(926,'article','1136','Tumaý','qz','2018-08-05 11:30:08','2018-08-05 11:26:00','Tumaý (ınflıýentsa) – joǵarǵy tynys alý joldarynyń vırýstyq aýrýy, kenetten paıda bolady, ysyný, deneniń aýrysynýy,  bas aýyrýy, tez sharshaý, tábetti joǵaltý, qurǵaq jótel, kómeıdegi aýyrsyný men qurǵaqtyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Tumaýdyń sýyq tııýden aıyrmashylyǵy bar; tumaýda sımptomdar, ádette, kúshtirek, qarapaıym sýyq tııýge qaraǵanda jumystan nemese mektepten birneshe kún qalýǵa týra keledi.\r\n\r\nKóptegen adamdar máselesiz saýyǵady, biraq, keıde aýrý bakterıaldyq ınfektsııanyń damýyna aparýy múmkin, mysaly, qulaq ınfektsııasy, muryn qýysynyń ınfektsııasy nemese bronhıt. Úıde durys emdeý osyndaı ınfektsııalardyń aldyn alýǵa kómektesedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1136',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tumaý','y','   Tumaý Tumaý (ınflıýentsa) – joǵarǵy tynys alý joldarynyń vırýstyq aýrýy, kenetten paıda bolady, ysyný, deneniń aýrysynýy,  bas aýyrýy, tez sharshaý, tábetti joǵaltý, qurǵaq jótel, kómeıdegi aýyrsyný men qurǵaqtyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Tumaýdyń sýyq tııýden aıyrmashylyǵy bar; tumaýda sımptomdar, ádette, kúshtirek, qarapaıym sýyq tııýge qaraǵanda jumystan nemese mektepten birneshe kún qalýǵa týra keledi.\r\n\r\nKóptegen adamdar máselesiz saýyǵady, biraq, keıde aýrý bakterıaldyq ınfektsııanyń damýyna aparýy múmkin, mysaly, qulaq ınfektsııasy, muryn qýysynyń ınfektsııasy nemese bronhıt. Úıde durys emdeý osyndaı ınfektsııalardyń aldyn alýǵa kómektesedi. Tumaý (ınflıýentsa) degenimiz ne?\r\n\r\nTumaý (ınflıýentsa) – joǵarǵy tynys alý joldarynyń vırýstyq aýrýy, kenetten paıda bolady, ysyný, deneniń aýrysynýy,  bas aýyrýy, tez sharshaý, tábetti joǵaltý, qurǵaq jótel, kómeıdegi aýyrsyný men qurǵaqtyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Tumaýdyń sýyq tııýden aıyrmashylyǵy bar; tumaýda sımptomdar, ádette, kúshtirek, qarapaıym sýyq tııýge qaraǵanda jumystan nemese mektepten birneshe kún qalýǵa týra keledi.\r\n\r\nKóptegen adamdar máselesiz saýyǵady, biraq, keıde aýrý bakterıaldyq ınfektsııanyń damýyna aparýy múmkin, mysaly, qulaq ınfektsııasy, muryn qýysynyń ınfektsııasy nemese bronhıt. Úıde durys emdeý osyndaı ınfektsııalardyń aldyn alýǵa kómektesedi. Birqatar jaǵdaıda kúrdeli asqynýy da bolýy múmkin, mysaly, pnevmonııa. Asqyný damýy múmkin, aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolatyn qaýip toptaryna jatatyndar:\r\n\r\n·         sábıler,\r\n\r\n·         65 jastan asqan eresekter,\r\n\r\n·         Aýyr aýrýlary bar adamdar.\r\n\r\nTumaýdyń sebebi ne?\r\n\r\nA jáne V tumaýynyń vırýstary klassıkalyq tumaýdy týyndatady. A túri, ádette, jyl saıynǵy tumaýdy qozdyrýshy.\r\n\r\nBul vırýstar udaıy ózgeredi, shaǵyn túrler men shtammdardyń túzilýine aparady, olardyń bastapqy vırýstan  aıyrmashylyǵy bolady, biraq, keıbir sıpattamalary saqtalady. Tumaýdy týyndatatyn vırýstyń shtammy jyl saıyn ózgeredi.\r\n\r\nSımptomdary qandaı?\r\n\r\nTumaý ysynýmen, jótelmen, qaltyraýmen, deneniń aýyrsynýymen, bas aýyrýymen, tez sharshaýmen sıpattalady. Bul sımptomdar ádette, 3-4 kún boıy saqtalady, odan keıin qurǵaq jótel, murynnyń bitelýi/aǵýy nemese tamaqtyń jybyrlaýy paıda bolyp, apta boıy nemese soǵan jýyq saqtalady. Inkýbatsııalyq kezeń – tumaý vırýsymen qatynastan bastap onyń sımptomdaryna deıin: 1-4 kún.\r\n\r\n«Tumaý» termıni tumaý tárizdi sımptomdary bar jeńil dárejeli túrli aýrýlarǵa da jıi qoldanylǵanymen, bul vırýstyq tektes, ózine tán sımptomy bar, óz aldyna bólek aýrý, kóbinese kúzdiń sońy men qysta damıdy.\r\n\r\nTumaýdyń sımptomdary  kenetten paıda bolady jáne jıi kezdesetinderi:\r\n\r\n·         Ysyný 37.8 °C - 40 °C, keıde aýrýdyń basynda 41.1 °C jetedi. Joǵary temperatýra úzdiksiz saqtalady, keıde kezeńdi kóterilýi múmkin. Egde jastaǵy adamdarda temperatýra balalar men jastarǵa qaraǵanda tómenirek bolady.\r\n\r\n·         Qaltyraý.\r\n\r\n·         Deneniń aýyrsynýy jáne bulshyq ettiń aýyrsynýy (kóbinese, kúshti),ádette, arqada, qol-aıaqta.\r\n\r\n·         Bas aýyrýy.\r\n\r\n·         Kóz uıasynyń qozǵalýynda aýyrsyný.\r\n\r\n·         Tez sharshaý, jalpy nashar seziný, tábet joǵaltý.\r\n\r\n·         Qurǵaq jótel, murynnyń bitelýi/aǵýy, kómeıdiń qurǵaqtyǵy jáne aýyrsynýy. Aýrýdyń birinshi kúnderi bul sımptomdar baıqalmaýy múmkin, al basqa sımptomdary aıqyn bolady. Ysyný basylǵanda bul sımptomdar aıqyn baıqalady.\r\n\r\nKúshti ysynýda basqa sımptomdar ádette, aıqynyraq bolady.\r\n\r\nQalaı ótedi?\r\n\r\nTumaý ádette, kenetten bastalady. Kóptegen jaǵdaıda sımptomdary naqty bastalǵan saǵatyn aıtady. Sımptomdar  juqpalanǵannan keıin 1-4 kún aralyǵynda damıdy.\r\n\r\nKlassıkalyq tumaý 3 kúnge jýyq ysynýmen sıpattalady, odan keıin birtindep basqa sımptomdar kórinis beredi. Ádette, ysyný 2-3-shi kúnderi azdap basylady. Keıde 8 kúnge deıin sozylady.\r\n\r\nRespıratorlyq sımptomdar (jótel, murynnyń bitelýi/aǵýy, kómeıdegi aýyrsyný) ysyný men basqa sımptomdar azaıa bastaǵanda aıqyndalady. Olar ádette, ysyný ótkennen keıin 3-4 kún boıy saqtalady. Qurǵaq, qarlyǵatyn jótel basqa sımptomdar joıylǵannan keıin 10 kúnge deıin saqtalýy múmkin.\r\n\r\nTolyq saýyǵý keıde 1-2 aptaǵa deıin, odan da uzaq sozylady. Tez sharshaý jáne álsizdik birneshe apta boıy saqtalady.\r\n\r\nTumaýdyń asqynýy kez kelgen adamda bolýy múmkin, biraq, egde jastaǵy adamdar men aýyr aýrýlary bar adamdarda jıi kezdesedi, mysaly, júrek jáne ókpe aýrý bar adamdarda.\r\n\r\nAýrýǵa shaldyǵý qaýpi nelikten artady?\r\n\r\nTumaý vırýsymen qatynasta bolǵan kez kelgen adam juqpalanýy múmkin. Bul vırýs juqpaly jáne qarttar úıi, aýrýhanalar, mektep, emhanalar sekildi adamdar toptasqan jerlerde jeńil taralady. Osyndaı jerlerde jumys isteý, barý nemese turý tumaýǵa shaldyǵý qaýpin arttyrady.\r\n\r\nAýrýdyń aýyr túrleri men asqyný qaýpi kelesi adamdarda joǵary bolady:\r\n\r\n·         4 jasqa deıingi balalar.\r\n\r\n·         65 jastan asqan eresekter. Tumaýdan bolǵan ólim-jitimniń 90%  jýyǵy osy jas toptaryna jatady.\r\n\r\n·         Áıelder, júktiliktiń ekinshi nemese úshinshi úsh aılyǵy tumaý maýsymyna kelse.\r\n\r\n·         Ókpeniń sozylmaly obstrýktsııasyna, basqa da ókpe men júrek aýrýlaryna shalyqqan adamdar.\r\n\r\n·         Immýndyq júıeni álsiretetin dári qabyldaıtyn adamdar ( JITS, t.b).\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nTumaý vaktsınasyn jyl saıyn qazan/qarasha aılary kezinde salý arqyly aldyn alýǵa bolady. “tumaýǵa qarsy vaktsına ” ınektsııa túrinde taǵaıyndalady. Bul vaktsına tumaýdyń kóp jaǵdaılarynyń aldyn alady, biraq, aldyn alý tıimdiligi jasqa, densaýlyq jaǵdaıyna, vırýs shtammynyń aınalymdaǵy shtammen uqsastyǵyna baılanysty.\r\n\r\nEger vaktsına tumaýdyń aldyn almasa da, ol aýrýdyń barysyn jeńildetedi, asqynýynyń damý qaýpin azaıtady. Zertteýler kórsetkendeı, tumaýǵa qarsy vaktsına salý jumystan qalý kúnderin jáne respıratorlyq ınfektsııa boıynsha dárigerge barý sanyn azaıtady, sondaı-aq, tumaýdan keıin asqyný damıtyn adam sanyn azaıtady, mysaly, pnevmonııaǵa shaldyǵý jaǵdaılaryn.\r\n\r\nOsy nátıjelerge qaramastan, kópshilik vaktsına almaıdy. Bul kópshiliktiń senbeýshiliginen, jáne vaktsına týraly durys habardar bolmaýdan, vaktsınanyń janama áseri keıbir adamdarda ǵana jáne az bolady jáne olar uzaq saqtalmaıdy.\r\n\r\nEmdeý ádisterin sholý\r\n\r\nKópshilik saý adamdarda tumaý 7-10 kún ishinde ótedi. Ádette, sımptomdar 3-4 kún ishinde aıqyn bolady. Jaǵdaıdy jaqsartý jáne asqyný damýynyń aldyn alý úshin úıde emdelý  - ádettegi qajetti shara.\r\n\r\nKelesiler úshin vırýsqa qarsy preparattardy qabyldaýǵa bolady:\r\n\r\n·         A nemese B tumaýynyń ınfektsııasynan týyndaǵan sımptomdardyń aýyrlyǵy men uzaqtyǵyn azaıtý.\r\n\r\n·         Aýrýdyń uzaqtyǵyn qysqartý.\r\n\r\n·         Qarttar úıinde tumaý oshaǵyn baqylaý.\r\n\r\n·         Tumaýdyń kúrdeli asqynýynyń aldyn alý úshin joǵary qaýip tobynyń adamdarynda vırýstyń taralýyn shekteý.\r\n\r\n·         Tumaýdyń asqynýynyń damý qaýpiniń jıiligin tómendetý.\r\n\r\nJoǵary qaýip toptarynyń adamdaryna birinshi sımptomdary paıda bolǵan sátten bastap 48 saǵatta dárigerge barý qajet, aýrýdyń uzaqtyǵyn qysqartý úshin dári taǵaıyndaý qajettigin anyqtaý úshin. Vırýspen qatynasta bolǵan jaǵdaıda da dárigerge barý jáne dári taǵaıyndalýy qajet.\r\n\r\nDári qoldanylmaǵanda, asqyný jaǵdaıynyń belgileri bolsa, dárigerge barý qajet.\r\n\r\nÚıde emdelý\r\n\r\nTumaýǵa shaldyqsańyz, 7-10 kún ishinde aýrý ózdiginshe ótýi tıis. Jaǵdaıdy jaqsartý úshin kelesi sharalardy qabyldaý qajet:\r\n\r\n·         Kóbirek demalý. Tósekte jatý jaǵdaıdy jaqsartady. Sondaı-aq, qorshaǵan ortaǵa vırýsty taratpaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n·         Ysynýda joǵaltylatyn suıyqtyqty tolyqtyrý úshin kóbirek suıyqtyq ishý qajet. suıyqtyq kómeıdegi jybyrlaýdy jeńildetedi jáne muryn silemeıin suıyltady.lımonmen ystyq sháı, jemis shyryndary, sorpa – durys tańdaý.  \r\n\r\n·         Ysynýdy aýyr kóteretin bolsańyz, aspırın nemese basqa ystyq túsiretin quraldardy qabyldańyz. Temperatýrany túsirý úshin gýbkamen salqyndaý sýmen súrtinýge bolady. sýyq sý men muzdy qoldanbańyz. Temperatýrany tómendetý tumaýdyń sımptomdaryn tez joıýǵa kómektespese de, jaǵdaıdy jeńildetedi.\r\n\r\n·         Deneniń aýyrsynýyn jáne bas aýyrýyn jeńildetý úshin aspırın nemese basqa steroıdty emes, aýyrsynýdy basatyn quraldardy qabyldaý qajet. 20 jasqa deıin aspırın qabyldamańyz, dáriger taǵaıyndamasa. aspırınniń jáne basqa dárilerdiń asqazanǵa jaısyzdyǵyn este ustańyz.\r\n\r\n·         Eger muryn bitelýi/aǵýy kóbirek mazalasa, isinýge qarsy quraldy nemese murynǵa spreıdi qoldanyńyz. Bir qurambólikti isinýge qarsy quraldy izdeńiz. Murynǵa arnalǵan spreıler men tamshylardy taǵaıyndalǵanna artyq jáne 3 kúnnen artyq qoldanbańyz.\r\n\r\n·         Muryn bitelýin jeńildetý úshin ystyq dýshtyń býyn nemese ystyq sýǵa toly rakovınanyń ylǵal býyn jutýǵa bolady.\r\n\r\n·         antıgıstamındyq preparattardy qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Olar tumaýdyń sımptomdaryn emdemeıdi jáne muryn silemeıin qoıýlatady.\r\n\r\n·         Eger muryn mańaıyndaǵy teri men erin súrtýden qurǵaqtansa, azdaǵan vazelın jaǵyńyz. Losony bar bir rettik salfetkalar qoldaný da kómektesedi.\r\n\r\n·         Jóteldi jeńildetý úshin sáıkes tamshylardy nemese soratyn kámpıtterdi qoldanyńyz.\r\n\r\n·         Eger qurǵaq, qarlyǵatyn jótel paıda bolsa, dekstrometorfan quramdas jótelge qarsy retseptsiz dárilerdi qabyldańyz. Keıbir preparattarda spırttiń mólsheri úlken bolýy múmkin, olardy abaılap qoldanyńyz.\r\n\r\n·         Eger túnde jótel ustamasynan oıana berseńiz, jastyqty bıiktetip qoıyńyz.\r\n\r\n·         Temeki shegýden jáne tútinin jutýdan alshaq bolyńyz. Bul kez kelgen ýaqytta jaqsy usynys, ásirese, respıratorlyq ınfektsııada.\r\n\r\n Dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n·         Saýyǵa bastasańyz, odan keıin jaǵdaıyńyz qaıtadan ýshyqsa.\r\n\r\n·\n         bakterıaldyq ınfektsııa belgileri paıda bolsa, mysaly, sary, jasyl, qońyr nemese qandy qaqyryqpen kúsheıgen, qaıta paıda bolǵan jótel; túspeıtin ysyný, qulaqtaǵy, kómeıdegi, muryn qýysyndaǵy aýyrsyný nemese qaqyryqty jótel; nemese murynnan bólindi, túsi móldirden boıalǵanǵa deıin ózgeretin 7-10- kún ishinde.\r\n\r\nDárilik  preparattar\r\n\r\nAntıvırýstyq preparattar 1- 1,5 kúnde tumaýdyń sımptomdaryn jeńildetedi jáne uzaqtyǵyn qysqartady, eger olardy birinshi sımptomdary paıda bolǵannan bastap 48 saǵat ishinde qabyldasa. Bul preparattar jyl saıynǵy tumaý vaktsınasymen ımmýnızatsııany almastyrmaıdy. Antıvırýstyq preparattar ınfektsııanyń oshaǵyn baqylaýdy qamtamasyz etýge jáne ınfektsııanyń taralýynyń aldyn alýda mańyzdy rol atqarady, ásirese, tumaýdan keıingi asqyný damýy múmkin joǵary qaýip toptarynda.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(927,'article','1139','Tynys alý júıesiniń aýrýlary','qz','2018-08-05 11:45:10','2018-08-05 11:42:00','Tynys alý – kúrdeli úrdis. Eger jaraqat, aýrý nemese basqa faaktorlar osy úrdistiń kez kelgen bóligine áser etse, tynys alýda máseleler paıda bolady.\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1139',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tynys','y','   Tynys alý júıesiniń aýrýlary Tynys alý – kúrdeli úrdis. Eger jaraqat, aýrý nemese basqa faaktorlar osy úrdistiń kez kelgen bóligine áser etse, tynys alýda máseleler paıda bolady.\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nTynys alý – kúrdeli úrdis. Eger jaraqat, aýrý nemese basqa faaktorlar osy úrdistiń kez kelgen bóligine áser etse, tynys alýda máseleler paıda bolady.\r\n\r\n \r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\r\n\r\n \r\nTynys alý júıesiniń túrli aýrýlarynan týyndaıtyn buzylystar\r\n \r\nMysaly, joǵarǵy tynys alý joldaryn jaýyp turatyn juqa qylshyqtar biz tynys alatyn bakterııalardyń barlyǵyn zııansyz ete almaıdy. Bul mıkrobtar  bronhylardyń (bronhıt) nemese ókpeniń (pnevmonııa) ınfektsııasyn týyndatady. Infektsııalar silemeıdiń jáne qabyný suıyqtyǵynyń jınaqtalýyna yqpal etedi, bul kezde tynys alý joldarynyń tarylýy jáne ókpedegi gaz almaýy úrdisiniń buzylysy paıda bolady.\r\n\r\nEger sizde astma (demikpe) bolsa, sezimtaldyǵyńyz bar, belgili bir zattekterdi demińizben ishke tartý tynys alý joldarynyń sańylaýyn taryltýdy týyndatýy múmkin. Bul kezde adamǵa tolyqqandy tynys alý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy temeki tútinin nemese aýanyń lastaýyshtaryn demińizben ishke tartý tynys alý joldaryn jáne aýa qaltashasyn zaqymdaýy múmkin. Bul kezde ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) atalatyn aýrý paıda bolady. Bul aýrý kezinde ókpedegi  ventılıatsııa jáne gaz almasý úrdisteri buzylysqa ushyraıdy.\r\n\r\nTynys alý úrdisinde  dıafragma jáne keýdeniń, moıynnyń jáne ishtiń basqa bulshyq etteri qatysady. Bul bulshyq etterdiń qımyly adamǵa tynys alýǵa múmkindik beredi. Mıdan osy bulshyq etterge baratyn nervter olardyń qımylyn baqylaıdy. Eger adamdy ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna ýaqytyly qospaǵan jaǵdaıda julynnyń joǵarǵy bóligindegi osy nervterdiń zaqymdanýy tynys alýdyń toqtaýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nAýa qaltashalaryn qorshaıtyn usaq qantamyrlardaǵy úzdiksiz qan aǵymy gaz almasý úrdisteri úshin ómirlik qajetti. Tósekke tańylý nemese operatsııalardyń uzaq kezeńderi ókpe embolııasynyń (ókpe arterııasynyń trombymen bitelýi) paıda bolýyna aparýy múmkin.  Ókpe  embolııasy usaq qantamyrlaryna qan kelýin azaıtýy nemese tejeýi, gaz almasýyna kedergi keltirýi múmkin.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(928,'article','1149','Jalǵan podagra','qz','2018-08-07 10:03:34','2018-08-07 09:56:00','Jalǵan podagra – artrıttiń ustamasy paıda bolýymen sıpattalatyn býyndardyń aýrýy. Podagra kezindegideı, býynda krıstaldar túziledi. Alaıda, jalǵan podagrada krıstaldar nesep qyshqylynan túzilmeıdi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1149',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jalǵan','y','   Jalǵan podagra Jalǵan podagra – artrıttiń ustamasy paıda bolýymen sıpattalatyn býyndardyń aýrýy. Podagra kezindegideı, býynda krıstaldar túziledi. Alaıda, jalǵan podagrada krıstaldar nesep qyshqylynan túzilmeıdi.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nJalǵan podagra – artrıttiń ustamasy paıda bolýymen sıpattalatyn býyndardyń aýrýy. Podagra kezindegideı, býynda krıstaldar túziledi. Alaıda, jalǵan podagrada krıstaldar nesep qyshqylynan túzilmeıdi. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri \r\n\r\nJalǵan podagra kaltsıı pırofosfaty krsıtaldarynyń (KPFK) jınaqtalýy saldarynan paıda bolady. Býynda osy tuzdyń jınalýy olarda krıstaldar túzilýine yqpal etedi. Osynyń saldarynan tizede, bilekte, tobyqta jáne basqa býyndarda isiný, aýyrsyný ustamasy paıda bolady.\r\n\r\nJalǵan podagra bir býynda kenetten jiti artrıttiń paıda bolýynyń jıi sebebin quraıdy, kóbinese, egde jastaǵy adamdarda.\r\n\r\nJalǵan podagra negizinen, egde jastaǵy adamdar arasynda kezdesedi. Degenmen, keıde kelesi aýrýlary bar jas adamdarda da kezdesedi:\r\n\r\n* Akromegalııa\r\n* Gemohromatoz\r\n* Ohronoz\r\n* Qalqanserik beziniń aýrýlary\r\n* Qalqansha bezdiń aýrýlary\r\n* Vılson aýrýy\r\n \r\nJalǵan podagranyń sımptomdary telimdi bolmaǵandyqtan, ony kelesi aýrýlarmen jıi shatastyrady:\r\n\r\n* Podagralyq artrıt (podagra)\r\n* Osteoartroz\r\n* Revmatoıdtyq artrıt\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Býyndaǵy aýyrsyný ustamasy jáne býynnyń mańaıynda suıyqtyqtyń jınalýy onyń isinýine aparady.\r\n* Sozylmaly  (uzaq sozylatyn) artrıt\r\n \r\nAýrýdyń ustamalarynyń arasynda aýrý sımptomdarsyz ótedi.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nBýynnyń suıyqtyǵyn taldaý kezinde leıkotsıtter jáne kaltsıı pırofosfatynyń krıstaldary anyqtalady.\r\nBýynnyń rentgeninde býynnyń zaqymdanýy jáne býyndyq keńistikte kaltsıı tuzdarynyń jınaqtalýyn anyqtaýǵa bolady.\r\n \r\nBýynda anyqtalǵan krıstaldardy muqııat zertteý dárigerge bul aýrýdy anyqtaýǵa kómektesedi. Býynda aýyrsynýy bolatyn kóptegen aýrýlar birdeı dárilermen (steroıdty jáne steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar) emdeletindikten, dıagnoz qate qoıylsa da, siz durys emdele alasyz.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýge býyndaǵy qysymdy azaıtý úshin suıyqtyqty alyp tastaý kiredi. Ine býyn mańaıyndaǵy keńistikke engiziledi, al suıyqtyq sorylyp alynady (aspıratsııa).\r\n\r\nBýynnyń kúshti isinýin emdeý úshin steroıdtardyń ınektsııasy taǵaıyndalady. Birneshe býyn zaqymdansa, ishýge arnalǵan steroıdtyq preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nSteroıdty  emes qabynýǵa qarsy preparattar (NPVP) aýyrsyný ustamalaryn jeńildetýge kómektesedi. Keıbir naýqastarǵa kolhıtsın taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nSáıkes emdeýde oń boljamdy.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nEmdeý bolmasa, býynnyń qaıtymsyz zaqymdanýy damýy múmkin.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nBýynda isiný nemese aýyrsyný ustamasy bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nBul aýrýlardyń aldyn alý sharalary joq. Alaıda, jalǵan podagraǵa yqpal etetin basqa aýralardy emdeý aýrýdyń barysyn jeńildetedi, jáne aýrýǵa shaldyqpaǵan naýqastarda onyń aldyn alady.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nKaltsıı pırofosfaty krıstaldarynyń jınaqtalý aýrýy; KPFK aýrýy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(929,'article','1160','Metall dámi aýyzda (Dısgevzııa)','qz','2018-08-08 05:31:55','2018-08-08 05:31:00','Aýyzda nemese tiste metall dáminiń sezilýi ınfektsııanyń áserinen bolýy múmkin, teriniń jaǵdaıy, aýyz qýysynyń shyryshty qabyqtaryna áser etedi, sol sııaqty qyzyl jazyq temiretki nemese basqa da problemalar sııaqty Kron Aýrýy.\r\n\r\nMetall dámi aýyzdaǵy bar zattarmen de sezilýi múmkin. Medıtsınalyq shaınalatyn aýyz arqyly qabyldaıtyn dári-dármekter, tildiń ushynda ýaqytsha metall dámin týdyrýy múmkin. Metall elementteri bar, mysaly, flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıdter, allopýrınol sııaqty basqa da preparattardy aýyz qýysy arqyly slekeı sekretsııasymen nemese tikeleı qanǵa engen kezde metall dámi sezilýi múmkin.\r\n\r\n ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1160',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Metall','y','   Metall dámi aýyzda (Dısgevzııa) Aýyzda nemese tiste metall dáminiń sezilýi ınfektsııanyń áserinen bolýy múmkin, teriniń jaǵdaıy, aýyz qýysynyń shyryshty qabyqtaryna áser etedi, sol sııaqty qyzyl jazyq temiretki nemese basqa da problemalar sııaqty Kron Aýrýy.\r\n\r\nMetall dámi aýyzdaǵy bar zattarmen de sezilýi múmkin. Medıtsınalyq shaınalatyn aýyz arqyly qabyldaıtyn dári-dármekter, tildiń ushynda ýaqytsha metall dámin týdyrýy múmkin. Metall elementteri bar, mysaly, flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıdter, allopýrınol sııaqty basqa da preparattardy aýyz qýysy arqyly slekeı sekretsııasymen nemese tikeleı qanǵa engen kezde metall dámi sezilýi múmkin.\r\n\r\n  Aýyzda nemese tiste metall dáminiń sezilýi ınfektsııanyń áserinen bolýy múmkin, teriniń jaǵdaıy, aýyz qýysynyń shyryshty qabyqtaryna áser etedi, sol sııaqty qyzyl jazyq temiretki nemese basqa da problemalar sııaqty Kron Aýrýy.\r\n\r\nMetall dámi aýyzdaǵy bar zattarmen de sezilýi múmkin. Medıtsınalyq shaınalatyn aýyz arqyly qabyldaıtyn dári-dármekter, tildiń ushynda ýaqytsha metall dámin týdyrýy múmkin. Metall elementteri bar, mysaly, flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıdter, allopýrınol sııaqty basqa da preparattardy aýyz qýysy arqyly slekeı sekretsııasymen nemese tikeleı qanǵa engen kezde metall dámi sezilýi múmkin.\r\n\r\nEger siz aýyzdaǵy metall dámin, iship júrgen dári-dármekten kúdiktenseńiz, onda sol dárini sizge jazyp bergen dárigerge habarlasyp ol dárini ári qaraı qoldanǵan nemese aýystyrǵandy surastyrǵan jón. Taǵaıyndaý kerek bolmaýy múmkin. Dári-dármekti retseptsiz qabyldap júrseńiz, ol dárini ári qaraı qabyldaýdy toqtatyńyz. Eger siz ol dárilerdi ári qaraı qabyldaý kerek dep oılasańyz, emdeýshi dárigerińizge habarlasańyz.\r\n\r\n \r\nAýdarǵan: Aıtmuqaev Ernur    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(930,'article','1166','Tyrnaq ústinen nemese astynan shyǵatyn súıel ','qz','2018-08-08 05:42:12','2018-08-08 05:41:00','__Súıel__ – bul tyrnaqtyń ústinen nemese astynan shyǵatyn óspeniń bir túri. Bul  balalarda jıi kezdesip jatady. Eger siz osyndaı paıda bolǵan nárseniń naqty osy súıel ekenine kózińiz jetkende ǵana úıde emdeseńiz bolady. Al eger kúmánińiz bolsa, dereý dárigerge habarlasqanyńyz durys.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1166',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tyrnaq','y','   Tyrnaq ústinen nemese astynan shyǵatyn súıel  __Súıel__ – bul tyrnaqtyń ústinen nemese astynan shyǵatyn óspeniń bir túri. Bul  balalarda jıi kezdesip jatady. Eger siz osyndaı paıda bolǵan nárseniń naqty osy súıel ekenine kózińiz jetkende ǵana úıde emdeseńiz bolady. Al eger kúmánińiz bolsa, dereý dárigerge habarlasqanyńyz durys. Súıel – bul tyrnaqtyń ústinen nemese astynan shyǵatyn óspeniń bir túri. Bul  balalarda jıi kezdesip jatady. Eger siz osyndaı paıda bolǵan nárseniń naqty osy súıel ekenine kózińiz jetkende ǵana úıde emdeseńiz bolady. Al eger kúmánińiz bolsa, dereý dárigerge habarlasqanyńyz durys.\r\n\r\nTyrnaqtyń astyna  nemese janyna shyǵatyn túrli nárseler bar. Et ósýi múmkin, nemese daq, meńder paıda bolyp jatady. \r\n\r\nTegter:\r\ntyrnaq ústinen shyǵatyn súıel\r\ntyrnaq astynan shyǵatyn súıel\r\nsúıel\r\nsúıeldi emdeý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(931,'article','1173','Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy','qz','2018-08-08 05:50:52','2018-08-08 05:50:00','Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy - dep saýsaqtardyń ne búgilmeı, ne jazylmaı qalýyn aıtady. Ol kezde saýsaqtar erikke baǵynbaı, qatyp qalǵan sekildi seziledi, nemese qozǵaǵan kezede tyrsyldaıdy.\r\nAýyrǵan saýsaǵyńyzdyń aınalasy isip, sezimtaldyǵy artady. Saýsaqtardy ashyp-jumǵanda dombyqqan jer qozǵalyp syzdatady. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1173',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Saýsaqtardyń','y','   Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy - dep saýsaqtardyń ne búgilmeı, ne jazylmaı qalýyn aıtady. Ol kezde saýsaqtar erikke baǵynbaı, qatyp qalǵan sekildi seziledi, nemese qozǵaǵan kezede tyrsyldaıdy.\r\nAýyrǵan saýsaǵyńyzdyń aınalasy isip, sezimtaldyǵy artady. Saýsaqtardy ashyp-jumǵanda dombyqqan jer qozǵalyp syzdatady. \r\n Saýsaqtardyń tyrysyp qalýy - dep saýsaqtardyń ne búgilmeı, ne jazylmaı qalýyn aıtady. Ol kezde saýsaqtar erikke baǵynbaı, qatyp qalǵan sekildi seziledi, nemese qozǵaǵan kezede tyrsyldaıdy.\r\nAýyrǵan saýsaǵyńyzdyń aınalasy isip, sezimtaldyǵy artady. Saýsaqtardy ashyp-jumǵanda dombyqqan jer qozǵalyp syzdatady. \r\nSaýsaqtardyń tyrysyp qalýy sińirlerdi isitip jáne onyń qabyqtaryn jýartady. Onyń qabyǵynda -  tútiksheli tesik bar. Onyń boıynda sińir ádette bir qalypty qozǵalatyn.\r\nSaýsaqtardyń tyrysýynyń naqty sebebi anyqtalmaǵan. Alaıda, bul jaı-kúıi qant dıabetine shaldyqqan adamdarda, revmatoıd, artrıti bar jandarda  nemese  kóp  jaraqat alǵandarda kezdesedi.\r\nDáriger aýrýdyń negizgi belgilerin anyqtap, saýsaqtardy tolyq teksergennen keıin dıagnoz qoıa alady. Rentgen jáne basqa testter qajet emes.\r\nTyrysqan saýsaqtardy emdeý úshin eń aldymen aýyrǵan qoldy kóp qımyldata bermeı, dep aldyrý kerek. Qabynýǵa qarsy dárilerdi qabyldap, kortızon ınektsııasy men tańǵysh qalaqty tańyp júrý kerek.  Basqa eshqandaı shara bolmasa ǵana ota jasalady. \r\n \r\nTegter: \r\nSaýsaqtyń búgilýiniń qıyndyǵy\r\nrevmatoıdnyı artrıt\r\nRevmatızm\r\nSaýsaq jaraqaty\r\nSaýsaqtyń búgilmeý belgisi\r\nsaýsaqtyń búgilmeýiniń emi\r\n\r\n     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(932,'article','1179','Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) jáne jynystyq aýmaqtaǵy súıelder (úshkir kondılomalar).','qz','2018-08-08 06:38:40','2018-08-08 06:33:00','Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) – súıelderdiń sebebi bolatyn vırýstardyń keń taralǵan toby. APV júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30 jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, juqpaly jynystyq seriktesten jynystyq qatynasta juǵady. Qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp bólinedi. Tómen onkogendi qaýipti APV jynystyq aýmaqtaǵy súıelderdiń sebebi bolady. joǵary onkogendi qaýipti APV áıelderde jatyr moınynyń, výlvanyń, inshektiń jáne aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin. Erlerde penıs pen aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, basqalarda sımptomdary bolmaýy da múmkin. Dáriger súıelderdi emdeý nemese alyp tastaýy múmkin. Áıelderde Papanıkolaý boıynsha juǵyndy alynady (Pap-test), ol qaterli isikke aparýy múmkin jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nPrezervatıvterdi durys qoldaný APV taralýyn tolyq joımasa da, edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1179',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Adam','y','   Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) jáne jynystyq aýmaqtaǵy súıelder (úshkir kondılomalar). Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) – súıelderdiń sebebi bolatyn vırýstardyń keń taralǵan toby. APV júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30 jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, juqpaly jynystyq seriktesten jynystyq qatynasta juǵady. Qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp bólinedi. Tómen onkogendi qaýipti APV jynystyq aýmaqtaǵy súıelderdiń sebebi bolady. joǵary onkogendi qaýipti APV áıelderde jatyr moınynyń, výlvanyń, inshektiń jáne aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin. Erlerde penıs pen aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, basqalarda sımptomdary bolmaýy da múmkin. Dáriger súıelderdi emdeý nemese alyp tastaýy múmkin. Áıelderde Papanıkolaý boıynsha juǵyndy alynady (Pap-test), ol qaterli isikke aparýy múmkin jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nPrezervatıvterdi durys qoldaný APV taralýyn tolyq joımasa da, edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nKirispe\r\n\r\nAdam papıllomasynyń vırýsy (APV) – súıelderdiń sebebi bolatyn vırýstardyń keń taralǵan toby. APV júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30 jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, juqpaly jynystyq seriktesten jynystyq qatynasta juǵady. Qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp bólinedi. Tómen onkogendi qaýipti APV jynystyq aýmaqtaǵy súıelderdiń sebebi bolady. joǵary onkogendi qaýipti APV áıelderde jatyr moınynyń, výlvanyń, inshektiń jáne aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin. Erlerde penıs pen aınalshyqtyń qaterli isiginiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, basqalarda sımptomdary bolmaýy da múmkin. Dáriger súıelderdi emdeý nemese alyp tastaýy múmkin. Áıelderde Papanıkolaý boıynsha juǵyndy alynady (Pap-test), ol qaterli isikke aparýy múmkin jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýy múmkin.\r\n\r\nPrezervatıvterdi durys qoldaný APV taralýyn tolyq joımasa da, edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen.\r\n\r\n \r\nJynystyq aýmaqtaǵy súıelder\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıel – teridegi jáne jynystyq múshelerdiń silemeı qabatyndaǵy jumsaq ósindiler. Olar penıste, výlvada, úrpide, inshekte, jatyr moınynda, aınalshyqtyń mańynda jáne ishinde bolýy múmkin.\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıel – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa jatady (JJBI).\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıeldiń sebebin quqraıtyn vırýs - adam papıllomasynyń vırýsy (APV) atalady. APV 70 astam túri bar. Olardyń keıbiri jatyr moınynyń ózgeristerine, qaterli isigine jáne aınalshyqtyń qaterli isigine aparýy múmkin. Bul joǵary onkogendik qaýipti APV. APV barlyq túrleri súıeldiń sebebi bola bermeıdi. APV keıbir túrleri deneniń basqa jerindegi, mysaly, qoldaǵy súıeldiń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nBul maqala jynystyq aýmaqtaǵy súıelderge qatysty. Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder –jıi kezdesetin aýrý. Adamdardyń kópshiliginde qandaı da bir sımptomdar bolmaıdy. Áıelderde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder inshektiń silemeı qabatyna, qabyrǵasyna jáne jatyr moınyna taralady. Olardy arnaıy dıagnostıkalyq sharalardyń kómegimen anıqtaıdy.\r\n\r\nAPV týraly mańyzdy jaıttar:\r\n\r\n• APV-ınfektsııa bir adamnan kelesige jynystyq qatynasta juǵady. APV sımptomdary bolmasa da, juqtyryp, taratýshysy bolýyńyz múmkin.\r\n\r\n• juqtyrǵannan keıin 6 apta men 6 aı arasynda súıelder baıqalmaýy da múmkin. Keıde alǵashqy belgileri birneshe jyldan soń baıqalýy múmkin. \r\n\r\n• APV juqpaly adammen jynystyq qatynasqa túsken adamdardyń bárine jynystyq aýmaqtaǵy súıelder juǵa bermeıdi.\r\n\r\nAPV juqtyrý nemese taratý qaýpi kelesi jaǵdaılarda artady:\r\n\r\n• jynystyq qatynasta birneshe seriktestiń bolýy  \r\n\r\n• retsiz jynystyq qatynas\r\n\r\n• jynystyq qatynasty erte bastaý\r\n\r\n• alkogol tutyný, temeki shegý\r\n\r\n• vırýstyq ınfektsııanyń bolýy, mysaly, gerpes jáne uzaq ýaqyt boıǵy kúızelis.\r\n\r\n• júktilik\r\n\r\n• dári qabyldaý saldarynan nemese uzaq aýrýdan keıingi ımmýnıtettiń tómendeýi.\r\n\r\nBalada jynystyq aýmaqtaǵy súıel bolsa, bul aýrýdyń múmkin sebebi retinde zorlyq bolǵandyǵyn tekserý qajet.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nJynystyq  aýmaqtaǵy súıelder shaǵyn jáne keıde kózge túspeýi múmkin.\r\n\r\nSúıelderdiń túri kelesideı bolady:\r\n\r\n• jalpaq, sheti kóterińki daqtar, teri tústi\r\n\r\n• teri túzilisteri, joǵarǵy jaǵy gúldi qyryqqabatqa uqsas\r\n\r\nÁıelderde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder anyqtalady:\r\n\r\n• inshektiń nemese aınalshyqtyń ishinde\r\n\r\n• inshek pen aınalshyqtyń mańynda\r\n\r\n• jatyr moınynda.\r\n\r\nErlerde úshkir kondılomalar anyqtalady:\r\n\r\n• Penıste\r\n\r\n• Umada\r\n\r\n• shap aýmaǵynda\r\n\r\n• Bóksede\r\n\r\n• aınalshyqtyń ishinde nemese mańynda.\r\n\r\nÚshkir  kondılomalar bolýy múmkin:\r\n\r\n• erinde\r\n\r\n• aýyz qýysynda\r\n\r\n• tilde\r\n\r\n• kómeıde.\r\n\r\nBasqa sımptomdary sırek kezdesedi, olar:\r\n\r\n• súıel shoǵyrlanǵan jerde jynystyq aǵzalardyń ylǵaldylyǵy.\r\n\r\n• inshekten bólindi kóp shyǵýy.\r\n\r\n• jynystyq músheler aýmaǵynyń qyshýy\r\n\r\n• jynystyq qatynas kezinde nemese odan keıin inshekten qan ketýi.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDıagnozdy qoıý úshin dáriger naýqasty qaraıdy.\r\n\r\nÁıelderde gınekologııalyq qarap tekserý bolady. kózge kórinbeıtin súıelderdi anyqtaý úshin  kolposkopııa qoldanylady. Dáriger súıeldiń dıagnostıkasy úshin sirke sýdyń álsiz eritindisin qoldanady.  \r\n\r\nSilemeı qabattyń APV zaqymdanýynda Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndy oń bolady. eger Paptest nátıjesi boıynsha  ózgerister bolsa, ózgeristerdi baqylaý úshin osy tekserýdi jıi ótkizý qajet.\r\n\r\nAPP DNQ anyqtaýǵa taldaý vırýstyń túrin anyqtaýǵa kómektesedi, jatyr moınynyń qaterli isigin joǵary onkogendi APV týyndatýy múmkin.\r\n\r\nBul taldaý oryndalady:\r\n\r\n• 30 jastan asqan áıelderdi skrınıngtik taldaý retinde\r\n\r\n• kez kelgen jastaǵy áıelderde, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndy oń bolsa.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıelderdi (úshkir kondılomalar) dáriger emdeýi tıis. Súıelderdiń basqa túrlerin emdeıtin dárilik preparattardy qoldanýǵa bolmaıdy. \r\n\r\nEmdeýge kiredi:\r\n\r\n• dárigerdiń kabınetinde zaqymdanǵan terini óńdeý\r\n\r\n• dáriger taǵaıyndaǵan dárilermen úı jaǵdaıynda aptasyna birneshe ret emdeý.\r\n\r\nRetseptýralyq dárilik preparattar:\r\n\r\n• Imıkvımod (Aldara)\r\n\r\n• Podofıllın, Podofıloks(Kondıloks)\r\n\r\n• Úshhlorsirke qyshqyly (TÝK)\r\n\r\nSúıelderdi hırýrgııalyq jolmen de alyp tastaýǵa bolady:\r\n\r\n• Krıohırýrgııamen\r\n\r\n• Elektrokaýterızatsııamen\r\n\r\n• Lazerlik joıýmen\r\n\r\n• Hırýrgııalyq tilýmen.\r\n\r\nEger úshkir kondılomalar bolsa, jynystyq qatynastaǵy barlyq seriktester dárigerge kórinýi qajet, súıelder bolsa, qajetti em alýy tıis. Sımptomdar bolmasa da, aýrýdyń asqynýynyń jáne taralýynyń aldyn alý úshin emdeý qabyldaý qajet.\r\n\r\nEmdeý kýrsynan keıin emdeýdiń tıimdiligin tekserý úshin dárigerdiń keńesine qaıta júginý qajet.\r\n\r\nBul aýrýmen aýyrǵan áıelder Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny kezeńdi tapsyryp turýy qajet jáne jynystyq qatynastaǵy seriktesinde jynystyq aýmaqtaǵy súıelder anyqtalsa, osy tekserýden udaıy ótý qajet. Eger jatyr moınynda súıel bolsa, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny alǵashqy emdeý kýrsynan keıin ár 3-6 aı saıyn tapsyrý qajet.\r\n\r\nAPV juqpasynan týyndaǵan qaterli isik aldy ózgeristeri anyqtalǵan áıelderge uzaq ýaqyt emdelý qajet bolady.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nKóptegen jynystyq qatynasta belsendi jas áıelder APV juqtyrady. Kóbinese, APV ózdiginshe ketedi.\r\n\r\nAPV juqtyrǵan erlerdiń kópshiliginde aýrýdyń qandaı da bir belgisi bolmaýy múmkin. Degenmen, olar keıde qazirgi nemese bolashaq jynystyq qatynastaǵy seriktesterine juqtyrýy múmkin.\r\n\r\nAdam úshkir  kondılomadan emdelgennen keıin de juqpaly bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nAPV keıbir túrleri jatyr moınynyń jáne syrtqy jynystyq aǵzalardyń qaterli isiginiń negizgi sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nJynystyq  aýmaqtaǵy súıelderdi týyndatatyn APV túrleriniń jynystyq músheniń, aınalshyqtyń qaterli isigin týyndatatyn túrlerinen aıyrmashylyǵy bolady.\r\n\r\njynystyq aýmaqtaǵy súıelder kóp jáne úlken bolýy múmkin, bul kúrdelirek emdeý sharalaryn qajet etedi.\r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n• qazirgi nemese burynǵy seriktesińizde kondılomalar bolsa.\r\n\r\n• syrtqy jynystyq múshelerde kórinetin súıelder bolsa, qyshý nemese aýytqýly inshektik qan ketýi bolsa. Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder juqpaly seriktespen qatynastan keıin birneshe aıdan birneshe jyl boıy kórinis bermeýi múmkin.\r\n\r\n• balada Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder bar dep sanasańyz.\r\n\r\nÁıelderge 21 jastan keıin Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny alǵash tapsyrý\n usynylady.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nJynystyq qatynastyń bolmaýy - Jynystyq  aýmaqtaǵy súıelder men JJBI juqtyrmaýdyń jalǵyz senimdi joly. Tek bir ǵana seriktestiń bolýy da JJBI juǵý yqtımaldyǵyn azaıtady.\r\n\r\nErler men áıelder prezervatıvteri tolyǵymen qorǵamaıdy. Sebebi, vırýs nemese súıel jaqyn mańdaǵy teride bolýy múmkin. Prezervatıvterdi báribir qoldaný qajet, sebebi, olar APV jáne basqa JJBI juqtyrý qaýpin azaıtady.\r\n\r\nAPV adamnan adamǵa berilýi múmkin, súıel nemese basqa kórinetin sımptomdar bolmasa da. Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý APV juqtyrýdyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÁıelderde jatyr moıny qaterli isigin týyndatatyn APV tórt túrinen qorǵaıtyn eki túrli vaktsına bar.\r\n\r\nVaktsınanyń birinshi túri úsh ret egilýden turady. 9-26 jastaǵy qyzdar men áıelderge arnalǵan.  \r\n\r\nEkinshi túri uldar men erlerdegi súıelderden qorǵaıdy. Vaktsına úsh ret egilýden turady. 9-26 jastaǵy uldar men erlerge arnalǵan.\r\n\r\nDárigerden APV qarsy vaktsına sizge jaramdy bolýy týraly surańyz.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nÚshkir kondılomalar; jynystyq músheniń súıelderi; adam papıllomasynyń vırýsy (VPCh); Venerologııalyq súıelder; jynystyq jolmen beriletin aýrýlar - súıelder; JO-APV; APV kezindegi tómen dısplazııa; TO-APV; APV kezindegi joǵary dısplazııa.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(933,'article','1188','Julynǵan synyq','qz','2018-08-08 06:51:23','2018-08-08 06:50:00','__Julynǵan synyq__ – býynnan qatty jaraqat alǵanda, sińirlermen baılanysyp turǵan kishkentaı súıekterdiń de birge úzilip ketýi.\r\nJulynǵan synyq - tikeleı kúshtiń áserinen (mysaly, gandbol oıynyndaǵy aıaqtan shalýdan) nemese janama kúshtiń áserinen (mysaly,  fýtbol nemese basketbol oıyndarynda jartylaı qorǵaýshynyń qasaqana ıterýinen) bolýy múmkin.\r\nÁdette, shaǵyn julynǵan synyqqa muz basady jáne dem aldyrady; kishigirim synyqtardyń jazylǵannan keıin,  qandaıda bir aýrý sezimin nemese yńǵaısyzdyq týdyrýy sırek kezdesedi. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1188',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Julynǵan','y','   Julynǵan synyq __Julynǵan synyq__ – býynnan qatty jaraqat alǵanda, sińirlermen baılanysyp turǵan kishkentaı súıekterdiń de birge úzilip ketýi.\r\nJulynǵan synyq - tikeleı kúshtiń áserinen (mysaly, gandbol oıynyndaǵy aıaqtan shalýdan) nemese janama kúshtiń áserinen (mysaly,  fýtbol nemese basketbol oıyndarynda jartylaı qorǵaýshynyń qasaqana ıterýinen) bolýy múmkin.\r\nÁdette, shaǵyn julynǵan synyqqa muz basady jáne dem aldyrady; kishigirim synyqtardyń jazylǵannan keıin,  qandaıda bir aýrý sezimin nemese yńǵaısyzdyq týdyrýy sırek kezdesedi. \r\n Julynǵan synyq – býynnan qatty jaraqat alǵanda, sińirlermen baılanysyp turǵan kishkentaı súıekterdiń de birge úzilip ketýi.\r\nJulynǵan synyq - tikeleı kúshtiń áserinen (mysaly, gandbol oıynyndaǵy aıaqtan shalýdan) nemese janama kúshtiń áserinen (mysaly,  fýtbol nemese basketbol oıyndarynda jartylaı qorǵaýshynyń qasaqana ıterýinen) bolýy múmkin.\r\nÁdette, shaǵyn julynǵan synyqqa muz basady jáne dem aldyrady; kishigirim synyqtardyń jazylǵannan keıin,  qandaıda bir aýrý sezimin nemese yńǵaısyzdyq týdyrýy sırek kezdesedi. \r\nEger úzilgen súıek úlken bolsa, negizgi súıekten álde-qaıda bólektenip qalsa, sińir baılamdary kádimgideı bólshektenip ketse,  ony tek hırýrgııalyq jolmen qaıta qalpyna keltiredi. Jas balalar ósýip kele jatqan kezde julynǵan synyqqa dýshar bolsa, oǵan da tek ota jasaý qajet bolady. \r\n\r\nTegter: \r\njulynǵan synyq\r\nsińirdiń úzilýi\r\nbaılamdardyń úzilýi\r\njulynǵan synyqty hırýrgııalyq jolmen qalpyna keltirý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(934,'article','1195','Shash kútimi jáne onyń zaqymdanýy','qz','2018-08-08 09:00:20','2018-08-08 08:59:00','\'\'__Shashty sándeıtin jáne árlendiretin arnaıy zattar shashtyń tabıǵatyna zııanyn tıgizýi múmkin.__\'\'\r\nShash adam aǵzasynda qandaıda-bir fızıologııalyq mańyzdy ról atqarmaıdy. Olar  durys kútim jasalmaǵannan  zaqymdansa da eshteńe etpeıdi. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1195',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shash','y','   Shash kútimi jáne onyń zaqymdanýy \'\'__Shashty sándeıtin jáne árlendiretin arnaıy zattar shashtyń tabıǵatyna zııanyn tıgizýi múmkin.__\'\'\r\nShash adam aǵzasynda qandaıda-bir fızıologııalyq mańyzdy ról atqarmaıdy. Olar  durys kútim jasalmaǵannan  zaqymdansa da eshteńe etpeıdi. \r\n Shashty sándeıtin jáne árlendiretin arnaıy zattar shashtyń tabıǵatyna zııanyn tıgizýi múmkin.\r\nShash adam aǵzasynda qandaıda-bir fızıologııalyq mańyzdy ról atqarmaıdy. Olar  durys kútim jasalmaǵannan  zaqymdansa da eshteńe etpeıdi. \r\nShashty zaqymdaıtyn  jáne onyń synǵyshtyǵyn, bólingishtigin týdyratyn sándeý quraldaryna mynalar jatady.  \r\n•	Shashqa arnalǵan qysqyshtar;\r\n•	Termobıgýdı;\r\n•	Tym ystyq shash keptirgishteri;\r\n•	Shash óńdeýge arnalǵan hımııalyq zattar: mysaly, boıaýlar, tonaldy, aǵartqysh quraldar, shashty túzetý jáne turaqty tolqyn berip turatyn qurylǵylar.\r\nShashqa arnalǵan quraldardy durys qoldanǵan jaǵdaıda, bul ónimder zııan keltire bermeıdi.\r\nEger osy hımııalyq  quraldardyń kez-kelgenin tym jıi qoldansa, shash álsiz jáne synǵysh bolyp qalady. Eger de bir kúnde eki protsedýra oryndalsa nemese aǵartqysh qural, buryn boıaýdan tazartylǵan shashqa qoldanylsa, shashqa zaqym kelýi múmkin.\r\nShashty tartyp turatyn úlgilerde (mysaly, órilgen, bıikke býylyp turatyn) jáne shashty bir orynda arnaıy elastıkalyq tańǵyshtarmen baılaǵan kezde, olar jıi túsýi múmkin.\r\nShashty qatty, tyǵyz etip baılaýdan aýlaq bolyńyz nemese shashty sándeýdiń erkin túrlerimen almastyryńyz. Múmkindiginshe, shashyńyzǵa serpimdi tańǵyshtardy az baılańyz.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nshashtyń túsýi\r\nshashtyń synýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL);
INSERT INTO `index_5c78d55771ac3` VALUES (935,'article','1196','Jambas músheleriniń qabynýy','qz','2018-08-08 09:01:56','2018-08-08 09:00:00','__\'\'Bul ne? Jambas músheleriniń qabynýy (JMQ)\'\'__ – bul termın jatyrdyń fallopıı tútiginiń, analyq bezderdiń  qabynýyn (áıeldiń jambas aǵzalary) sıpattaý úshin paıdalanylady. JMQ ádette bakterııalyq ınfektsııalardy shaqyrady, mysaly, gonoreıa  nemese hlamıdıoz. Ádette, jatyr ishilik spıraldy qoldanatyn áıelderde JMQ qaýpi joǵary, sebebi spıral – bakterııalardyń  jatyrdyń ishine, tútikke jáne analyq bezderge enýine múmkindik beredi. Jambas músheleriniń qabynýy 25 jasqa deıingi jáne tósek qatynasynda  belsendi áıelderde jıi kezdesedi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1196',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jambas','y','   Jambas músheleriniń qabynýy __\'\'Bul ne? Jambas músheleriniń qabynýy (JMQ)\'\'__ – bul termın jatyrdyń fallopıı tútiginiń, analyq bezderdiń  qabynýyn (áıeldiń jambas aǵzalary) sıpattaý úshin paıdalanylady. JMQ ádette bakterııalyq ınfektsııalardy shaqyrady, mysaly, gonoreıa  nemese hlamıdıoz. Ádette, jatyr ishilik spıraldy qoldanatyn áıelderde JMQ qaýpi joǵary, sebebi spıral – bakterııalardyń  jatyrdyń ishine, tútikke jáne analyq bezderge enýine múmkindik beredi. Jambas músheleriniń qabynýy 25 jasqa deıingi jáne tósek qatynasynda  belsendi áıelderde jıi kezdesedi.  Bul ne? Jambas músheleriniń qabynýy (JMQ) – bul termın jatyrdyń fallopıı tútiginiń, analyq bezderdiń  qabynýyn (áıeldiń jambas aǵzalary) sıpattaý úshin paıdalanylady. JMQ ádette bakterııalyq ınfektsııalardy shaqyrady, mysaly, gonoreıa  nemese hlamıdıoz. Ádette, jatyr ishilik spıraldy qoldanatyn áıelderde JMQ qaýpi joǵary, sebebi spıral – bakterııalardyń  jatyrdyń ishine, tútikke jáne analyq bezderge enýine múmkindik beredi. Jambas músheleriniń qabynýy 25 jasqa deıingi jáne tósek qatynasynda  belsendi áıelderde jıi kezdesedi. \r\nJMQ esh sımptomsyz paıda bolýy múmkin. Alaıda, olar bolǵannyń ózinde, mynalardy qamtýy múmkin:\r\n•	Bel aımaǵyndaǵy aýrý sezimi: ádette, bir nemese eki aıaqqa da berilýi múmkin.\r\n•	Júrek aınýy, dene qyzýynyń joǵarylaýy.\r\n•	Deneniń álsizdigi nemese yńǵaısyzdyq sezimi.\r\n•	Jynystyq qatynas kezindegi aýrý sezimi.\r\n•	Mezgilsiz menstrýaldy qan ketýler .\r\nQandaı asqynýlary bar? Jambas ınfektsııasynan keıin tyrtyq qalsa, ol keıin qatty aýyrtyp, bedeýlikke deıin sebepshi bolýy múmkin. Sondaı-aq, JMQ, áıelderde jatyrdan tys júktilik qaýpin týdyrýy da ǵajap emes. Eger alda-jalda jaǵdaı soǵan aparsa, uryq jumyrtqasy jatyrdan tys, fallopıı tútigine enip, ishtegi basqa múshelerge keri áser etedi. Jatyrdan tys júktilik qaýpi, saý áıelderge qaraǵanda, JMQ-men zardap shekken naýqastarda  7-10 ese joǵary kezdesedi. Buryn-sondy jambas músheleriniń qabynýy bolǵan áıelderdiń de, bul aýrýǵa qaıta dýshar bolyp qalýy ábden múmkin.\r\nEmdeý\r\nEmdeý kezinde qabynýǵa jáne bakterııaǵa qarsy dáriler qamtylady. Klınıkalyq aýrý sımptomdary bar áıelder, dárigerge qaralýdan buryn jynystyq qatynasty toqtata turǵany durys.  Bul amal arqyly olar óz joldasynyń ınfektsııamen zalaldanýynyń aldyn alady. \r\nTegter: \r\ngonoreıa    \r\nhlamıdıoz     \r\ntómengi jaqtyń aýrýy   \r\netekkirdiń buzylýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(936,'article','1299','Qurǵaq kerokonıýnktıvıt (Shegren sındromy)','qz','2018-10-05 11:10:38','2018-10-05 11:06:00','__Qurǵaq kerokonıýnktıvıt nemese Shegren sındromy__– jasty jáne silekeıdi bóletin bezderdiń buzylýynan týyndaıtyn aýtoımmýndy aýrý. Nátıjesinde kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýy paıda bolady. Bul aýrý basqa da múshelerge taralyp, zaqym keltirýi múmkin, sonyń ishinde búırek pen ókpege','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1299',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qurǵaq','y','   Qurǵaq kerokonıýnktıvıt (Shegren sındromy) __Qurǵaq kerokonıýnktıvıt nemese Shegren sındromy__– jasty jáne silekeıdi bóletin bezderdiń buzylýynan týyndaıtyn aýtoımmýndy aýrý. Nátıjesinde kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýy paıda bolady. Bul aýrý basqa da múshelerge taralyp, zaqym keltirýi múmkin, sonyń ishinde búırek pen ókpege Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nQurǵaq kerokonıýnktıvıt nemese Shegren sındromy– jasty jáne silekeıdi bóletin bezderdiń buzylýynan týyndaıtyn aýtoımmýndy aýrý. Nátıjesinde kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýy paıda bolady. Bul aýrý basqa da múshelerge taralyp, zaqym keltirýi múmkin, sonyń ishinde búırek pen ókpege.\r\n\r\nSebepteri\r\nShegren sındromynyń sebebi áli de belgisiz bolyp keledi. Bul aýrý aýtoımmýndy, ıaǵnı organızmniń ımmýnıtetti óziniń qalypty jasýshalaryna shabýyl jasaıdy. 40-60 jastaǵy áıel adamdarda jıi kezdesedi. Balalarda bul sındrom sırek bolyp turady.\r\n\r\nBirinshilik Shengren sındromy basqa aýtoımmýndy buzylystarynsyz, tek qana kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýymen sıpattalady.\r\n\r\nEkinshilik Shegren sındromynda basqa da aýtoımmýndy aýrýlar qosarlanady, mysaly:\r\n•	Polıomıozıt\r\n•	Revmatoıdty artrıt\r\n•	Sklerodermııa\r\n•	Júıeli qyzyl jegi\r\n\r\nSımptomdary\r\nJıi kezdesetin sımptomdardyń qataryna kóz ben aýyz qýysynyń qurǵaýyn jatqyzýǵa bolady.\r\nKózdik sımptomdar:\r\n•	Kózdiń qyshýy.\r\n•	Kózde bógde zat bar sııaqty sezinýi.\r\n\r\nAýyz qýysynyń jáne jutqanshaqta bolatyn sımptomdar:\r\n•	Tamaq jeýdiń jáne jutynýdyń qıyndaýy.\r\n•	Dám sezýdiń buzylady\r\n•	Durys sóıleýdiń qıyndaıdy\r\n•	Silekeıdiń jabysqaq bop keledi\r\n•	Aýyz qýysynda oıyq jara paıda bolyp, aýyrsyný sesimi mazalaıdy.\r\n•	Daýys dirildep shyǵady.\r\n\r\nBasqada sımptomdarǵa jatady:\r\n•	Álsizdik\r\n•	Qyzba\r\n•	Bileziktiń jáne taban túsiniń ózgerýi\r\n•	Býyndardyń aýyrsynýy jáne domyǵýy\r\n•	Bezderdiń domyǵýy\r\n\r\n Dıagnostıkasy\r\nJalpy qarap tekserýde aýyz qýysynyń jáne kózdiń qurǵaýy baıqalady. Aýyz qýysynyń qurǵaýynan oıyq jaralar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSizde kelesi zertteýler júrgizilýi múmkin:\r\n•	Shırmen testti – jastyń bólinýin anyqtaý.\r\n•	Antınýklearly antıdenelerge qan taldaýyn ótkizý.\r\n•	Silekeı bezderine bıopsııa jasatý.\r\n•	Revmatoıdty faktordy tekserý\r\n•	Jastyq test\r\n•	Jaryqpen kózdi qaraý\r\n\r\nEmdelýi\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýrýdyń sımptomdaryn joıý bolyp tabylady.\r\n•	Kózdiń qurǵaqtyǵyn emdeý úshin kózdi maılap turatyn, jasanjy jas, jaqpa maı nemese tsıklosporınder qoldanylady.\r\n•	Jas kózdiń betki qabatynda qalýy úshin, dáriger jastyq kanaldy bitep qoıýy múmkin.\r\nAýrýdy-modıfıtsırleýshi preparattar – revmatoıdty artrıt kezinde daıyndalady, sonymen qatar Shegren sındromynda da paıdalanady. Bul topqa - isikti nekrozdaýshy faktorly tejegishter Enbrel, Hýmıra nemes Remıkeıdti jatqyzýǵa bolady.\r\n\r\nÚıde qoldanylatyn, sımptomdardy basýǵa kómektesetin ádister:\r\n•	Kúni boıy sýdy kóp ishińiz.\r\n•	Qantsyz rezınkany shaınańyz.\r\n•	Aýyz qýysyna qurǵaqtyq ákeletin dárilerdi qabyldamańyz, mysaly, antıgıstamındik jáne qaqyryq túsiretin preparattar.\r\n•	Alkogoldi ishimdik qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\nTis dárigerine baryp kelesi suraqqa jaýap izdeńiz:\r\n•	Tistiń mıneraldy zattaryn qalpynda ustaý úshin aýyz qýysyn jýatyndardy paıdalanýǵa bola ma?\r\n•	Silekeıdiń ornyn basatyndar bar ma?\r\n•	Silekeıdi óndirilýin joǵarlatatyn preparattar bola ma?\r\nAýyz qýysynyń qurǵaýyna baılanysty tistiń zaqymdanýynyń aldyn alatyn ádister:\r\n•	Tisti jip arqyly jıi tazalap turý.\r\n•	Tis dárigeriniń qaraýynda jıi bolý: aýyz qýysynyń jáne tistiń tazalyǵy boıynsha.\r\n\r\nBoljamy\r\nAýrý adam ómirine asa qaýipti bolyp sanalmaıdy. Boljamy sizdiń qaı aýrýmen aýyrǵanyńyzǵa baılanysty árıne.\r\nShegren sındromynyń belsendi satysynda lımfomanyń damý qaýip-qateri joǵary bolyp sanalady.\r\n\r\nAsqynýlar\r\n•	Kózdiń zaqymdanýy\r\n•	Tis karıesi\r\n•	Búırek jetkiliksizdigi\r\n•	Lımfoma\r\n•	Ókpelik ınfektsııa\r\n•	Vaskýlıt\r\nQaı kezde dárigerge qaralý tıis Shegren sındromynyń bastapqy sımptomdary biline bastaǵanda dárigerge baryńyz.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nSilekeı bezderi\r\nKóz aýrýlary\r\nQyshyný\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(937,'article','1303','Ystyq ótý (ystyqqa uryný)','qz','2018-10-05 11:22:46','2018-10-05 11:21:00','__Ystyq ótý__ – organızmniń óz  emperatýrasyn ıgere almaǵandyǵynan, dene qyzýynyń toqtaýsyz kóterile berýin aıtady. Sımptomdary: aqyl-estiń jáne teriniń ózgerisi, teri – qyzyl tústi, ystyq, qurǵaq bolyp ketedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1303',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Y','Ystyq','y','   Ystyq ótý (ystyqqa uryný) __Ystyq ótý__ – organızmniń óz  emperatýrasyn ıgere almaǵandyǵynan, dene qyzýynyń toqtaýsyz kóterile berýin aıtady. Sımptomdary: aqyl-estiń jáne teriniń ózgerisi, teri – qyzyl tústi, ystyq, qurǵaq bolyp ketedi. Ystyq ótý – organızmniń óz  emperatýrasyn ıgere almaǵandyǵynan, dene qyzýynyń toqtaýsyz kóterile berýin aıtady. Sımptomdary: aqyl-estiń jáne teriniń ózgerisi, teri – qyzyl tústi, ystyq, qurǵaq bolyp ketedi.\r\n\r\nÁdettegi ystyq ótý – dep, adam ystyq jerde turǵanda nemese salqyndaýǵa múmkin bolmaıtyn  jyly jerde otyrǵanda, eshqandaı kúshenýinsiz dene qyzýynyń  kóterile berýin aıtady. Adamnan ystyq lep uryp turady. Mundaı jaǵdaıda organızmniń ózindegi ystyqty qorshaǵan ortaǵa bólý qabileti tómendeıdi. Adamǵa ystyq ótý – birneshe kúnde damýy múmkin. Ystyq ótý aýrýy sábıler, qart kisiler, sozylmaly aýrýlary bar adamdarǵa qaýipti.\r\n\r\nFızıkalyq júkteme kezinde paıda bolatyn ystyq ótý – adam ystyq ortada jumys istegende nemese jattyǵý jasaǵanda paıda bolady. Fızıkalyq júktemeden paıla bolǵan ystyq lep – belgili ýaqytta birtendep ketedi, biraq sol ýaqyt aralyǵynada adam organızmi ózinen qalyptydan tys ystyqty ortaǵa bóledi. Nátıjesinde dene temperatýrasy maksımaldi  kóteriledi.\r\n\r\nYstyq ótýdiń eki túri de sýsyzdanýǵa, qurǵaýǵa jáne keıbir múshelerdiń qyzmetin buzylysyna ákeledi. Ystyq ótý – bul ómirge óte qaýipti, jedel medıtsınalyq kómek talap etetin jaǵdaı.\r\n \r\nTegter: \r\nYstyq ótý\r\nAqyl-estiń joǵalýy\r\nYstyq aýa raıy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(938,'article','1321','Qalqansha bezdiń túıinderi','qz','2018-10-05 11:47:41','2018-10-05 11:46:00','__Qalqansha bezdiń túıinderi __– bul keńirdektegi qalqansha bezinde kóbelek tıptes bezdiń anomaldi ósýi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1321',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qalqansha','y','   Qalqansha bezdiń túıinderi __Qalqansha bezdiń túıinderi __– bul keńirdektegi qalqansha bezinde kóbelek tıptes bezdiń anomaldi ósýi.\r\n Qalqansha bezdiń túıinderi – bul keńirdektegi qalqansha bezinde kóbelek tıptes bezdiń anomaldi ósýi.\r\n\r\nMundaı túıinderdiń biraz bóligi zııandy bolǵanymen, kóbinese  qaýip týdyra bermeıdi.\r\n\r\nBelgileri men sımptomdary mynadaı bolyp keledi:\r\n•	Qalqansha bezi isip, tompıyp shyǵyp ketedi;\r\n•	Qalqansha bezi aýyryp turady,\r\n•	Jutynǵanda kedergi jasaıdy;\r\n•	Daýys qarlyǵyp, syryl paıda bolady.\r\n\r\nEger qalqansha bezi kóptegen gormon (gıpertıeoz) bólip jatsa,  sımptomdary soǵyrlym álsireýi múmkin, salmaǵy ózdiginen kúrt túsip ketedi, úlken dáretke barýy  jıileıdi, júrek soǵysy jedeldeıdi,  ystyqqa shydaı almaıdy, titirkenip, mazasyzdanady, sondaı-aq bulshyq tetteri álsireıdi.\r\n \r\nTúıinder qaterli isikke ulasa bermeıdi, sondyqtan ony jaqsylap kútimdese jazylyp ketedi.   Biraq onyń keıbir túrleri qaterli bolyp keledi, ony hırýrgııalyq jolmen alyp tastaıdy. Sebebi ol rak nemese úlken qaterli isikterge ulasyp, jutyný jáne tynys alý joldaryn bekitip adamnyń ómirine qater tóndiredi. \r\n\r\nTegter:\r\ngıpertıreoz\r\nQalqansha beziniń gormony\r\nTynys alýdyń qıyndaýy\r\nJutynýdyń qıyndaýy\r\nQalqansha bezi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(939,'article','1322','Qajýlyq synýlar','qz','2018-10-05 11:48:37','2018-10-05 11:48:00','__Qajýlyq synýlar__ – bul súıektiń betinde paıda bolatyn shińishke bolar-bolmas shytynaýlar. Keıbir jaǵdalarda bul shytynaýlardyń jińishke bolatyny sondaı, tipti rentgennen de kórinbeıdi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1322',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qajýlyq','y','   Qajýlyq synýlar __Qajýlyq synýlar__ – bul súıektiń betinde paıda bolatyn shińishke bolar-bolmas shytynaýlar. Keıbir jaǵdalarda bul shytynaýlardyń jińishke bolatyny sondaı, tipti rentgennen de kórinbeıdi.\r\n Qajýlyq synýlar – bul súıektiń betinde paıda bolatyn shińishke bolar-bolmas shytynaýlar. Keıbir jaǵdalarda bul shytynaýlardyń jińishke bolatyny sondaı, tipti rentgennen de kórinbeıdi.\r\n\r\nQajýlyq synýlar súıekke kóp mólsherde salmaq túskennen paıda bolady. Biraq ol jaraqattan  emes.  Ol salmaq túsken deneniń kez-kelgen súıeginde kezdesedi.  Mysaly: júgirýdi, sekirýdi talap etetin sport túrlerimen aınalysatyn sportshylardyń aıaq súıekterinde paıda bolýy múmkin.  Sonymen qatar adam buryn aınalyspaǵan sport túrimen aınalysa bastaǵanda da súıekte osyndaı shatynaýlar kórinip jatady.   \r\n\r\nQajýlyq synýlar sımptomdaryna keler bolsaq, qaı jerde osyndaı shytynaý túzilse sol jer syrqyrap aýyryp turady. Jattyǵaý jasaǵanda aýrǵany basylýy múmkin, biraq ár jattyǵýdan soń aýrýy kúsheıe túsedi. \r\n\r\nEger synýǵa sebep bolatyn áreketterdi toqtatylsa, sımptomdary ózdiginen joıylyp ketedi.  Tek   ádettegi áreketterge súıegińiz daǵdalanǵannan keıin,   is-qımyldaryńyzdy birtindep jalǵastyra berseńiz bolady.\r\n\r\nTegter:\r\nSúıektegi shytynaýlar\r\nSynyq\r\njaraqat\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(940,'article','1360','Búırek ústi beziniń týa bitken gıperplazııasy','qz','2018-11-12 09:59:05','2018-11-12 09:54:00','Adamda eki búırek bezi bolady, ekeýi de búırektiń ústińgi jaǵynda ornalasqan.  Bul bezder aǵza úshin mańyzdy ról atqaratyn kartızol jáne aldosteron garmondaryn túzedi. Týa bitken búırek ústi beziniń gıperplazııa qabyǵy bar adamdarda ferment sıntezdelmedi, garmon túzýge shamasy  jetpeıdi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1360',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Búırek','y','   Búırek ústi beziniń týa bitken gıperplazııasy Adamda eki búırek bezi bolady, ekeýi de búırektiń ústińgi jaǵynda ornalasqan.  Bul bezder aǵza úshin mańyzdy ról atqaratyn kartızol jáne aldosteron garmondaryn túzedi. Týa bitken búırek ústi beziniń gıperplazııa qabyǵy bar adamdarda ferment sıntezdelmedi, garmon túzýge shamasy  jetpeıdi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nTýa bitken búırek ústi beziniń gıperplazııasy tuqym qýalaıtyn aýrýlar qataryna jatady.\r\n\r\nSebepteri\r\nAdamda eki búırek bezi bolady, ekeýi de búırektiń ústińgi jaǵynda ornalasqan.  Bul bezder aǵza úshin mańyzdy ról atqaratyn kartızol jáne aldosteron garmondaryn túzedi. Týa bitken búırek ústi beziniń gıperplazııa qabyǵy bar adamdarda ferment sıntezdelmedi, garmon túzýge shamasy  jetpeıdi.\r\n\r\nOl kezde aǵza kóptegen androgenderdi túze bastaıdy (androgen – erkektik jynys garmony).  Bul erkektik  belgilerdiń erte jetilýin odan saıyn órshitedi (nemese qyzdarda tıptik emes, qalypsyz erkektik belgiler – maskýlızatsııa -  paıda bolady ).\r\nTýa bitken búırek ústi beziniń gıperplazııasy  qyzdardaǵy sııaqty, jas balalarda da paıda bolady. Shamamen 10000-18000 baladan 1 bala týa bitken búırek ústi bezi qabymen týylady eken. \r\n \r\nAldosteron – búırek ústi bezinen bólinetin garmon.  Ol arterııalyq qysymnyń kúrdeli mehanızmdik aınalymynyń bir bóligi bolyp tabylady. Aldosteron natrı reabsorbtsııasyn  úlkeıtedi (qaıta sińiý) jáne búırektiń jeke arnasynan kalıdi bóledi. Natrı reabsorbtsııasy arterııalyq qysymdy kóteretin reabsorbtsııa sýyn  júrgizedi.\r\n\r\nSımptomdary\r\nSımptomdary týa bitken búırek ústi bezi qaby gıperplazııasynyń túrine qaraı, jáne, naýqastyń jasyna qaraı dıagnoz qoıylǵan sátte túrlenedi.\r\n•	Aýrýdyń jeńil formasymen aýyratyn balalarda týa bitken búırek ústi bezi qaby gıperplazııasynyń belgeleri men sımptomdary bolmaıdy. Sondyqtan  bala eseıgenshe aýrýdy anyqtaı almaıdy.\r\n•	Qyzdardaǵy týa bitken aqaýdyń aýyr formasy týylǵan kezde jynys múshesiniń anomaldi ósýinen  bilinedi, sol úshin aýrý sıpmtomdary paıda bolǵansha anyqtalyp úlgeredi.\r\n•	Al er balalar aýrýdyń aýyr formasymen aýyrsa da, saý kórinýi múmkin. \r\n\r\nBul aýrýdyń aýyr formasyna shaldyqqan balalarda týylǵannan keıin 2 nemese 3 apta ótkende myna sımptomdar týyndaıdy:\r\n•	Tamaqtandyrǵanda tábeti bolmaıdy nemese qusady;\r\n•	Sýsyzdanady, qurǵaıdy;\r\n•	Býyn elektrolıteri ózgeredi (qan quramyndaǵy natrı men kalıdiń anomaldi deńgeıi kóteriledi);\r\n•	Júrek soǵysynyń rıtmi ózgeredi.\r\nBul aýrýdyń jeńil formasyna shaldyqqan qyzdardyń  reprodýktıvti organynyń qurylysy  (analyq bezi, jatyry, fallopıev tútigi) qalypty túrde saqtalady. Biraq  olarda mynadaı sımptomdar kezdesýi múmkin:\r\n•	Etekkiri buzylady, nemese etekkiri kelmeıdi;\r\n•	Túk qoltyq astynda jáne shapta erte shyǵa bastaıdy;\r\n•	Keıbir delitkiler (klıtora) úlkeıedi.\r\nAýrýdyń jeńil formasyna shaldyqqan uldar saý kórinip júredi. Degenmen ýaqyt óte kele sımptomdary paıda bolady. Olar mynadaı kórinis berýi múmkin:\r\n•	Daýsy jýara bastaıdy;\r\n•	Qoltyǵy men shaptarynda túk erte paıda bolady;\r\n•	Jynys múshesi úlkeıedi, biraq jumyrtqasy qalypty damıdy;\r\n•	Bulshyq etteri  jaqsy damıdy.\r\nTaý bitken búırek ústi bezi gıperplazııasyna shaldyqqan uldardyń da, qyzdardyń da boılary  óz qatarlastarymen salystyrǵanda tez ósip ketedi, biraq eseıgennen keıin qalypty boıdan tómen bolyp qalady.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nPedıatr (balalar dárigeri) zerthanalyq tekserý taǵaıyndaıdy.  Qannyń taldamasynan mynadaı anyqtamalar shyǵýy múmkin:\r\n•	Qannyń sary sýynan elektrolıtter shyǵady;\r\n•	Albdosterona;\r\n•	Renın;\r\n•	Kartızol;\r\nRentgennen sábıdiń sol qol men bilek súıekteri eresek  adamdiki sekildi kórinedi.\r\nGenetıkalyq testter de dıagnostıkalaýǵa septigin tıgizedi, biraq olar kez-kelgen ýaqytta kómekshi bola bermeıdi.\r\n\r\nEmdeýi\r\nEmdeýdiń basty maqsaty qandaǵy garmon deńgeıin durystaýǵa baǵyttalady. Kartızondy, kóbinese gıdrokartzon túrinde kúnine 3 márte qabyldaý taǵaıyndalady. Qosymsha dárilik preparattardy, tek kúızelis jaǵdaıynda, aýrýdyń aýyr túrinde nemese operatsııa aldynda qabyldaý negizdeledi.\r\nDáriger hromosomalarǵa tsıtogenetıkalyq taldama taǵaıyndaý arqyly anomaldi genıtalılarmen balanyń genetıkalyq jynysyn anyqtaıdy. Er jyrynsty qyz balalardyń syrtqy jynys múshesin durystaý úshin operatsııa jasaýǵa bolady.\r\nTýa bitken búırek ústi bezi qaby gıperplazııasyn emdeý úshin qoldanatyn sterıoıdtar, ádette, janama áser bermeıdi. Tek semizdiń paıda bolyp, súıek náziktenip ketýi múmkin, sebebi, taǵaıyndalǵan dári mólsheri garmondardyń sanyn arttyrady, ony balanyń aǵzasy ózdiginen óńdeı almaıdy. \r\nAta-ana balasynyń boıynan kúızelisti, ınfektsııany, baıqasa, nemese, balany emdeý úshin qosymsha em júrgizý qajet  dep jatsa , dárigerge mindetti túrde habarlaýy kerek. Sterıodtardy qoldanyp jatyp, birden toqtatýǵa bolmaıdy, sebebi odan búırek ústi beziniń jetispeýshiligi týyndap ketýi múmkin.