(1017,'','Klasterlik bas aýyrýy','','','qz','s','',0,'',3224,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532429580,1563965580,1532429740,'Klasterlik bas aýyrýy – bastyń bir jaǵyn zaqymdaıtyn, qaıtalanatyn aýyrsyný. Olar aınalyp kelip, kenetten paıda bolady jáne kúshti, qajytatyn aýyrsynýdy týyndatady, kóz jasy aǵýymen, muryn aǵýymen qosarlanýy múmkin (rınoreıamen) bastyń zaqymdanǵan jaǵynda. Olar kúndelikti bir ýaqytta, birenshe apta boıy qaıtalanady, sodan keıin basylyp, birneshe aptadan, aıdan, tipti, jyldan keıin qaıtadan paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nKlasterlik bas aýyrýynyń sebebi belgisiz, alaıda, olardyń paıda bolýy gıstamınniń jáne serotonınniń bosatylýymen qosarlanýy anyqtalǵan. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsyný kóbinese, temeki shegetin adamdarda baıqalatyndyǵy belgili. Saqınadan  aıyrmashylyǵy – olar kóbinese, áıelderge qaraǵanda erlerde jıi baıqalady. Klasterlik aýyrsynýlar kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, jasóspirimdik jáne orta jastyń arasynda. Otbasylyq beıimdilik anyqtalmaǵan.  Alkogol ishý, kúızelis jáne belgili taǵam ónimderin tutyný klasterlik aýyrsynýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.','\r\n\'\'__Bul degenimiz ne?__\'\'\r\n\r\n__Klasterlik bas aýyrýy__ – bastyń bir jaǵyn zaqymdaıtyn, qaıtalanatyn aýyrsyný. Olar aınalyp kelip, kenetten paıda bolady jáne kúshti, qajytatyn aýyrsynýdy týyndatady, kóz jasy aǵýymen, muryn aǵýymen qosarlanýy múmkin (rınoreıamen) bastyń zaqymdanǵan jaǵynda. Olar kúndelikti bir ýaqytta, birenshe apta boıy qaıtalanady, sodan keıin basylyp, birneshe aptadan, aıdan, tipti, jyldan keıin qaıtadan paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nKlasterlik bas aýyrýynyń \'\'__sebebi__\'\' belgisiz, alaıda, olardyń paıda bolýy gıstamınniń jáne serotonınniń bosatylýymen qosarlanýy anyqtalǵan. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsyný kóbinese, temeki shegetin adamdarda baıqalatyndyǵy belgili. Saqınadan  aıyrmashylyǵy – olar kóbinese, áıelderge qaraǵanda erlerde jıi baıqalady. Klasterlik aýyrsynýlar kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, jasóspirimdik jáne orta jastyń arasynda. Otbasylyq beıimdilik anyqtalmaǵan.  Alkogol ishý, kúızelis jáne belgili taǵam ónimderin tutyný klasterlik aýyrsynýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary__\'\'   \r\n\r\n·         Bas aýyrýy: \r\n   - udaıy jáne jiti, \r\n   - kúshti jáne qajytatyn, \r\n   - kenetten bastalady, ádette, uıqyǵa ketkennen keıin 2-3 saǵat ótkende.\r\n   - ýshyǵyp,  5-10 mınýt ishinde shyńyna jetedi, bul jarty saǵattan 2 saǵatqa deıin jalǵasady.\r\n   - ádette, bastyń bir jaǵyn zaqymdaıdy, negizinen, bettiń moıynnan samaıǵa deıingi bóligin zaqymdaıdy.\r\n   - kózdiń ishinde nemese aınalasynda seziledi. \r\n\r\n·         Bettiń qyzarýy.\r\n\r\n·         Kózdiń aldyndaǵy jáne mańaıyndaǵy isiný (ádette, bir kózdiń astynda).\r\n\r\n·         Bas aýyrýy shoǵyrlanǵan jaqtaǵy kózden jas aǵýy.\r\n\r\n·         Kózdiń qyzarýy (bas aýyrýy shoǵyrlanǵan jaqtaǵy) \r\n\r\n·         Bastyń zaqymdanǵan jaǵyndaǵy murynnyń bitelýi nemese aǵýy.\r\n\r\n\'\'__Dıagnostıka.__\'\' Ádette, dıagnoz sımptomdardy taldaý negizinde qoıylady. Klasterlik bas aýyrýyn basqa kúrdeli aýrýlardan aıyrý mańyzdy, mysaly, mıdyń isikteri. Bul jaǵdaıda kompıýterlik tomografııa jáne ıaderlik-magnıttik rezonans sekildi ádister kómektesedi.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Klasterlik bas aýyrýyn emdeý quraly bolmaǵanymen, dárilerdiń kómegimen aýyrsynýdyń jıiligin jáne uzaqtyǵyn azaıtýǵa bolady. Emdeýdiń maqsaty – sımptomdardy jeńildetý. Keıde aýyrsyný ózdiginshe ótedi. Aýyrsynýdy basatyn dáriler ádette kómektespeıdi, nemese baıaý áser etedi. Ottegini qabyldaý aýyrsyný sezimin jeńildetedi, ásirese, túnde baıqalatyn aýyrsynýdy.\r\n\r\nDárlik preparattardan ergotamın toby preparattarynyń tıimdiligi kórsetilgen. Alaıda, olar kúrdeli janama áserdi týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, antıgıstamındiler,  ındometatsın (dıklofenak), amıtrıptılın, verapamıl, propranolol, t.b. preparattar tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nAlkogol ishýdi jáne temeki shegýdi qoıý mańyzdy. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsynýdy týyndatatyn taǵam ónimderin tutynbaý qajet. hırýrgııalyq emdeý usynylmaıdy.\r\n\r\n\'\'__Múmkin asqynýlary.__\'\' Klasterlik bas aýyrýy ómirge qaýip tóndirmeıdi, alaıda, olar sozylmaly bolady, yńǵaısyzdyq týyndatyp, jumysqa qabiletke jáne ómir saltyna teris áser etýi múmkin. Keıde klasterlik bas aýyrýy kúshti bolatyny sonshalyq, ózine qol jumsaý oılaryn týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, naýqastar qabyldaýǵa májbúr bolatyn dárilik preparattardyń janama áserin de ataý qajet.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1018,'','Kóktamyrdyń (venanyń) varıkozdyq keńeıýi (varıkoz)','','','qz','s','',0,'',6228,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532429760,1563965760,1532430168,'Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – teri astynda kórinetin, isingen, kedir-budyrlanǵan jáne ulǵaıǵan venalar. Kóbinese, olar qyzyl nemese kók tústi bolady. Olar ádette, aıaqta paıda bolady, biraq, deneniń basqa bólikterinde de paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy.__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}                    \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – teri astynda kórinetin, isingen, kedir-budyrlanǵan jáne ulǵaıǵan venalar. Kóbinese, olar qyzyl nemese kók tústi bolady. Olar ádette, aıaqta paıda bolady, biraq, deneniń basqa bólikterinde de paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAıaqtyń saý venalarynda qandy ustap turatyn jáne onyń júrekke qaraı joǵary jyljýyna yqpal etetin qaqpaqshalary bolady. Qaqpaqshalar durys jumys istemese, qan venada irkiledi. Olar jınalǵan qannan isinip, venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi paıda bolady. Teri ústinde kórýge bolatyn venanyń (kóktamyrdyń ) azdaǵan varıkozdyq keńeıýi «tamyrlyq juldyzshalar» atalady.\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi keń taralǵan aýrý jáne erlerge qaraǵanda, áıelderde jıi paıda bolady. Ádette, aýrý kópshilik adamdarda kóp másele týyndatpaıdy. Degenmen, keıbir adamdarda aıaqtaǵy isiný jáne aýyrsyný, tromby túzilýi jáne teriniń ózgerý sekildi kúrdeli sımptomdardyń damýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"114\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – betki venalardyń qaqpaqshalarynyń durys qyzmet etpeýine baılanysty ulǵaıýy, aýyrsynýy, kedir-budyrlanýy. Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi ádette, aıaqta bolady, biraq, basqa jerde de bolýy yqtımal. Bul keń taralǵan aýrý, kóbinese, áıelderde kezdesedi.\'\'\r\n\r\nAýrýdyń damý qaýpiniń faktorlary:\r\n\r\n* Egde jas\r\n* Áıel jynysy (jynystyq jetilýde, júktilikte, etekkir toqtaý shaǵynda paıda bolatyn gormondyq ózgerister venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýine aparýy múmkin). Uryqtanýǵa qarsy dárilerdi nemese gormondardy qabyldaý da qaýipti arttyrady.\r\n\r\n* Vena qaqpaqshalarynyń týa bitken aqaýy\r\n\r\n* semizdik\r\n\r\n* júktilik\r\n\r\n* buryn aıaq venasynda tromb túzilýiniń bolýy\r\n\r\n* uzaq ýaqyt boıy turý nemese otyrý\r\n\r\n* Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýiniń otbasylyq tarıhynyń bolýy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Aıaqta aýyrlyq, jarylatyndaı sezimniń, keıde aýyrsynýdyń bolýy.\r\n\r\n* Kórinetin, isingen venalar\r\n\r\n* Aıaqtyń nemese tobyqtyń jeńil isinýi\r\n\r\n* Qyshý\r\n\r\nAýrýdyń aýyr túriniń sımptomdary:\r\n\r\n* Aıaqtyń isinýi\r\n\r\n* Aıaqtyń nemese sıraqtyń aýyrsynýy – uzaq turǵanda nemese uzaq otyrǵanda\r\n\r\n* Aıaq nemese tobyq terisiniń túsin ózgertýi\r\n\r\n* Qurǵaq, titirkengen, qabyrshaqtanǵan teri, jeńil syzattanyp, jarylady\r\n\r\n* Uzaqqa sozylatyn, jazylmaıtyn teriniń oıyq jaralary\r\n\r\n* Aıaq pen tobyqtaǵy teriniń qalyńdaýy jáne nyǵyzdaýy (bul uzaq ýaqyt boıy oryn alýy múmkin).\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger aıaqtan isiný, teriniń túsiniń ózgerýin, oıyqjarany tabý úshin ǵa qaraıdy, sondaı-aq, dáriger tekseredi:\r\n\r\n* Venalardaǵy qan aǵynyn\r\n\r\n* Aıaqtyń basqa máselelerin eskerý (mysaly, tromb túzilýin).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýiniń sımptomdarynyń kórinisin azaaıtý úshin dáriger ózine-ózi kómektesý boıynsha kelesi qadamdardy usynady:\r\n\r\n* Isinýdi azaıtý úshin kompressııalyq shulyq kıińiz. Olar aıaqty azdap qysyp, aıaqta qannyń jyljýyna yqpal etedi.\r\n\r\n* Uzaq ýaqyt boıy turmańyz nemese uzaq otyrmańyz. Aıaqty azdap qozǵaltýdyń ózi qan aǵynyn jaqsartady.\r\n\r\n* Aıaqty kúnine 3-4 ret, ár joly 15 mınýtten, júrek deńgeıinen joǵary kóterip qoıyńyz.\r\n\r\n* Ashyq jaralar nemese ınfektsııalar bolsa, olarǵa muqııat kútim jasańyz. Emdeýshi dáriger ony qalaı jasaý qajettigin kórsetedi.\r\n\r\n* Artyq salmaqtan arylyńyz.\r\n\r\n* Dene jattyǵýlarynyń sanyn arttyryńyz. Bul salmaqtan arylýǵa jáne aıaqta qan aǵymyn jaqsartýǵa kómektesedi. Júrý jáne júzý dene belsendiliginiń jaqsy úlgileri.\r\n\r\n* Eger aıaǵyńyzdyń terisi qurǵaq jáne jarylǵan bolsa, ylǵaldandyryńyz. Degenmen, terini emdeýdiń keıbir túrleri máseleni ýshyqtyrýy múmkin. Kez kelgen loson, krem nemese antıbıotıgi bar jaqpa maılardy qoldaný aldynda dárigermen keńesý qajet. Dáriger sizge jaramdy losondardy usynýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń aýyr ótýinde emdeýdiń kelesi nusqalary usynylady:\r\n\r\n* Lazermen emdeý. Jaryq sáýlesi shaǵyn varıkozdy venalarǵa baǵyttalady, olar keıinnen kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Skleroterapııa. Tuzdy sýdy nemese hımııalyq eritindini venaǵa engizedi. Vena qataıady jáne kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Ablıatsııa. Venany jaýyp, kórinbeýi úshin jylý qoldanylady. Vena keıinnen kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Venalardy tazalaý (isinýin joıý): aıaqta, zaqymdanǵan vena tusynda shaǵyn hırýrgııalyq tilikter jasalady. Vena bir tilik arqyly tazartylady.\r\n\r\n* Qaqpaqshany qalpyna keltirý: aıaqta shaǵyn tilik jasalady jáne zaqymdanǵan qaqpaqsha qalpyna keltiriledi.\r\n\r\n* Shýntırleý: bul tejelgen vena mańyndaǵy qan aǵymyn qaıta baǵyttaý úshin jasalatyn hırýrgııalyq operatsııa. Tútik nemese deneden alynǵan qantamyry zaqymdanǵan vena mańynda qan aǵymynyń aınalyp ótý jolyn jasaý úshin qoldanylady.\r\n\r\n* Angıoplastıka jáne stentteý. Bul protsedýra tarylǵan nemese bitelgen venanyń sańylaýyn ashady. Angıoplastıka kezinde tejelgen venanyń sańylaýyn keńeıtý úshin shaǵyn medıtsınalyq ballon qoldanylady. Ballon venanyń ishki qabyrǵasyna jabysyp, onyń qan aǵymyn jaqsartady. Shaǵyn metall tútik (stent) vena ishine qoıylady, onyń qaıtadan tarylýyn boldyrmas úshin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi ádette, ýaqyt óte kele ýshyǵady. Ózine-ózi kómektesý sharalaryn oryndaý aýyrsynýdy azaıtýǵa, aýrýdyń ýshyǵýynyń aldyn alýǵa, kúrdeli máselelerge ulaspaýyna kómektesedi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\n* Dárigermen keńesińiz, eger:\r\n\r\n* Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi aýyrsynatyn bolsa\r\n\r\n* Sımptomdar ózine-ózi kómektesý sharalaryn oryndaǵanda, mysaly, kompressııalyq shulyq kıgende nemese uzaq otyrmaýǵa, uzaq turmaýǵa tyrysqanda da ótpeıtin bolsa nemese ýshyqsa.\r\n\r\n* Kenetten isiný nemese aýyrsyný kúsheıse, qyzba, aıaqtyń qyzarýy nemese oıyqjaralar paıda bolsa.\r\n\r\n* Aıaqtyń oıyqjaralary uzaq ýaqyt boıy jazylmaıtyn bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nVarıkoz','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1019,'','Kómeıdiń streptokokktyq qabynýy','','','qz','s','',0,'',2440,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532430180,1563966180,1532430241,'Kópshilik farıngıtterdiń sebebi – vırýs. Farıngıt ózdiginshe, medıtsınalyq járdemsiz ótedi. Alaıda, farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń - bakterııadan týyndaǵan – bakterıaldyq juqpalanýdyń sımptomy bolýy múmkin.','Kópshilik farıngıtterdiń sebebi – vırýs. Farıngıt ózdiginshe, medıtsınalyq járdemsiz ótedi. Alaıda, farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń - bakterııadan týyndaǵan – bakterıaldyq juqpalanýdyń sımptomy bolýy múmkin.\r\n\r\nFarıngıt 3-15 jas aralyǵyndaǵy balalarda jıi kezdesedi, degenmen, kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin. Kómeıdiń  streptokokktyq qabynýynyń sımptomdary – farıngıt, kelesilerdiń qosarlanýymen:\r\n\r\n·         Qyzba 38.3°C jáne odan joǵary.\r\n\r\n·         Jutýda kúsheıetin aýyrsyný.\r\n\r\n·         Jutýdaǵy qıyndyq.\r\n\r\n·         Kómeıdiń artqy jaǵyndaǵy jáne badamshabezdegi aq nemese sary daq nemese ózeń.\r\n\r\n·         Moıynnyń lımfa túıinderiniń isinýi.\r\n\r\nKómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń basqa sımptomdary - ásirese, balalarda, deneniń jalpy aýyrsynýy, bas aýyrýy, asqazandaǵy aýyrsyný, júrek aınýy, qusý nemese enjarlyq. Ádette, kómeıdiń streptokokktyq qabynýy sýyq tııý sımptomdarynda paıda bolmaıdy, mysaly, túshkirýde, muryn aǵýynda nemese bitelýinde, nemese jótelde. Jalpy, sýyq tııý sımptomdary kóp bolǵan saıyn bul farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýy ekendiginiń yqtımaldyǵy azyraq. Kómeıdiń streptokokktyq qabynýy ekspress-testiniń kómegimen nemese kómeıden alynǵan juǵyndynyń zertteýmen ǵana senimdi anyqtalady.   \r\n\r\nKópshilik jaǵdaılarda kómeıdiń streptokokktyq qabynýy onymen zaqymdanǵan adammen qatynasta berilmeıdi. Alaıda, onyń sımptomdaryn baqylaý mańyzdy. Farıngıt paıda bolsa, onyń streptokokktyq aýrýy bar adammen qatynastan keıin kómeıdiń streptokokktyq qabynýyna ótý yqtımaldyǵy bolady.   \r\n\r\nStreptokokktyq qabyný bóritkenmen bolǵanda skarlatına (jánshaý) atalady. Baıqalatyn sımptomdary kedir-budyrly, qyzyl bóritken, qyrǵysh qaǵazǵa uqsas keledi. bóritken keýde men ishte paıda bolady, sodan keıin 24 saǵat ishinde deneniń basqa bóligine taralady. Bóritken jáne qyzarý teri qyrtysynda jaqsy kórinedi, ásires, shaptyń aýmaǵynda, qoltyq astynda jáne shyntaq búgilisinde. Qyzba men farıngıt ádette, bóritkenniń paıda bolýynyń aldynda paıda bolady. Bóritken birtindep aptanyń ishinde joıylady, teri qabyrshaqtana bastaıdy.\r\n\r\nKómeıdiń streptokokktyq qabynýyn anyqtaǵanda ádette, revmatızmniń aldyn alý maqsatynda antıbıotıkter taǵaıyndalady, ol kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń asqynýy bolýy múmkin.  Revmatızm júrektiń, býynnyń, mı men teriniń máseleleriniń sebebi bolýy múmkin. Antıbıotıkter  revmatızmniń aldyn alýy múmkin, olardy kómeıdiń streptokokktyq qabynýy bastalǵannan 9 kún ishinde qoldanǵan jaǵdaıda.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1020,'','Kontratseptsııa jáne otbasyn josparlaý','','','qz','s','',0,'',7927,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532430240,1563966240,1532430826,'Qandaı kontratseptsııa túrin tańdaý túrli faktorlarǵa baılanysty, onyń ishinde, densaýlyqqa, jynystyq qatynastyń jıiligine, bala órbitýge tilektiń bolýyna.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Barerlik (kedergileý) ádister__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Gormondyq ádister__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__JIS (VMS)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Udaıy kontratseptsııa ádister__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Senimdi emes ádister__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQandaı kontratseptsııa túrin tańdaý túrli faktorlarǵa baılanysty, onyń ishinde, densaýlyqqa, jynystyq qatynastyń jıiligine, bala órbitýge tilektiń bolýyna.\r\n\r\nKontratseptsııa  túrin tańdaýda eskerý qajet túrli faktorlar:\r\n\r\n* __Tıimdiligi__  - bul ádistiń júktilikten qorǵaýy qanshalyqty jaqsy? 1 jyl ishinde osy ádisti qoldanǵan 100 áıeldegi júktilik sanyna qarańyz. Eger josparlanbaǵan júktilik jeke tulǵa nemese qos tulǵa úshin qarymdy buzylysty retinde qarastyrylatyn bolsa, asa tıimdi ádis tańdalýy tıis. Kerisinshe, eger qos tulǵa júktilikti keıinge qaldyrsa, biraq, júktiliktiń josparlanýdan erte ornaýyna  jalpy qarsy bolmasa, tıimdiligi tómen ádisti tańdaǵan jón.\r\n* __Quny__  – ádistiń qol jetimdiligi?\r\n* __Densaýlyqqa qaýpi__ – densaýlyqqa qarymdy qaýpi qandaı? Mysaly, uryqtanýǵa qarsy tabletkalar, ádette, 35 jastan asqan áıelderge usynylmaıdy, jáne temeki shegetin bolsa.\r\n* __Seriktesiniń qatysýy__ – seriktesiniń tańdalǵan kontratseptsııa ádisin qoldaýǵa daıyndyǵy. Alaıda, siz belsendi jáne kómektesetin roldi tańdamaıtyn seriktespen jynystyq qatynasyńyzdy qaıta qarastyrýyńyzǵa bolady.\r\n* __Udaıylyq__  - Ýaqytsha ádisti qoldanǵyńyz keledi (tıimdiligi tómen), nemese uzaq merzimdi nemese udaıy ádisti tańdaısyz (tıimdiligi joǵary)?\r\n* __JJBI (IPPP)__ jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalardyń jáne AIT (VICh)  aldyn alý – kóptegen ádister JJBI  eshqandaı qorǵanys bermeıdi. Jalpy, prezervatıvter JJBI aldyn alýda jaqsy tańdaý, ásirese, spermıtsıdtermen birge.\r\n* __Qol jetimdik__ – Ádis retseptisiz, dárigerge barmastan, nemese kámelettik jasqa jetpegenderde – ata-anasynyń kelisiminsiz  qoldanylady ma?\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Barerlik (kedergileý) ádister__\r\n\r\nPREZERVATIVTER\r\n\r\n* Prezervatıv - juqa latekstik nemese polıýretan qabyqsha. Erlerdiń prezervatıvi qozǵan (erektsııaly) penıske (jynystyq múshege) kıgiziledi.\r\n* Prezervatıv júktilikti boldyrmas úshin jynystyq qatynastyń barlyq ýaqyty boıy kıgizilýi tıis.\r\n* Prezervatıvter kópshilik dárihanalarda jáne kóptegen dúkenderde qol jetimdi. Olardy satyp alý úshin retseptiniń qajeti joq. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"115\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Áıelder prezervatıvi, erler prezervatıvi sekildi, lateksten nemese polıýretannan jasalǵan barerlik kontratseptsııa ádisi. Prezervatıvtiń ár ushynda saqına bar. Qynaptyń (inshektiń) ishine ornalastyrylǵan saqına jatyrdyń moınyna kıgiziledi, al basqa ashyq turǵan saqına, inshekten tys jatady jáne výlvany qamtıdy. Áıelder prezervatıvteri bólshek saýdada satylady.\'\'\r\n\r\n\r\nDIAFRAGMA JÁNE TsERVIKALDYQ QAQPAQShA\r\n\r\n* Dıafragma – ıkemdi rezeńkeden kishkene ydys, ol spermıtsıdti kremge nemese jelege toltyrylǵan.\r\n* Ony inshekke, spermatozoıdtar jatyrǵa ótpes úshin jynystyq qatynastyń aldynda jatyr moınyna ornalastyrady.\r\n* Ony jynystyq qatynastan keıin ornynda 6-8 saǵat ótkenge deıin qaldyrǵan jón.\r\n* Membranalardy áıelge dáriger taǵaıyndaıdy, ol áıel úshin dıafragmanyń durys túrin anyqtaıdy.\r\n* Durys qoldanýyna baılanysty, 1 jylda osy ádisti tańdaıtyn 100 áıelde 5-20 jýyq júktilik oryn alady.\r\n* Uqsas, kishirek ólshemdi jabdyq tservıkaldyq qaqpaqsha atalady.\r\n* Qaýpi – dıafragmaǵa nemese spermıtsıdterge titirkenis, allergııalyq serpin jáne nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasynyń paıda bolýy jıiliginiń artýy.  Sırek jaǵdaıda, áıelderde ýytty shok sındromy damýy múmkin. Bul dıafragmany inshekte uzaq ýaqyt qaldyrǵanda oryn alady. Tservıkaldyq qaqpaqsha Pap-testiniń qalypsyz mánin týyndatýy múmkin (Papanıkolaý boıynsha juǵyndy– jatyr moınynyń qaterli isigin anyqtaýdyń juǵyndysy).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"116\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Dıafragma - ıkemdi rezeńkeden jasalǵan kishkene ydys, ol spermıtsıdti kremge toltyrylǵan, jynystyq qatynastyń aldynda jatyr moınyna qoıylady. Jabdyq jynystyq qatynastan keıin ornynda birneshe saǵatqa qaldyrylady. Dıafragma – dáriger taǵaıyndaıtyn jáne ornatatyn  jabdyq, basqa barerlik ádisterge, mysaly, prezervatıvterge qaraǵanda baǵasy qymbatyraq..\'\'\r\n\r\nQYNAPTYQ (INShEKTIK) GÝBKALAR\r\n\r\nInshektik kontratseptıvtik gýbkalar – bul jumsaq, sıntetıkalyq, spermıtsıdter sińirilgen gýbkalar. Jynystyq qatynasqa deıin gýbka ylǵaldandyrylyp, inshekke engiziledi jáne jatyr moınynyń ústinen qoıylady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Gormondyq ádister__\r\n\r\nGormondyq ádister – bul estrogen men progesteron, nemese tek  progesteron gormony qoldanylatyn kontratseptıvtik ádis.\r\n\r\n Eki  gormon da etekkir aınalymy kezinde uryq jasýshasynyń áıeldiń analyq bezinen shyǵýyna (ovýlıatsııaǵa) kedergi keltirýge baǵyttalady. Oǵan organızmniń basqa gormondarynyń deńgeıine áser etý arqyly qol jetkiziledi.\r\nProgestınder spermanyń (sháýettiń) jatyrǵa túsiýine kedergi keltiredi, ol úshin áıeldiń jatyrynyń mańaıyndaǵy silemeıdi qoıý jáne jabysqaq etedi.\r\n \r\n\'\'Tabletkalar júktilikti boldyrmas úshin birneshe baǵytta jumys isteıdi. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalar ovýlıatsııany tejeıdi, uryq jasýshasynyń analyq bezden shyqpaýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, olar tservıkaldyq silemeıdiń jaǵdaıyn ózgertip, qoıýyraq etedi, bul spermanyń (sháýettiń)jatyrǵa jetý úrdisin qıyndatady. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalar sondaı-aq, endometrııdiń jetkilikti damýyna – uryqtanǵan uryq jasýshasyn qabyldap, ósirýge múmkindik bermeıdi.\r\n\r\nBul kontratseptsııa ádisi jynystyq jolmen beriletin aýrýlardan qorǵanys bermeıdi.\'\'\r\n\r\nGormondyq  kontratseptsııanyń túrleri:\r\n\r\n* Estrogen  men progesteron gormondary biriktirilgen uryqtanýǵa qarsy,  ovýlıatsııany tejeıtin tabletkalar.\r\n* Progesteron gormony bar uryqtanýǵa qarsy tabletkalar, «mını-pılı» dep atalady.\r\n* Implanttar – shaǵyn sterjender, hırýrgııalyq jolmen teri astyna ornatylady, olar ovýlıatsııaǵa qarsy úzdiksiz  progesteron mólsherlemesin shyǵarady.\r\n* Teri  plastyrlary (OrtoEvra) ıyqta, bóksede, nemese basqa yńǵaıly jerde ornalastyrylady. Olar udaıy progesteron men estrogen shyǵarady. Basqa gormondyq ádister sekildi olardy qoldaný úshin retseptiniń qajeti joq.\r\n* Inshek saqınasy (NovaRıng) – ıkemdi saqına, eni 2 sm jýyq, inshektiń ishine ornalastyrylady. Ol  progesteron men estrogen shyǵarady.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__JIS (VMS)__\r\n\r\n* JIS (VMS) – shaǵyn, plastıkten nemese mystan jasalǵan qural, ony jatyrdyń ishine gınekolog dáriger ornatady. Keıbir JIS progesteronnyń az mólsherin bóledi. JIS ornynda 5-10 jyl boıy qaldyrýǵa bolady, bul onyń túrine baılanysty.\r\n* JIS kez kelgen ýaqytta ornatýǵa bolady.\r\n* JIS – qaýipsiz jáne qyzmetin jaqsy atqarady. Jylyna JIS qoldanǵan 100 áıeldiń birinen azy ǵana júkti bolady.\r\n* Múmkin qaýpi men asqynýlary - qurysý, qan ketýi (keıde, aýyr), sondaı-aq, jatyrdyń perforatsııasy.\r\n* Progesterondy JIS alǵashqy birneshe aıda jıi pıgmentatsııany týyndatýy múmkin. Áıelderdiń 50% birinshi joldyń sońynda etekkir toqtaýy múmkin. JIS alyp tastaǵannan keıin bul áser joıylady.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Udaıy kontratseptsııa ádisteri__\r\n\r\nBul ádister bolashaqta bala órbitýdi eshqashan josparlamaıtyn adamdarǵa arnalǵan. Udaıy ádis sanalǵanymen, keıinirek bala órbitýge sheshim paıda bolsa, keıde bul operatsııalardy qaıtarýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Senimdi emes ádister__\r\n\r\n* __Úzilgen jynystyq qatynas__ - sháýet shashý aldynda penısti (jynystyq músheni) inshekten shyǵarý. Biraq, sháýettiń azǵantaı bóligi sháýet shashýǵa deıin bólinýi múmkin, osy arqyly júktilik bolýy da múmkin.\r\n* __Búrký (spermıtsıdter qoldaný)__  - jynystyq qatynastan bul ádisti keıin qoldaný tıimsiz, sebebi, sháýet jatyr moınynan deıingi óziniń jolyn 90 sekýnda jetedi. \r\n* __Emshek emizý.__ Ana sútin emizý júktiliktiń aldyn alady, degenmen, tájirıbe júzinde keıde emizetin áıelderde júktilik bolǵan jaǵdaılar kezdsedi.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKontratseptsııa; otbasyn josparlaý jáne kontratseptsııa','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1021,'','Kontýzııa nemese «mıdyń shaıqalýy»','','','qz','s','',0,'',7095,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532431260,1563967260,1532431604,'Mıdyń shaıqalýy – kúrdeli aýrý, bul kezde shaıqalýdy týyndatqan jaraqattan keıin sońǵy birneshe apta, al keıde birneshe aı  ótkende bas aýrýy nemese bas aınalýy sekildi sımptomdar paıda bolady.\r\n\r\nMıdyń shaıqalýy degenimiz – jeńil bassúıek-mı jaraqaty, kóbinese, bastyń soqqysynan keıin paıda bolady. Esti joǵaltý mundaı dıagnozdy qoıý úshin mindetti shart emes. Shyn mánisinde, mıdyń shaıqalýynyń damý qaýpi bastapqy jaraqattyń aýyrlyǵymen baılanysty emes.\r\n\r\nKóptegen adamdarda aýrýdyń sımptomdary alǵashqy 7-10 kúnde paıda bolady jáne jaraqattan keıin úsh aı ishinde ótedi, biraq, keıde bir jyl boıy nemese odan uzaq ýaqyt boıy saqtalady.  Mıdyń shaıqalýyn emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetýge baǵyttalǵan.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Anyqtamasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qaýip faktorlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Anyqtamasy__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýy – kúrdeli aýrý, bul kezde shaıqalýdy týyndatqan jaraqattan keıin sońǵy birneshe apta, al keıde birneshe aı  ótkende bas aýrýy nemese bas aınalýy sekildi sımptomdar paıda bolady.\r\n\r\nMıdyń shaıqalýy degenimiz – jeńil bassúıek-mı jaraqaty, kóbinese, bastyń soqqysynan keıin paıda bolady. Esti joǵaltý mundaı dıagnozdy qoıý úshin mindetti shart emes. Shyn mánisinde, mıdyń shaıqalýynyń damý qaýpi bastapqy jaraqattyń aýyrlyǵymen baılanysty emes.\r\n\r\nKóptegen adamdarda aýrýdyń sımptomdary alǵashqy 7-10 kúnde paıda bolady jáne jaraqattan keıin úsh aı ishinde ótedi, biraq, keıde bir jyl boıy nemese odan uzaq ýaqyt boıy saqtalady.  Mıdyń shaıqalýyn emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetýge baǵyttalǵan.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýynyń sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Bas aýyrýy\r\n* Bas aınalýy\r\n* Sharshaý\r\n* Ashýshańdyq\r\n* Úreılený sezimi\r\n* Uıqysyzdyq\r\n* Zeıindi shoǵyrlandyrý jáne este saqtaýdyń tómendeýi\r\n* Shý men jaryqqa asqan sezimtaldyq\r\n \r\n\r\nMıdyń shaıqalýynan keıingi bas aýyrýy ózgerýi múmkin jáne shıryǵý aýyrsynýy nemese saqına sekildi bolady. Kópshilik jaǵdaıda shıryǵý aýyrsynýy kezdesedi, ol bastyń jaraqaty kezinde bolǵan moıynnyń zaqymymen baılanysty bolýy múmkin. Keıbir jaǵdaıda jeńil bassúıek-mı jaraqatynan keıin adamdar túrli minez-qulyqtyq nemese kóńil-kúılik buzylystarǵa ushyraıdy. Otbasynyń músheleri adamnyń ashýshań, kúmánshil bolatynyn, jıi talasý nemese qyrsyǵý ádetin baıqaıdy. \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger bastyń jaraqaty estiń qalypsyzdyǵyn nemese amnezııany (bolǵandy umytý) týyndatsa, esten tanbasańyz da, dárigerge kóriný qajet.  Eger mıdyń shaıqalýy sportpen aınalysý kezinde paıda bolsa, dene jattyǵýyn toqtatyńyz. Alynǵan jaraqattyń asqynýynyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKeıbir sarapshylardyń oıynsha, mıdyń shaıqalýynyń sımptomdary mıdyń qurylymdyq zaqymdanýyna baılanysty týyndaıdy. Basqalary aýrýdyń sımptomdary psıhologııalyq faktorlarǵa baılanysty sanaıdy, sebebi, bas aýyrýy, bas aınalýy jáne uıqy máseleleri sekildi sımptomdar depressııa, úreılený nemese jaraqattan keıingi kúızelistik buzylys  kezindegi sımptomdarǵa uqsas. Kóptegen jaǵdaılarda  mıdyń jaraqatynyń fızıologııalyq saldary jáne olarǵa kóńil-kúı serpini sımptomdardyń damýynda rol atqarady. \r\n\r\nZertteýshiler nelikten keıbir adamdarda jaraqattan keıin turaqty sımptomdar bolatyndyǵy, keıbirinde – bolmaıtyndyǵy týraly naqty aıta almaıdy. Jaraqattyń aýyrlyǵy jáne mıdyń shaıqalýynyń turaqty sımptomdarynyń damý yqtımaldyǵy arasynda dáleldengen baılanys joq.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qaýip faktorlary__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýynyń qaýip faktorlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Adamnyń jasy. Zertteýlerge saı, adamnyń jasy mıdyń shaıqalýynyń damýy úshin qaýip faktory bolady.\r\n* Jynysy. Áıelderde mıdyń shaıqalýy jıi anyqtalady, biraq, bul áıelderdiń medıtsınalyq kómekke jıi júginýne baılanysty bolýy múmkin.\r\n* Jaraqat. Avtokóliktegi apat, sportpen aınalysý, qulaý saldarynan bolatyn jaraqattar ádette osy aýrýdyń paıda bolýyna aparady.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEshqandaı tekserý mıdyń shaıqalýyn dáleldeı almaıdy. Dáriger osyǵan uqsas sımptomdardy týyndatatyn basqa áleýetti máseleler bolýyn tekserý úshin mıdy tekseristen ótkizedi. Ádette, mıdyń aýytqýlaryn anyqtaý úshin kompıýterlik tomografııany (KT) ótkizgen jón.\r\n\r\nEger sizde jıi bas aınalýy bolsa, sizdi qulaq, muryn jáne kómeı aýrýlaryna mamandanǵan dárigerge baǵyttaıdy. Mazasyzdyq pen depressııaǵa shaldyqsańyz, nemese este saqtaý men kúndelikti tirshilik máselelerin sheshýde  qınalatyn bolsańyz, psıhologqa nemese psıhıatrǵa baǵyttaý qajet bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýynyń arnaıy emi joq. Onyń ornyna dáriger sizde paıda bolǵan sımptomdardy emdeıdi. Túrli sımptomdar men olardyń kezdesý jıiligi ár adam úshin erekshe bolady.\r\n\r\n__Bas aýyrýy__\r\n\r\nBastyń saqına aýrýyn nemese shırýǵydan bolatyn bas aýrýyn emdeý úshin qoldanylatyn preparattar, onyń ishinde, keıbir antıdepressanttar mıdyń shaıqalýyna baılanysty bas aýrýynda tıimdi bolýy múmkin.   Mysaly:\r\n\r\n* Amıtrıptılın. Bul preparat sondaı-aq, jaraqattan keıingi zaqymdanýdy emdeý úshin, sondaı-aq, mıdyń shaıqalýyna baılanysty ashýshańdyq, bas aınalýy jáne depressııa sekildi sımptomdardy emdeý úshin keńinen qoldanylady.\r\n* Dıgıdroergotamın(DHE 45) – metoklopramıdpen (​​Reglan) birge. Bul preparattar sozylmaly bas aýrýyn jeńildetedi, biraq, olar kóktamyr arqyly aýrýhana jaǵdaıynda qoldanylýy tıis.\r\n* Mıdyń  shaıqalýy kezinde aýyrsynýdy basatyn preprattardy shamadan tys qoldaný turaqty bas aýrýynyń paıda bolýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n__Este saqtaý jáne oılaý máseleleri__\r\n\r\nQazirgi kezde jeńil bassúıek-mı jaraqatynan keıin kognıtıvtik (tanymdyq) máselelerdi emdeý úshin eshqandaı dárilik preparattardy qabyldaý usynylmaıdy.  Mı shaıqalýy kezinde kognıtıvtik  (tanymdyq) máseleler bolýynda ýaqyt – ońtaıly emdeý, sebebi, sımptomdardyń kópshiligi jaraqattan keıin birneshe apta nemese aı ótkende ózdiginshe ótedi.\r\n\r\nKognıtıvtik emdeýdiń keıbir túrleri paıdaly bolady, mysaly, qalta kúntizbesin, elektrondyq organaızerdi qoldanýdaǵy nemese este saqtaý men nazar qoıýdaǵy olqylyqtardy joıý úshin, basqa ádisterdi  qoldanýdaǵy daǵdylardy jattyqtyrý júrgiziletin reabılıtatsııa.\r\n\r\n__Depressııa jáne mazasyzdyq__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýynyń sımptomdary zaqymdanýshy sımptomdarynyń sebebin jáne ýaqyt ótkende ózderin jaqsy sezinetindigin bilgende, jıi jaqsarady. Aýrý jaıly bilý adamnyń úreıin azaıtady jáne tynyshtanýyna kómektesedi.  Depressııa jáne mazasyzdyq sımptomdary kúsheıgende emdeýdiń birneshe nusqalary bar:\r\n\r\nPsıhoterapııa. Máselelerdi psıhologpen nemese psıhıatrmen talqylaý, olardyń bassúıek-mı jaraqatyna ushyraǵan adamdardy emdeý tájirıbesi asa paıdaly.\r\nDárilik preparattar. Úreıge nemese depressııaǵa ushyraǵanda antıdepressanttar nemese tynyshtandyratyn preparattar usynylýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nMıdyń shaıqalýyn aldyn alýdyń jalǵyz belgili tásili – bastyń jaraqatyn boldyrmaý.\r\n\r\n__Bastyń jaraqatyna qalaı ushyramaýǵa bolady__\r\n\r\nÁrbir áleýetti qaýipti jaǵdaıǵa daıyn bolý múmkin bolmasa da, bastyń jaraqatynyń jıi kezdesetin sebebinen alshaq bolý úshin keńester beriledi:\r\n\r\n* Avtokólikte kele jatqanda qaýipsizdik beldigin salyńyz jáne balalardyń jasyna sáıkes qaýipsiz oryndyqta otyrýyn qadaǵalańyz. 13 jasqa deıingi balalar artqy orynda otyrǵany qaýipsiz, ásirese, eger avtokólikte qaýipsizdik «jastyqtary» bolmasa.\r\n* Ózińiz jáne balańyz velosıpedte, rolıkti konkıde, shańǵyda, snoýbordta bolǵanda,  fýtbol oınaǵanda, skeıtbordıngte, atqa mingende, mototsıklde bastyń arnaıy kıimin (shlemin) kıip júrý qajet.\r\n* Úıde qulaýdyń aldyn alyńyz,mysaly, shaǵyn kilemshelerdi tósemeńiz, jaryqty jaqsartyńyz, saty bolsa, súıenetin jaqtaý qoıyńyz.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1022,'','Konıýktıvıt','','','qz','s','',0,'',2385,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532431740,1563967740,1532431902,'Konıýnktıva jáne konıýnktıvıt degenimiz ne? Konıýnktıva – kózdiń silemeı qabatyn, qabaqtyń ishki betin jáne kóz uıasynyń aldyńǵy bóligin jaýyp turady. Ol kózdi bakterııalar men túrli hımııalyq titirkendirgishterden qorǵaıdy. bakterııalar men hımııalyq zattekter túskende kóz jasynyń bezderi suıyqtyqty – kóz jasyn bóledi, olar bakterııalar men hımııalyq zattekterdi eritip, shaıady. Sonymen qatar, kóz jasynda bakterııalardy joıýǵa qabiletti fermentter men antıdeneler bolady.','\'\'__Konıýnktıva jáne konıýnktıvıt degenimiz ne?__\'\' Konıýnktıva – kózdiń silemeı qabatyn, qabaqtyń ishki betin jáne kóz uıasynyń aldyńǵy bóligin jaýyp turady. Ol kózdi bakterııalar men túrli hımııalyq titirkendirgishterden qorǵaıdy. bakterııalar men hımııalyq zattekter túskende kóz jasynyń bezderi suıyqtyqty – kóz jasyn bóledi, olar bakterııalar men hımııalyq zattekterdi eritip, shaıady. Sonymen qatar, kóz jasynda bakterııalardy joıýǵa qabiletti fermentter men antıdeneler bolady.\r\n\r\n__Konıýnktıvıt__ – konıýnktıvanyń ınfektsııasy jáne titirkenýi. Konıýnktıvıt kózdiń qyzarýyn týyndatýy múmkin, jáne ádette, kózden sary nemese jasyl tústi bólindi shyǵýymen sıpattalady. Konıýnktıvıttiń kóptegen sebebi bolady. Kóbinese, konıýnktıvıt vırýstardan týyndaıdy. Sonymen qatar, sebebi túrli bakterııalar, zeńder, sırek  - parazıtter bolýy yqtımal. Kontaktilik lınzalardy durys qoldanbaý da konıýnktıvıttiń sebebi bolýy yqtımal.  Jańa týǵan sábılerdiń konıýnktıvıti atty túsinik bar, sebebi -  uryqtyń bosaný joldary arqyly ótýinde juqpalanýy. Sonymen qatar, konıýnktıvıt allergııalyq serpindi bolýy múmkin, nemese hımııalyq titirkendirgishterden týyndaýy múmkin.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń __\'\'sımptomdary\'\'__  - kózdiń qyzarýy, kóz jasynyń kóp aǵýy, kózdiń aýyrsynýy men titirkenýi, jaryqqa asqan sezimtaldyq, sary tústi bólindi jáne tańerteń qabyqsha túzilýi.\r\n\r\n__\'\'Dıagnostıka\'\'__ úshin ádette, kózden juǵyndy alyp, zerthanaǵa taldaýǵa jiberedi.\r\n\r\n\'\'__Emdeý__\'\'  konıýnktıvıttiń sebebine baılanysty. Vırýstyq konıýnktıvıt ádette, ózdiginshe ótedi. Eger ol 3-4 kún ishinde ótpese – dárigerge kóriný qajet, ol konıýnktıvıttiń bakterıaldyq sebebin anyqtap, antıbıotıkti tamshylar taǵaıyndaıdy. Jaǵymsyz sezinýdi azaıtý úshin kózge jyly kompress (taza matany jyly sýǵa malyp) qoıýǵa bolady. Allergııalyq konıýnktıvıt allergııany emdeýdi talap etedi. Allergııalyq konıýnktıvıttiń sımptomdary kózge salqyn kompress qoıǵanda basylýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Aldyn alý.__\'\' Vırýstyq konıýnktıvıt – juqpaly jáne ásirese, mektepke deıingi balalar mekemelerinde jeńil taralady. Juqpalanbaý úshin qoldy muqııat jýý qajet.\r\n\r\nBakterıaldyq asqynýdyń aldyn alý úshin dárigerler keıde kózge antıbıotıkti tamshylar taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń aldyn alý úshin tazalyq erejelerin qadaǵalaý qajet: qoldy jıi jýý, jastyqqapty udaıy almastyrý, kosmetıkalyq quraldardy udaıy almastyrý, olardy basqa adamdarǵa bermeý, kontaktilik lınzalardy durys qoldaný.','tair',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1023,'','Kortıkosteroıdtar','','','qz','s','',0,'',1125,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532431860,1563967860,1532432053,'Kortıkosteroıdtar –birqatar aýrýlardy emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul preparattar kúızeliske,jaraqatqa baılanysty týyndaǵan aýrýlarǵa jaýap retinde búırek ústi bezinde óndiriletin gormondarǵa uqsaıdy. Olardyń áser etý mehanızmi qabynýdy azaıtýymen jáne ımmýndyq júıege áser etýimen baılanysty.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kortıkosteroıdtardy taǵaıyndaýǵa kórsetimder__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Janama áserleri__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKortıkosteroıdtar –birqatar aýrýlardy emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul preparattar kúızeliske,jaraqatqa baılanysty týyndaǵan aýrýlarǵa jaýap retinde búırek ústi bezinde óndiriletin gormondarǵa uqsaıdy. Olardyń áser etý mehanızmi qabynýdy azaıtýymen jáne ımmýndyq júıege áser etýimen baılanysty.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kortıkosteroıdtardy taǵaıyndaýǵa kórsetimder__\r\n\r\nKortıkosteroıd kelesi aýrýlardy emdeýde qoldanylady:\r\n\r\n* Artrıt\r\n* Bronhy demikpesi (astma)\r\n* Aýtoımmýndyq aýrýlar, mysaly, júıeli qyzyljegi jáne shashyrańqy skleroz\r\n* Teri aýrýlary, mysaly, ekzema jáne bóritken\r\n* Qaterli isiktiń keıbir túrleri\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Janama áserleri__\r\n\r\nKortıkosteroıdtar –bul kúshti dárilik preparattar, olardy qabyldaǵanda janama áserleri paıda bolýy múmkin, mysaly, osteoporoz (súıektiń álsizdigi) jáne katarakta. Sondyqtan, múmkindiginshe, olar qysqa merzimge taǵaıyndalady. ','student_k',35,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1024,'','As qorytý joldarynyń ınfektsııalary','','','qz','s','',0,'',1062,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532432040,1563968040,1532432224,'Gastroenterıt – bul vırýstardyń, bakterııalardyń nemese parazıtterdiń saldarynan ishektiń silemeı qabatynyń qabynýy. Vırýsty gastroenterıt kóptegen elderde atalǵan aýrýlardyń ishinde ekinshi orynda. Jıi sebebi - norovırýstyq ınfektsııa. Aýrý vırýspen lastanǵan tamaq nemese sý arqyly, sondaı-aq, juqpalanǵan adammen qatynasta taralady. Eń jaqsy aldyn alý – qoldy jıi jýý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n {ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGastroenterıt – bul vırýstardyń, bakterııalardyń nemese parazıtterdiń saldarynan ishektiń silemeı qabatynyń qabynýy. Vırýsty gastroenterıt kóptegen elderde atalǵan aýrýlardyń ishinde ekinshi orynda. Jıi sebebi - norovırýstyq ınfektsııa. Aýrý vırýspen lastanǵan tamaq nemese sý arqyly, sondaı-aq, juqpalanǵan adammen qatynasta taralady. Eń jaqsy aldyn alý – qoldy jıi jýý.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"117\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'As qorytý joldarynyń aǵzalary\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nGastroenterıttiń sımptomdary – ishtegi aýyrsyný, qusý, bas aýyrýy, qyzba jáne qaltyraý. Kópshilik jaǵdaılarda saýyǵý emdeýsiz ótip jatady.\r\n\r\nGastroenterıtte keń taralǵan másele – sýsyzdaný. Ol qusý men ish ótýinde joǵaltylǵan suıyqtyqtyń ornyn tolyqtyrý úshin suıyqtyqty jetkilikti ishpeýde paıda bolady.  Sýsyzdaný kishkentaı balalardyń, egde jastaǵy jáne ımmýndyq júıesi álsiz adamdardyń arasynda keń taraǵan.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1025,'','Kóz qımylynyń buzylystary','','','qz','s','',0,'',2262,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532432220,1563968220,1532432455,'Nysanǵa qaraǵan kezde  eki kózdi tigý úshin birneshe bulshyq eti áreket etedi.  Bulshyq ette máseleler paıda bolsa, kózdiń úılesimdi jumysy buzylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kózdiń qurylysy jáne qyzmeti__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kóz qımyly buzylystarynyń túrleri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNysanǵa qaraǵan kezde  eki kózdi tigý úshin birneshe bulshyq eti áreket etedi.  Bulshyq ette máseleler paıda bolsa, kózdiń úılesimdi jumysy buzylady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kózdiń qurylysy jáne qyzmeti__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"118\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\r\n\r\nJaryq kózge móldirqabyq arqyly ótedi. Kóz arqyly jaryqtyń ótýinde móldirqabyq qarashyqtyń pishini ózgerý esebinen keńeıip, kózge kóbirek jaryqty ótkizedi nemese tarylyp, ony shekteıdi. Odan keıin lınzalar jaryqtyń torqabyqqa týra shoǵyrlanyp túsýi úshin  ózderiniń pishinin ózgertedi. Jaryq kórý nervisi arqyly mıǵa nerv sıgnaldaryn berýdiń hımııalyq úrdisin iske qosatyn fotoretseptorlardy qozdyrady.\r\n\r\nMıda osy nerv ımpýlstaryn óńdeý jáne tutas beıne qalyptastyrý júredi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kóz qımyly buzylystarynyń túrleri__\r\n\r\nKóz qımyly buzylystarynyń túrleri kóp. Jıi kezdesetinderi:\r\n\r\n* Qylılyq – kózdiń qımyly úılesimsiz bolatyn aýrý, bul kezde kórý osteri bir nysanǵa túıispeıdi.\r\n* Nıstagm – kózdiń tez, baqylaýǵa kelmeıtin qımyly, bular keıde «bılep turǵandaı» kóz atalady.\r\n Kóz qımyly buzylystarynyń keıbiri týǵannan bolady. Basqalary ómir boıynda damıdy jáne jaraqat sekildi máselelerge baılanysty bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýge kózáınek kıip júrý, kózdiń bulshyq etin jattyqtyrý úshin jattyǵý jasaý jáne operatıvtik aralasý jatady. Kóz qımyly buzylystarynyń keıbiri, mysaly, nıstagm emdelmeıdi.','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1026,'','Kóz uıasyndaǵy sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy','','','qz','s','',0,'',8715,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532432460,1563968460,1532432909,'Sary daqtyń buzylysy – ortalyq kórýdiń birtindep baıaý túrde nasharlaýyna aparatyn kóz aýrýy.  Nátıjesinde, usaq bólikterdi ajyratý jáne oqý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nAýrý 60 jastan asqan alamdarda jıi kezdesedi, sondyqtan, ony sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy ataıdy. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSary daqtyń buzylysy – ortalyq kórýdiń birtindep baıaý túrde nasharlaýyna aparatyn kóz aýrýy.  Nátıjesinde, usaq bólikterdi ajyratý jáne oqý qıynǵa túsedi.\r\n\r\nAýrý 60 jastan asqan alamdarda jıi kezdesedi, sondyqtan, ony sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy ataıdy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"119\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nSary daqtyń buzylysy – torqabyqtyń aýrýy, ol kezde kózdiń artqy betinde ornalasqan makýla (sary daq) zaqymdanady. Makýla ortalyq kórýdiń aıqyndylyǵy úshin jaýapty jáne adamǵa usaq bólikterdi ajyratýǵa múmkindik beredi. Sary daqtyń buzylysynyń eki túri bar: qurǵaq jáne ylǵaldy. Sary daqtyń buzylysynyń qurǵaq túri jıi kezdesedi jáne torqabyqtyń juqarýymen, sondaı-aq, «drýz» atalatyn – torqabyqta túziletin, buzylatyn tinnen turatyn shaǵyn aq-sary daqtardyń paıda bolýymen sıpattalady. Buzylystyń qurǵaq túri ádette, jeńil ótedi. Buzylystyń aýyr túri tezirek jáne aýyr ótedi. Bul derttik jaǵdaı qantamyrlardyń qantalaýynyń paıda bolýymen jáne ortalyq kórýdiń ózgerisimen, aq daqtardyń túzilýimen, torqabyq jasýshalarynyń tirshiligin joıýymen sıpattalady. Aýrý 50 jastan asqan adamdardyń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTorqabyq – kózdiń ishki qabyqshasy. Ol jaryqty jáne biz kóretin zattardyń beınesin mıǵa jiberetin nerv sıgnaldaryna túrlendiredi. Torqabyqtyń sary daq atalatyn bóligi beıneleýdi aıqyn jáne tolyq etedi.\r\n\r\nSary daqtyń jasqa baılanysty buzylysy  ony qamtamasyz etetin qantamyrlarynyń zaqymdanýynda paıda bolady. Osy ózgeristerdiń nátıjesinde makýla zaqymdanady.\r\n\r\nSary daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń eki túri bolady:\r\n\r\n* \'\'Qurǵaq túri\'\' makýlanyń astyndaǵy qantamyrlarynyń juqarýy men synǵyshtyǵy kezinde paıda bolady. Bul kezde «drýz» atalatyn shaǵyn sary túzilister qalyptasady. Barlyq adamdarda sary daqtyń buzylysy qurǵaq túrinen bastalady.\r\n* \'\'Ylǵaldy túri\'\' osy aýrýǵa shaldyqqan adamdardyń shamamen, 10%-da bolady. Makýlanyń astynda jańa, aýytqýly jáne asa názik, synǵysh tamyrlardyń ósýi bastalady. Osy tamyrlar boıynsha qan jáne suıyqtyq aǵady. Kórýdi joǵaltýdyń kópshilik jaǵdaılary saryq daqtyń buzylysynyń osy túrimen baılanysty.\r\n \r\n\r\nOsy ýaqytqa deıin ǵalymdarǵa sary daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń naqty sebebi belgisiz. Aýrýdyń 55 jasqa deıin damýy sırek. Kóbinese, 75 jastan asqanda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Otbasy múshelerinde aýrýdyń damý jaǵdaılary bolsa\r\n* Eýropalyq násil\r\n* Temeki shegý\r\n* Maıly taǵamnan turatyn emdám ustaný\r\n* Áıel jynystylar.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń basynda sımptomdar bolmaýy múmkin. Aýrý asqynǵan kezde ortalyq kórýdiń buzylysynyń belgileri paıda bolady.\r\n\r\n__Sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túriniń sımptomdary__\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń jıi kezdesetin sımptomy – kórýdiń buldyraýy. Nysandar buldyrap, túster –solǵyn bolyp kórinedi. Usaq bólikterdi qaraǵanda jáne oqyǵanda qıyndyqtar paıda bolady. Biraq, kúndelikti basqa jumystardyń kópshiligin oryndaǵanda kórý qalypty bolady.\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń sımptomdarynyń ýshyǵýynda oqý nemese kúndelikti tirshilikti oryndaý úshin kóbirek jaryq qajet bolýy múmkin. Torqabyqtyń ortasyndaǵy buldyr daq birtindep artady jáne qoshqyl túske ıe bolady.\r\n\r\nBuzylystyń qurǵaq túriniń keıingi satylarynda alystan bet pishindi ajyratý qıynǵa túsedi.\r\n\r\n__Sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń ylǵaldy túriniń sımptomdary__\r\n\r\nBuzylystyń ylǵaldy túriniń keń taralǵan sımptomy – tik syzyqtardyń qısaıyp, nemese tolqyndanyp kórinýi.\r\n\r\nKórý aýmaǵynyń ortasynda shaǵyn qoshqyl daq paıda bolyp, ýaqyt óte úlkeıedi.\r\n\r\nOrtalyq kórýdi joǵaltý sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń eki túrinde  de tez paıda bolýy múmkin.  Osylaı bolǵan jaǵdaıda dereý oftalmologqa kóriný qajet. Dárigerdiń torqabyq aýrýlaryn emdeýdegi tájirıbesi bolýy shart.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNaýqastyń kóziniń túbi tekseriledi. Qarashyqty keńeıtý úshin kózge tamshy tamyzylady. Torqabyqty, qantamyrlaryn jáne kórý nervisin  tekserý úshin oftalmolog arnaıy lınzalardy qoldanady.\r\n\r\nDáriger makýlanyń, qantamyrlarynyń, drýzdyń telimdi ózgeristerin izdeıdi.\r\n\r\nNaýqasqa bir kózin jaýyp, Amsler tory arqyly tik syzyqtardyń beınesine qaraý usynylady. Eger olar tolqyndy bolyp kórinse, bul sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń belgisi sanalady.\r\n\r\nTekserýdiń basqa ádisteri:\r\n\r\n* Torqabyqtaǵy qan aǵymyn zertteý úshin arnaıy boıaǵyshtar men kameralardy qoldaný (flýorestsenttik angıografııa)\r\n* Kózdiń ishki qabyqshasyn fotoǵa túsirý (kóziń túbin fotoǵa túsirý)\r\n* Torqabyqty tekserý úshin jaryq tolyqyndaryn qoldaný (optıkalyq kogerenttik tomografııa)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túrin emdeýdiń qajeti joq.\r\n\r\nSary   daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń bastapqy satysynda temeki shegý sekildi zııandy ádet bolmasa, belgili bir dárýmenderdi, antıoksıdant pen myryshty birge qoldaný aýrýdyń asqynýynyń aldyn alady, biraq, kórýdi qalpyna keltirmeıdi.\r\n\r\nKeıde AREDS emdik dárýmendik formýlasy usynylady, oǵan kiretinder:\r\n\r\n* S dárýmeniniń 500 mg\r\n* beta-karotınniń 400 ME\r\n* myryshtyń 80 mg\r\n* mystyń 2 mg\r\n \r\nDárýmenderdiń osy birigýin dárigerdiń usynysy boıynsha qabyldaý qajet. Dáriger naýqastyń qabyldap júrgen basqa dárýmenderi nemese qospalary týraly bilýi tıis. Temeki shegetinderge bul qospany qabyldaýdyń qajeti joq.  \r\n\r\nAREDS otbasynda bul aýrýdyń bolýy jaǵdaıynda kómektese alady.\r\n\r\nAREDS formýlasyna kirmese de, lıýteınniń jáne zeaksantınniń qospalary da paıdaly bolady.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń ylǵaldy túrinde dáriger usynady:\r\n\r\n* Lazerlik hırýrgııany (lazerlik koagýlıatsııa) – jaryqtyń shaǵyn lazerlik sáýlesiniń áser etýimen dertti tamyrlardy buzý jáne olardaǵy qan ketýin tejeý.\r\n* Fotodınamıkalyq emdeý – qantalaıtyn tamyrlardy buzý úshin organızmge engiziletin jáne jaryqpen belsendiriletin arnaıy preparatty qoldaný.\r\n* Jańa qantamyrlarynyń qalyptasýynyń aldyn alý úshin kózge engiziletin arnaıy dárilik preparattardy qoldaný (bul aýyrsynbaıtyn úrdis).\r\n \r\nKórýi nasharlaǵan adamdar úshin arnaıy optıkalyq jabdyqtar (lınza sekildi) kórýdi tıimdi qoldanýǵa jáne ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.\r\n\r\nUdaıy oftalmolog-dárigerge kóriný asa mańyzdy.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túrinde oftalmolog-dárigerge jylyna bir ret kózdi tolyq tekserý úshin barý qajet.\r\n Ylǵaldy túrinde dárigerge aı saıyn barý qajet bolýy múmkin. \r\nKórýdiń buzylystaryn erte anyqtaý asa mańyzdy, sebebi, emdeýdi erte bastaý jaqsy nátıjelerge aparady.\r\n\r\nÓzgeristerdi anyqtaýdyń jaqsy tásili – úıde Amsler torynyń kómegimen ózdiginshe testileý. Oftalmolog tordyń beınesiniń kóshirmesin beredi nemese ǵalamtordan alýǵa bolady. Oqýǵa arnalǵan kózáınekti kıip, ár kózdi bólek tekserý qajet. Eger syzyqtar tolqyn bolyp kórinse, dereý dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysy shetkeri kórýge áser etpeıdi. Bul degenimiz, kórý tolyǵymen joıylmaıdy. Aýrý tek ortalyq kórýdi joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń qurǵaq túriniń jeńil ótýi ádette, ortalyq kórýdi joǵaltýǵa aparmaıdy.\r\n\r\nBuzylystyń ylǵaldy túri kórýdi aıtarlyqtaı joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\nÁdette, sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynda naýqas oqý, avtokólik júrgizý, qashyqtan bet pishindi ajyratý qabiletterin joǵaltýy múmkin. Biraq, bul aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar kúndelikti qyzmetin qıyndyqsyz oryndaı alady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger naýqasta sary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysy bolsa, dáriger kúndelikti kórýdi Amsler tory arqyly tekserip otyrýdy usynady. Syzyqtar tolqyndy bolyp kórinse, nemese kórýde basqa ózgerister baıqalsa, dereý dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSary  daqtyń jasqa baılanysty buzylysynyń aldyn alý tásili bolmaǵanymen, salaýatty ómir saltyn ustaný aýrýdyń damý qaýpin azaıtýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Temeki shegýge bolmaıdy\r\n* Kókónister men jemisterdiń mólsheri joǵary, janýar maılarynyń mólsheri tómen emdámdi ustaný qajet\r\n* Udaıy dene jattyǵýlaryn oryndaý qajet\r\n* Salaýatty salmaqty qoldaý qajet.\r\n \r\nDárigerge baryp, udaıy kózdiń túbin tekserip otyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nJasqa  baılanysty makýlalyq buzylys; jasqa baılanysty makýlodıstrofııa. ','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1027,'','Kózdiń jaraqatyn emdeý','','','qz','s','',0,'',1333,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532532360,1564068360,1532532674,'Qandaı da bir nysan, mysaly, áınektiń nemese metaldyń synyǵy kózden shyǵyp tursa.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__«103» telefony boıynsha jedel árdemdi shaqyryńyz, eger__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kózge hımııalyq zattekter túsýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kózge soqqy tııýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Kózge bógde zattar túsýi__{ALINK}\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__«103» telefony boıynsha jedel árdemdi shaqyryńyz, eger:__\r\n\r\n* Qandaı da bir nysan, mysaly, áınektiń nemese metaldyń synyǵy kózden shyǵyp tursa.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kózge hımııalyq zattekter túsýi__\r\n\r\n*  Kózdi ýqalamańyz.\r\n* Dereý kózdi sýdyń mol mólsherimen shaıyńyz. Qolda bar kez kelgen sý kózin qoldanyńyz: - fontan, dýsh, baqsha shlangy.\r\n* Kózdi shaıyp jatqanda, nemese 15-20 mınýt boıy shaıǵannan keıin, jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n* Kózge tańǵysh salmańyz.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kózge soqqy tııýi__\r\n\r\n* Sýyq kompress qoıyńyz, biraq, kózdi qatty baspańyz.\r\n* Aýyrsynýdy basatyn dárilerdi qabyldańyz - atsetamınofen  nemese ıbýprofen, aýyrsynýdy azaıtý úshin.\r\n* Kógerý, qan ketý, kórýdiń buzylysy nemese kózdi qozǵaltqanda aýyrsyný bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Kózge bógde zattar túsýi__\r\n\r\n* Kózdi ýqalamańyz.\r\n* Joǵarǵy qabaqty tómen tartyp, jıi kirpik qaǵyńyz.\r\n* Eger bógde zat ketpese, kózdi sýmen shaıyńyz.\r\n* Sýmen shaıý da kómektespese, kózdi jabyńyz, muqııat túrde tańǵysh salyp, dárigerge kórinińiz. