(1270,'article','938','Asqazan men ultabardyń oıyq jarasy','qz','2018-07-16 03:22:11','2018-07-16 02:49:00','Oıyqjara aýrýy — bul kezde adamnyń asqazanynyń jáne/nemese ultabarynyń (qaqpadan keıin keletin ash ishektiń bastapqy bóligi) qabyrǵasynda tereń aqaýlar men oıyq jaralar paıda bolady\r\n\r\nKóbinese, oıyq jaralar asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatynda paıda bolady, ıaǵnı, asaqazan qabyrǵasynyń betkeri qabatynda. Alaıda, oıyq jaralar tereńirek qabatta da paıda bolýy múmkin (bulshyq ettik jáne/nemese sirnelik).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=938',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Asqazan','y','   Asqazan men ultabardyń oıyq jarasy Oıyqjara aýrýy — bul kezde adamnyń asqazanynyń jáne/nemese ultabarynyń (qaqpadan keıin keletin ash ishektiń bastapqy bóligi) qabyrǵasynda tereń aqaýlar men oıyq jaralar paıda bolady\r\n\r\nKóbinese, oıyq jaralar asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatynda paıda bolady, ıaǵnı, asaqazan qabyrǵasynyń betkeri qabatynda. Alaıda, oıyq jaralar tereńirek qabatta da paıda bolýy múmkin (bulshyq ettik jáne/nemese sirnelik). Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nOıyqjara aýrýy — bul kezde adamnyń asqazanynyń jáne/nemese ultabarynyń (qaqpadan keıin keletin ash ishektiń bastapqy bóligi) qabyrǵasynda tereń aqaýlar men oıyq jaralar paıda bolady.\r\n\r\n\r\n\r\nAdamnyń asqazan-ishek joldary\r\n\r\nKóbinese, oıyq jaralar asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatynda paıda bolady, ıaǵnı, asaqazan qabyrǵasynyń betkeri qabatynda. Alaıda, oıyq jaralar tereńirek qabatta da paıda bolýy múmkin (bulshyq ettik jáne/nemese sirnelik).\r\n\r\n\r\n\r\nAsqazandaǵy nemese ultabardaǵy oıyq jara aýrýy – asqazannyń nemese ash ishektiń joǵarǵy bóliginiń (ultabar) silemeı qabatyndaǵy tereń aqaý.\r\n\r\nOıyq jara – asqazan qabyrǵasynyń silemeı qabatynyń qabynǵan tereń aqaýy. Qabyný, ınfektsııalyq nemese qaterli jaǵdaılardan týyndaıdy.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýynyń damýynyń basty sebebi - Helicobacter pylori (H.pylori) bakterııasy. Asqazannyń oıyq jarasynan zardap shegetin adamdardyń kópshiliginde bul bakterııalar asqazan-ishek joldarynda ómir súredi. Degenmen, asqazanynda H.pylori. bakterııasy tabylǵan adamdardyń barlyǵynda oıyq jara aýrýy damı bermeıdi.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýynyń paıda bolýynyń jáne damýynyń qaýpin arttyratyn faktorlardy áser etýge bolatyn jáne áser etýge bolmaıtyn túrge bólýge bolady:\r\n\r\nÁser  etýge bolatyn faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·       Júıkelik-psıhıkalyq faktorlar (kúızelister). Asqazanda tuz qyshqylynyń óndirilýi, sondaı-aq, onyń qımyldaý qabileti júıke júıesiniń jaǵdaıymen ózara baılanysta. Oıyq jara aýrýyna shaldyqqan naýqastardyń 50-60 paıyzynda nevrozdar men depressııalar baıqalady.\r\n\r\n·       Alkogoldi shamadan artyq tutyný\r\n\r\n·       Atsetılsalıtsıl qyshqylyn (aspırındi), ıbýprofendi, naproksendi, nemese basqa steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy (NPVP) udaıy qabyldaý. Aspırındi nemese basqa NPVP keıde qabyldaý qaýipsiz.\r\n\r\n·       Temeki shegý\r\n\r\nÁser  etýge bolmaıtyn faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Tuqym qýalaý\r\n* Naýqastyń jynysy men jasy\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nKishi oıyqjaralar qandaı da bir sımptomdardy týyndatpaıdy. Al keıbir oıyqjaralar kúrdeli qan ketýin týyndatady.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýyna kelesiler tán:\r\n\r\n·       Ishtiń joǵarǵy bóliginde (epıgastraldyq aýmaq) kúıdiretin, syzdaıtyn, ustama tárizdi aýyrsyný. Ádette, asqazannyń oıyq jarasynda aýyrsyný tamaq ishkennen keıin 30-60 mınýt ótkende paıda bolady, al ultabardyń oıyqjarasynda aýyrsyný ash qarynǵa  paıda bolady - “ashtyq aýyrsyný ”, tamaq ishkennen keıin basylyp, 2-3 saǵat ótkennen keıin qaıta paıda bolady, sondaı-aq, túngi aýyrsynýlar.\r\n\r\n·       Júrek aınýy jáne qusý. Qusqannan keıin jeńildeý sezimi paıda bolady, aýyrsyný azaıady nemese joıylady.\r\n\r\n·       Qyjyl (kúıdirý sezimi, óńeshtiń boıymen taralatyn)\r\n\r\n·       Qan aralas nemese tym qoshqyl nájis\r\n\r\n·       Salmaq joǵaltý\r\n\r\n·       Jıi ish qatýy\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jarasyn anyqtaý oıyq jaranyń ólshemi men ornalasqan jerin anyqtaýǵa, sondaı-aq,  helıkobakterıozdy (Helicobacter pylori qozdyrǵyshyn),  asqazannyń qyshqyldyǵyn anyqtaýǵa negizdeledi.  \r\n\r\nArnaıy dıagnostıka ádisi - fıbrogastrodýodenoskopııa (FGDS). Ádis asqazan qabyrǵasynyń nemese ultabardyń betkeri qabatyn (silemeı qabyǵy) óńesh arqyly asqazanǵa engiziletin zondpen qaraý.\r\n\r\n\r\n\r\nFıbrogastrodýodenoskopııa (FGDS) – aqaý izdeý úshin asqazan men ultabarǵa óńesh arqyly endoskopty (shaǵyn ıilgish tútik, ushynda kamera men shamy bar) engizý. Bul kezde kóptegen oıyq jara aýrýlarynyń negizgi sebebi - Helicobacter Pylori bakterııalaryn anyqtaý úshin arnaıy bıopsııalyq qysqysh arqyly tin úlgileri de alynady. Endoskopııa protsedýrasy kezinde oıyqjaradan kúshti qan ketýi bolsa, aýyrsynýdy basatyn ýkol salynýy múmkin.\r\n\r\nBul ádis asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabyǵynyń betkeri qabynýy bolatyn gastrıt pen gastrodýodenıtten oıyqjarany ajyratýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatyndaǵy qabyný úrdisi ádette, shaǵyn (dıametri birneshe sm) dóńgelek túzilis, shetteri kóterińki, bul qarqyndy qabynýdy bildiredi (qabyný beli).\r\n\r\nHelıkobakterıozdy anyqtaý úshin eki negizgi ádis qoldanylady:\r\n\r\n* Mıkroskoptyń kómegimen asqazannyń silemeı qabaty tinderinde bakterııalardy anyqtaý\r\n* Naýqastyń qanyndaǵy Helicobacter pylori qarsy antıdenelerdi anyqtaý (bógde organızmderdi, mysaly, bakterııalar men vırýstardy anyqtap, joıatyn qandaǵy aqýyzdy qosylystar).\r\n \r\nDurys jáne tıimdi emdeýdi taǵaıyndaý úshin FGDS kezinde asqazannyń rN-metrııasyn júrgizedi (qyshqyldyq deńgeıin anyqtaý).\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nOıyq jara aýrýyn emdeýdiń negizgi bólikteri:\r\n\r\n·         helıkobakter ınfektsııasyn joıýǵa baǵyttalǵan emdeý,\r\n\r\n·         asqazannyń qyshqyldyǵyn azaıtýǵa jáne oıyq jaraǵa óń bitirýdi yntalandyrýǵa baǵyttalǵan emdeý,\r\n\r\n·         emdám ustaný.\r\n\r\nOıyq jara aýrýyn emdeý onyń aýyrlyq dárejesine baılanysty jáne konservatıvti (naýqastyń aýrý tártibin ońtaılandyrý, emdámdik usynystardy qadaǵalaý, antıbıotıkterdi jáne sóldenýge qarsy preparattardy qoldaný) nemese hırýrgııalyq (aýrýdyń asqynǵan túrlerinde) joldary bolady.\r\n\r\n \r\nOıyq jara aýrýyn dárilermen emdeýge asqazannyń tuz qyshqylynyń bólinýin azaıtatyn preparattar  kiredi. Eger oıyq jara Helicobacter rylor juqpalanýdan bolsa, dáriger qosymsha túrde antıbakterıaldyq preparattardy keminde, 7 kúnge taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jarasyn emdemese, qaıtalanýy múmkin. Alaıda, dárigerdiń barlyq taǵaıyndaýyn qadaǵalaýda, berilgen dárilerdi ýaqytyly qabyldaýda  H.Pylori ınfektsııasyn tolyq emdep jazýǵa bolady jáne qaıtalaný múmkindigi aıtarlyqtaı azaıady.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n·       ishki qan ketýi\r\n\r\n·       asqazan qaqpaǵynyń sańylaýynyń tarylýy (obstrýktsııasy)\r\n\r\n·       ish qýysyndaǵy qabyný (perıtonıt)\r\n\r\n·       Asqazannyń nemese ultabardyń perforatsııasy (asqazan nemese ultabar boıy ótetin sańylaý tin perforatsııasy atalady.)\r\n\r\n\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýy tótenshe jaǵdaılarǵa aparýy múmkin. Qan ketý belgisi bolýynda nemese bolmaýynda ishtegi kúshti aýyrsyný asqazan nemese ultabarda oıyq jaranyń tesilýin kórsetýi múmkin. Qoshqyl tústi suıyqtyqpen qusý nemese qara nájistiń bolýy kúrdeli qan ketýin kórsetýi múmkin.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerdiń kómegine júginý qajet\r\n\r\nBirden dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n·       Ishtiń joǵarǵy bóliginde (epıgastrııde) kenet, kúrt aýyrsyný paıda bolsa\r\n\r\n·       Júrek aınýy, qan aralas qusý baıqalsa\r\n\r\n·       Aıqyn álsizdik baıqalsa\r\n\r\n·       Nájiste qan aralasqan\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAspırın qabyldaýdan alshaq bolyńyz\r\n·       Temeki shegýdi qoıyńyz\r\n\r\nAlkogol tutynýdy shekteńiz.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Olga Lı, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nIlshat Mahpırshaev, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1271,'article','946','Balalar men sábılerdegi pılorostenoz','qz','2018-07-16 06:22:20','2018-07-16 06:12:00','Pılorostenoz – bul asqazannyń qaqpasynyń tarylýy, onyń saldarynan asqazannan ishekke tamaqtyń ótýine kedergi keledi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=946',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalar','y','   Balalar men sábılerdegi pılorostenoz Pılorostenoz – bul asqazannyń qaqpasynyń tarylýy, onyń saldarynan asqazannan ishekke tamaqtyń ótýine kedergi keledi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nPılorostenoz – bul asqazannyń qaqpasynyń tarylýy, onyń saldarynan asqazannan ishekke tamaqtyń ótýine kedergi keledi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda tamaq asqazannan ash (jińishke) ishektiń bastapqy bóligine asqazannyń qaqpasy arqyly ótedi. Qaqpanyń stenozynda onyń bulshyq etteriniń qalyńdaýy bolady. Asqazannan ash ishekke tamaqtyń ótýi úshin kedergi paıda bolady.\r\n\r\nQaqpanyń bulshyq etteriniń qalyńdaýynyń sebebi belgisiz. Belgili bir roldi gender atqaratyndyǵy belgili, ata-anasynda pılorostenoz bar adamdarda jıi paıda bolady.\r\n\r\nPılorostenoz  6 aılyq jasqa deıingi balalarda jıi kezdesedi. Uldar qyzdarǵa qaraǵanda jıirek aýyrady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nKópshilik balalardaǵy alǵashqy sımptom – qusý:\r\n\r\n* Qusý ár tamaqtanýdan nemese keıbir tamaqtanýdan keıin ǵana paıda bolýy múmkin\r\n* Ádette, qusý shamamen, 3 aptalyq jastan bastalady, biraq, 1 aptalyq jáne 5 aılyq jas aralyǵynda kez kelgen ýaqytta bastalýy da múmkin.\r\n* Tez qusý\r\n* Qusýdan keıin bala ashyǵady\r\n \r\nBasqa sımptomdary týǵannan keıin birneshe aptadan keıin paıda bolady jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Ishtegi aýyrsyný\r\n* Kekirý\r\n* Udaıy ashyǵý sezimi\r\n* Sýsyzdaný (qusý kúsheıgen saıyn nasharlaıdy)\r\n* Salmaq qospaıdy nemese joǵaltady\r\n* Tamaqtandyrý aldyndaǵy jáne qusý paıda bolýynyń aldyndaǵy ishtiń tolqyn tárizdi qımyly.\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nAýrý, ádette, 6 aılyq jasqa deıin anyqtalady.\r\n\r\nMedıtsınalyq qarap, tekserý aldynda kelesi belgiler anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Sýsyzdaný belgileri, mysaly, teri men erinniń qurǵaqtyǵy, kóz jasynyń azaıýy, qurǵaq jaıalyqtar\r\n* Ishtiń kebýi\r\n* Ishtiń joǵarǵy bóligindegi – qaqpa tusyndaǵy domalaq túzilis\r\n \r\n\r\nAldymen, ish qýysynyń ÝDT (ÝZI) jasaý qajet. Basqa tekserý ádisteri:\r\n\r\n* Barıı qospasymen rentgenografııa – úlkeıgen asqazandy jáne stenozdy qaqpany anyqtaıdy. \r\n* Qan taldaýy – elektrolıttik úılesimsizdik jıi anyqtalady.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nPılorostenozdy emdeýde qaqpaǵa hırýrgııalyq aralasý qarastyrylady.  Operatsııa pılorotomııa atalady.\r\n\r\nJas sábıge jalpy narkoz berý qaýipti bolsa, ushynda shaǵyn ballon bar endoskop atalatyn qurylǵy qoldanylady. Ballon qaqpany keńeıtý úshin úrlenedi.\r\n\r\nOperatsııa jasalmaıtyn sábılerge zondpen tamaqtaný nemese qaqpany bosańsytý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý ádette, barlyq sımptomdardy joıady. Operatsııadan keıingi birneshe saǵattan keıin azdap tamaqtandyra bastaýǵa bolady.\r\n \r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nBalada bul aýrýdyń sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nQaqpanyń (pılorýstyń) týa bitken gıpertrofııalyq stenozy; Qaqpanyń (pılorýstyń) balalyq gıpertrofııalyq stenozy; Asqazannyń obstrýktsııasy.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1272,'article','965','Bógde zat','qz','2018-07-17 07:01:31','2018-07-17 06:49:00','Bógde zat – qulaqqa, murynǵa nemese kómeıge túsip, turyp qalǵan zat.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=965',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bógde','y','   Bógde zat Bógde zat – qulaqqa, murynǵa nemese kómeıge túsip, turyp qalǵan zat. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nBógde zat degenimiz ne?\r\n\r\nBógde zat – qulaqqa, murynǵa nemese kómeıge túsip, turyp qalǵan zat.\r\n\r\n \r\nKimde bógde zat máselesi jıi týyndaıdy?\r\n\r\nBógde zat máselesi kez kelgen jasta týyndaıdy, biraq, 1-3 jastaǵy sábılerde jıi kezdesedi.\r\n\r\n \r\nQandaı zattar ádette, bógde zat sanalady?\r\n\r\nKishkentaı, ádemi, jyltyr zattar balalardyń nazaryn aýdarady jáne jeńil túrde bógde zat bolady.\r\n\r\nKishkentaı balalar ádette, tamaqty jutady (et, jańǵaq, dánder, kámpıt, jemis súıekteri jáne popkorn). Tıyndar, sharlar, túıreýishter, knopkalar, qaryndash bólikteri, lastıkter, qaǵaz bólikteri, tastar jáne monshaqtar bógde zat bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalar kishkentaı batareıalardy jeńil jutýy múmkin. Olar ýyttylyǵyna saı qaýipti.\r\n\r\nTis tazartqysh jáne ustaralar da qaýipti.\r\n\r\nSondaı-aq, usaq bólikter, mysaly, vınt, oıynshyqtardyń kózi, murny, basqa bólikteri qaýipti.\r\n\r\n \r\nBalanyń bógde zatty jutýynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nEger bala birdeńe jutyp qoısa, balada jaısyzdyq sezimi paıda bolady. Tynys alýynda, sóıleýde, jutýda nemese jylaýda máseleler paıda bolady. Balada silemeı aǵýy kúsheıedi, qusý, keýdesinde nemese asqazanynda aýyrsyný paıda bolady.\r\n\r\n \r\nQandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?\r\n\r\nEger bala kishkene batareıany jutyp qoısa, shuǵyl túrde dárigerdi shaqyryńyz.\r\n\r\nEger bala birdeńe jutyp qoıǵandyǵyn bilseńiz, jaısyzdyq belgilerin qadaǵalańyz.\r\n\r\nEger balada tynys alýynda, sóıleýde, jutýda nemese jylaýda másele bolsa, sondaı-aq, loqsý, silemeı aǵýy, qusý, keýdesinde nemese ishinde aýyrsyný bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nKúshti jaısyzdyqta nemese baladaǵy jaısyzdyq tıyndy jutqannan keıin paıda bolsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Ózin jaqsy sezinse de, birneshe kún boıy qadaǵalap, nájisinen jutqan tıyndy tekserińiz.\r\n\r\nÁdette, bala bir zatty (túıreýish nemese áınek sekildi ótkir bolsa da) kezdeısoq jutyp qoısa, olar nájispen ózdiginshe shyǵyp, zııan keltirmeýi múmkin.\r\n\r\nBalanyń nájisin tekserip, bógde zattyń organızmnen shyǵýyna kóz jetkizińiz.\r\n\r\nIsh júrgizetin nemese qosymsha talshyq bermeńiz.\r\n\r\nEger bógde nysan birneshe kún boıy nájiste bolmasa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nBalanyń tynys alý joldarynda birdeńe turyp qalýynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nEger bir zatty jutýda ol kómeıde turyp qalsa, onyń tynys joldary bitelip qalýy múmkin.\r\n\r\nEger tynys alý joldary jartylaı jabyq bolsa, jótel, qarlyǵý nemese basqa tynys alý máseleleri paıda bolýy múmkin. Shuǵyl medıtsınalyq kómek qyzmetine habarlasý qajet.\r\n\r\nBul sımptomdar ózdiginshe ótse, balany birneshe kún boıy respıratorlyq ınfektsııa sımptomdaryna (mysaly, qyzba nemese jótel) qadaǵalańyz. \r\n\r\nBalanyń tynys alý joldarynda bógde zat turyp qalýy týraly ınfektsııa nemese qabyný paıda bolǵansha bilmeýińiz de múmkin.\r\n\r\nEger balanyń tynys alý joldary tolyq jabylyp qalsa, bala tynys ala almaıdy.\r\n\r\n \r\nQandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?\r\n\r\nDereý dárigerge habarlasyńyz, eger balanyń kómeıinde bógde zat turyp qaldy dep sanaıtyn bolsańyz.\r\n\r\nTynys alýy qıyndasa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Eger bala esin bilse jáne ózdiginshe tynys alatyn bolsa, kómek kelgenge deıin muqııat qadaǵalańyz. Eger bala esin bilmese, nemese tynys almasa, ádisin bilseńiz, jasandy tynys alýdy,  Geımlıh sharasyn, arqasyn qaǵyp, ish qabyrǵasyn saýsaqpen azdap urǵylaýdy oryndańyz.\r\n\r\nBalaǵa tamaq, sý bermeńiz, bógde zatty saýsaqpen ıtermeńiz.\r\n\r\n \r\nMuryndaǵy bógde zattyń bolýynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\n* Murynnan shyǵatyn bólindi sasyq ıisti nemese qan aralasqan.\r\n* Murynmen tynys alý qıyndaǵan.\r\n* Muryndaǵy titirkenis.\r\n* Bala murnynda bógde zatty sezedi.\r\n \r\n\r\nQandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?\r\n\r\nMuryndaǵy bógde zat titirkenis, ınfektsııany, nemese tynys alýdyń qıyndaýyn týyndatýy múmkin. \r\n\r\nKórinbeıtin nemese jeńil túrde alynbaıtyn nysandy alýǵa tyryspańyz, sebebi, ony ári qaraı muryn qýysyna qaraı ıterip jiberýińiz múmkin.\r\n\r\nQysqyshty, maqta tyǵyndy nemese basqa aspaptardy bógde zatty alý úshin qoldanbańyz. \r\n\r\nBala muryn arqyly emes, aýyz arqyly tynys alsyn.\r\n\r\nEger jeńil jáne qaýipsiz isteı alsańyz, murynda qandaı nysan turyp qalǵandyǵyn anyqtańyz. Bir jaǵyn basyp, balany abaılap, bógde zat turyp qalǵan ekinshi jaǵymen tynys alýyn surańyz. Osy jaǵymen tym qatty nemese kóp tynys almaýyn ótinińiz.\r\n\r\nBul shara kómektespese, nemese nysandy alyp tastaý qıyn bolsa, dárigerge kórinińizder.\r\n\r\nEger balanyń muryn qýysy bógde zatty alyp tastaǵan soń titirkengen, nemese juqpalandy dep sanasańyz, dárigerge kórinińizder.\r\n\r\n \r\nBalanyń qulaǵynda bógde zat bolsa, ne isteý qajet?\r\n\r\nQulaqtaǵy bógde zat qulaqtyń ınfektsııasyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nDáriger balanyń qulaǵynda turyp qalǵan kez kelgen zatty alyp tastaýy qajet. Kóptegen zaqymdaýlar ata-analar ózderi bógde zatty alyp tastaýǵa tyrysqanda oryn alady.\r\n\r\nQysqysh, maqta tyǵyndy nemese basqa aspaptardy bógde zatty alý úshin qoldanbańyz.\r\n\r\nDárigerge kórinińizder.\r\n\r\nQulaqta qońyz jáne basqa jándikter turyp qalýy múmkin.\r\n\r\nKeıde jándikterdi jyly sýmen muqııat jýyp, alyp tastaýǵa bolady.\r\n\r\nBul da kómektespese, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nBalany osy máselelerden qalaı qorǵaı alasyz?\r\n\r\nUsaq, ádemi, jyltyr zattardy balanyń qoly jetpeıtin jerde saqtańyz.\r\n\r\n7 jasqa deıingi balalarǵa jutyp qoımas úshin arahıs, popkorn nemese saǵyzdy berýge bolmaıdy.\r\n\r\nTamaqty usaq bólikterge kesińiz, bala ony jeńil shaınaı alady. Etti jáne tutas júzimdi usaq etip kesińiz, hot-dogtardy – usaq taıaqshaǵa (dóńgelek bólikterge emes) bólińiz.\r\n\r\n7 jasqa deıingi balalarǵa qaqalyp qalmas úshin saǵyzdy nemese soratyn kámpıtti bermeńiz.\r\n\r\nKishkentaı batareıalardy balanyń qoly jetpeıtin jerde saqtańyz.\r\n\r\nOıynshyqtardyń japsyrmasyn oqyńyz, balanyń jasyna qatysty usynystardy oryndańyzdar.  3 jasqa deıingi balalarǵa usaq bóligi bar oıynshyqtarmen oınaýǵa ruqsat bermeý qajet.\r\n\r\nBalanyń oıynshyǵyn qarap otyryńyz. Synbaýyn tekserip, synǵandaryn laqtyryp otyryńyz.\r\n\r\nBalalarǵa aýyzǵa, murynǵa oıynshyqtardy salmaýyn, nemese jutpaýyn aıtyńyzdar.\r\n\r\nBalalar jylaǵanda nemese jıi tynys alǵanda tamaq jegizbeńizder. \r\n\r\nTunshyǵýdyń aldyn alý úshin balalarǵa tamaq ishetin kezde oınaýǵa, kúlýge nemese sóıleýge jol bermeńizder.\r\n\r\n \r\nDárigerge qashan kóriný qajet?\r\n\r\nBalanyń tynys alý joldarynda birdeńe turyp qalsa, (tynys alýy kenet qıyndasa) medıtsınalyq járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\nEger balańyz jaısyzdyqty sezinse, ony shuǵyl járdem bólimshesine jetkizińiz.\r\n\r\nBalańyzdyń jaǵdaıy týraly kúmánińiz nemese suraqtaryńyz bolsa,  dárigerge kórinińiz.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1273,'article','1244','Hımııalyq qyshqyldardan bolǵan kúıikter','qz','2018-09-03 08:18:11','2018-09-03 08:07:00','Hımııalyq zattardan bolǵan kúıik, terige shekteýli túrde ǵana reatsııa beredi, negizi jalpy reaktsııasy odan kúshtirek.\r\n\r\n__Qyshqyldyq zattarǵa __dárethanaǵa arnalǵan tazartqyshtar, akkýmýlıator qyshqyly, aǵartqyshtar, hımııalyq zattar, ónerkásipte ýlaý úshin paıdalanylatyn  krıstaldardyń bólikteri, sondaı-aq gaz qosylǵan  hımıkattar jatady. Qatty jáne suıyq qyshqyldar  túrine qaraı túrli jaraqat týdyrýy múmkin, árıne ol  qyshqyldyń denemen janasýda kúshi men uzaqtyǵyna qaraı. Janasqan jerdiń aınalasyna kúıik qatty tarala qoımaıdy, jáne tinder(tkanı)  tereń zaqymdanbaıdy. Biraq olar jetkilikti túrde salmaqty jalpy reaktsııaǵa uryndyrýy múmkin .\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1244',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','H','Hımııalyq','y','   Hımııalyq qyshqyldardan bolǵan kúıikter Hımııalyq zattardan bolǵan kúıik, terige shekteýli túrde ǵana reatsııa beredi, negizi jalpy reaktsııasy odan kúshtirek.\r\n\r\n__Qyshqyldyq zattarǵa __dárethanaǵa arnalǵan tazartqyshtar, akkýmýlıator qyshqyly, aǵartqyshtar, hımııalyq zattar, ónerkásipte ýlaý úshin paıdalanylatyn  krıstaldardyń bólikteri, sondaı-aq gaz qosylǵan  hımıkattar jatady. Qatty jáne suıyq qyshqyldar  túrine qaraı túrli jaraqat týdyrýy múmkin, árıne ol  qyshqyldyń denemen janasýda kúshi men uzaqtyǵyna qaraı. Janasqan jerdiń aınalasyna kúıik qatty tarala qoımaıdy, jáne tinder(tkanı)  tereń zaqymdanbaıdy. Biraq olar jetkilikti túrde salmaqty jalpy reaktsııaǵa uryndyrýy múmkin .\r\n Hımııalyq zattardan bolǵan kúıik, terige shekteýli túrde ǵana reatsııa beredi, negizi jalpy reaktsııasy odan kúshtirek.\r\n\r\nQyshqyldyq zattarǵa dárethanaǵa arnalǵan tazartqyshtar, akkýmýlıator qyshqyly, aǵartqyshtar, hımııalyq zattar, ónerkásipte ýlaý úshin paıdalanylatyn  krıstaldardyń bólikteri, sondaı-aq gaz qosylǵan  hımıkattar jatady. Qatty jáne suıyq qyshqyldar  túrine qaraı túrli jaraqat týdyrýy múmkin, árıne ol  qyshqyldyń denemen janasýda kúshi men uzaqtyǵyna qaraı. Janasqan jerdiń aınalasyna kúıik qatty tarala qoımaıdy, jáne tinder(tkanı)  tereń zaqymdanbaıdy. Biraq olar jetkilikti túrde salmaqty jalpy reaktsııaǵa uryndyrýy múmkin .\r\n\r\nHımııalyq kúıiktiń qosymsha  belgilerine (qyshqylmen uzaq jáne qarqyndy janasýda oqshaýlanýyna baılanysty) mynadaı jaıttar jatady: \r\n\r\n•	Ish aýyrady;\r\n•	Dem alý qıyndaıdy;\r\n•	Teri bozalyp, erin qyzarady;\r\n•	Bas aınalady;\r\n•	Bas aýyrady;\r\n•	Esekjem shyǵyp, isinip, júrek aınyp, álsirep allergııalyq reaktsııa beredi;\r\n•	Teri kúıikteri bórtip ketedi;\r\n•	Es joǵaltady.\r\n\r\nHımııalyq kúıikke urynǵanda ne isteý kerek? Hımııalyq kúıik bolǵan kezde, qandaı hımııalyq zattan kúıgenin bilip alyńyz.  Kúıiktiń aldyn alý úshin, mindetti túrde, taksıkologııalyq ortalyqtan qosymsha málimet alyńyz.  Taksıkologııalyq ortalyqqa habarlaspas buryn, hımıkattar salynǵan qorapshany janyńyzǵa  qoıyńyz, taksıkologııalyq ortalyqtyń qyzmetkerine onyń syrtyna jazylǵan aqparatty oqyp berińiz.\r\n\r\nKóbinese, hımııalyq kúıiktiń aldyn alý úshin denedegi hımıkatty sýyq sýmen ábden jýyp tastaý kerek, desede,  barlyq hımıkattar mumndaı tásilmen tolyq joıylmaıdy. Mańyzdysy,  kúıikti keıin asqynyp ketpeýi úshin durystap emdeý kerek.\r\n\r\nHımııalyq kúıikterdi sýmen ketirý úshin:\r\n\r\n•	Kúıiktiń ornyn tezdetip sýmen eselep jýyńyz. Kúıiktiń alǵashqy mınýttarynda jýyp tastasa asqynýdyń aldyn alýǵa bolady.\r\n•	Hımııalyq zattarben baılanysýdan amal bolsa, aýlaq júrýge tyrysyńyz.\r\n•	Aınalańyzdaǵy adamdardyń kózderine hımııalyq zattardy shashyratyp almańyz.\r\n•	Zaqymdanǵan jerdi kem degende 20 mınýttyń ishinde jýyp tastańyz.\r\n•	Ystyq sýdy qoldanbańyz, óıtkeni ol kúıgen jerdi odan saıyn zaqymdaýy múmkin.\r\n•	Eger qasyńyzdaǵy adam hımııalyq zattan zardap shekken bolsa, ony jýýǵa majbúrleńiz.\r\n•	Eger hımııalyq zatty aralastyrý kerek bolsa, qolyńyzǵa mindetti túrde arnaıy qolǵap kıip alyńyz.\r\n•	Zaqymdalǵan jerińizdi jýyp jatqanda kıimińizdi sheship qoıyńyz jáne qymbat zattardy da bólek alyp qoıǵanyńyz jón bolady, sebebi, olarǵa hımıkat juǵyp qalýy yqtımal.\r\n•	Eger 20 mınýttan keıin zaqymdanǵan jer ashyp tursa,  onda qaıtadan 10-15 mınýt boıy sýyq sýdy aǵyzyp qoıyp  jýyńyz.\r\n•	Jýyp bolǵannan keıin, zaqymdanǵan jerdi tazartylǵan kebý materıalmen nemese dákemen aqyryn orap qoıyńyz. Biraq,  jaraqatyńyzdy qysyp tastamańyz.\r\n•	Jeńil hımııalyq kúıikter, arnaıy emdemese de ózdiginen jazylyp ketedi. Al eger salmaqty kúıik bolyp jatsa, dárigerge kóringen durys.\r\n•	Taǵy bir mańyzdysy, kúıikpen jaraqattanǵan adamdardy jalǵyz qaldyrmańyz, óıtkeni jalpy reaktsııanyń beleń alyp ketýi múmkin.\r\n•	Taksıkologııalyq ortalyqtyń, nemese, kúıik ortalyǵyndaǵy  mamannyń keńesinsiz, óz betińizshe hımııalyq zattardy zalalsyzdandyrmańyz.\r\n•	Hımııalyq zattardyń tin kóbikshelerin nemese bólikterin óz betińizshe joıýǵa asyqpańyz.\r\n\r\nSýǵa jýýǵa bolmaıtyn hımııalyq kúıikter. Keıbir qyshqylǵa kúıgen kúıikter  jýý barysynda asqynyp ketedi.\r\n\r\n•	Kúkirt qyshqyly jumsaq sabyn eritindisimen jýylady, eger qatty kúımese. Sýǵa jýý barysynda qyshqyl ysyp ketýi múmkin, dese de qyshqyldy teride qaldyrmaı, jýyp tastaǵan qansha degenmen durysqoı.\r\n•	Karbon qyshqyly nemese fenol sýmen úılespeıdi, sondyqtan teridegi hımıkatty ketirý úshin sý qosylǵan spırtti paıdalanyńyz, sodan keıin sýmen jýyńyz. Eger qolyńyzda ondaı spırt bolmasa, onda salqyn sýmen jýyńyz. Hımıkat kózge tamyp ketken bolsa, onda spırtti múldem jolatpańyz.\r\n•	Ftorlysýtegi qyshqylymen zaqymdanǵan kúıikti  as sodasyn sýǵa ezip, sonymen jýady.  (ony daıyndaý barysynda sýdy barynsha az paıdalanyńyz). Sodan soń sýmen ábden jýyńyz. Bul qyshqylmen zaqymdanǵan kúıikter birden kórinbeıdi, sondyqtan qyshqyl tıgen jerdi esh zaqym kórinbese de jýyp tastańyz. Eskerte keteık, as sodasy aralasqan sýmen kózdi jýýǵa bolmaıdy.\r\n  \r\nHımıkat kózge tamyp ketse, tez arada  sýmen eselep jýa berińiz, sebebi ol kózdi qatty zaqymdap tastaýy múmkin.\r\n\r\nTegter:\r\n\r\nHımııalyq kúıik\r\nKúkirt qyshqyly\r\nKarbon qyshqyly\r\nFenol\r\nFtorlysýtegi qyshqyly\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1274,'article','1246','Qaltyraý (pernıoz)','qz','2018-09-03 09:48:03','2018-09-03 09:45:00','Qaltyraý (pernıoz nemese pernıo) -  deneniń tómengi temperatýraǵa reaktsııa berýi (qatty muzdaý).  Bul kóbinese jas balalarda Reıno sındromymen kezdesip jatady, jáne dymqyl, sýyq aýada qalyp qoıǵan jaǵdaıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1246',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qaltyraý','y','   Qaltyraý (pernıoz) Qaltyraý (pernıoz nemese pernıo) -  deneniń tómengi temperatýraǵa reaktsııa berýi (qatty muzdaý).  