\r\n\r\nBoljamy\r\nBul aýrýǵa shaldyqqan adama ómir boıy dári-dármek qabyldaýy tıis. Olar ádette táp-táýir saý bolyp kórinedi. Biraq, olardyń boılary ózderimen qatarly saý balalarmen salystyrǵandaı edáýir kishkentaı kórinip turrady.   \r\nTýa bitken búırek ústi beziniń gıperplazııasy ádette, uryqtaný qabiletine áser etpeıdi.\r\nAsqynǵan jaǵdaıda\r\n•	Arterııalyq qysymy joǵarylaıdy;\r\n•	Qan quramyndaǵy qant deńgeıi tómendep ketedi.\r\n\r\nAldyn alý \r\nTýa bitken búırek ústi bezi qabynyń gıperplazııasy bar balanyń ata-anasy nemese balalarda osy aýrýdyń sıpmtomdary paıda bolsa, medıtsınalyq genetık pen keńeskeni jón.\r\nTýa bitken búırek ústi bezi qabynyń gıperplazııasynyń birneshe formasy úshin natalaldy dıagnostıka oń bolmaq. Harıon bıopsııasy negizinde júktilliktiń alǵashqy úsh aılyǵynda dıagnoz qoıylady. Amnoıtıkalyq suıyqtyqtaǵy 17-gıdroksıprogesteron sekildi garmon deńgeıi ózgergende ekishi úsh aılyqta dıagnoz qoıylady.\r\nTýa bitken búırek ústi bezi qabynyń gıperplazııasynyń kóp taralǵan formasy úshin skrınıngtik baǵdarlama jańa týǵan sábıler arasynda qoljetimdi bolmaq. Skrıngter jańa týǵandardyń daqtarynan kapıllıarly qan taldamasyn ótkizýi múmkin.\r\n\r\nAlternatıvtik ataýy\r\nAdrnogenıtaldy sındrom; 21-gıdroksılaz fermentiniń tapshylyǵy\r\n\r\nTegter: \r\naldosteron\r\nbúırek ústi bezi\r\ngıperplazııa\r\nqan quramyndaǵy qant mólsheriniń tómendeýi\r\nbalalar\r\n\r\n \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(941,'article','1361','Jańa týǵan náresteniń gemorragııalyq aýrýy ','qz','2018-11-13 06:07:40','2018-11-13 06:02:00','Jańa týǵan náresteniń gemorragııalyq aýrýy – qannyń uıyǵyshtyǵynyń buzylýynan týyndaıtyn aýrý. Ádette ol bala týylǵannan keıin kóp uzamaı paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1361',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jańa','y','   Jańa týǵan náresteniń gemorragııalyq aýrýy  Jańa týǵan náresteniń gemorragııalyq aýrýy – qannyń uıyǵyshtyǵynyń buzylýynan týyndaıtyn aýrý. Ádette ol bala týylǵannan keıin kóp uzamaı paıda bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nJańa týǵan náresteniń gemorragııalyq aýrýy – qannyń uıyǵyshtyǵynyń buzylýynan týyndaıtyn aýrý. Ádette ol bala týylǵannan keıin kóp uzamaı paıda bolady.\r\n\r\nSebepteri\r\nJańa týǵan náresteniń gemorragııalyq aýrýy – qannyń uıýy protsesinde mańyzdy ról atqaratyn K dárýmen jetispeýshiliginen bolady.\r\nBalanyń K dárýmeniniń jetispeýshiligine bir qatar sebepter bolady. Atalmysh dárýmen anasynan balanyń joldasy arqyly balaǵa nashar berilgen. Sondyqtan náreste týylǵanda qan quramynda K dárýmeni tómen bolǵan. Odan bólek,  anasynyń sútinde K dárýmeni óte tómen jınalady.\r\nMynadaı jaǵdaılarda balada bul aýrý damýy múmkin: \r\n•	Bosanardyń aldynda K dárýmeniniń ınektsııasy salynbaǵannan (eger K dárýmeni aýyz arqyly beriletin bolsa, onda ony birneshe márte berýi kerek, áıtpese ol áser bermeıdi)\r\n•	Nemese belgili bir qan suıyltatyn dárilerdi ishkennen;\r\nBul aýrýda úsh kategorııa bolady: \r\n•	Jańa týǵan náresteniń gemorragııalyq aýrýy erte basta óte sırek kezdesedi. Bul bala týylǵannan keıin 24 saǵattyń ishinde paıda bolady. Atalmysh aýrýdyń birden-bir sebebi, anasy júkti kezde belgili bir (kýmadın) sekildi qan suıyltatyn dárilerdi qoldanǵannan bolady.\r\n•	Al bul aýrýdyń klassıkalyq túrde bastalýy, bala týylǵannan keıingi alǵashqy aptasynda K dárýmeni ınektsııasyn almaǵannan, nemese anasynyń sútinen osy dárýmendi ala almaǵannan  bolyp jatady eken. Biraq bul túri sırek kezdesedi.\r\n•	Bul aýrýdyń kesh damyǵan formasy, balanyń 2 aptasynan 2 aılyǵyna deıin kórinis beredi. Bul  K dárýmendi ınektsııany qabyldamaǵan jáne azııalyq násildegi balalarda kóptep kezdesetin jaǵdaı.\r\nOsy aýrýmen aýratyn náresteler men jas balalarda mynadaı jaǵdaılar tez damıdy:\r\n•	Defıtsın alfa-1 antıtrıpsıni;\r\n•	Ót aıdaý joldarynyń artezııasy;\r\n•	Tselıaktsııa;\r\n•	Mýkovıstsıdoz;\r\n•	Dıareıa;\r\n•	Gepatıtter.\r\n\r\nSımptomdary\r\nBul aýrý qan aǵýmen mazalaıdy. Kóbinese qanap turatyn jerler:\r\nUl balanyń jynys múshesi, eger ol kesý protsedýrasynan ótken bolsa.\r\n•	Kindik jaǵy;\r\n•	Asqazan-ishek joldary (bala dáretke otyrǵanda qan ketýi múmkin)\r\n•	Shyryshty qabyq (mysaly, aýyz ben murynnyń shyryshty qabyǵy)\r\n•	Inektsııa qabyldaǵan bolsa ıne salynǵan oryn\r\nMynadaı da sımptomdar kezdesýi múmkin:\r\n•	Nesepke qan aralasyp shyǵady;\r\n•	Terisi jarylyp turady;\r\n•	Balanyń basynda tompıǵan isikter paıda bolady (bas súıeginiń bir jerinen qan ketip jatady).\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nQannyń uıyǵyshtyǵyn tekserý úshin zerthanalyq taldama júrgizý kerek.\r\nEger ishke engizilgen K dárýmeni qan ketýin toqtatsa, jáne trombındi ýaqyt bul kezde qalypty kórinip tursa dıagnoz qoıylady.\r\n\r\nEmdeý\r\nQan ketken jaǵdaıda tek K dárýmeni taǵaıyndalady.  Aýyr qansyrap jatqan naýqastarǵan qan quıylady.\r\n\r\nBoljamy\r\nQanaǵysh dertine shaldyqqan balalaryń jaǵdaıy ýaqyt óte kele tym nasharlap ketedi. Ókinishke qaraı ishki qan ketý qaýptiligi basym.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n•	Bastyń ishki jaǵynan qan ketse mıdy zaqymdaıdy;\r\n•	Ólimge aparady;\r\n•	Kólemdi qan ketýler bolady.\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nBalada kez-kelgen túsiniksiz qan ketýler paıda bolsa mindetti túrde dárigerge qaratyńyz.\r\n\r\nAldyn alý \r\nKez kelgen nárestege týylǵannan keıin K dárýmenin engizý kerek.  Bul tájirıbe atalmysh aýrýdyń damýyn toqtatady.\r\nAýrýdy erte bastan boldyrmaý úshin, ásirese, qaltyraýǵa qarsy dárilerdi qoldanatyn júkti áıelder K dárýmenin engizip allǵany jón.\r\n\r\nSınonımderi\r\nK dárýmeniniń jetispeýshiliginen qan ketý.\r\n\r\nTegter: \r\nqannyń uıyǵyshtyǵy \r\njańa týǵan náreste\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(942,'article','1371','Tilme ','qz','2018-11-15 05:08:25','2018-11-15 05:06:00','__Tilme __– irińdi streptokokk \'\'(Streptococcus pyogenes) \'\'nemese altyn stafılokokk \'\'(Staphylococcus aureus)\'\' shaqyratyn, terini jáne shyryshty qabyqtardyń oshaqtyq qabynýy. Tilme negizi teriniń zaqymdalýynan, atap aıtqanda syzat túsý, jaralaný, shaǵý, shanshý nemese bórtpe bolǵannan keıin paıda bolady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1371',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tilme','y','   Tilme  __Tilme __– irińdi streptokokk \'\'(Streptococcus pyogenes) \'\'nemese altyn stafılokokk \'\'(Staphylococcus aureus)\'\' shaqyratyn, terini jáne shyryshty qabyqtardyń oshaqtyq qabynýy. Tilme negizi teriniń zaqymdalýynan, atap aıtqanda syzat túsý, jaralaný, shaǵý, shanshý nemese bórtpe bolǵannan keıin paıda bolady. Tilme – irińdi streptokokk (Streptococcus pyogenes) nemese altyn stafılokokk (Staphylococcus aureus) shaqyratyn, terini jáne shyryshty qabyqtardyń oshaqtyq qabynýy. Tilme negizi teriniń zaqymdalýynan, atap aıtqanda syzat túsý, jaralaný, shaǵý, shanshý nemese bórtpe bolǵannan keıin paıda bolady.\r\n\r\nDáriger tilme sımptomdaryn muqııat qadaǵalaýy qajet, atap aıtqanda:\r\n\r\n* Teriniń isinýi, qyzarýy, aýyrsynýy. Sondaı-aq teride jaryqtar paıda bolyp, suıyqtyqtar bólinýi múmkin.\r\n* Qyzarǵan jerden bastap, deneniń ortasyna qaraı baǵyttalǵan qyzyl syzyqtardyń (lımfangınıt) bolýy.\r\n* Qyzýdyń kóterilýi jáne qaltyraý.\r\n* Irińniń bólinýi.\r\n* Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy.\r\n* Jaısyzdyqty seziný (syrqattaný).\r\n\r\nEger balalarda tilme bette paıda bolsa, ınfektsııanyń kózge nemese bas mıyna ótip ketpeýi úshin dereý dárigerge qaralýy tıis. Negizi tilmeni antıbıotıktermen emdeıdi jáne naýqasty tynyshtyq jaǵdaıda qaldyryp, jylýlyq kompressorlaryn qoıady. Qan aǵýynyń baıaýlaýy (venozdyq toqyraý), uzaq ýaqyt ketpeıtin isinýleri, dıabeti nemese ımmýndyq júıesiniń buzylýy bar naýqastarda tilme paıda bolsa, olardy dereý aýrýhanaǵa jatqyzý kerek.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(943,'article','1388','Dene massasynyń ındeksi nemese boı-salmaq ındeksi','qz','2018-11-19 03:07:23','2018-11-19 03:04:00','Dene salmaǵynyń ındeksi nemese boı-salmaq ındeksi – bul salmaq pen boıdyń sáıkestenýi,  salmaqtyń densaýlyqqa áserin baǵalaýǵa múmkindik beredi. Bul ındeks neǵurlym joǵary bolsa, joǵary qan qysymy, júrektiń ıshemııalyq aýrýy, ınsýlt, osteoartrıt, obyrdyń keıbir túrleri jáne 2 tıpti qant dıabeti sııaqty belgili bir aýrýlardyń qaýpi artady.\r\n\r\nKalorııalar men jattyǵýlarǵa qajettiligin baǵalaý úshin aǵzadaǵy maıdyń deńgeıin árdaıym qadaǵalaý mańyzdy. Ol úshin eki ádisti qoldaný usynylady: boı-salmaq ındeksi (eresekter men balalar úshin) jáne beldik aınalymnyń mólsheri (eresekter úshin). Boı-salmaq (RVI) ındeksi salmaqty metrmen bıiktik boıynsha bólý arqyly esepteıdi. Siz ındeksti eseptep, eresekterdiń salmaq dárejesiniń ındeks kestesine baılanysty salmaǵyńyzdyń jetkiliktiligin anyqtaı alasyz.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1388',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dene','y','   Dene massasynyń ındeksi nemese boı-salmaq ındeksi Dene salmaǵynyń ındeksi nemese boı-salmaq ındeksi – bul salmaq pen boıdyń sáıkestenýi,  salmaqtyń densaýlyqqa áserin baǵalaýǵa múmkindik beredi. Bul ındeks neǵurlym joǵary bolsa, joǵary qan qysymy, júrektiń ıshemııalyq aýrýy, ınsýlt, osteoartrıt, obyrdyń keıbir túrleri jáne 2 tıpti qant dıabeti sııaqty belgili bir aýrýlardyń qaýpi artady.\r\n\r\nKalorııalar men jattyǵýlarǵa qajettiligin baǵalaý úshin aǵzadaǵy maıdyń deńgeıin árdaıym qadaǵalaý mańyzdy. Ol úshin eki ádisti qoldaný usynylady: boı-salmaq ındeksi (eresekter men balalar úshin) jáne beldik aınalymnyń mólsheri (eresekter úshin). Boı-salmaq (RVI) ındeksi salmaqty metrmen bıiktik boıynsha bólý arqyly esepteıdi. Siz ındeksti eseptep, eresekterdiń salmaq dárejesiniń ındeks kestesine baılanysty salmaǵyńyzdyń jetkiliktiligin anyqtaı alasyz. Dene salmaǵynyń ındeksi nemese boı-salmaq ındeksi – bul salmaq pen boıdyń sáıkestenýi,  salmaqtyń densaýlyqqa áserin baǵalaýǵa múmkindik beredi. Bul ındeks neǵurlym joǵary bolsa, joǵary qan qysymy, júrektiń ıshemııalyq aýrýy, ınsýlt, osteoartrıt, obyrdyń keıbir túrleri jáne 2 tıpti qant dıabeti sııaqty belgili bir aýrýlardyń qaýpi artady.\r\n\r\nKalorııalar men jattyǵýlarǵa qajettiligin baǵalaý úshin aǵzadaǵy maıdyń deńgeıin árdaıym qadaǵalaý mańyzdy. Ol úshin eki ádisti qoldaný usynylady: boı-salmaq ındeksi (eresekter men balalar úshin) jáne beldik aınalymnyń mólsheri (eresekter úshin). Boı-salmaq (RVI) ındeksi salmaqty metrmen bıiktik boıynsha bólý arqyly esepteıdi. Siz ındeksti eseptep, eresekterdiń salmaq dárejesiniń ındeks kestesine baılanysty salmaǵyńyzdyń jetkiliktiligin anyqtaı alasyz.\r\n\r\nEresekterdiń boı-salmaq kórsetkishin arttyrý\r\n\r\nKesteniń sol jaǵyna ózińizdiń bıiktigińizdi belgileńiz jáne keste boıynsha kóldeneń syzyqty salmaqqa sáıkes keletin uıashyqqa syzyńyz. Sodan keıin bıiktik boıynsha salmaq ındeksin (RVI) ornatý úshin tik syzyqty syzyńyz. RVI 19-dan 24,9-ǵa deıin qalypty qundylyqtarǵa sáıkes keledi; RVI 25-den 29,9-ǵa deıingi salmaq, artyq dene salmaǵyn kórsetedi; RVI 30-dan astam bolsa, sizdiń semiz ekenińizdi aıtady.\r\n \r\nBalalar men jasóspirimderdegi boı-salmaq kórsetkishteri\r\n\r\nBalalar úshin RVI ındeksi jasyna jáne jynystyq sıpattamalarǵa baılanysty esepteledi. 1.2-sýrette balalar men jasóspirimder úshin eseptelgen boı-salmaq kórsetkishi qısyq syzyqpen kórsetilgen.\r\n\r\n2 jastan 20 jasqa deıingi balalar men jasóspirimderge arnalǵan qısyq boı-salmaq kórsetkishi\r\n\r\n\r\n \r\nBalalar men jasóspirimder úshin RVI kelesideı esepteledi:\r\n\r\nRVI = salmaǵy (kg) / bıiktigi (sm) 2 × 10,000. Bul kestede balanyń jasyn kóldeneń ósten tabýǵa bolady, sodan keıin eseptelgen RVI mánderimen qıylysqa tik syzyq salý kerek.\r\n\r\nBul syzyqty kesip ótetin qısyq syzyq balańyzdyń boı-salmaǵy ındeksi jalpy popýlıatsııaǵa tán ortasha mánderinen aýytqyǵanyn kórsetedi.\r\n\r\nBoı-salmaq ındeksin qurý aýyr salmaqty anyqtaýmen salystyrǵanda neǵurlym obektıvti kórsetkish bolyp tabylady, sebebi ol aǵzadaǵy maıdyń dárejesi týraly jýyq  sıpattama beredi. Alaıda boı-salmaq ındeksiniń shekteýleri de bar. Mysaly, ol bulshyq etti adamǵa ózin maılanýyn qaıta baǵamdaýyna múmkindik beredi. Sonymen qatar,  boı-salmaq ındeksi bulshyq et massasyn joǵaltqan adamnyń semirý satysyn jete baǵalamaıdy.\r\n\r\n\r\nTegter:\r\n\r\nBalalar men eresekterge arnalǵan dene salmaǵynyń ındeksi\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(944,'article','1406','Agammaglobýlınemııa (Brýton aýrýy)','qz','2018-11-19 10:19:27','2018-11-19 10:17:00','Agammaglobýlınemııa nemese Brýton aýrýy – tuqym qýalaıtyn aýrý. Buǵan shaldyqqan adamnyń aǵzasynan ımmýnoglobýlın  nemese antıdene dep atalatyn sany az ımmýndyq molekýlalar bólinedi. Negizi olar, aǵzany vırýstar men bakterııalardan qorǵaý úshin bólinetin.  Al mundaı aqaýly antıdenelerdiń bólinýinen aǵzaǵa túrli ınfektsııalar túsip, zaqymdanady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1406',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Agammaglobýlınemııa','y','   Agammaglobýlınemııa (Brýton aýrýy) Agammaglobýlınemııa nemese Brýton aýrýy – tuqym qýalaıtyn aýrý. Buǵan shaldyqqan adamnyń aǵzasynan ımmýnoglobýlın  nemese antıdene dep atalatyn sany az ımmýndyq molekýlalar bólinedi. Negizi olar, aǵzany vırýstar men bakterııalardan qorǵaý úshin bólinetin.  Al mundaı aqaýly antıdenelerdiń bólinýinen aǵzaǵa túrli ınfektsııalar túsip, zaqymdanady. Agammaglobýlınemııa nemese Brýton aýrýy – tuqym qýalaıtyn aýrý. Buǵan shaldyqqan adamnyń aǵzasynan ımmýnoglobýlın  nemese antıdene dep atalatyn sany az ımmýndyq molekýlalar bólinedi. Negizi olar, aǵzany vırýstar men bakterııalardan qorǵaý úshin bólinetin.  Al mundaı aqaýly antıdenelerdiń bólinýinen aǵzaǵa túrli ınfektsııalar túsip, zaqymdanady.\r\n\r\nSebepteri\r\nAgammaglobýlınemııa – ásirese erlerde bolatyn sırek kezdesetin aýrý. Bul dert genetıkalyq aqaýdan damıdy. V-lımfotsıtter – ımmýndyq jasýshalarynyń shamadan tys jınalýynyń nátıjesinde boıdyń qalypty ósýi toqtaıdy. \r\nSondaı-aq, onyń saldarynan aǵzadaǵy qan quramynda óte kishkentaı ımmýnnoglobýlınder bólinedi (keıde tipti, bólinbeıdi de). Immýnnoglobýlınder – aǵzany túrli aýrýlar men ınfektsııadan qorǵaý úshin mańyzdy ról atqarady.\r\nBrýton aýrýyna shaldyqqan adamdar, kóbinese mynadaı bakterııalardy juqtyrady: gemofıldi talshyqtar, pnevmokokktar (Streptococcus pneumoniae), streptokokktar. Ol ınfektsııalar myna aǵzalardy zaqymdaıdy:\r\n•	Asqazan-ishek joldary;\r\n•	Tamyrlar;\r\n•	Ókpe;\r\n•	Teri;\r\n•	Joǵarǵy tynys alý joldary\r\n\r\nAgammaglobýlınemııa – tuqym qýalaıtyn aýrý, sondyqtan, naýqastyń basqada týystaryn tekseristen ótkizý kerek.\r\n\r\nSımptomdary\r\nAýrý tómendegideı bakterııalyq aýrýlarmen jıi mazalap turady:\r\n•	Bronhıt;\r\n•	Sozylmaly dıareıa (ish ótý);\r\n•	Konıýktıvıt (kóz ınfektsııasy);\r\n•	Júrek otıti;\r\n•	Pnevmonııa;\r\n•	Sınýsıt;\r\n•	Teri aýrýlary; \r\n•	Joǵarǵy tynys alý joldary aýrýlary.\r\nKóp tirkelgen sáıkes ınfektsııalar, ásirese, balalardyń 4 jasyna deıingi ýaqytta kórinis beredi eken.\r\nBasqa da sımptomdar mynalarmen baılanysty bolyp keledi:\r\n•	Bronhoektazııa (jóteldiń asqynǵan túri);\r\n•	Sebepsiz demikpe ustamalary.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nBuzylys taldama kezinde aǵzadaǵy ımmýnogloblın mólsherinen belgili bolady.\r\nTest mynadaı bolyp keledi:\r\n•	V-lımfotsıttendiń aınalymyn ólsheý úshin tsıtometrııa aǵynyn tekseredi;\r\n•	Sarysý quramyndaǵy ımmýnoelektroforezdi tekseredi;\r\n•	IgG, IgA, IgM – ımmýnoglobýlınderdiń sanyn qaraıdy (ádette ol nefelometrııanyń kómegimen tekseriledi)\r\n\r\nEmdeý\r\nEmdeý aldymen ınfektsııamen úılesetin jaǵdaıdy retke keltirýmen bastalady. Naýqasqa ımmýndyq júıesin nyǵaıtý úshin ımmýnnoglobýlın engiziledi.\r\nBakterııalyq ınfektsııalardy emdeý úshin antıbıotıkterdi jıi qabyldaıdy.\r\nGenetıkalyq keńeste artyq bolmaıdy.\r\n\r\nAýrý kezinde\r\nAgammaglobýlınmen aýyratyn naýqastardyń jalpy jaǵdaıyn jaqsartý úshin ımmýnoglobýlınder turaqty túrde engiziledi.\r\nBul aýrý emdelmese, basqa aýrýlarmen astasyp ketedi de, ólimmen aıaqtalýyna aparýy múmkin.\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar:\r\n•	Artrıtke ulasady;\r\n•	Ókpe aýrýy jáne sozylmaly sınýsıtke ulasady;\r\n•	Ekzema paıda bolady;\r\n•	Malabsorbtsııa ishek sındromyna aparady.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nagammaglobýlınemııa\r\nBrýton aýrýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(945,'article','1411','Júrektiń tosynnan toqtap qalýy','qz','2018-11-19 10:41:53','2018-11-19 10:40:00','Júrekte elektirlik júıe bar, ol júrek soǵysynyń rıtmin baqylaıdy. Júrekte problema týyndasa, ol júrek  soǵysy rıtminiń buzylýynan bolady, mundaı kúrdeli problemany arıtmııa dep ataıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1411',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júrektiń','y','   Júrektiń tosynnan toqtap qalýy Júrekte elektirlik júıe bar, ol júrek soǵysynyń rıtmin baqylaıdy. Júrekte problema týyndasa, ol júrek  soǵysy rıtminiń buzylýynan bolady, mundaı kúrdeli problemany arıtmııa dep ataıdy. Júrekte elektirlik júıe bar, ol júrek soǵysynyń rıtmin baqylaıdy. Júrekte problema týyndasa, ol júrek  soǵysy rıtminiń buzylýynan bolady, mundaı kúrdeli problemany arıtmııa dep ataıdy.\r\n\r\nArıtmııanyń birneshe túri bar. Arıtmııa kezinde júrek óte sırek nemese aqyryn soǵady,  ne bolmasa, tipti soqpaı qalýy da múmkin. Júrektiń tosynnan toqtap qalýy, naýqasta aýytqý bolǵan jaǵdaıda, júregi toqtaǵanda oryn alady. Bul toqtap qalýdyń júrek ustamasynan aıyrmashylyǵy, ustama kezinde qan aǵysy toqtap qalady da, júrek ádettegi soǵysyn jalǵastyra beredi.\r\n\r\nJúrektiń tosynnan toqtap qalýy birneshe sebepterge baılanysty oryn alady. Sebepteri: júrek qantamyrlarynyń aýrýlary, fızıkalyq stress, sondaı-aq keıbir týma aýrýlardyń áserinen bolady. Keıde dárigerler júrektiń ne úshin tosynnan toqtap qalatynyn anyqtaı almaı jatady.\r\n\r\nJúrek toqtap qalǵan jaǵdaıda, jedel medıtsınalyq kómek berilmese, adam birneshe mınýttyń ishinde ólip ketýi de múmkin. Tek adam  júrek defıbrıllııatsııasyn jasatqan bolsa ǵana ajal aýzynan arashalap alyp qalýǵa múmkindik týady. Defıbrıllıatsııa – elektroımpýlsti áser berý ádisi. Ol júrek bulshyqetteriniń elektirlik belsendiligin qaıta qalpyna keltirý úshin qoldanylatyn ádis. Júregi toqtap qalǵan adamdy defıbrılıatsııanyń aldynda, júrek-ókpelik reanımatsııasynan ótkizý kerek, sodan keıin ǵana defıbrılıatordy qoldansa bolady.\r\n\r\nEger sizdiń júregińiz buryn tosynnan toqtaǵan bolsa, ımplantalǵan defıbrıllıator qaıta toqtaýdyń aldyn alyp, ólim qaýpin azaıtady.\r\n\r\nTegter: \r\njúrektiń toqtaýy\r\njúrektiń tosynnan toqtaýy\r\njúrek qantamyrlarynyń júıesi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(946,'article','1637','АЛҒЫ СӨЗ','kz','2019-01-11 06:55:33','2019-01-11 05:47:00','Ғалымдар «һоmо sаріеns» деп ат қойып, айдар таққан саналы адам пайда болғаннан бері адамзат баласын «қайткенде денсаулықты сақтап, ұзақ өмір сүруге болады» деген сұрақ толғандырумен келеді. Дәл осы тақырыптағы тасқа қашалып, қышқа бедерленген, теріге таңбаланып, папирусқа түскен, қағазға жазылып, баспаға басылған, тіпті электронды ақпарат құралдарына шықкан зерттеулер мен зерделеулерде есеп жоқ десе де болғандай.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1637',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','АЛҒЫ','y','   АЛҒЫ СӨЗ Ғалымдар «һоmо sаріеns» деп ат қойып, айдар таққан саналы адам пайда болғаннан бері адамзат баласын «қайткенде денсаулықты сақтап, ұзақ өмір сүруге болады» деген сұрақ толғандырумен келеді. Дәл осы тақырыптағы тасқа қашалып, қышқа бедерленген, теріге таңбаланып, папирусқа түскен, қағазға жазылып, баспаға басылған, тіпті электронды ақпарат құралдарына шықкан зерттеулер мен зерделеулерде есеп жоқ десе де болғандай.\r\n Ғалымдар «һоmо sаріеns» деп ат қойып, айдар таққан саналы адам пайда болғаннан бері адамзат баласын «қайткенде денсаулықты сақтап, ұзақ өмір сүруге болады» деген сұрақ толғандырумен келеді. Дәл осы тақырыптағы тасқа қашалып, қышқа бедерленген, теріге таңбаланып, папирусқа түскен, қағазға жазылып, баспаға басылған, тіпті \r\nэлектронды ақпарат құралдарына шықкан зерттеулер мен зерделеулерде есеп жоқ десе де болғандай.\r\nМықты денсаулық пен ұзақ өмір өткен дәуірдің ғана емес, бүгінгі күн адамын да ерекше толғандыратын мәселелер қатарында. Егер сіз алдыңыздағы компьютердің түймелерін басып қалып, ғаламторда қос тақырыпты кезектесе \r\nтеретін болсаңыз, әлемнің алуан тілінде миллиондаған қайнарлар мен мұндалап шыға келеді.\r\nАлуан түрлі ақпараттар ағынын қарастыра отырып, ондағы мамандар мен дәрігерлердің ұсыныстарының сансыз көптігіне ғана емес, кейде тіпті олардың бір-біріне қабыспайтын кереғарлығына да таң қаласың. Оның себебі де жоқ емес. Мәнгі жаз орныққан өлкеде өскен тіршілік иесінің солтүстіктің суығына шыдас бермейтіні сияқты, құрлықтың сан тарабында өмір сүрген алуан нәсілді адамзат ұрпағының өмір салты, тіршілікке бейімделу түрі, табиғи ортасы мен ішер тағамы да түрліше болуына байланысты олардың өмірлік қажеттіліктерінен бастап, әлеуметтік талаптілектерінің спектрі мен иерархиясы да алуан түрлі болып келеді. Ендеше, мыкты денсаулық пен ұзақ өмірдің құпиясын іздеген жан оны алыстан емес, өзі өмір сүрген ортадан және өткен заманның емес, бүгінгі күннің бедерінен іздегені жөн.\r\nЗаман өзгергенде, адам да өзгереді. Тіпті біз өмір сүріп жатқан шапқан аттай, атқан оқтай зымыраған заманда қоршаған орта, біз ішіп-жейтін тағамның құрамы да күн сайын өзгеру үстінде.\r\nСіздердің қолдарыңыздағы кітап - біздің буынға адамзаттың алуан ұрпағын толғандырған жоғарыдағы қос сұрақтың құпиясын бүгінгі ғылым мен медицинада жинақталған мың сан қайнарлардан іздеп, оны жүйелеп, жүлгелеп, бүгінгі оқырманға ұғынықты тілмен жеткізе білген басылым.\r\nОның авторы — қазақ дәрігерлерінің атақты әулетінен шыққан медицина докторы, профессор Алмаз Шарман. Ол он жылдай АҚШ-тың белгілі ғылыми орталықтарында, осы елдегі ең беделді медициналық жоғары оқу орны — Джон Хопкинс университетінде профессор қызметін атқарып, көптеген зерттеу еңбектер жазған іргелі ғалым, іскер басшы. Профессор Шарман кейінгі жылдары туған еліне оралып, Елбасы тапсырмасымен Қазақстанда тұңғыш рет құрылған Үлттық медициналық холдингті баскарып, оның директорлар кеңесіне төрағалық етуде. Бұған қосымша Назарбаев университетінің вице-президенті әрі профессоры ретінде ұстаздық қызметін де табыспен жалғастыруда. Бір сөзбен айтқанда, әлемдік медицинаның жілік майын шаққан үлкен дәрігер, терең ойлы теоретик ғалым, білікті маман.\r\nАлмаз екеуміз бір жылы туған құрдас әрі сырлас доспыз. Сондықтан мен бұл кітаптың жазылу тарихынан жақсы хабардармын.\r\nОл - тамаша лектор әрі шебер әңгімеші. Кітапта жазылған көптеген жайларды кезінде маған, біздің ортамызда дәрігердің кеңесі ретінде ауызша айткан. Кейін қойылатын сауалдардың да саны артты, оған сәйкес берілетін кеңестер де көбейді. Кейін солардың бір парасы «Формула здоровья» деген атпен жеке кітап түрінде басылып, аз ғана уақыт ішінде таралып кетті.\r\nДер кезінде жазылған кітаптың оқырмандары мол болып шықты. Көп ұзамай «Биомедицина: здоровье и долголетие» кітабы жарық көрді. Қос кітап жариялан- ғаннан соң қойылар сұрақтар саны одан әрі көбейе түсті. Ендігі жерде бұл тақырып қарапайым оқырмандарды ғана емес, қазіргі және болашақ дәрігерлерді, мамандарды қызықтыра бастады. Кітаптарда көтерілген проблемалар бұқаралық ақпарат құралдарында, ғаламторда талқыланып, авторға жаңа ұсыныстар мен тілектер айтылды. Профессор А.Шарман солардың бәрін түбегейлі түрде толық- тырып, сіздер парақтап отырған кітапты жазып шықты.\r\nӘр заманның өз ерекшелігі, өзгеше талабы, өз стандарты бар. Өткен ғасырдың алғашқы ширегінде ғылым мен техника ерекше қарқынмен дамып, дене еңбегін ой еңбегі біртіндеп ығыстырып шығара бастады. Ғасыр соңына дейін бұрын қолмен атқарылатын өндіріс саласын былай қойғанда, күнделікті тірліктегі сан мындаған жұмыс түрлері автоматтандырылды. Осының бәрі қимыл-қозғалысты азайтып, гиподинамия сияқты жана сырқат түрін шығарды. Жаңа дерт жалғыз келмей адам-ның ағзасына зиянды зардабын тигізетін алуан түрлі сырқаттарды қоса әкелді. Осылайша жаңа заман дәрігерлер алдына соны міндеттер жүктеді.\r\nXX ғасыр адамына уақыт көшінен калмай, бәсекеге қабілетті болу үшін мық-ты денсаулық керек болды. Жаңа заман дәрігерлері бұрынғысынша ауруды емдеуден гөрі оның алдын алу мәселесіне ерекше көңіл бөле бастады. Нәтижесінде тағам түрін жетілдіру мен дене шынықтыру мәселесі алдыңғы қатарға шыкты. Дім-кәс болу дене еңбегі ғана емес, ой еңбегімен айналысатындар үшін де көп кедергі келтіре бастады. Сондықтан XX ғасырдың екінші жартысында денсаулықты сақтау мен адам өмірін ұзартуға арналған түрлі ғылыми жаңалықтар ашылып, ол Батыс қоғамының игілігіне айнала бастады.\r\nКеңес заманында бұған мүлде керісінше жағдай қалыптасты. Тіпті сырқаттану жаппай әдетке айналды. Жаппай теңгермешілік үстемдік еткен қоғамда кейбіреулер үшін ауру-сырқаулы болудың «пайдасы» да болды. Дәрі тегін, емделу тегін, жалақы толық төленеді. Үзақ емделуден кейін санаторийге берілетін арзан жолдама тағы бар. Жаңа құбылыс елдегі емделу орындарын: түрлі ауруханалар мен емханалар санын көбейтті. Тіпті медицинаның дамуын әр өңір мен елді мекендердегі дәрігерлік орын мен ондағы емделушілердің санымен өлшеу белең алды.\r\nБатыс адамы үшін үнемі аурушаң болу мүлде тиімсіз еді. Дәрігерге қаралу ақылы, дәрі сатып алу үшін де көп каражат керек, ал ауруханаға жату шаш етектен шығынға батумен бірдей болды. Сондықтан Батыс қоғамында аурудың алдын алу, оны мүлде болдырмау мәселесіне ерекше көңіл бөлінді. Бұл жаппай спортпен айналысып, шынығып, ширығу үрдісін шығарды және ол біздегідей ұжымдык көрсеткіштер үшін емес, әр адамның денсаулығын нықтау мен өмірін ұзарту мақсатында жасалды. Спорттық жаттығулар арқылы адам денсаулығын шыңдау медицинаның жаңа саласын өркендетіп, өндірісте тұтастай жаңа индустрияны қалыптастырды.\r\nПрофессор Алмаз Шарманның кітабының гуманистік кредосы мен басты лейтмотиві: «Үзақ өмір мен мықты денсаулык — әркімнің өз қолында».\r\nАвтордың пайымдауынша, адам өз денсаулығының үштен бірін ата-бабадан еншілеген генетикалық күш-қуаттан алады екен. Оны өз ретімен пайдалана алмасаң, аз ғана уақыттың ішінде айырылып қалуын да әбден мүмкін.\r\nҮштің тағы бірі жұтқан ауа, ішкен асқа байланысты болып шықты. Тоқшылықтың жолы осы екен деп шамадан тыс тамақ жеу, ішімдік ішу, темекі тарту денсаулықты әлсіретіп қана қоймай, Жаратушының өлшеп берген өмірін қысқарта түсетіні және де белгілі болды.\r\nҮштің тағы бір парасы үздіксіз қимыл-қозғалыста екен. Егер сіздің мамандығыңыз ертеден кешке дейін қозғалысқа негізделген болса, онда ара-тұра керіліп-созылып, бой жазып отырсаңыз да жеткілікті. Ал егер сіздің кәсібіңіз таңертеңнен кешке дейін стол басында тапжылмай отыруға негізделген қызмет болса, сізге міндетті түрде спортпен айналысып, түрлі жаттығулар жасауға тура келеді.\r\nАлмаз Шарман ұсынатын мықты денсаулық пен ұзақ өмір сүрудің үштұғырлы формуласы дәл осындай қысқа да нұсқа, ең бастысы, әркімнің қолынан келіп, көкейінен шығатындай анық та айқын.\r\nКітап авторы біз күнделікті пайдаланатын тағам түрлері мен оның адам ағзасына тигізетін пайдасын түсінікті тілмен тарқатып мағлұмат береді. Шындығында біз өз өңірімізде, қаламызда, ауылымызда, тіпті ауламызда өсетін түрлі көкөніс, жеміс-жидектер мен оның кұрамындағы пайдалы заттар жайлы не білеміз? Күнделікті ішетін суымыздың кұрамы жайлы қандай ақпаратымыз бар? Ауылымыздың іргесіндегі бұлақ суының шипасы қандай? Осы сияқты өте қарапайым, бірақ денсаулыққа тигізетін әсері зор сұрақтардың жауабын да дәл осы кітаптан табасыз.\r\nҚазіргі заманда түрлі диета сақтау, ашығу, арықтауға арналған кітаптардан көз сүрінеді. Шала сауатты мамандар жазған олардың қайсыбірін орындаймын деп сау басына сақина тілеп алғандар да жеткілікті. Ендеше, солардың қайсысы дұрыс, қайсысы бүрыс? Бізге қолайлысы кандай? Кітап авторы осындай сұрақтарға байыпты пайымдаулар арқылы орнықты жауап береді.\r\nӘрине, күн сайын ішкен-жегенінің бәрін калорияға шағып, шотқа қағып отырудың қажеті жоқ болар, бірақ қанағат қарын тойғызатынын ұмытпауға шақырады кітап авторы.\r\nБіз «адам мен табиғат — егіз» дегенді жиі айтамыз. Ал тіршілікте соның қадіріне жетіп жүрміз бе? Өзіміз өмір сүріп жатқан ауыл мен қаладағы табиғат аясында дем алып, бой жазып, жүгіруге уақыт тауып жүрміз бе? Оның өз денсаулығымызды нығайтуға тигізетін қандай пайдасы барын білеміз бе?\r\nКітапта қала тұрғыны үшін үйден шықпай-ақ немесе арнайы спорт залдарында қандай жаттығулар жасап, спорттың қай түрімен айналысуға болатыны жайлы да егжей-тегжейлі мағлұмат берілген.\r\nКітаптың тұтас бір бөлігі спорт, түрлі жаттығулар жасау мен қимыл-қозғалысқа арналған. Жас кезімізде айналысып, әлдеқашан ұмытқан спортпен 40, 50, 60, 70 жаста қайта табысуға бола ма? Болса оның қандай жолдары бар? Міне, осы сұрақтардың бәріне байсалды жауапты да дәл осы кітаптан табасыз.\r\nСпортпен айналысатын адамға қойылатын басты шарт — қай спорт түрі сізге қолайлы немесе онымен қалай айналысуға болады? Спорт жаттығуларын жасау мерзімінің ұзактығы қандай болуы керек? Жаттығу кезінде өзіннің жай-күйіңді қалай қадағалауға болады? Автор мұндай сұрақтарды да жауапсыз қалдырмайды.\r\nПрофессор А.Шарман қазақстандық авторлар сирек қалам тартатын, бірақ Батыс қоғамы үшін басты проблемалардың біріне айналған — стресс және депрессиямен күрес жайлы да жан-жақты мағлұмат береді. Шындығында біздің қазіргі қоғамымыздағы ен басты проблеманың бірі — сарыуайымға салыну. Маған халық даналығы: «Уайым түбі — тұңғиық, батасың да кетесің» десе, кітап авторы: «Қарсы тұрсан сен оған, мұратыңа жетесің» деп тұрғандай көрінеді.\r\nҚазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін елдің еңсесі көтерілді, тұрмысы түзелді, өмір салты өзгерді. Адамдар бұрынғысынша айлықтан айлыкка дейін әйтеуір күнкөріс қамы үшін ғұмыр кешудің орнына, тірліктің бар қызығын молынан көріп, бақуатты да барақат өмір сүруді алдына мақсат етіп қоя бастады. Ол үшін мықты денсаулықтын керек екендігін де айқын түсінді. Күш-қуатты сақтау үшін нәрлі тамақ ішіп, қимыл-қозғалыс пен дене жаттығуларын жасау керектігін де ұғынды. Бұрынғысынша спортпен әйтеуір міндеткерліктен құтылу үшін емес, өз денсаулығын мықтау үшін айналыса бастады. Жана спорт түрлері өркендеп, алуан түрлі жаттығу аландары мен спорт нысандары салынды, тіпті спорт табыс табу көзіне айналды. Соның нәтижесінде жаны сұлу, тәні сау жаңа ұрпақ қалыптаса бастады.\r\nҚазақта «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын» деген қанатты сөз бар. Тәуелсіздік жылдары Елбасының жанында қызмет атқарған көмекшілерінің бірі ретінде мен Нұрсұлтан Әбішұлының спортқа, сергектікке негізделген жаңа өмір салтын өзі берік ұстанып қана қоймай, оны өзгелерге де үлгі-өнеге ретінде көрсете білген көргенділігін ерекше атап өткім келеді.\r\nАта-бабасынан мықты денсаулық еншілеген Елбасы ел тәуелсіздігінің алғашқы жылдарынан бастап-ақ спортқа, салауатты өмір салтына ерекше ден қойып, оған бүкіл халықты жұмылдырды. Алғашқылардың бірі болып қолына теннис ракеткасын алып, кортқа шықты. Соның аркасында аз ғана уақыт ішінде Қазақстанда жүздеген жаңа теннис корттары салынып, осы бір элиталы спорт түрімен айналысатын ондаған мың теннисші-спортшылар өсіп шыкты. Нәтижесінде үлкен тенниспен айналысатын Қазақстан құрамасы әлемдік жиырмалыққа енді.\r\nӘр таңын тренажер залында жүгіруден бастайтын Елбасына еліктеушілер саны да жыл сайын артып, үлкен қалалардағы әрбір үлкен тұрғын үй кешенінде жаңа фитнес залдары қанат жайды. Коньки, шаңғы спортымен жас кезінен-ақ шұғылданған Елбасымыз елуге келгенде тау шаңғысымен айналысып, қысқы спорт түрлерінің өркендеуіне де өріс ашты. Бұл Қазакстанның өз тарихында тұңғыш рет қысқы спорт түрінен Азиада ойындарында бірінші орынды иеленіп, еліміздің әр қиырында қысқы спорт түрлерінің қарқынды дамуына даңғыл жол ашты.\r\nЕлбасына еліктеп, ат спорты, суға жүзу спортымен айналысушылар саны артып, тіпті, біз үшін таңсық болып келген спорт түрі — гольфке дейін қазақстандықтар өміріне мықтап ене бастады.\r\nСөзі мен ісінің арасында алшақтығы жоқ, қай ісімен болса да халқына үлгі бола білген, нағыз ұлт көшбасшысының өнегесі барша қазақстандықтар үшін, әсіресе, жас буын өкілдері үшін тамаша тағылымдық мектеп болып қалыптасты.\r\nАвтордың Назарбаев университетінің профессоры қызметін атқарып, ал алдыңыздағы кітаптың Өмір туралы ғылымдар орталығында дайындалуының заңдылығы да осында болса керек.\r\nЖаныңыз сұлу, деніңіз сау болып, ұзақ өмір сүргіңіз келе ме? Бұл сіздің өз қолыңызда. Оған жетуді ертеңге қалдырудын қажеті жоқ. Оны дәл бүгін, тіпті тура қазір бастағаныңыз жөн. Бұл істе сіздің ақылыңызға ақыл қосып, адастырмайтын темірқазық болатын басты кеңесшіңіз — алдыңыздағы кітап. Оқыңыз да, іске кірісіңіз.\r\n\r\nСізге мықты денсаулық, ұзақ өмір тілеуші,\r\n                                      					\r\nМұхтар Құл-Мұхаммед__\r\n    ',NULL,'topic','2','tiki_p_read_topic','','','2','ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(947,'article','103','Бастың сақина ауруы','kz','2018-07-16 08:33:41','2018-07-16 08:20:00','Бастың сақина ауруы бас ауруының жиі кездесетін түрі, жүpек айнуы, құсу немесе жарыққа сезімталдық секілді симптомдармен қосарланады. Адамдардың көпшілігінде бастың бір жағында болатын, солқылдаумен қосарланатын ауырсыну сезіледі.\r\n\r\nСақинасы бар кейбір адамдарда бас ауруының пайда болуына дейін «аура» аталатын белгі беретіндей симптомдар болады. Аура – бас ауруының пайда болуы жайлы белгі беретін симптомдар тобы, көру бұзылыстарын қоса.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=103',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бастың','y','   Бастың сақина ауруы Бастың сақина ауруы бас ауруының жиі кездесетін түрі, жүpек айнуы, құсу немесе жарыққа сезімталдық секілді симптомдармен қосарланады. Адамдардың көпшілігінде бастың бір жағында болатын, солқылдаумен қосарланатын ауырсыну сезіледі.\r\n\r\nСақинасы бар кейбір адамдарда бас ауруының пайда болуына дейін «аура» аталатын белгі беретіндей симптомдар болады. Аура – бас ауруының пайда болуы жайлы белгі беретін симптомдар тобы, көру бұзылыстарын қоса. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nБастың сақина ауруы бас ауруының жиі кездесетін түрі, жүрек айнуы, құсу немесе жарыққа сезімталдық секілді симптомдармен қосарланады. Адамдардың көпшілігінде бастың бір жағында болатын, солқылдаумен қосарланатын ауырсыну сезіледі.\r\n\r\nСақинасы бар кейбір адамдарда бас ауруының пайда болуына дейін «аура» аталатын белгі беретіндей симптомдар болады. Аура – бас ауруының пайда болуы жайлы белгі беретін симптомдар тобы, көру бұзылыстарын қоса.\r\n\r\n\r\n\r\nБастың сақина ауруының симптомдары – жарық пен дыбысқа жоғары сезімталдық,жүрек айнуы, аураның пайда болуы (бір көздің көрмеуі немесе туннельдік көру), сөйлеудегі қиындық және күшті ауырсыну, әсіресе, бастың бір жағында.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nСақина тәрізді бас аурулары әдетте, 10-45 жас аралығында пайда болады. Кейде одан кейін де кездеседі.\r\n\r\nСақина ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі. Сақина бір отбасының мүшелерінде қайталануы мүмкін. Кейбір әйелдерде бас сақинасының ұстамалары жүктілік кезінде азаюы мүмкін.\r\n\r\nСақина мидың ауытқулы белсенді бөлігінде туындайды, бірнеше факторлар салдарынан болады. Алайда, ұстамалардың пайда болуының нақты себебі белгісіз. Бүгінде медицина сарапшыларының көпшілігі ұстама мида басталып, жүйке жолдарын және түрлі химиялық заттектерді қамтиды деп сайнайды. Ауруға байланысты өзгерістер мидағы және қоршайтын тіндердегі қан ағымының бұзылысына апарады.\r\n\r\nАлкоголь, күйзеліс, ашушаңдық, кейбір иістер, парфюмерия, қатты дауыс, күшті жарық және темекі шегу сақинаны туындатуға себепші болады. Сақинаның ұстамаларын туындататын басқа жайттар:\r\n\r\n* Кофеин\r\n* Әйелдерде етеккір айналымы кезіндегі немесе ұрықтануға қарсы таблеткаларды қабылдаудан гормондар өзгерісі\r\n* Ұйқы фазасының бұзылысы\r\n* Дене жаттығуларын орындау немесе басқа жүктеме\r\n* Тамақ ішу уақытын жіберіп алу\r\n* Темекі шегу немесе түтін әсері\r\n \r\nСақина ұстамалары сондай-ақ, белгілі бір өнімдерден туындауы мүмкін. Жиі кездесетін түрлері:\r\n\r\n* Кез келген өңделген, ферменттелген, тұздалған немесе маринадталған өнімдер, сондай-ақ, натрий глутаматы бар өнімдер.\r\n* Нан-тоқаш өнімдері, шоколад, жаңғақ, арахис майы және сүт өнімдері.\r\n* Қызыл шарапта, ескі сырларда, ысталған балықта, тауық бауырында, інжірде және кейбір бұршақ тұқымдастарда болатын тирамин құрамдас өнімдер.\r\n* Жемістер  (авокадо, банан, цитрустылар).\r\n* Құрамында нитрат бар ет (бекон, хот-дог, салями, консервіленген ет).\r\n* Пияз.\r\n \r\nБұл тізімді жалғастыруға болады.\r\n\r\nСақина тәрізді бас аурулары мидағы ісіктің немесе басқа күрделі мәселенің нәтижесі емес. Дегенмен, тек тәжірибелі дәрігер ғана симптомның сақинамен немесе басқа аурумен байланысты екендігін анықтай алады.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nКөру бұзылыстары, немесе аура - сақинаның белгісі. Аура екі көзді де қамтиды, және келесі симптомдар болуы мүмкін:\r\n\r\n* Көрмейтін дақтың уақытша пайда болуы\r\n* Көрудегі бұзылыстар\r\n* Көздегі ауырсыну\r\n* Жұлдызшалар немесе ирек сызықтардың көрінуі\r\n* Туннельдік көру\r\n \r\nБасқа белгілерінің симптомдары –есінеу, назарды шоғырландыру қиындығы, жүрек айнуы және тиісті сөзді таңдай алмау.\r\n\r\nСақинасы бар адамның бәрінде аура бола бермейді. Аура, әдетте, бас ауруына дейін 10-15 минут бұрын пайда болады. Дегенмен, аура сақинаға дейін бірнеше минуттен 24 сағатқа дейінгі аралықта пайда болуы мүмкін. Бас ауруы аурадан кейін әрдайым бола бермейді.\r\n\r\nСақина тәрізді бас аурулары орташа немесе күшті болуы мүмкін. Ауырсыну көздің түбінде немесе бастың, мойынның артқы жағында сезілуі мүмкін. Көптеген науқастарда бас аурулары үнемі бір жағында басталады. Әдетте болатын бас ауруының түрлері:\r\n\r\n* Солқылдайтын немесе орташа\r\n* Бастың бір жағында күштірек\r\n* Орташа ауырсынудан бастап, бірнеше минуттен бірнеше сағатқа дейін ушығады\r\n* 6 - 48 сағат арасында созылады\r\n \r\nБас ауруымен қатар кездесетін басқа симптомдары:\r\n\r\n* Қалтырау  \r\n* Несеп жүруінің жиілеуі\r\n* Шаршау\r\n* Тәбеттің болмауы\r\n* Жүрек айнуы және құсу\r\n* Ұйып, жансыздану, шаншу сезімі немесе әлсіздік\r\n* назарды шоғырландыру қиындығы, және тиісті сөзді таңдай алмау\r\n* жарыққа және дыбысқа сезімталдық\r\n* тершеңдік\r\n \r\nСимптомдар сақина өткеннен кейін де сақталуы мүмкін. Науқастар кейде бұл жағдайды сақинадан кейінгі «айықпау» санайды. Оның симптомдары:\r\n\r\n* ойлаудың айқын болмауы, бұлыңғырлығы\r\n* ұйқы басуы\r\n* мойындағы ауырсыну\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер аурудың симптомдары, отбасылық сақина тарихы туралы сұрақ қойып, бас ауруының түрін анықтайды. Бас ауруының бұлшық еттің ширығуымен, мұрын қуысындағы мәселелермен, немесе бастың күрделі ауруымен байланысын анықтау үшін толық медициналық тексеріс қажет.\r\n\r\nБас ауруының сақина екендігін анықтайтын нақты әдіс жоқ. Дегенмен, егер бұрын өтіп көрмесеңіз, немесе әлсіздік, естің мәселелері немесе абайлықты жоғалту секілді симптомдар болса, мидың КТ немесе МРТ тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nҚұрысу болмауын растау үшін электроэнцефалография (ЭЭГ) өткізілуі мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, люмбальдық (жұлындық) пункция да жасалуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nСақина ауруына емдейтін нақты әдіс жоқ. Мақсат – аурудың пайда болуын туындататын факторларды өзгерту немесе жою арқылы сақинаның алғашқы симптомдарын шұғыл емдеу немесе симптомдарының пайда болуының алдын алу.\r\n\r\nЕмдеудің өзекті кезеңі – сақинаның симптомдарын үйде жоюға үйрету. Бас ауруының күнделігін жүргізу сақинаны туындататын факторларды анықтауға көмектеседі. Әрі қарай дәрігермен бірге осы факторларды жоюдың жоспарын құруға болады.\r\n\r\nЕгер сақинаның ұстамалары жиі пайда болатын болса, дәрігер ұстамаларды азайту үшін дәрілік препараттарды тағайындауы мүмкін. Бұл дәрілерді күнделікті қабылдаған жөн, себебі, осы тәртіпте олардың тиімділігі жоғары. Оларға жататындар:\r\n\r\n* Антидепрессанттар, мысалы, амитриптилин немесе венлафаксин\r\n* Артериалдық қысымды реттейтін дәрілер, мысалы, бета-блокаторлар (пропранолол) немесе кальцийлі каналдардың блокаторлары (верапамил)\r\n* Құрысуға қарсы препараттар, мысалы, вальпрой қышқылы, габапентин және топирамат\r\n \r\nБотулиндік токсин инъекциясын егу де сақина ұстамаларын азайтуға көмектеседі.\r\n\r\n\r\nҰстамасын емдеу\r\n\r\nБасқа дәрілік препараттар сақина ұстамасының алғашқы белгісінде қабылданады. Ацетаминофен, ибупрофен немесе аспирин секілді ауырсынуды басатын препараттар сақинаның жеңіл өтуінде тиімді. Дегенмен, келесілерді есте ұстау қажет:\r\n\r\n* Дәрілерді аптасына 3 күннен артық қабылдау рикошеттік бас ауруының пайда болуына апарады (бас ауруы қайталанады).\r\n* Ацетаминофеннің үлкен мөлшерін қабылдау бауырға зиян келтіруі мүмкін. Ибупрофеннің немесе аспириннің артық мөлшері асқазанның тітіркенуін туындатуы мүмкін.\r\n \r\nЕгер емдеу көмектеспесе, сақинаны емдеу үшін дәрігермен басқа препараттар туралы кеңесіңіз. Оларға жататындар – назальдік спрейлер, суппозиторийлер немесе инъекциялар. Дәрігер дәрілік препараттардың бірнеше тобының бірін таңдауы мүмкін, оған жататындар:\r\n\r\n* Триптандар – сақина ұстамасын тоқтату үшін тағайындалады\r\n* Эрготтар – құрамында эрготаминнің түрлері бар (спорынья алкалоиды)\r\n* Изометептен (Мидрин)\r\n \r\nСақинаны емдейтін кейбір дәрілер қантамырларын тарылтады. Егер сізде жүрек-қантамыр ауруларының даму қаупі болса, немесе жүрек ауруына шалдыққан болсаңыз, бұл препараттарды қолданудың алдында дәрігермен кеңесіңіз. Жүкті немесе жүктілікті жоспарлайтын болсаңыз, спорынья препараттарын қабылдауға болмайды.\r\n\r\nБасқа дәрілік препараттар сақинаның симптомдарын емдеу үшін тағайындалады. Олар жеке немесе басқа дәрілермен бірге қолданылуы мүмкін. Оларға жататындар:\r\n\r\n* Жүрек айнуын басатын препараттар\r\n* Тыныштандыратын құралдар, мысалы, барбитураттар\r\n* Есірткілік ауырсынуды бастатын құралдар\r\n \r\nПиретрум – сақинаны емдейтін кең таралған шөп. Осы өсімдік тектес препараттың көмегімен сақинаны емдеу бойынша кейбір зерттеулер жүргізілген. Егер ауруды пиретруммен емдеуге әрекеттенсеңіз, дәрігердің пікірін біліңіз. Осымен қатар, өсімдік тектес дәрілік құралдардың сатылуы дәріханаларда бақылауға алынбаған. Шөпті таңдауда білікті фитотерапевтпен кеңесу қажет.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nӘр адамның емдеуге серпіні әр түрлі болады. Кейбір адамдарда бас аурулары сирек болады және емдеуді қажет етпейді. Басқалар бірнеше препараттарды қабылдап, ауруханаға да жатады.\r\n\r\nСақина инсульттің дамуының қауіп факторларының бірі. Сақина аурамен қосарланатын болса, қауіп жоғары. Сақинасы бар адамдарға инсульттің дамуының басқа қауіп факторларынан алшақ болу қажет, мысалы, темекі шегу, ұрықтануға қарсы таблеткаларды қабылдау, дұрыс тамақтанбау секілді.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nКелесі жағдайларда шұғыл түрде дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* «басыңыз бұрын-соңды бұлай қатты ауырмаған»\r\n* Сөйлеу, көру, қимыл үйлесіміндегі бұзылыстар, тепе-теңдікті жоғалту. Әсіресе, осыған дейін сақина ұқсас симптомдармен қосарланбаған болса.\r\n* Бас ауруы жатқан кезде ушығады.\r\n* Бас ауруы кенеттен басталған.\r\n \r\nСондай-ақ, келесі жағдайларда дәрігермен кеңесу қажет:\r\n\r\n* Бас ауруы сипатының өзгерісі\r\n* Осыған дейінгі көмектесіп келген емдеу тиімсіз болуда \r\n* Дәрілік препараттарды қабылдаудың жанама әсерлері пайда болған: жүрек соғуы ұдайылығының өзгерісі, солғын немесе көкшіл тері, ұйқы басуы, жөтел, депрессия, шаршау, жүрек айнуы, құсу, диарея, іш қатуы, іштің ауырсынуы, құрысу, ауыздың құрғауы немесе шөлдеу.\r\n* Жүктілік немесе жүкті болуы мүмкіндігі – кейбір дәрілерді жүктілікте қолдануға болмайды. \r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000709.htm\r\n\r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(948,'article','107','Бет нервісінің салдануы','kz','2018-07-17 05:47:06','2018-07-17 05:41:00','Беттің бір жағындағы бірнеше немесе барлық мимикалық бұлшық еттердің қимыл қызметінің бұзылысы орын алғанда бет нервісінің салдануы (параличі) туралы айтылады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=107',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бет','y','   Бет нервісінің салдануы Беттің бір жағындағы бірнеше немесе барлық мимикалық бұлшық еттердің қимыл қызметінің бұзылысы орын алғанда бет нервісінің салдануы (параличі) туралы айтылады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nБеттің бір жағындағы бірнеше немесе барлық мимикалық бұлшық еттердің қимыл қызметінің бұзылысы орын алғанда бет нервісінің салдануы (параличі) туралы айтылады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nБет  нервісінің салдануының себептері:\r\n\r\n·         Мидан беттің бұлшық еттеріне сигналдар беретін бет нервісінің зақымдануы немесе ісінуі\r\n\r\n·         Мидың беттің бұлшық еттеріне сигналдар беретін аумағының зақымдануы\r\n\r\nСау адамдарда бет нервісінің невриті көбінесе, Белл параличімен байланысты. Бұл – бет нервісінің қабыну жағдайы. Бет нервісінің салдануы инсульттен болуы мүмкін. Инсультте дененің бір бөлігінің басқа бұлшық еттері де дерттік үрдіске қамтылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nБет  нервісінің невриті Белл параличімен байланысты туындауы мүмкін. Бұл бұзылыс мононейропатия (бір нервінің зақымдануы) аталады, бұл кезде бассүйек-ми нервісінің (бет нервісі) жетінші жұбы зақымданады. Бет нервісі бет бұлшық еттерінің қимылын бақылайды.\r\n\r\nМидың ісігіне байланысты болатын бет нервісінің салдануы әдетте, баяу дамиды. Аурудың симптомдарына бас ауруы, құрысу немесе естімей қалу жатады.\r\n\r\nАурудың басқа себептері:\r\n\r\n·         Мидың немесе қоршаған тіндердің инфекциясы\r\n\r\n·         Лайм ауруы\r\n\r\n·         Саркоидоз\r\n\r\n·         Бет нервісін қысатын ісік.\r\n\r\n \r\nДәрігерге көрінуден нені күтуге болады\r\n\r\nДәрігер тексеріп қараған кезде сізге ауруыңыздың сырқатнамасы мен симптомдары туралы келесі сұрақтарды қояды:\r\n\r\n·         Бетіңіздің екі жағы да зақымданған ба?\r\n\r\n·         Жақында ауырдыңыз ба, немесе жарақат болды ма?\r\n\r\n·         Басқа симптомдары бар ма? Мысалы, сілекей, көз жас ағуы, бас ауруы, құрысу, көрудегі мәселелер, әлсіздік немесе салдану.\r\n\r\nҚажетті тексерістер:\r\n\r\n·         Қан талдауы, оның ішінде, қандағы глюкозаны анықтау, қанның жалпы талдауы, эритроциттердің шөгу жылдамдығы (СОЭ), Лайм ауруына тест\r\n\r\n·         Мидың компьютерлік томографиясы (КТ)\r\n\r\n·         Электромиография\r\n\r\n·         Мидың магниттік-резонанстық томографиясы (МРТ)\r\n\r\nДәрігер физиотерапевтке, логопедке немесе реабилитологқа бағыттауы мүмкін. Егер Белл параличі салдарынан пайда болған бет нервісінің невриті 6-12 айдан артық созылатын болса, беттің сыртқы түрін жақсарту үшін пластикалық хирургия ұсынылуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу аурудың туындау себебіне байланысты. Емдеуші дәрігердің ұсыныстарын орындаңыз.\r\n\r\n \r\nҮйдегі күтім\r\n\r\nЕмдеуші дәрігердің үйдегі күтім туралы ұсыныстарын орындаңыз. Тағайындалған дәрілік препараттарды нұсқаулығына сәйкес қабылдаңыз.\r\n\r\nЕгер көз толығымен жабылмаса, мөлдірқабықты көз тамшыларының немесе гельдің көмегімен құрғақтанудан қорғау қажет.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nБетіңізде әлсіздік немесе салдану пайда болса, дәрігерге көрініңіз. Бұл симптомдар күшті бас ауыруымен немесе көрмей қалумен қосарланса, шұғыл медициналық көмекке жүгініңіз.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nБеттің салдануы.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(949,'article','120','Диабеттік кома','kz','2018-07-18 05:02:28','2018-07-18 04:33:00','Диабеттік кома – диабеттің өмір үшін қатерлі асқынуы, бұл кезде адам есін жоғалтуға дейін барады. Қандағы қанттың жоғары (гипергликемия) немесе төмен (гипогликемия) мөлшері аса қауіпті, себебі, екеуі де диабеттік комаға апаруы мүмкін. Диабеттік комаға ұшыраған науқас тірі болғанмен, оның жағдай ұйқыдағыдай секілді, есін толығымен жоғалтады, сыртқы тітіркендіргіштерге серпіні болмайды. Шұғыл ем көрсетілмеген жағдайда диабеттік кома өлім-жітімге апарады. Диабеттік команың пайда болу ықтималдығы өмір үшін қауіпті, бірақ, оның алдын алуға болады. Ол үшін алдымен, диабетті дұрыс емдеуден бастау қажет.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=120',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Диабеттік','y','   Диабеттік кома Диабеттік кома – диабеттің өмір үшін қатерлі асқынуы, бұл кезде адам есін жоғалтуға дейін барады. Қандағы қанттың жоғары (гипергликемия) немесе төмен (гипогликемия) мөлшері аса қауіпті, себебі, екеуі де диабеттік комаға апаруы мүмкін. Диабеттік комаға ұшыраған науқас тірі болғанмен, оның жағдай ұйқыдағыдай секілді, есін толығымен жоғалтады, сыртқы тітіркендіргіштерге серпіні болмайды. Шұғыл ем көрсетілмеген жағдайда диабеттік кома өлім-жітімге апарады. Диабеттік команың пайда болу ықтималдығы өмір үшін қауіпті, бірақ, оның алдын алуға болады. Ол үшін алдымен, диабетті дұрыс емдеуден бастау қажет. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nДиабеттік кома – диабеттің өмір үшін қатерлі асқынуы, бұл кезде адам есін жоғалтуға дейін барады. Қандағы қанттың жоғары (гипергликемия) немесе төмен (гипогликемия) мөлшері аса қауіпті, себебі, екеуі де диабеттік комаға апаруы мүмкін. Диабеттік комаға ұшыраған науқас тірі болғанмен, оның жағдай ұйқыдағыдай секілді, есін толығымен жоғалтады, сыртқы тітіркендіргіштерге серпіні болмайды. Шұғыл ем көрсетілмеген жағдайда диабеттік кома өлім-жітімге апарады. Диабеттік команың пайда болу ықтималдығы өмір үшін қауіпті, бірақ, оның алдын алуға болады. Ол үшін алдымен, диабетті дұрыс емдеуден бастау қажет.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nДиабеттік команың алдында қандағы қанттың деңгейінің артуын немесе төмендеуін көрсететін телімді симптомдары болады.\r\n\r\nҚандағы қанттың жоғары деңгейі (гипергликемия)\r\n\r\n Егер қандағы қанттың деңгейі тым жоғары болса, науқас сезінуі мүмкін:\r\n\r\n•        Күшті шөлдеу\r\n\r\n•        Несептің жиі жүруі\r\n\r\n•        Енжарлық\r\n\r\n•        Жүрек айнуы және құсу\r\n\r\n•        Ентігу\r\n\r\n•        Іштегі ауырсыну\r\n\r\n•        Ауыздан ацетонның жемісті иісі пайда болады\r\n\r\n•        Ауыздың құрғақтығы\r\n\r\n•        Жүрек соғуының жиілеуі\r\n\r\nҚандағы қанттың төмен деңгейі (гипогликемия)\r\n\r\nҚандағы қанттың төмен деңгейінде байқалады:\r\n\r\n•        Діріл немесе күйгелектік\r\n\r\n•        Шаршау\r\n\r\n•        Тершеңдік\r\n\r\n•        Ашығу\r\n\r\n•        Жүрек айнуы\r\n\r\n•        Ашушаңдық\r\n\r\n•        Жүрек соғуының жиілеуі\r\n\r\n•        Сөйлеудің бұзылысы\r\n\r\n•        Мінез-құлықтың өзгеруі\r\n\r\nКейбір науқастар қандағы қанттың төмендеуін көрсететін гипогликемияның симптомдарын сезінбеуі мүмкін.\r\n\r\nЕгер қандағы қанттың деңгейінің артуына немесе төмендеуіне  тән симптомдарды байқасаңыз, қан талдауының нәтижесіне негізделген емдеуді ұстаныңыз. Егер жағдайыңыз жақсармаса, немесе нашарласа, «жедел жәрдемді» шақырыңыз.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nДиабеттік кома – шұғыл жәрдемді талап етеді. Егер қандағы қанттың деңгейінің күрт артуына немесе күрт төмендеуіне  тән симптомдарды байқасаңыз, және талып қалуыңыз мүмкіндігін сезінсеңіз, «жедел жәрдемді» шақырыңыз. Егер қасыңызда диабетке шалдыққан адам болса, және ол талып қалса, «жедел жәрдемді» шақырыңыз және оның қызметкерлеріне міндетті түрде талған науқастың диабетпен ауыратындығын хабарлаңыз.  \r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nҚандағы қанттың төмен деңгейден жоғарыға дейін ұдайы өзгерістері немесе ұзақ уақыт бойы жоғары көрсеткіштерінің сақталуы диабеттік комаға апаруы мүмкін.\r\n\r\nДиабеттік кетоацидоз.\r\n\r\nБұлшық ет тінінің энергетикалық ресурстарының таусылған кезінде организм май қорын бұза бастауы мүмкін. Бұл үрдістің нәтижесінде кетон аталатын уытты қышқылдар түзіледі. Тиісті емдеу болмаса, диабеттік кетоацидоз диабеттік комаға апаруы мүмкін.\r\n\r\nДиабеттік кетоацидоз – 1 типті қант диабетінің жиі кездесетін асқынуы, бірақ, 2 типті диабетте және гестациялық диабетте (жүктіліктегі) де пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nДиабеттік гиперосмолярлық синдром. Егер қандағы қанттың деңгейі децилитрге (мг/дл) 600 миллиграммнан асатын болса немесе литрге (ммоль/л) 33.3 милимольден асатын болса, бұл жағдай диабеттік гиперосмолярлық синдром аталады.\r\n\r\nҚандағы қант деңгейі осы көрсеткіштерден асатын болса, қан тұтқыр және қою болады. Қанттың артық мөлшері қаннан несепке өтеді және организмнен сұйықтықтың үлкен көлемінің шығарылуына ықпал етеді.\r\n\r\nЕгер гиперосмолярлық синдромға ұшыраған науқасқа уақытылы көмек көрсетілмесе, өмір үшін қауіпті сусыздану орын алуы мүмкін, бұл түбінде комаға апаруы ықтимал.  \r\n\r\nДиабеттік гиперосмолярлық синдром 2 типті диабетке ұшыраған егде жастағы адамдар мен  орта жастағы адамдар арасында жиі кездеседі.\r\n\r\nГипогликемия. Глюкоза мидың қалыпты жұмысы үшін қажет. Ауыр жағдайларда қандағы қанттың деңгейі естен тануға апаруы мүмкін. Гипогликемияның пайда болу себебі қандағы инсулиннің жоғары деңгейі немесе организмге тағамның жеткіліксіз түсуі болуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл жағдай шамадан тыс дене жүктемелері мен алкогольді артық тұтынуда пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nСимптомдар гипогликемияның түпкілікті нәтижесіне әсер етеді. Ұзақ уақыт бойы өтетін диабеттің барысында  ашығу және терлеудің артуы секілді симптомдарды байқамауыңыз да мүмкін, олар қандағы қант деңгейінің қауіптілігі туралы белгі береді. Бұл жағдай танылмаған гипогликемия аталады.\r\n\r\n \r\nҚауіп факторлары\r\n\r\nҚант диабеті бар кез келген науқас диабеттік кома пайда болу қаупіне ұшырауы мүмкін.\r\n\r\nЕгер сізде 1 типті диабет болса, диабеттік кома пайда болу қаупі келесілермен байланысты:\r\n\r\n•        Қандағы қанттың төмен деңгейі (гипогликемия)\r\n\r\n•        Диабеттік кетоацидоз\r\n\r\nЕгер сізде 2 типті диабет болса, диабеттік кома пайда болу қаупі келесілермен байланысты:\r\n\r\n•        Диабеттік гиперосмолярлық синдром, әсіресе, жасыңыз ортадан асқан болса.\r\n\r\nЕгер сізде 1 немесе 2 типті диабет болса, диабеттік кома пайда болу қаупі келесі факторларға байланысты:\r\n\r\n•        Инсулин жеткізу мәселелері. Егер сізге инсулиндік помпа (сорғы) қойылса, қандағы қант деңгейін жиі тексеру қажет, себебі, инсулиндік помпаның түтігі бұралып қалуы мүмкін, осыдан организмге инсулин жеткізілуі тежеледі. Камерасыз помпа болғанда да кейде инсулинді жеткізудің тоқтауына апаратын мәселелер болуы мүмкін. Егер науқаста 1 типті диабет болса, организмге инсулиннің түсуінің тоқтауы тез диабеттік кетоацидозға апаруы мүмкін.\r\n\r\n•        Ауру, жарақат немесе операция. Түрлі аурулар және жарақаттар кезінде қандағы қант деңгейі едәуір артуы мүмкін. Бұл 1 типті диабетте диабеттік кетоацидозға апармауы үшін, сондай-ақ, бұл жағдайды реттеу үшін организмге түсетін инсулинді арттыру қажет. Жүректің немесе бүйректің іркілісті жеткіліксіздігі секілді басқа аурулар  диабеттік гиперосмолярлық синдромның даму қаупін арттыруы мүмкін.\r\n\r\n•        Диабетті дұрыс емдемеу. Егер қандағы қант деңгейін қатаң бақылауға алмасаңыз, дәрілік препараттарды дәрігердің тағайындаумен қабылдамайтын болсаңыз, асқынулар мен диабеттік команың даму қаупі жоғары болады.\r\n\r\n•        Инсулиннен әдейі бас тарту. Кейде диабеті бар, артық салмақты  адамдар арықтауға үміттеніп, инсулинді қабылдаудан бас тартады. Бұл өмір үшін қатерлі және диабеттік команың дамуына апарады.\r\n\r\n•        Алкоголь қабылдау. Алкоголь қандағы қанттың деңгейіне болжамсыз әсер етеді. Кейде алкогольді қабылдағаған 1-2 күн ішінде қандағы қанттың дәл емес деңгейі бақыланады. Бұл гипогликемия салдарынан болатын диабеттік команың даму қаупін арттырады.\r\n\r\n•        Тыйым салынған есірткілік препараттарды қолдану. Кокаин және экстази секілді тыйым салынған есірткілік препараттар қандағы қант деңгейінің едәуір артуына және диабеттік команың дамуына ықпал етеді.\r\n\r\n \r\nАсқынулары\r\n\r\nЕмдеуден бас тартқанда диабеттік кома апаруы мүмкін:\r\n\r\n•        Мидың зақымдануына\r\n\r\n•        Өлім-жітімге.\r\n\r\n \r\nЕрекше нұсқаулары\r\n\r\nДиабеттік кома – болжанбайтын жағдай, оған дайындалуға уақыт болмайды. Егер қандағы қант деңгейінің күшті артуын немесе төмендеуін сезінсеңіз, естен танбай тұрып, «жедел жәрдемді» шақыруға үлгеру қажет.\r\n\r\nЕгер диабетке шалдыққан адамның қасында болсаңыз, оның естен тану мүмкіндігін байқасаңыз немесе қимылы түсініксіз болып көрсінсе, дереу «жедел жәрдемді» шақырыңыз.\r\n\r\n«Жедел жәрдем» келгенге дейін не істеуге болады?\r\n\r\nЕгер диабетті емдеу туралы ештеңе білмесеңіз, жедел жәрдем бригадасын күтіңіз.\r\n\r\nЕгер диабетті емдеумен таныс болсаңыз, келесі әрекеттерді орындаңыз:\r\n\r\n1.      Естен танған адамның қандағы қант деңгейін тексеріңіз.\r\n\r\n2.      Егер қандағы қант деңгейі 70 мг/дл (3.9 ммоль/л) болса, оған глюкагон инъекцисын салыңыз. Егер глюкагон болмаса, глюкоза гелін, балды немесе қантты шәрбатты жағының ішіне жағу қажет. Қандағы қант деңгейі төмен болса, инсулин бермеңіз.\r\n\r\n3.      Егер қандағы қант деңгейі 70 мг/дл жоғары болса, жедел жәрдем бригадасын күтіңіз. Қандағы глюкоза  деңгейі жоғары адамға қант бермеңіз.\r\n\r\n4.      Жедел  жәрдем бригадасына диабет және қабылданған шаралар туралы айтыңыз.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДиабеттік комада  диагнозды  тез  қою аса маңызды. Жедел   жәрдем бригадасы тексеру өткізгенде туыстарыңыздан сіздің ауруыңыздың тарихын сұрайды.\r\n\r\nҚажетті тексерулер\r\n\r\nКелесі көрсеткіштерді бағалау үшін түрлі зертханалық тестілер өткізу қажет болады:\r\n\r\n•        Қандағы қант деңгейі\r\n\r\n•        Кетондық денелер деңгейі\r\n\r\n•        Қандағы азоттың немесе креатининнің мөлшері\r\n\r\n•        Қандағы калийдің, фосфаттың және натрийдің мөлшері\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nДиабеттік кома кезіндегі жедел жәрдем көрсету әдістемесін таңдау қандағы қанттың деңгейіне байланысты. \r\n\r\nҚандағы қант деңгейі жоғары\r\n\r\nЕгер қандағы қант деңгейі тым жоғары болса, қажет болады:\r\n\r\n•        Көктамыр арқылы ерітінділер енгізіп, су балансын қалпына келтіру\r\n\r\n•        Жасушалар дұрыс қызмет етуі үшін калий, натрий немесе фосфат қосылады\r\n\r\n•        Организм тіндеріне глюкозаны сіңіруіне көмектесу үшін инсулин\r\n\r\n•        Кез келген негізгі инфекцияларды емдеу.\r\n\r\nҚандағы қант деңгейі төмен\r\n\r\nҚандағы қант деңгейі төмен болса, глюкагон инъекциясы қажет болуы мүмкін, ол қандағы глюкоза мөлшерін арттыруға ықпал етеді.\r\n\r\nӘдетте, қандағы қант деңгейі реттелгенде, ес қалпына келеді.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nДиабеттің барысын күнделікті қатаң бақылау диабеттік команың алдын алуға көмектеседі. Келесі кеңестерді есте ұстаңыз:\r\n\r\n•        Тамақтану тәртібін жасап, қадағалаңыз. Тағамды дұрыс қабылдау қандағы қант деңгейін реттеуге көмектесе алады.\r\n\r\n•        Қандағы қант деңгейін қадағалаңыз. Гликемияның деңгейін жиі анықтау қандағы қанттың деңгейін нормасының шегінде қолдай алатындығыңызға сенімді болуыңызға көмектеседі. Сондай-ақ, бұл глюкозаның деңгейінің артуының немесе төмендеуінің қауіптілігі бар екендігі туралы сақтандырады.\r\n\r\n•        Тағайындалған емдеуді қатаң орындаңыз. Егер қандағы глюкозаның мөлшерінің көрсеткіштері жиі өзгеретін болса, емдеуші дәрігерге хабарлау қажет. Ол науқасқа қажетті емдеуді таңдайды.\r\n\r\n•        Күн тәртібі. Қандай да бір аурудың кезінде қандағы қанттың деңгейі күрт артуы мүмкін. Ауру кезінде қандағы қант деңгейінің артуын қалай реттеуге болатындығы туралы дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\n•        Қандағы қант деңгейінің артуында кетондар деңгейін анықтаңыз. Егер қанттың деңгейі 240 мг/дл (13.3 ммоль/л артық болса, кетондық денелерді анықтау үшін несепті талдауға тапсырыңыз. Кетондардың мөлшері артқанда дәрігерге көрініңіз. Несепте кетондар болса, және осы кезде құсу орын алса, дереу дәрігеріңізді шақырыңыз.