r\n•	Mentaldy jáne fızıkalyq damý júıesi buzylady.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda leıkodıstrofııa tuqym qýalaý arqyly genetıkalyq jolmen beriledi. Aýrýdyń sımptomdary kishkentaı kezden bastap kórinis beredi. Aýrýdyń belgilerin bastapqyda anyqtaý qıyn, bul yńǵaısyzdyqpen qınalyp júrgen bala syrt kózge saý kórinýi múmkin. Degenmen de bul sımptomdar ýaqyt óte kele asqynyp ketedi.\r\n\r\nÓkinishke oraı qazirgi kezde leıkodıstrofııany emdeý ádisi tabylmady. Keıbir medıtsınalyq dáriler men fızıkalyq terapııalar arqyly naýqastyń jaǵdaıyn jeńildetýge bolady.\r\n\r\nǴalymdar leıkodıstrofııanyń keıbir túrlerin emdeý úshin súıek kemigin transplantatsııalaý múmkindikterin qarastyrýda.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nleıkodıstrofııa\r\nAleksandr aýrýy\r\nGenetıkalyq aýrýlar\r\nBas mıy\r\n','student_k',144,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Jatyr','','','qz','s','',0,'',1071,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538725740,1570261740,1538725926,'__Jatyr__ – áıelderdegi óndiristik júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan.','__Jatyr__ – áıelderdegi óndiristik júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"361\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJatyr moıyndyǵy – jatyrdyń tómengi bóliginde ornalasqan, tarylǵan jeri. Jatyrdyń keń bóligi, moıyndyqtyń ústińgi jaǵynda ornalasqan, ony – jatyr denesi deıdi.  Jatyrdyń kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi -  jatyrdyń túbi dep atalady. Jatyrdan qarama-qarsy eki jaq betinen Fallopıev tútiksheleri shyǵady. Olar analyq bezge jalǵasyp tuıyqtalady.\r\nJatyr úsh qabattan turady. Ishki qabaty – endometrıı. Ortańǵy qabaty – mıometrıı – (bulshyqetti qabat). Syrtqy qabaty – perımetrıı.\r\n\r\nBala týý  jasyndaǵy áıelderdiń  ár aı saıyn endometrıi jýaryp turady, bul jatyrdyń júktilikke daıyndalýyna baılanysty bolatyn qubylys. Eger júktilik bolmasa, endometrıı qabatty sylynyp, qynap arqyly qanmen aralasyp syrtqa shyǵyp ketedi. Ony – etekkir  (menstrýatsııa) dep ataıdy.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nÁıel aǵzalary\r\nJatyr\r\nJynys músheleri\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sút bezi','','','qz','s','',0,'',973,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538732220,1570268220,1538732359,'__Sút bezi __qabyrǵalardy qorshap jatatyn keýde bulshyqetterinde ornalasqan. Ár sút bezi 15-20 bólikterden turady. Bólik kóptegen bólikshelerden turady.  Bóliksheler sút shyǵara alatyn kishkentaı bezderdiń toptarynan turady Bólikshelerde paıda bolǵan sút jińishke tútiksheler arqyly aǵyp, emshek ushyna barady. Emshek ushy – emshektiń dál ortasyndaǵy domalaq qara tústi terisi. Maı tini – bóliktermen tútikshelerdiń arasyndaǵy bos keńistikterdi jaýyp jatady.','__Sút bezi __qabyrǵalardy qorshap jatatyn keýde bulshyqetterinde ornalasqan. Ár sút bezi 15-20 bólikterden turady. Bólik kóptegen bólikshelerden turady.  Bóliksheler sút shyǵara alatyn kishkentaı bezderdiń toptarynan turady Bólikshelerde paıda bolǵan sút jińishke tútiksheler arqyly aǵyp, emshek ushyna barady. Emshek ushy – emshektiń dál ortasyndaǵy domalaq qara tústi terisi. Maı tini – bóliktermen tútikshelerdiń arasyndaǵy bos keńistikterdi jaýyp jatady.\r\n\r\nSút bezinde sonymen qatar lımfa tamyrlary ornalasady. Bul tamyrlar lımfa túıinderi dep atalatyn shaǵyn dóńgelek aǵzalarǵa ákeledi. Lımfa túıinderi toptalyp sút beziniń mańynda ornalasady, ıaǵnı, bulshyqet asty shunqyrda, buǵana ústinde, keýde torynda (sút beziniń artqy jaǵynda) jáne taǵy da basqa jerlerde. Lımfa túıinderi – bakterııa, rak jasýshalary sııaqty, basqa da qajetsiz (ýly) zattardy ózinde ustap qalady.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"362\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nSút bezi\r\nTeri\r\nLımfa túıinderi\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qýyq jáne zár shyǵarýshy joldar','','','qz','s','',0,'',484,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538732400,1570268400,1538732525,'__Qýyq__– qursaqtyń tómengi jaǵynda ornalasqan qýys múshe. Búırekten shyǵarylǵan suıyq qaldyqtar oǵan zár túrinde jınalady. Al nesepaǵar arqyly ár búırekten zár ótedi.','\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"363\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Qýyq__– qursaqtyń tómengi jaǵynda ornalasqan qýys múshe. Búırekten shyǵarylǵan suıyq qaldyqtar oǵan zár túrinde jınalady. Al nesepaǵar arqyly ár búırekten zár ótedi.\r\nQýyqtyń ishki shyryshty qabatyn sytrqy bulshyqetti qabat qorshap turady. Qýyq tolǵanda bul bulshyqetter jıyrylyp, zárdiń syrtqa shyǵýyna jaǵdaı jasaıdy. Zár qýyqtan taǵy bir nesep joly arqyly syrtqa shyǵady.\r\n \r\n__Tegter:__\r\n \r\nqýyq\r\nZár shyǵarý tútigi\r\nZár\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kvınke isinýi (Angıonevrotıkalyq isiný)','','','qz','s','',0,'',3473,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733240,1570269240,1538733429,'__Kvınke isinýi nemese angıonevrotıkalyq isiný __esekjemge uqsas bolyp keledi, biraq Kvınke isigi zaqymdalý tereńdigine baılanysty ajyratylady. Angıonevrotıkalyq isigi keıbir kezde bórtpelersiz de paıda bolýy múmkin','__Kvınke isinýi __nemese angıonevrotıkalyq isiný esekjemge uqsas bolyp keledi, biraq Kvınke isigi zaqymdalý tereńdigine baılanysty ajyratylady. Angıonevrotıkalyq isigi keıbir kezde bórtpelersiz de paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n__Paıda bolý sebepteri:__\r\n__Kvınke isigi __– allergııalyq reaktsııanyń esebinen paıda bolady. Allergııalyq reaktsııa kezinde gıstamın jáne taǵy sol sııaqty hımııalyq zattar qanaǵymǵa bosap shyǵady. Immýndy júıe aǵzadaǵy allergen sııaqty jat zatty anyqtaǵanda,  organızm gıstamındi bóledi.\r\n\r\nKóbinese angıonevrotıkalyq eseńgireýdiń paıda bolý sebebi anyqtalmaıdy.\r\nKelesi sebepter angıonevrotıkalyq isiktiń paıda bolýyna ákelýi múmkin:\r\n•	Janýar túkterindegi qaıyzǵaqtar;\r\n•	Sýdyń, kún sáýlesiniń, sýyqtyń, ystyqtyń áseri;\r\n•	Azyq-túlikter (jemis-jıdekter, balyq, jańǵaqtar, jumyrtqa, sút)\r\n•	Qurt-qumyrsqanyń, shybyn-shirkeılerdiń shaǵýynan;\r\n•	Medıtsınalyq preparattar; antıbıotıkter, steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar, qan qysymyn turaqtandyrýshy dáriler;\r\n•	Shań-tozańdar.\r\n\r\nEsekjem men Kvınke isigi júıeli qyzyl jegi, leıkemııa, lımfoma sııaqty aýtoımmýndy aýrýlardan keıin nemese solarmen qatar paıda bolýy da múmkin.\r\n\r\nAngıonevrotıkalyq isiktiń keıbir túrleri tuqym qýalaýshylyq jolmen beriledi, sonymen qatar sebepterine, asqynýlaryna, emine baılanysty aıyrmashylyqtary bolady.\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\nAýrýdyń negizgi sımptomy – kenetten paıda bolatyn teriniń betkeı qabatynyń isinýi. Sonymen qatar teriniń betki qabatynda isikter men tyrtyqtar paıda bolýy da múmkin.\r\nBirinshi kezekte kóz aınalasy jáne erin isinedi. Sonymen qatar qol, aıaq, tamaq jaqtarda paıda bolýy  múmkin.\r\nTeri betindegi tyrtyqtardan  bórtpeler shyǵyp, sál  aýyrsyný nemese qyshyný sezimderi paıda bolýy múmkin. Bul sımptomdar esekjemge tán. Bórtpeler titirkengende aq túske enedi. Aýyrsyný angıonevrotıkalyq isiktiń terini zaqymdaǵan tereńdigine baılanysty bolady.\r\n\r\nBasqa da sımptomdar:\r\n•	Ishtegi spazm – qurysý, tyrysý.\r\n•	Tynys alýdyń qıyndaýy.\r\n•	Aýyz ben kózdiń isinýi.\r\n•	Kózdiń kilegeı qabatynyń isinýi.\r\n\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger naýqasty qarap tekserý kezinde teride paıda bolǵan ózgeristerge baılanysty, titirkendirgish nemese hımııalyq zattardyń áserinen bolǵanyn nemese bolmaǵanyn suraýy kerek. Eger naýqastyń tamaǵy isip ketse, medıtsınalyq tekserý kezinde naýqastyń tynys alýy qıyndap, qalyptydan tys dybystar shyǵýy múmkin.\r\nDáriger sonymen qatar allergııalyq rekatsııany baıqaý úshin qan taldamasyn alýy múmkin.\r\n\r\n__Emdelýi__\r\nJeńil sımptomdary kezinde aýrýdy emdeý qajet etpeıdi. Aýyr jáne ortasha sımptomdary kezinde aýrýdy emdeý kerek.\r\n\r\nKvınke isigimen aýyratyn naýqastar kelesi erejelerdi saqtaý kerek:\r\n•	Aýrýdy shaqyratyn kez-kelgen faktorlardan nemese allergenderden alshaq bolǵany jón.\r\n•	Dárigerińiz taǵaıyndamaǵan dárilerden, qabyldaýǵa bolmaıtyn azyq-túlikterden shektelý kerek.\r\n•	Aýyrsynýdy tómendetý maqsatynda isik paıda bolǵan jerge sýyq dáke oramalyn basý kerek.\r\n\r\nAngıonevrotıkalyq isikte qoldanylatyn dáriler:\r\n•	Antıgıstamındik preparattar.\r\n•	Qabynýǵa qarsy dáriler\r\n•	Epınefrındi egý\r\n•	Tynys alý joldaryn ashatyn ıngalıatsııalyq dáriler.\r\n•	Ranıtıdın.\r\n•	Eger de Kvınke isigi bar naýqastyń tynys alýy qıyndasa, tez arada jedel járdem shaqyrý kerek, sebebi anıgınevrotıkalyq isik tynys alý joldaryn tolyq bitep ómirge qaýip tóndirýi múmkin.\r\nÁdette tynys alý joldarynyń bitemeıtin jáne sımptomdary jeńil ótetin angıonevrotkalyq isiný biirneshe kún ishinde qaıtady.