Bul kóbinese jas balalarda Reıno sındromymen kezdesip jatady, jáne dymqyl, sýyq aýada qalyp qoıǵan jaǵdaıda bolady. Qaltyraý (pernıoz nemese pernıo) -  deneniń tómengi temperatýraǵa reaktsııa berýi (qatty muzdaý).  Bul kóbinese jas balalarda Reıno sındromymen kezdesip jatady, jáne dymqyl, sýyq aýada qalyp qoıǵan jaǵdaıda bolady.\r\nMuniń belgileri  sýyqta  shamamen 2-14 saǵat qalyp qoıǵanda baıqalady. Ol  bilekten, qulaqtan, tabannan bilinedi. \r\n\r\nSımptomdary mynadaı bolady:\r\n\r\n•	Muzdaǵan jerler qyzaryp, isinedi;\r\n•	Teri dombyǵady;\r\n•	Dene alaǵyzyp, birese qyshyp, birese ashıdy;\r\n•	Dombyqqan jerler qyza bastaıdy;\r\n•	(aýyr jaǵdaıda) teri kóldirep, jara bolyp ketedi.\r\n\r\nEmdelý úshin,  deneniń zaqymdanǵan jerlerin  jyltyp, kóldiregen jerlerdi qaıta sýyqa uryndyrmaı qajetti is-sharalardy jasaý kerek. \r\n\r\nTegter: \r\n\r\nqaltyraý\r\npernıoz\r\ntómengi temperatýra  \r\nsýyq   \r\nReıno sındromy  \r\nsezimtaldyq    \r\nqyshý    \r\nashý    \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1275,'article','1300','Bórtpe – teridegi petehııa (núkteli qantalaýlar)','qz','2018-10-05 11:12:45','2018-10-05 11:12:00','__Bul qandaı aýrý? Petehııa__ - kishi qantamyrlardyń aqaýynan terige jáne teri astyna qan quıylýynan bolatyn, teride nemese aýyz qýysyndaǵy qyzyl nemese qyzǵylt tústi maıda birtekti daqtar. Petehııaly daqtar kólemine baılanysty óte usaq ta, iri de bolady. Qyjýdy jáne aýyrsynýdy shaqyrmaıdy. Týa paıda bolǵan daqtardan jáne gemangıomadan aıyrmashylyǵy bar. Eger maıda birtekti,  petehııany basatyn bolsaq aǵaryp, birazdan soń qaıta ornyna qaıta keledi','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1300',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bórtpe','y','   Bórtpe – teridegi petehııa (núkteli qantalaýlar) __Bul qandaı aýrý? Petehııa__ - kishi qantamyrlardyń aqaýynan terige jáne teri astyna qan quıylýynan bolatyn, teride nemese aýyz qýysyndaǵy qyzyl nemese qyzǵylt tústi maıda birtekti daqtar. Petehııaly daqtar kólemine baılanysty óte usaq ta, iri de bolady. Qyjýdy jáne aýyrsynýdy shaqyrmaıdy. Týa paıda bolǵan daqtardan jáne gemangıomadan aıyrmashylyǵy bar. Eger maıda birtekti,  petehııany basatyn bolsaq aǵaryp, birazdan soń qaıta ornyna qaıta keledi Bul qandaı aýrý? Petehııa - kishi qantamyrlardyń aqaýynan terige jáne teri astyna qan quıylýynan bolatyn, teride nemese aýyz qýysyndaǵy qyzyl nemese qyzǵylt tústi maıda birtekti daqtar. Petehııaly daqtar kólemine baılanysty óte usaq ta, iri de bolady. Qyjýdy jáne aýyrsynýdy shaqyrmaıdy. Týa paıda bolǵan daqtardan jáne gemangıomadan aıyrmashylyǵy bar. Eger maıda birtekti,  petehııany basatyn bolsaq aǵaryp, birazdan soń qaıta ornyna qaıta keledi.\r\n\r\nBul neni bildiredi? Petehııa kóp jaǵdaıda basynda az ǵana bólikti qamtyp, birneshe saǵat ishinde birshama orynǵa taralýy múmkin. Eger petehııa birneshe saǵat ishinde tez taralatyn bolsa, onda qaýipti ınfektsııanyń nemese qan uıý júıesiniń jetkiliksizdigi – trombıtsıtarly jetkiliksizdiktiń áserinen bolýy múmkin. Kóp jaǵdaıda qan aǵýdan aǵzany qorǵaý nátıjesindegi qorǵanys júıesiniń buzylysy dep esepteledi. Mundaı jaǵdaıda tez arada medıtsınalyq kómekke júginý qajet.\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nPetehııa\r\nBórtpe\r\nTeridegi daq\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1276,'article','80','Анкилозды спондилит','kz','2018-07-13 09:58:20','2018-07-13 09:53:00','Анкилозды (қозғалтпайтын) спондилит (Бехтерев ауруы) – омыртқа артритінің бір түрі. Бұл ауру кезінде омыртқалар арасында орналасқан омыртқа аралық дискілердің және омыртқа мен жамбастың арасындағы буындардың қабынуы пайда болады.   Анкилозды спондилит -  иммундық ауру. Ол көбінесе, ерлерде жиі кездеседі және ауыр түрде өтеді. Кейде ауру бір отбасының мүшелерінде қайталануға бейім келеді. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=80',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Анкилозды','y','   Анкилозды спондилит Анкилозды (қозғалтпайтын) спондилит (Бехтерев ауруы) – омыртқа артритінің бір түрі. Бұл ауру кезінде омыртқалар арасында орналасқан омыртқа аралық дискілердің және омыртқа мен жамбастың арасындағы буындардың қабынуы пайда болады.   Анкилозды спондилит -  иммундық ауру. Ол көбінесе, ерлерде жиі кездеседі және ауыр түрде өтеді. Кейде ауру бір отбасының мүшелерінде қайталануға бейім келеді.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\n Анкилозды (қозғалтпайтын) спондилит (Бехтерев ауруы) – омыртқа артритінің бір түрі. Бұл ауру кезінде омыртқалар арасында орналасқан омыртқа аралық дискілердің және омыртқа мен жамбастың арасындағы буындардың қабынуы пайда болады.   Анкилозды спондилит -  иммундық ауру. Ол көбінесе, ерлерде жиі кездеседі және ауыр түрде өтеді. Кейде ауру бір отбасының мүшелерінде қайталануға бейім келеді. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nЕрте симптомдарына арқаның ауырсынуы және ширығу сезімі жатады. Бұл мәселелер көбінесе, жасөспірімдік кезеңнің соңында немесе ересектік кезеңнің басында басталады. Анкилозды спондилит кезінде омыртқалардың буындық беттері біртіндеп өзара біріге бастайды, осылайша омыртқаның қозғалуы шектеледі. Симптомдар нашарлауы, жақсаруы немесе білінбеуі де мүмкін.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nАуру емделмейді, бірақ, ауырсынуды жеңілдететін, қабынуды немесе басқа симптомдарды азайтатын  дәрілік препараттар бар. Сондай-ақ, дене жаттығулары көмектеседі.\r\n\r\nСондай-ақ, мойын артритін (спондилезді) қараңыз.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1277,'article','245','Приапизм – ұзақ эрекция','kz','2018-08-01 07:00:15','2018-08-01 06:52:00','Приапизм деп жыныстық мүшенің ұзақ уақыт бойғы эрекциясын атайды. Жыныстық  ынталандырудан немесе қозудан болмаған, қажетті емес, тұрақты эрекция (приапизм) әдетте, ауырсынумен өтеді.\r\n\r\nПриапизм – қалыпсыз жағдай, тез арадағы медициналық көмекті қажет етеді. Эрекцияны қолдауға қабілетсіздікке (эректильдік дисфункция) апаратын тіндердің зақымдануын болдырмас үшін уақытылы емдеуді өткізу қажет. Приапизм көбінесе, 5-10 жастағы ұлдар мен 20-50 жастағы ерлерде пайда болады. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=245',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','П','Приапизм','y','   Приапизм – ұзақ эрекция Приапизм деп жыныстық мүшенің ұзақ уақыт бойғы эрекциясын атайды. Жыныстық  ынталандырудан немесе қозудан болмаған, қажетті емес, тұрақты эрекция (приапизм) әдетте, ауырсынумен өтеді.\r\n\r\nПриапизм – қалыпсыз жағдай, тез арадағы медициналық көмекті қажет етеді. Эрекцияны қолдауға қабілетсіздікке (эректильдік дисфункция) апаратын тіндердің зақымдануын болдырмас үшін уақытылы емдеуді өткізу қажет. Приапизм көбінесе, 5-10 жастағы ұлдар мен 20-50 жастағы ерлерде пайда болады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nПриапизм деп жыныстық мүшенің ұзақ уақыт бойғы эрекциясын атайды. Жыныстық  ынталандырудан немесе қозудан болмаған, қажетті емес, тұрақты эрекция (приапизм) әдетте, ауырсынумен өтеді.\r\n\r\nПриапизм – қалыпсыз жағдай, тез арадағы медициналық көмекті қажет етеді. Эрекцияны қолдауға қабілетсіздікке (эректильдік дисфункция) апаратын тіндердің зақымдануын болдырмас үшін уақытылы емдеуді өткізу қажет. Приапизм көбінесе, 5-10 жастағы ұлдар мен 20-50 жастағы ерлерде пайда болады. \r\n\r\n\r\n\r\nЕрлердің репродуктивтік жүйесі\r\n\r\nПриапизм жыныстық ынталандырумен байланысты емес, ауытқулы тұрақты эрекциямен сипатталады. Приапизмнің симптомдары оның түріне қарай ерекшеленеді. Екі негізгі түрі бар: ишемиялық және ишемиялық емесе приапизм.\r\n\r\n\r\nИшемиялық приапизм\r\n\r\nИшемиялық приапизм пенистен қан ағымының қайтуының бұзылысымен байланысты. Бұл кең таралған түрі. Оның белгілері мен симптомдары:\r\n\r\n·         Қажетті емес эрекция, төрт сағаттан артыққа созылатын.\r\n\r\n·         Қажетті емес эрекция, басылып, бірнеше сағаттан кейін қайта пайда болады.\r\n\r\n·         Жыныстық мүше, әдетте, ширығулы болады, бірақ ұшы жұмсақ болады.\r\n\r\n·         Ауырсынатын немесе ширыққан пенис.\r\n\r\n \r\nИшемиялық емес приапизм\r\n\r\nИшемиялық емес приапизм пениске келетін қан ағымы күшейгенде пайда болады. Бұл түрі ауырсынбайды. Оның симптомдары келесідей:\r\n\r\n·         Қажетті емес эрекция, төрт сағаттан артыққа созылатын.\r\n\r\n·         Эрекцияланған, бірақ, ширықпаған пенис.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЕгер эрекция төрт сағаттан артыққа созылса, шұғыл медициналық жәрдемге жүгіну қажет. Егер ауырсынатын, ұдайы эрекцияны сезінетін болсаңыз, және ол төрт сағаттан кем уақытта өздігінше өтетін болса, дәрігерге көрініңіз. Бұл көріністердің қайталануын болдырмас үшін, сізге емдеу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nЭрекция әдетте, дене немесе психологиялық ынталандыруға жауап ретінде болады. Бұл ынталандыру белгілі бір қантамырларының кеңеюін және босаңсуын туындатады, пенистегі кеуекті тінге қан ағып келуін арттырады. Демек, қан пенисті толтырып, эрекция пайда болады. Ынталандыру аяқталғаннан кейін қан қайтуы орын алады, пенис өзің бос күйіне оралады.\r\n\r\nПриапизм осы жүйенің қандай да бір бөлігі – қан, қантамырлары немесе нервтер – қалыпты қан ағымына әсер етіп, оны бұзғанда пайда болады. Кейіннен қажетті емес эрекция сақталады. Приапизмнің пайда болуына ықпал ететін факторлар:\r\n\r\n·         Қан аурулары, мысалы, лейкемия\r\n\r\n·         Кейбір дәрілік препараттар, мысалы, антидепрессанттар, антикоагулянттар\r\n\r\n·         Алкоголь мен есірткі тұтыну\r\n\r\n·         Жарақаттар  \r\n\r\n·         Басқа  факторлар, мысалы, тромб қалыптасуы, жұлынның жарақаты.\r\n\r\nКейбір жағдайда дәрігер приапизмнің себебін анықтай алмайды.\r\n\r\nИшемиялық приапизм күрделі асқынуға апаруы мүмкін. Пенистен қайтпайтын қан оттегіге жұтаң. Эрекция төрт сағаттан артыққа созылса, осы оттегіге жұтаң қан жыныстық мүше тіндерінің зақымдануын және бұзылысын туындатады. Нәтижесінде, емделмеген приапизм келесілерге апаруы мүмкін:\r\n\r\n·         Эректильдік бұзылысқа – жыныстық мүшенің жыныстық қозу нәтижесінде эрекцияның пайда болуына және қолдауына қабілетсіздігі\r\n\r\n·         Пенистің деформациясы\r\n\r\nЕгер сізде немесе балаңызда ауырсынатын эрекция болса, ол төрт сағаттан кем уақытқа созылса, немесе қажетті емес, тұрақты эрекция көріністері болса, дәрігерге көрініңіз. Эрекция төрт сағаттан артық уақытқа созылса, сізге шұғыл медициналық көмек көрсетілуі қажет.\r\n\r\nДәрігер сізге репродуктивтік және несеп-жыныстық ағзалар бойынша маманнан (уролог) кеңес алуды ұсынады.\r\n\r\nЕгер сізде дәрігер келгенге дейін уақытыңыз болса, оның қоюы мүмкін сұрақтарына жауап дайындаңыз.\r\n\r\n \r\nӨзіңіз не істей аласыз\r\n\r\n·         Барлық симптомдарды жазыңыз, сіздің ойыңызша, тұрақты эрекцияға қатысы жоқтарын да.\r\n\r\n·         Өзіңіз қабылдап жүрген дәрілердің, кез келген дәрумендер мен тағамдық қоспалардың тізімін жасаңыз. Қабылдаған дәрілік препарат немесе тағамдық қоспа туралы дәрігерге хабарлаңыз.\r\n\r\nДәрігерге өзіңіздің қоятын сұрақтарыңызды жазып алуға болады:\r\n\r\n·         Тұрақты эрекцияның себебі қандай?\r\n\r\n·         Қандай тексерулер қажет болуы мүмкін?\r\n\r\n·         Қалай бұл мәселенің болашақта пайда болуының алдын алуға болады?\r\n\r\n·         Дәрілік препарат қабылдау қажет пе?\r\n\r\n·         Дене жүктемесінен, жыныстық қатынастан алшақ болу қажет пе? Қаншалықты ұзақ?\r\n\r\n·         Приапизм  эректильдік бұзылыстың даму қаупін арттырады ма?\r\n\r\n·         Брошюралар немесе қандай сайттарды ұсына аласыз, приапизм туралы толық ақпаратты табу үшін?\r\n\r\nЕгер сізде басқа сұрақтар пайда болса, немесе бірнәрсені түсінбей қалсаңыз, қарап тексеру кезінде сұрақтарыңызды қойыңыз.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігер қайталанатын тұрақты эрекция көріністері туралы бірқатар сұрақтар қоюы мүмкін. Бұл келесідей сұрақтар:\r\n\r\n·         Қашан алғашқыда бұл симптомдар пайда болған?\r\n\r\n·         Эрекция қаншалықты ұзақ болды?\r\n\r\n·         Эрекция кезінде ауырсынуды сезіндіңіз бе?\r\n\r\n·         Оның алдында жыныстық мүшенің немесе шап аумағының жарақаты болды ма?\r\n\r\n·         Нақты бір заттекті, мысалы, алкоголь, марихуана, кокаин немесе басқа есірткіні тұтынғаннан кейін қажетті емес эрекция болды ма?\r\n\r\n·         Дәрілік препараттарды қабылдайсыз ба, оның ішінде, эрекциялық бұзылысты емдеу үшін? Қандай да бір шөптесін немесе тағамдық қоспаларды қабылдайсыз ба?\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер талдауды тағайындайды, приапизмнің қандай да бір аурулармен байланысын тексеру үшін.\r\n\r\n \r\nӨзіңіз не істей аласыз\r\n\r\nДәрігермен кеңеспестен дәрілік препараттарды қабылдауды тоқтатпаңыз. Тұрақты эрекцияны туындатуға қабілетті препараттарды қабылдамаңыз.\r\n\r\nЕгер эрекция төрт сағаттан артық уақытқа созылса, шұғыл көмек қажет. Алдымен дәрігер приапизмнің түрін анықтайды (ишемиялық немесе ишемиялық емес). Бұл қажет, себебі, емдеуде айырмашылығы бар, сондай-ақ, ишемиялық түрі болуында шұғыл көмек көрсетілуі тиіс.\r\n\r\n \r\nМедициналық сырқатнама және қарап көру\r\n\r\nПриапизмнің түрін анықтау үшін дәрігер бірқатар сұрақтар қояды. Жыныстық мүше, іш, шап аумақатарын қарайды. Дәрігер жыныстық мүшенің сіресуі мен сезімталдығын негізей отырып, приапизмнің түрін анықтайды. Қарау барысында приапизмнің пайда болуына ықпал еткен жарақаттың немесе ісіктің белгілері табылуы мүмкін. Жарақаттар кезінде ишемиялық емес приапизмнің пайда болуы ықтимал.\r\n\r\n \r\nДиагностикалық тексерулер\r\n\r\nДиагностикалық тексерулер аурудың түрін анықтау үшін қажет. Қосымша тексерулер оның себебін анықтайды. Егер дәрігер приапизмнің түрін анықтап, сенімді болса, барлық тексерулердің нәтижесі алынғанға дейін шұғыл емдеуді бастай береді. Диагностикалық тексерулерге жататындар:\r\n\r\n·         Қандағы газдарды анықтау. Тексеру барысында жіңішке ине жыныстық мүшеге енгізіледі, қан үлгісін алу үшін. Қан қошқыл түсті болса – оттегінің мөлшері төмен, бұл ишемиялық приапизм. Егер қан ашық-қызыл түсті болса, приапизм – ишемиялық емес. Қандағы газдарды зертханалық анықтау приапизмнің түрін растайды.\r\n\r\n·         Қан талдауы. Қандағы эритроциттер мен тромбоциттер санын анықтау қажет. Нәтижелер орақ жасуша тәрізді анемия, қанның басқа аурулары немесе қатерлі ісіктің кейбір түрлері туралы куәландыруы мүмкін.\r\n\r\n·         УДТ (УЗИ). Допплерография жасалуы мүмкін. Бұл тексеруде ішкі ағзалардың бейнесін алу үшін дыбыстық толқындар қолданылады. Тексеру пенистегі қан ағымын зерттеу үшін тағайындалады. УДТ приапизмнің пайда болуының негізгі себебі болуы мүмкін жарақаттарды, ісіктер мен ауытқуларды анықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\n·         Токсикологиялық зерттеу. Дәрігер бұл тексеруді науқастың қанында немесе несебінде есірткі немесе приапизмнің себебі болуы мүмкін препараттарды анықтау  мақсатында тағайындайды.\r\n\r\nИшемиялық приапизм\r\n\r\nИшемиялық приапизм, пенистен қан ағымы қайтуының бұзылысының нәтижесінде пайда болады, бұл шұғыл жағдай, және емдеудің шұғыл басталуын талап етеді. Емдеу әдетте, жыныстық мүшеден қан айдаудан және дәрілік препараттарды қабылдаудан басталады.\r\n\r\n·         Аспирация. Пенис жергілікті анестетикті қолданғаннан кейін жансызданғанда, одан жіңішке инемен немесе шприцпен қанның артығы алынады. Бұл ем-шараның аясында жыныстық мүшенің көктамыры физиологиялық ерітіндімен шайылуы мүмкін. Мұндай емдеу ауырсынуды басады, оттегіге жұтаң қанның артығын жояды, және эрекцияның тоқтауына ықпал етеді. Бұл ем-шара эрекция аяқталғанға дейін қайталануы мүмкін.\r\n\r\n·         Дәрілік  препараттар. Пенистің кеуекті тініне альфа-адренергиялық симпатомиметиктердің препараттары енгізілуі мүмкін. Бұл  препараттар пенисті қамтамасыз ететін қантамырларын тарылтады. Бұл пенистен қан ағымы қайтатын қантамырының кеңеюіне ықпал етеді. Қажет болса, бұл ем-шара бірнеше сағат ішінде қайталануы мүмкін. Бірақ, жанама әсерлері болуы мүмкін, мысалы, бас ауыруы, бас айналуы, және жоғары артериалдық қысым, әсіресе, егер артериалдық гипертония немесе жүрек аурулары болса.\r\n\r\n·         Хирургиялық емдеу. Егер басқа емдеу әдістері көмектеспесе, хирург қан ағымын басқа бағытқа бұру және жыныстық мүшеде қалыпты қан ағымын қалпына келтіру  үшін құрылғы қондыруы мүмкін (шунт).\r\n\r\n·         Қосымша емдеу. Егер орақ жасуша тәрізді анемия болса, қосымша емдеу тағайындалады, мысалы, оттегімен емдеу, сусыздануды болдырмас үшін көктамыр арқылы сұйықтық енгізу. \r\n\r\nИшемиялық емес приапизм\r\n\r\nИшемиялық емес приапизм көбінесе, емдеусіз өтеді. Жыныстық мүше тіндерінің зақымдану қаупінің пайда болуы болмайтындықтан, дәрігер бұл жағдайды бақылауға алуды ұсынады. Пенис  пен анус аралығындағы аумаққа мұз басу және қысым жасау – эрекцияны басуға көмектесуі мүмкін. \r\n\r\nКейбір жағдайларда пениске қан ағымы келуін тежеу үшін кейіннен еріп кететін арнайы материалдан жасалған затты хирургиялық жолмен қондыру қажет болуы мүмкін. Сондай-ақ, операция жарақаттан кейін қантамырларды және тіндерді қалпына келтіру үшін қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nПриапизмнің себебіне байланысты бұл жағдайдың қайтадан пайда болуының алдын алу үшін ұсыныстар беріледі:\r\n\r\n·         Приапизмді туындатқан ауруды емдеу\r\n\r\n·         Бұл жағдайдың себебі болған дәрілік препараттарды алмастыру\r\n\r\n·         Алкоголь және есірткі секілді туындатушы факторлардың әсерінің алдын алу\r\n\r\n·         Фенилэфрин инъекцияларын өздігінше жасау, олар ұзақ уақыт бойғы эрекцияны тоқтатуға көмектеседі\r\n\r\n·         Гормондарды тежейтін дәрілік препараттар – тек ересек жастағылар үшін.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1278,'article','286','Тендинит','kz','2018-08-05 04:06:05','2018-08-05 04:05:00','Тендинит – сіңірдің ішіндегі және маңындағы қабыну, шаршаудан болатын қарапайым бұлшық еттің ауырсынуы секілді ауырсынуға апарады. Бірақ, қарапайым бұлшық еттің ауырсынуы – уақытша болса, тендинит тұрақты, ауырсынуы басылмайды. Алайда, егер сіңірді сол ауруды туындатқан ырғақпен жұмыс істететін болсаңыз, оны жеңу қиынға түседі. Бұл барлығына қатысты – әлемдік дәрежедегі марафонды жүгіретіндер мен терезе жуушылардан бастап хатшыларға дейін. Дегенмен, тендиниттің көрінісін азайтуға және күрделі асқынуының алдын алуға болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=286',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тендинит','y','   Тендинит Тендинит – сіңірдің ішіндегі және маңындағы қабыну, шаршаудан болатын қарапайым бұлшық еттің ауырсынуы секілді ауырсынуға апарады. Бірақ, қарапайым бұлшық еттің ауырсынуы – уақытша болса, тендинит тұрақты, ауырсынуы басылмайды. Алайда, егер сіңірді сол ауруды туындатқан ырғақпен жұмыс істететін болсаңыз, оны жеңу қиынға түседі. Бұл барлығына қатысты – әлемдік дәрежедегі марафонды жүгіретіндер мен терезе жуушылардан бастап хатшыларға дейін. Дегенмен, тендиниттің көрінісін азайтуға және күрделі асқынуының алдын алуға болады. Тендинит – сіңірдің ішіндегі және маңындағы қабыну, шаршаудан болатын қарапайым бұлшық еттің ауырсынуы секілді ауырсынуға апарады. Бірақ, қарапайым бұлшық еттің ауырсынуы – уақытша болса, тендинит тұрақты, ауырсынуы басылмайды. Алайда, егер сіңірді сол ауруды туындатқан ырғақпен жұмыс істететін болсаңыз, оны жеңу қиынға түседі. Бұл барлығына қатысты – әлемдік дәрежедегі марафонды жүгіретіндер мен терезе жуушылардан бастап хатшыларға дейін. Дегенмен, тендиниттің көрінісін азайтуға және күрделі асқынуының алдын алуға болады.\r\n\r\nЕмдеу. Тендинит физиотерапиялық әдістер, ауырсынуды басатын және қабынуға қарсы құралдардың көмегімен емделеді. Ауыр зақымдануда антибиотиктер мен хирургиялық емдеу қажет болады. емдеу барысында зақымданған байламның тұсында дене жүктемесін шектеу қажет, және ұстап тұратын таңғышты қолдану қажет.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1279,'article','423','Кіндік жарығы','kz','2018-08-09 10:05:12','2018-08-09 10:03:00','__Кіндік жарығы__ - балалардажиікездесетінхирургиялық патология.\r\n__Кіндікжарығының дамуының біріншісебебі__- іш құрылыстыңдамуында ақауболғаннан пайда болады. Алайдабұдан басқа да ерекшеліктерібар. Бала туғаннанкейін 4-5күндекіндіктүсіпқалу керек. Кіндіксақинасыекібөліктен тұрады. Төменгібөлігі, кіндікартериясыжәнезәршығарутүтігіөтетінжерде жақсы жиырылып,тығызтыртықты тін қалыптастырады.Жоғары бөлігінен кіндік көктамыры өтеді. Оныңқабырғаларыжұқа, бұлшықетқабатыжоқ.Жиі орналасқан іш шандырлары әлсіз кезде, әлі біте қоймаған кіндіккөктамыры кіндік жырығына айналып кетуі ықтимал. Сонымен қатар, бұл патологияның пайда болуына ықпал ететін маңызды фактор іш қуысындағы қысымның жиі артуы болып табылады. Мысалы, баланың жиі жылуынан туындауы мүмкін. Кіндік сақинасының жоғарғы бөлігіндегі тесіктің кең болса, ол балаға қиындық туғыза қоймайды. Бірақ,ақаудың азғантай қаттыланған шеттерібаланы мазалауымүмкін. Негізі, кіндік жарығы қалпына келеді. Қысылған  кіндік жарығы ересектер тәжірибесінде  жиірек кездесіп жатады. Дегенмен, қалпына келмейтін  кіндік жарығы бар балаларға ота жасалады (кіндіктің ішкі жағы ішекке жалғанған жеріне жабысып қалған жағдайда).\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=423',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Кіндік','y','   Кіндік жарығы __Кіндік жарығы__ - балалардажиікездесетінхирургиялық патология.\r\n__Кіндікжарығының дамуының біріншісебебі__- іш құрылыстыңдамуында ақауболғаннан пайда болады. Алайдабұдан басқа да ерекшеліктерібар. Бала туғаннанкейін 4-5күндекіндіктүсіпқалу керек. Кіндіксақинасыекібөліктен тұрады. Төменгібөлігі, кіндікартериясыжәнезәршығарутүтігіөтетінжерде жақсы жиырылып,тығызтыртықты тін қалыптастырады.Жоғары бөлігінен кіндік көктамыры өтеді. Оныңқабырғаларыжұқа, бұлшықетқабатыжоқ.Жиі орналасқан іш шандырлары әлсіз кезде, әлі біте қоймаған кіндіккөктамыры кіндік жырығына айналып кетуі ықтимал. Сонымен қатар, бұл патологияның пайда болуына ықпал ететін маңызды фактор іш қуысындағы қысымның жиі артуы болып табылады. Мысалы, баланың жиі жылуынан туындауы мүмкін. Кіндік сақинасының жоғарғы бөлігіндегі тесіктің кең болса, ол балаға қиындық туғыза қоймайды. Бірақ,ақаудың азғантай қаттыланған шеттерібаланы мазалауымүмкін. Негізі, кіндік жарығы қалпына келеді. Қысылған  кіндік жарығы ересектер тәжірибесінде  жиірек кездесіп жатады. Дегенмен, қалпына келмейтін  кіндік жарығы бар балаларға ота жасалады (кіндіктің ішкі жағы ішекке жалғанған жеріне жабысып қалған жағдайда).\r\n Кіндік жарығы - балалардажиікездесетінхирургиялық патология.\r\n\r\nКіндікжарығының дамуының біріншісебебі- іш құрылыстыңдамуында ақауболғаннан пайда болады. Алайдабұдан басқа да ерекшеліктерібар. Бала туғаннанкейін 4-5күндекіндіктүсіпқалу керек. Кіндіксақинасыекібөліктен тұрады. Төменгібөлігі, кіндікартериясыжәнезәршығарутүтігіөтетінжерде жақсы жиырылып,тығызтыртықты тін қалыптастырады.Жоғары бөлігінен кіндік көктамыры өтеді. Оныңқабырғаларыжұқа, бұлшықетқабатыжоқ.Жиі орналасқан іш шандырлары әлсіз кезде, әлі біте қоймаған кіндіккөктамыры кіндік жырығына айналып кетуі ықтимал. Сонымен қатар, бұл патологияның пайда болуына ықпал ететін маңызды фактор іш қуысындағы қысымның жиі артуы болып табылады. Мысалы, баланың жиі жылуынан туындауы мүмкін. Кіндік сақинасының жоғарғы бөлігіндегі тесіктің кең болса, ол балаға қиындық туғыза қоймайды. Бірақ,ақаудың азғантай қаттыланған шеттерібаланы мазалауымүмкін. Негізі, кіндік жарығы қалпына келеді. Қысылған  кіндік жарығы ересектер тәжірибесінде  жиірек кездесіп жатады. Дегенмен, қалпына келмейтін  кіндік жарығы бар балаларға ота жасалады (кіндіктің ішкі жағы ішекке жалғанған жеріне жабысып қалған жағдайда).\r\n\r\nАмбулаториялық  бақылау тәжірибелерінің негізінде, балаға ерте жаста кіндік жарығы бар деп диагноз қойылса, ол 5-7 жасына дейін өздігінен жазылып кететініне көз жетті. Кіндік жарығын жою, іш-құрылысты нығайтуға көмектеседі. Бұл, әрине, массаж жасап, балаларды ішпен жатқызып қою және гимнастика сияқты шаралар жасаған кезде ғана. Хирургиялық ем тек 5 жасқа дейін ғана жүргізіледі. Дұрыс және ұқыпты жасалған операция, кіндік жарығын косметикалық әсермен алып тастауға мүмкіндік береді. Әдетте, бұл қайталана бермейді.\r\n\r\nАсқазанның «ақ сызық» жарығы  (предбрюшинная липома) Егер қолмен кіндік пен семсер тәрізді өсінді арасынан сызып жүргізгенде жолақ қалса, онда сол жер іштің « ақ сызығы» болады. Бұл аймақта қалпына келтіретін, іш бұлшық етінің 3-тен 6-ға дейін созылған сіңірлік байланыстары бар. Осы сіңірлер мен ішектің «ақ сызығы» қиылысында кейде шағын ақаулар шығып жатады. Сол жерде іштің майы шығып тұрады. Егер олар киндік сақинасына жақын орналасса, онда олар сақина маңындағы жарық деп аталады. Өкінішке қарай, бұл жырықтар өздігінен жабылаалмайды. Емдеу тек жедел түрде өткізіледі, кіндік жарығына ота жасалады.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nКіндік жарығы    \r\nЖарық қабы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1280,'article','460','Анафилакциялық шок (анафилаксия)','kz','2018-08-10 07:54:59','2018-08-10 07:53:00','__Бұл не? Анафилаксия__ –адам өміріне қауіп төндіретін және бүкіл организмді зақымдайтын ауыр аллергиялық реакция. Ол ағзаға белгілі бір аллерген әсер еткен сәттен бірнеше секундта немесе минутта дамуы мүмкін. Анафилаксия да астма сияқты тез пайда болатын аллергиялық серпінге жатады. Екеуінің айырмасы:  астма тек тыныс алу жолдарын зақымдайды, ал,  анафилакция  бүкіл организмге таралатын аллергиялық серпін. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=460',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Анафилакциялық','y','   Анафилакциялық шок (анафилаксия) __Бұл не? Анафилаксия__ –адам өміріне қауіп төндіретін және бүкіл организмді зақымдайтын ауыр аллергиялық реакция. Ол ағзаға белгілі бір аллерген әсер еткен сәттен бірнеше секундта немесе минутта дамуы мүмкін. Анафилаксия да астма сияқты тез пайда болатын аллергиялық серпінге жатады. Екеуінің айырмасы:  астма тек тыныс алу жолдарын зақымдайды, ал,  анафилакция  бүкіл организмге таралатын аллергиялық серпін.  