\r\n\r\n•        Қол астында глюкагон және тез әсер ететін қант көздерін ұстаңыз. Егер инсулин қабылдайтын болсаңыз, қол астында глюкагон және тез әсер ететін қант көздері, мысалы, глюкоза таблеткасы немесе  апельсин шырыны болуын қадағалаңыз, оларды қандағы қант деңгейі төмен болғанда қабылдау қажет.\r\n\r\n•        Қандағы глюкозаның шоғырлануына үздіксіз мониторинг (CGM). Бұл әсіресе, қажет, егер гликемияның тұрақты деңгейін қолдауда қиыныдықтар болса, немесе қандағы қант деңгейінің төмендеуін сезбейтін болсаңыз (танылмайтын гипогликемия).\r\n\r\nCGMs – тері астына қойылған кішкене датчиктер көмегімен қандағы қант деңгейі бақыланатын құрал-жабдық, әрі қарай бұл ақпарат сымсыз құрал-жабдыққа беріледі.\r\n\r\nБұл құрал-жабдықтар қандағы қант деңгейінің төмендігінің қауіптілігі туралы хабар береді. Бірақ, CGM қолданатын болсаңыз да, қандағы қант деңгейі глюкометрдің көмегімен анықталуы тиіс.  Глюкометрмен салыстырғанда CGMs – қымбат құрал-жабдық, бірақ, ол глюкозаның деңгейін бақылауда жақсы нәтиже береді.\r\n\r\n•        Алкоголь тұтынуды шектеңіз. Алкогольдің қандағы қант деңгейіне әсері болжамды емес, спирттік ішімдіктерден бас тартқан жөн.\r\n\r\n•        Туыстарыңызды, достарыңызды және әріптестеріңізді үйретіңіз. Туыстарыңызды, достарыңызды қандағы қант деңгейінің күрт өзгеруіне тән симптомдарды анықтауға үйретіңіз, сондай-ақ, естен танған кезде, «жедел жәрдем» шақыру қажеттігін айтыңыз.\r\n\r\n•        Медициналық  идентификациялық білезік немесе алқа тағып жүрген жөн. Егер науқас естен танса, мұндай ақпараты бар білезік туыстарыңызға, достарыңызға және әріптестеріңізге, жедел жәрдем қызметкерлеріне пайдалы ақпарат береді.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(950,'article','162','Кегель жаттығулары','kz','2018-07-24 05:29:17','2018-07-24 05:26:00','Кегель жаттығулары – несепқаптың, жатыр мен тоқ ішектің астындағы бұлшық еттерін нығайтуға арналған жаттығулар кешені. Олар ерлерге де, әйелдерге де несеп шығуы және ішекті босату мәселелерінде көмектесе алады.\r\n\r\nМұндай мәселелер қартайғанда, салмақ артқанда, жүктілік пен босанудан кейін, қуық асты безіне операциядан кейін (ерлерде) немесе гинекологиялық хирургиядан кейін (әйелдерде) пайда болуы мүмкін. Несеп шығару және ішекті босату мәселелері мидың аурулары немесе жүйкелік бұзылыстары бар адамдарда да пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nКегель жаттығуларын кез келген уақытта, отырғанда немесе жатқанда жасай аласыз. Тамақ ішіп отырғанда, үстел басында отырғанда, көлік жүргізуде, теледидар алдында демалып отырғанда жасай аласыз.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=162',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Кегель','y','   Кегель жаттығулары Кегель жаттығулары – несепқаптың, жатыр мен тоқ ішектің астындағы бұлшық еттерін нығайтуға арналған жаттығулар кешені. Олар ерлерге де, әйелдерге де несеп шығуы және ішекті босату мәселелерінде көмектесе алады.\r\n\r\nМұндай мәселелер қартайғанда, салмақ артқанда, жүктілік пен босанудан кейін, қуық асты безіне операциядан кейін (ерлерде) немесе гинекологиялық хирургиядан кейін (әйелдерде) пайда болуы мүмкін. Несеп шығару және ішекті босату мәселелері мидың аурулары немесе жүйкелік бұзылыстары бар адамдарда да пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nКегель жаттығуларын кез келген уақытта, отырғанда немесе жатқанда жасай аласыз. Тамақ ішіп отырғанда, үстел басында отырғанда, көлік жүргізуде, теледидар алдында демалып отырғанда жасай аласыз. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nКегель жаттығулары – несепқаптың, жатыр мен тоқ ішектің астындағы бұлшық еттерін нығайтуға арналған жаттығулар кешені. Олар ерлерге де, әйелдерге де несеп шығуы және ішекті босату мәселелерінде көмектесе алады.\r\n\r\nМұндай мәселелер қартайғанда, салмақ артқанда, жүктілік пен босанудан кейін, қуық асты безіне операциядан кейін (ерлерде) немесе гинекологиялық хирургиядан кейін (әйелдерде) пайда болуы мүмкін. Несеп шығару және ішекті босату мәселелері мидың аурулары немесе жүйкелік бұзылыстары бар адамдарда да пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nКегель жаттығуларын кез келген уақытта, отырғанда немесе жатқанда жасай аласыз. Тамақ ішіп отырғанда, үстел басында отырғанда, көлік жүргізуде, теледидар алдында демалып отырғанда жасай аласыз.\r\n\r\n \r\nЖаттықтыратын бұлшық етті тауып алу\r\n\r\nКегель жаттығуларын орындау үшін несеп шығаруға ыңғайланып, оны ұстай тұру қажет. Несеп шығаруға қатысатын бұлшық еттерді босаңсытып, одан кейін шиырықтыру қажет. Ширықтыру  қажет болатын бұлшық еттерін дұрыс табу маңызды.\r\n\r\nКелесі жолы несеп шығару кезінде бұл үрдісті тежеп көріңіз. Әйелдерде – іншектің (қынаптың), несепқап пен айналшықтың бұлшық еттерінің ширығып, жиырылғандығын сезіну қажет.  Бұл - жамбас қуысы түбінің бұлшық еттері. Егер олардың ширығуын сезінсеңіз, жаттығуды дұрыс орындағансыз.  \r\n\r\nЕгер қажетті бұлшық еттерді ширықтыратындығыңызға сенімді болмасаңыз:\r\n\r\n·         әйелдер: саусақты іншекке (қынапқа) енгізу қажет. Несеп шығаруды тоқтатқыңыз келгендей бұлшық еттерді ширықтырыңыз, одан кейін босаңсытыңыз. Бұлшық еттердің ширығып, жоғары жиырылуын, одан кейін төмен түсуін сезінуіңіз керек.\r\n\r\n·         ерлер: саусақты тік ішекке енгізу қажет. Несеп шығаруды тоқтатқыңыз келгендей бұлшық еттерді ширықтырыңыз, одан кейін босаңсытыңыз. Бұлшық еттердің ширығып, жоғары жиырылуын, одан кейін төмен түсуін сезінуіңіз керек.\r\n\r\n \r\nКегель жаттығуларын қалай орындауға болады\r\n\r\nДұрыс техникасын үйреніп алғаннан кейін Кегель жаттығуларын күніне үш рет орындаңыз:\r\n\r\n·         несепқаптың бос екендігіне көз жеткізу қажет, одан кейін отырыңыз немесе жатыңыз.  \r\n\r\n·         Жамбас қуысы түбінің бұлшық еттерін ширықтырыңыз. 6 немесе 8-ге дейін санаңыз.\r\n\r\n·         Бұлшық еттерді босаңсытып, 10-ға дейін санаңыз.\r\n\r\n·         10 реттен, күніне 3 рет қайталаңыз (таңертең, күндіз және түнде).\r\n\r\nЖаттығуларды орындау кезінде терең тыныс алып, жайбарақттаныңыз. Іштің, бөксенің немесе кеуденің бұлшық еттерінің ширықпауына көз жеткізіңіз.\r\n\r\n4-6 аптадан кейін өзіңізді жақсы сезінесіз, ал симптомдар азаяды. Жаттығуларды орындауды жалғастырыңыз, бірақ, жүктемені арттырмаңыз. Тым көп күш түсірмеңіз, себебі, онда несеп шығаруда тым ширығуға немесе ішектің орамдарының жылжып кетуіне апаруы мүмкін.\r\n\r\nБірнеше ескерту:\r\n\r\n·         Кегель жаттығуларын несеп шығару кезінде айына екі рет қана орындауға болады. Себебі, жаттығуларды несеп шығарумен қатар орындау ұзақ уақытқа жамбас түбі бұлшық еттерін босаңсытуы мүмкін.\r\n\r\n·         Кегель жаттығуларын әйелдердің дұрыс орындамауы немесе тым күшпен орындауы іншектік (қынаптық) бұлшық еттердің күшті ширығуына апаруы мүмкін. Бұл жыныстық қатынас кезінде ауырсыну әкелуі мүмкін.\r\n\r\n·         Жаттығуларды орындауды тоқтатқанда қайтадан несеп ұстамауы болуы мүмкін. Сондықтан, бастағаннан кейін бұл жаттығуларды өмір бойы ұдайы орындау қажет.\r\n\r\n·         Жаттығуларды орындай бастағаннан несеп ұстамау симптомдарының азаюына дейін бірнеше ай өтуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nКегель жаттығуларын  дұрыс орындауыңызға сенімсіз болсаңыз, дәрігердің көмегіне жүгініңіз. Дәрігер олардың дұрыс орындалуын тексере алады.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\nЖамбас қуысы бұлшық еттерін нығайтуға арналған жаттығулар; Жамбас қуысы бұлшық еттеріне жаттығулар.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(951,'article','210','Өкпенің интерстицийлік аурулары','kz','2018-07-28 16:24:54','2018-07-28 16:13:00','Өкпенің интерстицийлік ауруы – бұл дәнекер тінінің өсуі арқылы (фиброздану) өкпенің анатомиялық құрылысының бұзылуымен және қабынумен көрінетін аурулардың үлкен тобы. Қабыну және фиброздану үрдістерінің нәтижесінде қанға қажетті оттегінің жеткізілуі нашарлайды. Өкпедегі дәнекер тіннің өсу үрдісі өкпе фиброзы аталады. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=210',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','Өкпенің','y','   Өкпенің интерстицийлік аурулары Өкпенің интерстицийлік ауруы – бұл дәнекер тінінің өсуі арқылы (фиброздану) өкпенің анатомиялық құрылысының бұзылуымен және қабынумен көрінетін аурулардың үлкен тобы. Қабыну және фиброздану үрдістерінің нәтижесінде қанға қажетті оттегінің жеткізілуі нашарлайды. Өкпедегі дәнекер тіннің өсу үрдісі өкпе фиброзы аталады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nӨкпенің интерстицийлік ауруы – бұл дәнекер тінінің өсуі арқылы (фиброздану) өкпенің анатомиялық құрылысының бұзылуымен және қабынумен көрінетін аурулардың үлкен тобы. Қабыну және фиброздану үрдістерінің нәтижесінде қанға қажетті оттегінің жеткізілуі нашарлайды. Өкпедегі дәнекер тіннің өсу үрдісі өкпе фиброзы аталады. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nШаңды немесе ауадан басқа бөліктерді тыныс алумен ішке жұту өкпенің интерстицийлік ауруларының кейбірінің дамуына апаруы мүмкін. Өкпенің телімді зақымдануына жататындар:\r\n\r\n·         Шахтерлардағы өкпенің қара ауруы – көмірдің шаңын жұтудан\r\n\r\n·         Фермердің өкпесі – топырақ шаңын жұтудан\r\n\r\n·         Асбестоз – асбест талшықтарының бөліктерін жұтудан\r\n\r\n·         Сидероз – шахтадан темірді немесе құйма аэрозолін жұтудан\r\n\r\n·         Силикоз – шаңды немесе кремний диоксидінен.\r\n\r\nӨкпенің  интерстицийлік ауруларының басқа себептері: аутоиммундық зақымданулар немесе  сәуленің, газдың, будың кәсіптік әсері. Өкпенің  интерстицийлік ауруларының кейбірінің пайда болу себептері белгісіз.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу тактикасы өкпенің тінінің зақымдануының түріне байланысты. Емдеуге дәрілік препараттар, оттегімен емдеу немесе ауыр жағдайларда өкпені алмастыру жатады.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(952,'article','254','Самай-төменгі иек синдромы','kz','2018-08-01 07:43:07','2018-08-01 07:34:00','Самай-төменгі иек синдромы немесе самай-төменгі иек буынының дисфункциясы (қызметінің бұзылысы)  - самай мен төменгі иекті қосатын буынның дұрыс қызмет етпеуі.  \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=254',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Самай-төменгі','y','   Самай-төменгі иек синдромы Самай-төменгі иек синдромы немесе самай-төменгі иек буынының дисфункциясы (қызметінің бұзылысы)  - самай мен төменгі иекті қосатын буынның дұрыс қызмет етпеуі.  \r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат  \r\n      \r\nСамай-төменгі иек синдромы немесе самай-төменгі иек буынының дисфункциясы (қызметінің бұзылысы)  - самай мен төменгі иекті қосатын буынның дұрыс қызмет етпеуі.                                                                                                    \r\n\r\n\r\n\r\nCамай-төменгі иек буыны (СТИБ)\r\n\r\nСамай -төменгі иек буыны (СТИБ) – бассүйектің самай сүйегі мен төменгі иектің буындасуынан тұрады.\r\n\r\n·         Ондағы қозғалыс үш бағытта болуы мүмкін:\r\n\r\n·         Төменгі иекті түсіру және көтеру (ауызды ашу, жабу).\r\n\r\n·         Төменгі иектің алға-артқа жылжуы.\r\n\r\n·         Төменгі иектің айналуы – шайнаудағы қиғаш қимылдар.\r\n\r\nСТИБ – адам организміндегі ең белсенді буындардың бірі. Ол ұдайы әрекет етеді – сөйлегенде, тамақты шайнап, жұтқанда (минутына 1-2 рет). \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nСамай -төменгі иек буыны (СТИБ) дисфункциясы дамуының ең жиі себебі – күйзеліс. Сондай-ақ, кең таралған себептері - стоматологиялық процедуралар:\r\n\r\n·         Тіс протездерінің дұрыс келмеуі. Бұл кезде буынның тіске және иек бұлшық етіне түсіретін жүктемесі артады.\r\n\r\n·         Шайнайтын тістегі пломбаның дұрыс қойылмауы СТИБ жұмысының симметриясын бұзғандықтан, бір жаққа көбірек жүктеме түседі, бұл буын дискісінің ығысуына апарып, СТИБ дисфункциясы синдромы дамиды.\r\n\r\n·         Науқастардың мамандардың ұсыныстарын орындамауы.\r\n\r\n·         Стоматологта демалысқа үзіліс жасамастан, ұзақ болу (3 және одан артық сағат).\r\n\r\nАурудың басқа мүмкін себептері:\r\n\r\n·         Тістүйістің дұрыс болмауы және басқа көптеген себептер.\r\n\r\n·         Тісті жоғалтудан және олардың жоғары үйкелісінен тістүйіс биіктігінің төмендеуі.\r\n\r\n·         бруксизм (тісті еріксіз беттестіру және шықырлату).\r\n\r\n·         Буын жарақаты.\r\n\r\n·         Спортпен айналысқандағы артық жүктемелер.\r\n\r\n·       Кейбір гормоналдық ұрықтануға қарсы құралдарды қабылдау.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nСТИБ дисфункциясы синдромының симптомдары:\r\n\r\n* Тістегенде және шайнағандағы жайсыздық\r\n* Ауызды ашып, жапқандағы «тырс» еткен дыбыс\r\n* Иек аумағындағы ауырсыну\r\n* Иекті қозғалта алмау\r\n* Бет аумағындағы басылмайтын, сыздап ауырсыну\r\n* Құлақтағы ауырсыну\r\n* Бас ауыруы\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nСТИБ дисфункциясы синдромының диагностикасы үшін қолданылады:\r\n\r\n·         рентгенография\r\n\r\n·         магниттік-резонанстық томография\r\n\r\n·         артроскопия (буынның жағдайын шағын тіліктен артроскопты енгізу арқылы анықтау)\r\n\r\nСТИБ дисфункциясы синдромының негізгі мәселесі – кеш анықталуы. Бас ауруына немесе мойы бұлшық еті ширығуына шағымданып, стоматологқа баратындар аз. Сондықтан, жоғарыда келтірілген симптомдардың бірін байқасаңыз, стоматологқа, хирургқа немесе   ортопедке барыңыз.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nСамай -төменгі иек буыны (СТИБ) дисфункциясы синдромының толық сауықтыратын емдеу әдісі болмағанымен, емдеудің консервативтік (хирургиялық емес) әдісі арқылы дамыған симптомдарды айтарлықтай азайтуға болады, ол тиімсіз болса емдеудің оперативтік  әдісі бар.\r\n\r\nКонсервативтік әдістер:\r\n\r\n·         окклюзиялық шиналарды (пластмассадан жасанды иек) қолдану. Мұндай шинаны науқас тістің түйісуі мен төменгі иектің орналасуы өзгергенге дейін уақытша қолданады. Бұл әдіс ауырсынуды басуға, СТИБ және шайнау бұлшық етінің дисфункциясын жоюға бағытталған.\r\n\r\n·         Ауырсынуды басатын емдеу: әдетте,  анальгетиктер (аспирин, парацетамол мен кодеиннен тұрады) және стероидты емес (гормоналдық емес) қабынуға қарсы құралдар қолданылады. Препаратты ішу немесе егу арқылы қолданғанға қарағанда жүктемеден кейін ауырсыну болса, қабынуға қарсы стероидты емес (гормоналды емес) гельді аппликация ретінде қолдану жақсы көмектеседі.\r\n\r\nХирургиялық емдеу\r\n\r\nӘдетте, хирургиялық емдеу консервативтік емдеу көмектеспегенде қолданылады. Алайда, оперативтік емдеу СТИБ дисфункциясы мәселесінен арылуға кейде көмектеспеуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nАурудың болжамы\r\n\r\n·        Көптеген адамдарда симптомдар аз уақытқа пайда болып, біраздан кейін жоғалуы мүмкін.\r\n\r\n·        Кейде  симптомдар емдеусіз де өтуі мүмкін.\r\n\r\n·    Көптеген жағдайда, ауру толығымен емделіп жазылады. Алайда, самай -төменгі иек буыны (СТИБ) дисфункциясы синдромына байланысты ауырсыну қайталануы мүмкін.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Бет аумағындағы созылмалы ауырсыну\r\n* Бастың созылмалы ауыруы.\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n·         Ауыз ашқанда және тамақ ішкенде қиындық болса.\r\n\r\n·         самай -төменгі иек буыны (СТИБ) дисфункциясы синдромы артрит секілді күрделі мәселеге байланысты болуы мүмкіндігін есте ұстау қажет!\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nСТИБ дисфункциясы синдромының алдын алу:\r\n\r\n·         тісті уақытылы және сапалы емдеу, протезін жасау,\r\n\r\n·         тістүйісін түзету,\r\n\r\n·         жарақаттан кейін дәрігерге уақытылы көріну. \r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001227.htm\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Альнара Кудайбергенова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Куаныш Орманов, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(953,'article','344','Жалған подагра','kz','2018-08-07 10:03:34','2018-08-07 09:56:00','Жалған подагра – артриттің ұстамасы пайда болуымен сипатталатын буындардың ауруы. Подагра кезіндегідей, буында кристалдар түзіледі. Алайда, жалған подаграда кристалдар несеп қышқылынан түзілмейді. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=344',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жалған','y','   Жалған подагра Жалған подагра – артриттің ұстамасы пайда болуымен сипатталатын буындардың ауруы. Подагра кезіндегідей, буында кристалдар түзіледі. Алайда, жалған подаграда кристалдар несеп қышқылынан түзілмейді.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЖалған подагра – артриттің ұстамасы пайда болуымен сипатталатын буындардың ауруы. Подагра кезіндегідей, буында кристалдар түзіледі. Алайда, жалған подаграда кристалдар несеп қышқылынан түзілмейді. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСебептері \r\n\r\nЖалған подагра кальций пирофосфаты крситалдарының (КПФК) жинақталуы салдарынан пайда болады. Буында осы тұздың жиналуы оларда кристалдар түзілуіне ықпал етеді. Осының салдарынан тізеде, білекте, тобықта және басқа буындарда ісіну, ауырсыну ұстамасы пайда болады.\r\n\r\nЖалған подагра бір буында кенеттен жіті артриттің пайда болуының жиі себебін құрайды, көбінесе, егде жастағы адамдарда.\r\n\r\nЖалған подагра негізінен, егде жастағы адамдар арасында кездеседі. Дегенмен, кейде келесі аурулары бар жас адамдарда да кездеседі:\r\n\r\n* Акромегалия\r\n* Гемохроматоз\r\n* Охроноз\r\n* Қалқансерік безінің аурулары\r\n* Қалқанша бездің аурулары\r\n* Вильсон ауруы\r\n \r\nЖалған подаграның симптомдары телімді болмағандықтан, оны келесі аурулармен жиі шатастырады:\r\n\r\n* Подагралық артрит (подагра)\r\n* Остеоартроз\r\n* Ревматоидтық артрит\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\n* Буындағы ауырсыну ұстамасы және буынның маңайында сұйықтықтың жиналуы оның ісінуіне апарады.\r\n* Созылмалы  (ұзақ созылатын) артрит\r\n \r\nАурудың ұстамаларының арасында ауру симптомдарсыз өтеді.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nБуынның сұйықтығын талдау кезінде лейкоциттер және кальций пирофосфатының кристалдары анықталады.\r\nБуынның рентгенінде буынның зақымдануы және буындық кеңістікте кальций тұздарының жинақталуын анықтауға болады.\r\n \r\nБуында анықталған кристалдарды мұқият зерттеу дәрігерге бұл ауруды анықтауға көмектеседі. Буында ауырсынуы болатын көптеген аурулар бірдей дәрілермен (стероидты және стероидты емес қабынуға қарсы препараттар) емделетіндіктен, диагноз қате қойылса да, сіз дұрыс емделе аласыз.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеуге буындағы қысымды азайту үшін сұйықтықты алып тастау кіреді. Ине буын маңайындағы кеңістікке енгізіледі, ал сұйықтық сорылып алынады (аспирация).\r\n\r\nБуынның күшті ісінуін емдеу үшін стероидтардың инъекциясы тағайындалады. Бірнеше буын зақымданса, ішуге арналған стероидтық препараттар тағайындалады.\r\n\r\nСтероидты  емес қабынуға қарсы препараттар (НПВП) ауырсыну ұстамаларын жеңілдетуге көмектеседі. Кейбір науқастарға колхицин тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nСәйкес емдеуде оң болжамды.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nЕмдеу болмаса, буынның қайтымсыз зақымдануы дамуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nБуында ісіну немесе ауырсыну ұстамасы болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nБұл аурулардың алдын алу шаралары жоқ. Алайда, жалған подаграға ықпал ететін басқа аураларды емдеу аурудың барысын жеңілдетеді, және ауруға шалдықпаған науқастарда оның алдын алады.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nКальций пирофосфаты кристалдарының жинақталу ауруы; КПФК ауруы.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(954,'article','509','Екінші дәрежелі күйік','kz','2018-08-29 09:21:00','2018-08-29 09:19:00','Екінші дәрежелі күйікке химиялық заттарға, электржелісіне,  ыстық буға күйген күйіктер жатады. Бұл күйіктер терінің барлық қабатын күйдірмейді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=509',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Е','Екінші','y','   Екінші дәрежелі күйік Екінші дәрежелі күйікке химиялық заттарға, электржелісіне,  ыстық буға күйген күйіктер жатады. Бұл күйіктер терінің барлық қабатын күйдірмейді. Екінші дәрежелі күйікке химиялық заттарға, электржелісіне,  ыстық буға күйген күйіктер жатады. Бұл күйіктер терінің барлық қабатын күйдірмейді. \r\n \r\nТерінің күйіне байланысты ЕДК-нің екі түрі бар:\r\n•	Терінің бетіндегі күйік ыстық судан немесе ыстық заттан болса, терінің айналасы өзгеріп қызырады. Күйген жер аурып, терінің беті көпіршіктеніп, ісініп шамамен 48 сағат бойы мазалайды.\r\n•	Терең зақымдалған күйік терінің қабаттарына терең бойлап, бастапқыда қызарған жері, ағара бастайды.  Олар көбінесе,  ыстық майға, ыстық тамаққа немесе қайнаған суға, қысқа толқынды пешке күйіп қалғанда пайда болады. Мұндай күйіктер ауыра бермейді, тек бір қысым болып тұрғандай көрінеді. Тері құрғақтанып, аздап суланып, балауыз тәріздіденеді. Саусақпен басқан кезде түрі өзгермейді. Бірақ, бұл күйік дұрыс емделмесе, асқынып кетсе қауіпті. Терінің бетінде бір дақ тұрғандай көрінеді, оны белизнамен жусаңда кетпейді. Ал егер жеке бір мүшені зақымдаса, ол жер үлкен болып көрінеді, болмаса құрғақ болып көрінеді, немесе аздап суланып тұрады.  Ең қауіптісі- мұндай күйіктерге инфекция тез жұғуы мүмкін.\r\nБелгілеріне қарай, бірнеше күннен кейін күйіктің тек беті немесе төменгі қабаттары зақымданғанын білуге болады.\r\n\r\nЕДК кезінде оның күйген аумағын терінің жарақаталған аумағын, сырқаттың жасын және оның денсаулығын жете тексеріп отыру керек. Осы күйіктердің барлық түріне ем жүргізген кезде, оның асқынып кетпеуіне, уақытылы емдеуліне дұрыс көңіл бөлу керек. ЕДК жазылған кезде денеде тыртық қалуы мүмкін.\r\n \r\nТегтер: \r\nсәулесоққы\r\nэлектрлікүйік\r\nимиялықкүйік\r\nйкелгендегікүйік\r\nсуланғанкүйік\r\nаурушаң\r\nтерініңтеңбіленуі\r\nбасқандатерініңтүріөзгермейді\r\nкүйіктіемдеу\r\nкүйіктенкейінгітыртық\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(955,'article','740','Өкпе қатерлі ісігі','kz','2018-11-26 10:03:13','2018-11-26 09:58:00','Өкпе -  кеуек типтес, конус тәрізді сыңар мүше.  Ол кеуде қуысының оң және сол жақ бөліктерінде орналасқан.  Өкпе тыныс алу жүйесінің бір бөлігі. Оң жақ өкпе үшке бөлініп, оларды үлес (доля) деп атайды. Екі үлестен тұратын сол жақ өкпеге қарағанда, оң жақ өкпенің мөлшері үлкенірек болады. Дем алған сәтімізде өкпеге таза ауа толып,  негізгі функцияларды атқару үшін  жасушалармен тіндерге аса қажет  таза ауамен қамтамасыз етеді.  Дем шығарған кезде  өкпе  зат алмасу қорегі болып табылатын қос тотықты көмірқышқыл газын шығарады.\r\n','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=740',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','Өкпе','y','   Өкпе қатерлі ісігі Өкпе -  кеуек типтес, конус тәрізді сыңар мүше.  Ол кеуде қуысының оң және сол жақ бөліктерінде орналасқан.  Өкпе тыныс алу жүйесінің бір бөлігі. Оң жақ өкпе үшке бөлініп, оларды үлес (доля) деп атайды. Екі үлестен тұратын сол жақ өкпеге қарағанда, оң жақ өкпенің мөлшері үлкенірек болады. Дем алған сәтімізде өкпеге таза ауа толып,  негізгі функцияларды атқару үшін  жасушалармен тіндерге аса қажет  таза ауамен қамтамасыз етеді.  Дем шығарған кезде  өкпе  зат алмасу қорегі болып табылатын қос тотықты көмірқышқыл газын шығарады.\r\n Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге өкпе қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about lung cancer).\r\n \r\nӨкпе\r\n\r\n\r\n\r\nӨкпе -  кеуек типтес, конус тәрізді сыңар мүше.  Ол кеуде қуысының оң және сол жақ бөліктерінде орналасқан.  Өкпе тыныс алу жүйесінің бір бөлігі. Оң жақ өкпе үшке бөлініп, оларды үлес (доля) деп атайды. Екі үлестен тұратын сол жақ өкпеге қарағанда, оң жақ өкпенің мөлшері үлкенірек болады. Дем алған сәтімізде өкпеге таза ауа толып,  негізгі функцияларды атқару үшін  жасушалармен тіндерге аса қажет  таза ауамен қамтамасыз етеді.  Дем шығарған кезде  өкпе  зат алмасу қорегі болып табылатын қос тотықты көмірқышқыл газын шығарады.\r\n\r\nӨкпе қатерлі ісігі дегеніміз не?\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндер түзетін, құрама элементтер жасушаларынан бастау алады. Тіндер ағзаны түзеді. Қалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nӨкпе қатеріл ісігі – микроскоптағы жасуша бейнесіне байланысты екі түрге бөлінеді. Олар: ұсақ жасушалы өкпе обыры және ұса қжасушалы емес өкпе обыры. Бұл өкпе ісіктерінің екі түріде әртүрлі таралады, оларған қарсы қолданылатын да емдеу тәсілі әрқалай болмақ.\r\nҰсақ жасушалы емес өкпе обыры - бұл өкпе обырының барынша көп таралған формасы болып табылады. Ол ұсақжасушалы обырға қарағанда баяу өсіп, таралады.  Бұл аталмыш обырдың түрі жасушалардың түріне байланысты түрлі атау иеленеді: сквамозды-жасушалы карцинома (эпидермойдты картцинома деп те аталады),  аденокарцинома және ірі жасушалы карцинома.\r\n\r\nҰсақ жасушалы өкпе обыры сирек кездеседі, бірақ өсуі мен таралуы ұсақ жасушалы емес обырдан қарағанда өте тез орындалады. Және бұл аталмыш ісік түрі залалды болып табылады.\r\n\r\nӨКПЕ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ\r\n\r\nҒылыми зерттеулердің нәтижесінде өкпе обырын дамытатын бірнеше себептер анықталды. Олардың көпшілігі шылым-табактарға қатысты.\r\n\r\n•	Темекілер. Шылым шексе өкпе обыры дамиды. Табактың құрамында канцерогендер деп аталатын, өкпе жасушаларын зақымдайтын зиянды заттар болады.  Уақыт өте келе зақымданған жасушалар обырға айнала бастайды. Шылымды тоқтатпай шегетіндер, ерте жастан шегетіндер, күніне көп мөлшерде  шылым түтініне ыстанатындар, сондай-ақ шылым ысын көп жұтатындар өкпе обыры туындауы мүмкін қауіпті факторлар тобының қатарында болып саналады. Адам егер, шылым шегуді тоқтатса өкпе обырының даму қаупін едәуір төмендетер еді.\r\n•	Шылым мен түтікшелер. Салыстырмалы түрде шылым мен түтікшені тартпайтындардан қарағанда, тартатындарда өкпе обырының даму қаупі басым екен. Оған сондай-ақ мынадай факторларда қатысты: шылым шегуді тоқтатпау, көп мөлшерде шылым немесе түтік ысымен ыстану, сонымен қатар табак ысын көп жұту. Тіпті сіз табак ысын жұтпасаңыз да өкпе обыры, ауыз қуысы немесе обырдың басқа да түрлері дамуы мүмкін.\r\n•	Шылымға жанасу. Өкпе обыры пассивті шылым шегетіндерде де дамитын көрінеді. Пассивті шылым шегетіндер – өзі шылымды арнайы шекпесе де бір бөлмеде шылым түтінін жұтуға мәжбүр болған жандар.\r\n•	Радон. Радон – бұл түссіз, дәмсіз радиоактивті газ, ол жайшылықта топырақ пен тастан түзіледі. Радон өкпе жасушаларын зақымдап, өкпе обырын дамытуы мүмкін. Шахтада жұмыс істейтіндер, әдетте радонның әсерінен зақымданады. Осы радонның әсерне ұшырағандар шылым шексе, олар да өкпе обырының баму қаупі басым болады екен.\r\n•	Астестоз. Асбет – бұл минералды заттар тобы. Олар талшық түрінде болады және оны құрылыстық индустрияда кеңінен пайдаланады. Талшықты асбаст ұсақ бөлшектерге тез уатылып, ауаға көтеріліп, киімге немесе өкпеге бірден қонуы мүмкін. Олар қай жасушаны зақымдаса, содан өкпе обырының даму қаупі артады. Зерттеулердің нәтижесі бойынша айтар болсақ, жұмыста асбесттің әсерінен зақымданғандар, зақымданбағандардан қарағанда өкпе обырының  даму қаупін 3-4 есеге арттырады екен. Алайда бұл мәселе құрылыс саласында, асбестпен жұмысс жасайтындар арасында қарастырылады. Себебі мұндаймен жұмыс жасайтындарда өкпе обырына шалдығу қаупі шылым шегетіндерден қарағанда әлдеқайда басымырақ. Асбестпен байланысты өндірістерде жұмыс істейтіндер, оның әсерінен зақымдалмасс үшін, арнайы респираторларды киіп және басқа да қажетті қауіпсіздік шараларын қолдануы керек.\r\n•	Экологиялық ластану. Зерттеушілер ауаның дизель отыны мен басқа да химиялық заттардың жанып, түтінінің  ауалы ластауынан өкпе обырының даму қаупі туындайтынын айтады. Бірақ олармен тікелей байланысстылығы әлі нақтыланбады. Сондықтан бұл сұрақтың төңірегінде тағы қосымша зерттеулер жүргізу керек.\r\n•	Өкпе ауруы. Туберкулез секілді өкпе ауруына шалдыққандарда да өкпе обырының даму қаупі басым болады. Сондықтан мынадай тенденция қалыптасқан, бұрын қай жерде туберкулезге қатысты тіндер зақымдалған болса, сол жерде өкпе обыры дамуы мүмкін.\r\n•	Сырқатнама. Бұрын кім өкпе обырымен ауырған болса, сол адамдарда, бұрын ауырмағандармен салыстырғанда індеттің қайта туындау қаупі басым екен. Сол үшін бұрын өкпе обырымен ауырғандар шылым шегуін мүмлдем доғарса, аталмыш індетке қайта ұрынудан сақтанады.\r\n\r\nҒалымдар өкпе обырының туындау себебін ісдестіруде, сондай-ақ оның алдын алуды да қарасстыруда. Қазіргі таңда бір белгілісі өкпе обырын болдырмас үшін шылы шегуді тоқтату керек. Тіпті кейбір адамдар ондаған жыл темекі шексе де, ендігі әрі ол жағымсыз әдетін тастаса өкпе обырына шалдығу қаупін біршама азайтуы мүмкін.\r\n\r\nӨКПЕ ОБЫРЫНЫҢ СИМПТОМДАРЫ\r\n\r\nӨкпе обырының негізгі симптомдары болып табылатындар:\r\n\r\n•	Жөтел, бұрын болмай жүреді де күрт басталып асқынып кетеді;\r\n•	Кеуденің ылғи аурып тұруы;\r\n•	Қақырық аралас жөтел;\r\n•	Демікпе, ыссқырықты тыныс алу және тамақтағы қырыл;\r\n•	Мойын мен беттің ісінуі;\r\n•	Тәбеттің жоғалуы және арықтау;\r\n•	Жалпы әлсіздік.\r\n\r\nКөретілген симптомдар өкпе обырының туындауынан болуы мүмкін, сондай-ақ, бұлар басқа да жағдайлардан да болып жатады.\r\n\r\nӨКПЕ ОБЫРЫНЫҢ ДИАГНОСТИКАСЫ\r\n\r\nСимптомдардың себептерін табу үшін дәрігерлер ауру  сырқатнамасымен танысуы керек: оның әдеттерін, экологиялық факторлардың мүмкін болатын әсерін және кәсіптік зияндылығын сондай-ақ,отбасында обырға қатыстылығын тексереді.\r\n\r\nЖәне де дәрігер ауру адамды толық тексеруден өткізуі керек, рентгенологиялық және басқа да тексеру шаралары жүргізіледі. Өкпе обырының болуы мүмкін деген күмән болса, науқастың қақырығын цитологияға (бронхтық шырышты алу үшін жүргізілетін микроскопиялық жасуша зеттеуі) зерттеуді тағайындайды, бұл өкпе обырына диагноз қоюға арналған ең қарапайым әдіс. Диагнозды анықтау үшін биопсияның көмегімен өкпе тінінің аздаған бөлігін алу керек, оны микроскппен тексереді. Биопсиялық материал алу үшін бірнеше жол қарастыруға болады:\r\n\r\n•	Бронхоскопия. Науқастың  тыныс алу жолдарын қарау үшін ауыз құысы мен жұтқыншағына бронхоскоп енгізіледі (ұшында жарығы бар жіңішке түтікше) . Бронхоскоп арқылы микроскоптық тексеру үшін азғантай тін бөлшегі алынады.\r\n•	Ине арқылы аспирациялау. Бұл шара иненіісік орналасқан кеуде қуысына  енгізумен жүзеге асырылады. Оның көмегімен микроскопиялық зерттеу үшін тін бөлшегін алуға болады. \r\n•	Торакоцентез. Иненің көмегімен обыр жасушасын зерттеу мақсатында өкпені қоршап тұратын сұйықтық үлгісі жинап алуға бағытталған әдіс.\r\n\r\nАУРУ САТЫЛАРЫ\r\n\r\nЕгер өкпе обыры анықталған болса, келесідей кезеңдер бойынша аурудың даму сатыларын белгілеуге болады. Бұл ісіктің таралу сатыларын белгілеу үшін маңызды болып табылады. Өкпе обылы ми мен сүйектергі сирек метастазданады. Мұндай ақпараттың емдеу тәсілін жүргезгенде дәрігерлерге көмек болуы мүмкін. Өкпе обырынның таралуы мен сатысын анықтауға арналған бірнеше тесттер  бар:\r\n\r\n•	Компьютерлі томаграфия (КТ).  Рентген құрылғысына жалғанған компьютер өкпе мен басқа да түрлі қуыстардағы мүшелердің кескіндемелерін егжей-тегжейлі топтамалауға мүмкіндік береді.\r\n•	Ядролы-магнитті резонанс (ЯМР немесе МРТ). Магнитті құрылғының көмегімен жұмыс істейтін компютер  өкпе мен басқа да түрлі қуыстардағы мүшелердің кескіндемелерін егжей-тегжейлі сериялауға мүмкіндік береді.\r\n•	Радионуклидті көшірме. Зерттеудің бұл түрі обырдың бауыр секілді басқа жерге таралған-таралмағандығын анықтауға бағытталады. Зеттеуді жүргізу үшін ауруға біркелкі радиоактивті затты жұтқызады немесе ішіне енгізеді. Түрлі мүшелердегі радиоактивтіліктің кезеңі радиоактивті көшірме деп аталатын арнайы құрылғының  көмегімен бағаланады. Бұл арқылы түрлі  мүшелердің  потологиялық ошағын анықтауға болады.\r\n•	Сүйекті сканерлеу. Сүйекті сканерлеу радионклинді сканерлеудің тағы бір түрі. Бұл әдіс сүйек тіндеріне ісіктің таралған-таралмағандығын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл зерттеуді жүргізу үшін ауруға біршама мөлшерде радиоактивті енгізіледі. Бұл зат біраз уақыт өткеннен кейін сүйектегі ісіктің потологиялық ісінген орнына барып тұнады. Сканердің мүмкіндігімен бұл жайтты басып, рентгендік кескіндемеге шығаруға болады.\r\n•	Медиастиноскопия/Медиастономия. Медиастиоскопия көкіректегі лимфа түйіндерге ісіктің таралған-таралмағанын анықтауға мүмкіндік туғызады. Бұл тексеру шарасы ұшында жарығы бар арнайы құрылғының көмегімен жүзеге асырыладды. Ол құрылғыны  көкіректі аздап тесіп ішке ендіреді, сол арқылы мүшелер мен лимфа түйіндерді зерттейді. Көкіректі сондай-ақ медиастинотомиялық жолымен – хирургиялық операция арқылы тексеруге болады. Ол үшін кеудені тілу арқылы көкірек шығарылады. Екі жағдайда да биопсия жүргізуге болады және микроскопиялық зерттеу үшін тіннің аздаған бөлшегі алынады.\r\n\r\nӨКПЕ ОБЫРЫНЫҢ ЕМДЕЛУІ\r\n\r\nҚазірлі уақытта өкпе обыры емделеді, тек уақытысымен диагностика жасап, емін ерте қолға алса.  Ең маңызды факторы ауру жанның жалпы жағдайы. Яғни, ол операцияның қай сатысына шыдай алатындығына байланысты. Бұдан басқа хирургиялық операцияны басқа да әдістермен ауыстыра тұрса болады.  Ол енді, аурудың таралу сатысын бақылау мен аурудың өмірін ұзарта тұруға ғана мүмкіндік беретін амалдар. Егер ондай да емдеу әдістері қолданылуға келмейтін болса,   дәрігер паллиативті емді ұсынуы мүмкін. Ол кезде аурудың бойындағы обырмен байланысты басқа да мәселелердің туындауын тоқтатуға, сондай-ақ, науқастың өмірлік сапаын жақсартуға бағытталған шаралар іске қосылады.\r\n\r\nДәрігер сонымен қатар, ауруды өкпе обырын анықтап, емдеумен айналысатын мамандарға жолдауы мүмкін. Олар: онкологтар, хирургтар, радиологтар, пульмонологтар.\r\n\r\nӨкпе обырын емдейтін әдістерді таңдау\r\n\r\nӨкпе обырын емдейтін түрлі әдістер бар, оларды көптеген факторларға байланысты таңдау жасауға тура келеді. Мысалы, ісіктің түрі, көлемі, орналасуы,  сондай-ақ, таралу сатыларына қарасты. Бұлардан басқа маңызды фактордың бірі – аурудың жас мөлшері болып табылады. Және оның денсаулығының жалпы жағдайы, жанама әсерлер мен т.б. жайттар да назарға алынады.\r\n\r\nӨкпе обырын емдейтін әдістер, обыр ісігін жоюға, сондай-ақ аурудың өмір сапасын  жақсартуға, ауру ссимптомдарын жеңілдетуге бағытталады.\r\n\r\n•	Хирургиялық операция ісікті жоюға бағытталады. Операцияның сәтті болуы өкпедегі ісіктің орналау жағдайына байланысты. Өкпе тінінің аздаған аумағын жоюға бағытталған операция түрі – сегмент резекциясы деп аталады. Өкпенің толықтай бір жартысын жоюға бағытталған операция түрі лобэктомия деп аталады. Пневмонэктомия – бұл өкпені тодықтай жоюға бағытталған операция түрі. Ісіктің кейбір түрлері неоперабельді болып табылады, яғни хирургиялық операция арқылы жоюға келмейтін ісік түрі болып табылады. Одан басқа, хирургиялық операция басқа да себептерге байланысты орындауға ыңғайсыз болып қалуы да ғажап емес.\r\n•	Химиотерапия барлық ағзадағы обыр жасушаларын жою үшін обырға қарсы дәрілерді қабылдауға негізделеді. Тіпті обыр ісігі хирургиялық жолмен жойылғанның өзінде, обыр жасушалары өзіне жақын басқа тіндерде сақталып қалуы мүмкін. Химиотерапия ісіктің үлкейіп кетпеуі үшін қолданылуы мүмкін, сондай-ақ, аурудың симптомдарын жеңілдетуге де пайдаланылады. Обырға қарсы дәрілер көбінесе ішке иньекция арқылы енгізіледі немесе катетераның (бұл арнайы түтікше, ол дәрі енгізілгенше ірі тамырға орнатылады) көмегімен жүзеге асады.  Кейбір обырға қарсы дәрілер ауруларға ауыз арқылы беріледі.\r\n•	Радиациялық терапия, мұны радиотерапия деп те атайды. Бұл әдіс арқылы обыр жасушасын жоюға бағытталған жоғары энергиялық радиоактивті сәуле қолданылады. Радиотерапия ісіктің көлемін кішірейту үшін хирургиялық операцияның алдында қолдануылуы мүмкін немесе обыр жасушаларын түгелдей жою үшін операциядан кейін пайдаланылады. Кейде радиотерапия химиотерапияның сапасын күшейту үшін, хирургиялық операциямен бірге обырды емдеу негізінде пайдаланылады.  Радиотерапия тыныс ала алммау, демікпе секілді симптомдарды жеңілдету мақсатында да қолданылуы мүмкін. Радиацияның негізгі көзі ретінде арнайы аппарат (сыртқы радиация) қолданылуы мүмкін, сондай-ақ  құрамында радиоактивті материалы бар имплантты құрылғы қолданылады. Бұл аталмыш құрылғы ісіктің жақын аралықтарына қондырылады (импланттанады) бұл ішкі радиация деп атлады.\r\n•	Фотодинамикалық терапия – сәулелі терапияның бір түрі. Мұны орындау барысында ағза жасушаларына сіңірілетін арнайы химиялық заттарды қантамырлар арнасына енгізеді.  Бұл нәрсе қалыпты жасушалардың тез кетуіне ықпал етеді, бірақ, обыр жасушаларында ұзақ уақытқа дейін сақталып қалады. Сәуленің әсерінен бұл зат іске қосылады және өзі сіңген обыр жасушаларын жояды. \r\n\r\nФотодинамикалық терапия өкпе обырының симптомдарын сеңілдету үшін қолданылуы мүмкін, мысалы, қантамырларын бақылауда ұстауы мүмкін, жасушаларды жою барысында тынысс алуды жеңілдетуі мүмкін, және бекітілген мұрынтыныс жолдарын ашуы мүмкін.Фотодинамикалық терапия сондай-ақ, дәстүрлі емдік әдістер реттей алмайтын, науқастардың шағын көлемді ісіктерін де жою үшін қолданылады.\r\n\r\nҰсақ жасушалы емес өкпе обырын емдеу\r\n\r\nҰсақ жасушалы емес өкпе обырымен аурытан ауруларға емдеудің түрлі жолдары тағайындалуы мүмкін. Емдік тәсілді ісіктің көлеміне, орналасу ыңғайына және таралу сатыларына байланысты таңдау керек. Обырдың бұл түріне көбінесе хирургиялық ем қолданылады. Криохирургия – обыр жасушасын қатыру жолымен  жоюға негізделген, сондай-ақ ұсақ жасушалы емес өкпе обырының  барынша соңғы сатыларындағы симптомдарды бақылауға мүмкіндік туғызады. Ауруды баяу дамыту мақсатында және жимтомдарды жеңілдету үшін радиация терапиясы мен химиотерапия комбинациясын қолданса болады.\r\n\r\nҰсақ жасушалы өкпе обырының емделуі\r\n\r\nҰсақ жасушалы өкпе обыры тез таралатын болып сипатталады. Диагноз қою барысында, көбінесе басқа  мүшелер мен тіндерде таралған  ісік анықталады. Яғни, таралған ісіктерді жою үшін жалпы әрқашан химиотерапия тағайындалады. Бұдан басқа, өкпе, ми және басқа мүшелердегі обырларды жоюға бағытталған радиациялық терапия тәсілі қолданылуы мүмкін. Кейбір ұсақжасушалы өкпе обыры бар ауру жандарға , оларда метастаздану орын алған-алмағанына қарамастан ми радияциялық  терапиясы тағайындалуы мүмкін.  Бұл қадам профилактикалық краниалды иррадиация деп аталады.  Ол ми ісігінің дамуының алдын алуға бағытталған. Хирургиялық операция өкпе обырымен ауратындарды емдеудің жалпы стратегиялық бөлігі болып табылады.\r\n\r\nӨкпе обырын емдеудегі жанама әсерлер\r\n\r\nОбырға қарсы терапиядағы жанама әсерлер емдеу әдісіне байланысты және  жеке тұлғалардың болмысына байланысты да бөлінеді. Жанама әсерлер көбінесе уақытша сипат көрсетеді және оның әлсіреу бойынша да әдістері бар. \r\n\r\n•	Өкпе обыры бойынша хирургиялық араласу кең көлемді операция болып табылады. Өкпенің бір сыңарын жойғаннан кейін кеуде қуысына ауа мен  сұйықтықтар жинала бастайды.  Науқастарға ылғи кеуде қуысын аударып, терең деп алып немесе жиі жөтеліп тұруға тура келеді. Мұндай амалдар арқылы өкпенің көлемі өседі, артық ауа мен сұйықтықтарды шығаруы жеңілдейді. Өкпеге операция жасағаннан кейін кеуденің ауырсынуы мен демікпе қатты мазалауы мүмкін. Бұл жанама әсердің негізгі белгісі болып табылады. Науқастарға, әдетте, күш-қуаты қайта қалпына келуі үшін бірнеше апта немесе ай қажет болады. \r\n•	Химиотерапия, обыр жасушаларынан басқа сау жасушаларға да әсер береді. Химиотерапияның жанама әсері  дәрілерден және оларды артық мөлшерде қолданғаннан нақты анықталады. Химиотерапияның барынша кең таралған жанама әсерлері: жүрек айну, құсу, шаш түсу, ауыз қуысында ойық жаралардың пайда болуы және әлсіздік.\r\n•	Радиациялық терапия да химиотерапия секілді обыр жассушаларынан басқа сау жасушаларды да зақымдайды. Радиация терапиясының жанама әсерінің сипаты жергілікті әерлермен белгі береді, сондай-ақ, радиотерапияның мөлшерін артық қолданғаннан жанама әсер береді. Радиотерапияның кең таралған жанама әсерлері құрғау және ауыз қуысының тітіркенуі, жұтынудың қиындауы, әлсіздік, сәуленің әсері болған терінің өзгеруі, сонымен  қатар, тәбеттің жоғалуы болып табылады. Ми радиотерапиясы бас ауруымен қатар келуі мүмкін, сондай-ақ тері өзгеріп, дел-сал күйге түсіп, жүрек айнып, құсып, шаш түсіп, есте сақтау қабілеті бұзылып, саналы ойлану мүмкін болмай қалуы мүмкін.\r\n•	Фотодинамикалық терапия терінің сезімталдығын арттырады және көз жарыққа алты аптадай төзгісіз болып жүреді. Бұл терапияны қолданған науқастар күннен қорғайтын киім киіп, көзілдірік тағып жүргені дұрыс.  Фотодинамикалық терапияның басқа да уақытша болатын жанама әсерлері жөтел, жұтынудың жиындауы, ауыр дем алу және демікпе болып табылады.\r\n\r\nҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісіген емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орынына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қоссымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы сезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\nАурулардың күтіміне қолдау көрсету\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоциялық және практикалық мәселелерін шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреуделі емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады. \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\nДұрыс тамақтану мен физикалық белсенділік\r\n\r\nОнкологиялық аурулардің өзін өзі күтінгені аса маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. Онкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұтап тұру үшін нәуызыға бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия  жинайды.\r\n\r\nОнкологиялық аурулар көбінесе емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаса, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәселелерді шешуге көмектесуі мүмкін. \r\n\r\nКөптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nЖөтел (ерлерде / әйелдерде) \r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(956,'article','775','Қарапайым герпес (ұшық)','kz','2018-11-27 10:10:44','2018-11-27 09:39:00','__Ауыз аймағындағы герпес (ауыз герпесі) __– қарапайым герпес вирусынан туындаған ерін, ауыз немесе қызыл иектің жұқпалы ауруы. Ауру – ауыртатын кішкентай  күлдіреуікпен сипат береді, әдетте оны  суық ойық жара немесе қызбалы күлдіреуік деп атайды. Ауыз аймағындағы ұшықты лабиалді герпес деп те атайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=775',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қарапайым','y','   Қарапайым герпес (ұшық) __Ауыз аймағындағы герпес (ауыз герпесі) __– қарапайым герпес вирусынан туындаған ерін, ауыз немесе қызыл иектің жұқпалы ауруы. Ауру – ауыртатын кішкентай  күлдіреуікпен сипат береді, әдетте оны  суық ойық жара немесе қызбалы күлдіреуік деп атайды. Ауыз аймағындағы ұшықты лабиалді герпес деп те атайды. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n \r\nАуыз аймағындағы герпес (ауыз герпесі) – қарапайым герпес вирусынан туындаған ерін, ауыз немесе қызыл иектің жұқпалы ауруы. Ауру – ауыртатын кішкентай  күлдіреуікпен сипат береді, әдетте оны  суық ойық жара немесе қызбалы күлдіреуік деп атайды. Ауыз аймағындағы ұшықты лабиалді герпес деп те атайды.\r\n\r\n  \r\nБұл суретте герпестік инфекцияның ерте кезеңі көрсетілген: кішігірім топталған күлдіреуіктер мен қызару көрінеді.\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nАуыз аймағының герпесі кең таралған жұқпалы ауру болып табылады. Ол қарапайым герпес вирусының 1 түрінен туындайды. Бұл вируспен көбінесе  20 жасқа дейінгі жастар жиі зақымданады.\r\n\r\nАлғашқы инфекциядан кейін вирус инактивтененеді (ұйқыға кетеді) және кейіннен нерв тіндерінде және бетте сақталады. Кейде вирус белсенділік танытып, нәтижесінде ауыз герпесі пайда болады.\r\n\r\n2 типті герпес вирусы әдетте гениталды герпесті туындатады. Сонымын қатар, кейде 2 типті герпес вирусы ауыз қуысына ауыз арқылы жасалатын жыныстық қатынас кезінде түседі де, ауыз герпесінің пайда болуына әкеледі.\r\n\r\nГерпес вирусы оңай таралады. Келесі жағдайларда жұқтырып алуыңыз мүмкін:\r\n•	Вирус жұқтырған (науқас) адаммен тығыз байланыста болсаңыз\r\n•	Герпес вирусы бар ұстараны, сүлгілерді, ыдыстарды және басқа заттарды пайдаланғанда\r\nГерпес вирусы балаларға ата-аналарынан күнделікті байланыс кезінде жұғады.\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nКейбір адамдар қарапайым герпес вирусын алғаш жұқтырған кезде  ауыз аймағында ойық жара пайда болады. Ал кейбіреулерде  симптомдар мүлдем байқалмауы да мүмкін.\r\nАурудың симптомдары жеңіл де, ауыр болуы мүмкін.\r\nСимптомдар вирус жұққаннан кейін 1-3 апта өткенде байқалады және 3 аптаға дейін сақталады.\r\nГерпестің бастапқы симптомдары:\r\n•	Ерін немесе ауыз айналасындағы тері қышиды;\r\n•	Ерін және ауыз аймағында қызғандай сезім пайда болады;\r\n•	Ерін немесе ауыз аймағы шаншиды\r\nКөпіршіктер пайда болғанға дейін келесі симптомдар байқалуы мүмкін:\r\n•	Тамақтың ауыру сезімі\r\n•	Қызба\r\n•	Бадамшалардың ұлғаюы\r\n•	Жұтынғанда ауыру сезімі\r\nКөпіршіктер немесе бөртпелер шығуы мүмкін:\r\n•	Қызыл иекке\r\n•	Ерінге\r\n•	Ауыз қуысына\r\n•	Тамаққа\r\nКөпіршіктердің пайда болуын «аурудың жайылуы» деп атайды.\r\nСізде болуы мына жайттар болуы мүмкін:\r\n•	Суланып тұратын  қызыл күлдіреуіктер\r\n•	Ашық сарғыш сұйықтықпен толтырылған кішкентай күлдіреуіктер\r\n•	Кішкентай күлддіреуіктер бірігіп бір үлкен күлдіреуікті құрауы мүмкін\r\n•	Сауығу кезінде күлдіреуік сары және қатты болады, ақыр соңында сау терімен бірігеді.\r\nАуру симптомдары келесі факторлардың әсерінен пайда болуы мүмкін:\r\n•	Етеккір немесе гормоналды өзгерістер\r\n•	Күннің көзінде болу\r\n•	Қызба\r\n•	Күйзеліс\r\nЕгер симптомдар сирек қайталанса, олар әдетте жеңіл өтеді.\r\n \r\nДиагностикасы\r\n\r\nДәрігер пациенттің ауыз аймағын қарап, ауыз герпесін анықтауы мүмкін. Кейде жараның жағындысы алынып, толықтай зерттеу үшін зертханаға жіберіледі. Тексерулер мынаны қамтиды:\r\n•	Вирусты және оның құрылымын анықтау үшін вирусты зерттеу\r\n•	Вирустық ДНҚ-тест – вирустың генетикалық материалдарын зерттеу\r\n•	Қарапайым герпес вирусын тексеру үшін Тцанк тесті - бұл жағындыдан эрозия және көпіршіктері бар Тцанк жасушаларын (қарапайым герпес вирусымен зақымдалған жасушалар) микроскоптың астында анықтау.\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nСимптомдары бір-екі апта ішінде еш емделусіз өздігінен жоғалып кетуі де мүмкін.\r\n\r\nЕмдеуші дәрігер вируспен күресу үшін дәрі-дәрмек тағайындауы мүмкін. Оларды вирусқа қарсы дәрілік препараттар деп атайды. Мұндай дәрілер ауырсынуды азайтуға көмектеседі және симптомдардың ертерек жоғалуына ықпал жасайды. Ауыз аймағындағы жараларды емдеуге арналған дәрілік заттарға мыналар жатады:\r\n•	Ацикловир\r\n•	Фамцикловир\r\n•	Валацикловир\r\nБұл дәрілерді бастапқы симптомдар пайда болғанда, күлдіреуіктер пайда болмай тұрып қабылдасаңыз әлдеқайда тиімді болмақ. Ауыз аймағындағы жаралар жиі шығатын болса, онда бұл дәрілерді үнемі қабылдауға тура келеді.\r\nСонымен бірге теріге арналған вирусқа қарсы жақпалар қолдануға да болады. Алайда, аталмыш препараттар қымбат тұрады және күпдіреуіктердің белсенділігін күніне тек бірнеше сағатқа ғана азайтады.\r\n\r\nКелесі нұсқаулықтар организмнің жалпы жағдайын жақсартуға көмектесуі мүмкін:\r\n•	Ауырсынуды жеңілдету үшін жараға мұз басыңыз.\r\n•	Күлдіреуікті абайлап антисептикалық сабынмен және сумен жуыңыз. Бұл вирустың дененің басқа аймақтарына таралуының алдын алуға көмектеседі.\r\n•	Ыстық сусындарды, дәмді және тұзды тағамдарды, цитрустарды қолданбаңыз.\r\n•	Салқын сумен аузыңызды шайыңыз.\r\n•	Жараларды тұзды сумен жуыңыз.\r\n•	Стероидты емес қабынуға қарсы препарат сияқты ауырсынуды басатын заттарды қабылдаңыз.\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nЕріндегі герпес әдетте 1-2 апта ішінде өздігінен кетеді. Дегенмен, аурудың симптомдары қайталануы мүмкін.\r\nГерпес ауыр және қауіпті болуы да мүмкін, егер:\r\n•	Көздің айналасында немесе көзге жақын жерде пайда болса\r\n•	Кейбір аурулар мен дәрі қабылдауға байланысты иммундық жүйе әлсіресе\r\n \r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n\r\nКөздің герпестикалық инфекциясы соқырлықтың басты себептерінің бірі болып табылады. Өйткені, ол қасаң қабықтың тыртықтануын тудырады.\r\n\r\nҚарапайым герпестің басқа да асқынуларына мыналар жатады:\r\n•	Ауыз қуысында ойық жаралар мен көпіршіктердің қайта пайда болуы\r\n•	Вирустың терінің басқа аймақтарына таралуы\r\n•	Терінің бактериалды инфекциясы\r\n•	Иммундық жүйесі әлсіреген адамдардың өміріне (атопиялық дерматит, ісік  немесе АИТВ инфекциясы кезінде) қауіпті болуы мүмкін ағзаның жалпы инфекциясы.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігерге қаралыңыз:\r\n•	Ауру симптомдары ауыр болса немесе 2 апта ішінде кетпесе\r\n•	Жаралар немесе көпіршіктер көздің жанында орналасса\r\n•	Кейбір ауруларға немесе дәрі қабылдауға байланысты иммундық жүйе әлсіреген кезде герпестің симптомдары пайда болса\r\n\r\nАлдын алу \r\n\r\nТөменде ауыз қуысындағы жаралардың пайда болуын алдын алу үшін кеңестер берілген:\r\n•	Далаға шығардың алдында құрамында мырыш оксиді бар күннен қорғайтын кремді немесе ерінге арналған бальзамды жағыңыз.\r\n•	Сондай-ақ ылғалдандыратын ерін бальзамы да көмектесуі мүмкін.\r\n•	Герпетикалық бөртпелер адамдармен тікелей байланыста болмаңыз.\r\n•	Әрбір пайдаланудан кейін сүлгілер мен төсек жаймаларын қайнаған суда залалсыздандырыңыз.\r\n•	Егер айналаңыздағы өзге  адамдардан герпесті байқасаңыз, олармен бірге өзіңіздің ыдыс-аяқ, стакандар немесе басқа заттарыңызбен бөліспеңіз және олардікін қолданбаңыз.\r\nЕгер сіздің ерніңізде герпес болса, әсіресе, көпіршіктер болса ешкіммен ауыз арқылы жасалатын жыныстық қатынасқа түспеңіз. Сіз вирусты жыныстық мүшелерге таратуыңыз мүмкін. Герпес вирусының екі типі де кейде ауыз аймағында жаралар немесе күлдіреуіктер болмаса да таралуы мүмкін.\r\n \r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nгерпес\r\nқызыл иек\r\nкүлдіреуік \r\nинфекция\r\nвирус\r\nсекс\r\nқызба\r\nацикловир\r\nқызару\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(957,'article','840','2 жасқа дейінгі балалардың бөртпесі','kz','2018-12-21 03:46:28','2018-12-21 03:26:00','Нәрестелердің денесіне шыққан төмпешіктер мен дақтар көбінесе аса зияндылық туғызбайды, олар өздігінен кетіп қалады. \r\n\r\nСәбилерде ең көп таралған проблема баздану болып табылады. Баздану – бұл теріге зәр мен нәжістің тиіп, ылғалдануынан, тері бөліктерінің тітіркенуінен туындайтын жағдай.  Бала көбінесе жөргекте ұзақ жатған кезде баздану туындайды. \r\n','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=840',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','2','2','y','   2 жасқа дейінгі балалардың бөртпесі Нәрестелердің денесіне шыққан төмпешіктер мен дақтар көбінесе аса зияндылық туғызбайды, олар өздігінен кетіп қалады. \r\n\r\nСәбилерде ең көп таралған проблема баздану болып табылады. Баздану – бұл теріге зәр мен нәжістің тиіп, ылғалдануынан, тері бөліктерінің тітіркенуінен туындайтын жағдай.  Бала көбінесе жөргекте ұзақ жатған кезде баздану туындайды. \r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nБөртпе – терінің түсінің немесе текстурасының өзгеруі. Бөртпе мынадай болуы мүмкін:\r\n\r\n•	Беті бұдыр болуы мүмкін;\r\n•	Беті жалпақ болуы мүмкін;\r\n•	Қызыл түс терінің қалыпты түсімен сәйкес келеді, қою қызыл түс немесе күңгірт түс қалыпты өзгергені болуы мүмкін;\r\n•	Қабыршықты.\r\n\r\n\r\nСипаттамасы\r\n\r\nНәрестелердің денесіне шыққан төмпешіктер мен дақтар көбінесе аса зияндылық туғызбайды, олар өздігінен кетіп қалады. \r\n\r\nСәбилерде ең көп таралған проблема баздану болып табылады. Баздану – бұл теріге зәр мен нәжістің тиіп, ылғалдануынан, тері бөліктерінің тітіркенуінен туындайтын жағдай.  Бала көбінесе жөргекте ұзақ жатған кезде баздану туындайды. \r\n\r\n\r\n\r\nБасқа аурулардан да теріде бөрпенің пайда болуы кездеседі. Көп жағдайда олар қауіпті емес, егер басқа симптомдармен қосарласпаса.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nБөртпелер мынадай себептерден туындайды:\r\n\r\n·	Базданулар (жөргек жабылатын жердегі бөртпелер) – терінің тітіркенген бөлігі, зәр немесе нәжістің тиюінен ұзақ уақыт ылғалданып қалған жағдайдан туындайды.\r\n·	Саңрауқұлақты баздану – бөртпе. Ашытқылы инфцекция ауыз қуысының саңрауқұлақты қабынуын туындататын, candida – атты инфекцияның себебінен туындайды. Мұндай бөртпелер кәдімгі терінің жарылуынан өзгеше болады. ол ашық қызыл түсті, ал сыртқы жиектерінде домаланған дөмпешіктер көрініс береді. Мұндай бөртпе түрін емдеу үшін дәрі-дәрмектер тағайындалуы керек.\r\n·	Ыстықтан шығатын бөртпе, немесе терлегеннен  туындайтын бөртпелер тер шығаратын бездердің бітеліп қалуынан пайда болады. Олар көбінесе ыстық және ылғалды ауа райында кездеседі. Тер теріде тұрып қалады да, одан кішкентай қызыл төмпешіктер немесе шағын көпіршіктер түзіледі.\r\n·	Токсикалық эритема және безеулер, жас нәрестелердің жартысынан көбінде кездеседі, олар әдетте жалпақ қызыл дақтарды түзеді (әдетте ақ дақтар, ортасы безеулерге ұқсайды) . Бұл  бөртпелер сирек кездеседі, 5 немесе 7-14 күндік балаларда пайда болып, өздігінен жоғалып кетеді. Бұған алаңдамай-ақ қойсаңыз да болады.\r\n\r\n\r\n\r\n·	Балада безеулердің пайда болуы анасының гормонының әсерінен туындайды. Далада, жаңа туылған нәрестелердікі қызыл томпақ болып көрінеді, кейде ортасында ақ дағы да қылаң береді.   Безеулер 2-4 апталық нәрестелерде туындайды, тіпті оны 4 айлықтарда да дейін кездестіруге болады, кейде тіпті бұл безеушелер баланың 12-18 айлығына дейін сақталып тұратын көрінеді. \r\n\r\n\r\n\r\n·	Себорейлі дерматит нәрестелерде майлы, қабыршықты, бас терісінде жарылған дақ түрінде пайда болады, олар әдетте 3 айлық балаларда кездеседі.  Олар көбінесе өздігінен кетеді. Бірақ кейде, дәрілік препараттармен де емдеуге тура келеді. \r\n·	Экзема құрғақ, қызыл (күңгірт) қабыршықты, терінің қышымалы түрінде пайда болады. Егер экзема ұзақ уақыт бойы сақталып тұрса, бұл жердегі терілер томпия бастайды. Мұндай жағдайлар  - аллергиямен және астмамен байланысты болады, кейде, бірақ, ешқандай ауыр себепсіз өздігінен де пайда болады.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n·	Есекжем теріде қызыл жолақтар түрінде пайда болады, олар теріде көшіп жүруі де мүмкін. Мысалы, сіз теріні анықтап қарап шықсаңыз белгілі бір жерінен қызыл шеңберлі жолақтарды байқайсыз, бірақ бірнеше сағаттан кейін ол шеңбер басқа жерден көрініс береді, ал қызыл жолақ ішке енгендей көрінеді және олар орыны ауыстрып тұрады. Олар кейде, әртүрлі формалармен де ерекшеленеді. Есекжем бір-неше күнге дейін сақталуы мүмкін. Оның пайда болуы себебі белгісіз.  \r\n\r\n\r\nҮйде күтім жасау\r\n\r\nБаздану\r\n\r\nТерінің құрғақтығын сақтау амалдарын жасаңыз. Суланған жөргектерді мүмкіндігінше жиірек ауыстырып тұрыңыз. Тіпті баланың терісін ауаға кептіріп тұрыңыз. Маталы жөргектерді жұмссақ сабынмен мұқият жуып тұрыңыз. Теріні тітіркендіретін салфеткаларды пайдаланбаңыз (әсіресе құрамында спирті бар болса).\r\n\r\nЖақпа майлар мен кремдер баланың терісін қырылудан, тітіркенуден қорғайды.  Жүгері крахмалы немесе тальк секілді ұнтақтарды абайлап қолданыңыз, себебі бала оны дем арқылы ішке жұтып алса, өкпесін зақымдауы мүмкін. \r\n\r\nЕгер балаңызда саңрауқұлақты баздану пайда болса, дәрігер сізге оған қарсы тұратын жақпа майды тағайындайды.\r\n\r\nБасқаша бөртпе\r\n\r\nЫстықтан немесе терден болатын бөртпелерді емдеудің ең тиімді жолы – баланы салқын және барынша құрғақтау жерге орналастыру.\r\n\r\nМұндай бөртпелерге сеппелер қолданылмайды, ондай сеппелерді, тіпті баланың қолы жетпейтін жерлерге қойыңыз, себебі ол байқаусызда оларды ішке жұтып қоюы мүмкін. Кремдер мен жақпа майларды қолданбаңыз, олар себебі теріні жіпсітіп, тердің шығуын тежеуі мүмкін.\r\n\r\nТоксикалық эритема – оның балаларда пайда болуы қалыпты болып саналады, ол бірнеше күннің ішінде өздігінен жойылады. Сізге оны емдеудің қажеті жоқ. \r\n\r\nАқ немесе түссіз безеулер өздігінен кетеді. Оларды да емдеудің қажеті жоқ. \r\n\r\nЕсекжем пайда болса, дәрігерге хабарласыңыз,  себебі оның пайда болу себебін дереу анықтау керек. Кейбір жағдайда, дәрігер өзі сізге дәрілік препараттарды тағайындауы мүмкін. Ангистаминді препараттар қышу сезімін басуы мүмкін. \r\n\r\nБалалардағы акне\r\n\r\nӘдеттегі жуыну. Көп жағдайда баланы жуындыру арқылы акнеден айықтыруға болады. Әдеттегі таза су мен балаларға арналған жұмсақ сабынды қолдану арқылы, баланы әр 2-3 күн сайын шомылдырып тұрған жөн. Акнені емдеуге арналған дәрілер тек ересектер мен жасөспірімдерге қолданылады.\r\n\r\nСеборейлі дерматит\r\n\r\nСеборейлі дерматит кезінде, басты сумен немесе балаларға арналған жұмсақ сусабынмен жуу керек. Құрғақ терідегі қабыршықтарды кетіру үшін щетка қолданыңыз. Егер қабыршықтар кетпесе, оларға май жағыңыз, сонда олар жұмсарады. Себорейлі дерматит, әдетте, 18 айдың ішінде кетеді. Егер аурудың беті қайтпай қойса, оған арнайы ем жүргізіледі, егер ол жер инфицирленсе, не істеу керектігін дәрігермен кеңесіп, шешіңіз.\r\n\r\nЭкзема\r\n\r\nТерінің мәселелері кезінде, әсіресе экземаға кездескенде, терінің тырнауға, қасуға болмайды, одан да оған ылдалды жағдай жасап тұру керек.\r\n\r\n•	Баланың қол тырнақтарын алып тұріңіз, түнде қолғап кигізіңіз, сонда онның тырналап тастауының алдын аласыз;\r\n•	Құрғатқыш сабындарды қолданбаңыз, олар кейін теріні тітіркендіруі мүмкін.\r\n•	Жуындырғаннан кейін, бірден ылғалдандырғыш кремдер мен майларды жағыңыз.\r\n•	Ыстық ванна, ол жерде баланы ұзақ отырғызу, ваннаны көп мөлшерде көпіршіктендіру бала терісінің құрғауына себепкен болады. Сондықтан олай істемеу керек.\r\n•	Балаға еркін тұратын киім кидіріңіз, еркін киім терді жақсы сіңіреді.\r\n•	Егер бұл жағдайлардың барлығы балаңыздағы экземаның кетуіне көмек болмаса (сіздің балаңызға дәрілік препараттар тағайындау керек болуы мүмкін) немесе сіз терінің инфицирленгенін байқасаңыз, дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\nКөбінесе, экземасы бар балалар осы проблемамен өседі, олардың көпшілігінің терісі ересек кезеңінде сезімтал болып қалады.\r\n\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nЕгер балаңызда төмендегідей жағдайлар болса, дәрігерге хабарласыңыз:\r\n\r\n	Бөртпен байланысты қалтырау немесе басқа да түсініксіз симптомдар орын алса;\r\n	Терінің кез-келген жері дымқылданып, қызарып, инфекциямен байланысқандай болып тұрса;\r\n	Жөргек ауыстырып тұрса да бөртпелер пайда бола берсе;\r\n	Бала 3 айлық болса да, бөртпе, дақ, күлдіреулер немесе қызарулар пайда болса;\r\n	Тері көлдіресе;\r\n	3 күндік үй емінен кейін де жағдай жақсармаса;\r\n	Көп жер тырналып кетсе.\r\n\r\n\r\nДәрігер қабылдауында қандай тексерулер орын алады?\r\n\r\nДәрігер жалпы тексеру жүргізеді. Баланың терісі бөрпелердің  сатылы кезеңдерін анықтау үшін мұқият тексеріледі. Баланың терісін емдеу үшін қолданылатын қажетті заттардың тізімін жазып алыңыз.\r\n\r\nДәрігер сізге мынадай сауалдарды қоюы мүмкін:\r\n\r\n	Бөртпе қашан басталды?\r\n	Туылғанда симптомдары пайда болған ба? Олар қалтырауды емдегеннен кейін жойылды ма?\r\n	Бөртпелердің тері жарақаттарымен байласы бар ма? Олар дененің басқа жерлеріне тарады ма?\r\n	Тағы қандай симптомдары көрініс берді?\r\n	Сіз баланы қандай сабынмен жуындырасыз?\r\n	Баланың терісіне қандайда бір затты жақтыңыз ба (крем, лосьон, май, парфюм)?\r\n	Балаңыз қандайда бір дәрлік препаратты қабылдай ма? Оларды қашаннан бері қабылдайды?\r\n	Балаңыз жақын арада басқада жаңа бір тамақ жеп пе еді?\r\n	Балаңыз жақын арада ағашпен жанасқан ба еді?\r\n	Балаңыз жақын арада ауырды ма?\r\n	Сізде бұрыннан тұқымыңызда тері ауруымен байланысты мәселелер бар ма еді? Сіздің балаңызда жан-ұйядағы бір мүшеден аллергиясы бар ма?\r\nТексерулер сирек тағайындалады, егер тағайындала қалса, олар мыналар:\r\n	Аллергиялық тері тесті;\r\n	Қан талдамасы (жалпы қан талдамасы);\r\n	Терінің зақымдалған жеріне микроскопиялық тексеру;\r\n\r\nБөртпенің пайда болуы себептеріне байланысты, терінің қышуын басу үшін антигистаминді препараттар тағайындалуы мүмкін. Инфекциялық бактериялармен байланысты болса антибиотиктер тағайындалады.\r\n\r\nСаңырауқұлақтан туындаған баздану кезінде, дәрігер арнайы крем тағайындауы мүмкін. Қаптап кеткен бөрпеге, саңырауқұлақ инфекциясынан туындамаған бола, құрамында кортикостероидтар бар жақпа май ұсынылады.