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nKvınke isigi\r\nAngıonevrotıkalyq isik\r\nEsekjem\r\nallergııa\r\nAllergııalyq reaktsııa\r\n','student_k',58,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Baýyr','','','qz','s','',0,'',749,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733480,1570269480,1538733588,'__Baýyr__ – adam aǵzasyndaǵy eń iri múshe bolyp tabylady. Ol ish qýysynyń oń jaq qabyrǵa astynda ornalasady.\r\n\r\nBaýyr eki bólikten turady. Onyń oń bóligi úlken, al sol bóligi kishileý.\r\n','__Baýyr__ – adam aǵzasyndaǵy eń iri múshe bolyp tabylady. Ol ish qýysynyń oń jaq qabyrǵa astynda ornalasady.\r\nBaýyr eki bólikten turady. Onyń oń bóligi úlken, al sol bóligi kishileý.\r\n\r\nBaýyr aǵzadaǵy óte mańyzdy qyzmetterdi oryndaıtyn múshe. Ol - qandy ýly zattardan tazartý qyzmetin atqarady. Sonymen qatar, baýyr asty qorytýǵa fermentter men ótti sıntezdeıdi. Sonymen birge baýyr ash ishekte sińgen tamaq ónimderin, zat almasýǵa, ósýge, damýǵa kerekti óte maıda ónimderge deıin sıntezdeıdi. Baýyr eki qantamyr arqyly qandanady. Onyń ishinde negizgisi – baýyrdyń qaqpa kóktamyry bolsa, ekinshisi – baýyr kúretamyry bolyp tabylady.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"364\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nBaýyr\r\nFermentter\r\nÓt\r\nQaqpa kóktamyry\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Etekkir tsıkli','','','qz','s','',0,'',1124,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733540,1570269540,1538733646,'Etekkir tsıkli – 1) aılyq tsıkl, alǵashqy etekkir kezeńiniń bastalýymen kelesi etekkirdiń bastalýyna deıingi  kezeńde garmondardyń ózgerýimen sıpattalady; 2) aı saıyn áıel denesiniń júktilikke daıyndalý júıesi. Jatyrda endrometrııa dep atalatyn jańa qabyqsha paıda bolady; analyq bezderdiń biri analyq jasýsha bólip, ol óz kezeginde uryqtandyrylmaı, keıin analyq jasýsha etekkir kezeńinde jatyrdan aǵyp, túsip ketedi.','Etekkir tsıkli – 1)\'\' aılyq tsıkl, \'\'alǵashqy etekkir kezeńiniń bastalýymen kelesi etekkirdiń bastalýyna deıingi  kezeńde garmondardyń ózgerýimen sıpattalady; 2) aı saıyn áıel denesiniń júktilikke daıyndalý júıesi. Jatyrda endrometrııa dep atalatyn jańa qabyqsha paıda bolady; analyq bezderdiń biri analyq jasýsha bólip, ol óz kezeginde uryqtandyrylmaı, keıin analyq jasýsha etekkir kezeńinde jatyrdan aǵyp, túsip ketedi.\r\n\r\n•	1-6 kúnniń arasy. Jatyr etiniń qabyǵy jumsaryp, ol óz kezeginde etekkirlik qan ketýdiń bastalýyna ákeledi. Etekkirdiń alǵashqy kúni – etekkirlik qan ketýdiń birinshi kúni.\r\n•	7-den 14 kún boıy (follıkýlıarly kezeń). Jatyr qabyqtary júktilikke daıyndalý úshin jýandalady. Analyq jasýsha (aıyna bir ret) ishki qaptan (follıkýla) analyq bezge bólinýge daıyndalady.\r\n•	15-ten 28 kúnge deıin  (lıýtealdy kezeń). Analyq jasýsha bosaıdy (ovýlıatsııa).\r\n\r\n	Eger analyq jasýsha uryqtandyrylsa, ol jatyr qýysyna enip, qabyrǵaǵa bekitiledi. Júktilik bastalady.\r\n	Eger analyq jasýsha uryqtandyrylmasa, jatyrdyń ishki qabaty etekkir kezeńinde  qandy suıyqtyq túrinde qynap arqyly deneden shyǵarylady. Bul tsıkl qaıtalanyp turady.\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Óńesh','','','qz','s','',0,'',467,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733660,1570269660,1538733727,'__Óńesh__ – bul anatomııalyq aǵza, asqazanǵa quıylǵan tamaqtar men suıyqtyqtardy ótkizetin tútikshe qyzmetin atqarady.  Jutý kezinde bulshyq etter jıyrylyp, óńesh boıynda zattar asqazanǵa ıteriledi. Óńeshtiń shyryshty qabatynda ornalasqan bez, tamaqty erkin jutý úshin silekeı bólip, óńeshtiń ishki jaǵy men joldaryn ylǵaldandyryp turady. ','__Óńesh __– bul anatomııalyq aǵza, asqazanǵa quıylǵan tamaqtar men suıyqtyqtardy ótkizetin tútikshe qyzmetin atqarady.  Jutý kezinde bulshyq etter jıyrylyp, óńesh boıynda zattar asqazanǵa ıteriledi. Óńeshtiń shyryshty qabatynda ornalasqan bez, tamaqty erkin jutý úshin silekeı bólip, óńeshtiń ishki jaǵy men joldaryn ylǵaldandyryp turady. Óńesh – jutqynshaqtyń artynda ornalasqan. Onyń uzyndyǵy eresek adamdarda 25 santımetrge deıin bolady.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nÓńesh\r\nAsqazan\r\ntamaq\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Uıqy bezi (pankreas)','','','qz','s','',0,'',1109,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733720,1570269720,1538733841,'__Uıqy bezi __– ish qýysynda asqazan men bel omyrtqanyń arasynda ornalasqan, asqorytý júıesiniń mańyzdy múshesi bolyp tabylady. Ol – baýyrmen, ishektermen jáne basqa da ishki múshelermen shektesedi. Qalypty  uıqy beziniń uzyndyǵy 15 sm quraıdy. Qalpy – uzyn almurt tárizdi. Uıqy beziniń  keń bóligin – basy, ortańǵy bóligin – denesi, jińishke bóligin – quıryǵy dep ataıdy.','{img type=\"fileId\" fileId=\"365\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Uıqy bezi __– ish qýysynda asqazan men bel omyrtqanyń arasynda ornalasqan, asqorytý júıesiniń mańyzdy múshesi bolyp tabylady. Ol – baýyrmen, ishektermen jáne basqa da ishki múshelermen shektesedi. Qalypty  uıqy beziniń uzyndyǵy 15 sm quraıdy. Qalpy – uzyn almurt tárizdi. Uıqy beziniń  keń bóligin – basy, ortańǵy bóligin – denesi, jińishke bóligin – quıryǵy dep ataıdy.\r\n\r\nUıqy bezi – ózinen ınsýlın jáne taǵy da basqa gormondar bóledi. Bul gormondar qanaǵymǵa enip, búkil organızmge taralady. Bul gormondardyń qyzmeti – tamaq arqyly túsken energııany saqtaý jáne paıdalaný bolyp tabylady. Mysaly, ınsýlın qandaǵy qanttyń deńgeıin qalypty  ustap turýǵa qatysady. Insýlınniń jetkiliksizdiginen qant dıabetti týyndaıdy.\r\n\r\nUıqy bezi sonymen qatar asty qorytýǵa qajetti asqorytý sólin – fermentterdi óndiredi. Odan óndirilgen asqorytý fermentteri arnaıy tútiksheler arqyly on eki ishekke túsedi. ( on eki ishek – biz qabyldaǵan tamaqtyń alǵashqy korytylýy júretin, ash ishektiń bastapqy bóligi.)\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nBaýyr\r\nınsýlın\r\nQant dıabetti\r\nFermentter\r\n\r\n','student_k',10,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kóldeneń jıek ishek (toq ishek) jáne tik ishek','','','qz','s','',0,'',644,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538733840,1570269840,1538733942,'__Kóldeneń jıek ishek jáne tik ishek__– asqorytý júıesiniń bólikteri bolyp tabylady. Olar bulshyq etti uzyn tútiksheni qurady, ony – toq ishek dep ataıdy. Kóldeneń jıek ishek – bul toq ishektiń 122-153 sm uzyndyqtaǵy bóligin qamtıdy, al  qalǵan birneshe bóligi tik ishektiki','\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"366\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Kóldeneń jıek ishek jáne tik ishek__– asqorytý júıesiniń bólikteri bolyp tabylady. Olar bulshyq etti uzyn tútiksheni qurady, ony – toq ishek dep ataıdy. Kóldeneń jıek ishek – bul toq ishektiń 122-153 sm uzyndyqtaǵy bóligin qamtıdy, al  qalǵan birneshe bóligi tik ishektiki.\r\n\r\nAsh ishekte jartylaı qorytylǵan tamaq toq ishektiń joǵarǵyn bóligine túsedi. Toq ishekte sý men tamaqtyq ónimderi sińirilip, qalǵan qaldyq nájis tuzýge qatysady. Qaldyq ónimder toq ishektiń qalǵan bóligi arqyly tik ishekke baryp, artqy anal tesigi arqyly syrtqa shyǵady.\r\n\r\n__Tegter: __\r\ntik ishek\r\nmúshe\r\nishek\r\nsý\r\n','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Búırek','','','qz','s','',0,'',996,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538734020,1570270020,1538734112,'__Búırek__– bul jup múshe. Ol asqazannyń tómengi jaǵynda, omyrtqanyń eki bóliginde ornalasqan. Dálirek aıtqanda, búırek – ishastar arty keńistiginde ornalasqan aǵza retinde sıpattalady.\r\nÁr búırektiń kólemi judyryqtaı bolady. Búırektiń joǵarǵy bóliginde búırek ústi bezi ornalasady. Búırek jáne búırek ústi bezi maı tinimen jáne fıbrozdy kapsýlamen (Gerot fastsııasy) qorshalǵan.\r\n','\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"367\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Búırek__– bul jup múshe. Ol asqazannyń tómengi jaǵynda, omyrtqanyń eki bóliginde ornalasqan. Dálirek aıtqanda, búırek – ishastar arty keńistiginde ornalasqan aǵza retinde sıpattalady.\r\n\r\nÁr búırektiń kólemi judyryqtaı bolady. Búırektiń joǵarǵy bóliginde búırek ústi bezi ornalasady. Búırek jáne búırek ústi bezi maı tinimen jáne fıbrozdy kapsýlamen (Gerot fastsııasy) qorshalǵan.\r\nBúırek – zár shyǵarý júıesiniń bir bóligi bolyp sanalady. Onyń  qyzmeti – zármen birge\r\n qannan shlaktar men artyq sýlardy bólip shyǵarady. Zár ár búırektiń ortalyq bos keńistigine jınalady. Sosyn, búırek pen qýyqty jalǵastyratyn nesepaǵar arqyly qýyqqa quıylyp, qýyqtan zár shyǵarý tútigi arqyly syrtqa shyǵady.\r\n\r\nBúırek tek zárdi sıntezdeıtin múshe ǵana emes, sonymen qatar qan qysymyn tepe-teńdikte ustaıtyn jáne erıtrotsıtterdiń túzilýine áser etetin hımııalyq zattardy da óndiredi.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nBúırek\r\nZár shyǵarýshy júıe\r\nZár\r\nZár shyǵarý tútigi\r\n','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qýyq asty bezi (prostata)','','','qz','s','',0,'',609,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538734140,1570270140,1538734235,'__Qýyq asty bezi nemese prostata__– er adamdardyń reprodýktıvti júıesiniń biri bóligi bolyp tabylady. Ol – tik ishek pen qýyqtyń arasynda ornalasady. Prostata zár aǵyp ótetin, zár shyǵarý joldarynyń boıynda ornalasqan.','__Qýyq asty bezi nemese prostata__– er adamdardyń reprodýktıvti júıesiniń biri bóligi bolyp tabylady. Ol – tik ishek pen qýyqtyń arasynda ornalasady. Prostata zár aǵyp ótetin, zár shyǵarý joldarynyń boıynda ornalasqan.