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1028,'','Kózge bógde zattyń túsýi','','','qz','s','',0,'',1551,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532532720,1564068720,1532532819,'Kózge túsetin bógde zattardyń kópshiligi (nysandar) – topyraq, kirpik nemese kıimniń qyldary sekildi shaǵyn bólshekter. Qaýiptisi – metaldyń bólshekteri nemese basqa nysandar, kózge úlken jyldamdyqpen túsetin. Olar mehanıkalyq aspaptardan, gazonshapqyshtan nemese qarýdan ushqan zattar bolýy múmkin. Olar kúrdeli jaraqat týyndatýy múmkin.\r\n\r\nKózdiń jaraqaty qan ketýin, qarashyqtyń ólsheminiń ózgerýin, kózburshaqtyń bulyńǵyrlanýyn, kórýdiń nasharlaýyn nemese kórýdiń ózgerýin týyndatýy múmkin. Bógde zattar kózge tereń enýi múmkin. Mundaıda olardy qozǵamaý qajet. Olardy kóz mamany alýy tıis (oftalmolog).','Kózge túsetin bógde zattardyń kópshiligi (nysandar) – topyraq, kirpik nemese kıimniń qyldary sekildi shaǵyn bólshekter. Qaýiptisi – metaldyń bólshekteri nemese basqa nysandar, kózge úlken jyldamdyqpen túsetin. Olar mehanıkalyq aspaptardan, gazonshapqyshtan nemese qarýdan ushqan zattar bolýy múmkin. Olar kúrdeli jaraqat týyndatýy múmkin.\r\n\r\nKózdiń jaraqaty qan ketýin, qarashyqtyń ólsheminiń ózgerýin, kózburshaqtyń bulyńǵyrlanýyn, kórýdiń nasharlaýyn nemese kórýdiń ózgerýin týyndatýy múmkin. Bógde zattar kózge tereń enýi múmkin. Mundaıda olardy qozǵamaý qajet. Olardy kóz mamany alýy tıis (oftalmolog).\r\n\r\n\'\'__Shaǵyn ólshemdi nysandardy alyp tastaý úshin ne isteý qajet?__\'\' Aldymen, kózdi súrtýge bolmaıdy. Qoldy muqııat jýý qajet. Jaqsy jaryqta kózdi muqııat qaraý qajet. Eger nysan kózde kórinse, ony sýmen shaıýǵa bolady. nysan joǵarǵy nemese tómengi qabaqta bolýy múmkin. Mundaıda qabaqty ashyp turyp, maqta tyǵyndy qoldanýmen qabaq astynan zatty abaılap alyp tastaýǵa bolady. kózdiń ústinen zattardy alyp tastaýǵa maqta tyǵyndy qoldanýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nEger bógde zatty kózden úı jaǵdaıynda alyp tastaýǵa kelmese, kózdi taza tańǵyshpen jaýyp (kózdi qyspańyz), dárigerge kóriný qajet. Eger bógde zatty alyp tastasańyz, biraq, birazdan keıin kózde birnárse qalǵandaı sezim paıda bolsa, móldirqabyq zaqymdanýy múmkin. Bul jaǵdaıda dárigerge mindetti túrde barý qajet.\r\n\r\n\'\'__Kózge engen zattardy alyp tastaý úshin ne isteý qajet?__\'\'  Zatty kózde qaldyrý qajet, ony QOZǴAÝǴA BOLMAIDY. Kózdi  taza tańǵyshpen jaýyp (kózdi qyspańyz), shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1029,'','Kron aýrýy','','','qz','s','',0,'',4604,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532532780,1564068780,1532533274,'Kron aýrýy  –  asqazan-ishek joldarynyń barlyq bóliginde – aýyz qýysynan bastap aınalshyqqa deıin oıyq jara paıda bolýymen sıpattalatyn ishektiń qabyný aýrýy. Qron aýrýy kezinde ishektiń saý bólikteri men zaqymdanǵan tustary kezektesip turady. Keıbir adamdarda aýrýdyń aýyr sımptomdary baıqalady, al basqalarda jeńil túrde nemese emdelmegen jaǵdaıda sımptomdarsyz ótedi. Aýrýdyń aýyr barysynda uzaq ýaqyt boıy emdelý, tipti, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Kron aýrýy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kron aýrýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kron aýrýynyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Kron aýrýy qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Kron aýrýy qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń sımptomdaryn qalaı jeńildetýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"120\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Kron aýrýy degenimiz ne?__\r\n\r\nKron aýrýy  –  asqazan-ishek joldarynyń barlyq bóliginde – aýyz qýysynan bastap aınalshyqqa deıin oıyq jara paıda bolýymen sıpattalatyn ishektiń qabyný aýrýy. Qron aýrýy kezinde ishektiń saý bólikteri men zaqymdanǵan tustary kezektesip turady. Keıbir adamdarda aýrýdyń aýyr sımptomdary baıqalady, al basqalarda jeńil túrde nemese emdelmegen jaǵdaıda sımptomdarsyz ótedi. Aýrýdyń aýyr barysynda uzaq ýaqyt boıy emdelý, tipti, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kron aýrýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nKron aýrýynyń sımptomdary asqazan-ishek joldarynyń zaqymdanǵan bóligine qaraı ár túrli bolady. Aýrýdyń jıi sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Dıareıa\r\n\r\n* Asqazannyń túıilip, aýyrsynýy\r\n\r\n* Ishte  qaıtalanyp, paıda bolatyn aýyrsyný\r\n\r\n* Nájistegi qan\r\n\r\n* Tábettiń tómendeýi\r\n\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n\r\nBasqa da qosalqy sımptomdaryna qaltyraý, býyndaǵy aýyrsyný, kórýdegi jáne teridegi máseleler, sharshaý sezimi jatady. \r\n\r\nKron aýrýynyń sımptomdary jeńil nemese aýyr bolýy múmkin. Ár ýaqytta qaıtalanyp, joıylyp, kúrt nemese birtindep bastalýy múmkin.  \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kron aýrýynyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nIshektiń osy qabyný aýrýynyń paıda bolý sebepteri osy ýaqytqa deıin belgisiz. Bir otbasynyń múshelerinde kezdesýi múmkin, ıaǵnı, tuqym qýalaý da belgili bir rol atqarady. Kóptegen zertteýshiler ishektiń qabyný aýrýlary organızmniń ımmýndyq júıesindegi máselelerge baılanysty dep sanaıdy. Qalypty jaǵdaıda ımmýndyq júıe organızmdi ınfektsııalardan qorǵaıdy. Ishektiń qabyný aýrýlary bar adamdardyń ımmýndyq júıesi tamaqty, paıdaly bakterııalar men basqa da zattekterdi ınfektsııa kózi dep qate qabyldaıdy. Osynyń saldarynan ımmýndyq júıe ishektiń jasýshalaryn shabýylǵa alyp,  onyń qabynýyna aparady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Kron aýrýy qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi júrgizip, aýrýdyń sıpattalǵan sımptomdaryn naqtylaıdy. Anyqtaý úshin dáriger qannyń birqatar taldaýyn jáne nájistiń úlgilerin zertteýdi taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq, dáriger toq nemese tik ishekti kórneki túrde qaraý boıynsha bir nemese birneshe protsedýralardy, mysaly, asqazan-ishek joldarynyń endoskopııasy – toq ishektiń sańylaýyna ıiletin jińishke tútik engizý arqyly jasalatyn kolonoskopııany jáne rektoromanoskopııany taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nAsqazan-ishek joldarynyń joǵary bólimderin zertteý ádisi – fıbrogastrodýodenoskopııa, ol arqyly dáriger naýqastyń asqazanynyń jáne ash isheginiń jaǵdaıyn oıyq jara bolýyna tekseredi. Mundaı  endoskopııa eki túrli bolady. Birinshi jaǵdaıda, shaǵyn kamerany jutý arqyly (kapsýlalyq endoskopııa), nemese dáriger ıiletin endoskopty aýyz qýysy arqyly engizedi.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin kórneki túrde qaraýǵa múmkindik beretin tekserýler, mysaly, rentgen, kompıýterlik tomografııa nemese ish qýysynyń MRT taǵaıyndalýy múmkin. \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Kron aýrýy qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty  - aýrýdyń sımptomdaryn týyndatatyn qabynýdy basý. Mundaı dárilik preparattarǵa qabynýǵa qarsy quraldar jáne ımmýndyq júıeni basatyn  preparattar jatady. Aýrýdyń qandaı da bir sımptomdarynyń bolýyna saı dáriger antıbıotıkterdi, dıareıaǵa qarsy, ish júrgizetin, aýyrsynýdy basatyn preparattardy nemese dárýmenderdi qabyldaýdy usynady. Aýrýdyń aýyr túrde ótýinde kóktamyr (vena) arqyly suıyqtyq engizý nemese operatıvtik aralasýdy júrgizý úshin naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady.\r\n\r\nEmdeý barysynda naýqas otbasylyq dáriger, gastroenterolog (asqazan-ishek joldarynyń mamany), qajet bolsa, hırýrg qatysatyn dárigerler tobynyń baqylaýynda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sımptomdaryn qalaı jeńildetýge bolady?__\r\n\r\nÓzińizge qamqorlyq jasaýdy qolyńyzǵa alyńyz. Emdám ustaný qajet. Qandaı da bir sımptomdardyń bolýyna baılanysty dáriger tamaqtaný ratsıonyndaǵy talshyǵy mol taǵamdy azaıtýdy nemese sút ónimderin tutynbaýdy usynýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, quramynda kofeın, alkogol bar jáne gazdalǵan sýsyndardy tutynýdy shekteý nemese tutynbaý qajet bolýy múmkin. Emdám ustanýmen qatar, demalý, udaıy sportpen shuǵyldaný qajet.  Kúızelisti baqylaýǵa alý qajet, sebebi, úıdegi nemese jumystaǵy máselelerge baılanysty kúızelisti jaǵdaılar aýrýdy qozdyrýy múmkin.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1030,'','Kseroftalmııa','','','qz','s','',0,'',5055,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532533260,1564069260,1532533959,'Kóz jasy kózdiń ylǵaldanýy jáne kózden bógde zattardy shaıý úshin qajet. Kózdiń saý plenkasy kórýdiń jaqsy bolýy úshin qajet.\r\n\r\nEger kózde kóz jasynyń óndirilýi qalypty bolmasa,  kseroftalmııa damıdy.\r\n\r\nMóldirqabyq  – bul kózdiń aldyńǵy bóligin jaýyp turatyn móldir qabyqsha. Móldirqabyq torqabyqta beıneni fokýstaý úshin kózburshaqpen birge qyzmet etedi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKóz jasy kózdiń ylǵaldanýy jáne kózden bógde zattardy shaıý úshin qajet. Kózdiń saý plenkasy kórýdiń jaqsy bolýy úshin qajet.\r\n\r\nEger kózde kóz jasynyń óndirilýi qalypty bolmasa,  kseroftalmııa damıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"121\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Móldirqabyq  – bul kózdiń aldyńǵy bóligin jaýyp turatyn móldir qabyqsha. Móldirqabyq torqabyqta beıneni fokýstaý úshin kózburshaqpen birge qyzmet etedi.\'\' \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKseroftalmııa ádette, saý adamdarda kezdesedi. Jas óskende jıi kezdesedi. Gormondyq ózgeristerdiń saldarynan kóz jasynyń óndirilýi azaıǵanda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKseroftalmııanyń taralýynyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Qorshaǵan ortanyń nemese jumys ornynyń aýasynyń qurǵaqtyǵy (jel, kondıtsıoner)\r\n* Kún sáýlesiniń áseri\r\n* Temeki shegýdiń nemese temeki tútinimen tynys alý áseri\r\n* Sýyq tııýden nemese allergııadan preparattar\r\n\r\nSondaı-aq, aýrýdyń paıda bolýynyń sharttalýy:\r\n\r\n* Qyzý nemese hımııalyq kúıikten\r\n* Aldyndaǵy kózdiń hırýrgııalyq emdeýi\r\n* Sırek aýtoımmýndyq aýrý – Shegren sındromy, bul kezde kóz jasyn óndiretin bezder buzylysqa ushyraıdy.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Kózdiń qyshýy, qyzarýy, ashý sezimi\r\n* Kózdegi shanshý nemese qum túsý sezimi\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Kórgishtikti ólsheý (kestelerdiń kómegimen)\r\n* Sańylaýly lampanyń (kózdiń kórinetin bólikteri – qabaqty, aqqabyqty, konıýnktıvany, nurly qabyqty, kózburshaqty, móldirqabyqty – mıkroskopııalyq taldaýdan ótkizetin apparat) kómegimen kózdi tekserý\r\n* Móldirqabyqty jáne kóz jasynyń plenkasyn dıagnostıkalyq boıaý\r\n* Kóz jasy plenkasynyń jarylý ýaqytyn anyqtaýǵa test (VRSP)\r\n* Kóz jasynyń óndirilý deńgeıin anyqtaý (Shırmer testi)\r\n* Kóz suıyqtyǵynyń kontsentratsııasyn ólsheý (osmolıarlyqty)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKseroftalmııany emdeýde, aldymen, kóz tamshysy sekildi «Jasandy kóz jasy» qoldanylady. «Jasandy kóz jasy» tamshylary saqtaýyshtarmen bolýy/bolmaýy múmkin. Saqtaýyshtary bar tamshylar yńǵaılyraq, biraq, keıbir naýqastarda olarǵa sezimtaldyq baıqalady. Tamshylardyń kóptegen túrleri bar, olar dárihanada retseptisiz bosatylady.\r\n\r\nTamshylardy keminde, aptasyna 2-4 ret qoldanyńyz. Eger  tamshyny udaıy qoldanýdan birneshe apta ótkende  sımptomdar ótpese:\r\n\r\n* Tamshylardy jıi qoldanýǵa tyrysyńyz (ár 2 saǵat saıyn)\r\n* Basqa preparatty qoldanyp kórinińz\r\n* Eger ózińizge jaramdy prepraratty tańdaı almasańyz, dárigermen keńesińiz.\r\n \r\nEmdeýdiń basqa ádisterine jatatyndary:\r\n\r\n* Balyq maıyn kúnine 2-3 ret qabyldaý\r\n* Kózde ylǵaldy saqtaıtyn, kún sáýlesinen qorǵaıtyn kózáınekti nemese kontaktilik lınzalardy kıip júrý\r\n* Restazıs, jergilikti kortıkosteroıdtar, tetratsıklın jáne doksıtsıklın sekildi dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Kóz jasy tútikterinde bolatyn mıkroskopııalyq tyǵyndar, olar kóz jasynyń aǵýyn jáne kózdi tejeıdi.\r\n \r\nBasqa paıdaly keńester\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz jáne temeki tútinin jutýdan, jel men jeldetkishtiń tike aǵynynan alshaq bolyńyz.\r\n* Ylǵaldandyrǵysh qoldanyńyz, ásirese, qysqy ýaqytta.\r\n* Allergııa men sýyq tııýden preparattar qabyldaýdy shekteńiz, olar qurǵaqtyq pen sımptomdardy nasharlatýy múmkin.\r\n* Ádeıilep kirpigińizdi jıi qaǵyńyz. Kózge demalys bermeńiz.\r\n* Udaıy kirpikti tazalap, jyly kompressti qoldanyńyz.\r\n \r\nKseroftalmııanyń keıbir sımptomdary saldarynan uıqy kezinde kózder sál ashylyp turýy múmkin. Bul jaǵdaıda jaqpa maı qoldanǵan durys. Olardy az mólsherde qoldaný qajet, sebebi, kórýdi nasharlatýy múmkin. Durysynda, uıqy aldynda qoldanǵan jón.\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý kómektese alady, eger sımptomdary qabaqtyń qurylysynyń durys bolmaýynan paıda bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKseroftalmııaǵa shaldyqqan adamdardyń kópshiligi kórýdi joǵaltpaıdy, tek jaısyzdyqty sezinedi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAýyr jaǵdaılarda kózdiń móldirqabyǵy zaqymdanýy nemese juqpalanýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDereý dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Kózińiz qyzarsa nemese kózde aýyrsyný sezimi bolsa\r\n* Qabaq qabyrshaqtansa, kózden bólinister shyqsa, nemese kózdiń nemese qabaqtyń jaralanýy bolsa\r\n* Kózdiń jaraqaty, nemese kózdiń dóńestigi nemese qabaqtyń túsýi bolsa.\r\n* Kseroftalmııa  sımptomdarymen birge býyn aýyrsa, isiný nemese aýyzda qurǵaqtyq sezimi bolsa.\r\n* Kózdiń jaǵdaıy ózdiginshe emdelgennen keıin birneshe kún ishinde kózdiń jaǵdaıy jaqsarmasa.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdarynyń aldyn alý úshin qurǵaq jerde bolýdan jáne kózdi titirkendiretin zattardan alshaq bolý qajet. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1031,'','Qulaqtyń baro-jaraqaty','','','qz','s','',0,'',5969,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532533980,1564069980,1532534609,'Qulaqtyń baro-jaraqaty – dybys jarǵaǵynyń syrtqy jáne ishki jaǵyndaǵy qysym deńgeıleriniń kúrt aıyrmashylyǵy nátıjesinde ortańǵy qulaqtyń zaqymdanýy.\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan (onyń tómengi bóligi - syrǵalyq) jáne syrtqy estý kanalynan turady. Ortańǵy qulaq dybys jarǵaǵynan jáne úsh kishkentaı súıekten turady. Ishki qulaq ıirimnen, jartylaı sheńberli tútikterden jáne estý nervisinen turady. Evstahıev tútigi – ortańǵy qulaqty jáne muryn-jutqynshaqty (murynnyń artqy bóligi jáne jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasy) qosatyn shaǵyn tútik. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQulaqtyń baro-jaraqaty – dybys jarǵaǵynyń syrtqy jáne ishki jaǵyndaǵy qysym deńgeıleriniń kúrt aıyrmashylyǵy nátıjesinde ortańǵy qulaqtyń zaqymdanýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"122\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan (onyń tómengi bóligi - syrǵalyq) jáne syrtqy estý kanalynan turady. Ortańǵy qulaq dybys jarǵaǵynan jáne úsh kishkentaı súıekten turady. Ishki qulaq ıirimnen, jartylaı sheńberli tútikterden jáne estý nervisinen turady. Evstahıev tútigi – ortańǵy qulaqty jáne muryn-jutqynshaqty (murynnyń artqy bóligi jáne jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasy) qosatyn shaǵyn tútik. \'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nOrtańǵy qulaqtaǵy qysym ádette, syrtqy ortadaǵy qysymnyń deńgeıimen birdeı. Bul qyzmetti evstahıev tútigi retteıdi.\r\n\r\nÁdette, evstahıev tútigi jabyq, onyń qabyrǵasy birine biri jaqyn ornalasqan. Jutynǵanda nemese esinegende evstahıev tútigi ashylady, dybys jarǵaǵynyń eki jaǵyndaǵy aýanyń qysymyn birdeı etip saqtap, aýa murynnan ortańǵy qulaqqa ótedi. Syrtqy qysymnyń kúrt ózgerýinde (artýynda nemese sırek - tómendeýinde) evstahıev tútigi ortańǵy qulaq qýysyna qysylatyn aýanyń jetkilikti kólemin tez engize almaıdy (anatomııalyq erekshelikteriniń saldarynan),  qýystaǵy qysym artady nemese qajet bolatynnan edáýir baıaý tómendeıdi. Syrtqy jáne qýys ishindegi qysymdardyń arasynda teńsizdik oryn alady, osydan baro-jaraqat paıda bolady.\r\n\r\nKóptegen adamdar ómirinde kem degende, bir ret baro-jaraqatqa baılanysty sezimge ushyrap kórgen. Bul ádette, bıiktiktiń kúrt ózgerýinde, mysaly, ushý kezinde, akvalangpen súńgýde nemese taýda avtokólik júrgizýde. Baro-jaraqattyń damý qaýpi, sondaı-aq, allergııa kezinde, sýyq tııý jáne tynys alý joldarynyń ınfektsııasynda, evstahıev tútiginiń fýnktsıonaldyq ózgeristerimen baılanysty artady.\r\n\r\nSonymen qatar, evstahıev tútiginiń bitelýi týa bitken bolýy da múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Bas aınalýy\r\n* Jaısyzdyq nemese/jáne qulaqtyń «bitip qalý» sezimi\r\n* Bir nemese eki qulaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Estýdiń tómendeýi (azdaǵan)\r\n\r\nKúshti nemese uzaq ýaqyt boıǵy baro-jaraqat kezinde:\r\n\r\n* Qulaqtaǵy kúshti aýyrsyný\r\n* Qulaqtaǵy qysym sezimi (sýdyń astynda bolatyndaı sezim)\r\n* Estýdi ishinara nemese tolyqtaı joǵaltý\r\n* Murynnan jáne/nemese qulaqtan qan ketýi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQulaqty qaraǵanda (otoskopııa) dáriger dybys jarǵaǵynyń azdaǵan dóńestigin nemese ishine tartylýyn anyqtaıdy.  Aýyr jaǵdaıda dybys jarǵaǵy qýysyndaǵy qantamyrlardyń jarylýy esebinen dybys jarǵaǵynyń artynda qan aǵýy baıqalýy múmkin.\r\n\r\nBaro-jaraqattyń aýyr túrin keıde qulaq ınfektsııasynan ajyratý qıyn.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nQulaqtaǵy jaısyzdyqty nemese aýyrsynýdy jeńildetý úshin evstahıev tútiginiń ótimdiligin qalpyna keltirý jáne qysymdy kelesi tásildermen azaıtý qajet:\r\n* Saǵyz shaınap kórińiz\r\n*  Demińizdi ishke tartyp, odan keıin baıaý túrde, muryn ushy men aýyzdy kólbeýlep turyp, demińizdi shyǵaryńyz.\r\n* Kámpıt soryńyz.\r\n*  Esineńiz.\r\n \r\nEger ózdigińizshe jaǵdaıdy retteı almasańyz, jaısyzdyq sezimi birneshe saǵat boıy saqtalsa, nemese aýyr túrdegi baro-jaraqat jaǵdaıynda sizge medıtsınalyq járdem qajet bolady.\r\n\r\nBaro-jaraqatty dárilik quraldarmen emdeýge kelesiler kiredi:\r\n\r\n* Antıgıstamındyq preparattar (allergııaǵa qarsy preparattar)\r\n* Dekongestanttar (tamyrdy taryltatyn preparattar, murynnyń bitelý sezimin azaıtady) preparattar nemese murynǵa spreıler túrinde\r\n* Steroıdtyq preparattar (gormondyq preparattar)\r\n \r\nBul preparattar murynnyń bitelý sezimin joıady jáne evstahıev tútiginiń ótimdiligin qalpyna keltiredi.\r\n\r\nAýyr  túrdegi baro-jaraqat jaǵdaıynda qulaqtyń ınfektsııasynyń aldyn alý úshin antıbıotıkter qoldanylady.\r\n\r\nEvstahıev  tútigi joǵaryda atalǵan ádistermen ashylmasa, hırýrgııalyq operatsııa – mırıngotomııa jasalýy múmkin. Hırýrg ortańǵy qulaqta qysymdy retteý úshin jáne suıyqtyqtyń aǵýyn qamtamasyz etý úshin dybys jarǵaǵynda tilik jasaıdy. Mundaı operatsııa óte sırek jasalady.\r\n\r\nEger udaıy qysymnyń ózgerýine ushyraıtyn bolsańyz, baro-jaraqatqa beıim bolasyz, mundaıda qysymdy retteý úshin dybys jarǵaǵyna arnaıy tútik ornatý múmkindigi bar.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nQulaqtyń baro-jaraqaty ádette, durys kútim jasaýda jáne ýaqytyly emdeýde oń boljamdy. Ádette, estýdi joǵaltý qysqa merzimdi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* qulaqtyń  jiti ınfektsııasy\r\n* Estýdi joǵaltý\r\n* Dybys jarǵaǵynyń jarylýy nemese tesilýi\r\n* Vertıgo (aınaladaǵy zattar aınalyp turǵandaı sezim)\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nAldymen, ózdigińizshe sımptomdardy joıý sharalaryn qabyldańyz. Eger baro-jaraqattan bolǵan jaısyzdyq birneshe saǵat boıy ótpese, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq kómekke júginý qajet:\r\n\r\n* Qulaqtan qan aqsa\r\n* joǵary temperatýra\r\n* qulaqtaǵy kúshti aýyrsyný.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJoǵarǵy tynys alý joldarynyń qabynýynda nemese allergııa ustamasynda qysymnyń ózgerýine jáne bıiktiktiń kúrt ózgerýinen alshaq bolyńyz.\r\n\r\nUshý kezinde ushaq tómendeı bastaǵanda uıqtamańyz. evstahıev tútigin ashý úshin «Emdeý» bólimindegi usynystardy qoldanyńyz. Sondaı-aq, antıgıstamındik (allergııaǵa qarsy) preparattardy jáne dekongestanttardy (tamyrdy taryltatyn) ushý aldynda qoldanýǵa bolady. Sábıler men balalarǵa ushaq tómendeı bastaǵanda berýge bolady.\r\n\r\nSýǵa súńgýde tereńge  baıaý boılaý jáne qaıta baıaý kóterilý qajet. Joǵarǵy tynys  alý joldarynyń qabynýynda nemese allergııa kezinde daıvıngpen (sý astynda júzý) aınalysý qaýipti, sebebi, baro-jaraqat mundaı belsendilik nátıjesinde kúrdeli túrge aınalýy múmkin.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1032,'','Qulaqtyń qulyǵy','','','qz','s','',0,'',3801,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532534880,1564070880,1532535567,'Estý kanaly túkti follıkýldardan jáne qulaqtyń qulyǵyn óndiretin bezderden turady. Qulyq ádette, syrtqa qaraı jyljıdy jáne qulaqty shaıǵanda ony tazalaýǵa bolady.\r\n\r\nBiraq, qulyq jınalyp, tyǵyn paıda bolýy jáne estý kanalyn biteýi múmkin. Qulyq – estimeı qalýdyń jıi kezdesetin sebepteriniń biri.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEstý kanaly túkti follıkýldardan jáne qulaqtyń qulyǵyn óndiretin bezderden turady. Qulyq ádette, syrtqa qaraı jyljıdy jáne qulaqty shaıǵanda ony tazalaýǵa bolady.\r\n\r\nBiraq, qulyq jınalyp, tyǵyn paıda bolýy jáne estý kanalyn biteýi múmkin. Qulyq – estimeı qalýdyń jıi kezdesetin sebepteriniń biri.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"123\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\'\'\r\n\r\nQulyq qulaqty qorǵaıdy:\r\n\r\n\'\'Ol qulaqty shań, bakterııalar, basqa da mıkrobtar men usaq zattardyń túsýinen qorǵaıdy.\r\n\r\nQulaq kanalynyń názik terisin qulaq kanalynyń suıyqtyǵynan titirkenýinen qorǵaıdy.\'\'\r\n\r\nKeıbir adamdarda bezder qulyqty kóp óndiredi, jáne ol qulaqtan ońaı alynbaıdy.  Osydan, qulyq qulaq kanalynda qataıyp, ony biteıdi. Qulaqty tazalaý kezinde qulyq ári qaraı ótip, estý kanaly tejelýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Qulaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Qulaqtyń tolyp ketýi nemese estimeı qalatyndaı, bitelý sezimi\r\n* Qulaqtaǵy shýdyń estilýi\r\n* Estýdi ishinara joǵaltý, ol nasharlaýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda qulyqtan úı jaǵdaıynda arylýǵa bolady. Ony jumsartý úshin kelesi zattekterdi qoldanýǵa bolady:\r\n\r\n* Balalar maıy\r\n* Satylatyn tamshylar\r\n* Glıtserın\r\n* Mıneraldyq maı\r\n* Sý\r\n \r\nQulyqtan arylýdyń basqa tásilderi:\r\n\r\n* Dene temperatýrasyndaǵy sýdy qoldanyńyz (sýyq nemese ystyq sý qysqa merzimdik, biraq, kúshti bas aınalýyna aparýy múmkin).\r\n\r\n* Estý kanalyn túzetý úshin basty tik ustap, qulaqtyń qalqanyn joǵary sozyńyz.\r\n\r\n* Shprıtsti qoldanyp, sýdyń azdaǵan aǵynyn qulaq kanalyna qulyqtyń qasyna muqııat baǵyttaý qajet.\r\n\r\n* Sý aǵýy úshin basty bir jaqqa qısaıtý, ony birneshe ret oryndaý qajet.\r\n\r\nQulaqtyń zaqymdanýyn nemese ınfektsııasyn boldyrmaý úshin:\r\n\r\n* Dybys jarǵaǵynda sańylaý bolsa, qulaqty eshqashan shaımańyz.\r\n*  Aýyz qýysyn tazalaıtyn ırrıgatormen qulaqty shaımańyz.\r\n \r\nQulyqty alǵannan keıin qulaqty muqııat keptirińiz. Qulaqty keptirý úshin shashty keptiretin fendi qoldanýǵa bolady, az qýatyn paıdalanyp, nemese qulaqqa birneshe tamshy spırt tamyzýǵa bolady.\r\n\r\nQulaq kanalyn saýsaqqa oralǵan shúberekpen nemese qaǵaz salfetkamen tazalaýǵa bolady. Qulaqty ylǵaldandyrý jáne qulyqtyń keýip ketýiniń aldyn alý úshin mıneraldy maı qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n* Qulaqty tym jıi jáne qatty tazalaýǵa bolmaıdy. Qulyq qulaqty qorǵaıdy.\r\n* Estý kanalyn qandaı da bir zatpen, mysaly, maqtaly taıaqshamen tazalaýǵa tyryspańyz.\r\n \r\nEger qulyqty alyp tastaı almasańyz, nemese jaısyzdyq sezinseńiz, dárigerge kórinińiz, ol kelesi tásildermen qulyqty alyp tastaıdy:\r\n\r\n* Irrıgatsııalyq (ylǵaldy) jolmen\r\n* Estý kanalynyń ishindegisin sorý arqyly\r\n* Kıýretka atalatyn aspappen.\r\n* Mıkroskoptyń kómegimen.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nQulyqtar qaıtadan paıda bolýy múmkin. Estimeý bul kezde ýaqytsha bolady, ádette, qulyqty alǵannan keıin ornyna keledi.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda qulyqty ózdiginshe alyp tastaýǵa tyrysý estý kanalyndaǵy ınfektsııaǵa nemese dybys jarǵaǵynyń zaqymdanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nQulaqtaǵy qulyqty alyp tastaı almaǵanda dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nQulyq bolǵanda kelesi sımptomdar oryn alsa, dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Qulaqtan bólindi shyǵýy\r\n* Qulaqtyń aýyrsynýy\r\n* Qyzba  \r\n* Qulyqty alyp tastaǵannan keıingi estimeı qalý.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQulyq; qulaqtyń bitelýi.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1033,'','Qýyq asty beziniń adenomasy (qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy)','','','qz','s','',0,'',4401,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532535660,1564071660,1532536105,'Qýyq asty beziniń adenomasy  nemese qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy- qatersiz isik, qýyq asty beziniń bezdi epıtelııinen nemese stromalyq qurambóliginen damıdy.','__Qýyq asty beziniń adenomasy  nemese qýyq asty beziniń qatersiz gıperplazııasy__- qatersiz isik, qýyq asty beziniń bezdi epıtelııinen nemese stromalyq qurambóliginen damıdy.\r\n\r\n__Paıda bolý sebebi__\r\n\r\nQýyq asty beziniń adenomasynyń naqty sebebi  belgisiz. Paıda bolýynyń asa yqtımal sebebi – qartaıý. Sondaı-aq, bezdi epıtelııiniń ósýine atalyq bezdiń gıperbelsendiligi yqpal etedi. Jas kezinde atalyq bez alynyp tastalǵan (mysaly, qaterli isikten) erler qýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqpaıtyndyǵy belgili. Sonymen qatar, qýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqqannan keıin atalyq bez alynyp tastalsa, qýyq asty beziniń ólshemi azaıa bastaıdy.\r\n\r\nQýyq asty beziniń gıperplazııasy týraly jaıttar:\r\n\r\nAýrýǵa shaldyǵý múmkindigi jasqa saı artady.\r\n\r\nQýyq asty beziniń adenomasy – keń taralǵan aýrý, uzaq ómir súrgen kez kelgen er adam erteli-kesh bul aýrýǵa shaldyǵady degen pikir bar.\r\n\r\n40 jastan asqan er adamdardyń kópshiliginde jáne 80 jastan asqan er adamdardyń 90 paıyzynan astamynda qýyq asty beziniń azdaǵan ulǵaıýy baıqalady.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń qaýip faktorlary anyqtalmaǵan, atalyq bezdiń qalypty qyzmetinen basqa.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"124\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"125\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nqýyq asty beziniń adenomasyna shaldyqqan erlerdiń jartysyna jýyǵy aýrýdyń sımptomdaryn sezinedi, oǵan kiretinder:\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý sońyndaǵy neseptiń tamshylap bólinýi\r\n\r\n·         Nesep shyǵara almaý\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý kezinde qýyqtyń tolyq bosamaýy\r\n\r\n·         Nesep ustamaý\r\n\r\n·         Tún ishinde birneshe ret dárethanaǵa barý qajettigi\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdaǵy aýyrsyný, qanmen nesep (ınfektsııany kórsetýi múmkin)\r\n\r\n·         Nesep shyǵarý aǵynynyń baıaý bastalýy nemese kidirýi\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·         Kenetten jáne kúshti nesep shyǵarǵysy kelý sezimi\r\n\r\n·         Neseptiń álsiz aǵyny.\r\n\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrýdyń syrqatnamasyn muqııat zerttegennen keıin dáriger tik ishek arqyly saýsaqpen zertteýdi júrgizedi,   qýyq asty beziniń jaǵdaıyn, ólshemin baǵalaý úshin. Sondaı-aq, kelesi testiler júrgizilýi múmkin:\r\n\r\n·         Nesep aǵynynyń jyldamdyǵyn ólsheý\r\n\r\n·         Nesep shyǵarýdan keıin neseptiń qaldyq mólsherine test\r\n\r\n·         Qýyqtaǵy qysymdy ólsheý\r\n\r\n·         Múmkin juqpalarǵa nesepti taldaý\r\n\r\n·         qýyq asty beziniń spetsıfıkalyq antıgenine  (PSA) taldaý, qýyq asty beziniń qaterli isigin anyqtaý úshin\r\n\r\n·         Tsıstoskopııa\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger naýqasqa anketa toltyrýdy ótinedi, anketada sımptomdardyń aýyrlyǵyn jáne ómirge áserin baǵlaý qajet bolady. mundaı testide alynǵan upaılar sany aldyńǵy nátıjelemen salystyrylady, naýqastyń jaǵdaıy ýshyǵýyn anyqtaý úshin.\r\n\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý tásili sımptomdardyń aýyrlyǵyna jáne olardyń adam ómirine áserine, qandaı da bir basqa aýrýdyń bolýyna baılanysty. Emdeý nusqalaryna «kútý taktıkasy», ómir saltyn ózgertý, medıtsınalyq preparattardy taǵaıyndaý nemese hırýrgııalyq aralasý kiredi.  \r\n\r\nEger er adam 60 jastan asqan bolsa, sımptomdardyń bolýynyń yqtımaldyǵy joǵary. Biraq, qýyq asty bezi ulǵaıǵan kóptegen erlerde azdaǵan sımptomdar ǵana baıqalady, kóbinese, ózdiginshe kútim jasaýmen shekteledi.\r\n\r\nBiraq, eger naýqasta qýyq asty beziniń adenomasy bolsa, oǵan jyl saıyn dıagnostıkadan ótip, sımptomdardyń ári qaraı ýshyǵýyn baqylaý jáne qajet bolsa, emdeýge qajetti ózgerister engizý qajet.\r\n\r\n__Ózdiginshe kútim jasaý__\r\n\r\nJeńil  sımptomdar kezinde:\r\n\r\n·         Alǵashqy sezimmen qýyqty bosatý qajet. Dárethanaǵa jıi barý qajet, kúshti sezim bolmasa da.\r\n\r\n·         Alkogol nemese kofeındi tutynýdan alshaq bolý (ásirese, keshki astan keıin).\r\n\r\n·         Bir ishkende suıyqtyqty kóp ishpeý. Suıyqtyq qabyldaýdy kún barysynda bólip ishý. Uıqyǵa deıin 2 saǵat buryn suıyqtyq ishýdi toqtatý.\r\n\r\n·         sýyq tııý jáne sınýsıt kezinde isinýge qarsy quraldardy nemese antıgıstamındik preparattardy  qabyldamaýǵa tyrysý. Mundaı dáriler qýyq asty beziniń adenomasynyń sımptomdaryn kúsheıtýi múmkin.\r\n\r\n·         Jyly jerde bolýǵa, belsendi ómir saltyn ustanýǵa tyrysý qajet. Sýyq aýa raıy men dene júktemeleriniń bolmaýy sımptomdardy ýshyqtyrýy múmkin.\r\n\r\n·         Kegel jattyǵýlaryn oryndaý (jambas bulshyq etterin nyǵaıtý úshin jattyǵýlar).\r\n\r\n·         Kúızelisti azaıtý, sebebi, kúıgelektik pen shıryǵý nesep shyǵarýdyń jıi qajettiligine aparýy múmkin.\r\n\r\nSource: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000381.htm','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1034,'','Qylıkózdik','','','qz','s','',0,'',6206,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532536140,1564072140,1532536546,'Strabızm – kózder qozǵalysynyń úılesimsizdigi bolatyn aýrý, bul kezde kózder bir nysanǵa túıise almaıdy. Aýrý «qylıkózdik» degen ataýymen belgili. \r\nAdamdar sóılesetin adamynyń kóziniń ornalasýyn baqylaýǵa beıim. Basqa adamnyń kózderiniń baǵytyn baqylaı otyryp, onyń qaıda qaraǵandyǵyn bilýge bolady. Adamdarǵa  ár jaqqa qaraý úırenshikti emes. Bul qylıkózdik atalady. Medıtsınalyq termınologııada bul qubylys kózdi ishine keltirý, syrtyna shyǵarý, kóz rotatsııasynyń durys bolmaýy atalady. Qylıkózdiktiń kishkentaı balalarda kezdesýi shuǵyl túrde anyqtalýy shart, bul eresek jastaǵy aýyr buzylystyń aldyn alady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\nStrabızm – kózder qozǵalysynyń úılesimsizdigi bolatyn aýrý, bul kezde kózder bir nysanǵa túıise almaıdy. Aýrý «qylıkózdik» degen ataýymen belgili. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"126\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Adamdar sóılesetin adamynyń kóziniń ornalasýyn baqylaýǵa beıim. Basqa adamnyń kózderiniń baǵytyn baqylaı otyryp, onyń qaıda qaraǵandyǵyn bilýge bolady. Adamdarǵa  ár jaqqa qaraý úırenshikti emes. Bul qylıkózdik atalady. Medıtsınalyq termınologııada bul qubylys kózdi ishine keltirý, syrtyna shyǵarý, kóz rotatsııasynyń durys bolmaýy atalady. Qylıkózdiktiń kishkentaı balalarda kezdesýi shuǵyl túrde anyqtalýy shart, bul eresek jastaǵy aýyr buzylystyń aldyn alady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÁr kóz alty túrli bulshyq etpen qorshalǵan, olar «bir komanda sekildi» kózdiń jumysyn baqylaıdy. Olar eki kózdiń bir nysanǵa qaraýyn qamtamasyz etedi.\r\n\r\nQylıkózdik bar adamdarda osy bulshyq etterdiń jumysy úılespegen. Nátıjesinde, bir kóz nysanǵa qaraǵanda, ekinshisi basqa baǵytqa burylady.\r\n\r\nBul kezde mıǵa eki túrli beıne túsedi – ár kózden bireýden. Bul mıdy jańylystyrady. Balalardyń mıy álsiz kózden beıneni qabyldamaýǵa úırenýi múmkin.\r\n\r\nEger qylıkózdikti emdemese, beınesin mı qabyldamaıtyn kóz eshqashan jaqsy kórmeıtin bolady. Kórýdi bulaı joǵaltýdy __amblıopııa__ ataıdy. Basqa ataýy - «kózdiń jalqaýlyǵy». Keıde amblıopııa qylıkózdikke aparatyn bastapqy aýrý.\r\n\r\nKóptegen balalarda qylıkózdiktiń sebebi belgisiz. Mundaı balalardyń kópshiliginde aýrý týǵannan bolady nemese týǵannan soń az ýaqyttan keıin paıda bolady. Bul – týa bitken qylıkózdik atalady.\r\n\r\nBulshyq et kúshin emes, apparatyn durys baqylaýmen baılanysty máseleler kóp ýaqyt alady.\r\n\r\nBalalardyń qylıkózdigimen baılanysty basqa aýrýlar:\r\n\r\n•        Apert sındromy\r\n\r\n•        Tserebraldyq paralıch\r\n\r\n•        Týa bolǵan qyzamyq\r\n\r\n•        Kózdiń qasyndaǵy gemangıoma\r\n\r\n•        Pıgmenttik  dermatoz sındromy\r\n\r\n•        Nýnan sındromy\r\n\r\n•        Prader - Vıllı sındromy\r\n\r\n•        Mezgilinen burynǵy retınopatııa\r\n\r\n•        Retınoblastoma\r\n\r\n•        Mıdyń jaraqattyq zaqymdanýy\r\n\r\n•        Trısomııa 18\r\n\r\nEresek jasta bolatyn qylıkózdiktiń sebepteri:\r\n\r\n•        Botýlızm\r\n\r\n•        Dıabet (júre paıda bolǵan saldaný qylıkózdigi)\r\n\r\n•        Gııen-Barre sındromy\r\n\r\n•        Kózdiń zaqymdanýy\r\n\r\n•        Mollıýskilermen ýlaný\r\n\r\n•        Insýlt\r\n\r\n•        Mıdyń jaraqattyq zaqymdanýy\r\n\r\n•        Kózdiń kez kelgen aýrýynan nemese jaralanýynan kórýdi joǵaltý\r\n\r\nTuqym qýalaıtyn qylıkózdik – qaýip faktory. Alystan kórgishtik – yqpal etetin faktor, ásirese, balalarda. Kórýdi joǵaltýǵa aparatyn kez kelgen aýrý da qylıkózdikke aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nQylıkózdiktiń sımptomdary udaıy bolýy nemese paıda bolyp, joıylyp turýy múmkin. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n•        Dıplopııa (beıneniń qosarlana kórinýi)\r\n\r\n•        Ár jaqqa qaraıtyn kózder\r\n\r\n•        Kózderdiń qozǵalysynyń úılespeýi (kózder birge qozǵalmaıdy),\r\n\r\n•        Kórýdi joǵaltý nemese tereń kórýdi qabyldaýdyń buzylystary\r\n\r\nBalalar amblıopııaǵa tez ushyraıdy, sondyqtan, olarda dıplopııa bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde dáriger kózderdi muqııat qaraıdy. Qylıkózdikti anyqtaý úshin birneshe testiler ótkiziledi:\r\n\r\n•        Sáýleniń móldirqabyqta shaǵylýy\r\n\r\n•        Kózdiń jabylýymen/ashylýymen test\r\n\r\n•        Kózdiń torqabyǵyn qaraý\r\n\r\n•        Standarttyq oftalmologııalyq qaraý\r\n\r\n•        Kózdiń kórýin tekserý\r\n\r\nSondaı-aq, bastyń jáne júıke júıesiniń tekserilýi ótkiziledi (nevrologııalyq tekserý).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBalalarda qylıkózdikti emdeýdiń birinshi qadamy – kózáınek kıip júrý.\r\n\r\nAldymen amblıopııany emdeý qajet. Saý kóz tańǵyshpen jabylady. Bul álsiz kózdiń kúshtirek jumys isteýine yqpal etedi.\r\n\r\nBala tańǵyshty nemese kózáınekti kıip júrgisi kelmeýi múmkin. Tańǵysh balany álsiz kózben kórýge májbúr etedi. Biraq, tańǵysh pen kózáınekti kıip júrý asa mańyzdy.  \r\n\r\nOsydan keıin de kózder durys qozǵalmaıtyn bolsa, hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin. Operatsııa kezinde belgili bir bulshyq etterdi kúshtirek etip nemese tartylýyn azaıtady.\r\n\r\nKózdiń bulshyq etterine hırýrgııalyq operatsııa jasaý «jalqaý kózdiń» nashar kórýin joımaıdy. Balaǵa operatsııadan keıin kózáınek kıip júrý qajet bolýy múmkin. Balaǵa erte operatsııa jasalǵanyna saı nátıjesi de jaqsyraq bolady.\r\n\r\nPaıda bolyp, joıylatyn qylıkózdiktiń jeńil túri bar eresekter ózderiniń jaǵdaıyn kózáınek kıip júrýmen jáne kózdiń bulshyq etterine arnalǵan jattyǵýlarmen jaqsarta alady. Qylıkózdiktiń kúrdeli túrleri operatsııalyq aralasýdy talap etedi. Eger qylıkózdik kórýdi joǵaltýdan paıda bolsa, hırýrgııalyq jolmen joıýdyń aldynda kórýdi jaqsartý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nOperatsııadan keıin kózder bir baǵytqa qaraıdy, biraq kórýdegi máseleler qalady.\r\n\r\nMektepte balada kitap oqý kezinde, eresekterde – kólik júrgizýde máseleler bolady. Nashar kórý balanyń keıbir sporttyq oıyndardy oınaý qabiletin shekteýi múmkin.\r\n\r\nErte anyqtaý kezinde jáne ýaqytyly emdeýde boljamy - oń. Medıtsınalyq kómekke kesh júginý bir kózdiń tolyq kórmeýine aparýy múmkin. Qylıkózdigi bar balalardyń úshten bir bóligi amblıopııaǵa ushyraǵan.\r\n\r\nKóptegen balalarda qylıkózdik nemese amblıopııa kezdesetindikten, olar muqııat tekserilýi tıis.\r\n\r\n__Dárigerdiń kómegine qashan júginý qajet__\r\n\r\nQylıkózdik neǵurlym  tezirek medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Dárigermen nemese kóz dárigerimen kelesi jaǵdaılarda keńesińiz:\r\n\r\n·         Balada qylıkózdik bar bolyp kórinse\r\n\r\n·         Bala kózine zattar qos bolyp kórinýine shaǵym aıtsa\r\n\r\n·         Birnárseni baqylaý kezinde qıyndyqtar bolsa\r\n\r\nEskertý: balanyń taqtany jaqsy kórmeýi nemese oqı almaýy saldarynan keıde mektepte máseleler nemese oqýynda qıyndyqtar bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQıylysqan kózder; Ezotropııa; Ekzotropııa; Gıpotropııa; Gıpertropııa; Qylıkózdik; Sheldený.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1035,'','Qyrma temiretki','','','qz','s','',0,'',4222,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532536560,1564072560,1532537046,'Qyrma temiretki (mıkrosporııa) – teriniń juqpaly aýrýy, parazıtarlyq zeńderden (adam organızminde parazıtarlyq mekendeıtin mıkrobtar) týyndaıdy.\r\nQyrma temiretki shashtyń tazdanyp túsýine aparady. Tazdaný oshaqtary birtindep qosylyp, shash túbiniń edáýir aýmaǵyn alýy múmkin.\r\nTemiretkiniń bul túri deneniń kez kelgen bóligin zaqymdaýy múmkin: qoldyń, bilektiń, alaqannyń, aıaq ushynyń terisin, aıaq-qoldaǵy tyrnaqty, shap qyrtysyn, qoltyq asty oıysyn, shashtyń túbin, bet pen dene terisin.\r\nQyrma temiretki kez kelgen jasta juǵýy múmkin; áıelder de, erler de shaldyǵady.\r\nDegenmen, aýrý 3-7 jas aralyǵyndaǵy balalarda, qyzdarǵa qaraǵanda uldarda jıi kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQyrma temiretki (mıkrosporııa) – teriniń juqpaly aýrýy, parazıtarlyq zeńderden (adam organızminde parazıtarlyq mekendeıtin mıkrobtar) týyndaıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"127\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qyrma temiretki shashtyń tazdanyp túsýine aparady. Tazdaný oshaqtary birtindep qosylyp, shash túbiniń edáýir aýmaǵyn alýy múmkin.\'\'\r\n__________________________________________________________________________\r\n\r\nTemiretkiniń bul túri deneniń kez kelgen bóligin zaqymdaýy múmkin: qoldyń, bilektiń, alaqannyń, aıaq ushynyń terisin, aıaq-qoldaǵy tyrnaqty, shap qyrtysyn, qoltyq asty oıysyn, shashtyń túbin, bet pen dene terisin.\r\n\r\nQyrma temiretki kez kelgen jasta juǵýy múmkin; áıelder de, erler de shaldyǵady.\r\n\r\nDegenmen, aýrý 3-7 jas aralyǵyndaǵy balalarda, qyzdarǵa qaraǵanda uldarda jıi kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQyrma temiretkini týyndatatyn parazıtarlyq zeńder – bul Microsporumcanis,Trichophytontonsurans. Zeńderdiń bul túri sporalar túzedi (zeńniń qolaısyz jaǵdaıǵa turaqty bolatyn kúıi).\r\n\r\nZeńderdiń juǵýyna teriniń usaq  zaqymdanýlarynda, ımmýnıtettiń buzylysynda  beıimdilik bolady.\r\n\r\nAýrý juqpaly janýarmen (ádette, mysyq nemese ıt) tikeleı qatynasta beriledi.\r\n\r\nAdamnan juqtyrý onymen tikeleı qatynasta jáne onyń zattaryn (taraǵyn, bas kıimin, súlgisin, t.b.) paıdalanýda bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalar kóbinese, terige juqpalanǵan shashtyń, teri qabyrshaǵynyń túsýinde juqtyrady, sondaı-aq, úıdegi turmys zattary arqyly da juqtyrýy múmkin.\r\n\r\nJalǵyz oshaq paıda bolǵanda derttený úrdisiniń teri boıymen taralýy zeńniń sporasy bar ysqyshpen, gýbkamen ysqylaýda oryn alady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nTyrnaqtyń qyrma temiretkimen zaqymdanýynda olar bulyńǵyrlanyp, synǵyshtanyp, úgetile bastaıdy.\r\n\r\nShashtyń túbinde qyzyl dóńgelek daqtar paıda bolady, ol jerde shashtar teri deńgeıinde synady, birdeı etip kesilgendeı bolyp kórinedi. tazdaný paıda bolady.\r\n\r\nDenede zaqymdanǵan tustardyń pishini sopaq qyzyldaý daq tárizdi bolady, osy jerlerde qabyrshaqtaný, qyshý paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\n·         Dárigerdiń qaraýy\r\n\r\n·         Qannyń jalpy taldaýy (qajet bolsa, 10 kúnde 1 ret qaıtalaý qajet)\r\n\r\n·         Dertti materıaldy zeńderge mıkroskopııalyq zertteý (zaqymdanǵan tustan qyryndy dıagnozdy naqtylaý jáne emdeýdi baqylaý úshin jasalady).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nQyrma temiretkini emdeýdiń maqsaty – dermatomıkozdy (zeńnen týyndaǵan teri aýrýy).\r\n\r\nZeńge qarsy preparattardy qabyldaý, emdeý uzaqtyǵy 6-8 apta.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger oshaqtyń ári qaraı terige taralýynyń aldyn alý úshin zeńge qarsy qurambóligi bar sýsabyndy qosymsha taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nQyrma temiretkiden tolyq arylý - kúrdeli másele. Aýrý tolyq emdeý kýrsynan keıin de paıda bolýy múmkin. Kóptegen jaǵdaılarda jasóspirimderde qyrma temiretki jynystyq jetilýge jetkende ózdiginshe ótýi múmkin.\r\n\r\nSaýyqqannan keıin de adam dárigerdiń baqylaýynda bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÓzińizde nemese balańyzda qyrma temiretkiniń sımptomdary paıda bolsa, dárigerge kórinińiz. Úı jaǵdaıynda emdelý kóptegen jaǵdaıda jetkiliksiz bolady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKezbe janýarlarmen qatynastan alshaq bolý qajet, al úı janýarlaryn veterınarǵa udaıy kórsetip turý qajet. Qyrma temiretkige shaldyqqan adamdarǵa jeke gıgıena qaǵıdalaryn asa muqııat qadaǵalaý qajet.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm/nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar: __SymbatTajıeva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  AkmaralKýlanbaeva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1036,'','Qyzamyq','','','qz','s','',0,'',4270,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532537040,1564073040,1532537579,'Qyzamyq  – teride bóritken paıda bolýymen sıpattalatyn  ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nNaýqas ananyń qursaǵynda nárestege berilgen qyzamyq – týa bitken sanalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQyzamyq  – teride bóritken paıda bolýymen sıpattalatyn  ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nNaýqas ananyń qursaǵynda nárestege berilgen qyzamyq – týa bitken sanalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQyzamyqtyń qozdyrǵyshy – aýa-tamshylyq nemese qatynas arqyly taralatyn vırýs.\r\n\r\nBóritken paıda bolǵanǵa deıingi 1 apta jáne bóritken joıylǵannan keıingi 1-2 apta ishinde qyzamyǵy bar adam juqpaly bolýy múmkin.\r\n\r\nQazirgi ýaqytta kóptegen balalar qyzylshaǵa, parotıt pen qyzamyqqa qarsy biriktirilgen vaktsınadan ótedi, sondyqtan, aýrý sıregen. Barlyq vaktsına alǵandarda qyzamyqqa ımmýnıtet damıdy. Bul degenimiz, bul vırýstan organızmde qorǵanys bar.\r\n\r\nKeıde eresekterde bul qorǵanys álsireýi múmkin. Júktilikti josparlaǵan áıelder, sondaı-aq, kez kelgen eresek adam qaıta vaktsınadan ótýine bolady.\r\n\r\nQyzamyqqa qarsy egilmegen balalar men eresekter osy ınfektsııaǵa shaldyǵýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBalalarda aýrý ádette, az sımptommen ótedi. Bóritken paıda bolǵanǵa deıin eresekterde qyzý, bas aýrýy, jalpy nashar seziný jáne murynnyń bitelýi bolýy múmkin. Olar bul sımptomdardy baıqamaýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Kógerýdiń paıda bolýy (sırek)\r\n\r\n* Kózdiń qabynýy (qyzarýy)\r\n\r\n* Bulshyq ettegi nemese býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"128\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\n\'\'Qyzamyqty kóbinese, úshkúndik qyzylsha ataıdy. Tıimdi vaktsınatsııaǵa baılanysty qyzamyq qazir sırek kezdesedi. Qyzamyqqa qarsy vaktsına qyzylshaǵa jáne epıdemııalyq parotıtke qarsy biriktirilgen vaktsınanyń quramyna kiredi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQozdyrǵyshtyń ósindisin zertteý úshin murynnan nemese ańqadan juǵyndy alynady.\r\n\r\nQyzamyqqa ımmýnıtet bolýyn tekserý úshin qan taldaýy alynýy múmkin. Júktilikti josparlaıtyn áıelderdiń bári osy tekseristen ótýi qajet. Nátıjesi teris bolsa, olarǵa egilý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBul aýrýdy emdeýdiń ádisteri joq.\r\n\r\nDene temperatýrasyn túsirý úshin naýqastar atsetamınofen qabyldaýy qajet.\r\n\r\nTýa bitken qyzamyqta paıda bolatyn aqaýlardy emdeýge bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette, qyzamyq jeńil ótedi.\r\n\r\nSaýyqqannan keıin naýqastarda ómir boıy osy aýrýǵa ımmýnıtet saqtalady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nEger ana júkti kezinde juqtyrsa, balada týa bitken aqaýlary bolady. Sondaı-aq, túsik tastaý nemese óli týý oryn alaýy yqtımal.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigermen keńesińiz:\r\n\r\n* Bala órbitý jasyndaǵy áıel qyzamyqqa egilgendigine senimsiz bolsa.\r\n\r\n* Aýrý kezinde nemese saýyqqannan keıin eresekte nemese balada kúshti bas aýyrýy, moıyn bulshyq etteriniń siresýi, qulaqta aýyrsyný nemese kórýde máseleler paıda bolsa.\r\n\r\n* Eresekke nemese balaǵa biriktirlgen vaktsınadan ótý qajet bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nQyzamyqtyń aldyn alý úshin qaýipsiz jáne tıimdi vaktsına bar. Qyzamyqqa qarsy vaktsına barlyq balalarǵa usynylady. Egý bala 12-15 aılyq jasqa jetkende jasalady, biraq, keıde epıdemııa kezinde erterek jasalady. Ekinshi vaktsına balalarǵa 4-9 jasynda jasalady. Bul biriktirlgen vaktsına qyzylshadan, epıdemııalyq parotıtten jáne qyzamyqtan qorǵaıdy.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelder ádette, qyzamyqqa ımmýnıtettiń bolýyn anyqtaý úshin qan taldaýyn tapsyrady. Eger áıel egilmese, vaktsına alǵannan keıin 28 kún boıy júktilikten saqtanýy tıis.\r\n\r\nKelesi adamdar vaktsınatsııadan ótpeıdi:\r\n\r\n* Júkti áıelder\r\n\r\n* Immýndyq júıesi qaterli isikten, kortıkosteroıdtar qabyldaýdan, nemese sáýlemen emdeýden álsiregen naýqastar.\r\n\r\nJúkti áıelge vaktsınatsııa jasaýǵa tyıym salynady. Degenmen, keıbir sırek jaǵdaılarda júkti áıelder egilgende, jańa týǵan sábılerde eshqandaı máseleler anyqtalmaǵan.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nÚshkúndik qyzylsha; Germanııa qyzylshasy','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1037,'','Labırıntıt','','','qz','s','',0,'',3873,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532537580,1564073580,1532538346,'Labırıntıt – ishki qulaqtyń irińdi nemeses irińsiz qabynýymen sıpattalatyn aýrý. \r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLabırıntıt – ishki qulaqtyń irińdi nemeses irińsiz qabynýymen sıpattalatyn aýrý. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"129\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nLabırıntıt ortańǵy qulaqtyń jiti nemese kóbinese, sozylmaly aýrýlarynda, ortańǵy qulaqtyń týberkýlezinde, jaraqat kezinde paıda bolady.\r\n\r\nDamý joldaryna baılanysty ishki qulaqtyń qabyný aýrýlaryn tımpanogendik (ortańǵy qulaqtan ótetin), menıngogendik (menıngıtte) jáne gematogendik (basqa aýrýlarda qabyný ishki qulaqqa qan arqyly beriledi) túrlerine bólýge bolady.\r\n\r\nSondaı-aq, ıirimniń irińdi jáne irińsiz zaqymdanýy bolady, al taralýy boıynsha dıffýzdyq (taralǵan) jáne shektelgen bolady.\r\n\r\nKelesi faktorlar labırıntıttiń paıda bolý qaýpin arttyrady:\r\n\r\n* Alkogoldiń úlken mólsherin qabyldaý\r\n* Sharshaý\r\n* Allergııa bolý tarıhy\r\n* Vırýstyq aýrýdyń, respıratorlyq ınfektsııadan keıin\r\n* Qulaqtyń ınfektsııasy\r\n* Temeki shegý\r\n* Kúızelis\r\n* Retseptimen nemese retseptisiz beriletin belgili bir dárilerdi qoldaný (ásirese,  aspırın)\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Bas aınalýy\r\n* Kózdiń eriksiz qozǵalýynan fokýsteý qıyndyǵy\r\n* Bir qulaqtyń estimeı qalýy\r\n* Tepe-teńdikti joǵaltý, mysaly, bir jaǵyna qulaý\r\n* Júrek aıný jáne qusý\r\n* Qulaqtyń shyńyldaýy\r\n​\r\nIrińdi  labırıntıtte temperatýra artýy múmkin. Dıffýzdyq irińdi labırıntıtte  tolyq estimeı qalý ornaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqastyń labırıntıttiń sımptomdaryna nusqaıtyn shaǵymdaryn tyńdap, aýrýdy anyqtaıdy.\r\n\r\nÁdette, bul aýrýdy anyqtaý úshin arnaıy testiler qajet emes, biraq, dáriger kelesi naýqastan dıagnostıkalyq sharalardy ótýin suraýy múmkin:\r\n\r\n* EEG (elektroentsefalogramma – mıdyń elektrlik belsendiligin zertteý)\r\n* Elektronıstagmografııa (kózdiń bulshyq etteriniń elektrlik belsendiligin zertteý)\r\n* bastyń KT (kompıýterlik tomografııasy)\r\n* estý testileri (aýdıologııa / aýdıometrııa)\r\n* bastyń MRT (magnıttik-rezonanstyq tomografııasy)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nLabırıntıt ádette, emdeý bastalǵannan keıin birneshe aptada ótedi. Emdeý bas aınalýy sekildi sımptomdardy jeńildetýge kómektesedi.\r\n\r\nEmdeý úshin qoldanylatyn dárilik preparattar:\r\n\r\n* Antıgıstamındik (allergııaǵa qarsy) preparattar\r\n* Júrek aıný men qusýǵa qarsy dáriler\r\n* Bas aınalýyn joıatyn dáriler\r\n*  Uıqy shaqyratyn jáne tynyshtandyratyn quraldar\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÝaqytyly dárigerge kóringende jáne durys emdelgende boljamy – oń. Aýyr sımptomdary aptanyń ishinde ótedi. Naýqastardyń kópshiligi 2-3 aı barysynda saýyǵady. Egde naýqastarda bas aýyrýy jáne bas aınalýy baıqalýy múmkin. Eger asqynýǵa jol berilip, estimeı qalý oryn alsa, estý qalpyna kelmeýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Estimeı qalý (asa sırek)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n* Bas aınalýy, tepe-teńdikti joǵaltý nemese labırıntıttiń basqa sımptomdary bolsa\r\n* Estimeı qalsańyz\r\n\r\nJedel járdemdi shaqyryńyz, eger:\r\n\r\n* qurysý bolsa\r\n* zattar qos bolyp kórinse\r\n* esten taný bolsa\r\n* udaı qýsý bolsa\r\n* sóıleý túsiniksiz bolsa\r\n* bas aınalýynda, ásirese, 38 ° C-tan asatyn temperatýra bolsa\r\n* álsizdik nemeses saldanýda\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAýrýdyń aldyna alýdyń belgili ádisteri joq. ','student_k',71,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1038,'','Larıngıt','','','qz','s','',0,'',3410,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532538360,1564074360,1532539305,'Larıngıt – kómeıdiń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Larıngıt ádette, daýystyń qarlyǵýymen nemese daýysty joǵaltýmen qosarlanady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLarıngıt – kómeıdiń isinýi jáne titirkenýi (qabynýy). Larıngıt ádette, daýystyń qarlyǵýymen nemese daýysty joǵaltýmen qosarlanady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"130\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kómeıdiń (tamaqtyń) qurylysyna óńesh, keńirdek, kómekeı qaqpashyǵy jáne badamshabez kiredi.\'\'\r\n\r\nKómeı keńirdektiń ústindegi tynys alý joldarynyń joǵarǵy bóliginde ornalasqan. Daýys baılamdary kómeıdiń quramdas bóligi. Eger daýys baılamdary qabynsa nemese juqpalansa, olar isinedi. Bul daýystyń qarlyǵýyna aparýy múmkin. Keıde daýys baılamdary tynys joldaryna aýa aǵynyn jabýy múmkin. \r\n\r\nLarıngıttiń jıi sebebi - sýyq tııý nemese tumaýdan bolǵan ınfektsııa. Ol kelesi jaǵdaılarman sharttalýy múmkin:\r\n\r\n* Allergııa\r\n\r\n* Bakterıaldyq ınfektsııa\r\n\r\n* Bronhıt\r\n\r\n* Gastroezofagealdyq reflıýks aýrýy (GERB)\r\n\r\n* Jaraqat\r\n\r\n* Titirkendirgishter jáne hımııalyq zattekter\r\n\r\n* Pnevmonııa\r\n\r\nLarıngıt kóbinese, joǵary tynys alý joldarynyń ınfektsııasymen birge paıda bolady.\r\n\r\nBalalarda kezdesetin larıngıttiń túrleri tynys alý joldarynyń qaterli –ólim-jitimdi bitelýine aparýy múmkin. Oǵan jatatandar:\r\n\r\n* qyspaq\r\n\r\n* Epıglottıt (kómekeı qaqpashyǵynyń qabynýy)\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Qyzba  \r\n\r\n* Daýystyń qarlyǵýy\r\n\r\n* Moıyndaǵy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde respıratorlyq ınfektsııadan bolatyn daýystyń qarlyǵýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nBir aı boıy daýysy qarlyqqan naýqastar (ásirese, temeki shegýshiler) LOR-dárigerge (otolarıngologqa) kómeıdi jáne joǵarǵy tynys alý joldaryn tekserý úshin kórinýi qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nLarıngıt vırýstan bolǵandyqtan, antıbıotıkter kómektespeıdi. Emdeýshi dáriger aýrýdy emdeý ádisi týraly sheshim qabyldaıdy.