{LANG(lang="qz")}{img type="fileId" fileId="635" responsive="y" featured="y"}

Mesheldі, [http://anamed.kz/tiki-read_article.php?articleId=222&highlight=%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B7|osteoporozdy] boldyrmaıtyn jáne basqa da paıdaly qasıetterі bar D dárýmenі ejelden  kún sáýlesіnen berіledі. Ádette, qys mezgіlіnde bіz kún nuryn ańsap ketemіz, sondyqtan ba,  keı-kezderde bólme nemese avtokólіk terezelerіnen túsken kún sáýlesіne betіmіzdі rahattana tosamyz. Bіraq, ókіnіshke qaraı, mundaı ýltrakúlgіn bіzdіń densaýlyqty nyǵaıtýǵa kómektespeıdі.

«Qysta bolsyn nemese jazda sіz terezenіń aldynda otyryp D dárýmenіn áste qabyldaı almaısyz» - degen pіkіr bіldіredі AQSh-taǵy Boston ýnıversıtetі Medıtsına mektebіnіń professory Maıkl Holık. 

Shyn mánіnde, kún bіzdі D dárýmenіmen tіkeleı qamtamasyz etpeıdі.  Terіmіzge ýltrakúlgіn kún sáýlesіnіń áserі bolǵan kezde ǵana óz aǵzamyz atalmysh dárýmendі óndіredі. Baýyr men búırek D dárýmenі ınerttі formasyn bıologııalyq belsendі nysandarǵa aınaldyrady, olar aǵzaǵa kaltsııdіń sіńіrіlýіn jaqsartady jáne súıekterdіń nyǵaıýyn qamtamasyz etedі.

Kún sáýlesі ÝK-A jáne ÝK-B sekіldі bіrneshe tıptі ýltrakúlgіn sáýlelerіn qamtıdy. Bіrіnshі tıptegі sáýle terі qabattaryna tereń enіp, ýaqytynan buryn qartaıýǵa sebep bolady. D dárýmenіnіń  sıntezі ekіnshі tıptі ÝK-B sáýlelerіnen týady. Terіnі kúıdіretіn mіne osylar.

Ókіnіshke qaraı, sіz ýltrakúlgіn sáýlelerіn, úıde nemese avtokólіkte otyryp shynaıy áserіn qabyldaı almaısyz. Is júzіnde barlyq qurylystyq jáne kólіk áınekterі UV-B sáýlelerіn ótkіzbeıdі, kerіsіnshe zııandy ÝK-A sáýlelerіnіń ótýіne jol beredі.

Denege qajettі D dárýmenі kún sáýlesі tіkeleı áser etkende, ásіrese jazda bólіnedі. Ol úshіn kún astynda kúnіne 10 mınýt bolý jetkіlіktі. Degenmen, soltústіk óńіrler men eldі mekenderdіń  turǵyndaryna D dárýmenі boıynsha jyl boıy derlіk jetіspeıdі.

Degenmen, osynaý paıdaly dárýmennіń jetіspeýshіlіgіn  tek kún kózіnen ǵana emes, basqa da joldarmen tolyqtyrýǵa bolady. Mysaly, ony qajettі azyq-túlіkterden alýǵa da bolady. Onyń eń jaqsysy – nálіm baýyry. Sondaı-aq qylysh balyq, arqan balyq, baıytylǵan sút, apelsın shyryny, ıogýrt, konservіlengen sardın maıy, jumyrtqanyń sarysy  D dárýmenіne baı bolyp keledі. 



__Almaz Sharman__, medıtsına ǵylymynyń professory.

Maqalany aýdaryp daıyndaǵan Baǵdat Sultanbek.


Basqa da paıdaly medıtsınalyq aqparattardy [http://anamed.kz|anamed.kz] saıtynan oqı alasyz.
{LANG}
{LANG(lang="kz")}{img type="fileId" fileId="635" responsive="y" featured="y"}

Мешелді, [http://anamed.kz/tiki-read_article.php?articleId=222&highlight=%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B7|остеопорозды] болдырмайтын және басқа да пайдалы қасиеттері бар D дәрумені ежелден  күн сәулесінен беріледі. Әдетте, қыс мезгілінде біз күн нұрын аңсап кетеміз, сондықтан ба,  кей-кездерде бөлме немесе автокөлік терезелерінен түскен күн сәулесіне бетімізді рахаттана тосамыз. Бірақ, өкінішке қарай, мұндай ультракүлгін біздің денсаулықты нығайтуға көмектеспейді.

«Қыста болсын немесе жазда сіз терезенің алдында отырып D дәруменін әсте қабылдай алмайсыз» - деген пікір білдіреді АҚШ-тағы Бостон университеті Медицина мектебінің профессоры Майкл Холик. 

Шын мәнінде, күн бізді D дәруменімен тікелей қамтамасыз етпейді.  Терімізге ультракүлгін күн сәулесінің әсері болған кезде ғана өз ағзамыз аталмыш дәруменді өндіреді. Бауыр мен бүйрек D дәрумені инертті формасын биологиялық белсенді нысандарға айналдырады, олар ағзаға кальцийдің сіңірілуін жақсартады және сүйектердің нығаюын қамтамасыз етеді.

Күн сәулесі УК-А және УК-Б секілді бірнеше типті ультракүлгін сәулелерін қамтиды. Бірінші типтегі сәуле тері қабаттарына терең еніп, уақытынан бұрын қартаюға себеп болады. D дәруменінің  синтезі екінші типті УК-Б сәулелерінен туады. Теріні күйдіретін міне осылар.

Өкінішке қарай, сіз ультракүлгін сәулелерін, үйде немесе автокөлікте отырып шынайы әсерін қабылдай алмайсыз. Іс жүзінде барлық құрылыстық және көлік әйнектері UV-B сәулелерін өткізбейді, керісінше зиянды УК-А сәулелерінің өтуіне жол береді.

Денеге қажетті D дәрумені күн сәулесі тікелей әсер еткенде, әсіресе жазда бөлінеді. Ол үшін күн астында күніне 10 минут болу жеткілікті. Дегенмен, солтүстік өңірлер мен елді мекендердің  тұрғындарына D дәрумені бойынша жыл бойы дерлік жетіспейді.

Дегенмен, осынау пайдалы дәруменнің жетіспеушілігін  тек күн көзінен ғана емес, басқа да жолдармен толықтыруға болады. Мысалы, оны қажетті азық-түліктерден алуға да болады. Оның ең жақсысы – нәлім бауыры. Сондай-ақ қылыш балық, арқан балық, байытылған сүт, апелсин шырыны, йогурт, консервіленген сардин майы, жұмыртқаның сарысы  D дәруменіне бай болып келеді. 



__Алмаз Шарман__, медицина ғылымының профессоры.

Мақаланы аударып дайындаған Бағдат Сұлтанбек.


Басқа да пайдалы медициналық ақпараттарды [http://anamed.kz|anamed.kz] сайтынан оқи аласыз.
{LANG}