\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda prostatanyń kólemi grek jańǵaǵymen birdeı. Eger ol úlkeıetin bolsa, zár shyǵarý joldaryn qysyp qalyp, zárdyń qalypty aǵýyn buzady.\r\n\r\nProstata – bul bez. Ol uryq suıyqtyǵyn óndiredi. Orgazm kezinde erkektiń múshesinen uryq suıyqtyǵyn syrtqa shyǵýyna jaǵdaı jasaıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"368\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Tegter:__\r\nBúırekasty bezi\r\nprostata \r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ish qatýdy emdeý jáne aldyn alý','','','qz','s','',0,'',9885,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538734320,1570270320,1538734474,'__QURMETTI DÁRIGER: __\r\nMeniń sizderge qoıar suraǵym bar edi. Ishim  qatyp, qınalyp júrgenime eki jyl boldy. Buryn bul problemamdy, klızma arqyly rettep alatynmyn, biraq qazir olar da kómektespeı jatyr. Siz qandaı keńes beresiz?\r\n\r\n','__QURMETTI DÁRIGER: __\r\nMeniń sizderge qoıar suraǵym bar edi. Ishim  qatyp, qınalyp júrgenime eki jyl boldy. Buryn bul problemamdy, klızma arqyly rettep alatynmyn, biraq qazir olar da kómektespeı jatyr. Siz qandaı keńes beresiz?\r\n\r\n__Qurmetti oqyrman:__ \r\nIsh qatý - adamdardyń kóp jarııa etkisi kelmeıtin nárselerdiń biri. Eger sizde mundaı problema  týyndaǵan bolsa, onda ol aýyr jáne óte jaısyz qubylys ekenin bilesiz. Eresek jastaǵy turǵyndardyń shamamen 2% ish qatýdan zardap shegedi búginde; sonyń ishinde áıelder men qart adamdar osy jaısyzdyqqa jıi ushyrap jatady. Negizi  ishtiń qatýy qaýipti qubylys emes, biraq ol birshama jaısyzdyq týdyrady.\r\n\r\n__Ish qatý degenimiz ne?__\r\nIshek boıynyń bosaýy qıyndap, ádettegiden áldeqaıda sırek dáretke otyrǵanda  ishtiń qatýy paıda bolady. Ár adamnyń ish bosatý  jıiligi ártúrli bolady jáne árbir adamda árqandaı ózgerister oryn alyp jatýy múmkin. Keıbir adamdar dárethanaǵa kúnine 3 ret barsa, al basqalary aptasyna bir nemese eki ret  barady. Alaıda, 3 kúnnen asyp ketse, ol asa sırek   úzilis bolyp sanalady. Dáret nájis qatyp, ishek boıymen jyljyý qıynǵa soǵady.\r\nKem degende úsh aı boıy mynadaı  2 jaǵdaıda oryn alsa, sizde ish qatý problemasy týyndaǵyn degen sóz:\r\n•	Defekatsııa ýaqytynyń 25% -nan astamy kúshenýińizge jumsalatyn bolsa;\r\n•	Nájisińizdiń 25 % dan astamy  qatty bolǵanyn baıqasańyz.;\r\n•	Ishińizdiń 25% - dan astam bóligin  bosata almasańyz;\r\n•	Úlken dáretke aptasyna 3 retten az barsańyz .\r\n\r\n__Ish neden qatady?__\r\nOrganıkalyq aýrýlardyń sebebinen  ishektiń fýnktsıonaldyq buzylýlary paıda bolady.  \r\nIsh qatýdyń jıi kezdesetin sebepteri:\r\n\r\n•	Sýdy tym az qabyldaý;\r\n•	Azyq quramynda talshyqtyń az mólsher de bolýy;\r\n•	Ádettegi dıetanyń buzylýy; saıahatta júrý;\r\n•	Fızıkalyq belsendiliktiń tómendeýi  nemese qozǵalyssyzdyq;\r\n•	Kóptegen sút ónimderin paıdalaný;\r\n•	Kúızelis;\r\n•	Dárethanaǵa barýdy sanaly túrde qysqartatyndyqtan (keıde aýyr gemorroıǵa baılanysty) ,\r\n•	Ýaqyt óte kele ishektiń bulshyq etterin álsiretetin dárilik zattardy paıdalaný, ıaǵnı ish júrgizetin preparattardy óte jıi paıdalaný; \r\n•	Gıpotıreozdızm;\r\n•	Parkınson aýrýy nemese skleroz sııaqty nevrologııalyq buzylýlar; \r\n•	Kaltsıı nemese alıýmınıı bar antatsıdterdi qabyldaý;\r\n•	Basqa preparattar (ádette aýyrsynýdy basatyn - esirtki analgetıkterin, antıdepressanttardy, temir preparattaryn) \r\n•	Depressııa;\r\n•	Tamaqtaný tártibi buzylýy;\r\n•	Titirkengen ishek sındromy ;\r\n•	Júktilik kezinde;\r\n•	Toq ishektiń qaterli isik aýrýy;\r\nKeıde ish qatýdyń sebebi ishektiń júıke nemese bulshyq etteriniń álsireýinen bolýy múmkin. \r\n\r\n__Ish qatýdyń belgileri qandaı?__\r\nIsh qatýynyń belgileri: \r\n•	dárethanaǵa qajettiliktiń jıi týyndamaýy jáne / nemese nesep shyǵarýda qınalý;\r\n•	Ishtiń aýyrýy jáne jeldenýi;\r\n•	Aýyrsyný;\r\n•	Qusý. \r\n\r\n__Dıagnozdy qalaı anyqtaý kerek? __\r\nKópshilik adamdar ish qatýdy anyqtaý úshin kúrdeli dıagnostıkalyq ádisterge muqtaj emes. Ishi qatqan adamdardyń az ǵana bóliginde aýyr jaǵdaılar oryn alýy múmkin. Eger sizdiń ishińiz eki aptadan astam qatyp, júrmeı tursa, máseleniń sebebin anyqtaýǵa jáne emdeýge múmkindik beretin dárigerge barý kerek. Ishektiń qaterli isigi bolǵan jaǵdaıda, erte dıagnoz qoıyp jáne ony emdeý óte mańyzdy.\r\n\r\nDıagnoz qoıý úshin dáriger qandaı amaldar qoldanady: \r\n\r\n•	Gormonaldy teńgerimsizdikke kúdiktense, qan saraptamasyn júrgizý;\r\n•	Ishektiń ótkizgishtigin baǵalaý úshin barımen rentgen jasaý;\r\n•	Ishektiń ótkizgishtigin baǵalaý úshin kolonoskopııa jasaý;\r\n\r\nIsh qatýymen aýyratyn naýqastardyń kópshiliginde olardyń belgilerin túsindire alatyn aýrýlar joq, sondyqtan olar eki máseleniń bireýimen zardap shegedi:\r\n\r\n•	Toq ishektiń atonııasy. Ishektiń jıyrylýy nashar kúıde bolǵan jaǵdaı, ol dáretti ustap turady. Keshiktiriledi.\r\n•	Defekatsııanyń qıyndyǵy. Dáretti shyǵarý úshin qatty kúshenýdi kerek qylatyn jaǵdaı.\r\n\r\n__Ish qatýdy boldyrmaý úshin ne istesem bolady?__\r\n\r\nIshtiń qatýynyń aldyn alýdyń birneshe joly bar. Olardyń ishinde:\r\n•	Kóptegen talshyqtarmen teńdestirilgen dıeta taǵaıyndaý kerek. Talshyqtarǵa baı azyq kózderi – jemis-jıdek, kókónis, tutas dándi nan jáne dándi daqyldar (ásirese kebek). Dárettiń júrýine talshyq pen sý áser etedi. \r\n•	Táýligine bir jarym lıtr sýdan eki lıtr sýǵa deıin ishý jáne basqa suıyqtyq ishý (basqa aýrýlarǵa baılanysty sýsyn shektelmegen jaǵdaıda). Kofeın, mysaly, kofe jáne alkogolsiz sýsyndar sııaqty suıyqtar, organızmdi qurǵatatyn áserge ıe jáne ishek fýnktsııasy qalypty bolǵansha bul sýsyn túrlerinen aýlaq bolý kerek. Keıbir adamdar sút ishpeýi kerek, sebebi sút ónimderi ish qatýyna ákelýi múmkin.\r\n•	 Turaqty jattyǵýlar. Muqtajdy sezgen kezde ishekti dereý bosatyńyz.\r\n\r\n__Ish qatýdy qalaı emdeýge bolady? __\r\nEmdeý -  ish qatýdyń sebebine baılanysty. Kóptegen adamdarda jetkilikti talshyqpen, turaqty jattyǵýymen jáne suıyqtyqtyń jetkilikti mólsherimen qamtamasyz etilip, saý tamaqtanyp júrse, ish qatýy joıylady.\r\n\r\n__Talshyqty qaıdan alýǵa bolady?__\r\n50 jasqa deıingi erkekterge kúnine kem degende 38 gramm talshyqtar, 50 jas jáne odan kishi jastaǵy áıel adamyna - keminde 25 gramm usynylady. Dıetany talshyqpen baıytý úshin oǵan talshyqtarǵa baı taǵamdardy qosyńyz. Kishkene talshyqtan bastańyz jáne ony birtindep arttyryńyz. Bul gazdardyń paıda bolýyn jáne isinýdi azaıtady. Kóbirek sý ishýdi umytpańyz. Talshyqqa baı taǵamdar mynalardy qamtıdy:\r\n•	Tas burshaq;\r\n•	Keptirilgen jemister;\r\n•	Jańa pisken jemister men kókónister (keminde eki shynyaıaq jemis pen kúnine eki jarym kese kókónisterdi jeńiz)\r\n•	Bıdaı ( ıogýrtqa nemese aıranǵa qosyp )\r\n•	Tutas dándi nan jáne kúreń kúrish (aq nannyń nemese aq kúrishtiń ornyna)\r\n•	Sonymen qatar, talshyqtyń kózderi:\r\n•	Zyǵyr tuqymy\r\n•	Joljelkenniń (podorojnık) tuqymyn qamtıtyn ónimder. Ádette olar untaq jáne basqa formalarda keledi (mysalǵa, metamýtsıl)\r\n\r\n__Ish júrgizetin preparattardy qabyldaý kerek pe?__\r\nJalpy, olardy qabyldamaýǵa tyrysyńyz. Olar uzaq merzimdi paıdalaný úshin arnalmaǵan. Tek - ishek zattardyń ıaǵnı dárettiń kólemin arttyratyn emdik zattardy qoldaný kerek.\r\nMundaı emdik zattar, dárettiń kólemin tabıǵı túrde sýmen ulǵaıtyp, dárettiń ishek boıymen ótýin jeńildetedi. Olardy kún saıyn qoldanýyńyzǵa bolady. Olarǵa mynalar jatady: sulynyń kebegi, joljelken tuqymy, polıkarbofıl jáne metıltsellıýloza\r\n\r\n__Mundaı zattardy qalaı qabyldaýǵa bolady?__\r\nOsyndaı ish júrgizetin áreketterdi kúndelikti oyrndap turý kerek. Oramdaryndaǵy nusqaýlardy oryndańyz. Birte-birte bastańyz jáne kóptegen suıyqtyqtardy ishińiz. Aǵzańyz úırengen saıyn 3-5 kún ishinde tutynylatyn mólsherdi birtindep arttyryńyz. Dáret jumsaryp, ishińizdiń qatýy joıylǵansha úzbeı qabyldaý kerek.\r\nDámin jaqsartý úshin jemis shyrynyn aralastyrýǵa bolady.\r\n\r\n__Mundaı emniń janama áserleri bar ma?__\r\nEger, birden kóp mólsherde qabyldap, nemese aǵzańyz úırenbeıinshe mólsherin erte kóbeıtseńiz, ishtiń kebýin, meteorızm jáne ishtiń aýyrýyn týyndatýy múmkin. Birneshe aptadan keıin, nemese odan az ýaqyt ótkennen keıin bul sımptomdar ketýi tıis.\r\n\r\n__Mıneraldy maı jaqsy ish aıdaǵyshqa jata ma?__\r\nDárigerdiń taǵaıyndaýy boıynsha ǵana qabyldaǵanyńyz jón. Mysaly,operatsııadan keıin kúshenýge bolmaıtyn jaǵdaıda ǵana, mıneraldy maıdy paıdalanýǵa ruhsat. Mıneraldy maılardy únemi qoldanýǵa bolmaıdy. Ony jıi  qabyldaǵannan A, D, E jáne K dárýmenderi azaıyp  ketýi múmkin.\r\n\r\n__Klızmalardy paıdalanǵan jón be?__\r\nÁdette bul ish qatý úshin qajet emes. Aǵzańyzdyń tabıǵı túrde jumys isteýine múmkindik jasaý qajet. \r\n\r\nUzaq ýaqyt boıyna klızmany nemese ish júrgizetin preparattardy qoldansam ne bolady?