Бұл не? Анафилаксия –адам өміріне қауіп төндіретін және бүкіл организмді зақымдайтын ауыр аллергиялық реакция. Ол ағзаға белгілі бір аллерген әсер еткен сәттен бірнеше секундта немесе минутта дамуы мүмкін. Анафилаксия да астма сияқты тез пайда болатын аллергиялық серпінге жатады. Екеуінің айырмасы:  астма тек тыныс алу жолдарын зақымдайды, ал,  анафилакция  бүкіл организмге таралатын аллергиялық серпін.  \r\n\r\nАнафилакцияның симптомдары:\r\n•	Қышыну \r\n•	Теріде қызыл бөртпелердің шығуы\r\n•	Тыныс алудың қиындауы\r\n•	Белгілі бір жердің немесе жалпы дененің ісінуі. Егер де ерін, тіл, ауыз қуысы, жұтқыншақ жақтар ісісе, онда ол қауіпті, себебі  одан адам тұншығуы мүмкін.\r\n•	Іштің құрысуы.\r\n•	Қан қысымының төмендеуі, есеңгіреу немесе естен тану. \r\n\r\nАдамға аллерген әсер еткеннен кейін, симптомдар неғұрлым тез дамыса, солғұрлым анафилакциялық серпін ауыр болады. Анафилакциялық реакция – аллергенмен алғаш жанасқанда да, одан кейін жанасқан кезде де немесе қайталап жанаса бергенде де дамуы мүмкін. Бұл жерде аллергендердің саны маңызды емес, олар аз мөлшерде болса да аллергиялық серпін дами береді.\r\n\r\nЕмделуі: Анафилакциялық серпін –  адам өміріне қауіпті, немесе, ауыр жағдайға апаруы мүмкін. Анафилакциялық серпін болғанда әрқашан жедел-жәрдем көмегі қажет. Ем алғашқы минуттан-ақ  жүргізілуі керек және тез арада мына дәрілерді енгізу керек: адреналин, антигистаминдік препараттар,бронх кеңейткіштер, инфузиялық сұйықтықтар.\r\n\r\nТегтер: \r\nАнафилакциялық шок\r\nаллергия\r\nшок\r\nпреднизолон\r\nадреналин\r\nІсік\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1281,'article','517','Қимыл-қозғалыста әлсіреу немесе саусақтың, қолдың, білектің талуы','kz','2018-09-14 10:04:00','2018-09-14 10:01:00','Қолмен ауыр жұмыс істегеннен кейін, қолдарыңыз әлсіреп қалғандай болады.  Ондай жағдайда  жұмысты тоқтатып, басқа  іс-әрекетке көшіңіз немесе үзіліс жасаңыз, сол кезде ғана ауру симптомдары бәсеңдейді немесе басылуы да мүмкін. \r\nӘлсіздік ісіктің әсерінен де болады.  Ісік тарқағанда, іс қимылдар өз  қалпына келеді.\r\nСаусақ, қол, білетің әлсіреуі  денсаулығыңыздың басқа да жағдайларымен байланысты болуы мүмкін.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=517',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қимыл-қозғалыста','y','   Қимыл-қозғалыста әлсіреу немесе саусақтың, қолдың, білектің талуы Қолмен ауыр жұмыс істегеннен кейін, қолдарыңыз әлсіреп қалғандай болады.  Ондай жағдайда  жұмысты тоқтатып, басқа  іс-әрекетке көшіңіз немесе үзіліс жасаңыз, сол кезде ғана ауру симптомдары бәсеңдейді немесе басылуы да мүмкін. \r\nӘлсіздік ісіктің әсерінен де болады.  Ісік тарқағанда, іс қимылдар өз  қалпына келеді.\r\nСаусақ, қол, білетің әлсіреуі  денсаулығыңыздың басқа да жағдайларымен байланысты болуы мүмкін.\r\n Қолмен ауыр жұмыс істегеннен кейін, қолдарыңыз әлсіреп қалғандай болады.  Ондай жағдайда  жұмысты тоқтатып, басқа  іс-әрекетке көшіңіз немесе үзіліс жасаңыз, сол кезде ғана ауру симптомдары бәсеңдейді немесе басылуы да мүмкін. \r\n\r\nӘлсіздік ісіктің әсерінен де болады.  Ісік тарқағанда, іс қимылдар өз  қалпына келеді.\r\n\r\nСаусақ, қол, білетің әлсіреуі  денсаулығыңыздың басқа да жағдайларымен байланысты болуы мүмкін. \r\n\r\n•	Тендинит – тендиноз симптомы (сіңір маңындағы немесе ішіндегі, байланысу тіндерінің микрожарылыс топтамалары).  Зақымданған сіңірлердің, микрожарақаттарының  симптомдарынан  сезімталдық пен ауырсынулар пайда болады, сонымен қатар жарақаттанған жерлер әлсіреп, тала бастайды.\r\n•	Остеоартрит – буындарды қорғайтын тіндердің жылдам бұзылуы (шеміршек).  Оның әсерінен ебедейсіздік немесе қозғалыс кезінде ауырсыну пайда болады.\r\n•	Білек арнасының синдромы. Білектің  ортаңғы нервтерінің қысылуы себебінен пайда болады.  Симптомдары: шаншу, ұйю, әлсіздік немесе саусақтардың ауыруы сондай-ақ блезіктің  ауырсынуы. \r\n•	Дюпюитрен ауруы – алақанның, сирек кездерде табан терісінің  астындағы тіндерінің шамадан тыс жуаруы.  Жуарған тері және сіңірдің әсерінен саусақ қимылдай алмай,  ақырында  саусақтарды бүгу мүмкін болмай қалады.\r\n•	Де Кервен ауруы -  бас бармақ сіңірінің және сіңір қынабының ісінуі және қабынуы. Де Кервен ауруының нақты себебі анықталмаған.  Бұл ауру білектен  немесе сіңірден алған жарақаттан,  білек немесе  бас бармақтың арқылы ылғый жасалатын іс қимылдан  (мысалы, тоқу , кір сығу, ауыр затты көтеру) пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nТегтер:  \r\nтендинит  \r\nостеоартрит  \r\nбілезік арнасының синдромы   \r\nДюпюитр ауруы   \r\nДе Кервен ауруы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1282,'article','928','Altsgeımer aýrýy (AA)','qz','2018-07-12 09:53:02','2018-07-12 09:42:00','Dementsııa – túrli aýrýlarda paıda bolatyn mıdyń qyzmetin joǵaltýy. Ol este saqtaýǵa, oılaýǵa jáne minez-qulyqqa áser etedi.\r\n\r\n•      Damý qaýpi 60 jastan keıin artady – 5% jýyǵy AA zardap shegedi. AA aýrýshańdyǵy álem boıynsha 2016 j. 44 mln. adamdy quraǵan.\r\n\r\n•      Damyǵan elderde  (mysaly, Ulybrıtanııa) AA erlerdiń arasynda ólim-jitim sebebi boıynsha júrek aýrýlarynyń aldyna, birinshi orynǵa shyqqan.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=928',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Altsgeımer','y','   Altsgeımer aýrýy (AA) Dementsııa – túrli aýrýlarda paıda bolatyn mıdyń qyzmetin joǵaltýy. Ol este saqtaýǵa, oılaýǵa jáne minez-qulyqqa áser etedi.\r\n\r\n•      Damý qaýpi 60 jastan keıin artady – 5% jýyǵy AA zardap shegedi. AA aýrýshańdyǵy álem boıynsha 2016 j. 44 mln. adamdy quraǵan.\r\n\r\n•      Damyǵan elderde  (mysaly, Ulybrıtanııa) AA erlerdiń arasynda ólim-jitim sebebi boıynsha júrek aýrýlarynyń aldyna, birinshi orynǵa shyqqan. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nDementsııa – túrli aýrýlarda paıda bolatyn mıdyń qyzmetin joǵaltýy. Ol este saqtaýǵa, oılaýǵa jáne minez-qulyqqa áser etedi.\r\n\r\n•      Damý qaýpi 60 jastan keıin artady – 5% jýyǵy AA zardap shegedi. AA aýrýshańdyǵy álem boıynsha 2016 j. 44 mln. adamdy quraǵan.\r\n\r\n•      Damyǵan elderde  (mysaly, Ulybrıtanııa) AA erlerdiń arasynda ólim-jitim sebebi boıynsha júrek aýrýlarynyń aldyna, birinshi orynǵa shyqqan.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nAA naqty sebebi belgisiz. Zertteýler  kórsetkendeı, AA damýyna mıdaǵy belgili bir ózgerister aparady.\r\n\r\nAA damýyna kelesi toptyń adamdary beıim keledi:\r\n\r\n·         Jasy ulǵaıǵan shaqta. AA damýy organızmniń qalypty qartaıýyna jatpaıdy.\r\n\r\n·         Týǵandary, mysaly, bir týǵan baýyrlary, nemese ata-anasy AA shaldyqqan bolsa.\r\n\r\n·         AA baılanysty belgili bir genderi bar bolsa.\r\n\r\n\r\n\r\nKelesi  faktorlar AA damý qaýpin arttyrýy múmkin:\r\n\r\n·         Áıel jynysy\r\n\r\n·         Qandaǵy holesterın deńgeıiniń joǵary bolýyna baılanysty júrek pen tamyrlardyń aýrýlary.\r\n\r\n·         Buryn bastyń jaraqatynyń bolýy.\r\n\r\nAA 2 túri bar:\r\n\r\n·         AA erte bastalýy. Aýrýdyń sımptomdary  60 jasqa deıin kórinis beredi. Aýrýdyń bul túri sırek kezdesedi, tez ýshyǵady. AA erte bastalýy tuqym qýalaıtyn aýrýlarǵa jatady. Aýrýdyń damýyna jaýapty belgili bir gender anyqtalǵan.\r\n\r\n·         AA kesh bastalýy. Bul aýrýdyń jıi kezdesetin túri. Sımptomdary 60 jastan asqan adamdarda bastalady. Keıde tuqym qýalaý beıimdiligi bolýy múmkin, biraq, aýrýdyń damýyndaǵy genderdiń roli az.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nAA sımptomdaryna aqyl-oı qyzmetindegi kelesideı qıyndyqtar jatady:\r\n\r\n·         Kóńil-kúı minez qulyǵy, tulǵanyń ózin tanýy\r\n\r\n·         til\r\n\r\n·         este saqtaý\r\n\r\n·         qorshaǵan ortany qabyldaý, seziný\r\n\r\n·         oılaý, topshylaý (tanymdyq mashyqtar)\r\n\r\nbasynda AA umytshaqtyq sekildi kórinedi.\r\n\r\njeńil tanymdyq buzylystar (JTB) - qalypty jasqa baılanysty umytshaqtyq pen AA damýy arasyndaǵy aralyq saty. JTB bastalǵan adamdarda oılaýda jáne este saqtaýda azdaǵan máseleler bolady. olar kóbinese, óziniń umytshaqtyǵyn biledi. JTB bárinde AA damı bermeıdi.\r\n\r\nJTB sımptomdary:\r\n\r\n·         birneshe mindetti qatar oryndaýda qıyndyqtar\r\n\r\n·         máseleni sheshýdegi qıyndyqtar\r\n\r\n·         jaqyndaǵy oqıǵalar men áńgimeni umytý\r\n\r\n·         kúrdeli áreketti oryndaýda uzaq ýaqyt ketirý\r\n\r\nAA erte sımptomdary:\r\n\r\n·         bank esepteri, kúrdeli oıyn, jańa aqparatty túsiný sekildi oılaý máselelerin sheshýdegi qıyndyqtar\r\n\r\n·         tanys marshrýtty umytý\r\n\r\n·         til máseleleri, mysaly, esimderdi nemese tanys jerlerdi\r\n\r\n·         buryn qyzyǵýshylyq tanytatyn zattarǵa selqostyq, kóńil-kúıdiń bolmaýy\r\n\r\n·         zattardy basqa jerlerge qoıý\r\n\r\n·         tulǵalyq ózgerister jáne áleýmettik daǵdylardy joǵaltý\r\n\r\nAA ýshyqqan saıyn sımptomdary aıqyndalady jáne ózine qamqorlyq jasaý qabiletine áser etedi. Aýrýdyń sımptomdaryna jatady:\r\n\r\n·         uıqy tártibiniń ózgerýi, túnde jıi oıaný\r\n\r\n·         sandyraq, depressııa jáne úrılený\r\n\r\n·         negizgi mindetterdi oryndaýdaǵy qıyndyq, mysaly, as ázirleý, kıimdi durys tańdaý, avtokólik júrgizý\r\n\r\n·         oqý-jazýdaǵy qıyndyq\r\n\r\n·         jaqyndaǵy oqıǵalardyń derekterin umytý\r\n\r\n·         ómirden oqıǵalardy umytý jáne ózin-ózi tanymaý\r\n\r\n·         Gallıýtsınatsııalar (elesteý), pikirtalasý, talasý, agressııalyq minez-qulyq\r\n\r\n·         Baısaldylyqtyń bolmaýy, qaýipti taný qabiletin joǵaltý\r\n\r\n·         Sózderdi durys tańdaı almaý, sózderdi durys aıtpaý, sóılemderdi shatastyryp aıtý \r\n\r\n·         Áleýmettik qatynastan oqshaýlaný.\r\n\r\nAA shaldyqqan adamdarda kezdesedi:\r\n\r\n·         Otbasynyń múshelerin tanymaý\r\n\r\n·         Kúndelikti negizgi mindetterdi oryndaý, mysaly, ózdiginshe tamaq ishý, kıiný, jýyný\r\n\r\n·         Sózdi túsiný\r\n\r\nAA kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:\r\n\r\n·         nesep jáne nájis shyǵarýdy baqylaýdaǵy máseleler\r\n\r\n·         Jutýdaǵy máseleler.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nTájirıbeli dáriger AA kelesi is-sharalardy ótkizý arqyly anyqtaıdy:\r\n\r\n·         Dárigerlik tolyq tekserý, onyń ishinde, nevrologııalyq\r\n\r\n·         Naýqastan onyń aýrýynyń tarıhy jáne sımptomdary týraly suraý arqyly\r\n\r\n·         Fýnktsıonaldyq  psıhologııalyq testilerdi ótkizý arqyly (psıhologııalyq statýs)\r\n\r\nAA dıagnozy keıbir sımptomdardyń bolýy jáne dementsııanyń basqa sebepteriniń bolmaýynyń negizinde qoıylady.   \r\n\r\nÁdette, tekserýler dementsııanyń kelesi múmkin sebepterin eskerý úshin ótkiziledi:\r\n\r\n·         Anemııa\r\n\r\n·         Mıdyń isigi\r\n\r\n·         Sozylmaly ınfektsııalar\r\n\r\n·         Dárilik preparattarmen ýyttaný\r\n\r\n·         aýyr depressııa\r\n\r\n·         mıda suıyqtyqtyń artyq mólsheriniń jınalýy (Gıdrotsefalııa, lıkvordyń qalypty qysymymen )\r\n\r\n·         Insýlt\r\n\r\n·         Qalqansha bezdiń aýrýlary\r\n\r\n·         Dárýmender tapshylyǵy.\r\n\r\nDementsııanyń mıdyń isigi men ınsýlt sekildi sebepterin anyqtaý úshin mıdyń KT nemese MRT, keıbir jaǵdaıda AA eskerý úshin PET taǵaıyndalady.\r\n\r\n\r\n\r\nAA anyqtaýdyń jalǵyz senimdi tásili – ólimnen keıin mı tininiń úlgisin zertteý.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nAA emdelip jazylmaıdy. Jaǵdaıdy qoldaý úshin emdeýdiń mindeti:\r\n\r\n·         Aýrýdyń ýshyǵýyn báseńdetý (bul asa kúrdeli másele)\r\n\r\n·         Minez-qulyqtyń máselesi, estiń qalypty bolmaýy, uıqydaǵy máseleler sekildi sımptomdardy retteý\r\n\r\n·         Kúndelikti qyzmetti jeńildetý maqsatynda qorshaǵan ortany ózgertý\r\n\r\n·         Otbasy músheleriniń qoldaýy.\r\n\r\nDárilik preparattar qoldanylady:\r\n\r\n·         Sımptomdardyń ýshyǵý jyldamdyǵyn báseńdetý, biraq, mundaı preparattardy qoldanýdan paıda az.\r\n\r\n·         Synı oılaný, ózin tanýdyń buzylýy sekildi minez-qulyq buzylystaryn baqylaý.\r\n\r\nDári-dármekti qabyldaý aldynda dárigerge kelesi suraqtardy qoıý qajet:\r\n\r\n·         Preparattyń janama áseri qandaı? Preparatty qabyldap, táýekel etý qajet pe?\r\n\r\n·         Preparatty qabyldaýdy bastaý úshin qaı ýaqyt jaramdy?\r\n\r\n·         Densaýlyqtyń basqa máselelerine qatysty preparattardy qabyldaýdy toqtatý nemese ýaqytsha toqtatý qajet pe?\r\n\r\nAýrýdyń ýshyǵýyna qaraı AA shaldyqqan keıbir adamdarǵa úı ishinde járdem qajet bolýy múmkin. Otbasynyń músheleri jáne kútim jasaıtyn adamdar naýqasqa   esti joǵaltýynda,  minez-qulyqtyq máselelerinde, jáne uıqydaǵy máselelerde  kómektesýine bolady. úıdegi orta AA shaldyqqan adamdar úshin qaýipsiz ekendigine senimdi bolý mańyzdy.\r\n\r\n\r\nQoldaý toptary\r\n\r\nAA aýrýynyń bolýy nemese AA shaldyqqan jaqyn adamǵa kútim kórsetý óte qıyn bolýy múmkin. Bul kúızelisti AA boıynsha qoldaý tobynyń kómegimen jeńildetýge bolady, olar AQSh jáne eýropalyq elderde keń taralǵan. Mundaı toptarǵa qatysa otyryp, óz máselesin ortaǵa salý arqyly naýqas nemese ony kútetin adam ózderin jalǵyz sezinbeýine járdem alady.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nAýrýdyń ýshyǵý jyldamdyǵy ár túrli. AA tez damysa, aýrýdyń ýshyǵýy da tez bolady.\r\n\r\nAA shaldyqqan adamdar ómirden erte ketedi, ádette, dıagnoz qoıylǵannan keıin 3-20 jyl ishinde.\r\n\r\nOtbasylar jaqyn adamǵa bolashaq kútimdi  josparlaýy tıis.\r\n\r\nAýrýdyń aqtyq satysy birneshe aıdan birneshe jylǵa deıin sozylýy múmkin.\r\n\r\nBul kezde adam tolyǵymen eńbekke qabiletsiz bolady. ólim ádette, ınfektsııadan nemese kóp aǵzalyq jetkiliksizdikten bolady.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         AA sımptomdary ýshyǵady nemese psıhologııalyq jaǵdaıda kúrt ózgerý paıda bolady.\r\n\r\n·         AA shaldyqqan naýqastyń jaǵdaı ýshyqqan\r\n\r\n·         AA shaldyqqan naýqasqa úıde kútim jasaı almaısyz\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAA aldyn alýdyń dáleldi tásili bolmasa da, aýrýdyń aldyn alýǵa nemese báseńdetýge keıbir sharalar kómektese alady:\r\n\r\n·         Maıdyń mólsheri shekteýli emdám jáne Omega-3 maı qyshqyldaryna baı taǵamdy tutyný\r\n\r\n·         Dene belsendiligin ustanatyn ómir salty\r\n\r\n·         Aqyl-oıdy jáne áleýmettik belsendi statýsty qoldaý\r\n\r\n·         Bassúıek-mı jaraqatynyń aldyn alý maqsatynda qaýipti is-sharalar kezinde basqa arnaıy qorǵanys bas kıimin (shlem) kııý.\r\n\r\nǴylymda Altsgeımer aýrýy týraly ne belgili?\r\n\r\nǴylymı zertteýler neırofızıologııa jáne sapaly uzaq ǵumyr týraly máselelerge baılanysty.\r\n\r\nAQSh jáne basqa elderdegi iri akademııalyq ortalyqtar Altsgeımer aýrýynyń damý sebebin anyqtaýmen aınalysýda. AQSh jyl saıyn 2 mlrd dollardan artyq qarjyny mıdy zertteý baǵdarlamasyna jumsaıdy, onyń nátıjesinde  Altsgeımer aýrýynan jáne júıke júıesiniń basqa keri buzylystarynan\n dári-dármek jasalýy tıis.\r\n\r\nAýrýǵa qatysty birneshe faktor belgili:\r\n\r\n•      Aqýyzdardyń buzylysy (amıloıd jáne taý-proteın)\r\n\r\n•      Genetıkalyq faktorlar\r\n\r\n•      Júıke tinderindegi energetıkalyq úrdisterdiń buzylystary\r\n\r\n•      Júıke tinderindegi qabyný úrdisteri\r\n\r\n•      Qantamyrlyq buzylystar\r\n\r\nAltsgeımer aýrýynyń kóp faktorlyǵyna baılanysty ony emdeý keshendi bolady – dárilerdiń birigýimen.\r\n\r\nAltsgeımer aýrýyna qarsy dári ázirleý Qory (AQSh) amıloıdtyń jınalýyna baǵyttalǵan dárilerdi klınıkalyq synaýdy qarjylandyrady, aýrýdyń basqa da kórinisterin zertteıdi, qabyný jáne júıke tininiń energetıkalyq metabolızmi sekildi.  \r\n\r\nQazirgi kezde kelesi dárilerdiń klınıkalyq synaǵy ótkizilýde:\r\n\r\nAricept®\r\n\r\nExelon®\r\n\r\nRazadyne®\r\n\r\nNamenda®\r\n\r\nNamzaric®\r\n\r\nBACE1®    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1283,'article','146','Гидроцеле','kz','2018-07-19 09:07:34','2018-07-19 09:01:00','Гидроцеле – бұл ұманың қуысында сұйықтық жиналуы\r\n\r\nГидроцеле жаңа туған сәбилерде жиі кездеседі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=146',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гидроцеле','y','   Гидроцеле Гидроцеле – бұл ұманың қуысында сұйықтық жиналуы\r\n\r\nГидроцеле жаңа туған сәбилерде жиі кездеседі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nГидроцеле – бұл ұманың қуысында сұйықтық жиналуы.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nГидроцеле жаңа туған сәбилерде жиі кездеседі. \r\n\r\n\r\n\r\nЕрлердің репродуктивтік жүйесіне жыныстық мүше, ұма, ұрықтық түтіктер және қуық асты безі жатады.\r\n\r\nСәбидің ананың құрсағында дамуы кезінде аталық бездер ұрықтың іш қуысынан түтік арқылы ұмаға түседі. Осы түтік жабылмаса, гидроцеле пайда болады. Ол арқылы сұйықтық іш қуысынан ұмаға ағады. Бұл оның ісінуіне апарады.\r\n\r\nКөбінесе, гидроцеле туғаннан кейін бірнеше айдан кейін өтеді. Кейде ауру шаптың жарығымен қоса пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, гидроцеле келесілермен байланысты болуы мүмкін:  \r\n\r\n* Аталық бездің маңында қалыпты сұйықтықтың жиналуымен. Бұл организмде сұйықтықтың іркілуінде пайда болуы мүмкін. Гидроцеленің мұндай түрі егде жастағы ерлерде жиі кездеседі.\r\n* Аталық бездің немесе оның қосалқыларының қабынуымен немесе жарақатымен.\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nНегізгі симптомы – аталық бездердің ауырсынбай ісінуі, олар сулы шар секілді көрінеді. Гидроцеле біржақты немесе екіжақты да болады.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер медициналық тексеру жүргізгенде, ісінген, бірақ, басқанда ауырмайтын ұманы байқайды. Көпшілік жағдайда сұйықтық жиналуына байланысты дәрігердің аталық безді басып байқауына мүмкіндік болмайды. Ұманың сұйықтыққа толы өлшемі ішті немесе ұманы басқанда үлкейіп, азаюы мүмкін.  Егер осы кезде ұманың өлшемі өзгеретін болса, бұл шаптың жарығы болуы мүмкін.\r\n\r\nГидроцелені ісінге аумаққа фонарьдың жарығын түсіріп жеңіл анықтауға болады. Егер ұма мөлдір сұйықтыққа толы болса, ол жарықты өткізеді. Аурудың диагнозын нақтылау үшін УДТ (УЗИ) жасау қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nКөпшілік жағдайда гидроцеле –қауіпсіз. Ол тек инфекция қосарланса немесе жайсыздық пайда болса ғана емделеді. Шаптың жарығы кезіндегі гидроцелені тезірек оперативтік жолмен емдеу қажет. Егер ауру бірнеше айдан кейін өтпесе, хирургиялық емдеу қажет болуы мүмкін.  Мәселені жою үшін гидроцелеэктомия (ұманың қабықшасын алып тастау) атты операция жасалады. Дренаж жасау тиімсіз, себебі, сұйықтық қайтадан жиналады.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nГидроцеле балаларда хирургиялық араласуды қажет етпейді. Ересектерде гидроцеле өздігінше өтпейді. Қажет болса, жақсы болжамды және қарапайым операция жасалады.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nОперативтік араласу кезінде келесі асқынулар пайда болуы мүмкін:\r\n\r\n* Тромбылардың (қан ұйындыларының) пайда болуы\r\n* Инфекциялар\r\n* Ұманың жарақаты\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nГидроцеле симптомы болса, дәрігерге көріну қажет. Бұл аталық бездердің ісінуін туындататын басқа ауруларды ескеру үшін қажет.\r\n\r\nҰмадағы немесе аталық бездегі ауырсыну шұғыл медициналық көмекті қажет етеді. Егер Сізде ауырсыну болса және ұманың өлшемі ұлғайса, аталық безді жоғалтуды болдырмас үшін, шұғыл түрде медициналық көмекке жүгініңіз.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nАталық бездің шемені.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1284,'article','394','Емшек ұшынан бөліндінің шығуы','kz','2018-08-08 09:04:30','2018-08-08 09:01:00','Ешқашан жүкті болмаған әйелдерде емшек ұшынан бөліндінің шығуы сирек кездеседі. Жүктіліктің соңғы аптасында, әйелдерде уыз түріндегі бөлінділер шығуы -  қалыпты жағдай. Өз бетінше бөлінетін бөлінділер барлық әйелдердің 80% -ында байқалады және ол тек емізікті басқанда ғана пайда болады. Бұл қалыпты жағдай. Бөлінділер мөлдір, тұнық, ақ және сарғыш болуы мүмкін.\r\nЖүктілік кезінен тыс, сүт бездерінен бөлінділер өз бетінше шыға бастаса – онда ол жайдан-жай емес. Әсіресе, кеуде пішіні мен консистенциясының өзгерген кезінде шықса қауіпті болып саналады. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=394',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Е','Емшек','y','   Емшек ұшынан бөліндінің шығуы Ешқашан жүкті болмаған әйелдерде емшек ұшынан бөліндінің шығуы сирек кездеседі. Жүктіліктің соңғы аптасында, әйелдерде уыз түріндегі бөлінділер шығуы -  қалыпты жағдай. Өз бетінше бөлінетін бөлінділер барлық әйелдердің 80% -ында байқалады және ол тек емізікті басқанда ғана пайда болады. Бұл қалыпты жағдай. Бөлінділер мөлдір, тұнық, ақ және сарғыш болуы мүмкін.\r\nЖүктілік кезінен тыс, сүт бездерінен бөлінділер өз бетінше шыға бастаса – онда ол жайдан-жай емес. Әсіресе, кеуде пішіні мен консистенциясының өзгерген кезінде шықса қауіпті болып саналады. \r\n Ешқашан жүкті болмаған әйелдерде емшек ұшынан бөліндінің шығуы сирек кездеседі. Жүктіліктің соңғы аптасында, әйелдерде уыз түріндегі бөлінділер шығуы -  қалыпты жағдай. Өз бетінше бөлінетін бөлінділер барлық әйелдердің 80% -ында байқалады және ол тек емізікті басқанда ғана пайда болады. Бұл қалыпты жағдай. Бөлінділер мөлдір, тұнық, ақ және сарғыш болуы мүмкін.\r\n\r\nЖүктілік кезінен тыс, сүт бездерінен бөлінділер өз бетінше шыға бастаса – онда ол жайдан-жай емес. Әсіресе, кеуде пішіні мен консистенциясының өзгерген кезінде шықса қауіпті болып саналады. \r\nТөмендегі себептер бөлінділердің өздігінен шығуына әсер етуі мүмкін.\r\n•	Емшектер жарақаттанғанда;\r\n•	Дәрілік препараттардан, мысалы: оральды контрацептивтер 3448, циметидин, метилдопа, метоклопрамид, разарпин, верапамил және т.б.\r\n•	Сүт бездерінің абсцессі ірің ағуға  себеп болуы мүмкін.\r\n•	Гипофиз ісігі \r\n•	Сүт бездерінің ісігі (интрадуктальді папиллома).\r\n\r\nГалакторея -  бұл емшектен өздігінен бөлінетін сұйықтықтың бірі. Ол кейбір дәрі-дәрмектердің жанама әсерінен  немесе қауіпті емес гипофиз ісігінің (гипофиздік аденома), сондай-ақ гипотиреоз сияқты белгілі бір ісіктердің әсерінен пайда болады. Сүт бездерінен қандай да бір бөлінділер пайда болған жағдайда немесе емшектің бір шақ ұшынан қан аралас сұйықтықтар шықса дәрігерге хабарласыңыз. \r\n\r\nТегтер: \r\nемшектен бөлінділердің шығуы     \r\nсүт бездерінің ауруы      \r\nемізіктен іріннің ағуы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1285,'article','556','Мальабсорбция синдромы','kz','2018-10-05 10:46:23','2018-10-05 10:44:00','__Мальабсорбция синдромы __– асқазан-ішек жолдарындағы қанға қоректі заттарды, дәрумендерді, минералды заттарды сіңіру қабілетінің бұзылысы.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=556',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мальабсорбция','y','   Мальабсорбция синдромы __Мальабсорбция синдромы __– асқазан-ішек жолдарындағы қанға қоректі заттарды, дәрумендерді, минералды заттарды сіңіру қабілетінің бұзылысы. Мальабсорбция синдромы – асқазан-ішек жолдарындағы қанға қоректі заттарды, дәрумендерді, минералды заттарды сіңіру қабілетінің бұзылысы.\r\n\r\nОның мынадай себептері болуы мүмкін:\r\n•	Белгілі бір асқорыту ферменттерінің болмауы немесе төмендеуі.\r\n•	Ұйқы без ауруы, соның ішінде фиброзды-кистоздық дегенерация.\r\n•	Паразиттермен шақырылған аурулар, соның ішінде лямблиоз, гельминтер, амебиаз.\r\n•	Асқазан-ішек жолдарындағы микрофлорасының өзгерісі.\r\n•	Асқазан-ішек жолдарының өзі-өзінің зақымдауы, соның ішінде глютенді ауру.\r\n•	Операция салдарынан асқазан-ішек жолдары ұзындығының өзгеруі. \r\n•	ЖИТС (Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы).\r\n\r\nСимптомдары:\r\n•	Газ бөліну, іштің кебуі, іш қуысындағы жағымсыз жағдай.\r\n•	Іш өту және сасық нәжіс.\r\n•	Әлсіздік.\r\n•	Дене салмағының төмендеуі.\r\n\r\nСіздің дәрігеріңіз сіздің жалпы жағдайыңызға қарап, себепті анықтап, ем тағайындайды. Емделу үшін арнайы диета ұстап, құрысуды жазатын және асқорыту ферменттерінің орнын басатын медикаментозды қабылдап, ақуызды-минералды қоспаны, соның ішінде B12 және темірді қолданса болады.  \r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nасқазан-ішек жолы\r\nжиі іш өту\r\nдене салмағының төмендеу\r\nдиета\r\nіштің ауаға толуы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1286,'article','602','Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы (ЖИТС)','kz','2018-10-11 08:12:07','2018-10-11 08:06:00','Профессор  Алмаз Шарманның аталмыш интернет монографиясы «Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы» деген атпен ең алғаш көріп отыр. ===__Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы  деген__=== сілтемеде, «жүктеу» деген батырманы басу арқылы монографияны pdf форматта, 6,02 МВ көлемде  толық жүктеп алуға болады. Оның төменгі жағында мақала түріндегі бөлімдерін жеке-жеке көшіріп алсаңыздар да жарайды. \r\nТақырыптың өзектілігі сонша, бүгінгі таңда адамзат баласына аса зор қауіп төндіріп тұрған АИТВ және ЖИТС мәселелері жаңа қырынан қозғалған. Қазіргі таңда ЖИТС-пен ауыратын науқастарды емдеу үшін жасалып жатқан нәтижелі амал-шаралар мен шығарылып жатқан дәрі-дәрмектер жайында да ұтымды ойлар, келелі пікірлер айтылған.  Соңғы уақытта бұл Қазақстан үшін де аса маңызды мәселелердің қатарына көтерілді, оған мысал ретінде, жақында ғана орын алған Оңтүстік-Қазақстанда орын алған қайғылы жағдайды айтсақ болады. Бар-жоғы 20 жылдың ішінде АИТВ-инфекциясы мен ЖИТС-нан туындаған  адамның ашық иммун тапшылығы синдромы 20 миллионға жуық адамның өмірін жалмаған екен. Аталмыш вирустың пайда болуы, сондай-ақ әсер ету механизмі әлі күнге дейін адамзат баласы үшін шешілмеген жұмбақ күйінде келе жатыр. Заман талабына сай АИТВ-инфекциясына қарсы терапиялар, ұтымды әдісті диагностикалар  жасалып жатқанымен, аурулар  сол күйі сауығар емес.