\r\n\r\nЭкзема кезінде қабынуды төмендету үшін, дәрігер  жақпа май  немесе құрамында кортизон бар дәрілерді тағайындайды. \r\n\r\nДереккөз:  https://medlineplus.gov/ency/article/003259.htm\r\n\r\nСинонимдері: Балалар бөртпесі; Тербөртпе;Қызыл тербөртпе.\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(958,'article','903','Балалардың тыныс алуының қиындауы','kz','2018-12-24 07:51:37','2018-12-24 07:49:00','Балалардың тыныс алуының қиындауы өкпе қызыметінің бұзылуынан пайда болады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=903',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Балалардың','y','   Балалардың тыныс алуының қиындауы Балалардың тыныс алуының қиындауы өкпе қызыметінің бұзылуынан пайда болады. Балалардың тыныс алуының қиындауы өкпенің немесе баланың жүрек қызыметінің бұзылуынан пайда болады.\r\n\r\nТыныс алу қиындығының жеңіл формасының симптомдары:\r\n\r\nБала:\r\n•	Әдеттегісінен жиірек тыныс алады. Дені сау балалардың көпшілігі минутына 40 рет дем алады.\r\n•	Дем алуға ыңғай жасау үшін жамбас бұлшықеттерін іске қосады\r\n•	Қол және аяқтарының, бет терісінің түстері қалыпты болады.\r\n\r\nТыныс алу қиндығының орташа формасының симптомдары\r\n\r\nБала:\r\n•	Жиі тыныс алады\r\n•	Тамақ ішу барысында әлсіреп қалады және демін алу үшін жиі тоқтайды. Бұдан баланың тамаққа деген әуесі жоғалып, асты қабылдау мөлшері азайып кетуі мүмкін.\r\n•	Дем алу үшін жамбас бұлшықеттерін іске қосуы керек.\r\n•	Әдетте қол мен аяқтары, бет терісінің түсі бозғылт тартып, сұрланып, теңбілденіп тұрады. Тілі, қызыл иектері, және еріндері қызғылт түрде қалады.\r\n\r\nТыныс алу қиындығының асқынған формасының симптомдары\r\n\r\nБала:\r\n•	Жиі тыныс алады немесе әр тыныс алуы кезінде қырылдаған дыбыс шығарады.\r\n•	Астану кезінде мазасызданып, немесе шаршаңқы кейіпте көрінеді, не болмаса тамақтана алмайды.\r\n•	Тыныс алу үшін, мойынын, кеудесін және жамбас бұлшықеттерін пайдаланады. Бұл қабырға араларында немесе астында «сорылу» сезімдерін тудырады.\r\n•	Тыныс алу кезінде мұрын қуыстары керілуі мүмкін.\r\n•	Дем алғанда денесін көтереді немесе алдыға қарай еңкейтеді, немесе мұрнымен ауаны жұтқандай, мұрнын жоғары көтереді.\r\n•	Кез келген әдіс арқылы оның қалпын өзгерткен кезде, қарсыласуы мүмкін.\r\n•	Терісі бозғылттанып, сұрланып, көгеріп тұрады (әсіресе, тілі, еріндері, құлақтарының ұштары және тырнақ астылары), немесе терісінде теңбілдер пайда болады. (ақшыл теңбіл және көкшіл- бозғылт)\r\n\r\nТегтер:\r\nбалалардың тыныс алуының қиындауы\r\nжиі тыныстау\r\nжөтел\r\nқақырық\r\nдемікпе\r\nтерінің бозғылттануы\r\nәлсіздік\r\nұйқышылдық\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(959,'article','947','Balalardaǵy gastroenterıt','qz','2018-07-16 06:35:32','2018-07-16 06:30:00','Gastroenterıt – qusý men ish ótýiniń paıda bolýymen sıpattalatyn ınfektsııa.\r\n\r\nGastroenterıt vırýstarmen, bakterııalarmen nemese parazıttermen juqpalanýdan týyndaýy múmkin. Aýrýdy keıde «asqazan buzylysy» ataıdy, ol juqpaly jáne balalarǵa kútim jasaýda, mektepte jıi taraıdy. Gastroenterıt  jıi joǵary temperatýramen (qyzbamen) ótedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=947',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalardaǵy','y','   Balalardaǵy gastroenterıt Gastroenterıt – qusý men ish ótýiniń paıda bolýymen sıpattalatyn ınfektsııa.\r\n\r\nGastroenterıt vırýstarmen, bakterııalarmen nemese parazıttermen juqpalanýdan týyndaýy múmkin. Aýrýdy keıde «asqazan buzylysy» ataıdy, ol juqpaly jáne balalarǵa kútim jasaýda, mektepte jıi taraıdy. Gastroenterıt  jıi joǵary temperatýramen (qyzbamen) ótedi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nGastroenterıt – qusý men ish ótýiniń paıda bolýymen sıpattalatyn ınfektsııa.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nGastroenterıt vırýstarmen, bakterııalarmen nemese parazıttermen juqpalanýdan týyndaýy múmkin. Aýrýdy keıde «asqazan buzylysy» ataıdy, ol juqpaly jáne balalarǵa kútim jasaýda, mektepte jıi taraıdy. Gastroenterıt  jıi joǵary temperatýramen (qyzbamen) ótedi.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nEger balanyń nájisinde qan tabylsa, nájistiń úlgisi bakterııalar nemese parazıtter bolýyna tekseriledi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nImmýndyq júıesi álsiregen adamdarda nemese jas sábılerdegi ınfektsııanyń keıbir túrlerinen basqasynda, antıbıotıkter, ádette, taǵaıyndalmaıdy.  \r\n\r\n \r\nAsqynýlary\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda gastroenterıt jeńil ótedi jáne birneshe kúnge sozylady. Gastroenterıttiń qaterli asqynýy – sýsyzdaný damý qaýpi, sondyqtan, bul aýrý kezinde suıyqtyqty úlken kólemde ishý qajet. Kishkentaı balalar sýsyzdaný damý qaýpine beıim keledi.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(960,'article','955','Balardaǵy ishek ınfektsııalaryn emdeý','qz','2018-07-16 08:12:34','2018-07-16 07:57:00','Ishtiń ótýin týyndatatyn vırýstyq juqpalardyń kópshiligi ádette, emdeýsiz de joıylady. Úıde bolyp, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin suıyqtyqty kóbirek ishý qajet. Balada organızmniń sýsyzdanýy damysa, aýrýhanaǵa jatqyzyp,ish ótýinen, qusý men qyzbada joǵaltqan  suıyqtyqty tolyqtyrý úshin ony tamyr arqyly engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerge kóringende, balanyń nájisine taldaý jasaý qajet, bul ınfektsııanyń túrin anyqtaý úshin qajet. Dárilik preparattardy qabyldaý qajettiligi aýrýdyń sebebine baılanysty. Eger balada parazıttik ınfektsııa bolsa, dáriger parazıtterge qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Vırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary emdeýge muqtaj emes. Biraq, ımmýndyq júıesi álsiz adamdarǵa ınfektsııany organızmge taratpas úshin antıbıotık taǵaıyndalýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=955',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balardaǵy','y','   Balardaǵy ishek ınfektsııalaryn emdeý Ishtiń ótýin týyndatatyn vırýstyq juqpalardyń kópshiligi ádette, emdeýsiz de joıylady. Úıde bolyp, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin suıyqtyqty kóbirek ishý qajet. Balada organızmniń sýsyzdanýy damysa, aýrýhanaǵa jatqyzyp,ish ótýinen, qusý men qyzbada joǵaltqan  suıyqtyqty tolyqtyrý úshin ony tamyr arqyly engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerge kóringende, balanyń nájisine taldaý jasaý qajet, bul ınfektsııanyń túrin anyqtaý úshin qajet. Dárilik preparattardy qabyldaý qajettiligi aýrýdyń sebebine baılanysty. Eger balada parazıttik ınfektsııa bolsa, dáriger parazıtterge qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Vırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary emdeýge muqtaj emes. Biraq, ımmýndyq júıesi álsiz adamdarǵa ınfektsııany organızmge taratpas úshin antıbıotık taǵaıyndalýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nIshek ınfektsııalary qalaı emdeledi?\r\n\r\nIshtiń ótýin týyndatatyn vırýstyq juqpalardyń kópshiligi ádette, emdeýsiz de joıylady. Úıde bolyp, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin suıyqtyqty kóbirek ishý qajet. Balada organızmniń sýsyzdanýy damysa, aýrýhanaǵa jatqyzyp,ish ótýinen, qusý men qyzbada joǵaltqan  suıyqtyqty tolyqtyrý úshin ony tamyr arqyly engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerge kóringende, balanyń nájisine taldaý jasaý qajet, bul ınfektsııanyń túrin anyqtaý úshin qajet. Dárilik preparattardy qabyldaý qajettiligi aýrýdyń sebebine baılanysty. Eger balada parazıttik ınfektsııa bolsa, dáriger parazıtterge qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Vırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary emdeýge muqtaj emes. Biraq, ımmýndyq júıesi álsiz adamdarǵa ınfektsııany organızmge taratpas úshin antıbıotık taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nNe isteýge bolady?\r\n\r\nBala sýdy mol ishse, ózin jaqsy sezinedi. Dıareıa kezinde suıyqtyqty joǵaltýmen qatar elektrolıtter (natrıı jáne kalıı) de joǵaltylady. Organızm olarsyz qalypty qyzmet ete almaıdy, sondyqtan, olardyń ornyn tolyqtyrý qajet. Quramynda natrıı bar sorpa nemese kóje, kalıı bar 100% jemis shyrynyn (qantsyz) daıyndańyz.\r\n\r\nBala tamaq ishýge daıyn bolǵanda, quramynda kalıı bar jumsaq jemis nemese kókónisti tutynýyna bolady. Maıly taǵamdy, sút ónimderin, talshyǵy mol ónimdi nemese tátti taǵamdy dıareıa basylǵanǵa deıin  qabyldaýdan alshaq bolýy qajet. Sporttyq nemese alkogolsiz sýsyndardy ishpegeni jón, olarda elektrolıtter bolǵanymen, qanty kóp bolǵandyqtan, dıareıany ýshyqtyrady.\r\n\r\nDıareıa, ádette, tez basylady. Suıyqtyqty jetkilikti iship, jáne dárigerdiń usynystaryn oryndaǵanda, osylaısha, qysqa merzimde bala ózin jaqsy sezine alady.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(961,'article','962','Bilezik kanal sındromy','qz','2018-07-17 05:54:21','2018-07-17 05:52:00','__Bilezik kanal sındromy__  bileziktiń ortańǵy nervisisiniń qysýynan bolatyn aýrý. Sımptomdary – saýsaqtardyń, bileziktiń shanshýy, uıyp qalýy, álsizdigi nemese aýrsynýy.\r\n\r\nJúktilik kezinde, gıpotıreozda, dıabette, artrıtte,semizdikte qosarlanǵan aýrý retinde bilezik kanal sındromy damýy múmkin. Durys emes nemese uzaq ýaqyt boıy bilezik býynynyń qozǵalysynan ortańǵy nerv qysylyp, isik paıda bolýy nemese bilizik kanaly ishilik, bilizik kanaly mańyndaǵy tinderdiń qalyńdaýyna ákelýi múmkin. Bilezik kanal sındromyna shaldyǵatyn eń jıi naýqastar buryn sońdy bilezik býynynan jaraqat (ásirese sanyqtar) alǵandar bolyp tabylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=962',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bilezik','y','   Bilezik kanal sındromy __Bilezik kanal sındromy__  bileziktiń ortańǵy nervisisiniń qysýynan bolatyn aýrý. Sımptomdary – saýsaqtardyń, bileziktiń shanshýy, uıyp qalýy, álsizdigi nemese aýrsynýy.\r\n\r\nJúktilik kezinde, gıpotıreozda, dıabette, artrıtte,semizdikte qosarlanǵan aýrý retinde bilezik kanal sındromy damýy múmkin. Durys emes nemese uzaq ýaqyt boıy bilezik býynynyń qozǵalysynan ortańǵy nerv qysylyp, isik paıda bolýy nemese bilizik kanaly ishilik, bilizik kanaly mańyndaǵy tinderdiń qalyńdaýyna ákelýi múmkin. Bilezik kanal sındromyna shaldyǵatyn eń jıi naýqastar buryn sońdy bilezik býynynan jaraqat (ásirese sanyqtar) alǵandar bolyp tabylady. Bilezik kanal sındromy  bileziktiń ortańǵy nervisisiniń qysýynan bolatyn aýrý. Sımptomdary – saýsaqtardyń, bileziktiń shanshýy, uıyp qalýy, álsizdigi nemese aýrsynýy.\r\n\r\nJúktilik kezinde, gıpotıreozda, dıabette, artrıtte,semizdikte qosarlanǵan aýrý retinde bilezik kanal sındromy damýy múmkin. Durys emes nemese uzaq ýaqyt boıy bilezik býynynyń qozǵalysynan ortańǵy nerv qysylyp, isik paıda bolýy nemese bilizik kanaly ishilik, bilizik kanaly mańyndaǵy tinderdiń qalyńdaýyna ákelýi múmkin. Bilezik kanal sındromyna shaldyǵatyn eń jıi naýqastar buryn sońdy bilezik býynynan jaraqat (ásirese sanyqtar) alǵandar bolyp tabylady.\r\n\r\nUzaq ýaqytqa sozylatyn jumysta, demalaysta bilezik kanal sındromynyń sebebi bolyp tabylýy múmkin. Bilezik kanal sındromyn shaqyrýshy is-qımyldar:\r\n\r\n* Baspada basý, derekterdi engizý, kompıýterlik tyshqandy qoldaný nemese shtrıh kodtaryn sanaý.\r\n* Qural-saımandarmen jumys isteý, ásirese dirildeýshi.\r\n* Uzaq ýaqyt boıy toqyma toqý nemese kıim tigý.\r\n* Uzaq ýaqyt boıy bilezikpen jumys isteý.\r\nBilezik kanal sındromynyń emi:qımyl-qozǵalysty jáne bilizikti titirkendiretinderdi shekteý, muz basý, tún ýaqytynda shına baılaý, qabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný. Sonymen qatar kofenınen, alkogolden, tabaktan bas tartý, qol men ıyqty bekitý, B6dárýmenniń qabyldaý óz kómegin tıgizedi. Keıbir jaǵdaıda operatsııalyq kómekke te qoldanylady.\r\n\r\n\r\nAýdarǵan: Berdibek Aǵabek    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(962,'article','986','Epılepsııa','qz','2018-07-19 06:27:06','2018-07-19 06:16:00','Epılepsııa – qurysý ustamalarymen (bulshyq ettiń eriksiz jıyrylýy) qosarlanatyn mıdyń belsendiliginiń buzylysy. Aýrýǵa qaıtalanatyn ustamalar tán. Bul ustamalar deneniń qandaı da bir bóliginiń qysqa merzimdi eriksiz qurysýy túrinde (partsıaldyq qurysý) nemese búkil dene boıy (jalpy qurysý) jáne keıde esten tanýmen jáne ishek nemese qýyq qyzmetin baqylaýdy joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\nBul kórinister mı jasýshalary tobynda artyq elektr zarıadtarynyń nátıjesi. Mundaı zarıadtar mıdyń túrli bólikterinde paıda bolýy múmkin. Ustamalar estegi azdaǵan joǵaltý nemes bulshyq et túıilýi, nemese aýyr, uzaq konvýlsııa retinde bolady. Ustamalar jıiligi boıynsha ajyratylady, jylyna bir retten sırek nemese kúnine birneshe ret bolýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=986',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Epılepsııa','y','   Epılepsııa Epılepsııa – qurysý ustamalarymen (bulshyq ettiń eriksiz jıyrylýy) qosarlanatyn mıdyń belsendiliginiń buzylysy. Aýrýǵa qaıtalanatyn ustamalar tán. Bul ustamalar deneniń qandaı da bir bóliginiń qysqa merzimdi eriksiz qurysýy túrinde (partsıaldyq qurysý) nemese búkil dene boıy (jalpy qurysý) jáne keıde esten tanýmen jáne ishek nemese qýyq qyzmetin baqylaýdy joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\nBul kórinister mı jasýshalary tobynda artyq elektr zarıadtarynyń nátıjesi. Mundaı zarıadtar mıdyń túrli bólikterinde paıda bolýy múmkin. Ustamalar estegi azdaǵan joǵaltý nemes bulshyq et túıilýi, nemese aýyr, uzaq konvýlsııa retinde bolady. Ustamalar jıiligi boıynsha ajyratylady, jylyna bir retten sırek nemese kúnine birneshe ret bolýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat \r\n                            \r\nEpılepsııa – qurysý ustamalarymen (bulshyq ettiń eriksiz jıyrylýy) qosarlanatyn mıdyń belsendiliginiń buzylysy. Aýrýǵa qaıtalanatyn ustamalar tán. Bul ustamalar deneniń qandaı da bir bóliginiń qysqa merzimdi eriksiz qurysýy túrinde (partsıaldyq qurysý) nemese búkil dene boıy (jalpy qurysý) jáne keıde esten tanýmen jáne ishek nemese qýyq qyzmetin baqylaýdy joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\nBul kórinister mı jasýshalary tobynda artyq elektr zarıadtarynyń nátıjesi. Mundaı zarıadtar mıdyń túrli bólikterinde paıda bolýy múmkin. Ustamalar estegi azdaǵan joǵaltý nemes bulshyq et túıilýi, nemese aýyr, uzaq konvýlsııa retinde bolady. Ustamalar jıiligi boıynsha ajyratylady, jylyna bir retten sırek nemese kúnine birneshe ret bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nMı birneshe bólimnen turady. Aralyq mı men úlken jarty sharmen túziletin aldyńǵy mı, ortańǵy mı, artqy mı (oǵan julyn men mıdy, kópir men mıshyqty qosatyn sopaq mı kiredi). Mı adamnyń barlyq aǵzalarynyń jumysyn baqylaıdy jáne basqarady. Jarty shar qyzmetimen adamdy janýardan erekshe etetin úrdister baılanysqan: sana, es, oılaý, sóıleý, eńbek etý qyzmeti.\r\n\r\n_\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nEpılepsııa kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 5 - 20 jas aralyǵynda bolady. Ádette, naýqastarda epılepsııamen aýyrýdyń otbasylyq tarıhy bolady.\r\n\r\nEpılepsııa mıdyń aýrýy nemese zaqymdanýy nátıjesinde, keıde belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nEpılepsııanyń keń taralǵan sebepteri:\r\n\r\n* mıdyń týa bitken máselesi (mıdyń týa bitken aqaýy)\r\n* Mıdyń bosaný kezindegi jaraqaty\r\n* Zattek almasýynyń týa bitken buzylystary (mysaly, fenılketonýrııa)\r\n* bassúıek-mı jaraqaty\r\n* Infektsııalar, onyń ishinde, mıdyń abstsessi, menıngıt, entsefalıt, JITS(SPID)\r\n* Insýlt \r\n* mıdyń isigi\r\n* mıdaǵy aqaýly qantamyrlarynyń bolýy\r\n* mı tininiń zaqymdanýyna nemese buzylýyna aparǵan basqa aýrý\r\n* keıbir dári preparattaryn qoldaný, onyń ishinde, antıdepressanttar,  kokaın, amfetamın\r\n* Dementsııa (qarttyq esten adasý), Altsgeımer aýrýy\r\n \r\n\r\nÓzgerister nátıjesinde mıdyń tininde joǵary qozǵyshtyq oshaǵy qalyptasady, mı búkil denege jalǵan sıgnal (ımpýlster) jiberedi. Bul kezeńdi, boljanbaıtyn epılepsııa ustamasyna aparady. \r\n\r\nJalǵyz qurysý ustamasy, ádette, naýqasta epılepsııa bolýyn bildirmeıdi.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nEpılepsııa sımptomdary ár túrli kórinis berýi múmkin. Keıbir adamdarda epılepsııa ustamasy qurysýmen, al basqalarda bir nársege shoǵyrlana almaıtyn jáne kózqarasynyń mánsiz bolýymen qosarlanady. Ustamanyń túri mıdyń qaı bóliginiń zaqymdanýyna jáne epılepsııanyń sebebi bolýyna baılanysty.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda epılepsııa ustamasy buryn bolǵandaryna uqsas. Ustama aldynda keıbir naýqastar ózderin jaǵymsyz sezinedi, mysaly, ótkir túsiniksiz ıis, shanshý, kóńil-kúı ózgerisi bolady. Qorshaǵan ortasyndaǵylar adamnyń minez-qulyǵy kúrt ózgerýin baıqaýy múmkin: qaraýy ózgerip, mazasyz, sileıgen kúıde bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger naýqasty qaraıdy, mı men júıke júıesiniń jaǵdaıyn baǵalaý úshin birqatar taldaý ótkizedi:\r\n\r\n· elektroentsefalografııa (EEG) – mıdyń elektr belsendiligin baǵalaý ádisi. Epılepsııa kezinde aqaýly elektr belsendiligi anyqtalady. Keıbir jaǵdaıda epılepsııa ustamasy bastalatyn aýmaq anyqtalýy múmkin. Keıde mı qalypty kórinedi, eger ustamadan keıin biraz ýaqyt ótse.\r\n\r\nKeıde dáriger mıdyń elektr belsendiligin jazý úshin birneshe kún nemese apta  boıy elektroentsefalograf alyp júrýdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nBeıneelektroentsefalografııa júrgizý úshin (beıne-aspap kómegimen) arnaıy aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n·         Kompıýterlik tomografııa (KT) nemese magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT) –máseleniń mıdaǵy ornalasýy men sebebin anyqtaý úshin.\r\n\r\nQajet bolsa, basqa aýrýlardy eskerý úshin dáriger ınfektsııalyq aýrýlar bolýyna test jáne julyn pýnktsııasyn (julyn kanalynan julyn suıyqtyǵyn alý, bel tusynan) ótkizýi múmkin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nUSTAMA KEZINDE NE ISTEÝ QAJET?\r\n\r\n·         Qurysý qımyldaryn kúshtep ustaýǵa tyryspaý;\r\n\r\n·         Tisin ajyratýǵa tyryspaý;\r\n\r\n·         Jasandy tynys alý nemese júrek massajyn jasamaý, ustamaǵa ushyraǵan adamdy tegis jerge jatqyzyp, basynyń astyna jumsaq nárse qoıý qajet;\r\n\r\n·         Adamdy ustama bolǵan jerden qozǵamaý, tek ómirge qaýipti bolmasa;\r\n\r\n·         Tildiń keptelýiniń jáne silemeıdiń tynys alý joldaryna túsýiniń aldyn alý úshin jatqan naýqastyń basyn bir jaǵyna burý qajet, al qusý paıda bolǵan jaǵdaıda búkil denesin abaılap  bir jaǵyna burý qajet.\r\n\r\nUstama aıaqtalǵannan keıin adam ózine kelip, tynyshtanyp, uıqysyn qandyrýy qajet. Ustamadan keıin kóp jaǵdaıda estiń qalypty bolmaýy jáne álsizdik paıda bolýy múmkin, adam ózdiginshe turǵanǵa deıin biraz ýaqyt ótýi tıis (ádette, 5-30 mınýt).\r\n\r\nBiriniń sońynan biri keletin birneshe úlken qurysý ustamalary erekshe qaýipti. Mundaı jaǵdaı epılepsııalyq statýs atalady. Ol ómirge qaýipti, sebebi, naýqastyń tynys alýy toqtaýy jáne tunshyǵýdan ólimge ushyraýy múmkin. Epılepsııalyq  statýs – epılepsııaǵa shaldyqqan naýqastyń óliminiń negizgi sebebi jáne shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\nEpılepsııany emdeýge dárilerdi uzaq qabyldaý jáne hırýrgııalyq aralasý kiredi.\r\n\r\nQurysýǵa qarsy dárilik preparattar (antıkolvýnsanttar) aldaǵy ustamalardy azaıtýy múmkin. Bul dáriler ishýge arnalǵan, dáriniń túri epılepsııalyq  naýqas zardap shegetin ustamanyń túrine baılanysty.\r\n\r\nPreparatty jáne mólsherlemesin jeke tańdaý jasalady. Kóbinese, múmkin janama áserin eskerý úshin qan taldaýy ótkiziledi. Dárilerdi árdaıym dárigerdiń nusqaýy boıynsha qabyldaý qajet, ony toqtatý ustamaǵa aparýy múmkin. Dárigermen aqyldasqannan keıin ǵana dári qabyldaýdy toqtatýǵa bolady.\r\n\r\nEpılepsııaǵa shaldyqqan júkti áıelder emdeý kýrsyn ózgertý úshin dárigerge júktiligin eskertýi qajet, sebebi, dáriler uryqtyń damýynda aqaýlar týyndatýy múmkin.\r\n\r\nUstamanyń aldyn alý úshin birneshe dárilik preparattar qabyldaǵanda ótpeıtin epılepsııa «medıtsınalyq refraktorlyq (kónbeıtin)» atalady.\r\n\r\nEpılepsııalyq ustamalar isikten, aqaýly qantamyrlarynan nemese mıdaǵy qan ketýinen týyndasa, hırýrgııalyq aralasý qoldanylady.\r\n\r\nKeıbir naýqastarǵa epılepsııalyq ustamalardy toqtatý úshin ózgergen mı jasýshalaryn joıý úshin hırýrgııalyq aralasý qoldanylady.\r\n\r\nKóbinese, dárigerler kezegen nervtiń (bassúıek-mı nervi) yntalandyrǵyshyn ornatý boıynsha operatsııany usynady, bul aspap kardıo-yntalandyrǵysh sekildi jumys isteıdi jáne ustamalar sanyn azaıtýy múmkin.  Kezegen  nervtiń (bassúıek-mı nervi) yntalandyrǵyshy udaıy jumys isteıdi, mıǵa udaıy shaǵyn elektr ımpýlsterin jiberedi jáne ustamany týyndatatyn dertti elektr belsendiliginiń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nKeıde balalardy arnaıy emdámge kóshiredi, ustamalardyń aldyn alý úshin. Eń belgilisi – ketogendi emdám (maılardyń mólsheri kóp jáne kómirsýlardyń mólsheri tómen arnaıy emdám).\r\n\r\nKórsetilgen emdám eresekterde ustama paıda bolýynyń aldyn alý úshin tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nÓmir saltyn nemese taǵaıyndalǵan dárilerdi ózgertý epılepsııalyq ustamalarǵa aparýy múmkin, mundaıda dárigermen keńesińiz, eger Siz:\r\n\r\n·      Jańa dárilerdi, dárýmenderdi nemese taǵamdyq qospany qabyldaǵyńyz kelse\r\n\r\n·      Kúshti kóńil-kúı kúızelisine ushyrasańyz\r\n\r\n·      Aýyrsańyz, ásirese, eger aýrý ınfektsııalyq bolsa\r\n\r\n·      Uıqyńyz qanbasa\r\n\r\n·      Júkti bolsańyz\r\n\r\n·      Epılepsııaǵa qarsy preparatty qabyldaýdy jiberip alsańyz\r\n\r\n·      alkogol tutyna bastasańyz.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nKóptegen jaǵdaıda jalǵyz ustamadan keıin boljamy – oń. Dárimen emdeý 70% jaǵdaıda adamdy ustamadan tolyǵymen qutqarady. 20—30% jaǵdaıda ustamalar jalǵasady, mundaı jaǵdaıda kóbinese, birneshe qurysýǵa qarsy preparatty qabyldaý qajet bolady.\r\n\r\nDárini qabyldaýdyń oń nátıjesi bolmasa,  hırýrgııalyq operatsııa taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n·      qabyldaıtyn preparattardyń janama áseri\r\n\r\n·      qulaýdan, soqtyǵýdan bir jerin soǵyp alýy, tisteýden zaqymdaný\r\n\r\n·      ustama kezinde tamaqtyń nemese silemeıdiń tynys jolyna túsýi, bul aspıratsııalyq pnevmonııaǵa aparýy múmkin\r\n\r\n·      mıdyń qaıtymsyz zaqymdanýy.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nJedel járdemge habarlasyńyz:\r\n\r\n·\n      Eger adamda epılepsııa ustamasy alǵash ret bolsa\r\n\r\n·      Bógde adamnyń epılepsııa ustamasyna kýá bolsańyz\r\n\r\nEger buryn ustamasy bolǵan adamda ustama bolsa, kelesi jaǵdaıda jedel járdemge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n·      Ustama ádettegiden uzaq bolsa, nemese olardyń sany jıi bolsa.\r\n\r\n·      Birneshe mınýtta birneshe ustama  bolsa.\r\n\r\n·      Birneshe epılepsııa ustamasy bolǵannan keıin adam esin jınamasa.\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger epılepsııadan zardap shegetin bolsańyz jáne sizde jańa sımptomdar paıda bolsa, qabyldaıtyn jańa dárilerden kelesi múmkin janama áserlerdi qosa: júrek aınýy, qusý, teridegi bóritken, shashtyń túsýi, qol-aıaǵynyń dirildeýi, bulshyq ettiń ózine tán emes jıyrylýy nemese qozǵalýdaǵy buzylystardyń baıqalýy.\r\n\r\nEger epılepsııa ustamasynyń kýási bolsańyz\r\n\r\n·      Naýqastyń qurysý qımylyn kúshtep ustaýǵa tyryspańyz;\r\n\r\n·      Múmkindiginshe, adamdy tegis jerge jatqyzyńyz, basynyń astyna jumsaq bir nárse qoıyńyz, jaǵasyn sheship, tar kıimin bosatyńyz;\r\n\r\n·      Tildiń keptelýiniń jáne silemeıdiń tynys alý joldaryna túsýiniń aldyn alý úshin jatqan naýqastyń basyn bir jaǵyna burý qajet, al qusý paıda bolǵan jaǵdaıda búkil denesin abaılap  bir jaǵyna burý qajet;\r\n\r\n·      Jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nǴylymǵa epılepsııanyń paıda bolýynyń aldyn alýdyń 100 paıyzdyq tásili áli belgisiz. Degenmen, epılepsııa ustamasynyń aldyn alý úshin usynylatyn eńbek úrdisin, taǵaıyndalǵan emdámdi, dene belsendiligin, kún tártibin qatań saqtaýdy durys qadaǵalaý qajet.  Tamaqta tuz jáne sý mólsherin shekteý qajet. Spırtti ishimdikter men temeki shegýden alshaq bolý mindetti.\r\n\r\n \r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Ekaterına Shýmareva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(963,'article','1048','Menopaýza (etekkir toqtaý shaǵy)','qz','2018-07-28 13:25:29','2018-07-28 13:04:00','Menopaýza – áıelderde etekkirdiń tolyǵymen toqtaýy. Ol analyq bezdiń qyzmetiniń óshýinde jáne áıelderdiń jynystyq gormondary - estrogen men progesteronnyń óndirilýiniń azaıýynda paıda bolady. Bular etekkir aınalymyn retteıtin gormondar. Menopaýza ornaýynyń ýaqyty ár túrli, qalypty jaǵdaıda 40-59 jasta boldy. Menopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis.\r\n\r\nPremenopaýza – menopaýzaǵa deıin 3-5 jyl ýaqyt kezeńin sıpattaıtyn termın.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1048',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Menopaýza','y','   Menopaýza (etekkir toqtaý shaǵy) Menopaýza – áıelderde etekkirdiń tolyǵymen toqtaýy. Ol analyq bezdiń qyzmetiniń óshýinde jáne áıelderdiń jynystyq gormondary - estrogen men progesteronnyń óndirilýiniń azaıýynda paıda bolady. Bular etekkir aınalymyn retteıtin gormondar. Menopaýza ornaýynyń ýaqyty ár túrli, qalypty jaǵdaıda 40-59 jasta boldy. Menopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis.\r\n\r\nPremenopaýza – menopaýzaǵa deıin 3-5 jyl ýaqyt kezeńin sıpattaıtyn termın. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nMenopaýza degenimiz ne?\r\nMenopaýza – áıelderde etekkirdiń tolyǵymen toqtaýy. Ol analyq bezdiń qyzmetiniń óshýinde jáne áıelderdiń jynystyq gormondary - estrogen men progesteronnyń óndirilýiniń azaıýynda paıda bolady. Bular etekkir aınalymyn retteıtin gormondar. Menopaýza ornaýynyń ýaqyty ár túrli, qalypty jaǵdaıda 40-59 jasta boldy. Menopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis.\r\n\r\nPremenopaýza – menopaýzaǵa deıin 3-5 jyl ýaqyt kezeńin sıpattaıtyn termın.\r\n\r\n \r\nMenopaýzanyń jıi kezdesetin sımptomdary qandaı?\r\n\r\nKeıbir áıelderde etekkir toqtaýynda sımptomdar bolmaıdy. Al áıelderdiń kópshiliginde keıbir kelesideı sımptomdar bolady:\r\n\r\nEtekkir aınalymynyń buzylysy. Bul menopaýza sımptomdarynyń alǵashqylarynyń biri. Etekkir jıirek bolyp nemese bir mezgil bolmaýy múmkin. Etekkirlik qan ketýi ádettegiden kóp nemese az bolýy múmkin.\r\n\r\nYsynýlar. Ysynýlar - menopaýzanyń jıi kezdesetin sımptomy. Ysynýlar deneniń joǵarǵy jartysynda jáne basta keıde paıda bolatyn qyzyný sezimi. Bul kezde teri qyzaryp, tersheńdik paıda bolady. Júrek aınýy jáne bas aınalýy, bas aýyrýy jáne júrek soǵýynyń jıileýi sezilýi múmkin.\r\n\r\nQynap ishiniń qurǵaqtyǵy. Menopaýza kezinde jáne odan keıin qynaptyń (inshektiń) jáne jynystyq aǵzalardyń terisi juqarady. Qynap (inshek) jynystyq qozý kezinde bólindi óndirý qabiletin joǵaltady. Bul ózgerister jynystyq qatynas kezindegi aýyrsynýdyń paıda bolýyna aparýy múmkin. Jynystyq qatynas kezindegi aýyrsynýdy azaıtý úshin  sý negizindegi lýbrıkant (ylǵaldandyrǵysh) nemese qynap aýmaǵyna ylǵaldandyratyn krem qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nSondaı-aq, quramynda estrogen bar qynaptyq kremdi qoldanýdyń artyqshylyǵy men qaýipteri týraly dárigermen keńesýge bolady.\r\n\r\nNesep shyǵarý joldarynyń aýrýlary. Menopaýza kezinde jáne odan keıin áıelder nesepqap pen nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasyna beıim bolady. Nesep shyǵarý jıilese, nemese nesep shyǵarýda nemese nesep keshigýinde kúıdirý sezimi bolsa, dárigerge kórinińiz.  \r\n\r\nBas aýyrýy, túngi tersheńdik, uıqydaǵy máseleler, sharshaý jáne basqa sımptomdar. Menopaýza kezinde uıqyǵa ketýde nemese uıqyda máseleler bolady. Túngi tersheńdikten oıanýyńyz múmkin. Uıqynyń tez fazasy buzylýy nemese bolmaýy múmkin, sondyqtan sharshaý jáne kúıgelektený sezimi paıda bolady.\r\nSalmaqtyń artýy. Kóptegen áıelder menopaýza kezinde salmaq qosady. Salaýatty emdám jáne udaıy dene júktemesi symbatty saqtaýǵa kómektesedi.    \r\n\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Etekkir aınalymynyń buzylystary\r\n* Kóp qan ketýi \r\n* Etekkirdegi qan ketýiniń uzarýy  \r\n* Etekkir 3 aptadan jıirek bolady\r\n* Jynystyq qatynastan keıin qan ketýi\r\n* Etekkir aralyq kezeńdegi kez kelgen qandy bólinister\r\n\r\nMenopaýza kezinde kóńil-kúı sımptomdary paıda bolady ma?\r\n\r\nKóptegen áıelderde menopaýza kezinde kóńil-kúı sımptomdary bolady. Olarǵa túńilý, úreılený jáne kóńil-kúı ózgerisi jatady. Keıbir áıelderde sımptomdar kúrdeli bolýy múmkin. Eger kóńil-kúı sımptomdary paıda bolsa, dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\n \r\nMenopaýza qashan paıda bolady?\r\n\r\nMenopaýza ornaýynyń ýaqyty ár áıelderde ár túrli bolady. Shamamen alǵanda, penopaýza 51 jasta oryn alady. Qalypty sanalatyny 49-59 jas aralyǵynda. Áıelderde menopaýza kóbinese, anasynda bolǵan jasynda bolady. Eger etekkir erte toqtasa (40 jasqa deıin), dáriger qan taldaýyn taǵaıyndaıdy, bul etekkir aınalymynyń buzylysymen ótetin basqa aýrý emestigin, menopaýza ekendigin anyqtaý úshin qajet.\r\n\r\nMenopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis. Eger etekkir qatarynan 12 aı boıy bolmasa ǵana menopaýza týraly aıtýǵa bolady. (Osy kezde júktilikti qalamaǵan jaǵdaıda kontratseptsııa ádisterin qoldaný qajet).\r\n\r\nAnalyq bezdi operatıvtik alyp tastaǵan jaǵdaıda áıelderde «hırýrgııalyq» menopaýza oryn alady. Jatyr alyp tastalsa, analyq bez saqtalsa, áıelde etekkir toqtaıdy, biraq, «hırýrgııalyq» menopaýza bolmaıdy.\r\n\r\n \r\nGormondyq almastyrý emdeýi degenimiz ne?\r\n\r\nGormondyq almastyrý emdeýi (GAE) – menopaýza sımptomdaryn emdeýge arnalǵan sıntetıkalyq gormondardy taǵaıyndaý arqyly ótetin emdeý ádisi. GAE kezinde estrogen jeke nemese progesteron gormonymen birge taǵaıyndalady. Keıbir áıelderdiń aıtýynsha,  GAE kezinde ysyný, qynaptyń qurǵaqtyǵy, nesep shyǵarýǵa qatysty basqa máseleler sekildi sımptomdar jeńildeıdi. Biraq, bul emdeý barlyq áıelderge jaramdy emes. Jańa zertteýlerge saı, keıde GAE kezindegi qaýipter onyń artyqshylyǵynan asady. GAE artyqshylyǵy men qaýipteri týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n \r\nBasqa emdeý ádisteri bar ma?\r\n\r\nIá. Estrogeni bar krem, antıdepressanttardyń az mólsheri, soıa ónimderi jáne keıbir ósimdik tektes qospalar menopaýza sımptomdaryn jeńildetedi. Bul nusqalar týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n \r\nFıtoestrogender degenimiz ne?\r\n\r\nFıtoestrogender –keıbir dándi daqyldarda, kókónisterde, askóginde, úrme burshaqta jáne basqa burshaq tuqymdastarda bolatyn ósimdik tektes zattekter. Olar organızmde estrogenniń rolin atqarady. Ǵalymdar keıbir menopaýza sımptomdaryn jeńildetý úshin fıtoestrogender qoldanylýy múmkindigin zertteýde. Sondaı-aq, osy zattekterden bolatyn janama áserler de zerttelýde.\r\n\r\nKóptegen soıa ónimderi, mysaly, tofý, tempe jáne soıa jańǵaqtary – fıtoestrogenniń kózi. Keıbir zertteýlerge saı, soıa ónimderi áıelderde menopaýzadan keıin ysynýdy azaıtýy múmkin. Degenmen, bul zertteýlerdiń nátıjeleri naqty bolmaýy múmkin.\r\n\r\nQazirgi kezde menopaýza sımptomdaryn jeńildetý úshin fıtoestrogeni bar shópterdi, olardyń negizindegi tabletkalar men kremderdi qoldaný úshin ǵylymı derekter jetkiliksiz. Sondaı-aq, osy ónimderdi qoldanýmen baılanysty qaýipter de tolyq zerttelmegen. Keıbir shópter jáne qospalar dárilik preparattarmen birge zııandy bolýy múmkin. Kez kelgen tabıǵı jáne shóp ónimderin sımptomdardy jeńildetý úshin qoldanýdy josparlaýda aldyn ala dárigermen keńesý qajet. \r\n\r\nMenopaýza kezinde belgili bir ónimderdi nemese sýsyndardy qabyldaýdy shekteý qajet pe?\r\n\r\nEger ysyný oryn alsa, ashy nemese ystyq taǵamdy, sýsyndy tutynýdy shekteý qajet. Alkogol qabyldaý da ysynýdy týyndatady. Odan basqa, alkogol súıektiń ósýi men kaltsııdiń sińirilýine kedergi keltiredi. Menopaýzadaǵy áıelderge alkogoldi tutynbaý nemese shekteý qajet.\r\n\r\n \r\nEmdám ustaný uıqynyń sapasyna áser etedi me?\r\n\r\nKelesi keńester uıqyǵa qatysty máselelerdi joıýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Taǵam qabyldaý udaıy jáne belgilengen ýaqytynda bolýy tıis.\r\n* Túnge qaraı tamaq ishýden jáne túngi bir asardan alshaq bolý qajet.\r\n* Kofede, sháıda, shokoladta jáne kolada bolatyn kofeındi shekteńiz. Kofeın qanda 6 saǵat boıy saqtalady jáne uıqydaǵy máselege aparady.\r\n* Alkogol tutynýdan alshaq bolyńyz. Alkogolden uıqy basýy seziledi, biraq, ol uıqynyń tez jáne baıaý fazasyna áser etedi. Bul túnde oıanýǵa aparady.\r\n \r\n\r\n«Ysyný» kezindegi járdem\r\n\r\n* Salqyn bólmede uıqtańyz.\r\n* Ystyqtaǵan kezde kıimdi jeńil sheshetindeı etip kıiný qajet.\r\n* «Tynys alatyndaı» maqta matadan nemese tabıǵı matadan kıim kııý qajet, osylaısha, qyzynýdan alshaq bolasyz. Tósekke maqta mataly jabyndy salyńyz.\r\n* «Ysynýda» salqyn sý nemese basqa sýsyndy ishińiz.\r\n* Dene júktemesin arttyryńyz.\r\n* Ysynýdyń sebebin anyqtap, osy faktorlardan alshaq bolyńyz. Ashy tamaq, alkogol, tar kıim jáne ystyq ylǵal aýa raıy osylarǵa jatady.\r\n \r\n\r\nMenopaýza súıektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?\r\n\r\nÁıeldiń jasy artqan saıyn osteoporoz damý qaýpi artady. Bul qaýip menopaýza kezinde artady. Menopaýza kezinde estrogen deńgeıiniń azaıýynda súıek tininiń ydyraýy onyń qalpyna kelýinen artyq bolady. Bul súıekti álsiz etedi, synyq qaýpi artady. Súıektiń myqtylyǵyn qoldaý úshin tamaqpen kaltsıı men D dárýmeniniń mol mólsherin tutyný mańyzdy. D dárýmeni organızmge kaltsııdi sińirýge kómektesedi.\r\n\r\nDáriger tamaqqa quramynda kaltsıı bar ónimdi nemese kaltsıı prepararttaryn qabyldaýdy usynýy múmkin. Sondaı-aq, organızmde kaltsıı jaqsy sińýi úshin D dárýmenin taǵaıyndaıdy. Ózińizge kaltsıı men D dárýmeniniń qandaı mólsherin qabyldaý qajettigin dárigerden surańyz.\r\n\r\n30-50 jas aralyǵyndaǵy áıelder úshin kaltsııdiń táýliktik normasy\n  -  1000 mg. 50 jastan asqan áıelder úshin kúnine 1200 mg kaltsıı qajet. Sút, ıogýrt, basqa sút ónimderi - kaltsııdiń jaqsy kózi. Soıa burshaqtary, brokkolı jáne tofý da oǵan jatady.   \r\n\r\n30-70 jas aralyǵyndaǵy áıelder úshin D dárýmenine táýliktik qajettilik, keminde, 600 halyqralyq birlikti (ME) quraıdy. 70 jastan asqan áıelder kúnine D dárýmenin 800 ME mólsherinde qabyldaýy qajet. Maıly balyq, albyrt jáne týnets sekildi,  - D dárýmeniniń jaqsy kózi.\r\n\r\n \r\nMenopaýza júrektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?\r\n\r\nMenopaýzadan keıin áıelder júrek aýrýlarynyń damýyna beıim keledi. Organızmde estrogender deńgeıiniń tómendeýimen qatar densaýlyqqa qatysty basqa da máseleler paıda bolýy múmkin. Oǵan jatatyndar – dene salmaǵynyń artýy, az qımyldy ómir salty, arterııalyq qysymnyń artýy nemese qant dıabeti. Densaýlyqqa qatysty osy máselelerdiń damý qaýpin azaıtý úshin tamaqqa qorektik zattekterge baı, alýan túrli taǵam ónimderin tutynyp, belsendilik pen salaýatty salmaqty qadaǵalaý qajet.\r\n\r\n \r\nMenopaýza qandaǵy temirdiń deńgeıine qalaı áser etedi?\r\n\r\nEger etekkir saqtalsa, olar mol keletin bolsa, nemese etekkir arasynda qan ketýi bolsa, siz organızmde temir deńgeıiniń tómendeýine beıim bolasyz. Bul anemııaǵa aparýy múmkin. Tamaqqa keminde, 3 ónimdi tutyný arqyly osy mıkroelementtiń jetkilikti mólsherin jetkizýge bolady. Temirdiń mol mólsheri saýmaldyqta, úrme burshaqta jáne ette bolady. Sondaı-aq, dáriger temir preparattaryn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n \r\nDárigerge qoıylatyn suraqtar\r\n\r\n* Sımptomdar menopaýza kelýin kýálandyrady ma?\r\n*  Etekkir aınalymy udaıy emes. Qandaı sımptomdar udaıy emestiktiń basqa aýrý emes, menopaýza ekendigin  kórsetedi?\r\n* Yńǵaısyzdyq jáne/nemese nashar seziný oryn alǵan. Sımptomdardy  qaýipsiz emdeýdiń tásili bar ma?\r\n* Soıa ónimderi jáne ósimdik tektes qospalar sımptomdardy joıýǵa kómektesedi degen pikir bar. Olar tıimdi me? Maǵan jaramdy ma?\r\n* Men gormondyq almastyrý emdeýin óte alamyn ba?\r\n* Gormondyq  almastyrý emdeýiniń qaýipteri men artyqshylyqtary qandaı?\r\n* Mende júrek aýrýy men osteoporozdyń damý qaýpi bar ma?\r\n* Tekserýden ótý qajet pe, mysaly, súıektiń densıtometrııasyn?\r\n* Emdámge jáne jattyǵýlar josparyna qandaı ózgerister engizý qajet?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(964,'article','1061','Obsessııalyq-kompýlsııalyq buzylys','qz','2018-07-28 15:55:59','2018-07-28 15:50:00','Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys –  psıhıkalyq buzylys, mezi qylatyn oılarmen, esteliktermen, qımyl-árekettermen, sondaı-aq, túrli patologııalyq úreılermen sıpattalady (fobııalarmen).\r\nÁr adam qandaı da bir nárseni keıde tekseredi. Mysaly, úıden keterde gazdy óshirgendigińizdi eki ret tekserýińiz múmkin. Alaıda bul buzylysqa ushyraǵan adamdardyń ár nárseni qysqa ýaqyt ishinde birneshe ret tekserýge nemese belgili bir áreketterdi qaıtalaýǵa qajettiligi bolady, bul ádettegi ómirine zııan ákelýi múmkin. \r\n\r\nUdaıy qaıtalanatyn oılar – obsessııa atalady. Mundaı oılardy baqylaý úshin adam belgili bir áreketterdi oryndaǵysy keledi – bul kompýlsııa atalady. Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdar ózderiniń oılary (obsessııa) men áreketterin (kompýlsııa) baqylaı almaıdy. Bul qylyqtar adamdy baqylaıtyndaı kúıge aparady. \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys erler men áıelderdi birdeı zaqymdaıdy jáne kóbinese, balalyq, jasóspirimdik jáne ersek shaqtyń basynda kórinis beredi. Ádette, bul aýrý adamnyń jasy tolysqan shaǵynda anyqtalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1061',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Obsessııalyq-kompýlsııalyq','y','   Obsessııalyq-kompýlsııalyq buzylys Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys –  psıhıkalyq buzylys, mezi qylatyn oılarmen, esteliktermen, qımyl-árekettermen, sondaı-aq, túrli patologııalyq úreılermen sıpattalady (fobııalarmen).\r\nÁr adam qandaı da bir nárseni keıde tekseredi. Mysaly, úıden keterde gazdy óshirgendigińizdi eki ret tekserýińiz múmkin. Alaıda bul buzylysqa ushyraǵan adamdardyń ár nárseni qysqa ýaqyt ishinde birneshe ret tekserýge nemese belgili bir áreketterdi qaıtalaýǵa qajettiligi bolady, bul ádettegi ómirine zııan ákelýi múmkin. \r\n\r\nUdaıy qaıtalanatyn oılar – obsessııa atalady. Mundaı oılardy baqylaý úshin adam belgili bir áreketterdi oryndaǵysy keledi – bul kompýlsııa atalady. Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdar ózderiniń oılary (obsessııa) men áreketterin (kompýlsııa) baqylaı almaıdy. Bul qylyqtar adamdy baqylaıtyndaı kúıge aparady. \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys erler men áıelderdi birdeı zaqymdaıdy jáne kóbinese, balalyq, jasóspirimdik jáne ersek shaqtyń basynda kórinis beredi. Ádette, bul aýrý adamnyń jasy tolysqan shaǵynda anyqtalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys –  psıhıkalyq buzylys, mezi qylatyn oılarmen, esteliktermen, qımyl-árekettermen, sondaı-aq, túrli patologııalyq úreılermen sıpattalady (fobııalarmen).\r\n\r\n\r\n\r\nQoldy jıi jýý — mezilegish-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdarda jıi kezdesetin áreket.\r\n\r\nÁr adam qandaı da bir nárseni keıde tekseredi. Mysaly, úıden keterde gazdy óshirgendigińizdi eki ret tekserýińiz múmkin. Alaıda bul buzylysqa ushyraǵan adamdardyń ár nárseni qysqa ýaqyt ishinde birneshe ret tekserýge nemese belgili bir áreketterdi qaıtalaýǵa qajettiligi bolady, bul ádettegi ómirine zııan ákelýi múmkin. \r\n\r\nUdaıy qaıtalanatyn oılar – obsessııa atalady. Mundaı oılardy baqylaý úshin adam belgili bir áreketterdi oryndaǵysy keledi – bul kompýlsııa atalady. Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdar ózderiniń oılary (obsessııa) men áreketterin (kompýlsııa) baqylaı almaıdy. Bul qylyqtar adamdy baqylaıtyndaı kúıge aparady. \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys erler men áıelderdi birdeı zaqymdaıdy jáne kóbinese, balalyq, jasóspirimdik jáne ersek shaqtyń basynda kórinis beredi. Ádette, bul aýrý adamnyń jasy tolysqan shaǵynda anyqtalady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys otbasynyń birneshe múshelerinde bolady jáne tuqym qýalaıdy. Alaıda, keıbir adamdarda bolý/bolmaýynyń sebebi belgisiz. Zertteýshiler anyqtaǵandaı, aýrý mıdyń úreı jáne tolqý sezimderi úshin jaýapty keıbir aýmaqtarynda týyndaıdy.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nSımptomdary :\r\n\r\n* Qaıtalanatyn oılar, olar úreılenýge dýshar etedi– «mezileýdi» nemese «obsessııany». Bul jaǵymsyz sózder nemese sýretter. Kúdikter bolýy múmkin.\r\n* Áreketter, qaıta-qaıta jasalyp, úreılenýdi azaıtatyndaı - «kompýlsııalar». Arnaıy sózdi aıtyp, nemese belgili bir qylyqty jasap, oılardy «beıtaraptandyrýǵa» tyrysý múmkin.\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys dıagnozyn obsessııalardyń (mezilegish oılar, ıdeıalar, túsinikter) jáne kompýlsııalardyń (mezilegish áreketter) bolýy negizinde psıhıatr qoıady.\r\n\r\nDıagnostıka ádisteri: syrtqy qaraý jáne surastyrý.\r\n\r\n \r\nEmdeý  \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylysty emdeýge psıhıkalyq emdeýdiń túrleri kiredi, olar naýqasty óziniń minez-qulyǵyn jáne úreılený sezimin baqylaý tásilderine úıretýge baǵyttalǵan.\r\n\r\nPsıhıkalyq  emdeýden basqa antıdepressantardy – kóńil-kúı jaǵdaıyn jaqsartatyn dárilik preparattardy qoldaný keń taralǵan, olar jeke nemese psıhıkalyq emdeýmen birge qoldanylady. Úsh aıdyń ishinde tıimsiz bolsa, dáriger preparatty almastyrýdy usynady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys kóbinese, oń boljamdy ótedi, ýaqyt óte kele naýqastar aýrýǵa baılanysty bolǵan mezilegish jaǵdaıdy baqylaı alady. alaıda, keıbir naýqastarda aýyr depressııalyq buzylystar baıqalady, olar ózine qol jumsaýǵa ıtermeleýge deıin aparýy múmkin.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan týyndaǵan sımptomdar ómirge, jumysqa jáne adamdarmen qarym-qatynasqa qolaısyz áser etetin bolsa, dárigerge kóriný qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(965,'article','1063','Ókpedegi irkilis','qz','2018-07-28 16:13:50','2018-07-28 16:05:00','Ókpedegi irkilis ókpedegi aýa qaltalarynda suıyqtyqtyń aýytqýly jınaqtalýymen sıpattalady, bul entigýge aparady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1063',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ókpedegi','y','   Ókpedegi irkilis Ókpedegi irkilis ókpedegi aýa qaltalarynda suıyqtyqtyń aýytqýly jınaqtalýymen sıpattalady, bul entigýge aparady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÓkpedegi irkilis ókpedegi aýa qaltalarynda suıyqtyqtyń aýytqýly jınaqtalýymen sıpattalady, bul entigýge aparady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\n\r\n\r\nÓkpe  - keýde qýysyn tolyǵymen alyp jatqan qos aǵza. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishimi tynys alý fazasyna (dem alý, dem shyǵarý) baılanysty ózgeredi.    \r\n\r\nÓkpedegi irkilis kóbinese, júrek jetkiliksizdigine baılanysty. Júrek qandy tıimdi aıdaı almasa, júrektiń sol jartysynan qandy jınaıtyn ókpeniń kóktamyrynda irkiledi.\r\n\r\nOsy qantamyrynda qysymnyń artýyna baılanysty qannyń suıyq bóligi ókpedegi aýa keńistigine (alveolaǵa) ótedi. Bul suıyqtyq ókpedegi gaz almasýyn azaıtýǵa yqpal etedi, bul keıinnen entigýdiń paıda bolýyna aparady.\r\n\r\nJúrektiń irkilisti jetkiliksizdigi ókpedegi irkiliske aparady, onyń sebepteri:\r\n\r\n* ​Júrek ustamasy nemese júrektiń bulshyq etin álsiretetin (kardıomıopatııa) júrektiń kez kelgen aýrýy,\r\n* Júrektiń qaqpaqtarynyń jetkiliksizdigi nemese tarylýy (mıtraldyq nemese aortalyq qaqpaqtar)\r\n* Arterıaldyq qysymnyń kenetten, aýyr kóterilýi (gıpertonııa)\r\n \r\nÓkpedegi irkilistiń paıda bolýynyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Bıiktikte uzaq ýaqyt bolý\r\n* Búırek jetkiliksizdigi\r\n* Búırekke qan ákeletin arterııalardyń tarylýy\r\n* Ókpeniń tinderin ýly gazben nemese aýyr ınfektsııamen zaqymdaý\r\n* Úlken jaraqattar\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nÓkpedegi irkilistiń sımptomdary:\r\n\r\n* Qanmen jótelý, nemese qandy kópirik\r\n* Jatqan kezde tynys alýdyń qıyndaýy (ortopnoe) – birneshe jastyqta uıqtaý yńǵaıly bolýyn baıqaısyz\r\n* «ottegilik ashyǵý» nemese «sýǵa batý» sezimi  (bul sezimnen oıansańyz, otyryp, tynys alýǵa tyrysatyn bolsańyz, bul “túngi paroksızmaldyq entigý ” atalady\r\n* Tynys alǵanda estiletin búlkildegen dybystar, syryl\r\n* Tolyq sóılemmen sóıleı almaý, sebebi, entigý paıda bolady.\r\n \r\nBasqa sımptomdary:\r\n\r\n* Úreı nemese mazasyzdyq\r\n* Saqtyq deńgeıiniń tómendeýi (sananyń)\r\n* Aıaqtyń isinýi\r\n* Teriniń solǵyndyǵy\r\n* Tersheńdik\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger tekserip, stetoskoppen ókpeni jáne júrekti tyńdaıdy. Tekserý barysynda kelesi anyqtalady:\r\n\r\n* Júrektiń aýytqýly dybystary\r\n* Ókpeniń syryldaýy\r\n* Júrek jıyrylýynyń jıiliginiń artýy (tahıkardııa)\r\n* Teriniń solǵyndyǵy nemese kógerýi\r\n*  Tynys alýdyń jıileýi (tahıpnoe)\r\n \r\nQajetti tekseris ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Qannyń bıohımııalyq taldaýy\r\n* Qandaǵy ottegi deńgeıin anyqtaý (oksımetrııa nemese arterııaldyq qannyń gazdary)\r\n* Keýde qýysynyń rentgeni\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (QJT)\r\n* EhoKG (júrektiń ÝDT (ÝZI)) – júrek bulshyq etiniń máselesin anyqtaý úshin (mysaly, álsizdigi, qabyrǵasynyń qalyńdaýy, júrek bulshyq etiniń tıisti túrde bosańsı almaýy, júrek qaqpaqtarynyń jetkiliksizdigi nemese tarylýy, júrek mańynda suıyqtyq jınalýy)\r\n* Elektrokardıografııa (EKG) – júrek ustamasyn nemese júrek yrǵaǵyndaǵy máselelerdi anyqtaý úshin.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nÓkpedegi irkilis árqashan shuǵyl jaǵdaı jáne aýrýhanada emdelýi tıis, keıde qarqyndy emdeý bólimshesinde.\r\n\r\n* Ottegi murynǵa qoıylǵan ottegi maskasy nemese kishkentaı plastık tútik arqyly beriledi.\r\n* Naýqastardy ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosýda tynys alatyn kómeıge  (keńirdekke) arnaıy tynys alý tútigi engiziledi.\r\n \r\nÓkpedegi irkilistiń sebebin tez anyqtap, emdeýdi bastaý qajet. Mysaly, bul jaǵdaıdyń sebebi júrek ustamasy bolsa, ony shuǵyl tejeý qajet.\r\n\r\nÓkpedegi irkilis kezinde taǵaıyndalatyn dárilik preparattarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Nesep aıdaıtyn preparattar, olar organızmdegi suıyqtyqtyń artyǵyn joıady\r\n* Júrektiń bulshyq etin nyǵaıtýǵa, júrek soǵýynyń jıiligin baqylaýǵa nemese júrekke túsetin qysymdy álsiretýge arnalǵan dáriler.\r\n \r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nBoljamy sebebine baılanysty. Naýqastyń jaǵdaıy tez nemese baıaý jaqsarýy múmkin. Keıbir naýqastarǵa uzaq ýaqyt boıy  ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosylý qajet bolýy múmkin. Emdelmegen jaǵdaıda aýrý ómir úshin qaýipti.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nTynys alý máselesi bolǵanda dereý «103» telefony arqyly «jedel járdemge» habarlasý qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nEger sizde ókpedegi irkiliske nemese júrektiń bulshyq etiniń álsireýine aparatyn aýrý bolsa, barlyq dárilik preparattardy dárigerdiń nusqaýyna saı qatań qabyldaý qajet. Tuzdyń jáne maıdyń mólsheri az emdámdi qadaǵalaý bul jaǵdaıdyń damý qaýpiniń aldyn alýǵa aıtarlyqtaı kómektesedi.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\nÓkpeniń isinýi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(966,'article','1064','Ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýlary','qz','2018-07-28 16:24:54','2018-07-28 16:13:00','Ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýy – bul dáneker tininiń ósýi arqyly (fıbrozdaný) ókpeniń anatomııalyq qurylysynyń buzylýymen jáne qabynýmen kórinetin aýrýlardyń úlken toby. Qabyný jáne fıbrozdaný úrdisteriniń nátıjesinde qanǵa qajetti otteginiń jetkizilýi nasharlaıdy. Ókpedegi dáneker tinniń ósý úrdisi ókpe fıbrozy atalady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1064',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ókpeniń','y','   Ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýlary Ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýy – bul dáneker tininiń ósýi arqyly (fıbrozdaný) ókpeniń anatomııalyq qurylysynyń buzylýymen jáne qabynýmen kórinetin aýrýlardyń úlken toby. Qabyný jáne fıbrozdaný úrdisteriniń nátıjesinde qanǵa qajetti otteginiń jetkizilýi nasharlaıdy. Ókpedegi dáneker tinniń ósý úrdisi ókpe fıbrozy atalady.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÓkpeniń ınterstıtsıılik aýrýy – bul dáneker tininiń ósýi arqyly (fıbrozdaný) ókpeniń anatomııalyq qurylysynyń buzylýymen jáne qabynýmen kórinetin aýrýlardyń úlken toby. Qabyný jáne fıbrozdaný úrdisteriniń nátıjesinde qanǵa qajetti otteginiń jetkizilýi nasharlaıdy. Ókpedegi dáneker tinniń ósý úrdisi ókpe fıbrozy atalady. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nShańdy nemese aýadan basqa bólikterdi tynys alýmen ishke jutý ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýlarynyń keıbiriniń damýyna aparýy múmkin. Ókpeniń telimdi zaqymdanýyna jatatyndar:\r\n\r\n·         Shahterlardaǵy ókpeniń qara aýrýy – kómirdiń shańyn jutýdan\r\n\r\n·         Fermerdiń ókpesi – topyraq shańyn jutýdan\r\n\r\n·         Asbestoz – asbest talshyqtarynyń bólikterin jutýdan\r\n\r\n·         Sıderoz – shahtadan temirdi nemese quıma aerozolin jutýdan\r\n\r\n·         Sılıkoz – shańdy nemese kremnıı dıoksıdinen.\r\n\r\nÓkpeniń  ınterstıtsıılik aýrýlarynyń basqa sebepteri: aýtoımmýndyq zaqymdanýlar nemese  sáýleniń, gazdyń, býdyń kásiptik áseri. Ókpeniń  ınterstıtsıılik aýrýlarynyń keıbiriniń paıda bolý sebepteri belgisiz.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý taktıkasy ókpeniń tininiń zaqymdanýynyń túrine baılanysty. Emdeýge dárilik preparattar, ottegimen emdeý nemese aýyr jaǵdaılarda ókpeni almastyrý jatady.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(967,'article','1074','Osteoartrıt','qz','2018-07-28 17:44:51','2018-07-28 17:42:00','Bul degenimiz ne? Osteoartrıt – býyndardyń soǵylýynan saqtaıtyn shemirshek ýaqyt óte buzylatyn jaǵdaı. Túbinde, súıek –  buryn shemirshekpen bólinetin– bir birine úıkele bastaıdy, nátıjesinde, tómenirek ornalasqan súıek tinniń buzylýy oryn alady, bul býyn sımptomdaryn týyndatady. revmatoıdtyq artrıtten aıyrmashylyǵy - osteoartrıt tinderdiń qabynýymen qosarlanbaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1074',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Osteoartrıt','y','   Osteoartrıt Bul degenimiz ne? Osteoartrıt – býyndardyń soǵylýynan saqtaıtyn shemirshek ýaqyt óte buzylatyn jaǵdaı. Túbinde, súıek –  buryn shemirshekpen bólinetin– bir birine úıkele bastaıdy, nátıjesinde, tómenirek ornalasqan súıek tinniń buzylýy oryn alady, bul býyn sımptomdaryn týyndatady. revmatoıdtyq artrıtten aıyrmashylyǵy - osteoartrıt tinderdiń qabynýymen qosarlanbaıdy. Bul degenimiz ne? Osteoartrıt – býyndardyń soǵylýynan saqtaıtyn shemirshek ýaqyt óte buzylatyn jaǵdaı. Túbinde, súıek –  buryn shemirshekpen bólinetin– bir birine úıkele bastaıdy, nátıjesinde, tómenirek ornalasqan súıek tinniń buzylýy oryn alady, bul býyn sımptomdaryn týyndatady. revmatoıdtyq artrıtten aıyrmashylyǵy - osteoartrıt tinderdiń qabynýymen qosarlanbaıdy.\r\n\r\nKimde kezdesedi? Osteoartrıt – býyndardyń keń taralǵan aýrýy, 70-ten asqan adamdardyń 80 paıyzynan astamyn zaqymdaıdy, eńbekke qabiletti joǵaltýdyń negizgi sebebi.\r\n\r\nQandaı býyndar jıi zaqymdanady? Kóbinese, ol omyrtqaǵa, úlken saýsaqqa, sanǵa, tizege, baqaıǵa áser etedi.\r\n\r\nSımptomdary qandaı? Osteoartrıttiń sımptomdarynyń ishinde mańyzdysy kelesiler:\r\n\r\n·         Aýyrsyný ádette, úlken saýsaqta, sanda, tizede, omyrtqada, baqaıda, ıyqta bolady – zaqymdaný tusyna baılanysty. Aýyrsyný ádette, býynnyń qozǵalysymen baılanysty jáne belsendilikten keıin, keshke qaraı kúsheıedi. Aýrý asqynǵanda aýyrsyný uıqtaǵanda da bolady. \r\n\r\n·         Býynnyń qozǵalýynyń shektelýi jáne siresý sezimi (bir saǵattan artyq sozylady), áreket etpeý kezeńderinen keıin, mysaly, tańerteń, túngi uıqydan keıin. \r\n\r\n·         Býynnyń álsizdigi jáne keıde isinýi, bul býyn ishindegi jáne mańaıyndaǵy suıyqtyqtan týyndaıdy (sınovıt). \r\n\r\n·         Býyndardyń ulǵaıýy, mysaly, saýsaq býnaǵynda súıek túıinderiniń paıda bolýy.\r\n\r\n·         Qozǵalǵanda úıkelis sezimi (krepıtatsııa), aýyrsynýmen jıi qosarlanady.\r\n\r\nEmdeý. Osteoartrıttiń sımptomdary kóbinese, aýyrsynýdy basatyn dárilermen úı jaǵdaıynda tabysty emdeledi, sondaı-aq, ýaqytyly demalý, dene júktemelerin azaıtý, emdik dene shynyqtyrý qajet. Osteoartrıt ádette, keıde ýshyǵady, biraq, ýaqyt ótkesin basylady. Keıde gormondar ınektsısy (kortıkosteroıdtar) usynylady. Aýyr jaǵdaıda býyndy almastyrý boıynsha nemese býynnyń qozǵalysyn qalpyna keltirý úshin, zaqymdanǵan tinderdi alyp tastaý úshin operatsııa qajet bolady.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(968,'article','1077','Ót-tas aýrýy','qz','2018-07-28 18:13:52','2018-07-28 17:57:00','Ót qabyndaǵy tastar - ót qabynda túziletin qatty bólikter. Ót qaby – bul almurt tárizdi shaǵyn aǵza, ishtiń joǵarǵy oń bóliginde baýyrdyń astynda ornalasqan.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastardyń ólshemi qum tárizdi usaq nemese golftyń kishkentaı dobyna deıingi kólemde bolady. Ót qabynda bir úlken tas, júzdegen usaqtary, nemese shaǵyn jáne úlkenderi de bolýy múmkin. Ót qabyndaǵy tastar ishtiń joǵarǵy oń bóligindegi kenetten paıda bolatyn aýyrsynýdy týyndatýy múmkin. Bul ót qabynyń  túıilýi atalady, ót bólinetin tútikterdiń tastarmen bitelýinde paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1077',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ót-tas','y','   Ót-tas aýrýy Ót qabyndaǵy tastar - ót qabynda túziletin qatty bólikter. Ót qaby – bul almurt tárizdi shaǵyn aǵza, ishtiń joǵarǵy oń bóliginde baýyrdyń astynda ornalasqan.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastardyń ólshemi qum tárizdi usaq nemese golftyń kishkentaı dobyna deıingi kólemde bolady. Ót qabynda bir úlken tas, júzdegen usaqtary, nemese shaǵyn jáne úlkenderi de bolýy múmkin. Ót qabyndaǵy tastar ishtiń joǵarǵy oń bóligindegi kenetten paıda bolatyn aýyrsynýdy týyndatýy múmkin. Bul ót qabynyń  túıilýi atalady, ót bólinetin tútikterdiń tastarmen bitelýinde paıda bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nÓt tasy degenimiz ne?\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastar - ót qabynda túziletin qatty bólikter. Ót qaby – bul almurt tárizdi shaǵyn aǵza, ishtiń joǵarǵy oń bóliginde baýyrdyń astynda ornalasqan.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastardyń ólshemi qum tárizdi usaq nemese golftyń kishkentaı dobyna deıingi kólemde bolady. Ót qabynda bir úlken tas, júzdegen usaqtary, nemese shaǵyn jáne úlkenderi de bolýy múmkin. Ót qabyndaǵy tastar ishtiń joǵarǵy oń bóligindegi kenetten paıda bolatyn aýyrsynýdy týyndatýy múmkin. Bul ót qabynyń  túıilýi atalady, ót bólinetin tútikterdiń tastarmen bitelýinde paıda bolady.\r\n\r\n\r\n\r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\n\r\n\r\nBaýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\r\n\r\n\r\n\r\nÓt qaby – baýyrdyń astynda ornalasqan qaltasha tárizdi. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolǵan. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.\r\n\r\n\r\nÓt tasy aýrýynyń sebepteri qandaı?\r\n\r\nÓt quramyna kiretin zattekterdiń úılesimsizdigi ót qabyndaǵy tastardyń túzilýine beıimdeıdi. Óttiń quramynda holesterın, bılırýbın kóp bolsa nemese ót tuzy kóp bolsa, ót qabynda tastar paıda bolady. Bul úılesimsizdiktiń paıda bolý sebepteri sońyna deıin anyqtalmaǵan. Sondaı-aq, tastar ót qabynyń tolyq emese nemese jetkiliksiz bosatylýynda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nÓt tastarynyń eki túri bolady: holesterındik jáne pıgmenttik:\r\n\r\n* Holesterındi tastar, ádette, sary-jasyl tústi, negizinen, holesterınnen turady. Kóptegen jaǵdaılarda ót tastarynyń 80% astamy holesterındi bolady.\r\n* Pıgmenttik tastar qoshqyl tústi jáne bılırýbınnen turady.\r\n \r\n\r\nÓt tastarynyń túzilý qaýpi kimde bolady?\r\n\r\nKeıbir adamdarda ót tastarynyń túzilýiniń joǵary qaýpi bolady:\r\n\r\n* Áıelder erlerge qaraǵanda ót tasyndaǵy tastardyń túzilýine beıimirek bolady.  Estrogenniń kóptigi óttegi holesterın deńgeıiniń artýyna jáne ót qabynyń jıyrylýynyń azaıýyna yqpal etýi múmkin, nátıjesinde, ót tastarynyń túzilýine alǵy sharttar paıda bolady. Áıelderde estrogenniń kóptigi júktilik kezinde, gormondyq almastyrý emdeýinde nemese uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaýda paıda bolýy múmkin.\r\n* Ót qabyndaǵy tastardyń túzilýine 40 jastan asqan adamdar beıim keledi.\r\n* Otbasylyq ót tas aýrýynyń tarıhy bolýynda ót qabynda tastyń paıda bolý qaýpi joǵary bolady.\r\n \r\n\r\nÓt tas aýrýynyń paıda bolýynyń basqa qaýip faktorlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Semizdik. Semizdikke shaldyqqan adamdarda, ásirese, áıelderde ót tasynyń túzilýiniń qaýpi joǵary bolady.  Semizdik óttegi holesterın deńgeıiniń artýyna yqpal etedi, bul tastardyń túzilýin týyndatýy múmkin.\r\n* Tez salmaq joǵaltý. Organızmniń uzaq ýaqyt boıy ashyǵýy jáne tez salmaq joǵaltý kezinde maılardyń jappaı ydyraýy júredi, bul kezde baýyr ótke túsetin  holesterınniń artyq kólemin óndire bastaıdy. Tez  salmaq joǵaltý da ót qabynyń bosatylýynyń buzylysyna aparýy múmkin. Tómen kalorııaly emdámder jáne  barıatrııalyq operatsııalar –jelinetin taǵamnyń kólemin azaıtýǵa nemese qorektik zattekterdiń sińirilýin tómendetetin operatsııalar – tez salmaq joǵaltýǵa aparady jáne ót tastarynyń túzilý qaýpin arttyrady.\r\n* Emdám. Zertteýlerge saı, kalorııalar jáne tazartylǵan kómirsýlardyń mólsheri joǵary jáne talshyqtyń mólsheri tómen bolatyn emdámder ót tastarynyń túzilý qaýpin arttyrady.  Tazartylǵan  kómirsýlar – bul óńdelip, qorektik zattekteri jáne talshyǵy bolatyn uryǵynan tazartylǵan dánder. Tazartylǵan  kómirsýlardyń mysaldary – aq nan men aq kúrish.\r\n* Keıbir ishek aýrýlary. Qorektik zattekterdiń sińirilýiniń qalypty úrdisi buzylatyn aýrýlar, mysaly Kron aýrýy, ót tastarynyń túzilýimen baılanysty.\r\n* Metabolıkalyq sındrom, dıabet jáne ınsýlınge turaqtylyq. Bul aýrýlar kezinde ót tas aýrýynyń paıda bolý qaýpi artady. Metabolıkalyq sındromda, sondaı-aq, aýrýdyń asqynýynyń paıda bolýy qaýpi aratady. Metabolıkalyq sındrom – artyq dene salmaǵymen jáne semizdikpen baılanysty aýrýlar toby, bul kezde júrektiń aýrýlary jáne 2 tıpti qant dıabetiniń paıda bolý qaýpi bar.\r\n \r\nPıgmenttik tastar naýqastardyń kelesi sanatynda paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Tsırroz – bul uzaq jáne sozylmaly zaqymdanýy saldarynan baýyrdyń baıaý túrde buzylýy, qyzmetiniń buzylysy oryn alatyn jaǵdaı.\r\n* Ót tútikterindegi ınfektsııa.\r\n* Aýyr gemolıtıkalyq anemııa – erıtrotsıtter udaıy buzylatyn aýrý, mysaly, oraq tárizdi jasýshaly anemııa.\r\n \r\n\r\nÓt tas aýrýynyń sımptomdary men asqynýlary qandaı?\r\n\r\nÓt tas aýrýy bar kóptegen adamdarda qandaı da bir sımptomdar baıqalmaýy múmkin. Sımptomdary bolmaıtyn ót qabynyń tastary sımptomsyz nemese únsiz atalady. Sımptomsyz tastar ót qabynyń, baýyrdyń nemese uıqybeziniń qyzmetin buzylysqa ushyratpaıdy.\r\n\r\nÓtti shyǵaratyn tútikterdiń taspen bitelýinde ót qabynda qysym artady, bul ót qabynyń túıilýiniń ustamasyn týyndatady. Aýyrsyný, ádette, bir saǵattan birneshe saǵatqa deıin sozylady. Ót qabynyń túıilýi aýyr taǵamdy qabyldaýǵa baılanysty jáne ádette, keshke nemese túnde bolady.\r\n\r\nÓt tasy ornalasýyn ózgertip, ót tútigin bitemeıtin bolǵanda ót qabynyń túıilýi basylady. Eger ót tútigi birneshe saǵat boıy bitelgen bolsa, asqynýlar paıda bolýy múmkin. Asqynýlarǵa jatatyndar: ót qabynyń qabynýy jáne zaqymdanýy nemese ót qabynyń, ót tútikteriniń nemese baýyrdyń ınfektsııalary.\r\n\r\nUltabardyń qasynda, jalpy ót tútiginde turyp qalǵan jáne uıqybeziniń tútigin bitegen ót tasy ót tasty pankreatıtti – uıqybeziniń qabynýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nEmdeý bolmaǵan jaǵdaıda, ót tútikteriniń nemese uıqybezi tútiginiń bitelýi ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\n\r\n \r\nQashan dárigermen ót qabyndaǵy tastar týraly keńesý qajet?\r\n\r\nÓt tas aýrýynyń ustamasy bolǵan adamdar dárigerge kórinýi qajet. Ót tasy oryn aýystyrǵanda ustamalar basylǵanmen, aýrýdyń asqynýy oryn alýy múmkin.