\r\nEger aǵzańyzdy uzaq ýaqyt boıy ish júrgizetin preparattar ǵanemese klızmaǵa úıretip alsańyz,sizdiń dárigerińiz, aǵzańyz qalypty jaǵdaıǵa oralý úshin, olardy birtindep toqtatýdy usynady. Aǵazyńyzdy múmkindiginshe dári dármeksiz, klızmasyz qalyptastyrýǵa tyrysqanyńyz jón.  Iaǵnı bul, talshyqty taǵamdardy kóp jep, tabıǵı dáret massasyn kúsheıtý úshin toltyrǵyshtardy qoldanyp, sýdy artyǵyraq iship, jattyǵýlar jasap jáne defekatsııaǵa uzaǵyraq ýaqyt bólý kerek degen sóz. Tózimdilikpen qaraǵanyńyz jón. Ishektiń qalypty jumysyna oralýy birneshe aıǵa sozylýy múmkin. \r\nEger sizdi keıbir jaıttar alańdatsa, bul týraly dárigerge habarlańyz.\r\n\r\nDáriger maǵan taǵy qandaı em taǵaıyndaı alady?\r\nIsh qatý sebepterine, sımptomdardyń aýyrlyǵyna jáne basqa emniń tıimdiligine baılanysty dáriger mynadaı keńes bere alady:\r\n\r\n	Retsept boıynsha aýrý belgilerin basatyn \"lýbıproston\" tárizdi dári-dármekter;\r\n	Ishek boıymen dárettiń jeńil  ótýi úshin jasalatyn em sharalar;\r\n	Zaqymdalǵan ishekti joıý úshin jasalatyn  ota. Bul talap sırek kezdesedi;\r\n	.Sebepke baılanysty ózge de emdeý sharalary.\r\n \r\nOsy bólimdegi basqa materıaldardy oqyńyz:\r\n\r\nSýyqtyń aldyn-alý tásilderi týraly\r\nBúırek tastarynyń profılaktıkasy\r\nMertsateldi arıtmııany emdeý ádisteri\r\nBalanyń bas súıeginiń deformatsııasyn qalaı boldyrmaý kerek\r\nGemorroıdyń aldyn alýdyń tıimdi ádisteri\r\nProstatıkalyq gıperplazııa týraly (prostatanyń keńeıýi)\r\n«Platsebo áseri» degenimiz ne?\r\nBeldegi aýyrsynýdy qalaı boldyrmaý kerek\r\nKonıýnktıvıt\r\nMoıyndaǵy aýyrsyný. Aýyrsynýdy jeńildetý joldary.\r\nMurynnan qan ketý\r\nElektrondyq sıgaretterdiń qaýipsizdigi týraly\r\nBirneshe dárini qabyldaý erekshelikteri\r\nBalalardaǵy konvýlsııalar\r\nErlerdegi zárdi ustamaý. Emdeý ádisteri..\r\nMammografııa jáne sút bezi qaterli isigi\r\nSińirlerdiń sozylýy jáne úzilýi\r\nMetabolalyq sındrom\r\nIne qadaý jáne aýyrsyný\r\nKolonoskopııa jáne toq shektiń qaterli isigi\r\nGastroenterıt - aldyn alý\r\nOsteoartrozdaǵy aýyrsyný\r\nSozylmaly jótel\n - emdeý\r\nJambas músheleriniń qabynýy jáne bedeýlik\r\nZárdegi qannyń paıda bolý sebebi\r\nBalany qosymsha azyqtandyrýdy bastaý ýaqyty\r\nIshtiń qatýyn aldyn alý jáne emdeý\r\nSút beziniń obyryn emdeý\r\n \r\nProfılaktıkalyq medıtsına akademııasynyń keńesi:\r\nNesep joldarynyń ınfektsııalary jáne múkjıdek shyryndarynyń artyqshylyqtarya\r\nTumaýǵa qarsy vaktsına: kimge egý kerek jáne qashan?\r\nQaterli isikke jol bermeýdegi 7 túrli tásilderi.\r\nArterıaldy qan qysymyn azaıtý jáne emdeýdiń 10 tásili\r\nUzaq ýaqytqa sozylǵan sýyq tııý jáne onymen qalaı kúresýge bolady\r\nAna bolýdyń qýanyshy men qıyndyqtary\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\nish qatý\r\nKolonoskopııa\r\nDıagnostıka\r\n\r\n','student_k',157,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sháýetbaý','','','qz','s','',0,'',553,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735160,1570271160,1538735215,'__Sháýetbaý__ – syrtqy jynys múshesin uryq jasýshalarymen qamtamasyz etetin jáne ár atalyq bezben bekinip, belgili qalypta ustap turýshy múshe. Sháýetbaýda qan tamyrlar (vena, arterııa), júıke jasýshalary (nervter), lımfatıkalyq túıinder jáne uryq jasýshasy (spermatozoıd) tasymaldanatyn tútikshe bolady.','__Sháýetbaý__ – syrtqy jynys múshesin uryq jasýshalarymen qamtamasyz etetin jáne ár atalyq bezben bekinip, belgili qalypta ustap turýshy múshe. Sháýetbaýda qan tamyrlar (vena, arterııa), júıke jasýshalary (nervter), lımfatıkalyq túıinder jáne uryq jasýshasy (spermatozoıd) tasymaldanatyn tútikshe bolady.\r\n\r\nSháýetbaý epıdıdımıstan (ár atalyq bezde ornalasatyn qapshyq tárizdi túzilis) joǵarǵy qaraı baǵyttalǵan.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nSháýetbaý\r\nAtalyq bez\r\nýrologııa\r\nmedıtsına\r\nEr adamnyń densaýlyǵy\r\nÁketkish qantamyrlar\r\nSyrtqy jynys múshe\r\nUryq jasýshasy\r\nEpıdıdımıs\r\n','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sháýet qýyqshasy','','','qz','s','',0,'',423,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735400,1570271400,1538735446,'__Sháýet qýyqshasy__ – qýyqasty beziniń joǵarǵy bóliginde ornalasqan, jup qapshyq tárizdi múshe. Qyzmeti – ózinen qoımaljyń suıyqtyq bólý arqyly uryq jasýshalaryn (spermatozoıd) belsendilendirip, syrtqa shyǵýyna jaǵdaı jasaıdy.','__Sháýet qýyqshasy __– qýyqasty beziniń joǵarǵy bóliginde ornalasqan, jup qapshyq tárizdi múshe. Qyzmeti – ózinen qoımaljyń suıyqtyq bólý arqyly uryq jasýshalaryn (spermatozoıd) belsendilendirip, syrtqa shyǵýyna jaǵdaı jasaıdy.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nýrologııa\r\nmedıtsına\r\nUryq kópirshigi\r\nQýyq asty bezi \r\nSuıyqtyq óndiretin \r\nAnatomııa \r\nEr adamnyń densaýlyǵy\r\nTúzilis \r\nDensaýlyq \r\nUryq jasýshalarynyń (spermatozoıd) quramynda bolatyn\r\n','student_k',58,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sepsıs','','','qz','s','',0,'',1041,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735460,1570271460,1538735538,'__Sepsıs__ – belgili bir ınfektsııanyń qanǵa, lımfaǵa, jasýshalarǵa taralýyna baılanysty ımmýndy júıeniń joǵarlaǵan reaktsııasy. Aýyr sepsıs qan qysymynyń jıi tómendeýine sebepker. Ol  aǵzadaǵy qanaınalymnyń buzylýyn týyndatyp, nátıjesinde aǵzalyq jetispeýshilikke, tipti arty ólimge ákep soqtyrýy múmkin','__Sepsıs__ – belgili bir ınfektsııanyń qanǵa, lımfaǵa, jasýshalarǵa taralýyna baılanysty ımmýndy júıeniń joǵarlaǵan reaktsııasy. Aýyr sepsıs qan qysymynyń jıi tómendeýine sebepker. Ol  aǵzadaǵy qanaınalymnyń buzylýyn týyndatyp, nátıjesinde aǵzalyq jetispeýshilikke, tipti arty ólimge ákep soqtyrýy múmkin.\r\n\r\nSepsıstiń sımptomdary - qyzba nemese temperatýranyń tómendeýi, tynys alýdyń jıileýi, qaltyraý jáne dirildeý, júrek soǵysynyń jıileýi, zár shyǵarýdyń azaıýy, esiniń shatasýy jáne sandyraqtaýy bolyp tabylady.\r\n\r\nSepsıstii sımptomdary  bakterııalyq ınfektsııa bolyp tabylady, biraq keıde basqa da ınfektsııa túrlerin  shaqyrýy múmkin. Sepsıs barlyq jastaǵy adamdarda kezdesedi, alaıda balalar, qart kisiler jáne ımmýndy júıesi álsiregen adamdar bul indetke kóbirek shaldyǵady.\r\n\r\nSepsıstiń emine antıbıotıkter, qan qysymyn súıemeldeýshi jáne múshelik jetispeýshilikten saqtaýshy dári-dármekter qoldanylady.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nsepsıs\r\nınfektsııa\r\nReaktsııanyń joǵarlaýy\r\nImmýndy júıe\r\nQaltyraý\r\nAntıbıotıkter\r\nBakterıaıalyq ınfektsııa\r\nQyzba\r\nQan arqyly taralý\r\n','student_k',13,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Septıkalyq býrsıt','','','qz','s','',0,'',951,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735520,1570271520,1538735612,'__Septıkalyq býrsıt (ınfektsııalyq býrsıt) __– sınovıaldi qalta suıyqtyǵyndaǵy ınfektsııa.  Sınovıaldi qalta býynnyń erkin serpilýine jáne belgili bir baılamdarda qajalystyń bolmaýyna yqpal etedi. Sol úshin ol – tinderdi, súıekti,  sińirlerdi, shemirshekterdi, bulshyq etterdi, sondaı-aq terini suıyqtyqpen qamtamassyz etedi.','__Septıkalyq býrsıt (ınfektsııalyq býrsıt)__ – sınovıaldi qalta suıyqtyǵyndaǵy ınfektsııa.  Sınovıaldi qalta býynnyń erkin serpilýine jáne belgili bir baılamdarda qajalystyń bolmaýyna yqpal etedi. Sol úshin ol – tinderdi, súıekti,  sińirlerdi, shemirshekterdi, bulshyq etterdi, sondaı-aq terini suıyqtyqpen qamtamassyz etedi.\r\nSeptıkalyq býrsıtpen  eń jıi zaqymdanatyn jerler – shyntaq ushy jáne tize asyǵy.\r\n\r\nOnyń qabynýy men zaqymdanýynyń aıyrmashylyǵyn aıtý qıyn. Septıkalyq býrsıttiń sımptomdary:\r\n•	Belgili bir  jerdiń aýyrsynýy, isinýi, qyzarýy, temperatýrasynyń joǵarlaýy.\r\n•	Qyzba.\r\n•	Qapqa jaqyn aımaqtaǵy lımfa túıinderiniń úlkeıýi.\r\nInfektsııaǵa qarsy em bolyp antıbıotıkter jáne drenajdaý (ınemen drenajdaý nemese keı jaǵdaıda hırýrgııalyq drenajdaý) paıdalanylady. Keıbir jaǵdaıda dári-dármekterdi tamyr ishilik jiberý kerek bolady.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nInfektsııalyq býrsıt\r\nrevmatologııa\r\nAýyrsyný\r\nQyzba Isiný\r\nBýyn\r\nBýyndyq qapshyq\r\nQabyný\r\nBaılam\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Oraq tárizdi jasýshaly aýrý ','','','qz','s','',0,'',1529,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735640,1570271640,1538735813,'__Oraq tárizdi jasýshaly aýrý__ – bul qannyń buzylýy, ıaǵnı aǵzadaǵy ottektasymaldaýshy sýbstantsııalardyń, gemoglobınderdiń, qannyń qyzyl túıirshikteriniń aýytqýy saldarynan bolatyn jaǵdaı.','__Oraq tárizdi jasýshaly aýrý __– bul qannyń buzylýy, ıaǵnı aǵzadaǵy ottektasymaldaýshy sýbstantsııalardyń, gemoglobınderdiń, qannyń qyzyl túıirshikteriniń aýytqýy saldarynan bolatyn jaǵdaı.\r\n\r\nA gemoglobıni – qalypty gemoglobın, biraq oraq tárizdi jasýshaly aýrýymen aýyratyn naýqastarda tek qana S gemoglobıni kezdesedi. Al S gemoglobıni qandaǵy qalypty jasýshalardy oraq tárizdi jasýshalarǵa aınaldyrady.\r\n\r\nOraq tárizdi jasýshalar qalyptydan qaraǵanda tez buzylady, sonyń saldarynan qan aınalymynda ottegi durys júrmeıdi. Oraq tárizdi jasýshaly aýrýǵa ushyraǵan kóptegen adamdarda sozylmaly anemııanyń mynadaı sımptomdary baıqalady:\r\n•	Álsizdik jáne qyzba.\r\n•	Bozarý.\r\n•	Terisiniń sarǵyshtanýy.\r\n•	Entigý.\r\n•	Sharshaǵysh keledi.