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=602',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жұқтырылған','y','   Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы (ЖИТС) Профессор  Алмаз Шарманның аталмыш интернет монографиясы «Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы» деген атпен ең алғаш көріп отыр. ===__Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы  деген__=== сілтемеде, «жүктеу» деген батырманы басу арқылы монографияны pdf форматта, 6,02 МВ көлемде  толық жүктеп алуға болады. Оның төменгі жағында мақала түріндегі бөлімдерін жеке-жеке көшіріп алсаңыздар да жарайды. \r\nТақырыптың өзектілігі сонша, бүгінгі таңда адамзат баласына аса зор қауіп төндіріп тұрған АИТВ және ЖИТС мәселелері жаңа қырынан қозғалған. Қазіргі таңда ЖИТС-пен ауыратын науқастарды емдеу үшін жасалып жатқан нәтижелі амал-шаралар мен шығарылып жатқан дәрі-дәрмектер жайында да ұтымды ойлар, келелі пікірлер айтылған.  Соңғы уақытта бұл Қазақстан үшін де аса маңызды мәселелердің қатарына көтерілді, оған мысал ретінде, жақында ғана орын алған Оңтүстік-Қазақстанда орын алған қайғылы жағдайды айтсақ болады. Бар-жоғы 20 жылдың ішінде АИТВ-инфекциясы мен ЖИТС-нан туындаған  адамның ашық иммун тапшылығы синдромы 20 миллионға жуық адамның өмірін жалмаған екен. Аталмыш вирустың пайда болуы, сондай-ақ әсер ету механизмі әлі күнге дейін адамзат баласы үшін шешілмеген жұмбақ күйінде келе жатыр. Заман талабына сай АИТВ-инфекциясына қарсы терапиялар, ұтымды әдісті диагностикалар  жасалып жатқанымен, аурулар  сол күйі сауығар емес.\r\n Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы (ЖИТС)\r\n\r\n(Алмаз Шарман)\r\n\r\nПрофессор  Алмаз Шарманның аталмыш интернет монографиясы «Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы» деген атпен ең алғаш көріп отыр. Жұқтырылған иммун тапшылығы синдромы  деген сілтемеде, «жүктеу» деген батырманы басу арқылы монографияны pdf форматта, 6,02 МВ көлемде  толық жүктеп алуға болады. Оның төменгі жағында мақала түріндегі бөлімдерін жеке-жеке көшіріп алсаңыздар да жарайды. \r\n\r\nТақырыптың өзектілігі сонша, бүгінгі таңда адамзат баласына аса зор қауіп төндіріп тұрған АИТВ және ЖИТС мәселелері жаңа қырынан қозғалған. Қазіргі таңда ЖИТС-пен ауыратын науқастарды емдеу үшін жасалып жатқан нәтижелі амал-шаралар мен шығарылып жатқан дәрі-дәрмектер жайында да ұтымды ойлар, келелі пікірлер айтылған.  Соңғы уақытта бұл Қазақстан үшін де аса маңызды мәселелердің қатарына көтерілді, оған мысал ретінде, жақында ғана орын алған Оңтүстік-Қазақстанда орын алған қайғылы жағдайды айтсақ болады. Бар-жоғы 20 жылдың ішінде АИТВ-инфекциясы мен ЖИТС-нан туындаған  адамның ашық иммун тапшылығы синдромы 20 миллионға жуық адамның өмірін жалмаған екен. Аталмыш вирустың пайда болуы, сондай-ақ әсер ету механизмі әлі күнге дейін адамзат баласы үшін шешілмеген жұмбақ күйінде келе жатыр. Заман талабына сай АИТВ-инфекциясына қарсы терапиялар, ұтымды әдісті диагностикалар  жасалып жатқанымен, аурулар  сол күйі сауығар емес.\r\n\r\nКітаптың авторы Алмаз Шарман – америкалық ғалым, доктор, медицина ғылымының профессоры, көп жылдардан бері иммунология саласы бойынша зерттеу жүргізген. Талдама негізінде заманауи ғылыми әдебиет - вирусқа потогеникалық әсер ету механизмін және оған қарсы иммунологиялық қорғанысты,  ЖИТС-тың клиникалық дамуын жанжақты қарастырады. Сондай-ақ оппортунстік инфекцияны, оның диагностикасын, антиретровирустық терапияның заманауи принциптерін, сонымен қатар, АИТВ-инфекциясының алдын алу шараларын толық қамтыған. Бұл кітаптың араға төрт жыл салып басылған  екінші шығарылымы.\r\n\r\nКітап ең алдымен «АИТВ-індетіне қарсы соғыста қорғаныс желісінің алдығы қатарында тұрған» аурудың алдын алумен және оны емдеумен айналысатын мамандарға арналады. Басылым халықаралық донорлық ұйымдарының қызметкерлеріне таптырмас құрал боуы мүмкін. Себебі мұндағы АИТВ-инфекциясының алдын алу шаралары, науқасты бақылу бағдарламалары бірден назар аудартады. Сондай-ақ бұл ақпарат құралын  дәрігер-ғалымдар, медицина саласында білім алатын студенттер,  басқа да ЖОО-ның мамандары, осы «ХХІ ғасыр обасы» атты тақырыпқа қызығушылық танытқан барлық адамдарға тауып пайдассына жаратса әбден болады.\r\nКітапты басып шығарған GTNet компаниясы, Алматыдағы тел.: 8 3272 42-86-14, 83272 637432.\r\n\r\nМазмұны\r\n\r\nАлғашқы басылымға алғысөз (.pdf 81.5 KB)\r\nЕкінші басылымның алғысөзі (.pdf 80.5 KB)\r\nНегізгі сөздердің шартты қысқартулары (.pdf 120 KB)\r\nБірінші бөлім. Эпидемиология, оның берілу жолдары және АИТВ-инфекциясының алдын алу шарасы, эпидназдзор принциптері\r\n1. АИТВ-ның көтерілуі, оның саяси-экономикалық зардаптары және АИТВ/ЖИТС- пен күресуге бағытталған жаһандық қор, туберкулез және малярлар (.pdf, 362 KB)\r\n2. Вирустың берілу механизмі және АИТВ-инфекциясы алдын алу шараларының қағидалары (.pdf, 238 KB)\r\n3. Зиянды төмендету философиясы және нашақорлықтың алдын алу (.pdf, 148 KB)\r\n4. Мінез-құлық факторы және АИТВ-инфекциясын эпидқадағалаудың екінші  буының қағидасы (.pdf, 300 KB)\r\n\r\nЕкінші бөлім. АИТВ-инфекциясының молекулярлық-иммунологиялық негіздері\r\n5. Малекулярлық мінездеме және адамның иммун тапшылығы вирусының өмірлік циклі (.pdf, 1.43 MB)\r\n6. Иммундық жауап және АИТВ-инфекциясы кезінде иммунологиялық бұзылу (.pdf, 463 KB)\r\n7. АИТВ-инфекциясының патогенезі және динамикасы (.pdf, 276 KB)\r\n\r\nҮшінші бөлім. Жіктелуі және ЖИТС-тің клиникалық ағымы.. Оппортунистік инфекция \r\n8. АИТВ-инфекциясы мен ЖИТС-тің классификациясы (.pdf, 174 KB)\r\n9. Болжау индикаторлар және АИТВ-инфекциясының бастапқы сатысы (.pdf, 635 KB)\r\n10. Оппортунстік инфекциялар (.pdf, 981 KB)\r\n11. ЖИТС және туберкулез (.pdf, 197 KB)\r\n12. ЖИТС кезіндегі жүйкелік және онкологиялық бұсылыс (.pdf, 623 KB)\r\n\r\nТөртінші бөлім. Лабораториялық диагносстика және антиретровирустық терапияның қағидалары\r\n13. АИТВ-инфекциясын  диагностикалау (.pdf, 1.61 MB)\r\n14. Жоғарыбелсенді антиретровирустық терапияның қағидалары (.pdf, 480 KB)\r\n\r\nКітапты дайындау барыссында пайдаланылған әдебиеттер тізімі (.pdf, 460 KB)\r\nАвтордың өмірбаяны жайында анықтама (.pdf, 82.4 KB)\r\n  \r\nТегтер: АИТВ-инфекциясы, ЖИТС\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1287,'article','625','Бұлшықеттердегі ауырсыну - миалгия','kz','2018-11-12 08:14:43','2018-11-12 08:09:00','Миалгия – көп кездесетін, бір ғана емес, бірнеше жерге әсер ететін бұлшықеттік ауру. Сондай ақ бұлшықет ауруы -  бұлшықетпен байланысты  байламдардың , сіңірлердің, сондай-ақ фассияның, жәнеде жұмсақ тіндердің, сүйектердің, ішкі ағзалардың ауруларымен де байланысты болып келеді','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=625',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бұлшықеттердегі','y','   Бұлшықеттердегі ауырсыну - миалгия Миалгия – көп кездесетін, бір ғана емес, бірнеше жерге әсер ететін бұлшықеттік ауру. Сондай ақ бұлшықет ауруы -  бұлшықетпен байланысты  байламдардың , сіңірлердің, сондай-ақ фассияның, жәнеде жұмсақ тіндердің, сүйектердің, ішкі ағзалардың ауруларымен де байланысты болып келеді Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nМиалгия – көп кездесетін, бір ғана емес, бірнеше жерге әсер ететін бұлшықеттік ауру. Сондай ақ бұлшықет ауруы -  бұлшықетпен байланысты  байламдардың , сіңірлердің, сондай-ақ фассияның, жәнеде жұмсақ тіндердің, сүйектердің, ішкі ағзалардың ауруларымен де байланысты болып келеді\r\n\r\nБұлшықет ауыруы көбінесе шаршағаннан, дене белсенділігі артқаннан немесе дене  жаттығуларынан кейін пайда болады. Мұндай жағдайларда, негізінде, бұршық еттің жиырылатын жері және қатты күш түскен жері ауырсынып тұрады. Әдетте, ауырсыну  қандай іс-әрекеттің әсерінен туындағаны белгілі болады.\r\n\r\nБұлшықеттің ауырсынуы, сондай-ақ белгілі бір инфекциялар (тұмаумен қоса) және бүкіл ағзадағы дәнекер тініне әсер ететін жүйелік аурулар сияқты аурулардың белгілерінің бірі болуы мүмкін (мысалы, қызыл жегі).\r\n\r\n \r\n\r\nБұлшықет ауырсынуының ең көп тараған себептерінің бірі- фибромиалгия. Бұл бұлшықеттердегі және оны  қоршаған жұмсақ тіндердің ауырсынуы, ұйқының бұзылуы, шаршау және бас аурулары сияқты симптомдармен сипаталады.\r\n\r\nСебептері\r\nБұлшықеттегі  ауырсынулардың ең көп таралған себептері:\r\n\r\n•	Зақымдану немесе жарақат алу, соның ішінде созылу;\r\n•	Бұлшықетке шамадан тыс күш салу;\r\n•	Күшену немесе стресс;\r\n\r\nБұлшықет ауыруы  мынадай жағдайларда да орын алады:\r\n\r\n•	Кейбір дәрі-дәрмектерді қабылдағанда;\r\n•	Артериялық қысымды төмендету үшін ACE тежегіштерін қолданғанда;\r\n•	Кокаин пайдаланғанда;\r\n•	Холестеринді төмендету үшін қолданылатын статиндер;\r\n•	Дерматомиозитте;\r\n•	Электролиттің тепе-теңсіздігі (қандағы калий немесе кальций деңгейінің төмендеуі);\r\n•	Фибромиалгия.\r\n\r\nИнфекциялардың әсерінен, соның ішінде:\r\n\r\n•	Тұмау;\r\n•	Лайм ауруы;\r\n•	Безгек;\r\n•	Бұлшықеттің абсцессі;\r\n•	Полиомиелит;\r\n•	Жартасты таудың таңбалы қызбасы\r\n•	Трихинеллез (дөңгелек құрт);\r\n•	Қызыл жегі;\r\n•	Ревматикалық полимиалгия;\r\n•	Полиомиозит;\r\n•	Рабдомиолиз.\r\n \r\nҮй жағдайында күтім жасау\r\n\r\nАуыр жұмыс жүктемесінен немесе жарақаттың әсерінен пайда болған бұлшықет ауырсынуларын басу үшін ауырсынған дене  бөлігін демалдырып немесе  ацетаминофенді немесе ибупрофенді қабылдау қажет. Ауырсыну мен қабынуды азайту үшін  алғашқы 24 - 72 сағат ішінде жарақаттанған жеріңізге мұзды басыңыз. Содан кейін тыныштандыру үшін жылы нәрсе басуға болады .\r\n\r\nШамадан тыс денеге түскен салмақтан кейін  және фибромиалгиядан болатын бұлшықет ауыруын массаж арқылы басуға болады. Сондай-ақ, ұзақ демалыс кезеңінен кейін жеңіл созылу  жаттығулары  пайдалы.\r\n\r\nТұрақты дене жаттығулары қажетті бұлшықет тонусын қалпына келтіруге көмектеседі. Жаяу жүру, велосипед айдау  және жүзу де пайдалы. Физиотерапевт сізге жалпы әл-ауқатты жақсарту және ауырсынуды болдырмау үшін демалдыратын, аэробты жаттығуларды үйрете алады. Денеге шағын күш салуды  бастаңыз және жаттығу кезінде оларды біртіндеп арттырыңыз. Бұлшықеттерде жарақат немесе ауырсыну болған жағдайда шамадан тыс аэробты жаттығу мен ауыр нәрсені көтеруден сақтаныңыз.\r\nАғзаның жеткілікті түрде ұйқтап демалғанына  көз жеткізіңіз және стрессті азайтуға тырысыңыз. Йога және медитация сіздің жақсы ұйықтап, демалуыңызға көмектеседі.\r\n\r\nЕгер бұл шаралардың барлығы көмектеспесе, дәрігер сізге дәрілік препараттарды ұсынады. Сондай-ақ физиотерапия немесе  арнайы мамандандырылған емдеу клиникаларына жолдайды.\r\nЕгер сіздің бұлшықеттеріңіздің ауруы басқа да бір аурулармен байланысты болса, дәрігеріңіздің ауруыңыздың алдын алуға бағытталған барлық жөн-жоралғысын орындауға тырысыңыз.\r\n\r\nҚашан дәрігерге қашан тексерілу керек\r\nТөмендегі жағдайлар орын алғанда  дәрігеріңізбен кеңесіңіз:\r\n\r\n•	Бұлшықет ауыруы 3 күннен артық сақталуы;\r\n•	Түсініксіз ауырсыну бар болса;\r\n•	Бұлшықеттің айналасында ісік немесе қызару сияқты инфекцияның белгілері бар болса;\r\n•	Ауырған бұлшықет аймағында қанайналым бұзылған жағдайда (мысалы, аяқтарында);\r\n•	Сізді кене шақса  немесе теріңізге бөртпе пайда болса;\r\n•	Бұлшықеттердегі ауырсынуы дәрілік препараттың дозасын өзгерткеннен кейін пайда болса  мысалы, статиндерді\r\n\r\nТөмендегі жағдайларда дәрігерге дереу жүгінген жөн\r\n\r\n•	Сіз кенеттен салмақ қоссаңыз, әдеттегіден аз  дәрет сындырсаңыз;\r\n•	Сізде тыныс алу нашарлап немесе жұтына алмасаңыз;\r\n•	Сізде бұлшық ет әлсіздігі байқалса немесе  денеңіздің кез келген  бөлігін қозғалта  алмай қалсаңыз;\r\n•	Құсу, мойын  бұлшық еттерінің тырысуы, немесе жоғары температурада \r\n\r\nДәрігерге барғаннан кейін қандай жағдай орын алады\r\nДәрігер қарауынан кейін, бұлшықеттерде ауырсынудың пайда болуына байланысты сұрақ қояды. Мысалы:\r\n\r\n•	Ол қашан басталды? Қанша уақытқа созылды?\r\n•	Нақты қай жеріңізде ауырады? Ауыру ауқымы таралған ба  немесе белгілі бір жерде ғана бар ма?\r\n•	Ауыруы әрдайым бір жерде ғана пайда болады ма?\r\n•	Ауырсынудың пайда болуына немесе бәсеңдеуіне  не себеп болады?\r\n•	Бұлшықет ауруының пайда болуымен қоса, буындардың ауруы, безгек, құсу, әлсіздік, немесе зардап шеккен бұлшықетке уақытша күш сала алма? –деген  сияқты басқа белгілер пайда болды ма?\r\n•	Бұлшықет ауырсынуының қайталану заңдылығы бар ма?\r\n•	Соңғы уақыттарда сіз жаңа дәрі-дәрмектерді қабылдадыңыз ба?   \r\n\r\nТексеріс үшін қажет болатын әдістер\r\n\r\n•	Жалпы қан талдамасын өткізу;\r\n•	Бұлшықет ферменттерін (креатин фосфокиназы) және  Лайма ауруы немесе дәнекер тінінің ауруларын зерттеуге арналған басқа қан сынақтары\r\n\r\nФизиотерапия пайдалы болуы мүмкін.\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\n•	Жаттығулардан  бұрын денеңізді қыздырыңыз;\r\n•	Жаттығу алдында және кейін созылу жаттығуларын жасаңыз;\r\n•	Жаттығу алдында, жаттығу кезінде және кейін сұйықтықтарды көп ішіңіз;\r\n•	Егер сіз күннің көп бөлігінде бір дене бітіміңіз бір қалыпты жағдайда болса (мысалы, компьютерде отырсаңыз) бұлшықетті созу жаттығуларын кем дегенде әр сағат сайын орындаңыз.\r\n \r\nСинонимдері\r\nБұлшықеттің ауырсынуы; Миалгия\r\n\r\nТегтер:\r\nәртүрлі қарқындылықтағы бұлшықеттердегі ауырсыну, \r\nсолқылдау, \r\nсыздап ауру, \r\nқақсап аулу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(2183,'article','659','Дене салмағының индексі немесе бой-салмақ индексі','kz','2018-11-19 03:07:23','2018-11-19 03:04:00','Дене салмағының индексі немесе бой-салмақ индексі – бұл салмақ пен бойдың сәйкестенуі,  салмақтың денсаулыққа әсерін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл индекс неғұрлым жоғары болса, жоғары қан қысымы, жүpектің ишемиялық ауруы, инсульт, остеоартрит, обырдың кейбір түрлері және 2 типті қант диабеті сияқты белгілі бір аурулардың қаупі артады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=659',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Дене','y','   Дене салмағының индексі немесе бой-салмақ индексі Дене салмағының индексі немесе бой-салмақ индексі – бұл салмақ пен бойдың сәйкестенуі,  салмақтың денсаулыққа әсерін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл индекс неғұрлым жоғары болса, жоғары қан қысымы, жүpектің ишемиялық ауруы, инсульт, остеоартрит, обырдың кейбір түрлері және 2 типті қант диабеті сияқты белгілі бір аурулардың қаупі артады. Дене салмағының индексі немесе бой-салмақ индексі – бұл салмақ пен бойдың сәйкестенуі,  салмақтың денсаулыққа әсерін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл индекс неғұрлым жоғары болса, жоғары қан қысымы, жүректің ишемиялық ауруы, инсульт, остеоартрит, обырдың кейбір түрлері және 2 типті қант диабеті сияқты белгілі бір аурулардың қаупі артады.\r\n\r\nКалориялар мен жаттығуларға қажеттілігін бағалау үшін ағзадағы майдың деңгейін әрдайым қадағалау маңызды. Ол үшін екі әдісті қолдану ұсынылады: бой-салмақ индексі (ересектер мен балалар үшін) және белдік айналымның мөлшері (ересектер үшін). Бой-салмақ (RVI) индексі салмақты метрмен биіктік бойынша бөлу арқылы есептейді. Сіз индексті есептеп, ересектердің салмақ дәрежесінің индекс кестесіне байланысты салмағыңыздың жеткіліктілігін анықтай аласыз.\r\n\r\nЕресектердің бой-салмақ көрсеткішін арттыру\r\n\r\nКестенің сол жағына өзіңіздің биіктігіңізді белгілеңіз және кесте бойынша көлденең сызықты салмаққа сәйкес келетін ұяшыққа сызыңыз. Содан кейін биіктік бойынша салмақ индексін (RVI) орнату үшін тік сызықты сызыңыз. RVI 19-дан 24,9-ға дейін қалыпты құндылықтарға сәйкес келеді; RVI 25-ден 29,9-ға дейінгі салмақ, артық дене салмағын көрсетеді; RVI 30-дан астам болса, сіздің семіз екеніңізді айтады.\r\n \r\nБалалар мен жасөспірімдердегі бой-салмақ көрсеткіштері\r\n\r\nБалалар үшін RVI индексі жасына және жыныстық сипаттамаларға байланысты есептеледі. 1.2-суретте балалар мен жасөспірімдер үшін есептелген бой-салмақ көрсеткіші қисық сызықпен көрсетілген.\r\n\r\n2 жастан 20 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдерге арналған қисық бой-салмақ көрсеткіші\r\n\r\n\r\n \r\nБалалар мен жасөспірімдер үшін RVI келесідей есептеледі:\r\n\r\nRVI = салмағы (кг) / биіктігі (см) 2 × 10,000. Бұл кестеде баланың жасын көлденең өстен табуға болады, содан кейін есептелген RVI мәндерімен қиылысқа тік сызық салу керек.\r\n\r\nБұл сызықты кесіп өтетін қисық сызық балаңыздың бой-салмағы индексі жалпы популяцияға тән орташа мәндерінен ауытқығанын көрсетеді.\r\n\r\nБой-салмақ индексін құру ауыр салмақты анықтаумен салыстырғанда неғұрлым объективті көрсеткіш болып табылады, себебі ол ағзадағы майдың дәрежесі туралы жуық  сипаттама береді. Алайда бой-салмақ индексінің шектеулері де бар. Мысалы, ол бұлшық етті адамға өзін майлануын қайта бағамдауына мүмкіндік береді. Сонымен қатар,  бой-салмақ индексі бұлшық ет массасын жоғалтқан адамның семіру сатысын жете бағаламайды.\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nБалалар мен ересектерге арналған дене салмағының индексі\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1289,'article','1213','Kindik jaryǵy','qz','2018-08-09 10:05:12','2018-08-09 10:03:00','__Kindik jaryǵy__ - balalardajıikezdesetinhırýrgııalyq patologııa.\r\n__Kindikjaryǵynyń damýynyń birinshisebebi__- ish qurylystyńdamýynda aqaýbolǵannan paıda bolady. Alaıdabudan basqa da erekshelikteribar. Bala týǵannankeıin 4-5kúndekindiktúsipqalý kerek. Kindiksaqınasyekibólikten turady. Tómengibóligi, kindikarterııasyjánezárshyǵarýtútigiótetinjerde jaqsy jıyrylyp,tyǵyztyrtyqty tin qalyptastyrady.Joǵary bóliginen kindik kóktamyry ótedi. Onyńqabyrǵalaryjuqa, bulshyqetqabatyjoq.Jıi ornalasqan ish shandyrlary álsiz kezde, áli bite qoımaǵan kindikkóktamyry kindik jyryǵyna aınalyp ketýi yqtımal. Sonymen qatar, bul patologııanyń paıda bolýyna yqpal etetin mańyzdy faktor ish qýysyndaǵy qysymnyń jıi artýy bolyp tabylady. Mysaly, balanyń jıi jylýynan týyndaýy múmkin. Kindik saqınasynyń joǵarǵy bóligindegi tesiktiń keń bolsa, ol balaǵa qıyndyq týǵyza qoımaıdy. Biraq,aqaýdyń azǵantaı qattylanǵan shetteribalany mazalaýymúmkin. Negizi, kindik jaryǵy qalpyna keledi. Qysylǵan  kindik jaryǵy eresekter tájirıbesinde  jıirek kezdesip jatady. Degenmen, qalpyna kelmeıtin  kindik jaryǵy bar balalarǵa ota jasalady (kindiktiń ishki jaǵy ishekke jalǵanǵan jerine jabysyp qalǵan jaǵdaıda).\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1213',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kindik','y','   Kindik jaryǵy __Kindik jaryǵy__ - balalardajıikezdesetinhırýrgııalyq patologııa.\r\n__Kindikjaryǵynyń damýynyń birinshisebebi__- ish qurylystyńdamýynda aqaýbolǵannan paıda bolady. Alaıdabudan basqa da erekshelikteribar. Bala týǵannankeıin 4-5kúndekindiktúsipqalý kerek. Kindiksaqınasyekibólikten turady. Tómengibóligi, kindikarterııasyjánezárshyǵarýtútigiótetinjerde jaqsy jıyrylyp,tyǵyztyrtyqty tin qalyptastyrady.Joǵary bóliginen kindik kóktamyry ótedi. Onyńqabyrǵalaryjuqa, bulshyqetqabatyjoq.Jıi ornalasqan ish shandyrlary álsiz kezde, áli bite qoımaǵan kindikkóktamyry kindik jyryǵyna aınalyp ketýi yqtımal. Sonymen qatar, bul patologııanyń paıda bolýyna yqpal etetin mańyzdy faktor ish qýysyndaǵy qysymnyń jıi artýy bolyp tabylady. Mysaly, balanyń jıi jylýynan týyndaýy múmkin. Kindik saqınasynyń joǵarǵy bóligindegi tesiktiń keń bolsa, ol balaǵa qıyndyq týǵyza qoımaıdy. Biraq,aqaýdyń azǵantaı qattylanǵan shetteribalany mazalaýymúmkin. Negizi, kindik jaryǵy qalpyna keledi. Qysylǵan  kindik jaryǵy eresekter tájirıbesinde  jıirek kezdesip jatady. Degenmen, qalpyna kelmeıtin  kindik jaryǵy bar balalarǵa ota jasalady (kindiktiń ishki jaǵy ishekke jalǵanǵan jerine jabysyp qalǵan jaǵdaıda).\r\n Kindik jaryǵy - balalardajıikezdesetinhırýrgııalyq patologııa.\r\n\r\nKindikjaryǵynyń damýynyń birinshisebebi- ish qurylystyńdamýynda aqaýbolǵannan paıda bolady. Alaıdabudan basqa da erekshelikteribar. Bala týǵannankeıin 4-5kúndekindiktúsipqalý kerek. Kindiksaqınasyekibólikten turady. Tómengibóligi, kindikarterııasyjánezárshyǵarýtútigiótetinjerde jaqsy jıyrylyp,tyǵyztyrtyqty tin qalyptastyrady.Joǵary bóliginen kindik kóktamyry ótedi. Onyńqabyrǵalaryjuqa, bulshyqetqabatyjoq.Jıi ornalasqan ish shandyrlary álsiz kezde, áli bite qoımaǵan kindikkóktamyry kindik jyryǵyna aınalyp ketýi yqtımal. Sonymen qatar, bul patologııanyń paıda bolýyna yqpal etetin mańyzdy faktor ish qýysyndaǵy qysymnyń jıi artýy bolyp tabylady. Mysaly, balanyń jıi jylýynan týyndaýy múmkin. Kindik saqınasynyń joǵarǵy bóligindegi tesiktiń keń bolsa, ol balaǵa qıyndyq týǵyza qoımaıdy. Biraq,aqaýdyń azǵantaı qattylanǵan shetteribalany mazalaýymúmkin. Negizi, kindik jaryǵy qalpyna keledi. Qysylǵan  kindik jaryǵy eresekter tájirıbesinde  jıirek kezdesip jatady. Degenmen, qalpyna kelmeıtin  kindik jaryǵy bar balalarǵa ota jasalady (kindiktiń ishki jaǵy ishekke jalǵanǵan jerine jabysyp qalǵan jaǵdaıda).\r\n\r\nAmbýlatorııalyq  baqylaý tájirıbeleriniń negizinde, balaǵa erte jasta kindik jaryǵy bar dep dıagnoz qoıylsa, ol 5-7 jasyna deıin ózdiginen jazylyp ketetinine kóz jetti. Kindik jaryǵyn joıý, ish-qurylysty nyǵaıtýǵa kómektesedi. Bul, árıne, massaj jasap, balalardy ishpen jatqyzyp qoıý jáne gımnastıka sııaqty sharalar jasaǵan kezde ǵana. Hırýrgııalyq em tek 5 jasqa deıin ǵana júrgiziledi. Durys jáne uqypty jasalǵan operatsııa, kindik jaryǵyn kosmetıkalyq ásermen alyp tastaýǵa múmkindik beredi. Ádette, bul qaıtalana bermeıdi.\r\n\r\nAsqazannyń «aq syzyq» jaryǵy  (predbrıýshınnaıa lıpoma) Eger qolmen kindik pen semser tárizdi ósindi arasynan syzyp júrgizgende jolaq qalsa, onda sol jer ishtiń « aq syzyǵy» bolady. Bul aımaqta qalpyna keltiretin, ish bulshyq etiniń 3-ten 6-ǵa deıin sozylǵan sińirlik baılanystary bar. Osy sińirler men ishektiń «aq syzyǵy» qıylysynda keıde shaǵyn aqaýlar shyǵyp jatady. Sol jerde ishtiń maıy shyǵyp turady. Eger olar kındik saqınasyna jaqyn ornalassa, onda olar saqına mańyndaǵy jaryq dep atalady. Ókinishke qaraı, bul jyryqtar ózdiginen jabylaalmaıdy. Emdeý tek jedel túrde ótkiziledi, kindik jaryǵyna ota jasalady.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nKindik jaryǵy    \r\nJaryq qaby\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1290,'article','1333','Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy (JITS)','qz','2018-10-11 08:12:07','2018-10-11 08:06:00','Professor  Almaz Sharmannyń atalmysh ınternet monografııasy «Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy» degen atpen eń alǵash kórip otyr. ===__Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy  degen__=== siltemede, «júkteý» degen batyrmany basý arqyly monografııany pdf formatta, 6,02 MV kólemde  tolyq júktep alýǵa bolady. Onyń tómengi jaǵynda maqala túrindegi bólimderin jeke-jeke kóshirip alsańyzdar da jaraıdy. \r\nTaqyryptyń ózektiligi sonsha, búgingi tańda adamzat balasyna asa zor qaýip tóndirip turǵan AITV jáne JITS máseleleri jańa qyrynan qozǵalǵan. Qazirgi tańda JITS-pen aýyratyn naýqastardy emdeý úshin jasalyp jatqan nátıjeli amal-sharalar men shyǵarylyp jatqan dári-dármekter jaıynda da utymdy oılar, keleli pikirler aıtylǵan.  Sońǵy ýaqytta bul Qazaqstan úshin de asa mańyzdy máselelerdiń qataryna kóterildi, oǵan mysal retinde, jaqynda ǵana oryn alǵan Ońtústik-Qazaqstanda oryn alǵan qaıǵyly jaǵdaıdy aıtsaq bolady. Bar-joǵy 20 jyldyń ishinde AITV-ınfektsııasy men JITS-nan týyndaǵan  adamnyń ashyq ımmýn tapshylyǵy sındromy 20 mıllıonǵa jýyq adamnyń ómirin jalmaǵan eken. Atalmysh vırýstyń paıda bolýy, sondaı-aq áser etý mehanızmi áli kúnge deıin adamzat balasy úshin sheshilmegen jumbaq kúıinde kele jatyr. Zaman talabyna saı AITV-ınfektsııasyna qarsy terapııalar, utymdy ádisti dıagnostıkalar  jasalyp jatqanymen, aýrýlar  sol kúıi saýyǵar emes.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1333',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Juqtyrylǵan','y','   Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy (JITS) Professor  Almaz Sharmannyń atalmysh ınternet monografııasy «Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy» degen atpen eń alǵash kórip otyr. ===__Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy  degen__=== siltemede, «júkteý» degen batyrmany basý arqyly monografııany pdf formatta, 6,02 MV kólemde  tolyq júktep alýǵa bolady. Onyń tómengi jaǵynda maqala túrindegi bólimderin jeke-jeke kóshirip alsańyzdar da jaraıdy. \r\nTaqyryptyń ózektiligi sonsha, búgingi tańda adamzat balasyna asa zor qaýip tóndirip turǵan AITV jáne JITS máseleleri jańa qyrynan qozǵalǵan. Qazirgi tańda JITS-pen aýyratyn naýqastardy emdeý úshin jasalyp jatqan nátıjeli amal-sharalar men shyǵarylyp jatqan dári-dármekter jaıynda da utymdy oılar, keleli pikirler aıtylǵan.  Sońǵy ýaqytta bul Qazaqstan úshin de asa mańyzdy máselelerdiń qataryna kóterildi, oǵan mysal retinde, jaqynda ǵana oryn alǵan Ońtústik-Qazaqstanda oryn alǵan qaıǵyly jaǵdaıdy aıtsaq bolady. Bar-joǵy 20 jyldyń ishinde AITV-ınfektsııasy men JITS-nan týyndaǵan  adamnyń ashyq ımmýn tapshylyǵy sındromy 20 mıllıonǵa jýyq adamnyń ómirin jalmaǵan eken. Atalmysh vırýstyń paıda bolýy, sondaı-aq áser etý mehanızmi áli kúnge deıin adamzat balasy úshin sheshilmegen jumbaq kúıinde kele jatyr. Zaman talabyna saı AITV-ınfektsııasyna qarsy terapııalar, utymdy ádisti dıagnostıkalar  jasalyp jatqanymen, aýrýlar  sol kúıi saýyǵar emes.\r\n Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy (JITS)\r\n\r\n(Almaz Sharman)\r\n\r\nProfessor  Almaz Sharmannyń atalmysh ınternet monografııasy «Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy» degen atpen eń alǵash kórip otyr. Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy  degen siltemede, «júkteý» degen batyrmany basý arqyly monografııany pdf formatta, 6,02 MV kólemde  tolyq júktep alýǵa bolady. Onyń tómengi jaǵynda maqala túrindegi bólimderin jeke-jeke kóshirip alsańyzdar da jaraıdy. \r\n\r\nTaqyryptyń ózektiligi sonsha, búgingi tańda adamzat balasyna asa zor qaýip tóndirip turǵan AITV jáne JITS máseleleri jańa qyrynan qozǵalǵan. Qazirgi tańda JITS-pen aýyratyn naýqastardy emdeý úshin jasalyp jatqan nátıjeli amal-sharalar men shyǵarylyp jatqan dári-dármekter jaıynda da utymdy oılar, keleli pikirler aıtylǵan.  Sońǵy ýaqytta bul Qazaqstan úshin de asa mańyzdy máselelerdiń qataryna kóterildi, oǵan mysal retinde, jaqynda ǵana oryn alǵan Ońtústik-Qazaqstanda oryn alǵan qaıǵyly jaǵdaıdy aıtsaq bolady. Bar-joǵy 20 jyldyń ishinde AITV-ınfektsııasy men JITS-nan týyndaǵan  adamnyń ashyq ımmýn tapshylyǵy sındromy 20 mıllıonǵa jýyq adamnyń ómirin jalmaǵan eken. Atalmysh vırýstyń paıda bolýy, sondaı-aq áser etý mehanızmi áli kúnge deıin adamzat balasy úshin sheshilmegen jumbaq kúıinde kele jatyr. Zaman talabyna saı AITV-ınfektsııasyna qarsy terapııalar, utymdy ádisti dıagnostıkalar  jasalyp jatqanymen, aýrýlar  sol kúıi saýyǵar emes.