\r\n\r\nÓt qaby túıilýiniń ustamasy kezinde nemese odan keıin kelesi sımptomdar paıda bolatyn adamdarǵa shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* 5 saǵattan asatyn ýaqyt boıy ishtiń aýyrsynýy\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n* Qyzba (keıde dene temperatýrasynyń sál kóterilýi) nemese qaltyraý\r\n* Teriniń nemese kózdiń aqqabyǵynyń sarǵyshtanýy (sarǵaıýy)\r\n* Sháı tústi nesep jáne nájistiń aqshyl túsi\r\n \r\nBul sımptomdar ót qabynyń, baýyrdyń nemese uıqybeziniń kúrdeli ınfektsııasynyń nemese qabynýynyń belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nÓt tas aýrýy qalaı anyqtalady?\r\n\r\nDáriger ót tas aýrýyn anyqtaý úshin  ádette, ýltradybystyq tekserýdi taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq, basqa da zertteýdiń kórneki ádisteri qoldanylady.\r\n\r\n* ÝDZ (ÝZI). Aǵzalardyń ýltradybystyq beınesin jasaý úshin transdıýser qoldanylady, ol aǵzalarǵa qaýipsiz jáne aýyrsyný bermeıtin ýltradybystyq tolqyndar jiberedi jáne olardyń beıne túrinde qaıtýyn alady.  Arnaıy úıretilgen qyzmetker bul sharany dárigerdiń kabınetinde, ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkizedi, al medıtsınalyq kórnekilikke mamandanǵan radıolog-dáriger sýretterdi túsindiredi. Aýyrsynýdy basatyn shara qajet emes. Ót qabynda tas bolsa, beınede kórinedi. Ýltradybys – ót qabyndaǵy tastardy anyqtaýdyń asa dál ádisi.\r\n* Kompıýterlik tomografııa (KT). KT dene sýretin alýǵa múmkindik beretin, zertteýdiń rentgendik ádisi. KT kontrastylyq zattek atalatyn arnaıy boıaǵyshty qoldanyp, ótkizilýi múmkin. KT úsh jaqty beıneleýdi (3D) alý úshin rentgen sáýle men kompıýterlik tehnıkanyń birigýi qoldanylady. Tekserý kezinde naýqas ústelge jatqyzylady, ústel týnnel tárizdi, rentgen sáýlesin shyǵaratyn  qondyrǵyǵa ótedi. Bul shara  ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkiziledi, al radıolog-dáriger sýretterdi túsindiredi. Aýyrsynýdy basatyn shara qajet emes. KT ót tasy nemese asqynýlar\n anyqtalýy múmkin, mysaly, ót qabynyń nemese ót tútikteriniń ınfektsııalary jáne bitelýi. Biraq, KT ót qabynyń tastary kórinbeı qalýy da múmkin.\r\n* Magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT).  Ishki aǵzalar men jumsaq tinderdiń aıqyn sýretin alý úshin MRT kezinde radıotolqyndar jáne magnıtter qoldanylady. Rentgen sáýlesi qoldanylmaıdy. Arnaıy úıretilgen qyzmetker bul sharany dárigerdiń kabınetinde, ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkizedi, al medıtsınalyq kórnekilikke mamandanǵan radıolog-dáriger sýretterdi túsindiredi. Anestezııa qajet bolmaıdy,biraq, jabyq keńistikten úreılenetin adamdarǵa jeńil tynyshtandyratyn preparat taǵaıyndalýy múmkin. Qajet bolsa, MRT kontrastylyq zattekpen ótkiziledi. MRT ótkizilýi kezinde naýqas ústelge jatqyzylady, ústel týnnel tárizdi, rentgen sáýlesin shyǵaratyn  qondyrǵyǵa ótedi, qondyrǵynyń bir jaǵy jabyq nemese eki jaǵy da ashyq bolýy múmkin. Keıbir jańa apparattar adamǵa ashyq keńistikte bolýyna múmkin beredi. MRT ót qabyndaǵy, ót tútikterindegi tastardy anyqtaı alady.\r\n* Holetsıstografııa. Tekserý, sondaı-aq, ımınodı-sirke sýlyq qyshqyldy stsıntıgrafııa, HIDA skanerleý nemese gepatobılıarlyq skanerleý atalady. Tekserý barysynda ót júıesiniń sýretin alý úshin zııansyz radıoaktıvtik materıal qoldanylady. Holetsıstografııany ótkizýde naýqas arnaıy ústelge jatqyzylady,  dáriger kóktamyrǵa zııansyz radıoaktıvtik zattektiń azǵantaı kólemin engizedi. Sonymen qatar, dáriger ót qabynyń jıyrylýyn týyndatatyn dárilik preparat engizýi múmkin. Ót júıesi boıynsha radıoaktıvti preparat qozǵalǵanda kamera sýretterdiń toptamasyn túsiredi. Arnaıy úıretilgen qyzmetker bul sharany dárigerdiń kabınetinde, ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkizedi, al medıtsınalyq kórnekilikke mamandanǵan radıolog-dáriger sýretterdi túsindiredi. Anestezııa qajet bolmaıdy. Holetsıstografııa ót qabynyń jıyrylýynyń buzylystaryn nemese ót tútikteriniń bitelýin anyqtaý úshin qoldanylady.\r\n* Endoskopııalyq retrogradtyq holangıopankreatografııa (ERHPG). ERHP kezinde ót jáne pankreatıttik tútikterdi kórneki etý úshin rentgen qoldanylady. Jeńil tynyshtandyrýdan keıin dáriger endoskopty (shaǵyn ıkemdi tútik, ushynda jaryq kózi men kamerasy bar) aýyz arqyly ultabarǵa jáne ót tútikterine engizedi.    Endoskop kompıýterge jáne beınemonıtorǵa jalǵanǵan. Osydan keıin dáriger kontrastylyq zattekti endoskop arqyly ót tútigine engizedi. Bul kezde tútikter monıtorda kórinedi. Bul sharany ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkizedi. ERHPG dárigerge zaqymdanǵan ót tútiginiń jáne ót tasynyń ornalasýyn anyqtaýǵa kómektesedi. Tas endoskopqa bekitilgen asa kishkentaı korzınaǵa salynyp alynady da, organızmnen shyǵarylady. Bul test zaqymdaýy múmkin bolǵandyqtan, naýqastardyń bárine taǵaıyndalmaıdy.\r\n \r\nDáriger, sondaı-aq, ót tútikteriniń, ót qabynyń, uıqybeziniń nemese baýyrdyń ınfektsııasy nemese qabyný belgilerin anyqtaý úshin qan taldaýyn taǵaıyndaıdy. Taldaý úshin  qan  emsharalyq kabınette alynyp, qan úlgisi zerthanaǵa jiberiledi.\r\n\r\nÓt tas aýrýynyń sımptomdary  appendıtsıttiń, oıyq jarynyń, pankreatıttiń jáne gastroezofagealdyq  reflıýks aýrýynyń sımptomdarymen uqsas keledi.\r\n\r\nKeıde naýqasta ót qabynyń sımptomdary bolmasa, únsiz tastar bolýy múmkin. Dáriger basqa aýrýdy anyqtaý kezinde ÝDZ (ÝZI) oryndaýda ót qabyndaǵy tasty baıqaýy múmkin.\r\n\r\n \r\nÓt tas aýrýy qalaı emdeledi?\r\n\r\nEger ót tas aýrýy sımptomsyz ótse, ádette, emdeýdiń qajeti joq. Ót qaby túıilýiniń ustamasy nemese basqa sımptomdary paıda bolýynda dáriger emdeýdi taǵaıyndaıdy. Naýqas gastroenterolog-dárigerge baǵyttalady (as qorytý aǵzalarynyń aýrýlaryna mamandanǵan). Eger adamda ót qaby túıilýiniń bir kórinisi bolsa, ol qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nÓt  tas aýrýyn emdeýdiń qarapaıym, ádettegi túri – ót qabyn alyp tastaý úshin operatsııa ótkizý. Eger naýqasqa operatsııa jasalýy múmkin bolmasa, dáriger holesterındi ót tasyn eritý úshin hırýrgııalyq emes sharalardy taǵaıyndaıdy. Operatsııa  jasalýy múmkin emes adamdarǵa nemese jalpy ót tútikterinen tastardy alyp tastaý úshin ót qabyn alyp tastaýǵa operatsııa jasalatyn naýqastarǵa dáriger ERHPG qoldanýy múmkin.\r\n\r\nOperatıvtik emdeý\r\n\r\nÓt qabyn alyp tastaý boıynsha operatsııa holetsıstektomııa atalady. Eresekter arasyndaǵy keń taralǵan hırýrgııalyq operatsııalardyń biri. Ót qaby – ómirlik mańyzdy aǵza emes, adam ót qabynsyz ómir súre alady. Ót qabyn alyp tastaǵan kezde ót -  ót qabynda jınalýdyń ornyna baýyrdan baýyr jáne jalpy ót tútikteri arqyly tikeleı ultabarǵa túsedi.\r\n\r\nHırýrgter holetsıstektomııanyń eki túrin oryndaıdy:\r\n\r\n* ​Laparoskopııalyq holetsıstektomııa. Laparoskopııalyq holetsıstektomııa kezinde hırýrg ish qýysynda birneshe shaǵyn tilikter jasaıdy jáne jińishke, ushynda kishkentaı kamerasy bar tútik – laparoskopty engizedi. Kamera ish qýysyndaǵy aǵzalardyń jáne tinderdiń úlkeıtilgen beınesin beınemonıtorǵa beredi. Monıtorǵa qarap hırýrg aspaptardyń kómegimen muqııat túrde  ót qabyn baýyrdan, ót tútikterinen, basqa qurylymdardan ajyratady. Odan keıin hırýrg ót qabyn tilik arqyly alyp shyǵarady. Naýqasqa jalpy narkoz beriledi. Holetsıstektomııalardyń kópshiligi laparoskopııalyq jolmen ótkiziledi. Kóptegen laparoskopııalyq holetsıstektomııalar ambýlatorııada ótkiziledi, demek, naýqas sol kúni úıine qaıtady. Úırenshikti dene belsendiligine ádette, operatsııadan keıin bir aptadan keıin kóshýge bolady.\r\n* Ashyq holetsıstektomııa. Ashyq holetsıstektomııa ót qabynyń kúshti qabynýynda, juqpalanýynda nemese basqa operatsııalardan keıin tyrtyqtar bolýynda oryndalady. Bul jaǵdaılardyń kópshiliginde ashyq holetsıstektomııa basynan bastap josparlanady. Degenmen, hırýrg ony laparoskopııalyq holetsıstektomııadan keıin máseleler paıda bolýynda oryndaýy múmkin. Bul jaǵdaılarda naýqastyń qaýipsizdigi maqsatynda hırýrg ashyq holetsıstektomııaǵa kóshedi. Bul operatsııany ótkizýde ót qabyn alyp tastaý úshin hırýrg tiginen 10-15 sm jýyq tilik jasaıdy. Naýqas jalpy anestezııada bolady. Operatsııadan keıin qalpyna kelý úshin naýqastar aýrýhanada bir aptaǵa jýyq bolady. Úırenshikti dene belsendiligine ádette, operatsııadan keıin bir aıdan keıin kóshýge bolady.\r\n \r\n\r\nKeıbir naýqastarda ót qabyn alyp tastaǵannan keıin ót ultabarǵa jıi túsetin bolǵandyqtan, jumsaq jáne jıi nájis bolýy múmkin. Ishektiń qyzmetinde ózgerister ádette, ýaqytsha, olar týraly dárigermen taldaý qajet.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy operatsııalardyń asqynýlary sırek kezdesedi, al jıi asqynýy – ót tútikteriniń zaqymdanýy. Jalpy ót tútiginiń jaraqatynyń nátıjesinde óttiń aǵyp ketýi jáne qarymdy qaýipti juqpalaný oryn alýy múmkin. Ót tútikterin qalpyna keltirý úshin bir nemese birneshe qosymsha operatsııalar qajet bolýy múmkin. Ót joldarynyń jaraqaty barlyq holetsıstektomııalardyń 1%-nan az bolady.\r\n\r\nHolesterındi ót tastaryn hırýrgııalyq emes emdeý\r\n\r\nHırýrgııalyq  emes emdeý erekshe jaǵdaıda taǵaıyndalady, mysaly, holesterındi ót tastary bar naýqasta operatsııaǵa kedergi keltiretin kúrdeli aýrý bolsa. Ádette, hırýrgııalyq  emes emdeýdiń 5 jylynan keıin ót qabyndaǵy tastar qaıta túziledi.\r\n\r\nHolesterındi  ót tastaryn buzý úshin hırýrgııalyq  emes emdeýdiń 2 túri bar:\r\n\r\n* Tastardy eritý úshin dárilik preparattardy qabyldaý. Ýrsodıol (Aktıgall) jáne Henodıol – ót qyshqyly bar dárilik preparattar, olar ót qabyndaǵy tastardy eritýge qabiletti. Bul preparattar usaq holesterındi tastardy eritýde asa tıimdi. Barlyq tastardy osylaı eritý úshin birneshe aı nemese jyl qajet bolýy múmkin.\r\n* Soqqy-tolqyndy lıtotrıpsııa. Ót tastaryn buzý úshin arnaıy apparat -  lıtotrıpter qoldanylady. Ol soqqy tolqyndaryn shyǵarady, bul tolqyndar adamnyń denesi arqyly ótip, ót tastaryn usaq bólikterge usatady. Bul shara sırek qoldanylady jáne  ýrsodıoldy qabyldaýmen qatar taǵaıyndalady.\r\n \r\n\r\nTamaqtaný jáne emdám\r\n\r\nTamaqtaný jáne emdámge baılanysty ót tasynyń túzilýi qaýpin arttyratyn faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* semizdik\r\n* tez salmaq joǵaltý\r\n* kalorııalar jáne tazartylǵan kómirsýlardyń mólsheri joǵary jáne talshyqtyń mólsheri tómen bolatyn emdámder\r\n \r\nAdamdar durys tamaqtaný ratsıonyn jáne tamaqtaný tártibin ustanyp, salaýatty salmaqty qoldaý jolymen ót tasy túzilý qaýpin azaıta alady.\r\n\r\nTómen kalorııaly emdámder jáne  barıatrııalyq operatsııalardy qoldanýda tez salmaq joǵaltatyn adamdarda ót qabynda tastardyń túzilýiniń aldyn alý úshin  Ýrsodıol kómektesedi. Mundaı naýqastarǵa dáriger-dıetologpen emdám týraly keńesý qajet.\r\n\r\n \r\nNeni este ustaý qajet\r\n\r\n* Ót qabyndaǵy tastar - ót qabynda túziletin qatty bólikter.\r\n* Ót quramyna kiretin zattekterdiń úılesimsizdigi ót qabyndaǵy tastardyń túzilýin týyndatady. Óttiń quramynda holesterın, bılırýbın kóp bolsa nemese  ót tuzy kóp bolsa, ót qabynda tastar paıda bolady. Bul úılesimsizdiktiń paıda bolý sebepteri sońyna deıin anyqtalmaǵan.\r\n* Áıelder, 40 jastan asqandar, ót qabyndaǵy tastardyń túzilýine otbasylyq beıimdiligi bar adamdarda ót tasy damýynyń qaýpi joǵary.\r\n* Ót tas aýrýy bar kóptegen adamdarda qandaı da bir sımptomdar baıqalmaýy múmkin. Sımptomdary bolmaıtyn ót qabynyń tastary sımptomsyz nemese únsiz atalady.\r\n* Ótti shyǵaratyn tútikterdiń taspen bitelýinde ót qabynda qysym artady, bul ót qabynyń túıilýiniń ustamasyn týyndatady.\r\n* Ót qabynyń túıilýiniń ustamalary aýyr taǵamdy qabyldaýǵa baılanysty jáne ádette, keshke nemese túnde bolady.\r\n* Ót tas aýrýynyń sımptomdary  basqa aýrýlardyń sımptomdarymen uqsas keledi.\r\n* Eger ót tas aýrýy sımptomsyz ótse, ádette, emdeýdiń qajeti joq. Ót qaby túıilýiniń ustamasy paıda bolýynda dáriger emdeýdi taǵaıyndaıdy.\r\n* Ót  tas aýrýyn emdeýdiń qarapaıym, ádettegi túri – ót qabyn alyp tastaý úshin operatsııa ótkizý. Eger naýqasqa operatsııa jasalýy múmkin bolmasa, dáriger holesterındi ót tasyn eritý úshin hırýrgııalyq emes sharalardy taǵaıyndaıdy. Operatsııa  jasalýy múmkin emes adamdarǵa nemese jalpy ót tútikterinen tastardy alyp tastaý úshin ót qabyn alyp tastaýǵa operatsııa - holetsıstektomııa jasalýynyń aldynda naýqastarǵa dáriger ERHPG - endoskopııalyq\n retrogradtyq holangıopankreatografııany taǵaıyndaýy múmkin.  \r\n* Ót qaby – ómirlik mańyzdy aǵza emes, adam ót qabynsyz ómir súre alady. Ót qabyn alyp tastaǵan kezde ót - ót qabynda jınalýdyń ornyna baýyrdan baýyr jáne jalpy ót tútikteri arqyly tikeleı ultabarǵa túsedi.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(969,'article','1119','Taǵamdyq ýlaný','qz','2018-08-01 11:37:55','2018-08-01 11:31:00','Taǵamdyq ýlaný bakterııalarmen, vırýstarmen nemese ýyttarmen zalaldanǵan ónimderdi tutynǵanda paıda bolady. Kópshilik jaǵdaıda taǵamdyq ýlanýdy kelesi bakterııalar týyndatady: altyn tústi stafılokokk (Staphylococcus aureus) jáne ishek taıaqshasy (Escherichia coli).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1119',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Taǵamdyq','y','   Taǵamdyq ýlaný Taǵamdyq ýlaný bakterııalarmen, vırýstarmen nemese ýyttarmen zalaldanǵan ónimderdi tutynǵanda paıda bolady. Kópshilik jaǵdaıda taǵamdyq ýlanýdy kelesi bakterııalar týyndatady: altyn tústi stafılokokk (Staphylococcus aureus) jáne ishek taıaqshasy (Escherichia coli). Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nTaǵamdyq ýlaný bakterııalarmen, vırýstarmen nemese ýyttarmen zalaldanǵan ónimderdi tutynǵanda paıda bolady. Kópshilik jaǵdaıda taǵamdyq ýlanýdy kelesi bakterııalar týyndatady: altyn tústi stafılokokk (Staphylococcus aureus) jáne ishek taıaqshasy (Escherichia coli).\r\n\r\n   \r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nIshek taıaqshasynyń negizgi kózi – juqpalanǵan (juqpalanǵan adamdardyń) janýarlardyń nájisteri. Sondaı-aq, ol tazartylmaǵan sýda bolady.\r\n\r\nAltyn  tústi stafılokokk bakterııalary ádette, adamdardyń terisinde bolady, al tamaqqa túskende ýytty óndirip, osy aýrýdy týyndatady. Taǵamdyq ýlaný juqpalanǵan taǵam organızmge túskende oryn alady. Aýrý zalaldanǵan taǵamdy tutynǵannan keıin bir adamda nemese adamdardyń tobynda paıda bolýy múmkin. Kóbinese, taǵamdyq ýlaný joryqtarda, ashana, dámhana, t.b. qoǵamdyq tamaqtaný oryndarynda tamaqtanǵanda paıda bolady.\r\n\r\nBakterııalardyń taǵamǵa túsý joldary:\r\n\r\n* Qolyn durys jýmaǵan adam daıyndaǵan kez kelgen taǵam\r\n* Jýylmaǵan as úı jabdyǵymen, taqtaıshalarda, t.b. aspaptarmen daıyndalǵan kez kelgen taǵam\r\n* Ónimderdi daıyndaý kezinde nemese jýǵanda (kókónister men jemister) nashar sýdy qoldaný\r\n* Sút ónimderi nemese quramynda maıonez bar ónimder, tońazytqyshta tym uzaq saqtalǵan\r\n* Muzdatylǵan nemese salqyndatylǵan ónimder, sáıkes temperatýrada saqtalmaǵan, nemese durys qyzdyrylmaǵan\r\n* Tolyq pisirilmegen et nemese jumyrtqa\r\n \r\nJoǵary qaýipke beıim:\r\n\r\n* Sábıler jáne 5 jasqa deıingi balalar\r\n* Egde jastaǵy adamdar\r\n* Dıabet nemese búırek aýrýy sekildi kúrdeli aýrýlary bar adamdar\r\n* Immýnıteti álsiregen adamdar.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nÁdette, zalaldanǵan taǵamdy tutynǵannan keıin 2-6 saǵat ishinde kelesideı kórinis beredi:\r\n\r\n* Júrek aınýy\r\n* qusý\r\n* dıareıa (ish ótýi)\r\n* ishtegi aýyq-aýyq aýyrsyný jáne túıilý\r\n* qyzý\r\n* bas aýyrýy\r\n* álsizdik\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nTaǵamdyq ýlanýdyń naqty qozdyrǵyshyn anyqtaý úshin kelesi taldaýlar júrgiziledi:\r\n\r\n* nájistiń\r\n* qusyqtyń\r\n* qannyń (vırýs pen ýytty anyqtaýdyń ekspress-taldaýy)\r\n* aýyrǵandar tutynǵan taǵam ónimderiniń\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nÁdette, taǵamdyq ýlanýdyń sımptomdary birneshe kún ishinde ótedi. Jumsaq emdám ustanǵan jón: qıyn qorytylatyn jáne titirkendiretin ónimderdi tutynbaý qajet.\r\n\r\nOrganızmdegi sý úılesimin qoldaý úshin aýrýdyń barysynda sýdy kóp ishý qajet – kúnine 2-3 lıtrden. Regıdrondy qoldaný kóp qusý men dıareıa kezindegi elektrolıtterdi joǵaltýdy tolyqtyrady.\r\n\r\nOrganızmnen ýyttardy shyǵarý jáne sımptomdardyń aýyrlyǵyn azaıtý úshin enterosorbentter (enterosgel, belsendirilgen kómir) qoldanylady.\r\n\r\nMıkrobqa qarsy preparattardy emdeýshi dáriger ǵana taǵaıyndaıdy, jáne taǵamdyq ýlanýdyń aýyr jaǵdaılarynda qoldanylady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nAdamdardyń kópshiligi durys emdelgende 12-48 saǵat ishinde taǵamdyq ýlanýdan tolyǵymen aıyǵady. Alaıda, taǵamdyq ýlanýdyń aýyr ótýinde kúrdeli asqynýlar bolýy múmkin. Saý adamdarda taǵamdyq  ýlanýdan ólim-jitimge ushyraý asa sırek bolady.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlar\r\n\r\nJıi kezdesetin asqynýy – sýsyzdaný.\r\n\r\nTaǵamdyq ýlaný kezinde kúrdeli asqyný sırek bolady. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* asqazan-ishek qan ketýi\r\n* júıke júıesiniń zaqymdanýy\r\n* búırektegi máseleler\r\n* Artrıt (býynnyń qabynýy)\r\n* Perıkardıt (júrekti jabatyn qabyqshanyń qabynýy)\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\n* Tynys alýdyń kúrt buzylýy\r\n* Bulshyq ettegi álsizdik\r\n* Joǵary temperatýra\r\n* Qan aralas kóp ish ótýi\r\n* Júkti áıelder men balalardaǵy taǵamdyq ýlaný\r\n* Organızmniń kúshti sýsyzdanýy jáne sý tárizdi jıi ish ótýi\r\n* Kelesi ýyttaný belgileriniń bolýy: kúshti bas aýyrýy, bas aınalýy, salqyn jáne ylǵaldy ter, esten taný jaǵdaılary.\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\n* Gıgıenany qadaǵalap, tamaq aldynda qol jýý qajet\r\n* Kókónister men jemisterdi tutyný aldynda muqııat jýý qajet\r\n* Ónimderdi tońazytqyshta durys temperatýrada saqtaý\r\n* Taǵamdy durys qyzdyryp óńdeý\r\n* Qoǵamdyq tamaqtanýdyń kúmándi oryndarynan alshaq bolý\r\n* Júkti jáne emizetin áıelderge erekshe saq bolyp, kez kelgen taǵamdyq ýlanýdan alshaq bolý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(970,'article','1126','Titirkengen toq ishek cındromy','qz','2018-08-05 10:12:27','2018-08-05 10:04:00','Titirkengen toq ishek sındromy (TTIS) – asqazan-ishek joldarynyń buzylysy, ádette, ishtiń kebýimen, ishektegi aýyrsynýmen jáne qyzmetiniń buzylysymen kórinis beredi. \r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\nÁıelderde TTIS erlerge qaraǵanda eki eses jıi kezdesedi. Aýrý balalyq shaqta bastalýy múmkin, biraq, kóbinese, 30-40 jasta bastalady. 60 jastan keıin bul sındrom alǵash paıda bolmaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1126',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Titirkengen','y','   Titirkengen toq ishek cındromy Titirkengen toq ishek sındromy (TTIS) – asqazan-ishek joldarynyń buzylysy, ádette, ishtiń kebýimen, ishektegi aýyrsynýmen jáne qyzmetiniń buzylysymen kórinis beredi. \r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\nÁıelderde TTIS erlerge qaraǵanda eki eses jıi kezdesedi. Aýrý balalyq shaqta bastalýy múmkin, biraq, kóbinese, 30-40 jasta bastalady. 60 jastan keıin bul sındrom alǵash paıda bolmaıdy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nTitirkengen toq ishek sındromy (TTIS) – asqazan-ishek joldarynyń buzylysy, ádette, ishtiń kebýimen, ishektegi aýyrsynýmen jáne qyzmetiniń buzylysymen kórinis beredi.  \r\n\r\n  \r\n\r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\nÁıelderde TTIS erlerge qaraǵanda eki eses jıi kezdesedi. Aýrý balalyq shaqta bastalýy múmkin, biraq, kóbinese, 30-40 jasta bastalady. 60 jastan keıin bul sındrom alǵash paıda bolmaıdy.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nTitirkengen toq ishek sındromynyń paıda bolý sebepteri belgisiz.\r\n\r\nNegizgi paıda bolý sebepteri: teris emotsııalar, kúızelister, ınfektsııalyq aýrýlar, dárilik áser, tamaqtaný erekshelikteri (tamaqtaný tártibi men yrǵaǵynyń buzylýy, taǵam ónimderiniń jetkiliksizdigi jáne kómirsý quramdas ónimderdi kóp tutyný).\r\n\r\nTTIS negizgi sebebi retinde júıke júıesiniń durys jumys istemeýin jáne otyrýmen ótetin ómir saltyn, endokrındik buzylystardy (klımaks, dısmenoreıa, etekkir aldy sındromy, semizdik, gıpotıreoz, qant dıabeti, t.b.) ataýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nTTIS negizgi sımptomdary – ishtiń aýyrsynýy, ishtiń kebýi (meteorızm), nájistiń buzylysy.\r\n\r\nIshtegi aýyrsynýdyń kelesi tán belgileri bar:\r\n\r\n* Jeńil jaısyzdyqtan shydatpaıtyn aýyrsynýǵa deıin,\r\n* Aıqyn shekarasy joq, búkil ishke taralady.\r\n* Ishtiń túrli aýmaǵynda ár ýaqytta paıda bolýy múmkin.\r\n* Kúıdiretin, batatyn, syzdaıtyn, qysatyn, jaıylǵan, t.b.\r\n* Ádette, tamaq ishkennen keıin kúsheıedi.\r\n* TTIS anyqtaýda mańyzdy belgi  - uıqy kezinde aýyrsynýdyń bolmaýy, ádette, naýqas ish aýmaǵyndaǵy aýyrsynatyn sezimnen oıanbaıdy. Ádette, oıanǵannan keıin paıda bolady.\r\n \r\nIshtiń kebýinen (meteorızm) ádette, ish kúni boıy ulǵaıady, keshke asa ulǵaıyp, ásirese, tamaqtan keıin ulǵaıýy aıqyn baıqalady (kóbinese, túski astan keıin).\r\n\r\nNájistiń buzylysy suıyq nemese qatýymen kórinis beredi. Ish ótkende nájis, kóbinese, tańerteńgilik, tańǵy astan keıin baıqalady, ishektiń bosatylý jıiligi 2-5 ret, arasynda az aralyqpen.  Nájis shyǵarǵysy kelý ár tamaq ishken saıyn bolady. Ishekti bosatqysy kelý sezimi asa qolaısyz kezde bolýy tán, mysaly, jınalys kezinde, metroda, qala mańy poıyzdarynda, emtıhan nemese basqa kúızelistik jaǵdaılarda. Nájis shyǵarǵysy kelý sezimi jıi paıda bolýy saldarynan naýqas teatr, kıno, basqa da qoǵamdyq oryndarǵa barýdan bas tartady. TTIS kezinde ish ótýi eshýaqytta túnde paıda bolmaıtyndyǵyn ataý qajet. Sonymen qatar, nájistiń salmaǵy qalypty bolyp, táýligine 200 g aspaıdy. Kóbinese, ishektiń tolyq bosamaý sezimi bolady. Nájiste silemeı, taǵamnyń qorytylmaǵan bólikteri bolady, alaıda, TTIS kezinde nájiste qan nemese iriń bolmaıdy. Ishekti bosatý aldynda aýyrsyný kúsheıip, bosaǵannan keıin edáýir azaıýy baıqalady.\r\n\r\nIsh qatýynda nájis jıi «qoı qumalaǵyndaı» bolady, ıaǵnı, usaq tyǵyz bólikterden nemese «tyǵyn» tárizdi – ıaǵnı, nájistiń alǵashqy úlesteri sońǵylaryna qaraǵanda tyǵyzdaý bolady. Sondaı-aq, nájis qaryndash túrinde – uzyn jińishke lenta tárizdi bolýy múmkin. Ish qatýdan keıingi ish ótýi – birneshe kúndik irkilýden keıingi suıyq nájis bolýy múmkin.\r\n\r\nAs qorytýdyń ishtegi aýyrlyq, júrek aınýy, nemese qusý, oń jaqtaǵy aýyrsyný sekildi sımptomdary baıqalady.  \r\n\r\nPsıhologııalyq buzylystardyń belgileri baıqalady: kóńil-kúıdiń turaqsyzdyǵy, alańdaý, sebepsiz qorqynysh, ısterııa.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nTTIS bolýyna arnaıy zertteý joq. Dáriger basqa aýrýlardy eskerý úshin taldaý men zertteýlerdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nAnyqtaýdyń negizgi ádisteri:\r\n\r\n*  Jalpy qaraý\r\n*  Qan taldaýy (leıkotsıtoz, anemııa, SOE údeýi)\r\n* Nesep taldaýy\r\n*  Qannyń bıohımııalyq zertteýi (bılırýbın, AlT, AsT, siltilik fosfataza, GGTP)\r\n* koprotsıtogramma (nájisti zertteý), qandy, irińdi, tamaqtyń qorytylmaǵan bólikterin kórýge bolady.\r\n* temperatýrany ólsheý (ınfektsııalyq sebepti eskerý úshin)\r\n* dene salmaǵyn ólsheý (onkologııany eskerý úshin)\r\n* endoskopııalyq zertteý\r\n* nájisti floraǵa zertteý (toq ishek mıkroflorasynyń quramyn zertteý),\r\n* kolonoskopııa (polıpter men isikterdi eskerý úshin)\r\n* nájisti ishekqurtqa zertteý\r\n* tik ishekti saýsaqpen zertteý\r\n* ish qýysy men jambas qýysy aǵzalarynyń ÝDT (ÝZI)\r\n* ezofagogastrodýodenoskopııa (asqazan-ishek joldarynyń joǵarǵy bóliginiń silemeı qabatyn qaraý)\r\n* ırrıgoskopııa (ishekti rentgendik zertteý rentgen-kontrastylyq zattekterdi qoldanýmen)\r\n* tynys alý testi (ash ishektegi tym kóp bakterıaldyq ósý sındromyn, laktazdyq jetkiliksizdikti, frýktoza men sorbıtoldy kótere almaýdy, ash ishekten ótý ýaqytyn anyqtaý úshin)\r\n* psıhoterapevtiniń keńesi.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý úshin emdámdi qadaǵalaý, ómir saltyn ózgertý, mysaly, dene belsendiliginiń dárejesin arttyrý usynylady.\r\n\r\nPsıhoterapııa (naýqasty mazalaıtyn sımptomdar kúrdeli aýrýdan emes, psıhıkalyq jaǵdaıǵa tikeleı baılanysty ekendigin túsindirý qajet). \r\n\r\nDári-dármek quraldarynan jumsaq trankvılızatorlar (naýqas kúızelis nemese alańdaýda bolsa),  spazmolıtıkter (aýyrsynýdy basý úshin),  antıflatýlentter (meteorızmdi azaıtýǵa yqpal etetin preparattar), dıareıaǵa qarsy preparattar (smekta, loperamıd), ish júrgizetin quraldar (ish qatýynda prokınetıkter ishektiń qımyl belsendiligin jaqsartady).\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n \r\nTitirkengen toq ishek sındromy ómir boıy qaıtalanýy múmkin. Keıbir adamdar úshin aýrýdyń sımptomdary kúshti jaısyzdyq ákelip, eńbekke qabiletti tómendetedi, áleýmettik ómirine áser etedi. Sımptomdar ádette, emdeý bastalǵannan keıin joıylady. TTIS ishekke zaqym ákelmeıdi jáne kúrdeli saldarǵa aparmaıdy.\r\n\r\nTitirkengen toq ishek sındromynda ómir boljamy – oń. Dáriger naýqkstardy aýrýdyń boljamynyń erekshelikterimen tanystyrýy tıis, bul olardyń psıho-áleýmettik adaptatsııasyn jaqsartady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nTTIS aýyr asqynýdy týyndatpaıdy, mysaly, qan ketýi nemese ishek silemıiniń berishtenýi. Degenmen, Titirkengen toq ishek sındromy bar naýqastarda udaı ish qatýy bolsa,  koprostaz damý qaýpi bolady (ishekte nájistiń kóp jınalýy).\r\n\r\nKoprostazdyń belgileri:\r\n\r\n* amaqtan jıirkený\r\n* ish aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* túıilý\r\n* qusý jáne júrek aınýy\r\n* nesep pen nájistiń ustamaýy\r\n* estiń buzylysy\r\n* ishektiń túınegi\r\n* Perıtonıt.\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nMindetti túrde dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Ish ótkende qan aralas bolsa, aınalshyq sańylaýynan qandy bólinister bolsa.\r\n* Sońǵy qan taldaýyna saı anemııa bolsa (gemoglobınniń tómen deńgeıi).\r\n* Sebepsiz aryqtaý.\r\n* Ishtiń ótýi men aýyrsynýy túnde oıatyp, tósekten turǵyzady.\r\n* Ish ótýimen jáne aýyrsynýmen birge temperatýra baıqalady.\r\n* Ýaqyt óte kele ish ótýi jáne qatýy kúsheıip, ádettegi emdeýge kónbeıdi.\r\n* Týystaryńyzdyń biri tselıakııamen aýyrǵan (belgili bir aqýyzdar bar taǵam ónimderimen ash ishektiń túginiń zaqymdanýynan bolatyn tamaq qorytý buzylysy), ishektiń qaterli isigi, analyq bezdiń qaterli isigi, Kron aýrýy (ishektiń sozylmaly qabyný aýrýy) nemese telimdi emes oıyq jaralyq kolıt (toq ishektiń silemeı qabatynyń sozylmaly qabyný aýrýy).\r\n* 60 jastan asqan adamda ish ótýi (jıirek jáne suıyq nájis) kenetten paıda bolyp, 6 aptadan artyq sozylady.\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\n* Sportpen shuǵyldaný (emdik dene shynyqtyrý, júzý, júgirý).\r\n* Úılesimdi jáne tıimdi tamaqtaný, talshyǵy mol taǵamdy tutyný (kókónister, jemister, askók), qýyrylǵan, konservilengen, tym ystyq jáne ashy taǵamnan alshaq bolý\r\n* Depressııa men nevrozdardy ýaqytyly emdeý.\r\n* Ish ótýi, qatýyn emdeıtin preparattardy orynsyz qoldanbaý.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(971,'article','1129','Torqabyqtyń ajyraýy','qz','2018-08-05 10:34:16','2018-08-05 10:27:00','Torqabyqtyń ajyraýy — torqabyqtyń kózdiń tamyrly qabyǵynan bólinýi.\r\nKóz uıasy úsh qabyqshadan jáne ishindegilerden turady:\r\n\r\n1) kózdiń syrtqy qabyǵy: aqqabyq (pishini men shıraqtyǵyn qamtamasyz etetin móldir emes bólik), móldirqabyq (jaryq ótýi  men  jaryq synýyn qamtamasyz etetin móldir bólik);\r\n\r\n2) tamyrly qabyq: nurly qabyq (kózburshaqtyń ólshemin retteıtin aldyńǵy bóligi), tsılıarlyq dene (kóz ishilik suıyqtyqty túzetin ortańǵy bólik), horıoıdeıa (torqabyqty – kóz túbin qorektendiretin artqy bólik);\r\n\r\n3) torqabyq (óne boıymen ishki jaǵymen áınek tárizdi denege jaqyn jatatyn kózdiń ishki qabyǵy, al syrtqy jaǵymen — tamyrly qabyqqa jaqyn, aldyńǵy kórmeıtin bólikten jáne biz kóretin zattar beınelenetin, artqy kóretin bólikten turady);\r\n\r\nKózdiń ishindegisi: kózburshaq (túrli alystaǵy zattarǵa kózdi toqtatýǵa-fokýsteýge qatysatyn bıologııalyq lınza), áınek tárizdi dene (móldir gel, kózburshaqty kóz túbinen bólip turatyn, kózdiń pishimin ustap turatyn jáne jaryq sáýlesin torqabyqqa ótkizetin). \r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy kenet paıda bolyp, kórmeı qalýǵa aparýy múmkin. Kóbinese, torqabyqtyń ajyraýy orta jáne egde jastaǵy adamdarda paıda bolady. alaıda, bul aýrý balalarda, jańa týǵan sábılerde de bolýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1129',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Torqabyqtyń','y','   Torqabyqtyń ajyraýy Torqabyqtyń ajyraýy — torqabyqtyń kózdiń tamyrly qabyǵynan bólinýi.\r\nKóz uıasy úsh qabyqshadan jáne ishindegilerden turady:\r\n\r\n1) kózdiń syrtqy qabyǵy: aqqabyq (pishini men shıraqtyǵyn qamtamasyz etetin móldir emes bólik), móldirqabyq (jaryq ótýi  men  jaryq synýyn qamtamasyz etetin móldir bólik);\r\n\r\n2) tamyrly qabyq: nurly qabyq (kózburshaqtyń ólshemin retteıtin aldyńǵy bóligi), tsılıarlyq dene (kóz ishilik suıyqtyqty túzetin ortańǵy bólik), horıoıdeıa (torqabyqty – kóz túbin qorektendiretin artqy bólik);\r\n\r\n3) torqabyq (óne boıymen ishki jaǵymen áınek tárizdi denege jaqyn jatatyn kózdiń ishki qabyǵy, al syrtqy jaǵymen — tamyrly qabyqqa jaqyn, aldyńǵy kórmeıtin bólikten jáne biz kóretin zattar beınelenetin, artqy kóretin bólikten turady);\r\n\r\nKózdiń ishindegisi: kózburshaq (túrli alystaǵy zattarǵa kózdi toqtatýǵa-fokýsteýge qatysatyn bıologııalyq lınza), áınek tárizdi dene (móldir gel, kózburshaqty kóz túbinen bólip turatyn, kózdiń pishimin ustap turatyn jáne jaryq sáýlesin torqabyqqa ótkizetin). \r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy kenet paıda bolyp, kórmeı qalýǵa aparýy múmkin. Kóbinese, torqabyqtyń ajyraýy orta jáne egde jastaǵy adamdarda paıda bolady. alaıda, bul aýrý balalarda, jańa týǵan sábılerde de bolýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat                                           \r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy — torqabyqtyń kózdiń tamyrly qabyǵynan bólinýi.\r\n\r\n \r\n\r\nKóz uıasy úsh qabyqshadan jáne ishindegilerden turady:\r\n\r\n1) kózdiń syrtqy qabyǵy: aqqabyq (pishini men shıraqtyǵyn qamtamasyz etetin móldir emes bólik), móldirqabyq (jaryq ótýi  men  jaryq synýyn qamtamasyz etetin móldir bólik);\r\n\r\n2) tamyrly qabyq: nurly qabyq (kózburshaqtyń ólshemin retteıtin aldyńǵy bóligi), tsılıarlyq dene (kóz ishilik suıyqtyqty túzetin ortańǵy bólik), horıoıdeıa (torqabyqty – kóz túbin qorektendiretin artqy bólik);\r\n\r\n3) torqabyq (óne boıymen ishki jaǵymen áınek tárizdi denege jaqyn jatatyn kózdiń ishki qabyǵy, al syrtqy jaǵymen — tamyrly qabyqqa jaqyn, aldyńǵy kórmeıtin bólikten jáne biz kóretin zattar beınelenetin, artqy kóretin bólikten turady);\r\n\r\nKózdiń ishindegisi: kózburshaq (túrli alystaǵy zattarǵa kózdi toqtatýǵa-fokýsteýge qatysatyn bıologııalyq lınza), áınek tárizdi dene (móldir gel, kózburshaqty kóz túbinen bólip turatyn, kózdiń pishimin ustap turatyn jáne jaryq sáýlesin torqabyqqa ótkizetin). \r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy kenet paıda bolyp, kórmeı qalýǵa aparýy múmkin. Kóbinese, torqabyqtyń ajyraýy orta jáne egde jastaǵy adamdarda paıda bolady. alaıda, bul aýrý balalarda, jańa týǵan sábılerde de bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýyna kelesi sebepter aparady:\r\n\r\n·         Alystan kórmeýdiń ortasha jáne joǵary dárejesi (jaqynnan jaqsy kóredi, alystan nashar kóredi) – bul kezde kóz uıasy uzarady, torqabyq sozylady, shetteri juqarady jáne úziledi.\r\n\r\n·         Kózdiń jaraqaty nemese oftalmologııalyq operatsııalar.\r\n\r\n·          Qant dıabetinde, qandaǵy qanttyń deńgeıi joǵary. Bul qantamyrlarynyń zaqymdanýyna aparady, onyń ishinde, torqabyqtyń usaq tamyrlarynyń. Tamyrlar juqarady jáne jarylady, qan torqabyqtyń aldyndaǵy bólikke túsedi, bul kórýdiń buzylýymen qosarlanady. Qannyń jınalýy tyrtyqtyń túzilýine aparady, olar torqabyqty ózimen tartady, nátıjesinde, ol kózdiń tamyrly qabyǵynan ajyraıdy.\r\n\r\n·         Kózdiń isikteri.\r\n\r\n·         Júktilik\r\n\r\n·         Kúshti dene júktemeleri.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n·         Kórýdiń bulyńǵyrlanýy, búıirden kórmeı qalý\r\n\r\n·         Kórý qyraǵylyǵynyń nasharlaýy\r\n\r\n·         Jyljıtyn núktelerdiń paıda bolýy\r\n\r\n·         Kóretin zattardyń pishini men kóleminiń ózgerýi\r\n\r\n·         Kóleńkeniń paıda bolýy.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDıagnozdy qoıý úshin kelesi ádister qoldanylady:\r\n\r\n·         Oftalmoskopııa (kóz túbin qaraý)\r\n\r\n·         Kórý aýmaǵyn zertteý-Perımetrııa – torqabyqtyń shettegi jaǵdaıyn baǵalaý úshin\r\n\r\n·         Elektrofızıologııalyq zertteý — torqabyqtyń nerv jasýshalarynyń jáne kórý nervisiniń ómirsheńdigin anyqtaý\r\n\r\n·         Kózdiń ishki qurylymynyń ýltradybystyq zertteýi.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy tek operatıvtik tásilmen emdeledi.\r\n\r\n·         Krıopeksııa (sýyqpen áser etý) torqabyqtyń tutastyǵyn aýrýdyń ár túrli satysynda qalpyna keltirýge qabiletti.\r\n\r\n·         Lazermen emdeý kózdiń torly jáne tamyrly qabyǵynyń arasynda birigý túzilýi úshin qoldanylady.\r\n\r\n·         Pnevmatıkalyq retınopeksııa — hırýrgııalyq emdeý tásili, ajyraýdyń keıbir túrinde tıimdi. Bul kezde áınek tárizdi denege kóz uıasynyń ishine aýa kópirshigin engizedi, ol keńeıe otyryp, torqabyqty kózdiń qabyrǵasyna qysady. Bul sharadan keıin qosymsha lazerlik emdeý qajet bolady. 85% jaǵdaıda pnevmatıkalyq retınopeksııa kórýdi qalpyna keltiredi.\r\n\r\n·         Skleralaý – skleralyq tańǵysh atalatyn arnaıy sılıkon lentany kóz uıasyn aınaldyra ornalastyrý, bul torqabyqty «jabystyrýǵa» múmkindik beredi. Skleralyq  tańǵysh  (kózdegi bandaj) torqabyqty tamyrly qabyqqa tyǵyzdap, qysady jáne kórinbeıdi. Skleralyq lentany ornatqannan keıin ony qyzdyrýmen jalǵaıdy. Torqabyqty skleralaýdyń tıimdiligi - 95% jýyq.\r\n\r\n·         Vıtrektomııa – shaǵyn tilikter salý, olar arqyly áınek tárizdi dene alynyp, arnaıy eritindilermen almastyrylady. Vıtrektomııanyń tıimdiligi  skleralaýdyń tıimdiligine jýyq.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nEmdeýdiń tabystylyǵy torqabyqty ajyraǵan tusynyń ornalasýyna jáne emdeýdiń ýaqytyly bolýyna baılanysty. Eger kózdiń makýlasy (kórýdiń fokýstelýine jaýap beretin bólik) zaqymdanbaǵan bolsa, operatsııadan keıin kórýdi qalpyna keltirý múmkindigi zor. Torqabyqtyń ajyraýynyń kóptegen túrleri emdeledi, bári bolmasa da. Operatsııadan  keıin kórý ishinara ǵana qalpyna kelýi múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy kórmı qalýǵa aparady.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nTorqabyqtyń ajyraýy sımptomdary bastalǵannan keıin 24 saǵat ishinde shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\n·         Kúnnen qorǵaıtyn kózildirik, kóz jaraqatyn boldyrmaý úshin.\r\n\r\n·         Dıabet kezinde qandaǵy qant deńgeıin baqylaý.\r\n\r\n·         Oftalmologqa bar, keminde, jylyna bir ret.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(972,'article','1158','Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar','qz','2018-08-07 11:41:46','2018-08-07 11:39:00','Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) – juqpalanǵan adammen jynystyq qatynasta juǵatyn aýrýlar.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1158',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jynystyq','y','   Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar Jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) – juqpalanǵan adammen jynystyq qatynasta juǵatyn aýrýlar. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nJynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) – juqpalanǵan adammen jynystyq qatynasta juǵatyn aýrýlar.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nJJBI  qozdyrǵyshtary bakterııalar, parazıtter jáne vırýstar. JJBI 20 asatyn túri bar. Olardyń keıbirin atasaq:\r\n\r\n* Hlamıdıoz\r\n* Gonoreıa\r\n* Jynystyq (genıtaldyq) gerpes\r\n* AITV/JITS (VICh/SPID)\r\n* APV (adamnyń pappıloma vırýsy)\r\n* Sıfılıs (merez)\r\n* Trıhomonıaz\r\n \r\nKóptegen JJBI erlerde de, áıelderde de bolady. Biraq, densaýlyqqa qatysty kúrdeli máseleler kóbinese, áıelderde oryn alady. Eger júkti áıelde JJBI bolsa, bul sábıdiń densaýlyǵynda máseleler ákelýi múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\nEger JJBI qozdyrǵyshy bakterııa nemese parazıt bolsa, dáriger antıbıotık nemese basqa dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy. Eger ınfektsııa vırýstan bolsa, ol emdep, jazýǵa kelmeıdi. Keıde dárilik preparattar aýrýdyń barysyn baqylaýǵa múmkindik beredi. Lateksti prezervatıvterdi durys qoldaný JJBI juqtyrý nemese taralý qaýpin edáýir azaıtady, biraq, tolyǵymen joımaıdy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(973,'article','1167','Jaraqatqa kirip ketken zatty alyp tastaýǵa bolmaıtyndyǵy jaıynda','qz','2018-08-08 05:43:20','2018-08-08 05:42:00','Myna jaǵdaılarda jaraqattaǵan zatty deneden alyp tastaýǵa tyryspańyz. Dereý jedel járdem shaqyryńyz:\r\n•	Joǵary qysymmen kirip ketken zattar (mysaly, pnevmatıkalyq balǵamen jasalǵan  shege).\r\n•	Eger siz jedeljárdem shaqyrǵan bolsańyz, denege qadalyp qalǵan zatqa tıispeı kúte turyńyz. Qaıta onyń qozǵalyp ketpeýin qadaǵalap, baýmen baılap qoıyńyz. Bul zat tek dárigerdiń kómegimen alynyp tastalady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1167',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jaraqatqa','y','   Jaraqatqa kirip ketken zatty alyp tastaýǵa bolmaıtyndyǵy jaıynda Myna jaǵdaılarda jaraqattaǵan zatty deneden alyp tastaýǵa tyryspańyz. Dereý jedel járdem shaqyryńyz:\r\n•	Joǵary qysymmen kirip ketken zattar (mysaly, pnevmatıkalyq balǵamen jasalǵan  shege).\r\n•	Eger siz jedeljárdem shaqyrǵan bolsańyz, denege qadalyp qalǵan zatqa tıispeı kúte turyńyz. Qaıta onyń qozǵalyp ketpeýin qadaǵalap, baýmen baılap qoıyńyz. Bul zat tek dárigerdiń kómegimen alynyp tastalady.\r\n Myna jaǵdaılarda jaraqattaǵan zatty deneden alyp tastaýǵa tyryspańyz. Dereý jedel járdem shaqyryńyz:\r\n\r\n•	Joǵary qysymmen kirip ketken zattar (mysaly, pnevmatıkalyq balǵamen jasalǵan  shege).\r\n•	Eger siz jedeljárdem shaqyrǵan bolsańyz, denege qadalyp qalǵan zatqa tıispeı kúte turyńyz. Qaıta onyń qozǵalyp ketpeýin qadaǵalap, baýmen baılap qoıyńyz. Bul zat tek dárigerdiń kómegimen alynyp tastalady.\r\n\r\nEger denege qadalyp, kirip ketken zat qaıta shyǵarylǵan bolsa, onyń ornyn jaqsylap qarańyz, jartysy, bolmasa qaldyǵy qalyp qoımady ma eken. Eger qadalǵan zattyń jartysy denede qalyp qoıǵan bolsa, onda da ony tek medıtsınalyq qyzmetkerge alǵyzyńyz.\r\n \r\nDenege qadalǵan zatty sýyryp shyǵarǵan bolsańyz, múmkindiginshe ony ózińizben birge alyp júrińiz. Keıbir  organıkalyq materıaldan jasalǵan zattar (aǵash tis tazalaǵyshy) rentgenge túspeýi múmkin, al denede qaldyǵy bolsa ony dárigerdiń ózi shyǵarý úshin qınalady.\r\n\r\nEger denege qadalǵan zat kishkentaı bolsa nemese jaraqattyń betinde kórinip tursa ony taza qysqyshtyń kómegimen alyńyz. Jaraǵa tereńirek ıterip jibermeńiz. Jaraqattaǵan zatty alyp tastaǵannan keıin qansyrap ketý qaýpi bolady. Sondyqtan qadalǵan zattyń alynýy qıyn bolsa, onda ony ornyna qaldyra turyp, dárigerge habarlasyńyz.\r\nJaraqattaǵan zatty denede qaldyra turýdyń qaýipti jaǵy, odan ınfektsııa taralýy múmkin. Sonyń áserinen jaraqat jazylmaı da jatady. Qadalǵan zatty alyp tastamaı, qaldyra turýdyń  sebepteri:\r\n\r\n•	Qadalǵan zat synyp, jartysy denede qalyp qoıýy;\r\n•	Qadalǵan zatty alyp tastaý barysynda qatty aýyrýy.\r\n\r\nTegter: \r\ndenege qadalǵan zat \r\njaraqat alý \r\nekpinmen kirgen zat \r\njaradaǵy ınfektsııa \r\njaralanǵan jerdiń aýyrýy\r\n zatty jaradan alý \r\njaraqattanǵan kezdegi kómek \r\njaraqattanǵan kezdegi emdik shara \r\nturmystyq jaraqat \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(974,'article','1186','Ýlaný','qz','2018-08-08 06:49:11','2018-08-08 06:48:00','__Ýlaný qalaı bolady?__ Ýlaný  kezdeısoq bolyp qalýy múmkin,  nemese ádeıi ózine qol jumsaý maqsatymen de bolyp jatady. Desede, ýlanýdyń qandaı túri bolmasyn, dárigerdiń kómegi qajet.  Ýly zattar  tynys joldary arqyly organızmge sińip, zııanyn tıgizýi múkin, sonymen qatar terige quıylyp nemese kózge tamyp ketken jaǵdaıda da óz zardabyn tartqyzady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1186',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Y','Ýlaný','y','   Ýlaný __Ýlaný qalaı bolady?__ Ýlaný  kezdeısoq bolyp qalýy múmkin,  nemese ádeıi ózine qol jumsaý maqsatymen de bolyp jatady. Desede, ýlanýdyń qandaı túri bolmasyn, dárigerdiń kómegi qajet.  Ýly zattar  tynys joldary arqyly organızmge sińip, zııanyn tıgizýi múkin, sonymen qatar terige quıylyp nemese kózge tamyp ketken jaǵdaıda da óz zardabyn tartqyzady. Ýlaný qalaı bolady? Ýlaný  kezdeısoq bolyp qalýy múmkin,  nemese ádeıi ózine qol jumsaý maqsatymen de bolyp jatady. Desede, ýlanýdyń qandaı túri bolmasyn, dárigerdiń kómegi qajet.  Ýly zattar  tynys joldary arqyly organızmge sińip, zııanyn tıgizýi múkin, sonymen qatar terige quıylyp nemese kózge tamyp ketken jaǵdaıda da óz zardabyn tartqyzady.\r\n\r\nÝlaný dárejeleri - zardap shekken adamnyń jas erekshelikterine, ýlaǵan  zattyń túrine jáne sanyna da qatysty bolyp keledi. Tabıǵatynan qyzyqqysh kelgendikten, jas balalarda  ýlaný qaýipi  basym. Ýlanýdan zardap shekkenderdiń 50%-dan astamy 6 jasqa tolmaǵan balalar.  Búıregi  nemese baýyry aýyratyn jandarda da  jıi ýlanyp jatady\r\n\r\nQandaı sharalar qoldaný kerek?  Eger ýlanǵanyńyzdy sezseńiz, dereý  toksıkologııalyq  ortalyqqa, aýrýhanaǵa nemese  dárigerlerge habarlasyńyz.  Janyńyzda  sizdi ýlaǵan zattyń qutysy bolsa, ony qolyńyzǵa ustap turyńyz, ondaǵy ý jaıyndaǵy málimetti, jáne ony qashan qoldanǵanyńyzdy mamanǵa baıandap berińiz. Jáne de jasyńyz ben salmaǵyńyzdy  dereý esińizge túsirip alyńyz.  \r\n\r\nÝlaný qaýpin sezinseńiz 03 – ke habarlasyńyz!!!\r\n\r\nTegter:\r\nÝlaný, ýly zattar,  ýlaný qaýpi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(975,'article','1230','Teri','qz','2018-08-10 08:03:27','2018-08-10 08:01:00','__Teri__ – adamnyń eń kólemdi múshesi bolyp tabylady. Teri  joǵarǵy temperatýradan, kún sáýlesinen, jaraqattar men ınfektsııadan qorǵaıdy. Teri dene temperatýrasyn birqalypty ustaýǵa kómektesedi, organızmde suıyqtyq pen maıdy saqtap turady jáne D vıtamıniniń óndirýiline qatysady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1230',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Teri','y','   Teri __Teri__ – adamnyń eń kólemdi múshesi bolyp tabylady. Teri  joǵarǵy temperatýradan, kún sáýlesinen, jaraqattar men ınfektsııadan qorǵaıdy. Teri dene temperatýrasyn birqalypty ustaýǵa kómektesedi, organızmde suıyqtyq pen maıdy saqtap turady jáne D vıtamıniniń óndirýiline qatysady. Teri – adamnyń eń kólemdi múshesi bolyp tabylady. Teri  joǵarǵy temperatýradan, kún sáýlesinen, jaraqattar men ınfektsııadan qorǵaıdy. Teri dene temperatýrasyn birqalypty ustaýǵa kómektesedi, organızmde suıyqtyq pen maıdy saqtap turady jáne D vıtamıniniń óndirýiline qatysady.\r\n\r\n \r\n \r\n\r\nTeri eki qabattan turady. Ol – epıdermıs jáne derma. Epıdermıs negizinen tegis jasýshalardy quraıdy, olardy sondaı-aq jalpaq jasýshalar dep te ataıdy. Skvamozdy jasýshalardyń astynda bazaldy jasýshalar ornalasady. Epıdermıstiń tómengi qabatyn melanotsıtter quraıdy.\r\n\r\nDerma kapıllıarly qantamyrlardan, lımfa tamyrlary men teri astyndaǵy bezderden quralady. Bul bezderdiń keıbirleýleri ter bólý arqyly dene temperatýrasyn bir qalypta ustap turady. Keıbir bezder ózinen teri maılaryn bólý arqyly terini ylǵaldandyryp, qurǵaýdan saqtaıdy. Ter men teri maılary teride bolatyn terilik sańylaýlary arqyly teriniń betkeı qabatyna enedi.\r\n\r\n Tegter: \r\nTeri\r\nepıdermıs\r\nD vıtamıni\r\nTerilik sańylaýlar\r\nTeri astylyq bezder\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(976,'article','1287','Shyntaqtyq kanal sındromy','qz','2018-10-05 10:44:55','2018-10-05 10:44:00','__Shyntaqtyq kanal sındromy__– bilekte shyntaq júıke tamyrynyń qysylýynan paıda bolady. Bul júıke tamyry shynashaq jaqta ornalasqan.\r\n\r\nQolǵa artyq kúsh túskennen isinip, sondaı-aq shyntaq júıke tamyryńnyń aınalasyndaǵy tinder qalyńdaýy  múmkin. Júıke túıinniń isinýi shyntaq júıke tamyryna áser etýi de múmkin. Shyntaqtyq kanal sındromy veloshabandozdarda kóp kezdesip jatady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1287',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shyntaqtyq','y','   Shyntaqtyq kanal sındromy __Shyntaqtyq kanal sındromy__– bilekte shyntaq júıke tamyrynyń qysylýynan paıda bolady. Bul júıke tamyry shynashaq jaqta ornalasqan.\r\n\r\nQolǵa artyq kúsh túskennen isinip, sondaı-aq shyntaq júıke tamyryńnyń aınalasyndaǵy tinder qalyńdaýy  múmkin. Júıke túıinniń isinýi shyntaq júıke tamyryna áser etýi de múmkin. Shyntaqtyq kanal sındromy veloshabandozdarda kóp kezdesip jatady.\r\n Shyntaqtyq kanal sındromy– bilekte shyntaq júıke tamyrynyń qysylýynan paıda bolady. Bul júıke tamyry shynashaq jaqta ornalasqan.\r\n\r\nQolǵa artyq kúsh túskennen isinip, sondaı-aq shyntaq júıke tamyryńnyń aınalasyndaǵy tinder qalyńdaýy  múmkin. Júıke túıinniń isinýi shyntaq júıke tamyryna áser etýi de múmkin. Shyntaqtyq kanal sındromy veloshabandozdarda kóp kezdesip jatady.\r\n\r\nShyntaqtyq kanal sındromynyń sımptomdary: shynashaqta, shyldyr shúmekte nemese eki saýsaqtada aýyrsyný, uıyp qalý, shanshý, álsizdik paıda bolady.\r\n\r\nShyntaqtyq kanal sındromynyń emi:\r\n•	Sımptomdardy ákelýshi sebepterden bas tartý kerek.\r\n•	Muz basý da paıdasyn tıgizip qalady.\r\n•	Túnde tańǵysh qalaq salyp uıyqtaý kerek.\r\n•	Qabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný qajet.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nshyntaqtyq kanal sındromy\r\nshyntaq nerviniń qysylýy\r\nshyldyr shúmektiń aýyrsynýy\r\nsaýsaqty urǵylaý\r\njany ketip qalý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(977,'article','1309','Ishki búıirlik baılamdardyń jaraqaty','qz','2018-10-05 11:31:12','2018-10-05 11:30:00','__Ishki búıirlik baılamdardyń jaraqaty __– aınalmaly qozǵalys jasaǵanda, búgilý kezinde nemese jyldam baǵytty aýystyrǵanda, ıaǵnı fıksırlengen qalyp jaǵdaıynda soqqy tıgende paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1309',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Ishki','y','   Ishki búıirlik baılamdardyń jaraqaty __Ishki búıirlik baılamdardyń jaraqaty __– aınalmaly qozǵalys jasaǵanda, búgilý kezinde nemese jyldam baǵytty aýystyrǵanda, ıaǵnı fıksırlengen qalyp jaǵdaıynda soqqy tıgende paıda bolady. Ishki búıirlik baılamdardyń jaraqaty – aınalmaly qozǵalys jasaǵanda, búgilý kezinde nemese jyldam baǵytty aýystyrǵanda, ıaǵnı fıksırlengen qalyp jaǵdaıynda soqqy tıgende paıda bolady.\r\n\r\nIshki búıirlik baılamdardyń jaraqatyn emdeýde – aldymen tynyshtyq jaǵdaı kerek, muz basyp, tómengi bóliktiń kompressııasy qoldanylady. Tizeniń qozǵalysy belgili ýaqytqa deıin shektelý kerek. Ishki búıirlik baılamdardyń jyrtylýy kezinde hırýrgııalyq jolmen em talap etiledi.\r\n\r\nTegter: \r\njaraqat\r\nAınalmaly qozǵalys\r\nJyldam búgilý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(978,'article','1328','Holesterın','qz','2018-10-10 11:48:44','2018-10-10 11:47:00','__Holesterın __- organızmniń kóptegen mańyzdy fýnktsııalaryna qajet bolatyn maıdyń túri (lıpıd). Mysaly, ol jańa jasýshalardyń qalyptasýyna qatysady.  Holesterınniń joǵary mólsherde bolýy júrek aýrýy men ınsýlt qaýpin arttyrady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1328',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','H','Holesterın','y','   Holesterın __Holesterın __- organızmniń kóptegen mańyzdy fýnktsııalaryna qajet bolatyn maıdyń túri (lıpıd). Mysaly, ol jańa jasýshalardyń qalyptasýyna qatysady.  Holesterınniń joǵary mólsherde bolýy júrek aýrýy men ınsýlt qaýpin arttyrady.  Holesterın - organızmniń kóptegen mańyzdy fýnktsııalaryna qajet bolatyn maıdyń túri (lıpıd). Mysaly, ol jańa jasýshalardyń qalyptasýyna qatysady.  Holesterınniń joǵary mólsherde bolýy júrek aýrýy men ınsýlt qaýpin arttyrady. \r\n\r\nHolesterıni  kóp, óte  maıly taǵamdardy tutynǵannan  holesterın deńgeıi kóteriledi.  Keı jaǵdaıda tuqym qýalaıtyn aýrýlar  holesterın mólsheriniń kóterilýine áserin tıgizedi.\r\n\r\nDensaýlyqqa paıdaly bolatyn dıetany ustaný, belsendilikti joǵarylatý jáne keıde     holesterın mólsherin tómendetetin preparattardy qoldaný  - emdik sharalary bolyp tabylady.\r\n\r\nQan taldaýy arqyly holesterınińizdiń mólsherin anyqtaýǵa bolady. Holesterın 1 detsılıtrge mıllıgrammen ólshenedi  ( mg /dl )  nemese lıtrge mıllımol (mmol/ l)\r\n\r\nUsynylǵan jalpy holesterın deńgeıi 200 mg/dl-den  (5,17 mmol/l ) az bolýy kerek. \r\n200-den 239-ǵa deıin ( 5,17 – 6,18-ge deıin ) holesterın  deńgeıin joǵarylaý dep  esepteıdi.    240    ( 6,21 ) nemese odan joǵary bolsa, bul holesterınniń óte joǵary deńgeıi bolyp sanalady.\r\n\r\nTegter:  \r\nholesterın \r\nSemizdik  \r\nateroskleroz\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(979,'article','1346','Anabolıkalyq steroıdtar','qz','2018-11-02 10:32:37','2018-11-02 10:26:00','Anabolıkalyq steroıdterdiń quramy er adamdardyń jynystyq garmondaryna uqsas bolyp keledi.  Erlerdegi gormonaldy buzylystardy emdeý, jynys gormondary kesh jetilgende jáne  keıbir aýrýlardyń sebebinen  bulshyq et massasy joǵalǵan jaǵdaılarda  júrgiziledi.  Kýltýrıster men  sportshylar, olardy bulshyq etteriniń massasyn kóbeıtý úshin  jáne sporttyq qabiletterin jaqsartý maqsatynda jıi paıdalanady.  Alaıda,  mundaı maqsatta  paıdalaný  qaýipti.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1346',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Anabolıkalyq','y','   Anabolıkalyq steroıdtar Anabolıkalyq steroıdterdiń quramy er adamdardyń jynystyq garmondaryna uqsas bolyp keledi.  Erlerdegi gormonaldy buzylystardy emdeý, jynys gormondary kesh jetilgende jáne  keıbir aýrýlardyń sebebinen  bulshyq et massasy joǵalǵan jaǵdaılarda  júrgiziledi.  Kýltýrıster men  sportshylar, olardy bulshyq etteriniń massasyn kóbeıtý úshin  jáne sporttyq qabiletterin jaqsartý maqsatynda jıi paıdalanady.  Alaıda,  mundaı maqsatta  paıdalaný  qaýipti. Mazmuny \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nAnabolıkalyq steroıdterdiń quramy er adamdardyń jynystyq garmondaryna uqsas bolyp keledi.  Erlerdegi gormonaldy buzylystardy emdeý, jynys gormondary kesh jetilgende jáne  keıbir aýrýlardyń sebebinen  bulshyq et massasy joǵalǵan jaǵdaılarda  júrgiziledi.  Kýltýrıster men  sportshylar, olardy bulshyq etteriniń massasyn kóbeıtý úshin  jáne sporttyq qabiletterin jaqsartý maqsatynda jıi paıdalanady.  Alaıda,  mundaı maqsatta  paıdalaný  qaýipti.\r\n\r\nJanama áserleri\r\nAnabolıkalyq steroıdterdi shamadan tys paıdalaný densaýlyqqa úlken zııanyn tıgizýi múmkin. Syrtqy kelbetińizdi suryqsyzdandyryp, mynadaı basqa da áserlerge tap bolýyńyz múmkin.\r\n•	Bezeýlerdiń paıda bolýy\r\n•	Erlerdiń keýdeleri úlkeıip, jumyrtqa bezderiniń kishireıýi \r\n•	Áıelderdiń  daýystary jýaryp, denelerinde túkterdiń paıda bolýy\r\n•	Júrek qyzmeti buzylyp, júrek ustamalary paıda bolady\r\n•	Baýyr aýrýlary, qaterli isik\r\n•	Agressıvti minez qulyqtyń paıda bolýy\r\n\r\nDerekkóz: AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/anabolicsteroids.html\r\n\r\nTegter: \r\nmaıdyń qosalqy bóligin azaıtý\r\nsúıek tinderin qataıtý\r\nkúsh kórsetkishin arttyrý \r\nbulshyq et massasyn shamadan tys ósirý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(980,'article','1384','Aýyz qýysynyń qaterli isigi','qz','2018-11-16 04:21:41','2018-11-16 04:14:00','Aýyz qýysynyń qaterli isigi eringe nemese tilge áser etedi. Ol sondaı-aq: bettiń  shyryshty qabyqshasyna, aýyz qýysynyń syrtqy jaǵyna, qyzyl ıekke, tańdaıǵa áser etýi múmkin. \r\n\r\nAýyz qýysynyń obyrynyń kópshiligi jalpaq jasýshaly isikpen baılanysty bolyp keledi. Mundaı qaterli isik óte tez taralady.\r\n\r\nAýyz qýysynyń qaterli isiginiń kópshiligi temeki men onyń basqa da túrlerine baılanysty bolyp keledi. Sondaı-aq, ondaı zındy zattardan qaterli isikke shaldyǵý qaýpi artady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1384',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Aýyz','y','   Aýyz qýysynyń qaterli isigi Aýyz qýysynyń qaterli isigi eringe nemese tilge áser etedi. Ol sondaı-aq: bettiń  shyryshty qabyqshasyna, aýyz qýysynyń syrtqy jaǵyna, qyzyl ıekke, tańdaıǵa áser etýi múmkin. \r\n\r\nAýyz qýysynyń obyrynyń kópshiligi jalpaq jasýshaly isikpen baılanysty bolyp keledi. Mundaı qaterli isik óte tez taralady.\r\n\r\nAýyz qýysynyń qaterli isiginiń kópshiligi temeki men onyń basqa da túrlerine baılanysty bolyp keledi. Sondaı-aq, ondaı zındy zattardan qaterli isikke shaldyǵý qaýpi artady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nAýyz qýysynyń qaterli isigi eringe nemese tilge áser etedi. Ol sondaı-aq: bettiń  shyryshty qabyqshasyna, aýyz qýysynyń syrtqy jaǵyna, qyzyl ıekke, tańdaıǵa áser etýi múmkin. \r\n\r\nAýyz qýysynyń obyrynyń kópshiligi jalpaq jasýshaly isikpen baılanysty bolyp keledi. Mundaı qaterli isik óte tez taralady.\r\n\r\nAýyz qýysynyń qaterli isiginiń kópshiligi temeki men onyń basqa da túrlerine baılanysty bolyp keledi. Sondaı-aq, ondaı zındy zattardan qaterli isikke shaldyǵý qaýpi artady.\r\n\r\nAýyz qýysy qaterli isigi úshin basqa qaýip faktorlary:\r\n\r\n• Sozylmaly úıkelis (mysaly, tistiń qatal betterinen, tis protezderin nemese toltyrǵyshtarynan bolatyn zaqymdaný)\r\n• Adam papıllomavırýsy (APV) ınfektsııasy (genıtaldy súıelderdi týdyratyn soǵan uqsas vırýs)\r\n• Immýndyq júıeni (ımmýndyq-profılaktıkany) kóterýge arnalǵan preparattardy qabyldaý\r\n• Aýyz jáne tis gıgıenasyn saqtamaý\r\n\r\nAýyz qýysy obyrynyń keıbir túrlerine tistiń aq qaqtary (leıkoplakııa) nemese aýyzdyń oıyq jaralary jatady.Erkekterdiń arasynda aýyz qýyynyń qaterli isigi áıelderge qaraǵanda 2 ese kóp kezdesedi. 40 jastan asqan er adamdarda aıtarlyqtaı  jıi kezdesip jatady.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nAýyz qýysynyń  qaterli isiginiń bastapqy satysynda túınektiń nemese jaranyń paıda bolýy múmkin, ol:\r\n\r\n• Shetteri qatty tinderge tereń syzattardyń túsýine  uqsap keledi.\r\n• Ashyq, qara nemese tússiz bolyp keledi.\r\n•  Tilge, ernege nemese basqa jerlerge ornalasyp alady.\r\n• Bastapqyda aýyrtpaıdy, sodan keıin isiktiń aýrýy qozyp, kúıgendeı sezim paıda bolady\r\n\r\nAýrýdyń basqa belgileri:\r\n\r\n• Shaınaýda qıyndyqtar týyndaıdy\r\n• Aýyz qýysyndaǵy jaralar qanaı bastaıdy\r\n• jutynǵan kezde aýyrsyný sezimi týyndaıdy\r\n• sóıleý qıyndyqtary oryn alady\r\n• Jutqanda aýyr seziledi\r\n• moınyn jaqtaǵy lımfa túıinder isinedi\r\n• Tilde máseleler týyndaıdy\r\n• salmaq túsedi.\r\n\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n\r\nDáriger nemese stomatolog aýyz qýysyn tekseredi. Tekserý kezinde mynalar anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n• Erinde, tilde nemese aýyz qýysynyń basqa jerlerine erozııa paıda bolady.\r\n• Jara nemese qan ketýi múmkin\r\n\r\nAýyz qýysynyń dıagnozyn rastaýǵa bolatyn dıagnostıkalyq ádisterge mynalar jatady:\r\n\r\n• Qyzyl ıek bıopsııasy\r\n• Tildiń bıopsııasy\r\n\r\nRentgenologııalyq jáne KT,MRT jáne PET quraldary rak aýrýlarynyń taralýyn dıagnostıkalaý úshin júrgizilýi múmkin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nIsik kishkentaı bolsa, ony alý úshin hırýrgııalyq operatsııa jasalýy múmkin. Iri isikter úshin hırýrgııalyq emdeýge radıatsııalyq terapııa men hımıoterapııani qatar qoldaný arqyly júrgizilýi múmkin.\r\n\r\nQandaı emdeý túrin tańdaýǵa baılanysty, qyzmet kórsetý terapııasy mynalardy qamtýy múmkin:\r\n\r\n• Sóıleý terapııasy;\r\n• Shaınaýdy, jutýdy jeńildetýge baǵyttalǵan terapııa;\r\n• Salmaqty saqtaý úshin jetkilikti kólemde belok pen kalorııany tutyný boıynsha oqytý. Dárigerden suıyq tamaqtarǵa taǵamdyq qospalar qoý týraly surańyz, ol kómektesýi múmkin.\r\n• Aýyz qýysynyń qurǵaý sımptomdaryna kómek alý.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nAýyz qýysy  obyry bar naýqastardyń jartysyna jýyǵy dıagnoz qoıylyp, emdeý kýrsynan  keıin 5 jyldan asa ýaqyt aman júre alady. Eger qaterli isik bastapqy kezeńde anyqtalsa, ol basqa tinderge taralmas munyń qalpyna kelýiniń paıyzy shamamen 90% quraıdy. Rak aýrýyn dıagnostıkalaý kezindegi jaǵdaılardyń jartysynan astamy basqa tinderge talyp ketip jatady. Ádette, isik tamaq pen moıynnyń tinderine taralady.\r\n\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n\r\nAýyz qýysynyń qaterli isigi mynalarmen baılanysty:\r\n\r\n• Aýyz qýyynyń qurǵaýy jáne jutylý problemalary sııaqty jaǵdaılar radıatsııalyq terapııanyń áserinen asqynady\r\nHırýrgııalyq emnen keıin bet, bas jáne moıynnyń proportsııalaryndaǵy ózgerister týyndaýy múmkin.\r\n• Rak aýrýy taralýy(metastazdanýy)\r\n\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n\r\nAýyz ragy muqııat tekserý men tazalaý arqyly tis dárigeriniń kómegimen anyqtalady.\r\nBir aı ishinde  aýyz qýysynyń jarasy ketpese, bette jáne moıyn jaqta budyrlar turyp alsa, dárigerge habarlasyńyz. Aýyz qýysynyń obyry erte dıagnostıkalansa jáne emdelse ómir súrýdi uzartýǵa aıtarlyqtaı múmkindik týady.\r\n\r\n\r\nAldyn alý \r\n\r\nAýyz qýysynyń aldyn alý sharalary:\r\n\r\n• Temeki shegýden bas tartyp jáne temeki ónimderin múldem paıdalanbaý kerek.\r\n• Stomatologııalyq problemalardy retteý kerek.\r\n• Alkogoldi shektep nemese múldem qabyldamaý kerek.\r\n• Tis dárigerine jáne aýyz qýysynyń gıgıenasyna turaqty túrde barý kerek.\r\n\r\n\r\nDerekkóz: https://medlineplus.gov/ency/article/001035.htm \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(981,'article','1401','Nelikten biz jynystyq qatynasqa túsemiz?','qz','2018-11-19 05:17:41','2018-11-19 05:15:00','Statıstıkaǵa sáıkes, árbir áıel jynystyq qatynas týraly ortasha eseppen eki-úsh kúnde, al erkek keminde kúnine bir ret oılaıdy eken. Alaıda, ózimizdiń kindigimizdiń tómengi jaǵyndaǵy nárseni talqylaýǵa kelgende, qoǵamdyq sanadaǵy kertartpalyqty baıqaýǵa bolady. Negizi, seks kúndelikti ómirimizdiń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Onyń densaýlyǵymyzǵa jáne uzaq ómir súrýimizge tikeleı qatysy bar. Sondyqtan, biz jynystyq qatynas týraly, mysaly, orgazm, eıakýlıatsııa jáne belsizdik sııaqty nárseler týraly aıtýdan uıalmaýymyz kerek','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1401',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','N','Nelikten','y','   Nelikten biz jynystyq qatynasqa túsemiz? Statıstıkaǵa sáıkes, árbir áıel jynystyq qatynas týraly ortasha eseppen eki-úsh kúnde, al erkek keminde kúnine bir ret oılaıdy eken. Alaıda, ózimizdiń kindigimizdiń tómengi jaǵyndaǵy nárseni talqylaýǵa kelgende, qoǵamdyq sanadaǵy kertartpalyqty baıqaýǵa bolady. Negizi, seks kúndelikti ómirimizdiń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Onyń densaýlyǵymyzǵa jáne uzaq ómir súrýimizge tikeleı qatysy bar. Sondyqtan, biz jynystyq qatynas týraly, mysaly, orgazm, eıakýlıatsııa jáne belsizdik sııaqty nárseler týraly aıtýdan uıalmaýymyz kerek Statıstıkaǵa sáıkes, árbir áıel jynystyq qatynas týraly ortasha eseppen eki-úsh kúnde, al erkek keminde kúnine bir ret oılaıdy eken. Alaıda, ózimizdiń kindigimizdiń tómengi jaǵyndaǵy nárseni talqylaýǵa kelgende, qoǵamdyq sanadaǵy kertartpalyqty baıqaýǵa bolady. Negizi, seks kúndelikti ómirimizdiń ajyramas bóligi bolyp tabylady. Onyń densaýlyǵymyzǵa jáne uzaq ómir súrýimizge tikeleı qatysy bar. Sondyqtan, biz jynystyq qatynas týraly, mysaly, orgazm, eıakýlıatsııa jáne belsizdik sııaqty nárseler týraly aıtýdan uıalmaýymyz kerek.\r\n\r\nSeks - bul densaýlyqty nyǵaıtýǵa jáne ony saqtaýǵa arnalǵan kóptegen tásilderdiń biri. 20-30 mınýttyq  jynystyq qatynas kezinde  aǵzadaǵy 300-ge jýyq kalorııa jaǵylady, bul bes shaqyrym toqtaýsyz júgirýmen teń. Alaıda jynystyq qatynastyń uzaqtyǵy 2-den 6 mınýtqa deıin sozylsa, jıyrma beske ǵana jýyq kalorııa joıylady (bul jarty kılometrge de jetpeıtin júgirispen teń). Eger siz toqtaýyz eki baspaldaq kóterilip-túse almasańyz, bul sizdiń jynystyq ómirińizge áser etetin qıyndyqtaryńyz bar ekenin bildiredi.\r\n\r\n\r\n \r\nBizdiń jynystyq ómirimiz aıtarlyqtaı kúrdeli. Bizde kóptegen sebepter boıynsha jynystyq qatynasqa túsemiz. Aıtalyq, biz balaly bolǵymyz keledi. Sondaı-aq óz súıispenshiligimizdi ashyp turyp kórsetkimiz keledi. Shyny kerek, jynystyq qatynas kóńil kóterýdiń de tamasha nusqasy. Aıta berseń sebep kóp, mysaly teledıdarda qyzyqty esheńeniń joqtyǵy da jynysstyq qatynas jasasýǵa yqpal etip jatady.  