\r\n\r\nSonymen qatar oraq tárizdi qan jasýshalary kishi qantamyr qabyrǵasyna jabysyp, qannyń barlyq organızmge erkin taralýyn tejeıdi.\r\n\r\nQan qysymynyń tómendeýi, qantamyrlarynyń bitelýi – belgili bir aǵzany nemese súıek pen bulshyq etterdi zaqymdaıdy. Bul birneshe kúnnen, birneshe aptaǵa deıin sozylatyn ustamaly aýyrsynýǵa («oraq tárizdi jasýshalardyń daǵdarysyna») sebep bolady. Sonyń saldarynan omyrtqa súıekterinde, qol jáne aıaqta, sonymen qatar keýdede jáne asqazanda aýrýlar paıda bolýy múmkin.\r\nOraq tárizdi jasýshaly aýrý emdelmeıdi.  Bul aýrýǵa shaldyqqan naýqastar ómir boıy medıtsınalyq kómekke  muqtaj bolady.\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nOraq tárizdi jasýshaly aýrý\r\nanemııa\r\ngematologııa\r\nQannyń quramy\r\ngemoglobın\r\nBozarý\r\nÁlsizdik\r\nQannyń qyzyl jasýshalary\r\nOtteginiń jetkiliksizdigi\r\nOraq tárizdi jasýshalardyń daǵdarysy\r\n','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kózdiń torly qabyǵy','','','qz','s','',0,'',855,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735880,1570271880,1538735957,'__Torly qabyq (kózdiń ishki torly qabyǵy)__ – bul kózge túsken jaryqty qabyldaıtyn júıke júıesindegi juqa jarǵaqsha. \r\nTorly qabyqtaǵy júıke jasýshalary kórý júıkesi arqyly kózdiń ne kórip turǵandyǵy jaıly mıǵa belgi beredi.\r\n','__Torly qabyq (kózdiń ishki torly qabyǵy) __– bul kózge túsken jaryqty qabyldaıtyn júıke júıesindegi juqa jarǵaqsha. \r\n\r\nTorly qabyqtaǵy júıke jasýshalary kórý júıkesi arqyly kózdiń ne kórip turǵandyǵy jaıly mıǵa belgi beredi.\r\n\r\nTorly qabyq kózdiń artqy úshten eki bóligin alyp jatady jáne eki qabattan turady: sezimtal jáne pıgmentti epıtelıı qabaty\r\n\r\nKóz almasynyń keri jaq betindegi torly qabyqtyń ortasynda ornalasqan daq – tunyq kórýge, dáldikti anyqtaýǵa, ortalyq kórý qabiletin aıqyndaýǵa, kózdiń kórý aımaǵyndaǵy obektige nazar aýdartýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nTorly qabyqtyń qalǵan bóligi janama kórýdi qamtamassyz etedi. Olar zattyń tek formasyn kórsetedi, biraq usaq belgilerin kórsete almaıdy.\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nTorly qabyq\r\nJińishke membrana\r\nKóz\r\nJúıke jasýshalary\r\nEki qabattan turady\r\nPıgmentti epıtelıı\r\nKózdiń kórýi\r\nMaıda zattar\r\noftalmologııa\r\n','student_k',44,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sannyń syqyrlaý sımptomy','','','qz','s','',0,'',1954,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538735940,1570271940,1538736029,'Qulaǵanda sanmen tússeń nemese tikeleı soqqy kelip jambasqa nemese tizege tıse, ne bolmasa, aıaqty baıqaýsyzda qaıyryp alsań, budan aýyr jaraqat alýyń múmkin. Aýyr  jaraqat kezinde soqqy alǵan jer jansyzdanyp qalǵandaı aýrý sezimin sezedi jáne ol jambastyń synýy da bolýy múmkin (jambas-san býyndary súıekteriniń synýy) nemese; jambastyń  (jambastyń synýy) múmkin; sondaı-aq úzilmeli synyq, jambas-san býyndarynyń taıyp ketýi, jambas-san  sińirleriniń sozylýy, shaptyń nemese bókseniń bulshyq etteriniń sozylýy, gematomanyń túzilýi (qatty kógerý) bolýy qaýpi bar.\r\n\r\nOtyrǵanda nemese turǵanda jambas-san býyndarynyń aýyrsynbaı syqyrlaýy (jaraqat alǵanda emes) myqyn-asyqty jilik baılam sındromymen sıpattalady.\r\n','Qulaǵanda sanmen tússeń nemese tikeleı soqqy kelip jambasqa nemese tizege tıse, ne bolmasa, aıaqty baıqaýsyzda qaıyryp alsań, budan aýyr jaraqat alýyń múmkin. Aýyr  jaraqat kezinde soqqy alǵan jer jansyzdanyp qalǵandaı aýrý sezimin sezedi jáne ol jambastyń synýy da bolýy múmkin (jambas-san býyndary súıekteriniń synýy) nemese; jambastyń  (jambastyń synýy) múmkin; sondaı-aq úzilmeli synyq, jambas-san býyndarynyń taıyp ketýi, jambas-san  sińirleriniń sozylýy, shaptyń nemese bókseniń bulshyq etteriniń sozylýy, gematomanyń túzilýi (qatty kógerý) bolýy qaýpi bar.\r\n\r\nOtyrǵanda nemese turǵanda jambas-san býyndarynyń aýyrsynbaı syqyrlaýy (jaraqat alǵanda emes) myqyn-asyqty jilik baılam sındromymen sıpattalady.\r\n\r\nSyqyrlaý sezimi baılam sannyń ústine, jambasqa, urshyqqa yǵysqanda bilinedi. Urshyq býynynda keıde aýyrsyný bolmaıdy  nemese jeńil aýyrsyný sezimi bolýy múmkin. Sonymen qatar tizede aýyrsyný, sannyń qımyl-qozǵalysynyń shektelýi, aıaqtyń álsireýi paıda bolady. Myqyn-asyqty jilik sındromy kóbinese 15-40 jas aralyǵyndaǵy adamdarda, baletpen jáne jeńil atletıkamen aınalysatyndarda, ıaǵnı jambaspen kóp jumys jasaıtyndarda kezdesedi.\r\n\r\nSannyń syqyrlaý sımptomdarynyń paıda bolýynyń basqa da sebepteri:\r\n•	San súıektiń úlken urshyǵyn jambaspen baılanystyratyn myqyn-bel sińiriniń sozylýy nemese qabynýynda.\r\n•	Sannyń syrtqy betinde ornalasqan fıbrozdy baılamnyń qalyńdaýy nemese sozylýynan.\r\n•	Sınovıaldi qaptyń qabynýy – býrsıt.\r\n•	San súıek basynyń budyrlyǵy.\r\n•	Osteoartrıtten býyndyq keńistikti qorǵaıtyn tinderdiń jyrtylýy.\r\n•	Urshyq býynyna operatsııadan keıin tyrtyqty tinderdiń túzilýi.\r\n\r\nEmdelýi – jaraqattyń ornyna, adamnyń jasyna, belsendiligine, jaraqattyń dárejesine baılanysty. Emi bandaj, gıps ornatý, taıanshyq nemese traktsııa, fızıoterapııa, dáriler, operatsııa bolyp tabylady.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nSyný\r\nJedel jaraqat\r\nJambaspen qulaý\r\nSyqyrlaý sezimi\r\nMyqyn-asyqty jilik sındromy\r\nAýyrsyný sezimi\r\nosteoartrıt\r\nBandaj kııý\r\nAıaqtyń álsizdigi\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ishekterdiń qabyný sındromy','','','qz','s','',0,'',1314,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736000,1570272000,1538736113,'__Bul ne? Ishekterdiń qabyný sındromy__ – eki negizgi aýrýdy qamtıdy: toq ishekti zaqymdaıtyn spetsıfıkalyq emes jaraly kolıt jáne Kron aýrýy. Kron aýrýy – aýyz qýysynan bastap anýsqa deıingi barlyq asqorytý joldaryna taralady. Onyń basqa aýrýlardan aıyrmashylyǵy – ishektiń shyryshty qabatynda granýlem-konglomerat lımfotsıttary dep atalatyn faktorymen sıpattalady. Bul tek Kron aýrýyna tán.','__Bul ne? Ishekterdiń qabyný sındromy__ – eki negizgi aýrýdy qamtıdy: toq ishekti zaqymdaıtyn spetsıfıkalyq emes jaraly kolıt jáne Kron aýrýy. Kron aýrýy – aýyz qýysynan bastap anýsqa deıingi barlyq asqorytý joldaryna taralady. Onyń basqa aýrýlardan aıyrmashylyǵy – ishektiń shyryshty qabatynda granýlem-konglomerat lımfotsıttary dep atalatyn faktorymen sıpattalady. Bul tek Kron aýrýyna tán.\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\nIshektiń qabyný aýrýlarynyń sımptomdary:  \r\n•	asqazan jaq  aýyrsynady,\r\n•	qan nemese iriń aralas dıareıa,\r\n•	qaltyraý, \r\n•	dene salmaǵynyń tómendeıdi, \r\n•	sharshaǵysh keledi.\r\n\r\nAýrýdyń aǵymy álsiz nemese aýyr ótýi múmkin. Jáne de órshý nemese remıssııa (sımptomsyz) fazalarynda kezdesedi. Kron aýrýy men jaraly kolıtpen aýyratyn naýqastardy aýrýhanaǵa jatqyzý kerek.\r\n\r\n__Emdelýi__\r\nEm qabyldatý - aýrýdyń jaǵdaıynyń kúrdeliligine jáne naýqastyń jasyna baılanysty júrgiziledi. Emine mynadaı dári-dármekter qoldanylady: kortıkosteroıdtar, óndiristik amınosalıtsıl qyshqyly, dárýmender, joǵarǵy aqýyzdy dıeta. Qan ketýi sııaqty aýyr jaǵdaılarda zaqymdalǵan toq ishektiń segmentterin hırýrgııalyq jolmen alyp tastaıdy.\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nIshekterdiń qabyný sındromy\r\nSpetsıfıkalyq emes jaraly kolıt\r\nKron aýrýy\r\ndıareıa\r\nKortıkosteroıdtar\r\ngastroenterologııa\r\nIshekterdiń aýrýlary\r\nQan ketýmen kórinedi\r\nQan nemese iriń aralas\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy','','','qz','s','',0,'',1247,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736060,1570272060,1538736175,'__Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy __- dep, bulshyqetterdiń, júıke júıesiniń, qan tamyrlardyń jáne súıekterdiń jabyq keńistikte (anomatıkalyq kýysta)  isinip, biraq sol isikke laıyqty túrde kerile almaı qalǵan jaǵdaıyn aıtady. Isiktiń qan tamyrlarǵa jáne júıke júıesine, kúre tamyrǵa túsetin qysymy qatty aýyrtady, bulshyqetter men júıke júıesindegi qanaınalymdy baıaýlatyp, sol tinderdiń qaıtymsyz buzylysyna soqtyrady','__Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy__ - dep, bulshyqetterdiń, júıke júıesiniń, qan tamyrlardyń jáne súıekterdiń jabyq keńistikte (anomatıkalyq kýysta)  isinip, biraq sol isikke laıyqty túrde kerile almaı qalǵan jaǵdaıyn aıtady. Isiktiń qan tamyrlarǵa jáne júıke júıesine, kúre tamyrǵa túsetin qysymy qatty aýyrtady, bulshyqetter men júıke júıesindegi qanaınalymdy baıaýlatyp, sol tinderdiń qaıtymsyz buzylysyna soqtyrady.\r\n\r\nAnatomııalyq qýystardyń jabyq sındromyn týdyrýshy isik – qanaınalymnyń tómendeýinen, jaraqattan, qan aǵýdan, suıyqtyq jınalýdan t.b. sebepterden paıda bolýy múmkin. Anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy – bul medıtsınada óte aýyr jaǵdaı bolyp esepteledi. Qaıtymsyz dısfýnktsııany jáne tinderdiń ólimin toqtatý úshin –  shuǵyl túrde emdetý qajet.\r\n\r\nKeıde fızıkalyq júktememen belsendi aınalysatyn adamdarda, (mysaly, uzaq qashyqtyqqa júgiretinder nemese áskerge jańa barǵandar) sozylmaly anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy damýy múmkin. Sozylmaly anatomııalyq qýystardyń jabyq sındromy kezinde belgileri kezdeısoq paıda bola kelmeıdi, ondaı adam ózine qatty aýyr salmaq salmaı, ylǵı tynyǵyp júrýi kerek.