\r\n\r\nKitaptyń avtory Almaz Sharman – amerıkalyq ǵalym, doktor, medıtsına ǵylymynyń professory, kóp jyldardan beri ımmýnologııa salasy boıynsha zertteý júrgizgen. Taldama negizinde zamanaýı ǵylymı ádebıet - vırýsqa potogenıkalyq áser etý mehanızmin jáne oǵan qarsy ımmýnologııalyq qorǵanysty,  JITS-tyń klınıkalyq damýyn janjaqty qarastyrady. Sondaı-aq opportýnstik ınfektsııany, onyń dıagnostıkasyn, antıretrovırýstyq terapııanyń zamanaýı prıntsıpterin, sonymen qatar, AITV-ınfektsııasynyń aldyn alý sharalaryn tolyq qamtyǵan. Bul kitaptyń araǵa tórt jyl salyp basylǵan  ekinshi shyǵarylymy.\r\n\r\nKitap eń aldymen «AITV-indetine qarsy soǵysta qorǵanys jelisiniń aldyǵy qatarynda turǵan» aýrýdyń aldyn alýmen jáne ony emdeýmen aınalysatyn mamandarǵa arnalady. Basylym halyqaralyq donorlyq uıymdarynyń qyzmetkerlerine taptyrmas qural boýy múmkin. Sebebi mundaǵy AITV-ınfektsııasynyń aldyn alý sharalary, naýqasty baqylý baǵdarlamalary birden nazar aýdartady. Sondaı-aq bul aqparat quralyn  dáriger-ǵalymdar, medıtsına salasynda bilim alatyn stýdentter,  basqa da JOO-nyń mamandary, osy «HHI ǵasyr obasy» atty taqyrypqa qyzyǵýshylyq tanytqan barlyq adamdarǵa taýyp paıdassyna jaratsa ábden bolady.\r\nKitapty basyp shyǵarǵan GTNet kompanııasy, Almatydaǵy tel.: 8 3272 42-86-14, 83272 637432.\r\n\r\nMazmuny\r\n\r\nAlǵashqy basylymǵa alǵysóz (.pdf 81.5 KB)\r\nEkinshi basylymnyń alǵysózi (.pdf 80.5 KB)\r\nNegizgi sózderdiń shartty qysqartýlary (.pdf 120 KB)\r\nBirinshi bólim. Epıdemıologııa, onyń berilý joldary jáne AITV-ınfektsııasynyń aldyn alý sharasy, epıdnazdzor prıntsıpteri\r\n1. AITV-nyń kóterilýi, onyń saıası-ekonomıkalyq zardaptary jáne AITV/JITS- pen kúresýge baǵyttalǵan jahandyq qor, týberkýlez jáne malıarlar (.pdf, 362 KB)\r\n2. Vırýstyń berilý mehanızmi jáne AITV-ınfektsııasy aldyn alý sharalarynyń qaǵıdalary (.pdf, 238 KB)\r\n3. Zııandy tómendetý fılosofııasy jáne nashaqorlyqtyń aldyn alý (.pdf, 148 KB)\r\n4. Minez-qulyq faktory jáne AITV-ınfektsııasyn epıdqadaǵalaýdyń ekinshi  býynyń qaǵıdasy (.pdf, 300 KB)\r\n\r\nEkinshi bólim. AITV-ınfektsııasynyń molekýlıarlyq-ımmýnologııalyq negizderi\r\n5. Malekýlıarlyq minezdeme jáne adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsynyń ómirlik tsıkli (.pdf, 1.43 MB)\r\n6. Immýndyq jaýap jáne AITV-ınfektsııasy kezinde ımmýnologııalyq buzylý (.pdf, 463 KB)\r\n7. AITV-ınfektsııasynyń patogenezi jáne dınamıkasy (.pdf, 276 KB)\r\n\r\nÚshinshi bólim. Jiktelýi jáne JITS-tiń klınıkalyq aǵymy.. Opportýnıstik ınfektsııa \r\n8. AITV-ınfektsııasy men JITS-tiń klassıfıkatsııasy (.pdf, 174 KB)\r\n9. Boljaý ındıkatorlar jáne AITV-ınfektsııasynyń bastapqy satysy (.pdf, 635 KB)\r\n10. Opportýnstik ınfektsııalar (.pdf, 981 KB)\r\n11. JITS jáne týberkýlez (.pdf, 197 KB)\r\n12. JITS kezindegi júıkelik jáne onkologııalyq busylys (.pdf, 623 KB)\r\n\r\nTórtinshi bólim. Laboratorııalyq dıagnosstıka jáne antıretrovırýstyq terapııanyń qaǵıdalary\r\n13. AITV-ınfektsııasyn  dıagnostıkalaý (.pdf, 1.61 MB)\r\n14. Joǵarybelsendi antıretrovırýstyq terapııanyń qaǵıdalary (.pdf, 480 KB)\r\n\r\nKitapty daıyndaý baryssynda paıdalanylǵan ádebıetter tizimi (.pdf, 460 KB)\r\nAvtordyń ómirbaıany jaıynda anyqtama (.pdf, 82.4 KB)\r\n  \r\nTegter: AITV-ınfektsııasy, JITS\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1291,'article','207','Обсессиялық-компульсиялық бұзылыс','kz','2018-07-28 15:55:59','2018-07-28 15:50:00','Обсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс –  психикалық бұзылыс, мезі қылатын ойлармен, естеліктермен, қимыл-әрекеттермен, сондай-ақ, түрлі патологиялық үрейлермен сипатталады (фобиялармен).\r\nӘр адам қандай да бір нәрсені кейде тексереді. Мысалы, үйден кетерде газды өшіргендігіңізді екі рет тексеруіңіз мүмкін. Алайда бұл бұзылысқа ұшыраған адамдардың әр нәрсені қысқа уақыт ішінде бірнеше рет тексеруге немесе белгілі бір әрекеттерді қайталауға қажеттілігі болады, бұл әдеттегі өміріне зиян әкелуі мүмкін. \r\n\r\nҰдайы қайталанатын ойлар – обсессия аталады. Мұндай ойларды бақылау үшін адам белгілі бір әрекеттерді орындағысы келеді – бұл компульсия аталады. Обсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыстан зардап шегетін адамдар өздерінің ойлары (обсессия) мен әрекеттерін (компульсия) бақылай алмайды. Бұл қылықтар адамды бақылайтындай күйге апарады. \r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс ерлер мен әйелдерді бірдей зақымдайды және көбінесе, балалық, жасөспірімдік және ерсек шақтың басында көрініс береді. Әдетте, бұл ауру адамның жасы толысқан шағында анықталады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=207',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Обсессиялық-компульсиялық','y','   Обсессиялық-компульсиялық бұзылыс Обсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс –  психикалық бұзылыс, мезі қылатын ойлармен, естеліктермен, қимыл-әрекеттермен, сондай-ақ, түрлі патологиялық үрейлермен сипатталады (фобиялармен).\r\nӘр адам қандай да бір нәрсені кейде тексереді. Мысалы, үйден кетерде газды өшіргендігіңізді екі рет тексеруіңіз мүмкін. Алайда бұл бұзылысқа ұшыраған адамдардың әр нәрсені қысқа уақыт ішінде бірнеше рет тексеруге немесе белгілі бір әрекеттерді қайталауға қажеттілігі болады, бұл әдеттегі өміріне зиян әкелуі мүмкін. \r\n\r\nҰдайы қайталанатын ойлар – обсессия аталады. Мұндай ойларды бақылау үшін адам белгілі бір әрекеттерді орындағысы келеді – бұл компульсия аталады. Обсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыстан зардап шегетін адамдар өздерінің ойлары (обсессия) мен әрекеттерін (компульсия) бақылай алмайды. Бұл қылықтар адамды бақылайтындай күйге апарады. \r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс ерлер мен әйелдерді бірдей зақымдайды және көбінесе, балалық, жасөспірімдік және ерсек шақтың басында көрініс береді. Әдетте, бұл ауру адамның жасы толысқан шағында анықталады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс –  психикалық бұзылыс, мезі қылатын ойлармен, естеліктермен, қимыл-әрекеттермен, сондай-ақ, түрлі патологиялық үрейлермен сипатталады (фобиялармен).\r\n\r\n\r\n\r\nҚолды жиі жуу — мезілегіш-компульсиялық бұзылыстан зардап шегетін адамдарда жиі кездесетін әрекет.\r\n\r\nӘр адам қандай да бір нәрсені кейде тексереді. Мысалы, үйден кетерде газды өшіргендігіңізді екі рет тексеруіңіз мүмкін. Алайда бұл бұзылысқа ұшыраған адамдардың әр нәрсені қысқа уақыт ішінде бірнеше рет тексеруге немесе белгілі бір әрекеттерді қайталауға қажеттілігі болады, бұл әдеттегі өміріне зиян әкелуі мүмкін. \r\n\r\nҰдайы қайталанатын ойлар – обсессия аталады. Мұндай ойларды бақылау үшін адам белгілі бір әрекеттерді орындағысы келеді – бұл компульсия аталады. Обсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыстан зардап шегетін адамдар өздерінің ойлары (обсессия) мен әрекеттерін (компульсия) бақылай алмайды. Бұл қылықтар адамды бақылайтындай күйге апарады. \r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс ерлер мен әйелдерді бірдей зақымдайды және көбінесе, балалық, жасөспірімдік және ерсек шақтың басында көрініс береді. Әдетте, бұл ауру адамның жасы толысқан шағында анықталады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс отбасының бірнеше мүшелерінде болады және тұқым қуалайды. Алайда, кейбір адамдарда болу/болмауының себебі белгісіз. Зерттеушілер анықтағандай, ауру мидың үрей және толқу сезімдері үшін жауапты кейбір аумақтарында туындайды.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nСимптомдары :\r\n\r\n* Қайталанатын ойлар, олар үрейленуге душар етеді– «мезілеуді» немесе «обсессияны». Бұл жағымсыз сөздер немесе суреттер. Күдіктер болуы мүмкін.\r\n* Әрекеттер, қайта-қайта жасалып, үрейленуді азайтатындай - «компульсиялар». Арнайы сөзді айтып, немесе белгілі бір қылықты жасап, ойларды «бейтараптандыруға» тырысу мүмкін.\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс диагнозын обсессиялардың (мезілегіш ойлар, идеялар, түсініктер) және компульсиялардың (мезілегіш әрекеттер) болуы негізінде психиатр қояды.\r\n\r\nДиагностика әдістері: сыртқы қарау және сұрастыру.\r\n\r\n \r\nЕмдеу  \r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылысты емдеуге психикалық емдеудің түрлері кіреді, олар науқасты өзінің мінез-құлығын және үрейлену сезімін бақылау тәсілдеріне үйретуге бағытталған.\r\n\r\nПсихикалық  емдеуден басқа антидепрессантарды – көңіл-күй жағдайын жақсартатын дәрілік препараттарды қолдану кең таралған, олар жеке немесе психикалық емдеумен бірге қолданылады. Үш айдың ішінде тиімсіз болса, дәрігер препаратты алмастыруды ұсынады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыс көбінесе, оң болжамды өтеді, уақыт өте келе науқастар ауруға байланысты болған мезілегіш жағдайды бақылай алады. алайда, кейбір науқастарда ауыр депрессиялық бұзылыстар байқалады, олар өзіне қол жұмсауға итермелеуге дейін апаруы мүмкін.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nОбсессиялық(мезілегіш)-компульсиялық бұзылыстан туындаған симптомдар өмірге, жұмысқа және адамдармен қарым-қатынасқа қолайсыз әсер ететін болса, дәрігерге көріну қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1292,'article','512','Химиялық қышқылдардан болған күйіктер','kz','2018-09-03 08:18:11','2018-09-03 08:07:00','Химиялық заттардан болған күйік, теріге шектеулі түрде ғана реация береді, негізі жалпы реакциясы одан күштірек.\r\n\r\n__Қышқылдық заттарға __дәретханаға арналған тазартқыштар, аккумулятор қышқылы, ағартқыштар, химиялық заттар, өнеркәсіпте улау үшін пайдаланылатын  кристалдардың бөліктері, сондай-ақ газ қосылған  химикаттар жатады. Қатты және сұйық қышқылдар  түріне қарай түрлі жарақат тудыруы мүмкін, әрине ол  қышқылдың денемен жанасуда күші мен ұзақтығына қарай. Жанасқан жердің айналасына күйік қатты тарала қоймайды, және тіндер(ткани)  терең зақымданбайды. Бірақ олар жеткілікті түрде салмақты жалпы реакцияға ұрындыруы мүмкін .\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=512',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Х','Химиялық','y','   Химиялық қышқылдардан болған күйіктер Химиялық заттардан болған күйік, теріге шектеулі түрде ғана реация береді, негізі жалпы реакциясы одан күштірек.\r\n\r\n__Қышқылдық заттарға __дәретханаға арналған тазартқыштар, аккумулятор қышқылы, ағартқыштар, химиялық заттар, өнеркәсіпте улау үшін пайдаланылатын  кристалдардың бөліктері, сондай-ақ газ қосылған  химикаттар жатады. Қатты және сұйық қышқылдар  түріне қарай түрлі жарақат тудыруы мүмкін, әрине ол  қышқылдың денемен жанасуда күші мен ұзақтығына қарай. Жанасқан жердің айналасына күйік қатты тарала қоймайды, және тіндер(ткани)  терең зақымданбайды. Бірақ олар жеткілікті түрде салмақты жалпы реакцияға ұрындыруы мүмкін .\r\n Химиялық заттардан болған күйік, теріге шектеулі түрде ғана реация береді, негізі жалпы реакциясы одан күштірек.\r\n\r\nҚышқылдық заттарға дәретханаға арналған тазартқыштар, аккумулятор қышқылы, ағартқыштар, химиялық заттар, өнеркәсіпте улау үшін пайдаланылатын  кристалдардың бөліктері, сондай-ақ газ қосылған  химикаттар жатады. Қатты және сұйық қышқылдар  түріне қарай түрлі жарақат тудыруы мүмкін, әрине ол  қышқылдың денемен жанасуда күші мен ұзақтығына қарай. Жанасқан жердің айналасына күйік қатты тарала қоймайды, және тіндер(ткани)  терең зақымданбайды. Бірақ олар жеткілікті түрде салмақты жалпы реакцияға ұрындыруы мүмкін .\r\n\r\nХимиялық күйіктің қосымша  белгілеріне (қышқылмен ұзақ және қарқынды жанасуда оқшаулануына байланысты) мынадай жайттар жатады: \r\n\r\n•	Іш ауырады;\r\n•	Дем алу қиындайды;\r\n•	Тері бозалып, ерін қызарады;\r\n•	Бас айналады;\r\n•	Бас ауырады;\r\n•	Есекжем шығып, ісініп, жүрек айнып, әлсіреп аллергиялық реакция береді;\r\n•	Тері күйіктері бөртіп кетеді;\r\n•	Ес жоғалтады.\r\n\r\nХимиялық күйікке ұрынғанда не істеу керек? Химиялық күйік болған кезде, қандай химиялық заттан күйгенін біліп алыңыз.  Күйіктің алдын алу үшін, міндетті түрде, таксикологиялық орталықтан қосымша мәлімет алыңыз.  Таксикологиялық орталыққа хабарласпас бұрын, химикаттар салынған қорапшаны жаныңызға  қойыңыз, таксикологиялық орталықтың қызметкеріне оның сыртына жазылған ақпаратты оқып беріңіз.\r\n\r\nКөбінесе, химиялық күйіктің алдын алу үшін денедегі химикатты суық сумен әбден жуып тастау керек, деседе,  барлық химикаттар мұмндай тәсілмен толық жойылмайды. Маңыздысы,  күйікті кейін асқынып кетпеуі үшін дұрыстап емдеу керек.\r\n\r\nХимиялық күйіктерді сумен кетіру үшін:\r\n\r\n•	Күйіктің орнын тездетіп сумен еселеп жуыңыз. Күйіктің алғашқы минуттарында жуып тастаса асқынудың алдын алуға болады.\r\n•	Химиялық заттарбен байланысудан амал болса, аулақ жүруге тырысыңыз.\r\n•	Айналаңыздағы адамдардың көздеріне химиялық заттарды шашыратып алмаңыз.\r\n•	Зақымданған жерді кем дегенде 20 минуттың ішінде жуып тастаңыз.\r\n•	Ыстық суды қолданбаңыз, өйткені ол күйген жерді одан сайын зақымдауы мүмкін.\r\n•	Егер қасыңыздағы адам химиялық заттан зардап шеккен болса, оны жууға мажбүрлеңіз.\r\n•	Егер химиялық затты араластыру керек болса, қолыңызға міндетті түрде арнайы қолғап киіп алыңыз.\r\n•	Зақымдалған жеріңізді жуып жатқанда киіміңізді шешіп қойыңыз және қымбат заттарды да бөлек алып қойғаныңыз жөн болады, себебі, оларға химикат жұғып қалуы ықтимал.\r\n•	Егер 20 минуттан кейін зақымданған жер ашып тұрса,  онда қайтадан 10-15 минут бойы суық суды ағызып қойып  жуыңыз.\r\n•	Жуып болғаннан кейін, зақымданған жерді тазартылған кебу материалмен немесе дәкемен ақырын орап қойыңыз. Бірақ,  жарақатыңызды қысып тастамаңыз.\r\n•	Жеңіл химиялық күйіктер, арнайы емдемесе де өздігінен жазылып кетеді. Ал егер салмақты күйік болып жатса, дәрігерге көрінген дұрыс.\r\n•	Тағы бір маңыздысы, күйікпен жарақаттанған адамдарды жалғыз қалдырмаңыз, өйткені жалпы реакцияның белең алып кетуі мүмкін.\r\n•	Таксикологиялық орталықтың, немесе, күйік орталығындағы  маманның кеңесінсіз, өз бетіңізше химиялық заттарды залалсыздандырмаңыз.\r\n•	Химиялық заттардың тін көбікшелерін немесе бөліктерін өз бетіңізше жоюға асықпаңыз.\r\n\r\nСуға жууға болмайтын химиялық күйіктер. Кейбір қышқылға күйген күйіктер  жуу барысында асқынып кетеді.\r\n\r\n•	Күкірт қышқылы жұмсақ сабын ерітіндісімен жуылады, егер қатты күймесе. Суға жуу барысында қышқыл ысып кетуі мүмкін, десе де қышқылды теріде қалдырмай, жуып тастаған қанша дегенмен дұрысқой.\r\n•	Карбон қышқылы немесе фенол сумен үйлеспейді, сондықтан терідегі химикатты кетіру үшін су қосылған спиртті пайдаланыңыз, содан кейін сумен жуыңыз. Егер қолыңызда ондай спирт болмаса, онда салқын сумен жуыңыз. Химикат көзге тамып кеткен болса, онда спиртті мүлдем жолатпаңыз.\r\n•	Фторлысутегі қышқылымен зақымданған күйікті  ас содасын суға езіп, сонымен жуады.  (оны дайындау барысында суды барынша аз пайдаланыңыз). Содан соң сумен әбден жуыңыз. Бұл қышқылмен зақымданған күйіктер бірден көрінбейді, сондықтан қышқыл тиген жерді еш зақым көрінбесе де жуып тастаңыз. Ескерте кетейк, ас содасы араласқан сумен көзді жууға болмайды.\r\n  \r\nХимикат көзге тамып кетсе, тез арада  сумен еселеп жуа беріңіз, себебі ол көзді қатты зақымдап тастауы мүмкін.\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nХимиялық күйік\r\nКүкірт қышқылы\r\nКарбон қышқылы\r\nФенол\r\nФторлысутегі қышқылы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1293,'article','629','Бүйрек үсті безінің туа біткен гиперплазиясы','kz','2018-11-12 09:59:05','2018-11-12 09:54:00','Адамда екі бүйрек безі болады, екеуі де бүйректің үстіңгі жағында орналасқан.  Бұл бездер ағза үшін маңызды рөль атқаратын картизол және альдостерон гармондарын түзеді. Туа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазия қабығы бар адамдарда фермент синтезделмеді, гармон түзуге шамасы  жетпейді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=629',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бүйрек','y','   Бүйрек үсті безінің туа біткен гиперплазиясы Адамда екі бүйрек безі болады, екеуі де бүйректің үстіңгі жағында орналасқан.  Бұл бездер ағза үшін маңызды рөль атқаратын картизол және альдостерон гармондарын түзеді. Туа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазия қабығы бар адамдарда фермент синтезделмеді, гармон түзуге шамасы  жетпейді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nТуа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазиясы тұқым қуалайтын аурулар қатарына жатады.\r\n\r\nСебептері\r\nАдамда екі бүйрек безі болады, екеуі де бүйректің үстіңгі жағында орналасқан.  Бұл бездер ағза үшін маңызды рөль атқаратын картизол және альдостерон гармондарын түзеді. Туа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазия қабығы бар адамдарда фермент синтезделмеді, гармон түзуге шамасы  жетпейді.\r\n\r\nОл кезде ағза көптеген андрогендерді түзе бастайды (андроген – еркектік жыныс гармоны).  Бұл еркектік  белгілердің ерте жетілуін одан сайын өршітеді (немесе қыздарда типтік емес, қалыпсыз еркектік белгілер – маскулизация -  пайда болады ).\r\nТуа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазиясы  қыздардағы сияқты, жас балаларда да пайда болады. Шамамен 10000-18000 баладан 1 бала туа біткен бүйрек үсті безі қабымен туылады екен. \r\n \r\nАльдостерон – бүйрек үсті безінен бөлінетін гармон.  Ол артериялық қысымның күрделі механизмдік айналымының бір бөлігі болып табылады. Альдостерон натри реабсорбциясын  үлкейтеді (қайта сіңіу) және бүйректің жеке арнасынан калиді бөледі. Натри реабсорбциясы артериялық қысымды көтеретін реабсорбция суын  жүргізеді.\r\n\r\nСимптомдары\r\nСимптомдары туа біткен бүйрек үсті безі қабы гиперплазиясының түріне қарай, және, науқастың жасына қарай диагноз қойылған сәтте түрленеді.\r\n•	Аурудың жеңіл формасымен ауыратын балаларда туа біткен бүйрек үсті безі қабы гиперплазиясының белгелері мен симптомдары болмайды. Сондықтан  бала есейгенше ауруды анықтай алмайды.\r\n•	Қыздардағы туа біткен ақаудың ауыр формасы туылған кезде жыныс мүшесінің аномальді өсуінен  білінеді, сол үшін ауру сипмтомдары пайда болғанша анықталып үлгереді.\r\n•	Ал ер балалар аурудың ауыр формасымен ауырса да, сау көрінуі мүмкін. \r\n\r\nБұл аурудың ауыр формасына шалдыққан балаларда туылғаннан кейін 2 немесе 3 апта өткенде мына симптомдар туындайды:\r\n•	Тамақтандырғанда тәбеті болмайды немесе құсады;\r\n•	Сусызданады, құрғайды;\r\n•	Буын электролитері өзгереді (қан құрамындағы натри мен калидің аномальді деңгейі көтеріледі);\r\n•	Жүрек соғысының ритмі өзгереді.\r\nБұл аурудың жеңіл формасына шалдыққан қыздардың  репродуктивті органының құрылысы  (аналық безі, жатыры, фаллопиев түтігі) қалыпты түрде сақталады. Бірақ  оларда мынадай симптомдар кездесуі мүмкін:\r\n•	Етеккірі бұзылады, немесе етеккірі келмейді;\r\n•	Түк қолтық астында және шапта ерте шыға бастайды;\r\n•	Кейбір деліткілер (клитора) үлкейеді.\r\nАурудың жеңіл формасына шалдыққан ұлдар сау көрініп жүреді. Дегенмен уақыт өте келе симптомдары пайда болады. Олар мынадай көрініс беруі мүмкін:\r\n•	Даусы жуара бастайды;\r\n•	Қолтығы мен шаптарында түк ерте пайда болады;\r\n•	Жыныс мүшесі үлкейеді, бірақ жұмыртқасы қалыпты дамиды;\r\n•	Бұлшық еттері  жақсы дамиды.\r\nТау біткен бүйрек үсті безі гиперплазиясына шалдыққан ұлдардың да, қыздардың да бойлары  өз қатарластарымен салыстырғанда тез өсіп кетеді, бірақ есейгеннен кейін қалыпты бойдан төмен болып қалады.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nПедиатр (балалар дәрігері) зертханалық тексеру тағайындайды.  Қанның талдамасынан мынадай анықтамалар шығуы мүмкін:\r\n•	Қанның сары суынан электролиттер шығады;\r\n•	Албдостерона;\r\n•	Ренин;\r\n•	Картизол;\r\nРентгеннен сәбидің сол қол мен білек сүйектері ересек  адамдікі секілді көрінеді.\r\nГенетикалық тесттер де диагностикалауға септігін тигізеді, бірақ олар кез-келген уақытта көмекші бола бермейді.\r\n\r\nЕмдеуі\r\nЕмдеудің басты мақсаты қандағы гармон деңгейін дұрыстауға бағытталады. Картизонды, көбінесе гидрокартзон түрінде күніне 3 мәрте қабылдау тағайындалады. Қосымша дәрілік препараттарды, тек күйзеліс жағдайында, аурудың ауыр түрінде немесе операция алдында қабылдау негізделеді.\r\nДәрігер хромосомаларға цитогенетикалық талдама тағайындау арқылы аномальді гениталилармен баланың генетикалық жынысын анықтайды. Ер жырынсты қыз балалардың сыртқы жыныс мүшесін дұрыстау үшін операция жасауға болады.\r\nТуа біткен бүйрек үсті безі қабы гиперплазиясын емдеу үшін қолданатын стериойдтар, әдетте, жанама әсер бермейді. Тек семіздің пайда болып, сүйек нәзіктеніп кетуі мүмкін, себебі, тағайындалған дәрі мөлшері гармондардың санын арттырады, оны баланың ағзасы өздігінен өңдей алмайды. \r\nАта-ана баласының бойынан күйзелісті, инфекцияны, байқаса, немесе, баланы емдеу үшін қосымша ем жүргізу қажет  деп жатса , дәрігерге міндетті түрде хабарлауы керек. Стериодтарды қолданып жатып, бірден тоқтатуға болмайды, себебі одан бүйрек үсті безінің жетіспеушілігі туындап кетуі мүмкін.\r\n\r\nБолжамы\r\nБұл ауруға шалдыққан адама өмір бойы дәрі-дәрмек қабылдауы тиіс. Олар әдетте тәп-тәуір сау болып көрінеді. Бірақ, олардың бойлары өздерімен қатарлы сау балалармен салыстырғандай едәуір кішкентай көрініп тұррады.   \r\nТуа біткен бүйрек үсті безінің гиперплазиясы әдетте, ұрықтану қабілетіне әсер етпейді.\r\nАсқынған жағдайда\r\n•	Артериялық қысымы жоғарылайды;\r\n•	Қан құрамындағы қант деңгейі төмендеп кетеді.\r\n\r\nАлдын алу \r\nТуа біткен бүйрек үсті безі қабының гиперплазиясы бар баланың ата-анасы немесе балаларда осы аурудың сипмтомдары пайда болса, медициналық генетик пен кеңескені жөн.\r\nТуа біткен бүйрек үсті безі қабының гиперплазиясының бірнеше формасы үшін натальалды диагностика оң болмақ. Харион биопсиясы негізінде жүктілліктің алғашқы үш айлығында диагноз қойылады. Амноитикалық сұйықтықтағы 17-гидроксипрогестерон секілді гармон деңгейі өзгергенде екіші үш айлықта диагноз қойылады.\r\nТуа біткен бүйрек үсті безі қабының гиперплазиясының көп таралған формасы үшін скринингтік бағдарлама жаңа туған сәбилер арасында қолжетімді болмақ. Скрингтер жаңа туғандардың дақтарынан капиллярлы қан талдамасын өткізуі мүмкін.\r\n\r\nАльтернативтік атауы\r\nАдрногениталды синдром; 21-гидроксилаз ферментінің тапшылығы\r\n\r\nТегтер: \r\nальдостерон\r\nбүйрек үсті безі\r\nгиперплазия\r\nқан құрамындағы қант мөлшерінің төмендеуі\r\nбалалар\r\n\r\n \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1294,'article','1191','Aqtańdaq (Vıtılıgo)','qz','2018-08-08 08:49:25','2018-08-08 08:47:00','__Aqtańdaq (Vıtılıgo) __-   bul teri aýrýy, melanotsıtter fýnktsııasynyń joǵalýynan nemese tómendeýinen  teride, shashta, kózdiń torly qabatynda  aq tústi daqtartyń damyp ketýin aıtamyz. Aýrý kez kelgen jastan bastalýy múmkin, biraq kóbinese 70%-y  20 jasqa deıin adamdarda baıqalady. Aqtańdaqtyń qaıdan  paıda bolatyny, sebepteri men mehanızmderi jaıly suraqtyń jaýaby áli tabylmady, sondyqtan osy aýrýdyń tıimdi jáne tolyqqandy emdeý máselesi osy kúnge deıin aqsap tur.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1191',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Aqtańdaq','y','   Aqtańdaq (Vıtılıgo) __Aqtańdaq (Vıtılıgo) __-   bul teri aýrýy, melanotsıtter fýnktsııasynyń joǵalýynan nemese tómendeýinen  teride, shashta, kózdiń torly qabatynda  aq tústi daqtartyń damyp ketýin aıtamyz. Aýrý kez kelgen jastan bastalýy múmkin, biraq kóbinese 70%-y  20 jasqa deıin adamdarda baıqalady. Aqtańdaqtyń qaıdan  paıda bolatyny, sebepteri men mehanızmderi jaıly suraqtyń jaýaby áli tabylmady, sondyqtan osy aýrýdyń tıimdi jáne tolyqqandy emdeý máselesi osy kúnge deıin aqsap tur. Aqtańdaq (Vıtılıgo) -   bul teri aýrýy, melanotsıtter fýnktsııasynyń joǵalýynan nemese tómendeýinen  teride, shashta, kózdiń torly qabatynda  aq tústi daqtartyń damyp ketýin aıtamyz. Aýrý kez kelgen jastan bastalýy múmkin, biraq kóbinese 70%-y  20 jasqa deıin adamdarda baıqalady. Aqtańdaqtyń qaıdan  paıda bolatyny, sebepteri men mehanızmderi jaıly suraqtyń jaýaby áli tabylmady, sondyqtan osy aýrýdyń tıimdi jáne tolyqqandy emdeý máselesi osy kúnge deıin aqsap tur.\r\n\r\n \r\n\r\nAqtańdaq emi\r\nÝltrakúlgin sáýlelerge, teriniń sezimtaldyǵyn arttyratyn ósimdik maıynan jasalǵan preparattar qoldanady. Aqtańdaǵy bar naýqastardy emdeý barsynda, shaıqýraı syǵyndylaryn syrtqa jáne ishke, kún sáýlesimen nemese synapty-kvarts shamymen sáýlelendir arqyly  qoldanǵan kezde oń nátıjeler alyndy. Aqtańdaqty emdeýde birqatar dárilik ósimdikterdi qoldanýdyń tıimdiligi  týraly málimetter bar. Sonyń negizinde, naýqastar shóptiń shyrynyn (tunbalaryn), aq daqtar paıda bolǵan jerine jaǵý kerek. Mysaly: japyraq shyryny men injirdiń jasyl jemisterin, qyzyl buryshty, jańadan jasalǵan shyryn, qaınatpa nemese tunba (1:1, 1:2) kishi baldyrshóp, jańa pisken qulpynaı shyryndary.\r\nDese de osy dáriler tolyqqandy  áser etý úshin, terige ýltrakúlgin sáýlemen birge qoldaný qajet. Eń tıimdi joly, uzyn tolqyndy ýltrakúlgin sáýlelenýmen (tolqyn uzyndyǵy 320-390 nm) ushtastyra otyryp, dárilik zattardy qoldaný kerek.  Bul ádis ǵylymda,  PÝVA-terapııasy nemese fotohımıoterapııasy (FHT) dep atalady. Emniń  oń áseri álsiremes úshin,  uzaq merzimde  osy eldeýdi dembil-dembil qoldanyp týrý kerek. \r\nNaýqas adam boıyndaǵy aqtańdaqpen qatar paıda bolǵan, basqa da aýrýlaryn emdemese,  bul aýrýdan tolyq emdelýi múmkin emes. Vıtılıgo – «ishki aýrýlardyń syrtqy kórinisi» dese de bolady. Aqtańdaǵy  bar adamdardyń kópshiliginiń baýyry aýyrady. Osyǵan baılanysty baýyrdyń jáne ót qabynyń jumysyn jaqsartatyn keshendi terapııa preparattaryn engizý usynylady:  essentsıale, holagogým.  Aqtańdaqtardan qutylý úshin baýyrdy emdeýdiń mańyzy zor: gastroenterlogtardyń aıtýynsha baýyr lıamblıozyn emdegennen keıin aqtańdaqtardyń kóbisi ózdiginen joıylyp ketetin kórinedi.\r\nKeıbir avtorlar depıgmentatsııany (tússizdik) gelmıntter qozdyryp, endokrındik bezderdiń qalypty qyzmetin buzyp, aǵzada mys tapshylyǵyn týdyrady dep boljaıdy. Mundaı jaǵdaılarda júrgizilgen degelmıntızatsııa naýqastardy emdeýge jaqsy yqpal etti.\r\nAqtańdaǵy bar naýqastarda jıi kezdesetin patologııalardyń biri - endokrındi aýrýlar bolyp tabylady: qalqansha bezi fýnktsııasynyń buzylýy; asqazan-ishek jolyndaǵy ózgerister – asqazannyń qyshqyldyq jáne pılorıkalyq fýnktsııalarynyń buzylysy; júrek-qan-tamyr júıesi aýrýlary.