\r\n\r\nDaýysqa demalys berý daýys baılamdarynyń qabynýyn azaıtýǵa kómektesedi. Ylǵaldandyrǵyshtar larıngıtte bolatyn kúıdirý sezimin basýǵa kómektesedi. Isinýge qarsy jáne aýyrsynýdy basatyn dárilik preparattar joǵarǵy tynys alý joldary ınfektsııasynyń sımptomdaryn jeńildetedi.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKúrdeli sebepteri bolmaıtyn larıngıt, kóbinese, ózdiginshe ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nSırek jaǵdaıda aýyr tynys alý jetkiliksizdigi damýy múmkin, mundaıda shuǵyl medıtsınalyq járdem qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kelesi jaǵdaılarda kórinińiz:\r\n\r\n* Tisi shyqpaǵan kishkentaı sábıde tynys alýdyń qıyndaýy jáne jutýdyń buzylysy, silekeı aǵýy baıqalady\r\n* 3 aılyqtan kishi balada daýysynyń qarlyǵýy baıqalady\r\n* Qarlyǵý sábıde – 1 aptadan artyq, eresekte – 2 aptadan artyq bolsa.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\n* Sýyq tııý jáne tumaý maýsymynda joǵarǵy tynys alý joldarynyń ınfektsııasyna shaldyqqan adamdardan alshaq júrińiz\r\n\r\n* Qoldy jıi jýyńyz\r\n\r\n* Daýysqa júkteme túsirmeńiz\r\n\r\nTemeki shegýdi qoıý qarlyǵýǵa aparatyn bastyń, moıynnyń nemese ókpeniń isikteriniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesýi múmkin.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1039,'','Laım nemese borrelıoz aýrýy','','','qz','s','',0,'',8241,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532539320,1564075320,1532540106,'Laım aýrýy – kenelerdiń keıbir túriniń shaǵýy arqyly beriletin bakterıaldyq ınfektsııa.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLaım aýrýy – kenelerdiń keıbir túriniń shaǵýy arqyly beriletin bakterıaldyq ınfektsııa.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nLaım aýrýynyń qozdyrǵyshy - Borrelia burgdorferi (B. burgdorferi) atty bakterııa. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"131\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Borrelia burgdorferi  Laım aýrýyn týyndatatyn spıroheta. Pishini jaǵynan soqpasúzek jáne merez sekildi basqa aýrýlardy  týyndatatyn spırohetalarǵa uqsas.\'\'\r\n\r\nBakterııalar adamǵa  birneshe Ixodes tektes topqa jatatyn,  juqpalanǵan ıksodtyq kenelerdiń shaǵýy arqyly beriledi. Keneler  B. burgdorferi  juqtyrǵan kemirgishterdi jáne iri qara maldy shaqqanda  juqtyrady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"132\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Aýyspaly saqına tárizdi erıtema (qyzarý) Laım aýrýynyń birinshi belgisi jáne kóbinese, keneniń shaqqan jerinde paıda bolady. Bul – qyzyl, jalpaq nemese teriniń ústinen sál shyǵyp turatyn, ulǵaıatyn bóritken, onyń dıametri 10-50 sm-ge deıin bolady. \'\'\r\n\r\nLaım aýrýynyń 3 satysy bar:\r\n\r\n* 1- saty, erte shoǵyrlaný satysy. 1- satyda ınfektsııa organızmge taralmaǵan.\r\n* 2- saty bakterııalardyń organızmge taralýynyń bastalýymen sıpattalady.\r\n* 3- saty, kesh (keıingi) saty, bakterııalardyń organızmge taralýymen jáne keıbir aǵzalar men júıelerdi zaqymdaýymen sıpattalady.\r\n \r\nLaım aýrýynyń paıda bolýynyń qaýip faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Ashyq aýada ótkiziletin is-sharalar (mysaly, baǵbandyq, ańshylyq nemese  joryqtar)\r\n* Úı janýarlary, olar kenelerdi úıge ákelýi múmkin\r\n* Bıik shópte serýendeý\r\n \r\nKenelerdiń shaǵýy jáne Laım aýrýy týraly  mańyzdy aqparat:\r\n\r\n* Kópshilik jaǵdaılarda kene denede 36 saǵat barysynda jabysyp turǵanda bakterııalar qan aǵymyna taralady.\r\n* Kenelerdiń ólshemi asa shaǵyn, kózge kórinbeıtindeı. Laım aýrýyna shaldyqqan kóptegen adamdar keneniń shaǵýyn baıqamaıdy nemese sezbeıdi.\r\n* Keneniń shaǵýyna ushyraǵan kóptegen adamdar Laım aýrýyna shaldyǵa bermeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nLaım aýrýynyń erte satysynyń sımptomdary (1- saty) juqpalanǵannan keıin birneshe kún nemese apta ótkende paıda bolady. Ol tumaýdyń sımptomdaryna uqsaıdy, mysaly:\r\n\r\n* qaltyraý\r\n* temperatýranyń joǵarylaýy\r\n* jalpy álsizdik\r\n* bastyń aýyrsynýy\r\n* býynnyń aýyrsynýy\r\n* bulshyq ettiń aýyrsynýy\r\n* moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n \r\nKeneniń shaqqan jerinde pishini jaǵynan «Buqanyń kózi» sekildi kórinetin, jáne jalpaq nemese sál shyǵyp turatyn bóritken paıda bolýy múmkin. Kóbinese, bóritkenniń ortasynda aıqyn shektelgen aýmaq bolady. Bul bóritkendi «jyljymaly erıtema» dep ataıdy. Emdelmegen jaǵdaıda 4 apta nemese odan kóp ýaqyt boıy oryn alady.\r\n\r\nSımptomdar paıda bolyp, joıylyp ketýi múmkin. Ýaqytyly emdeý bolmaǵan jaǵdaıda Laım aýrýy mıdy, júrekti, býyndardy zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\nBakterııalardyń organızmge taralý satysynyń sımptomdary (2-saty) kene shaqannan keıin birneshe aptalar nemese aılar ótkende paıda bolýy múmkin, oǵan jatatyndar:\r\n\r\n* Nervterdiń boıymen uıyp qalý nemese aýyrsyný\r\n\r\n* Bet bulshyq etiniń saldanýy nemese álsizdigi\r\n\r\n* Júrektiń yrǵaǵynyń buzylysy (júrektiń jıi soǵýy), tóstiń astyndaǵy aýyrsyný nemese entigý\r\n\r\nLaımnyń kesh (keıingi) satysynyń sımptomdary juqpalanǵannan keıin aılar men jyldar ótkende paıda bolýy múmkin. Asa jıi sımptomy bulshyq et pen býyndaǵy aýyrsyný. Basqa sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Bulshyq ettiń ádettegideı emes qımyly\r\n* Býyndardyń isinýi\r\n* Bulshyq et álsizdigi\r\n* Uıyp qalý, shanshý sezimi\r\n* Sóıleýdegi máseleler\r\n* Oılaýdaǵy máseleler\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nLaım aýrýynyń qozdyrǵyshtaryna antıdenelerdi anyqtaý úshin qannyń taldaý ótkiziledi. Kóbinese, ımmýndyq-fermenttik (ELISA) taldaý (IFT) qoldanylady. IFT nátıjelerin rastaý úshin «ımmýnoblottıng» atalatyn zertteý ádisi qoldanylady. Aýrýdyń erte satysynda qannyń taldaýy qalypty bolýy múmkin.\r\n\r\nLaım aýrýy keń taralǵan geografııalyq óńirlerde dáriger aýrýdy taralý satysynda (2- saty) zerthanalyq zertteýlerdi júrgizbeı-aq anyqtaıdy.\r\n\r\nAýrýdyń taralý satysyndaǵy zertteý ádisterine jatatyndar: \r\n\r\n* Elektrokardıogramma\r\n* Ehokardıogramma\r\n* Mıdyń MRT\r\n* Julynnyń pýnktsııasy (julynnyń sarysýyn zertteý úshin belden alynatyn pýnktsııa)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKene shaqqan adamdy bóritken nemese basqa sımptomdardy anyqtaý úshin, keminde, 30 kún boıy muqııat baqylaý qajet.\r\n\r\nKelesi sharttardyń bolýyna sáıkes   doksıtsıklınniń (antıbıotık) bir rettik mólsherlemesi taǵaıyndalýy múmkin:\r\n\r\n* Adamnyń denesinde Laım aýrýynyń tasymaldaǵyshy bolatyn kene tabylsa. Ádette, naýqasty qaraý ústinde keneni dáriger nemese medbıkeler anyqtaıdy.\r\n* Kene adamnyń denesinde, keminde, 36 saǵat boıy jabysyp tursa.\r\n* Naýqas keneni alyp tastaǵannan keıin 72 saǵattan keıin antıbıotıkter qabyldaı bastaýyna bolady.\r\n* Naýqas 8 jastan asqan bolýy, júkti emes nemese bala emizbeıtin bolýy tıis.\r\n* Kenelerdiń 20 %  B. Burgdorferi  tasymaldaǵyshtary.\r\n \r\nAntıbıotıkpen emdeýdiń 4 aptasynyń 10 kúni antıbıotıkti durys tańdaýǵa ketetindigin aıtý qajet:\r\n\r\n* Antıbıotıkti tańdaý aýrýdyń satysyna jáne sımptomdaryna táýeldi\r\n* Negizgi preparattarǵa jatatyndar: doksıtsıklın, amoksıtsıllın, azıtromıtsın, tsefýroksım jáne tseftrıakson.\r\n \r\nBýynnyń qozǵalýynyń qıyndaýynda  ıbýprofen sekildi aýyrsynýdy basatyn preparat taǵaıyndalady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nLaım aýrýy erte anyqtalsa, antıbıotıktermen tıimdi emdeledi. Emdelmegen jaǵdaıda býyndardyń, júrektiń jáne júıke júıesiniń jaǵynan asqynýlar paıda bolýy múmkin. Degenmen, asqynýlardy da emdeýge bolady.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda antıbıotıktermen emdelgennen keıin de kúndelikti ómirge kedergi keltiretin sımptomdar qalýy múmkin. Bul Laım aýrýynyń post-sındromy retinde belgili. Bul sındromnyń sebebi belgisiz.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\nAýrýdyń 3-satysy nemese taralý satysy býyndardyń sozylmaly qabyný aýrýyn (Laım artrıti) jáne júrek yrǵaǵynyń buzylysyn týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, mıdyń jáne nerv júıesiniń zaqymdanýy múmkin, kelesideı túrde:\r\n\r\n* Nazardy shoǵyrlandyrýdyń tómendeýi\r\n* Este saqtaýdyń buzylysy\r\n* Nervterdiń zaqymdanýy\r\n* Uıyp qalý\r\n* Aýyrsyný\r\n* Bettiń bulshyq etteriniń saldanýy\r\n* Uıqynyń  buzylysy\r\n* Kórýdegi máseleler\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq kómekke júginý qajet:\r\n\r\n* Úlken, ulǵaıatyn, qyzyl, túri «buqanyń kózine» uqsaıtyn bóritkenniń bolýy\r\n* Kene shaqqanda, odan keıin álsizdik, uıyp qalý, shanshý sezimi nemese júrek máseleleri paıda bolǵanda.\r\n* Laım aýrýynyń sımptomdarynyń bolýy, ásirese, kene shaqqan bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKeneniń shaǵýynyń aldyn alý úshin saqtyq sharalaryn qabyldańyz. Ásirese, jyldyń jyly ýaqytynda abaı bolyńyz. Múmkindiginshe, ormanǵa joryqqa barýdan jáne bıik shópte serýendeýden alshaq bolý qajet.\r\n\r\nJoryqtarda jáne jaıaý qaýipti sanalatyn jerde serýendeýde keneniń shaǵýynyń aldyn alý sharalaryn qabyldańyz:\r\n\r\n* Ashyq tústi kıim kııý qajet, sonda keneni baıqaý ońaı bolady.\r\n\r\n* Jeńi uzyn kıim kııý qajet, shalbardyń shetin shulyqqa salǵan jón.\r\n\r\n* Deneniń ashyq bólikterine jándikterge qarsy spreıdi sebý qajet.\r\n\r\n* Úıge kelgennen keıin deneńizdy muqııat qarańyz, onyń ishinde, bastyń terisin de. Baıqalmaǵan kene bolsa, shaıyp tastaý úshin tezirek dýsh astynda shomylyńyz.   \r\n\r\nDeneńizge kene jabyssa, ony alyp tastaý úshin kelesi sharalardy qabyldaý qajet:\r\n\r\n* Keneni qysqyshpen basyna nemese quıryqshasyna qaraı ustańyz. Jalańash qolmen ustamańyz, mata nemese qaǵaz súlgini qoldanyńyz.\r\n\r\n* Baıaý túrde aınaldyra otyryp, keneni muqııat shyǵaryp alyńyz. Ony qyspańyz jáne jarmańyz.  Teride keneniń basyn nemese quıryqshasyn qaldyrmańyz. \r\n\r\n* Zaqymdanǵan tusty sabyndy sýmen jýyńyz. Qolyńyzdy da muqııat jýyńyz.\r\n\r\n* Keneni bankege salyńyz.\r\n\r\n* Kelesi birneshe apta boıy Laım aýrýynyń sımptomdarynyń paıda bolýyn baqylaý qajet. \r\n\r\n* Keneniń barlyq bólikterin alyp tastmaǵan jaǵdaıda, dárigerge kórinińiz. Emdeýshi dárigerge kene salynǵan bankeni berińiz. ','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1040,'','Legga-Kalve-Pertes aýrýy','','','qz','s','',0,'',8838,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532540100,1564076100,1532540670,'Legga-Kalve-Pertes aýrýy balalyq jasta paıda bolady jáne urshyqbýynnyń aýmaǵynda (jambastaǵy býyn) jáne ortan jiliktiń (jambas súıeginiń býyny) basynyń zaqymdanýymen sıpattalady.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha buzylysynda paıda bolady. Qan aǵymy buzylǵan kezde tinderdiń tirshiligi joıylady, bul ortan jiliktiń basynyń synýyna jáne nashar jazylýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nOrtan jiliktiń basyn býynnyń aýmaǵynda ustap turý úshin dárigerler emdeýdiń ár túrli ádisterin qoldanady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Naýqas ne isteı alady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge barýdan neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Tekserýdiń kórnekilik ádisteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Operatıvtik emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy balalyq jasta paıda bolady jáne urshyqbýynnyń aýmaǵynda (jambastaǵy býyn) jáne ortan jiliktiń (jambas súıeginiń býyny) basynyń zaqymdanýymen sıpattalady.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha buzylysynda paıda bolady. Qan aǵymy buzylǵan kezde tinderdiń tirshiligi joıylady, bul ortan jiliktiń basynyń synýyna jáne nashar jazylýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nOrtan jiliktiń basyn býynnyń aýmaǵynda ustap turý úshin dárigerler emdeýdiń ár túrli ádisterin qoldanady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Aqsaý\r\n\r\n* Sannyń, shaptyń nemese tizeniń aýmaǵyndaǵy aýyrsyný nemese qozǵalmaýy\r\n\r\n* Urshyqbýynnyń qımylynyń aýqymynyń shektelýi\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ádette tek bir jambasty zaqymdaıdy. Keıbir balalarda eki jambasy da zaqymdanýy múmkin, biraq, bul ár túrli ýaqytta bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEger bala aqsaıtyn bolsa nemese jambasyndaǵy, shaptyń aýmaǵyndaǵy nemese tizesindegi aýyrsynýǵa shaǵym aıtsa, dárigerge kórsetý qajet. Eger balada qaltyraý bolsa nemese aıaǵyna tura almasa, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń shektelýinde paıda bolady. Qanmen qamtamasyz etý sáıkes bolmasa, súıek mort synǵysh bolyp, jeńil synady. Mundaı synyqtar nashar jazylady. Ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha tómendeýiniń sebebi belgisiz.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń qaýipti faktorlary:\r\n\r\n* Jas. Legga-Kalve-Pertes aýrýy kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, 4-8 jastaǵy balalardyń arasynda jıi kezdesedi.\r\n\r\n* Balanyń jynysy. Legga-Kalve-Pertes aýrýy qyzdarǵa qaraǵanda uldarda bes ese jıi kezdesedi.\r\n\r\n* Násil. Basqa násilderge qaraǵanda aq násildi balalar osy aýrýdyń damýyna beıim.\r\n\r\n* Otbasylyq anamnez. Azdaǵan jaǵdaıda aýrý bir otbasynyń múshelerinde kezdesýi múmkin.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan balalar eresek shaqta artrıttiń damýynyń joǵary qaýpine ushyraıdy, ásirese, eger urshyqbýyn qalypty túrde jazylmaǵan bolsa. Eger jazylǵannan keıin jambas súıekteri bir-birimen durys býyndaspasa, bul urshyqbýynnyń erte tozýyna aparýy múmkin. Túbinde mundaı naýqastardyń urshyqbýynyna endoprotez jasaý qajet bolýy múmkin.  \r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy 6 jastan keıin anyqtalǵan balalar urshyqbýynnyń máseleleriniń damýyna beıim. Balanyń jasy kishi bolǵan saıyn urshyqbýynnyń qyzmetin qalpyna keltirý múmkindigi joǵary keledi.\r\n\r\nAýrý jóninde aldymen pedıatrǵa shaǵymdanýyńyz múmkin. Aýrýdy alǵash baıqap, qaraǵannan keıin balany balalardyń súıeginiń máselelerine mamandanǵan dárigerge (pedıatr - ortoped) baǵyttaıdy.\r\n\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Naýqas ne isteı alady__\r\n\r\nDárigerge kórinýdiń aldynda kelesi suraqtarǵa jaýap berý qajet:\r\n\r\n* Aýrýdyń sımptomdary qashan paıda bolǵan?\r\n* Ornalasýyn ózgertkende nemese aıaqty qozǵaǵanda aýyrsyný kúsheıedi me?\r\n* Balanyń týystarynyń balalyq jasynda osyndaı sımptomdar bolǵan ba?\r\n* Balanyń basqa aýrýlary bar ma?\r\n* Bala qandaı dárilerdi nemese taǵamdyq qospalardy udaıy qabyldaıdy?\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge barýdan neni kútýge bolady__\r\n\r\nDáriger kelesi birneshe suraqty qoıady:\r\n\r\n* Bala ne nársege shaǵymdanady?\r\n* Bul sımptomdar sońǵy kezde kúsheıgen be?\r\n* Aýrýdyń sımptomdarynyń ýaqytsha jaqsarǵanyn baıqaısyz ba?\r\n* Balanyń belsendiligi qandaı?\r\n* Bala jambastaǵy aýyrsynýdy jaraqatpen baılanystyra alady ma?\r\n* Aýyrsyný bar bolsa, qaı tusta kóbirek seziledi?\r\n* Qozǵalǵanda aýyrsyný kúsheıedi me?\r\n* Qozǵalmasa, jaısyzdyq jeńildeıdi me?\r\n \r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde dáriger balanyń aıaqtaryn túrli baǵytta qozǵaıdy, bul qımyldyń aýqymyn tekserý jáne aıaqtyń qandaı ornalasýynda aýyrsyný paıda bolatyndyǵyn bilý úshin qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Tekserýdiń kórnekilik ádisteri__\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyn tekserýdiń asa mańyzdy ádisterine  jatatyndar:\r\n\r\n* Rentgen. Bastapqyda rentgende eshqendaı ózgeris baıqalmaıdy, sebebi, Legga-Kalve-Pertes aýrýy kezinde rentgende súıekti zaqymdanýy baıqalýy úshin aýrýdyń sımptomdary paıda bolǵannan keıin, keminde, 1-2 aı ótýi tıis. Dáriger belgili bir ýaqyt aralyǵynda rentgen sýretteriniń toptamasyn jasaýdy usynýy múmkin. Osy arqyly dáriger aýrýdyń damýyn qadaǵalaı alady.\r\n* Magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT). Bul tekseristiń barysynda organızmniń súıekteriniń jáne jumsaq tinderiniń tolyq beınelenýin alý úshin radıotolqyndar jáne kúshti magnıttik óris qoldanylady. MRT rentgenmen salystyrǵanda Legga-Kalve-Pertes aýrýynyń saldarynan bolǵan súıekterdiń zaqymdanýyn aıqynyraq kórsetedi.\r\n* Osteostsıntıgrafııa. Bul tekseris úshin radıoaktıvtik zattektiń shaǵyn kólemin kóktamyrǵa (venaǵa) engizedi. Bul zattek súıektiń buzylǵan jáne ózdiginshe qalpyna kele bastaǵan tustarynda jınaqtalady.\r\n \r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýynyń ýshyǵýyna qaraı ortan jiliktiń basy mort synǵysh bolady jáne óziniń domalaq pishinin joǵaltýy múmkin. Emdeýdiń maqsaty, múmkindiginshe, onyń domalaq pishinin saqtaý.  \r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý 6 jasqa deıingi balalarǵa usynylmaıdy. Olardyń qarqyndy ósýine baılanysty Legga-Kalve-Pertes aýrýynyń saldarynan paıda bolǵan ortan jiliktiń basynyń zaqymdanýynyń ózdiginshe qalpyna kelýi múmkindigi eskeriledi. Bul jastaǵy toptaǵy naýqastardyń kópshiligi konservatıvtik jolmen emdeledi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEger bala 6-7 jastan kishi bolsa, dáriger qadaǵalaýdy jáne sozý arqyly sımptomatıkalyq emdeýdi, júgirý men sekirýdi shekteýdi, qajet bolsa, dárilik preparattardy qabyldaýdy usynady. Konservatıvtik emdeýdiń basqa ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Fızıo-emdeý. Urshyqbýynnyń zaqymdanýynda onyń mańaıyndaǵy bulshyq etter men baılamdar qysqarýy múmkin. Sozýǵa arnalǵan jattyǵýlar ıkemdilikti, sondaı-aq, ortan jiliktiń basynyń býynnyń qýysynda ornalasýyn saqtaýǵa kómektesedi.\r\n* Baldaqtar. Keıbir jaǵdaıda balaǵa zaqymdanǵan aıaǵyna kúsh túsirmeý qajet bolady. Baldaqty qoldaný býyndy qorǵaýǵa kómektesedi.\r\n* Tartyp, sozý. Eger balada kúshti aýyrsyný bolsa, oǵan tósek rejımi jáne arnaıy quraldyń kómegimen zaqymdanǵan aıaqty tartyp, sozý kómektesedi.\r\n*  Fýnktsıonaldyq shına. Ortan jiliktiń basy býynnyń ishinde ornalasýy úshin dáriger 4-6 apta boıy arnaıy fýnktsıonaldyq shınany kıip júrýdi usynýy múmkin, onyń ishinde eki aıaq alshaqtatý jaǵdaıynda bekitiledi. Osydan keıin jambastyń ıkemdiligin qoldaý úshin bul shınany tek túngi ýaqytta qoldanýǵa bolady.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Operatıvtik emdeý__\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyn emdeýdiń ortopedııalyq ádisteriniń kópshiligi urshyq býynnyń pishinin jaqsartýǵa jáne artrıttiń damýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n* Siresýdi joıý. Legga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan balalar jıi aıaqtaryn aıqastyrady. Bul jaqyn ornalasqan bulshyq etterdiń, sińirlerdiń qysqarýyna jáne siresýdiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Bul tinderdi uzartýdaǵy hırýrgııalyq emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetýge kómektesedi.\r\n* Býynnyń rekonstrýktsııasy. 6-8 jastan asqan balalardyń urshyq býynynyń qalypty pishinin qalpyna keltirý úshin býynǵa rekonstrýktıvtik operatsııa jasalady. Bul úshin jambastyń aýmaǵynda hırýrgııalyq tilik jasalady. Súıekter plastınanyń kómegimen súıekterdiń bitip ketýine deıin ustalyp turady.\r\n* Súıektiń synyqtaryn alyp tastaý. Úlken jastaǵy balalarda aýyrsyný jáne qımyldyń shektelýi býynnyń shemirsheginiń zaqymdanýymen jáne býynnyń mańaıynda súıekterdiń synyqtarynyń jınaqtalýymen baılanysty bolýy múmkin. Aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý úshin operatıvtik emdeýdiń barysynda súıekterdiń synyqtary jáne shemirshek tinderiniń bólikteri alyp tastalynady.\r\n* Býyndy almastyrý. Eresek shaqta Legga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan naýqastarǵa urshyqbýyndy almastyrý qajet bolýy múmkin. Bul operatsııa asa aýyr, jáne súıekterdiń syný jáne nervterdiń zaqymdaný qaýipterimen qosarlanýy múmkin.\r\n \r\nAýyrsynýdy azaıtý jáne býynnyń zaqymdanýynyń aldyn alý úshin úıdegi kútim boıynsha usynystar:\r\n\r\n* Belsendilikti ózgertý. Bala júgirý nemese sekirý sekildi úlken dene júktemesinen alshaq bolýy tıis, sebebi, bul álsiregen súıektiń zaqymdanýyna jáne aýrýdyń sımptomdarynyń nasharlaýyna yqpal etýi múmkin.\r\n* Aýyrsynýdy basatyn quraldar. Atsetamınofen sekildi dárilik preparattar aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesýi múmkin. Balaǵa aspırın berýge bolmaıdy, sebebi, bul Reıe atalynatyn, sırek, aýyr aýrýdyń paıda bolýyna apraýy múmkin.\r\n* Jylý nemese sýyq basý. Jylý nemese muz basý Legga-Kalve-Pertes aýrýyna baılanysty jambastaǵy aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesedi. Sozýǵa arnalǵan jattyǵýlardyń aldynda jylý basý bulshyq etterdi bosańsytýǵa kómektesedi. ','student_k',51,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1041,'','Lımfadenıt','','','qz','s','',0,'',3235,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532540640,1564076640,1532541111,'Lımfadenıt – lımfalyq túıinderdiń ınfektsııasy (lımfa bezderiniń). Ol keıbir bakterıaldyq ınfektsııalardyń jıi asqynýy. ','__Mazmuny __\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nLımfadenıt – lımfalyq túıinderdiń ınfektsııasy (lımfa bezderiniń). Ol keıbir bakterıaldyq ınfektsııalardyń jıi asqynýy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"133\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nLımfa júıesi – lımfa túıinderiniń, lımfa atalatyn suıyqtyqty óndiretin jáne tinderden qanǵa tasymaldaıtyn, tútikterdiń, tamyrlar men aǵzalardyń júıesi.\r\n\r\nLımfa bezderi nemese túıinderi lımfany súzetin shaǵyn qurylymdar. Lımfa túıinderinde ınfektsııamen kúresetin leıkotsıtterdiń úlken mólsheri bolady.\r\n\r\nLımfadenıt - lımfa túıinderiniń bakterııalarǵa, vırýstarǵa jáne zeńderge jaýapty serpinindegi ulǵaıýymen kórinis beredi (qabyný isinýi). Ádette, qabyný tusyna jaqyn lımfa túıinderi ulǵaıady.\r\n\r\nLımfadenıt teri ınfektsııasynan nemese streptokokk, stafılokokk sekildi bakterııalardan týyndaıtyn ınfektsııalardyń basqa túrlerinen  keıin paıda bolýy múmkin. Keıbir jaǵdaıda lımfadenıttiń sebebi - týberkýlez nemese mysyq tyrnaýy aýrýy (bartonella) sekildi sırek  ınfektsııalar bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n• Lımfa túıinderiniń ústindegi teriniń qyzarýy jáne aýyrsynýy\r\n\r\n• Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, aýyrsynýy, shıryǵýy jáne qataıýy.\r\n\r\nLımfa túıinderi qabynǵanda nemese abstsess qalyptasqanda jumsaq bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger lımfa túıinderin tekserip, lımfadenıttiń sebebin anyqtaıdy (ulǵaıǵan lımfa túıinderiniń qasynda jara nemese ınfektsııa bolýyn).\r\n\r\nLımfa túıininiń ishindegisin bakterııaǵa sebý jáne bıopsııa qabynýdyń sebebin anyqtaıdy. Qandy sebý arqyly tekserý ınfektsııanyń qan aǵymyna taralýyn anyqtaýy múmkin.   \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nLımfadenıt birneshe saǵat ishinde damýy múmkin. Emdeýdi shuǵyl túrde bastaý qajet.\r\n\r\nEmdeýge kiredi:\r\n\r\n• Antıbıotıkter, ınfektsııamen kúres úshin\r\n\r\n• Analgetıkter (aýyrsynýdy basatyn), aýyrsynýdy azaıtý úshin\r\n\r\n• qabynýǵa qarsy preparattar, qabynýdyń belgilerin azaıtý úshin\r\n\r\n• sýyq komprester, qabyný men azaıtýdy azaıtý úshin.\r\n\r\nAbstsess bolǵanda oǵan hıýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÝaqytyly antıbıotıkpen emdeý ádette, tolyq saýyǵýǵa aparady. Isiný birneshe aptada nemese aıda ótedi.  \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n• abstsestiń qalyptasýy\r\n\r\n• Tsellıýlıt (teri ınfektsııasy)\r\n\r\n• jaryqtar (týberkýlezden bolatyn lımfadenıtte)\r\n\r\n• Sepsıs (qannyń zararlanýy)\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nLımfadenıttiń sımptomdarynda dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSalaýatty ómir salty, gıgıenany saqtaý – kez kelgen ınfektsııanyń aldyn alýdyń negizi.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nLımfa  túıinderiniń ınfektsııasy;  lımfa bezderiniń ınfektsııasy; shoǵyrlanǵan lımfadenopatııa.','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1042,'','Lımfoma','','','qz','s','',0,'',6359,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532541360,1564077360,1532541925,' Lımfoma – lımfa júıesiniń qaterli isik aýrýy.\r\n\r\nLımfa júıesi – aǵzalardyń, tinder men jasýshalardyń kesheni, olardyń jumysy organızmdi túrli aýrýlardan qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Bul júıege aıyrshabez, kók baýyr, badamsha bezder, lımfa túıinderi kiredi.  Aıyrshabez balalarda qyzmet ete bastaıdy, 40 jasqa taman óziniń belsendiligin joǵaltady. Lımfa júıesinde 2 túrli jasýshalar bolady: T jáne V-lımfotsıtteri, olar bógde organızmderdi joıýǵa jaýap beredi. Olardyń sheksiz bólinýinde lımfoma paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n Lımfoma – lımfa júıesiniń qaterli isik aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"134\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Lımfa júıesi – aǵzalardyń, tinder men jasýshalardyń kesheni, olardyń jumysy organızmdi túrli aýrýlardan qorǵaýǵa baǵyttalǵan. Bul júıege aıyrshabez, kók baýyr, badamsha bezder, lımfa túıinderi kiredi.  Aıyrshabez balalarda qyzmet ete bastaıdy, 40 jasqa taman óziniń belsendiligin joǵaltady. Lımfa júıesinde 2 túrli jasýshalar bolady: T jáne V-lımfotsıtteri, olar bógde organızmderdi joıýǵa jaýap beredi. Olardyń sheksiz bólinýinde lımfoma paıda bolady.\'\'\r\n\r\nKóbinese, lımfomalar lımfa júıesindegi nemese ishki aǵzalardaǵy qattylaý isikter, aýyrsynbaıtyn, ulǵaıǵan lımfa túıinderi sekildi kórinis beredi. Lımfoma jasýshalary búkil organızmge ótip, taralýy múmkin.\r\n\r\nLımfomalardyń ishinde lımfogranýlematozdy (Hodjkın lımfomasy) bóledi, lımfomalardyń basqa túrleri – hodjkındik emes lımfomalar.\r\n\r\nLımfoma tómen (baıaý ósetin), ortasha jáne joǵary dárejeli bolady. mysaly, Býrkıtt lımfomasy – aýyr dárejeli,  follıkýlıarlyq lımfoma – tómen dárejeli.\r\n\r\nHODJKIN LIMFOMASY\r\n\r\nHodjkın Lımfomasy, nemese lımfogranýlematoz, lımfa túıinderinde, kók baýyrda, baýyrda, súıek kemiginde isik jasýshalarynyń bolýymen sıpattalady. Paıda bolý sebebi belgisiz.\r\n\r\nHODJKINDIK EMES LIMFOMA\r\n\r\nHodjkındik emes lımfomalardyń kópshiligi lımfa túıinderinde nemese lımfa aǵzalarynda (kókbaýyr, tımýs (aıyrshabez), badamshabez) paıda bolady. lımfa túıinderi men jasýshalary búkil organızm boıynda ornalasady, sondyqtan, lımfoma baýyrda, asqazanda, júıke júıesinde nemese basqa ishki aǵzalarda damýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóbinese, lımfomanyń sebepteri belgisiz. \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJalpy  sımptomdary:\r\n\r\n·         Moıyn aýmaǵyndaǵy, qoltyq astynda nemese shaptyń aýmaǵynda lımfa túıinderiniń aýyrsynbaıtyn isinýi\r\n\r\n·         Qyzba (temperatýranyń artýy) jáne qaltyraý\r\n\r\n·         Túngi terleý\r\n\r\n·         Salmaq joǵaltý\r\n\r\n·         Tábet joǵaltý\r\n\r\n·         Teriniń qyshýy\r\n\r\nBasqa  sımptomdary:\r\n\r\n·         Teridegi qyzyl daqtar\r\n\r\n·         Júrek aınýy, qusý, ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n·         Jótel nemese entigý.\r\n\r\nKeıbir adamdarda B-sımptomdary paıda bolady, olar:\r\n\r\n·         Túngi terleý\r\n\r\n·         Salmaqty kenet joǵaltý, ádette, dene salmaǵynan 10%-dan astam\r\n\r\n·         Dene temperatýrasynyń artýy, paıda bolyp, joıylady, ásirese, keshki ýaqytta\r\n\r\n·         Teriniń qyshýy, ádette, bóritkensiz\r\n\r\n·         Ádetten tys, kúshti sharshaý.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNaýqas lımfa túıinderiniń ulǵaıýyn nemese lımfomanyń basqa sımptomdaryn baıqasa, dáriger tolyq medıtsınalyq tekserý ótkizýi tıis. Oǵan moıynnyń, qoltyq asty men shaptyń aýmaǵyndaǵy  lımfa túıinderin qaraý jatady. Sondaı-aq, baýyr men kókbaýyrdyń ulǵaıýyn tekserý qajet. Dárigerge jaqynda bolǵan ınfektsııalyq jáne basqa aýrýlar týraly, densaýlyq jaǵdaıy týraly aıtý qajet.\r\n\r\nDáriger aýrýdy kelesi tekserýlerden keıin anyqtaı alady:\r\n\r\n·         Lımfa túıinderiniń bıopsııasy – lımfa túıinderin tesý jáne tinniń bólikterin  mıkroskoppen zertteý\r\n\r\n·         Súıek kemiginiń bıopsııasy.\r\n\r\nBasqa taldaýlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         Qannyń jalpy taldaýy\r\n\r\n·         Qannyń bıohımııalyq taldaýy – aqýyz, nesep qyshqylynyń jáne basqa zertteýler, baýyr men búırek qyzmetin tekserý úshin\r\n\r\n·         Keýde qýysynyń, ish qýysy men jambas qýysynyń kompıýterlik tomografııasy\r\n\r\n·         Gallıımen skanerleý (ókpeniń nemese lımfa túıinderiniń qabyný aýrýlaryn anyqtaý úshin)\r\n\r\n·         PET (pozıtrondyq-emıssııalyq tomografııa) skanerleý – adamnyń ishki  aǵzalarynyń zertteýdiń radıonýklıdtik tomografııalyq ádisi.\r\n\r\nTaldaýlar lımfomanyń bolýyn anyqtasa, qosymsha testiler arqyly onyń taralýyn bilýge bolady. bul úrdis lımfomanyń satysyn anyqtaý atalady, bul ári qaraı emdeýdi anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý kelesilerge baılanysty:\r\n\r\n·         Lımfomanyń túrine\r\n\r\n·         Lımfomanyń satysyna, qashan alǵan anyqtalýyna\r\n\r\n·         Naýqastyń jasy men densaýlyq jaǵdaıyna\r\n\r\n·         Sımptomdardyń bolýyna, onyń ishinde, salmaq joǵaltýǵa, qyzbaǵa jáne túngi terleýge.\r\n\r\nEmdeý túrleri:\r\n\r\n·         Hımııalyq emdeý –emdeýdiń negizgi túri. Kóbinese, birneshe preparattyń birigýi qoldanylady. V-jasýshalyq hodjkındik emes lımfomada jıi qoldanylatyn preparattyń áreket etýshi zattegi - rıtýksımab (Rituxan).\r\n\r\n·         Sáýlemen emdeý sáýlelenýge qol jetimdi lımfomada qoldanylady. Radıo- ımmýndyq emdeý sırek qoldanylady. Bul isik jasýshalaryn joıý úshin radıoaktıvti zattekterdi antıdenelermen birge qoldaný.\r\n\r\n·         Súıek kemigin almastyrý.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nBoljamy ár naýqas úshin jeke, lımfomanyń túrine jáne taralýyna baılanysty.\r\n\r\nBiraq keıbir jalpy jaıttar lımfomanyń barlyq túrine qatysy:\r\n\r\n·         Erte satydaǵy lımfomalar (I nemese II) jazylýǵa yqtımaldyǵy joǵary, kesh satysyna qaraǵanda (III nemese IV).\r\n\r\n·         Baıaý ótetin lımfomalardyń kópshiligi kórinis bermeıdi, sondyqtan, kóp jyldar boıy emdelmeıdi. Bul túrleri emge kóne bermeıdi, olardy emdegennen keıin sımptomdary qaıta oralady. Qaıta emdeý kýrsy aýrýdy toqtatqanymen, sımptomdary qaıta oralýy múmkin.\r\n\r\n·         Lımfomanyń joıqyn túrleri kesh satysynda ólim-jitimge aparýy múmkin bolǵanymen, olar durys emdeýde emge kónýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·         Aýtoımmýndyq gemolıtıkalyq anemııa\r\n\r\n·         Immýnıtettiń tómendeýi jáne juqpalarǵa beıimdilik.\r\n\r\n·         Hımııalyq emdeý preparattarynyń janama áserleri.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger lımfomanyń sımptomdary anyqtalsa, dárigerge kórinińiz. Naýqasta joǵaryda atalǵan sımptomdar  bolsa, ol udaıy dene temperatýrasynyń qubylýyn nemese juqpanyń basqa belgilerin sezinedi, bul týraly emdeýshi dárigerge dereý habarlaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nLımfomanyń aldyn alý boıynsha qazirgi kezeńge deıin ádister anyqtalmaǵan.','student_k',63,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1043,'','Lıamblıoz (Lıamblııalar)','','','qz','s','',0,'',797,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532541900,1564077900,1532542054,'Lıamblıoz (lıamblııalar) – Giardia lamblia, keıde Giardia intestinalis atalatyn parazıttik ınfektsııadan týyndaıtyn aýrý. Lıamblıoz ádette, parazıtpen zalaldanǵan sýdy ishýden paıda bolady.; G. lamblia  kóbinese, óńdelmegen bulaqtarda, ózen-kólderde bolady.','\'\'__Lıamblıoz__\'\' (lıamblııalar) – Giardia lamblia, keıde Giardia intestinalis atalatyn parazıttik ınfektsııadan týyndaıtyn aýrý. Lıamblıoz ádette, parazıtpen zalaldanǵan sýdy ishýden paıda bolady.; G. lamblia  kóbinese, óńdelmegen bulaqtarda, ózen-kólderde bolady.\r\n\r\nLıamblıozdyń \'\'__sımptomdary__\'\'  – dıareıa, jeldený, ishtiń túıilip aýyrýy jáne júrek aınýy. Keıbir adamdarda lıamblıoz eshqandaı sımptomdardy týyndatpaıdy. Basqalarda sımptomdar keıde ýshyǵady.\r\n\r\nParazıtti \'\'__juqtyrýdyń__\'\' aldyn alý úshin: qoldy jýý, jáne qubyr emes sý kózderinen alǵan sýdy qoldaný aldynda nemese tamaq pisirýge, ydys jýýǵa nemese tis tazalaýǵa qoldaný aldynda óńdeý qajet.   \r\n\r\nLıamblıozdyń sımptomdary ózdiginshe ótedi. Alaıda, jaısyzdyqty basý jáne aýrýdyń taralýynyń aldyn alý úshin dári qoldaný qajet (metronıdazol).','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1044,'','Mastıt','','','qz','s','',0,'',3869,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532780340,1564316340,1532781025,'Sút beziniń ınfektsııasy – sút bezi tinderiniń juqpalanýy.\r\n\r\nEmizetin áıelderde kóptegen ınfektsııalar bakterııalardyń emshek ushy arqyly enýinde paıda bolady. Aýyr ınfektsııalarda abstsester (irińdi qabyný) paıda bolady. Emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar qoldanylady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"1\")}Jalpy aqparat{ALINK}__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nSút beziniń ınfektsııasy – sút bezi tinderiniń juqpalanýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"137\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"138\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette saý sút beziniń anatomııalyq qurylysy kórsetilgen. \r\n\r\nEmizetin áıelderde kóptegen ınfektsııalar bakterııalardyń emshek ushy arqyly enýinde paıda bolady. Aýyr ınfektsııalarda abstsester (irińdi qabyný) paıda bolady. Emdeý úshin antıbakterıaldyq preparattar qoldanylady. \'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSút beziniń qabyný aýrýlaryn saý adamnyń terisinde bolatyn altyn tústi stafılokokk sekildi keń taralǵan bakterııalar týyndatady. Bakterııalardyń enetin tusy – emshek ushyndaǵy jarylý nemese syzattar.\r\n\r\nInfektsııa sút beziniń teriastylyq-maılyq jasýshasynda shoǵyrlanady, bul onyń qabynýyna aparady. Qabyný úrdisi sút beziniń tútikteri boıynsha taralady. Nátıjesinde isiný jáne aýyrsyný paıda bolady.\r\n\r\nÁdette,  bul aýrý emizetin áıelderde paıda bolady. Bala emizýge baılanysty emes emshek ınfektsııalary sút beziniń qaterli isiginiń sırek túri bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n \r\n•        Bir emshek beziniń ǵana ulǵaıýy\r\n\r\n•        Emshektegi qataıýlar\r\n\r\n•        Emshektegi aýyrsyný\r\n\r\n•        Qyzba nemese tumaýdyń sımptomdary, júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n•        qyshý\r\n\r\n•        emshek ushynan bólinis (irińdi bolýy múmkin)\r\n\r\n•        emshek ushtarynyń sezimtaldyǵynyń ózgeristeri\r\n\r\n•        sút bezderiniń tinderiniń isinýi, aýyrsynýy, qyzarýy jáne temperatýrasynyń artýy\r\n\r\n•        zaqymdaný jaǵyndaǵy lımfa túıinderiniń aýyrsynýy nemese ulǵaıýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEmizetin áıelder ádette, tekserilmeıdi. Alaıda, jıi tekserý aýrýdy anyqtaýǵa kómektesedi jáne abstsess (irińdi qabyný) sekildi asqynýlarynyń aldyn alady.\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy ótetin ınfektsııalyq úrdiste emshek sútin bakterıologııalyq sebý arqyly tekseris ótkiziledi. Emizbeıtin áıelderde sút beziniń bıopsııasy nemese  mammografııa ótkizilýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nÚıde jasalatyn kútim: sút beziniń zaqymdanǵan aýmaǵyna spırtti ylǵaldy kompress qoldaný, kúnine tórt ret, 15-20 mınýtten.\r\n\r\nBul aýrýdy emdeýde antıbıotıkpen emdeý paıdaly. Emdeý ýaqytyna emshek emizýde zaqymdanǵan jaqta mindetti túrde sút saýǵysh qoldaný usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nBakterııaǵa qarsy preparattardy ýaqytyly qoldanýda aýrý tez ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAýrý aýyr ótkende abstsess (irińdi qabyný) damýy múmkin. Abstsess hırýrgııalyq jolmen bosatylýy tıis. Abstseske shaldyqqan áıelder ýaqytsha emizýdi toqtatýy tıis.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        sút beziniń bir tusynda qyzarý, aýyrsyný, isiný nemese jergilikti temperatýrasynyń artýy paıda bolsa\r\n\r\n•        emizgende dene temperatýrasynyń artýy baıqalady\r\n\r\n•        qoltyq asty lımfa túıinderi aýyrsynyp, ulǵaıǵan.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKelesi usynystar sút beziniń juqpasynyń qaýpin azaıtýǵa kómektesedi:\r\n\r\n•        qabyný jáne syzattardyń aldyn alý úshin emshek ushyna qamqorlyq jasaý qajet\r\n\r\n•        sút beziniń qataıýynyń aldyn alý úshin jıi emizý jáne saýyp otyrý\r\n\r\n•        emizgende balaǵa emshekti durys berý\r\n\r\n•        emshek emizýdi kúrt úzbeý, sábıdi emshekten birtindep aıyrý\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nSút bezi tininiń ınfektsııasy; emshek abstsesi.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1045,'','Mastoıdıt','','','qz','s','',0,'',3479,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532781240,1564317240,1532781722,'Mastoıdıt – bassúıektiń qulaqtyń artynda ornalasqan emizik tárizdi ósindisi - aýaǵa toltyrylǵan súıek qýystarynyń ınfektsııalyq zaqymdanýy.\r\n\r\nMastoıdıt ádette, balalarda damıdy. Antıbıotıkterdi qoldanǵanǵa deıin mastoıdıt bala ólim-jitiminiń basty sebepteriniń biri boldy. Búginde bul aýrý – salystyrmaly túrde sırek jáne asa qaýipti emes aýrý, sebebi, qulaq ınfektsııalaryn emdeý úshin antıbıotıkter qoldanyla bastady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMastoıdıt – bassúıektiń qulaqtyń artynda ornalasqan emizik tárizdi ósindisi - aýaǵa toltyrylǵan súıek qýystarynyń ınfektsııalyq zaqymdanýy.\r\n\r\nMastoıdıt ádette, balalarda damıdy. Antıbıotıkterdi qoldanǵanǵa deıin mastoıdıt bala ólim-jitiminiń basty sebepteriniń biri boldy. Búginde bul aýrý – salystyrmaly túrde sırek jáne asa qaýipti emes aýrý, sebebi, qulaq ınfektsııalaryn emdeý úshin antıbıotıkter qoldanyla bastady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"139\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette qulaǵynan bólindi jáne qulaǵynyń artynda ornalasqan emizik tárizdi ósindiniń qyzarýy  (erıtema) baıqalatyn bala keltirilgen.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóbinese, mastoıdıt ortańǵy qulaqtyń qabynýynyń emdelmeýinen bolatyn asqyný (jiti ortańǵy otıttiń). Infektsııa ortańǵy qulaqtan samaı súıeginiń emizik tárizdi ósindisine taralýy múmkin. Samaı súıeginiń emizik tárizdi ósindisiniń uıashyqtary ınfektsııaǵa tolyp, onyń buzylysyna aparady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n• qulaqtan bólindiler (syrtqy estý tútiginen)\r\n\r\n• qulaqtaǵy aýyrsyný nemese jaısyzdyq (jaǵymsyz seziný)\r\n\r\n• qyzbaly jaǵdaı, temperatýra joǵary bolýy nemese kúrt artýy múmkin\r\n\r\n• bas aýyrýy\r\n\r\n• estýdi joǵaltý\r\n\r\n• qulaq aýmaǵyndaǵy nemese artyndaǵy qyzarý\r\n\r\n• qulaq qalqanynyń isinýden qalqaıyp turýy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nBasty qaraǵanda mastoıdıttiń belgilerin kórýge bolady. Kelesi tekserýler samaı súıeginiń emshek tárizdi ósindisiniń buzylystaryn anyqtaýy múmkin:\r\n\r\nQulaqtyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n Bastyń jalpy kompıýterlik tomografııasy\r\nQulaqtyń bólindisinen bakterıologııalyq sebý alý – bakterııany anyqtaý úshin.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nMastoıdıtti emdeý dárilik preparattardyń emizik tárizdi ósindige tereń ene almaýynan qıyndaýy múmkin. Sondyqtan uzaq, nemese qaıta emdeý qajet bolady. Antıbıotıkterdi qabyldaý aldymen ınektsııa, odan keıin tabletka túrinde taǵaıyndalady.\r\n\r\nEger antıbıotıkpen emdeý tıimdi bolmasa, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady, emizik tárizdi ósindiniń zaqymdanǵan tustaryn ishinara alyp tastaý úshin (mastoıdektomııa).\r\n\r\nOrtańǵy qulaqtyń qabynýynda hırýrgııalyq aralasý dybysjarǵaq arqyly jasalady (mırıngektomııa).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nMastoıdıt durys emdelgende jazylady. Biraq, aýrý qaıtalanýy jáne emdeýde keıbir qıyndyqtar bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n• Samaı súıeginiń emizik tárizdi ósindisiniń buzylysy\r\n\r\n• bas aınalýy\r\n\r\n• Epıdýraldyq abstsess (mı qabyǵy aýmaǵyndaǵy irińdi qabyný)\r\n\r\n• bet nervisiniń paralıchi (saldanýy)\r\n\r\n• Menıngıt (mıdyń qabyǵynyń jáne julynnyń qabynýy)\r\n\r\n• estýdi ishinara nemese tolyq joǵaltý\r\n\r\n• ınfektsııanyń mıǵa nemese búkil organızmge taralýy\r\n\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nMastoıdıt bolýynda dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nDárigermen emdelý josparyn talqylańyz, eger:\r\n\r\n• emdelmeıtin nemese jańa sımptomdarmen qosarlanatyn qulaq ınfektsııasy bolýynda\r\n\r\n• sımptomdar emdelmeıtin bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nQulaq ınfektsııasyn ýaqytyly jáne tolyqqandy emdeý mastoıdıttiń paıda bolý qaýpin azaıta alady.','student_k',67,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1046,'','Mener aýrýy','','','qz','s','',0,'',5750,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532781720,1564317720,1532782213,'Mener aýrýy – ishki qulaqtyń aýrýy, qýystaǵy suıyqtyq mólsheriniń ulǵaıýyna aparady jáne tepe-teńdik sezimine jáne estýge áser etedi.  \r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi. ishki qulaq – estý jáne tepe-teńdik aǵzasynyń úsh bólimderiniń biri. Estý aǵzasynyń asa kúrdeli bólimi, óziniń ıirimdi pishinine baılanysty labırınt atalady.\r\n \r\nDybys jarǵaǵy syrtqy qulaqty ortańǵy qulaqtan bólip turady. Dybys tolqyndary dybys jarǵaǵyna jetkende ony vıbratsııaǵa ushyratady. Vıbratsııalar odan keıin ortańǵy qulaqtaǵy kishkentaı súıekterge beriledi, odan ári ishki qulaqqa beriledi. dybys jarǵaǵy syrtqy jaǵynda teri jarǵaǵymen jabylǵan jáne ishki jaǵynda silemeı qabatymen juqa dáneker tininen turady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMener aýrýy – ishki qulaqtyń aýrýy, qýystaǵy suıyqtyq mólsheriniń ulǵaıýyna aparady jáne tepe-teńdik sezimine jáne estýge áser etedi.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"140\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Dybys jarǵaq jáne úsh kishkene súıekter dybysty  dybys jarǵaqtan qulaq ıiriminiń aldyńǵy jaǵyna ótkizedi. ishki qulaq – estý jáne tepe-teńdik aǵzasynyń úsh bólimderiniń biri. Estý aǵzasynyń asa kúrdeli bólimi, óziniń ıirimdi pishinine baılanysty labırınt atalady.\'\'\r\n \r\n\'\'Dybys jarǵaǵy syrtqy qulaqty ortańǵy qulaqtan bólip turady. Dybys tolqyndary dybys jarǵaǵyna jetkende ony vıbratsııaǵa ushyratady. Vıbratsııalar odan keıin ortańǵy qulaqtaǵy kishkentaı súıekterge beriledi, odan ári ishki qulaqqa beriledi. dybys jarǵaǵy syrtqy jaǵynda teri jarǵaǵymen jabylǵan jáne ishki jaǵynda silemeı qabatymen juqa dáneker tininen turady.\'\'\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"141\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMener aýrýynyń paıda bolýynyń naqty sebepteri belgisiz. Ol ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń qysymynyń kúrt artýy saldarynan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrý keıde bastyń jaraqatymen nemese ortańǵy, ishki qulaqtyń ınfektsııasynan týyndaıdy.\r\n\r\nBasqa qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Allergııa\r\n\r\n* Alkogol tutyný\r\n\r\n* Otbasylyq tarıhy\r\n\r\n* Sharshaý\r\n\r\n* Vırýstyq aýrýdan keıin\r\n\r\n* Respıratorlyq ınfektsııalar\r\n\r\n* Temeki shegý\r\n\r\n* Kúızelis\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nMener aýrýynyń kelesi  sımptomdary bar:\r\n\r\n* Bas aınalý ustamalary, júrek aınýymen jáne qusýmen qosarlanady;\r\n\r\n* Bir nemese eki qulaqtaǵy shýyl;\r\n\r\n* Estýdiń tómendeýi (bir jaqty nemese eki jaqty)\r\n\r\n​Aýrý úshin eń aýyry – bas aınalý ustamasy. Bul ustamalar jıi (aptasyna 1-2 ret), sırek (jylyna 1-2 ret) jáne asa sırek (birneshe jylda 1 ret) bolýy múmkin. Bas aınalý ustamasy birneshe mınýtten birneshe aptaǵa deıin sozylady. Kóbinese, 2-6 saǵatqa sozylady. Ustamalar kez kelgen ýaqytta paıda bolady, kóbinese, tańerteń jáne túnde. Bas aınalý ustamasyn psıhologııalyq jáne dene shıryǵýy týyndatýy múmkin. Naýqas qorshaǵan zattar aınalatyndaı nemese qozǵalatyndaı kórinedi. Bul sımptomdar naýqasqa orasan jaısyzdyq ákeledi.\r\n\r\nUstama kezinde aýrý qulaqta estimeı qalý sezimi paıda bolady. Ustama kezinde tepe-teńdik buzylatyny sonshalyq, naýqas aıaǵyna tura almaıdy.\r\n\r\nOrnalasýdy  ózgertýde nemese basty burǵanda jaǵdaı nasharlaıdy jáne júrek aınýy paıda bolady. Ustama ótkennen keıin 6-48 saǵat boıy adam álsizdik sezinedi.  \r\n\r\nRemıssııa kezinde naýqastyń jaǵdaıy qanaǵattanarlyq bolyp qalady. Eger sizde Mener aýrýynyń sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMener aýrýyn anyqtaý úshin júrgiziledi:\r\n \r\n* otoskopııa (syrtqy estý jolyn qaraý);\r\n\r\n* aýdıometrııa (estýdi ólsheý);\r\n\r\n* vestıbýlıarlyq apparatty zertteý;\r\n\r\n* magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT);\r\n\r\n* qandy gormonǵa taldaý;\r\n\r\n* qalqansha bezdiń ÝDT (ÝZI);\r\n\r\n* bakterıologııalyq zertteýler.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nMener aýrýyn tolyq emdep jazý múmkin emes, emdeý tek ustama jıiligin azaıtýǵa kómektesedi. Mener aýrýy asqyný satysynda bolǵanda dári-dármek preparattary kenetten bolatyn ustamanyń kórinisin basýǵa, sondaı-aq, júrek aıný sımptomdaryn azaıtýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nMener aýrýyn emdeý estýdiń tómendeýiniń aldyn alýǵa kómektese almaıdy. Emdeý sımptomdardy baqylaýǵa, sondaı-aq, ustamalardyń jıiligin azaıtýǵa baǵyttalady.\r\n\r\nMener aýrýyn emdeý kelesige baǵyttalǵan:\r\n\r\n* nesep aıdaıtyn quraldardy qabyldaý, olar ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń jınaqtalýyn azaıtýǵa múmkindik beredi;\r\n\r\n* vestıbýlıarlyq apparatqa basatyn jáne ishki qulaqqa tynyshtandyratyn   áser etetin dári-dármekterdi qabyldaý;\r\n\r\n* tuzdy shekteıtin arnaıy emdámdi qadaǵalaý, bul ishki qulaqtaǵy suıyqtyqtyń jınalýyn azaıtýǵa yqpal etedi;\r\n\r\n* temeki shegýden, alkogol men kofeındi tutynýdan alshaq bolý.\r\n\r\nNaýqas ustamalardyń damýyn týyndatatyn kúızelisterden alshaq bolýy qajet. Emdeýdiń barysynda mı qan aınalymyn jaqsartatyn preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\nEger Mener aýrýyn emdeýdiń konservatıvtik ádisteri kómektespese, hıýrgııalyq aralasýǵa júginý qajet.  \r\n\r\nHıýrgııalyq emdeýdiń negizgi maqsaty – qulaqtyń qurylysyn zaqymdamastan, aýrýdyń kórinisin joıý. Operatsııa kezinde ishki qulaqtyń vestıbýlıarlyq apparatyn hıýrgııalyq buzý oryndalady. Sondaı-aq, vestıbýlıarlyq apparatty antıbıotık engizýmen buzý júzege asyrylýy múmkin, bul em-shara hımııalyq ablıatsııa atalady. Biraq, mundaı ádister estimeýge aparady, sondyqtan, olar asa sırek qoldanylady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\n* baqylaýǵa kelmeıtin bas aınalýynan júre almaý\r\n* zaqymdanǵan jaqta estýdi joǵaltý\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEstýdi joǵaltý, qulaqtaǵy shýyl nemese bas aınalýy sekildi Mener aýrýynyń sımptomdary paıda bolsa nemese ýshyqsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda aýrýdyń aldyn alý múmkin emes, biraq, keıde aýrýdyń týyndaýy bas súıek-mı jaraqatynan bolatyndyqtan, saqtyq sharalaryn qadaǵalaý qajet: mototsıkl,  velosıped nemese rolıkterdi tepkende basqa shlem kııý qajet. Sonymen qatar, tuzy az emdám ustaný ustamalardyń sanyn azaıtýǵa kómektesedi, sondyqtan, tuzdy tutynýdy shekteýdi aldyn alý ádisi retinde aıtýǵa bolady. Kúızelisten, allergendik faktorlardan, temeki shegýden, alkogol men kofe tutynýdan alshaq bolý qajet.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1047,'','Menıngıt','','','qz','s','',0,'',5677,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532782260,1564318260,1532782965,'Menıngıt – bul mıdy jáne julyndy jaýyp turatyn qabyqshanyń bakterıaldyq qabynýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMenıngıt – bul mıdy jáne julyndy jaýyp turatyn qabyqshanyń bakterıaldyq qabynýy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMenıngıttiń jıi sebebi ádette, emdeýsiz ótetin vırýstyq ınfektsııalar. Biraq, bakterıaldyq ınfektsııadan bolǵan  menıngıt – asa kúrdeli aýrý jáne sáıkes emdegenniń ózinde ólim-jitimge nemese mıdyń zaqymdanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, menıngıtiń sebepteri:\r\n\r\n* Hımııalyq zattekter\r\n* dárilik allergııa\r\n* zeńder\r\n* Parazıtter\r\n* Isikter.\r\nvırýstyq menıngıttiń kópshiligi enterovırýstan bolady, bul ishektiń zaqymdaný sebebi de bolýy múmkin.\r\n\r\nMenıngıttiń paıda bolýy sebebi basqa da vırýstar bolýy múmkin.\r\n\r\n* Menıngıt gerpes vırýsynan bolýy múmkin. Biraq, gerpes oıyq jarasy nemese genıtaldyq gerpesi bar adamdar menıngıttiń damý qaýpi bar topqa jatpaıdy.\r\n* Boryqtaný (svınka) nemese AIT (VICh) qozdyratyn vırýstar - aseptıkalyq menıngıttiń paıda bolýy sebebin quraýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nVırýstyq menıngıt bakterıaldyqtan jıi kezdesedi jáne jeńil ótedi. Ádette, ol jazdyń sońynda jáne kúzdiń basynda kezdesedi. Kóbinese, balalar jáne 30 jasqa deıingi eresekter shaldyǵady.\r\n\r\nBakterıaldyq menıngıt – shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etetin aýrý. Bul jaǵdaıda naýqasty dereý aýrýhanaǵa jatqyzý qajet. Aýrýdyń sımptomdary tez damýy múmkin jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Qyzba jáne qaltyraý\r\n* Psıhıkalyq jaǵdaıdyń ózgerýi\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n* Kúshti bas aýyrýy\r\n* Bulshyq ettiń siresýi (menıngızm)\r\n\r\nOsy aýrý kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* Júıkelik qozý\r\n* Balalardyń eńbeginiń (balalardyń qatpaǵan eńbegi)  isinýi\r\n* Nazar qoıýdyń tómendeýi\r\n* Balanyń emshekti nashar emýi nemese titirkengishtigi\r\n* Tynys alýdyń jıileýi\r\n* Ádettegideı emes ornalasý, bul kezde basy men moıny artqa shalqaıǵan (opıstotonýs)\r\n\r\nMenıngıt jańa týǵan sábıler men balalarda qyzbanyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nÓzin seziný jaǵdaıy boıynsha balada bakterıaldyq nemese vırýstyq menıngıt bolýyn anyqtaýǵa bolady. Bul emdeýshi dárigerdiń mindeti. Menıngıttiń sımptomdaryna tıisti nazar aýdaryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger nemese medbıke naýqasty qarap, tekseris ótkizedi. Tekserý barysynda baıqalýy múmkin:\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi (tahıkardııa)\r\n* Qyzba  \r\n* Psıhıkalyq jaǵdaıdyń ózgerýi\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"142\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Menıngıttiń kórneki sımptomdarynyń biri - Brýdzınskıı sımptomy. Moıyn bulshyq etiniń aıqyndalǵan siresýinen basty tómen eńkeıtkende tize jáne jambas býyndary búgiledi. \'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"143\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Menıngıttiń kórneki sımptomdarynyń biri - Kernıg sımptomy. Tize astylyq sińirdiń shıryǵýy saldarynan naýqas 90 gradýsqa búgilgen  aıaǵyn tikeıtip, jaza almaıdy.\'\'  \r\n\r\nEger dáriger Sizde nemese balańyzda menıgıt bar dep sanasa, ári qaraı zertteý úshin julyn sarysýynyń (lıkvordyń) úlgisin alý úshin julyn pýnktsııasyn ótkizý qajet. \r\n\r\nMenıngıtke kúmán bolsa, sondaı-aq, kelesi zertteý ádisteri de júrgiziledi:\r\n\r\n* Qan taldaýy\r\n* Keýde qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT).\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBakterıaldyq menıngıtti emdeý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady. Naqty bakterııaǵa qarsy preparatty tańdaý ınfektsııany týyndatqan bakterııanyń túrine baılanysty. Antıbıotıkter vırýstyq menıngıtti emdemeıdi.\r\n\r\nGerpestik menıngıti bar naýqastarǵa vırýsqa qarsy preparattar taǵaıyndalady.  \r\n\r\nEmdeýdiń basqa túrleri:\r\n\r\n* Suıyqtyqtardy tamyr arqyly engizý\r\n* Mıdyń isinýi, shok nemese qurysý sekildi sımptomdardy emdeý úshin dárilik preparattardy qabyldaý.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nNevrologııalyq asqynýlardyń aldyn alý úshin bakterıaldyq menıngıtti erte anyqtaý jáne sáıkes emdeý qajet. Vırýstyq menıngıt ádette, jeńil túrde ótedi. Al sımptomdary 2 aptadan keıin qandaı da bir asqynýy bolmastan joıylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Mıdyń zaqymdanýy\r\n* Bassúıek pen mıdyń arasynda suıyqtyq jınalýy (sýbdýraldyq bólinis)\r\n* Estimeı qalý\r\n* Gıdrotsefalııa\r\n* Qurysý\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger ózińizde nemese balańyzda menıngıttiń sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz. Emdeýdi erte bastaý jaqsy boljamdy beredi.