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nAnatomııalyq qýystyń jabyq sındromy\r\naýrýlyq jaǵdaı qaýipti nemese shektik jaǵdaı qýys dár kezinde emdeý\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Shyntaqtyq kanal sındromy','','','qz','s','',0,'',864,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736240,1570272240,1538736295,'__Shyntaqtyq kanal sındromy__– bilekte shyntaq júıke tamyrynyń qysylýynan paıda bolady. Bul júıke tamyry shynashaq jaqta ornalasqan.\r\n\r\nQolǵa artyq kúsh túskennen isinip, sondaı-aq shyntaq júıke tamyryńnyń aınalasyndaǵy tinder qalyńdaýy  múmkin. Júıke túıinniń isinýi shyntaq júıke tamyryna áser etýi de múmkin. Shyntaqtyq kanal sındromy veloshabandozdarda kóp kezdesip jatady.\r\n','__Shyntaqtyq kanal sındromy__– bilekte shyntaq júıke tamyrynyń qysylýynan paıda bolady. Bul júıke tamyry shynashaq jaqta ornalasqan.\r\n\r\nQolǵa artyq kúsh túskennen isinip, sondaı-aq shyntaq júıke tamyryńnyń aınalasyndaǵy tinder qalyńdaýy  múmkin. Júıke túıinniń isinýi shyntaq júıke tamyryna áser etýi de múmkin. Shyntaqtyq kanal sındromy veloshabandozdarda kóp kezdesip jatady.\r\n\r\nShyntaqtyq kanal sındromynyń sımptomdary: shynashaqta, shyldyr shúmekte nemese eki saýsaqtada aýyrsyný, uıyp qalý, shanshý, álsizdik paıda bolady.\r\n\r\nShyntaqtyq kanal sındromynyń emi:\r\n•	Sımptomdardy ákelýshi sebepterden bas tartý kerek.\r\n•	Muz basý da paıdasyn tıgizip qalady.\r\n•	Túnde tańǵysh qalaq salyp uıyqtaý kerek.\r\n•	Qabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný qajet.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nshyntaqtyq kanal sındromy\r\nshyntaq nerviniń qysylýy\r\nshyldyr shúmektiń aýyrsynýy\r\nsaýsaqty urǵylaý\r\njany ketip qalý\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Malabsorbtsııa sındromy','','','qz','s','',0,'',1175,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736240,1570272240,1538736383,'__Malabsorbtsııa sındromy __– asqazan-ishek joldaryndaǵy qanǵa qorekti zattardy, dárýmenderdi, mıneraldy zattardy sińirý qabiletiniń buzylysy.','__Malabsorbtsııa sındromy__ – asqazan-ishek joldaryndaǵy qanǵa qorekti zattardy, dárýmenderdi, mıneraldy zattardy sińirý qabiletiniń buzylysy.\r\n\r\nOnyń mynadaı __sebepteri __bolýy múmkin:\r\n•	Belgili bir asqorytý fermentteriniń bolmaýy nemese tómendeýi.\r\n•	Uıqy bez aýrýy, sonyń ishinde fıbrozdy-kıstozdyq degeneratsııa.\r\n•	Parazıttermen shaqyrylǵan aýrýlar, sonyń ishinde lıamblıoz, gelmınter, amebıaz.\r\n•	Asqazan-ishek joldaryndaǵy mıkroflorasynyń ózgerisi.\r\n•	Asqazan-ishek joldarynyń ózi-óziniń zaqymdaýy, sonyń ishinde glıýtendi aýrý.\r\n•	Operatsııa saldarynan asqazan-ishek joldary uzyndyǵynyń ózgerýi. \r\n•	JITS (Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy).\r\n\r\n__Sımptomdary:__\r\n•	Gaz bóliný, ishtiń kebýi, ish qýysyndaǵy jaǵymsyz jaǵdaı.\r\n•	Ish ótý jáne sasyq nájis.\r\n•	Álsizdik.\r\n•	Dene salmaǵynyń tómendeýi.\r\n\r\nSizdiń dárigerińiz sizdiń jalpy jaǵdaıyńyzǵa qarap, sebepti anyqtap, em taǵaıyndaıdy. Emdelý úshin arnaıy dıeta ustap, qurysýdy jazatyn jáne asqorytý fermentteriniń ornyn basatyn medıkamentozdy qabyldap, aqýyzdy-mıneraldy qospany, sonyń ishinde B12 jáne temirdi qoldansa bolady.  \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nasqazan-ishek joly\r\njıi ish ótý\r\ndene salmaǵynyń tómendeý\r\ndıeta\r\nishtiń aýaǵa tolýy\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Esirtki jáne ishimdikten bastartý sındromy','','','qz','s','',0,'',1400,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736360,1570272360,1538736444,'__Bastartý sındromy__ - ádetke aınalǵan alkogoldi nemese esirtkini paıdalanýdy toqtatýdan keıin paıda bolatyn jaǵymsyz fızıkalyq nemese psıhıkalyq ózgeris. Munyń sımptomdary birneshe kúnge sozylýy múmkin jáne júrek aıný, qusý, sharshaǵyshtyq, mazasyzdaný, bir ornynda otyra almaý, qobaljýshylyq sııaqty jaǵdaılar oryn alady.\r\n \r\nBastartý sındromynyń sımptomdary alkogoldi nemese esirtkini shamadan tys qoldanǵannyń áserinen  paıda bolady.\r\n','__Bastartý sındromy__ - ádetke aınalǵan alkogoldi nemese esirtkini paıdalanýdy toqtatýdan keıin paıda bolatyn jaǵymsyz fızıkalyq nemese psıhıkalyq ózgeris. Munyń sımptomdary birneshe kúnge sozylýy múmkin jáne júrek aıný, qusý, sharshaǵyshtyq, mazasyzdaný, bir ornynda otyra almaý, qobaljýshylyq sııaqty jaǵdaılar oryn alady.\r\n \r\nBastartý sındromynyń sımptomdary alkogoldi nemese esirtkini shamadan tys qoldanǵannyń áserinen  paıda bolady.\r\n \r\nAlkogolden bas tartý sındromynyń sımptomdary  keıin 4-12 saǵattan soń nemese sońǵy ishken kúninen, birneshe kúnge deıin qoldanbaı júrgende paıda bolady. Alkogolge qanshalyqty táýeldi bolsa,  bas tartý sındromnyń sımptomdary da sonshalyqty aýyr soǵady (ony elirme deıdi). Elirme kezinde kózdik jáne qulaqtyq gallıýtsınatsııa, ashýshańdylyq jáne shatasý, dirildeý jáne talma sııaqty belgiler baıqalady. Elirmeni emdemese, keıbir jaǵdaılarda ólimge ákep soqtyrýy múmkin.\r\n \r\nEsirtkiden bastartý sındromynyń sımptomdary esirtkige táýeldiliktiń túrlerine baılanysty bolady. Jalpy sımptomdary júrek aıný, qusý, ishtiń aýyrsynýy, talma bolyp tabylady.\r\n \r\nAlkogolden jáne esitrkiden bas tartý sındromy kezinde emdelý úshin dári-dármek nemese oryn aýystyrýshy terepııa qoldansa bolady. Alkogolızmde jáne esirtki qabyldaý kezinde kóbinese emi retinde reabılıtatsııa paıdalanylady.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nbas tartý sındromy\r\nalkogoldi ıntoksıkatsııa\r\ngallıýtsınatsııa\r\ntalma\r\nQaltyraý\r\nesirtki\r\n','student_k',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qaıtalanbaly qozǵalys sındromy','','','qz','s','',0,'',1095,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736420,1570272420,1538736571,'__Qaıtalanbaly qozǵalys sındromy__ -  dep isik nemese túsinikiz sezimtaldyq aýrýynyń áserinen bir qımyldy birneshe ret qaıtalap jiberý jaǵdaıyn aıtady. Alaıda mamandar bul termındi dıagnoz  dárejesinde qoldanýǵa kelispeıdi.\r\n\r\nBir qozǵalystyń birneshe ret qaıtalanýynan, isik nemese tinderdiń tozýy bolýy múmkin.\r\n\r\nQaıtalanbaly qozǵalys sındromynyń sebebi turmystan ne bolmasa jumystan, álde belsendi demalystyń ( az fızıkalyq áreket jasaıtyn demalys túrleri)áserinen de týyndaýy múmkin.\r\n','__Qaıtalanbaly qozǵalys sındromy__ -  dep isik nemese túsinikiz sezimtaldyq aýrýynyń áserinen bir qımyldy birneshe ret qaıtalap jiberý jaǵdaıyn aıtady. Alaıda mamandar bul termındi dıagnoz  dárejesinde qoldanýǵa kelispeıdi.\r\n\r\nBir qozǵalystyń birneshe ret qaıtalanýynan, isik nemese tinderdiń tozýy bolýy múmkin.\r\n\r\nQaıtalanbaly qozǵalys sındromynyń __sebebi __turmystan ne bolmasa jumystan, álde belsendi demalystyń ( az fızıkalyq áreket jasaıtyn demalys túrleri)áserinen de týyndaýy múmkin.\r\n\r\nTin isinip, júıkege qysym túsirgende mynadaı belgiler paıdp bolady:\r\n•	Sezimtaldylyq\r\n•	Uıyp qalý\r\n•	Shanshý\r\n•	Álsizdik\r\n•	Qoldaný barysynda aýyrsyný\r\n\r\nQaıtalanbaly qoǵalys__ sındromynyń emi;__\r\n•	Sımptomdardy týdyratyn  is-áreketterdi toqtatý;\r\n•	Sozylmaly, kúshemeli jattyǵýlardy jasaý;\r\n•	Sýyq jáne ystyq kompresti (sýǵa malynǵan shúberek) kezek-kezek basý.\r\n•	Tańǵysh qalaq salyp, demalý kerek.\r\n•	Qabynýǵa qarsy prepatarttardy paıdalaný.\r\n•	Kofeeınnan, tabaktan, alkogolden bas tartý.\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nsındrom\r\nkóp ret qaıtalynatyn is-qımyl\r\nshanshý\r\nÁlsizdik\r\nqabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Myqyn-asyqty jiliktik baılam sındromy','','','qz','s','',0,'',1157,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736540,1570272540,1538736677,'__Myqyn-asyqty jiliktik baılam sındromy__ – dep sannyń syrtqy betimen ótetin baılamdy aıtady. Ol fıbrozdy tinnen turady. Myqyn-asyqty jiliktik baılamy tizeni jáne jambas býynyn shyǵyp ketpeýi úshin myqtap ustap turady. Keıbir jaǵdaılarda baılam shamadan tys damyp, myqyn súıegi men tizeniń ishki jaǵyn qysyp, úgitip tastaýy múmkin. Árbir búgilý kezinde tize men san súıekteri bir-birimen úıkelenedi. Bul jaǵdaı kóbinese júgirýmen aınalysatyndar da, veloshabandozdarda,  aerobıkanyń keıbir túrlerimen aınalysatyndarda kezdesedi.','__Myqyn-asyqty jiliktik baılam sındromy __– dep sannyń syrtqy betimen ótetin baılamdy aıtady. Ol fıbrozdy tinnen turady. Myqyn-asyqty jiliktik baılamy tizeni jáne jambas býynyn shyǵyp ketpeýi úshin myqtap ustap turady. Keıbir jaǵdaılarda baılam shamadan tys damyp, myqyn súıegi men tizeniń ishki jaǵyn qysyp, úgitip tastaýy múmkin. Árbir búgilý kezinde tize men san súıekteri bir-birimen úıkelenedi. Bul jaǵdaı kóbinese júgirýmen aınalysatyndar da, veloshabandozdarda,  aerobıkanyń keıbir túrlerimen aınalysatyndarda kezdesedi.\r\n\r\nMyqyn-asyqty jiliktik baılam sındromynyń sımptomdary:\r\n•	Tize men sannyń syrtqy jaǵy aýyrsynady.\r\n•	Myqyn qarysyp,  ary-beri qozǵaǵanda aýyrady\r\n•	Baılam kerilgen kezde jáne ıilgen kezinde aýyrsyný basylady.