\r\n \r\nTegter:\r\n \r\nvıtılıgo\r\nAqtańdaq\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1295,'article','1254','Býynnyń shyǵýy','qz','2018-09-21 04:37:36','2018-09-21 04:36:00','\'\'__Bul ne? Býynnyń shyǵýy __\'\'– súıekterdiń  býyndaǵy  qalypty ornynan  qaıyryp nemese soǵyp  qozǵap jiberýinen týyndaıtyn jaǵdaı. Muny keıde taıý dep te ataıdy. Súıektiń taıýy ártúrli jaǵdaıda oryn alýy múmkin.  Mysaly dál býynǵa tıgen soqqydan, qulap qalǵannan, nemese oqys jasalǵan is-qımyldardyń sebebinen súıek óz  ornynan qozǵalyp ketedi.  Kóbinese súıektiń taıýy tize asyǵynda, jambas býynynda, bilezikte, saýsaqtardyń býyndarynda, shyntaq jáne ıyq býyndarynda oryn alýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1254',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Býynnyń','y','   Býynnyń shyǵýy \'\'__Bul ne? Býynnyń shyǵýy __\'\'– súıekterdiń  býyndaǵy  qalypty ornynan  qaıyryp nemese soǵyp  qozǵap jiberýinen týyndaıtyn jaǵdaı. Muny keıde taıý dep te ataıdy. Súıektiń taıýy ártúrli jaǵdaıda oryn alýy múmkin.  Mysaly dál býynǵa tıgen soqqydan, qulap qalǵannan, nemese oqys jasalǵan is-qımyldardyń sebebinen súıek óz  ornynan qozǵalyp ketedi.  Kóbinese súıektiń taıýy tize asyǵynda, jambas býynynda, bilezikte, saýsaqtardyń býyndarynda, shyntaq jáne ıyq býyndarynda oryn alýy múmkin. Bul ne? Býynnyń shyǵýy – súıekterdiń  býyndaǵy  qalypty ornynan  qaıyryp nemese soǵyp  qozǵap jiberýinen týyndaıtyn jaǵdaı. Muny keıde taıý dep te ataıdy. Súıektiń taıýy ártúrli jaǵdaıda oryn alýy múmkin.  Mysaly dál býynǵa tıgen soqqydan, qulap qalǵannan, nemese oqys jasalǵan is-qımyldardyń sebebinen súıek óz  ornynan qozǵalyp ketedi.  Kóbinese súıektiń taıýy tize asyǵynda, jambas býynynda, bilezikte, saýsaqtardyń býyndarynda, shyntaq jáne ıyq býyndarynda oryn alýy múmkin.\r\n\r\nBýyn shyǵýdyń qandaı túrleri bolady?\r\nEger adamnyń býyndary tabıǵatynan álsiz bolsa, kúndelikti turmystaǵy  jaǵdaıda da  býyn taıyp kete beredi.  Keıbir jandar jaraqat alǵannan keıin, býyndary durys bitpeýine baılanysty býyn alynbaly-salynbaly bolyp qalady.  Kishkentaı balalardyń súıekteriniń shyǵýy dóreki qylyqtardyń saldarynan bolady.  Keıde ishte jatqan balanyń býyndary durys qalyptaspaı qalǵannan da bolady. Potologııalyq turǵydan býyndardy ustap turatyn sińirlerdiń álsiz bolýyna baılanysty Marfan sındromymen aýratyn adamdardyń býyndary taıǵysh keledi.\r\nAsqynyp ketse qalaı bolady? Súıekti ornyna salǵannan keıinde taıǵysh bolýy salmaqty máselege aınalady.  Sebebi,  usaq tinder sozylyp nemese úzilip ketýi yqtımal, bolmasa, býynnyń aınalasyndaǵy (baılamdar, sińirler, bulshyq etter, shemirshekter, býyn qabyqshalary) úzilip ketýi múmkin. Jaraqattaný júıke júıesi men qanazyq tamyrlaryn zaqymdaýy múmkin. súıek synyǵy býyn ishinde synyp, nemese qysylyp qalyp qoıýy múmkin. Osy  atalǵan máselelerge qatysty býynnyń shyǵý túri kezdesse, ony tek hırýrgııalyq jolmen qana emdep kórýge bolady.\r\nTegter: \r\nbýynnyń shyǵýy      \r\nbýynnyń alynbaly-salynbaly bolyp qalýy, \r\nbýynda súıek synyǵynyń qalyp qoıýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1296,'article','1464','Toq ishek pen tik ishektiń qaterli isigi (kolorektaldi obyr)','qz','2018-11-26 08:08:12','2018-11-26 08:07:00','__Kóldeneń jıek ishek jáne tik ishek__ – as qorytý júıesiniń  bólikteri bolyp tabylady. Olar bulshyq etti uzyn tútiksheni qurady, ony – toq ishek dep ataıdy. Kóldeneń jıek ishek – bul toq ishektiń 122-153 sm uzyndyqtaǵy bóligin qamtıdy, al  qalǵan birneshe bóligi tik ishektiki.\r\n\r\nAsh ishekte jartylaı qorytylǵan tamaq toq ishektiń joǵarlaǵan bóligine túsedi. Toq ishekte sý men tamaqtyq ónimderi sińirilip, qalǵan qaldyq nájis tuzýge qatysady. Qaldyq ónimder toq ishektiń qalǵan bóligi arqyly tik ishekke baryp, artqy anal tesigi arqyly syrtqa shyǵady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1464',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Toq','y','   Toq ishek pen tik ishektiń qaterli isigi (kolorektaldi obyr) __Kóldeneń jıek ishek jáne tik ishek__ – as qorytý júıesiniń  bólikteri bolyp tabylady. Olar bulshyq etti uzyn tútiksheni qurady, ony – toq ishek dep ataıdy. Kóldeneń jıek ishek – bul toq ishektiń 122-153 sm uzyndyqtaǵy bóligin qamtıdy, al  qalǵan birneshe bóligi tik ishektiki.\r\n\r\nAsh ishekte jartylaı qorytylǵan tamaq toq ishektiń joǵarlaǵan bóligine túsedi. Toq ishekte sý men tamaqtyq ónimderi sińirilip, qalǵan qaldyq nájis tuzýge qatysady. Qaldyq ónimder toq ishektiń qalǵan bóligi arqyly tik ishekke baryp, artqy anal tesigi arqyly syrtqa shyǵady. Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge toq ishek pen tik ishektiń qaterli isigi jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about colorectal cancer).\r\n \r\nKóldeneń jıek ishek (toq ishek) jáne tik ishek\r\n\r\n\r\n \r\nKóldeneń jıek ishek jáne tik ishek – as qorytý júıesiniń  bólikteri bolyp tabylady. Olar bulshyq etti uzyn tútiksheni qurady, ony – toq ishek dep ataıdy. Kóldeneń jıek ishek – bul toq ishektiń 122-153 sm uzyndyqtaǵy bóligin qamtıdy, al  qalǵan birneshe bóligi tik ishektiki.\r\n\r\nAsh ishekte jartylaı qorytylǵan tamaq toq ishektiń joǵarlaǵan bóligine túsedi. Toq ishekte sý men tamaqtyq ónimderi sińirilip, qalǵan qaldyq nájis tuzýge qatysady. Qaldyq ónimder toq ishektiń qalǵan bóligi arqyly tik ishekke baryp, artqy anal tesigi arqyly syrtqa shyǵady.\r\n\r\nQaterli isik degen ne?\r\n\r\nQaterli isik, qurylym elementterinen, tinderden jınaqtalǵan jasýshalardan bastaý alady. Tinder búkil aǵzany túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz isikterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaterli isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaterli isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nQaýip faktorlary\r\n\r\nKolorektaldy qaterli isiktiń paıda bolý sebepterin eshkim bilmeıdi. Dárigerler kóbinese bul aýrýdyń bir adamda nege damyp, al ekinshisinde esh damymaıtyndyǵyn túsindire almaıdy. Alaıda, bir biletinimiz kolorektaldy qaterli isik juqpaly emes. Bul  adamnan adamǵa taralmaıdy.\r\n\r\nZertteýler dáleldegendeı, belgili bir qaýip faktorlaryna ushyraǵandar kolorektaldy qaterli isikti damytý múmkindigine ıe. Qaýip faktorlary - aýrýdyń damý múmkindigin arttyrady.\r\n\r\nZertteýler nátıjesi boıynsha kolorektaldy qaterli isikke shaldyqtyratyn faktorlar bolyp:\r\n\r\n• 50 jastan joǵary: Kolorektaldy qaterli isikti damytý yqtımaldyǵy jas boıynsha artady. Qoıylǵan  dıagnozdyń  90% -dan astamy  50 jastan asqan adamdarda kezdesýde. Dıagnoz qoıylatyn ortasha jas mólsheri 72 jas.\r\n• Kolorektaldy polıpter: Polıpter jıek  ishektiń nemese tik ishektiń ishki qabyrǵasynda ósedi. Olar 50 jastan asqan adamdarda jıi kezdesedi. Kóp jaǵdaılarda polıpter qaterli bola bermeıdi (rak emes), biraq olardyń keıbireýleri (adenomalar) qaterli isikke aınalýy múmkin. Polıpterdi anyqtap, joıý arqyly, kolorektaldy qaterli isiktiń damý qaýpin tómendetýge bolýy múmkin.\r\n• Áýletinde kolorektaldy qaterli isiktiń bolýy: Kolorektaldy qaterli isigi bar adamnyń jaqyn týystary (ata-analar, aǵalar, apaly-sińliler nemese balalar) bul aýrýdy tassymaldaýy múmkin, ásireseǵ ol adam jas shaǵynda  obyr aýrýyna shaldyqqan bolsa. Eger birneshe jaqyn týystarynyń kolorektaldy qaterli isigi bolǵan bolsa, onda obyrǵa shaldyǵý qaýpi tipten joǵary bolmaq.\r\n• Genetıkalyq ózgerister: Keıbir genderdegi ózgerister kolorektaldy qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady.\r\n• Jıek ishektiń tuqym qýalaıtyn polıpozdy emes qaterli isigi (NNPROK) kolorektaldi qaterli isiktiń eń kóp taraǵan túri bolyp tabylady. Ol jıek jáne tik ishek qaterli isiginiń barlyq jaǵdaıynyń 2% - ǵa jýyǵyn quraıdy. Bul NNPROK geniniń ózgerýimen baılanysty. Ózgertilgen NNPROC genomy bar adamdardyń kópshiliginde jıek ishek obyry damıdy jáne bul oryn aýysý jaǵdaıyna baılanysty dıagnoz qoıylatyn ortasha ja  - 44 jas bolyp tabylady.\r\n•  Tuqym qýalaıtyn adenomatozdy polıpoz (NAP) – bul sırek kezdesetin tuqym qýalaıtyn jaǵdaı, bul protsesste kóldeneń jáne tik ishekten júzdegen polıpter qalyptasady. Buǵan birden-bir sebepshi - APC dep atalatyn belgili bir genniń ózgerýi. Eger NAP  emdelmese,  adamnyń 40 jasynda kolorektaldy qaterli isiktiń damýyna soqtyrady. NAP-tyń asqynýy,  kolorektaldy qaterli isiktiń barlyq týyndaý jaǵdaılarynyń 1 paıyzynan kemin quraıdy.\r\n\r\nNNPROK nemese NAP-tan zardap shekkenderdiń otbasy músheleri belgili genetıkalyq ózgeristerdi anyqtaý úshin genetıkalyq testileýden ótýi múmkin. Mundaı ózgerister anyqtalǵan jaǵdaıda medıtsına qyzmetkerleri kolorektaldy qaterli isiktiń damýyn tómendetý nemese osy aýrýdyń ońaı týyndaýyn azaıtý joldaryn usynýy múmkin. NAP-pen aýyratyn eresek adamǵa, dáriger, jıek ishek pen tik ishekti, nemese onyń bóligin alyp tastaý úshin hırýrgııalyq operatsııany usynyp kórýi múmkin.\r\n\r\n• Onkologııalyq aýrýy bar adamnyń syrqatnamasy: Eger adamda buryn kolorektaldy qaterli isik bolǵan bolsa, onda ol kesel onyń boıynan qaıta boı kórsetýi múmkin. Sonymen qatar, analyq,  (endometrııaly) nemese sút bezi obyrymen aýrǵan áıelderde kolorektaldy qaterli isiktiń damý múmkindikteri áldeqaıda basyp bolyp keledi.\r\n• Oıyq jaraly kolıt nemese KRON aýrýy: Kóptegen jyldar boıy bolǵan kóldeneń ishektiń qabynýynan zardap shekken  adamdarda da (mysaly, oıyq jara kolıt nemese Kron aýrýy),  kolorektaldy qaterli isik damıdy.\r\n• Tamaq ratsıony: Zertteýler nátıjesinde, maılarǵa baı (ásirese janýarlardan alynatyn maılar) tamaq ratsıondary, quramynda mysaly kaltsıı, folıı jáne jasunaǵy mol taǵamdar  kolorektaldy qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrýy múmkin degen boljam bar. Sonymen qatar, birqatar zertteýlerdiń nátıjeleri boıynsha tamaq ratsıonynda  jemis-jıdekti kóp paıdalanbaıtyn adamdarda da kolorektaldy qaterli isikke urynýy múmkin toptardyń qatarynda bolyp sanalady eken.  Degenmen,  tamaq ratsıonyna qarasty kóptegen zertteý nátıjeleri bir-birimen tolyqqandy sáıkes kelmeı jatady, sondyqtan bur máeleni áli de tereńirek zertteý kerek. Sonda ǵana qandaı jaǵdaıda tamaq ratsıondary  kolorektaldy qaterli isiktiń damýyna sebep bolatyndyǵyn naqty aıtyp qalarmyz.  \r\n• Shylym shegý: shylym shegetinderde polıpter men kolorektaldy qaterli isik aýrýy damıdy. Kolorektaldi qaterli isikke shaldyqqan adamdar, ol indetke  qaıta tap bolatyndyqtan, óz kezeginde turaqty tekserýden ótip turýy óte mańyzdy bolyp tabylady. Eger sizde kolorektaldy qaterli isik bolsa, sonda óz otbasy múshelerińizde osy keseldiń týyndaýynan qaýiptenýińiz oryndy. Ózderin qaýip faktory bolyp sanalatyn toptaǵy adamdar  dárigerlerimen keńesý kerek. Dáriger qaýp-qaterdi tómendetý joldaryn jáne tıisti medıtsınalyq tekserý kestesin josparlaýdy usyna alady.\r\n\r\nSkrınıng\r\n\r\nSkrınıngtik tekserýler sizdiń dárigerińizge sımptomdar paıda bolǵanǵa deıin polıpterdi nemese qaterli isik aýrýlaryn tabýǵa kómektesedi. Polıpter anyqtalsa jáne joıylsa kolorektaldy qaterli isiktiń damýyna aıtarlyqtaı kedergi bolady. Sonymen qatar, eger aýrýǵa erte kezeńde dıagnoz qoıylsa, kolorektaldy qaterli isikti emdeý barynsha ońtaıly bolady.\r\n\r\nPolıpterdi nemese erte satydaǵy kolorektaldi qaterli isikti anyqtaý:\r\n\r\n• 50 jastan asqan adamdar skrıngtik tekserýden ótýi  kerek.\r\n• Kolorektaldi qaterli isiktiń damý yqtımaldylyǵy bar, ortasha qaýip faktoryndaǵy adamdar dárigermen keńese otyryp, 50 jasqa deıin testileýden ótýi kerek pe, qandaı synaqtar júrgiziledi, ár tekserýdiń artyqshylyqtary qandaı bolady jáne árbir synaqtyń qaýiptiligi qandaı bolmaq, sondaı-aq, tekserý, qansha ýaqyt jıiliginde júrgiziledi degendeı saýaldar tóńireginde suhbattasyp, máselesin sheship alýy kerek.\r\n\r\nKelesi skrınıngtik synaqtar polıpterdi, qaterli isikterdi nemese basqa da qalypty aımaqtardy anyqtaý úshin paıdalanylýy múmkin. Sizdiń dárigerińiz ár tekserý jaıynda barynsha tereńdetip aıtyp bere\n alady:\r\n\r\n• Fecal jasyryn qan analızi (AFSA): Keıde obyr isikteri nemese polıpter qansyraıdy, ol kezde AFSA  qan arnalaryndaǵy mınımaldy mólsherdi anyqtaı alady. Eger qan taldamasynda anyqtalsa, qannyń qaınar kózin anyqtaý úshin qosymsha tekserý qajet. Zalalsyz túzindiler de (gemorroı sııaqty) nájiste qannyń paıda bolýyna sebep bolýy múmkin.\r\n• Sıgmoıdoskopııa: Dáriger tik ishekti jáne jıek ishektiń tómengi bóliginiń ishki jaǵyn sıgmoıdoskop dep atalatyn, ushynda  shamy bar tútiksheniń kómegimen tekseredi. Eger polıpter tabylsa, dáriger olardy alyp tastaıdy. Polıpterdi joıý protsedýrasy polıpektomııa dep atalady.\r\n• Kolonoskopııa: Dáriger tik ishek pen barlq jıek ishektiń  ishki bóligin kolonoskop dep atalatyn  ushynda jaryǵy bar uzyn tútiksheri qoldana otyryp tekseredi. Dáriger, eger, polıpter tabylǵan jaǵdaıda olardy alyp tastaıdy.\r\n• Qos kontrastty barııli klızma: Patsıentke barııdiń eritindisimen klızma jasalady, sodan keıin  ishek aýa soryp alady. Jıek jáne tik ishekterdiń birneshe rentgen keskindemeledi túsiriledi. Barıı men aýa jıek ishektiń jáne tik ishektik keskindemelerin kórýge kómektesedi. Tipti siz, sodan polıpter men isikterdi de kóre alasyz.\r\n• Tik ishek aımaqtaryn saýsaqpen tekserý: Tik ishek aýmaǵyn tekserý  kóbinese kúndelikti fızıkalyq tekserýge negizdelgen. Anomaldi aımaqtardy palpatorly túrde  anyqtaý úshin, dáriger, saýsaǵyna qolǵap kıip, tik ishekke kirgizedi.\r\n• Vırtýaldy kolonoskopııa: Bul ádis qazirgi ýaqytta zerttelýde.\r\n\r\nSIMPTOMDARY\r\n\r\nKolorektaldy qaterli isiktiń jalpy sımptomy ishektiń ádettegi qozǵalysynyń ózgerýi bolyp tabylady. \r\n\r\nBelgileri:\r\n\r\n• Dıareıa nemese ish qatý\r\n• Ishektiń tolyq emes qozǵalysy.\r\n• Nájiste qan (qyzyl nemese óte kúńgirt) anyqtalý\r\n• Nájis kólemi qalyptymen salystyrǵanda kishkentaı kórinedi.\r\n• Jıi bolatyn gazdy nemese quryspaly aýrý sezimi nemese qatty toıý, ne bolmasa,ish kebý sezimderi\r\n• Belgisiz sebepten salmaq joǵaltý.\r\n• Ylǵı sharshap turý\r\n• Júrek aınýy nemese qusý\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda bul belgiler qaterli isikke baılanysty bola bermeıdi. Basqa aýrýlar  da, osyndaı sımptomdardy týdyrýy múmkin. Kez-kelgen adam dıagnoz qoıǵyzý jáne emdelý úshin dərigerge barynsha erte kezeńde baryp qaralýy kerek.\r\nÁdette  qaterli isik bastapqyda asa qatty aýrý týdyrmaıdy. Ony dárigerge kórsetý úshin sımptomnyń paıda bolýyn kútpeý kerek.\r\n \r\nDIAGNOSTIKASY\r\n\r\nEger skrınıngtik tekserýdiń nátıjeleri rak aýrýy bar ekendigin nemese onyń belgileri paıda bolǵanyn kórsetse, dáriger, bul jaǵdaıda onkologııalyq aýrý nemese basqa sebepterge baılanysty ekenin bilýi kerek. Dáriger sizdiń aýrýyńyzdyń syrqatnamasyn suraıdy jáne otbasyńyzdaǵy aýrýy bar adamdar týraly da suraıdy, sodan fızıkalyq tekserý júrgizedi. Skrınıng bóliminde sıpattalǵan bir nemese birneshe testiler taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nEger fızıkalyq tekserý jáne test nátıjeleri obyrdy kórsetpese, dáriger qosymsha synaqtardyń qajet emestigine jáne emdelýdiń qajettiligi joq dep sheshim qabyldaıdy. Degenmen, ol qaıta tekserý josparyn usynýy da ǵajap emes.\r\n\r\nEger tekserý kezinde ádetten tys aımaqtar (polıp sııaqty) anyqtalsa, rak jasýshalaryn anyqtaý úshin bıopsııa qajet bolýy múmkin. Kóbinese, kolonoskopııa nemese sıgmoıdoskopııa kezinde qalypty tinniń alynýy múmkin. Patologanatom mıkroskoptyń kómegimen obyr jasýshalarynyń tinin zertteıdi.\r\n\r\nKEZEŃDERINIŃ ANYQTALÝY\r\n\r\nEger bıopsııa nátıjesinde onkologııalyq aýrýlardyń bar ekeni kórinse, dáriger eń tıimdi emdeý jolyp josparlaýy úshin aýrýdyń satysyn (kezeńin) anyqtaıdy. Isik satysy, isikpen irgeles tinderdiń zaqymdalýyna qarap, basqa múshelerge qaterli isiktiń qanshalyqty taralǵanyn eskerip, sondaı-aq, eger  obyr bar bolsa, qandaı múshede bolýy múmkin, degen sııaqty jaıttardy tekserý arqyly anyqtalady.\r\n\r\nDáriger tómende kórsetilgendeı saraptama túrlerin taǵaıyndaýy múmkin:\r\n\r\n• Qan taldamasy: Dáriger kartsınoembrıonıkalyq  antıgen (KEA)  jáne basqa zattar úshin qandy tekseredi. Kolorektaldy qaterli isigi jáne basqa da aýrýy bar  keıbir naýqastardyń qan quramynda aýrýy KEA –niń joǵary deńgeıi baıqalady. \r\n• Kolonoskopııa: Eger dıagnoz qoıylǵan kezde kolonoskopııa ótkizilmese, dáriger kolonoskoppen  jıek  jáne tik ishektiń durys emes jerlerin tekseredi.\r\n• Endorektaldi ýltradybystyq tekserý: Ýltradybystyq zondty tik ishekke engizedi. Ol adamǵa  estilmeıtin dybystyq tolqyndar jiberedi. Tolqyndar ishektiń qabyrǵasynan jáne qorshaǵan tinderden shyǵady, al kompıýter jańǵyryqtyń sıpatyn –keskin túrine túsiredi. Onda isiktiń tik ishekke qanshalyqty tereńdeı túskenin nemese obyrdyń lımfa túıinderine qanshalyqty keńinen taralǵanyn nemese basqa qorshaǵan tinderge taralǵan-taralmaǵanyn kórýge bolady.\r\n• Keýde rentgeni:  isiktiń ókpege jaıylǵanyn ne jaıylmaǵanyn kórsetedi.\r\n• Kompıýterli tomografııa: kompıýterge qosylǵan rentgen apparatýrasy patsıenttiń denesiniń jeke aımaqtarynyń birneshe tolyq sýretin jasaıdy. Oǵan kontrasty  zatty  ınektsııalaýǵa bolady. Kompıýterli tomografııa qaterli isiktiń  baýyrǵa, ókpege nemese basqa múshelerge taralǵan-taralmaǵandyǵyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nSonymen qatar, dáriger qaterli isiktiń taralýyn anyqtaý úshin basqa da synaq túrlerin (mysaly, IaMR sekildi) taǵaıyndaı alady. Keıde ony joıý sátine deıin onkologııalyq kezeńin anyqtaý múmkin bolmaıdy. (Kolorektaldy qaterli isikti hırýrgııalyq emdeý «emdeý» bóliminde sıpattalǵan.)\r\n\r\nDárigerler kolorektaldy qaterli isiktiń kelesi kezeńderin qarastyrady:\r\n\r\n• 0-kezeń: qaterli isik tik ishektiń astynada eń tereń qabattarynda ǵana kezdesedi. Kolorektaldy qaterli isiktiń bul kezeńi sonymen qatar jergilikti kartsınoma dep atalady.\r\n• I kezeń: Isik ishektiń ishki qabyrǵasyna nemese tik ishekke deıin ósedi. Isik qabyrǵadan ótip óspeıdi.\r\n• II kezeń: Isik ishektiń qabyrǵasyna nemese tik ishekke tereń enedi nemese onyń janyna shyǵyp ósedi. Ol kórshi tinderdi de jaýlaıdy, alaıda obyr jasýshalry lımfa túıinine túspeıdi.\r\n• III etap: obyr lımfa túıinderine taralady, biraq basqa múshelerge taralmaıdy.\r\n• IV kezeń: obyr baýyr nemese ókpe sııaqty basqa múshelerge taralady.\r\n• Retsıdıv ( Ótkizý): Bul biraz ýaqyt anyqtalmaı qalǵan, emdelýden keıin qaıta paıda bolǵan obyr isigi. Aýrý tik ishekte nemese basqa aǵazaǵa qaıta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nEMDEÝ\r\n\r\nKolorektaldy qaterli isigi bar naýqastardyń kópshiligi medıtsınalyq kómekke qatysty sheshimder qabyldaýǵa belsendi qatysady. Árıne, olar óz aýrýlary men emdeý múmkindikteri týraly múmkindiginshe barlyǵyn bilgisi keledi. Alaıda, onkologııalyq dıagnoz qoıylǵannan keıin patsıentter eseńgirep, boılaryn kúızelis bılep dárigerge   barlyq qajetti suraqtardy qoıa almaı qalady. Bul máseleni dárigerge barar aldynda suraqtar tizimin jasap alý arqyly retteýge bolady.\r\n\r\nDárigerdiń aıtqandaryn este saqtaý ońaı bolýy úshin patsıentter qajetti málimetterdi jazyp alady nemese dıktofon paıdalanýǵa ruqsat suraıdy. Keıbir naýqastar ózderiniń týystary men dosynyń  dárigermen sóıleskende, talqylaýǵa qatysýǵa, jazbalar jasaýǵa nemese jaı tyńdaýǵa qatysqanyn qalaıdy.\r\n\r\nSizge birden barlyq suraqtardy qoıýdyń qajeti joq. Sizdiń áli alda dárigerge nemese meıirbıkeńizge túsiniksiz nárseni  túsindirýin ótinýińizge nemese qosymsha aqparattar alý úshin múmkindikter bolady. Sizdiń dárigerińiz sizdi kolorektaldy qaterli isikti emdeý tájirıbesi bar mamanǵa joldaıdy  nemese oǵan ózińiz surana alasyz. Kolorektaldy qaterli isikti emdeıtin  mamandarǵa gastroenterologtar (as qorytý júıesiniń aýrýlaryna mamandandyrylǵan dárigerler), hırýrgtar, medıtsınalyq onkologtar jáne radıologtar kiredi. Bir naýqasqa birneshe dáriger qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEMDEÝ ÁDISTERI\r\n\r\nEmdeý ádisin tańdaý, negizinen, isikterdiń jıek ishektiń nemese tik ishektiń ornynan qozǵalýyna  sondaı-aq aýrý satysyna baılanysty jasalady. Kolorektaldy qaterli isikti emdeý hırýrgııa, hımıoterapııa, bıologııalyq terapııa nemese radıatsııalyq terapııany qamtýy múmkin. Keıbir jaǵdaılarda biriktirilgen emdeýler júrgiziledi.\r\n\r\nKeıde jıek ishektiń obyryn emdeýi tik ishektegi  qaterli isikti emdeýden erekshelenedi. Tómende eki túrli jaǵdaıdaǵy obyrdy emdeý tásilderi bólek-bólek jazylǵan.\r\n\r\nDáriger naýqasqa emdeý ádisterin jáne kútiletin nátıjeler týraly aıtyp beredi. Naýqas pen dáriger birlese otyryp qajetti jaǵdaılarǵa jaýap beretin emdeý josparyn jasaı alady.\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardy emdeý jergilikti nemese júıeli bolýy múmkin:\r\n\r\n• Jergilikti terapııa: Hırýrgııalyq aralasý jáne sáýleli terapııa jergilikti terapııanyń túrleri bolyp tabylady. Olardyń kómegi arqyly jıek ishektegi nemese tik ishektiń nemese jaqyn jerde ornalasqan qaterli isikter joıylady nemese buzylady. Kolorektaldy qaterli isik basqa múshelerge taralsa, jergilikti terapııa osy aýmaqtardaǵy aýrýdy baqylaý úshin paıdalanylýy múmkin.\r\n• Júıelik terapııa: hımıoterapııa jáne bıologııalyq terapııa  júıeli terapııaǵa jatady. Dárilik zattar qan quramyna enedi jáne búkil aǵzada obyr kletkalarynyń ósýin buzady nemese tejeıdi.\r\n\r\nQaterli isik aýrýlaryn emdeý ádisteri kóbinese saý kletkalar men tinderge zııan keltirgendikten, janama áserler óte kóp kezdesip jatady. Mundaı janama áserler, negizinen, emdeýdiń túri men uzaqtyǵyna baılanysty bolady. Olar sondaı-aq ártúrli patsıentte ártúrli bolady jáne ár keıingi emdeý kýrsymen ózgerýi múmkin. Emdeý kýrsyn bastamas buryn, dárigerler yqtımal bolatyn janama áserler týraly patsıentterge aıtady jáne olarmen kúresý  joldaryn usynady.\r\n\r\nAýrýdyń kez-kelgen kezeńinde terapııanyń janama áserlerin azaıtý, aýrýdy jáne basqa da belgilerdi jeńildetý úshin sondaı-aq emotsıonaldy jaǵdaıyn baqylap , qoldaý kórsetiledi.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý - bul kolorektaldy qaterli isikke arnalǵan eń kóp qoldanylatyn em túri.\r\n\r\n• Kolonoskopııa:  Kolonoskoptyń kómegimen jıek ishek nemese   tik ishektiń joǵarǵy jaǵyndaǵy shaǵyn qaterli polıp alynýy múmkin. Rektýmnyń tómengi bóligindegi keıbir shaǵyn isikter\n anýs arqyly kolonoskopsyz da joıylady.\r\n• Laparoskopııa: Jıek ishek qaterli isigi erte kezeńinde ushynda jaryǵy bar juqa tútikpen(laparoskoppen)  joıylýy múmkin. Bul úshin ish qabyrǵasyn úsh-tórt jerinen juqalap tiledi. Laparoskoptyń kómegimen hırýrg ish qýysynyń múshelerin kóre alady. Isikter men saý ishektiń bir bóligi joıylady. Ishki lımfa túıinderin de joıýy múmkin. Hırýrg qalǵan ishek pen baýyrdy qaterli isikke qarsy tekseredi.\r\n• Ashyq hırýrgııa: Hırýrg isinýdi jáne saý  jıek ishek  pen tik ishektiń bir bóligin alyp tastaý úshin qursaq qýysynyń úlken bóligin kesip tastaıdy. Ol kezde keıbir irgeles lımfa túıinder de joıylýy múmkin. Hırýrg qalǵan ishek pen baýyrdy qaterli isikke qarsy tekseredi.\r\n\r\nJıek ishek nemese tik ishekterdi alyp tastaǵannan keıin, hırýrg ádette saý jerlerdi biriktiredi. Alaıda, keıde qalpyna keltirý múmkin bolmaı qalady. Bul jaǵdaıda hırýrg aǵzanyń shlak  shyǵarýy úshin jańa ádisin jasaıdy. Ishek qýysynyń qabyrǵasynda sańlaý (stoma) jasalady, ishektiń joǵarǵy jaǵyn stomamen baılanystyrady jáne onyń tómengi ushyn jabady. Stomany jasaý operatsııasy kolostomııa dep atalady. Shlak jınaý jáne ony ustap turý úshin stomaǵa arnaıy jelim arqyly jalpaq qap bekitilgen.\r\n\r\nPatsıentterdiń kópshiligi úshin stoma ýaqytsha shara bolyp tabylady. Ol operatsııadan keıin ishektiń jáne tik ishektiń saýyǵýyna deıin qajet. Emdelgennen  keıin hırýrg ishektiń bólikterin biriktiredi jáne stomany jabady. Keıbir naýqastar, ásirese tik ishektiń tómengi bóliginde ornalasqan isigi bolsa, árqashan stomaǵa muqtaj bolyp qalady.\r\n\r\nKolostomııasy bar naýqastar titirkenýi múmkin. Dáriger, meıirbıke nemese enterostomaldi terapevt patsıentke stomanyń aýmaǵyn taza ustap, titirkený men ınfektsııany qalaı boldyrmaý kerektigin úırete alady. Reabılıtatsııa bóliminde stomaǵa qalaı qaraýdy úırený týraly tolyǵyraq aqparat bar.\r\n\r\nÁr patsıenttiń operatsııadan keıingi jazylý ýaqyty ártúrli. Alǵashqy birneshe kún ishinde yńǵaısyzdyq týyndaýy zańdy. Dárigerler aýyrsynýmen kúresýge aıtarlyqtaı járdem beredi. Hırýrgııadan buryn dáriger nemese meıirbıkemen birlese otyryp aýyrsynýdy jeńildetý sharalaryn talqylaý qajet. Hırýrgııalyq operatsııadan keıin dáriger qurylǵan josparda  jetkiliksiz jaıttar bolsa, jospardy túzetýi múmkin.\r\n\r\nBiraz ýaqytqa deıin naýqastar jıi  sharshap, ózderin áliz sezinip júredi. Operatsııanyń áseri, odan ózge,  ish qatý nemese dıareıanyń paıda bolýyna alyp keledi. Dárigerler dereý emdeýdi qajet etetin qan ketý, ınfektsııa jáne basqa da jaıttardyń  yqtımal belgilerin baqylaıdy.\r\n\r\nHımıoterapııa\r\n\r\nHımıoterapııada rak jasýshalaryn joıý úshin obyrǵa qarsy preparattar qoldanylady. Bul zattar qanǵa aralasady jáne búkil aǵzadaǵy obyr jasýshalaryna áser etýi múmkin.\r\nObyrǵa qarssy  preparattar ishke engiziledi, alaıda olardyń keıbireýleri aýyz arqyly iship emdelýge negizdelgen. Emdeý ambýlatorııalyq-emhanalyq bólimde, dárigerlik bólimde nemese úıde júrgizilýi múmkin. Sırek jaǵdaıda aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolýy múmkin.\r\nHımıoterapııanyń janama áseri negizinen preparattyń túri men onyń mólsherine baılanysty.\r\n\r\nBul preparattar tez bólinýge qabiletti, qalypty jasýshalardy da zaqymdaıdy:\r\n\r\n• Qan jasýshalary: Bul jasýshalar ınfektsııamen kúresedi, qannyń uıýyna qatysady jáne barlyq múshelerge ottegin jetkizedi. Dáriden zaqymdanǵan qan jasýshalary ósedi, sodan jıi ınfektsııalaný, qantalaý nemese qan ketý qaýpi artyp, turaqty álsizdik pen sharshaý sezimderi paıda bolady.\r\n• Shash túbiri jasýshalary: hımıoterapııa preparattary shashtyń túsýine áser etýi múmkin. Shash qaıtadan ósedi, biraq burynǵy túster men qurylymdardan biraz ózgeshe bolýy múmkin.\r\n• As qorytý joldaryna  demeý beretin jasýshalar: Hımıoterapııanyń áserinen tábet nasharlap, júrek aınyp, qusý, dıareıa nemese erin men aýzda jara paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKolorektaldy qaterli isikke arnalǵan hımıoterapııa qoldyń alaqandary men aıaq tabany terisiniń qyzarýy men aýyrsynýyn da týyndatady. Teri túleýi múmkin.