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKeıbir vaktsınalar menıngıttiń túrleriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n* Antıgemofıldik vaktsına (vaktsına HIB) balalardaǵy bakterıaldyq menıngıttiń sáıkes túriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n*  Pnevmokoktyq konıýgırlengen vaktsına qazir balalardy mindetti túrde ımmýnızatsııalaý baǵdarlamasyna kiredi. Pnevmokokkty  menıngıttiń aldyn alýda asa tıimdi.\r\n \r\nMenıngokokty  menıngıtke shaldyqqan naýqaspen tyǵyz qarym-qatynasta bolǵan adamdarǵa juqpalanýdyń aldyn alý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nMenıngokokty vaktsınatsııa usynylady:\r\n\r\n* 11 – 12 jastaǵy jasóspirimderge jáne vaktsınatsııadan ótpegen joǵary synypty bitirýshilerge (15-18 jastaǵy).\r\n* Vaktsınatsııadan  ótpegen jáne jataqhanada turatyn kolledjdiń birinshi kýrs stýdentterine.\r\n* Kókbaýyry joq nemese ımmýndyq júıesinde basqa máseleler bar 2 jastaǵy nemese odan asqan balalarǵa.\r\n*  Menıngokokqa baılanysty aýrýlar keń taralǵan elge shyǵatyn adamdarǵa (dárigermen keńesińiz). \r\n ','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1048,'','Menopaýza (etekkir toqtaý shaǵy)','','','qz','s','',0,'',11289,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532783040,1564319040,1532784329,'Menopaýza – áıelderde etekkirdiń tolyǵymen toqtaýy. Ol analyq bezdiń qyzmetiniń óshýinde jáne áıelderdiń jynystyq gormondary - estrogen men progesteronnyń óndirilýiniń azaıýynda paıda bolady. Bular etekkir aınalymyn retteıtin gormondar. Menopaýza ornaýynyń ýaqyty ár túrli, qalypty jaǵdaıda 40-59 jasta boldy. Menopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis.\r\n\r\nPremenopaýza – menopaýzaǵa deıin 3-5 jyl ýaqyt kezeńin sıpattaıtyn termın.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Menopaýza degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Menopaýzanyń jıi kezdesetin sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kelesi sımptomdar bolsa, dárigerge kórinińiz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Menopaýza qashan paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Gormondyq almastyrý emdeýi degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Basqa emdeý ádisteri bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Fıtoestrogender degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Emdám ustaný uıqynyń sapasyna áser etedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__«Ysyný» kezindegi járdem__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Menopaýza súıektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Menopaýza júrektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"12\")}__Menopaýza qandaǵy temirdiń deńgeıine qalaı áser etedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"13\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Menopaýza degenimiz ne?__\r\nMenopaýza – áıelderde etekkirdiń tolyǵymen toqtaýy. Ol analyq bezdiń qyzmetiniń óshýinde jáne áıelderdiń jynystyq gormondary - estrogen men progesteronnyń óndirilýiniń azaıýynda paıda bolady. Bular etekkir aınalymyn retteıtin gormondar. Menopaýza ornaýynyń ýaqyty ár túrli, qalypty jaǵdaıda 40-59 jasta boldy. Menopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis.\r\n\r\nPremenopaýza – menopaýzaǵa deıin 3-5 jyl ýaqyt kezeńin sıpattaıtyn termın.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Menopaýzanyń jıi kezdesetin sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nKeıbir áıelderde etekkir toqtaýynda sımptomdar bolmaıdy. Al áıelderdiń kópshiliginde keıbir kelesideı sımptomdar bolady:\r\n\r\n__Etekkir aınalymynyń buzylysy.__ Bul menopaýza sımptomdarynyń alǵashqylarynyń biri. Etekkir jıirek bolyp nemese bir mezgil bolmaýy múmkin. Etekkirlik qan ketýi ádettegiden kóp nemese az bolýy múmkin.\r\n\r\n__Ysynýlar.__ Ysynýlar - menopaýzanyń jıi kezdesetin sımptomy. Ysynýlar deneniń joǵarǵy jartysynda jáne basta keıde paıda bolatyn qyzyný sezimi. Bul kezde teri qyzaryp, tersheńdik paıda bolady. Júrek aınýy jáne bas aınalýy, bas aýyrýy jáne júrek soǵýynyń jıileýi sezilýi múmkin.\r\n\r\n__Qynap ishiniń qurǵaqtyǵy.__ Menopaýza kezinde jáne odan keıin qynaptyń (inshektiń) jáne jynystyq aǵzalardyń terisi juqarady. Qynap (inshek) jynystyq qozý kezinde bólindi óndirý qabiletin joǵaltady. Bul ózgerister jynystyq qatynas kezindegi aýyrsynýdyń paıda bolýyna aparýy múmkin. Jynystyq qatynas kezindegi aýyrsynýdy azaıtý úshin  sý negizindegi lýbrıkant (ylǵaldandyrǵysh) nemese qynap aýmaǵyna ylǵaldandyratyn krem qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nSondaı-aq, quramynda estrogen bar qynaptyq kremdi qoldanýdyń artyqshylyǵy men qaýipteri týraly dárigermen keńesýge bolady.\r\n\r\n__Nesep shyǵarý joldarynyń aýrýlary.__ Menopaýza kezinde jáne odan keıin áıelder nesepqap pen nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasyna beıim bolady. Nesep shyǵarý jıilese, nemese nesep shyǵarýda nemese nesep keshigýinde kúıdirý sezimi bolsa, dárigerge kórinińiz.  \r\n\r\n__Bas aýyrýy, túngi tersheńdik, uıqydaǵy máseleler, sharshaý jáne basqa sımptomdar__. Menopaýza kezinde uıqyǵa ketýde nemese uıqyda máseleler bolady. Túngi tersheńdikten oıanýyńyz múmkin. Uıqynyń tez fazasy buzylýy nemese bolmaýy múmkin, sondyqtan sharshaý jáne kúıgelektený sezimi paıda bolady.\r\n__Salmaqtyń artýy.__ Kóptegen áıelder menopaýza kezinde salmaq qosady. Salaýatty emdám jáne udaıy dene júktemesi symbatty saqtaýǵa kómektesedi.    \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kelesi sımptomdar bolsa, dárigerge kórinińiz:__\r\n\r\n* Etekkir aınalymynyń buzylystary\r\n* Kóp qan ketýi \r\n* Etekkirdegi qan ketýiniń uzarýy  \r\n* Etekkir 3 aptadan jıirek bolady\r\n* Jynystyq qatynastan keıin qan ketýi\r\n* Etekkir aralyq kezeńdegi kez kelgen qandy bólinister\r\n\r\n__Menopaýza kezinde kóńil-kúı sımptomdary paıda bolady ma?__\r\n\r\nKóptegen áıelderde menopaýza kezinde kóńil-kúı sımptomdary bolady. Olarǵa túńilý, úreılený jáne kóńil-kúı ózgerisi jatady. Keıbir áıelderde sımptomdar kúrdeli bolýy múmkin. Eger kóńil-kúı sımptomdary paıda bolsa, dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Menopaýza qashan paıda bolady?__\r\n\r\nMenopaýza ornaýynyń ýaqyty ár áıelderde ár túrli bolady. Shamamen alǵanda, penopaýza 51 jasta oryn alady. Qalypty sanalatyny 49-59 jas aralyǵynda. Áıelderde menopaýza kóbinese, anasynda bolǵan jasynda bolady. Eger etekkir erte toqtasa (40 jasqa deıin), dáriger qan taldaýyn taǵaıyndaıdy, bul etekkir aınalymynyń buzylysymen ótetin basqa aýrý emestigin, menopaýza ekendigin anyqtaý úshin qajet.\r\n\r\nMenopaýza – birneshe jylǵa sozylatyn, birtindep ótetin úrdis. Eger etekkir qatarynan 12 aı boıy bolmasa ǵana menopaýza týraly aıtýǵa bolady. (Osy kezde júktilikti qalamaǵan jaǵdaıda kontratseptsııa ádisterin qoldaný qajet).\r\n\r\nAnalyq bezdi operatıvtik alyp tastaǵan jaǵdaıda áıelderde «hırýrgııalyq» menopaýza oryn alady. Jatyr alyp tastalsa, analyq bez saqtalsa, áıelde etekkir toqtaıdy, biraq, «hırýrgııalyq» menopaýza bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Gormondyq almastyrý emdeýi degenimiz ne?__\r\n\r\nGormondyq almastyrý emdeýi (GAE) – menopaýza sımptomdaryn emdeýge arnalǵan sıntetıkalyq gormondardy taǵaıyndaý arqyly ótetin emdeý ádisi. GAE kezinde estrogen jeke nemese progesteron gormonymen birge taǵaıyndalady. Keıbir áıelderdiń aıtýynsha,  GAE kezinde ysyný, qynaptyń qurǵaqtyǵy, nesep shyǵarýǵa qatysty basqa máseleler sekildi sımptomdar jeńildeıdi. Biraq, bul emdeý barlyq áıelderge jaramdy emes. Jańa zertteýlerge saı, keıde GAE kezindegi qaýipter onyń artyqshylyǵynan asady. GAE artyqshylyǵy men qaýipteri týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Basqa emdeý ádisteri bar ma?__\r\n\r\nIá. Estrogeni bar krem, antıdepressanttardyń az mólsheri, soıa ónimderi jáne keıbir ósimdik tektes qospalar menopaýza sımptomdaryn jeńildetedi. Bul nusqalar týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Fıtoestrogender degenimiz ne?__\r\n\r\nFıtoestrogender –keıbir dándi daqyldarda, kókónisterde, askóginde, úrme burshaqta jáne basqa burshaq tuqymdastarda bolatyn ósimdik tektes zattekter. Olar organızmde estrogenniń rolin atqarady. Ǵalymdar keıbir menopaýza sımptomdaryn jeńildetý úshin fıtoestrogender qoldanylýy múmkindigin zertteýde. Sondaı-aq, osy zattekterden bolatyn janama áserler de zerttelýde.\r\n\r\nKóptegen soıa ónimderi, mysaly, tofý, tempe jáne soıa jańǵaqtary – fıtoestrogenniń kózi. Keıbir zertteýlerge saı, soıa ónimderi áıelderde menopaýzadan keıin ysynýdy azaıtýy múmkin. Degenmen, bul zertteýlerdiń nátıjeleri naqty bolmaýy múmkin.\r\n\r\nQazirgi kezde menopaýza sımptomdaryn jeńildetý úshin fıtoestrogeni bar shópterdi, olardyń negizindegi tabletkalar men kremderdi qoldaný úshin ǵylymı derekter jetkiliksiz. Sondaı-aq, osy ónimderdi qoldanýmen baılanysty qaýipter de tolyq zerttelmegen. Keıbir shópter jáne qospalar dárilik preparattarmen birge zııandy bolýy múmkin. Kez kelgen tabıǵı jáne shóp ónimderin sımptomdardy jeńildetý úshin qoldanýdy josparlaýda aldyn ala dárigermen keńesý qajet. \r\n\r\n__Menopaýza kezinde belgili bir ónimderdi nemese sýsyndardy qabyldaýdy shekteý qajet pe?__\r\n\r\nEger ysyný oryn alsa, ashy nemese ystyq taǵamdy, sýsyndy tutynýdy shekteý qajet. Alkogol qabyldaý da ysynýdy týyndatady. Odan basqa, alkogol súıektiń ósýi men kaltsııdiń sińirilýine kedergi keltiredi. Menopaýzadaǵy áıelderge alkogoldi tutynbaý nemese shekteý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Emdám ustaný uıqynyń sapasyna áser etedi me?__\r\n\r\nKelesi keńester uıqyǵa qatysty máselelerdi joıýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Taǵam qabyldaý udaıy jáne belgilengen ýaqytynda bolýy tıis.\r\n* Túnge qaraı tamaq ishýden jáne túngi bir asardan alshaq bolý qajet.\r\n* Kofede, sháıda, shokoladta jáne kolada bolatyn kofeındi shekteńiz. Kofeın qanda 6 saǵat boıy saqtalady jáne uıqydaǵy máselege aparady.\r\n* Alkogol tutynýdan alshaq bolyńyz. Alkogolden uıqy basýy seziledi, biraq, ol uıqynyń tez jáne baıaý fazasyna áser etedi. Bul túnde oıanýǵa aparady.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__«Ysyný» kezindegi járdem__\r\n\r\n* Salqyn bólmede uıqtańyz.\r\n* Ystyqtaǵan kezde kıimdi jeńil sheshetindeı etip kıiný qajet.\r\n* «Tynys alatyndaı» maqta matadan nemese tabıǵı matadan kıim kııý qajet, osylaısha, qyzynýdan alshaq bolasyz. Tósekke maqta mataly jabyndy salyńyz.\r\n* «Ysynýda» salqyn sý nemese basqa sýsyndy ishińiz.\r\n* Dene júktemesin arttyryńyz.\r\n* Ysynýdyń sebebin anyqtap, osy faktorlardan alshaq bolyńyz. Ashy tamaq, alkogol, tar kıim jáne ystyq ylǵal aýa raıy osylarǵa jatady.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Menopaýza súıektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?__\r\n\r\nÁıeldiń jasy artqan saıyn osteoporoz damý qaýpi artady. Bul qaýip menopaýza kezinde artady. Menopaýza kezinde estrogen deńgeıiniń azaıýynda súıek tininiń ydyraýy onyń qalpyna kelýinen artyq bolady. Bul súıekti álsiz etedi, synyq qaýpi artady. Súıektiń myqtylyǵyn qoldaý úshin tamaqpen kaltsıı men D dárýmeniniń mol mólsherin tutyný mańyzdy. D dárýmeni organızmge kaltsııdi sińirýge kómektesedi.\r\n\r\nDáriger tamaqqa quramynda kaltsıı bar ónimdi nemese kaltsıı prepararttaryn qabyldaýdy usynýy múmkin. Sondaı-aq, organızmde kaltsıı jaqsy sińýi úshin D dárýmenin taǵaıyndaıdy. Ózińizge kaltsıı men D dárýmeniniń qandaı mólsherin qabyldaý qajettigin dárigerden surańyz.\r\n\r\n30-50 jas aralyǵyndaǵy áıelder úshin kaltsııdiń táýliktik normasy\n  -  1000 mg. 50 jastan asqan áıelder úshin kúnine 1200 mg kaltsıı qajet. Sút, ıogýrt, basqa sút ónimderi - kaltsııdiń jaqsy kózi. Soıa burshaqtary, brokkolı jáne tofý da oǵan jatady.   \r\n\r\n30-70 jas aralyǵyndaǵy áıelder úshin D dárýmenine táýliktik qajettilik, keminde, 600 halyqralyq birlikti (ME) quraıdy. 70 jastan asqan áıelder kúnine D dárýmenin 800 ME mólsherinde qabyldaýy qajet. Maıly balyq, albyrt jáne týnets sekildi,  - D dárýmeniniń jaqsy kózi.\r\n\r\n {ANAME()}11{ANAME}\r\n__Menopaýza júrektiń saýlyǵyna qalaı áser etedi?__\r\n\r\nMenopaýzadan keıin áıelder júrek aýrýlarynyń damýyna beıim keledi. Organızmde estrogender deńgeıiniń tómendeýimen qatar densaýlyqqa qatysty basqa da máseleler paıda bolýy múmkin. Oǵan jatatyndar – dene salmaǵynyń artýy, az qımyldy ómir salty, arterııalyq qysymnyń artýy nemese qant dıabeti. Densaýlyqqa qatysty osy máselelerdiń damý qaýpin azaıtý úshin tamaqqa qorektik zattekterge baı, alýan túrli taǵam ónimderin tutynyp, belsendilik pen salaýatty salmaqty qadaǵalaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}12{ANAME}\r\n__Menopaýza qandaǵy temirdiń deńgeıine qalaı áser etedi?__\r\n\r\nEger etekkir saqtalsa, olar mol keletin bolsa, nemese etekkir arasynda qan ketýi bolsa, siz organızmde temir deńgeıiniń tómendeýine beıim bolasyz. Bul anemııaǵa aparýy múmkin. Tamaqqa keminde, 3 ónimdi tutyný arqyly osy mıkroelementtiń jetkilikti mólsherin jetkizýge bolady. Temirdiń mol mólsheri saýmaldyqta, úrme burshaqta jáne ette bolady. Sondaı-aq, dáriger temir preparattaryn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}13{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Sımptomdar menopaýza kelýin kýálandyrady ma?\r\n*  Etekkir aınalymy udaıy emes. Qandaı sımptomdar udaıy emestiktiń basqa aýrý emes, menopaýza ekendigin  kórsetedi?\r\n* Yńǵaısyzdyq jáne/nemese nashar seziný oryn alǵan. Sımptomdardy  qaýipsiz emdeýdiń tásili bar ma?\r\n* Soıa ónimderi jáne ósimdik tektes qospalar sımptomdardy joıýǵa kómektesedi degen pikir bar. Olar tıimdi me? Maǵan jaramdy ma?\r\n* Men gormondyq almastyrý emdeýin óte alamyn ba?\r\n* Gormondyq  almastyrý emdeýiniń qaýipteri men artyqshylyqtary qandaı?\r\n* Mende júrek aýrýy men osteoporozdyń damý qaýpi bar ma?\r\n* Tekserýden ótý qajet pe, mysaly, súıektiń densıtometrııasyn?\r\n* Emdámge jáne jattyǵýlar josparyna qandaı ózgerister engizý qajet?','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1049,'','Merez','','','qz','s','',0,'',6563,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532784960,1564320960,1532785786,'Merez - bakterıaldyq ınfektsııa, kóbinese, jynystyq qatynas arqyly taraıdy.\r\nMerez  - ınfektsııalyq aýrý, jynystyq jol arqyly, Treponema pallidum spıroheti arqyly týyndaıdy. Bul bakterııamen juqpalaný teri nemese silemeı qabyǵy arqyly ótedi, ádette, jynystyq músheler aýmaǵynda. Merez jynystyq jol arqyly jıi beriledi, biraq, basqa berilý joldary da bar.  ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMerez - bakterıaldyq ınfektsııa, kóbinese, jynystyq qatynas arqyly taraıdy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMerez  - ınfektsııalyq aýrý, jynystyq jol arqyly, Treponema pallidum spıroheti arqyly týyndaıdy. Bul bakterııamen juqpalaný teri nemese silemeı qabyǵy arqyly ótedi, ádette, jynystyq músheler aýmaǵynda. Merez jynystyq jol arqyly jıi beriledi, biraq, basqa berilý joldary da bar.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"144\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nMerez búkil álemde kezdesedi. Ol kóbinese, qalalarda kóp taralǵan, erlermen jynystyq qatynasta bolatyn erler arasynda aýrýdyń taralýy artýda. Adamdarda merezge tabıǵı tótep berý qasıeti joq. 15-25 jas aralyǵyndaǵy jastar joǵary qaýip tobynda.\r\n\r\nKóptegen memleketterde nekege turý aldynda merezge tekserýden ótedi. Barlyq júkti áıelder bosaný aldyndaǵy kómekti alý aldynda merezge tekseriledi, anadan balaǵa juqpanyń berilýin boldyrmas úshin (týa bitken merezdi).\r\n\r\nAýrýdyń úsh satysy bar:\r\n\r\n* Alǵashqy merez\r\n* Ekinshi merez\r\n* Úshinshi merez (aýrýdyń kesh satysy).\r\n \r\nEkinshi, úshinshi jáne týa bitken merez qazir burynǵydaı emes, sırek kezdesedi. Onyń sebebi:\r\n\r\n* Jynystyq jolmen beriletin juqpalardy emdeıtin aqysyz memlekettik klınıka/dıspanserlerdiń bolýy\r\n* Merezge tekserýdiń skrınıngtik ádisi\r\n* Jynystyq jolmen beriletin juqpalar týraly qoǵamdy aqparattandyrý\r\n* Prenataldyq skrınıng\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAlǵashqy merezdiń sımptomdary:\r\n\r\n* Jynystyq aǵzalarda, aýyzda, teride nemese tik ishekte shaǵyn, aýyrmaıtyn ashyq jaralar nemese oıyqjaralar (shankr) paıda bolýy; olar ózdiginshe 3-6 aptada ótedi\r\n* Oıyqjara mańyndaǵy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n \r\n\r\nBakterııalar organızmde ósýin jalǵastyrady, biraq, ekinshi satyǵa deıin aýrý az sımptommen ótedi.\r\n\r\nEkinshi merezdiń sımptomdary:\r\n\r\n* Bóritken, ádette, alaqanda, tabanda paıda bolady.\r\n* oıyqjaralar aýyzdyń mańynda nemese ishinde, inshekte (qynapta) nemese jynystyq múshede\r\n* jynystyq músheniń aýmaǵynda nemese teri qyrtysyndaǵy ylǵaldy, súıeldi túzilister (kondıloma atalatyn)\r\n* qyzba\r\n* jalpy álsizdik\r\n* tábetti joǵaltý\r\n* bulshyq ettiń aýyrsynýy\r\n* býyndardyń aýyrsynýy\r\n* lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n* kórýdiń buzylysy\r\n* shashtyń túsýi.\r\n \r\nÚshinshi merezdiń sımptomdary qandaı aǵza zaqymdalǵanyna baılanysty. Olar bir-birinen erekshelenedi jáne olardy anyqtaý qıyn. Úshinshi merezdiń sımptomdary:\r\n\r\n* júrektiń zaqymdanýy (anevrızma qalyptasýy nemese qaqpaqshalardyń zaqymdanýy)\r\n* ortalyq júıke júıesiniń buzylysy (neıromerez)\r\n* teriniń, súıektiń, nemese baýyrdyń isikteri\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger nemese medbıke naýqasty qaraıdy. Ótkiziletin tekserýlerdiń túrleri:\r\n\r\n* oıyqjaradan shyǵatyn bólindini zertteý\r\n* EhoKG, aortaldyq angıografııa nemese júrektiń kateterızatsııasy arqyly iri qantamyrlaryn zertteý\r\n* Merezdi týyndatatyn bakterııalardy anyqtaý úshin qan taldaýy (antıkardıolıpındik test RPR nemese VDRL) – bul taldaýlar oń bolsa, dıagnozdy naqtylaý úshin kelesi tekserýlerdiń birin ótkizý qajet:\r\n* RIF-ABS (solǵyn treponemalardyń ımmýnoflýorestsentsııa reaktsııasy, absorbtsııalaýmen)\r\n* MGA-TP (T. Pallidum mıkrogemagglıýtınatsııa ádisi)\r\n* Lıýmbaldyq pýnktsııa jáne julyn sarysýyn zertteý.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nMerezdi penıtsıllın, benzatın, doksıtsıklın, tetratsıklın (penıtsıllınge allergııa bolsa) sekildi antıbıotıktermen emdeýge bolady. Emdeýdiń uzaqtyǵy merezdiń aýyrlyǵyna jáne naýqastyń jalpy jaǵdaıyna baılanysty. \r\n\r\nPenıtsıllın – júktilik kezinde merezdi emdeýde tańdalatyn preparat. Tetratsıklındi júktilikte qoldanýǵa bolmaıdy, ol bolashaq balanyń densaýlyǵyna zııandy. Erıtromıtsın balada týa bitken merezdiń bolýyn joıa almaıdy. Jalpy, penıtsılınge allergııasy bar adamdar, allergııaǵa sezimtaldyǵyn azaıtyp, odan keıin penıtsılınmen emdelýi tıis.\r\n\r\nMerezdiń erte satysyn emdeı bastaǵan alǵashqy birneshe saǵatta naýqastarda Iarısh – Gerksgeımer allergııalyq serpini paıda bolýy múmkin. Ol organızmniń juqpanyń ydyraý ónimderine jaýaby retinde paıda bolady.\r\n\r\nAllergııalyq  serpinniń sımptomdary:\r\n\r\n* qaltyraý\r\n* qyzba\r\n* jalpy álsizdik\r\n* bas aýyrýy\r\n* býynnyń aýyrsynýy\r\n* bulshyq ettiń aýyrsynýy\r\n* júrek aınýy\r\n* bóritken.\r\n \r\nBul  sımptomdar ádette, 24 saǵat ishinde joıylady.\r\n\r\nKelesi qan taldaýlary 3, 6, 12, 24 aı barysynda jasalýy tıis, juqpanyń joıylýyna kóz jetkizý úshin. Shankr bolýynda jynystyq qatynastan alshaq bolý qajet, juqpanyń joıylýy týraly eki teris taldaý alǵanǵa deıin prezervatıv qoldanyńyz.\r\n\r\nMerezge shaldyqqan naýqastyń barlyq jynystyq qatynastaǵy seriktesteri emdelýi tıis. Merez alǵashqy jáne ekinshi satysynda asa juqpaly.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nMerezdi emdep, jazýǵa bolady, ol úshin erte satysynda anyqtap, emdeý qajet.\r\n\r\nEkinshi merezdi emdeýge bolady, ol úshin erte anyqtap, tıimdi emdeý qajet. Ádette, aýrý birneshe apta ishinde ótedi, biraq, keıbir jaǵdaıda 1 jylǵa deıin sozylýy múmkin. Tıisti emdeý bolmasa, naýqastardyń 1/3 merezdiń kesh asqynýlary damýy múmkin.\r\n\r\nKesh merez múgedektikke, jáne ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* júrek-qantamyr asqynýlary (aortıt jáne anevrızmalar)\r\n* teridegi jáne súıektegi qurylymsyz oıyqjaralary (gýmmy)\r\n* Neıromerez\r\n* merezdik mıelopatııa – bulshyq ettiń álsizdigi jáne jaǵymsyz seziný paıda bolatyn asqynýy\r\n* merezdik menıngıt\r\n \r\nsondaı-aq, emdeý bolmasa, ekinshi merez júktilik kezinde damý ústindegi balaǵa beriledi. Bul týa bitken merez atalady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nMerezdiń sımptomdary bolsa, shuǵyl dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nMerezge shaldyqqan adammen nemese basqa jynystyq jol arqyly beriletin juqpaǵa shaldyqqan adammen, nemese birneshe/ tanys emes seriktestermen jynystyq qatynas bolsa, nemese kóktamyrlyq esirtkiler qabyldasańyz, dárigerge kórinińiz, nemese jynystyq jol arqyly beriletin juqpany emdeıtin klınıkada skrınıngtik tekserýden ótińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq belsendilikte qaýipsizdikti saqtaý qajet, árdaıym prezervatıv qoldaný qajet.\r\n\r\nBarlyq júkti áıelder merezge tekserilýi tıis.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBirinshi merez; ekinshi merez; kesh merez; úshinshi merez.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1050,'','Mononýkleoz','','','qz','s','',0,'',5897,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532785800,1564321800,1532786376,'Mononýkleoz - vırýstyq ınfektsııa, qyzba, baspa (angına) paıda bolýymen, lımfalyq túıinderdiń ulǵaıýymen, ásirese, moıyn aýmaǵyndaǵy, sıpattalatyn aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMononýkleoz - vırýstyq ınfektsııa, qyzba, baspa (angına) paıda bolýymen, lımfalyq túıinderdiń ulǵaıýymen, ásirese, moıyn aýmaǵyndaǵy, sıpattalatyn aýrý.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMononýkleoz (nemese mono) silekeı arqyly tyǵyz qatynasta beriledi. Aýrý «súıisý aýrýy» atymen de belgili, kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 15-17 jas aralyǵynda jıi kezdesedi.\r\nMononýkleoz, Epshteın-Barr vırýsymen baılanysty, biaq, tsıtomegalovırýs (TsMV) sekildi basqa da mıkrorganızmderden bolýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"145\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bul -  \"jalǵan jasýsha\", ınfektsııalyq mononýkleozda kezdesedi, VEB (Epshteın-Barr vırýsymen) nemese TsMV (tsıtomegalovırýspen) juqpalanatyn lımfotsıt. Mononýkleozda lımfotsıtterdiń úsh túrin bólýge bolady. Bul lımfotsıt II tıpti jasýshaǵa jatady.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nMononýkleoz, birtindep, sharshaý sımptomdarynan, jalpy nashar sezinýden, bas aýrýynan jáne tamaqta (kómeıde) aýyrsyný paıda bolýynan bastalady.  Tamaqtaǵy aýyrsyný birtindep kúsheıedi. Badamshabezder isinedi jáne aqshyl-sary óńezben jabylady. Kópshilik jaǵdaıda moıyn lımfa túıinderiniń ulǵaıýy paıda bolady, birtindep isinip, aýyrsyna bastaıdy.\r\n\r\nAýrý qyzylsha tárizdi bóritkenniń paıda bolýymen sıpattalady. Onyń paıda bolýy tamaqtyń qabynýyn emdeý úshin ampıtsıllın nemese amoksıtsıllın sekildi antıbıotıkterdi qabyldaýda paıda bolýy yqtımal (Antıbıotıkterdi  streptokokkqa tekserýdiń nátıjesi oń bolmasa, taǵaıyndaýǵa bolmaıdy).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"146\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, tamaqtyń aýyrsynýy, sharshaý jáne bas aýyrýy - Epshteın-Barr vırýsynan bolǵan mononkýleozdyń jıi kezdesetin sımptomdary. Ádette, naýqastardyń kópshiliginde aýrý ózdiginshe 4-6 apta ishinde emdeýsiz de ótýi múmkin.\'\'\r\n\r\nMononýkleozdyń  sımptomdary:\r\n\r\n* Uıqy basýy\r\n* Qyzba  \r\n* Jaısyzdyq, mazasyzdaný sezimi nemese jalpy nashar seziný\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Bulshyq ettiń aýyrsynýy nemese bulshyq ettiń qımylynyń nasharlaýy\r\n* Bóritken\r\n* Tamaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, ásirese, moıyn jáne qoltyq aýmaǵynda\r\n* Kókbaýyrdyń ulǵaıýy\r\n \r\nSırek kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Keýdedegi aýyrsyný\r\n* Jótel\r\n* Sharshaý\r\n* Bastyń aýyrýy\r\n* Esekjem (teriniń kúldirektenýi)\r\n* Sary aýrý (teriniń sarǵaıýynan kórinedi)\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n* Murynnan qan ketýi\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi\r\n* Jaryqty kótere almaý\r\n* Entigý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger nemese medbıke qaraǵanda anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Moıynnyń aldyńǵy jáne artqy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n* Isingen badamshabezder, aqshyl-sary óńezdengen\r\n* Baýyrdyń nemese kókbaýyrdyń ulǵaıýy\r\n* Bóritken\r\n \r\nQajetti qan taldaýlary:\r\n\r\n* Leıkotsıtter kólemi ádettegiden joǵary bolady\r\n* aýrý anyqtalǵanda mononýkleozǵa taldaý oń bolady.\r\n* Antıdeneler tıtrin anyqtaý – aǵymdaǵy jáne ótken ınfektsııany ajyratady.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý. Aýrý aýyr ótkende glıýkokortıkosteroıdter (prednızolon) taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nAtsıklovır sekildi vırýs\r\n\r\nqa qarsy preparattar tıimsiz.\r\n\r\nAýrýdyń telimdi sımptomdaryn jeńildetý  boıynsha keńester:\r\n\r\n* Suıyqtyqty kóp ishý qajet.\r\n* Tamaqtaǵy aýyrsynýdy jeńildetý úshin tuzdy jyly sýmen shaıý qajet.\r\n* Kóbirek demalyńyz.\r\n* Qyzý jáne aýyrsyný bolsa, atsetamınofen nemese ıbýprofen  qabyldańyz.\r\nKókbaýyrdyń jarylýynyń aldyn alý úshin sporttyń tyǵyz janasý túrlerinen alshaq bolý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nQyzba ádette, 10 kúnnen keıin ótedi, al ulǵaıǵan lımfa túıinderi men kókbaýyr 4 aptadan keıin burynǵy qalpyna keledi. Sharshaý birneshe apta ishinde ótedi, biraq, 2-3 boıy saqtalýy da múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nMononýkleozdyń asqynýlary:\r\n\r\n* Tamaqtyń (kómeıdiń) bakterıaldyq ınfektsııasy\r\n* Gemolıtıkalyq anemııa\r\n* Gepatıt sary aýrýmen (35 jastan asqan naýqastarda jıi kezdesedi)\r\n* Atalyq bezdiń qabynýy (orhıt)\r\n* Sırek jaǵdaıda kelesi nevrologııalyq buzylystar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Gııen-Barre  sındromy\r\n* Menıngıt\r\n* Qurysý\r\n* Bet nervisiniń ýaqytsha saldanýy (Bell paralıchi)\r\n* Baqylaýǵa kelmeıtin qımyldar (ataksııa)\r\n\r\n* Kókbaýyrdyń jarylýy (sırek; kókbaýyrǵa qysymnan alshaq bolý qajet)\r\n* bóritken (balalyq akrodermatıt)\r\n \r\nImmýndyq júıeniń álsireýinde ólim-jitimge aparýy yqtımal.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nMononýkleozdyń bastapqy sımptomdary vırýstyq aýrýǵa uqsaıdy. Aýrý 10 kúnnen uzaq bolsa nemese kelesi sımptomdar bolsa dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* ishtiń aýyrsynýy\r\n* tynys alý jetkiliksizdigi\r\n* udaıy joǵary temperatýra (380S artyq)\r\n* bastyń kúshti aýyrsynýy\r\n* tamaqtyń kúshti aýyrsynýy nemese badamshabezdiń ulǵaıýy\r\n* Qoldaǵy nemese aıaqtaǵy álsizdik\r\n* Kózdiń aǵynyń jáne teriniń sarǵyshtanýy\r\n \r\nKelesi sımptomdar bolsa «103» telefony boıynsha shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz:\r\n\r\n* Ishtegi kenetten, jiti, kúshti aýyrsyný\r\n* Jutýdyń nemese tynys alýdyń qıyndaýy\r\n* Moıyn bulshyq etiniń shıryǵýy nemese aıqyn álsizdik\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nMononýkleoz aýrýyna shalyqqan naýqastar sımptomdar bolýynda jáne osydan keıin birneshe aı boıy juqpaly bolýy múmkin. Juqpaly kezeńniń uzaqtyǵy ár túrli bolady. Organızmnen tys vırýs birneshe saǵat boıy tirshilik etedi. Qorshaǵan ortańyzda mononýkleozǵa shaldyqqan adam bolsa, ydysty ortaq qoldanýdan jáne súıisýden alshaq bolyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nMono; súıisý aýrýy.','student_k',55,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1051,'','Moıyn artrıti (spondıllez)','','','qz','s','',0,'',6690,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532786340,1564322340,1532786984,'Moıyn spondılezi  - moıyn shemirshegi men súıeginiń (moıyn omyrtqalardyń) tozýymen sıpattalatyn aýrý. Bul kóbinese, moıyndaǵy sozylmaly aýyrsynýdyń sebebi bolady.\r\nOmyrtqa birneshe bólimnen turady. Moıyn omyrtqalary moıyndy quraıdy. Keýde omyrtqalary keýde bólimin quraıdy, olarǵa qabyrǵalar bekitilgen. Bel omyrtqalary sońǵy keýde omyrtqasy men segizkózdiń joǵarǵy bóliginiń arasynda ornalasqan. Segizkózdik omyrtqalar jambastyń jambas súıegine bekitilgen, quıymshaq – sońǵy omyrtqa nemese rýdımentarlyq (organızmniń evolıýtsııalyq damýy úrdisinde negizgi mánin joǵaltqan) quıryq.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy apparat__\r\n\r\nMoıyn spondılezi  - moıyn shemirshegi men súıeginiń (moıyn omyrtqalardyń) tozýymen sıpattalatyn aýrý. Bul kóbinese, moıyndaǵy sozylmaly aýyrsynýdyń sebebi bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"147\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Omyrtqa birneshe bólimnen turady. Moıyn omyrtqalary moıyndy quraıdy. Keýde omyrtqalary keýde bólimin quraıdy, olarǵa qabyrǵalar bekitilgen. Bel omyrtqalary sońǵy keýde omyrtqasy men segizkózdiń joǵarǵy bóliginiń arasynda ornalasqan. Segizkózdik omyrtqalar jambastyń jambas súıegine bekitilgen, quıymshaq – sońǵy omyrtqa nemese rýdımentarlyq (organızmniń evolıýtsııalyq damýy úrdisinde negizgi mánin joǵaltqan) quıryq.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nMoıyn spondılezi omyrtqanyń moıyn bóliminiń sozylmaly tozýymen baılanysty oryn alady. Bul kezde moıyn omyrtqanyń arasynda ornalasqan dıskiler nemese jastyqshalar jáne omyrtqanyń moıyn bóliminiń súıekteriniń arasyndaǵy býyndar zaqymdanady. Omyrtqanyń súıekterinde (omyrtqalarda) súıek súıeli (shetki ósindiler) qalyptasýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"148\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÝaqyt óte kele bul ózgerister nerv túbirtekteriniń birin nemese birnesheýin qysýy múmkin. Aýyr jaǵdaılarda derttik úrdiske julyn da tartylýy múmkin. Mundaı úrdis qolmen qatar aıaqty da qamtıdy.\r\n\r\nBul ózgerister kúndelikti tozýdyń saldarynan paıda bolady. Olar jumysta nemese sportta belsendi adamdarda kóbirek paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nNegizgi qaýip faktory – qartaıý. Kóptegen adamdarda 60 jasqa taman moıyn spondılezin rentgennen kórýge bolady. Basqa da paıda beıimdilik faktorlary:\r\n\r\n* Artyq salmaq jáne dene júktemeleriniń bolmaýy\r\n* Aýyr zattardy kóterýdi, tym kóp ıilýdi talap etetin jumys\r\n* Buryn moıyn jaraqatynyń bolýy (kóbinese, moıyn spondıleziniń paıda bolýyna deıin birneshe jyl buryn)\r\n* Buryn omyrtqada operatsııalardyń bolýy\r\n* Omyrtqa aralyq dıskilerdiń zaqymdanýy\r\n* Aýyr artrıt\r\n* Osteoporozdan omyrtqanyń shaǵyn synyqtary (súıektiń juqarýy)\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdary kóbinese, uzaq ýaqyt boıy baıaý damıdy. Olar kenetten paıda bolýy nemese birden nasharlaýy múmkin. Aýyrsyný jeńil nemese qozǵaltpaýǵa deıin aparatyn, tereń jáne qarqyndy bolýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný jaýyrynnyń ústinde sezilýi múmkin. Sırek jaǵdaıda aýyrsyný ıyqqa, ıyqtan tómen nemese saýsaqtarǵa taralýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný kelesi jaǵdaılarda ýshyǵady:\r\n\r\n*  uzaq turǵanda nemese otyrǵanda\r\n* túnde\r\n* túshkirgende, jótelgende nemese kúlgende\r\n*  moıyndy artqa shalqaıtqanda nemese uzaq ýaqyt boıy uzyn qashyqtyqqa jaıaý júrgende.\r\n \r\nSondaı-aq, belgili bir bulshyq etterinde álsizdik sezilýi múmkin. Keıde bul dáriger qaraǵanǵa deıin sezilmeıdi. Basqa jaǵdaılarda qoldy kóterýdiń nemese bir nárseni qatty qysýdyń qıyndyǵy baıqalady.\r\n\r\nBasqa jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n*  moıynnyń qıyn qozǵalýy, ýaqyt óte kele ýshyǵady.\r\n* Iyqtaǵy, qol-aıaqtaǵy uıyp qalý nemese ádetten tys sezinýler (sırek)\r\n*  Bas aýyrýy, ásirese, jelke tusynda.\r\n \r\nSırek sımptomdary:\r\n\r\n*   Tepe-teńdikti joǵaltý\r\n*  Qýyqty nemese ishekti baqylaýdy joǵaltý (julynnyń qysylýynda). \r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMedıtsınalyq qaraý kezinde basty burýda qıyndyqtar anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger basty alǵa jáne jan-jaqqa eńkeıtýdi suraıdy, bul kezde basty aqyryndap basady. Bul tekserýdiń basynda aýyrsynýdyń kúsheıýi nemese uıyp qalýdyń paıda bolýy - ádette, omyrtqanyń nervisine qysym kórsetilýiniń belgisi.\r\n\r\nÁlsizdik nemese sezimtaldyqty joǵaltý – belgili nerv túbirshekteriniń nemese julynnyń zaqymdanýynyń belgisi .\r\n\r\nMoıynnyń nemese omyrtqanyń rentgeni ádette, artrıttiń nemese omyrtqanyń basqa ózgeristerin izdeý úshin ótkiziledi.\r\n\r\nMoıynnyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT) kelesi jaǵdaılarda taǵaıyndalady:\r\n\r\n*   Dárilik preparattardy qabyldaýda basylmaıtyn moıyndaǵy nemese qoldaǵy kúshti aýyrsyný\r\n*  Álsizdikte nemese qoldyń uıyp, jansyzdanýynda\r\n \r\nTúbirtektik nervterdiń qyzmetin zertteý úshin elektromıografııa (EMG) jáne nerv ótkizgishtigin ólsheý júrgiziledi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýshi dárigerińiz nemese basqa mamandar aýyrsynýdy jeńýge kómektesedi, sondyqtan belsendilikti saqtaı alasyz.\r\n\r\n* Dáriger fızıoemdeýge baǵyttaıdy. Fızıoterapevt sozý arqyly aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi. Moıynnyń bulshyq etin nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaýdy úıretedi.\r\n* Terapevt moıynǵa qysymdy azaıtý úshin sozyp, tartý(traktsııa) ádistemesin mojet qoldanýy múmkin.\r\n* Massajıst, ıne salýshy nemese omyrtqa manıpýlıatsııasyn jasaıtyn mamanǵa barýyńyz múmkin (manýaldyq terapevt, osteopat nemese fızıoterapevt). Keıde birneshe ret barǵannan keıin moıyndaǵy aýyrsyný ótýi múmkin.\r\n* Aýyrsyný ustamasyn jeńildetý úshin salqyn nemese jyly paketti qoıýǵa bolady.\r\n \r\nEger aýyrsyný ómirge áser etetin bolsa, kognıtıvtik –minez-qulyqtyq emdeý paıdaly bolady. Bul tehnıka aýyrsynýdy jaqsyraq túsinip, meńgerýge kómektesedi.\r\n\r\nDárilik preparattardy qabyldaý aýyrsynýdy jeńýge kómektesýi múmkin. Dáriger aýyrsynýdy uzaq ýaqyt baqylaýǵa alý úshin steroıdty emes qabynýǵa qarsy zattekterdi taǵaıyndaıdy. Esirtkilik analgetıkter kúshti aýyrsynýda ǵana, aldyńǵylar kómektespese, taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nBul em-sharalardan keıin de aýyrsyný ótpese, nemese sezimtaldyq pen qozǵalysty joǵaltý oryn alsa, hırýrgııalyq emdeý usynylady. Operatsııa nervterdiń jáne julynnyń qysylýyn joıý úshin jasalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nMoıyn spondılezine shaldyqqan naýqastardyń kópshiliginde uzaq ýaqyt boıy sozylatyn sımptomdar bolady. Bul sımptomdar ádette, dárimen emdeý arqyly jeńildeıdi, bul kezde eshqandaı operatsııa qajet bolmaıdy.\r\n\r\nBul aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar belsendi ómir saltyn qoldaýǵa qabiletti. Keıbir naýqastar sozylmaly aýyrsynýmen ómir súredi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Nájistiń nemese neseptiń ustamaýy\r\n* Bulshyq et qyzmetin joǵaltý\r\n* Múgedektik (keıde)\r\n* Tepe-teńdikti joǵaltý\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Aýrý ýshyǵatyn bolsa\r\n* Asqyný belgileri bolsa\r\n* Jańa sımptomdar paıda bolsa (deneniń belgili bir bóliginde qozǵalystyń buzylýy nemese sezimtaldyqty joǵaltý)\r\n* Qýyqty nemese ishekti baqylaı almaý (shuǵyl dárigerge kóriný qajet).\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nMoıyn osteoartrıti; Moıyn artrıti; Moıyndaǵy sozylmaly aýrý.','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1052,'','Moıynnyń qısaıýy','','','qz','s','',0,'',4688,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532786940,1564322940,1532787425,'Moıynnyń qısaıýy – moıynnyń jumsaq tinderiniń, qańqasynyń jáne nervteriniń ózgerisinen týyndaǵan aýrý, ol bastyń eńkeıýimen jáne qarsy jaǵyna burylýymen kórinis beredi.\r\n\r\nQısyq moıyn- dıstonııanyń túri (bulshyq ettiń uzaq ýaqyt boıy jıyrylýy), bul kezde moıynnyń bulshyq eti, ásirese, basty ıetin bulshyq et, eriksiz jıyrylady, osydan bastyń bir jaǵyna qaraı burylýy oryn alady. Moıynnyń qısaıýy belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin, tuqym qýalaý saldarynan nemese bulshyq et júıesiniń zaqymdanýy nátıjesinde júre paıda bolýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nMoıynnyń qısaıýy – moıynnyń jumsaq tinderiniń, qańqasynyń jáne nervteriniń ózgerisinen týyndaǵan aýrý, ol bastyń eńkeıýimen jáne qarsy jaǵyna burylýymen kórinis beredi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"149\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qısyq moıyn- dıstonııanyń túri (bulshyq ettiń uzaq ýaqyt boıy jıyrylýy), bul kezde moıynnyń bulshyq eti, ásirese, basty ıetin bulshyq et, eriksiz jıyrylady, osydan bastyń bir jaǵyna qaraı burylýy oryn alady. Moıynnyń qısaıýy belgisiz sebepti paıda bolýy múmkin, tuqym qýalaý saldarynan nemese bulshyq et júıesiniń zaqymdanýy nátıjesinde júre paıda bolýy múmkin.\'\'   \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQısyq moıyn bolýy múmkin:\r\n\r\n* Gendik týa bitken aýytqýdan\r\n* Júre paıda bolýy – júıke júıesiniń, omyrtqanyń joǵarǵy bóliginiń nemese bulshyq etiniń zaqymdanýy nátıjesinde damıdy.\r\n \r\nEger aýrýdyń sebebi belgisiz bolsa, bul ıdıopattyq (túsiniksiz sebepti) qısyq moıyn atalady.\r\n\r\nQısyq moıyn balalyq shaqta nemese eresek jasta da bolady.\r\n\r\nTýa bitken qısyq moıyn (týǵanda bolatyn) paıda bolady, eger sábı qursaq ishinde durys ornalaspaǵan bolsa, nemese moıynnyń bulshyq eti zaqymdansa jáne qanmen qamtamasyz etilýi buzylysqa ushyraǵan bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__ \r\n\r\n* Bastyń qozǵalý aýqymy shektelgen\r\n*  Bastyń aýyrýy\r\n* Bastyń dirildeýi\r\n* Moıynnyń aýyrýy\r\n* Bir ıyqtyń kóterilip turýy\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n* Moıyn bulshyq etiniń isinýi (týǵannan bolýy múmkin)\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nBastyń jáne moıynnyń aýyrýynyń basqa múmkin sebepterin eskerý úshin túrli tekserýler júrgizilýi múmkin. Medıtsınalyq tekseristiń barysynda anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Bastyń buzylys jaǵyna qaraı eńkeıýi, bul kezde ıek qarsy jaǵyna qaraı burylǵan\r\n* Moıyn bulshyq etiniń qysqarýy\r\n* Moıyn eńkeıgen jáne bir jaǵyna burylǵan (aýyr jaǵdaılarda)\r\n \r\nAýrýdy anyqtaý ádisteri:\r\n\r\n* Moıynnyń kompıýterlik tomografııasy\r\n* Asa zaqymdanǵan bulshyq etti anyqtaý úshin elektromıografııa (EMG)\r\n* Mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTýa bitken qısyq moıyndy emdeýge qysqarǵan bulshyq ettiń sozý jatady. Azdap sozý jáne bekitý jas sábıler jáne kishkentaı balalarda qoldanylady. Bul emdik sharalar kóbinese tabysty, ásirese, eger olar ómiriniń alǵashqy 3 aıynda bastalsa.\r\n\r\nMoıynnyń bulshyq etin túzetý boıynsha hırýrgııalyq operatsııa mektepke deıingi jasta júrgizilýi múmkin, eger emdeýdiń basqa ádisteri tıimsiz bolsa.\r\n\r\nJúıke júıesiniń, omyrtqanyń nemese bulshyq ettiń zaqymdanýyna baılanysty bolǵan qısyq moıyn buzylystyń sebebin anyqtaý jáne túzetý arqyly emdeledi.\r\n\r\nJylýdy qoldaný, omyrtqanyń moıyn bólimin sozý, massaj moıyndaǵy jáne bastaǵy aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesedi.\r\n\r\nSozýǵa jattyǵýlar jáne moıyn korsetteri bulshyq et túıilýin azaıta alady.\r\n\r\nDárilik preparattar qoldanylýy múmkin, onyń ishinde, antıholınergııalyq preparat baklofen.\r\n\r\nBotýlındik  toksın ınektsııalary jaǵdaıdy ýaqytsha jeńildetedi, biraq, ınektsııalardy ár 3 aı saıyn qaıtalaý qajet bolady.\r\n\r\nOmyrtqadaǵy hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin, bul kezde qısyq moıyn omyrtqanyń jyljýymen baılanysty. Keıbir jaǵdaıda, hırýrgııalyq emdeýge moıyn bulshyq etindegi keıbir nervterdi buzý nemese mıdy yntalandyrý jatady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAýrýdy jas sábılerde jáne balalarda emdeý ońaıyraq. Qısyq moıynnyń sozylmaly túrge kóshýinde moıyn aýmaǵyndaǵy júıke túbirshekteriniń qysylýynan uıyp qalý, shanshý sezimi paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nUdaıy stımýlıatsııa jáne dene jattyǵýlaryna baılanysty bulshyq ettiń ózi úlkeıýi múmkin (gıpertrofııasy).\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAsqynýyna jatatyndar:\r\n\r\n* Udaıy shıryǵýdan bulshyq ettiń isinýi\r\n*  Moıyn aýmaǵyndaǵy júıke túbirshekteriniń qysylý sımptomdary\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger aýrýdyń sımptomdary emdeýde jaqsarmasa, nemese jańa sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nAýyr qısyq moıyn jaraqattan keıin nemese aýrýdan keıin paıda bolýy múmkin. Bulaı bolǵanda, dereý dárigerge kóriný qajet.  \r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBul aýrýdyń aldyn alýdyń eshqandaı belgili tásili bolmasa da, erte emdeý arqyly ýshyǵýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQısyq moıyn; Loksııa.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1053,'','Nefrotıkalyq sındrom','','','qz','s','',0,'',7221,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532788860,1564324860,1532789420,'Nefrotıkalyq sındrom — kúndelikti neseppen aqýyzdyń kóp mólsheriniń joǵaltylýymen, búırek shýmaqshalarynyń qyzmetiniń buzylýy saldarynan organızmde úshglıtserıdter jáne holesterın deńgeıiniń joǵary bolýymen sıpattalatyn jaǵdaı.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME} \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNefrotıkalyq sındrom — kúndelikti neseppen aqýyzdyń kóp mólsheriniń joǵaltylýymen, búırek shýmaqshalarynyń qyzmetiniń buzylýy saldarynan organızmde úshglıtserıdter jáne holesterın deńgeıiniń joǵary bolýymen sıpattalatyn jaǵdaı.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"150\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Nesep bólý júıesi búırekten, nesepaǵardan, úrpiden jáne nesepqaptan (qýyq) turady.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"151\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Búırek –jupty aǵza. Ár búırektiń tostaqshasy, túbekshesi, ózektik jáne qabyqtyq zattegi bar. Búırektiń qan aınalymy búırek arerııasymen qamtamasyz etiledi, al búırek venasy búırekten venalyq qandy shyǵarady. Búırekte qan súziledi jáne organızm qoqystardan tazartylyp, neseppen nesepaǵar arqyly shyǵarylady. Súzilýdiń buzylysynda nefrotıkalyq sındrom baıqalýy múmkin.\'\'\r\n\r\nNefrotıkalyq sındrom kez kelgen jasta paıda bolady. Balalarda aýrý 2-6 jas aralyǵynda ke taralǵan. Bul buzylys áıelderge qaraǵanda erlerde jıirek kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nÁrqashan derlik nefrotıkalyq sındromnyń negizinde nefrıttiń (streptokokktan (mıkrob túri) týyndaǵan búırek aýrýy) qandaı da bir túri jatady.\r\n\r\nSındromnyń jiti túriniń ózi birtindep bastalady, alaıda, sındromnyń damýy týyndatýshy faktorlardyń biriniń áser etýinde údeıdi, mysaly, streptokokty baspada nemese basqa aýrýda.  Nefrotıkalyq  sındromnyń naqty osyndaı damýyn jiti ataıdy, sebebi, barlyq sımptomdary tez kórinis beredi.\r\n\r\nAlaıda, aýrý kórinetin alǵashqy belgilerinen biraz ýaqyt  buryn damı bastaıdy. Eger aýrý birtindep ýshyǵatyn bolsa, bul túri jitileý atalady.\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromnyń sozylmaly barysy kezeńdi qaıtalanbaly aýrý sanalady.\r\n\r\nAýrý kelesi aýrýlardyń nátıjesinde paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Qant dıabeti\r\n\r\n·         Genetıkalyq buzylystar\r\n\r\n·         Immýndyq júıeniń buzylystary\r\n\r\n·         Infektsııalar (mysaly, jiti farıngıt, gepatıt nemese mononýkleoz)\r\n\r\n·         Qaterli isik.\r\n\r\nSondaı-aq, aýrý dárilerdiń keıbir túrin qoldaný nátıjesinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındrom búırektiń kelesi aýrýlarymen qatar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Fokýstyq jáne segmenttik glomerýloskleroz (búırektiń zaqymdanýy)\r\n\r\n·         Glomerýlonefrıt (glomerýlalardyń qabynýymen sıpattalatyn búırek aýrýy)\r\n\r\n·         Mezangıokapıllıarlyq glomerýlonefrıt (glomerýlonefrıttiń túri)\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa shaldyqqa naýqastarǵa bettiń jáne qabaqtyń isinýi tán.\r\n\r\nAldymen qabaq, bet, bel aýmaǵy men jynystyq aǵzalardyń isinýi paıda boldy, odan keıin barlyq teri astylyq talshyqtarǵa (teri astyndaǵy maı qabaty) taraıdy, kóbinese, búkil deneniń teri astylyq talshyǵyna taraıdy.\r\n\r\nDene qýysynda suıyqtyq jınalýynyń mańyzdy belgisi:\r\n\r\n·         astsıt (ish qýysynda suıyqtyq jınalýy);\r\n\r\n·         gıdrotoraks (plevra qýysynda – ókpe men qabyrǵa arasyndaǵy keńistikte suıyqtyq jınalýy);\r\n\r\n·         gıdroperıkard (perıkard – júrek ornalasatyn qorjynda suıyqtyq jınalýy).\r\n\r\nDıstrofııalyq (tinderdiń qorektenýi buzylysynyń saldarynan) teriniń ózgerisi uzaq ýaqyt bolatyn isinýde paıda bolady: qurǵaqtyq, qabyrshaqtaný, syzattar, olar arqyly suıyqtyq aǵady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa kúmán bolsa, nefrologqa (búırek aýrýlarymen aınalysatyn maman) kóriný qajet. Ol kelesi taldaýlardy taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n·         qannyń jalpy taldaýy;\r\n\r\n·         qannyń bıohımııalyq taldaýy;\r\n\r\n·         táýliktik neseptegi aqýyz mólsherine taldaý;\r\n\r\n·         búırek bıopsııasy (bir nemese eki búırekten tin bóligin alý);\r\n\r\n·         búırek tinin tsıtologııalyq zertteý (jasýshalardy zertteý);\r\n\r\n·         búırek tinin morfologııalyq zertteý (tindi zertteý).\r\n\r\nSondaı-aq, kelesi zertteýlerdi júrgizý qajet:\r\n\r\n·         elektrokardıografııa;\r\n\r\n·         ókpe rentgenografııasy;\r\n\r\n·         ishki aǵzalardyń keshendi ýltradybystyq zertteýi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromdy emdeý maqsaty – aýrýdyń aýyrlyǵyn azaıtý jáne búırekti zaqymdaýǵa aparýy múmkin asqynýynyń aldyn alý.\r\n\r\nBul kezde ádette, aýrýdy týyndatqan alǵashqy sebebin emdeıdi. Kóbinese, naýqastarǵa ómir boıy emdelýine týra keledi.\r\n\r\nAýrýdy emdeý ádisteri:\r\n\r\n·         búırek zaqymdanýy bolmas úshin, arterıaldyq qysymdy qalypty deńgeıde ustaý (130/80 mm rt. st.) nemese odan tómen. Kóbinese, arterıaldyq qysymdy azaıtý úshin angıotenzın-aınaldyrýshy fermentti tejeýshiler jáne angıotenzın-II retseptorlaryn basýshylar qoldanylady.\r\n\r\n·         Naýqasqa ımmýndyq jaýapty basatyn jáne azaıtatyn gormondar (kortıkosteroıdtar)  jáne basqa preparattar taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n·         Qandaǵy holesterın deńgeıin azaıtý júrekte jáne júrek tamyrlarynda máseleler paıda bolý yqtımaldyǵyn azaıtady. Keıbir naýqastarǵa qandaǵy holesterın jáne úshglıtserıdter deńgeıin azaıtý úshin dári qabyldaý qajet bolady.\r\n\r\n·         Tuzy az emdám qol-aıaqtyń isinýin azaıtýǵa kómektesedi. Nesep aıdaıtyn quraldardy (dıýretık) qabyldaý da isinýdi azaıtýǵa yqpal etedi.\r\n\r\n·         Aqýyzdyń mólsheri az emdámdi tutyný da naýqastyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa yqpal etedi.\r\n\r\n·         Naýqasqa D dárýmeni taǵaıyndalýy múmkin, eger nefrotıkalyq  sındrom uzaq ýaqyt baıqalsa jáne emdeýge kónbeıtin bolsa.  \r\n\r\n·         Tromby túzilýiniń aldyn alý úshin naýqasqa qan uıýyna qarsy preparattar (antıkoagýlıanttar) taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nEmdeý nátıjeleri ár naýqasta ár túrli bolady. Aýrý jiti jáne qysqa merzimdi bolýy múmkin, nemese sozylmaly jáne emdeýge kónbeýi múmkin. Emdeý barysynda paıda bolýy múmkin asqynýlar da onyń tıimdiligine áser etedi.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda naýqastarǵa dıalız (qannan qoqystardy shyǵaratyn jasandy búırek apparaty) jáne búırek almastyrý qajet bolady\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·            Búırektiń jitileý jetkiliksizdigi\r\n\r\n·            Ateroskleroz jáne onymen baılanysty júrek aýrýlary\r\n\r\n·            Búırektiń sozylmaly aýrýy\r\n\r\n·       Suıyqtyq mólsheriniń artýy, júrektiń irkilisti jetkiliksizdigi, ókpeniń isinýi \r\n\r\n·       Infektsııalar, onyń ishinde, pnevmokokktyq pnevmonııa\r\n\r\n·       Tamaqtanýdyń buzylysy\r\n\r\n·       Búırek venasynyń trombozy.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromnyń sımptomdary baıqalsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nKelesi jańa sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·       jótel\r\n\r\n·       neeptiń sırek júrýi\r\n\r\n·       nesep júrgendegi jaısyzdyq\r\n\r\n·       ysyný\r\n\r\n·       kúshti bas aýrýy\r\n\r\n·       bóritken.\r\n\r\nJańa sımptomdar paıda bolsa, jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa yqpal etken aýrýlardy emdeý aýrýdyń qaıtalanýynyń aldyn alady.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:   http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000490.htm','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1054,'','Nervtiń tartylýy','','','qz','s','',0,'',3910,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532789400,1564325400,1532789867,'Nervtiń tartylýy – bul bulshyq ettiń bireýiniń nemese tobynyń kúrt qaıtalanatyn jáne eriksiz jıyrylýy. Nervtiń tartylýy kóbinese, qabaqtyń, jaqtyń nemese aýyzdyń shetiniń tartylýymen nemese jybyrlaýymen, kózdiń jypylyqtaýymen, bet bulshyq etiniń jıyrylýymen kórinis beredi. Keıbir jaǵdaıda mundaı tartylýlar tańdaıdyń dybysymen, jótelińkireýmen, dybystardy nemese sózderdi aıtýmen (vokaldy) qosarlanady.   ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n__Nervtiń tartylýy__ – bul bulshyq ettiń bireýiniń nemese tobynyń kúrt qaıtalanatyn jáne eriksiz jıyrylýy. Nervtiń tartylýy kóbinese, qabaqtyń, jaqtyń nemese aýyzdyń shetiniń tartylýymen nemese jybyrlaýymen, kózdiń jypylyqtaýymen, bet bulshyq etiniń jıyrylýymen kórinis beredi. Keıbir jaǵdaıda mundaı tartylýlar tańdaıdyń dybysymen, jótelińkireýmen, dybystardy nemese sózderdi aıtýmen (vokaldy) qosarlanady.   \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"152\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Adamnyń júıke júıesi ortalyq jáne perıferııalyq júıelerden turady.\'\'\r\n\r\nDárigerdiń dıagnozy qajet, sebebi, nervtiń tartylýy, ásirese, vokaldyq túri, kóbinese, túsiniksiz minez-qulyq bolyp kórinýi múmkin. Bul qorshaǵan ortanyń teristeýin týyndatýy múmkin, bul balanyń jaǵdaıynda teris yqpalyn tıgizip, nervtik tartylý ýshyǵýy múmkin. \r\n\r\nSondaı-aq, dıagnostıka basqa kelesi aýrýlardy eskerý úshin de qajet: úreılený buzylysy, obsessıvtik-kompýlsıvtik buzylys, zeıinniń jetispeý sındromy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__ Sebepteri__\r\n\r\nNervtiń tartylýy kóbinese, balalarda kezdesedi. Nervtiń tartylýy eki túrde bolady: alǵashqy – júıke júıesiniń buzylysynan keıin paıda bolatyn, ekinshi – mıdyń aýrýlarynan keıin paıda bolatyn. Sondaı-aq, nervtiń tartylýynyń tuqym qýalaıtyn toby bar, mysaly, Torret sındromy (baqylaýǵa kelmeıtin vokaldyq tartylýymen kórinis beretin buzylys (dybyspen qosarlanatyn)).\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n __Sımptomdary__\r\n\r\nNervtiń tartylýynyń negizgi sımptomdary – bulshyq ettiń kúrt jıyrylýy, qımyldar nemese qımyldardyń kúrdeli kesheni. Nervtiń tartylýy túrli kúshpen bolýy múmkin. Naýqas nervtiń tartylýyn basýǵa tyrysqanda, shıryǵý artady, tartylý kúsheıedi.\r\n\r\nQımyldyq tartylýǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         Kózdiń jypylyqtaýy\r\n\r\n·         Judyryqtyń túıilýi\r\n\r\n·         Saýsaqtyń búgilýi\r\n\r\n·         Tanaýdyń tartylýy\r\n\r\n·         Bet qımyldyń paıda bolýy\r\n\r\n·         Qoldy sermeý\r\n\r\n·         Aıaqty sermeý\r\n\r\n·         aýyzdyń ashylýy\r\n\r\n·         qabaqtyń túıilýi\r\n\r\n·         ıyqty qozǵaý\r\n\r\n·         tildi shyǵarý.\r\n\r\n Dybystyq tartylýǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         tańdaı qaǵý\r\n\r\n·         ýhileý\r\n\r\n·         ysyldaý\r\n\r\n·         muryndy tartý\r\n\r\n·         Demdi ishke tartý\r\n\r\n·         yńqyldaý\r\n\r\n·         jótelińkireý\r\n\r\n·         tamaqtyń qyrnaýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger aýrýdy nevrologııalyq jáne psıhıatrııalyq tekserýden keıin qoıady. Zertteý kezinde mıdyń zaqymdanýynan bolatyn aýrýlardy, psıhıkalyq buzylystardy eskerý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nNervtiń tartylýy arnaıy emdeýdi qajet etpeıdi. Eger baladaǵy nervtiń tartylýy kóńil-kúı máselesinen týyndasa, qorshaǵan ortasy men otbasyndaǵy kóńil-kúı jaǵdaıyn retteý qajet. eger aýrý asqynǵan bolsa, psıhoterapııany qoldanady. Seans kezinde másele talqylanady, balany oıyn túrinde kúızelispen kúresýge úıretedi. Mundaı jaǵdaıda psıhoterapevtiń keńesi balanyń ata-anasyna da qajet. ekinshi nervtiń tartylýyn emdeý onyń paıda bolýynyń túpkilikti sebebin joıýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÁdette, nervtiń tartylýy bala jasta kórinis beredi, ádette, eresek bola bastaǵanda, joıylady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nNervtiń aıqyn asqynýynda qoǵamdaǵy beıimdelýde máseleler bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKeıde nervtiń tartylýy ózdiginshe ótedi. Eger jalǵasatyn bolsa, tartylýdyń jıiligi men qarqyndylyǵyn azaıtý úshin dárigerdiń aralasýy qajet.