\r\n•	Tynyqqan kezde aýyrǵany basylyp qalady.\r\n\r\nMyqyn-asyqty jiliktik baılam sındromynyń emine isikti qaıtaratyn jáne aýyrsynýdy basatyn dári-dármek, tynyshtyq, sonymen qatar kerilip-sozylatyn jattyǵýlar qoldanylady. Keıde qatty aýyryp bara jatsa steroıdtardy  engizýgen de durys.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nmyqyn-asyqty jilik baılamy\r\nmyqyn shyǵý\r\nurshyq býyny\r\nsannyń sytrqy jaǵyndaǵy aýyrsyný\r\ntynyshtyq kezinde aýyrsynýdyń basylýy\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sozylmaly sharshaý sındromy','','','qz','s','',0,'',1587,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538736660,1570272660,1538737120,'__Sozylmaly sharshaý sındromy__ - bul adamnyń basylmaıtyn, aýyr sharshaǵyshtyq jaǵdaıy. Bul  kúndelikti turmystyq áreketterge de edáýir kedergi keltiredi. Sharshaý sındromy fızıkalyq júktemeniń nátıjesinen bola bermeıdi. Sebebi bulaı sharshaı berý demalǵannan basylmaıdy.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromynyń sebebi áli belgisiz.\r\n','__Sozylmaly sharshaý sındromy__ - bul adamnyń basylmaıtyn, aýyr sharshaǵyshtyq jaǵdaıy. Bul  kúndelikti turmystyq áreketterge de edáýir kedergi keltiredi. Sharshaý sındromy fızıkalyq júktemeniń nátıjesinen bola bermeıdi. Sebebi bulaı sharshaı berý demalǵannan basylmaıdy.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromynyń \'\'sebebi\'\' áli belgisiz.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromynyń __sımptomdary__ : álsizdik, uıqynyń buzyla berýi, zeıin qoıýdyń jáne oılanýdyń tómendeýi, este saqtaý qabiletiniń azaıýy, qyzba, bastyń aýrýy, bulshyqetterde jáne býyndarda aýyrsyný, tamaqtyń qabynýy, moıyn nemese bulshyqet shuńqyrlaryndaǵy bezderdiń sezimtaldylyǵynyń joǵarlaýy. Qalypty jaǵdaıda nemese jeńil fızıkalyq júktemede 24 saǵatqa sozylatyn álsizdik jáne dimkástikti shaqyrady.\r\n\r\nFızıkalyq júktemeni jáne zerthanalyq zertteýlerdi teksere otyryp sımptomdarynyń basqa da sebebin anyqtaıdy. Qazirgi ýaqytqa deıin sozylmaly sharshaǵyshtyq sındromynyń ózine tán belgileri joq, tek basqa aýrýlardy joqqa shyǵarý arqyly ǵana belgilep júr.\r\n\r\nSozylmaly sharshaǵyshtyq sındromyn emdeý adamdy qalypty jaǵdaıǵa ákelý jáne onyń burynǵy ómir deńgeıine birtindep oralýy úshin sharshaǵyshtyǵy men basqa da sımptomdardy joıýǵa baǵyttalǵan. Sozylmaly sharshaǵyshtyq sındromynyń úıde emdegen tıimdi. Sımptomdardy azaıtý jáne baqylaý úshin dıeta ustap, jattyǵý jasap, jaqsy uıyqtaý kerek. Sozylmaly sharshaǵyshtyq sındromymen aýyratyn naýqastardyń kóbisiniń sımptomdary ózdiginen ketedi. Tek ol 1-2 jyl ishinde qalypty jaǵdaıǵa kelýi múmkin.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nsozylmaly sharshaǵyshtyq sındrom\r\naýyr álsizdik\r\nuıyqynyń buzylysy\r\nturaqty sharshaǵyshtyq\r\nsharshaǵyshtyqtyń basý\r\n','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Skarlatına (jánshaý)','','','qz','s','',0,'',987,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737140,1570273140,1538737185,'__Skarlatına (jánshaý) __– aýrýy kóbinese tamaqtyń streptokokkty qabynýyn ótkergen 2-10-jas aralyǵyndaǵy balalarda kezdesetin aýrý.  Skarlatınanyń sebebi ártúrli streptokokkty bakterııalardan bólingen ýlardyń áserinen bolady.','__Skarlatına (jánshaý)__ – aýrýy kóbinese tamaqtyń streptokokkty qabynýyn ótkergen 2-10-jas aralyǵyndaǵy balalarda kezdesetin aýrý.  Skarlatınanyń sebebi ártúrli streptokokkty bakterııalardan bólingen ýlardyń áserinen bolady.\r\nSkarlatınanyń negizgi sımptomy – egeýqum qaǵazyna uqsas suryqsyz, qyzyl tústi bórtpeniń paıda bolýymen sıpattalady. Bórtpe keýde jáne ish jaqtarda 24 saǵat ishinde paıda bolyp, keıin barlyq denege taralady. Bórtpe men qyzarýlar teri qatparlarynda, ásirese shap jaqtarda, qoltyq jáne shyntaq qatparlarynda anyq bilinbeıdi. Qyzba men tamaqtyń streptokokkty qabynýy bórtpeden buryn bolady.\r\n\r\nSkarlatına men tamaqtyń streptokokkty qabynýynyń antıbıotıktermen emdeledi. Bórtpe ózdigimen juqpaıdy jáne emdi talap etpeıdi. Skarlatınany kóp jaǵdaıda asqyndyrmaı emdeıdi.\r\n\r\nBórtpe shyqqanda eresekterde de, balalarda da dene qyzýy kóteriledi.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nskarlatına\r\nStreptokokktyq ınfektsııa\r\nTamaqtyń qabynýy\r\nQyzyl tústi bórtpeler\r\nQyzba\r\nTeri qatparlaryndaǵy bórtpe\r\n','student_k',89,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sklerodermııa','','','qz','s','',0,'',1056,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737200,1570273200,1538737255,'__Sklerodermııa__ – bul sırek kezdesetin aýrý. Teriniń belgili bir aýmaǵy, býyndar jáne qantamyrlar zaqymdalyp, talshyqty dáneker tinge aınalady. Sonymen qatar ishki músheler de zaqymdalyp, júrek, baýyr jáne ókpe jetkiliksizdigine ákelip soqtyrady nemese basqa da ómirge qaýipti jaǵdaıǵa ákelýi múmkin.','__Sklerodermııa __– bul sırek kezdesetin aýrý. Teriniń belgili bir aýmaǵy, býyndar jáne qantamyrlar zaqymdalyp, talshyqty dáneker tinge aınalady. Sonymen qatar ishki músheler de zaqymdalyp, júrek, baýyr jáne ókpe jetkiliksizdigine ákelip soqtyrady nemese basqa da ómirge qaýipti jaǵdaıǵa ákelýi múmkin.\r\n\r\nSklerodermııanyń sımptomdary: teri qalyńdaıdy, býyndar aýyrsynady jáne qımyl bersendiligi tómendeıdi, jutyný qıynǵa soǵady, saýsaq bastary tyrysyp, aǵaryp nemese kógeredi. Eger aýrý órship nemese basqa da ómirge mańyzdy aǵzalardy zaqymdaıtyn bolsa, budan da aýyr sımptomdary paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSklerodermııa kóbinese orta jastaǵy áıelderde bolady. Onyń naqty sebebi áli anyqtalmady, biraq boljam retinde aýtoımmýndy aýrý, ıaǵnı ózinniń ımmmýndy júıesi óz jasýshalaryn zaqymdaǵannan paıda bolady dep tujyrymdalýda. Bul aýrýǵa qarsy qazirshe dári-dármek te  joq, biraq emdelý arqyly sımptomdaryn boldyrmaýǵa múmkindik bar.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nSklerodermııa\r\nJúıelik aýrýlar\r\nTeriniń zaqymdanýy\r\nBýynnyń zaqymdanýy\r\nDáneker tininiń zaqymdanýy\r\nJúıelik skleroz\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Asqazanniń túıilip aýrýy','','','qz','s','',0,'',437,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737260,1570273260,1538737357,'__Asqazanniń túıilip aýrýy __– bul jıi bola bermeıtin, orny men aýyrlyq dárejesi ózgermeli, turaqsyz aýrý sezimi. Budan úlken qolaısyzdyq týyndaıdy, biraq ishtegi gazdardy bosatyp nemese ishekti jeńildetkende aýrýy qoıyp qalady. Sondyqtan bul qaýipti jaǵdaı bolyp eseptelmeıdi. Ishtiń túıilip aýrýy – ish qatý men ish ótýdiń sebebinen bolyp jatady, muny úıde de emdese bolady.','__Asqazanniń túıilip aýrýy__ – bul jıi bola bermeıtin, orny men aýyrlyq dárejesi ózgermeli, turaqsyz aýrý sezimi. Budan úlken qolaısyzdyq týyndaıdy, biraq ishtegi gazdardy bosatyp nemese ishekti jeńildetkende aýrýy qoıyp qalady. Sondyqtan bul qaýipti jaǵdaı bolyp eseptelmeıdi. Ishtiń túıilip aýrýy – ish qatý men ish ótýdiń sebebinen bolyp jatady, muny úıde de emdese bolady.\r\n  \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nishtegi aýyrsynýy\r\nkolıka – shanshý aýyrsynýy\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aınalmaly manjet sińirleriniń aıqasyp qalýy','','','qz','s','',0,'',1262,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737320,1570273320,1538737422,'Qabynýdan, súıekke shyqqan súıelden nemese suıyqtyq túzilý saldarynan aınalmaly manjet sińirleri syǵylyp, súıekke qajalýynan aıqasyp qalý jaǵdaıy týyndaıdy.\r\n\r\nQoldy bastan joǵary kótergen saıyn aınalmaly manjetkadaǵy sýpraspınaldi sińir men sińir ústinde ornalasqan sınovıaldi qapshyq lateraldi betkeıindegi jaýyryn (akromıon) qyrynyń keri jaq betimen syrǵyp ketedi.\r\n','Qabynýdan, súıekke shyqqan súıelden nemese suıyqtyq túzilý saldarynan aınalmaly manjet sińirleri syǵylyp, súıekke qajalýynan aıqasyp qalý jaǵdaıy týyndaıdy.\r\n\r\nQoldy bastan joǵary kótergen saıyn aınalmaly manjetkadaǵy sýpraspınaldi sińir men sińir ústinde ornalasqan sınovıaldi qapshyq lateraldi betkeıindegi jaýyryn (akromıon) qyrynyń keri jaq betimen syrǵyp ketedi.\r\n\r\n•	Akromıonnyń keri bet jaǵy tegis bolmaǵandyqtan sınovıaldi qapshyq pen sińirdi sylyp tastaýy múmkin.\r\n•	Mundaı jaǵdaıda qoldy qaıta joǵary kóterý, sınovıaldi qapshyqty (býrsıt) pen sińirdiń (tendenıt) qabyndyrýy múmkin.\r\n\r\nÝaqyt óte kele akromıon jaq bette sińir sylynýy múmkin.\r\n•	Sińirde maıda jyrtylýylar paıda boýy múmkin. Qaıta qalpyna kelý maqsatynda bul jyrtylýlardyń ornyna tyrtyqty tinder paıda bolady.\r\n•	Jaılap tyrtyqty tinder sińirdiń aınalmaly manjetkalyq qyzmetin tómendetedi.\r\n•	Sońynda sińir aınalmaly manjette qoldy joǵary kóteretin bulshyqettiń tepe-teńdigin ustaı almaı qalady. Bul ary qaraı aınalmaly manjettiń buzylysyna ákelip, qaıtadan jyrtylýlar men qaıtadan tyrtyqty tinniń paıda bolýyna soqtyrady. Sińir neǵurlym álsiz bolsa, solǵurlym bóliktenýge nemese tolyq jyrtylýlarǵa beıim turady.