Biraq  bári biz qalaǵandaı, josparlaǵanymyzdaı bola bermeıdi. \r\n\r\nBizdiń seksýaldyq mádenıetimiz mahabbat pen qumarlyqqa ǵana tán emes, sonymen qatar zaqymdalǵan prezervatıvter, jynystyq jolmen beriletin aýrýlar, bedeýlik jáne erektıldi dısfýnktsııanyń  da alatyn  orny bar. Bizdiń jynystyq organdarmen baılanysty máseleler kúrdeli jáne ol jekeshe, sondyqtan ony talqylaý qıyn bolýy múmkin.\r\n\r\nÁrıne, mahabbat pen qumarlyq – kúrdeli emotsııalyq jaǵdaı bolyp tabylady. Onyń ishinde azdaǵan sáttilikter,  bir shama kúsh-jiger, jáne kózge kórinbes bolsa da  «hımııanyń»  da  úlesi bar.  Bul taza bıologııalyq turǵydan qaraǵanda, atalmysh hımııalyq qosylystar - mıǵa,   sizdiń mahabbat sezimderine joǵary daıyndyqta ekenińizdi bildiredi jáne odan basqa ómirge qajetti, sanaly sıgnaldardy jibermeı turý úshin áreket etedi. Bul sıgnaldar sizdiń mıyńyzdaǵy oılaý jáne logıkalyq qasıetterińizdi aınalyp ótip, sondaı-aq  mıdyń emotsııaǵa jaýap beretin, mıdyń shoǵyrlandyrý protsessin retteıtin  dán tárizdes denesin (Amigdala) baǵyndyryp alady. Sondyqtan kúshti mahabbat emotsııalary «ishte kóbelekter ushyn júrgendeı» sekildi sezimderdi týdyrýy múmkin.\r\n\r\nSán óndirýshiler men stılısterlerdiń baǵyndyra almaǵyn bir shyńy bar, ol seksýaldy seriktesterdi tartymdy etetin   birden-bir faktor - ıis. Adam, tabıǵatynan feromonder dep atalatyn hımııalyq baılanystardy óndirýge qabiletti,  sol ıis, adamardyń bir-birine degen yntyq bolý sezimderne yqpal jasaıdy. Bul hımııalyq protsess áserden  biz, qandaı da bir sebeptermen ózimizge bir adamdy súıikti ete alamyz jáne, sonymen qatar,  keıbir adamdardy ózimizden sol hımııalyq bólindiniń saldarynan jıerkendirip qoıamyz. \r\n\r\nÓzderiniń bıologııalyq tabıǵaty boıynsha er adamdar árdaıym óziniń uryǵyn qabyldaýǵa qabiletti seriktes tabýǵa tyrysady. Áıelder bul týraly biledi. Jáne de soǵan qaramastan erler bul jaıynda aıta almaıdy nemese tipti oılamaýǵa tyrysady. Erlerdiń oıynsha, áıelder evolıýtsııalyq dárejesinde «erlerdiń jynys múshesiniń kólemi olardyń qaýqarlyǵymen baılanys ornatady dep sanaıdy»  degen oıda.  Eger bul qatelesý shyn bolsa, onda er adamdarda óte kishkentaı penıs bolar edi ǵoı. Ol tek qynaptyń ishine uryqtyń enýin talap etedi emes pe; tipti penıs mólsheri kishkentaı  bolsa da, sperma óz fýnktsııasyn oryndaý úshin  «shapshań» qımyldaıdy emes pe. Negizi úlken erkektiń jnys múshesiniń kóleminen góri, myqty uryq aǵyny mańyzy bolyp tabylady. \r\n\r\nEıakýlıatsııa kezinde shamamen 300 mıllıondaı uryq bólinip, joǵary qaraı, óziniń kózdegen nysany – analyq jasýshaǵa atqylaıdy.  Qynaptan jatyr moıny arqyly jatyr qýysyna qaraı júredi. Falopıev tútikteriniń erekshe shash tárizdi formalarynyń kómegimen jumyrtqanyń jasýshasy ustalyp, tómen qaraı jyljıdy, sol kezde spermatozoıdtar joǵaryǵa qaraı jyljıdy. Qalyń qabyrǵaly jatyr penısti qysyp, bólingen  spermatozoıdty uryqtandyrý úrdisin jalǵastyrý úshin protsessi ári qaraı júrgizedi. Sol ýaqytta uryqtar dittegen jerine damyldaıdy jáne olar analyq jasýshany uryqtandyrýǵa kirisedi. Biraq barlyq uryq birdeı bolmaıdy. Olar basketbolshylarǵa uqsaıdy, mysaly, keıbireýleri dopty sebetke salyp jatqanda basqalary qorshap tejegendeı jáne shabýylshyǵa dopty kóterip, gol soǵýǵa múmkindik týǵyzady, bul jerdegi úrdis te dál soǵan uqsaıdy. Eger bul protsess sátti bolsa, uryqtandyrylǵan  analyq jasýsha keıin ımplanttanatyn jatyr qabyrǵasyna qaraı jyljıdy. Bul protsess júktilik jáne bosaný – bizdiń ómirimizdiń eń keremeti, tuqymnyń jáne evolıýtsııanyń jalǵasy.\r\n\r\nEvolıýtsııalyq turǵydan seks eń mańyzdy evolıýtsııalyq protsessterdiń biri - dıfferentsıaldy kóbeıýdiń qozǵaltqyshyna para-par. Demek, seksýaldyq-evolıýtsııalyq beıimdelýdiń basty maqsaty - anatomııalyq, fızıologııalyq jáne psıhologııalyq bolyp otyr.\r\n\r\nÁıelderdyń jynstyq álemi erkektikine qaraǵanda kúrdeli. Mysaly, áıelder barynsha kontekstektýaldy túrde, seksýaldyq sıgnaldarǵa ońaı nazar aýdarady, olar  aınalasyndaǵy  bolyp jatqan nárselerge nazar aýdarady, bul áıelderdiń jynystyq áýestigi kóp qyrly degndi bildiredi. Sonymen qatar, áıelder erlermen salystyrǵanda jynystyq sıgnaldarmen az baılanysqa da túse alady, erektsııa kezinde er adam jynystyq qozýdy sezinedi jáne sol ýaqytta jynystyq qatynasqa túsý qajettiligin túsinedi. Áıelderde jaǵdaı basqasha. Áıelderde seksýaldyq sıgnaldar eleýsiz qalýy da múmkin, tipti olar jynystyq qatynasqa túsip jatqannyń ózinde, qatynasqa  yntasy  bola bermeıdi. Biraq, er adamdar tek erektsııasyn qanaǵattandyrý úshin ǵana jynystyq qatynasqa túsýi múmkin dep aıtýǵa bolmaıdy, bul tek áıeldiń denesi kúrdeli degen uǵymdy jetkizý úshin salytyrmaly túrde keltirgen mysal.\r\n \r\nQazirgi ýaqytta áıel jynystary týraly, ásirese, jynystyq qyzyǵýshylyǵy týraly óte kóp nárse bilýge bolady, ol qazirgi zamanǵy áıelderdiń úshten biri jynystyq qatynasqa qyzyǵýshylyq tanytpaıtyndyǵy dáleldengen. Sondaı-aq, erli-zaıyptylardaǵy jynystyq nıetiniń úılesimsizdigi qarym-qatynasta ártúrli máselelerge ákelýi múmkin ekenin de este ustaǵan jón.\r\n\r\nMysaly, keıbir erli-zaıyptylar jylyna bes ret jynystyq qatynasta bolýdan baqytty bolýy múmkin, al keıbir juptar ony jıi jasaýǵa daıyn. Naqty problema qarym-qatynasta bir adam, ekinshisine qaraǵanda jynystyq qatynasqa jıi beıim bola bergen kezde týyndaıdy. Jáne bul óte qıyn másele, sebebi erkekter erte, jasóspirim kezinde nemese erte jastaǵy jıyrma jasynda jynystyq ómiriniń shyńyna jetip alady, al áıelderdiki 30-40 jasqa deıin toıattaı qoıamaıdy.\r\n\r\nTaǵy bir aıyrmashylyǵy, er adamdar ár úsh kún saıyn sekske barýǵa beıim, bul ýaqytta joǵary sapaly sháýet qaıten paıda bolsyn. Eger siz sol fakt jaǵynda bolsańyz, áıelderdiń kem degende úshten birinde qumartýdy joǵaltý kezeńi bolyp turady, birese erlerdiń  seksýaldyq dısfýnktsııasynda túsinikssiz jaıttar týyndaıdy,  bul qarym-qatynastyń jetispeýshiligin óteý arqyly ótelýi múmkin. \r\n\r\nSizdiń barlyq tilekterińizdi dereý oryndaýǵa bolatyn osyndaı sıqyrly taıaqsha joq. Tájirıbe, senimdilik, qarym-qatynas jáne aqylǵa qonymdy táýekelder seriktes nıetiniń artýyna kómektesedi. Áıelderdiń sıpattaıtyn eń kóp  máselesi - olar seksýaldyq áýestikti sezinbeıdi, óıtkeni olar ózderin  súıikti sezine almaıdy, sondyqtan seks olar úshin ádettegi úrdis bolyp qala beredi. Ózińiz oılap kórińizshi, kúndelikti tańǵy asta da, túski jáne keshki asta da  bir taǵamdy jeı berseńiz qandaı kúıde bolasyz?  Árıne jalyǵasyz. Siz ózińizdiń jynystyq ómirińizge de sol ustanymnan qaraýyńyz kerek. Endeshe, sál túrlendirińiz. Basqa «taǵamdy» da synap kórińiz. Azdap «tuzdyq» qosyńyz. Seksýaldyq qanaǵat alý úshin qajet nárseni jasaýǵa tyrysyńyz. Bul jańa pozıtsııalardy oılaý kerek degen sóz, úıińizdiń túrli bólmelerinde jynystyq qatynas jasasyp kórińiz nemese jatyn bólmesin qııaldaǵy elementtermen túrlendirińiz. Seksýaldyq áýestikti arttyrýdyń taǵy bir joly - jynystyq qatynasty josparly túrde oryndaý bolyp tabylady. Kóptegen adamdar osyndaı jospardan aýlaq, sebebi seks olar úshin bir ýaqytta bir ýaqytta paıda bolady da, sosyn joq bolatyn nárse. Shyn máninde, josparlaýdyń ózara áseri bolýy múmkin. Sizdiń seriktespen josparlanǵan kezdesýińiz bar ekenin bilý, ony kútý, qııalyńyzdy oıatady jáne qumartý sezimderińizdi arttyrýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nNegizi zań bar, ol jerde  kim jynystyq qatynasqa túse  alady, nemese túse almaıdy, jáne kimmen túse alady, kimmen túse almaıtyny jaıynda jazylǵan. Ártúrli mádenıetterdiń adamdarynda sekske qyzyǵýshylyq, qundylyq jáne tańdanýdyń túrli sebepteri bar. Ómirdiń seksýaldyq salasy - bul áli de talqylanatyn taqyryp jáne bizdiń oǵan degen nazarymyzdy basqa eshkim buryp ákete almaıtyn qyzyǵýshylyq ol.\r\nEń aldymen, seks eń úlken ómirlik qundylyqtardyń biri - bul sizdiń qarym-qatynasyńyzdyń qazynasy, rýhtyń sergektigi jáne densaýlyqtyń kepili. Biraq jynystyq músheler názik múshe bolyp tabylatyndyǵyn este saqtaǵan jón, olar kóbinese qolaısyzdyqty týdyrýy múmkin qıyndyqtar men\n jynystyq ómirdiń múmkin emestigine ákelýi múmkin, keıbiri, aýrýlar men túrli jaǵdaılarǵa ushyraıdy. Sondyqtan, ish kıimimizdi qalpyna keltirip, jynystyq qatynasqa jáne jaqsy ómir súrýge múmkindik beretin jynystyq fýnktsııaǵa jaýap beretin nárselerdi qarastyryp kóreıik.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(982,'article','198','Мойынның қисаюы','kz','2018-07-28 14:17:05','2018-07-28 14:09:00','Мойынның қисаюы – мойынның жұмсақ тіндерінің, қаңқасының және нервтерінің өзгерісінен туындаған ауру, ол бастың еңкеюімен және қарсы жағына бұрылуымен көрініс береді.\r\n\r\nҚисық мойын- дистонияның түрі (бұлшық еттің ұзақ уақыт бойы жиырылуы), бұл кезде мойынның бұлшық еті, әсіресе, басты иетін бұлшық ет, еріксіз жиырылады, осыдан бастың бір жағына қарай бұрылуы орын алады. Мойынның қисаюы белгісіз себепті пайда болуы мүмкін, тұқым қуалау салдарынан немесе бұлшық ет жүйесінің зақымдануы нәтижесінде жүре пайда болуы мүмкін. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=198',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мойынның','y','   Мойынның қисаюы Мойынның қисаюы – мойынның жұмсақ тіндерінің, қаңқасының және нервтерінің өзгерісінен туындаған ауру, ол бастың еңкеюімен және қарсы жағына бұрылуымен көрініс береді.\r\n\r\nҚисық мойын- дистонияның түрі (бұлшық еттің ұзақ уақыт бойы жиырылуы), бұл кезде мойынның бұлшық еті, әсіресе, басты иетін бұлшық ет, еріксіз жиырылады, осыдан бастың бір жағына қарай бұрылуы орын алады. Мойынның қисаюы белгісіз себепті пайда болуы мүмкін, тұқым қуалау салдарынан немесе бұлшық ет жүйесінің зақымдануы нәтижесінде жүре пайда болуы мүмкін.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nМойынның қисаюы – мойынның жұмсақ тіндерінің, қаңқасының және нервтерінің өзгерісінен туындаған ауру, ол бастың еңкеюімен және қарсы жағына бұрылуымен көрініс береді.\r\n\r\n\r\n\r\nҚисық мойын- дистонияның түрі (бұлшық еттің ұзақ уақыт бойы жиырылуы), бұл кезде мойынның бұлшық еті, әсіресе, басты иетін бұлшық ет, еріксіз жиырылады, осыдан бастың бір жағына қарай бұрылуы орын алады. Мойынның қисаюы белгісіз себепті пайда болуы мүмкін, тұқым қуалау салдарынан немесе бұлшық ет жүйесінің зақымдануы нәтижесінде жүре пайда болуы мүмкін.   \r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nҚисық мойын болуы мүмкін:\r\n\r\n* Гендік туа біткен ауытқудан\r\n* Жүре пайда болуы – жүйке жүйесінің, омыртқаның жоғарғы бөлігінің немесе бұлшық етінің зақымдануы нәтижесінде дамиды.\r\n \r\nЕгер аурудың себебі белгісіз болса, бұл идиопаттық (түсініксіз себепті) қисық мойын аталады.\r\n\r\nҚисық мойын балалық шақта немесе ересек жаста да болады.\r\n\r\nТуа біткен қисық мойын (туғанда болатын) пайда болады, егер сәби құрсақ ішінде дұрыс орналаспаған болса, немесе мойынның бұлшық еті зақымданса және қанмен қамтамасыз етілуі бұзылысқа ұшыраған болса.\r\n\r\n \r\nСимптомдары \r\n\r\n* Бастың қозғалу ауқымы шектелген\r\n*  Бастың ауыруы\r\n* Бастың дірілдеуі\r\n* Мойынның ауыруы\r\n* Бір иықтың көтеріліп тұруы\r\n* Мойын бұлшық етінің сіресуі\r\n* Мойын бұлшық етінің ісінуі (туғаннан болуы мүмкін)\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nБастың және мойынның ауыруының басқа мүмкін себептерін ескеру үшін түрлі тексерулер жүргізілуі мүмкін. Медициналық тексерістің барысында анықталуы мүмкін:\r\n\r\n* Бастың бұзылыс жағына қарай еңкеюі, бұл кезде иек қарсы жағына қарай бұрылған\r\n* Мойын бұлшық етінің қысқаруы\r\n* Мойын еңкейген және бір жағына бұрылған (ауыр жағдайларда)\r\n \r\nАуруды анықтау әдістері:\r\n\r\n* Мойынның компьютерлік томографиясы\r\n* Аса зақымданған бұлшық етті анықтау үшін электромиография (ЭМГ)\r\n* Мидың магниттік-резонанстық томографиясы (МРТ)\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nТуа біткен қисық мойынды емдеуге қысқарған бұлшық еттің созу жатады. Аздап созу және бекіту жас сәбилер және кішкентай балаларда қолданылады. Бұл емдік шаралар көбінесе табысты, әсіресе, егер олар өмірінің алғашқы 3 айында басталса.\r\n\r\nМойынның бұлшық етін түзету бойынша хирургиялық операция мектепке дейінгі жаста жүргізілуі мүмкін, егер емдеудің басқа әдістері тиімсіз болса.\r\n\r\nЖүйке жүйесінің, омыртқаның немесе бұлшық еттің зақымдануына байланысты болған қисық мойын бұзылыстың себебін анықтау және түзету арқылы емделеді.\r\n\r\nЖылуды қолдану, омыртқаның мойын бөлімін созу, массаж мойындағы және бастағы ауырсынуды жеңілдетуге көмектеседі.\r\n\r\nСозуға жаттығулар және мойын корсеттері бұлшық ет түйілуін азайта алады.\r\n\r\nДәрілік препараттар қолданылуы мүмкін, оның ішінде, антихолинергиялық препарат баклофен.\r\n\r\nБотулиндік  токсин инъекциялары жағдайды уақытша жеңілдетеді, бірақ, инъекцияларды әр 3 ай сайын қайталау қажет болады.\r\n\r\nОмыртқадағы хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін, бұл кезде қисық мойын омыртқаның жылжуымен байланысты. Кейбір жағдайда, хирургиялық емдеуге мойын бұлшық етіндегі кейбір нервтерді бұзу немесе миды ынталандыру жатады.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nАуруды жас сәбилерде және балаларда емдеу оңайырақ. Қисық мойынның созылмалы түрге көшуінде мойын аумағындағы жүйке түбіршектерінің қысылуынан ұйып қалу, шаншу сезімі пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nҰдайы стимуляция және дене жаттығуларына байланысты бұлшық еттің өзі үлкеюі мүмкін (гипертрофиясы).\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nАсқынуына жататындар:\r\n\r\n* Ұдайы ширығудан бұлшық еттің ісінуі\r\n*  Мойын аумағындағы жүйке түбіршектерінің қысылу симптомдары\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЕгер аурудың симптомдары емдеуде жақсармаса, немесе жаңа симптомдар пайда болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\nАуыр қисық мойын жарақаттан кейін немесе аурудан кейін пайда болуы мүмкін. Бұлай болғанда, дереу дәрігерге көріну қажет.  \r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nБұл аурудың алдын алудың ешқандай белгілі тәсілі болмаса да, ерте емдеу арқылы ушығуының алдын алуға болады.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nҚисық мойын; Локсия.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(983,'article','354','Жыныстық герпес','kz','2018-08-07 11:39:30','2018-08-07 11:33:00','Герпес – ауырсынатын көпіршіктер мен ойық жараларды туындататын вирустар тобының атауы. Герпестің түрлерінің бірі (қарапайым герпес вирусы немесе ҚГВ) ауыз маңайындағы герпесті (ұшық) және жыныстық герпесті (жыныстық мүшелердің аумағындағы) туындатуға қабілетті. Құрсау герпесі – желшешекті және құрсау теміреткіні туындататын герпестің бір түрі.\r\n\r\nГерпес вирусы әлемдегі миллиондаған адамда бар. Аурудың ушығуынан кейін басылатын кезеңі болады. Аурудың ушығуы кезінде жыныстық қатынаста презерватив қолдану немесе жыныстық қатынасқа түспеу арқылы науқас серіктесін жұқпаланудан сақтайды. Бұл жөнінде дәрігермен кеңесу шарт.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=354',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жыныстық','y','   Жыныстық герпес Герпес – ауырсынатын көпіршіктер мен ойық жараларды туындататын вирустар тобының атауы. Герпестің түрлерінің бірі (қарапайым герпес вирусы немесе ҚГВ) ауыз маңайындағы герпесті (ұшық) және жыныстық герпесті (жыныстық мүшелердің аумағындағы) туындатуға қабілетті. Құрсау герпесі – желшешекті және құрсау теміреткіні туындататын герпестің бір түрі.\r\n\r\nГерпес вирусы әлемдегі миллиондаған адамда бар. Аурудың ушығуынан кейін басылатын кезеңі болады. Аурудың ушығуы кезінде жыныстық қатынаста презерватив қолдану немесе жыныстық қатынасқа түспеу арқылы науқас серіктесін жұқпаланудан сақтайды. Бұл жөнінде дәрігермен кеңесу шарт. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nГерпес дегеніміз не?\r\n\r\nГерпес – ауырсынатын көпіршіктер мен ойық жараларды туындататын вирустар тобының атауы. Герпестің түрлерінің бірі (қарапайым герпес вирусы немесе ҚГВ) ауыз маңайындағы герпесті (ұшық) және жыныстық герпесті (жыныстық мүшелердің аумағындағы) туындатуға қабілетті. Құрсау герпесі – желшешекті және құрсау теміреткіні туындататын герпестің бір түрі.\r\n\r\nГерпес вирусы әлемдегі миллиондаған адамда бар. Аурудың ушығуынан кейін басылатын кезеңі болады. Аурудың ушығуы кезінде жыныстық қатынаста презерватив қолдану немесе жыныстық қатынасқа түспеу арқылы науқас серіктесін жұқпаланудан сақтайды. Бұл жөнінде дәрігермен кеңесу шарт.\r\n\r\nӨмір салтына қатысты кеңестер:\r\n\r\n* Дәрігермен кеңесіңіз, егер герпеске күмәніңіз болса.\r\n* Жалғыз сізде ғана емес, әлемде миллиондаған адамда герпес барын біліңіз\r\n* Салауатты өмір салтын ұстанып, күйзелісті шектеңіз\r\n* Ойық жараларды ұстамаңыз\r\n* Жыныстық қатынастағы серіктесіңізге герпес бар екендігін айтыңыз, презерватив қолданыңыз.\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nЖыныстық герпестің симптомдары қандай?\r\n\r\nСимптомдарына кіретіндер: жыныстық мүшелердің аумағындағы ауырсынатын ойық жаралардың, қышудың, ауырсынатын несеп жүруінің, қынаптан бөлінділердің және шаптың аумағындағы ауырсынатын түйіндердің пайда болуы.  Алғашқы ушығуы кезінде (алғашқы герпес) кейбір науқастарда тұмау тәрізді симптомдар: денедегі ауырсыну, қызба және бастың ауырсынуы болады. Герпеске шалдыққан адамдардың көпшілігінде өзіне тән симптомдарымен аурудың асқынуы болып тұрады. Кейбір әйелдерде герпестік бөріткендер жатырдың мойнында ғана болады. Бұл жағдайда симптомдары аз немесе болмауы мүмкін.\r\n\r\nЖұққаннан кейін не болады? \r\n\r\nГерпес вирусын жұқтырудан кейін ауру бірнеше кезеңде өтеді. Олардың сипаттамалары төменде келтірілген.\r\n\r\nАлғашқы кезеңі \r\n\r\nБұл кезең жұқтырғаннан кейін 2 - 8 күннен кейін басталады, бірақ, кейде бұл көбірек уақытты алуы мүмкін. Әдетте, инфекцияның өршуінде аздаған ауырсынатын көпіршіктер тобы пайда болады. Көпіршіктердегі сұйықтық мөлдір немесе бұлыңғыр болады. Көпіршіктердің астындағы аумақ әдетте, қызыл болады. Көпіршіктер оңай жарылады, сондықтан, ашық ойық жараларға тез айналады. Науқас көпіршік кезеңін байқамауы мүмкін.\r\n\r\nЖыныстық мүшелердің аумағында ауырсынатын көпіршіктер мен ойық жаралар пайда болуында несеп жүруі кезінде ауырсыну болады. Бұл жоғары температурамен, жалпы өзін нашар сезінумен, немесе басқа тұмау секілді симптомдармен қосарланады.\r\n\r\nКейде ауру симптомсыз өтеді, кейбір науқастар өздерінің жұқпаланғандығын білмейді.\r\n\r\nЖасырын кезеңі \r\n\r\nБұл кезеңде көпіршіктер, ойық жаралар немесе басқа симпомдар болмайды. Бұл кезде вирус теріден омыртқаны қоршайтын нервтерге өтеді.\r\n\r\nӨршу кезеңі\r\n\r\nБұл кезеңде вирус нерв жалғамдарында көбейе бастайды. Егер зақымданған нерв жалғамдары организмнің сұйықтықпен (сілемей, шәует, қынап бөліндісі) жанасатын аумағында болса, вирус оларға түседі. Бұл кезең симптомсыз өтеді, бірақ, бұл кезде вирустың таралуы жүреді.\r\n\r\n \r\nСебептері және қауіп факторлары\r\n\r\nЖыныстық герпес қалай таралады?\r\n\r\nЖыныстық герпес әдетте, жыныстық қатынас кезінде, оның ішінде, жұқпалы адаммен ауыз арқылы қатынасты қоса, адамнан адамға беріледі. Вирус организмге зақымданған тері немесе ауыздың сілемей қабаты, несеп шығару жоларының саңылауы, жатырдың мойны немесе айналшық саңылауы арқылы өтуі мүмкін. Герпес инфекцияның өршуінде көпіршіктер немесе ойық жаралар болғанда жеңіл тарайды. Бірақ, кейде инфекция көрінетін симптомдарсыз да таралады. Герпес вирусы организмде ауысып тұрады, мысалы, жыныстық мүшеден саусаққа, көзге немесе дененің басқа бөлігіне.\r\n\r\nЖүкті әйел герпес вирусын өзінің құрсағындағы нәрестеге береді ме?\r\n\r\nИә. Жүкті әйел дәрігерге өзінде жыныстық герпес бар екендігін немесе герпес бар адаммен жыныстық қатынаста болғандығын айтуы қажет. Герпес бар аналардан туған сәбилер босану кезінде инфекцияны жұқтырады. Жаңа туған сәбилерде герпес мидың зақымдануына, соқырлыққа, өлім-жітімге дейін ұшыратуы мүмкін. \r\n\r\nСәби жатырдың ішінде қорғаныста. Бірақ, босану жолдары арқылы өткенде жұқпалануы мүмкін. Егер сізде герпес болса, немесе осы вирус бар адаммен жыныстық қатынаста болсаңыз, сондай-ақ, босану кезінде аурудың симптомдары болса, дәрігер кесарь тілігін жасауға шешім қабылдауы мүмкін, себебі, сәби герпеспен жұқпаланған әйелдің босану жолдары арқылы өтпеуі қажет.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nӨзімде герпес бар екендігін болжасам, не істеуім қажет? \r\n\r\nТезірек дәрігерге барыңыз. Герпесті ойық жараларға қарап анықтау оңай. Емдеуді бастап, ауырсынуды азайта аласыз.\r\n\r\nГерпестен айығуға болады ма?\r\n\r\nЖоқ, бірақ дәрілер жағдайды жақсартады. Ацикловир секілді дәрілік препараттар герпес кезінде жаралардың жазылуына, ауырсынудың азаюына ықпал етеді. Ацикловирдің таблеткадағы түрі алғашқы немесе қайталанған герпесті емдеуге арналған. Сондай-ақ, препарат аурудың қайталану санын азайтуға қабілетті. Ацикловир, сондай-ақ, жақпа май түрінде шығарылады, оны  аурудың бастапқы кезеңінде немесе қайталануы кезінде ойық жараларға жағуға болады.\r\n\r\nФамцикловир және валацикловир қайталанатын жыныстық герпесті емдеу және қайталанудың алдын алу үшін қолданылады.\r\n\r\nАуырсынуды басу үшін кеңестер\r\n\r\n* Аспирин, ацетаминофен немесе ибупрофен қабылдаңыз.\r\n* Ауырсынатын жерге сәл жылы немесе салқын салфетка басыңыз. Жылы (ыстық емес) ванна қабылдаңыз (несеп жүруінде әйел ваннада несеп шығаруына болады, бұл несепті езіп, ойық жараны күйдірмейді).\r\n* Зақымданған жерді құрғақ және таза ұстау қажет.\r\n* Мақта матадан іш киім киіңіз.\r\n* Бос, қыспайтын киім киіңіз.\r\n\r\nМенде герпес болса, және жүкті болуды жоспарласам, не істеуім қажет?\r\n\r\nЕгер сізде жыныстық герпес болса, және жүктілікті жоспарласаңыз, немесе жүкті болсаңыз, бұл туралы дәрігерге хабарлау қажет. Ол жүктілік кезінде және босану алдында аурудың өршуі болмас үшін вирусқа қарсы препараттарды тағайындайды. Жыныстық герпес инфекциясы босану кезінде өршісе, дәрігер кесарь тілігін жасайды, бұл кезде герпес вирусының сәбиге берілу қаупі азғантай.\r\n\r\nЖүктілік кезінде герпесті жұқтырсам, не істеуім қажет?\r\n\r\nЕгер жыныстық герпестің алғашқы өршуі жүктілік кезінде болса, дәрігерге айтуыңыз қажет. Дәрігер вирусқа қарсы дәрілерді ұсынады. Сәбидің герпес вирусын жұқтыру қаупі ауру босану алдында өршісе, едәуір жоғары болады.\r\n\r\nЖүктілік кезінде герпесті жұқтырмау маңызды. Егер серіктесіңізде герпес болса, ал сізде болмаса, жыныстық қатынас кезінде презерватив қолданыңыз. Осы уақытта герпестің өршуі болмаса да, серіктесіңіз сізге инфекцияны беруі мүмкін. Ойық жара жазылғанға дейін жыныстық қатынастан алшақ болыңыз.\r\n\r\n \r\nАсқынулары\r\n\r\nКөптеген адамдарда герпестің алғашқы өршуінен кейін көпіршіктер мен ойық жаралар қайтадан пайда болуы мүмкін. Бұл аурудың қайталануы. Әдетте, бұл кезде аурудың симптомдары алғашқыдай айқын болмайды.  Күйзеліс, нашар сезіну, шаршау, күннің көзінде болу немесе етеккір айналымы аурудың қайталануына бейім етеді. Кейде адам аурудың өршуінің жақындауын сезінеді: алғашқыда көпіршіктер мен ойық жаралар болған жерде қышу, шаншу немесе ауырсыну сезілуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nГерпес вирусын таралмайтындай, жыныстық қатынас үшін қауіпсіз уақыт бар ма?\r\n\r\nТолық қауіпсіз дейтін уақыт жоқ, оны білу қиын. Сіз жыныстық серіктесіңізге өзіңізде герпес бар екендігі туралы айтуыңыз шарт. Ойық жаралар болса, қатынасқа түспеу қажет. Ойық жаралар кезінде герпес бір адамнан басқаға жеңіл беріледі.  Оның тағы бір себебі, ойық жара кезінде ЖИТС (СПИД) туындататын, адамның иммунитет тапшылығы (АИТ- ВИЧ) вирусын жеңіл жұқтыруға болады. Әр жыныстық қатынаста презерватив қолдануыңыз қажет. Бірақ, олар бүкіл зақымданған аумақты қамтыған кезде ғана герпестің таралу қаупін азайтады.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(984,'article','505','Аңқа, тамшылы дренаж','kz','2018-08-29 08:29:57','2018-08-29 08:28:00','__Бұл не болуы мүмкін?__ Мұрынның тыныс жолдары және қосалқы қуыстары тамақты құрғатса аңқада тамшылы дренаж пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел,  ауызда жағымсыз иіс, гіжілдеу, кейде ентігу сияқты прблемалар туындайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=505',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аңқа,','y','   Аңқа, тамшылы дренаж __Бұл не болуы мүмкін?__ Мұрынның тыныс жолдары және қосалқы қуыстары тамақты құрғатса аңқада тамшылы дренаж пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел,  ауызда жағымсыз иіс, гіжілдеу, кейде ентігу сияқты прблемалар туындайды. Бұл не болуы мүмкін? Мұрынның тыныс жолдары және қосалқы қуыстары тамақты құрғатса аңқада тамшылы дренаж пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел,  ауызда жағымсыз иіс, гіжілдеу, кейде ентігу сияқты прблемалар туындайды. \r\n\r\nҚандай амал қарастыру керек? Аңқаға тамшының құйылуы көбінесе өздігінен жойылады. Ал бірақ ұзаққа созылып бара жатса дәрі-дәрмектермен емдергеніңіз жөн.\r\n\r\nМІНДЕТТІ ТҮРДЕ ОТОЛАРИНГОЛОГПЕН КЕҢЕСІҢІЗ!\r\n\r\nТегтер: \r\nТамшылы дренаж \r\nАңқа\r\nҚуыстағы дренирования\r\nфарингит \r\nларингит\r\nжөтел\r\nауызда жағымсыз иіс\r\nтамшылы құйылу\r\nаңқаның жазылуы\r\nтамшылы құйылудың ұзаққа саозылуы\r\nөздігінен болатын тамшылы құйылу \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(985,'article','630','Жаңа туған нәрестенің геморрагиялық ауруы ','kz','2018-11-13 06:07:40','2018-11-13 06:02:00','Жаңа туған нәрестенің геморрагиялық ауруы – қанның ұйығыштығының бұзылуынан туындайтын ауру. Әдетте ол бала туылғаннан кейін көп ұзамай пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=630',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жаңа','y','   Жаңа туған нәрестенің геморрагиялық ауруы  Жаңа туған нәрестенің геморрагиялық ауруы – қанның ұйығыштығының бұзылуынан туындайтын ауру. Әдетте ол бала туылғаннан кейін көп ұзамай пайда болады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nЖаңа туған нәрестенің геморрагиялық ауруы – қанның ұйығыштығының бұзылуынан туындайтын ауру. Әдетте ол бала туылғаннан кейін көп ұзамай пайда болады.\r\n\r\nСебептері\r\nЖаңа туған нәрестенің геморрагиялық ауруы – қанның ұюы процесінде маңызды рөл атқаратын К дәрумен жетіспеушілігінен болады.\r\nБаланың К дәруменінің жетіспеушілігіне бір қатар себептер болады. Аталмыш дәрумен анасынан баланың жолдасы арқылы балаға нашар берілген. Сондықтан нәресте туылғанда қан құрамында К дәрумені төмен болған. Одан бөлек,  анасының сүтінде К дәрумені өте төмен жиналады.\r\nМынадай жағдайларда балада бұл ауру дамуы мүмкін: \r\n•	Босанардың алдында К дәруменінің иньекциясы салынбағаннан (егер К дәрумені ауыз арқылы берілетін болса, онда оны бірнеше мәрте беруі керек, әйтпесе ол әсер бермейді)\r\n•	Немесе белгілі бір қан сұйылтатын дәрілерді ішкеннен;\r\nБұл ауруда үш категория болады: \r\n•	Жаңа туған нәрестенің геморрагиялық ауруы ерте баста өте сирек кездеседі. Бұл бала туылғаннан кейін 24 сағаттың ішінде пайда болады. Аталмыш аурудың бірден-бір себебі, анасы жүкті кезде белгілі бір (кумадин) секілді қан сұйылтатын дәрілерді қолданғаннан болады.\r\n•	Ал бұл аурудың классикалық түрде басталуы, бала туылғаннан кейінгі алғашқы аптасында К дәрумені инъекциясын алмағаннан, немесе анасының сүтінен осы дәруменді ала алмағаннан  болып жатады екен. Бірақ бұл түрі сирек кездеседі.\r\n•	Бұл аурудың кеш дамыған формасы, баланың 2 аптасынан 2 айлығына дейін көрініс береді. Бұл  К дәруменді инъекцияны қабылдамаған және азиялық нәсілдегі балаларда көптеп кездесетін жағдай.\r\nОсы аурумен ауратын нәрестелер мен жас балаларда мынадай жағдайлар тез дамиды:\r\n•	Дефицин альфа-1 антитрипсині;\r\n•	Өт айдау жолдарының артезиясы;\r\n•	Целиакция;\r\n•	Муковисцидоз;\r\n•	Диарея;\r\n•	Гепатиттер.\r\n\r\nСимптомдары\r\nБұл ауру қан ағумен мазалайды. Көбінесе қанап тұратын жерлер:\r\nҰл баланың жыныс мүшесі, егер ол кесу процедурасынан өткен болса.\r\n•	Кіндік жағы;\r\n•	Асқазан-ішек жолдары (бала дәретке отырғанда қан кетуі мүмкін)\r\n•	Шырышты қабық (мысалы, ауыз бен мұрынның шырышты қабығы)\r\n•	Иньекция қабылдаған болса ине салынған орын\r\nМынадай да симптомдар кездесуі мүмкін:\r\n•	Несепке қан араласып шығады;\r\n•	Терісі жарылып тұрады;\r\n•	Баланың басында томпиған ісіктер пайда болады (бас сүйегінің бір жерінен қан кетіп жатады).\r\n\r\nДиагностикасы\r\nҚанның ұйығыштығын тексеру үшін зертханалық талдама жүргізу керек.\r\nЕгер ішке енгізілген К дәрумені қан кетуін тоқтатса, және тромбинді уақыт бұл кезде қалыпты көрініп тұрса диагноз қойылады.\r\n\r\nЕмдеу\r\nҚан кеткен жағдайда тек К дәрумені тағайындалады.  Ауыр қансырап жатқан науқастарған қан құйылады.\r\n\r\nБолжамы\r\nҚанағыш дертіне шалдыққан балаларың жағдайы уақыт өте келе тым нашарлап кетеді. Өкінішке қарай ішкі қан кету қауптілігі басым.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n•	Бастың ішкі жағынан қан кетсе миды зақымдайды;\r\n•	Өлімге апарады;\r\n•	Көлемді қан кетулер болады.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nБалада кез-келген түсініксіз қан кетулер пайда болса міндетті түрде дәрігерге қаратыңыз.\r\n\r\nАлдын алу \r\nКез келген нәрестеге туылғаннан кейін К дәруменін енгізу керек.  Бұл тәжірибе аталмыш аурудың дамуын тоқтатады.\r\nАуруды ерте бастан болдырмау үшін, әсіресе, қалтырауға қарсы дәрілерді қолданатын жүкті әйелдер К дәруменін енгізіп аллғаны жөн.\r\n\r\nСинонимдері\r\nК дәруменінің жетіспеушілігінен қан кету.\r\n\r\nТегтер: \r\nқанның ұйығыштығы \r\nжаңа туған нәресте\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(986,'article','636','Гипотиреоз','kz','2018-11-15 04:51:04','2018-11-15 03:48:00','Гипотиреоз - бұл қалқанша безінің гормондарының жеткіліксіз өндірілуінен туындайтын ауру. Бұл жағдайды ылғи да қалқанша безінің  гипофункциясы деп атайды.\r\n\r\nГипотиреоз - бұл ағзаның барлық функцияларына әсер етуі мүмкін қалқанша безінің белсенділігінің төмендеуімен сипатталатын жағдай. Гипотиреоз кезінде метаболизмнің деңгейі төмендейді, бұл ақыл-ой мен физикалық функциялардың баяулауына әкеледі. Гипотиреоздың ең ауыр түрі - миксема, оған шұғыл медициналық көмек қажет.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=636',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гипотиреоз','y','   Гипотиреоз Гипотиреоз - бұл қалқанша безінің гормондарының жеткіліксіз өндірілуінен туындайтын ауру. Бұл жағдайды ылғи да қалқанша безінің  гипофункциясы деп атайды.\r\n\r\nГипотиреоз - бұл ағзаның барлық функцияларына әсер етуі мүмкін қалқанша безінің белсенділігінің төмендеуімен сипатталатын жағдай. Гипотиреоз кезінде метаболизмнің деңгейі төмендейді, бұл ақыл-ой мен физикалық функциялардың баяулауына әкеледі. Гипотиреоздың ең ауыр түрі - миксема, оған шұғыл медициналық көмек қажет. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\n\r\n\r\nГипотиреоз - бұл қалқанша безінің гормондарының жеткіліксіз өндірілуінен туындайтын ауру. Бұл жағдайды ылғи да қалқанша безінің  гипофункциясы деп атайды.\r\n\r\nГипотиреоз - бұл ағзаның барлық функцияларына әсер етуі мүмкін қалқанша безінің белсенділігінің төмендеуімен сипатталатын жағдай. Гипотиреоз кезінде метаболизмнің деңгейі төмендейді, бұл ақыл-ой мен физикалық функциялардың баяулауына әкеледі. Гипотиреоздың ең ауыр түрі - миксема, оған шұғыл медициналық көмек қажет.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nҚалқанша безі эндокриндік жүйенің маңызды мүшесі болып табылады. Ол мойынның алдыңғы бетінде, бұғанамен қилысқан жерінің сәл жоғары жағында орналасқан.  Қалқанша безі организмнің әрбір жасушасындағы энергияны пайдалану үдерісін бақылайтын гормондар шығарады. Бұл процесс метаболизм деп аталады.\r\nГипотиреоз көбінесе әйелдерде және 50 жастан асқан адамдарда кездеседі.\r\n\r\nГипотиреоздың ең көп таралған себебі - тиреоид (қалқанша безінің қабынуы). Тиреойд кезінде ісіну мен қабыну қалқанша безінің жасушаларын зақымдайды.\r\n\r\nАурудың болуы мүмкін себептері:\r\n\r\n* Қалқанша безінің аутоиммунды зақымдануы;\r\n* Вирустық инфекциялар (тұмау) немесе басқа респираторлық инфекциялар;\r\n* Жүктілік (босанғаннан кейінгі тиреоидит).\r\n\r\nГипотиреоздың басқа да  себептері:\r\n\r\n* Литий және амиодарон тәрізді кейбір дәрі-дәрмектер;\r\n* Туа біткен ауытқулар;\r\n* Мойынның немесе мидың түрлі ісіктері үшін өткізілген радиациялық терапия;\r\n* Қалқанша безінің гиперфункциясының емдеуінде радиоактивті йодты қолдану;\r\n* Қалқанша безінің бір бөлігін немесе барлығын хирургиялық жолмен жою;\r\n* Шехан синдромы - әйелдердің жүктілік кезінде немесе босану кезінде массивті қан; кету түрінде пайда болатын, гипофиздің бұзылуына әкелуі мүмкін жағдай;\r\n* Гипофиздік ісіктер немесе гипофиз операциясы.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nЕрте белгілері:\r\n\r\n* Қатқан нәжіс немесе іш қату;\r\n* Төмен температураға сезімталдықтың арттыруы;\r\n* Шаршау немесе мұздау сезімі;\r\n* Ауыр және тұрақты емес етеккірлер;\r\n* Буын немесе бұлшықетің ауыруы;\r\n* Сұрланған немесе құрғақ тері;\r\n* Жағымсыздық немесе депрессия;\r\n* Тырнақ пен шаштың жіңішкеруі және сынуы;\r\n* Әлсіздік;\r\n* Салмақтың артуы.\r\n\r\nЕмделмеген кезде дамитын кейінгі белгілері:\r\n\r\n* Дәм мен иіс сезімін азайуы;\r\n* Дауыстың қарлығуы; \r\n* Бет, қол және аяқтың ісінуі;\r\n* Жылдам сөйлей алмай қалу;\r\n* Терінің қалыңдауы;\r\n* Қастардың сиреуі.\r\n\r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nЗерттеу кезінде дәрігер қалқанша безінің көлемінің ұлғайғанын анықтайды. Без  қалыпты көлемде немесе қалыптыдан сәл аз болуы мүмкін. \r\n\r\nТексеру барысында мынадай жайттар анықталуы мүмкін:\r\n\r\n* Тырнақтардың нәзіктенуі; \r\n* Беттің оғаш кескінге енуі;\r\n* Сұрланған құрғақ тері сипалап қарағанда суық сезілуі мүмкін. \r\n* Қол мен аяқтың ісінуі;\r\n* Шаштар жұқарып, сынғыш болып қалады.\r\n\r\nTТГ және T4 қалқанша безінің гормонының деңгейін анықтау үшін қан талдамасын алу  қажет.\r\n\r\nСондай-ақ,  мыналарды анықтауға болады:\r\n\r\n* Қандағы холестерин деңгейін\r\n* Жалпы қан талдамасы (КЛА)\r\n* Бауыр ферменттері\r\n* Пролактин\r\n* Натрий\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу орнын толтыратын қалқанша безінің гормонының болмауына байланысты жүргізіледі.\r\n\r\nЛевотироксин дәрісі жиі тағайындалады:\r\n\r\n* Сізге аурудың симптомдарын жеңілдететін және қан гормонының мөлшерін қалыпты деңгейге дейін жеткізетін төмен дозалар тағайындалады.\r\n* Егер сіздің жүрек ауруыңыз болса немесе сіздің егде жастағы адам болсаңыз, дәрігер өте аз мөлшерде емдеу курсын бастауы мүмкін.\r\n* Қалқанша безінің белсенділігі төмен адамдардың көпшілігі осы дәрі-дәрмектерді өмір бойы алу керек.\r\n\r\nЕмдеудің бастапқы кезеңінде дәрігер 2-3 ай сайын гормондардың деңгейін анықтай алады. Кейін дамыған  гормондар деңгейін кем дегенде жылына бір рет бақылау керек.\r\n\r\nҚалқанша безінің гормондарын алып жүрсеңіз, келесі ережелерді біліңіз:\r\n\r\n* Өзіңізді жақсы сезінсеңіз де, дәрі-дәрмектерді өз уақытынан бұрын тоқтатпаңыз. Оны дəрігердің тағайындаған əрекетіне қарай жалғастырыңыз.\r\n* Егер сіз дәрі маркасын өзгертсеңіз, дәрігерге хабарлаңыз. Қалқанша безінің гормонының деңгейін анықтау қажет болуы мүмкін.\r\n* Сіз жеп алған тағам сіздің денеңіздің препараттың сіңуіне әсер етуі мүмкін. Көптеген соя өнімдерін жеп немесе жоғары талшықты диетада болсаңыз, дәрігеріңізбен тексеріңіз.\r\n* Қалқанша безінің дәрілерін аш қарында ішкенде жақсы әсер береді және кез-келген басқа дәрі-дәрмектерге дейін 1 сағат бұрын қолданған дұрыс . Егер сіз дәрі-дәрмекті ұйқыға жатар алдында қабылдағыңыз келсе, дәрігеріңізбен кеңесіңіз. Зерттеулер көрсеткендей, дәрі-дәрмекті ұйықтау кезінде қабылдау денеңізді күндізгі уақытта қабылдағанмен салыстырғанда дәрі-дәрмектерді жақсы қабылдауға мүмкіндік береді.\r\n* Қалқанша безінің  гормондарына арналған дәрілерді қабылдағаннан кейін кемінде 4 сағат өткен соң мына дәрілерді қолдансаңыз болады: диеталық талшықтар, кальций, темір, мультивитаминдер, алюминий гидроксиді антацидтер, холестерипол немесе өт қышқылдарымен байланыстыратын препараттар. \r\n\r\nҚалқанша безінің гормонын алмастыратын терапия кезінде келесі симптомдарға кезігетін болсаңыз, дәрігерге айтыңыз: дозаның тым жоғары екенін көрсетіңіз:\r\n\r\n* Жүрек соғысы;\r\n* Салмақтың тез түсуі;\r\n* Мазасыздық немесе тітіркену;\r\n* Терлеу.\r\n \r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nКөптеген жағдайларда, тиісті емдеу кезінде, тиреоидтық гормондарының деңгейі қалпына келеді. Сізге өмір бойы қалқанша безінің гормонын алмастыратын терапия қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n\r\nМикседематозды кома - гипотиреоздың ең ауыр түрі, өте сирек кездеседі. Қалқанша безінің гормонының деңгейі өте төмен деңгейге дейін төмендеген кезде дамиды. Тыныссыз гипотиреозға ұшыраған адамдарда инфекция, кейбір аурулар, суыққа немесе кейбір дәрі-дәрмектерге байланысты болуы мүмкін.\r\n\r\nМикседэматозды кома шұғыл медициналық көмек көрсетуді қажет етеді және ауруханада емделу керек. Кейбір науқастар оттегін, тыныс алу қызметін (желдету), ішілік сұйықтықтарды және қарқынды терапияны қажет етуі мүмкін.\r\n\r\nМиксематозды команың  симптомдары мыналарды қамтиды:\r\n\r\n* Дене температурасының төмендеуі;\r\n* Тыныс алудағы жеткіліксіздік;\r\n* Артериялық қысымның төмендеуі;\r\n* Қан құрамында қант деңгейінің төмендеуі; \r\n* Ынталандыруға әсер бермеу;\r\n* Орынсыз немесе әдеттен тыс  көңіл-күй;\r\n\r\nГипотериозы емделмеген адамдарда мынадай қауіп болады:\r\n\r\n* Жұқпалар, бедеулік, жүктілік, туа біткен кемістігі бар баланың туылуы\r\n* Жүрек-қантамыр аурулары төмен тығыздығы жоғары липопротеин («жаман» холестеринді)\r\n* Жүрек жеткіліксіздігі\r\n\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nЕгер сізде гипотиреоз (немесе микседемия) белгілері болса, дәрігерге қаралыңыз.\r\n\r\nЕгер гипотиреозға қарсы емделіп жатсаңыз, келесі жағдайларда дәрігермен кеңесіңіз:\r\n\r\n* Сізде кеуде ауыруы немесе жүрек соғуы жиілеп кетсе;\r\n* Сізде инфекция болса;\r\n* Сіздің симптомдарыңыз нашарлай түссе;\r\n* Сізде жаңа симптомдар пайда болса. \r\n\r\nДереккөз: АҚШ-тың Ұлттық денсаулық сақтау институтының дерекқорынан алынды: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000353.htm\r\n\r\nІштің қатуы (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\nАртық салмақ (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\nШаршау және дел-салдық (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\nДауыстың қарлығуы және дауыс шықпай қалу / немесе дауыс жоғалуы (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\nШаш пен бас терісінің тері проблемалары (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\nгипотиреоидизм\r\nшаршау\r\nжүрек соғысы\r\nтерлеу\r\nмикседема\r\nатрофия\r\nметаболизм\r\nқалқанша безі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(987,'article','663','Іштің қатуы (ішқатпа) ','kz','2018-11-19 03:14:57','2018-11-19 03:14:00','Кейбір адамдар үлкен дәретке күніне бір немесе екі рет барса, басқалары сирек барады. Егер сізде іштің қатуы пайда болса, онда ішек босатудың жиілігі азайып, немесе нәжісіңіз шағын және қатты болады. Әдетте, іштің қату себептеріне сұйықтықтың немесе тамақтану рационында жасұныққа бай өнімдердің жетіспеушілігі жатады. Егер іштің қатуы кенеттен басталған болса немесе диетаңызға қарамастан жалғасса, сізге дәрігерге қаралуыңыз керек.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=663',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','І','Іштің','y','   Іштің қатуы (ішқатпа)  Кейбір адамдар үлкен дәретке күніне бір немесе екі рет барса, басқалары сирек барады. Егер сізде іштің қатуы пайда болса, онда ішек босатудың жиілігі азайып, немесе нәжісіңіз шағын және қатты болады. Әдетте, іштің қату себептеріне сұйықтықтың немесе тамақтану рационында жасұныққа бай өнімдердің жетіспеушілігі жатады. Егер іштің қатуы кенеттен басталған болса немесе диетаңызға қарамастан жалғасса, сізге дәрігерге қаралуыңыз керек. Кейбір адамдар үлкен дәретке күніне бір немесе екі рет барса, басқалары сирек барады. Егер сізде іштің қатуы пайда болса, онда ішек босатудың жиілігі азайып, немесе нәжісіңіз шағын және қатты болады. Әдетте, іштің қату себептеріне сұйықтықтың немесе тамақтану рационында жасұныққа бай өнімдердің жетіспеушілігі жатады. Егер іштің қатуы кенеттен басталған болса немесе диетаңызға қарамастан жалғасса, сізге дәрігерге қаралуыңыз керек.\r\n\r\nНАЗАР АУДАРЫҢЫЗ!\r\n\r\nҚАУІПТІ СИПТОМДАРЫ\r\n\r\nНәжісте қанның пайда болуы\r\n\r\nНәжістегі қан қызыл жолақтар күйінде келеді немесе нәжісті қара түске боялуы мүмкін. Ішектегі азғантай мөлшерде қанның болуы тік ішектегі проблемалардан туындауы мүмкін (мысалы, геморрой). Нәжісте қан пайда болса, тік және тоқ ішектерінің қатерлі ісіктерін болдырмау мақсатында сіз дәрігерге қаралуыңыз керек және диагностикалық зерттеулерден өткеніңіз жөн.\r\n\r\nЕгер сізді бұл жағдай алаңдатса, себебін анықтау үшін онлайн-диагностикадан өтуге болады.\r\n\r\n\r\nІштің қатуы (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(988,'article','687','Мидың қатерлі ісігі','kz','2018-11-20 04:04:03','2018-11-20 03:57:00','__ОНКОЛОГИЯЛЫҚ АУРУ ЖАЙЫНДАҒЫ ТҮСІНІК__\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=687',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мидың','y','   Мидың қатерлі ісігі __ОНКОЛОГИЯЛЫҚ АУРУ ЖАЙЫНДАҒЫ ТҮСІНІК__\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді.  ОНКОЛОГИЯЛЫҚ АУРУ ЖАЙЫНДАҒЫ ТҮСІНІК\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерілі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды. \r\n\r\nМИ ІСІГІНІҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ\r\n\r\nДәрігерлер кейде ми ісігін даму сатысы бойынша топтайды – төменгісінен (І сатысы) жоғарғы сатысына дейін (ІV кезең).  Ісіктің даму сатылары микроскоп арқылы, ісік жасушаларының сыртқы түрі бойынша анықталады. Жоғарғы сатыда дамыған ісік жасушалары басқаша болады және олар әдетте, төменгі сатыдағы ісік жасушаларына  қарағанда  тез үлкейеді. \r\n\r\nБіріншілікті ми ісігі\r\n\r\nІсіктердің дамуы ми тіндерінен бастау алады.\r\n\r\nМи тіндерінің ісінуімен басталатын ісіктер біріншілікті ми ісіктері екені белгілі.  (екіншілікті ми ісіктері жайында келесі бөлімдерде айтылады). Біріншілікті ісіктер жасушалардың түріне қарай немесе бастау алған ми бөліктеріне сәйкес өз атауларын алады. \r\n \r\nЕң көп таралған біріншілікті ми ісігі болып глиомдар саналады. Олар глиальді жасушалардан бастау алады. Глиомдардың көптеген түрі бар:\r\n\r\n•	Астроцитома – астроцитамдар деп аталатын жұлдызша формасындағы глиальді жасушалардан дамитын ісік. Астроцитомалар үлкендердің миінің жартышарында көптеп дамиды. Ал балалардың ми бағаналарында, жартышарында және мишығында кездеседі . Астроцитоманың ІІІ сатысы әдетте, анапластикалық астроцитома деп аталады. Астроцитоманың ІV сатысы, әдетте, мультиформалы глиобластома деп аталады.\r\n•	Ми бағанасының глиомасы – бұл ісік мидің ең төменгі бөлігінде дамиды. Бағаналық глиомалар көбінесе жас балаларда және орта жастағы адамдарда жиі анықталып жатады. \r\n•	Эпендидома – жұлынның орталық арнасында немесе қарыншадағы төселген жасушаларда дамитын ісік. Бұл ісік түрі көбінесе балаларда және жас адамдарда кездеседі.\r\n•	Олигодендроглиома – бұл ісік сирек кездеседі. Ол жүйкені қорғап және жауып тұратын майды жинауға қатысатын жасушаларда дамиды.  Мұнай ісіктер әдетте, мидың жартышарында кездеседі. Олар ақырын үлкейеді және мидың айналасындағы тіндерге аса тарала қоймайды.  Олар көбінесе орта жастағы ересектер арасында жиі көрініс беріп жатады.\r\n\r\nКейбір ми ісіктерінің түрлері глиальді жасушалардан бастау алмайды. Ондайлардың көптеп таралғандары төменде көрсетілді:\r\n\r\n•	Медуллобластома – Бұл ісік әдетте мишықта дамиды. Бұл балалардың ми ісігінде көптеп кездеседі. Олар кейде, елеусіз нейроэктодермальді ісік деп аталады.\r\n•	Менингиома – бұл ісік ми қабында дамиды. Ол әдетте ақырындам үлкейеді.\r\n•	Шваннома -  ісік шванномдық жасушаларда (лемоцтииер) дамиды.  Бұл аталмыш жасушалар жүйкені жауып тұрады, тепе-теңдікті сақтауға және естуге ықпал етеді. Бұл нерв құлақтың ішіне орналасқан.  Ісік те соған сәйкес, акустикалық нерв деп аталып кеткен.  Ол көбінесе үлкен адамдарда кездеседі.\r\n•	Краниофарингиома – бұл ісік ми негізінде, гипофизбен бірге үлкейеді. Ісіктің бұл түрі көбінесе  балаларда кездеседі.\r\n•	Эмбриондық – мидың жасушалы ісігі – ісік эмбриондық жасушада дамиды. Эмбриондық-жасушалы  ми ісігі көбінессе 30 жасқа толмаған адамдар арасында көптеп кездеседі. Эмбриондық-жаушалы ми ісігінің барынша көп таралған түрі герминома болып табылады.\r\n•	Томпайған жердегі ісік – бұл сирек кездесетін ми ісігі, ол домалақ безде пайда болады немесе оның жанында туындайды.  Домалақ без жартышар мен мишықтың арасында орналасқан.\r\n\r\nЕкіншілікті ми ісігі\r\n\r\nҚашан қатерлі ісік өзінің алғашқы пайда болған жерінен дененің басқа жеріне ауытқи бастағанда, жаңа ісіктерде , біріншілікті ісік секілді аномальді жасушалар құрай бастайды.  Мида дененің басқа жерінен шапқан қатерлі ісік, біріншілікті ісіктен өзгешелене бастайды. Егер қатерлі ісік жасушалары мида басқа мүшелерге (мысалы, өкпеден, сүт безінен) таралып бара жатса, дәрігерлер мидағы ісікті екіншілікті немесе метастатикалық ісік деп тағайындайды. Екіншілікті ми ісігі, біріншіліктіден қарағанда едәуір кең таралған.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ТУДЫРАТЫН ФАКТОРЛАРЫ\r\n\r\nМидың қатерлі ісігін тудыратын нақты себептер ешкімге де белгілі емес. Дәрігерлер ұзақтан бері ми ісігінің кей біреулерде дамып, ал кейбіреулерде дамымайтындығының не үшін екендігін түсіндіре алмайды. Тек бір белгілісі ми ісігі – жұқпалы емес.  Бұл аурудың басқа адамдарға жұғуы мүмкін емес.\r\n\r\nЗерттеулердің нәтижесі бойынша адамдар белгілі бір қауіпті факторлардың әсерінен зақымданса, оларда ми ісігінің түзілу бейімділігі арта түсетін көрінеді. Барлық қауіпті факторлар адамның ісік ауруының дамуына соқтыруы мүмкін.   Төменде көрсетілген қауіп  факторлары адамның біріншілікті ми  ісігінің дамуымен байланысты:\r\n\r\n•	Ер адамдарға қатысты – ми ісігі толығымен, көбінесе әйелдерден қарағанда, ер адамдарда жиі кездеседі. Негізі менингиомадан  көбінесе әйелдерге тиесілі.\r\n•	Нәсілге қатысты – ісіктер көбінесе басқа нәсілдердің өкілдеріне қарағанда ақ нәсілділерде жиі кездесетін көрінеді.\r\n•	Жас мөлшеріне қатысты – ми ісігінің көбінесе 70 жастан асқан қарттарда анықталып жатады. Және де екінші орында, ми ісігіне байланысды онкологиялық ауруларға ұшырап жататын балалар екен. (лейкемия – балаларда ең көп кездесетін ісік ауруы).  Балаларда кездесетін ми ісігі көбінесе 8 жастан кіші балаларда орын алады екен.\r\n•	Отбасына қатысты – отбасында глиоммен ауыратын адам болса, онда ол жанұяда да ісік ауруының даму қаупі болады.   \r\n•	Радиацияның әсері немесе жұмыстағы белгілі бір химилық заттың салдарына қатысты:\r\no	Радиация- ядролық өнеркәсіпте жұмыс істейтіндер зақымданып, ми ісігі ауруына шалдығуы мүмкін.\r\no	Формальдегид – потологанатомдар және фармальдегидпен балзамдау болйынша жұмыс істейтін мамандар мидың қатерлі ісігі дамитын топтардың қатарында болып саналады. Ғалымдар формальдегидтің әсерінен басқа, өнеркәсіптік орындарда жұмыс істейтіндердің арасынан ми ісігіне соқтыратын қауіптілікті анықтамапты. \r\no	Хлорлы  винил – пластик дайындайтын жұмыскерлер хлорлы винилдің әсеріне тап болуышылар болуы мүмкін. Бұл химиялық зат ми ісігін дамытушы қауіп болуы мүмкін.\r\no	Акрилонирил – мата және пластик өндіретіндер акрилонитрилдің әсеріне ұрынушылар болуы мүмкін.  Бұл  химиялық заттан адамдарда  ми ісігі дамуы мүмкін.\r\n\r\nҒалымдар қалта телефоны мидың ісігін дамытуы мүмкін бе деген сұрақтың жауабын іздеуде. Бірақ бұл теорияға қатысты зерттеу нәтижелері әлі аяқтала қоймады.  Қазіргі уақытқа дейін ғалымдар басынан жарақат алған адамның ми ісігі дамуы мүмкін деген нақты фактіге қол жеткізе алмады.\r\n  \r\nКейде осы аталмыш топтардың ішінде болған жандар қатерлі ісік ауруымен ауырмайды. Басқа жағынан қарасаң, көптеген осы аурумен ауыратын науқастар  бұл қауіптілік факторына кірмейтіндер болып шығады. Егер сіз өзіңізді «белгілі бір  ауру қауіптілігі бар топтар қатарындамын» деп есептесеңіз, оны алдымен дәрігеріңізбен кеңесіп шешіп алғаныңыз жөн. Дәрігер сізге қауіптіліктің алдын қалай алу керек, және тұрақты тексерілу графигін қалай түзу керектігін реттеп береді.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ СИМПТОМДАРЫ\r\n\r\nМи ісігінің симптомдары олардың көлеміне, түріне және орналасу орнына  байланысты болады. Симптомдар  ісіктің жүйкені қысуымен немесе мидің белгілі бір жерінің зақымдануымен туындауы мүмкін. Олар сондай-ақ мидің ісінуімен  немесе бас сүйектің қуысына сұйықтықтың жиналуымен көрініс беруі мүмкін. Ми ісігінің барынша көп таралған симптомдары төмеде көрсетілді:\r\n\r\n•	Бастың ауруы (әдетте таң ертеңгісін қатты ауырады);\r\n•	Жүрек айну немесе құсу;\r\n•	Сөйлеу, көру, есту жүйесі өзгереді;\r\n•	Жүргенде тепе-теңдікті сақтау қиынға оғады;\r\n•	Көңіл-күйі тұрақсызданады, кейбір жайттарды бір-бірімен байланыстыра алмай қалып жатады;\r\n•	Есте сақтау қабілеті нашарлайды;\r\n•	Тырыспа пайда болады, және бұлшықеттері өзіне бағынбай қалады (пароксизмалар немесе конвульсиялар) \r\n•	Қол мен аяқтың ұюы немесе терлей беруі.\r\n\r\nБұл симптомдар тек ми ісігі үшін болуы міндетті емес. Олар сондай-ақ, басқа да жағдайлармен байланысты болуы мүмкін.  Егер осы симптомдардың қайсы біреуі болмасын сізде туындаса, онда дәрігермен жағдайыңыз жайында ақылдасып алыңыз.  Тек дәрігер ғана диагноз қойып, ем тағайындайтынын естен шығармаңыз.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДИАГНОСТИКАСЫ\r\n\r\nАдамда симптомдар пайда болған кезде, ми ісігі болуы мүмкін деген күмән болса, дәрігер бір немесе бірнеше төмендегідей шараларды тағайындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Тексеру – Дәрігер денсаулықтың жалпы жағдайын қарайды.\r\n•	Неврологиялық тексеріс – Дәрігер науқастың  зейінділік сатыларын, бұлшықееттік күшін, координациясын, ауруға рефлекциясы мен реакциясын анықтайды.  Сондай-ақ дәрігер көзді қарайды, мидің көзбен байланысын, жүйкені қысуын, ісік тудыруын т.б. жайттарды тексереді.\r\n•	Компьютерлі томография (КТ) –  компьютерге жалғанған рентген құрылғысының көмегімен  бас сүйек кескіндемесінің сериялары жасалады. Науқас миының анық кескіндемесін алу үшін оған арнайы қарама-қарсы заттық инекция салдырылады. Кескінде мидағы ісіктің суреті берілуі мүмкін. \r\n•	Ядролы магниттік резонанс (ЯМР) – компьютерге жалғанған мықты магнит дененің ішкі бөлігінің жеке кескінін анық түсіріп береді. Бұл кескіндер монитордан қаралады және қағазға басылып шығуы да мүмкін.  Кейде ми тіндерін жеке белгілеп алу үшін контрасты заттар ішке енгізіледі.  Кескіннен ісікті немесе мидағы басқа да мәселелерді көруге болады. \r\nДәрігер төмендегіідей тексерулердің басқа да түрлерін тағайындауы мүмкін:\r\n•	Ангиограмма – бұл контасты зат, қан ағысына енгізіледі, ол мидің тамырларына түседі, және оларды ренгенограммадан көрінетіндей етеді.  Ісік болса, дәрігер оны ренгендік кескіннен  көре алады.\r\n•	Бас сүйек ренгенограммасы – ми ісіктерінің кейбір түрлері мида калцидің түзілуіне себеп болады немесе бас сүйекті өзгертуі мүмкін. Ренгенограмманың көмегімен дәрігер, бұл өзгерістерді анықтайды\r\n•	Жұлындық пункция – дәрігер жұлын сұйықтығының үлгісін алуы мүмкін (бас сүйектік ішіндегі және ми мен жұлынның айналасындағы). Бұл ем-шара жергілікті анестези кезінде жүзеге асады. Дәрігер жұлын арнасынан сұйықтық жинау үшін ұзын, жіңішке инені пайаланады. Жұлындық пункция 30 минутқа жуық уақыт алады. Науқас пункциядан  кейін басы ауырмас үшін бірнеше сағат жата тұруы керек. Зертханада сұйықтықта рак жасушасы бар ма, әлде басқа да мәселелердің белгілері бар ма, соны зерттейді.  \r\n•	Мелиограмма – жұлынға жасалатын ретгенологиялық тексеру.  Жұлын сұйықтығына арналған иньекцияланатын контрасты зат,  жұлындық пункция өндіріледі. Контрасты зат жұлын сұйықтығына араласу үшін науқас жүрелеп, басын төмен салбыратып отырады. Бұл тексеру арқылы дәрігер жұлындағы ісікті анықтайды.\r\n•	Биопсия – анықталған ісік жасушаларындағы тіндердің үлгілерін жоятын әдіс. Биопсия қатерлі ісікке айнала бастаған тіндерге, сондай-ақ басқа да жағдайларға қолданылады. Биопсия ми ісігіне диагноз қоюдың бірден-бір сенімді әдісі болып табылады. \r\nІсік жасушаларын анықтау үшін хирургтар, тінді үш тәсілмен алуы мүмкін:\r\n•	Инелі биопсия – Хирург бас терісін аздап тіледі және сүйекті бұрғылап кішкентай саңлау жасайды.  Мұны трепанациялық саңлау деп атайды. Дәрігер инені трепанационды саңлау арқылы сұғып ми ісігіндегі тіннің үлгісін алады.\r\n•	Стереотактикалық биопсия – Компютерлі томография немесе ЯМР сяқты құрылғының көмегімен сурет кескін алады, ине трепанационды саңлау арқылы ісік орналасқан жерге кіргізіледі.  Хирург иненің көмегімен тін үлгісін тартып алады.\r\n•	Емдеумен қатар жүретін биопсия – Кейде хирург ісікті жою барысында операция жасап жатқан кезде тін үлгісін алады.\r\n\r\nКейде биопсияны алу мүмкін болмай қалады. Егер ісік ми бағанасына немесе басқа да бір белгілі орынға жайғасып алса, хирург басқа сау тіндерді зақымдап алмас үшін, ісік тінінің үлгін ала алмайды.  Ол кезде дәрігер сурет кескінін алу үшін ЯМР, КТ немесе басқа да тәсілдерді қолданып көруі мүмкін.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ЕМДЕЛУІ\r\n\r\nКөптеген ми ісігі бар  науқастар біркелкі медициналық күтім алу үшін нақты шешім қабылдап, ем-шараға белсенді түрде атсалысады. Олар өз аурулары жайында бәрін біліп алғысы келеді және емделунің нұсқаларымен де танысуды қалайды. Бірақ, кейбір адамдар өздерінде қатерлі ісік бар деген диагноз қойылғанда есеңгіреп, күйзеліске ұшырап жатады. Соның салдарынан  ойын жинақтай алмай, дәрігерге қажетті сұрақтарын қоя алмай қалады. Дәрігер қабылдауына бармас бұрын сұрақтар тізімін түзіп алса, көптеген мәселенің басын ашып алуға көмегі тиеді. Науқас дәрігердің не айтқандарын толығымен есте сақтауп алу үшін шамасы келгенше жазып алғаны жөн, немесе дәрігердің рұхсатымен диктофон қолданса да болады. Кейбір науқастар дәрігер қабылдауына барған кезде айтылған әңгімелерді түсініп, толық игеру үшін қасында туысы немесе досының болғанын қалайды.\r\n\r\nДәрігер науқасты арнайы маманға бағыттауы мүмкін, немесе науқас өзі сол бағытқа сұрануы мүмкін. Ми ісігін емдеумен айналысатын мамандар: нейрохирургтар, нейроонкологтар, онкологтар және онкологи-радиологтар.  Немесе науқас сондай бір командада жұмыс істейтін басқа дәрігерге жолдануы мүмкін. Ондай медициналық команда медбикелер, диетологтар, ментальді денсаулық бойынша кеңесшілер, әлеуметтік жұмысшылар, физиотерапевтер, терапевтер және логопедтер болуы мүмкін. Балаларға оқуына көмек беру үшін репетиторлар да пайдасын тигізеді. \r\n\r\nЕмге дайындалу\r\n\r\nДәрігер емделудің нұсқаларын айтуы мүмкін және олардың әрқайсысының күтілетін нәтижесі жайында да сөз қозғалады. Науқастың қажеттілігіне қарай дәрігер мен науқас арасында емделудің ортақ жоспары жасалуы мүмкін.\r\n\r\nЕмделу факторлардың қатарына, түріне, орналасуына,  ісіктің көлемі мен даму сатысына  байланысты болады. Ми ісігінің кейбір түрлері кезінде дәрігерге алдымен ісіктің қайдан бастау алып тұрғанын білуі маңызды, мысалы,  ісік жасушалары жұлын сұйықтығнда ма деген секілді.\r\n\r\nАдамдарға кез-келген барлық сұрақтарын қоюдың немесе барлық жауапты бірден түсінудің қажеті жоқ. Оларда алдағы уақытта түсінбеген сұрақтарын дәрігерге қайта қоюға немесе қосымша ақпараттар алуға мүмкіндік туады. \r\n\r\nЕмдеу әдістері\r\n\r\nМи ісігі бар науқастар үшін емделудің бірнеше нұсқасы бар. Науқастың ісіктерінің түрі мен сатысына қарай, хирургиялық ем жүргізілуі мүмкін, сәуле терапиясы немесе химиотерапия қолданылуы ықтимат. Кейбір жағдайларда ауруларға кешенді ем тағайындалады.  Жалпы, науқастарға аурудың кез-келген сатысы бойынша   ем жүргізілуі мүмкін, ол мынадай шаралармен толығады: ауруды бақылауға алу, қатерлі ісіктің басқа симптомдарын анықтау, терапияның жанама әсерін төмендету, сондай-ақ эмоциялық мәселелерді шешу т.б. Емдеудің мұндай түрлер симптодық, зақымдық немесе паллиативтілік  күтімдер деп аталады. \r\n\r\nЕң  жақсысы, дәрігердің өзі емделудің нұсқалары жайында айтып, олардың нәтижесі туралы түсіндіріп бергені.\r\n\r\nКөптеген ми ісігі үшін хирургиялық операция ең көп қолданылатын ем  болып табылады. Жабық бас сүйекке жасалатын операция краниотомия деп аталады. Ол жалпы наркозбен жүргізіледі. операцияның адында бас терісін тырады. Содан дәрігер теріні тіледі және бас сүйектің бөлігін жою үшін арнайы араны қолданады. Бөлікті  немесе  барлық ісікті жойғаннан кейін хирург бас сүйектің арамен кесіп алынған бөлігімен немесе арнайы металдан немесе матадан жасалған пластинамен  саңлауды жабады. Одан кейін хирург бас сүйек терісіндегі тілікті тігеді.\r\n\r\nКейде хирургиялық жолмен емдеу мүмкін болмай қалады. Егер ісік ми бағаналарына немесе  мидің белгілі бір жеріне орналасып алса, хирург басқа  сау тіндерді зақымдап алуым мүмкін деген қауіппен операция жасаудан бас тартады. Операция жүргізуге келмейтін науқастарға сәуле терапиясы немесе емдеудің басқа түрледі қолданылады.\r\n\r\nСәуле терапиясы (радиотерапия деп те аталады) ісік жасушаларын жою үшін, жоғарыэнергия көзі сәулесін пайдаланады. Радиацияның қайнар көзі – рентген сәулесі, гамма сәулесі немесе протондар болуы мүмкін. Үлкен құрылғы радиацианы ісікке және тіндерге жақын бағыттайды. Кейде радиация түгелдей миға немесе жұлынға бағытталады.\r\nӘдетте  сәуле терапиясы операциядан кейін жүзеге асырылады. Радиация ісіктің айналасында қалып қойған  жасушаларды жояды. Кейде радиация терапиясы, хирургиялық операция жасауға мүмкін емес  ауруларға  қолданылады. Сәуле терапиясы емханада немесе клиникада жасалады. Емдеу күнтізбесі ісіктің түріне, көлеміне, сондай-ақ науқастың жасына байланысты түзіледі. Әр ем-шара бір-неше минутқа созылады. \r\n\r\nДәрігер ісік маңындағы сау тіндерді қорғау үшін мынадай қауіпсіздік шараларын қолданады:\r\n\r\n•	Фракциялау. Сәуле терапиясы бір-неше аптаға созылып, аптасына  тек 5 күн өткізіледі. Бөлшептеп тағайындау. Радиацияның барлық мөлшерін узақ уақытқа созып емдеу, ісік маңындағы сау  тіндердің амандығына кепіл болады.\r\n•	Гиперфракциялау.  Науқас радиацияның бір күнде берілетен мөлшерін, екі-үш күнге бөліп қолданады. \r\n•	Стереотактикалық сәуле терапиясы. Радиацияның шіңішке сәулелері ісіктің әр бұрышына бағыталады.  Бұл ем-шара кезінде, науқас басына бүгілмейтін жиектемені кийіп алады. МЯР немесе КТ-ның түсірмесі ісіктің дәл  жайылған орнының суретін түсіріп береді. Дәрігер компютер арқылы радиацияның қажетті мөлшерін, сондай-ақ өлшемін және радиациялық сәуленің бұрыштарын  анықтайды.  Емдеу шаралары дәрігердің бір рет қабылдауында жүзеге асырылуы мүмкін немесе бірнеше сеансында жүргізіледі.\r\n•	3 өлшемді конформды радиациялық терапия. Компьютер ісіктің үш өлшемді суретін және айналасындағы тіндерін көрсетеді. Дәрігер ісіктің қайталанған нысанын дәл білу үшін, көптеген радиация сәулелерін бағыттайды. Тамаша радиациялық фокус мидың сау тіндерін қорғайды.\r\n•	Протон сәулелерімен жасалған радиациялық терапия. Бұл  радиация рентген сәулелерін бөлмейді, протон сәулелерін бөледі. Дәрігер протон сәулелерін ісікке бағыттайды. Протондар сау тіндерді зақымдамай өтетін қасиетке ие.\r\n\r\nХимиотерапия – қатерлі ісік клеткаларын дәрі-дәрмектермен жояды. Оларды  көбінесе мидағы ісікті емдеуге қолданады. Препараттарды ішу арқылы немесе инекция түрінде енгізеді. Қай жағдайда болмасын олар, қан құрамына еніп, барлық ағзаға таралады. Дәрі-дәрмектер қолдану циклына қарай былай сипатталады: емделу қаншалықты дұрыс болса, жазылу да соған байланысты болып келеді.\r\n\r\nХимиотерапияны емханада, дарігер кабинетінде немесе үй жағдайында да қолданылады.  Науқастың  емханаға жатқызылуы сирек болатын жағдай. Ересек адамдарға қарағанда, жас балаларға химиятерапияны жиі қолданады. Дегенмен операция жасалғаннан кейін немесе сәуле терапиясынан кейін ересектерге химиятерапиясын жүргізуі мүмкін. Кейбір адамдарда қайталана беретін  ми қатерлі ісікі болады. Дәрігер  ондай ісікті алып тастап, орнына химиотерапевтикалық бірнеше пластиналар орнатады. Әр пластина 10 центтің өлшеміне тең. Біраз аптадан соң, пластинадағы дәрілік заттар миға сіңіп, қатерлі ісік клекаларын жоя бастайды.\r\n\r\nМИ ІСІКТЕРІН ЕМДЕУДЕГІ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕР \r\n\r\nЕм қолдану барысында, сау клеткалар зақымданады. Бұл  жанама әсерлерді жиі тудырады. Жанама әсерлердің пайда болуы,  әр түрлі факторларға, сонымен қатар ісіктің түріне, қабылдаған ем көлеміне байланысты болуы мүмкін. Емдеу курстары ауысқан сайын әр науқаста әр түрлі жанама әсерлер пайда болып жатады. Емделудің  алдында  медқызметкерлер командасының мүшелері жанама әсерлер туралы айтып, науқасқа онымен күресудің жолдарын ұсынады.