\r\n\r\n__Source:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000745.htm','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1055,'','Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııalary','','','qz','s','',0,'',2290,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532789880,1564325880,1532790252,'Nesep shyǵarý joldarynyń júıesi – organızmnen almasý zattekteri jáne artyq suıyqtyq shyǵarylatyn júıe. Nesep shyǵarý júıesine jatatyndar: búırekter, nesepaǵarlar, nesepqap jáne úrpi. Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy (NShJI), mysaly, tsıstıt jáne ýretrıt, organızmniń ınfektsııalarynyń ishinde kezdesý jıiligi boıynsha ekinshi orynda.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNesep shyǵarý joldarynyń júıesi – organızmnen almasý zattekteri jáne artyq suıyqtyq shyǵarylatyn júıe. Nesep shyǵarý júıesine jatatyndar: búırekter, nesepaǵarlar, nesepqap jáne úrpi. Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy (NShJI), mysaly, tsıstıt jáne ýretrıt, organızmniń ınfektsııalarynyń ishinde kezdesý jıiligi boıynsha ekinshi orynda.\r\n\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"154\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}                                      \r\n\r\n    \'\'Áıelderdiń nesep-jynys júıesi\'\'                                 \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"153\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń nesep-jynys júıesi\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNShJI kelesi sımptomdarmen sıpattalady:\r\n\r\n* Nesep shyǵarý kezindegi aýyrsyný jáne kúıdirý\r\n* Qyzba, sharshaý nemese tersheńdik\r\n* Nesepti jıi shyǵarǵysy kelý\r\n* Ishtiń tómengi bóligindegi aýyrlyq sezimi\r\n* Neseptiń sasyqtyǵy, tunba nemese túsiniń qyzyldaý bolýy\r\n* Arqadaǵy  nemese qabyrǵa astyndaǵy aýyrsyný\r\n \r\nKez kelgen jastaǵy adam NShJI aýrýlaryna shaldyǵýy múmkin. Biraq, áıelder erlerden tórt esedeı jıi aýyrady. Sondaı-aq, dıabet, julynnyń zaqymy, nemese nesep kateteri bolǵanda aýrýdyń joǵary qaýpi oryn alady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEger NShJI baryna kúmánińiz bolsa, dárigerge kóriný qajet. Dıagnozdy rastaý úshin dáriger nesep taldaýlaryn zertteýi qajet.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nNShJI emdeý úshin bakterııaǵa qarsy preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\n\'\'Bul saıtta berilgen aqparat Sizdi qyzyqtyratyn máselemen jalpy tanysýǵa arnalǵandyqtan aýrýlardy nemese densaýlyqqa baılanysty qandaı da bir máselelerdi anyqtaý jáne emdeý úshin qorytyndy negizdeme bolmaıdy.\'\'\r\n\r\n\'\'Shuǵyl jaǵdaılarda «Jedel járdem» qyzmetine habarlasyńyz.\'\'\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/urinarytractinfections.html\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1056,'','Nesep tas aýrýy','','','qz','s','',0,'',7514,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532790240,1564326240,1532790858,'Búırek tastary -  usaq krıstaldardan turatyn qatty massa. Búırekte nemese nesepaǵarda bir nemese birneshe tas bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBúırek tastary -  usaq krıstaldardan turatyn qatty massa. Búırekte nemese nesepaǵarda bir nemese birneshe tas bolýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"155\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Nesep tym qoıý bolǵan kezde onyń quramynda túrli zattekter krıstaldana bastaıdy, keıinnen olardan tastar túziledi. Nesepaǵar boıymen tas júrgende kúshti aýyrsyný paıda bolady. Búırek tastary búırek túbekshelerinde, tostaqshalarynda nemese nesepaǵarda túzilýi múmkin.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBúırek tas aýrýy jıi kezdesetin aýrý. Otbasy múshelerinde qaıtalaný beıimdigi baıqalady. Búırek tastary shala týǵan sábılerde jıi kezdesedi.\r\n\r\nTastar ár túrli bolady. Aýrýdyń barysy tastyń túrine baılanysty.\r\n\r\nNesepte krıstaldanýǵa qabiletti zattekter kóp bolǵanda tastar túziledi. Osy krıstaldar birneshe apta nemese aı ishinde tasqa aınalady.\r\n\r\n* Kaltsııli tastar jıi kezdesedi.  Olar kóbinese, 20-30 jas arasyndaǵy erlerde paıda bolady. Kaltsıı basqa zattektermen birigip, tas túzedi.\r\n* Oksalattar - kaltsııli tastardyń jıi kezdesetin túrleri. Oksalattar saýmaldyq sekildi keıbir ónimderde bolady. Sondaı-aq, olar S dárýmendi taǵamdyq qospalarda kezdesedi. Jińishke (ash) ishektiń aýrýlarynda osy tastardyń túzilý qaýpi artady.\r\n Kaltsııli tastar sondaı-aq, kaltsııdiń fosfatpen nemese karbonatpen qosylýynda túzilýi múmkin.\r\n\r\nTastardyń basqa túrleri:\r\n\r\n* Tsıstındi tastar tsıstınýrııaǵa shaldyqqan adamdarda túziledi. Bul tuqym qýalaıtyn aýrý. Onyń  erlerde jáne áıelderde kezdesý jıiligi birdeı.\r\n* Strývıtti tastar, negizinen, nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasyna shaldyqqan áıelderde kezdesedi. Bul tastar úlken ólshemge jetip, búırekti, nesepaǵardy nemese nesep qapty biteýi múmkin.\r\n* Nesep qyshqylynyń tastary áıelderge qaraǵanda erlerde jıi kezdesedi. Olar podagrada nemese hımııalyq emdeýde paıda bolýy múmkin.\r\n* Dárilik preparattar sekildi basqa zattekter de tastyń túzilýine yqpal etýi múmkin.\r\nBúırek tasynyń paıda bolýynyń basty qaýip faktory – suıyqtyqty jetkiliksiz tutyný. Búırekte tas túzilýi neseptiń táýligine 1 lıtrden az bólinýinde yqtımal. \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNesepti nesepqapqa aparatyn nesepaǵar boıymen tastar jyljyǵanǵa deıin, búırekten neseptiń aǵýy tejelgenge deıin aýrýdyń sımptomdary sezilmeıdi. \r\n\r\nNegizgi sımptomy – kúshti aýyrsyný, ol kenet bastalyp, kenet aıaqtalady.\r\n\r\n* Aýyrsyný ishtiń aýmaǵynda nemese bel aýmaǵynda sezilýi múmkin.\r\n* Aýyrsyný shap aýmaǵyna nemese atalyq bezge aýysýy múmkin.\r\n \r\nAýrýdyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Neseptiń aýytqýly túsi\r\n* Nesepte qan bolýy\r\n* Qaltyraý\r\n* Qyzba  \r\n* Júrek aınýy\r\n* Qusý\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, tekseris ótkizedi. Ish nemese arqa aýmaǵynda aýyrsyný sezilýi múmkin.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý ádisteri:\r\n\r\n* Qan taldaýy:  kaltsıı, fosfor, nesep qyshqyly jáne elektrolıtter deńgeıin.\r\n* Baýyr qyzmetiniń synamalaryn ótkizý\r\n* Nesep taldaýy: neseptegi krıstaldar men erıtrotsıtterdi anyqtaý\r\n* Tasty zertteý: onyń túrin anyqtaý úshin.\r\n \r\nTastar nemese nesep aǵýynyń jolyndaǵy kedergi kelesi tásildermen anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń/búırektiń magnıttik - rezonanstyq tomografııasy (MRT) \r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Kóktamyr  pıelografııasy (kóktamyrǵa kontrastylyq zattekti engizý arqyly rentgenologııalyq zertteý)\r\n* Búırektiń ÝDT (ÝZI)\r\n* Retrogradtyq pıelografııa.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń baǵyty tastyń túrine jáne sımptomdarynyń aýyrlyǵyna baılanysty.\r\n\r\nBúırektiń kishkentaı tastary ádette, neseppen ózdiginshe shyǵýǵa qabiletti.\r\n\r\n* Shyqqan tasty anyqtaý jáne zertteý úshin nesepti súzý qajet.\r\n* Shyǵatyn neseptiń mólsherin arttyrý úshin kúnine 6-8 staqan sý ishý qajet. Bul tasty shyǵarýǵa kómektesedi.\r\n* Aýyrsyný asa qarqyndy bolýy múmkin. Ol keıde ózdiginshe ótedi, nemese analgetıkalyq (ıbýprofen, naproksen) jáne esirtkilik dárilik preparattardy qoldanýmen basylady.\r\nKúshti aýyrsynýy bar keıbir naýqastarǵa aýrýhanada emdelý qajet. Olarǵa kóktamyr arqyly suıyqtyq engizý qajet bolady.\r\n\r\nTastardyń keıbir túrlerinde dáriger tas túzilýine kedergi keltiretin nemese organızmnen tas túziletin zattekterdi shyǵarýǵa qabiletti dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy.  \r\n\r\nBul preparattarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Allopýrınol (búırek qyshqylynyń tastary úshin)\r\n* Antıbıotıkter (strývıtti tastar úshin)\r\n* Nesep aıdaıtyndar\r\n* Fosfattyq eritindiler\r\n* Natrıı  bıkarbonaty nemese natrıı tsıtraty\r\n* Tıazıdti dıýretıkter.\r\n \r\nSondaı-aq, kelesi jaǵdaılarda aýrýdy operatıvtik emdeý qajet:\r\n\r\n* Tas tym úlken jáne ózdiginshe shyǵa almaıdy\r\n* Tas ulǵaıýda\r\n* Tas neseptiń aǵýyn tejeıdi jáne búırektiń juqpalanýyna nemese zaqymdanýyna yqpal etedi.\r\n* Aýyrsyný dárilik preparattardy qabyldaýmen basylmaıdy.\r\n\r\nQazirgi ýaqytta kóptegen em-sharalar burynǵyǵa qaraǵanda az ınvazıvti.\r\n\r\n* Lıtotrıpsııa  búırekte nemese nesepaǵarda ornalasatyn 1 sm jáne odan kishi tastardy joıý úshin qoldanylady. Em-shara tastardy jaryqshaqtarǵa bólý úshin dybystyq nemese soqqylyq tolqyndardy qoldanýǵa negizdeledi. Bul jaryqshaqtar organızmnen neseppen shyǵarylady. Em-shara dıstantsııalyq soqqylyq-tolqyndyq lıtotrıpsııa (DÝVLT) atalady.\r\n* Búırekte iri tas bolýynda, sondaı-aq, búırektiń jáne qorshaıtyn tinderdiń aýyrtqýly túrinde jasalatyn em-shara kezinde teridegi shaǵyn hırýrgııalyq tilik arqyly arnaıy aspap engiziledi. Tas tútik (endoskop) arqyly alynady.\r\n* Tastardyń tómengi nesep joldarynda shoǵyrlanýynda ýreteroskopııa qoldanylýy múmkin.\r\n* Sırek jaǵdaılarda ádister kómektespegende nemese múmkin bolmasa, ashyq operatıvtik aralasý (nefrolıtotomııa)qoldanylady.\r\nDárigermen keńesip, naqty jaǵdaıda qandaı tásil ońtaıly ekendigin anyqtaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBúırektegi tastar aýyrsyný beredi, biraq, kóptegen jaǵdaılarda olar organızmnen zaqymdaný keltirmesten shyǵarylady.\r\n\r\nNesep tas aýrýy qaıtalanýy múmkin. Bul - aýrýdyń sebebi anyqtalmasa jáne emdelmese oryn alady.\r\n\r\nBul kezde kelesilerdiń paıda bolý qaýpi bar:\r\n\r\n* Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy\r\n* Emdeý uzaqqa sozylǵanda búırektiń zaqymdanýy.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nNesepaǵardyń bitelýi  (birjaqtylyq, jiti obstrýktıvtik ýropatııa)\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nNesep tas aýrýynyń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Arqadaǵy nemese búıirdegi ótpeıtin, qarqyndy aýyrsyný\r\n* Neseptegi qan\r\n* Qyzý jáne qaltyraý\r\n* Qusý  \r\n* Nesep sasyq ıisti jáne bulyńǵyr tústi\r\n* Nesep shyqqanda kúıdirý sezimi.\r\n \r\nEger nesep shyǵarý joldarynyń bitelisi bolsa, ótýdi qalpyna keltirý nesep shyǵarýdaǵy tastyń paıda bolýymen nemese rentgendik tekserýmen rastalady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNesep tas aýrýy bolsa:\r\n\r\n* Nesep jetkilikti mólsherde túzilýi úshin suıyqtyqty kóp ishińiz (kúnine 6 - 8 staqan).\r\n* Tastardyń keıbir túrinde dárilik preparattardy qabyldaý nemese ratsıonǵa ózgerister engizý qajet bolady.\r\n* Aldyn alýdyń qajetti sharalaryn anyqtaý úshin dáriger qannyń jáne neseptiń taldaýyn taǵaıyndaıdy.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBúırek tastary; Nefrolıtıaz;','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1057,'','Nesep ustamaýy','','','qz','s','',0,'',7540,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532790840,1564326840,1532791476,'Nesep ustamaýy degenimiz nesepqaptyń jumysyn baqylaı almaý, ıaǵnı, nesep shyǵarý úrdisi keıde baqylaýǵa kelmeıdi. Aýrý neseptiń azǵantaı mólsherin ustamaýmen (mysaly, jótelde jáne kúlgende) jáne nesep shyǵarǵysy kelgen kúshti sezimdi baqylaýdaǵy qıyndyqtarmen de sıpattalýy múmkin. Bul jaısyzdyq ákelýi múmkin, sizge bul jaıynda dárigermen keńesý qajet. Nesep ustamaýyn emdeýge bolady.',' __Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Nesep ustamaýy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Nesep ustamaýynyń túrleri bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Nesep ustamaý qartaıý úrdisiniń quraýshysy ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Nesep ustamaýdyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Kegel jattyǵýlary degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Kegel jattyǵýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Nesep qabyn jattyqtyrý degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Dáriler nemese operatsııa aýrýdy jeńýge kómektesedi me?__{ALINK}\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Nesep ustamaýy degenimiz ne?__\r\n\r\nNesep ustamaýy degenimiz nesepqaptyń jumysyn baqylaı almaý, ıaǵnı, nesep shyǵarý úrdisi keıde baqylaýǵa kelmeıdi. Aýrý neseptiń azǵantaı mólsherin ustamaýmen (mysaly, jótelde jáne kúlgende) jáne nesep shyǵarǵysy kelgen kúshti sezimdi baqylaýdaǵy qıyndyqtarmen de sıpattalýy múmkin. Bul jaısyzdyq ákelýi múmkin, sizge bul jaıynda dárigermen keńesý qajet. Nesep ustamaýyn emdeýge bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"154\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n         \'\'Áıelderdiń nesep-jynys júıesi\'\'                         \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"156\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n        \'\'Erlerdiń nesep-jynys júıesi\'\'\r\n\r\nNesep ustamaýy mıllıondaǵan eresek adamdardyń arasynda kezdesedi. Kóbinese, 50 jastan asqan adamdar, ásirese, áıelder jıi aýyrady. Biraq, aýrý jas adamdarda da, ásirese, áıelderdiń bosanǵan kezinde paıda bolýy múmkin. \r\n\r\nDárigermen osy másele ýraly keńesý qajet. Nesep ustamaýy kezinde bóritken, oıyq jara, teri ınfektsııalary jáne nesep joldarynyń ınfektsııalarynyń paıda bolý qaýpi artady. Dárigerge kórinip, máseleni sheship, dostaryńyz ben otbasynyń músheleri arasynda sezinetin yńǵaısyzdyqtan qutylýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Nesep ustamaýynyń túrleri bar ma?__\r\n\r\nIá. Nesep ustamaýynyń 5 túri bar. Tómende olardyń árqaısysynyń sıpattamasy  keltirilgen.\r\n\r\n__Kúızelistik  nesep ustamaýy__\r\n\r\nKúızelistik  nesep ustamaýy ishtiń tómengi bóliginiń bulshyq etteriniń kenetten shıryǵýynda paıda bolýy múmkin, mysaly, jótelde, kúlgende, aýyr kótergende nemese dene jattyǵýlaryn oryndaýda. Kúızelistik  nesep ustamaýy, ádette, bosanýdan keıin nemese operatıvtik aralasýdan keıin paıda bolatyn jambas túbi bulshyq etteriniń álsizdigine baılanysty. Kúızelistik  nesep ustamaýy áıelderde jıi kezdesedi.\r\n\r\n__Ýrgenttik (kenetten) nesep ustamaýy__\r\n\r\nBul kenetten, kútpegen jerden nesep shyǵarǵysy kelýdiń paıda bolýymen sıpattalady. Organızm nesep shyǵarýǵa sıgnaldy onyń paıda bolýyna deıin birneshe sekýnd nemese mınýt qalǵanda ǵana beredi. Nesep  ustamaýdyń bul túri egde adamdar arasynda jıi kezdesedi jáne nesep shyǵarý joldary ınfektsııasynyń nemese asa belsendi nesepqaptyń belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\n__Nesepqaptyń tolyp ketýindegi nesep ustamaýy__\r\n\r\nNesep  ustamaýynyń bul túri neseptiń shaǵyn mólsheriniń baqylanbaı aǵýymen sıpattalady. Aýrý nesepqaptyń tolyp ketýinde paıda bolady. Nesepqapty tolyǵymen bosata almaıtyndaı bolyp kórinedi, bul úshin nesep shyǵarýda shıryǵýǵa týra keledi. Bul erlerge kóbirek tán jáne ulǵaıǵan qýyq asty bezimen nemese isikpen neseptiń aǵýynyń tejelýinen týyndaýy múmkin. Dıabet jáne keıbir dárilik preparattar osy máseleniń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n__Fýnktsıonaldyq nesep ustamaýy__\r\n\r\nBul túri nesepqaptyń jumysy qalypty baqylanǵanymen, biraq, onyń ýaqytyly bosatylýyndaǵy qıyndyqtardyń bolýymen sıpattalady. Dárethanaǵa ýaqytyly jete almaýdyń sebebi artrıt nemese qozǵalý qıyndaıtyn basqa aýrýlar bolýy múmkin.\r\n\r\n__Aralas nesep ustamaýy__\r\n\r\nBul túri nesep ustamaýynyń joǵaryda keltirilgen birneshe túrleriniń qatar bolýymen sıpattalady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Nesep ustamaý qartaıý úrdisiniń quraýshysy ma?__\r\n\r\nJoq, biraq, jasqa baılanysty ózgeristerge baılanysty nesepqaptyń syıymdylyǵy azaıýy múmkin. Qartaıý neseptiń aǵynynyń azaıýyna jáne nesep shyǵarýdyń jıileýine aparýy múmkin. Biraq, bul qartaıýǵa baılanysty nesep ustamaýy paıda bolady degendi bildirmeıdi. Durys emdeýde aýrýdy baqylaýǵa nemese emdep, jazýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Nesep ustamaýdyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nNesep  ustamaýy túrli aýrýlardan, onyń ishinde, jambas túbiniń bulshyq etteriniń álsizdiginen nemese dıabetten týyndaýy múmkin. Tómende nesep ustamaýynyń jıi kezdesetin sebepteriniń tizimi keltiriledi:\r\n\r\n__Nesep ustamaýdyń sebepteri__\r\n\r\n* Áıelder úshin: inshektiń nemese úrpiniń silemeı qabatynyń qurǵaqtyǵy jáne juqarýy, ásirese, menopaýzada.\r\n* Erler úshin: qýyq asty beziniń ulǵaıýy nemese operatsııasy\r\n* Bosanýdan keıingi jambas túbi bulshyq etteriniń álsireýi jáne sozylýy\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Toq ishektegi nájistiń jınalýy\r\n* Artyq salmaq jáne semizdik, onyń saldarynan nesepqapqa jáne onyń jumysyn baqylaıtyn bulshyq etterge qysym artady.\r\n* Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy\r\n* Qantamyr aýrýlary.\r\n* Dıabet, Altsgeımer aýrý jáne shashyrańqy skleroz sekildi aýrýlar.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEmdeý máseleni týdyrǵan sebepten jáne nesep ustamaýdyń túrine baılanysty. Eger nesep ustamaý aýrýǵa baılanysty bolsa, saýyqqanda joıylady. Kegel jattyǵýlary jáne nesepqapty jattyqtyrý jambas túbiniń bulshyq etterin nyǵaıtýda kómektesedi. Sondaı-aq, nesep ustamaýdy emdeý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalýy jáne operatıvtik aralasý ótkizilýi usynylýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Kegel jattyǵýlary degenimiz ne?__\r\n\r\nKúızelistik nesep ustamaýyn Kegel jattyǵýlary atalatyn arnaıy jattyǵýlardyń kómegimen emdeýge bolady. Bul jattyǵýlar nesepqapty baqylaıtyn bulshyq etterdi nyǵaıtýǵa kómektesedi. Jattyǵýlardy kez kelgen jerde jáne kez kelgen ýaqytta oryndaýǵa bolady. Alǵashqyda Kegel jattyǵýlary áıelder úshin ázirlengenimen, olar erlerge de kómektese alady. Jaǵdaıdyń jaqsarýy 3-6 aı boıy udaıy jattyǵýdan keıin oryn alady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Kegel jattyǵýlary__\r\n\r\n* Durys bulshyq etin tabý úshin asqazandy, aıaqty nemese bókseniń bulshyq etterin qospastan nesep aǵýyn sál toqtatyp nemese báseńdetip kórińiz. Osyny jasaı alatyn bolǵanda, durys bulshyq etterin tabasyz.\r\n* Osy bulshyq etterin shıryqtyrý qajet. Osy jaǵdaıda qalyp, 10-ǵa deıin sanańyz, odan keıin bosańsytyp, taǵy da 10-ǵa deıin sanańyz.\r\n* Osy jattyǵýdy 10-20 retten, kúnine 3 ret qaıtalaý qajet.\r\n* Jattyǵýlardyń jeńildetilgen nusqasynan bastaýǵa týra kelýi múmkin, bul úshin bulshyq etterin 4 sekýnd ishinde jıyryp, bosańsytý qajet jáne osy jattyǵýda 10 retten, kúnine 2 ret oryndańyz.  Birtindep júktemeni arttyrýǵa bolady.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Nesep qabyn jattyqtyrý degenimiz ne?__\r\n\r\nNesepqapty  jattyqtyrý – bul nesep ustamaýyn baqylaý tásili. Bul jattyǵý ádette, kúızelistik, kenetten nesep ustamaýy úshin, sondaı-aq, aralas nesep ustamaýy úshin jaramdy.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dáriler nemese operatsııa aýrýdy jeńýge kómektesedi me?__\r\n\r\nNesep  ustamaýynyń keıbir túrin emdeý úshin dárilik preaparattardy taǵaıyndaý usynylýy múmkin. Mysaly, jeńil kúızelistik nesep ustamaýyn emdeý úshin keıbir áıelderge inshekti ylǵaldandyratyn estrogendi kremder taǵaıyndalady. Erlerge qýyq asty beziniń ólshemin kishireıtetin jáne nesep aǵýyn jaqsartatyn dárilik preparattar taǵaıyndalýy múmkin. Nesep  ustamaýynyń túrin emdeý úshin preparattardy taǵaıyndaý múmkindigi týraly dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nKeıde aýrýdy emdeý úshin operatıvtik emdeý usynylady;operatsııa áıelderdegi kúızelistik nesep ustamaýyn emdeý úshin jáne erlerdegi nesepqaptyń tolyp ketýimen baılanysty nesep ustamaýyn emdeý úshin qolaıly, ásirese, qýyq asty beziniń ulǵaıýymen baılanysty bolsa. Operatıvtik emdeý basqa emdeý ádisteri kómektespegen jaǵdaıda oryndalady. ','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1058,'','Neseptiń júrmeýi','','','qz','s','',0,'',2101,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532791440,1564327440,1532791734,'Neseptiń júrmeýi – nesepqapta nesep bolǵanymen, ony shyǵarýǵa qabilettiń bolmaýy. Neseptiń júrmeýinde nesep shyǵarýdy bastaı almaısyz nemese nesepqapty tolyǵymen bosata almaısyz. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Neseptiń júrmeýiniń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNeseptiń júrmeýi – nesepqapta nesep bolǵanymen, ony shyǵarýǵa qabilettiń bolmaýy. Neseptiń júrmeýinde nesep shyǵarýdy bastaı almaısyz nemese nesepqapty tolyǵymen bosata almaısyz.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"157\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Neseptiń óndirilýi\'\'\r\n\r\n\'\'Nesep búırekte óndiriledi jáne nesepaǵar arqyly nesepqapqa túsip, jınaqtalady. Nesep qap – qýys, bulshyq ettik aǵza, nesep shyǵarý kanaly (nesepqapty syrtqy ortamen jalǵaıtyn tútik) arqyly  shyǵarylǵanǵa deıin neseptiń jınaqtaýyshy bolady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Neseptiń júrmeýiniń sımptomdary__\r\n\r\n* Nesep shyǵarýdy bastaýdaǵy qıyndyqtar\r\n* Nesep qapty tolyǵymen bosata almaý\r\n* Neseptiń álsiz aǵyny\r\n* Kún barysynda neseptiń sál ustamaýy\r\n* Nesepqaptyń tolyqtyǵyn sezbeý\r\n* Ish qýysynyń qysymynyń artýy\r\n* Nesep shyǵarǵysy kelmeý\r\n* Nesepqaptan neseptiń jyljýy úshin kúsh salý\r\n* Nesep júrýiniń jıileýi\r\n* Nıktýrııa (túnine eki retten artyq nesep shyǵarý)\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nNeseptiń júrmeýiniń eki negizgi sebebi bar: obstrýktıvti jáne obstrýktıvti emes. Obstrýktsııa - kedergi bolýynda (mysaly, búırektegi tas) nesep  - nesep shyǵarý jolymen erkin jyljı almaıdy. Neseptiń obstrýktıvti emes júrmeýi nesepqaptyń bulshyq etiniń álsizdiginde jáne julynnan nesepqapqa sıgnal berýge jaýapty nervterdiń zaqymdanýynda paıda bolýy múmkin. Eger bul nervter durys jumys istemeıtin bolsa, mı nesepqaptyń tolyqtyǵy týraly aqparat almaıdy.\r\n\r\nNeseptiń obstrýktıvti emes júrmeýiniń paıda bolýynyń jıi sebepteri:\r\n\r\n* Insýlt\r\n* Tabıǵı bosaný joldary arqyly bosaný\r\n* Jambas qýysynyń jaraqaty\r\n* Keıbir dárilerdi qabyldaýdan nemese anestezııadan keıin bulshyq etterdiń nemese nervterdiń qyzmetiniń buzylysy\r\n* Mıdyń nemese julynnyń zaqymdanýymen sátsizdik oqıǵalary\r\n​\r\nNeseptiń obstrýktıvti emes júrmeýi baılanysty bolýy múmkin:\r\n\r\n* Isikpen\r\n* Búırektegi nemese nesepqaptaǵy tastar\r\n* Erlerdegi qýyq asty beziniń ulǵaıýy ','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1059,'','Neırogendik nesepqap','','','qz','s','',0,'',4889,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532791740,1564327740,1532792216,'Neırogendik nesepqap  – mıdyń, julynnyń qyzmetiniń rettelýindegi nemese júıke júıesi aýrýlaryndaǵy buzylysqa baılanysty nesep shyǵarýdyń aýytqý buzylysy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNeırogendik nesepqap  – mıdyń, julynnyń qyzmetiniń rettelýindegi nemese júıke júıesi aýrýlaryndaǵy buzylysqa baılanysty nesep shyǵarýdyń aýytqý buzylysy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nNesepqaptyń qalypty bosatylýy bulshyq etterdiń birneshe toby men nervterdiń ózara árekettesýimen júzege asyrylady. Nesepqaptyń qyzmetiniń rettelýi mıdan nesepqaptyń bulshyq etterine beriletin  júıkelik ımpýlsterge saı ótedi. Eger nerv ushtary qandaı da bir aýrýǵa nemese jaraqatqa ushyraǵan bolsa, bulshyq etter ýaqytyly jıyrylyp, nemese bosańsı almaıdy.\r\n\r\nOrtalyq júıke júıesiniń keıbir aýrýlary neırogendik nesepqaptyń paıda bolýyna aparýy múmkin. Mysaly:\r\n\r\n* Altsgeımer aýrýy\r\n* julynnyń týa bitken aqaýy\r\n* mıdyń nemese julynnyń isikteri\r\n* Tserebraldyq paralıch\r\n* Entsefalıt\r\n* aqyl-oı kesheýildeýi, mysaly, nazar qoıý tapshylyǵy jáne gıperbelsendilik sındromy (SDVG)\r\n* shashyrańqy  skleroz\r\n* Parkınson aýrýy \r\n* julynnyń zaqymdanýy\r\n* ınsýlttiń saldary\r\n \r\nNesepqapty  retteıtin júıke júıesiniń zaqymdanýy nemese aýrýlary da osy aýrýdy týyndatady, mysaly:\r\n\r\n* Alkogoldik nevropatııa (alkogoldi uzaq tutynǵanda nervterdiń zaqymdanýy)\r\n* Dıabettik nevropatııa (uzaq ýaqyt boıy bolatyn qant dıabeti kezindegi nervterdiń zaqymdanýy)\r\n* Jambas aýmaǵyndaǵy operatıvtik aralasý kezindegi nervterdiń zaqymdanýy\r\n* Omyrtqa arasyndaǵy dıskiniń qysylýyndaǵy nervterdiń zaqymdanýy\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdary  onyń paıda bolý sebebine baılanysty. Jıi kezdesetin sımptomdarynyń biri – nesep ustamaýy.\r\n\r\nBelsendiligi joǵary nesepqaptyń sımptomdary:\r\n\r\n* az-azdan, jıi nesep shyǵarǵysy kelý sezimi\r\n* tolyq nesepqapty bosatýdaǵy qıyndyqtar\r\n* baqylaýǵa kelmeıtin nesep shyǵarý\r\n \r\nBelsendiligi tómen nesepqaptyń sımptomdary:\r\n\r\n* tolyp ketken nesepqap kezinde neseptiń baqylanbaı bólinýi\r\n* adam nesepqaptyń tolǵandyǵyn sezinbeıdi\r\n* nesep shyǵarýda nemese nesepqaptyń tolyq bosatylýynda máseleler paıda bolady\r\n* nesep shyǵarýdyń keshigýi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"158\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Nesepqaptyń qyzmetin anyqtaý úshin rentgendik zertteý  qoldanylady, bul kezde kateter (tútik)arqyly nesepqapty kontrastylyq zattekpen toltyrady. Rentgendik sýretterdi tolyq nesepqapta jáne nesepqaptyń bosatylǵan kezinde túsiredi, bul búırekten úrpi jáne/nemese nesepaǵar arqyly bólinetin suıyqtyqtyń mólsherin anyqtaý úshin qajet (qýyq –nesepaǵar reflıýksi). Bul ádisti naýqasty  ústelde jatqyzyp jasaıdy.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDárilik preparattar  sımptomdarmdy jeńýge kómektesedi. Dáriger usynýy múmkin:\r\n\r\n* nesepqaptyń qabyrǵasyn bosańsytý úshin dárlik preparattar\r\n* nerv ushtaryn yntalandyratyn dárilik preparattar\r\n* Botýlotoksın (Botoks)\r\n* Gamma- amın – maı qyshqyly\r\n* epılepsııaǵa qarsy preparattar.\r\n \r\nQazirgi kezde medıtsına ǵalymdary jańa preparattar shyǵarýda.\r\n\r\nJalpy tájirıbe dárigeri Sizge ýrologqa kórinýdi usynady. Al siz keıbir mashyqtardy úırenýińiz qajet:\r\n\r\n* jambas túbi bulshyq etterin nyǵaıtýǵa jattyǵýlar (Kegel jattyǵýlary)\r\n* suıyqtyqty tutyný jáne bólinýin baqylaý. Bul nesep shyǵarý úrdisin baqylaýǵa kómektesedi.\r\n \r\nNesep shyǵarý kezindegi kúıdirý sezimine, qyzbaǵa, bel aýmaǵyndaǵy aýyrsynýǵa (bir nemese eki jaǵynan) jáne jıi nesep shyǵarý sımptomdaryna kóńil aýdaryńyz. Olar nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasynyń kórinisteri bolýy múmkin. Olardyń aldyn alý úshin múkjıdekti nemese onyń BBQ qabyldaý usynylady.\r\n\r\nKeıbir naýqastarǵa neseptik kateterdi qoldaný usynylady. Bul nesepqapqa qoıylatyn jińishke tútik. Keıde ómir boıy kateter qoldaný qajet bolady (udaıy kateter). Nesepqapty tolyq bosatý úshin kúnine kateterdi 4-6 ret engizý múmkin bolady (zondtaý).        \r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda operatıvtik aralasý qajet. Neırogendik nesepqaptaǵy hırýrgııalyq operatsııalar:\r\n\r\n* Jasandy qysqyshty ornalastyrý\r\n* Nesepqaptyń bulshyq etterin yntalandyrý úshin qasyna elektr jabdyǵyn ornalastyrý\r\n* slıng hırýrgııa\r\n* arnaıy qaltashaǵa nesep aǵýy úshin sańylaý (stoma) jasaý\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* neseptiń udaıy bólinýi terini titirkendirip, tósek jaralaryn týyndatady.\r\n* Nesepqap tolyp ketse, nátıjesinde nesepaǵarda qysym artady, búırek zaqymdanýy paıda bolýy múmkin.\r\n* Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Nesepqaptyń bosatylýy  qıyndasa\r\n* Nesepqap ınfektsııasynyń sımptomdary baıqalsa (temperatýranyń artýy, nesep júrgende kúıdirý sezimi, jıi nesep shyǵarǵysy kelý sezimi)\r\n* Az-azdan, jıi nesep shyǵarý baıqalsa','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1060,'','Nıstagm','','','qz','s','',0,'',6067,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532792220,1564328220,1532792939,'Nıstagm – bul kózdiń jyldam, baqylaýǵa alynbaıtyn qozǵalysyn sıpattaıtyn termın:  \r\nBir jaqstan ekinshi jaqqa qaraı (kóldeneń nıstagm)\r\nJoǵary jáne tómen (tik nıstagm)\r\nSheńber boıymen (aınalmaly nemese torsııalyq nıstagm)\r\nSebebine baılanysty nıstagm bir nemese eki jaqty bolady. Sondaı-aq, aýrýdy sıpattaý úshin «bılep turǵan kóz» termıni de qoldanylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kózdiń qurylysy jáne qyzmeti__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Talqylaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNıstagm – bul kózdiń jyldam, baqylaýǵa alynbaıtyn qozǵalysyn sıpattaıtyn termın:  \r\n\r\n* Bir jaqstan ekinshi jaqqa qaraı (kóldeneń nıstagm)\r\n\r\n* Joǵary jáne tómen (tik nıstagm)\r\n\r\n* Sheńber boıymen (aınalmaly nemese torsııalyq nıstagm)\r\n\r\nSebebine baılanysty nıstagm bir nemese eki jaqty bolady. Sondaı-aq, aýrýdy sıpattaý úshin «bılep turǵan kóz» termıni de qoldanylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kózdiń qurylysy jáne qyzmeti__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"159\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Aqqabyqtan, móldirqabyqtan turatyn kózdiń syrtqy qabaty qorǵanys qyzmetin atqarady. Kózdiń ortańǵy qabaty tamyrlardan turady. Ishki qabaty (torqabyq) nervterden jáne jaryq-túske sezimtal jalǵamdardan turady. Sondaı-aq, móldirqabyqtyń artynda ornalasqan nurly qabyq bar, ol –juqa qozǵalmaly plastına, ortasynda qarashyq atalatyn dóńgelek oıyǵy bar. Onyń artynda qaraq (kóz burshaǵy) ornalasqan, ol – lınza túrindegi móldir sozylmaly dene, onyń basty qyzmeti – jaryqty syndyrý. Konıýnktıva – qabaqtyń ishki bóligin jaýyp turatyn silemeı qabyǵy.\r\n\r\nJaryq kózge móldirqabyq arqyly ótedi. Kóz arqyly jaryqtyń ótýinde móldirqabyq qarashyqtyń pishini ózgerý esebinen keńeıip, kózge kóbirek jaryqty ótkizedi nemese tarylyp, ony shekteıdi. Odan keıin lınzalar jaryqtyń torqabyqqa týra shoǵyrlanyp túsýi úshin  ózderiniń pishinin ózgertedi. Jaryq kórý nervisi arqyly mıǵa nerv sıgnaldaryn berýdiń hımııalyq úrdisin iske qosatyn fotoretseptorlardy qozdyrady.\r\n\r\nMıda osy nerv ımpýlstaryn óńdeý jáne tutas beıne qalyptastyrý júredi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKózdiń eriksiz qozǵalysy nemese nıstagm mıdyń kóz qozǵalysyn baqylaıtyn aýmaǵy qyzmetiniń buzylysynan týyndaıdy. Ishki  qulaqtyń dene qımylyna jáne ornalasý ózgerisine sezimtal bóligi (labırınt) kózdiń qozǵalysyn baqylaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nNıstagmnyń eki túri bar:\r\n\r\n* Týa bitken, balalyq nıstagm sındromy.\r\n\r\n* Júre paıda bolǵan nıstagm, ómir boıynda jaraqattan paıda bolǵan.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTÝA PAIDA BOLǴAN NISTAGM (balalyq nıstagm sındromy)\r\n\r\nTýa bitken nıstagm, ádette, jeńil ótedi. Ol ýshyqpaıdy jáne basqa da aýrýlarmen baılanysty emes.\r\n\r\nBul aýrýǵa shaldyqqan adamdar ózderi kóziniń bulaı qozǵalýyn baıqamaıdy, tek qorshaǵan adamdar baıqaıdy. Eger qozǵalystyń kólemi úlken bolsa, kórgishtik nasharlaýy múmkin. Kórýdi hırýrgııalyq aralasý arqyly jaqsartýǵa bolady.\r\n\r\nNıstagm kózdiń týa bitken aýrýymen baılanysty bolýy múmkin. Mundaı qubylystyń sırek bolýyna qaramastan, oftalmolog nıstagm bar ár balany kóz aýrýy bolýyna tekserýi qajet.\r\n\r\nJÚRE PAIDA BOLǴAN NISTAGM\r\n\r\nJúre paıda bolǵan nıstagmnyń jıi sebebi – esirtki nemese keıbir dárilik preparattardy qabyldaý. Fenıtoın (Dılantın) – qurysýǵa qarsy preparat, alkogoldi nemese kez kelgen tynyshtandyratyn preparatty shamadan tys kóp tutyný qulaq labırıntiniń qyzmetin buzýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* JOL-kólik apatyndaǵy bas jaraqaty\r\n\r\n* Ishki qulaq aýrýlary, mysaly, labırıntıt nemese Mener aýrýy\r\n\r\n* Insýlt\r\n\r\n* Organızmdegi tıamınniń nemese V12 dárýmeniniń tapshylyǵy\r\n\r\nKózdiń qozǵalysyn baqylaıtyn mıdyń aýmaqtarynyń zaqymdanýyndaǵy mıdyń kez kelgen aýrýy (mysaly, shashyrańqy skleroz nemese isik) nıstagmdy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nKórýdiń buzylysyn nemese júıke júıesiniń aýrýlaryn, bas aınalýyn joıý úshin úı-jaıdyń jaǵdaıyna ózgeris engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nNıstagm sımptomdary bolsa nemese oǵan kúmán paıda bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__\r\n\r\nEmdeýshi dáriger syrqatnamany muqııat zerttep, medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, júıke júıesi men ishki qulaqqa kóńil bóledi. Tekserip, qaraý kezinde dáriger kózáınek kııýdi ótinýi múmkin, bul kózdi úlkeıtip kóretýge múmkindik beredi.\r\n\r\nNıstagmdy tekserý úshin dáriger kelesi em-sharany júrgizýi múmkin:\r\n\r\n* 30 sekýnd boıy aınalýdy, odan keıin toqtap, nysanǵa qaraýǵa tyrysýdy ótinedi.\r\n\r\n* Aldynda kóz baıaý, bir baǵytta qımyldap, odan keıin tezirek, qarama qarsy baǵytta qımyldaıdy.\r\n\r\nEger nıstagm basqa aýrýmen baılanysty bolsa, kózdiń qımyly aýrýdyń sebebine baılanysty bolady.\r\n\r\nSyrqatnamany toltyrýda jıi qoıylatyn suraqtardyń mysaldary:\r\n\r\n* Kózdiń mundaı qozǵalysyn qashan alǵash ret baıqadyńyz?\r\n\r\n* Qanshalyqty jıi bolady?\r\n\r\n* Kózdiń eriksiz qozǵalysy paıda bolǵanǵa deıin ne boldy ?\r\n\r\n* Aýrýdyń barysy jaqsardy ma, nasharlady ma, nemese basyndaǵydaı ma?\r\n\r\n* Kózdiń qozǵalysy bir jaqtan ekinshi jaqqa qaraı baǵyttalǵan ba?\r\n\r\n* Kózdiń qozǵalysy joǵary –tómen baǵyttalǵan ba?\r\n\r\n* Qandaı dárilik preparattardy qabyldap júrsiz?\r\n\r\n* Basqa sımptomdar baıqalady ma ?\r\n\r\nNaýqasqa kelesi tekserý túrleri taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Mıdyń KT\r\n\r\n* Elektrookýlografııa: kózdiń qozǵalysyn shaǵyn elektrodtardyń kómegimen baǵalaýdyń elektr ádisi\r\n\r\n* Mıdyń MRT\r\n\r\n* Kózdiń qozǵalysyn tirkeý arqyly vestıbýlıarlyq tekserý.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda týa bitken nıstagm emdelmeıdi. Júre paıda bolǵan nıstagmnyń emdeýi ony týyndatqan aýrýdyń sebebine baılanysty. Keıbir jaǵdaıda nıstagmdy joıýǵa kelmeıdi. Eger nıstagm dárilerdi qabyldaýmen nemese ınfektsııamen baılanysty bolsa, ol ádette, sebebi joıylǵanda ótedi, mysaly, dárini qabyldaýdy toqtatqanda.\r\n\r\nBalalyq nıstagm sındromy bar naýqastarda kórý qyzmetin jaqsartý úshin kelesi emdeý ádisteri kómektesýi múmkin:\r\n\r\n* Prızmalar\r\n\r\n* Tenotomııa sekildi operatsııalar\r\n\r\n* Balalyq nıstagmdy dári-dármekpen emdeý.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKózdiń eriksiz qozǵalysy; kózdiń bir jaqtan ekinshi jaqqa tez qozǵalysy; Kózdiń baqylaýǵa kelmeıtin qozǵalysy. ','student_k',94,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1061,'','Obsessııalyq-kompýlsııalyq buzylys','','','qz','s','',0,'',3635,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532793000,1564329000,1532793359,'Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys –  psıhıkalyq buzylys, mezi qylatyn oılarmen, esteliktermen, qımyl-árekettermen, sondaı-aq, túrli patologııalyq úreılermen sıpattalady (fobııalarmen).\r\nÁr adam qandaı da bir nárseni keıde tekseredi. Mysaly, úıden keterde gazdy óshirgendigińizdi eki ret tekserýińiz múmkin. Alaıda bul buzylysqa ushyraǵan adamdardyń ár nárseni qysqa ýaqyt ishinde birneshe ret tekserýge nemese belgili bir áreketterdi qaıtalaýǵa qajettiligi bolady, bul ádettegi ómirine zııan ákelýi múmkin. \r\n\r\nUdaıy qaıtalanatyn oılar – obsessııa atalady. Mundaı oılardy baqylaý úshin adam belgili bir áreketterdi oryndaǵysy keledi – bul kompýlsııa atalady. Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdar ózderiniń oılary (obsessııa) men áreketterin (kompýlsııa) baqylaı almaıdy. Bul qylyqtar adamdy baqylaıtyndaı kúıge aparady. \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys erler men áıelderdi birdeı zaqymdaıdy jáne kóbinese, balalyq, jasóspirimdik jáne ersek shaqtyń basynda kórinis beredi. Ádette, bul aýrý adamnyń jasy tolysqan shaǵynda anyqtalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys –  psıhıkalyq buzylys, mezi qylatyn oılarmen, esteliktermen, qımyl-árekettermen, sondaı-aq, túrli patologııalyq úreılermen sıpattalady (fobııalarmen).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"160\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qoldy jıi jýý — mezilegish-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdarda jıi kezdesetin áreket.\'\'\r\n\r\nÁr adam qandaı da bir nárseni keıde tekseredi. Mysaly, úıden keterde gazdy óshirgendigińizdi eki ret tekserýińiz múmkin. Alaıda bul buzylysqa ushyraǵan adamdardyń ár nárseni qysqa ýaqyt ishinde birneshe ret tekserýge nemese belgili bir áreketterdi qaıtalaýǵa qajettiligi bolady, bul ádettegi ómirine zııan ákelýi múmkin. \r\n\r\nUdaıy qaıtalanatyn oılar – obsessııa atalady. Mundaı oılardy baqylaý úshin adam belgili bir áreketterdi oryndaǵysy keledi – bul kompýlsııa atalady. Obsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan zardap shegetin adamdar ózderiniń oılary (obsessııa) men áreketterin (kompýlsııa) baqylaı almaıdy. Bul qylyqtar adamdy baqylaıtyndaı kúıge aparady. \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys erler men áıelderdi birdeı zaqymdaıdy jáne kóbinese, balalyq, jasóspirimdik jáne ersek shaqtyń basynda kórinis beredi. Ádette, bul aýrý adamnyń jasy tolysqan shaǵynda anyqtalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys otbasynyń birneshe múshelerinde bolady jáne tuqym qýalaıdy. Alaıda, keıbir adamdarda bolý/bolmaýynyń sebebi belgisiz. Zertteýshiler anyqtaǵandaı, aýrý mıdyń úreı jáne tolqý sezimderi úshin jaýapty keıbir aýmaqtarynda týyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdary :\r\n\r\n* Qaıtalanatyn oılar, olar úreılenýge dýshar etedi– «mezileýdi» nemese «obsessııany». Bul jaǵymsyz sózder nemese sýretter. Kúdikter bolýy múmkin.\r\n* Áreketter, qaıta-qaıta jasalyp, úreılenýdi azaıtatyndaı - «kompýlsııalar». Arnaıy sózdi aıtyp, nemese belgili bir qylyqty jasap, oılardy «beıtaraptandyrýǵa» tyrysý múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys dıagnozyn obsessııalardyń (mezilegish oılar, ıdeıalar, túsinikter) jáne kompýlsııalardyń (mezilegish áreketter) bolýy negizinde psıhıatr qoıady.\r\n\r\nDıagnostıka ádisteri: syrtqy qaraý jáne surastyrý.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý __ \r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylysty emdeýge psıhıkalyq emdeýdiń túrleri kiredi, olar naýqasty óziniń minez-qulyǵyn jáne úreılený sezimin baqylaý tásilderine úıretýge baǵyttalǵan.\r\n\r\nPsıhıkalyq  emdeýden basqa antıdepressantardy – kóńil-kúı jaǵdaıyn jaqsartatyn dárilik preparattardy qoldaný keń taralǵan, olar jeke nemese psıhıkalyq emdeýmen birge qoldanylady. Úsh aıdyń ishinde tıimsiz bolsa, dáriger preparatty almastyrýdy usynady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylys kóbinese, oń boljamdy ótedi, ýaqyt óte kele naýqastar aýrýǵa baılanysty bolǵan mezilegish jaǵdaıdy baqylaı alady. alaıda, keıbir naýqastarda aýyr depressııalyq buzylystar baıqalady, olar ózine qol jumsaýǵa ıtermeleýge deıin aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nObsessııalyq(mezilegish)-kompýlsııalyq buzylystan týyndaǵan sımptomdar ómirge, jumysqa jáne adamdarmen qarym-qatynasqa qolaısyz áser etetin bolsa, dárigerge kóriný qajet.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1062,'','Ókpe arterııasynyń tromboembolııasy','','','qz','s','',0,'',6280,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532793360,1564329360,1532793931,'Ókpe  embolııasy – ókpedegi arterııalardyń bitelýinde paıda bolatyn aýrý. Aýrýdyń keń taralǵan sebebi - trombylar.\r\nÓkpe  - qos aǵza, keýde qýysyn túgeldeı derlik alady. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishini tynys alý fazasyna (tynysty ishke alý, syrtqa shyǵarý) qaraı ózgerýge qabiletti. \r\n\r\nÓkpe  embolııasy kóbinese, kóktamyrdyń trombymen bitelýinen týyndaıdy. Trombylardyń kóp shoǵyrlanatyn jeri bókse-sannyń nemese jambas qýysynyń tereń kóktamyrlary. Bul tereń kóktamyrdyń trombozy atalady (TKT). Osyndaı trombynyń bóligi ajyrap, qan aǵymy boıymen ókpege túsýi múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpe  embolııasy – ókpedegi arterııalardyń bitelýinde paıda bolatyn aýrý. Aýrýdyń keń taralǵan sebebi - trombylar.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__ \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"161\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'__Ókpe__  - qos aǵza, keýde qýysyn túgeldeı derlik alady. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishini tynys alý fazasyna (tynysty ishke alý, syrtqa shyǵarý) qaraı ózgerýge qabiletti. \'\'\r\n\r\nÓkpe  embolııasy kóbinese, kóktamyrdyń trombymen bitelýinen týyndaıdy. Trombylardyń kóp shoǵyrlanatyn jeri bókse-sannyń nemese jambas qýysynyń tereń kóktamyrlary. Bul tereń kóktamyrdyń trombozy atalady (TKT). Osyndaı trombynyń bóligi ajyrap, qan aǵymy boıymen ókpege túsýi múmkin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"162\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Embolııa – ókpedegi arterııanyń maıdyń bólikterimen, aýamen, isik tinimen nemese trombymen bitelýi.\'\'\r\n\r\nEmbolııanyń basqa da sebepteri – aýanyń kópirshikteri, maı tamshylary, qaǵanaq sýynyń bóligi nemese parazıtter jáne isik jasýshalary.\r\n\r\nOtbasynyń múshelerinde tromby túzilýimen nemese qan uıýynyń buzylystarymen sıpattalatyn aýrýlar bolsa, adam osy aýrýǵa beıim keledi.\r\n\r\nÓkpe embolııasy kelesi jaǵdaılarda paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Bosanýdan keıin\r\n* Júrek talmasynan, júrekke operatsııadan, ınsýltten keıin\r\n* Aýyr jaraqattan, kúıikten nemese jambas synyǵynan keıin\r\n* Súıekke, býynǵa nemese mıǵa operatsııadan keıin\r\n* Uzaq ushý, avtokólikte uzaq sapar shegýde\r\n* Qaterli isik bolýynda\r\n* Uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy nemese estrogenderdi qoldanýda\r\n* Uzaq tósek tartý nemese bir jaǵdaıda uzaq ýaqyt bolý\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi  sımptomdary – keýdedegi aýyrsyný, kelesi sıpattaǵy:\r\n\r\n* Aýyrsyný tóssúıektiń astynda nemese keýde qýysynyń bir jaǵynda bolady\r\n* Kúshti nemese keskendeı aýyrsyný\r\n* Kúıdiretin, syzdaıtyn, nemese batyp aýyrsyný, keýdede aýyrlyq sezimi\r\n* Ádette, tereń tynys alǵanda aýyrsyný kúsheıedi\r\n* Aýyrsynýǵa jaýap retinde eńkeıesiz nemese keýdeni qolyńyzben aıqaryp, ustaısyz\r\n \r\nBasqa sımptomdary:\r\n\r\n* Teriniń kógergen reńki (tsıanoz)\r\n\r\n* Bas aınalýy, jaryqqa sezimtaldyq nemese esten taný\r\n\r\n* Jıilegen nemese qıyndaǵan tynys alý\r\n\r\n* Júrek jıyrylýynyń jıileýi\r\n\r\n* Alańdaý sezimi\r\n\r\n* Aıaqtaǵy aýyrsyný, qyzarý nemese isiný\r\n\r\n* tómen arterıaldyq qysym\r\n\r\n* kenetten jótelý, qanmen qaqyryq shyǵarý\r\n\r\n* kenetten entigý\r\n\r\n* tersheńdik, teriniń jabysqaqtyǵy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, aýrýdyń sımptomdary jáne tarıhy týraly suraıdy.\r\n\r\nÓkpeniń qyzmettik jaǵdaıyn baǵalaý úshin kelesi tekserýler júrgiziledi:\r\n\r\n* arterıaldyq qannyń gazdary\r\n* Pýlsoksımetrııa\r\n \r\nKelesi kórnekilik ádister trombynyń ornalasýyn anyqtaýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Ókpe qýysynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Keýde qýysynyń KT - angıografııasy\r\n* Ókpeniń ventılıatsııalyq-perfýzııalyq skanerlenýi\r\n* ókpeniń angıografııasy.\r\n \r\nTaǵa basqa tekserýler:\r\n\r\n* Keýde qýysynyń kompıýterlik tomografııasy\r\n* Elektrokardıografııa (EKG)\r\n* D – dımer deńgeıin anyqtaý\r\n* Aıaqtyń tamyrlarynyń ýltradybystyq dopplerografııasy\r\n* Ehokardıografııa (EhoKG)\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÓkpe embolııasy shuǵyl emdeýdi bastaýdy talap etedi. Aýrýhana jaǵdaıynda emdeý qajet bolady:\r\n\r\n* Qandy suıyltý úshin dárilik preparatta taǵaıyndalady (ári qaraı trombynyń túzilýiniń aldyn alý úshin).\r\n* Ókpeniń arterııasynyń tromboembolııasynyń aýyr, ómirge qaýipti túrde ótýinde emdeýge trombyny eritý jatady. Bul - trombolıtııalyq emdeý. Naýqasqa trombyny eritý úshin dáriler taǵaıyndalady.\r\n \r\nEger aýrýhanada qalý qajet bolmasa, dáriger úıde qabyldaý úshin qandy suıyltatayn dárilerdi usynady:\r\n\r\n* Ishýge tabletkalar nemese ınektsııalar taǵaıyndalady.\r\n* Keıbir preparattardy qabyldaýda qajetti mólsherlemesin tańdaý úshin qan taldaýyn jasaý qajet bolady.\r\n* Atalǵan preparattardyń qabyldaý uzaqtyǵy trombynyń túzilý sebebine jáne ólshemine baılanysty.\r\n* Emdeýshi dáriger bul preparattardy qabyldaý kezindegi qan ketý qaýpi týraly aıtady.  \r\n \r\nEger naýqas qandy suıyltatyn preparattardy qabyldaı almasa, dáriger tómengi qýys kóktamyrda kava-súzgini ornatý boıynsha operatsııany usynýy múmkin. Bul qural ishtegi basty kóktamyrda ornalastyrylady. Ol úlken trombylardyń ókpeniń qantamyrlaryna túsýiniń aldyn alady. Keıde ýaqytsha súzgi qoıý usynylady, ol keıinnen alynyp tastalynady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÓkpeniń arterııasynyń tromboembolııasynan keıin qalpyna kelý úrdisiniń ótýi týraly boljaý qıyn, ol kelesilerge táýeldi:\r\n\r\n* Aýrýdy týyndatqan sebepter (mysaly, qaterli isik, úlken operatsııa nemese jaraqat)\r\n\r\n* Trombynyń ólshemi\r\n\r\n* Trombynyń ýaqytyly erýine\r\n\r\nKeıbir  adamdarda júrektiń jáne ókpeniń sozylmaly aýrýlary damýy múmkin.\r\n\r\nÓkpe embolııasynyń aýyr ótýinde ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÓkpeniń arterııasynyń tromboembolııasynyń sımptomdary paıda bolsa, 103 telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nTKT paıda bolýynyń joǵary qaýpinde, sondaı-aq, úlken operatsııa kezinde tromby túzilýiniń aldyn alý úshin qandy suıyltatyn preparattar taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nTKT kezinde kompressııalyq shulyqty kıip júrý usynylady. Nusqaýlyǵyna saı kıip júrý qajet. Olar aıaqtaǵy qan aǵymyn jaqsartýǵa yqpal etedi jáne tromby túzilý qaýpin azaıtady.  \r\n\r\nUzaq ushý, avtokóliktegi saparlar jáne uzaq ýaqyt boıy otyrýǵa nemese jatýǵa týra keletin  basqa jaǵdaılarda aıaqty jıi almastyryp otyrý TKT aldyn alýǵa kómektesedi. Tromby túzilý qaýpi joǵary bolatyn adamdarǵa uzaq ushý (4 saǵattan artyq) kezinde tromby túzilýiniń aldyn alý úshin geparın (qandy suıyltatyn preparat) ınektsııasy qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nTemeki shekpeńiz. Shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Estrogen qabyldaıtyn áıelder temeki shegýdi qoıýy qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nKóktamyr  tromboembolııasy; ókpedegi tromb; Embolııa; isik embolııasy; ókpe embolııasy. ','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1063,'','Ókpedegi irkilis','','','qz','s','',0,'',4972,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532793900,1564329900,1532794430,'Ókpedegi irkilis ókpedegi aýa qaltalarynda suıyqtyqtyń aýytqýly jınaqtalýymen sıpattalady, bul entigýge aparady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpedegi irkilis ókpedegi aýa qaltalarynda suıyqtyqtyń aýytqýly jınaqtalýymen sıpattalady, bul entigýge aparady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"161\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'__Ókpe__  - keýde qýysyn tolyǵymen alyp jatqan qos aǵza. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishimi tynys alý fazasyna (dem alý, dem shyǵarý) baılanysty ózgeredi.\'\'    \r\n\r\nÓkpedegi irkilis kóbinese, júrek jetkiliksizdigine baılanysty. Júrek qandy tıimdi aıdaı almasa, júrektiń sol jartysynan qandy jınaıtyn ókpeniń kóktamyrynda irkiledi.\r\n\r\nOsy qantamyrynda qysymnyń artýyna baılanysty qannyń suıyq bóligi ókpedegi aýa keńistigine (alveolaǵa) ótedi. Bul suıyqtyq ókpedegi gaz almasýyn azaıtýǵa yqpal etedi, bul keıinnen entigýdiń paıda bolýyna aparady.\r\n\r\nJúrektiń irkilisti jetkiliksizdigi ókpedegi irkiliske aparady, onyń sebepteri:\r\n\r\n* ​Júrek ustamasy nemese júrektiń bulshyq etin álsiretetin (kardıomıopatııa) júrektiń kez kelgen aýrýy,\r\n* Júrektiń qaqpaqtarynyń jetkiliksizdigi nemese tarylýy (mıtraldyq nemese aortalyq qaqpaqtar)\r\n* Arterıaldyq qysymnyń kenetten, aýyr kóterilýi (gıpertonııa)\r\n \r\nÓkpedegi irkilistiń paıda bolýynyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Bıiktikte uzaq ýaqyt bolý\r\n* Búırek jetkiliksizdigi\r\n* Búırekke qan ákeletin arterııalardyń tarylýy\r\n* Ókpeniń tinderin ýly gazben nemese aýyr ınfektsııamen zaqymdaý\r\n* Úlken jaraqattar\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nÓkpedegi irkilistiń sımptomdary:\r\n\r\n* Qanmen jótelý, nemese qandy kópirik\r\n* Jatqan kezde tynys alýdyń qıyndaýy (ortopnoe) – birneshe jastyqta uıqtaý yńǵaıly bolýyn baıqaısyz\r\n* «ottegilik ashyǵý» nemese «sýǵa batý» sezimi  (bul sezimnen oıansańyz, otyryp, tynys alýǵa tyrysatyn bolsańyz, bul \"túngi paroksızmaldyq entigý \" atalady\r\n* Tynys alǵanda estiletin búlkildegen dybystar, syryl\r\n* Tolyq sóılemmen sóıleı almaý, sebebi, entigý paıda bolady.\r\n \r\nBasqa sımptomdary:\r\n\r\n* Úreı nemese mazasyzdyq\r\n* Saqtyq deńgeıiniń tómendeýi (sananyń)\r\n* Aıaqtyń isinýi\r\n* Teriniń solǵyndyǵy\r\n* Tersheńdik\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger tekserip, stetoskoppen ókpeni jáne júrekti tyńdaıdy. Tekserý barysynda kelesi anyqtalady:\r\n\r\n* Júrektiń aýytqýly dybystary\r\n* Ókpeniń syryldaýy\r\n* Júrek jıyrylýynyń jıiliginiń artýy (tahıkardııa)\r\n* Teriniń solǵyndyǵy nemese kógerýi\r\n*  Tynys alýdyń jıileýi (tahıpnoe)\r\n \r\nQajetti tekseris ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Qannyń bıohımııalyq taldaýy\r\n* Qandaǵy ottegi deńgeıin anyqtaý (oksımetrııa nemese arterııaldyq qannyń gazdary)\r\n* Keýde qýysynyń rentgeni\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (QJT)\r\n* EhoKG (júrektiń ÝDT (ÝZI)) – júrek bulshyq etiniń máselesin anyqtaý úshin (mysaly, álsizdigi, qabyrǵasynyń qalyńdaýy, júrek bulshyq etiniń tıisti túrde bosańsı almaýy, júrek qaqpaqtarynyń jetkiliksizdigi nemese tarylýy, júrek mańynda suıyqtyq jınalýy)\r\n* Elektrokardıografııa (EKG) – júrek ustamasyn nemese júrek yrǵaǵyndaǵy máselelerdi anyqtaý úshin.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÓkpedegi irkilis árqashan shuǵyl jaǵdaı jáne aýrýhanada emdelýi tıis, keıde qarqyndy emdeý bólimshesinde.\r\n\r\n* Ottegi murynǵa qoıylǵan ottegi maskasy nemese kishkentaı plastık tútik arqyly beriledi.\r\n* Naýqastardy ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosýda tynys alatyn kómeıge  (keńirdekke) arnaıy tynys alý tútigi engiziledi.\r\n \r\nÓkpedegi irkilistiń sebebin tez anyqtap, emdeýdi bastaý qajet. Mysaly, bul jaǵdaıdyń sebebi júrek ustamasy bolsa, ony shuǵyl tejeý qajet.\r\n\r\nÓkpedegi irkilis kezinde taǵaıyndalatyn dárilik preparattarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Nesep aıdaıtyn preparattar, olar organızmdegi suıyqtyqtyń artyǵyn joıady\r\n* Júrektiń bulshyq etin nyǵaıtýǵa, júrek soǵýynyń jıiligin baqylaýǵa nemese júrekke túsetin qysymdy álsiretýge arnalǵan dáriler.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBoljamy sebebine baılanysty. Naýqastyń jaǵdaıy tez nemese baıaý jaqsarýy múmkin. Keıbir naýqastarǵa uzaq ýaqyt boıy  ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosylý qajet bolýy múmkin. Emdelmegen jaǵdaıda aýrý ómir úshin qaýipti.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nTynys alý máselesi bolǵanda dereý «103» telefony arqyly «jedel járdemge» habarlasý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEger sizde ókpedegi irkiliske nemese júrektiń bulshyq etiniń álsireýine aparatyn aýrý bolsa, barlyq dárilik preparattardy dárigerdiń nusqaýyna saı qatań qabyldaý qajet. Tuzdyń jáne maıdyń mólsheri az emdámdi qadaǵalaý bul jaǵdaıdyń damý qaýpiniń aldyn alýǵa aıtarlyqtaı kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\nÓkpeniń isinýi.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1064,'','Ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýlary','','','qz','s','',0,'',1494,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532794380,1564330380,1532795094,'Ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýy – bul dáneker tininiń ósýi arqyly (fıbrozdaný) ókpeniń anatomııalyq qurylysynyń buzylýymen jáne qabynýmen kórinetin aýrýlardyń úlken toby. Qabyný jáne fıbrozdaný úrdisteriniń nátıjesinde qanǵa qajetti otteginiń jetkizilýi nasharlaıdy. Ókpedegi dáneker tinniń ósý úrdisi ókpe fıbrozy atalady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpeniń ınterstıtsıılik aýrýy – bul dáneker tininiń ósýi arqyly (fıbrozdaný) ókpeniń anatomııalyq qurylysynyń buzylýymen jáne qabynýmen kórinetin aýrýlardyń úlken toby. Qabyný jáne fıbrozdaný úrdisteriniń nátıjesinde qanǵa qajetti otteginiń jetkizilýi nasharlaıdy. Ókpedegi dáneker tinniń ósý úrdisi ókpe fıbrozy atalady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"163\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nShańdy nemese aýadan basqa bólikterdi tynys alýmen ishke jutý ókpeniń ınterstıtsıılik aýrýlarynyń keıbiriniń damýyna aparýy múmkin. Ókpeniń telimdi zaqymdanýyna jatatyndar:\r\n\r\n·         Shahterlardaǵy ókpeniń qara aýrýy – kómirdiń shańyn jutýdan\r\n\r\n·         Fermerdiń ókpesi – topyraq shańyn jutýdan\r\n\r\n·         Asbestoz – asbest talshyqtarynyń bólikterin jutýdan\r\n\r\n·         Sıderoz – shahtadan temirdi nemese quıma aerozolin jutýdan\r\n\r\n·         Sılıkoz – shańdy nemese kremnıı dıoksıdinen.