\r\n\r\nDárigerler osy janama áserlerdiń kópshiligin baqylaý tásilderin usynady. Alaıda keıinnen emdeý sońynda bári qalpyna kelip jaataddy.\r\n\r\nBıologııalyq terapııa\r\n\r\nBastapqy oqshaýlaýdan tys taralǵan keıbir kolorektaldy qaterli isik aýrýlary bıologııalyq terapııa túrinde monoklonaldy antıdenelerdi alady. Monoklonaldy antıdeneler kolorektaldy obyr jasýshalaryn baılanystyrady. Olar rak jasýshalarynyń ósýine jáne onkologııalyq aýrýlardyń taralýyna kedergi keltiredi. Monoklonaldy antıdeneler dárigerlik keńsede, aýrýhanada nemese klınıkada ınektsııa túrinde engiziledi. Keıbir naýqastar bir mezgilde hımıoterapııamen qamtamasyz etiledi.\r\n\r\nEmdeý barysynda dárigerler problemalardyń belgilerin baıqaıdy. Keıbir naýqastar allergııalyq reaktsııalardyń aldyn alý úshin dári-dármekterdi qabyldaıdy. Janama áseri negizinen paıdalanylatyn monoklonaldy antıdenelerdiń túrine baılanysty. Jaǵymsyz áserlerge bórtpe, bezgek, ishtiń aýyrýy, qusý, dıareıa, qan qysymynyń ózgerýi, qan ketý nemese dem alýdyń qıyndaýy problemalary jatady. Ádette terapııanyń alǵashqy kýrsynan keıin janama áserler azaıady.\r\n\r\nSáýlelik terapııa\r\n\r\nSáýlelik terapııa (radıoterapııa dep te atalady)  rak jasýshalaryn joıý úshin joǵary energııaly sáýlelerdi paıdalaný arqyly júzege asady. Ol sáýle túsken aımaqtardaǵy  ǵana qaterli isikterge áser  etedi. Dárigerler onkologııalyq aýrýlardy emdeý úshin ár túrli radıatsııalyq terapııany paıdalanady. Keıde eki túrli emdi bir mezgilde taǵaıyndaıdy:\r\n• Syrtqy ekspozıtsııa: Radıatsııa qurylǵydan keledi. Radıoterapııa úshin qoldanylatyn apparattardyń eń kóp taraǵan túri - syzyqty údetkish. Patsıentterdiń kópshiligi aýrýhanada nemese klınıkada aptasyna 5 kún, birneshe apta boıy emdeledi.\r\n• Ishki ekspozıtsııa (ımplantatsııalanatyn sáýlelený nemese brahıterapııa): Radıatsııa isiktiń tikeleı nemese janyndaǵy juqa tútikterge ornalastyrylǵan radıoaktıvtik materıaldan shyǵady. Emdeý kezinde naýqas aýrýhanaǵa jatady, al ımplant, ádette, birneshe kún boıy ishte qaldyrylady. Ádette naýqas aýrýhanadan shyqqanǵa  deıin ony alyp tastaıdy.\r\n• Ishki operatsııalyq sáýlelik terapııa (IORT): Keıbir jaǵdaılarda sáýlelendirý hırýrgııalyq operatsııa kezinde oryndalady.\r\n\r\nJaǵymsyz áserler kóbinese alynǵan radıatsııanyń mólsherine jáne qaı músheniń emdelýine baılanysty oryn alyp jatady. Qursaq qýysyna nemese jambas aımaǵyna júrgizilgen radıoterapııadan  júrek aıný, qusý, dıareıa,  nájiste qannyń bolýy nemese ishek qozǵalǵyshtyǵynyń artýy degen sekildi jaǵymsyzdyqtar oryn alýy múmkin. Odan sondaı-aq zár shyǵarýdyń qıyndaýy sııaqty problemalar da týdyrýy múmkin. Sonymen qatar, sáýlelengen aımaqtaǵy teri qyzyl, qurǵaq jáne bújirlenip ketýi múmkin. Anýstyń terisi asa sezimtal bolyp qalady.\r\n\r\nRadıoterapııanyń kýrtaryn qabyldaý baryssynda naýqas ózin óte sharshań sezinýi múmkin, ásirese keıingi emdeý aptalarynda olaı sezinýi údeı túsedi. Bul jaǵdaılarda tynyǵý óte mańyzdy, biraq dárigerler, ádette, patsıentterge eń belsendi ómir saltyn saqtaýǵa keńes beredi.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııanyń jaǵymsyz áseri unaı bermee de, dárigerdiń olardy emdeýge nemese baqylaýǵa qabileti jetýi kerek. Eger osy jaısyzdyqtardyń bárine shydasa, emdeýdiń sońy qýantarlyq bolmaq.\r\n\r\nKolorektaldy qaterli isikti emdeý\r\n\r\nJıek ishektiń obyry kóbinese hırýrgııalyq jolmen emdeledi. Olardyń keıbireýleri hırýrgııa, sonymen qatar hımıoterapııa. Keıbir jaǵdaılarda aýrýdyń sońǵy kezeńderinde bıologııalyq terapııa taǵaıyndalady.\r\n\r\nJıek ishek obyry bar naýqastarǵa kolostomııa óte sırek jaǵdaıda qajet bolýy múmkin.\r\nRadıatsııalyq terapııa da  jıek ishek obyryn emdeý úshin sırek qoldanylady, biraq keıde aýyrsynýdy jáne basqa belgilerdi jeńildetý úshin qoldanylady.\r\n\r\nTik ishektiń qaterli isigin emdeý\r\n\r\nTik ishektiń qaterli isiginiń barlyq kezeńderinde kóbinese hırýrgııa qoldanylady. Keıbir naýqastarǵa hırýrgııa, radıatsııalyq terapııa jáne hımıoterapııa taǵaıyndalady. Keıbir jaǵdaılarda aýrýdyń sońǵy kezeńderinde bıologııalyq terapııa da taǵaıyndalyp júr. \r\n\r\nRektaldi obyrmen aýyratyn 8 naýqastyń bireýi turaqty kolostomııaǵa muqtaj.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa operatsııadan buryn jáne keıin qoldanylýy múmkin. Keıbir naýqastar isikke deıin operatsııadan buryn sáýle terapııasyn qabyldaıdy, biraq basqa jaǵdaılarda, isik ornynda qalýy múmkin obyr jasýshalaryn joıý úshin operatsııadan keıin taǵaıyndalady. Keıbir aýrýhanalarda naýqastar hırýrgııa kezinde sáýlelik terapııany qosa qabyldaıdy.  Sondaı-aq, radıatsııanyń terapııasy qaterli isik aýrýlaryn jáne onkologııalyq aýrýlardan bolatyn basqa belgilerdi azaıtý úshin taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nQOSYMShA MEN  ALTERNATIVTI MEDITsINA\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq naýqastar qosymsha jáne balamaly medıtsına ádisterin unatady:\r\nQosymsha ádisterge qaterli isikke birge qoldanylatyn standartty hımıoterapııa jáne sáýleli terapııa sııaqtylar jatady. Balama ádister - standartty emdeý ádisteriniń ornyna qoldanylatyn ádIster.\r\n\r\nAkýpýnktýra (akýpýnktýra), terapevtik massaj, ósimdik derıvatıvteri, vıtamınder nemese arnaıy dıetalar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne rýhanı saýyqtyrý - qosymsha nemese balamaly medıtsına túrleri bolyp tabylady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq naýqastar qosymsha nemese balama terapııa ádisterin qoldaný nátıjesinde ózderiniń densaýlyq jaǵdaıynyń jaqsarǵanyn atap ótti. Degenmen, qosymsha jáne balamaly medıtsınanyń keıbir túrleri hımıoterapııa men radıoterapııanyń áser etý mehanızmderin ózgerte alady. Bul ózgerister naýqasqa zııan keltirýi múmkin. Sonymen qatar, qosymsha jáne balamaly medıtsınanyń belgili bir túrleri jeke-jeke qoldanylǵan jaǵdaıda da zııandy bolýy múmkin. Qosymsha jáne balamaly medıtsınanyń keıbir túrleri qymbat turady.\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardy emdeý jáne qoldaý\r\n\r\nMundaı qaterli isikpen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdar aýrýymen baılanysty emotsıonaldy jáne praktıkalyq máselelerdi sheshý úshin kómekke muqtaj. Mundaı jaǵdaılarda ózara qoldaý toptary óte paıdaly bolýy múmkin. Bul uǵym kóptegen batys elderinde keńinen taralǵan. Osyndaı toptarda\n onkologııalyq naýqastar ózderiniń bilimderi men tájirıbesin bóliý úshin, aýrýǵa jáne emniń áserine qalaı qarsy turý kerektigi jaıynda áńgimelesý úshin  jınalyp turady.\r\n\r\nQaterli isigi bar naýqastar óz otbasylaryna, jumys oryndaryn saqtap qalýǵa, kúndelikti ómirin saqtap qalýyna asa qatty alańdýshylyq tanytady. Jáne de naýqastardyń emdelýge, aýrýhanaǵa jatýǵa, sondaı-aq medıtsınalyq qyzmetterge aqy tóleý qajettiligine baılanysty alańdaýshylyqtar da janyn jegideı jeıdi. Onkologııalyq naýqastarǵa qatysty kóptegen máselelerge, ádette, densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\nTamaqtaný jáne dene belsendiligi \r\n\r\nOnkologııalyq naýqastardyń ózderin kútimildep júrýleri óte mańyzdy. Árıne, bul jaqsy tamaqtaný men dene belsendiliginiń maksımaldy túrde qalypta ustaýlaryn bildiredi. Mundaı naýqastarǵa salmaqtaryn túsirip almaý úshin, qajetti mólsherdegi kalorııany tutyný qajet. Jetkilikti mólsherde aqýyzdardy paıdalanǵan jón. Jaqsy tamaqtaný -jaǵdaılarynyń jaqsaryp jáne kóp energııa jınaý úshin kómektesedi.\r\n\r\nÁsirese, em qabyldaý kezeńinde nemese em qabyldap bolǵannan soń  tábettiń nasharlaýy múmkin.  Olar ózderin jaısyz sezinip,  sharshap nemese aýyzdarynyń dám sezýi ózgerýi. Sondaı -aq emdik sharalardyń janama áserlerinen, mańyzdy máseleler týyndaýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa  da medıtsına qyzmetkeri tamaqtanýǵa baılanysty týyndaǵan máselelerdi sheshý túrlerin usynyp, kómektesedi.\r\n\r\nÓz belsendilikterin túsirmegenniń arqasynda kóptegen naýqastar ózderin jaqsy sezinedi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý jáne basqa da jattyǵýlar myqty bolýǵa, energııany saqtap, ómirlik tonnýsty túsirmeýge kómektesedi. Jattyǵýlar júrek aınyǵandy jáne aýyrsynýdy basyp, sol arqyly em júrgizý protsessterine jeńildik týdyrady.  Sonymen qatar, kúızelisten de aryltady. Fızıkalyq turǵydan salmaq túsirmeı turyp óz dárigerińizben keńesip alǵanyńyz jón. Eger fızıkalyq jattyǵýlar aýyrsynýdy  nemese basqa máselelerdi týyndatsa, dárigerińizge aıtyp, fızıkalyq jattyǵýlardy ózgertý aıasynda keńes alǵanyńyz jón.\r\n\r\nREABILITATsIIa\r\n\r\nSaýyqtyrý - onkologııalyq aýrýlardy emdeýdiń mańyzdy kezeńi. Dárigerler patsıentterdi qalypty ómirge tezirek qaıtarý úshin bar kúsh-jigerin salady.\r\n\r\nNaýqasta stoma bolsa, ol oǵan qalaı qarap, kútim jasaý kerektigin bilýi kerek. Oǵan dárigerler, medbıkeler jáne enterostomdyq terapevtter kómektesedi. Endestomalyq terapevter patsıentke hırýrgııadan buryn naýqasty kútý týraly sóılesý úshin kezdesedi. Operatsııadan keıin naýqasqa stomany qalaı kútimildeý kerektigi jaıynda úıretedi. Olar naýqastyń ómir salty máselelerin, onyń ishinde emotsıonaldy, fızıkalyq jáne jynystyq aspektilerdi talqylaıdy. Ádette, olar resýrstar men qoldaý toptary týraly aqparat bere alady.\r\n\r\nKeıingi kútim\r\n\r\nKeıingi kútim, kolorektaldy qaterli isikti emdeýde óte mańyzdy ról atqarady. Tipti qaterli isik tolyq joıylsa nemese buzdyrylsa, aýrý keıde qaıta tap berýi múmkin, óıtkeni anyqtalmaǵan qaterli isik jasýshalary emdeýden keıin denede qaldy. Dáriger naýqastyń saýyǵýyn qadaǵalaıdy jáne onkologııalyq aýrýlardyń qaıtarylanyp qalmaýyn jiti tekserip turady. Merzimdi tekserýler densaýlyq jaǵdaıynyń kez-kelgen ózgeristerin anyqtap, qajet bolǵan jaǵdaıda emdeýge kómektesedi.\r\n\r\nMundaı tekserýler fızıkalyq tekserýden (rektýmnyń tsıfrlyq saraptamasyn qosa), zerthanalyq zertteýlerden (sonyń ishinde fekaldy jasyryn qan synaǵy jáne CEA synaǵy), kolonoskopııadan, flıýoroskopııadan, kompıýterlik tomografııadan nemese basqa da zertteýlerden turady.\r\n\r\nALDYN ALÝDAǴY ǴYLYMI ZERTTEÝ\r\n\r\nKolorektaldy qaterli isikti belgili bir taǵamdyq qospalarmen nemese preparattarmen aldyn alýǵa bolatynyn anyqtaý úshin zertteýler júrgizilýde. Mysaly, búkil el boıynsha zertteýshiler D dárýmenin jáne kaltsıı qospalaryn, selendi jáne Tselekoksıbtiń polıptermen aýyratyn adamdarǵa áserin zertteıdi.\r\n\r\nSkrınıng jáne dıagnostıka salasyndaǵy zertteýler\r\n\r\nǴalymdar polıpter men kolorektaldy qaterli isikterdiń bolýyn tekserýdiń jańa ádisterin tekserip jatyr.\r\n\r\nEmdeýdi zertteý\r\n\r\nZertteýshiler hımıoterapııa men bıologııalyq terapııa múmkindikterin zerttep jatyr. Olar jańa preparattardy, jańa kombınatsııalardy jáne ártúrli dozalardy zertteıdi. Sonymen qatar, emdeýdiń janama áserlerin azaıtý úshin zertteýler júrgizilýde.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1297,'article','81','Аноректалдық қатерлі ісік','kz','2018-07-13 10:07:16','2018-07-13 10:03:00','Аноректалдық қатерлі ісік – қатерлі ісіктердің сирек түрі. Айналшық (анус) – ас қорытy жолдарының төменгі ұшындағы саңылау, ол арқылы организмнен нәжіс сыртқа шығарылады. Ол тік ішектің ұшында  терінің сыртқы қабатымен қалыптасқан. Аноректалдық қатерлі ісік – айналшықтың тіндерінде қатерлі ісік жасушалары пайда болатын ауру.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=81',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аноректалдық','y','   Аноректалдық қатерлі ісік Аноректалдық қатерлі ісік – қатерлі ісіктердің сирек түрі. Айналшық (анус) – ас қорытy жолдарының төменгі ұшындағы саңылау, ол арқылы организмнен нәжіс сыртқа шығарылады. Ол тік ішектің ұшында  терінің сыртқы қабатымен қалыптасқан. Аноректалдық қатерлі ісік – айналшықтың тіндерінде қатерлі ісік жасушалары пайда болатын ауру. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\n Аноректалдық қатерлі ісік – қатерлі ісіктердің сирек түрі. Айналшық (анус) – ас қорыту жолдарының төменгі ұшындағы саңылау, ол арқылы организмнен нәжіс сыртқа шығарылады. Ол тік ішектің ұшында  терінің сыртқы қабатымен қалыптасқан. Аноректалдық қатерлі ісік – айналшықтың тіндерінде қатерлі ісік жасушалары пайда болатын ауру.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nСимптомдарына айналшық саңылауы аумағындағы қан кетуі, ауырсыну немесе ісінулердің пайда болуы жатады. Айналшықтың қышуы және бөлінділер де анаоректалдық қатерлі ісіктің симптомдары болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу әдістеріне сәулемен емдеу, химиялық емдеу және хирургиялық араласу жатады. Емдеу әдісі ісіктің таралуына, түріне, өлшеміне және орналасуына байланысты анықталады.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1298,'article','144','Фолликулит','kz','2018-07-19 08:47:26','2018-07-19 08:45:00','Фолликулит – бұл тері астында орналасқан шағын қалташалар - фолликулдардың инфекциясы немесе қабынуы, фоликулдарда шаш түзіліп, өседі.  Фолликулит дененің кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін, бірақ, ол шаш түбінде, киімнің денеге үйкелетін тұстарында – мысалы, қолда, бөкседе жиі болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=144',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ф','Фолликулит','y','   Фолликулит Фолликулит – бұл тері астында орналасқан шағын қалташалар - фолликулдардың инфекциясы немесе қабынуы, фоликулдарда шаш түзіліп, өседі.  Фолликулит дененің кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін, бірақ, ол шаш түбінде, киімнің денеге үйкелетін тұстарында – мысалы, қолда, бөкседе жиі болады. Фолликулит – бұл тері астында орналасқан шағын қалташалар - фолликулдардың инфекциясы немесе қабынуы, фоликулдарда шаш түзіліп, өседі.  Фолликулит дененің кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін, бірақ, ол шаш түбінде, киімнің денеге үйкелетін тұстарында – мысалы, қолда, бөкседе жиі болады. \r\n\r\n   \r\n \r\n\r\nФолликулиттің жиі себебі – бактериалдық инфекция, бірақ, зеңдік инфекциядан да туындауы мүмкін.\r\n\r\nФолликулит шаштың бір немесе бірнеше шумағының маңында немесе түбінде қызарған, ауырсынатын аумақ түрінде басталады. Одан кейін бұл бөлік терідегі іріңді төмпешікке (пустула) айналады, ол кейде қышып, күйдіретін сезім береді. Пустуланы ашқанда  ірің және/немесе қан шығуы мүмкін.\r\n\r\nИнфекциялық  фолликулиттің терінің бетіне жақын орналасатын жеңіл жағдайлар әдетте, өздігінше, шамамен 2 аптадан кейін жазылады. Терең және күрделі инфекциялық  фолликулитте әдетте, ішетін антибиотиктер мен зеңге қарсы препараттар жақсы көмектеседі.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1299,'article','600','Әйелдерде жамбастың созылмалы ауырсынуы','kz','2018-10-11 07:26:40','2018-10-11 07:24:00','Әйелдердің ішінің төменгі жағы мен жамбасының ауруы  кем дегенде 6 айға созылса, оны  __созылмалы ауырсыну__ деп атайды. Ауру сипаттары тұрақты немесе өтпелі болуы мүмкін, сонымен қатар қатты және әлсіз ауырсынулар болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=600',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ә','Әйелдерде','y','   Әйелдерде жамбастың созылмалы ауырсынуы Әйелдердің ішінің төменгі жағы мен жамбасының ауруы  кем дегенде 6 айға созылса, оны  __созылмалы ауырсыну__ деп атайды. Ауру сипаттары тұрақты немесе өтпелі болуы мүмкін, сонымен қатар қатты және әлсіз ауырсынулар болады. Әйелдердің ішінің төменгі жағы мен жамбасының ауруы  кем дегенде 6 айға созылса, оны  созылмалы ауырсыну деп атайды. Ауру сипаттары тұрақты немесе өтпелі болуы мүмкін, сонымен қатар қатты және әлсіз ауырсынулар болады.\r\n\r\nЕтеккір кезіндегі аурулар қайталанбалы  созылмалы  жамбас ауруының белгісі.  Созылмалы жамбас  ауруына жамбас органдарының инфекциялары, эндометриоз, аденомиоздың және зәр шығару жолдарының  немесе ішектің аурулары себеп болуы мүмкін. Сондай-ақ  әйелдерде жамбастың созылмалы ауырсынуы бұрынырақ орын алған физикалық немесе жыныстық зорлық зомбылықтардың салдарынан туындауы мүмкін.\r\n\r\nЖамбастың созылмалы ауырсынуын емдеу курсы  дәрі-дәрмектер, операция, когнитивті терапия, және эмоционалдық қолдау  көрсету арқылы жүзеге асады. Емдік шараларды  ауру себебіне байланысты (егер белгілі болса) немесе ауырсынудың сипатына байланысты тағайындайды.  \r\n\r\nТегтер: \r\nІштің төменгі бөлігінің ауруы    \r\nетеккір кезіндегі  ауырсынулар      \r\nжамбас инфекциялары      \r\nэндометриоз     \r\nәйелдердің ауырсынулары\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1300,'article','621','Темекі шегудің зияндылығы және шылым шегуді қалай доғаруға болады','kz','2018-11-08 05:56:03','2018-11-08 05:45:00','Темекі – ол жендет. Мектепте баршамызға бір грамм никотиннің өзі жылқыны өлтіретіні жайында айтылғаны мәлім. Егер сіз шылым шегетін болсаңыз, онда сіздің бойыңызда түрлі аурулардың дамитыны сөзсіз. Және сіз темекі шексеңіз, шекпеген кездегі өміріңізбен салыстырғанда өмірмен ертерек хош айтысуыңыз мүмкін. Темекі шегу адам ағзасының кез-келген мүшесінің ауруларына әкеп соғады. Әлемдегі бес өлімнің біреуі темекінің салдарынан келіп жатады екен. Темекі шегу өкпе эмфиземасына себеп болады және жүpек-қан тамырлары ауруларын, қатерлі ісік ауруларын, сондай-ақ жүктілік пен туа біткен деформацияларды да дамыту қаупін айтарлықтай арттырады. Түбінде, темекі шегу адам бетіндегі әжімдердің пайда болуын тездетеді, сондықтан темекі шегетіндердің терісі шылым шекпейтіндердің терісінен қарағанда едәуір кәрі көрініп тұрады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=621',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Темекі','y','   Темекі шегудің зияндылығы және шылым шегуді қалай доғаруға болады Темекі – ол жендет. Мектепте баршамызға бір грамм никотиннің өзі жылқыны өлтіретіні жайында айтылғаны мәлім. Егер сіз шылым шегетін болсаңыз, онда сіздің бойыңызда түрлі аурулардың дамитыны сөзсіз. Және сіз темекі шексеңіз, шекпеген кездегі өміріңізбен салыстырғанда өмірмен ертерек хош айтысуыңыз мүмкін. Темекі шегу адам ағзасының кез-келген мүшесінің ауруларына әкеп соғады. Әлемдегі бес өлімнің біреуі темекінің салдарынан келіп жатады екен. Темекі шегу өкпе эмфиземасына себеп болады және жүpек-қан тамырлары ауруларын, қатерлі ісік ауруларын, сондай-ақ жүктілік пен туа біткен деформацияларды да дамыту қаупін айтарлықтай арттырады. Түбінде, темекі шегу адам бетіндегі әжімдердің пайда болуын тездетеді, сондықтан темекі шегетіндердің терісі шылым шекпейтіндердің терісінен қарағанда едәуір кәрі көрініп тұрады. \r\n\r\nТемекі – ол жендет. Мектепте баршамызға бір грамм никотиннің өзі жылқыны өлтіретіні жайында айтылғаны мәлім. Егер сіз шылым шегетін болсаңыз, онда сіздің бойыңызда түрлі аурулардың дамитыны сөзсіз. Және сіз темекі шексеңіз, шекпеген кездегі өміріңізбен салыстырғанда өмірмен ертерек хош айтысуыңыз мүмкін. Темекі шегу адам ағзасының кез-келген мүшесінің ауруларына әкеп соғады. Әлемдегі бес өлімнің біреуі темекінің салдарынан келіп жатады екен. Темекі шегу өкпе эмфиземасына себеп болады және жүрек-қан тамырлары ауруларын, қатерлі ісік ауруларын, сондай-ақ жүктілік пен туа біткен деформацияларды да дамыту қаупін айтарлықтай арттырады. Түбінде, темекі шегу адам бетіндегі әжімдердің пайда болуын тездетеді, сондықтан темекі шегетіндердің терісі шылым шекпейтіндердің терісінен қарағанда едәуір кәрі көрініп тұрады.\r\n \r\nТемекі шегуден бас тарту арқылы сіз өмір сүру ұзақтығын көбейту және ғұмырыңыздың сапасын жақсарту үшін ең маңызды қадамды жасаған болып саналасыз.\r\n\r\n- Темекі шегуді тоқтатқандар, оны доғармағандарға қарағанда ұзақ уақыт бойы өмір сүреді. Мысалы, 50 жасқа дейін темекі шегуді тастаған жандар, алдағв 15 жылдық өмірін ұзартқанмен тең.\r\n- Темекі шегуді тоқтату өкпенің қатерлі ісігін, басқа да онколгиялық  ауруларды, жүрек тоқтауы, инсульттің және созылмалы өкпе ауруларының даму қаупін айтарлықтай төмендетеді.\r\n- Темекі шегуді тоқтатудың денсаулыққа пайдалы қасиеттерін салыстырғанда, жеңіл салмақ жоғарылату немесе иекмсіздік синдромы сияқты кейбір қолайсыздықтар туындамайды.\r\n\r\nТемекі түтіні және шылым шегудің зияны жайында\r\n\r\nТемекі түтінінде 5 мыңға жуық химиялық заттар бар, олардың 200-і улы заттарға, ал 50-і - қатерлі ісікке әкелетін заттарға жатады.  Темекі түтінде болатын кейбір заттардың  біздің ағзамызға қаншалықты әсер ететінгі жайында.\r\n- Көміртек тотығы - дәмі мен иісі жоқ уландырғыш газ, оның көп мөлшерде адам өлтіреді. Бұл газ көліктің түтін шығатын  құбырынан да шығады.\r\n- Мышьяк - егеуқұйрық уы.\r\n- Цианисті суттегі – ол да у, оны  кезінде фашистік концлагерлердегі камераларында пайдаланған газды зат.\r\n- Аммиак - дәретхана тазалау үшін пайдаланылатын зат.\r\n- Ацетон - бұл актасты сұйық зат, қазір оны лак тазартқыш ретінде қолданатыны белгілі.\r\n- Формальдегид - көзге көрінбейтін денелерді бояу үшін пайдаланылатын түссіз, иісі күшті газ дезинфекциялаушы және бактерицидтік агент ретінде де қолданылады.\r\n- Тар немесе шайыр: ингаляциядан кейін денеде темекі түтіні қалыңдайды, ал бұл түтіннің 70 пайызы өкпенің ұлпасына зақым келтіретін жабысқақ масса түріндегі көміртегі түрінде сақталады.\r\n- Пиридин - иттердің бүргеулерін кетіру үшін қолданылатын зат.\r\n- Никотин - темекіге тәуелді ететін зат; ол жүрек соғу жылдамдығын арттырады және ағзадағы қан мен оттегінің ағымын азайтады.\r\n\r\nТемекі түтінде болатын бензопирен мен нитрозаминдердің өкпенің қатерлі ісігін тудыратынын да қосуға болады; хош иісті аминдер қауық пен кеуде ісігін тудырады; формальдегид мұрын қуысының қатерлі ісігін тудырады; бензин қосылыстары лейкемияны тудырады.\r\n\r\nТемекі шегушінің бір адамның өмірінен мысал келтірейік\r\n\r\n20 жасында жас адам темекі шегеді, ал темекіге тәуелділігі артады, нағыз шылымқорға айналады. Біраз уақыттан кейін ол жиі жөтеле бастайды.\r\n25-30 жасында ол тыныссының тарылуын сезінеді.\r\n35 жасқа келгенде, ол суыққа, жөтелге және жоғарғы тыныс жолдарының проблемаларына байланысты жұмыстан жиі қалады; оның қан қысымы және холестерин деңгейін жиі көтереді.\r\n40 жыл бойы - жөтелге қарсы дәрі-дәрмектерді жиі пайдаланады; қан тамырларында жүректің қан тамырларын жапсыратын атеросклеротикалық шытыралар жиналып, одан инфаркт туындауы мүмкін. \r\n45 жасында созылмалы бронхит және өкпе ауруы дамиды.\r\n50 жасқа дейін темекіге байланысты аурулардың салдарынан инсульт, жүрек соғысы, созылмалы жүрек жеткіліксіздігі, атеросклероз сияқты  науқастарға шалдығын ауруханалардың табалдырығын жиі аттайды. Ауыр асқынулар жиі пайда болуы мүмкін, мысалы, үлкен тамырдың аневризмасы, сондай-ақ қатерлі ісік секілді.\r\n60 жасында өмір сүру сапасы ақырындап төмендей бастайды және өмірімен ерте қоштасады.\r\n\r\nӨкінішке қарай, бұл көп темекі шегушінің әдеттегі өмірі. Зерттеулер көрсеткендей, шылым шегушілердің өмір сүру ұзақтығы орташа есеппен ерлер арасында 13,2 жыл, ал әйелдер арасында 14,5 жас.\r\n\r\nЕгер сіз шылым шегетін болсаңыз және өз денсаулығыңызға алаңдамайтын болсаңыз, жоқ дегенде, сіздің темекіңізден шыққан түтінді жұтуға мәжбүр болатын адамдар туралы ойлауыңыз керек. Бұл темекі түтінін амалсыздан тұтыну деп аталады, ол енді темекі шегуден гөрі аса зиянды емес. Мысалы, бір сағат бойы темекі түтінін пассивті жұту, темекі шегудің төрт шылымына барабар екен. Пассивті ингаляциялық түтін құрамында кадмий, цианид, қорғасын, сынап, радиоактивті материалдар, дигоксин (пассивті пестицид), никотин және 4000-нан астам басқа химиялық заттар сияқты зиянды заттар бар.\r\n\r\nШылым шегу - ҚАРЖЫЛЫҚ ЖӘНЕ БАСҚА ШЫҒЫСТАРҒА САЛМАҚ ТҮСІРЕДІ\r\n\r\nШылым шегудің қаржылық шығындарының ауыртпалығы - темекінің өзіндік құны, сондай-ақ темекі шегуден туындаған аурулармен байланысты денсаулыққа кеткен шығынның бағалары болып табылады. Қаржылық шығындардан бөлек, көптеген жеке мәселелер темекі шегу, мысалы, өзін-өзі бағалаудың төмендігі, медициналық рәсімдерден өту уақыты мен күші және басқалар сияқты.\r\n\r\nТемекіге байланысты шығындарды есептеу қиын емес: апта сайын темекіге және медициналық процедураларға жұмсалатын соманы 53 аптаға көбейтіңіз. Нәтижесі сізді таң қалдыруы мүмкін. Содан кейін бұл соманы 10-ға көбейтіңіз - бұл алдағы 10 жыл бойғы шығындар болып табылады. Қалай ойлайсыз, бұл ақшаларды өртей салуға бола ма? Оданда оны ақылға қонымды мақсаттар үшін, басқаша жұмсаған дұрыс болмас па еді?\r\n\r\nНИКОТИНГЕ ӘУЕСТІК ЖӘНЕ ТЕЖЕЙ АЛМАУ СИНДРОМЫ\r\n\r\nТемекі шегу денсаулыққа зиянды: ол өзіміз үшін де, айналамыздағы адамдар үшін де зиянды. Шылым шегетіндер бұл әдеттен дереу айығуы керек. Дегенмен, бұл оңай емес.\r\n\r\nӨйткені, темекідегі никотин - бұл биологиялық тәуелділік туындататын есірткі заттарының түрі. Бұл стимулятор болып табылады және оның адамның өзін жегідей жеуіне себепті тудыратын депрессиялық әсері болуы да мүмкін. Бастапқыда никотин жүрек соғу жылдамдығын жоғарылатып, кофеин немесе басқа стимулятор сияқты қуаныш пен қуат сезімін тудырады. Алайда, кейінірек бұл депрессия мен шаршауды тудырады. Депрессия және шаршау - бұл никотиннің «тежей алмау синдромы», бұл шылым шегетіндерге тағы бір рет темекі шегуге деген ниет тудырады.\r\n \r\n«Тежей алмау синдромы» деген не?\r\n\r\n«Тежей алмау синдромы» физикалық және психологиялық көріністермен сипатталады. Физикалық көріністер никотиннің болмауымен байланысты, олар жоғарыда айтылғандай, белгілі бір дәрежеде есірткі типті зат болып табылады. Психологиялық көріністер көптеген көңіл-күйлердің  нашарлауына әкелетін көпжылдық әдеттен бас тартумен байланысты.\r\n\r\n«Тежей алмау синдромының» физикалық және психологиялық көріністері де темекі шегетін күннен кейін бірнеше сағаттан кейін басталады және 3-ші және 7-ші күндерде шыңына жетеді. Олар 2-3 күннен бірнеше аптаға дейін жалғасады. «Тежей алмау синдромының» негізгі көріністері мыналар:\r\n\r\n• депрессия жағдайлары;\r\n• көңілдену және ашулану сезімі;\r\n• тітіркендіргіштік;\r\n• ұйықтаудың қиындауы;\r\n• ойды шоғырландыру проблемалары;\r\n• үнемі алаңдаушылық;\r\n• бас ауруы;\r\n• дел-сал болу және шаршау;\r\n• тәбеттің артуы.\r\n\r\nСіз шылым шегуді тоқтатқанда, өзіңізді «досыңды жоғалтқандай » сезінесіз. Темекі шегу әртүрлі жолдармен және себептермен қолданылады. Кейбірі - өз сезімдері мен эмоцияларын жасырады. Басқалары - кейбір адамдарға жақын болу немесе керісінше қарым-қатынас жасамауға тырысады. Бірте-бірте темекі шегушінің өмірінің ең маңызды қасиеті, одақтасы, жақын досы болады. Алайда, сіз темекі шегетін әрбір темекі сіздің өміріңіздің минуттарын және тіпті сағаттарын ұрлайды. Темекі шегуден бас тарту өмірдегі ең ақылға қонымды шешімдердің бірін жасау болып саналады.