\r\n\r\nХирургиялық емделудегі жанама әсерлер\r\n\r\nОперация жасалғаннан кейін алғашқы күндері науқастың жиі басы ауырып, өздерін жайсыз сезінуі мүмкін. Дегенмен, ол кезде ауруды басу үшін дәрі-дәрмектерді қолдануға болады.  Тіпті керек болса, науқас дәрігермен немесе медбикемен ауруды басу үшін не істеу керектігін ақылдасса да болады. \r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі, науқас ылғи өзін әлсіз сезініп, шаршай береді. Әр науқастың операциядан кейін сауығып кетуі үшін ең алдымен біраз уақыт керек. Басқа да, көптеген мәселелер орынға келіп тіреледі.\r\n\r\nМи-жұлын сұйықтығы немесе қан бастағы миға шабуы мүмкін. Мұндай жағдай – ісіну деп аталады. Дәрігерлер науқастың бойында мұндай мәселенің орын алмауын қатты қадағалайды. Ісіктің кішірейуші үшін науқас стеройдты дәрілерді қабылдауы мүмкін. \r\nСұйықтықты бөлу үшін екінші рет операция жасалуы мүмкін. Хирург ми қатпаршасына ұзын жіңішке түтікшені (шунт) орнатады. Түтікше терінің астымен, дененің басқа бөлігіне жүргізіледі, әдетте ол  құрсақ қуысымен жүргізіледі. Мидан артық сұйықтық бөлініп, құрсақ қуысы құрғайды. Кейде оның орнына сұйықтық жүректе дренаждалады.\r\n\r\nИнфекция – бұл хирургиялық операциядан кейін дамуы ықтимал тағы бір мәселе. Мұндай жағдайда дәрігерлер науқасқа антибиотиктер тағайындайды.\r\n\r\nМиға операция жасалғанда сау тіндер зақымдануы мүмкін. Мидың бұлай зақымдануы қауіпті мәселе болып есептеледі. Ол кезде науқастың бұлшық еттерінде, көру жүйесінде, сөйлеуінде кәдімгідей ауытқулар болуы ықтимал. Ондай жағдайда  науқаста тырысу немесе біраз өзгерістер пайда болады. Көбінесе бұл симптомдар азайып, уақыт өте келе жоғалады. Бірақ кейде зақымданулар, мидағы ауытқулар қалыпты сипатқа ие болады. Ауруларға физиотерапия да қажет болуы мүмкін, логопед немесе басқа дәрігер маманы да көмектесе алады.\r\n \r\nСәуле терапиясымен емделудегі жанама әсерлер\r\n\r\nКейбір науқастар емделгеннен кейін бірнеше сағаттың ішінде жүрек айнуы сақталып, кетпей қояды. Дәрігерлер науқасқа бұл проблемамен қалай күресу керектігін айта алады.  Сәуле терапиясы да кейде бүкіл емделу барысында науқасты  қатты қалжыратады. Мұндайда демалу да маңызды, бірақ дәрігер науқасқа мүмкіндігінше белсенді болу керектігін айтады. \r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі, сәуле терапиясы көбінесе шаштың түсуіне себепкер болады. Алайда шашатар бірнеше айлан кейін қайта өседі. Сәуле терапиясы теріге де айтарлықтай әсер етеді.  Бас терісі мен құлақтар қызарып, құрғайды және сезімтал болып кетеді. Медицина қызметкерлері бұл мәселелердің шешу жолдарын айтуы мүмкін. Кейде сәуле терапиясының әсерінен ми тіндері бөртіп кетеді. Дәрігерлер ауруды тексеріп мұндай симптомдардың мұндай жағдайда орын алмауын қадағалау керек. Аурудың өзін жақсы сезінуін дамыту үшін, емдік дәрі-дәрмектер ұсынылады. \r\n\r\nРадиация кейде мидың сау жасушаларын жойып жібереді. Бұл жанама әсер – радиациялық некроз деп аталады. Мұндай симптомдар басты ауыртады, денені тырыстырып, тіпті науқастың өліміне себепкер болады.\r\n\r\nРадиациялық сәулелендіру балаларда гипофиза немесе мидың басқа бөлігінің зақымдануына себепкер болады. Бұл олардың оқуында үлкен проблема болуы мүмкін немесе бойы мен өсімі баяулап қалады. Бұдан басқа, бала кезде сәулелендіру оның болашақ өмірінде екіншілікті ми ісігінің пайда болу қаупін туындатады.  Ғалымдар  кішкентай баланың ми ісігіне химиотерапияны сәуле терапиясымен бірге қолданудың мүмкіншілігін  үйренуде.\r\n\r\nХимиотерапиядағы жанама әсерлер\r\n\r\nХимиотерапияның жанама әсері негізінен қолданған дәрілік заттарға байланысты болады. Жанама әсердің айрықша белгілері: қызу көтеріледі және қалтырайды, құсып, тәбет жоғалады және әлсіздік пайда болады. Кейбір жанама әсерлер дәрінің көмегімен азаяды. \r\n\r\nДәрілермен қамтамассыз етілетін  имплантты (пластиналы) науқастар, хирургиялық емді бірге алғаннан кейін инфекция симптомдары басып кетпеу үшін  дәрігердің қарауында болады. Ауруда инфекция болған жағдайда оған антибиотик тағайындалады.\r\n\r\nҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісіген емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орынына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қосымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы ссезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\nНАУҚАСТАРДЫҢ КҮТІМІНЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоциялық және практикалық проблемаларын шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреуделі емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады. \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\nАурудың сатыларына қарамастан қатерлі ісікке шалдыққан адамдар өзін мазалаған мәселенің алдын алу үшін алдымен жақсылап күтіну керек. Ол үшін өзіне жайлы жағдай жасап, емделу барысында өмір сүру сапасын жақсарту керек. Науқас ауруын емдеу барысында және ми ісіктерінің басқа симптомдары пайда болмас үшін өзін бір қалыпта ұстап, терапияның жанама әсерлерінің азайуын қадағалап, сондай-ақ көңіл-күйіндегі ауытқуларды шешіп алғаны жөн.\r\n\r\nМи ісігімен ауратын адамдарды күтімілдеудің мынадай түрлері барынша кең таралған:\r\n\r\n•	Стеройдты дәрі-дәрмектер. Ми ісігі бар науқастардың көпшілігіне ісіктің кішірейуі үшін қолданылады.\r\n•	Антиконвульсанттар. Ми ісігі адамның тырысып қалуына себепкер болады. Оның алдын алу үшін немесе бақылауда ұстау үшін науқас тырысуға қарсы дәрілерді қабылдау керек. \r\n•	Анастомоз (шунт). Миға сұйықтық жиналған жағдайда хирург оны шығару үшін анастомаз (шунт) орнатады.\r\n\r\nАуруын асқындырмас үшін көптеген науқастар емделу мен қатар күтімілденуді қолға алады. Ал кейбіреулер тек күтімілденіп, симтомдарды бақылау үшін ісікке қарсы терапияны қолданбайды.\r\n\r\nНАУҚАСТАРДЫҢ КҮТІМІНЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ\r\n\r\nОнкологиялық аурулардың өзін өзі күтінгені аа маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. \r\n\r\nОнкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұтап тұру үшін нәуызы бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия алады. Себебі, онкологиялық аурулардың емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаса, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәсселелерді шешуге көмектесуі мүмкін.  Көптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\nРЕАБИЛИТАЦИЯ\r\n\r\nРеабилитация – емдеу жоспарының ең маңызды бөлігі болап табылады. Реабилитацияның мақсаты адамның қажеттілігіне қарай және ісіктің науқасқа  күнделікті қалай әсер етеуіне байланысты қолданылады. Науқастың қалыпты өмірге тезірек оралуына көмектесу үшін дәрігерлер барлық мүмкіндіктерді қарастырады. Мынадай мамандардың көмегі қажет болуы ықтимал: \r\n\r\n•	Физиотерапевтер. Мидағы ісіктен және оны емдеу барысында науқас сал болып қалуы мүмкін.  Сондай-ақ олар адамның әлсіреуіне және тепе-теңдік сезімін сақтауда мәселелер тудыруы мүмкін. Физиотерапевтер науқастардың күш жинап, тепе-теңдікті қайта қалпына келтіруіне көмектеседі.\r\n•	Логопедтер. Логопедтер науқас жандардың сөйлеудегі проблемаларын шешіп, ойларын толық айтып жеткізе алуына көмектеседі. \r\nМи ісігіне шалдыққан балаларда ерекше мұқтаждықтар болуы мүмкін. Кейде оларға үйде де, ауруханада да репетиторлары  болады.   Үлгерімі нашар немесе есте сақтау қабілетінде проблемалары бар балаларға репетиторлар немесе мектептен кейін арнайы сабақтар өткізілуі керек. \r\n\r\nАЛДАҒЫ УАҚЫТТАҒЫ КҮТІМ   \r\n\r\nМи ісігінен емделгеннен кейін тұрақты күтімілдену өте маңызды. Дәрігерлер ісіктіктің қайталанбайтынына көз жеткізу үшін егжей-тегжейлі тексерулер жүргізеді. Ол үшін физикалық тұрғыдан және неврологиялық тұрғыдан тексерулер өткізеді. Науқасқа уақытына қарай МЯР немесе КТ тағайындалады. Егер, науқаста анастомаз орнатылған болса, дәрігер оынң қалыпты жұмыс істеуін қадағалайды.  Дәрігер  алдғы уақыттағы күтімілдену жоспарын айтып, науқасқа қай уақыттарда келу керек, және қандай анализдер тапсыру керек екендігін түсіндіреді.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(989,'article','732','Бітелмелі тромбангиит','kz','2018-11-21 08:53:45','2018-11-21 08:44:00','Бітелмелі тромбангиит – сирек кездесетін ауру түрі,  аяқ-қолдың қантамырларының бітелуімен сипатталады.\r\n\r\nБітелмелі  тромбангиит (Бюргер ауруы) ұсақ қантамырлардың қабынуы мен ісінуінен туындайды. Сондай-ақ қан тамырлары тарылады немесе олар тромбпен (тромбоз) бітеледі. Көптеген жағдайларда  аяқ-қолдың  қантамырлары бітеледі. Көктамырға қарағанда артериялар жиі зақымдалады. Ауру белгілері шамамен - 35 жастағы адамдарда жиі кездеседі. Дегенмен бұл аурудан әйелдер мен қарттардың зардап шегуі  сирек кездеседі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=732',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бітелмелі','y','   Бітелмелі тромбангиит Бітелмелі тромбангиит – сирек кездесетін ауру түрі,  аяқ-қолдың қантамырларының бітелуімен сипатталады.\r\n\r\nБітелмелі  тромбангиит (Бюргер ауруы) ұсақ қантамырлардың қабынуы мен ісінуінен туындайды. Сондай-ақ қан тамырлары тарылады немесе олар тромбпен (тромбоз) бітеледі. Көптеген жағдайларда  аяқ-қолдың  қантамырлары бітеледі. Көктамырға қарағанда артериялар жиі зақымдалады. Ауру белгілері шамамен - 35 жастағы адамдарда жиі кездеседі. Дегенмен бұл аурудан әйелдер мен қарттардың зардап шегуі  сирек кездеседі. Мазмұны \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nБітелмелі тромбангиит – сирек кездесетін ауру түрі,  аяқ-қолдың қантамырларының бітелуімен сипатталады.\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nБітелмелі  тромбангиит (Бюргер ауруы) ұсақ қантамырлардың қабынуы мен ісінуінен туындайды. Сондай-ақ қан тамырлары тарылады немесе олар тромбпен (тромбоз) бітеледі. Көптеген жағдайларда  аяқ-қолдың  қантамырлары бітеледі. Көктамырға қарағанда артериялар жиі зақымдалады. Ауру белгілері шамамен - 35 жастағы адамдарда жиі кездеседі. Дегенмен бұл аурудан әйелдер мен қарттардың зардап шегуі  сирек кездеседі.\r\n\r\nАталмыш ауруға көбінесе 20-40 жастағы темекі шегетін және табак қолданатын ер адамдар шалдығады. Әйелдердің  10-нан 1-і  ғана осы ауруды шалдығатын көрінеді. Мұндай пациенттердің  көпшілігінде кездесетін бір себеп, ауыз қуысының гигиенасын мүлдем сақтамағандығы, сондай-ақ, табак қолдануымен байланысты.\r\n\r\nБұл ауру кейде аутоиммунды аурулары бар балаларда да кездесіп жатады.\r\n\r\n \r\n \r\nБітелмелі  тромбангиит - аяқ -қол  қантамырларының бітелуіне әкелетін ауру. Бұл індет пайда болғанда қан тамырларының саңылауы тарылады немесе қабыну мен тромбтардың салдарынан толығымен бітеледі, бұл қанның тінге өтуін төмендетеді. Бітелмелі тромбангиитпен 20-40 жас аралығындағы темекі шегетін және табак қолданатын ер адамдар зардап шегеді.\r\n \r\nСимптомдары\r\n•	Аяқ-қол саусақтарының бозаруы, қызаруы немесе көгеруі және мұздауы\r\n•	Аяқ-қолдардың ауырсынуы\r\n•	Өткір,күшті ауыру сезімі\r\n•	Күйгендей сезім болады  немесе тер шыға береді\r\n•	Тынышталған кезде жиі пайда болады\r\n•	Эмоционалдық күйзелістен немесе суықтан кейін нашарлауы мүмкін\r\n•	Жүрген кезде (ара-кідік ақсаңдау)сандағы, тобықтағы немесе табандағы ауыру сезімі табан күмбезінде жиі пайда болады.\r\n•	Терідегі өзгерістер, аяқ-қолдың саусақтарында жаралардың пайда болуы\r\n•	Аяқ-қолдардардың  екі немесе одан көп зақымданы.\r\n \r\nДиагностикасы\r\n\r\nКелесі тексерулер зақымданған аяқ немесе қол қантамырларының бітелісін анықтауы мүмкін:\r\n•	Плетизмография – аяқ-қолдарды арнайы ультрадыбыстық тексеру\r\n•	Аяқ-қолдардың ультрадыбыстық допплерографиясы\r\n•	Басқа ауруларды (васкулит, тромбозбен көрінетін) жоққа шығару үшін қан анализі керек. Оларға қант диабеті, склеродермия және атеросклероз жатады.  Кей жағдайда диагноз қоюда қиындықтар туса қан тамырларының биопсиясын жүргізеді.\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nБітелмелі тромбангииттің арнайы емі жоқ. Емдеудің негізгі бағыты аурудың симптомдарын бақылау және науқастың жағдайының нашарлауына жол бермеу болып табылады.\r\nПациент табакты пайдалануды тоқтату керек. Сондай-ақ, қол мен аяқтағы қан ағымын азайтатын суық температура мен басқа жағдайлардан абайлағаны жөн.\r\nЖылыуды  басу, массаж және жеңіл жаттығулар науқастың жағдайын жеңілдетуі мүмкін.\r\nҚантамырларын кеңейтетін (вазодилаторлар) аспирин мен дәрілік препараттарды қабылдау көмектеседі. Ауыр жағдайларда аяқ-қолдардың ауырсынуы узақ уақыт  басылмай қойса,  зақымдалған жердегі жүйке тамырларын алып тастау көзеделеді (хирургиялық симпатэктомия) ол үшін хирургиялық операция жасалады.\r\nНекроз немесе гангрена (тіннің инфекциясы мен өліеттенуі) болғанда, аяқ-қолдың ампутациясы қажет.\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nШылым шегуді және табак қолдануды тоқтатқан кезде бітелмелі тромбангииттің симптомдары жоғалуы мүмкін. Табак қолдануды тоқтатпаған адамдарға аяқ-қол саусақтарының зақымданған жеріне қайтадан ампутация жасау қажет болуы ықтимал.\r\n \r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n•	Гангрена (тіндердің өліеттенуі)\r\n•	Қол немесе аяқ саусақтарының ампутациясы\r\n•	Зақымдалған аяқ-қолдардағы қанайналымның тоқтауы\r\n \r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nМедициналық көмекке мынандай жағдайда жүгініңіз:\r\n•	Бітелмелі  тромбангииттің симптомдары пайда болса;\r\n•	Сіз бітелмелі тромбангиитпен зардап шексеңіз және оның симптомдары ем жүргізілген жағдайда да күшейсе;\r\n•	Жаңа симптомдарпайда болса;\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nРейно ауруымен ауыратын, аяқ-қолдарында ойық жаралары бар және аяқ-қол саусақтарының көгеруі мен ауырсынуынан зардап шеккен адамдар шылым шегу және табак қолдануды мүлдем тоқтатуы керек.\r\n\r\nСинонимдері:  \r\n\r\nБюргер ауруы\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nбітелмелі тромбангиит\r\nБюргер ауруы\r\nқантамырлар \r\nқантамырлардың бітелуі\r\nаутоиммунды аурулар\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(990,'article','734',' Остеомаляция (сүйектің жұмсаруы)','kz','2018-11-21 09:02:41','2018-11-21 08:59:00','__Остеомаляция __– адам cүйектерінің  Д витаминінің жеткіліксіздігінен  жұмсарып кетуі немесе ағзаның Д витаминін сіңіре алмауы және дұрыс пайдалануға мүмкіндігінің болмауы.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=734',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','',' ',' Остеомаляция (сүйектің жұмсаруы)','y','    Остеомаляция (сүйектің жұмсаруы) __Остеомаляция __– адам cүйектерінің  Д витаминінің жеткіліксіздігінен  жұмсарып кетуі немесе ағзаның Д витаминін сіңіре алмауы және дұрыс пайдалануға мүмкіндігінің болмауы. Остеомаляция – адам cүйектерінің  Д витаминінің жеткіліксіздігінен  жұмсарып кетуі немесе ағзаның Д витаминін сіңіре алмауы және дұрыс пайдалануға мүмкіндігінің болмауы.\r\n\r\nПайда болуы себептері \r\nОстеомаляция кезінде сүйектер жұмсарады, бірақ ағзаның сүйектік массасын құрайтын коллагеннің қалыпты мөлшері қалпын бұзбайды. Десе де, науқастың сүйектерінде кальций мөлшерінің жеткіліксіздігі байқалады.\r\nОстеомаляцияның туындауының көптеген себептері бар. Ауру балаларда пайда болған кезде, ол рахит деп аталады және ағзадағы Д витаминінің төмен деңгейін көрсетеді.\r\n\r\nОстеомалияға әкелетін басқа да себептерге мыналар жатады:\r\n•	Диетада Д витаминінің жетіспеушілігі\r\n•	Ағзадағы Д витаминін өндіруге ықпал ететін күн сәулесінің жетіспеушілігі\r\n•	Ішекте Д витаминінің сіңірілуінің бұзылуы\r\nАғзадағы Д витаминінің жетіспеушілігіне мына жайттар себеп болады:\r\n•	Күннің көзінде өте сирек болу\r\n•	Күндізгі уақытты қысқарту\r\n•	Түтін\r\n•	Күннен қорғайтын аса күшті кремді қолдану\r\nҚарт адамдарда және тамақтану рационынан сүтті шектеген адамдарда остеомаляцияның пайда болу қаупі жоғары.\r\nОстеомалияға әкелетін басқа ауруларға мыналар жатады:\r\n•	Қауіпті ісік\r\n•	Д витамині метаболизмінің бұзылуы\r\n•	Бүйрек жетіспеушілігі және ацидоз\r\n•	Рационда жеткілікті фосфаттардың болмауы\r\n•	Бауыр аурулары\r\n•	Тырыспаны емдеу үшін (тырыспаға қарсы препараттар) қолданылған кейбір дәрілік заттардың жанама әсерлері\r\n \r\nАуру симптомдары\r\nАурудың симптомдары негізінен ағзадағы кальцийдің төмен деңгейіне қатысты болады. Аурудың симптомдары:\r\n•	Ауыз айналасының ұюы\r\n•	Аяқ-қолдардың ұюы\r\n•	Қол мен аяқтың құрысуы\r\nТалдаулар мен тесттер\r\n•	Қан анализі Д витаминін, креатинин, кальций және фосфат деңгейін тексеру үшін жүргізіледі.\r\n•	Сүйек биопсиясы арқылы сүйек тінінің жұмсарғанын анықтауға болады.\r\n•	Сүйек рентгені мен сүйек қаттылығын анықтауға бағытталған тест сүйектегі жалған сызаттарды, сүйек тінінің жоғалуын және сүйек тығыздығының азайғанын анықтауға көмектеседі.\r\nПациентте бүйрек ауруларынның бар-жоғын анықтау үшін немесе аурудың қандай да бір басқа себептерден туындағанын анықтау үшін басқа да анализдер жасауға болады.\r\nҚосымша талдаулар:\r\n•	Сілтілі фосфостазға (СФ) талдау\r\n•	Қалқаншамаңы безінің гормонына талдау\r\nЕмдеу\r\n•	Емделу үшін Д витамині, кальций, фосфорлықұрамдық тағамдармен қоректену керек.  Ішекте Д витаминінің сіңірілуі бұзылған адамдар, Д витаминінің және кальцийдің үлкен мөлшерін қабылдаса болады.\r\n•	Белглі бір ауруларға шалдыққан адамдар қанындағы фосфор мен кальцийдің деңгейін үнемі бақылап отыру керек.\r\n \r\nАуру ағымы\r\nВитаминдердің жетіспеушілігінен зардап шеккен кейбір адамдар бірнеше апта ішінде емнің әсерін сезінеді. 6 ай ішінде толық қалпына келге болады.\r\n \r\nМүмкін болатын асқынулар\r\nСимптомдары қайталануы мүмкін\r\n \r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nСүйек жұмсаруы симптомдары байқалған жағдайда дәрігерге қаралыңыз.\r\n \r\nАлдын алу \r\nД витаминіне бай тағамдарды қабылдап және күн энергиясынан қабылдау арқылы ағзаны аурудан қорғауға болады.\r\n\r\nТегтер: \r\nсүйектердің жұмсаруы\r\nсүйектердің сынғыштығы\r\nД витаминінің жетіспеушілігі\r\nостеомаляция\r\nкүн көзінің жетіспеушілігі\r\nсынықтар\r\nкальцийдің жетіспеушілігі\r\nқолдың ұюы\r\nқолдың құрысуы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(991,'article','838','Аяқ-қолдың көгеруі мен ағаруы','kz','2018-12-21 03:23:27','2018-12-21 03:22:00','__Аяқ-қолдың өңсіз ағаруы немесе көгеруі__\r\n\r\nҚол немесе аяқ терісінің түсі өзгеруі температураға баланысты және қол-аяқтың ұзақ уақыт белгілі бір күйде болғанынан болуы мүмкін.\r\n\r\nҚанағымның төмендеуінен немесе тоқтатылуынан, суықтан да аяқ-қолдың ағаруы, көгеруі, сұрлануы байқалады. Бұл жағдай тез арада медициналық араласуды талап етеді. Әсіресе аяқ-қолдар ұйып, салқын тартып, жайсыздық сезу секілді симптомдар кенеттен пайда болған болса және ол ұзақ уақыт бойы сақталса.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=838',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аяқ-қолдың','y','   Аяқ-қолдың көгеруі мен ағаруы __Аяқ-қолдың өңсіз ағаруы немесе көгеруі__\r\n\r\nҚол немесе аяқ терісінің түсі өзгеруі температураға баланысты және қол-аяқтың ұзақ уақыт белгілі бір күйде болғанынан болуы мүмкін.\r\n\r\nҚанағымның төмендеуінен немесе тоқтатылуынан, суықтан да аяқ-қолдың ағаруы, көгеруі, сұрлануы байқалады. Бұл жағдай тез арада медициналық араласуды талап етеді. Әсіресе аяқ-қолдар ұйып, салқын тартып, жайсыздық сезу секілді симптомдар кенеттен пайда болған болса және ол ұзақ уақыт бойы сақталса. Аяқ-қолдың өңсіз ағаруы немесе көгеруі\r\n\r\nҚол немесе аяқ терісінің түсі өзгеруі температураға баланысты және қол-аяқтың ұзақ уақыт белгілі бір күйде болғанынан болуы мүмкін.\r\n\r\nҚанағымның төмендеуінен немесе тоқтатылуынан, суықтан да аяқ-қолдың ағаруы, көгеруі, сұрлануы байқалады. Бұл жағдай тез арада медициналық араласуды талап етеді. Әсіресе аяқ-қолдар ұйып, салқын тартып, жайсыздық сезу секілді симптомдар кенеттен пайда болған болса және ол ұзақ уақыт бойы сақталса.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(992,'article','864','Инсулинома (қан құрамындағы инсулиннің көбеюі)','kz','2018-12-21 07:01:32','2018-12-21 06:45:00','Инсулинома – бұл ұйқы безінің ісінуі. Ұйқы безі ісінгенде гормоннан инсулин шамадан тыс көп бөлінеді.\r\nИнсулин ұйқы безінің гормоны, қан құрамында глюкоз бөлінгенде, ұйқы безінен инсулин бөлінеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=864',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','И','Инсулинома','y','   Инсулинома (қан құрамындағы инсулиннің көбеюі) Инсулинома – бұл ұйқы безінің ісінуі. Ұйқы безі ісінгенде гормоннан инсулин шамадан тыс көп бөлінеді.\r\nИнсулин ұйқы безінің гормоны, қан құрамында глюкоз бөлінгенде, ұйқы безінен инсулин бөлінеді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nИнсулинома – бұл ұйқы безінің ісінуі. Ұйқы безі ісінгенде гормоннан инсулин шамадан тыс көп бөлінеді.\r\n  \r\nИнсулин ұйқы безінің гормоны, қан құрамында глюкоз бөлінгенде, ұйқы безінен инсулин бөлінеді.\r\n\r\nСебептері\r\nҰйқы безі іш-құрлыс ағзаларына жатады, ол көптеген ферменттер мен гормондарды бөледі, сондай-ақ инсулинді бөледі.  Инсулиннің қызметі қандағы қант мөлшерін (глюкозды) төмендету және оны ағза жасушаларына тасымалдануына ықпал ету.\r\n\r\nҚандағы қант мөлшері төменгі көрсеткішке дейін түскен кезде, қант мөлшері қалыпты болмайынша, ұйқы безі инсулин бөлуін тоқтата тұрады.  Ұйқы безінің ісініп, инсулинді шамадан тыс мөлшерде бөлуі – инсулиномия деп аталады. Ісіктің салдарынан қандағы қант мөлшері мүлдем төменгі көрсеткішке түсіп кетсе де инсулиннің бөлінуі тоқтамай кетеді. \r\n\r\nИнссулиннің жоғарғы көрсеткіші қандағы қант құрамының төмендеуіне әкеледі (гипогликемия). Гипоглимекия жеңіл дамуы мүмкін, ол кезде мынадай симптомдар дамиды: өзін аш сезіну және мазасыздық.  Немесе ауру ағымы ауыр болуы да мүмкін, мұндай жағдайда адам гипогликемиядан тырысуы мүмкін, немесе өлім кетуі де ықтимал.\r\nИнулинома – сирек кездесетін ісік түрі. Ересектерде ол әдетте бірен-саран кездеседі және кішкентай тиінді ісік түрінде көрініс береді.\r\n\r\nБұл ауру балаларда да өте сирек кездеседі. Әдетте, балаларда қандағы инсулиннің жоғарғы көрсеткіші ұйқы безінде бірге тағы да бір ісіктің пайда болуынан (жасушалардың жабысып қалуынан) инсулиннің көп мөлшерде бөлінуінен ауру туындатады.\r\n\r\nИнсулиннің  90%  - ы қауіп тудырмайтын ісік болып табылады. Генетикалық синдромы бар адамдар көп эндокринді неоплазиялар деп аталады. Ондай адамдар инсулиномяғы және басқа да эндокриндік ауруларға шалдыққыш келеді.\r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Үрейлену;\r\n•	Мінез-құлығы өзгеру\r\n•	Көзі бұлдырау\r\n•	Кома\r\n•	Естен тану\r\n•	Тырысу\r\n•	Бас айналу\r\n•	Бас ауру\r\n•	Өзін аш сезіну\r\n•	Есін жоғалту\r\n•	Жүрек соғу ритмінің сиректенуі\r\n•	Тершеңдік\r\n•	Дірілдеу\r\n•	Дене салмағының артуы\r\n\r\nДиагностикасы\r\nАш қарын кезінде қан алып, мыналарды тексеруі мүмкін:\r\n•	Қандағы С-пептпд мөлшері;\r\n•	Қандағы глюкоз мөлшері;\r\n•	Қандағы инсулин мөлшері\r\n•	Ұйқы безінен инсулин бөлуге қатысатын құралдардың құрамы.\r\nҰйқы безіндегі ісікті анықтау үшін компютерлі томаграфия (КТ), магнитно-резонансты томаграфия (МРТ) іш-құрлыс немесе позиторлы-эмиссионды томаграфия (ПЭТ) өткізілуі мүмкін. Бұлардан жағымсыз нәтиже көрсеткен жағдайда, төмендегідей тексеру әдітері орындалады:\r\n•	Ұйқы безі эндосонографиясы;\r\n•	Октреотидті сцинтиграфия;\r\n•	Ұйқы безі ангиографиясы;\r\n•	Инсулинді ішкі күре тамырға сынама енгізе отырып тексеру.\r\n\r\nЕмдеу\r\nШұғыл араласулар инсулин емінің ең басты емі болып табылады. Ісік әртүрлі әдістің көмегімен анықталады, мысалы диагностикалау немесе хирургиялық араласулар болуы мүмкін. Дәрілік препараттар отаға дейін науқастың халін қалыпқа түсіру үшін қолданылады.\r\n\r\nЕгер ісік түйіндері бірен-саран болса ол жойылады. Егер ісік түйіндері көп болса, онда ұйқы безінің бір бөлігі түгелдей    кесіп алып тастауға тура келеді (ішінара панкреатэктомия) . Ас қорытуға қажетті ферменттерді бөліп тұру үшін, ұйқы безінің кем дегенде 15%  қалдырылады. Мұның өзі инсулиннің түгелдей жойылып кетпеуіне себепші болады.\r\nКей жағдайда инсулинома көп болса немесе ауру қайта қайталаса ұйқы безінің барлық бөлігі алынып тасталады. Бірақ мұның салдарынан сосын, инсулин шамадан тыс көп бөлініп, қант диабеті дамып кетуі мүмкін. Сондықтан науқас иньекция арқылы инсулинді қабылдап жүргені дұрыс.\r\n\r\nЕгер сізге ота да көмек бермесе, ісік қайтпаса, шұғыл емдер де сізге оң әсерін танытпаса, инсулиннің бөлінуін  және гипогликемияны тежеу үшін диазоксид препараты тағайындалады. Бұл дәрімен қатар ағзадағы сұйықтықты ұстап тұру үшін диуреткалар (ағзадағы артық сұйықтықты шығарып тастайтын дәрі) тағайындалады. Кейбір науқастарға инсулиннің шамадан тыс жайылып кетуіне кедергі келтіретін октреотид дәрісі тағайындалады.\r\n\r\nБолжамы\r\nНегізі көп жағдай бұл ісік аса қатты қауіп төндіре бермейді және отадан кейін науқастардың көпшілігі сауығып кетеді. Бірақ, кейбір гипогликемия немесе басқа ағзаларға таралып кеткен, өмірге қауіп төндіретін  ісіктер осы аурумен бірге ауыртпалығын түсіреді. \r\n  \r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n•	Ауыр гипогликемия;\r\n•	Басқа ағзаларға таралып кеткен ісіктер (метастаздану) ;\r\n•	Ұйқы безінің түгелдей жойылуынан қант диабетінің дамуы. (кей жағдайда)\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nСізде қандай да бір инсулиноманың симптомдар кездесе қалса дәрігерге қаралыңыз. Тырысу мен естен тану шұғыл жағдай болып есептеледі, ол кезде дереу 103 нөміріндегі жедел жәрдем қызметіне хабарласыңыз.\r\n\r\nСинонимдері\r\nИнсулома; аралшық жасушалар Аденомасы\r\n\r\nТегтер: \r\nинсулинома\r\nұйқы безі\r\nонкология\r\nұйқы безі ісігі\r\nонкологиялық ем\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(993,'article','932','Analyq bezdiń kıstasy','qz','2018-07-13 06:25:25','2018-07-13 06:14:00','Analyq bezdiń kıstasy – analyq bezdegi suıyqtyq tolǵan qaltasha. Onyń birneshe túri bolady. Kóptegen túrleri qatersiz, olar ovýlıatsııa kezinde paıda bolady (analyq bezden uryq jasýshasynyń shyǵýy). Olar - fýnktsıonaldyq kıstalar atalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=932',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Analyq','y','   Analyq bezdiń kıstasy Analyq bezdiń kıstasy – analyq bezdegi suıyqtyq tolǵan qaltasha. Onyń birneshe túri bolady. Kóptegen túrleri qatersiz, olar ovýlıatsııa kezinde paıda bolady (analyq bezden uryq jasýshasynyń shyǵýy). Olar - fýnktsıonaldyq kıstalar atalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nAnalyq bezdiń kıstasy degenimiz ne?\r\n\r\nAnalyq bezdiń kıstasy – analyq bezdegi suıyqtyq tolǵan qaltasha. Onyń birneshe túri bolady. Kóptegen túrleri qatersiz, olar ovýlıatsııa kezinde paıda bolady (analyq bezden uryq jasýshasynyń shyǵýy). Olar - fýnktsıonaldyq kıstalar atalady.\r\n\r\n \r\nÁıelderdiń jynystyq aǵzalary\r\n\r\n\r\n\r\nÁıeldiń reprodýktıvtik aǵzalary – jatyr, jatyr moıny, qosalqylar (analyq bezder jáne uryq tútikteri) jáne qynap (inshek). Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\n \r\nAnalyq bezdiń fýnktsıonaldyq kıstasynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nKóbinese, fýnktsıonaldyq kıstalar eshqandaı sımptomdarsyz ótedi (bilmeýińiz de múmkin), al keıde ishtiń aýyrsynýy, kebýi, etekkir aınalymynyń buzylysy, júrek aınýy jáne qusý bolýy múmkin. Basqa sımptomdaryna tamaq ishkende tez toıyný sezimi, jáne ish qatýy jatady.  \r\n\r\nEger menopaýza oryn alsa jáne etekkir aınalymy bolmasa, fýnktsıonaldyq kıstalar qalyptaspaıdy, biraq, analyq bezdiń kıstasynyń basqa túrleri bolýy múmkin. Analyq  bezdiń kıstasynyń kez kelgen sımptomy bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\n Analyq bezdiń kıstasy bar ekendigin dáriger qalaı biledi?\r\n\r\n\r\n\r\nDáriger kóbinese, kıstany medıtsınalyq tekserý kezinde sezýi múmkin. Eger kıstaǵa kúmán bolsa, ony kórneki túrde kórý úshin dáriger ýltra dybystyq zertteý taǵaıyndaıdy. Dárigerdiń odan keıingi áreketi naýqastyń jasyna, ýltra dybystyq zertteýdegi kıstanyń túrine, sımptomdarǵa baılanysty.\r\n\r\n \r\nÝltra dybystyq zertteý degenimiz ne?\r\n\r\nÝltra  dybystyq zertteýde (ÝDZ) aǵzalardyń beınesin alý úshin dybys tolqyndary qoldanylady. Bul – analyq bezderdi kórýdiń jaqsy tásili. ÝDZ ishtiń syrtynan nemese inshek (qynap) arqyly ótkizýge bolady. Eki tásil de aýyrsyný bermeıdi. ÝDZ 30 mınýtqa sozylady. Bul ádis dárigerge kıstanyń ólshemi men syrtqy túri týraly qundy aqparat beredi.\r\n\r\n \r\nÓtýge bolatyn basqa tekserý túrleri bar ma?\r\n\r\nDáriger qandaǵy CA-125 atalatyn, aqýyz deńgeıin anyqtaıdy. Bul taldaý analyq  bezdiń kıstasy bar áıelderge kıstanyń qaterligin anyqtaý úshin taǵaıyndalady. CA-125 deńgeıi &lt; 35 bolýy tıis. Biraq, bul tekserý áıelde analyq bezdiń qaterli isigi bar ekendigin naqty aıqyndamaıdy. Mysaly, analyq bezdiń qaterli isigi bar keıbir áıelderde CA-125 deńgeıi qalypty bolýy múmkin. Bul aqýyzdyń deńgeıi qaterli isik bolmaǵan áıelderde de artýy múmkin. Osy sebepti, CA-125 deńgeıin anyqtaýǵa qan taldaýy tek analyq bezdiń qaterli isiginiń sımptomdary bar nemese analyq bezdiń qaterli isiginiń qaýpin arttyratyn genetıkalyq mýtatsııasy bar  áıelderge usynylady.\r\n\r\n \r\nAnalyq bezdiń fýnktsıonaldyq kıstasy qalaı emdeledi?\r\n\r\nFýnktsıonaldyq  kıstalar belgili bir ýaqytta ózdiginshe ótedi. Ádette, bul úrdis 1-3 aıdy alady.  Eger naýqasta  fýnktsıonaldyq kısta bolsa, onyń ólsheminiń azaıýyn kórý úshin dáriger 1-3 aıdan keıin qaıtadan tekserýdi usynady. Eger naýqasta fýnktsıonaldyq kısta jıi bolsa, dáriger ovýlıatsııa úrdisin basý úshin uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaýdy usynýy múmkin. Ovýlıatsııa bolmasa, fýnktsıonaldyq kıstalar da túzilmeıdi.\r\n\r\n \r\nAnalyq bezdiń kıstasyn operatıvtik emdeý qajet pe?\r\n\r\nAnalyq bezdiń kıstasyn emdeýde birneshe faktorlar eskeriledi, mysaly, naýqastyń jasy, etekkirdiń bolýy, kıstanyń ólshemi, onyń syrtqy túri jáne sımptomdary.\r\n\r\nEger etekkir aınalymy bolsa, analyq bezdiń fýnktsıonaldyq kıstasynyń jeńil sımptomdary oryn alsa, operatsııa jasaýdyń qajeti joq. Eger kısta birneshe etekkir aınalymynan keıin ótpese, ulǵaıatyn bolsa, ÝDZ kezinde fýnktsıonaldyq kıstaǵa uqsamasa, dáriger operatsııany  taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde analyq bezdiń kıstalarynyń hırýrgııalyq aralasýdy qajet etetin kóptegen túrleri bar. Bul jasta kıstalar, kóbinese, qatersiz.\r\n\r\nEger menopaýza bolsa, jáne analyq bezdiń kıstasy bolsa, dáriger operatsııany taǵaıyndaıdy. Analyq bezdiń qaterli isigi – sırek aýrý, biraq, 50-70 jastaǵy áıelderde úlken qaýip tóndiredi. Aýrýdyń áıelderde keshirek anyqtalǵan túrine qaraǵanda erte anyqtalǵan kezinde boljamy jaqsyraq.\r\n\r\n \r\nNaqty qandaı operatıvtik emdeý túri qajet?\r\n\r\nEger kısta shaǵyn bolsa, (órikteı nemese odan kishi) jáne ÝDZ kezinde qatersiz bolyp kórinse, dáriger  laparoskopııa ótkizý týraly sheshim qabyldaýy múmkin. Operatsııanyń bul túri ushynda jaryq kózi bar, laporoskop atalatyn aspap arqyly ótkiziledi.\r\n\r\nLaparoskop ish qýysyna kindikten sál joǵary nemese sál tómen tusta jasalatyn kishkentaı tilik arqyly engiziledi. Laparoskop arqyly dáriger aǵzalardy kóre alady. Kısta kóbinese,  qasaǵanyń túkti syzyǵynyń ústinde kishkentaı tilik jasaý arqyly alynady.\r\n\r\nEger kısta laparoskop arqyly ish qýysynan alý úshin tym úlken bolsa, jáne kúmándi kórinse, dáriger laparotomııany jasaýy múmkin. Bul kezde kıstany nemese zaqymdanǵan analyq bezdi alyp tastaý úshin úlken tilik jasalady. Jalpy narkoz jasalady, kısta qaterli isiktiń bolýyna tekseriledi. Eger bul qaterli isik bolsa, dáriger eki analyq bezdi, jatyrdy, salnık (sharby) atalatyn maı tinin, keıbir lımfa túıinderin alyp tastaýy múmkin. Bul jaıynda operatsııaǵa deıin dárigermen keńesýge mańyzdy. Dáriger sondaı-aq, operatsııanyń ár túriniń qaýipteri týraly, naýqastyń aýrýhanada bolý ýaqytyn, kúndelikti qalypty tirshilikke oralý týraly aıtyp beredi.   \r\n\r\n \r\nDárigerge qoıylatyn suraqtar\r\n\r\n* ÝDZ jasaý qajet pe?\r\n* Kıstanyń túri qandaı?\r\n* Fýnktsıonaldyq  kısta bolsa, emdelý qajet pe?\r\n* Aýrýdyń barysynyń nasharlaýy týraly qalaı bilýge bolady?\r\n* Kıstanyń basqa túri bolsa, ony emdeý nusqalary qandaı? Operatsııa qajet pe?\r\n* Bolashaqta analyq bezdiń basqa kıstasy paıda bolý qaýpi bar ma?\r\n* Menopaýza. Analyq bezdiń qaterli isiginiń damý qaýpi bar ma?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(994,'article','933','Anemııa','qz','2018-07-13 09:53:27','2018-07-13 09:35:00','Anemııa – qanda ottegini aǵzalarǵa negizgi jetkizýshiler - saý qyzyl qan jasýshalarynyń tapshylyǵy bolǵanda damıtyn aýrý. Eger qannyń qyzyl jasýshalarynda gemoglobınniń mólsheri tómendese, organızm  temirdiń mólsherin jetkiliksiz alady. Anemııanyń  sımptomdary, mysaly, sharshaý otteginiń organızmge jetkiliksiz túsýinen paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=933',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Anemııa','y','   Anemııa Anemııa – qanda ottegini aǵzalarǵa negizgi jetkizýshiler - saý qyzyl qan jasýshalarynyń tapshylyǵy bolǵanda damıtyn aýrý. Eger qannyń qyzyl jasýshalarynda gemoglobınniń mólsheri tómendese, organızm  temirdiń mólsherin jetkiliksiz alady. Anemııanyń  sımptomdary, mysaly, sharshaý otteginiń organızmge jetkiliksiz túsýinen paıda bolady. Anemııa – qanda ottegini aǵzalarǵa negizgi jetkizýshiler - saý qyzyl qan jasýshalarynyń tapshylyǵy bolǵanda damıtyn aýrý. Eger qannyń qyzyl jasýshalarynda gemoglobınniń mólsheri tómendese, organızm  temirdiń mólsherin jetkiliksiz alady. Anemııanyń  sımptomdary, mysaly, sharshaý otteginiń organızmge jetkiliksiz túsýinen paıda bolady.\r\n\r\nAnemııa – qannyń keń taralǵan derti. Áıelder jáne sozylmaly aýrýǵa shaldyqqan adamdar osy dertke beıim keledi. Kelesi faktorlardy este ustaý qajet:\r\n\r\n·         Anemııanyń keıbir túrleri tuqym qýalaıdy, sábıler týǵannan zardap shegýi múmkin.\r\n\r\n·         Bala órbitý jasyndaǵy áıelder anemııanyń temir tapshylyqty atalatyn túrine beıim, bul etekkir kezinde qan joǵaltýmen jáne júktilik kezinde qan kólemine qajettiliktiń artýyna baılanysty.\r\n\r\n·         Egde jastaǵy adamdar da anemııanyń damý qaýpine beıim, tómen kalorııaly emdám jáne basqa aýrýlardyń bolýyna baılanysty.\r\n\r\nAnemııanyń túri kóp.  Olardyń báriniń sebebi men emdeý tásili boıynsha aıyrmashylyǵy bar. Temir tapshylyqty anemııa - asa keń taralǵan túri, temir quramdas qospalar men emdámdi túzetý arqyly jaqsy emdeledi. Anemııanyń keıbir túri, mysaly, júktilik kezindegi – tabıǵı sanalady. Alaıda, anemııanyń keıbir túrleri adamnyń ómir boıy densaýlyǵyna máseleler ákelýi múmkin.\r\n\r\nAnemııanyń sebebi nede?\r\n\r\nAnemııanyń 400 astam túri bar, olardy úsh sanatqa jikteýge bolady:\r\n\r\n·         Qan joǵaltýdan bolatyn anemııa. \r\n\r\n·         Qyzyl qan jasýshalar sanynyń azaıýynan nemese túzilý mehanızminiń buzylýynan týyndaıtyn anemııa. \r\n\r\n·         Qyzyl qan jasýshalarynyń buzylýynan bolatyn anemııa.\r\n\r\nQan joǵaltýdan bolatyn anemııa. Qyzyl qan jasýshalary uzaq ýaqyt boıy baıaý sozylǵan, baıqalmaǵan qan ketýi saldarynan joǵatylýy múmkin. Mundaı sozylmaly qan ketýler ádette, asqazan ishek joldarynyń dertiniń nátıjesinde bolady, mysaly,  oıyq jaralar, gemorroı, gastrıt (asqazannyń silemeı qabatynyń qabynýy) jáne qaterli isik. Sozylmaly qan ketýler sondaı-aq, steroıdty emes qabynýǵa qarsy dárilik preparattardy (NPVP) qoldanýdan bolýy múmkin, mysaly, aspırındi. Etekkir jáne bosaný áıelderde qandy edáýir joǵaltýǵa aparady, ásirese, etekkirdiń mol bolýynda jáne kóp uryqty júktilikte.\r\n\r\nQyzyl qan jasýshalar sanynyń azaıýynan nemese túzilý mehanızminiń buzylýynan týyndaıtyn anemııa. Oraq tárizdi jasýshaly anemııada qyzyl qan jasýshalary oraq tárizdi pishindi bolady, (osydan ataýy, ”oraq tárizdi jasýshaly”) genetıkalyq aýqaý saldarynan. Olar tez jarylyp-joıylady, sondyqtan, ottegi aǵzalarǵa jetkizilmeıdi, bul anemııaǵa aparady. Oraq tárizdi qyzyl qan jasýshalary usaq qantamyrlarynda tirelip qalýy da múmkin, bul aýyrsynýdy týyndatady.\r\n\r\nTúziletin qyzyl qan jasýshalar sanynyń azaıýynan týyndaıtyn anemııa. Temir tapshylyqty anemııa organızmdegi organıkalyq emes temirdiń jetispeýi saldarynan damıdy. súıek kemigi (súıektiń ortalyq bóiligi) ottegini aǵzalarǵa tasymaldaıtyn qyzyl qan jasýshalarynyń qurambóligi – gemoglobındi óndirý úshin qajet. Temirdiń mólsheri sáıkes bolmaǵanda, organızm qyzyl qan jasýshalary úshin gemoglobındi jetkilikti mólsherde óndire almaıdy. Nátıjesi - temir tapshylyqty anemııa. \r\ntemirge jutań emdám temir tapshylyqty anemııanyń sebebi bolady, ásirese, sábılerde, balalarda, jasóspirimder men ósimdik tektes emdám ustanatyndarda. Júktilik jáne bala emizý kezeńindegi metabolızm qajettiligi, etekkir de áıel organızmindegi temirdiń qoryn taýysady. Jıi qan tapsyrý, aýyr dene júktemesi organızmdegi temirdiń qoryn taýysýy múmkin. Keıbir adamdar taǵammen temirdiń mólsherin jetkilikti tutynady, alaıda, asqazan-ishek joldaryndaǵy derttik ózgeristerdiń saldarynan ol sińirilmeıdi, mysaly,  Kron aýrýy, nemese asqazannyń , ash ishektiń bóligi hıýrgııalyq túrde joıylǵan bolsa. Keıbir preparattar, tamaq pen kofeın quramdas sýsyn da temirdiń sińý úrdisine áser etýi múmkin.\r\n\r\n B-12 dárýmeni  jáne folıı qyshqylynyń jetispeýinen bolatyn anemııa  (megaloblastyq anemııa) – anemııanyń bir túri, sebebi, organızmdegi V12 dárýmeniniń tapshylyǵy. Qyzyl qan jasýshalaryn túzý úshin organızmge V12 dárýmeni jáne folıı qyshqyly qajet, eger olardyń biri nemese ekeýi de organızmde jetispeıtin bolsa, megaloblastyq anemııa damıdy.\r\n\r\nKeıde organızmde V12 dárýmeni taǵamnan sorylmaıdy, bul   pernıtsıozdyq anemııa atalatyn jaǵdaıǵa aparady. V12 dárýmeniniń jetkiliksiz sińýi Kron aýrýynyń, ishektiń parazıtarlyq ınfektsııasynyń, asqazan men ishektiń bóliginiń hırýrgııalyq joıylýynyń,   AITV(VICh) - ınfektsııanyń saldary bolýy múmkin.  Etti az jeıtin nemese múlde jemeıtin, qatań ósimdik tektes emdámdi ustanatyndar tamaqpen V12 dárýmenin jetkilikti mólsherde almaıdy.\r\n\r\nFolıı qyshqylynyń tapshylyǵy quramynda folıı qyshqylynyń mólsheri az taǵamdy tutyný saldarynan damıdy, mysaly, folıı qyshqylynyń mólsheri az kókónisterdi nemese olardyń termııalyq óńdelýi saldarynan. Belgili bir preparattardy qabyldaý kezinde nemese alkogoldi shamadan artyq tutynýda, organızmge folıı qyshqylynyń qosymsha mólsheri qajet bolsa (mysaly, júktilik kezinde) tapshylyq damýy múmkin. Eki ishek aýrýy - tropıkalyq aftalar men  glıýtenge sezimtaldyq enteropatııa (tselıakııa) –\r\norganızmde V12 dárýmeniniń jáne folıı qyshqylynyń tapshylyǵyna aparýy múmkin. Júktiliktiń erte kezinde organızmde folıı qyshqylynyń jetkilikti mólsheri uryqta júıke tútiginiń omyrtqanyń jyryǵy sekildi aqaýynyń damýynyń aldyn alady.\r\n\r\nSúıek kemiginiń qyzmetine jáne dińgekti jasýshalarǵa baılanysty paıda bolatyn anemııa. Keıde organızm súıek kemigindegi «dińgekti jasýshalar» atalatyn qarapaıym jasýshalarǵa (olar keıinnen qyzyl jasýshalarǵa damıdy) baılanysty  qyzyl qan jaýshalarynyń jetkilikti mólsherin óndire almaıdy. Bul qajetti jasýshalardyń mólsheri olarda aqaý paıda bolsa nemese metastazdyq qaterli isik jasýshalarymen almasýynan azaıýy múmkin.\r\n\r\nAplastıkalyq anemııa – dińgkekti jasýshalar sanynyń edáýir azaıýynda nemese olardyń bolmaýynda paıda bolatyn kúrdeli aýrý. Aplastıkalyq anemııa tuqym qýalaýy múmkin, sebepsiz nemese súıek kemiginiń dárilik preparattarmen, radıatsııamen, hımıoterapııamen nemese ınfektsııamen zaqymdanýynan damýy múmkin.\r\n\r\nTalassemııa – anemııanyń tuqym qýalaıtyn túri, bul kezde qan jasýshalarynyń durys qalyptasýy jáne ósýi múmkin bolmaıdy. Talassemııa – Jerorta teńiziniń, Afrıkanyń, Orta jáne Ońtústik Azııanyń óńirlerinen shyqqan adamdarǵa tán keletin, tuqym qýalaıtyn derttik jaǵdaı. Bul jaǵdaıdyń aýyrlyǵy ortashadan ómirge qaterlige deıin bolýy múmkin; asa aýyr túri – Kýlı anemııasy atalady. Qorǵasyn súıektiń kemigine ýytty, onymen janasý anemııanyń damýyna aparýy múmkin.  Qorǵasynmen ýlaný eresekterde jumysta jáne balalarda, bolǵan chıpsilerdi jegende oryn alýy múmkin. Keramıkalyq ydystardyń áınekeıi durys bolmaýy da tamaqty qorǵasynmen ýlaýy múmkin.\r\n\r\nBasqa derttik jaǵdaılarǵa qosarlanatyn anemııa. Búırek aýrýy damysa jáne gıpotıreoıdızmde organızm qannyń qyzyl jasýshalarynyń túzilý úrdisine qajetti sáıkes gormondardy óndirmeıdi. Basqa sozylmaly aýrýlar – aýtoımmýndyq buzylystar, mysaly, qyzyljegi nemese revmatoıdty artrıt, qaterli isik nemese ınfektsııalar da túziletin qannyń qyzyl jasýshalarynyń sanyn azaıtýy múmkin.\r\n\r\nQannyń  qyzyl jasýshalarynyń mezgilinen buryn buzylýynan týyndaıtyn anemııa. Qannyń  qyzyl jasýshalary synǵysh jáne aınalym júıesindegi ádettegi júktemelerge shydaı almasa, olar mezgilinen buryn buzylýy múmkin, bul gemolıtıkalyq anemııany týyndatady. Gemolıtıkalyq anemııa adamda týa bitýi nemese keıin damýy múmkin. Birqatar derttik jaǵdaılar, mysaly, oraq tárizdi jasýshaly anemııa, qannyń qyzyl jasýshalarynyń osy aqaýlaryna aparýy múmkin. Túziletin jasýshalardyń sanyn azaıtatyn tuqym qýalaıtyn keıbir aýrýlar, mysaly, talassemııa da synǵysh jasýshalardyń túzilýine yqpal etedi.\r\n\r\nGemolıtıkalyq anemııa kenetten nemese ınfektsııalar, dárilik preparattar, jylannyń nemese búıenniń ýyty, nemese taǵamnyń belgili bir túrleri sekildi kúızelisti faktorlardan damýy múmkin.   baýyr men búırek aýrýlarynyń damyǵan túrinde de qannyń qyzyl jasýshalarynyń tirshiligi qysqarýy múmkin.\r\n\r\n ımmýndyq júıe keıde qyzyl jasýshalardy bógde retinde qabyldap, qate shabýylǵa alady, bul anemııaǵa aparady. Júkti áıeldiń ımmýndyq júıesi uryq qanynyń qyzyl jasýshalaryna qatysty teris yqpaldy bolsa, balada anemııanyń telimdi túri – sábılerdiń gemolıtıkalyq aýrýy damıdy.\r\n\r\nTamyrlardy almastyrý, júrek klapandaryn protezdeý, jańa isikter, aýyr dárejeli kúıikter, hımııalyq zattekterdiń áseri, aýyr dárejeli gıpertenzııa, qan uıýynyń buzylysy qannyń qalypty qyzyl jasýshalarynyń zaqymdanýyna aparýy jáne olardy jeńil buzylatyn etýi múmkin. Sırek jaǵdaılarda ulǵaıǵan kók baýyr qannyń qyzyl jasýshalarynyń tejeýi múmkin jáne olar aınalym aǵymyna túskenge deıin buzýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdary qandaı?\r\n\r\nAnemııanyń sımptomdary onyń túrine, sebebine jáne densaýlyqtyń jaǵdaıyna baılanysty ár túrli. Anemııa basqa derttik jaǵdaılarmen baılanysty bolýy múmkin, mysaly, qan ketýi, oıyq jaralar, etekkir máselesi, nemese qaterli isik – aldymen osy aýrýlarǵa tán sımptomdar baıqalady. \r\n\r\nOrganızmniń anemııanyń sımptomdaryn erte satysynda  joıatyn erekshe qabileti bar. Eger anemııanyń aýyrlyǵy orta dárejeli bolsa, nemese uzaq ýaqyt boıy damysa, onyń sımptomdaryn baıqamaýyńyz múmkin.\r\n\r\nAnemııanyń kóptegen túrlerine jalpy tán bolatyndar:\r\n\r\n·         Tez sharshaý jáne jumys qabiletin joǵaltý. \r\n\r\n·         Júrektiń ádettegi emes jıi soǵýy, ásirese, dene júktemesinde. \r\n\r\n·         Tynys alýdyń qysqarýy\n jáne bas aýyrýy, ásirese, dene júktemesinde. \r\n\r\n·         Zeıindi shoǵyrlandyrý máseleleri \r\n\r\n·         Bas aınalýy \r\n\r\n·         Teriniń solǵyndyǵy \r\n\r\n·         Aıaqtyń qurysýy \r\n\r\n·         Uıqysyzdyq.\r\n\r\nÁri qaraı anemııanyń belgili bir túrlerine tán  sımptomdar keltiriledi:\r\n\r\nTemir tapshylyǵynan bolǵan anemııa:\r\n\r\n·         Qaǵazdy, muzdy nemese topyraqty jegisi kelý (tábettiń ózgerisi atalatyn jaǵdaı). \r\n\r\n·         Tyrnaqtyń joǵary qaraı qısaıýy - koılonıhıaz. \r\n\r\n·         Aýyz silemeı qabatynyń aýyrsynatyn sezimtaldyǵy, aýyz shetinde syzat paıda bolýymen.\r\n\r\n B-12 dárýmeniniń  tapshylyǵynan týyndaıtyn anemııa:\r\n\r\n·         Alaqan men tabandaǵy «shymshý», «ıne» qadalý sezimi. \r\n\r\n·         Dám sezimin joǵaltý. \r\n\r\n·         Júristiń buzylýy. \r\n\r\n·         Qol-aıaqtyń qozǵalysynyń ıkemsizdigi. \r\n\r\n·         Estiń qalypty bolmaýy. \r\n\r\n·         Elesteý, sandyraq jáne esten aýysý.\r\n\r\nQorǵasynmen sozylmaly ýlanýdan týyndaıtyn anemııa:\r\n\r\n·         Qyzyl ıekte bolatyn qoshqyl kók jolaq, qorǵanys syzyǵy atalady. \r\n\r\n·         Ishtiń aýyrsynýy\r\n\r\n·         ish qatýy\r\n\r\n·         qusý\r\n\r\nqannyń qyzyl jasýshalarynynyń sozylmaly buzylýynan týyndaıtyn anemııa:\r\n\r\n·         Sary aýrý (teri men kózdiń sarǵaıýy) \r\n\r\n·         Neseptiń qońyr nemese qyzyl bolýy \r\n\r\n·         Aıaqtaǵy jaralar \r\n\r\n·         Sábı shaqta álsiz damý \r\n\r\n·         Ót – tas aýrýynyń sımptomdary \r\n\r\nOraq tárizdi jasýshaly anemııa:\r\n\r\n·         Sharshaý  \r\n\r\n·         Juqpaǵa asa beıimdilik \r\n\r\n·         Balalyq shaqtaǵy ósýdiń jáne damýdyń baıaýlyǵy \r\n\r\n·         Kúshti aýyrsynýlar, ásirese, býynda, ishte, qol-aıaqta.\r\n\r\nqannyń qyzyl jasýshalarynynyń kenetten buzylýynan týyndaıtyn anemııa:\r\n\r\n·         Ishtiń aýyrsynýy \r\n\r\n·         Neseptiń qońyr nemese qyzyl bolýy \r\n\r\n·         Sary aýrý (teriniń sarǵaıýy) \r\n\r\n·         Teri astyndaǵy shaǵyn qantalaýlar. \r\n\r\n·         Ustamalar  \r\n\r\n·         búırek jetkiliksizdiginiń sımptomdary .\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger: \r\n\r\n·         Balańyzda nemese ózińizde udaıy sharshaý sezimi bolsa, tynys alý buzylsa, júrek soǵýy jıilese, teri solǵyn tartsa, nemese anemııanyń basqa sımptomdary baıqalsa. \r\n\r\n·         Balańyz nemese ózińiz az tamaqtanatyn bolsańyz, nemese organızmge dárýmender men mıneraldar jetkiliksiz túsetin bolspa. \r\n\r\n·         Etekkir aýyr ótetin bolsa, nemese oıyq jaranyń, gastrıttiń, gemorroıdyń nemese kolo-rektaldyq qaterli isiktiń sımptomdary paıda bolsa. \r\n\r\n·         Siz qorshaǵan ortada bar qorǵasynmen ýlanýdan qaýiptenesiz. \r\n\r\n·         Otbasynda tuqym qýalaıtyn anemııa bar, jáne bala kóterýdi josparlaý aldynda genetıkalyq keńes alǵyńyz keledi. \r\n\r\n·         Siz júktilikti bolýdy qarastyratyn áıel bolsańyz, dáriger taǵamdyq qospalardy qabyldaýdy usynady, tipti uryqtanýǵa deıin, ásirese, folıı qyshqylynyń týyndylaryn.   Bul qospalar ana men balaǵa paıdaly.\r\n\r\nBar ekendigin qalaı bilýge bolady?\r\n\r\nanemııa  dıagnozyn  qoıý úshin dáriger syrqatnamany, deneńizdi qaraıdy, zerthanalyq taldaý ótkizedi. Sımptomdaryńyz, otbasyndaǵy syrqatnama, emdám, qabyldaıtyn preparattar, alkogol qabyldaý jáne etnıkalyq tegińiz týraly  týraly tolyq jaýap berý arqyly siz dárigerge kómektese alasyz. Dárigerińiz  anemııanyń sımptomdary bolýyn jáne onyń sebebin nusqaıtyn basqa dene kórsetkishterin anyqtaıdy.\r\n\r\nQan taldaýy dıagnozdy rastaýymen qatar sebebin de anyqtaýǵa kómektesedi. Negizgi taldaýlardyń biri – jiktelgen qan taldaýy, onyń barysynda qannyń qyzyl jasýshalarynyń sany, ólshemi, kólemi jáne olardaǵy gemoglobın mólsheri anyqtalady.\r\n\r\nEger aýrýdyń basynda temirdiń tapshylyǵy anyqtalsa, dáriger qandaǵy temir deńgeıin jáne organızmdegi temirdiń jalpy qorynyń úzdik kórsetkishi - qan plazmasyndaǵy ferrıtınniń deńgeıin anyqtaıdy. Dáriger sonymen qatar, qandaǵy V12 dárýmeniniń jáne folıı qyshqylynyń deńgeıin ólsheıdi. Tek sırek jaǵdaıda dáriger anemııanyń sebebin anyqtaý úshin súıek kemiginiń úlgisin alady.\r\n\r\nQannyń arnaıy taldaýlary sırek kezdesetin anemııanyń túrlerin anyqtaıdy, mysaly, qannyń qyzyl jasýshalaryna ımmýndyq shabýyl, qannyń qyzyl jasýshalarynyń synǵyshtyǵy nemese fermentterdiń, gemoglobınniń jáne uıý júıesiniń aqaýlary.  \r\n\r\nDáriger gemolıtıkalyq anemııaǵa kúmándansa, taldaýlar qannyń qyzyl jasýshalarynyń ydyraý ónimderiniń qan men nesepte bolýyn kórsetedi. \r\n \r\n\r\nEmdeý ádisteri qandaı?\r\n\r\nDáriger anemııany emdep jazýy úshin onyń sebebin anyqtaýy tıis. Anemııanyń bir túrin emdeý basqa túri úshin orynsyz nemese qaýipti bolýy múmkin.\r\n\r\nQandy joǵaltýdan týyndaǵan anemııa. Kenetten qannyń úlken kólemin joǵaltýda sizge suıyqtyq, qan quıýmen, ottegi berýmen kómektesedi, jáne qannyń jańa qyzyl jasýshalaryn qurý úshin temir preparattaryn berý qajet bolýy múmkin. Qandy sozylmaly joǵaltý aldymen, qan ketý kózin anyqtaýmen, ony toqtatýmen emdeledi,  qajet bolsa, temir tapshylyqty anemııaǵa emdeý taǵaıyndalady.\r\n\r\nQannyń qyzyl jasýshalarynyń túzilýiniń tómendeýine baılanysty týyndaıtyn anemııa. Temir tapshylyqty anemııada dáriger quramynda temiri organızmge jeńil sińetin temirli túrde bolatyn taǵamdyq qospalardy usynady. Belgili bir ýaqyt ishinde bosatylatyn temiri bar qospalar kópshilik úshin jaqsy tańdaý emes, sebebi, temir as qorytý joldarynyń kóbinese joǵarǵy bóliginde sińedi.\r\n\r\nSaqtandyrý: temiri bar qospalardy qoldaný aldynda árdaıym dárigermen keńesý qajet. Temirdiń organızmdegi artyqshylyǵy zııandy bolýy múmkin. Temir preparattarynyń artyq mólsherin tutyný sımptomdary - sharshaý, qusý, dıareıa, bas aýyrýy, ashýshańdyq jáne qosarlanatyn nashar seziný.\r\n\r\nSaqtandyrý: temiri bar qospalar,  basqa da qospalar men dáriler sekildi – balalardyń qoly jetpeıtin jerde saqtalýy tıis. temiri bar preparattarmen ýlaný – kishkentaı balalardaǵy ýlanýdyń jıi sebebi. Keıbir  tabletkalardy qoldaný birneshe saǵat ishinde ólim-jitimge aparýy múmkin. Balalardaǵy ýlaný sımptomdary – bas aınalýy, estiń qalypty bolmaýy, júrek aınýy, qusý, ish ótýi. Shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nJanama áseri: temiri bar qospalardy bir jylǵa deıin qabyldaýyńyz múmkin. Bul qospalardy tamaqpen birge qabyldaý jıi kezdesetin janama áserleriniń aldyn alýǵa kómektesedi: júrek aınýy, dıareıa, ish qatýy jáne asqazandaǵy aýyrsyný. Dárigerge habarlańyz, eger janama áserleri uzaq ýaqyt boıy saqtalsa. Quramy boıynsha ár túrli preparattar bolady.\r\n\r\nTemir preparattary basqa da qabyldaıtyn dárilermen árekettesýi múmkin, sondyqtan, basqa aýrý boıynsha qabyldaıtyn dári týraly dárigerge mindetti túrde aıtý qajet. Kaltsıı preparattary temirdiń sińýine kedergi keltiredi, sondyqtan olardy ár túrli ýaqytta qabyldaý qajet.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger emdám quramyndaǵy temirdiń mólsherin arttyrýdy usynýy múmkin. Temirdiń jaqsy kózderi – qyzyl et, burshaq tuqymdastar, jumyrtqanyń sarysy, óńdelmegen dándi daqyl ónimderi, jańǵaqtar, teńiz ónimderi.\r\n\r\nDáriger emdeý barysynda qannyń qyzyl jasýshalarynyń kórsetkishterin baqylaıdy: gematokrıt, gemoglobın, ferrıtın deńgeılerin. Eger temir quramdas qospalardy qoldanýdan jaǵdaı jaqsarmasa, anemııany týyndatqan basqa sebepti izdeý qajet. Sırek jaǵdaıda dáriger temir preparattarynyń ınektsııasyn nemese temir preparattaryn kóktamyr arqyly engizýdi taǵaıyndaıdy. Sırek jaǵdaıda temir tapshylyqty anemııa ómirge qaýip tóndiretin bolsa, qan quıý qajet bolady.\r\n\r\nV12 dárýmeniniń jáne folıı qyshqylynyń tapshylyǵynan týyndaǵan anemııa. Eger organızmde V12 dárýmeni jetispese, dáriger B-12  dárýmeniniń ınektsııasyn taǵaıyndaıdy, sonymen qatar, V12 dárýmeni bar qospalardyń úlken mólsherin nemese V12 dárýmeni bar murynǵa arnalǵan spreıdi usynýy múmkin.  Organızmde V12 dárýmeniniń qajetti mólsheri bolǵanda tapshylyqtyń kóptegen sımptomdary azaıýy yqtımal.\r\n\r\nV12 dárýmeniniń tapshylyǵy bolatyn adamdardyń kópshiligi V12 dárýmenin udaıy sińire almaýy múmkin, olarǵa ár aı saıyn nemese ár úsh aı saıyn ınektsııalar, nemese kúndelikti tabletkalar qabyldaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDáriger emdám quramyndaǵy V12 dárýmeniniń mólsherin arttyrýdy usynýy múmkin. V12 dárýmeniniń jaqsy kózi: et, baýyr, búırek; balyq, ýstrıtsalar, mollıýskiler; sút, syr, jumyrtqa.\r\n\r\nFolıı  qyshqylynyń tapshylyǵynda dáriger ol quramdas qospalardy taǵaıyndaıdy jáne emdám quramynda folıı qyshqylynyń mólsherin arttyrýdy usynady. Folıı qyshqylynyń jaqsy kózderi: jasyl japyraqty balǵyn jemister men kókónister, aıqas gúldiler tuqymynyń kókónisteri (gúldi qyryqqabat, brokkolı, brıýssel qyryqqabaty), baýyr, búırek, sút ónimderi, óńdelmegen dándi daqyl ónimderi. Kókónisterdi shıki kúıinde nemese sál ǵana qyzdyryp tutynǵan jón.\r\n\r\nSúıek kemigi qyzmetiniń buzylýynan jáne dińgekti jasýshalarda máseleler bolýyna baılanysty paıda bolatyn anemııa. \r\n\r\nSúıek kemiginiń nemese dińgekti jasýshalardyń qyzmetiniń buzylysynan bolatyn anemııa turaqty sıpatty keledi jáne kúrdelirek emdeledi. Tuqym qýalaıtyn anemııany, mysaly, talassemııany, emdeý ádisteri kóp jáne naqty jaǵdaıǵa jáne aýrýdyń sımptomdaryna baılanysty. Birqatar jaǵdaılarda emdeý múlde qajet bolmaıdy, al basqa jaǵdaılarda kóp rettik quıylymdar jáne basqa shuǵyl kúrdeli sharalar qajet bolady.   aplastıkalyq   anemııa keıde kenetten jazylý satysyna kóshýi múmkindigine qaramastan, bul aýrýǵa shaldyqqandar súıek kemigin almastyrýǵa muqtaj.\r\n\r\nQorǵasynmen ýlanýdy emdeý qorǵasynmen janasýdy joıýǵa jáne organızmnen qorǵasyndy baılanystyryp, shyǵaratyn preparattardy taǵaıyndaýǵa negizdeledi. Anemııa sozylmaly aýrý nátıjesinde damyǵan adamdarǵa anemııany jeńildetýdiń jaqsy tásili – ony týyndatqan aýrýdy emdeý. Qannyń qyzyl jasýshalarynyń túzilýin yntalandyratyn gormon – Epogen ınektsııalary tıimdi bolýy múmkin. Búırek jetkiliksizdiginen bolǵan anemııada sáıkes dıalız,  Epogendi qabyldaý, sondaı-aq, búırek almastyrý qajet bolýy\n múmkin.\r\n\r\nQannyń  qyzyl jasýshalarynyń buzylýynyń kúsheıýinen bolatyn anemııa.  Gemolıtıkalyq  anemııany emdeý onyń sebebine baılanysty taǵaıyndalady. Ortasha gemolıtıkalyq anemııada emdeý qajet bolmaýy da múmkin. Qorshaǵan ortadaǵy titirkendirgish faktordy – hımııalyq zattekti anyqtaý múmkin bolsa – osy zattekpen janasýdy dereý toqtatý qajet. Gemolıtıkalyq  anemııasy bar adamdarǵa júrektiń zaqymdanǵan klapandaryn almastyrý, isikti alyp tastaý nemese dertti ózgergen qantamyrlaryn túzetý úshin hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, qoldaıtyn emdeý taǵaıyndalady, mysaly, suıyqtyqty kóktamyr arqyly engizý jáne aýyrsynýdy basý. Birqatar jaǵdaıda qan quıý qajet bolýy múmkin. Steroıdtyq preparattar  organızmniń ózindik qannyń qyzyl jasýshalaryna ımmýndyq serpinin kidirtýi múmkin. Belgili bir zııandy faktorlardy  plazmaferezdiń kómegimen qannan joıýǵa bolady.  \r\n\r\nGemolıtıkalyq  anemııa emdeýge qaramastan saqtalatyn bolsa, dáriger sońǵy shara retinde-  splenektomııany  –kók baýyrdy hırýrgııalyq jolmen alyp tastaýdy usynady. Kóptegen adamdar kók baýyrsyz da qalypty ómir súredi.\r\n\r\nÓt qabyn alyp tastaý qajet bolýy múmkin, eger anemııa burynnan oryn alsa jáne ót tas aýrýynyń sımptomdary bolsa. Gemolıtıkalyq  anemııa búırekti zaqymdasa, dıalızdi ótkizý qajet bolýy múmkin. Asa sırek jaǵdaıda súıek kemigin almastyrý - Gemolıtıkalyq  anemııany emdeýdiń barysynda jalǵyz jaramdy sheshim bolýy múmkin.\r\n\r\nOraq tárizdi  jasýshaly anemııany emdeý bolmaýyna qaramastan, dárilik preparattar aýyrsynýdy azaıtýy múmkin. Gıdroksıýrea atalatyn preparat gemoglobınniń balamaly, aýrýǵa shaldyqpaǵan  túriniń túzilýin yntalandyrady.\r\n\r\nQalaı aldyn alýǵa bolady? \r\n\r\nTemir tapshylyqty anemııanyń aldyn alý úshin taǵamdy durys úılesimdi emdám boıynsha tutyný qajet, oǵan temirdiń kózderi, V12 dárýmeni men folıı qyshqyly enýi tıis.\r\n\r\n·         Eger vegetarıandyq emdámdi tutynatyn bolsańyz, taǵamtaný boıynsha mamanmen nemese dárigermen qajetti qospalar men emdámdi talqylańyz. \r\n\r\n·         taǵamtaný boıynsha mamannan nemese dárigerden S dárýmenin tutyný qajettiligin surańyz. C dárýmeni asqazannyń qyshqylyn kúsheıtedi jáne emdámniń ónimderinen temirdiń sińýin jaqsartýy múmkin. \r\n\r\n·         Kofeın men sháıdi tutynýdy azaıtý qajet. Bul zattekter temirdiń sińýin basýy múmkin. Temirdiń basqa da tejeýshileri EDTA saqtaýyshtary, talshyqtar, kaltsııdiń úlken mólsheri, keıbir kókónisterde bolatyn fıtattar. \r\n\r\n·         Temirmen baıytylǵan jarmalar men nandy tańdańyz. \r\n\r\n·         Qaýipsizdik boıynsha nusqaýlyqty qadaǵalańyz, eger jumysyńyz qorǵasyny bar materıaldarmen janasýǵa qatysty bolsa, mysaly, galvanıkalyq elementter (batareıkalar), munaı nemese boıaýlar. \r\n\r\n·         Dárigerden nemese jergilikti densaýlyq saqtaý organdarynan tamaq nemese sýsyn ázirleıtin keramıkalyq ydysta qorǵasynnyń mólsheri bolýyn anyqtaıtyn testilerdi surastyryńyz.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(995,'article','952','Balalardaǵy titirkengen ishek sındromy (tis)','qz','2018-07-16 07:30:45','2018-07-16 07:17:00','Titirkengen ishek sındromy (TIS) – ishektiń jıi kezdesetin buzylysy, ishektiń túıilýimen, kóp jeldenýmen, ishtiń kebýimen, ish ótýimen jáne qatýymen sıpattalady. Aýrýdy keıde \"asqazan nevrozy\" nemese \"spastıkalyq kolıt\" dep ataıdy. Keıbir ónimder, kóńil-kúı kúızelisi, ınfektsııalar, jaraqattar TIS sımptomdarynyń paıda bolýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nTIS balalarǵa jaısyzdyq ákelgenimen, ol densaýlyqtyń kúrdeli máselelerine aparmaıdy. Dárigerler balalarǵa dárilerdiń, emdám men ómir saltyn ózgertý kómegimen TIS sımptomdaryn retteýge kómektesedi, sondyqtan, TIS shaldyqqan balalar belsendi jáne saý ómir saltyn ustana alady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=952',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalardaǵy','y','   Balalardaǵy titirkengen ishek sındromy (tis) Titirkengen ishek sındromy (TIS) – ishektiń jıi kezdesetin buzylysy, ishektiń túıilýimen, kóp jeldenýmen, ishtiń kebýimen, ish ótýimen jáne qatýymen sıpattalady. Aýrýdy keıde \"asqazan nevrozy\" nemese \"spastıkalyq kolıt\" dep ataıdy. Keıbir ónimder, kóńil-kúı kúızelisi, ınfektsııalar, jaraqattar TIS sımptomdarynyń paıda bolýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nTIS balalarǵa jaısyzdyq ákelgenimen, ol densaýlyqtyń kúrdeli máselelerine aparmaıdy. Dárigerler balalarǵa dárilerdiń, emdám men ómir saltyn ózgertý kómegimen TIS sımptomdaryn retteýge kómektesedi, sondyqtan, TIS shaldyqqan balalar belsendi jáne saý ómir saltyn ustana alady.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nTitirkengen ishek sındromy (TIS) – ishektiń jıi kezdesetin buzylysy, ishektiń túıilýimen, kóp jeldenýmen, ishtiń kebýimen, ish ótýimen jáne qatýymen sıpattalady. Aýrýdy keıde “asqazan nevrozy” nemese “spastıkalyq kolıt” dep ataıdy. Keıbir ónimder, kóńil-kúı kúızelisi, ınfektsııalar, jaraqattar TIS sımptomdarynyń paıda bolýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nTIS balalarǵa jaısyzdyq ákelgenimen, ol densaýlyqtyń kúrdeli máselelerine aparmaıdy. Dárigerler balalarǵa dárilerdiń, emdám men ómir saltyn ózgertý kómegimen TIS sımptomdaryn retteýge kómektesedi, sondyqtan, TIS shaldyqqan balalar belsendi jáne saý ómir saltyn ustana alady. \r\n\r\n \r\nTIS sebepteri\r\n \r\nTIS naqty paıda bolý sebebi belgisiz, aýrý bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýy múmkin. Zertteýlerge saı, TIS shaldyqqan balalar bul aýrýǵa shaldyqpaǵan balalarǵa qaraǵanda aýyrsynýǵa, jaısyzdyqqa sezimtal jáne tolyqtyqqa beıim. Sút, shokolad, kofeın, maıly jáne ashy tamaq, fast-fýd sekildi keıbir ónimder TIS paıda bolýynyń sebebin quraýy múmkin. Keıbir jaǵdaıdaǵy sebebi belgisiz.\r\n\r\nKúızelis - aýrýdyń saý balalardyń arasynda damýynda aıtarlyqtaı rol atqarady. TIS shaldyqqan keıbir balalar kúızeliske jáne kóńil-kúı buzylysyna óte sezimtal. Onyń sebebi – toq ishektiń nervteri   mımen baılanysqan, jáne kúızelistik jáne shıelenistik jaǵdaılarda (otbasynyń máseleleri, synaqtar, demalys jáne jaraqattar) toq ishek pen asqazannyń qyzmetiniń buzylystary paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nTIS sımptomdary\r\n \r\nTIS shaldyqqan balalarda ádette, keminde, 3 aı barysynda (aldyńǵy jylmen salystyrǵanda) tómendegi sımptomdardyń ekeýi bolady:\r\n\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, nájis shyqqannan keıin azaıatyn\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, balanyń dárethanaǵa barý jıiligine baılanysty\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, balanyń nájisindegi ózgeristerge baılanysty. Keıbir balalarda ish qatýy bolady, nájisi qataıady; basqa balalarda ishtiń ótýi oryn alýy múmkin.\r\n \r\n\r\nTIS dıagnostıkasy\r\n\r\nTIS anyqtaýdyń naqty ádisi joq. Dárigerler ádette, balanyń tolyq syrqatnamasynyń (onyń ishinde, TIS boıynsha otbasylyq syrqatnama zertteledi) jáne medıtsınalyq tekserýdiń negizinde dıagnoz qoıady. Bala ishtiń jeldenýi nemese ótýi týraly suraqtarǵa jaýap berýge uıalýy múmkin. Sondyqtan, ata-analary balaǵa dáriger oǵan ózin jaqsy sezinýge kómektesýi úshin aqparatty bilýi qajettigin túsindirýi qajet.\r\n\r\nDáriger balanyń úıdegń jáne mekteptegi qorshaǵan ortasy týraly suraýy múmkin, keıbir ónimderdiń TIS sımptomdaryn týyndatýy múmkindigin anyqtaý úshin taǵamdyq kúndelik jazýdy tapsyrýy múmkin.\r\n\r\nKóbinese, dárigerge TIS anyqtaý úshin arnaıy tekserýlerdi júrgizýdiń qajeti bolmaıdy, biraq, keıde ishektiń basqa aýrýlaryn eskerý úshin qan men nájistiń taldaýyn, rentgendik zertteýdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nTIS aıaǵyna deıin jazylmaıdy. Biraq, aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý boıynsha sharalar bar:\r\n\r\n* Emdámdegi ózgerister. TIS shaldyqqan keıbir balalar tamaqtanýdaǵy ózgeristerdiń TIS sımptomdaryn azaıtýǵa nemese joıýǵa kómektesetindigin baıqaıdy. Tamaqty kóp ishýden, kofeındi sýsyndardan, tatymdy, maıly nemese aýrýdyń sımptomdaryn týyndatatyn basqa ónimderden alshaq bolý qajet.