\r\n\r\nÓkpeniń  ınterstıtsıılik aýrýlarynyń basqa sebepteri: aýtoımmýndyq zaqymdanýlar nemese  sáýleniń, gazdyń, býdyń kásiptik áseri. Ókpeniń  ınterstıtsıılik aýrýlarynyń keıbiriniń paıda bolý sebepteri belgisiz.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý taktıkasy ókpeniń tininiń zaqymdanýynyń túrine baılanysty. Emdeýge dárilik preparattar, ottegimen emdeý nemese aýyr jaǵdaılarda ókpeni almastyrý jatady.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1065,'','Ókpeniń ishinara kollapsy - Pnevmotorakc','','','qz','s','',0,'',6223,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532795100,1564331100,1532795877,'Ókpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPnevmotoraks – bul ókpe men keýde qabyrǵasynyń arasyndaǵy plevra qýysynda aýanyń bolýy.  Bul kezde ókpeniń ishki bóliginen ókpe men keýde qýysy arasyndaǵy keńistikke aýanyń ótýi oryn alady, ol ókpeniń nemese keýde qabyrǵasynyń zaqymdanýy nátıjesinde paıda bolady.  Mundaı úrdis ókpeniń kollapsyna (túsýine) aparýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"164\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nSýrette keýdeniń oń jaǵy ókpe tininen tys ornalasqan aýaǵa tolǵan. Osyǵan baılanysty zaqymdanǵan jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi.\r\n\r\nBul jaǵdaı adamnyń keýde qýysyna oq nemese pyshaq tıgende, qabyrǵa zaqymdanǵanda nemese hırýrgııalyq aralasý kezinde baıqalady. \r\n\r\nÓkpe kollapsynyń paıda bolý qaýpi ókpeniń kelesi aýrýlarynda artady:\r\n\r\n·         Astma\r\n\r\n·         HOBL (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy)\r\n\r\n·         Mýkovıstsıdoz (tuqym qýalaıtyn aýrý)\r\n\r\n·         Týberkýlez\r\n\r\n·         Kókjótel\r\n\r\nSırek jaǵdaıda ókpeniń ishinara kollapsy sebepsiz ótedi, mundaı jaǵdaı ózdiginshe kollaps atalady.  Bul jaǵdaıda plevranyń jáne ókpeniń tutastyǵynyń kenetten buzylýy, aýanyń ókpeden plevra qýysyna ótýi baıqalady. Boıy uzyn, aryq adamdarda, sondaı-aq, temeki shegetin adamdarda ókpeniń ishinara kollapsy jıirek kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n·         Keýdedegi jiti aýyrsyný, tereń tynys alǵanda nemese jótelgende kúsheıedi\r\n\r\n·         Entigý\r\n\r\nTaralǵan  pnevmotorakstyń (ókpeniń mańyndaǵy úlken bólikti qamtıtyn pnevmotoraks) kúrdeli sımptomdary bolady:\r\n\r\n·         Qandaǵy otteginiń jetkiliksizdigi saldarynan teriniń kókshildenýi (tsıanoz)\r\n\r\n·         Keýdeniń qysylý sezimi\r\n\r\n·         Sharshaý\r\n\r\n·         Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\nókpeniń ishinara kollapsy kezinde paıda bolýy múmkin basqa sımptomdar:\r\n\r\n·         Muryn ushynyń keńeıýi\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýskýltatsıııa kezinde (fonendoskoptyń kómegimen ókpeni tyńdaý) pnevmotoraks jaǵynda tynys alýdyń bolmaýy nemese álsireýi anyqtalady. Sondaı-aq, naýqasta tómen arterıaldyq qysym baıqalýy múmkin.\r\n\r\nDáriger kelesi zertteýlerdi ótkizedi:\r\n\r\n• arterııalyq qannyń gazdyq quramyn taldaý – qandaǵy gazdyń mólsherin anyqtaý arqyly tynys alý qyzmetin baǵalaýdyń asa dál ádisi (ottegini, kómir qyshqyl gazyn). Ádistiń máni – organızmniń ottegimen qanyǵýyn jáne tynys alý jetkiliksizdigin anyqtaý. Pnevmotoraksqa shaldyqqan adamdarda ádette, otteginiń deńgeıi tómen, al kómirqyshqyl  gazynyń deńgeıi – joǵary.\r\n\r\n• keýde qýysynyń rentgenografııasy\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"165\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKeýde qýysynyń rentgen sýretinde oń ókpeniń ishinara túsýi (ishinara kollaps)baıqalady. Zaqymdanǵan oń jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi jáne kishirek.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n__Alǵashqy járdem:__\r\n\r\nPnevmotoraks kezinde jedel járdem kelgenge deıin keýde qýysynyń ashyq jarasyna ótpeıtin, germetıkalyq tańǵyshty tartý qajet. Ol úshin kleenkany, polıetılen plenkany, qalyń maqta-dáke tańǵyshty qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n__Medıtsına qyzmetkerlerine bilikti kómek:__\r\n\r\nShaǵyn pnevmotoraks kezinde ottegi jáne demalys qajet bolady.\r\n\r\nKúrdeli  jaǵdaıda ókpe jeńil jaıylyp, jazylýy úshin dáriger pýnktsııa jasaıdy (ókpe mańaıyndaǵy aýany joıý úshin ınemen tesý).\r\n\r\nNaýqasta ókpeniń aýyr ishinara kollapsy baıqalsa, qabyrǵa men ókpe arasyndaǵy aýmaqqa arnaıy ókpe tútigi engiziledi, ol artyq aýany shyǵaryp, aǵzanyń jaıylyp, jazylýyna múmkindik beredi, bul jaǵdaıda aýrýhanaǵa jatý qajet bolady.  Ókpe tútigin naýqastyń organızminde birneshe jylǵa qaldyrýǵa bolady.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda pnevmotoraksty emdeý jáne aýrýdyń qaıtalanýynyń aldyn alý úshin  hırýrgııalyq kómek qajet bolady. Aýasy shyǵatyn aýmaqty biteý qajet, bul jaǵdaıda qýysty arnaıy hımııalyq zattekpen toltyrady, bul tinniń tyrtyqtanýyn údetedi. Bul protsedýra plevrodez atalady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń qaıta paıda bolý yqtımaldyǵy artady, eger:\r\n\r\n·         Adam uzyn jáne aryq bolsa\r\n\r\n·         Temeki shegetin bolsa\r\n\r\n·         Buryn qos ókpeniń (oń jáne sol) ishinara kollapsy bolsa\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·         ókpeniń qaıtalanǵan kollapsy\r\n\r\n·         Shok (qan aınalym, tynys alý, júıke júıesiniń ómirlik mańyzdy aǵzalarynyń qyzmetteriniń kúrt buzylýy)\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger ókpeniń ishinara kollapsynyń sımptomdary baıqalsa nemese buryn osy aýrýmen aýyrsańyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nPnevmotorakstyń aldyn alýdyń arnaıy ádisteri joq. Ókpe aýrýlarynda zamanaýı emdik-profılaktıkalyq is-sharalardy ótkizý usynylady, sondaı-aq, aýrýdyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin temeki shegýdi qoıý qajet.\r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000087.htm\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__\r\n\r\nZeınab Mahmýdova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nAlfııa Abdrahmanova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz  portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1066,'','Ókpeniń ishinara kollapsy - pnevmotoraks','','','qz','s','',0,'',5485,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532795880,1564331880,1532796366,'Ókpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\n\'\'Ókpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPnevmotoraks – bul ókpe men keýde qabyrǵasynyń arasyndaǵy plevra qýysynda aýanyń bolýy.  Bul kezde ókpeniń ishki bóliginen ókpe men keýde qýysy arasyndaǵy keńistikke aýanyń ótýi oryn alady, ol ókpeniń nemese keýde qabyrǵasynyń zaqymdanýy nátıjesinde paıda bolady.  Mundaı úrdis ókpeniń kollapsyna (túsýine) aparýy múmkin.\r\n\r\n\'\'Sýrette keýdeniń oń jaǵy ókpe tininen tys ornalasqan aýaǵa tolǵan. Osyǵan baılanysty zaqymdanǵan jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi.\'\'\r\n\r\nBul jaǵdaı adamnyń keýde qýysyna oq nemese pyshaq tıgende, qabyrǵa zaqymdanǵanda nemese hırýrgııalyq aralasý kezinde baıqalady. \r\n\r\nÓkpe kollapsynyń paıda bolý qaýpi ókpeniń kelesi aýrýlarynda artady:\r\n\r\n* Astma\r\n* HOBL (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy)\r\n* Mýkovıstsıdoz (tuqym qýalaıtyn aýrý)\r\n* Týberkýlez\r\n* Kókjótel\r\n \r\nSırek jaǵdaıda ókpeniń ishinara kollapsy sebepsiz ótedi, mundaı jaǵdaı ózdiginshe kollaps atalady.  Bul jaǵdaıda plevranyń jáne ókpeniń tutastyǵynyń kenetten buzylýy, aýanyń ókpeden plevra qýysyna ótýi baıqalady. Boıy uzyn, aryq adamdarda, sondaı-aq, temeki shegetin adamdarda ókpeniń ishinara kollapsy jıirek kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Keýdedegi jiti aýyrsyný, tereń tynys alǵanda nemese jótelgende kúsheıedi\r\n* Entigý\r\n \r\nTaralǵan  pnevmotorakstyń (ókpeniń mańyndaǵy úlken bólikti qamtıtyn pnevmotoraks) kúrdeli sımptomdary bolady:\r\n\r\n* Qandaǵy otteginiń jetkiliksizdigi saldarynan teriniń kókshildenýi (tsıanoz)\r\n* Keýdeniń qysylý sezimi\r\n* Sharshaý\r\n* Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n \r\nókpeniń ishinara kollapsy kezinde paıda bolýy múmkin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* Muryn ushynyń keńeıýi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýskýltatsıııa kezinde (fonendoskoptyń kómegimen ókpeni tyńdaý) pnevmotoraks jaǵynda tynys alýdyń bolmaýy nemese álsireýi anyqtalady. Sondaı-aq, naýqasta tómen arterıaldyq qysym baıqalýy múmkin.\r\n\r\nDáriger kelesi zertteýlerdi ótkizedi:\r\n\r\n• arterııalyq qannyń gazdyq quramyn taldaý – qandaǵy gazdyń mólsherin anyqtaý arqyly tynys alý qyzmetin baǵalaýdyń asa dál ádisi (ottegini, kómir qyshqyl gazyn). Ádistiń máni – organızmniń ottegimen qanyǵýyn jáne tynys alý jetkiliksizdigin anyqtaý. Pnevmotoraksqa shaldyqqan adamdarda ádette, otteginiń deńgeıi tómen, al kómirqyshqyl  gazynyń deńgeıi – joǵary.\r\n\r\n• keýde qýysynyń rentgenografııasy\r\n\r\n\'\'Keýde qýysynyń rentgen sýretinde oń ókpeniń ishinara túsýi (ishinara kollaps)baıqalady. Zaqymdanǵan oń jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi jáne kishirek.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n__Alǵashqy járdem__:\r\n\r\nPnevmotoraks kezinde jedel járdem kelgenge deıin keýde qýysynyń ashyq jarasyna ótpeıtin, germetıkalyq tańǵyshty tartý qajet. Ol úshin kleenkany, polıetılen plenkany, qalyń maqta-dáke tańǵyshty qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n__Medıtsına qyzmetkerlerine bilikti kómek:__\r\n\r\nShaǵyn pnevmotoraks kezinde ottegi jáne demalys qajet bolady.\r\n\r\nKúrdeli  jaǵdaıda ókpe jeńil jaıylyp, jazylýy úshin dáriger pýnktsııa jasaıdy (ókpe mańaıyndaǵy aýany joıý úshin ınemen tesý).\r\n\r\nNaýqasta ókpeniń aýyr ishinara kollapsy baıqalsa, qabyrǵa men ókpe arasyndaǵy aýmaqqa arnaıy ókpe tútigi engiziledi, ol artyq aýany shyǵaryp, aǵzanyń jaıylyp, jazylýyna múmkindik beredi, bul jaǵdaıda aýrýhanaǵa jatý qajet bolady.  Ókpe tútigin naýqastyń organızminde birneshe jylǵa qaldyrýǵa bolady.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda pnevmotoraksty emdeý jáne aýrýdyń qaıtalanýynyń aldyn alý úshin  hırýrgııalyq kómek qajet bolady. Aýasy shyǵatyn aýmaqty biteý qajet, bul jaǵdaıda qýysty arnaıy hımııalyq zattekpen toltyrady, bul tinniń tyrtyqtanýyn údetedi. Bul protsedýra plevrodez atalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń qaıta paıda bolý yqtımaldyǵy artady, eger:\r\n\r\n* Adam uzyn jáne aryq bolsa\r\n* Temeki shegetin bolsa\r\n* Buryn qos ókpeniń (oń jáne sol) ishinara kollapsy bolsa\r\n​\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* ókpeniń qaıtalanǵan kollapsy\r\n* Shok (qan aınalym, tynys alý, júıke júıesiniń ómirlik mańyzdy aǵzalarynyń qyzmetteriniń kúrt buzylýy)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger ókpeniń ishinara kollapsynyń sımptomdary baıqalsa nemese buryn osy aýrýmen aýyrsańyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nPnevmotorakstyń aldyn alýdyń arnaıy ádisteri joq. Ókpe aýrýlarynda zamanaýı emdik-profılaktıkalyq is-sharalardy ótkizý usynylady, sondaı-aq, aýrýdyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin temeki shegýdi qoıý qajet.','student_k',38,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1067,'','Ókpeniń qabynýy','','','qz','s','',0,'',15844,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532796360,1564332360,1532797360,'Pnevmonııa nemese ókpeniń qabynýy – ókpeniń ınfektsııalyq aýrýy.\r\nPnevmonııa kóbinese, eki jasqa jetpegen balalarda, 65 jastan asqan eresekterde jáne ımmýnıteti tómendegen adamdarda damıdy. Kóbinese, pnevmonııanyń damýy salqyn tııýine, vırýstyq aýrýǵa, ımmýnıtetti túsiretin dári qabyldaýǵa baılanysty.\r\n\r\nPnevmonııa kezindegi ólim-jitim 1-9% jetedi (100 adamnan pnevmonııadan 1-9 adamǵa deıin ólim-jitimge ushyraıdy). Mundaı joǵary paıyz negizinen, medıtsınalyq kómekti ýaqytyly almaýyna baılanysty, sondaı-aq, basqa aýyr aýrýlar kezinde pnevmonııanyń damýymen baılanysty.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__ \r\n    \r\nPnevmonııa nemese ókpeniń qabynýy – ókpeniń ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"166\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'__Ókpe__  - keýde qýysyn tolyǵymen alyp jatqan qos aǵza. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishimi tynys alý fazasyna (dem alý, dem shyǵarý) baılanysty ózgeredi.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"167\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ókpe bólikterden turady. Oń ókpe úsh bólikke bólinedi: joǵarǵy, ortańǵy jáne tómengi, al sol ókpe – úsh bólikke: joǵarǵy jáne tómengi bólikterge bólinedi. Ókpeniń bólikteri bronh-ókpe segmentterine bólinedi, segmentter – bólikshelerge, al bóliksheler – atsınýstarǵa. Atsınýs ( lat. acinus — júzim shoǵy) – bir tynys alý bronhıolasy, onyń salalary, alveola joldary men alveola qaltalary kiretin ókpeniń bólikshesiniń bólimi. Aýanyń ókpege túsýi: keńirdek  basty bronhtarǵa bólinedi, olar ókpege órile jalǵasady, taramdalady (bronh «butasy»), oń bas bronh úsh tarmaq túzedi, al sol – eki tarmaq túzedi. Ári qaraı taramdar kelesi tártipte bólinedi: tarmaqtar – orta bronhylar – usaq bronhylar – tynys alý bronhıolalary – alveolalar joldary, olardyń árqaısysy alveolalyq qaltamen aıaqtalady. Alveola joldarynyń jáne qaltalarynyń qabyrǵasy alveolalardan (kópirshikter) turady. Osy alveolalarda qan men syrttan túsken aýa arasyndaǵy  ottegimen kómir qyshqyl gazynyń arasynda almasý ótedi.\'\'\r\n\r\nPnevmonııa kóbinese, eki jasqa jetpegen balalarda, 65 jastan asqan eresekterde jáne ımmýnıteti tómendegen adamdarda damıdy. Kóbinese, pnevmonııanyń damýy salqyn tııýine, vırýstyq aýrýǵa, ımmýnıtetti túsiretin dári qabyldaýǵa baılanysty.\r\n\r\nPnevmonııa kezindegi ólim-jitim 1-9% jetedi (100 adamnan pnevmonııadan 1-9 adamǵa deıin ólim-jitimge ushyraıdy). Mundaı joǵary paıyz negizinen, medıtsınalyq kómekti ýaqytyly almaýyna baılanysty, sondaı-aq, basqa aýyr aýrýlar kezinde pnevmonııanyń damýymen baılanysty.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPnevmonııany týyndatýshy sebepter kóp. Asa keń taralǵany – tynys alatyn aýadaǵy bakterııalar men vırýstar. Organızm ádette, ókpeniń mıkrobpen zalaldanýynyń aldyn alady. biraq, keıde mıkrobtar ımmýndyq júıeni kúsheıtedi, tipti, jalpy densaýlyq jaqsy bolǵannyń ózinde.\r\n\r\nPnevmonııa ony týyndatýshy mıkrobtyń túrine jáne ınfektsııany juqtyrǵan jerine qaraı jiktelinedi.\r\n\r\n__Aýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııa__\r\n\r\nAýrýhana syrtyndaǵy pnevmonııa – asa keń taralǵan túri. Juqpalaný aýrýhanadan jáne basqa medıtsınalyq mekemelerden tys jerde oryn alady jáne kelesi sebepterden týyndaıdy:\r\n\r\n•        Pnevmokokktar sekildi bakterııalar (Streptococcus pneumonia). Bakterıaldyq aýrýhana syrtyndaǵy pnevmonııa óz betinshe nemese sýyq tııýden keıin paıda bolýy múmkin. Pnevmonııanyń bul túri kóbinese, ókpeniń bir bóligin qamtıdy jáne bóliktik  pnevmonııa atalady.\r\n\r\n•        Mıkoplazmalar – ádette, pnevmonııanyń basqa túrine qaraǵanda jeńil belgiler men sımptomdardy týyndatady. \"Aıaqta júrip ótkizgen pnevmonııa\", - tósekke jatý qajet bolmaǵan, asa kúrdeli emes pnevomonııany sıpattaıtyn termın. Mundaı pnevmonııa, ádette, mıkoplazmany juqtyrý nátıjesi bolady.\r\n\r\n•        Vırýstar, onyń ishinde, sýyq tııý aýrýyn jáne tumaýdy týyndatatyn vırýstardyń bir túrine jatatyndary. Vırýstar – 2 jasqa deıingi balalarda pnevmonııanyń jıi sebebi. Vırýstyq pnevmonııa, ádette, jeńil. Biraq, aýyr jiti respıratorlyq sındrom sekildi tumaýdyń aýyr vırýstarynan (TORS ılı SARS) týyndaıtyn  vırýstyq pnevmonııanyń barysy aýyr sıpatta bolýy múmkin.\r\n\r\n•        Topyraq pen qus tezeginde bolatyn zeńder. Pnevmonııanyń bul túri – jalpy densaýlyǵynda másele bolatyn nemese ımmýndyq júıesi álsiregen adamdarda, sondaı-aq, tynys alǵanda osy qozdyrǵyshtyń úlken mólsherin demimen ishine tartqan adamdarda keń taralǵan.  \r\n\r\n__Aýrýhana ishilik (gospıtaldyq nemese nozokomıaldyq) pnevmonııa__\r\n\r\nAýrýhana ishilik pnevmonııa - bakterıaldyq ınfektsııa, adamdarda aýrýhanaǵa jatqyzylǵannan keıin alǵashqy 48 saǵat ishinde paıda bolady. Aýrýhana ishilik pnevmonııa – kúrdeli aýrý, sebebi, ony týyndatatyn bakterııalar antıbıotıkterge turaqtyraq bolýy múmkin.\r\n\r\nQarqyndy terapııa bólimshelerinde qoldanylatyn ókpeniń jasandy ventılıatsııasynda bolatyn adamdar pnevmonııanyń osy túriniń joǵar{ANAME()}6{ANAME}y qaýpine ushyraıdy. \r\n\r\n__Instıtýtsıonaldyq pnevmonııa__\r\n\r\nInstıtýtsıonaldyq pnevmonııa bakterıaldyq ınfektsııadan týyndaıdy. Ol kóbinese, naýqastarǵa uzaq kútim jasalatyn, mysaly, búırek dıalızi sekildi jerlerdegi adamdarda paıda bolady. Aýrýhana ishilik pnevmonııa sekildi ınstıtýtsıonaldyq pnevmonııa da antıbıotıkterge turaqty bakterııalardan týyndaýy múmkin.\r\n\r\n__Aspıratsııalyq pnevmonııa__\r\n\r\nAspıratsııalyq pnevmonııa tamaqty, sýdy, qusyqty nemese silemeıdi ókpege demińizben ishke qaraı jutyp, ókpeńizge ótkizip alǵanda paıda bolady. Bul qalypty qusý refleksine bassúıek-mı jaraqaty, jutýdaǵy máseleler nemese alkogol men esirtki kedergi keltirgende oryn alýy múmkin.\r\n\r\n__Qaýip faktorlary__\r\nPnevmonıııa kez kelgen jastaǵy adamda paıda bolýy múmkin. Biraq, eki jas toby eń úlken qaýipke beıim:\r\n\r\n•        2 jasqa deıingi sábılar, sebebi, olardyń ımmýndyq júıesi damý ústinde\r\n\r\n•        65 jastan asqan adamdar.\r\n\r\nBasqa qaýip faktorlary:\r\n\r\n•        Astma (demikpe), ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy jáne júrek aýrýy  sekildi sozylmaly aýrýlar;\r\n\r\n•        Immýndyq júıeniń álsireýi nemese báseńdeýi, AITV / JITS, aǵza aýystyrý, qaterli isiktiń hımıoterapııasy nemese steroıdtardy uzaq merzimdi qoldaný sekildi faktorlardyń saldarynan;\r\n\r\n•        Temeki shegý, onyń saldarynan organızmniń bakterııalarǵa jáne vırýstarǵa qarsy qorǵanys kúshi buzylady;\r\n\r\n•        Aýrýhanada ókpeniń jasandy ventılıatsııasynda bolý.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKóptegen adamdar ókpeniń qabynýyn joǵary temperatýra men kúshti jótel boıynsha bilýge bolady dep qate sanaıdy, alaıda, kóbinese, bul aýrýdyń sımptomdary jeńil sýyq tııýge uqsaıdy. Ókpeniń qabynýyna shaldyǵý kúzde aýa raıy nasharlaı bastaǵanda artady.  \r\n\r\nBakterıaldyq  pnevmonııanyń sımptomdary (belgileri) jiti jáne birtindep paıda bolýy múmkin. Oǵan kiretinder:\r\n\r\n·           qyzba (dene temperatýrasynyń 390S-tan joǵarylaýy), keıde, kerisinshe, dene temperatýrasynyń tómendeýi (ádette, 65 jastan asqan adamdarda kezdesedi)\r\n\r\n·         dirildeý,\r\n\r\n·         keýdedegi jiti aýyrsyný, qoıý, sarǵysh nemese jasyl qaqyryqpen jótel,\r\n\r\n·         jıilegen pýls jáne tynys alýdyń jıileýi,\r\n\r\n·         kúshti terleý,\r\n\r\n·         erin men tyrnaqtyń kókshildigi.\r\n\r\nVırýstyq pnevmonııaǵa tán:\r\n\r\n·      temperatýranyń artýy,\r\n\r\n·         qurǵaq jótel,\r\n\r\n·         bas aýyrýy,\r\n\r\n·         bulshyq et aýyrsynýy,\r\n\r\n·         álsizdik,\r\n\r\n·         qajý jáne kúshti entigý.\r\n\r\nMıkoplazmalardan týyndaıtyn  pnevmonııanyń sımptomdary bakterıaldyq jáne vırýstyq pnevmonııanyń sımptomdaryna, kóbinese, uqsas keledi, biraq, ádette álsizdeý.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nTekserý kezinde dáriger keýdeni tyńdaǵanda kópirshikti syryldy anyqtaıdy (ókpede qoıý suıyqtyq bolýyn bildiretin dybys).\r\n\r\nDáriger qosymsha tekserýdi taǵaıyndaıdy (aýrýdyń bilingen sımptomdaryn eskerýmen):\r\n\r\n·         qan taldaýy. Leıkotsıtterdiń artýy (aq qan jasýshalary) qabyný úrdisiniń bolýyn bildiredi.\r\n\r\n·         Keýde qýysy aǵzalarynyń rentgeni (rentgenografııa) – aýrýdy anyqtaýdyń negizgi ádisi. Pnevmonııada rentgenogrammada qabyný oshaǵy anyq kórinedi (bul bóliktik qabyný bolýy múmkin, ol jergilikti túrde ókpeniń bir bóliginde damıdy, nemese úlkenirek úrdis bolýy múmkin). Keıde rentgenografııada  pnevmonııanyń asqynýy – gıdrotoraks anyqtalady (ókpe men keýde qýysynyń ortasyndaǵy plevra qýysynda suıyqtyqtyń jınalýy). Bul jaǵdaıda plevra qýysynyń pýnktsııasy jasalady, jáne suıyqtyq uzyn ınemen alynady. Qajet bolsa, hırýrgııalyq aralasý ótkiziledi, jáne suıyqtyq plevra qýysynan operatsııalyq jolmen alynady.\r\n\r\n·         Naýqas  jótelgende jınalǵan qaqyryq taldaýy  pnevmonııanyń sebebin anyqtaıdy (bakterııalardyń, vırýstar men mıkroorganızmderdiń bolýy ınfektsııalyq úrdisti bildiredi).\r\n\r\n·         Bronhoskopııa -  naýqastyń murny nemese aýzy arqyly engizilgen jińishke tútik arqyly dáriger bronhyny qaraıdy jáne qajet bolsa, qabyný oshaǵynan silemeı alýy múmkin.\r\n\r\n·         Ókpeniń kompıýterlik tomografııasy – uzaq ýaqyt boıy jazylmaıtyn pnevmonııada ókpeni egjeı-tegjeıli qaraýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııaǵa shaldyqqan adamdardy ádette, úı jaǵdaıynda dáriniń kómegimen emdeýge bolady. Sımptomdaryńyz birneshe kún nemese apta ishinde jeńildegenimen, álsizdik birneshe aı nemese odan artyqqa sozylýy\n múmkin.\r\n\r\nKeıinnen ókpeniń ınfektsııadan tazarýyn bilý úshin dáriger keýde qýysynyń rentgenografııasyn ótýdi usynady. Emdeýdi toqtatý úshin bul jetkilikti bolýy múmkin, ókpeniń rentgen sýreti tolyq qalpyna kelmese de. Emdeýge  28 kún ótkende keýde  qýysynyń rentgenografııasy aýrýhana syrtyndaǵy (kommýnaldyq) pnevmonııaǵa shaldyqqan adamdardyń jartysynda ǵana  qalpyna keledi.\r\n\r\nNaqty sharalar pnevmonııanyń túrine jáne aýyrlyǵyna, jasqa jáne densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyna baılanysty. Oǵan jatatyndar:\r\n\r\n•        Bakterıaldyq  pnevmonııany emdeıtin antıbıotıkter. Qoldaný basynda pnevmonııanyń sebebi bolǵan bakterııanyń túrin anyqtaýǵa jáne ony emdeýge ońtaıly antıbıotık tańdaýǵa ýaqyt ketedi. Kóbinese, úsh kún ishinde jaǵdaı jaqsarady, biraq, temeki shegetinderde jaqsarýǵa eki eseden artyq ýaqyt ketedi.  Eger sımptomdaryńyz jaqsarmasa, dáriger basqa  antıbıotıkti usynýy múmkin.\r\n\r\n•        Vırýstyq  pnevmonııany emdeıtin vırýsqa qarsy preparattar. Mundaı naýqastarda jaqsarý bir-úsh apta ishinde oryn alady.\r\n\r\n•        Ystyqty túsiretin preparattar, aspırın nemese ıbýprofen sekildi.\r\n\r\nJótelge qarsy dáriler. Demalý úshin jóteldi basatyn dáriler. Biraq, jóteldi tolyǵymen joıǵan jón, sebebi, jótel ókpeden suıyqtyq shyǵýyna, onyń tazarýyna yqpal etedi.\r\n\r\n__Aýrýhanaǵa jatqyzý__\r\n\r\nAýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady, eger:\r\n\r\n•        65 jastan asqan bolsańyz\r\n\r\n•        Ýaqytty, oryndy, adamdardy tanymaıtyndaı estiń qalypty bolmaýy\r\n\r\n•        ishetin antıbıotık qabyldaýǵa kedergi keltiretin qusý men júrek aınýy bolsa\r\n\r\n•        joǵary arterıaldyq qysym bolsa\r\n\r\n•        óte jıi tynys alý, entigý\r\n\r\n•        ózdiginshe tynys alý qıyn\r\n\r\n•        temperatýra normadan tómen.\r\n\r\nEger naýqasty ókpeniń jasandy ventılıatsııasyna qosý qajet bolsa, jaǵdaıy aýyr bolsa, aýrýhananyń qarqyndy emdeý bólimshesine jatqyzý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n__Balalar aýrýhanaǵa jatqyzylýy múmkin, eger:__\r\n·         jasy 3 aılyqqa deıin bolsa\r\n\r\n·         uıqy basýy bolsa\r\n\r\n·         tynys alýynda másele baıqalsa\r\n\r\n·         qandaǵy otteginiń deńgeıi tómen\r\n\r\n·         sýsyzdaný belgileri baıqalsa\r\n\r\n·         dene temperatýrasy normadan tómen.\r\n\r\n__Ómir salty jáne úı quraldary__\r\n\r\nTez qalpyna kelý jáne asqyný qaýpin azaıtý úshin:\r\n\r\n•        kóbirek demalyńyz. Jaqsy sezine bastaǵannyń ózinde abaı bolý qajet, júktemeni arttyrýǵa bolmaıdy.\r\n\r\n•        Temperatýra qalypty bolyp, qaqyryqty jótel basylǵanymen, úıde bolyńyz. Pnevmonııa qaıtalanýy múmkin, jaǵdaı túpkilikti jaqsarǵansha tolyq jumys júktemesine oralýǵa bolmaıdy. Emdeýshi dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\n•        Suıyqtyqty kóbirek ishińiz, ókpedegi qaqyryq túzilýin jáne shyǵýyn jeńildetý úshin.\r\n\r\n•        Dáriger taǵaıyndaǵan dárilik preparattardy qatań qabyldaý qajet. Eger dári qabyldaýdy erte toqtatsa, ókpede bakterııalar qalady jáne pnevmonııa qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nPnevmonııa ókpeniń jaǵynan birqatar asqynýdy týyndatýy múmkin. Asa aýyr asqynýy – tynys alý jetkiliksizdiginiń damýy. Pnevmonııada onyń damýy ókpeniń jáne júrektiń qosarlanǵan sozylmaly aýrýlary bar egde jastaǵy naýqastarda asa yqtımal. Tynys  alý jetkiliksizdigi mundaı naýqastarda ólim-jitimniń sebebi bolýy múmkin. Sondaı-aq, ólim-jitimge júrek-qantamyr jetkiliksizdiginiń (júrek jumysynyń buzylysynan týyndaǵan qan aınalymynyń kúrt paıda bolýy) damýy aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nKóbinese, pnevmonııaǵa shaldyqqan naýqastardy dáriniń kómegimen tabysty emdeýge bolady. Biraq, keıbir adamdarda, ásirese, joǵary qaýip toptaryndaǵy adamdarda kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:   \r\n\r\n•        Qandaǵy bakterııalar (bakterıemııa). Qan aǵymyna ókpeden túsetin bakterııalar ınfektsııany basqa aǵzalarǵa taratýy múmkin, bul ishki aǵzalardyń aýyr buzylystaryna aparýy múmkin.\r\n\r\n•        Ókpeniń abstsessi. Abstsess iriń tolǵan qýys túzilýimen ókpe tininiń buzylysqa ushyraýy kezinde paıda bolady. Abstsess, ádette, antıbıotıkterdiń kómegimen emdeledi. Keıde hırýrgııalyq ádister nemese irińdi joıý úshin abstsess aýmaǵyna uzyn ınemen nemese tútikpen drenaj jasaýmen.\r\n\r\n•        Ókpe mańaıynda suıyqtyq jınalýy (plevrıt). Pnevmonııa ókpe men keýde qýysyndaǵy (plevra) tin qabattarynyń arasyndaǵy jińishke keńistikte suıyqtyq jınalýyna aparýy múmkin. Eger suıyqtyq juqpalanǵan bolsa, nemese kóp bolsa, ony hırýrgııalyq jolmen uzyn ıneniń kómegimen alý qajet bolýy múmkin.  \r\n\r\n•        Tynys alýdyń qıyndaýy. Eger pnevmonııa aýyr dárejeli bolsa nemese ókpeniń sozylmaly aýrýlary bolsa, tynys alýda máseleler jáne organızmniń ottegimen jetkiliksiz qamtamasyz etilýi paıda bolýy múmkin. Naýqasty aýrýhanaǵa jatqyzý jáne ókpeniń jasandy ventılıatsııasyna qosý qajet bolýy múmkin, emdep jazylǵanǵa deıin.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nPnevmonııanyń aldyn alý úshin usynylady:\r\n\r\n•        Tumaýǵa qarsy maýsymdyq vaktsınatsııany ótkizý. Tumaý vırýsy vırýstyq pnevmonııanyń tikeleı sebebi bolýy múmkin. Bakterıaldyq pnevmonııa, sondaı-aq, tumaýdyń jıi sebebi. Tumaýdan vaktsınatsııa júrgizý organızmniń aıtarlyqtaı qorǵanysyn beredi.\r\n\r\n•        Pnevmonııaǵa qarsy egilýge bolady. Dárigerler streptokokktyq pnevmonııaǵa qarsy (pnevmokokktyq vaktsına) bir rettik  vaktsınany 65 jastan asqan adamdardyń bárine, sondaı-aq, qarttar úıinde turatyn jáne uzaq medıtsınalyq kútim kórsetiletin medıtsınalyq mekemelerdegi kez kelgen jastaǵy adamdarǵa, sondaı-aq, temeki shegetinderge egýdi usynady. Vaktsına ásirese, pnevmokokkty pnevmonııa boıynsha qaýip tobyndaǵy adamdarǵa usynylady. Keıbir dárigerler qaıta vaktsınatsııany alǵashqydan keıin bes jyl ótkende ótkizýdi usynady.\r\n\r\n•        Balaǵa vaktsına egý qajet. Dárigerler 2 jasqa deıingi balalardyń barlyǵyna jáne 2-5 jas aralyǵyndaǵy pnevmokokkty pnevmonııa boıynsha qaýip tobyndaǵy balalarǵa túrli vaktsınalardy usynady. Bala baqshaǵa baratyn balalar da vaktsına alýy qajet. Sonymen qatar, dárigerler alty aıdan asqan balalarǵa maýsymdyq egýdi usynady.\r\n\r\n•        Tazalyq saqtaý qajet. Pnevmonııaǵa aparatyn qarapaıym respıratorlyq ınfektsııalardan qorǵaý úshin  udaıy qol jýyp, nemese qolǵa arnalǵan spırt negizindegi zararsyzdandyratyn quraldy qoldaný qajet.\r\n\r\n•        Temeki shekpeńiz. Temeki shegý respıratorlyq ınfektsııaǵa qarsy ókpeniń tabıǵı qorǵanysyn zaqymdaıdy.\r\n\r\n•        Demalyp, symbatyńyzdy saqtaıtyn kúıde bolyńyz. Durys demalys, salaýatty tamaqtaný jáne ortasha dene júktemeleri ımmýndyq júıeni nyǵaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÚlgi kórsetińiz. Aýyrsańyz, úıde qalyńyz. Eger qoǵamdyq oryndarda bolsańyz, jáne sýyq tıgen bolsa, jótelgende jáne túshkirgende aýyz ben muryndy shyntaǵyńyzdyń ishki jaǵymen jabýǵa tyrysyńyz. \r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/pnu/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Aleksandr Korolkov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Saltanat Hıshına, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1068,'','Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy','','','qz','s','',0,'',7603,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532797380,1564333380,1532798170,'Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) – ókpeniń eń jıi kezdesetin aýrýy, ol tynys alý joldaryna aýa aǵynynyń kelýiniń qaıtymsyz  ishinara shektelýimen sıpattalady, jáne tynys alýdyń qıyndaýymen qosarlanady. \r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys alý júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  adam organızmine keltiretin zııany - qaıtymsyz. Onyń eki túri bar: emfızema jáne sozylmaly bronhıt, bul tynys alý jetkiliksizdiginiń asa keń taralǵan sebepteri.\r\n\r\nSozylmaly  bronhıt – bronhylardyń (negizgi tynys alý joldarynyń) qabynýy, ol uzaq ýaqyt boıy qaqyryqty jótelmen, tynys alýdyń qıyndaýymen, entigýmen jáne sharshaýmen qosarlanady. Aýrý vırýstyq respıratorlyq ınfektsııa sanalady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) – ókpeniń eń jıi kezdesetin aýrýy, ol tynys alý joldaryna aýa aǵynynyń kelýiniń qaıtymsyz  ishinara shektelýimen sıpattalady, jáne tynys alýdyń qıyndaýymen qosarlanady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"168\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ókpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys alý júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\'\'\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  adam organızmine keltiretin zııany - qaıtymsyz. Onyń eki túri bar: emfızema jáne sozylmaly bronhıt, bul tynys alý jetkiliksizdiginiń asa keń taralǵan sebepteri.\r\n\r\nSozylmaly  bronhıt – bronhylardyń (negizgi tynys alý joldarynyń) qabynýy, ol uzaq ýaqyt boıy qaqyryqty jótelmen, tynys alýdyń qıyndaýymen, entigýmen jáne sharshaýmen qosarlanady. Aýrý vırýstyq respıratorlyq ınfektsııa sanalady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"169\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"170\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Emfızema – ókpeniń aýa qaltashalary (alveolary) buzylysqa ushyraıtyn aýrý. Kóbinese, alveolalardyń jáne qorshaǵan tinderdiń ýshyǵatyn buzylysy baıqalady. Aýrýdyń keıingi satylarynda ókpede buryn ókpe tini bolǵan tustarda aýa qýystary túziledi. Emfızema ókpeniń aýa qaltashalarynyń arasynda qabyrǵalar álsiregende (juqarǵanda) paıda bolady. Emfızema ókpeniń kollapsyna aparady.\'\'\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan zardap shegetin adamdardyń kópshiliginde aýrýdyń joǵaryda keltirilgen eki túriniń birigýi baıqalady.   \r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTemeki shegý – ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýlarynyń negizgi sebepteriniń biri. Adam kóbirek temeki shekken saıyn ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  yqtımaldyǵy joǵary bolady.\r\n\r\nDegenmen, temeki shegetinderdiń keıbiri syrqatqa shaldyqpaýy da múmkin. Sırek jaǵdaıda, temeki shekpeıtin adamdarda organızminde alfa-1 antıtrıpsın aqýyzynyń jetkiliksizdiginen emfızema damýy múmkin.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń qaýip faktorlaryna jatady:\r\n\r\n* jumys ornyndaǵy keıbir gazdardyń nemese aýanyń áreketi\r\n\r\n* Passıvti temeki shegý jáne qorshaǵan ortanyń lastanýy\r\n\r\n* otta jıi tamaq ázirleý, jeldetýdiń nashar bolýymen.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Jótel, qaqyryqpen nemese qaqyryqsyz\r\n\r\n* Entigý\r\n\r\n* Tynys alýdyń qıyndaýy\r\n\r\n* Syryldaý\r\n\r\n* Sharshaý\r\n\r\n* Jıi respıratorlyq aýrýlar.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń sımptomdary birtindep damıtyndyqtan, keıbir adamdar bul aýrýdyń bolýyn bilmeıdi.  \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\n1. aýrýdy naýqastyń tynys alýyn  stetoskoptyń kómegimen tyńdaý arqyly anyqtaýǵa bolady. Biraq, ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy bolýynda da ókpeniń dybysy qalypty bolatyn jaǵdaılar kezdesedi. \r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"171\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n2. Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýyn anyqtaýdyń ońtaıly testi – spırometrııa – ókpeniń syıymdylyǵyn ólsheıtin arnaıy mashına, aýyrsyndyrmaıtyn zertteý. Onyń nátıjesi test ótkennen keıin birden beınelenedi, naýqastyń jaǵynan dene shıryǵýy qajet bolmaıdy, taldaý úshin qan alý qajet emes, naýqastyń organızmi radıatsııaǵa ushyramaıdy.\r\n\r\n3.Sondaı-aq, keýde qýysynyń rentgeni nemese kompıýterlik tomografııasy arqyly syrqatty anyqtaýǵa bolady. Alaıda, keıde mundaı beıneleýde de ókpe qalypty kórinýi múmkin. Keıde naýqastyń qanyn taldaý qajet bolady, qandaǵy ottegi men kómir qyshqyl gazynyń mólsherin ólsheý úshin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan tolyq jazylýǵa kepildik beretin ámbebap qural joq, alaıda, aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý jáne aýrýdyń nasharlaýynyń aldyn alý úshin kóptegen tásilder bar.\r\n\r\nAldymen, ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan zardap shegetin adam temeki shegýdi qoıýy qajet.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýyn emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar:\r\n\r\n* Ingalıatorlar (bronholıtıkter, bronhyny keńeıtetin), tynys alý joldaryn ashý úshin\r\n\r\n* Ingalıatsııalyq steroıdtar, ókpeniń qabynýyn azaıtý úshin\r\n\r\n* qabynýǵa qarsy preparattar.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń jiti kórinisi kezinde qoldanylady:\r\n\r\n* Steroıdtyq preparattar, tabletka nemese ınektsııa kúıinde\r\n\r\n* Bronholıtıkter,  sebý quraldarynyń kómegimen\r\n\r\n* ottegimen emdeý\r\n\r\n* naýqasty ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosý.\r\n\r\nAýrýdyń jiti túrinde naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndalady, sebebi, ınfektsııalar aýrýdyń barysyn ýshyqtyrýy múmkin. Úı jaǵdaıynda ottegimen emdeý qajet bolýy múmkin, naýqas qandaǵy otteginiń jetkilikti deńgeıin qoldaı alýy úshin.\r\n\r\nOttegimen emdeý aýrýdy emdemeıdi, biraq, naýqastyń belsendi bolyp qalýy úshin basqasha tynys alýǵa úıretedi.\r\n\r\nDensaýlyqty nyǵaıtý úshin serýen, dene jattyǵýlary usynylady, olar aıaqtyń bulshyq etiniń kúshin saqtaýǵa kómektesedi. Naýqas dárigerden kúndelikti densaýlyqty qoldaý úshin qandaı qashyqtyqty júrýi týraly suraýy qajet. Birtindep qashyqtyqty arttyrýǵa bolady.  Entigý paıda bolsa, serýendi azaıtý qajet. Serýen kezinde ókpeni kelesi dem shyǵarǵanǵa deıin tolyǵymen tazartý úshin demdi shyǵarýda erindi jıyrý qajet.\r\n\r\nÚı jaǵdaıynda aýrýdyń barysyn jeńildetý úshin keńester:\r\n\r\n* Naýqas óte sýyq aýadan alshaq bolýy qajet.\r\n\r\n* Úıde eshkim temeki shekpeýi tıis.\r\n\r\n* Tútin kózderin joıyp, aýanyń lastanýy dárejesin azaıtý qajet.\r\n\r\nNaýqastyń ratsıony salaýatty taǵamnan, balyqtan, taýyqtan, etten, jemisten, kókónisten turýy tıis. Mundaı emdámdi qadaǵalaý kezinde salmaqty qoldaý qıynǵa túsetin bolsa, kalorııasy kóbirek taǵamdy tutyný jóninde dıetologpen keńesý qajet.   \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy – uzaq, sozylmaly aýrýy. Temeki shegýdi toqtatpasa, aýrý nasharlaıdy.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń aýyr túri bar naýqastar dene jattyǵýlarynyń kópshiligin oryndaýda entigýden zardap shegedi jáne aýrýhanada jıi emdeledi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵynyń buzylýy\r\n* Naýqasty jasandy ventılıatsııa apparatyna qosý qajettigi, ottegimen emdeýdi qoldaný\r\n* Júrektiń oń jaqtyq jetkiliksizdigi (oń júreksheden jáne júrektiń oń qarynshasynan qannyń aǵýynyń qıyndaýy) nemese ókpelik júrek (júrektiń ulǵaıýy jáne ókpeniń sozylmaly aýrýynyń saldarynan júrek jetkiliksizdigi)\r\n*  Pnevmonııa\r\n* Pnevmotoraks (ókpeniń jáne keýde qýysynyń arasyndaǵy plevra qýysynda gaz jınalýy)\r\n* Kóp salmaq joǵaltý jáne taǵamdy jetkilikti ishpeý\r\n*  Súıektiń juqarýy (osteoporoz)\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger kenetten tunshyǵý nemese entigý paıda bolsa, dereý dárigerge kórinińiz nemese shuǵyl jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nTemeki shegý sekildi zııandy ádetten arylý kóbinese aýrýdyń damýyna jol bermeıdi. Dárigermen keńesip, siz úshin temeki shegýdi qoıýdyń qandaı tásili jaramdy ekendigin bilý qajet. Dárihanalarda temeki shegýdi qoıýǵa kómektesetin medıtsınalyq preparattar bar. Temeki shegýdi qoıýǵa naqty umtylý bolsa, dárilerdiń tıimdiligi basym bolady.','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1069,'','Omyrtqa aralyq dıskiniń jaryǵy','','','qz','s','',0,'',965,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532798160,1564334160,1532798298,'Omyrtqalardyń arasynda shaǵyn, dóńgelek jalpaq dıskiler bolady. Osy dıskilerdiń jaraqattan, qalypty tozýdan, nemese aýrýdan zaqymdanýynda olar shyǵyńqy kúıge túsedi. Bul jaǵdaı omyrtqa aralyq dıskiniń jaryǵy atalady.    \r\n\r\nOmyrtqa dıskileri jas ulǵaıǵan saıyn – qurǵaq, ıilgish jáne áljýaz bola túsedi. Jaraqat pen uzaq ýaqyt boıǵy júkteme dıskiniń syrtqy jabyndysynda kishkentaı sańylaý bolýyn údetedi.','Omyrtqalardyń arasynda shaǵyn, dóńgelek jalpaq dıskiler bolady. Osy dıskilerdiń jaraqattan, qalypty tozýdan, nemese aýrýdan zaqymdanýynda olar shyǵyńqy kúıge túsedi. Bul jaǵdaı __omyrtqa aralyq dıskiniń jaryǵy__ atalady.    \r\n\r\nOmyrtqa dıskileri jas ulǵaıǵan saıyn – qurǵaq, ıilgish jáne áljýaz bola túsedi. Jaraqat pen uzaq ýaqyt boıǵy júkteme dıskiniń syrtqy jabyndysynda kishkentaı sańylaý bolýyn údetedi.\r\n\r\nÁlsiregen dıskige shamadan tys qysym túskende dıskiniń ortasyndaǵy qoımaljyń materıaldyń bóligi kapsýladaǵy sańylaý arqyly aǵyp ketýi múmkin, nátıjesinde, dısk nerv túbirin nemese omyrtqa kanalyn  qorshaıtyn keńistikke shyǵyp ketedi. omyrtqa aralyq dıskiniń jaryǵy nervtiń qyzmetine kedergi keltiredi, álsizdikke, uıyp qalýǵa, nemese aıaqtaǵy aýyrsynýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda __omyrtqa aralyq dıski jaryǵynyń__ sımptomdaryn konservatıvtik ádispen emdeýge bolady. ýaqyt  óte sımptomdary joıylady. Keıbir sırek jaǵdaıda operatsııa qajet bolýy yqtımal.','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1070,'','Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy','','','qz','s','',0,'',7036,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532798280,1564334280,1532798810,'Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy – omyrtqa baǵany kanalynyń tarylýy, ol julynǵa qysym túsýi nemese omyrtqalar arasyndaǵy sańylaýdyń tarylýy saldarynan bolady. \r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy -  omyrtqa baǵanynyń bel nemese moıyn bóliminiń tarylýy. Stenoz nerv túbirtekteriniń qysylýyna jáne aıaqtaǵy aýyrsynýdyń jáne álsizdiktiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Qabynýdy azaıtý úshin dáriler nemese steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary taǵaıyndalady. Konservatıvtik emdeý ádisteriniń tıimsizdigi jaǵdaıynda hırýrgııalyq operatsııa ótkiziledi, ol nervterge túsetin qysymdy azaıtýǵa baǵyttalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__   \r\n \r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy – omyrtqa baǵany kanalynyń tarylýy, ol julynǵa qysym túsýi nemese omyrtqalar arasyndaǵy sańylaýdyń tarylýy saldarynan bolady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"172\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy -  omyrtqa baǵanynyń bel nemese moıyn bóliminiń tarylýy. Stenoz nerv túbirtekteriniń qysylýyna jáne aıaqtaǵy aýyrsynýdyń jáne álsizdiktiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Qabynýdy azaıtý úshin dáriler nemese steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary taǵaıyndalady. Konservatıvtik emdeý ádisteriniń tıimsizdigi jaǵdaıynda hırýrgııalyq operatsııa ótkiziledi, ol nervterge túsetin qysymdy azaıtýǵa baǵyttalady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy ádette, egde jastaǵylarda kezdesedi. Julyn men omyrtqa baǵany kanalynyń qabyrǵasynyń arasynda keńistik ornalasqan, ol jumsaq maıly talshyqqa jáne julyn sarysýyna tolǵan. Jas óte kele osy keńistik buzylysqa jáne kebýge ushyraıdy, sondaı-aq, artrıttiń saldarynan omyrtqa baǵany súıeginiń jáne baılamdardyń qalyńdaýy oryn alady.\r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy, sondaı-aq, kelesi jaǵdaılardan týyndaıdy:\r\n\r\n• Omyrtqa baǵanynyń artrıti, ádette, egde jastaǵy jáne orta jastaǵy adamdarda kezdesedi\r\n\r\n• Pedjet aýrýy jáne ahondroplazııa sekildi súıek aýrýlary\r\n\r\n• týa bitken stenoz, omyrtqa baǵanynyń anatomııalyq erekshelikterine baılanysty\r\n\r\n• omyrtqa aralyq dıskilerdiń jaryǵy nemese aýytqýy\r\n\r\n• nerv túbirtekterine nemese julynǵa qysym túsiretin jaraqattyń bolýy    \r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń isikteri.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdary ýaqyt óte kele nasharlaýy múmkin. Sımptomdar, kóbinese, deneniń bir jaǵynda paıda bolady, biraq, eki aıaqty da zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdaryna jatady:\r\n\r\n• arqanyń, bókseniń, sıraqtyń nemese moıyndaǵy, ıyqtaǵy, bilektegi jansyzdaný, qurysý nemese aýyrsyný \r\n\r\n• qoldaǵy nemese aıaqtaǵy álsizdik\r\n\r\nKóbinese, sımptomdar tik turǵan jaǵdaıda nemese júrgende paıda bolady nemese nasharlaıdy. Olar otyrǵanda nemese alǵa eńkeıgende azaıady nemese joıylady. Naýqastardyń kópshiligi uzaq jaıaý júrýdi kótere almaıdy.\r\n\r\nBul aýrýǵa shaldyqqandar velosıpedti júrgizgende jeńil aýyrsynýdy sezinedi.\r\n\r\nKúrdeli  sımptomdaryna jatady:\r\n\r\n• tepe-teńdiktiń jáne júristiń buzylýy\r\n\r\n• neseptiń nemese nájistiń ustamaýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQaraý kezinde dáriger aýyrsynýdyń tusyn tabýǵa tyrysyp, qozǵalysqa áserin anyqtaıdy. Dáriger Sizden ótinedi:\r\n\r\n•        Otyrýdy, turýdy jáne júrýdi.\r\n\r\n•        Ókshege, aıaqtyń ushyna turýdy.\r\n\r\n•        Alǵa, artqa jáne jan-jaqqa ıilýdi.\r\n\r\n•        Arqaǵa jatyp, aıaqty tik kóterýdi.\r\n\r\nEger bul kezde aýyrsyný kúsheıetin bolsa, aıaqta jansyzdaný jáne shanshý bolsa, bel- segizkóz radıkýlıti bolýy múmkin.\r\n\r\nDáriger kúshińizdi jáne aıaqty qozǵaltý, tizeni búgý-jazý qabiletin baǵalaıdy.\r\n\r\nJúıke júıesin tekserýde refleksterdi tekserý úshin dáriger rezeńke balǵany qoldanady. Sezimtaldyqty tekserý terige ıne tıgizýmen, maqta tyǵynmen nemese  qaýyrsynmen anyqtalady.   Deneniń qaı jerinde seziný azdyǵyn aıtý qajet.\r\n\r\nMıdy jáne júıke júıesin zertteý aıaqtaǵy álsizdikti jáne sezimtaldyqtyń tómendeýin rastaıdy. Kelesi zertteýler ótkizilýi múmkin:\r\n\r\n• Elektromıografııa\r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń MRT nemese KT\r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń rentgenografııasy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBeldegi udaıy jáne keıde kúsheıetin aýyrsynýda úı jaǵdaıyndaǵy kútim jáne aýyrsynýdyń qaıtalanatyn kórinisteriniń aldyn alý hırýrgııalyq emdeýge júginbeýge kómektese alady.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqasty aýyrsynýmen kúresýge jáne salaýatty ómir saltyn ustanýǵa úıretedi.  \r\n\r\n•        Dáriger fızıoterapııany taǵaıyndaıdy. Fızıoterapevt aýyrsynýdy azaıtatyn arnaıy dene jattyǵýlaryn oryndaýǵa keńes beredi. Moıyn bulshyq etterin nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaýdy kórsetedi.\r\n\r\n•        Massaj jáne ıne salý da usynylady. Keıde olardyń birneshe seansy arqadaǵy jáne moıyndaǵy aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n•        salqyn kompress jáne jylý basý asqyný kezindegi aýyrsynýdy azaıtady.\r\n\r\n•        Arqadaǵy jáne beldegi aýyrsynýda qoldanylatyn kóptegen preparattar bar.\r\n\r\nAýyrsyný ómirge kúshti áser etse, psıhologpen keńesý qajet. Emdeýdiń bul túri aýyrsynýdy túsine bilýge jáne onymen kúresýge kómektesedi.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý\r\n\r\nEger aýyrsyný konservatıvtik emdeýde joıylmasa, sezimtaldyqtyń tómendeýinde jáne qozǵalýdyń qıyndaýynda hırýrgııalyq operatsııa jasaý qajet. Operatsııa nervterge nemese julynǵa qysym túsirýdi azaıtý maqsatynda ótkiziledi.\r\n\r\nDárigermen keńesip, operatsııanyń kúnin belgileý qajet.\r\n\r\nÝaqyt ótkende omyrtqa baǵany kanaly stenozynyń sımptomdary kúsheıedi, bul uzaq ýaqyt ishinde oryn alady. \r\n\r\n•        Uzaq ýaqyt boıy beli aýyratyn adamdar operatsııany ótkizgennen keıin tolyǵymen aýyrsynýdan tolyq qutyla bermeıdi. Spondılodez (omyrtqalardy jáne dıskilerin turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan hıýrgııalyq aralasý) aýyrsynýdy jáne aýrýdyń qalǵan sımptomdaryn tolyǵymen joımaýy múmkin.\r\n\r\n•        MRT jáne basqa zertteý ádisterin qoldanýdyń ózinde hırýrg operatsııadan keıin jaǵdaıdyń jaqsarýy týraly boljaı almaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\nJumysqa jáne tirshilikke ózgeris engizip, omyrtqa baǵany kanaly stenozyna shaldyqqan kóptegen adamdar uzaq jyldar boıy belsendi ómir saltyn ustana alady.\r\n\r\nOmyrtqa baǵanyndaǵy operatsııa aýrýdyń sımptomdaryn ishinara nemese tolyǵymen joıady. Uzaq ýaqyt boıy beli aýyratyn adamdar operatsııany ótkizgennen keıin tolyǵymen aýyrsynýdan tolyq qutyla bermeıdi. Spondılodez (omyrtqalardy jáne dıskilerin turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan hıýrgııalyq aralasý) aýyrsynýdy jáne aýrýdyń qalǵan sımptomdaryn tolyǵymen joımaýy múmkin.\r\n\r\nOperatsııadan keıin omyrtqa baǵany jaǵynan asqyný paıda bolýy múmkin. Ustaǵysh nemese bandaj qoldaný qajet. Bolashaqta birneshe operatsııa (lamınektomııa jáne spondılodez) ótkizgende asqynýlar qaýpi joǵary.  \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nSezimtaldyqtyń bolmaýy aıaqtyń zaqymdanýyna aparýy múmkin. Aýyrsynýdy sezinbegendikten, ınfektsııa qosylýy múmkin. Nervterge qysym túsýinen bolǵan ózgerister udaıy bolýy múmkin, qysymdy azaıtý sharalaryn oryndaǵannyń ózinde.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nOmyrtqa  baǵany kanalynyń stenozynyń sımptomdarynda medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Muqııat qadaǵalaýdy qajet etetin kúrdeli sımptomdar kelesideı:\r\n\r\n• tepe-teńdiktiń buzylýy jáne júristiń turaqty emestigi\r\n\r\n• neseptiń nemese nájistiń ustamaýy.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nPsevdo-aqsaý; Omyrtqa  baǵany kanalynyń ortalyq stenozy; arqa stenozy; Omyrtqa  baǵany kanalynyń foramınaldyq stenozy; omyrtqa baǵanynyń buzylysty aýrýy.','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1071,'','Omyrtqanyń jaraqaty','','','qz','s','',0,'',1130,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532798820,1564334820,1532798954,'Omyrtqanyń jaraqaty – súıektiń, baılamdar men omyrtqa baǵanynyń nervileriniń zaqymdanýy. Oǵan julynnyń – mıdyń túbinen arqa boıymen belge nemese súıekterge baratyn nervtiń zaqymdanýy kiredi.\r\n\r\nOmyrtqanyń jaraqaty adamdy qozǵalý múmkindiginen  nemese deneniń tustaryn qımyldatý qabiletinen aıyrady.\r\n\r\nÁreketi zaqymdaný tusyna jáne zaqymdanýdyń aýyrlyq dárejesine baılanysty.','  {img type=\"fileId\" fileId=\"173\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Omyrtqanyń jaraqaty __– súıektiń, baılamdar men omyrtqa baǵanynyń nervileriniń zaqymdanýy. Oǵan julynnyń – mıdyń túbinen arqa boıymen belge nemese súıekterge baratyn nervtiń zaqymdanýy kiredi.\r\n\r\nOmyrtqanyń jaraqaty adamdy qozǵalý múmkindiginen  nemese deneniń tustaryn qımyldatý qabiletinen aıyrady.\r\n\r\nÁreketi zaqymdaný tusyna jáne zaqymdanýdyń aýyrlyq dárejesine baılanysty.\r\n\r\n\'\'Omyrtqanyń jaraqatynyń __belgileri__:\'\'\r\n\r\n·         Moıynnyń nemese arqanyń kúshti aýyrsynýy.\r\n\r\n·         Dene bólikterin qozǵalta almaý (saldaný -paralıch). Munyń sebebi – deneniń osy bóliginiń tikeleı jaraqaty nemese aýyrsyný bolady.\r\n\r\n·         Álsizdik, shanshý nemese aıaq-qoldyń uıyp, jansyzdaný sezimi.\r\n\r\n·         Qýyqty nemese ishekti baqylaý qabiletin joǵaltýdyń qaıta anyqtalýy.\r\n\r\nBastyń, bettiń, moıynnyń, nemese arqanyń jaraqaty bolǵannan keıin birden omyrtqanyń jaraqaty tekserilýi tıis. Jaraqat alǵan adam qozǵalmaýy tıis jáne durys tasymaldanýy qajet, turaqty saldanýdyń aldyn alý úshin basy men moıny bir syzyqtyń boıynda, ornyqty (qozǵalmaıtyn) kúıde bolýy qajet.','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1072,'','Ortan jiliktiń ushynyń epıfızıolızi','','','qz','s','',0,'',2752,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532798940,1564334940,1532799276,'Ortan  jiliktiń ushynyń epıfızıolızi – urshyqbýynnyń ushynyń ósýdiń joǵarǵy aımaǵy deńgeıindegi ortanjilikten bólinýi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nOrtan  jiliktiń ushynyń epıfızıolızi – urshyqbýynnyń ushynyń ósýdiń joǵarǵy aımaǵy deńgeıindegi ortanjilikten bólinýi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nOrtan  jiliktiń ushynyń epıfızıolızi eki jaqty bolýy múmkin. \r\n\r\nEpıfız – tútikti súıektiń negizgi bóliginen ósý aımaǵymen bólingen ushy. Bul aýrý kezinde súıektegi másele onyń ósetin joǵarǵy bóliginde paıda bolady.\r\n\r\nOrtan  jiliktiń ushynyń epıfızıolızi, shamamen, 100 myń balanyń 2-de kezdesedi. Ol jıi kezdesedi:\r\n\r\n* 11-15 jastaǵy ósý ústindegi balalarda, ásirese, uldar arasynda\r\n* Semizdikke shaldyqqan balalarda\r\n* Tez ósý ústindegi balalarda.\r\n \r\nBasqa aýrýlardan týyndaǵan gormondyq buzylystary bar balalar ortan  jiliktiń ushynyń epıfızıolıziniń paıda bolýynyń erekshe qaýpine ushyraıdy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Júrýdegi máseleler, aqsaý\r\n* Tizedegi aýyrsyný\r\n* Jambastaǵy/sandaǵy aýyrsyný\r\n* Jambastaǵy/sandaǵy shıryǵý\r\n* Aıaqtyń syrtqy jaqqa burylýy\r\n* Jambastyń qozǵalýynyń shektelýi\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger nemese medbıke tekserýdi ótkizedi. Dıagnozdy naqtylaý úshin jambastyń/sannyń rentgeni taǵaıyndalady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSúıekti shybyqtyń nemese vınttiń kómegimen turaqtandyrý boıynsha operatsııa býyn qýysynan ushynyń jyljyp, shyǵyp ketpeýine kómektesedi. Keıbir hırýrgter ekinshi jambasty da turaqty etýdi usynady, sebebi, kóptegen balalarda keıinnen onda másele paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nDurys jáne ýaqytyly emdeýde boljamy ádette oń bolady. Degenmen, sırek jaǵdaıda aýrýdyń erte anyqtalýy jáne emdeýge qaramastan, urshyqbýyn qajalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nOrtan   jiliktiń ushynyń epıfızıolızi bolashaqta osteoartrıttiń paıda bolý qaýpimen qosarlanady. Basqa áleýetti, biraq, sırek asqynýlary – urshyqbýyn mańyndaǵy aýmaqta qan aǵymynyń buzylýy jáne býyn tinderiniń tez tozýy.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\nEger balada udaıy aýyrsyný jáne osy aýrýdyń sımptomdary kezdesetin bolsa, balany jatqan kúıde dereý dárigerge jetkizý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSemizdikke shaldyqqan balalarda salmaqty baqylaý paıdaly bolady. Kópshilik jaǵdaılarda aýrýdyń aldyn alýǵa kelmeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nJambastyń/sannyń epıfızıolızi.','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1073,'','Ortostatıkalyq kollaps','','','qz','s','',0,'',6180,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532799300,1564335300,1532799740,'Ortostatıkalyq kollaps nemese ortostatıkalyq gıpotenzııa – dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde alǵashqy úsh mınýtta bolatyn arterıaldyq qysymnyń (AQ) tómendeýi.