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nBýyndardyń aýyrsynýy\r\nBýyn aýrýlary\r\nBýyndardyń jyrtylýy\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sýbdýraldi qandy isik','','','qz','s','',0,'',858,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737440,1570273440,1538737496,'__Sýbdýraldi qandy isik (gematoma) __– bas súıeginiń jáne mıdyń arasyndaǵy qýysta qannyń jınaqtalýyn bildiredi, bul ishki qan qysymynyń ulǵaıýymen birge júredi. Ádette qan quıylý - bastan jaraqat alǵanda kúretamyrdyń jyrtylýynan  paıda bolady.','__Sýbdýraldi qandy isik (gematoma) __– bas súıeginiń jáne mıdyń arasyndaǵy qýysta qannyń jınaqtalýyn bildiredi, bul ishki qan qysymynyń ulǵaıýymen birge júredi. Ádette qan quıylý - bastan jaraqat alǵanda kúretamyrdyń jyrtylýynan  paıda bolady.\r\nSýbdýraldi qandy isiktiń (gematomanyń) tez nemese kesh damıtyn sımptomdary:\r\n•	Bastyń qatty aýyrýy.\r\n•	Esiniń adasýy.\r\n•	Qaltyraýy.\r\n•	Motorly fýnktsııanyń buzylysy, mysaly, júris-turystyń ózgerisi.\r\nAýyr  qan quıylý sımptomdary birneshe mınýt nemese saǵat arasynda damýy múmkin. Sábılerde bir  nemese eki eńbegi de tompıyp  qalady.\r\nAz ǵana qan quıylý sımptomdary birneshe aptada damýy múmkin. Qan uıyp qalǵannan keıin jáne qan quıylý toqtaǵannan keıin de tinderdiń aınalasyndaǵy suıyqtyq sińirilip, aqyryndap bas súıeginde qysym kóterilýi múmkin.\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\ngematoma\r\nqandy isik\r\nmıǵa qan quıylý\r\nQaltyraý\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Sýıtsıd','','','qz','s','',0,'',711,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737500,1570273500,1538737569,'__Sýıtsıd__ – «ózin óltirý», «ózine qol jumsaý» degen maǵyna beredi.\r\n\r\nAdamnyń  ózin óltirý týraly  azdaǵan oılary, ýaqyt óte kele órship, ózine qol jumsaýǵa degen nıetin kúsheıte túsedi.\r\n','__Sýıtsıd__ – «ózin óltirý», «ózine qol jumsaý» degen maǵyna beredi.\r\n\r\nAdamnyń  ózin óltirý týraly  azdaǵan oılary, ýaqyt óte kele órship, ózine qol jumsaýǵa degen nıetin kúsheıte túsedi.\r\n\r\nÓzine qol jumsaǵysy kelgen barlyq adamdar óle bermeıdi.  Kóp umtylystary zaıa ketedi. Áıelderden góri erkekter ózine ózi qol jumsaýǵa jıi barady, biraq erlerdiń jan tapsyrýy áıelderden qaraǵanda sırek kezdesip jatady.\r\n\r\nAdamnyń óz-ózine qol jumsaý týraly kóp oılaý nemese soǵan jospar qurýy –  aýyr jaǵdaıdy boldyrmaý úshin tez arada kómekti qajet etedi. Mundaı kómek áreketin sýıtsıd máselesi boıynsha jumys isteıtin mamandar ǵana atqara alady.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nÓz-ózine qol jumsaý\r\nÓlimdi josparlaý\r\nSýıtsıdtyń aldyn alý\r\n\r\n','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qurǵaq kerokonıýnktıvıt (Shegren sındromy)','','','qz','s','',0,'',3941,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737560,1570273560,1538737838,'__Qurǵaq kerokonıýnktıvıt nemese Shegren sındromy__– jasty jáne silekeıdi bóletin bezderdiń buzylýynan týyndaıtyn aýtoımmýndy aýrý. Nátıjesinde kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýy paıda bolady. Bul aýrý basqa da múshelerge taralyp, zaqym keltirýi múmkin, sonyń ishinde búırek pen ókpege','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdelýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Asqynýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qaı kezde dárigerge qaralý tıis__{ALINK}\r\n\r\n__Qurǵaq kerokonıýnktıvıt nemese Shegren sındromy__– jasty jáne silekeıdi bóletin bezderdiń buzylýynan týyndaıtyn aýtoımmýndy aýrý. Nátıjesinde kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýy paıda bolady. Bul aýrý basqa da múshelerge taralyp, zaqym keltirýi múmkin, sonyń ishinde búırek pen ókpege.\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nShegren sındromynyń sebebi áli de belgisiz bolyp keledi. Bul aýrý aýtoımmýndy, ıaǵnı organızmniń ımmýnıtetti óziniń qalypty jasýshalaryna shabýyl jasaıdy. 40-60 jastaǵy áıel adamdarda jıi kezdesedi. Balalarda bul sındrom sırek bolyp turady.\r\n\r\nBirinshilik Shengren sındromy basqa aýtoımmýndy buzylystarynsyz, tek qana kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýymen sıpattalady.\r\n\r\nEkinshilik Shegren sındromynda basqa da aýtoımmýndy aýrýlar qosarlanady, mysaly:\r\n•	Polıomıozıt\r\n•	Revmatoıdty artrıt\r\n•	Sklerodermııa\r\n•	Júıeli qyzyl jegi\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nJıi kezdesetin sımptomdardyń qataryna kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýyn jatqyzýǵa bolady.\r\nKózdik sımptomdar:\r\n•	Kózdiń qyshýy.\r\n•	Kózde bógde zat bar sııaqty sezinýi.\r\n\r\nAýyz qýysynyń jáne jutqanshaqta bolatyn sımptomdar:\r\n•	Tamaq jeýdiń jáne jutynýdyń qıyndaýy.\r\n•	Dám sezýdiń buzylady\r\n•	Durys sóıleýdiń qıyndaıdy\r\n•	Silekeıdiń jabysqaq bop keledi\r\n•	Aýyz qýysynda oıyq jara paıda bolyp, aýyrsyný sesimi mazalaıdy.\r\n•	Daýys dirildep shyǵady.\r\n\r\nBasqada sımptomdarǵa jatady:\r\n•	Álsizdik\r\n•	Qyzba\r\n•	Bileziktiń jáne taban túsiniń ózgerýi\r\n•	Býyndardyń aýyrsynýy jáne domyǵýy\r\n•	Bezderdiń domyǵýy\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__ Dıagnostıkasy__\r\nJalpy qarap tekserýde aýyz qýysynyń jáne kózdiń qurǵaýy baıqalady. Aýyz qýysynyń qurǵaýynan oıyq jaralar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSizde kelesi zertteýler júrgizilýi múmkin:\r\n•	Shırmen testti – jastyń bólinýin anyqtaý.\r\n•	Antınýklearly antıdenelerge qan taldaýyn ótkizý.\r\n•	Silekeı bezderine bıopsııa jasatý.\r\n•	Revmatoıdty faktordy tekserý\r\n•	Jastyq test\r\n•	Jaryqpen kózdi qaraý\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýrýdyń sımptomdaryn joıý bolyp tabylady.\r\n•	Kózdiń qurǵaqtyǵyn emdeý úshin kózdi maılap turatyn, jasanjy jas, jaqpa maı nemese tsıklosporınder qoldanylady.\r\n•	Jas kózdiń betki qabatynda qalýy úshin, dáriger jastyq kanaldy bitep qoıýy múmkin.\r\nAýrýdy-modıfıtsırleýshi preparattar – revmatoıdty artrıt kezinde daıyndalady, sonymen qatar Shegren sındromynda da paıdalanady. Bul topqa - isikti nekrozdaýshy faktorly tejegishter Enbrel, Hýmıra nemes Remıkeıdti jatqyzýǵa bolady.\r\n\r\nÚıde qoldanylatyn, sımptomdardy basýǵa kómektesetin ádister:\r\n•	Kúni boıy sýdy kóp ishińiz.\r\n•	Qantsyz rezınkany shaınańyz.\r\n•	Aýyz qýysyna qurǵaqtyq ákeletin dárilerdi qabyldamańyz, mysaly, antıgıstamındik jáne qaqyryq túsiretin preparattar.\r\n•	Alkogoldi ishimdik qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\nTis dárigerine baryp kelesi suraqqa jaýap izdeńiz:\r\n•	Tistiń mıneraldy zattaryn qalpynda ustaý úshin aýyz qýysyn jýatyndardy paıdalanýǵa bola ma?\r\n•	Silekeıdiń ornyn basatyndar bar ma?\r\n•	Silekeıdi óndirilýin joǵarlatatyn preparattar bola ma?\r\nAýyz qýysynyń qurǵaýyna baılanysty tistiń zaqymdanýynyń aldyn alatyn ádister:\r\n•	Tisti jip arqyly jıi tazalap turý.\r\n•	Tis dárigeriniń qaraýynda jıi bolý: aýyz qýysynyń jáne tistiń tazalyǵy boıynsha.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrý adam ómirine asa qaýipti bolyp sanalmaıdy. Boljamy sizdiń qaı aýrýmen aýyrǵanyńyzǵa baılanysty árıne.\r\nShegren sındromynyń belsendi satysynda lımfomanyń damý qaýip-qateri joǵary bolyp sanalady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Asqynýlar__\r\n•	Kózdiń zaqymdanýy\r\n•	Tis karıesi\r\n•	Búırek jetkiliksizdigi\r\n•	Lımfoma\r\n•	Ókpelik ınfektsııa\r\n•	Vaskýlıt\r\nQaı kezde dárigerge qaralý tıis Shegren sındromynyń bastapqy sımptomdary biline bastaǵanda dárigerge baryńyz.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nSilekeı bezderi\r\nKóz aýrýlary\r\nQyshyný\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bórtpe – teridegi petehııa (núkteli qantalaýlar)','','','qz','s','',0,'',962,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1538737920,1570273920,1538737965,'__Bul qandaı aýrý? Petehııa__ - kishi qantamyrlardyń aqaýynan terige jáne teri astyna qan quıylýynan bolatyn, teride nemese aýyz qýysyndaǵy qyzyl nemese qyzǵylt tústi maıda birtekti daqtar. Petehııaly daqtar kólemine baılanysty óte usaq ta, iri de bolady. Qyjýdy jáne aýyrsynýdy shaqyrmaıdy. Týa paıda bolǵan daqtardan jáne gemangıomadan aıyrmashylyǵy bar. Eger maıda birtekti,  petehııany basatyn bolsaq aǵaryp, birazdan soń qaıta ornyna qaıta keledi','__Bul qandaı aýrý? Petehııa__ - kishi qantamyrlardyń aqaýynan terige jáne teri astyna qan quıylýynan bolatyn, teride nemese aýyz qýysyndaǵy qyzyl nemese qyzǵylt tústi maıda birtekti daqtar. Petehııaly daqtar kólemine baılanysty óte usaq ta, iri de bolady. Qyjýdy jáne aýyrsynýdy shaqyrmaıdy. Týa paıda bolǵan daqtardan jáne gemangıomadan aıyrmashylyǵy bar. Eger maıda birtekti,  petehııany basatyn bolsaq aǵaryp, birazdan soń qaıta ornyna qaıta keledi.\r\n\r\n__Bul neni bildiredi?__ Petehııa kóp jaǵdaıda basynda az ǵana bólikti qamtyp, birneshe saǵat ishinde birshama orynǵa taralýy múmkin. Eger petehııa birneshe saǵat ishinde tez taralatyn bolsa, onda qaýipti ınfektsııanyń nemese qan uıý júıesiniń jetkiliksizdigi – trombıtsıtarly jetkiliksizdiktiń áserinen bolýy múmkin. Kóp jaǵdaıda qan aǵýdan aǵzany qorǵaý nátıjesindegi qorǵanys júıesiniń buzylysy dep esepteledi. Mundaı jaǵdaıda tez arada medıtsınalyq kómekke júginý qajet.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nPetehııa\r\nBórtpe\r\nTeridegi daq\r\n','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),