\r\n* Ómir saltyn ózgertý. Eger sımptomdar kúızeliske baılanysty bolsa, balańyzben oǵan mektepke, úıge nemese dostaryna baılanysty kóńil-kúı kórinisterin baqylaýǵa kómektesý úshin ne isteı alatyndyǵyńyz týraly sóılesińiz.\r\n* Udaıy dene jattyǵýlaryn oryndaý jáne kúızelis deńgeıin azaıtý. Dene jattyǵýlary astyń jaqsy qorytylýyna jáne shıryǵýdyń basylýyna yqpal etedi. Eger balańyz alańdaýdan nemese depressııadan zardap shegetin bolsa, dáriger sizge balalar psıhologynyń nemese terapevtiń keńesin alýdy usynýy múmkin.\r\n* Dárilik  preparattar. Keıde dáriger TIS jeke sımptomdaryn emdeý úshin preparattar taǵaıyndaıdy, mysaly, ish qatýyn jeńildetý úshin ish júrgizetinder,  ish ótýine qarsy preparattar, mıorelaksanttar nemese antıdepressanttar. TIS sımptomdaryn jeńildetý úshin balaǵa dári berý aldynda dárigermen keńesińiz. Aýrýdy emdeý úshin qazir jańa dárilik quraldardyń qatary kóp, mysaly, neırotasymaldaýshy serotonınge baǵyttalǵan, biraq, mundaı preparattar asa saqtyqpen taǵaıyndalýy tıis.\r\n* Kúızelisti azaıtý. Gıpnoz, bosańsý úshin tynys alý jattyǵýlary jáne psıhoterapııa, TIS sımptomdaryn retteýdiń keń tanymal bolyp kele jatqan, qaýipsiz tásilderi.\r\n\r\nTIS ómirge qaýip tóndirmese de, ómirdiń sapasyna áser etýi múmkin. Balaǵa belsendi jáne saý ómir saltyn ustanýyna kómektesý úshin dárigermen TIS sımptomdaryn emdeý týraly keńesińiz.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(996,'article','977','Dıspepsııa (as qorytýdyń buzylysy)','qz','2018-07-18 06:11:28','2018-07-18 05:50:00','Dıspepsııa nemese as qorytýdyń buzylysy – bul ishtiń joǵarǵy bóligindegi jeńil jaısyzdyq, tamaq ishý kezinde nemese ishkennen keıin paıda bolady, kelesi túrde sezilýi múmkin:\r\n\r\nKindik pen tóssúıeginiń arasyndaǵy qyzý, kúıdirý nemese aýyrsyný sezimi\r\nTamaq ishken kezde nemese ishkennen keıin birden paıda bolatyn jaǵymsyz, ishtiń tolyp ketý sezimi\r\n \r\nIshtiń kebýi jáne júrek aınýy - jıi kezdespeıtin sımptomdary.\r\n\r\nDıspepsııa – qyjyldyń sımptomyna jatpaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=977',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dıspepsııa','y','   Dıspepsııa (as qorytýdyń buzylysy) Dıspepsııa nemese as qorytýdyń buzylysy – bul ishtiń joǵarǵy bóligindegi jeńil jaısyzdyq, tamaq ishý kezinde nemese ishkennen keıin paıda bolady, kelesi túrde sezilýi múmkin:\r\n\r\nKindik pen tóssúıeginiń arasyndaǵy qyzý, kúıdirý nemese aýyrsyný sezimi\r\nTamaq ishken kezde nemese ishkennen keıin birden paıda bolatyn jaǵymsyz, ishtiń tolyp ketý sezimi\r\n \r\nIshtiń kebýi jáne júrek aınýy - jıi kezdespeıtin sımptomdary.\r\n\r\nDıspepsııa – qyjyldyń sımptomyna jatpaıdy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nDıspepsııa nemese as qorytýdyń buzylysy – bul ishtiń joǵarǵy bóligindegi jeńil jaısyzdyq, tamaq ishý kezinde nemese ishkennen keıin paıda bolady, kelesi túrde sezilýi múmkin:\r\n\r\n* Kindik pen tóssúıeginiń arasyndaǵy qyzý, kúıdirý nemese aýyrsyný sezimi\r\n* Tamaq ishken kezde nemese ishkennen keıin birden paıda bolatyn jaǵymsyz, ishtiń tolyp ketý sezimi\r\n \r\nIshtiń kebýi jáne júrek aınýy - jıi kezdespeıtin sımptomdary.\r\n\r\nDıspepsııa – qyjyldyń sımptomyna jatpaıdy.\r\n\r\n \r\n\r\nÓńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nKóbinese, eger qan ketýi, salmaq joǵaltý nemese jutý sekildi basqa sımptomdarmen birge bolmasa, dıspepsııa densaýlyqqa qatysty kúrdeli máseleniń belgisi emes.\r\n\r\nKeıbir sırek jaǵdaıda júrek ustamasy kezindegi jaısyzdyq dıspepsııa retinde qate qabyldanýy múmkin.\r\n\r\nDıspepsııanyń týyndaý sebepteri:\r\n\r\n•      Alkogoldi shamadan tys tutyný\r\n\r\n•      Tatymdylyǵy kóp, maıly nemese qýyrylǵan taǵam\r\n\r\n•      Tamaqty shamadan kóp ishý\r\n\r\n•      Tamaqty tez ishý\r\n\r\n•      Kúızelis nemese kúıgelektený\r\n\r\n•      Talshyǵy mol tamaqty tutyný\r\n\r\n•      Temeki shegý\r\n\r\n•      Kofeındi shamadan tys kóp tutyný\r\n\r\nDıspepsııanyń basqa sebepteri:\r\n\r\n•      Ót tastary\r\n\r\n•      Gastrıt (asqazannyń silemeı qabatynyń qabynýy jáne isinýi)\r\n\r\n•      Uıqybeziniń qabynýy (pankreatıt)\r\n\r\n•      Oıyqjaralar  (asqazannyń nemese ishektiń)\r\n\r\n•      Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý, mysaly, antıbıotıkterdi, aspırındi nemese aýyrsynýdy basatyndar (NPVP – steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar).\r\n\r\n \r\nÚıdegi kútim\r\n\r\nTamaqtaný tártibin ózgertý sımptomdardy jeńildetedi, ol úshin oryndaý qajet:\r\n\r\n•      Tamaqty asyqpaı ishý \r\n\r\n•      Tamaqty muqııat jáne tolyǵymen shaınaý\r\n\r\n•      Tamaq ishkende sóılespeýge tyrysyńyz\r\n\r\n•      Tamaq ishkenen keıin birden tolqý nemese dene jattyǵýlaryn oryndaýdan alshaq bolyńyz.\r\n\r\n•      Jaıbaraqattanyp, demalyńyz, eger buzylys kúızelisten týyndasa.\r\n\r\nAspırındi nemese basqa NPVP - steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Eger olardy qabyldaý qajet bolsa, tamaq ishkennen keıin qabyldańyz.\r\n\r\nAntatsıdterdi qabyldaý (asqazan sólindegi tuz qyshqylyn beıtaraptandyratyn preparat) dıspepsııany jeńildetedi.\r\n\r\nRanıtıdın  (Zantak) jáne omeprazol (Prılosek) sekildi dárilik preparattar da sımptomdardy jeńildetedi. Dáriger osy dárilerdi úlken mólsherlemesimen nemese uzaq ýaqyt boıy qabyldaýdy usynady.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nIegińizde, keýdeńizde, arqańyzda aýyrsyný bolsa, tersheńdik, mazasyzdaný nemese sharasyzdyq sezimi bolsa, shuǵyl dárigerge kóriný qajet. Bul júrek ustamasynyń sımptomdary bolýy múmkin.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n•      Dıspepsııa sımptomdarynyń ózgerisin baıqasańyz\r\n\r\n•      Sımptomdar birneshe kúnnen artyq sozylsa\r\n\r\n•      Túsiniksiz salmaq joǵaltý paıda bolsa\r\n\r\n•      Kenetten, kúshti aýyrsyný paıda bolsa\r\n\r\n•      Jutýda máseleler paıda bolsa\r\n\r\n•      Teri men kózdiń aǵy sarǵaısa (sary aýrý)\r\n\r\n•      Qusyqta nemese nájiste qan paıda bolsa\r\n\r\n \r\nDárigerge kórinýden neni kútýge bolady\r\n\r\nDáriger asqazan men as qorytý joldarynyń aýmaǵyn tekseredi. Sımptomdar týraly suraqtar qoıady.\r\n\r\nDáriger kelesi tekserýlerdi taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n•      Ish qýysynynń ÝDT (ÝZI)\r\n\r\n•      Qan taldaýy\r\n\r\n•      Fıbrogastrodýodenoskopııa.\r\n\r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nIndıgestııa; tamaq ishkennen keıingi ishtiń tolyp ketý sezimi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(997,'article','1006','Holetsıstıt','qz','2018-07-23 04:01:31','2018-07-23 03:51:00','Sozylmaly  holetsıstıt – uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn ót qabynyń isinýi jáne titirkenýi.\r\n\r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\nBaýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\r\n\r\nÓt qaby baýyrdyń astynda ornalasqan shaǵyn qapshyq tárizdi aǵza. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolady. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1006',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','H','Holetsıstıt','y','   Holetsıstıt Sozylmaly  holetsıstıt – uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn ót qabynyń isinýi jáne titirkenýi.\r\n\r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\nBaýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\r\n\r\nÓt qaby baýyrdyń astynda ornalasqan shaǵyn qapshyq tárizdi aǵza. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolady. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nSozylmaly  holetsıstıt – uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn ót qabynyń isinýi jáne titirkenýi.\r\n\r\n\r\n \r\nIsh qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\n\r\n\r\nBaýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\r\n\r\n\r\n\r\nÓt qaby baýyrdyń astynda ornalasqan shaǵyn qapshyq tárizdi aǵza. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolady. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nSozylmaly holetsıstıt, ádette, jiti (kenetten) holetsıstıttiń udaıy ustamalarynyń saldarynan paıda bolady. Bul ustamalardyń kópshiligi ót qabyndaǵy tastarǵa baılanysty.\r\n\r\nBul ustamalar ót qaby qabyrǵasynyń qalyńdaýyn týyndatady. Ót qaby jıyryla bastaıdy. Ýaqyt óte kele ót qabynyń ótti shoǵyrlandyrý, saqtaý jáne bólý qabileti tómendeıdi.\r\n\r\nAýrý erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi, ásirese, 40 jastan asqandarda.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nJiti holetsıstıttiń sımptomdarymen myna jerden tanysýǵa bolady: qarańyz: jiti holetsıstıt.\r\n\r\nJiti holetsıstıt – syrqattyq jaǵdaı, ol sozylmaly holetsıstıtke aparady. Sozylmaly  holetsıstıttiń qosymsha sımptomdary belgisiz.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger kelesi qan taldaýyn taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n* Amılaza jáne lıpaza – uıqybezi aýrýlaryn anyqtaý úshin\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n* Baýyrdyń fýnktsıonaldyq synamalary – baýyrdyń qanshalyqty jaqsy jumys isteıtindigin bilý úshin.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastyń nemese qabynýdyń bolýyn anyqtaıtyn tekserýler:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDT (ÝZI)\r\n* Ót qabynyń stsıntıgrafııasy\r\n* Aýyzdan jasalatyn holetsıstografııa\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nKóbinese, aýrý hırýrgııalyq jolmen emdeledi. Ót qabyn alyp tastaıtyn operatsııa holetsıstektomııa atalady.\r\n\r\nKóbinese, laparoskopııalyq holetsıstektomııa qoldanylady. Bul  operatsııa kezinde hırýrg kishkene tilikterdi jasaıdy, bul keıinnen tez qalypqa kelýge yqpal etedi. Naýqastardy operatsııa jasalǵan kúni nemese erteńine úıge jiberedi.\r\nAshyq holetsıstektomııa ishtiń joǵarǵy oń bóliginde úlken tilikti jasaýdy qajet etedi.\r\nSyrqaty aýyr jáne basqa aýrýlar saldarynan operatsııany kótere almaıtyn naýqastarda ót tastary dárilik preparattarmen eritiledi. Alaıda, bul 2 jylǵa deıin sozylýy múmkin, al tastar qaıta túzilýi múmkin.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nHoletsıstektomııa – qaýpi az, keń taralǵan shara.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Nesepqaptyń qaterli isigi (sırek)\r\n* Sary aýrý\r\n* Pankreatıt\r\n* Jaǵdaıdyń nasharlaýy\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nHoletsıstıttiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nAýrýdyń aldyn alý árdaıym múmkin bola bermeıdi. Maıly tamaq tutynýdy shekteý jiti holetsıstıtke shaldyqqan jáne ót qaby alynbaǵan adamdarda sımptomdardy jeńildetedi. Degenmen, maılardyń mólsheri tómen emdámniń paıdasy dáleldenbegen.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(998,'article','1029','Kron aýrýy','qz','2018-07-25 15:41:14','2018-07-25 15:33:00','Kron aýrýy  –  asqazan-ishek joldarynyń barlyq bóliginde – aýyz qýysynan bastap aınalshyqqa deıin oıyq jara paıda bolýymen sıpattalatyn ishektiń qabyný aýrýy. Qron aýrýy kezinde ishektiń saý bólikteri men zaqymdanǵan tustary kezektesip turady. Keıbir adamdarda aýrýdyń aýyr sımptomdary baıqalady, al basqalarda jeńil túrde nemese emdelmegen jaǵdaıda sımptomdarsyz ótedi. Aýrýdyń aýyr barysynda uzaq ýaqyt boıy emdelý, tipti, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1029',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kron','y','   Kron aýrýy Kron aýrýy  –  asqazan-ishek joldarynyń barlyq bóliginde – aýyz qýysynan bastap aınalshyqqa deıin oıyq jara paıda bolýymen sıpattalatyn ishektiń qabyný aýrýy. Qron aýrýy kezinde ishektiń saý bólikteri men zaqymdanǵan tustary kezektesip turady. Keıbir adamdarda aýrýdyń aýyr sımptomdary baıqalady, al basqalarda jeńil túrde nemese emdelmegen jaǵdaıda sımptomdarsyz ótedi. Aýrýdyń aýyr barysynda uzaq ýaqyt boıy emdelý, tipti, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nKron aýrýy degenimiz ne?\r\n\r\nKron aýrýy  –  asqazan-ishek joldarynyń barlyq bóliginde – aýyz qýysynan bastap aınalshyqqa deıin oıyq jara paıda bolýymen sıpattalatyn ishektiń qabyný aýrýy. Qron aýrýy kezinde ishektiń saý bólikteri men zaqymdanǵan tustary kezektesip turady. Keıbir adamdarda aýrýdyń aýyr sımptomdary baıqalady, al basqalarda jeńil túrde nemese emdelmegen jaǵdaıda sımptomdarsyz ótedi. Aýrýdyń aýyr barysynda uzaq ýaqyt boıy emdelý, tipti, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady.\r\n\r\n \r\nKron aýrýynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nKron aýrýynyń sımptomdary asqazan-ishek joldarynyń zaqymdanǵan bóligine qaraı ár túrli bolady. Aýrýdyń jıi sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Dıareıa\r\n\r\n* Asqazannyń túıilip, aýyrsynýy\r\n\r\n* Ishte  qaıtalanyp, paıda bolatyn aýyrsyný\r\n\r\n* Nájistegi qan\r\n\r\n* Tábettiń tómendeýi\r\n\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n\r\nBasqa da qosalqy sımptomdaryna qaltyraý, býyndaǵy aýyrsyný, kórýdegi jáne teridegi máseleler, sharshaý sezimi jatady. \r\n\r\nKron aýrýynyń sımptomdary jeńil nemese aýyr bolýy múmkin. Ár ýaqytta qaıtalanyp, joıylyp, kúrt nemese birtindep bastalýy múmkin.  \r\n\r\n\r\nKron aýrýynyń sebepteri qandaı?\r\n\r\nIshektiń osy qabyný aýrýynyń paıda bolý sebepteri osy ýaqytqa deıin belgisiz. Bir otbasynyń múshelerinde kezdesýi múmkin, ıaǵnı, tuqym qýalaý da belgili bir rol atqarady. Kóptegen zertteýshiler ishektiń qabyný aýrýlary organızmniń ımmýndyq júıesindegi máselelerge baılanysty dep sanaıdy. Qalypty jaǵdaıda ımmýndyq júıe organızmdi ınfektsııalardan qorǵaıdy. Ishektiń qabyný aýrýlary bar adamdardyń ımmýndyq júıesi tamaqty, paıdaly bakterııalar men basqa da zattekterdi ınfektsııa kózi dep qate qabyldaıdy. Osynyń saldarynan ımmýndyq júıe ishektiń jasýshalaryn shabýylǵa alyp,  onyń qabynýyna aparady.\r\n\r\n \r\nKron aýrýy qalaı anyqtalady?\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi júrgizip, aýrýdyń sıpattalǵan sımptomdaryn naqtylaıdy. Anyqtaý úshin dáriger qannyń birqatar taldaýyn jáne nájistiń úlgilerin zertteýdi taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq, dáriger toq nemese tik ishekti kórneki túrde qaraý boıynsha bir nemese birneshe protsedýralardy, mysaly, asqazan-ishek joldarynyń endoskopııasy – toq ishektiń sańylaýyna ıiletin jińishke tútik engizý arqyly jasalatyn kolonoskopııany jáne rektoromanoskopııany taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nAsqazan-ishek joldarynyń joǵary bólimderin zertteý ádisi – fıbrogastrodýodenoskopııa, ol arqyly dáriger naýqastyń asqazanynyń jáne ash isheginiń jaǵdaıyn oıyq jara bolýyna tekseredi. Mundaı  endoskopııa eki túrli bolady. Birinshi jaǵdaıda, shaǵyn kamerany jutý arqyly (kapsýlalyq endoskopııa), nemese dáriger ıiletin endoskopty aýyz qýysy arqyly engizedi.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin kórneki túrde qaraýǵa múmkindik beretin tekserýler, mysaly, rentgen, kompıýterlik tomografııa nemese ish qýysynyń MRT taǵaıyndalýy múmkin. \r\n\r\n \r\nKron aýrýy qalaı emdeledi?\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty  - aýrýdyń sımptomdaryn týyndatatyn qabynýdy basý. Mundaı dárilik preparattarǵa qabynýǵa qarsy quraldar jáne ımmýndyq júıeni basatyn  preparattar jatady. Aýrýdyń qandaı da bir sımptomdarynyń bolýyna saı dáriger antıbıotıkterdi, dıareıaǵa qarsy, ish júrgizetin, aýyrsynýdy basatyn preparattardy nemese dárýmenderdi qabyldaýdy usynady. Aýrýdyń aýyr túrde ótýinde kóktamyr (vena) arqyly suıyqtyq engizý nemese operatıvtik aralasýdy júrgizý úshin naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady.\r\n\r\nEmdeý barysynda naýqas otbasylyq dáriger, gastroenterolog (asqazan-ishek joldarynyń mamany), qajet bolsa, hırýrg qatysatyn dárigerler tobynyń baqylaýynda bolady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń sımptomdaryn qalaı jeńildetýge bolady?\r\n\r\nÓzińizge qamqorlyq jasaýdy qolyńyzǵa alyńyz. Emdám ustaný qajet. Qandaı da bir sımptomdardyń bolýyna baılanysty dáriger tamaqtaný ratsıonyndaǵy talshyǵy mol taǵamdy azaıtýdy nemese sút ónimderin tutynbaýdy usynýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, quramynda kofeın, alkogol bar jáne gazdalǵan sýsyndardy tutynýdy shekteý nemese tutynbaý qajet bolýy múmkin. Emdám ustanýmen qatar, demalý, udaıy sportpen shuǵyldaný qajet.  Kúızelisti baqylaýǵa alý qajet, sebebi, úıdegi nemese jumystaǵy máselelerge baılanysty kúızelisti jaǵdaılar aýrýdy qozdyrýy múmkin.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(999,'article','1046','Mener aýrýy','qz','2018-07-28 12:50:13','2018-07-28 12:42:00','Mener aýrýy – ishki qulaqtyń aýrýy, qýystaǵy suıyqtyq mólsheriniń ulǵaıýyna aparady jáne tepe-teńdik sezimine jáne estýge áser etedi.  \r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi. ishki qulaq – estý jáne tepe-teńdik aǵzasynyń úsh bólimderiniń biri. Estý aǵzasynyń asa kúrdeli bólimi, óziniń ıirimdi pishinine baılanysty labırınt atalady.\r\n \r\nDybys jarǵaǵy syrtqy qulaqty ortańǵy qulaqtan bólip turady. Dybys tolqyndary dybys jarǵaǵyna jetkende ony vıbratsııaǵa ushyratady. Vıbratsııalar odan keıin ortańǵy qulaqtaǵy kishkentaı súıekterge beriledi, odan ári ishki qulaqqa beriledi. dybys jarǵaǵy syrtqy jaǵynda teri jarǵaǵymen jabylǵan jáne ishki jaǵynda silemeı qabatymen juqa dáneker tininen turady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1046',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Mener','y','   Mener aýrýy Mener aýrýy – ishki qulaqtyń aýrýy, qýystaǵy suıyqtyq mólsheriniń ulǵaıýyna aparady jáne tepe-teńdik sezimine jáne estýge áser etedi.  \r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi. ishki qulaq – estý jáne tepe-teńdik aǵzasynyń úsh bólimderiniń biri. Estý aǵzasynyń asa kúrdeli bólimi, óziniń ıirimdi pishinine baılanysty labırınt atalady.\r\n \r\nDybys jarǵaǵy syrtqy qulaqty ortańǵy qulaqtan bólip turady. Dybys tolqyndary dybys jarǵaǵyna jetkende ony vıbratsııaǵa ushyratady. Vıbratsııalar odan keıin ortańǵy qulaqtaǵy kishkentaı súıekterge beriledi, odan ári ishki qulaqqa beriledi. dybys jarǵaǵy syrtqy jaǵynda teri jarǵaǵymen jabylǵan jáne ishki jaǵynda silemeı qabatymen juqa dáneker tininen turady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nMener aýrýy – ishki qulaqtyń aýrýy, qýystaǵy suıyqtyq mólsheriniń ulǵaıýyna aparady jáne tepe-teńdik sezimine jáne estýge áser etedi.  \r\n\r\n\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi. ishki qulaq – estý jáne tepe-teńdik aǵzasynyń úsh bólimderiniń biri. Estý aǵzasynyń asa kúrdeli bólimi, óziniń ıirimdi pishinine baılanysty labırınt atalady.\r\n \r\nDybys jarǵaǵy syrtqy qulaqty ortańǵy qulaqtan bólip turady. Dybys tolqyndary dybys jarǵaǵyna jetkende ony vıbratsııaǵa ushyratady. Vıbratsııalar odan keıin ortańǵy qulaqtaǵy kishkentaı súıekterge beriledi, odan ári ishki qulaqqa beriledi. dybys jarǵaǵy syrtqy jaǵynda teri jarǵaǵymen jabylǵan jáne ishki jaǵynda silemeı qabatymen juqa dáneker tininen turady.\r\n \r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nMener aýrýynyń paıda bolýynyń naqty sebepteri belgisiz. Ol ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń qysymynyń kúrt artýy saldarynan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrý keıde bastyń jaraqatymen nemese ortańǵy, ishki qulaqtyń ınfektsııasynan týyndaıdy.\r\n\r\nBasqa qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Allergııa\r\n\r\n* Alkogol tutyný\r\n\r\n* Otbasylyq tarıhy\r\n\r\n* Sharshaý\r\n\r\n* Vırýstyq aýrýdan keıin\r\n\r\n* Respıratorlyq ınfektsııalar\r\n\r\n* Temeki shegý\r\n\r\n* Kúızelis\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nMener aýrýynyń kelesi  sımptomdary bar:\r\n\r\n* Bas aınalý ustamalary, júrek aınýymen jáne qusýmen qosarlanady;\r\n\r\n* Bir nemese eki qulaqtaǵy shýyl;\r\n\r\n* Estýdiń tómendeýi (bir jaqty nemese eki jaqty)\r\n\r\n​Aýrý úshin eń aýyry – bas aınalý ustamasy. Bul ustamalar jıi (aptasyna 1-2 ret), sırek (jylyna 1-2 ret) jáne asa sırek (birneshe jylda 1 ret) bolýy múmkin. Bas aınalý ustamasy birneshe mınýtten birneshe aptaǵa deıin sozylady. Kóbinese, 2-6 saǵatqa sozylady. Ustamalar kez kelgen ýaqytta paıda bolady, kóbinese, tańerteń jáne túnde. Bas aınalý ustamasyn psıhologııalyq jáne dene shıryǵýy týyndatýy múmkin. Naýqas qorshaǵan zattar aınalatyndaı nemese qozǵalatyndaı kórinedi. Bul sımptomdar naýqasqa orasan jaısyzdyq ákeledi.\r\n\r\nUstama kezinde aýrý qulaqta estimeı qalý sezimi paıda bolady. Ustama kezinde tepe-teńdik buzylatyny sonshalyq, naýqas aıaǵyna tura almaıdy.\r\n\r\nOrnalasýdy  ózgertýde nemese basty burǵanda jaǵdaı nasharlaıdy jáne júrek aınýy paıda bolady. Ustama ótkennen keıin 6-48 saǵat boıy adam álsizdik sezinedi.  \r\n\r\nRemıssııa kezinde naýqastyń jaǵdaıy qanaǵattanarlyq bolyp qalady. Eger sizde Mener aýrýynyń sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginý qajet.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nMener aýrýyn anyqtaý úshin júrgiziledi:\r\n \r\n* otoskopııa (syrtqy estý jolyn qaraý);\r\n\r\n* aýdıometrııa (estýdi ólsheý);\r\n\r\n* vestıbýlıarlyq apparatty zertteý;\r\n\r\n* magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT);\r\n\r\n* qandy gormonǵa taldaý;\r\n\r\n* qalqansha bezdiń ÝDT (ÝZI);\r\n\r\n* bakterıologııalyq zertteýler.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nMener aýrýyn tolyq emdep jazý múmkin emes, emdeý tek ustama jıiligin azaıtýǵa kómektesedi. Mener aýrýy asqyný satysynda bolǵanda dári-dármek preparattary kenetten bolatyn ustamanyń kórinisin basýǵa, sondaı-aq, júrek aıný sımptomdaryn azaıtýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nMener aýrýyn emdeý estýdiń tómendeýiniń aldyn alýǵa kómektese almaıdy. Emdeý sımptomdardy baqylaýǵa, sondaı-aq, ustamalardyń jıiligin azaıtýǵa baǵyttalady.\r\n\r\nMener aýrýyn emdeý kelesige baǵyttalǵan:\r\n\r\n* nesep aıdaıtyn quraldardy qabyldaý, olar ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń jınaqtalýyn azaıtýǵa múmkindik beredi;\r\n\r\n* vestıbýlıarlyq apparatqa basatyn jáne ishki qulaqqa tynyshtandyratyn   áser etetin dári-dármekterdi qabyldaý;\r\n\r\n* tuzdy shekteıtin arnaıy emdámdi qadaǵalaý, bul ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń jınalýyn azaıtýǵa yqpal etedi;\r\n\r\n* temeki shegýden, alkogol men kofeındi tutynýdan alshaq bolý.\r\n\r\nNaýqas ustamalardyń damýyn týyndatatyn kúızelisterden alshaq bolýy qajet. Emdeýdiń barysynda mı qan aınalymyn jaqsartatyn preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nEger Mener aýrýyn emdeýdiń konservatıvtik ádisteri kómektespese, hıýrgııalyq aralasýǵa júginý qajet.  \r\n\r\nHıýrgııalyq emdeýdiń negizgi maqsaty – qulaqtyń qurylysyn zaqymdamastan, aýrýdyń kórinisin joıý. Operatsııa kezinde ishki qulaqtyń vestıbýlıarlyq apparatyn hıýrgııalyq buzý oryndalady. Sondaı-aq, vestıbýlıarlyq apparatty antıbıotık engizýmen buzý júzege asyrylýy múmkin, bul em-shara hımııalyq ablıatsııa atalady. Biraq, mundaı ádister estimeýge aparady, sondyqtan, olar asa sırek qoldanylady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlar\r\n\r\n* baqylaýǵa kelmeıtin bas aınalýynan júre almaý\r\n* zaqymdanǵan jaqta estýdi joǵaltý\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEstýdi joǵaltý, qulaqtaǵy shýyl nemese bas aınalýy sekildi Mener aýrýynyń sımptomdary paıda bolsa nemese ýshyqsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda aýrýdyń aldyn alý múmkin emes, biraq, keıde aýrýdyń týyndaýy bas súıek-mı jaraqatynan bolatyndyqtan, saqtyq sharalaryn qadaǵalaý qajet: mototsıkl,  velosıped nemese rolıkterdi tepkende basqa shlem kııý qajet. Sonymen qatar, tuzy az emdám ustaný ustamalardyń sanyn azaıtýǵa kómektesedi, sondyqtan, tuzdy tutynýdy shekteýdi aldyn alý ádisi retinde aıtýǵa bolady. Kúızelisten, allergendik faktorlardan, temeki shegýden, alkogol men kofe tutynýdan alshaq bolý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1000,'article','1075','Osteomıelıt','qz','2018-07-28 17:52:13','2018-07-28 17:45:00','Osteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy, bakterııalardan  nemese basqa mıkroorganızmderden týyndaıdy.\r\n\r\n Osteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy. Kóbinese, ınfektsııa basqa kózden shyǵady jáne qan arqyly súıekke taralady. Osteomıelıt bakterııalardan nemese zeńderden týyndaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1075',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Osteomıelıt','y','   Osteomıelıt Osteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy, bakterııalardan  nemese basqa mıkroorganızmderden týyndaıdy.\r\n\r\n Osteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy. Kóbinese, ınfektsııa basqa kózden shyǵady jáne qan arqyly súıekke taralady. Osteomıelıt bakterııalardan nemese zeńderden týyndaıdy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nOsteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy, bakterııalardan  nemese basqa mıkroorganızmderden týyndaıdy.\r\n\r\n  \r\n\r\n Osteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy. Kóbinese, ınfektsııa basqa kózden shyǵady jáne qan arqyly súıekke taralady. Osteomıelıt bakterııalardan nemese zeńderden týyndaıdy.\r\n\r\n\r\n Sebepteri\r\n\r\nSúıektiń juqpalanýy kóbinese bakterııalardan bolady, sırek - zeńderden  nemese  basqa mıkroorganızmderden bolady. \r\n\r\nBakterııalar súıekke zaqymdanǵan teriden, jaqyndaǵy bulshyq etten nemese sińirlerden taralýy múmkýin. Teridegi jaralar men oıyq jaralar arqyly berilýi múmkin.\r\n\r\nInfektsııa deneniń basqa bóligininen shyǵyp, qanmen taralyp, súıektiń juqpalanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, juqpalaný súıekke hırýrgııalyq operatsııalardan keıin de oryn alýy yqtımal. Bul kóbinese, súıekke metal bilik jáne plastına engizgende oryn alady.\r\n\r\nBalalarda osteomıelıtke qol men aıaqtyń uzyn súıekteri, eresekterde – aıaqtyń, omyrtqanyń jáne jambastyń súıekteri ushyraıdy.\r\n\r\nQaýip faktorlary :\r\n\r\n·         Dıabet\r\n\r\n·         Gemodıalız\r\n\r\n·         Qanmen nashar qamtamasyz etilý\r\n\r\n·         Jaraqattardan keıin\r\n\r\n·         Tyıym salynǵan esirtkilik zattekterdi engizý\r\n\r\nOsteomıelıtke shaldyǵý qaýpi kók baýyry alynǵan adamdarda joǵary bolady.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n·         Súıektegi aýyrsyný\r\n\r\n·         Dene  temperatýrasynyń artýy\r\n\r\n·         Jalpy dimkástaný, álsizdik\r\n\r\n·         isiný, qyzarý jáne jergilikti temperatýranyń artýy\r\n\r\n·         qaltyraý\r\n\r\n·         tersheńdik\r\n\r\n·         bel aýmaǵyndaǵy aýrysyný\r\n\r\n·         býyndar men aıaqtyń isinýi.\r\n\r\n\r\n Dıagnostıka\r\n\r\nQaraý barysynda zaqymdanǵan aýmaqta isiný men qyzarý anyqtalady.\r\n\r\nTekserýge kelesi ádister jatady:\r\n\r\n·         qan ósindisin bakterııaǵa tekserý\r\n\r\n·         súıek Bıopsııasy\r\n\r\n·         súıek Rentgenografııasy\r\n\r\n·         Qannyń jalpy taldaýy\r\n\r\n·         S-reaktıvti aqýyzdy anyqtaý (SRB)\r\n\r\n·         erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵyn (SOE) anyqtaý \r\n\r\n·         Súıek MRT\r\n\r\n·         Juqpalanǵan súıektiń mańyndaǵy jınalǵan suıyqtyqqa pýnktsııa.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – ınfektsııany joıý jáne súıektijáne qorshaıtyn tinderdiń zaqymdanýyn azaıtý.\r\n\r\nJuqpamen kúreste antıbıotıkter qoldaný. Antıbıotıkterdiń birneshe tobyn qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nKóbinese, antıbıotıkter vena arqyly engiziledi.\r\n\r\nAntıbıotıktermen emdeý kýrssy 4-6 aptaǵa jýyq bolady.\r\n\r\nEmdeýdiń tıimsiz bolýynda tirshiligin joıǵan súıek tinin alyp tastaý úshin hırýrgııalyq operatsııa qajet bolady.\r\n\r\nJuqpalanǵan súıekke metal plastına qoıylǵan bolsa, ony alyp tastaý qajet.  \r\n\r\nSúıek tinin alyp tastaǵannan keıin qalǵan keńistik transplantatpen nemese basqa arnaıy materıalmen almastyrylady. Atalǵan áreketter jańa súıek tininiń ósýine yqpal etedi.\r\n\r\nBýyndy protezdeýden keıin bolǵan juqpalaný juqpalanǵan tindi alyp tastaý jáne jańa protezge almastyrý operatsııasyna muqtaj bolady. kóbinese, dárigerler býyndy  qaıtadan tolyq protezdeý oryndalǵanǵa deıin tolyq jazylýdy kútedi.\r\n\r\nDıabetke shaldyqqan bolsańyz, aýrý udaı baqylaýda bolýy tıis. Juqpalanǵan aýmaqtyyń qan aınalymyn jaqsartý jáne emdeý úshin hırýrgııalyq operatsııa qajet bolýy múmkin.  \r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nÝaqytyly emdeýde aýrýdyń boljamy, ádette, ońtaıly.\r\n\r\nSozylmaly osteomıelıtke shaldyqqandar úshin boljamy asa ońtaıly emes. Aýrýdyń sımptomdary kóptegen jyldar boıy paıda bolyp otyrýy múmkin, hırýrgııalyq operatsııa  jasalǵannyń ózinde. Dıabetke shaldyqqan jáne qanmen nashar qamtamasyz etilgen naýqastarda aıaqtyń ampýtatsııasy bolýy múmkin.\r\n\r\nJasandy protezdiń juqpalanýynda boljamy  kelesi faktorlarǵa baılanysty:\r\n\r\n·         Naýqastyń densaýlyq jaǵdaıy\r\n\r\n·         Infektsııanyń túri\r\n\r\n·         Protezdi tez jáne qaýipsiz alý múmkindigi.\r\n\r\n \r\n Qashan dárigerdiń kómegine júginý qajet\r\n\r\n·         Osteomıelıttiń sımptomdary bolýynda\r\n\r\nÓtkizilgen emdeýge qaramastan, osteomıelıttiń sımptomdary toqtamaıtyn bolsa.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1001,'article','1083','Parkınson aýrýy','qz','2018-07-31 06:33:42','2018-07-31 06:27:00','Parkınson aýrýy — mıdyń júıkelik jasýshalarynyń birtindep tirshiligin joıýymen baılanysty aýrý, onyń saldarynan qımyl úılesimi jáne bulshyq ettiń shıraqtyǵy buzylady. Aýrýǵa tán - dirildeý, jalpy qımyldaýdyń nasharlyǵy, ornalasý men qozǵalýdyń qıyndaýy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1083',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Parkınson','y','   Parkınson aýrýy Parkınson aýrýy — mıdyń júıkelik jasýshalarynyń birtindep tirshiligin joıýymen baılanysty aýrý, onyń saldarynan qımyl úılesimi jáne bulshyq ettiń shıraqtyǵy buzylady. Aýrýǵa tán - dirildeý, jalpy qımyldaýdyń nasharlyǵy, ornalasý men qozǵalýdyń qıyndaýy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat    \r\n \r\nParkınson aýrýy — mıdyń júıkelik jasýshalarynyń birtindep tirshiligin joıýymen baılanysty aýrý, onyń saldarynan qımyl úılesimi jáne bulshyq ettiń shıraqtyǵy buzylady. Aýrýǵa tán - dirildeý, jalpy qımyldaýdyń nasharlyǵy, ornalasý men qozǵalýdyń qıyndaýy.\r\n\r\n\r\n\r\nParkınson aýrýy – baıaý túrde ýshyǵatyn aýrý, qımyldyń úılesimine, bulshyq ettiń shıraqtyǵyna, tepe-teńdikke áser etedi. Kóbinese, qımyl qyzmetine, bulshyq et pen qantamyrlardyń shıraqtyǵyna, tynys alýǵa, júrek qyzmetine jaýap beretin, mıdyń ortasynda ornalasqan, oılaý aǵzasy –qara sýbstantsııanyń jasýshalary buzylǵanda damıdy. \r\n\r\n {ANAME()2{ANAME}\r\nSebepteri\r\n\r\nParkınson aýrýyna kóbinese, 50 jastan asqan adamdar shaldyǵady. Áıelderge qaraǵanda erlerde jıi kezdesedi. Keıde jas adamdar da shaldyǵady.\r\n\r\nBul aýrýǵa beıimdilik tuqym qýalaýy múmkin. Kóbinese, Parkınson aýrýy jas shaqta paıda bolsa, tuqym qýalaý arqyly berilgen.\r\n\r\nParkınson aýrýy dofamınniń (mıda ımpýlster berilisi úshin qyzmet etetin zattekter) óndirilýiniń buzylys saldarynan paıda bolatyndyǵy belgili. Bul zattektiń jetispeýi mıdyń adamnyń qozǵalysy úshin jaýapty bólikterindegi jasýshalardyń qyzmetiniń buzylysyna aparady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nAýrýdyń alǵashqy sımptomdaryna ádette, naýqastar mán bermeıdi.\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdary:\r\n\r\n·      Qol-aıaqtyń qozǵalysynyń báseńdeýi;\r\n\r\n·      Mımıkalyq belsendiliktiń (bet bulshyq etiniń belsendiligi) joıylýy nemese qıyndaýy;\r\n\r\n·      Bulshyq et shıraqtyǵynyń artýy;\r\n\r\n·      Telimdi dirildeý, qozǵalǵanda azaıatyn nemese tolyq joıylatyn;\r\n\r\n·      Ornalasýdyń qıyndaýy nemese ornalasýdy baqylaýdyń joıylýy (jıi qulaý, júristiń ózgerýi, t.b.);\r\n\r\n·      búkireıý;\r\n\r\n·      sóıleýdegi ózgerister;\r\n\r\n·      qýyqtyń dısfýnktsııasy (neseptiń jiti kidirýi nemese ustamaýy);\r\n\r\n·      sozylmaly depressııa.\r\n\r\nBasqa  sımptomdary:\r\n\r\n·      úreılený, kúızelis, shıryǵý\r\n\r\n·      oılardyń shatasýy\r\n\r\n·      Dementsııa (aqyl-esten adasý)\r\n\r\n·      Esten taný\r\n\r\n·      Gallıýtsınatsııa (joq zattar men dybystardy jalǵan qabyldaý)\r\n\r\n·      Este saqtaýdy joǵaltý.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nParkınson aýrýyn anyqtaýdy dáriger sımptomdardy zertteý jáne naýqasty tekserý arqyly júrgizedi. Kóbinese, aýrýdyń sımptomdaryn anyqtaý qıyn, ásirese, egde jastaǵy adamdarda. Sımptomdar aýrý asqynǵanda aıqyn bolady.\r\n\r\nNaýqasty qaraǵanda dáriger anyqtaıdy:\r\n\r\n·      Qozǵalýdy bastaýda jáne aıaqtaýda qıyndyq\r\n\r\n·      Julqymaly, naqty emes qozǵalý\r\n\r\n·      Bulshyq ettiń atrofııasy (bulshyq et tininiń juqarýy)\r\n\r\n·      Býyndardyń qımylynyń nasharlaýy\r\n\r\n·      Dirildeý\r\n\r\n·      Júrek yrǵaǵynyń ózgerýi (arıtmııa)\r\n\r\nParkınson aýrýynda reflekster qalypty.\r\n\r\nUqsas sımptomdary bar aýrýlardy eskerý úshin basqa testiler qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý kezinde jaqsy tamaqtaný, salaýatty ómir salty, udaıy demalý, kúızelisten alshaq bolý, psıhologııalyq qoldaý qajet. Emdámdi ózgertý qajet, eger naýqasta tamaqty jutýda másele paıda bolsa.\r\n\r\nSımptomdardy baqylaýǵa sondaı-aq, ortasha dene júktemeleri jáne eńbekpen emdeý yqpal etedi. Dene emdeýiniń basty maqsaty – bulshyq et pen býyndardy bosańsytý, bulshyq et atrofııasyn azaıtý.\r\n\r\nParkınson aýrýynan tolyq jazylý tásili qazirgi kezeńde joq. Emdeýdiń maqsaty- naýqasta baıqalatyn sımptomdardy baqylaýǵa alý.\r\n\r\nSımptomdar kúsheıgende dári-dármekpen emdeý qajet bolady. Dáriniń naqty túrin tańdaý naýqasqa, aýrýdyń túri men kórinisine baılanysty. Parkınson aýrýynda qoldanylatyn preparattardyń kópshiligi aýrýdyń kez kelgen satysynda áreket etedi, biraq, aýrýdyń tek belgili bir satysynda qoldanylatyn dáriler de bar. Tańdaýdyń negizgi ustanymy – emdeýde az asqynýmen kóp paıda keltirý.\r\n\r\nParkınson aýrýyna qarsy dárilik preparattar:\r\n\r\n·      Áreket etetin zattegi – úshtsıkldik amınoadamantan bolatyn preparattar, qımyldyń qıyndaýyn jáne akınezııany (erikti qozǵala almaý) azaıtady, dirildeýdi de birshama azaıtady. Naýqastardyń shamamen jartysyna áser etedi. Parkınson aýrýynyń aıqyn túrinde bul preparattar basqa dárilermen birge qoldanylady.\r\n\r\n·      Antıholınergııalyq quraldar (atsetılholındi – organızmde júıke-bulshyq et berilisin júzege asyratyn zattekti tejeıtin dáriler) dirildeý men qımyldaýdyń qıyndaýyna qatysty jaqsy áreket etedi, biraq, gıpokınezııa (qozǵalý belsendiliginiń tómendeýi) kórinisterine asa áser etpeıdi. Dárilerdiń úlken mólsheri kúshtirek áser etpeıtindigin este ustaǵan jón, al asqynýdy arttyrýy múmkin.\r\n\r\n·      Áreket etetin zattegi – dıgıdroksıfenılalanın bolatyn preparattar kópshilik naýqastar úshin Parkınson aýrýynan eń tıimdi qural bolyp qalýda. Dıgıdroksıfenılalanın organızmde dofamınge aınalady, onyń tapshylyǵyn tolyqtyrady. Preparattyń joǵary áseri 2-5 jyl boıy, ýaqyt óte onyń áseri azaıa bastaıdy. Bul preparatpen uzaq emdelgende eriksiz qımyl nemese aýrýdyń jiti kórinisteri baıqalýy múmkin. Osyǵan baılanysty keıbir dárigerler bul preparatpen emdeýdi keıinge qaldyrǵandy jón kóredi.\r\n\r\n·      Bromokrıptın (organızmde dofamınnyń óndirilýin yntalandyrǵysh) – bul dárini Parkınson aýrýynyń kez kelgen satysynda qoldanýǵa bolady, barlyq kórinisterin azaıtady, jeke jáne basqa da osy aýrýǵa qarsy dárilermen birge qoldanylady.\r\n\r\nParkınson aýrýyn hırýrgııalyq emdeý dári-dármekpen emdeýdiń tıimsizdiginde kórsetiledi. Mıdaǵy operatsııa jasalǵanymen, aýrýdyń ýshyǵýy toqtamaýy múmkin, naýqas dári ishýin jalǵastyrýy qajet.\r\n\r\nAýrýdyń hırýrgııalyq emdeý ádisteri:\r\n\r\n·      Stereotaksıkalyq talamotomııa. Bul kezde mıǵa arnaıy zond engiziledi, onyń ushynyń temperatýrasy óte tómen bolady, bul dirildeýdi shaqyratyn jasýshalardyń buzylysyna aparady.\r\n\r\n·      Pallıdotomııa kezinde solǵyn sharǵa (mıdyń bulshyq et shıraqtyǵyn retteıtin bóligi) ıne engizilip, onyń ishinara buzylysqa ushyratady. Bul operatsııa naýqasty kúshti qımyl buzylysynan qutqara alady,  \r\n\r\n·      Neırostımýlıatsııa. Mıdy elekt togymen az ınvazıvti hırýrgııalyq yntalandyrý aýyrsyný sezimin jáne qımyl buzylysyn azaıtady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nEmdelmegen jaǵdaıda aýrý asqynady, múgedektikke aparady, mıdyń barlyq qyzmetiniń nasharlaýyna aparýy jáne erte ólim-jitimge aparýy múmkin. Ádette, sımptomdar kópshilik naýqastarda dári qabyldaýda jeńildeıdi. Dárilerdiń mólsheri men qabyldaý uzaqtyǵy ár túrli bolady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n·      Kúndelikti qyzmetti oryndaý qıyndyǵy\r\n\r\n·      Jutýdyń nemese shaınaýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·      Múgedektik  (ár túrli kórinis beredi)\r\n\r\n·      Qulaý nátıjesindegi jaraqattar\r\n\r\n·      Silemeıdi jáne tamaqtyń tynys alýǵa túsýinen (aspıratsııadan) pnevmonııa\r\n\r\n·      Dárilerdiń janama áserleri\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEger sizde :\r\n\r\n·      Qolyńyz dirildese\r\n\r\n·      Jalpy qımyl qıyndasa\r\n\r\n·      Júrýde, basqa da qozǵalysta másele bolsa\r\n\r\n·      Ornalasýda buzylys bolsa.\r\n\r\nAýrýdyń bastapqy túri oryn alsa da, naýqas kásiptik qaraýǵa jáne emdeýdiń jeke kýrsyn alýǵa muqtaj, sebebi, olaı bolmasa, kúrdeli saldary bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nParkınson aýrýynyń damýyna aparýy múmkin faktorlardy eskerý qajet. Mysaly, bul derttiń paıda bolýyn ýytty zattekterdi, sondaı-aq, dárilerdi artyq tutyný, mysaly,  neıroleptıkterdi tutyný týyndatýy múmkin. Bas súıek-mı jaraqaty da osy aýrýǵa aparýy yqtımal.\r\n\r\nParkınson aýrýynyń paıda bolý qaýpin azaıtýǵa belsendi jáne salaýatty ómir saltyn ustaný, organızmge qolaısyz ekologııalyq faktorlardyń áserin joıý, ınfektsııalyq aýrýlardy ýaqytyly emdeý, udaıy aqyl-oı jáne dene eńbegin qoldaý yqpal etedi.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1002,'article','1105','Seboreıalyq dermatıt','qz','2018-08-01 07:54:13','2018-08-01 07:47:00','Seboreıalyq dermatıt – teriniń jıi kezdesetin, qabyný aýrýy. Bul kezde shashtyń túbindegi, bet pen qulaqtyń maı bezi jaqsy damyǵan bólikterinde aq-sary tustary bolady. olar ózgermegen nemese qyzarmaǵan tusta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n«Besik telpegi» - sábılerde seboreıalyq dermatıt kezindegi bastyń terisiniń zaqymdanýyn sıpattaıtyn termın.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1105',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Seboreıalyq','y','   Seboreıalyq dermatıt Seboreıalyq dermatıt – teriniń jıi kezdesetin, qabyný aýrýy. Bul kezde shashtyń túbindegi, bet pen qulaqtyń maı bezi jaqsy damyǵan bólikterinde aq-sary tustary bolady. olar ózgermegen nemese qyzarmaǵan tusta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n«Besik telpegi» - sábılerde seboreıalyq dermatıt kezindegi bastyń terisiniń zaqymdanýyn sıpattaıtyn termın. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n               \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıt – teriniń jıi kezdesetin, qabyný aýrýy. Bul kezde shashtyń túbindegi, bet pen qulaqtyń maı bezi jaqsy damyǵan bólikterinde aq-sary tustary bolady. olar ózgermegen nemese qyzarmaǵan tusta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n«Besik telpegi» - sábılerde seboreıalyq dermatıt kezindegi bastyń terisiniń zaqymdanýyn sıpattaıtyn termın.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıttiń naqty sebebi belgisiz. Dárigerlerdiń oıynsha, ol birneshe sebeptiń birigýinen bolýy múmkin, gormonaldyq úılesimniń buzylýyn, ımmýndyq júıeniń álsireýin, qorektik zattekterdiń jetkiliksizdigin, nemese júıke júıesiniń aýrýlaryn qosa.\r\n\r\nMalassezia zeńderinen paıda bolatyn titirkenis te osy jaǵdaıǵa ákelýi múmkin. Seboreıalyq dermatıt tuqym qýalaýy múmkin.\r\n\r\nTeriniń qabattary\r\n\r\n \r\n\r\nQaýip faktorlary:\r\n\r\nKúızelis nemese sharshaý\r\nEkstremaldyq aýa raıy\r\nMaıly teri nemese teridegi bezeýler\r\nKeıbir sýsabyndar nemese terige kútim jasaý quraly\r\nSpırt quramdas losondar qoldaný\r\nSemizdik\r\nNevrologııalyq aýrýlar, onyń ishinde, bassúıek-mı jaraqaty, Parkınson aýrýy nemese ınsýlt\r\nAdamnyń ımmýnıtet tapshylyǵy vırýsy (VICh)\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıt deneniń ár bóliginde paıda bolýy múmkin. Ádette, ol teriniń maı bezi jaqsy damyǵan tustarynda paıda bolady. Kóbinese, bul bastyń, qabaqtyń terisi, muryn-erin qyrtysy, qulaq artyndaǵy, syrtqy qulaqtaǵy tustar, sondaı-aq, keýde qýysy.\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıttiń sımptomdary:\r\n\r\n•      Teriniń zaqymdanýy\r\n\r\n•      Teriniń úlken aýmaǵyndaǵy túıindaqtar\r\n\r\n•      Teriniń maıly bólikteri\r\n\r\n•      Teride aq, qabyrshaqtanǵan, sary, maıly bólikterdiń paıda bolýy\r\n\r\n•      Juqpalanǵan kezde nasharlaýy múmkin qyshý\r\n\r\n•      Teriniń azdaǵan qyzarýy\r\n\r\n•      Shashtyń túsýi\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDıagnoz teri zaqymdanýynyń ózine tán syrtqy túrine jáne ornalasýyna saı qoıylady. Ári qaraı, teri bıopsııasy sekildi tekserýler sırek qajet bolady.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nQabyrshaqtaný men qurǵaqtyqty qaıyzǵaqqa arnalǵan arnaıy sýsabynnyń kómegimen emdeýge bolady. olardy dárihanada dárigerdiń retseptinisiz satyp alýǵa bolady. japsyrmasynda seboreıalyq dermatıtti emdeıdi dep jazylǵan sýsabyndy izdeńiz. Olardyń quramynda salıtsıl qyshqyly, taskómir shaıyry, myrysh, rezortsın, ketokonazol nemese selen sýlfıdi sekildi qurambólikter bolady. sýsabyndardy nusqaýlyǵynda kórsetilýine sáıkes qoldanyńyz.  \r\n\r\nAýrýdyń aýyr ótýinde dáriger selen sýlfıdiniń, ketokonazol nemese kortıkosteroıdtardyń mólsheri joǵary sýsabyndy nemese losondy qoldanýdy taǵaıyndaýy múmkin.  Sondaı-aq, quramynda ımmýnıtetti yntalandyrǵysh bolatyn krem usynylýy múmkin. Bul dári ımmýndyq júıeniń jumysyn basýǵa qabiletti, osylaısha, qabynýdy azaıtady.\r\n\r\nKún sáýlesiniń áser etýinde seboreıalyq dermatıttiń barysy jaqsarady dep sanalady. Keıbir adamdar jazda jaǵdaı jaqsaratyndyǵyn aıtady, ásirese, belsendi demalystan keıin.  \r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıt – sozylmaly aýrý (ómir boıǵy), asqyný men basylý kzeńderi almasady, biraq, onyń sımptomdaryn sáıkes emdeýmen baqylaýǵa bolady.\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıttegi jaǵdaıdyń aýyrlyǵy qaýip faktorlarynyń áserin joıýda jáne terige kútim jasaý qaǵıdalaryn ustanýda jeńildeıdi. \r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n·         Psıhologııalyq kúızelis, ózin ózi baǵalaýdyń tómendeýi, uıalyp-qysylý\r\n\r\n·         Ekinshi bakterıaldyq nemese zeńdik ınfektsııanyń qosylýy.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerden keńes alyńyz, eger seboreıalyq dermatıttiń sımptomdary úı jaǵdaıynda emdeýge jáne dárigerdiń retseptinsiz bosatylatyn dári preparattaryn qabyldaýǵa serpin bermese. \r\n\r\nSondaı-aq, dárigerge kórinińiz, eger zaqymdaný bólikteriniń betinde suıyqtyq, iriń nemese qabyq paıda bolsa, nemese bul tustar qyzaryp, aýyrsynatyn bolsa.   \r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nSeboreıalyq dermatıt kezindegi jaǵdaıdyń aýyrlyǵy qaýip faktorlarynyń áserin joıýda jáne terige kútim jasaý qaǵıdalaryn ustanýda jeńildeıdi.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nQaıyzǵaq; Seboreıalyq ekzema; «Besik telpegi».\r\n\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000963.htm\r\n\r\nAýdarǵan:AselStambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1003,'article','1107','Shań kenelerine allergııa','qz','2018-08-01 08:02:38','2018-08-01 07:57:00','Shań kenelerine allergııa dep úı shańynda bolatyn asa usaq jándikterge allergııalyq serpin atalady. Shań kenelerine allergııanyń belgilerine túshkirý jáne muryn aǵýy/bitýi jatady. Kóptegen adamdar shań kenelerine allergııa bolǵanda astmanyń (demikpe) entigý jáne tynys alýdyń qıyndaýy sekildi belgilerine de shaldyǵady.\r\n\r\nShań keneleri – kene men órmekshilerdiń jaqyn tuqymdasy – olar asa shaǵyn, mıkroskoppen ǵana kórýge bolady.  Shań keneleriniń kóptegen tósek jabdyǵynda, jumsaq jıhazda, kilemde mekendeýine ońtaıly jaǵdaı jasalady.\r\n\r\nÚıdegi shań keneniń kólemin azaıtý sharalary kóbinese, allergııa sımptomdaryn baqylaýǵa kómektesedi. Dáriler nemese basqa emdeý ádisteri astmanyń sımptomdaryn jeńildetý jáne barysyn meńgerý úshin qajet bolýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1107',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shań','y','   Shań kenelerine allergııa Shań kenelerine allergııa dep úı shańynda bolatyn asa usaq jándikterge allergııalyq serpin atalady. Shań kenelerine allergııanyń belgilerine túshkirý jáne muryn aǵýy/bitýi jatady. Kóptegen adamdar shań kenelerine allergııa bolǵanda astmanyń (demikpe) entigý jáne tynys alýdyń qıyndaýy sekildi belgilerine de shaldyǵady.\r\n\r\nShań keneleri – kene men órmekshilerdiń jaqyn tuqymdasy – olar asa shaǵyn, mıkroskoppen ǵana kórýge bolady.  Shań keneleriniń kóptegen tósek jabdyǵynda, jumsaq jıhazda, kilemde mekendeýine ońtaıly jaǵdaı jasalady.\r\n\r\nÚıdegi shań keneniń kólemin azaıtý sharalary kóbinese, allergııa sımptomdaryn baqylaýǵa kómektesedi. Dáriler nemese basqa emdeý ádisteri astmanyń sımptomdaryn jeńildetý jáne barysyn meńgerý úshin qajet bolýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nShań kenelerine allergııa dep úı shańynda bolatyn asa usaq jándikterge allergııalyq serpin atalady. Shań kenelerine allergııanyń belgilerine túshkirý jáne muryn aǵýy/bitýi jatady. Kóptegen adamdar shań kenelerine allergııa bolǵanda astmanyń (demikpe) entigý jáne tynys alýdyń qıyndaýy sekildi belgilerine de shaldyǵady.\r\n\r\nShań keneleri – kene men órmekshilerdiń jaqyn tuqymdasy – olar asa shaǵyn, mıkroskoppen ǵana kórýge bolady.  Shań keneleriniń kóptegen tósek jabdyǵynda, jumsaq jıhazda, kilemde mekendeýine ońtaıly jaǵdaı jasalady.\r\n\r\nÚıdegi shań keneniń kólemin azaıtý sharalary kóbinese, allergııa sımptomdaryn baqylaýǵa kómektesedi. Dáriler nemese basqa emdeý ádisteri astmanyń sımptomdaryn jeńildetý jáne barysyn meńgerý úshin qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nMuryn qýysynyń qabynýyna baılanysty shań kenelerine allergııa sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n·         túshkirý\r\n\r\n·         murynnyń aǵýy\r\n\r\n·         kózdiń qyshýy, qyzarýy nemese ylǵaldanýy\r\n\r\n·         murynnyń bitýi\r\n\r\n·         murynnyń, tańdaıdyń nemese kómeıdiń  qyshýy\r\n\r\n·         muryn qýysynan silemeı bólindisiniń kómeıdiń artqy qabyrǵasynan aǵýy\r\n\r\n·         jótel\r\n\r\n·         bettegi qysylý jáne aýyrsyný sezimi\r\n\r\n·         kózdiń isinýi, kóz asty terisiniń kókshildenýi \r\n\r\n·         balalyq shaqta – muryndy jıi úıkeý\r\n\r\neger shań kenelerge allergııaǵa demikpe qosarlansa, adam kelesilerge ushyraıdy:\r\n\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\n\r\nkeýdedegi qysylý sezimi nemese aýyrsyný\r\n\r\ndem shyǵarǵanda, entikkende ysqyryq estilýi\r\n\r\nentigýge, jótelýge jáne aýyr tynys alýǵa baılanysty uıqydaǵy máseleler.\r\n\r\nJótel nemese syryldaý ustamalary, olar tumaý nemese sýyq tııý sekildi respıratorlyq vırýstyq ınfektsııalardan ýshyǵady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nShań keneleri adamdar terisiniń qabyrshaqtanyp, túsken jasýshalarymen qorektenedi, aýadaǵy ylǵaldy jutady. Olar 18,5 - 290S temperatýrada, salystyrmaly ylǵaldylyq 50 paıyz bolǵanda damıdy.\r\n\r\nÚı shańyn tósek jabdyǵynyń, jıhazdyń, jastyqtyń jáne kilemderdiń talshyqtary jeńil jutady. Bul materıaldar sondaı-aq, ylǵaldy jaqsy ustaıdy. Demek, uıqtaıtyn bólmeler shań kenelerdiń mekendeýi úshin asa ońtaıly.\r\n\r\nShańda shań keneleriniń nájisteri jáne ydyraýǵa ushyraǵan deneleri bolady, olar – aqýyz, sondyqtan, úı shańyna allergııanyń sebebi bolady.\r\n\r\n\r\nAllergııalyq serpindi ne týdyrady\r\n\r\nAllergııa - shań-tozań, úı janýarlarynyń júni nemese shań keneleri sekildi bógde zattarǵa ımmýndyq júıeniń serpini.\r\n\r\nImmýndyq júıe antıdeneler sekildi aqýyzdardy óndiredi. Olardyń keıbiri aýrýlar men ınfektsııalardy týyndatýy múmkin bógde agentterden bizdi qorǵaıdy. Allergııa bolsa, ımmýndyq júıe naqty allergendi zııandy zat retinde anyqtaıdy. Allergendi jutqanda nemese onymen qatynasqa túskende, ımmýndyq júıe muryn qýysynda nemese ókpede qabyný reaktsııasyn óndirý arqyly serpin beredi. Allergenniń uzaq nemese udaıy áseri demikpege baılanysty sozylmaly qabynýdy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger shań kenege allergııany aýrýdyń sımptomdarynyń negizinde, muryndy qaraýda jáne suraqtarǵa jaýapqa súıenip anyqtaıdy.\r\n\r\nDáriger muryn silemeı qabatyn zertteý úshin arnaıy jaryq beretin aspapty qoldanady. Eger qandaı da bir aýadaǵy bólikke allergııa bolsa, muryn qýysynyń silemeı qabaty isinip, solǵyn nemese kókshil bolady.\r\n\r\nDáriger shań kenege allergııany naýqastyń sıpattaýyna qaraı qoıady. Mysaly, uıqtaǵan kezde nemese úıdi jınaý kezinde sımptomdar ýshyǵatyn bolsa (shań kene allergenderi ýaqytsha aýada bolǵanda), naýqasta shań kenege allergııa bar bolǵany.\r\n\r\nEger úı janýary bolsa – allergııanyń keń taralǵan bir kózi, allergııanyń sebebin anyqtaý qıyn, ásirese, bir bólmede uıqtaıtyn bolsa. Allergııa kózi úıdegi múmkin allergender deńgeıin tómendetý boıynsha sharalardy qabyldaýdan keıin naqtyraq anyqtalady.\r\n\r\n \r\nEmdeý sharalary jáne dárilik preparattar\r\n\r\nAllergııany baqylaýdyń birinshi sharty  -  shań kenelermen qatynasty múmkindiginshe joıý. Shań kenelerdiń áserin joıǵanda, allergııanyń kórinisi azaıady, nemese allergııalyq serpinniń sımptomdary jeńildeıdi. Degenmen, qorshaǵan ortadan shań kenelerdiń áserin tolyǵymen joıý múmkin emes. Sımptomdardy baqylaý úshin dárilik preparattar qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAllergııaǵa qarsy preparattar\r\n\r\nDáriger murynmen tynys alýǵa baılanysty allergııa sımptomdaryn jeńildetý úshin kelesi preparattar tobyn taǵaıyndaýy múmkin:\r\n\r\nAntıgıstamındik preparattar ımmýndyq júıeniń allergııa kezinde belsendi bolatyn hımııalyq zattek óndirýin azaıtady. Bul preparattar qyshýdy, túshkirýdi, muryn aǵýyn azaıtady. Feksofenadın  (Allegra), loratadın (Alavert, Klarıtın), tsetırızın (Zırtek) sekildi kóptegen antıgıstamındik dáriler, sondaı-aq, balalarǵa arnalǵan antıgıstamındik spreıler de bar. Antıgıstamındik preparattar murynǵa sebetin (nazaldyq) spreı túrinde de bolady.\r\n\r\nNazaldyq  spreı túrindegi kortıkosteroıdtar qabynýdy azaıtady, jáne allergııalyq qyzbanyń sımptomdaryn baqylaıdy. Nazaldyq kortıkosteroıdtarda preparattyń tómen dozasy bolady jáne ishýge arnalǵan kortıkosteroıdtarǵa qaraǵanda janama áseriniń paıda bolý qaýpi az.\r\n\r\nIsinýge qarsy preparattar muryn qýysyndaǵy tinderdiń isinýin basyp, muryn arqyly keń tynys alýǵa yqpal etedi. Keıbir allergııaǵa qarsy tabletkalarda  antıgıstamındik jáne isinýge qarsy áser biriktirilgen. Isinýge qarsy preparattar arterıaldyq qysymdy arttyrýy múmkin, sondyqtan, arterıaldyq qysym joǵary bolsa, glaýkoma jáne júrek-qantamyr aýrýlary bolsa, olardy qoldanýǵa bolmaıdy. Qýyq asty beziniń gıperplazııasy bolsa, preparat jaǵdaıdy ýshyqtyrýy múmkin. Atalǵan preparattardy janama áseriniń paıda bolý qaýpinsiz qoldaný úshin dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nNazaldyq  spreı túrindegi isinýge qarsy preparattar allergııa sımptomdaryn qysqa ýaqytqa azaıtýy múmkin. Eger spreıdi úsh kúnnen artyq qoldanatyn bolsańyz, ol murynnyń bitelýin ýshyqtyrýy múmkin.\r\n\r\nNatrıı kromoglıkaty ımmýndyq júıeniń hımııalyq zattekterdi óndirýiniń aldyn alady jáne sımptomdardy azaıta alady. Bul  nazaldyq  spreıdi kúnine birneshe ret qoldanýǵa bolady, sımptomdar paıda bolǵanǵa deıin qoldaný asa tıimdi. Natrıı kromoglıkatynyń kúrdeli janama áserleri joq.\r\n\r\nLeıkotrıender tejeýishteri ımmýndyq júıeniń hımııalyq zattekteriniń áreket etýin tejeıdi. Olar montelýkast (Sıngýlıar) ataýymen tabletka túrinde taǵaıyndalady. Ony qabyldaýdyń janama áserleri – joǵary tynys alý joldarynyń ınfektsııasy, bas aýyrýy jáne qyzba. Tolqý sezimi nemese depressııa sekildi minez-qulyqtyń buzylysy nemese kóńil-kúıdiń ózgerýi – sırek taralǵan janama áserleri.\r\n\r\n \r\nÓmir salty jáne úı jabdyǵy\r\n\r\nShań kenesinen arylý – allergııany baqylaýdyń ońtaıly strategııasy. Úıde shań kenesin tolyǵymen joıa almaǵanmen, ony azaıtýǵa bolady. Kelesi keńesterdi oryndańyz:\r\n\r\nAllergensiz japqyshtardy qoldanyńyz. Matrats pen jastyqty shań men allergendi tejeıtin japqyshtarmen qaptańyz. Mundaı japqyshtar tyǵyz matadan jasalady, shań keneniń mekendeýin nemese olardyń matrats pen jastyqtan shyǵýynyń aldyn alady. Kereýetterdiń  serippesin allergenge qarsy japqyshtarmen jabyńyz.\r\n\r\nTósek jabdyǵyn jeti saıyn jýý qajet. Barlyq tósek japqyshtardy keminde, 54,40S ystyq sýda 15 mınýt boıy jýý qajet. Eger tósek japqyshtaryn ystyq sýda jýý múmkin bolmasa, shań kenesin joıý úshin olardy keminde 54,40S temperatýrada 15 mınýt boıy qurǵatqyshta ustaý qajet. Odan keıin allergenderdi joıý úshin shaıyp, keptirý qajet. Jýýǵa jaramaıtyn zattardy 24 saǵat boıy muzdatý shań kenesin joıǵanmen, allergenderdi joımaıdy.\r\n\r\nYlǵaldylyq tómen deńgeıde bolýyn qadalaǵańyz. Úıde keminde, 50 paıyz salystyrmaly ylǵaldylyqty qoldaý qajet. Aýany qurǵatqysh nemese kondıtsıoner tómen ylǵaldylyqty saqtaýǵa kómektesedi, gıgrometrdiń kómegimen ylǵaldylyq deńgeıin ólsheýge bolady.\r\n\r\nTósek jabyndysyn durys tańdaý qajet. Shańdy jeńil jınaıtyn jáne tazalanýy qıyn japqyshtardy qoldanbańyz.\r\n\r\nJumsaq oıynshyqtardyń jýylatyn túrin alyńyz. Olardy ystyq sýda muqııat jáne jıi jýyńyz. Sonymen qatar, jumsaq oıynshyqtardy kereýette qaldyrmańyz.\r\n\r\nUdaıy shań sorǵyshty qoldanyńyz. Kilemdi jáne jumsaq jıhazdy shań sorǵyshpen tazartý olardyń betinen shańdy sorady, biraq, shań keneleri men allergen kenelerin joıýda tıimdi emes. shań sorǵyshtan shyǵatyn úı shańyn azaıtý úshin qos qabatty mıkrofıltrli qaltashyǵy bar nemese joǵary tıimdilikti aýa bólshekteri bar fıltrli shań sorǵyshty qoldanyńyz. Eger aýyr allergııańyz bolsa, shańsorǵyshpen úı jınap jatqan bólmeden shyǵyńyz. Shańsorǵyshpen úı jınaǵannyn keıin eki saǵatqa deıin bólmege kirmeńiz.\n \r\n\r\nÚıdi muqııat taza ustańyz. Shań jınalsa, shań keneleri de jınalady. Usaq-túıek zattardy, ústelge qoıatyn bezendirý quraldaryn, kitap, gazet-jýrnaldardy uıqtaıtyn bólmeden shyǵaryńyz.\r\n\r\nKilemdi, basqa da shań kene mekendeıtin zattardy shyǵaryńyz. Kilem jabyndylar shań kene mekendeýi úshin ońtaıly orta. Ásirese, kilem jabyndy betonda ornalasatyn bolsa, ol ylǵaldy jeńil ustaıdy jáne shań kenesi úshin ylǵal ortany qamtamasyz etedi. Eger múmkin bolsa, kilemdi jabyndyny qoldanbańyz, onyń ornyna plıtka, aǵash, lınoleým nemese vınıldi eden jabyndysyn qoldaný qajet. Uıqtaıtyn bólmede jumsaq jıhazdy, jýylmaıtyn perdelerdi jáne shań jınaıtyn kóldeneń jalıýzıdi ustamaǵan jón.\r\n\r\nPesh pen kondıtsıonerdegi medıa-fıltrdiń joǵary tıimdiligin ornatyńyz. Paıdaly áser koffıtsıenti keminde, 11 nemese 12 bolatyn fıltrdi izdeńiz jáne úıde aýa fıltrin qurý úshin jeldetkishti qaldyryńyz. Fıltrdi ár 3 aı saıyn mindetti túrde aýystyryńyz. \r\n\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.mayoclinic.com/health/dust-mites/DS00842/METHOD=print\r\n\r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1004,'article','1138','Tynys alý joldarynda turyp qalǵan nemese jutyp qoıǵan zattar','qz','2018-08-05 11:41:55','2018-08-05 11:40:00','Eger bala qandaı da bir úshkir emes jáne qaýipsiz zatty jutyp qoısa, jáne ol kómeıinde turyp qalmasa, ol nájispen birge ózdiginshe shyǵýy múmkin.\r\n\r\nÓzdiginshe shyǵýyn kútken kezde balany muqııat qadaǵalańyz jáne eger qusý, silemeı aǵýy bastalsa, tamaqtan bas tartsa, qyzý, jótel, demin tartqanda shýly tynys alý nemese ysqyratyn dybys paıda bolsa, dárigerdi shaqyryńyz. Jáne eger eki kúnde zat nájispen shyqpasa da dárigerge kóriný qajet (zatty nájisten izdeý úshin súzgileý qajet).\r\n\r\nEger bala qanda da bir ótkir (mysaly, tis shuqyǵysh nemese ıne) nemese qaýipti zatty (saǵat batareıasy nemese birneshe shaǵyn magnıt) jutyp qoısa, saý bolyp kórinse de balany dárigerge aparyńyz. Bul zattar as qorytý jolyna túskenge deıin alynýy tıis, sebebi, olar óńeshti, asqazandy nemese ishekti tesýi múmkin; qaýipti zattekterdi siltilendirýdi týyndatý nemese shaǵyn elektr togyn qoldaný qajet.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1138',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tynys','y','   Tynys alý joldarynda turyp qalǵan nemese jutyp qoıǵan zattar Eger bala qandaı da bir úshkir emes jáne qaýipsiz zatty jutyp qoısa, jáne ol kómeıinde turyp qalmasa, ol nájispen birge ózdiginshe shyǵýy múmkin.\r\n\r\nÓzdiginshe shyǵýyn kútken kezde balany muqııat qadaǵalańyz jáne eger qusý, silemeı aǵýy bastalsa, tamaqtan bas tartsa, qyzý, jótel, demin tartqanda shýly tynys alý nemese ysqyratyn dybys paıda bolsa, dárigerdi shaqyryńyz. Jáne eger eki kúnde zat nájispen shyqpasa da dárigerge kóriný qajet (zatty nájisten izdeý úshin súzgileý qajet).\r\n\r\nEger bala qanda da bir ótkir (mysaly, tis shuqyǵysh nemese ıne) nemese qaýipti zatty (saǵat batareıasy nemese birneshe shaǵyn magnıt) jutyp qoısa, saý bolyp kórinse de balany dárigerge aparyńyz. Bul zattar as qorytý jolyna túskenge deıin alynýy tıis, sebebi, olar óńeshti, asqazandy nemese ishekti tesýi múmkin; qaýipti zattekterdi siltilendirýdi týyndatý nemese shaǵyn elektr togyn qoldaný qajet. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nEger bala qandaı da bir úshkir emes jáne qaýipsiz zatty jutyp qoısa, jáne ol kómeıinde turyp qalmasa, ol nájispen birge ózdiginshe shyǵýy múmkin.\r\n\r\nÓzdiginshe shyǵýyn kútken kezde balany muqııat qadaǵalańyz jáne eger qusý, silemeı aǵýy bastalsa, tamaqtan bas tartsa, qyzý, jótel, demin tartqanda shýly tynys alý nemese ysqyratyn dybys paıda bolsa, dárigerdi shaqyryńyz. Jáne eger eki kúnde zat nájispen shyqpasa da dárigerge kóriný qajet (zatty nájisten izdeý úshin súzgileý qajet).\r\n\r\nEger bala qanda da bir ótkir (mysaly, tis shuqyǵysh nemese ıne) nemese qaýipti zatty (saǵat batareıasy nemese birneshe shaǵyn magnıt) jutyp qoısa, saý bolyp kórinse de balany dárigerge aparyńyz. Bul zattar as qorytý jolyna túskenge deıin alynýy tıis, sebebi, olar óńeshti, asqazandy nemese ishekti tesýi múmkin; qaýipti zattekterdi siltilendirýdi týyndatý nemese shaǵyn elektr togyn qoldaný qajet.\r\n\r\n \r\nDáriger ne isteıdi?\r\n\r\nDárigerdiń áreketi balanyń ne jutqandyǵyna jáne ol zattyń qaıda shoǵyrlanýyna baılanysty. Zattyń ornyn anyqtaý úshin dáriger rentgen taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nEger dáriger zat ózdiginshe balanyń as qorytý júıesinde qaýipsiz jyljıdy dep sanasa, jýyrdaǵy birneshe kún ishinde balanyń nájisin qadaǵalaýdy usynady. Osy ýaqyt ishinde zattyń qozǵalýyn qadaǵalaý úshin taǵy bir rentgendik zertteý ótkizilýi múmkin.\r\n\r\nEger nysan tynys alý jolynda bolsa, nemese óńeshte/asqazanda turyp qalsa, jáne ol zat ótkir nemese qaýipti bolsa, dáriger ony alyp tastaýy qajet. Zat óńeshte nemese asqazanda ornalasqanda dáriger endoskopty (ushynda jaryǵy bar uzyn, jińishke tútik) qoldanady. Eger ol tynys alý joldarynda bolsa, dáriger bronhoskop atty aspapty qoldanady. Keıbir jaǵdaıda hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nBala tunshyqsa ne isteý qajet?\r\n\r\nTunshyǵý kezinde alǵashqy járdem kórsetý týraly aqparatty alý úshin tunshyǵý jáne júrek-ókpe reanımatsııasyn ótkizý boıynsha bizdiń nusqaýlyǵymyzben tanysyńyz. Ár adam júrek-ókpe reanımatsııasyn ótkizý boıynsha ádis jáne alǵashqy járdem kórsetý sharalary týraly bilýi qajet.\r\n\r\nBalanyń aýzyna túrli zattardyń túsýiniń aldyn alatyn qandaı da bir tásilder bar ma?\r\n\r\nSábı ádette, aýzyna túrli zattardy salady, alaıda, kóptegen balalar álemdi tanýdyń bul ádisinen mektep jasyna jetkenge deıin ótedi.\r\n\r\nEger mektep jasyndaǵy balady bul ádeti qalsa, olaı istemeýi jaıynda sóılesý qajet. Balaǵa oıynshyqta bolatyn mıkrobtar jáne birnárseni jutyp qoısa paıda bolatyn qaýipter týraly aıtyńyz. Qajet bolsa, balaǵa bul týraly eskertip otyrýǵa bolady.\r\n\r\nBalanyń ata-analary, kútýshileri jáne dárigerleri shuǵyl kómek kórsetý jáne  júrek-ókpe reanımatsııasyn ótkizý boıynsha ádisterge úırenýi tıis.      ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),