\r\n\r\n Bul jaǵdaı arterıaldyq qysymnyń tómendeýi saldarynan mıǵa qan kelýiniń jetkiliksizdiginen paıda bolady. Kóbinese, ortostatıkalyq gıpotenzııa tamyr shıraqtyǵy álsiregen adamdarda paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nOrtostatıkalyq kollaps nemese ortostatıkalyq gıpotenzııa – dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde alǵashqy úsh mınýtta bolatyn arterıaldyq qysymnyń (AQ) tómendeýi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"174\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n Bul jaǵdaı arterıaldyq qysymnyń tómendeýi saldarynan mıǵa qan kelýiniń jetkiliksizdiginen paıda bolady. Kóbinese, ortostatıkalyq gıpotenzııa tamyr shıraqtyǵy álsiregen adamdarda paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nOrtostatıkalyq kollaps qannyń mıǵa jetkiliksiz túsýinen, júrektiń dene ornalasýynyń ózgerisine serpininiń jetkiliksizdiginen jáne arterıaldyq qysymnyń túsýinen týyndaıdy. Sondaı-aq, ortostatıkalyq gıpotenzııa organızmde sýdyń kúshti joǵaltylýynan – degıdratatsııadan, qan ketýinde nemese nesep aıdaıtyn zattekterdiń (dıýretık)  áserinen paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nOrtostatıkalyq kollaps uzaq ýaqyt tósek tartýdan, keıde anemııaǵa shaldyqqan naýqastarda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·         Bas aınalýy\r\n\r\n·         Bas aýyrýy\r\n\r\n·         Jeńil talma (júrek aınýy, teriniń solǵyndyǵy, álsizdik).\r\n\r\n·         Tereń talma (ter bólinýiniń artýymen, qurysýmen, eriksiz nesep shyǵarýmen qosarlanady).\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nOrtostatıkalyq gıpotenzııa anyqtalady, eger naýqas 2-5 mınýt tynysh turǵan kezde kelesi belgiler bolsa:\r\n\r\n·       Sıstolıkalyq qysymnyń tómendeýi baıqalady (bul júrektiń birinshi estiletin soǵýy – tonometrmen ólshegende aýa aıdalǵan manjetten aýany birtindep jibergende)  20 mm-ge jáne odan artyq;\r\n\r\n·       Dıastolıkalyq qysymnyń tómendeýi baıqalady (bul júrektiń dybysynyń estilýiniń toqtaýy – tonometrmen ólshegende aýa aıdalǵan manjetten aýany birtindep jibergende)  10 mm-ge jáne odan artyq;\r\n\r\n·       ortostatıkalyq kollaps, bas aınalýy nemese dene ornalasýynyń ózgerýindegi AQ tómendeýiniń basqa sımptomdary.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý paıda bolý sebebine baılanysty:\r\n\r\n·       aýrýdyń damýyna aparýy múmkin dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatý.\r\n\r\n·       Tósekten baıaý jáne birtindep turý qajet, ásirese, egde jastaǵy naýqastarǵa jáne júkti áıelderge.\r\n\r\n·       Jeńil dene jattyǵýlary. Uzaq ýaqyt tósek tartqan naýqastarǵa keıde otyrý usynylady.\r\n\r\n·       Tuzdy tamaqty tutynýdy arttyrý. Taǵamdyq tuzda natrıı bar (organızmde sýdy irkiltetin hımııalyq element, onyń saldarynan qysym artady). Tuzdy tutyný egde jastaǵy naýqastarǵa jáne júrek-qantamyr júıesiniń aýrýy bar adamdarǵa usynylmaıdy.\r\n\r\n·       Elastıkalyq shulyq kııý qajet, eger gıpotenzııa aıaq kóktamyrynyń varıkozdyq keńeıýimen baılanysty bolsa.\r\n\r\nEger aýrý sozylmaly bolsa, dárilerdi taǵaıyndaý usynylady:\r\n\r\n·       Adrenergııalyq preparattar shetkeri áreketti (dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde AQ kúrt túsýin boldyrmaý úshin tamyrlardy taryltatyn preparattar).\r\n\r\n·       Mıneralokortıkoıdtar (sý-tuz úılesimine, osydan organızmdegi AQ deńgeıine  áser etetin búırek ústi bezi qyrtysynyń gormondary). Bul top preparattary qanda natrıı ıondaryn irkiltedi, dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde AQ kúrt túsýin boldyrmaý úshin tamyrlardyń tarylýyn arttyrady.\r\n\r\n·       Steroıdty emes qabynýǵa qarsy quraldar. Shetkeri tamyrlarǵa taryltý áserin tıgizedi.\r\n\r\n·       Beta – adrenoblokatorlar. Mıneralokortıkoıdtardyń jáne natrııdiń (hımııalyq element, organızmde sýdy irkiltedi, osydan qysym artady) áserin kúsheıtedi, sondaı-aq, vegetatıvti júıke júıesiniń, tamyrlardyń shıraqtyǵyna áser etedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nKollapsty týyndatqan sebepti joıý kóbinese, tolyq saýyǵýǵa aparady. Aýyr aýrýlarda jáne jiti ýlanýda boljamy kóbinese, negizgi aýrýdyń aýyrlyǵyna, tamyr jetkiliksizdiginiń dárejesine jáne naýqastyń jasyna baılanysty. Qaıtalanǵan kollapstardy naýqastar aýyryraq kóteredi.\r\n\r\nMúmkin asqynýlar\r\n·       Talma  - negizgi asqynýy.\r\n\r\n·       Insýlt (jiti damıtyn mı qan aınalymynyń buzylysy, mı tininiń zaqymdanýymen jáne onyń qyzmetiniń buzylysymen qosarlanady) – AQ ózgerýi saldarynan paıda bolady.\r\n\r\n·       Qulaýdaǵy jaraqattar – bas aınalýy jáne talma saldarynan.\r\n\r\n·       Ortalyq júıke júıesiniń zaqymdanýy, onyń ishinde, mıdyń.\r\n\r\nQaıtalanatyn kollapstar mıdyń aıqyn gıpoksııasyna (mıǵa otteginiń túsýiniń jetispeýi), qosarlanǵan nevrologııalyq aýrýlardyń ýshyǵýyna, aqyl-oı buzylysyna (tanym qyzmetiniń, zeıinniń, este saqtaýdyń nasharlaýymen kórinis beretin zerdelik aýyr buzylystar)  aparady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÓzińizde nemese basqa adamda jeńil nemese tereń talma bolsa, dárigerge kóriný shart.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nOrtostatıkalyq kollapstyń aldyn alý úshin kelesiler qajet:\r\n\r\n·       Taǵamdy birtindep, azdan tutyný, kómirsýlardy shekteýmen, ásirese, ortostatıkalyq kollaps tamaqtan keıin oryn alatyn naýqastarǵa usynylady.\r\n\r\n·       dene ornalasýyn kóldeneńnen tik kúıge birtindep ózgertý, ásirese, eger ortostatıkalyq gıpotenzııa kúrt turýdan keıin paıda bolatyn jaǵdaıda.\r\n\r\n·       Udaıy ortasha dene jattyǵýlary – taza aýada, eger ortostatıkalyq gıpotenzııa vegetatıvti júıke júıesiniń álsizdigi saldarynan damyǵan bolsa. Bul ásirese, ortostatıkalyq gıpotenzııa ustamasy ýaqytsha bolatyn jáne jasy ósip, júıke júıesi nyǵaıǵanda ótetin balalarǵa qatysty.\r\n\r\n·       ortostatıkalyq gıpotenzııany týyndatqan sozylmaly aýrýlardy baqylaý.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Aıgerım Chegebaeva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Irına Goncharova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1074,'','Osteoartrıt','','','qz','s','',0,'',1949,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532799720,1564335720,1532799891,'Bul degenimiz ne? Osteoartrıt – býyndardyń soǵylýynan saqtaıtyn shemirshek ýaqyt óte buzylatyn jaǵdaı. Túbinde, súıek –  buryn shemirshekpen bólinetin– bir birine úıkele bastaıdy, nátıjesinde, tómenirek ornalasqan súıek tinniń buzylýy oryn alady, bul býyn sımptomdaryn týyndatady. revmatoıdtyq artrıtten aıyrmashylyǵy - osteoartrıt tinderdiń qabynýymen qosarlanbaıdy.','\'\'__Bul degenimiz ne? Osteoartrıt__\'\' – býyndardyń soǵylýynan saqtaıtyn shemirshek ýaqyt óte buzylatyn jaǵdaı. Túbinde, súıek –  buryn shemirshekpen bólinetin– bir birine úıkele bastaıdy, nátıjesinde, tómenirek ornalasqan súıek tinniń buzylýy oryn alady, bul býyn sımptomdaryn týyndatady. revmatoıdtyq artrıtten aıyrmashylyǵy - osteoartrıt tinderdiń qabynýymen qosarlanbaıdy.\r\n\r\n\'\'__Kimde kezdesedi?__\'\' Osteoartrıt – býyndardyń keń taralǵan aýrýy, 70-ten asqan adamdardyń 80 paıyzynan astamyn zaqymdaıdy, eńbekke qabiletti joǵaltýdyń negizgi sebebi.\r\n\r\n\'\'__Qandaı býyndar jıi zaqymdanady?__\'\' Kóbinese, ol omyrtqaǵa, úlken saýsaqqa, sanǵa, tizege, baqaıǵa áser etedi.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary qandaı?__\'\' Osteoartrıttiń sımptomdarynyń ishinde mańyzdysy kelesiler:\r\n\r\n·         Aýyrsyný ádette, úlken saýsaqta, sanda, tizede, omyrtqada, baqaıda, ıyqta bolady – zaqymdaný tusyna baılanysty. Aýyrsyný ádette, býynnyń qozǵalysymen baılanysty jáne belsendilikten keıin, keshke qaraı kúsheıedi. Aýrý asqynǵanda aýyrsyný uıqtaǵanda da bolady. \r\n\r\n·         Býynnyń qozǵalýynyń shektelýi jáne siresý sezimi (bir saǵattan artyq sozylady), áreket etpeý kezeńderinen keıin, mysaly, tańerteń, túngi uıqydan keıin. \r\n\r\n·         Býynnyń álsizdigi jáne keıde isinýi, bul býyn ishindegi jáne mańaıyndaǵy suıyqtyqtan týyndaıdy (sınovıt). \r\n\r\n·         Býyndardyń ulǵaıýy, mysaly, saýsaq býnaǵynda súıek túıinderiniń paıda bolýy.\r\n\r\n·         Qozǵalǵanda úıkelis sezimi (krepıtatsııa), aýyrsynýmen jıi qosarlanady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Osteoartrıttiń sımptomdary kóbinese, aýyrsynýdy basatyn dárilermen úı jaǵdaıynda tabysty emdeledi, sondaı-aq, ýaqytyly demalý, dene júktemelerin azaıtý, emdik dene shynyqtyrý qajet. Osteoartrıt ádette, keıde ýshyǵady, biraq, ýaqyt ótkesin basylady. Keıde gormondar ınektsısy (kortıkosteroıdtar) usynylady. Aýyr jaǵdaıda býyndy almastyrý boıynsha nemese býynnyń qozǵalysyn qalpyna keltirý úshin, zaqymdanǵan tinderdi alyp tastaý úshin operatsııa qajet bolady.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1075,'','Osteomıelıt','','','qz','s','',0,'',4372,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532799900,1564335900,1532800333,'Osteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy, bakterııalardan  nemese basqa mıkroorganızmderden týyndaıdy.\r\n\r\n Osteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy. Kóbinese, ınfektsııa basqa kózden shyǵady jáne qan arqyly súıekke taralady. Osteomıelıt bakterııalardan nemese zeńderden týyndaıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nOsteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy, bakterııalardan  nemese basqa mıkroorganızmderden týyndaıdy.\r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"175\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n Osteomıelıt – súıektiń ınfektsııasy. Kóbinese, ınfektsııa basqa kózden shyǵady jáne qan arqyly súıekke taralady. Osteomıelıt bakterııalardan nemese zeńderden týyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n __Sebepteri__\r\n\r\nSúıektiń juqpalanýy kóbinese bakterııalardan bolady, sırek - zeńderden  nemese  basqa mıkroorganızmderden bolady. \r\n\r\nBakterııalar súıekke zaqymdanǵan teriden, jaqyndaǵy bulshyq etten nemese sińirlerden taralýy múmkýin. Teridegi jaralar men oıyq jaralar arqyly berilýi múmkin.\r\n\r\nInfektsııa deneniń basqa bóligininen shyǵyp, qanmen taralyp, súıektiń juqpalanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, juqpalaný súıekke hırýrgııalyq operatsııalardan keıin de oryn alýy yqtımal. Bul kóbinese, súıekke metal bilik jáne plastına engizgende oryn alady.\r\n\r\nBalalarda osteomıelıtke qol men aıaqtyń uzyn súıekteri, eresekterde – aıaqtyń, omyrtqanyń jáne jambastyń súıekteri ushyraıdy.\r\n\r\nQaýip faktorlary :\r\n\r\n·         Dıabet\r\n\r\n·         Gemodıalız\r\n\r\n·         Qanmen nashar qamtamasyz etilý\r\n\r\n·         Jaraqattardan keıin\r\n\r\n·         Tyıym salynǵan esirtkilik zattekterdi engizý\r\n\r\nOsteomıelıtke shaldyǵý qaýpi kók baýyry alynǵan adamdarda joǵary bolady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·         Súıektegi aýyrsyný\r\n\r\n·         Dene  temperatýrasynyń artýy\r\n\r\n·         Jalpy dimkástaný, álsizdik\r\n\r\n·         isiný, qyzarý jáne jergilikti temperatýranyń artýy\r\n\r\n·         qaltyraý\r\n\r\n·         tersheńdik\r\n\r\n·         bel aýmaǵyndaǵy aýrysyný\r\n\r\n·         býyndar men aıaqtyń isinýi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n __Dıagnostıka__\r\n\r\nQaraý barysynda zaqymdanǵan aýmaqta isiný men qyzarý anyqtalady.\r\n\r\nTekserýge kelesi ádister jatady:\r\n\r\n·         qan ósindisin bakterııaǵa tekserý\r\n\r\n·         súıek Bıopsııasy\r\n\r\n·         súıek Rentgenografııasy\r\n\r\n·         Qannyń jalpy taldaýy\r\n\r\n·         S-reaktıvti aqýyzdy anyqtaý (SRB)\r\n\r\n·         erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵyn (SOE) anyqtaý \r\n\r\n·         Súıek MRT\r\n\r\n·         Juqpalanǵan súıektiń mańyndaǵy jınalǵan suıyqtyqqa pýnktsııa.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – ınfektsııany joıý jáne súıektijáne qorshaıtyn tinderdiń zaqymdanýyn azaıtý.\r\n\r\nJuqpamen kúreste antıbıotıkter qoldaný. Antıbıotıkterdiń birneshe tobyn qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nKóbinese, antıbıotıkter vena arqyly engiziledi.\r\n\r\nAntıbıotıktermen emdeý kýrssy 4-6 aptaǵa jýyq bolady.\r\n\r\nEmdeýdiń tıimsiz bolýynda tirshiligin joıǵan súıek tinin alyp tastaý úshin hırýrgııalyq operatsııa qajet bolady.\r\n\r\nJuqpalanǵan súıekke metal plastına qoıylǵan bolsa, ony alyp tastaý qajet.  \r\n\r\nSúıek tinin alyp tastaǵannan keıin qalǵan keńistik transplantatpen nemese basqa arnaıy materıalmen almastyrylady. Atalǵan áreketter jańa súıek tininiń ósýine yqpal etedi.\r\n\r\nBýyndy protezdeýden keıin bolǵan juqpalaný juqpalanǵan tindi alyp tastaý jáne jańa protezge almastyrý operatsııasyna muqtaj bolady. kóbinese, dárigerler býyndy  qaıtadan tolyq protezdeý oryndalǵanǵa deıin tolyq jazylýdy kútedi.\r\n\r\nDıabetke shaldyqqan bolsańyz, aýrý udaı baqylaýda bolýy tıis. Juqpalanǵan aýmaqtyyń qan aınalymyn jaqsartý jáne emdeý úshin hırýrgııalyq operatsııa qajet bolýy múmkin.  \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÝaqytyly emdeýde aýrýdyń boljamy, ádette, ońtaıly.\r\n\r\nSozylmaly osteomıelıtke shaldyqqandar úshin boljamy asa ońtaıly emes. Aýrýdyń sımptomdary kóptegen jyldar boıy paıda bolyp otyrýy múmkin, hırýrgııalyq operatsııa  jasalǵannyń ózinde. Dıabetke shaldyqqan jáne qanmen nashar qamtamasyz etilgen naýqastarda aıaqtyń ampýtatsııasy bolýy múmkin.\r\n\r\nJasandy protezdiń juqpalanýynda boljamy  kelesi faktorlarǵa baılanysty:\r\n\r\n·         Naýqastyń densaýlyq jaǵdaıy\r\n\r\n·         Infektsııanyń túri\r\n\r\n·         Protezdi tez jáne qaýipsiz alý múmkindigi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n __Qashan dárigerdiń kómegine júginý qajet__\r\n\r\n·         Osteomıelıttiń sımptomdary bolýynda\r\n\r\nÓtkizilgen emdeýge qaramastan, osteomıelıttiń sımptomdary toqtamaıtyn bolsa.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1076,'','Osteoporoz','','','qz','s','',0,'',2290,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532800320,1564336320,1532800662,'Osteoporoz – bul ýshyǵyp, súıektiń synǵyshtyǵyna jáne juqarýyna aparatyn aýrý.  Bul kezde synyqtardyń paıda bolýy yqtımaldyǵy artady. Aýrý kóbinese, 50 jastan asqan áıelder arasynda mıneraldyq almasýdyń buzylysynda jáne durys tamaqtanbaýdyń saldarynan bolady. Osteoporozǵa súıektiń túzilýi úshin mańyzdy balalyq, jasóspirimdik shaǵynda tamaqpen birge mıneraldyq zattekterdiń ońtaıly mólsherin almaǵan adamdar beıim keledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"176\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Osteoporoz__ – bul ýshyǵyp, súıektiń synǵyshtyǵyna jáne juqarýyna aparatyn aýrý.  Bul kezde synyqtardyń paıda bolýy yqtımaldyǵy artady. Aýrý kóbinese, 50 jastan asqan áıelder arasynda mıneraldyq almasýdyń buzylysynda jáne durys tamaqtanbaýdyń saldarynan bolady. Osteoporozǵa súıektiń túzilýi úshin mańyzdy balalyq, jasóspirimdik shaǵynda tamaqpen birge mıneraldyq zattekterdiń ońtaıly mólsherin almaǵan adamdar beıim keledi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nOsteoporoz  súıektiń qurylysynyń buzylysymen baılanysty, ol qartaıý úrdisiniń tabıǵı bóligi. Osteoporoz erlerdiń arasynda da bolǵanymen, etekkir toqtaý shaǵyndaǵy áıelder arasynda asa keń taraǵan. Súıektiń tyǵyzdyǵy men myqtylyǵyn qamtamasyz etetin qos mıneral - kaltsıı men fosfordyń jetkiliksiz mólsheri, D dárýmeniniń jetkiliksizdigi  osteoporozdyń damýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nOsteoporozǵa jambas súıekteri asa beıim. Osteoporozǵa shaldyqqan egde adamdarda jambas súıek pen bilek súıekteri synǵysh keledi. Osteoporozdyń jıi belgisi – beldiń aýyrsynýy jáne deneniń eriksiz eńkeıip ornalasý.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeý úshin kaltsııdiń jáne D dárýmeniniń jetkilikti mólsheri bar taǵam tutyný qajet, udaıy dene jattyǵýyn oryndap, súıektiń tyǵyzdyǵyn arttyratyn dárilik preparattardy qabyldaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEgde jasta osteoporozdy kaltsııge baı emdám ustanýmen nemese quramynda kaltsıı bar taǵamdyq qospalardy qabyldaý arqyly aldyn alýǵa bolady. Ortasha dene júktemesi de osteoporozdyń aldyn alýdaǵy mańyzdy faktor. Osteoporozdyń jáne basqa sozylmaly aýrýlardyń aldyn alý úshin usynylatyn dene belsendiligi men tamaqtaný týraly bilý úshin salaýatty ómir salty men durys tamaqtaný boıynsha usynystardy oqýdy usynamyz.\r\n\r\nDamyǵan elderde 40 jastan asqan áıelderge súıek salmaǵynyń joǵaltylýynyń aldyn alý úshin estrogen men progesteron preparattaryn qabyldaý usynylady. Mundaı tásil etekkir toqtaý shaǵyndaǵy áıelderge asa jaramdy. ','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1077,'','Ót-tas aýrýy','','','qz','s','',0,'',19032,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532800620,1564336620,1532801632,'Ót qabyndaǵy tastar - ót qabynda túziletin qatty bólikter. Ót qaby – bul almurt tárizdi shaǵyn aǵza, ishtiń joǵarǵy oń bóliginde baýyrdyń astynda ornalasqan.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastardyń ólshemi qum tárizdi usaq nemese golftyń kishkentaı dobyna deıingi kólemde bolady. Ót qabynda bir úlken tas, júzdegen usaqtary, nemese shaǵyn jáne úlkenderi de bolýy múmkin. Ót qabyndaǵy tastar ishtiń joǵarǵy oń bóligindegi kenetten paıda bolatyn aýyrsynýdy týyndatýy múmkin. Bul ót qabynyń  túıilýi atalady, ót bólinetin tútikterdiń tastarmen bitelýinde paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ót tasy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Ót tasy aýrýynyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Ót tastarynyń túzilý qaýpi kimde bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Ót tas aýrýynyń sımptomdary men asqynýlary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qashan dárigermen ót qabyndaǵy tastar týraly keńesý qajet?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Ót tas aýrýy qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Ót tas aýrýy qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Tamaqtaný jáne emdám__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Neni este ustaý qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ót tasy degenimiz ne?__\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastar - ót qabynda túziletin qatty bólikter. Ót qaby – bul almurt tárizdi shaǵyn aǵza, ishtiń joǵarǵy oń bóliginde baýyrdyń astynda ornalasqan.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy tastardyń ólshemi qum tárizdi usaq nemese golftyń kishkentaı dobyna deıingi kólemde bolady. Ót qabynda bir úlken tas, júzdegen usaqtary, nemese shaǵyn jáne úlkenderi de bolýy múmkin. Ót qabyndaǵy tastar ishtiń joǵarǵy oń bóligindegi kenetten paıda bolatyn aýyrsynýdy týyndatýy múmkin. Bul ót qabynyń  túıilýi atalady, ót bólinetin tútikterdiń tastarmen bitelýinde paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"177\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ish qýysyndaǵy aǵzalar: óńesh, asqazan, toq jáne ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady jáne taǵamnyń qorektik emes bólikterin qoqystarǵa ydyratady, keıinnen olar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"178\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Baýyr  - adam organızmindegi eń úlken aǵza. Ol ishtiń oń jaq qabyrǵa aýmaǵynda ornalasqan. Baýyr eki bólikten turady – úlken ólshemdi oń bóligi jáne kishi sol bóligi. Baýyr birqatar mańyzdy qyzmetti atqarady. Ol qannan zııandy zattekterdi syrtqa shyǵarady. Sondaı-aq, baýyr asty qorytýǵa kómektesetin fermentter men ótti óndiredi. Baýyr taǵamdyq zattekterdi zat almasýynda, organızmniń ósýi men damýynda qatysatyn usaq qosylystarǵa deıin ydyratady. Baýyr qandy eki qantamyry arqyly alady. Negizgi tamyr – baýyrdyń qaqpa venasy. Ekinshisi – baýyr arterııasy.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"179\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Ót qaby – baýyrdyń astynda ornalasqan qaltasha tárizdi. Ol baýyrda óndiriletin ótke tolǵan. Ót ishekke maılardy qorytýǵa kómektesedi.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Ót tasy aýrýynyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nÓt quramyna kiretin zattekterdiń úılesimsizdigi ót qabyndaǵy tastardyń túzilýine beıimdeıdi. Óttiń quramynda holesterın, bılırýbın kóp bolsa nemese ót tuzy kóp bolsa, ót qabynda tastar paıda bolady. Bul úılesimsizdiktiń paıda bolý sebepteri sońyna deıin anyqtalmaǵan. Sondaı-aq, tastar ót qabynyń tolyq emese nemese jetkiliksiz bosatylýynda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nÓt tastarynyń eki túri bolady: holesterındik jáne pıgmenttik:\r\n\r\n* Holesterındi tastar, ádette, sary-jasyl tústi, negizinen, holesterınnen turady. Kóptegen jaǵdaılarda ót tastarynyń 80% astamy holesterındi bolady.\r\n* Pıgmenttik tastar qoshqyl tústi jáne bılırýbınnen turady.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Ót tastarynyń túzilý qaýpi kimde bolady?__\r\n\r\nKeıbir adamdarda ót tastarynyń túzilýiniń joǵary qaýpi bolady:\r\n\r\n* Áıelder erlerge qaraǵanda ót tasyndaǵy tastardyń túzilýine beıimirek bolady.  Estrogenniń kóptigi óttegi holesterın deńgeıiniń artýyna jáne ót qabynyń jıyrylýynyń azaıýyna yqpal etýi múmkin, nátıjesinde, ót tastarynyń túzilýine alǵy sharttar paıda bolady. Áıelderde estrogenniń kóptigi júktilik kezinde, gormondyq almastyrý emdeýinde nemese uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaýda paıda bolýy múmkin.\r\n* Ót qabyndaǵy tastardyń túzilýine 40 jastan asqan adamdar beıim keledi.\r\n* Otbasylyq ót tas aýrýynyń tarıhy bolýynda ót qabynda tastyń paıda bolý qaýpi joǵary bolady.\r\n \r\n\r\nÓt tas aýrýynyń paıda bolýynyń basqa qaýip faktorlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* __Semizdik.__ Semizdikke shaldyqqan adamdarda, ásirese, áıelderde ót tasynyń túzilýiniń qaýpi joǵary bolady.  Semizdik óttegi holesterın deńgeıiniń artýyna yqpal etedi, bul tastardyń túzilýin týyndatýy múmkin.\r\n* __Tez salmaq joǵaltý.__ Organızmniń uzaq ýaqyt boıy ashyǵýy jáne tez salmaq joǵaltý kezinde maılardyń jappaı ydyraýy júredi, bul kezde baýyr ótke túsetin  holesterınniń artyq kólemin óndire bastaıdy. Tez  salmaq joǵaltý da ót qabynyń bosatylýynyń buzylysyna aparýy múmkin. Tómen kalorııaly emdámder jáne  barıatrııalyq operatsııalar –jelinetin taǵamnyń kólemin azaıtýǵa nemese qorektik zattekterdiń sińirilýin tómendetetin operatsııalar – tez salmaq joǵaltýǵa aparady jáne ót tastarynyń túzilý qaýpin arttyrady.\r\n* __Emdám.__ Zertteýlerge saı, kalorııalar jáne tazartylǵan kómirsýlardyń mólsheri joǵary jáne talshyqtyń mólsheri tómen bolatyn emdámder ót tastarynyń túzilý qaýpin arttyrady.  Tazartylǵan  kómirsýlar – bul óńdelip, qorektik zattekteri jáne talshyǵy bolatyn uryǵynan tazartylǵan dánder. Tazartylǵan  kómirsýlardyń mysaldary – aq nan men aq kúrish.\r\n* __Keıbir ishek aýrýlary.__ Qorektik zattekterdiń sińirilýiniń qalypty úrdisi buzylatyn aýrýlar, mysaly Kron aýrýy, ót tastarynyń túzilýimen baılanysty.\r\n* __Metabolıkalyq sındrom, dıabet jáne ınsýlınge turaqtylyq.__ Bul aýrýlar kezinde ót tas aýrýynyń paıda bolý qaýpi artady. Metabolıkalyq sındromda, sondaı-aq, aýrýdyń asqynýynyń paıda bolýy qaýpi aratady. Metabolıkalyq sındrom – artyq dene salmaǵymen jáne semizdikpen baılanysty aýrýlar toby, bul kezde júrektiń aýrýlary jáne 2 tıpti qant dıabetiniń paıda bolý qaýpi bar.\r\n \r\nPıgmenttik tastar naýqastardyń kelesi sanatynda paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Tsırroz – bul uzaq jáne sozylmaly zaqymdanýy saldarynan baýyrdyń baıaý túrde buzylýy, qyzmetiniń buzylysy oryn alatyn jaǵdaı.\r\n* Ót tútikterindegi ınfektsııa.\r\n* Aýyr gemolıtıkalyq anemııa – erıtrotsıtter udaıy buzylatyn aýrý, mysaly, oraq tárizdi jasýshaly anemııa.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Ót tas aýrýynyń sımptomdary men asqynýlary qandaı?__\r\n\r\nÓt tas aýrýy bar kóptegen adamdarda qandaı da bir sımptomdar baıqalmaýy múmkin. Sımptomdary bolmaıtyn ót qabynyń tastary sımptomsyz nemese únsiz atalady. Sımptomsyz tastar ót qabynyń, baýyrdyń nemese uıqybeziniń qyzmetin buzylysqa ushyratpaıdy.\r\n\r\nÓtti shyǵaratyn tútikterdiń taspen bitelýinde ót qabynda qysym artady, bul ót qabynyń túıilýiniń ustamasyn týyndatady. Aýyrsyný, ádette, bir saǵattan birneshe saǵatqa deıin sozylady. Ót qabynyń túıilýi aýyr taǵamdy qabyldaýǵa baılanysty jáne ádette, keshke nemese túnde bolady.\r\n\r\nÓt tasy ornalasýyn ózgertip, ót tútigin bitemeıtin bolǵanda ót qabynyń túıilýi basylady. Eger ót tútigi birneshe saǵat boıy bitelgen bolsa, asqynýlar paıda bolýy múmkin. Asqynýlarǵa jatatyndar: ót qabynyń qabynýy jáne zaqymdanýy nemese ót qabynyń, ót tútikteriniń nemese baýyrdyń ınfektsııalary.\r\n\r\nUltabardyń qasynda, jalpy ót tútiginde turyp qalǵan jáne uıqybeziniń tútigin bitegen ót tasy ót tasty pankreatıtti – uıqybeziniń qabynýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nEmdeý bolmaǵan jaǵdaıda, ót tútikteriniń nemese uıqybezi tútiginiń bitelýi ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qashan dárigermen ót qabyndaǵy tastar týraly keńesý qajet?__\r\n\r\nÓt tas aýrýynyń ustamasy bolǵan adamdar dárigerge kórinýi qajet. Ót tasy oryn aýystyrǵanda ustamalar basylǵanmen, aýrýdyń asqynýy oryn alýy múmkin.\r\n\r\nÓt qaby túıilýiniń ustamasy kezinde nemese odan keıin kelesi sımptomdar paıda bolatyn adamdarǵa shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* 5 saǵattan asatyn ýaqyt boıy ishtiń aýyrsynýy\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n* Qyzba (keıde dene temperatýrasynyń sál kóterilýi) nemese qaltyraý\r\n* Teriniń nemese kózdiń aqqabyǵynyń sarǵyshtanýy (sarǵaıýy)\r\n* Sháı tústi nesep jáne nájistiń aqshyl túsi\r\n \r\nBul sımptomdar ót qabynyń, baýyrdyń nemese uıqybeziniń kúrdeli ınfektsııasynyń nemese qabynýynyń belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Ót tas aýrýy qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger ót tas aýrýyn anyqtaý úshin  ádette, ýltradybystyq tekserýdi taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq, basqa da zertteýdiń kórneki ádisteri qoldanylady.\r\n\r\n* __ÝDZ (ÝZI).__ Aǵzalardyń ýltradybystyq beınesin jasaý úshin transdıýser qoldanylady, ol aǵzalarǵa qaýipsiz jáne aýyrsyný bermeıtin ýltradybystyq tolqyndar jiberedi jáne olardyń beıne túrinde qaıtýyn alady.  Arnaıy úıretilgen qyzmetker bul sharany dárigerdiń kabınetinde, ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkizedi, al medıtsınalyq kórnekilikke mamandanǵan radıolog-dáriger sýretterdi túsindiredi. Aýyrsynýdy basatyn shara qajet emes. Ót qabynda tas bolsa, beınede kórinedi. Ýltradybys – ót qabyndaǵy tastardy anyqtaýdyń asa dál ádisi.\r\n* __Kompıýterlik tomografııa (KT).__ KT dene sýretin alýǵa múmkindik beretin, zertteýdiń rentgendik ádisi. KT kontrastylyq zattek atalatyn arnaıy boıaǵyshty qoldanyp, ótkizilýi múmkin. KT úsh jaqty beıneleýdi (3D) alý úshin rentgen sáýle men kompıýterlik tehnıkanyń birigýi qoldanylady. Tekserý kezinde naýqas ústelge jatqyzylady, ústel týnnel tárizdi, rentgen sáýlesin shyǵaratyn  qondyrǵyǵa ótedi. Bul shara  ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkiziledi, al radıolog-dáriger sýretterdi túsindiredi. Aýyrsynýdy basatyn shara qajet emes. KT ót tasy nemese asqynýlar\n anyqtalýy múmkin, mysaly, ót qabynyń nemese ót tútikteriniń ınfektsııalary jáne bitelýi. Biraq, KT ót qabynyń tastary kórinbeı qalýy da múmkin.\r\n*__ Magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT).__  Ishki aǵzalar men jumsaq tinderdiń aıqyn sýretin alý úshin MRT kezinde radıotolqyndar jáne magnıtter qoldanylady. Rentgen sáýlesi qoldanylmaıdy. Arnaıy úıretilgen qyzmetker bul sharany dárigerdiń kabınetinde, ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkizedi, al medıtsınalyq kórnekilikke mamandanǵan radıolog-dáriger sýretterdi túsindiredi. Anestezııa qajet bolmaıdy,biraq, jabyq keńistikten úreılenetin adamdarǵa jeńil tynyshtandyratyn preparat taǵaıyndalýy múmkin. Qajet bolsa, MRT kontrastylyq zattekpen ótkiziledi. MRT ótkizilýi kezinde naýqas ústelge jatqyzylady, ústel týnnel tárizdi, rentgen sáýlesin shyǵaratyn  qondyrǵyǵa ótedi, qondyrǵynyń bir jaǵy jabyq nemese eki jaǵy da ashyq bolýy múmkin. Keıbir jańa apparattar adamǵa ashyq keńistikte bolýyna múmkin beredi. MRT ót qabyndaǵy, ót tútikterindegi tastardy anyqtaı alady.\r\n* __Holetsıstografııa.__ Tekserý, sondaı-aq, ımınodı-sirke sýlyq qyshqyldy stsıntıgrafııa, HIDA skanerleý nemese gepatobılıarlyq skanerleý atalady. Tekserý barysynda ót júıesiniń sýretin alý úshin zııansyz radıoaktıvtik materıal qoldanylady. Holetsıstografııany ótkizýde naýqas arnaıy ústelge jatqyzylady,  dáriger kóktamyrǵa zııansyz radıoaktıvtik zattektiń azǵantaı kólemin engizedi. Sonymen qatar, dáriger ót qabynyń jıyrylýyn týyndatatyn dárilik preparat engizýi múmkin. Ót júıesi boıynsha radıoaktıvti preparat qozǵalǵanda kamera sýretterdiń toptamasyn túsiredi. Arnaıy úıretilgen qyzmetker bul sharany dárigerdiń kabınetinde, ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkizedi, al medıtsınalyq kórnekilikke mamandanǵan radıolog-dáriger sýretterdi túsindiredi. Anestezııa qajet bolmaıdy. Holetsıstografııa ót qabynyń jıyrylýynyń buzylystaryn nemese ót tútikteriniń bitelýin anyqtaý úshin qoldanylady.\r\n* __Endoskopııalyq retrogradtyq holangıopankreatografııa (ERHPG).__ ERHP kezinde ót jáne pankreatıttik tútikterdi kórneki etý úshin rentgen qoldanylady. Jeńil tynyshtandyrýdan keıin dáriger endoskopty (shaǵyn ıkemdi tútik, ushynda jaryq kózi men kamerasy bar) aýyz arqyly ultabarǵa jáne ót tútikterine engizedi.    Endoskop kompıýterge jáne beınemonıtorǵa jalǵanǵan. Osydan keıin dáriger kontrastylyq zattekti endoskop arqyly ót tútigine engizedi. Bul kezde tútikter monıtorda kórinedi. Bul sharany ambýlatorııa ortalyǵynda nemese aýrýhanada ótkizedi. ERHPG dárigerge zaqymdanǵan ót tútiginiń jáne ót tasynyń ornalasýyn anyqtaýǵa kómektesedi. Tas endoskopqa bekitilgen asa kishkentaı korzınaǵa salynyp alynady da, organızmnen shyǵarylady. Bul test zaqymdaýy múmkin bolǵandyqtan, naýqastardyń bárine taǵaıyndalmaıdy.\r\n \r\nDáriger, sondaı-aq, ót tútikteriniń, ót qabynyń, uıqybeziniń nemese baýyrdyń ınfektsııasy nemese qabyný belgilerin anyqtaý úshin qan taldaýyn taǵaıyndaıdy. Taldaý úshin  qan  emsharalyq kabınette alynyp, qan úlgisi zerthanaǵa jiberiledi.\r\n\r\nÓt tas aýrýynyń sımptomdary  appendıtsıttiń, oıyq jarynyń, pankreatıttiń jáne gastroezofagealdyq  reflıýks aýrýynyń sımptomdarymen uqsas keledi.\r\n\r\nKeıde naýqasta ót qabynyń sımptomdary bolmasa, únsiz tastar bolýy múmkin. Dáriger basqa aýrýdy anyqtaý kezinde ÝDZ (ÝZI) oryndaýda ót qabyndaǵy tasty baıqaýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Ót tas aýrýy qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEger ót tas aýrýy sımptomsyz ótse, ádette, emdeýdiń qajeti joq. Ót qaby túıilýiniń ustamasy nemese basqa sımptomdary paıda bolýynda dáriger emdeýdi taǵaıyndaıdy. Naýqas gastroenterolog-dárigerge baǵyttalady (as qorytý aǵzalarynyń aýrýlaryna mamandanǵan). Eger adamda ót qaby túıilýiniń bir kórinisi bolsa, ol qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nÓt  tas aýrýyn emdeýdiń qarapaıym, ádettegi túri – ót qabyn alyp tastaý úshin operatsııa ótkizý. Eger naýqasqa operatsııa jasalýy múmkin bolmasa, dáriger holesterındi ót tasyn eritý úshin hırýrgııalyq emes sharalardy taǵaıyndaıdy. Operatsııa  jasalýy múmkin emes adamdarǵa nemese jalpy ót tútikterinen tastardy alyp tastaý úshin ót qabyn alyp tastaýǵa operatsııa jasalatyn naýqastarǵa dáriger ERHPG qoldanýy múmkin.\r\n\r\n__Operatıvtik emdeý__\r\n\r\nÓt qabyn alyp tastaý boıynsha operatsııa holetsıstektomııa atalady. Eresekter arasyndaǵy keń taralǵan hırýrgııalyq operatsııalardyń biri. Ót qaby – ómirlik mańyzdy aǵza emes, adam ót qabynsyz ómir súre alady. Ót qabyn alyp tastaǵan kezde ót -  ót qabynda jınalýdyń ornyna baýyrdan baýyr jáne jalpy ót tútikteri arqyly tikeleı ultabarǵa túsedi.\r\n\r\nHırýrgter holetsıstektomııanyń eki túrin oryndaıdy:\r\n\r\n*__ ​Laparoskopııalyq holetsıstektomııa.__ Laparoskopııalyq holetsıstektomııa kezinde hırýrg ish qýysynda birneshe shaǵyn tilikter jasaıdy jáne jińishke, ushynda kishkentaı kamerasy bar tútik – laparoskopty engizedi. Kamera ish qýysyndaǵy aǵzalardyń jáne tinderdiń úlkeıtilgen beınesin beınemonıtorǵa beredi. Monıtorǵa qarap hırýrg aspaptardyń kómegimen muqııat túrde  ót qabyn baýyrdan, ót tútikterinen, basqa qurylymdardan ajyratady. Odan keıin hırýrg ót qabyn tilik arqyly alyp shyǵarady. Naýqasqa jalpy narkoz beriledi. Holetsıstektomııalardyń kópshiligi laparoskopııalyq jolmen ótkiziledi. Kóptegen laparoskopııalyq holetsıstektomııalar ambýlatorııada ótkiziledi, demek, naýqas sol kúni úıine qaıtady. Úırenshikti dene belsendiligine ádette, operatsııadan keıin bir aptadan keıin kóshýge bolady.\r\n* __Ashyq holetsıstektomııa.__ Ashyq holetsıstektomııa ót qabynyń kúshti qabynýynda, juqpalanýynda nemese basqa operatsııalardan keıin tyrtyqtar bolýynda oryndalady. Bul jaǵdaılardyń kópshiliginde ashyq holetsıstektomııa basynan bastap josparlanady. Degenmen, hırýrg ony laparoskopııalyq holetsıstektomııadan keıin máseleler paıda bolýynda oryndaýy múmkin. Bul jaǵdaılarda naýqastyń qaýipsizdigi maqsatynda hırýrg ashyq holetsıstektomııaǵa kóshedi. Bul operatsııany ótkizýde ót qabyn alyp tastaý úshin hırýrg tiginen 10-15 sm jýyq tilik jasaıdy. Naýqas jalpy anestezııada bolady. Operatsııadan keıin qalpyna kelý úshin naýqastar aýrýhanada bir aptaǵa jýyq bolady. Úırenshikti dene belsendiligine ádette, operatsııadan keıin bir aıdan keıin kóshýge bolady.\r\n \r\n\r\nKeıbir naýqastarda ót qabyn alyp tastaǵannan keıin ót ultabarǵa jıi túsetin bolǵandyqtan, jumsaq jáne jıi nájis bolýy múmkin. Ishektiń qyzmetinde ózgerister ádette, ýaqytsha, olar týraly dárigermen taldaý qajet.\r\n\r\nÓt qabyndaǵy operatsııalardyń asqynýlary sırek kezdesedi, al jıi asqynýy – ót tútikteriniń zaqymdanýy. Jalpy ót tútiginiń jaraqatynyń nátıjesinde óttiń aǵyp ketýi jáne qarymdy qaýipti juqpalaný oryn alýy múmkin. Ót tútikterin qalpyna keltirý úshin bir nemese birneshe qosymsha operatsııalar qajet bolýy múmkin. Ót joldarynyń jaraqaty barlyq holetsıstektomııalardyń 1%-nan az bolady.\r\n\r\n__Holesterındi ót tastaryn hırýrgııalyq emes emdeý__\r\n\r\nHırýrgııalyq  emes emdeý erekshe jaǵdaıda taǵaıyndalady, mysaly, holesterındi ót tastary bar naýqasta operatsııaǵa kedergi keltiretin kúrdeli aýrý bolsa. Ádette, hırýrgııalyq  emes emdeýdiń 5 jylynan keıin ót qabyndaǵy tastar qaıta túziledi.\r\n\r\nHolesterındi  ót tastaryn buzý úshin hırýrgııalyq  emes emdeýdiń 2 túri bar:\r\n\r\n* __Tastardy eritý úshin dárilik preparattardy qabyldaý.__ Ýrsodıol (Aktıgall) jáne Henodıol – ót qyshqyly bar dárilik preparattar, olar ót qabyndaǵy tastardy eritýge qabiletti. Bul preparattar usaq holesterındi tastardy eritýde asa tıimdi. Barlyq tastardy osylaı eritý úshin birneshe aı nemese jyl qajet bolýy múmkin.\r\n* __Soqqy-tolqyndy lıtotrıpsııa.__ Ót tastaryn buzý úshin arnaıy apparat -  lıtotrıpter qoldanylady. Ol soqqy tolqyndaryn shyǵarady, bul tolqyndar adamnyń denesi arqyly ótip, ót tastaryn usaq bólikterge usatady. Bul shara sırek qoldanylady jáne  ýrsodıoldy qabyldaýmen qatar taǵaıyndalady.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Tamaqtaný jáne emdám__\r\n\r\nTamaqtaný jáne emdámge baılanysty ót tasynyń túzilýi qaýpin arttyratyn faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* semizdik\r\n* tez salmaq joǵaltý\r\n* kalorııalar jáne tazartylǵan kómirsýlardyń mólsheri joǵary jáne talshyqtyń mólsheri tómen bolatyn emdámder\r\n \r\nAdamdar durys tamaqtaný ratsıonyn jáne tamaqtaný tártibin ustanyp, salaýatty salmaqty qoldaý jolymen ót tasy túzilý qaýpin azaıta alady.\r\n\r\nTómen kalorııaly emdámder jáne  barıatrııalyq operatsııalardy qoldanýda tez salmaq joǵaltatyn adamdarda ót qabynda tastardyń túzilýiniń aldyn alý úshin  Ýrsodıol kómektesedi. Mundaı naýqastarǵa dáriger-dıetologpen emdám týraly keńesý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Neni este ustaý qajet__\r\n\r\n* Ót qabyndaǵy tastar - ót qabynda túziletin qatty bólikter.\r\n* Ót quramyna kiretin zattekterdiń úılesimsizdigi ót qabyndaǵy tastardyń túzilýin týyndatady. Óttiń quramynda holesterın, bılırýbın kóp bolsa nemese  ót tuzy kóp bolsa, ót qabynda tastar paıda bolady. Bul úılesimsizdiktiń paıda bolý sebepteri sońyna deıin anyqtalmaǵan.\r\n* Áıelder, 40 jastan asqandar, ót qabyndaǵy tastardyń túzilýine otbasylyq beıimdiligi bar adamdarda ót tasy damýynyń qaýpi joǵary.\r\n* Ót tas aýrýy bar kóptegen adamdarda qandaı da bir sımptomdar baıqalmaýy múmkin. Sımptomdary bolmaıtyn ót qabynyń tastary sımptomsyz nemese únsiz atalady.\r\n* Ótti shyǵaratyn tútikterdiń taspen bitelýinde ót qabynda qysym artady, bul ót qabynyń túıilýiniń ustamasyn týyndatady.\r\n* Ót qabynyń túıilýiniń ustamalary aýyr taǵamdy qabyldaýǵa baılanysty jáne ádette, keshke nemese túnde bolady.\r\n* Ót tas aýrýynyń sımptomdary  basqa aýrýlardyń sımptomdarymen uqsas keledi.\r\n* Eger ót tas aýrýy sımptomsyz ótse, ádette, emdeýdiń qajeti joq. Ót qaby túıilýiniń ustamasy paıda bolýynda dáriger emdeýdi taǵaıyndaıdy.\r\n* Ót  tas aýrýyn emdeýdiń qarapaıym, ádettegi túri – ót qabyn alyp tastaý úshin operatsııa ótkizý. Eger naýqasqa operatsııa jasalýy múmkin bolmasa, dáriger holesterındi ót tasyn eritý úshin hırýrgııalyq emes sharalardy taǵaıyndaıdy. Operatsııa  jasalýy múmkin emes adamdarǵa nemese jalpy ót tútikterinen tastardy alyp tastaý úshin ót qabyn alyp tastaýǵa operatsııa - holetsıstektomııa jasalýynyń aldynda naýqastarǵa dáriger ERHPG - endoskopııalyq\n retrogradtyq holangıopankreatografııany taǵaıyndaýy múmkin.  \r\n* Ót qaby – ómirlik mańyzdy aǵza emes, adam ót qabynsyz ómir súre alady. Ót qabyn alyp tastaǵan kezde ót - ót qabynda jınalýdyń ornyna baýyrdan baýyr jáne jalpy ót tútikteri arqyly tikeleı ultabarǵa túsedi. ','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1078,'','Otoskleroz','','','qz','s','',0,'',4223,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532801640,1564337640,1532802119,'Otoskleroz – ortańǵy qulaqta súıektiń aýytqýly ósýimen baılanysty, sańyraýlyqqa aparatyn aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nOtoskleroz – ortańǵy qulaqta súıektiń aýytqýly ósýimen baılanysty, sańyraýlyqqa aparatyn aýrý.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"180\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Qulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\'\' \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nOtosklerozdyń paıda bolý sebepteri belgisiz. Degenmen, aýrýdyń tuqym qýalaý sıpaty týraly dálelder bar.\r\n\r\nOtosklerozǵa shaldyqqan adamdardyń ortańǵy qulaǵyndaǵy keýekti súıektiń aýytqýly ósýi baıqalady.  Bul dybys tolqyndarynyń túsýine jaýap retinde estý súıeginiń vıbratsııasyn (terbelisin) shekteıdi. Mundaı terbelis-tolqyndar estý úshin qajet.\r\n\r\nOtoskleroz – jastardyń arasynda kezdesetin sańyraýlyqtyń keń taralǵan sebebi.  Aýrý, ádette eresek ómirdiń erte kezeńinde bastalady. Ol erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi. Dert úrdisi eki qulaqty da qamtýy múmkin.\r\n\r\nBul aýrýdyń paıda bolýynyń qaýip faktorlaryna júktilik jáne bir otbasy músheleriniń estimeı qalýy jatady.  Basqa etnıkalyq toptarǵa qaraǵanda eýropa násiliniń adamdary bul aýrýdyń damýyna beıimirek keledi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Estimeı qalý (birtindep ýshyǵady)\r\n\r\n* Qulaqtyń shyńyldaýy \r\n\r\n* Bas aınalýy\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nQulaqtyń estýiniń jitiligin anyqtaý úshin jasalatyn test (aýdıometrııa /aýdıologııa) estimeýdiń dárejesin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEstimeýdiń basqa sebepterin eskerý úshin tekserýdiń arnaıy kórneki etý ádisi qoldanylady, bul – samaı súıeginiń  kompıýterlik tomografııasy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nOtoskleroz baıaý damýy múmkin. Aýrýdy estýde máseleler paıda bolǵanǵa deıin emdeýdiń qajeti joq.\r\n\r\nFtorıd, kaltsıı nemese D dárýmeni sekildi dárilik preparattar estýdi joǵaltýdy báseńdetýi múmkin, biraq, olardyń tıimdiligi osy ýaqytqa deıin dáleldenbegen.\r\n\r\nEstýdi joǵaltýdy túzetý úshin estý apparaty qoldanylýy múmkin. Bul aýrýdy emdemeıdi, onyń ýshyǵýyn da toqtatpaıdy, biraq, estýdiń buzylysyna baılanysty jaısyzdyqty jeńildetýge kómektesedi.\r\n\r\nÚzeńgisúıektiń (estý súıegi) bóligin alyp tastaý boıynsha hırýrgııalyq operatsııa jáne ony protezge almastyrý kondýktıvtik sańyraýlyqty emdeı alady. Úzeńgi súıekti tolyǵymen alyp tastaý  stapedektomııa atalady. Keıde onyń bóligi ǵana alynyp, tómengi bóliginde shaǵyn sańylaý jasalady. Bul stapedotomııa atalady. Keıde operatsııa lazerdiń kómegimen jasalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nOtoskleroz emdelmese, birtindep, ýshyǵady. Hırýrgııalyq aralasý estýdi qalpyna keltirýge kómektesedi. Bas aýrýy men aınalýy operatsııadan keıin birneshe apta ishinde ótedi.\r\n\r\nOperatsııadan keıingi asqynýlardyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin kelesi usynystardy oryndańyz:\r\n\r\n* Operatsııadan keıingi 2-3 apta ishinde sińbirmeńiz.\r\n\r\n* Respıratorlyq nemese basqa ınfektsııaǵa shaldyqqan adamdardan alshaq júrińiz.\r\n\r\n* Eńkeıýden, sozylýdan nemese shıryǵýdan  alshaq bolyńyz, bul bas aınalýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n* Shýly dybystardan nemese qysymnyń kúrt ózgerisinen alshaq bolyńyz. Operatsııadan keıin qalypqa kelgenshe tereńge súńgýmen aınalyspańyz, taýda kólik júrgizbeńiz, ushaqpen ushpańyz.\r\n\r\nOperatsııanyń áseri bolmasa,  estýdy tolyǵymen joǵaltý oryn alýy múmkin. Mundaı naýqastar sańyraýlyǵyn estý apparatynyń kómegimen meńgerýge úıretý qajet, olar dybystardy saý qulaqtan aýrý qulaqqa beredi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* Tolyq sańyraýlyq\r\n\r\n* Aýyzda ádettegideı emes dámniń paıda bolýy\r\n\r\n* Operatsııadan keıingi ınfektsııa, bas aınalýy, qulaqtaǵy aýyrsyný jáne tromb túzilýi\r\n\r\n* Nervterdiń zaqymdalýy\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge baryńyz:\r\n\r\n* Estimeı qalsańyz\r\n* Operatıvtik  emdeýden keıin qyzba, bas aınalýy, qulaqtaǵy aýyrsyný bolsa.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nOtospongıoz; Stapedektomııa','student_k',99,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1079,'','Ovýlıatsııa','','','qz','s','',0,'',3840,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1532802240,1564338240,1532802580,'Ovýlıatsııa birizdi gormondyq úrdisterdiń saldarynan bolady. mıda ornalasqan gıpofız FSG (folıkýl túzilýin yntalandyratyn gormon) jáne LG (lıýteındeıtin gormon) gormondaryn bóledi, olar qan aǵynymen analyq bezge túsedi.\r\nBul  gormondar analyq bezdiń bireýinde uryq jasýshanyń jetilip, bosatylýyna belgi beredi.\r\nTalshyqtardyń qozǵalýy uryq jasýshasyna jatyr tútikshesi arqyly jatyrǵa ótýine kómektesedi. Uryq jasýsha spermatozoıdpen uryqtanady nemese uryqtanbaǵan bolsa, ydyraıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"1\")}Ovýlıatsııaǵa úıde test ótkizý{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"2\")}Test qalaı oryndalady?{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"3\")}Testke qalaı daıyndalý qajet?_{ALINK}_\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"4\")}Test ne úshin ótkiziledi?{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"5\")}Qalypty nátıjeler{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"6\")}Qaýipter{ALINK}__\r\n\r\n__{ALINK(aname=\"7\")}Nazar aýdaryńyz{ALINK}__.\r\n\r\n \r\nOvýlıatsııa birizdi gormondyq úrdisterdiń saldarynan bolady. mıda ornalasqan gıpofız FSG (folıkýl túzilýin yntalandyratyn gormon) jáne LG (lıýteındeıtin gormon) gormondaryn bóledi, olar qan aǵynymen analyq bezge túsedi.\r\n\r\nBul  gormondar analyq bezdiń bireýinde uryq jasýshanyń jetilip, bosatylýyna belgi beredi.\r\n\r\nTalshyqtardyń qozǵalýy uryq jasýshasyna jatyr tútikshesi arqyly jatyrǵa ótýine kómektesedi. Uryq jasýsha spermatozoıdpen uryqtanady nemese uryqtanbaǵan bolsa, ydyraıdy.\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ovýlıatsııaǵa úıde test ótkizý.__\r\n\r\nOvýlıatsııaǵa úıde test ótkizý áıelderge etekkir aınalymy kezinde júkti bolýynyń joǵary múmkindigin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nTest nesepte LG (lıýteındeıtin gormon) artýyn anyqtaıdy. Bul gormonnyń artýy analyq bez uryq jasýshasyn bólgendigin bildiredi. Úı jaǵdaıynda bul test uryq jasýshanyń qashan bosatylyp shyǵýyn anyqtaý úshin qoldanylady. Bul testiler kóptegen dárihanalarda satylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Test qalaı oryndalady?__\r\n\r\nOvýlıatsııany anyqtaıtyn jıyntyq 5-7 testilik jolaqtarmen biriledi. Olar birneshe kún boıy LG deńgeıiniń kóterilýin anyqtaýǵa qajet. Testini bastaý kúni etekkir aınalymynyń uzaqtyǵyna baılanysty. Mysaly, qalypty aınalym 28 kún bolsa, LG deńgeıin etekkir bastalǵannan keıin 11-shi kúni tekserý qajet. Test jolaqqa nesep tamyzý qajet, nemese test-jolaqty zarasyz ydysqa jınalǵan nesepke salý kerek.\r\n\r\nTest-jolaq belgili bir túske boıalady nemese basqa oń nátıje beredi, eger gormonnyń kóterilýi anyqtalsa.\r\n\r\nOń nátıje degenimiz – ovýlıatsııa jýyrdaǵy 24-36 saǵat ishinde bolatyndyǵyn bildiredi, biraq, bul nátıje barlyq áıelderde birdeı senimdi bolmaıdy. Jıyntyqqa kiretin nusqaýlyqta nátıjelerdi qalaı túsindirýge bolatyndyǵy aıtylady.  Testi ýaqytyly jasalmasa, ovýlıatsııany ótkizip alasyz. Etekkir aınalymy turaqty bolmasa da gormonnyń kóterilýin anyqtaı almaısyz.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Testke qalaı daıyndalý qajet?__\r\n\r\nTestini qoldaný aldynda kóp suıyqtyq ishýge bolmaıdy.\r\n\r\nTestini qoldaný aldynda keıbir dárilerdi ishýdi toqtatý qajettigi týraly dárigerden surańyz.\r\n\r\nLG kórsetkishin tómendetýi múmkin preparattardyń quramynda estrogen, progesteron, testosteron bolady. Estrogender men progesteron uryqtanýǵa qarsy tabletkalarda jáne gormondy almastyrý emdeýinde bolady.\r\n\r\nKlomıfen tsıtraty (Klomıd) preparaty LG deńgeıin kóterýi múmkin. Bul preparat ovýlıatsıny shaqyrýǵa kómektesý úshin qoldanylady. Bul preparatty qabyldaıtyn áıelder dárini qabyldaýdy toqtatqannan keıin úsh kún ótkende LG tekserýine bolady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Test ne úshin ótkiziledi?__\r\n\r\nBul test áıelderge ovýlıatsııanyń ýaqytyn anyqtaý úshin qajet. Etekkir aınalymy 28 kúndi quraıtyn áıelderde bul 11-14 kúnder aralyǵynda. Eger etekkir aınalymy turaqty bolmasa, test jıyntyǵy ovýlıatsııa qashan bolatyndyǵyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nOvýlıatsııany anyqtaý keıbir dárilerdiń mólsherlemesin tańdaý úshin de qajet.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qalypty nátıjeler__\r\n\r\nOń nátıje «LG kóterilýin» kórsetedi. Bul jýyr ýaqytta ovýlıatsııa bolatyndyǵynyń belgisi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qaýipter__\r\n\r\nSırek, jalǵan teris nátıjeler bolýy múmkin. Bul test jıyntyǵy ovýlıatsııany qate anyqtaǵandyǵyn bildiredi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Nazar aýdaryńyz!__\r\n\r\nEger LG kóterilýin anyqtaı almasańyz nemese jıyntyqtyń kómegimen birneshe aı boıy ovýlıatsııany anyqtap, júkti bola almasańyz, dárigermen keńesińiz. Múmkin, sizge bedeýlikti emdeıtin dárigerdiń keńesi qajet bolar. \r\n\r\n \r\n__Source__: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007062.htm','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1080,'','Oıyq jaraly kolıt','','','qz','s','',0,'',9393,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533017220,1564553220,1533017739,'Oıyq jaraly kolıt (OK) nemese telimdi emes oıyq jaraly kolıt – toq ishektiń túrli bólimderiniń (órlemeli toqishek, kóldeneń toqishek, tómendemeli toqishek, sıgma tárizdi, tik ishekter) tini qabynyp, buzylysqa ushyraıdy. Úrdiske kóbinese, tik ishek qatysady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nOıyq jaraly kolıt (OK) nemese telimdi emes oıyq jaraly kolıt – toq ishektiń túrli bólimderiniń (órlemeli toqishek, kóldeneń toqishek, tómendemeli toqishek, sıgma tárizdi, tik ishekter) tini qabynyp, buzylysqa ushyraıdy. Úrdiske kóbinese, tik ishek qatysady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"181\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Óńesh, asqazan, ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady, toq ishek sýdyń sińýin qamtamasyz etedi,  jáne toq ishek bosatylǵanda taǵamnyń qorektik emes bólikteri organızmnen syrtqa shyǵarylady.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"182\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nIshek júıesi - toq, ash, tik ishekterden turady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\n«Telimdi emes» termıni kolıttiń belgili bir syrtqy sebeptersiz damıtyndyǵyn bildiredi.\r\n\r\nAýrý kezinde ishektiń silemeı qabatyn kóptegen oıyq jaralar basady, sondyqtan kolıt «oıyq jaraly» atalady.\r\n\r\nBul aýrýdy týyndatatyn aıqyn sebepter belgisiz. Kóptegen jaǵdaıda ishek tinderi ózindik ımmýndyq júıeniń áserinen buzylysqa ushyraıdy. Toq ishektiń jumysyndaǵy buzylystardy  streptokokk, salmonella, stafılokokk sekildi aýrý qozdyratyn mıkroorganızmder týyndatýy múmkin.\r\n\r\nIshektiń oıyq jaraly kolıti tuqym qýalaýy da múmkin. Zertteýler kórsetkendeı, oıyq jaraly kolıtke shaldyǵý qaýpi 5-20 ese artady, eger jaqyn týystary osy aýrýmen aýyrsa.\r\n\r\nTelimdi emes oıyq jaraly kolıttiń týyndaý sebebiniń ishinde uıqy beziniń, ót qabynyń ınfektsııasyn, qıyn qorytylatyn taǵam ónimderin udaıy tutynýdy, alkogoldi shamasynan artyq tutynýdy, antıbıotık qabyldaýdy, kúızelisterdi ataýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nOıyq jaraly kolıttiń sımptomdary aýrýdyń túrine baılanysty. Oıyq jaraly kolıt klınıkalyq túrde jiti jáne sozylmaly bolady. Jiti oıyq jaraly kolıt sırek kezdesedi, ol asa kúrt bolýy múmkin. Sozylmaly oıyq jaraly kolıt eki túrde ótedi: úzdiksiz jáne qaıtalanatyn. Asqyný jáne basylý kezeńderi bolady. Jaǵdaılardyń jartysynda oıyq jaraly kolıttiń ekinshi asqynýy kelesi 2 jylda bolady. 10% jaǵdaıda oıyq jaraly kolıttiń asqynýy sırek bolady – 25 jylda 1 ret.\r\n\r\nSımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n·           Ishtegi aýyrsyný jáne qadalý (jiti aýyrsyný ustamasy)\r\n\r\n·           Ishtiń daýysty shuryldaýy\r\n\r\n·           Dıareıa (suıyq nájis, ish ótýi)\r\n\r\n·           Tenezm (nájis shyǵarǵysy (ishek bosatqysy) keletin jalǵan sezim)\r\n\r\n·           Nájistegi qan men iriń\r\n\r\n·           Qyzba  (temperatýranyń artýy)\r\n\r\n·           Salmaq joǵaltý\r\n\r\n·           Balalardyń boıynyń ósýiniń báseńdeýi\r\n\r\nBasqa sımptomdarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·           Júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n·           Aýyz qýysyndaǵy oıyq jaralar\r\n\r\n·           Asqazan-ishek qan ketýi\r\n\r\n·           Býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnoz taldaýdy ótkizý nátıjesiniń negizinde alynǵan málimetterdiń jáne sımptomdardyń negizinde qoıylady. Aýrýdyń tolyq kórinisin alatyn dıagnostıka ádisteri - kolonoskopııa jáne ishektiń rentgendik zertteýi (ırrıgoskopııa).\r\n\r\nEndoskopııalyq zertteý – optıkalyq talshyqtan turatyn uzyn tútikti aınalshyq arqyly toq ishekke engizý. Mundaı zertteý dárgerge toq ishektiń ishki qabyrǵasyn kórýge jáne jaǵdaıyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nRektoromanoskopııa kezinde búkil tik ishektiń jáne sıgma tárizdi ishektiń bastapqy bóliminiń jaǵdaıy, túrli derttik úrdisterdiń bolýy  anyqtalady.\r\n\r\nKolonoskopııa kezinde toq ishektiń búkil ishki betin vızýaldyq (kórý arqyly) tekserý júrgiziledi, bıopsııa jasalady (ózgergen bólikten tin alý jáne zertteý).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"183\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKolonoskopııa toq ishektiń búkil uzyndyǵyn zertteýge múmkindik beredi, rektoromanoskopııa tek tómengi úshten bir bóligin ǵana zertteýge múmkindik beredi.\r\n\r\nIrrıgoskopııa rentgendik dıagnostıka ádisiniń túri, bul kezde naýqasqa arnaıy klızmanyń kómegimen toq ishekkke barııli qospa engiziledi, ol rentgendi sáýlelerdi jutatyn kontrastylyq zattek bolady, toq ishektiń qospadan tazarýyna deıin jáne keıin sýretter toptamasy jasalady.\r\n\r\nIrrıgoskopııa ishektiń sańylaýynyń birkelki emes tarylý aýmaǵyn nemese shektiń boıynda oıyq jarany anyqtaıtyn ırekterdi anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nSondaı-aq, sońǵy jyldary aýrýdy anyqtaýdyń jańa ádisi - kapsýlalyq endoskopııa paıda boldy. Bul ádis naýqastyń ishki aǵzalaryn beınesıgnal taratqyshpen biriktirilgen endoskopııalyq kapsýlanyń kómegimen zertteýge negizdeledi. Asqazan-ishek joldarymen ótý barysynda kapsýla birneshe saǵat ishinde ondaǵan myń sýretterdi túsiredi, olar naýqastyń denesinde ornalasqan datchıkke beriledi, jáne qabyldaý qondyrǵysynyń jadyna jazylady.   \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTelimdi emes oıyqjaraly kolıt – uzaq ótetin aýrý, udaıy emdeýdi qajet etedi.\r\n\r\n Oıyqjaraly  kolıtti emdeý tez basylýyna baǵyttalady. Emdeýdiń negizin qabynýǵa qarsy preparattar quraıdy:\r\n\r\n·         glıýkokortıkoıdty gormondar – organızmde qabynýdy týyndatatyn faktorlardyń óndirilýin tejeıtin preparattar;\r\n\r\n·         amınosalıtsıllattar – 5-amınsalıtsıl  qyshqyly bar preparattar,toq ishektiń silemeı qabatynyń qabynýyn tejeıdi;\r\n\r\n·         tsıtostatıkter, asa kúrdeli jaǵdaılarda taǵaıyndalady, sebebi, olar ózindik ımmýndyq júıeni basady.\r\n\r\nKolıtti sımptomatıkalyq emdeý qan toqtatyn quraldardyń kómegimen júzege asyrylady. Eger qan ketýi kóp bolsa, jaqynda muzdatylǵan qan plazmasyn jáne erıtrotsıtarlyq massany (qan bólikter) quıý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nIshektiń perıstaltıkasyn ( tolqyn tárizdi jıyrylý) retteý maqsatynda naýqasqa ish ótýine qarsy jáne túıilý men aýyrsynýdy basatyn quraldar taǵaıyndalady.\r\n\r\nJoǵary temperatýra bolýynda oıyq jaraly kolıtti emdeý antıbakterıaldyq emdeýdiń kómegimen júzege asyrylady. Eger naýqas asa aryqtaǵan bolsa, qorektik qospalardy engizý qajettigi týyndaıdy.  \r\n\r\nDárimen emdeý tıimsiz bolsa, jáne tik ishekten qan ketýi uzaq bolsa, hırýrgııalyq emdeý taǵaıyndalady. Hırýrgııalyq aralasýda toq ishektiń bóligi nemese tolyq alynyp tastalady. Mundaı operatsııa  kolektomııa atalady, bul naýqastardyń shektelgen sanynda ǵana jasalady, sebebi, múgedektikke aparady.\r\n\r\nSondaı-aq, rekonstrýktıvti (qalpyna keltiretin) hırýrgııalyq aralasý júrgiziledi – toq ishektiń zaqymdanǵan bóligin stomalar (ishektiń denemen jasandy jalǵasýy) jasaýmen joıý jáne keıinnen (6 aı- 2 jyldan keıin) ishek ótimdiligin qalpyna keltirý.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdám__\r\n\r\nOıyqjaraly  kolıt aryqtaýǵa jáne organızmniń qajýyna aparatyndyqtan, tamaqtaný kalorııaly jáne tolyqqundy bolýy, aqýyzdar men dárýmenderdiń úlken mólsherin quraýy tıis.\r\n\r\nNaýqastarǵa tamaqty kúnine 5-6 ret, azdaǵan úlestermen ishý qajet.\r\n\r\nOıyqjaraly  kolıtte tamaqqa tatymdyqtardy, tuzdyqtardy, maıly jáne qýyrylǵan taǵamdy, shıki jemis pen kóknisterdi tutynýǵa bolmaıdy, sebebi, bular ish ótýin týyndatady. Sondaı-aq, sút ónimderin abaılap tutynǵan jón.\r\n\r\nEmdám kelesi ónimderdi tutynýǵa negizdeledi: maısyz et (qus, kúrketaýyq, qoıan eti), balyq, maısyz sorpa-kóje, jumyrtqa, botqa, kartop. Sýsyndardan: kıselder, jıdek qaınatpasy, kakao, qara kofe, sháı. Barlyq taǵam tandyrda ázirlenýi nemese pisirilýi tıis.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nBasqa da aýrýdaǵydaı, kolıtti emdeýdi kóp sozǵan saıyn aýrý ýshyǵady, ony emdep, jazý qıyndaıdy.\r\n\r\nBastapqyda naýqastardyń 25% hırýrgııalyq aralasýdy qoldanbastan tolyq qalpyna kelýge múmkindigi bolsa, birneshe jyldan keıin bul paıyz edáýir tómendeıdi, al naýqastardyń 30% jappaı kolıt bolady (búkil toq ishektiń zaqymdanýy). Jappaı kolıti bar naýqastardyń jartysynda tolyq jazylmaıdy, al dárigerge erte kórinse, saýyǵý múmkinidigi aıtarlyqtaı artady.\r\n\r\nEger kolıttiń sımptomdary baıqalsa, mamandarǵa baryp, tekserýden ótý qajet. Aýrýdy erte eskerý qajet, sebebi, kesh anyqtaý emdeý uzaqtyǵy  men qalpyna kelýdi (joǵaltqan qyzmetin qalpyna keltirý) ulǵaıtady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nOıyq jaraly kolıtti emdemese, kúrdeli asqynýlary bolady:\r\n\r\n·         kúshti qan ketýi, ómirge qaýipti;\r\n\r\n·         toq ishektiń tutastyǵynyń buzylýy jáne onyń ishindegisiniń ish qýysyna túsip, ishperdeniń, qannyń juqapalanýyna aparýy múmkin;\r\n\r\n·         toq ishektiń dıametriniń ulǵaıýy, bul ishektiń ishindegisiniń irkilýin týyndatady, bul búkil organızmdi ýlandyrady;\r\n\r\n·         toq ishektiń qaterli isigi;\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAlǵashqy oıyqjaraly  kolıttiń aldyn alý sharalary jasalmaǵan. Aýrýdyń naqty sebebi anyqtalǵanda jasalýy múmkin. Osyǵan baılanysty, 50 jasqa jetken adamdar udaıy kolonoskopııadan ótýi qajet.\r\n\r\nOıyqjaraly  kolıttiń asqynýynyń aldyn alý dárigerdiń sheberligimen qatar naýqasqa da baılanysty. Aýrýdyń sımptomdary qaıtyp oralmas úshin ádette, naýqasqa uzaq ýaqyt boıy dári qabyldaý qajet bolady. \r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000250.htm\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Ekaterına Shýmareva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;\n  Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',41,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1081,'','Panıkalyq buzylys','','','qz','s','',0,'',5055,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533017700,1564553700,1533018040,'Panıkalyq buzylys (PB) — psıhıkalyq buzylys, jylyna birneshe retten kúnine birneshe retke deıin paıda bolatyn panıkalyq shabýyldardyń tosynnan paıda bolýymen jáne olardyń paıda bolýyn kútýmen sıpattalady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) –úreıdiń nemese qorqynyshtyń naýqas úshin túsiniksiz, azapty ustamasy. Sezilýi boıynsha júrektiń ustamasyna uqsaıdy. Mundaı shabýyldar kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, panıkalyq buzylystan (PB) zardap shegetin kóptegen adamdar osy ustamalardyń qaıtalanýynan qorqady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) 25-64 jas aralyǵynda jıirek kezdesedi, bul kezde áıelderdiń arasynda aýrýshańdyq jıiligi erlerge qaraǵanda 3-4 ese joǵary. Panıkalyq buzylystyń (PB) paıda bolýynyń mańyzdy faktory – tuqym qýalaýǵa beıimdiligi. Aýrýdyń urpaqtan urpaqqa tikeleı berilýi jaıynda mysaldar bar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) — psıhıkalyq buzylys, jylyna birneshe retten kúnine birneshe retke deıin paıda bolatyn panıkalyq shabýyldardyń tosynnan paıda bolýymen jáne olardyń paıda bolýyn kútýmen sıpattalady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) –úreıdiń nemese qorqynyshtyń naýqas úshin túsiniksiz, azapty ustamasy. Sezilýi boıynsha júrektiń ustamasyna uqsaıdy. Mundaı shabýyldar kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, panıkalyq buzylystan (PB) zardap shegetin kóptegen adamdar osy ustamalardyń qaıtalanýynan qorqady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) 25-64 jas aralyǵynda jıirek kezdesedi, bul kezde áıelderdiń arasynda aýrýshańdyq jıiligi erlerge qaraǵanda 3-4 ese joǵary. Panıkalyq buzylystyń (PB) paıda bolýynyń mańyzdy faktory – tuqym qýalaýǵa beıimdiligi. Aýrýdyń urpaqtan urpaqqa tikeleı berilýi jaıynda mysaldar bar.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nPanıka – adamnyń psıhıkasynyń jáne búkil organızmniń kúızeliske tabıǵı serpini, bul kezde túrli qorǵanystyq beıimdelý qyzmeti iske qosylady (qanǵa adrenalın, kúızelis gormondary sekildi yntalandyratyn zattekterdiń túsýi), olar paıda bolǵan qıyndyqtardy jeńýge kómektesýge tıis. Panıkalyq buzylysqa (PB) ushyraǵan adamdarda orgnızminde osyndaı zattekterdiń ózdiginshe túsýi baıqalady, olar qıyn jaǵdaıdy sheshý úshin kúsh berýdiń ornyna úreılený men panıkaǵa aparady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n·      Qorqynysh (ólimnen qorqý, esten aıyrylýdan qorqý)\r\n\r\n·      Júrektiń jıi soǵýy\r\n\r\n·      Aýanyń jetpeýi\r\n\r\n·      Keýdedegi aýyrsyný nemese jaısyzdyq, júrek aınýy nemese ishtegi jaısyzdyq, bas aınalýy nemese bastaǵy jaǵymsyz seziný  jáne t.s.s. panıkalyq buzylystyń túrine jáne jaǵdaıǵa baılanysty\r\n\r\n·      Tersheńdik\r\n\r\n·      Qyzý nemese qaltyraý, arterıaldyq qysymnyń ózgerýimen jıi qosarlanady\r\n\r\n·      Uıyp, jansyzdaný sezimi (parestezııa), shanshý, qysylý sezimi deneniń ár jerinde\r\n\r\n·      Ótip jatqan árekettiń shynaıylyǵyn sezinbeý nemese óziniń tolyqqandylyǵyna senbeý (jalǵandyq sezimi, depersonalızatsııa)\r\n\r\n·      Ustamadan keıingi enjarlyq jáne álsizdik, neseptiń jıi júrýimen, nájistiń buzylýymen jıi qosarlanady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nPanıkalyq buzylystan (PB) zardap shegetin adamdarda ádette, 10 mınýtqa jýyq bolatyn, biraq keıde qysqa merzimdik (1-5 mınýt), sondaı-aq, uzaq (30 mınýt) bolatyn panıkalyq shabýyldardyń qarqyndy kórinisteri baıqalady, biraq, úreılený sezimi 1 saǵatqa deıin sozylady.\r\nPanıkalyq shabýyldar túrli sımptomdarymen erekshelenýi (mysaly, tahıkardııa (júrek soǵýynyń jıileýi), tersheńdik, bas aınalýy, entigý, dirildeý, baqylaýǵa kelmeıtin qorqý ) nemese birkelki bolýy da múmkin.\r\n\r\nNaýqastardyń bir bóliginde mundaı jaǵdaılar udaıy – keıde kúndelikti nemese apta saıyn baıqalady.\r\n\r\nPanıkalyq shabýyldardyń syrtqy sımptomdary qolaısyz áleýmettik saldarǵa jıi aparady (mysaly, uıalý, qoǵamdyq qabyldamaý, áleýmettik oqshaýlaný, t.b.).\r\n\r\nPanıkalyq buzylystyń (PB) aýyrlyǵyn anyqtaý úshin arnaıy shkala qoldanylady; bul saýalanama túrinde de bolady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nPanıkalyq buzylysty (PB) emdeýdiń negizgi ádisteri – psıhıkalyq emdeý (psıhoterapevt-mamannyń naýqastyń psıhıkasyna áser etýi jáne dári-dármekpen emdeý (psıhofarmakologııa).\r\n\r\nDurys tásilder qoldanylsa, aýrý emdeýge keledi. Ár naýqas úshin jeke emdeý jospary qajet, ony emdeýshi dárigermen birge qurý qajet.\r\n\r\nPsıhıkalyq  emdeý turǵysynan panıkalyq buzylystyń negizgi sebebi – ishteı psıhologııalyq qaqtyǵysqa ushyraý, olardy syrtqa shyǵara almaý, túrli sebepterdiń áserinen sheshilmeýi jáne olardy adamnyń sanaly túrde qabyldaı almaýy. Psıhoterapevtiniń nemese psıhologtyń kómegimen psıhologııalyq máseleni sanaly túrde qabyldaýǵa, ony sheshý tásilderin tabýǵa, psıhologııalyq qaqtyǵysty sheshýge tyrsýǵa bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nKeıbir naýqastarda panıkalyq buzylystar uzaq ýaqyt oryn alyp, emdelmeýi múmkin. Alaıda, emdeý bastalǵanda kópshilik adamdar jaǵdaıynyń jaqsarýyn sezinedi.\r\n\r\nPanıkalyq  buzylystan zardap shegetin adamdar sondaı-aq, ushyraýy múmkin:\r\n\r\n·      Alkogoldi tym kóp qabyldaýǵa;\r\n\r\n·      Jumys qabiletiniń tómendeýine;\r\n\r\n·      Jeke qarym-qatynastyń aýyrlaýyna, mysaly, otbasyndaǵy máseleler;\r\n\r\n·      Oqshaýlaný.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nPanıkalyq shabýyldardy psıhıkalyq emdeýde relaksatsııa (bosańsý) jáne kóńil-kúıdi ózdiginshe retteý  (medıtatsııa, aýtotrenıng) mańyzdy rol atqarady.\r\n\r\nEger sizde panıkalyq buzylystyń sımptomdary bolsa, kelesi aldyn alý sharalaryn oryndap kórińiz:\r\n\r\n·      Alkogoldi sýsyndardy tutynýdy toqtatyńyz;\r\n\r\n·      kofeın sekildi yntalandyratyn zattekterdi tutynýdy toqtatyńyz;\r\n\r\n·      ómir saltyn ózgertińiz: kóbirek demalyńyz, sportpen aınalysyńyz, shamadan artyq, kóp jumys istemeńiz, kúızelisten alshaq bolyńyz. ','student_k',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1082,'','Paratumaý (Paragrıpp)','','','qz','s','',0,'',3356,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533018000,1564554000,1533018436,'Paragrıpp vırýsy joǵarǵy jáne tómengi tynys alý joldaryn zaqymdaıtyn vırýstar tobyna jatady.  \r\n\r\nParagrıpp vırýsynyń tórt túri bar, olardyń bári eresekter men balalardyń joǵarǵy, tómen tynys alý joldarynyń ınfektsııasyn (pnevmonııa) týyndatýy múmkin. Vırýs qyspaqty qabynýdy,  bronhıolıtti, bronhıtti týyndatýy múmkin.\r\n\r\nParagrıppke jyl saıyn shaldyǵatyn adamdardyń naqty sany belgisiz, joǵary ekendigi belgili. Keıde vırýs murynnyń bitýimen nemese basqa sımptomdarmen kórinis beredi, olar paragrıpp emes, sýyq tııý sekildi anyqtalady.\r\n\r\nVırýs kúz-qys kezeńinde keń taralady. Paragrıpp jas sábılerde aýyr túrde bolady, jas ósken saıyn qaýiptiligi azaıady. Mektep jasyndaǵy balalardyń kópshiligi paragrıpp vırýsyna beıim. Eresekterdiń kópshiliginde vırýsqa antıdeneler bolady, ıaǵnı, olarda ımmýnıtet bar, biraq, qaıtadan juqpalanýdan saqtamaıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME} \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nParagrıpp vırýsy joǵarǵy jáne tómengi tynys alý joldaryn zaqymdaıtyn vırýstar tobyna jatady.  \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nParagrıpp vırýsynyń tórt túri bar, olardyń bári eresekter men balalardyń joǵarǵy, tómen tynys alý joldarynyń ınfektsııasyn (pnevmonııa) týyndatýy múmkin. Vırýs qyspaqty qabynýdy,  bronhıolıtti, bronhıtti týyndatýy múmkin.\r\n\r\nParagrıppke jyl saıyn shaldyǵatyn adamdardyń naqty sany belgisiz, joǵary ekendigi belgili. Keıde vırýs murynnyń bitýimen nemese basqa sımptomdarmen kórinis beredi, olar paragrıpp emes, sýyq tııý sekildi anyqtalady.\r\n\r\nVırýs kúz-qys kezeńinde keń taralady. Paragrıpp jas sábılerde aýyr túrde bolady, jas ósken saıyn qaýiptiligi azaıady. Mektep jasyndaǵy balalardyń kópshiligi paragrıpp vırýsyna beıim. Eresekterdiń kópshiliginde vırýsqa antıdeneler bolady, ıaǵnı, olarda ımmýnıtet bar, biraq, qaıtadan juqpalanýdan saqtamaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nParagrıpptiń sımptomdary ınfektsııa túrine qaraı erekshelenedi. Sýyq tıgen kezdegideı, jıi sımptomdary – murynnyń bitelýi jáne jeńil jótel. Bronhıolıt sekildi ómirge qaýipti sımptomdary jas sábılerde jáne ımmýndyq júıesi álsiregen adamdarda bolady.\r\n\r\nJalpy sımptomdary:\r\n\r\n* Keýdedegi aýyrsyný\r\n* Qyspaq (daýystyń qarlyǵýy, shýly tynys alý, qarlyqpa jótel)\r\n* Qyzba\r\n* Murynnyń bitelýi\r\n* Entigý\r\n* Kómeıdegi aýyrsyný\r\n* Murynnyń aǵýy\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nKómeıdi qaraǵanda aýyrsynýyn, bezderdiń isinýin jáne qyzarýyn baıqaýǵa bolady. Tynys alý fonendoskoppen tyńdaýda dáriger ókpedegi syryldy jáne krepıtatsııany (syqyrdy) anyqtaıdy.\r\n\r\nZertteýlerdiń túrleri:\r\n\r\n* Qannyń jalpy taldaýy\r\n* Keýde qýysy aǵzalarynyń rentgenografııasy\r\n* Keýde qýysynyń kompıýterlik tomografııasy\r\n* Muryn silemeıinen juǵyndy alý\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nVırýstyq  ınfektsııanyń telimdi emdeý túri bolmaıdy. Qyspaq pen bronhıolıt belgilerinde tynys alýdy jaqsartý úshin emdeý taǵaıyndalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nÚlken jastaǵy balalar men eresekterdiń kópshiligi, egde jastaǵy adamdar men ımmýndyq júıesi álsiz adamdardan basqasy emdeýsiz de jazylady, medıtsınalyq aralasý tynys alý jetkiliksizdigi damyǵanda qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nQosalqy bakterıaldyq ınfektsııalar – keń taralǵan asqynýlary. Qyspaq pen bronhıolıt kezindegi tynys alý joldarynyń bitelýi ómir úshin qaýipti jaǵdaı bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME} \r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nÓzińizde nemese balańyzda syryl, tynysy tarylý, nemese tynys alý qıyndaýynyń basqa belgisi bolsa, dárigerge kórinińiz. 18 aılyq jastan kishi balada joǵarǵy tynys alý joldarynyń zaqymdanýynyń sımptomdary damysa, dárigermen habarlasyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nParagrıppke qarsy vaktsına bolmaıdy. Epıdemııa kezinde kópshiliktiń shoǵyrlanǵan jerinen alshaq bolý qajet.\r\n\r\nBala baqshaǵa barmaıtyn balalar vırýstyq aýrýlarǵa sırek ushyraıdy.','student_k',66,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1083,'','Parkınson aýrýy','','','qz','s','',0,'',7946,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533018420,1564554420,1533018822,'Parkınson aýrýy — mıdyń júıkelik jasýshalarynyń birtindep tirshiligin joıýymen baılanysty aýrý, onyń saldarynan qımyl úılesimi jáne bulshyq ettiń shıraqtyǵy buzylady. Aýrýǵa tán - dirildeý, jalpy qımyldaýdyń nasharlyǵy, ornalasý men qozǵalýdyń qıyndaýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__    \r\n \r\nParkınson aýrýy — mıdyń júıkelik jasýshalarynyń birtindep tirshiligin joıýymen baılanysty aýrý, onyń saldarynan qımyl úılesimi jáne bulshyq ettiń shıraqtyǵy buzylady. Aýrýǵa tán - dirildeý, jalpy qımyldaýdyń nasharlyǵy, ornalasý men qozǵalýdyń qıyndaýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"184\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Parkınson aýrýy – baıaý túrde ýshyǵatyn aýrý, qımyldyń úılesimine, bulshyq ettiń shıraqtyǵyna, tepe-teńdikke áser etedi. Kóbinese, qımyl qyzmetine, bulshyq et pen qantamyrlardyń shıraqtyǵyna, tynys alýǵa, júrek qyzmetine jaýap beretin, mıdyń ortasynda ornalasqan, oılaý aǵzasy –qara sýbstantsııanyń jasýshalary buzylǵanda damıdy.\'\' \r\n\r\n {ANAME()2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nParkınson aýrýyna kóbinese, 50 jastan asqan adamdar shaldyǵady. Áıelderge qaraǵanda erlerde jıi kezdesedi. Keıde jas adamdar da shaldyǵady.\r\n\r\nBul aýrýǵa beıimdilik tuqym qýalaýy múmkin. Kóbinese, Parkınson aýrýy jas shaqta paıda bolsa, tuqym qýalaý arqyly berilgen.\r\n\r\nParkınson aýrýy dofamınniń (mıda ımpýlster berilisi úshin qyzmet etetin zattekter) óndirilýiniń buzylys saldarynan paıda bolatyndyǵy belgili. Bul zattektiń jetispeýi mıdyń adamnyń qozǵalysy úshin jaýapty bólikterindegi jasýshalardyń qyzmetiniń buzylysyna aparady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń alǵashqy sımptomdaryna ádette, naýqastar mán bermeıdi.\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdary:\r\n\r\n·      Qol-aıaqtyń qozǵalysynyń báseńdeýi;\r\n\r\n·      Mımıkalyq belsendiliktiń (bet bulshyq etiniń belsendiligi) joıylýy nemese qıyndaýy;\r\n\r\n·      Bulshyq et shıraqtyǵynyń artýy;\r\n\r\n·      Telimdi dirildeý, qozǵalǵanda azaıatyn nemese tolyq joıylatyn;\r\n\r\n·      Ornalasýdyń qıyndaýy nemese ornalasýdy baqylaýdyń joıylýy (jıi qulaý, júristiń ózgerýi, t.b.);\r\n\r\n·      búkireıý;\r\n\r\n·      sóıleýdegi ózgerister;\r\n\r\n·      qýyqtyń dısfýnktsııasy (neseptiń jiti kidirýi nemese ustamaýy);\r\n\r\n·      sozylmaly depressııa.\r\n\r\nBasqa  sımptomdary:\r\n\r\n·      úreılený, kúızelis, shıryǵý\r\n\r\n·      oılardyń shatasýy\r\n\r\n·      Dementsııa (aqyl-esten adasý)\r\n\r\n·      Esten taný\r\n\r\n·      Gallıýtsınatsııa (joq zattar men dybystardy jalǵan qabyldaý)\r\n\r\n·      Este saqtaýdy joǵaltý.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nParkınson aýrýyn anyqtaýdy dáriger sımptomdardy zertteý jáne naýqasty tekserý arqyly júrgizedi. Kóbinese, aýrýdyń sımptomdaryn anyqtaý qıyn, ásirese, egde jastaǵy adamdarda. Sımptomdar aýrý asqynǵanda aıqyn bolady.\r\n\r\nNaýqasty qaraǵanda dáriger anyqtaıdy:\r\n\r\n·      Qozǵalýdy bastaýda jáne aıaqtaýda qıyndyq\r\n\r\n·      Julqymaly, naqty emes qozǵalý\r\n\r\n·      Bulshyq ettiń atrofııasy (bulshyq et tininiń juqarýy)\r\n\r\n·      Býyndardyń qımylynyń nasharlaýy\r\n\r\n·      Dirildeý\r\n\r\n·      Júrek yrǵaǵynyń ózgerýi (arıtmııa)\r\n\r\nParkınson aýrýynda reflekster qalypty.\r\n\r\nUqsas sımptomdary bar aýrýlardy eskerý úshin basqa testiler qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý kezinde jaqsy tamaqtaný, salaýatty ómir salty, udaıy demalý, kúızelisten alshaq bolý, psıhologııalyq qoldaý qajet. Emdámdi ózgertý qajet, eger naýqasta tamaqty jutýda másele paıda bolsa.\r\n\r\nSımptomdardy baqylaýǵa sondaı-aq, ortasha dene júktemeleri jáne eńbekpen emdeý yqpal etedi. Dene emdeýiniń basty maqsaty – bulshyq et pen býyndardy bosańsytý, bulshyq et atrofııasyn azaıtý.\r\n\r\nParkınson aýrýynan tolyq jazylý tásili qazirgi kezeńde joq. Emdeýdiń maqsaty- naýqasta baıqalatyn sımptomdardy baqylaýǵa alý.\r\n\r\nSımptomdar kúsheıgende dári-dármekpen emdeý qajet bolady. Dáriniń naqty túrin tańdaý naýqasqa, aýrýdyń túri men kórinisine baılanysty. Parkınson aýrýynda qoldanylatyn preparattardyń kópshiligi aýrýdyń kez kelgen satysynda áreket etedi, biraq, aýrýdyń tek belgili bir satysynda qoldanylatyn dáriler de bar. Tańdaýdyń negizgi ustanymy – emdeýde az asqynýmen kóp paıda keltirý.\r\n\r\nParkınson aýrýyna qarsy dárilik preparattar:\r\n\r\n·      Áreket etetin zattegi – úshtsıkldik amınoadamantan bolatyn preparattar, qımyldyń qıyndaýyn jáne akınezııany (erikti qozǵala almaý) azaıtady, dirildeýdi de birshama azaıtady. Naýqastardyń shamamen jartysyna áser etedi. Parkınson aýrýynyń aıqyn túrinde bul preparattar basqa dárilermen birge qoldanylady.\r\n\r\n·      Antıholınergııalyq quraldar (atsetılholındi – organızmde júıke-bulshyq et berilisin júzege asyratyn zattekti tejeıtin dáriler) dirildeý men qımyldaýdyń qıyndaýyna qatysty jaqsy áreket etedi, biraq, gıpokınezııa (qozǵalý belsendiliginiń tómendeýi) kórinisterine asa áser etpeıdi. Dárilerdiń úlken mólsheri kúshtirek áser etpeıtindigin este ustaǵan jón, al asqynýdy arttyrýy múmkin.\r\n\r\n·      Áreket etetin zattegi – dıgıdroksıfenılalanın bolatyn preparattar kópshilik naýqastar úshin Parkınson aýrýynan eń tıimdi qural bolyp qalýda. Dıgıdroksıfenılalanın organızmde dofamınge aınalady, onyń tapshylyǵyn tolyqtyrady. Preparattyń joǵary áseri 2-5 jyl boıy, ýaqyt óte onyń áseri azaıa bastaıdy. Bul preparatpen uzaq emdelgende eriksiz qımyl nemese aýrýdyń jiti kórinisteri baıqalýy múmkin. Osyǵan baılanysty keıbir dárigerler bul preparatpen emdeýdi keıinge qaldyrǵandy jón kóredi.\r\n\r\n·      Bromokrıptın (organızmde dofamınnyń óndirilýin yntalandyrǵysh) – bul dárini Parkınson aýrýynyń kez kelgen satysynda qoldanýǵa bolady, barlyq kórinisterin azaıtady, jeke jáne basqa da osy aýrýǵa qarsy dárilermen birge qoldanylady.\r\n\r\nParkınson aýrýyn hırýrgııalyq emdeý dári-dármekpen emdeýdiń tıimsizdiginde kórsetiledi. Mıdaǵy operatsııa jasalǵanymen, aýrýdyń ýshyǵýy toqtamaýy múmkin, naýqas dári ishýin jalǵastyrýy qajet.\r\n\r\nAýrýdyń hırýrgııalyq emdeý ádisteri:\r\n\r\n·      Stereotaksıkalyq talamotomııa. Bul kezde mıǵa arnaıy zond engiziledi, onyń ushynyń temperatýrasy óte tómen bolady, bul dirildeýdi shaqyratyn jasýshalardyń buzylysyna aparady.\r\n\r\n·      Pallıdotomııa kezinde solǵyn sharǵa (mıdyń bulshyq et shıraqtyǵyn retteıtin bóligi) ıne engizilip, onyń ishinara buzylysqa ushyratady. Bul operatsııa naýqasty kúshti qımyl buzylysynan qutqara alady,  \r\n\r\n·      Neırostımýlıatsııa. Mıdy elekt togymen az ınvazıvti hırýrgııalyq yntalandyrý aýyrsyný sezimin jáne qımyl buzylysyn azaıtady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nEmdelmegen jaǵdaıda aýrý asqynady, múgedektikke aparady, mıdyń barlyq qyzmetiniń nasharlaýyna aparýy jáne erte ólim-jitimge aparýy múmkin. Ádette, sımptomdar kópshilik naýqastarda dári qabyldaýda jeńildeıdi. Dárilerdiń mólsheri men qabyldaý uzaqtyǵy ár túrli bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·      Kúndelikti qyzmetti oryndaý qıyndyǵy\r\n\r\n·      Jutýdyń nemese shaınaýdyń qıyndaýy\r\n\r\n·      Múgedektik  (ár túrli kórinis beredi)\r\n\r\n·      Qulaý nátıjesindegi jaraqattar\r\n\r\n·      Silemeıdi jáne tamaqtyń tynys alýǵa túsýinen (aspıratsııadan) pnevmonııa\r\n\r\n·      Dárilerdiń janama áserleri\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger sizde :\r\n\r\n·      Qolyńyz dirildese\r\n\r\n·      Jalpy qımyl qıyndasa\r\n\r\n·      Júrýde, basqa da qozǵalysta másele bolsa\r\n\r\n·      Ornalasýda buzylys bolsa.\r\n\r\nAýrýdyń bastapqy túri oryn alsa da, naýqas kásiptik qaraýǵa jáne emdeýdiń jeke kýrsyn alýǵa muqtaj, sebebi, olaı bolmasa, kúrdeli saldary bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nParkınson aýrýynyń damýyna aparýy múmkin faktorlardy eskerý qajet. Mysaly, bul derttiń paıda bolýyn ýytty zattekterdi, sondaı-aq, dárilerdi artyq tutyný, mysaly,  neıroleptıkterdi tutyný týyndatýy múmkin. Bas súıek-mı jaraqaty da osy aýrýǵa aparýy yqtımal.\r\n\r\nParkınson aýrýynyń paıda bolý qaýpin azaıtýǵa belsendi jáne salaýatty ómir saltyn ustaný, organızmge qolaısyz ekologııalyq faktorlardyń áserin joıý, ınfektsııalyq aýrýlardy ýaqytyly emdeý, udaıy aqyl-oı jáne dene eńbegin qoldaý yqpal etedi. ','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1084,'','Parodonttyq abstsess','','','qz','s','',0,'',5356,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533100860,1564636860,1533101258,'Parodonttyq abstsess – tis pen qyzyl ıektiń arasyndaǵy keńistikte iriń tolǵan qýys (qalta tárizdi oshaq), bakterıaldyq ınfektsııanyń túsýinen qyzyl ıektiń irińdi qabynýynyń nátıjesinde túziledi.\r\n\r\nParodonttyq abstsess aldymen naqty bir tistiń astynda ornalasady, isinip, qyzarǵan, domalaq pishindi túzilis túrinde bolady. Tiske tıgende parodonttyq abstsess kúshti aýyrsyný beredi. Parodonttyq abstsess asqynǵanda úlken ólshemge jetip, bet pishinin ózgertýi múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nParodonttyq abstsess – tis pen qyzyl ıektiń arasyndaǵy keńistikte iriń tolǵan qýys (qalta tárizdi oshaq), bakterıaldyq ınfektsııanyń túsýinen qyzyl ıektiń irińdi qabynýynyń nátıjesinde túziledi.\r\n\r\nParodonttyq abstsess aldymen naqty bir tistiń astynda ornalasady, isinip, qyzarǵan, domalaq pishindi túzilis túrinde bolady. Tiske tıgende parodonttyq abstsess kúshti aýyrsyný beredi. Parodonttyq abstsess asqynǵanda úlken ólshemge jetip, bet pishinin ózgertýi múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"186\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Parodont – tisti qorshap, ony tómengi jáne joǵarǵy ıektiń súıeginde bekitetin tinder.  Parodontqa kelesi tinder kiredi: qyzyl ıek, súıek tini, tistiń tamyry men súıektiń arasyndaǵy baılam, tis tamyrynyń tsementi. Bakterııalar tistiń ishki bóligine tereń qýys, tistegi syzat nemese jarylý arqyly túsýi múmkin. Infektsııa túsýiniń nátıjesinde parodontta  abstsess damýy múmkin (parodonttyq abstsess).\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nParodonttyq abstsesstiń sebepteri:\r\n\r\n·       Qyzyl ıektiń túrli aýrýlary (gıngıvıt – qyzyl ıektiń betkeri qabynýy; parodontıt – parodontty qamtıtyn qabyný úrdisi; parodontoz — parodonttyń qorektenýiniń buzylysy, oǵan qyzyl ıektiń túsýi, tis moıyndarynyń ashylýy tán)\r\n\r\n·       Qyzyl ıektiń mehanıkalyq jaraqaty, onyń ishinde, kúıikter.\r\n\r\n·       Plomba qoıǵan kezdegi protezısttiń nemese stomatologtyń sapasyz jumysy, plombanyń sheti janasqanda udaıy qyzyl ıekti zaqymdaıdy.\r\n\r\nParodonttyq abstsesstiń damýynyń qaýip faktorlaryna jatatyndar:\r\n\r\n·       Aýyzdyń nashar gıgıenasy\r\n\r\n·       Qanttyń kóp mólsheri bar tamaqtaný ratsıony\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nParodonttyq abstsess kezinde kelesi jaıttar baıqalady:\r\n\r\n·       Kúshti, solqyldap aýyrý\r\n\r\n·       Ystyq, sýyq ónimder men sýsyndardy tutynǵandaǵy tistiń asqan sezimtaldyǵy\r\n\r\n·       Tisti jáne qyzyl ıekti basqandaǵy, sondaı-aq, taǵamdy shaınaǵandaǵy asqan sezimtaldyq\r\n\r\n·       Qyzba\r\n\r\n·       Parodonttyq abstsess aýmaǵyndaǵy bettiń isinýi\r\n\r\n·       Iek astylyq jáne moıyn lımfa túıinderiniń ulǵaıýy (bul ımmýndyq júıeniń aǵzasy, negizgi qyzmeti tosqaýyldyq-súzgilik, ıaǵnı, lımfa aǵyny jolymen bakterııalardy jáne basqa bógde zattardy ustap qalady)\r\n\r\n·       Abstsessty jarý tis aýyrýyn jeńildetedi\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nParodonttyq abstsess stomatologtyń qaraýy kezinde syrtqy belgileri boıynsha jeńil anyqtalady.\r\n\r\nQaraý kezinde dáriger anyqtaıdy:\r\n\r\n·       Aýrý tisti azdap basady (naýqas abstsess aýmaǵynda kúrt aýyrsynýdy sezinedi)\r\n\r\n·       Naýqasty tis rentgenine baǵyttaıdy. Aýrý tistiń rentgeni abstsesstiń ornalasýyn, onyń taralýyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nParodonttyq abstsessti emdeýdi tek dáriger taǵaıyndaıdy. Óz betińizshe emdelýge bolmaıdy, irińdi qaltany óz betińizshe jarýǵa tyryspańyz, bul kúrdeli saldarǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nParodonttyq abstsessti stomatologııalyq emdeý iriń qaltany hırýrgııalyq jarýǵa jáne ishindegi irińdi syrtqa shyǵarýǵa negizdeledi. Odan keıin qýys bakterııalardy joıatyn (antıseptık) dárilik eritindimen shaıý arqyly tirshiligin joıǵan tinderden muqııat tazartylady. Joǵaryda keltirilgen em-sharalardan basqa dáriger qabynýǵa qarsy emdeýdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nParodonttyq abstsessti ýaqytyly jáne durys emdeýdiń nátıjesi – tolyǵymen saýyǵý. Emdeý kesh bastalsa, abstsess sozylmaly satyǵa ótýi múmkin, bul kezde ınfektsııa búkil organızmge taralýy múmkin, bul aýyr saldarǵa aparyp, qıyn emdeledi.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nParodonttyq abstsessti ýaqytyly jaryp, almasa, ınfektsııa qan aǵymyna túsip, búkil denege taraıdy (sepsıs). Immýnıtettiń álsizdiginde ınfektsııanyń taralý qaýpi arta túsedi.\r\n\r\nÝaqytyly  medıtsınalyq járdem jasalmasa, parodonttyq abstsesste kelesi asqynýlar bolýy múmkin:\r\n\r\n·       Iektiń osteomıelıti (ıektiń súıek tininiń qabynýy)\r\n\r\n·       Aýyz qýysynyń flegmonasy (til astylyq jáne ıek astylyq aýmaqtyń tinderiniń jaıylǵan irińdi qabynýy)\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n·       Abstsess aýmaǵynda kúshti aýyrsyný, qyzba jáne isiný bolsa\r\n\r\n·       Tynys alýda nemese jutýda másele bolsa. Bul belgiler ınfektsııa ıekke jáne qorshaıtyn tinderge tereń taralýyn nusqaýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nParodonttyq abstsesstiń aldyn alý úshin aldymen aýyz qýysynyń muqııat gıgıenasyn qadaǵalaý jáne qyzyl ıektiń jaǵdaıyn baqylaý qajet.\r\n\r\n·       Tisti kúnine eki ret, ftor quramdas tis pastasymen tazalaý qajet.\r\n\r\n·       Kúndelikti tistiń arasyndaǵy astyń qaldyǵyn tazalaý úshin jipti qoldaný qajet.\r\n\r\n·       Tis shetkasyn 3-4 aı saıyn, qyly tozǵan saıyn aýystyryp otyrý qajet.\r\n\r\n·       Táttini shektep, tek salaýatty taǵamdy tutyný qajet.\r\n\r\n·       Udaıy qarap otyrý jáne tisti kásiptik tazalaý úshin stomatologqa baryp turý qajet.\r\n\r\n·       Tis emalin buzylýdan qosymsha qorǵaý úshin aýyzdy shaıý úshin túrli eritindilerdi qoldanyńyz.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1085,'','Parvovırýstyq ınfektsııa','','','qz','s','',0,'',2718,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533101400,1564637400,1533101831,'Parvovırýstyq ınfektsııa (besinshi aýrý) – bette, qol-aıaqta bóritken paıda bolýyna aparatyn  vırýstyq ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nAýrý kóbinese, mektepke deıingi jáne mektep jasyndaǵy balalarda kóktem kezinde baıqalady. Aýrý aýa-tamshy jolymen taralady jáne jeńil túrde ótedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nParvovırýstyq ınfektsııa (besinshi aýrý) – bette, qol-aıaqta bóritken paıda bolýyna aparatyn  vırýstyq ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nAýrý kóbinese, mektepke deıingi jáne mektep jasyndaǵy balalarda kóktem kezinde baıqalady. Aýrý aýa-tamshy jolymen taralady jáne jeńil túrde ótedi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"188\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nParvovırýstyq ınfektsııa – vırýstyq aýrý, enjar sımptomdarmen jáne bettegi, qol-aıaqtaǵy bóritken daqtarmen sıpattalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAýrý adamnyń B19 parvovırýsymen juqpalanýda paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nParvovırýstyq ınfektsııa kezinde kelesi sımptomdar baıqalady:\r\n\r\n* Ashyq tústi teńbil bóritken aldymen bettiń ushynda paıda bolady (betti «alaý» shalǵandaı). Odan keıin denege, qol-aıaqqa taraıdy. Parvovırýstyq ınfektsııada ortadan shetke qaraı joıylady, tor-shilter tárizdenedi. Bóritken 1-2 apta ishinde tolyǵymen ótedi.\r\n* Qyzba\r\n* Býynnyń aýyrsynýy\r\n* Ýaqytsha anemııa (qanda fýnktsıonaldyq tolyqqundy qyzyl jasýshalar-erıtrotsıtterdiń mólsheri tómendeıtin jaǵdaı).\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin dárigerdiń qaraýy jetkilikti, sebebi, parvovırýstyq ınfektsııanyń tek ózine ǵana tán bóritkeni bolady. V19 parvovırýsyna qarsy antıdenelerge (qandaǵy aqýyzdyq qosylystar, olar bakterııalar men vırýstar sekildi bógde organızmderdi anyqtap, joıýǵa múmkindik beredi) qant taldaýy dıagnozdy naqtylaı alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nParvovırýstyq  ınfektsııa kezinde arnaıy emdeý qajet bolmaıdy. Eger balada qyzba bolsa, jaǵdaıdy jaqsartý úshin qyzýdy túsiretin kez kelgen preparat berilýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda qandaı da bir asqynýsyz tolyq saýyǵý oryn alady. \r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nBalalarda aýrý jıi jeńil túrde ótse de, keıde sırek asqynýlar bolady, alaıda, eger parvovırýstyq ınfektsııaǵa júkti áıel shaldyqsa, bul uryqtyń damýynda kúrdeli buzylystarǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nParvovırýstyq  ınfektsııaǵa kúmán bolatyn júkti áıel tezirek dárigerdiń keńesin alýy tıis.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJuqpalanýdyń aldyn alý úshin tamaq isherdiń aldynda jáne naýqastarmen qatynastan keıin qoldy muqııat jýý qajet. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1086,'','Penıstiń (jynystyq múshe - qasanyń) qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',4318,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533101820,1564637820,1533102715,'Erlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzasy – jynystyq múshede paıda bolatyn qaterli isiktiń túri – penıstiń (qasanyń) qaterli isigi atalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqpara__{ALINK}t\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzasy – jynystyq múshede paıda bolatyn qaterli isiktiń túri – penıstiń (qasanyń) qaterli isigi atalady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"191\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvti júıesi\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń naqyt sebepteri belgisiz.\r\n\r\nSháýettiń jınalýy, jynystyq músheniń kúpeginiń astynda jaǵymsyz ıisti qoımaljyń zattektiń jınaqtalýy jynystyq músheniń qaterli isiginiń damý qaýpin arttyrady.\r\n\r\nSúndetke otyrǵyzylmaǵan, kúpek aýmaǵynyń tazalyǵyn qadaǵalamaıtyn erler, sondaı-aq, úshkir kondıloma nemese adam papılomasy vırýsy (VPCh) bar erler osy sırek aýrýdyń paıda bolý qaýpine beıim keledi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__    \r\n                           \r\n* Jynystyq múshedegi oıyqjaralar\r\n\r\n* Penıstegi aýyrsyný jáne qan ketýi (aýrýdyń asqynýynda bolýy múmkin)\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, onyń barysynda syrtqy pishini bezeý nemese súıel sekildi túzilis anyqtalady. Bul túzilis, ádette, penıstiń ushynda ornalasady.\r\n\r\nQaterli isik dıagnozyn qoıý úshin osy túzilistiń bıopsııasy jasalady.  \r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý isiktiń ólshemine jáne ornalasýyna, taralý aýdanyna baılanysty.\r\n\r\nJalpy, qaterli isikti emdeýge kiretinder:\r\n\r\n* Hımııalyq emdeý – qaterli isik jasýshalaryn joıatyn dárilik preparattardy qabyldaý\r\n\r\n* Sáýlelik emdeý – isikti joıý úshin kúshti rentgen sáýlesi qoldanylady.\r\n\r\n* Operatıvtik emdeý – qaterli isikti hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý.\r\n\r\nEger isik shaǵyn bolsa, nemese jynystyq músheniń ushyna jaqyn ornalassa, penıstegi qaterli isik aýmaǵyn ǵana alyp tastaý operatsııasy jasalady. Isiktiń naqty ornalasýyna saı operatsııa glansektomııa nemese ishinara penektomııa atalady. Keıbir isikterdi emdeý úshin lazerlik operatsııa qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nKúrdeli isikter úshin jynystyq músheni tolyq alyp tastaý qajet (jappaı penektomııa). Bul jaǵdaıda organızmnen nesepti shyǵarý úshin shaptyń aýmaǵynda jańa tútik jasalynady. Bul shara ýretrostomııa atalady.\r\n\r\nOperatıvtik aralasýmen qatar hımııalyq emdeý qoldanylady. Ádette, jynystyq músheniń qaterli isigin emdeý úshin tsısplatın, ıfosfamıd, paklıtaksel taǵaıyndalady.\r\n\r\nSáýlelik emdeý, kóbinese,  hırýrgııalyq aralasýmen birge usynylady. Mundaı jaǵdaıda syrtqy sáýlelik emdeý qoldanylady. Bul ádis penısti syrtynan sáýlelendirýdi qamtamasyz etedi. Syrtqy  sáýlelik emdeý aptasyna 5 ret, 6-8 apta boıy jalǵasady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nErte anyqtalyp, emdelse, boljamy oń bolýy múmkin. Jynystyq  músheniń qaterli isiginde 5-jyldyq tiri qalý  65% quraıdy. Nesep shyǵarý jáne jynystyq qyzmet penıstiń birshama bóligin alyp tastaǵanda da saqtalýy múmkin bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nJynystyq  músheniń qaterli isigi aýrýdyń bastapqy satysynda da basqa aǵzalarǵa jıi taraıdy.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nJynystyq  músheniń qaterli isiginiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSúndetke otyrǵyzý qaýipti azaıtady. Súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerge jasynan kúpekti tazartýdy túsindirý qajet, bul olardyń jeke gıgıenasynyń quraýshysy.\r\n\r\nJeke gıgenany saqtaý jáne qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý, jynystyq qatynasta seriktesterdiń sanyn shekteý, AITV ınfektsııasynyń aldyn alý maqsatynda prezervatıvter qoldaný jynystyq  músheniń qaterli isiginiń damý qaýpin azaıtady.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nJynystyq   músheniń qaterli isigi; penıstiń jalpaq jasýshaly qaterli isigi.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001276.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',39,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1087,'','Peıronı aýrýy','','','qz','s','',0,'',2863,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533102720,1564638720,1533102910,'Peıronı aýrýy – bul jynystyq músheniń qısaıýymen sıpattalatyn aýrý. Keıbir erlerde Peıronı aýrýy jeńil jáne sımptomdarsyz ótedi. Al basqalarda erektsııa kezinde aýyrsynýdyń paıda bolýymen nemese erektsııanyń buzylysymen kórinis beredi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Peıronı aýrýy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Aýrýdyń paıda bolý sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Jynystyq músheniń qısaıýynda ne isteýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Operatıvtik emdeý kómektesedi me?__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Peıronı aýrýy degenimiz ne?__\r\n \r\nPeıronı aýrýy – bul jynystyq músheniń qısaıýymen sıpattalatyn aýrý. Keıbir erlerde Peıronı aýrýy jeńil jáne sımptomdarsyz ótedi. Al basqalarda erektsııa kezinde aýyrsynýdyń paıda bolýymen nemese erektsııanyń buzylysymen kórinis beredi.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"192\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvtik júıesine jynystyq múshe, uma, uryqtyq tútikter jáne qýyq asty bezi jatady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Aýrýdyń paıda bolý sebepteri qandaı?__\r\n\r\nJynystyq  músheniń qısaıýy penıstiń terisiniń astynda tyrtyqty tinniń qalyptasýynyń saldarynan paıda bolady. Tyrtyqty tinniń paıda bolý sebebi zerttelmegen. Keıbir erlerde ol jynystyq músheniń jaraqatynan keıin ulǵaıa bastaıdy. Tyrtyqty tin teriniń astynan jotalanyp nemese shaǵyn tómpeshikter qatary túrinde shyǵyp turady. Alǵashqy birneshe jyldyń barysynda ol qarqyndy ulǵaıyp, jynystyq músheniń qısaıýynyń  kúsheıýine yqpal etedi. Qısaıý erektsııa kezinde asa aıqyn baıqalady. Birneshe jyldan keıin tyrtyqty tinniń ósýi toqtaıdy, biraq, joıylmaıdy. \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Jynystyq músheniń qısaıýynda ne isteýge bolady?__\r\n\r\nPeıronı aýrýy tolyǵymen jazylmaıdy. Keıbir erlerge kalıı amınobenzoaty nemese E dárýmeni sekildi dárilik preparattar kómektesedi.  Kalıı   amınobenzoatyn emdeýshi dáriger taǵaıyndaıdy, al E dárýmenin dárihanadan retseptisiz satyp alýǵa bolady. E dárýmenin dárigerdiń taǵaıyndaǵan mólsherinen artyq qabyldamańyz. E dárýmeniniń úlken mólsheri aýrýdy jazýǵa kómektespeıdi. Sonymen qatar, kalıı amınobenzoatyn nemese E dárýmenin úlken mólsherde qabyldaý baýyrǵa zııanyn tıgizýi múmkin. Kalıı  amınobenzoatyn qabyldaýda júrek aınýy jáne tábetti joǵaltý paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýdiń basqa nusqasy – zaqymdaný oshaǵyna dárilik preparattyń ınektsııasyn salý. Dáriger preparatty tikeleı tyrtyqty tinge engizedi. Ádette, dáriger «verapamıl» dárilik preparatyn engizedi.  «Verapamıl» tyrtyqty tinniń buzylýyna yqpal etedi, sondaı-aq, zaqymdanýdyń jańa oshaqtarynyń paıda bolýynyń aldyn alady. Emdeý kýrsy, shamamen, 3 aıǵa sozylady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Operatıvtik emdeý kómektesedi me?__\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý erektıldik qabileti tómendegen jáne erektsııa kezinde aýyrsyný paıda bolatyn erlerge usynylady. Birneshe hırýrgııalyq ádisteme bar. Emdeýdiń bir nusqasy – jynystyq músheni túzetýge arnalǵan arnaıy protezdi qondyrý. Ol sondaı-aq, uzaq ýaqyt boıǵy erektsııany saqtaýǵa kómektesedi. Basqa nusqa – tyrtyqty tindi alyp tastaý. Dáriger naýqasqa hırýrgııalyq emdeýdiń barlyq múmkin nusqalary týraly túsindirip, qaısysy jaramdy ekendigin sheshýge kómektesedi. ','student_k',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1088,'','Pıelonefrıt','','','qz','s','',0,'',5447,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533102900,1564638900,1533103358,'Pıelonefrıt — búırek túbeginiń, tostaqshasynyń, parenhımasynyń qabyný aýrýy, túrli bakterııalardan týyndaıdy, kóbinese, ishek taıaqshasynan. \r\nBúırekter – jupty aǵza, nesep túzilý qyzmetin oryndaıdy. Nesepqap (qýyq) – ish qýysynyń tómengi bóliginde ornalasqan qýys aǵza. Onda búırektiń óndiretin suıyq qaldyǵy - nesep jınaqtalady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\nPıelonefrıt — búırek túbeginiń, tostaqshasynyń, parenhımasynyń qabyný aýrýy, túrli bakterııalardan týyndaıdy, kóbinese, ishek taıaqshasynan. \r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"193\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Jenskaıa mochevydelıtelnaıa sıstema\'\'\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"194\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n\'\'Mýjskaıa mochevydelıtelnaıa sıstema\'\'\r\n\r\n\'\'Búırekter – jupty aǵza, nesep túzilý qyzmetin oryndaıdy. Nesepqap (qýyq) – ish qýysynyń tómengi bóliginde ornalasqan qýys aǵza. Onda búırektiń óndiretin suıyq qaldyǵy - nesep jınaqtalady.\'\' \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSaý adamnyń nesebi – zararsyz, sebebi, quramynda bakterııalar bolmaıdy, biraq, bakterııalar nesep joldaryna jaqyn ornalasqan aǵzalardan (ishek, jynys aǵzalary) ótý arqyly (nesep shyǵarý joly, nesepqap pen nesepaǵar) ótedi, sondaı-aq, lımfa jáne qan júıesi arqyly ótip, nesep júıesinde kóbeıedi. Pıelonefrıt, sondaı-aq, búırekten nesep aǵýy buzylǵan jaǵdaıda da damıdy.\r\n\r\nPıelonefrıtke kez kelgen jastaǵy adam shaldyǵady, kóbinese, 7 jasqa deıingi balalar, 18-30 jas aralyǵyndaǵy áıelder (jynystyq ómirdiń bastalýy, júktilik nemese bosanýǵa baılanysty), sondaı-aq, egde jastaǵy erler (qýyq asty beziniń adenomasyna, prostatıtke nemese ýretrıtke shaldyqqandar)  aýyrady.\r\n\r\nPıelonefrıttiń jıi sebebi – nesep-tas aýrýy jıi búırek shanshýymen.\r\n\r\nPıelonefrıttiń damýy yqtımaldyǵy organızmniń jalpy ımmýnıteti tómendegende, qant dıabetinde, týberkýlezde, gıpovıtamınozda, sozylmaly qabyný aýrýlarynda artady.  \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nPıelonefrıttiń sımptomdary jáne emdeý tyǵyz baılanysty, sondyqtan, aýrýdyń túrleriniń kórinisindegi olarǵa tán aıyrmashylyǵyn bilý mańyzdy.\r\n\r\nJiti túri\r\n\r\n·      Neseptegi ózgerister: bulyńǵyr nemese sál qyzyl reńkti, alystan ótkir jáne sasyq ıisi bolýy múmkin;\r\n\r\n·      Býynda jáne/nemese belde syzdaıtyn, keıde jiti aýyrsyný, kóbinese, shapqa beredi. Naýqastar alǵa eńkeıgende aýyrsynýdyń kúsheıýin baıqaıdy;\r\n\r\n·      Udaıy júrek aınýy, qusýmen ustamasymen;\r\n\r\n·      Densaýlyq jaqsy bolǵan kezde temperatýranyń kúrt kóterilýi, qaltyraý;\r\n\r\n·      Birtindep kúsheıetin bas aýyrýy;\r\n\r\n·      Tábettiń tómendeýi, jalpy álsizdik.\r\n\r\nSozylmaly túri\r\n\r\nKóbinese sımptomsyz ótedi, osydan bul túrin anyqtaý qıyn. Kezeńdi túrde asqynýy baıqalady, olar kórinisi boıynsha jiti pıelonefrıtke uqsaıdy.\r\n\r\nPıelonefrıt balalarda sımptomsyz ótedi. Aýrýdy kelesi belgileri boıynsha baıqaýǵa bolady:\r\n\r\n·      Nesep shyǵarýdyń túsiniksiz jıileýi;\r\n\r\n·      Teriniń solǵyndyǵy;\r\n\r\n·      Kóńil-kúıdiń qubylýy;\r\n\r\n·      Balanyń sebepsiz sharshaýy.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nJiti pıelonefrıtti anyqtaýda zerthanalyq ádister asa mańyzdy:\r\n\r\n·      Qan taldaýy\r\n\r\n·      Qannyń jalpy taldaýy\r\n\r\n·      Nesepti mıkroorganızmderge zertteý jáne mıkroorganızmderdiń antıbıotıkterge sezimtaldyǵyn anyqtaý.\r\n\r\nSondaı-aq, dıagnostıka úshin ýltradybystyq zertteý, kompıýterlik tomografııa, tsıstoýretrografııa jáne basqa zertteý ádisteri júrgiziledi.\r\n\r\nNesep shyǵarý joldarynyń jaǵdaıyn naqtylaý úshin búırektiń ýltradybystyq zertteýin júrgizedi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nPıelonefrıtti emdeý úshin antıbıotıkter nemese basqa antıbakterıaldyq preparattar taǵaıyndalady. Emdeýdi tańdaýda nesep taldaýynyń nátıjelerine, mıkroorganızmderdiń antıbıotıkterge sezimtaldyǵyn anyqtaýǵa súıenedi. Jiti pıelonefrıttiń sozylmaly túrge kóshýiniń aldyn alý úshin antıbakterıaldyq emdeýdi 6 apta boıy jalǵastyrady. Durys emdeýde bir-eki aptadan keıin naýqastyń jaǵdaıy jaqsarady. Alaıda, antıbakterıaldyq preparattardy barlyq taǵaıyndalǵan merzim boıy qabyldaý qajet.\r\n\r\nPıelonefrıt búırektiń nemese nesep bólý júıesiniń basqa aýrýlary kezinde damyǵan bolsa, negizgi aýrýdy emdeý mindetti.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nJiti pıelonefrıtte boljamy kóbinese –oń, durys emdeýde - saýyǵý.\r\n\r\nSozylmaly  pıelonefrıtte boljamy – oń bola bermeıdi, sozylmaly búırek jetkiliksizdigi damýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nJiti pıelonefrıttiń asqynýy – qarama qarsy búırektegi jiti pıelonefrıttiń damýy, bakterıoýytty shok jáne sepsıs (qanǵa bakterııalar men olardyń ýyttarynyń úlken kóleminiń túsýi).\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nPıelonefrıttiń joǵaryda keltirilgen sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet. Aýrýdy úı jaǵdaıynda emdeýge tyryspańyz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNesep-tas aýrýyn emdeý, tasty ýaqytyly alyp tastaý.\r\n\r\nSozylmaly  pıelonefrıttiń asqynýynyń aldyn alý\r\n\r\nSozylmaly ınfektsııa (baspa, tis jegi, gaımorıt) oshaqtaryn ýaqytyly anyqtaý jáne emdeý. \r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://kidney.niddk.nih.gov/kudiseases/pubs/pyelonephritis/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Aıgerım Chegebaeva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Irına Goncharova,HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',27,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1089,'','Platsentanyń alda jatýy','','','qz','s','',0,'',5258,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1533103380,1564639380,1533103860,'Platsentanyń alda jatýy – júktilik kezinde paıda bolatyn, platsentanyń jatyrdyń tómengi bóliginde onyń ishki ańqasynyń aýmaǵyn tolyq nemese ishinara qamtýmen ornalasýymen sıpattalatyn dert.\r\n\r\nJúktilik kezinde platsenta ósedi jáne damý ústindegi balany qorǵaıdy. Jatyrdyń ishki ańqasy dep bosaný joldarynyń bastapqy bólimin ataıdy.\r\n\r\nJatyrdyń anatomııasy\r\n\r\nJatyr – áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol - uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nPlatsentanyń alda jatýy – júktilik kezinde paıda bolatyn, platsentanyń jatyrdyń tómengi bóliginde onyń ishki ańqasynyń aýmaǵyn tolyq nemese ishinara qamtýmen ornalasýymen sıpattalatyn dert.\r\n\r\nJúktilik kezinde platsenta ósedi jáne damý ústindegi balany qorǵaıdy. Jatyrdyń ishki ańqasy dep bosaný joldarynyń bastapqy bólimin ataıdy.\r\n\r\nJatyrdyń anatomııasy\r\n\r\nJatyr – áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol - uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan. \r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"195\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyrdyń moıynnan joǵary ornalasqan keń bóligi jatyrdyń denesi atalady. Kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi jatyrdyń túbi atalady. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵasy eki qabattan turady. Ishki qabaty endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etten turady jáne mıometrıı atalady.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde ár aı saıyn endometrııdiń qalyńdaýy ótedi, bul jatyrdyń júktilikke daıyndyǵymen baılanysty. Eger júktilik ornamasa, endometrııdiń qalyń syrtqy qabaty ajyraıdy jáne qynap arqyly qan uıyndysymen birge syrtqa shyǵady. Bul etekkir atalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Platsentanyń alda jatýynyń sebepteri__\r\n\r\nJúktilik kezinde jatyr qýysynda platsentanyń ósýi jáne jyljýy bolady. Júktiliktiń basynda óte jıi túrde platsenta jatyrdyń tómengi bólimderinde ornalasady. Biraq, júktilik damyǵan saıyn ol joǵarǵy bólikterge kóterile bastaıdy. Úshinshi kezeńde platsenta tolyǵymen jatyrdyń joǵarǵy bóliminde bolýy tıis, bul kezde jatyr moınynyń ashylýy jáne bosanýǵa daıyndyǵy júredi.\r\n\r\nKeıde platsenta ishinara nemese tolyǵymen jatyrdyń ishki ańqasyn jaýyp turady. Osy platsentanyń alda jatýyn bildiredi.\r\n\r\nPlatsentanyń alda jatýynyń birneshe túri bar:\r\n\r\n* Margınaldyq alda jatýy (shekaralyq): Platsenta ishki ańqanyń shetine jaqyn ornalasqan, biraq, ony jappaıdy.\r\n* Ishinara: Platsenta ishki ańqany ishinara jabady.\r\n* Tolyqtaı: Platsenta ishki ańqany tolyǵymen jabady.\r\n \r\nPlatsentanyń alda jatýy 200 júktilik jaǵdaıynyń birinde kezdesedi. Ol kóbinese kelesi áıelderde kezdesedi:\r\n\r\n* Jatyrdyń aýytqýly túrimen\r\n* Aldyńǵy kóptegen júktiligi bolǵan\r\n* Kóp uryqty júktilik (egiz, úshem, t.b.)\r\n* Hırýrgııalyq aralasýǵa, Kesar tiligine, aldyńǵy júktilikter nemese jasandy túsikke baılanysty jatyrdyń silemeı qabatynda tyrtyǵymen.\r\n \r\nSondaı-aq, platsentanyń alda jatýynyń joǵary qaýpine temeki shegetin áıelder jáne jasy úlken áıelder beıim.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nPlatsentanyń alda jatýynyń negizgi sımptomy – inshekten (qynaptan) qan ketýi. Keıbir áıelderde, sondaı-aq, shanshý qadalýy múmkin. Qan ketýi ádette, ekinshi nemese úshinshi kezeńniń basynda paıda bolady.\r\n\r\nQan ketýi aýyr bolýy múmkin. Ol ózdiginshe toqtaýy múmkin, biraq, birneshe kúnnen nemese aptadan keıin qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nKeıde birneshe kún kúshti qan ketýden keıin bosaný bastalýy múmkin. Keıbir jaǵdaıda qan ketýi bosaný bastalǵanǵa deıin paıda bolmaýy múmkin.  \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger júktilik kezinde ÝDT (ÝZI) júrgizý arqyly bul jaǵdaıy anyqtaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýshi dáriger qan ketýiniń qaýpin jáne sábıdiń merziminen buryn týylý qaýpiniń paıda bolýyn muqııat baǵalaýy tıis. Balanyń  36-shy aptadan keıin týylýy bul jaǵdaıdy emdeýdegi ońtaıly nusqasy.\r\n\r\nPlatsentanyń alda jatýy bar áıelderdiń barlyǵyna derlik Kesar tiligi usynylady. Eger platsenta jatyrdyń ishki ańqasyn tolyǵymen nemese ishinara jabatyn bolsa, tabıǵı joldar arqyly bosaný kúshti qan ketýin týyndatýy múmkin. Ol ana men balaǵa asa qaterli bolýy múmkin.\r\n\r\nEger platsenta jatyrdyń ishki bóliginiń qasynda nemese ony jabatyn bolsa, dáriger usynýy múmkin:\r\n\r\n* Dene júktemesin shekteý\r\n* Tósek tartý\r\n* Jynystyq qatynasqa túspeý, tampon men búrkýdi qoldanýǵa tyıym salý\r\n \r\nInshekke (qynapqa) birnárse qoıýǵa tyıym salynady.\r\n\r\nAna men balanyń jaǵdaıyn muqııat qadaǵalaý úshin aýrýhanaǵa jatqyzylýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýdiń basqa ádisteri:\r\n\r\n* Qan quıý\r\n* Mezgilinen buryn bosanýdyń aldyn alý úshin dárilik preparattar\r\n* Júktilikti 36 aptaǵa deıin sozýǵa kómektesetin dárilik preparattar\r\n* Ana men uryqtyń rezýs-qaıshylyǵy bolýynda qoldanylatyn dárilik preparattyń ınektsııalary \r\n* Balanyń ókpesin damytýdy údetetin steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary\r\n \r\nAýyr jáne baqylanbaıtyn qan ketýinde shuǵyl túrde Kesar tiligi qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKúshti qan ketýi ana men balanyń ómirine qaýip tóndirýi múmkin. Kúshti qan ketýinde ókpe sekildi negizgi aǵzalary qalyptasyp úlgergenge deıin balany alý úshin shuǵyl Kesar tiligin jasaý qajet bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nJúktilik kezinde inshektik (qynaptyq) qan ketýi paıda bolsa, dárigerge kórinińiz. Platsentanyń alda jatýy ana men balanyń ómirine birdeı qaýipti bolýy múmkin. ','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y');