\r\n \r\nТЕМЕКІНІ ТОҚТАТҚАННАН КЕЙІНГІ АЛҒАШҚЫ СӘТТЕН БАСТАП ДЕНСАУЛЫҚ ЖАҚСАРА БАСТАЙДЫ\r\n\r\nТемекіні тастағаннан кейінгі 20-шЫ минутта: қан қысымы қалыпты орнына қайтарылады; аяқ-қолдың температурасы (қолдар мен аяқтар) оңтайлы мәндерге көтеріледі.\r\n8 сағаттан кейін: қандағы көміртек тотығы деңгейі қалыпты дәрежеге дейін төмендейді.\r\n24 сағаттан кейін: миокард инфарктісі мен кенеттен болатын кардиохирургиялық қауіп төмендейді.\r\n2-12 аптадан кейін: қан айналымы жақсарады, ал өкпе функциясы 30 пайызға жақсарады.\r\n1-9 айдан кейін: жөтел, мұрын тұндыруы және максималды синюстар, шаршау, тыныс алудың қысқа болуы; өкпе шырышты қабатының функцияларын қалпына келуі байқалады, бұл жұқпалы аурулардың қаупін азайтады.\r\n1 жылдан кейін: стенокардия және басқа жүрек ауруларының қаупі екі есе азаяды.\r\n5-15 жылдан кейін: инсульт қауіптері (мидағы қан кетулер) айтарлықтай төмендейді.\r\n10 жылдан кейін: өкпенің қатерлі ісігінің дамыту қаупі екі есе төмендейді, ауыз қуысының, кеудедің, өңештің, қуықтың, бүйректің және ұйқы безінің қатерлі ісігі қаупі төмендейді.\r\n15 жылдан кейін: жүрек ауруының даму қаупі ешқашан шылым шекпеген адамдармен бірдей болады.\r\n\r\nШЫЛЫМ ШЕГУДІ  ТОҚТАТУДЫҢ ЖОСПАРЫ\r\n\r\nКөптеген темекі шегушілер бірнеше рет қайтуға тырысады, көбінесе сәтсіздікке ұшырайды. Алайда, сәтсіз әрекеттерден үміт үзбеу керек. Темекіні тастау ешқашан кеш емес. Егер сіз темекі шегудің қаншалықты зиян екенін және темекі шегуді тоқтатудың қажеттілігін жақсы білетін болсаңыз, ең алдымен нақты жоспар жасаңыз. Бұл темекі шегу кезінде жиі пайда болатын эмоциялық және басқа да мәселелерді шешуге көмектеседі.\r\n \r\nШЫЛЫМ ШЕГУДІ  ДОҒАРУ ЖАЙЫНДА ШЕШІМ ҚАБЫЛДАУ\r\n\r\nСіз өзіңіздің темекі шегуіңізді тоқтатудың көптеген себептерін тізімдей аласыз. Оларға денсаулық проблемалары, отбасы бюджетіне ауыртпалық түсіру, сондай-ақ жақын туыстар мен басқа да айналаңдағы жандардың тасстау жайындағы өтінішін ескересіз. Дегенмен, темекі шегуді тоқтату қажет болғанда ғана сіз тек соңғы шешімді қабылдай аласыз. Егер сіз түпкілікті шешім қабылдасаңыз, онда белгілі бір күнді таңдап, осы іс-шараға дайындалуыңыз қажет.\r\n\r\nТемекіні тастау күнін таңдау\r\n\r\nТемекіні тастағыңыз келгенде ағымдағы немесе келесі айдың нақты күнін таңдаңыз. Әлі ұзақтағы  күнді таңдамаңыз. Дегенмен, тым ерте күнді таңдамғаныңыз да дұрыс. Бұл түсіне білсеңіз өзіңіз үшін маңызды оқиға болуы мүмкін.\r\n• Тоқтату күнін күнтізбеде белгілеңіз. Бұл сіздің өміріңіздің маңызды күні, сондықтан оны ерекше атап өту қажет.\r\n• Өз отбасыңызға және достарыңызға айтыңыз. Өзіңіздің отбасыңызға, достарыңызға және әріптестеріңізге темекі шегуден бас тарту туралы шешіміңіз туралы және оны жасайтын күн туралы айтып беріңіз. Оларды өз одақтастарыңыз етіңіз. Олар сізге моральдық қолдау көрсетеді. Сіздің отбасыңызға және достарыңызға олардың қолдауының сізге үлкен рөл атқаратынын айтыңыз.\r\n\r\n• Үйді тазалаңыз. Барлық темекі бұйымдарын жатын бөлмеңізден, қонақ бөлмеден, оқудан, машинадан және шылым шегетін басқа жерлерден алып тастаңыз. Тіпті бірде-бір жерде қалдырмаңыз, әйтпесе, шылым шегудің азғырылуын еңсере алмайсыз, әйтпесе бірде-бір қорапты немесе бірнеше темекіні қалдыру туралы ойламаңыз. Сондай-ақ, тістің мұқият тазалануы ұсынылады - тістің таза болуы темекіге оралмау үшін де мотивация болуы мүмкін.\r\n• Орнын ауыстыратын заттарды ойлаңыз. Әрқашан дәмді сағыз немесе сәбіз тәрізді көкөністерді  темекіні ұстағандай сезімде болып ұстап жүре беріңіз.\r\n• Өзіңізбен жағдайлас адамдар тобын құрыңыз. Сенің табысқа жетуіңіз өзіңізбен бір көзқарасты  адамдарға тәуелді. Өзіңіз қалағандай, әлі шылым тартуды доғармаған  досыңыз бен таныстарыңызды да темекі шегуін тоқтатуын сұраңыз. Сол кезде сізге психологиялық тосқауылдарды еңсеру оңайырақ болады.\r\n• Алдыңғы сәтсіздіктерді еске түсіріңіз. Егер бұрын темекі шегуден бас тартқан болсаңыз, бірақ ол шешіміңіз сәтсіз болса, сіз осы әрекеттің барлық жағдайларын есте ұстауыңыз керек, және бұл сәтсіздікке ұрынбауға себеп болды. Осы себептерден аулақ болу үшін не істеу керек екенін ойластыру керек.\r\n\r\nСіз темекіні тастаған күні қиындық тудыруы мүмкін: Темекі шегуге аңсарыңыз ауып тұруы. Кейбіреулер эмоциялық проблемаларды, сондай-ақ жағымсыз физикалық сезімдерді сезінуі мүмкін. Алайда, сіздің келесі ережелерді қатаң сақтауыңыз керек:\r\n\r\n• Шылым шегуге болмайды, тіпті кем дегенде бір темекіні де.\r\n• Қажет болса, темекі шегуге қарсы арнайы құралдарды - таблеткаларды, анти-никотинді патчтарды қолдануды бастаңыз.\r\n• Темекі шегуден бас тартуға шешім қабылдаған себептерді үнемі еске түсіріңіз.\r\n• Көп мөлшердегі су мен жеміс шырындарын ішіңіз.\r\n• жаттығу жасаңыз.\r\n• Шылым шегуге әкелетін жағдайларды болдырмаңыз.\r\n• Стресске көмектесу үшін босаңсу жаттығуларымен демалуға тырысыңыз: мұрныңызбен терең тыныс алыңыз, деміңізді ұстаңыз, 5-ке дейін санаңыз, сосын ауыз арқылы баяу тыныс алыңыз. 5 рет қайталаңыз.\r\n• Қолыңызды ұстауға тырысыңыз: компьютерге теріңіз, жазыңыз, теннис доптарын қысыңыз, тоқуды бастаңыз.\r\n• Досыңыз / досыңызға қоңырау шалыңыз (жақында темекі шегетіндер емес).\r\n• Сауда орталығына барыңыз немесе кинотеатрға барыңыз.\r\n\r\nТемекіні тастауға көмек беретін дәлелденген әдістер\r\n\r\nЕгер сіз темекіні тастағыңыз келсе, өміріңіздегі маңызды шешімдердің бірін жасай аласыз деген сөз, ол сіздің денсаулығыңызға оң әсерін тигізеді. Шылым шегушілердің көбісі темекі шегуден бас тартуға бірнеше рет тырысқандарын, бірақ оған шамалары жетпегендерін  түсіну маңызды және осы көптеген әрекеттер сәтсіз болғанын да ойлау керек. Дегенмен, темекіні тастауға көмектесетін дәлелденген әдістер бар және бұл шешімге дәйектілікпен қарау керек.\r\n\r\nТемекіні тастауыңызға себеп болған жайттарды жазыңыз.\r\n\r\nТемекі шеккенде өзіңізге  ұнамайтын нәрселер туралы ойланыңыз. Сіз темекі шегудің денсаулыққа зиянды екенін, өкпе рагы мен жүрек ауруына әкелетінін білесіз бе? Сіз темекіні тастаған кезде жақсы сезінгіңіз келеді ме? Балаларыңызға жақсы үлгі көрсетуді қалайсыз ба? Шашыңыздағы және киіміңіздегі жағымсыз иістен құтылудың қажеті бар ма? Барлық себептерді жазу кітапшасына жазыңыз. Сіз темекіге қайта оралғыңыз келген сайын, жазу кітапшасын ашып, осы тізімді мұқият оқып шығыңыз және темекі шегуден бас тартуға шешім қабылдағаныңызды есіңізге түсіріңіз.\r\n \r\nҚАЙТА ТЕМЕКІ ШЕГУГЕ ИТЕРМЕЛЕЙТІН СЕБЕПТЕРДЕН АУЛАҚ БОЛЫҢЫЗ\r\n\r\nСіз қайтадан темекі шегіп қоюыңыз мүмкін жерлерді есіңізге ұстаңыз, ондай жерлерге жоламай тұрыңыз.  Оның орнына, темекі шегуге тыйым салынған жерлерге - кинотеатрлар, мұражайлар, сауда орталықтары және т.б. бару керек.  Шылым шекпейтін адамдармен көбірек байланыс жасаңыз. Өзіңізді тағы да темекі шегіп қоюыңыз мүмкін кездеріңізде бір іспен шұғылданып кетуге тырысыңыз. Темекіні жарату әрекеті қолайсыздықты тудыру үшін бәрін жасаңыз. Мысалы, барлық темекі шырақтарын тастаңыз және барлық сәйкестендіргіштерді жасырыңыз. Темекіні  шегудің орнына жұмысқа барғанда сағыз шайнау секілді  жаңа әдеттермен алмастырыңыз. Тамақтан кейін дереу үстелден шыға отырып,  тісіңіздегі темекінің тигізген зияны жайлы әңгімені жалғастырыңыз. «Жоқ, мен темекі шекпеймін» деген тіркесімді үнемі қайталап жүріңіз.\r\n \r\nКүйзелісті бақылаңыз\r\n\r\nКүйзелістік және қиын жағдайлар сізді қайтадан темекі шегуге итермелейді. Күйзеліс жағдайлардан аулақ болыңыз немесе стресстің себебін жойыңыз. Бұл сәтсіздікке ұшырағанда, іштің тыныс алу, медитация немесе жаттығу сияқты жаттығуларды орындап көріңіз. Таңдаулы музыканы тыңдау да пайдасын тигізіп қалуы мүмкін.\r\n \r\nБҮГІНГІ КҮН ЖАЙЫНДА ОЙЛАНЫҢЫЗ\r\n\r\nКелесі апта немесе келесі ай туралы ойламаңыз. БүгінГе назар аударыңыз. Темекісіз сағат сайын темекі шегуді толықтай тоқтату және зиянды әдеттерден бас тарту мүмкіндігін арттырады.\r\n\r\nМОТИВАЦИЯНЫ САҚТАҢЫЗ\r\n\r\n- Жоғалған нәрсеңізді емес, пайда болған нәрсеге назар аударыңыз.\r\n- Өз шешіміңіздің сәттілігі туралы ойланыңыз, сәтсіздікке жол бермеңіз. Мысалы, сіз мына нәрселерді көп ойламаңыз: темекі шегуден бас тартқандар орта есеппен жарты килограмм ғана саламақ тастайды... деген секілді.\r\n- темекі шегуді сауықтырумен ауыстырыңыз - физикалық жаттығу, дұрыс тамақтану немесе басқа ойын-сауық хоббимен шұғылдану\r\n- Шылым шегуді тыйған күніңізді, түрлі көрнекті орындарда - айна, компьютер мониторы, автомобиль тақтасының күнін жазып алыңыз.\r\n- Өзіңізді темекіні тастағаныңыз үшін марапаттаңыз: қызықты фильммен бейне дискіні сатып алыңыз немесе мейрамханаға немесе дискотекаға барыңыз.\r\nКөптеген әдеттерден бас тарту оңай емес екені анық. Алайда темекі шегуді тоқтату арқылы сіз өзіңізді денсаулығыңыз бен әл-ауқатыңызды байытасыз және өзгелерге, әсіресе сізді жақсы көретіндерге үлкен пайдалы нәрселер жасайсыз.\r\n\r\nДереккөз: Материалды медицина профессоры Алмаз Шарман дайындады.\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nшылым шегу\r\nтемекі\r\nшылым шегуді тастау\r\nтемекі шегу\r\nникотин\r\nтемекі шегудің қаупі туралы\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1301,'article','678','Агаммаглобулинемия (Брутон ауруы)','kz','2018-11-19 10:19:27','2018-11-19 10:17:00','Агаммаглобулинемия немесе Брутон ауруы – тұқым қуалайтын ауру. Бұған шалдыққан адамның ағзасынан иммуноглобулин  немесе антидене деп аталатын саны аз иммундық молекулалар бөлінеді. Негізі олар, ағзаны вирустар мен бактериялардан қорғау үшін бөлінетін.  Ал мұндай ақаулы антиденелердің бөлінуінен ағзаға түрлі инфекциялар түсіп, зақымданады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=678',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Агаммаглобулинемия','y','   Агаммаглобулинемия (Брутон ауруы) Агаммаглобулинемия немесе Брутон ауруы – тұқым қуалайтын ауру. Бұған шалдыққан адамның ағзасынан иммуноглобулин  немесе антидене деп аталатын саны аз иммундық молекулалар бөлінеді. Негізі олар, ағзаны вирустар мен бактериялардан қорғау үшін бөлінетін.  Ал мұндай ақаулы антиденелердің бөлінуінен ағзаға түрлі инфекциялар түсіп, зақымданады. Агаммаглобулинемия немесе Брутон ауруы – тұқым қуалайтын ауру. Бұған шалдыққан адамның ағзасынан иммуноглобулин  немесе антидене деп аталатын саны аз иммундық молекулалар бөлінеді. Негізі олар, ағзаны вирустар мен бактериялардан қорғау үшін бөлінетін.  Ал мұндай ақаулы антиденелердің бөлінуінен ағзаға түрлі инфекциялар түсіп, зақымданады.\r\n\r\nСебептері\r\nАгаммаглобулинемия – әсіресе ерлерде болатын сирек кездесетін ауру. Бұл дерт генетикалық ақаудан дамиды. В-лимфоциттер – иммундық жасушаларының шамадан тыс жиналуының нәтижесінде бойдың қалыпты өсуі тоқтайды. \r\nСондай-ақ, оның салдарынан ағзадағы қан құрамында өте кішкентай иммунноглобулиндер бөлінеді (кейде тіпті, бөлінбейді де). Иммунноглобулиндер – ағзаны түрлі аурулар мен инфекциядан қорғау үшін маңызды рөл атқарады.\r\nБрутон ауруына шалдыққан адамдар, көбінесе мынадай бактерияларды жұқтырады: гемофильді талшықтар, пневмококктар (Streptococcus pneumoniae), стрептококктар. Ол инфекциялар мына ағзаларды зақымдайды:\r\n•	Асқазан-ішек жолдары;\r\n•	Тамырлар;\r\n•	Өкпе;\r\n•	Тері;\r\n•	Жоғарғы тыныс алу жолдары\r\n\r\nАгаммаглобулинемия – тұқым қуалайтын ауру, сондықтан, науқастың басқада туыстарын тексерістен өткізу керек.\r\n\r\nСимптомдары\r\nАуру төмендегідей бактериялық аурулармен жиі мазалап тұрады:\r\n•	Бронхит;\r\n•	Созылмалы диарея (іш өту);\r\n•	Коньюктивит (көз инфекциясы);\r\n•	Жүрек отиті;\r\n•	Пневмония;\r\n•	Синусит;\r\n•	Тері аурулары; \r\n•	Жоғарғы тыныс алу жолдары аурулары.\r\nКөп тіркелген сәйкес инфекциялар, әсіресе, балалардың 4 жасына дейінгі уақытта көрініс береді екен.\r\nБасқа да симптомдар мыналармен байланысты болып келеді:\r\n•	Бронхоэктазия (жөтелдің асқынған түрі);\r\n•	Себепсіз демікпе ұстамалары.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nБұзылыс талдама кезінде ағзадағы иммуноглоблин мөлшерінен белгілі болады.\r\nТест мынадай болып келеді:\r\n•	В-лимфоциттендің айналымын өлшеу үшін цитометрия ағынын тексереді;\r\n•	Сарысу құрамындағы иммуноэлектрофорезді тексереді;\r\n•	IgG, IgA, IgM – иммуноглобулиндердің санын қарайды (әдетте ол нефелометрияның көмегімен тексеріледі)\r\n\r\nЕмдеу\r\nЕмдеу алдымен инфекциямен үйлесетін жағдайды ретке келтірумен басталады. Науқасқа иммундық жүйесін нығайту үшін иммунноглобулин енгізіледі.\r\nБактериялық инфекцияларды емдеу үшін антибиотиктерді жиі қабылдайды.\r\nГенетикалық кеңесте артық болмайды.\r\n\r\nАуру кезінде\r\nАгаммаглобулинмен ауыратын науқастардың жалпы жағдайын жақсарту үшін иммуноглобулиндер тұрақты түрде енгізіледі.\r\nБұл ауру емделмесе, басқа аурулармен астасып кетеді де, өліммен аяқталуына апаруы мүмкін.\r\nМүмкін болатын асқынулар:\r\n•	Артритке ұласады;\r\n•	Өкпе ауруы және созылмалы синуситке ұласады;\r\n•	Экзема пайда болады;\r\n•	Мальабсорбция ішек синдромына апарады.\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nагаммаглобулинемия\r\nБрутон ауруы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1302,'article','1256','Gastrıt','qz','2018-09-21 06:48:47','2018-09-21 06:08:00','Óńesh, asqazan, toq ishek jáne ash ishekterdiń barlyǵy baýyrdyń, ót qabynyń jáne uıqy beziniń kómegimen ishke túsken asty aınaldyryp, qajet emes komponentterdi bólshektep, qaldyq bólip, shyǵaryp jatady.\r\nGastrıt - asqaazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýynan paıda bolady. \r\nPaıda bola salyp, jyldam damıtyn gastrıtti jedel gastrıt deıdi. Al aılap, jyldap jalǵasa aýyra beretin gastrıtti sozylmaly gastrıt dep ataıdy. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1256',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gastrıt','y','   Gastrıt Óńesh, asqazan, toq ishek jáne ash ishekterdiń barlyǵy baýyrdyń, ót qabynyń jáne uıqy beziniń kómegimen ishke túsken asty aınaldyryp, qajet emes komponentterdi bólshektep, qaldyq bólip, shyǵaryp jatady.\r\nGastrıt - asqaazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýynan paıda bolady. \r\nPaıda bola salyp, jyldam damıtyn gastrıtti jedel gastrıt deıdi. Al aılap, jyldap jalǵasa aýyra beretin gastrıtti sozylmaly gastrıt dep ataıdy. \r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nAsqorytý júıesi\r\n \r\nÓńesh, asqazan, toq ishek jáne ash ishekterdiń barlyǵy baýyrdyń, ót qabynyń jáne uıqy beziniń kómegimen ishke túsken asty aınaldyryp, qajet emes komponentterdi bólshektep, qaldyq bólip, shyǵaryp jatady.\r\nGastrıt - asqaazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýynan paıda bolady. \r\nPaıda bola salyp, jyldam damıtyn gastrıtti jedel gastrıt deıdi. Al aılap, jyldap jalǵasa aýyra beretin gastrıtti sozylmaly gastrıt dep ataıdy. \r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nGastrıttiń paıda bolýyna kóptep sebep bolatyn jaıttar:\r\n•	Asperın, ıbýprofen nemese naproksen sekildi keıbir dári-dármekter;\r\n•	Alkogoldik ishimdikter\r\n•	Asqazannyń shyryshty qabyǵyna Helicobacter pylori ınfektsııalyq bakterııasy túskendikten;\r\nAl sırek kezdesetin sebepti jaǵdaılarǵa mynalar jatady:\r\n•	Aýtoımmýndyq aýrý (pernıtsıozdyq anemııa sııaqty);\r\n•	Kokaın qoldaný;\r\n•	Qarylǵan nemese kúıdirilgen tamaqtardy kóp jeý;\r\n•	Shamadan tys kúızelis;\r\n•	Tsıtomegalovırýs jáne qarapaıym gerpes (ımmýnıteti álsiregen jandarda jıi kezdesetin vırýs)  sekildi vırýstyq ınfektsııalar.\r\n\r\nAýyr, kúrdeli jaraqattar, kútpegen aýrýlar, búırek jetkiliksizdigin, ókpe aınalymyn retteý úshin jasalǵan kúrdeli otalar gastrıttiń paıda bolýyna sebepker bolady.\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nKóptegen adamarda gastrıt sımptomsyz damıdy.\r\nAl sımptom kezdesip jatsa, olar mynadaı bolady:\r\n•	Tábeti joǵalady;\r\n•	Júregi aınıdy jáne qusa beredi;\r\nEger gastrıttiń saldarynan asqazannyń shyryshty qabyǵynan qan aǵyp jatsa, mynadaı sımptomdar kórinis beredi:\r\n•	Qara tústi nájis shyǵady;\r\n•	Qan qusady.\r\n\r\nDıagnostıkasy \r\nMynadaı ádistermen dıagnostıka jasalady:\r\n•	Anemııany anyqtaý úshin qanǵa jalpy taldama júrgizedi (QJT)\r\n•	Endoskoptyń (ezofagogastrodýodenttik kóshirme nemese EFGDS) kómegimen asqazandy tekserý;\r\n•	H. Pylori-ge tekserý júrgizý;\r\n•	Nájiste jasyryn turǵan qandarǵa taldama jasaý (asqazannan qan ketip jatqan kezde)\r\n\r\nEmdelýi\r\nEmdeý ádisteri aýrýdyń sebepterine baılanysty júrgiziledi. Ýaqyt óte kele sebepterdiń birazy joǵalyp ketýi múmkin.\r\n\r\nSiz aldymen gastrıttiń paıda bolýyna sebep bolatyn asperın, ıbýprofen nemese basqa da dári-dármekterdi qabldaýdy toqtatýyńyz kerek.   Iship júrgen kez-kelgen dárilerińizdi toqtatpas buryn dárigerińizben aqyldasyp alyńyz.\r\n\r\nSiz asqazannyń qyshqyl sól bólýin azaıtatyn mynadaı dárilerdi qoldanýyńyz múmkin:\r\n•	Antatsıdter\r\n•	Antagonıster N2 retsepterimen: tsementıdın (Tagamet), ranıtıdın (Zantak) jáne t.b.\r\n•	Protondyq pompa tejegishteri;\r\n•	Antatsıdter Helicobacter pylori bakterıalarymen astasqan sozylmaly gastrıtke paıdalanylady.\r\n\r\nBoljamy \r\nBul aýrýdyń boljamy ádette sebepterine baılanysty qoıylady, biraq ol qansha degenmen jaǵymdyraq.\r\n\r\nAsqyný qaýpi\r\nQan ketýi múmkin jáne ókpeniń asqynǵan isigine ulasyp ketýi de ǵajap emes.\r\n\r\nDárigerge qashan tekserilý kerek?\r\nMynadaı sımptomdar  bola basstaǵanda dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Asqazannyń joǵarǵy jaǵy  jıi aýyra bastaǵanda;\r\n•	Qara, shaıyr tústi nájis shyǵa bastaǵanda;\r\n•	Túıir-túıir qan aralas qusyq shyqqanda.\r\n\r\nAldyn alý sharalary\r\nAsqazannyń shyryshty qabyǵyn zaqymdaıtyn asperın sııaqty dárilerdi uzaq ýaqyt qoldanbańyz, sýyq tıýge qarsy shamadan tys ashy dárilerdi  nemese alkogoldik ishimdikterdi paıdalanbańyz. \r\n\r\nDerekkóz: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001150.htm\r\nTegter: \r\ngastrıt degen ne, \r\ngastrıttiń sımptomdary, \r\ngastrıttiń sebepteri, \r\ngastrıttiń emdelýi,  \r\nhelıkobakter pılorı, \r\ngastrosskopııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1303,'article','1257','Balalardaǵy gastroezofagealdy reflıýks','qz','2018-09-21 06:51:56','2018-09-21 06:50:00','__\'\'Bul qandaı aýrý? Gastroezofagealdi reflıýks\'\'__ asqazanǵa barǵan taǵamdy jáne asqazan shyrynyn óńesh arqyly keri shyǵarý.\r\n\r\nKóptegen náresteler ádette azyqtyń biraz bóligin kekirip tastaıdy. Aıtqandaı saý balalardyń sút qospalarymen tamaqtaný kezinde kóbirek kekirýi qalypty jaıt. Keıbir náresteler gastroezofagealdi reflıýkske baılanysty kekirýi múmkin. Bul ádette azyqtyń óńeshke qaıta oralýyna jol bermeıtin bulshyqet tsellıýlozasynyń jetispeýshiligine (óńesh sfınkterine) baılanysty.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1257',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalardaǵy','y','   Balalardaǵy gastroezofagealdy reflıýks __\'\'Bul qandaı aýrý? Gastroezofagealdi reflıýks\'\'__ asqazanǵa barǵan taǵamdy jáne asqazan shyrynyn óńesh arqyly keri shyǵarý.\r\n\r\nKóptegen náresteler ádette azyqtyń biraz bóligin kekirip tastaıdy. Aıtqandaı saý balalardyń sút qospalarymen tamaqtaný kezinde kóbirek kekirýi qalypty jaıt. Keıbir náresteler gastroezofagealdi reflıýkske baılanysty kekirýi múmkin. Bul ádette azyqtyń óńeshke qaıta oralýyna jol bermeıtin bulshyqet tsellıýlozasynyń jetispeýshiligine (óńesh sfınkterine) baılanysty.\r\n Bul qandaı aýrý? Gastroezofagealdi reflıýks asqazanǵa barǵan taǵamdy jáne asqazan shyrynyn óńesh arqyly keri shyǵarý.\r\n\r\nKóptegen náresteler ádette azyqtyń biraz bóligin kekirip tastaıdy. Aıtqandaı saý balalardyń sút qospalarymen tamaqtaný kezinde kóbirek kekirýi qalypty jaıt. Keıbir náresteler gastroezofagealdi reflıýkske baılanysty kekirýi múmkin. Bul ádette azyqtyń óńeshke qaıta oralýyna jol bermeıtin bulshyqet tsellıýlozasynyń jetispeýshiligine (óńesh sfınkterine) baılanysty.\r\n \r\nBalalardaǵy gastroezofagealdy reflıýks belgileri:\r\n\r\n•	Týylǵannan keıin alǵashqy aptasynda óte kóp qusady;\r\n•	Qusý qarqyndylyǵy óte joǵary sıpattalady;\r\n•	Sozylmaly jótel paıda bolyp, ysqyryqtanyp tynys alady;\r\n•	Perıodtyq túrde tynys alýy toqtap qalyp turady;\r\n•	Balanyń boıy baıaý ósip,  kesh damıdy;\r\n•	Mazasyzdanyp,  jıi jylaıdy;\r\n•	Salmaq joǵalýy: reflıýksi bar náresteler qusýdyń nemese as ishýdegi qıyndyqtardyń saldarynan salmaǵyn joǵaltýy múmkin.\r\nGastroezofagealdy reflıýks ádette 6-12 aı ishinde joıylyp ketedi.\r\nDegenmen, qıyndyqtar da týyndaýy múmkin. Asqazandaǵy azyq balanyń aýzyna kelgende, demin tartyp qalýy sebepti taǵam ókpege kirip qalýy múmkin. Sıyr sútine allergııasy bar ma, ortalyq júıke júıesiniń aýrýlarynyń áseri me, metabolıkalyq buzylýlardyń saldary ma, álde juqpaly aýrýlardan ba, aldymen sony ajyratyp alý kerek.\r\n \r\nTegter: \r\nbalalardaǵy Gastroezofagealdy reflıýks aýrýy degenimiz ne\r\nBalalardaǵy Gastroezofagealdy reflıýks aýrýynyń sebepteri, \r\nbalalardaǵy Gastroezofagealdy reflıýks aýrýynyń belgileri, \r\nbalalardaǵy salmaq joǵalýy, \r\nbalanyń mazasyzdyǵy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1304,'article','262','Шенлейн-генох қанталау бөртпесі','kz','2018-08-01 08:19:22','2018-08-01 08:09:00','Шенлейн-Генох қанталау бөртпесі (геморрагиялық васкулит, тамырлық қанталау бөртпесі) – бұл теріде күлгін дақтар пайда болуымен, буынның ауырсынуымен, асқазан-ішек бұзылысымен және гломерулонефритпен (бүйректің шумақшаларының қабынуы (микротамырлардың шоғырлануы)) қосарланатын ауру.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=262',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ш','Шенлейн-генох','y','   Шенлейн-генох қанталау бөртпесі Шенлейн-Генох қанталау бөртпесі (геморрагиялық васкулит, тамырлық қанталау бөртпесі) – бұл теріде күлгін дақтар пайда болуымен, буынның ауырсынуымен, асқазан-ішек бұзылысымен және гломерулонефритпен (бүйректің шумақшаларының қабынуы (микротамырлардың шоғырлануы)) қосарланатын ауру. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат     \r\n\r\nШенлейн-Генох қанталау бөртпесі (геморрагиялық васкулит, тамырлық қанталау бөртпесі) – бұл теріде күлгін дақтар пайда болуымен, буынның ауырсынуымен, асқазан-ішек бұзылысымен және гломерулонефритпен (бүйректің шумақшаларының қабынуы (микротамырлардың шоғырлануы)) қосарланатын ауру.\r\n\r\n     \r\n \r\n\r\n \r\n \r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nАурудың көптеген пайда болу себептері бар. Негізгі себептерінің ішінде инфекциялар, дәрілерді көтере алмау, тұқым қуалау факторы, тағамдық, ауа арқылы, т.б. аллергия түрлері бар. Сирек жағдайда тамырлық қанталау бөртпесі жәндіктің шағуынан пайда болады. Шенлейн-Генох қанталау бөртпесінің дамуына ықпал ететін факторларға жататындар – қатерлі ісіктер, бауырдың жіті және созылмалы аурулары.  \r\n\r\nАуруға көбінесе, балалар бейім, әсіресе, ұлдар. Көбінесе, бұл бөртпе жоғарғы тыныс алу жолдарының ауруларынан кейін пайда болады.  \r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\n* Терідегі күлгін дақтар (қанталау бөртпесі), әдетте, бөкседе, сирақта немесе шынтақта\r\n\r\n* Буындағы ауырсыну\r\n\r\n* Іштегі ауырсыну\r\n\r\n* Сұйық нәжіс\r\n\r\n* Қанмен нәжіс\r\n\r\n* Квинке ісінуі (беттің, аяқ ұшының, саусақтың терісінің, көмейдің тез ісінуі, тыныс алудың қиындауы)\r\n\r\n* Жүрек айнуы\r\n\r\n* Құсу\r\n\r\n* Ауырсынатын етеккір\r\n\r\n* Қанмен несеп\r\n\r\n* Төмен  диурез (несеп шығару кезіндегі несептің төмен көлемі)\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДиагнозды қою үшін дәрігер науқастың терісін қарап шығуы қажет, теріде екі жақты күлгін бөріткендер (қанталайтын) болады.\r\n\r\nШенлейн—Генох бөртпесінде арнайы зертханалық тестілер болмайды.\r\n\r\nЗерттеудің стандарттық зертханалық түрлерін өткізеді:\r\n\r\n·      Қанның жалпы талдауы – қан аздық (анемия), тромбоцитопения (қан пластиналарының санының төмендеуі), қабыну белгілері (лейкоцитоз, СОЭ артуы)\r\n\r\n·      Қанның биохимиялық талдауы – бауырдың және бүйректің бұзылысының белгілері болуы мүмкін\r\n\r\n·      Қан ұю жүйесін бағалау (коагулограмма)\r\n\r\n·      Несепті талдау – гематурия (несептегі қан)\r\n\r\n·      Нәжісті зерттеу – жасырын қанға зерттеу.\r\n\r\n·      Организмнің иммундық жүйесін зерттеу, С-реактивтік ақуызды (СРБ), ревматоидтық факторды, иммуноглобулиндерді (қанның қорғаныс ақуыздары) қоса\r\n\r\n·       Терінің биопсиясы (терінің бөлігін зерттеу) – қантамырлар қабырғасының қабыну белгілері болуы мүмкін.\r\n\r\n·       Іш қуысының және бүйректің УДТ (УЗИ)\r\n\r\n·       Ішектің контрастылық рентгенографиясы  – ішек қабырғасының рентгенологиялық белгілері болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу ауруды туындатқан себебіне байланысты. Көпшілік жағдайда симптомдар өздігінше өтеді. Егер симптомдар қалса, дәрігер кортикостероидтармен (гормондық емдеу), антикоагулянттармен (қанды сұйылтатын), қабынуға қарсы препараттармен емдеуді тағайындайды. \r\n\r\nСондай-ақ, тағайындалады:\r\n\r\n·         Гипоаллергендік емдәм\r\n\r\n·         Антигистаминдік препараттар (аллергияға қарсы)\r\n\r\n·         Плазмаферез (қанның бөлігі – плазманы құю).\r\n\r\n\r\nАурудың болжамы\r\n\r\nӨткізілген емдеуден кейін науқаста ремиссия (аурудың симптомдарының басылуы) орын алады. Емдеуді  уақытынан бұрын тоқтату асқынудың дамуына апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Ішкі қан кетуі\r\n\r\n* Бүйректің ауруы (гломерулонефрит – бүйректің шумақшаларының (гломерулалары) зақымдануымен сипатталатын бүйрек ауруы.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге көрініңіз, егер:\r\n\r\n• аурудың симптомдары дамыса, әсіресе, олар бірнеше күнге созылса\r\n\r\n• төмен диурез байқалса (несеп шығару кезіндегі несептің төмен көлемі), тамырлық бөртпеден кейін пайда болған.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАурудың асқынуының алдын алуда созылмалы жұқпаның асқынуының алдын алу, антибиотиктерді және басқа препараттарды негізделген көрсетімдерсіз қабылдауға жол бермеу, аллергендермен жанасудан алшақ болу маңызды. Науқастарға бактериалдық антигендерді (мысалы, туберкулиндік) және сынамаларды егуге болмайды, себебі, олар көбінесе, ауыр қайталануды туындатады. Аурудың қайталануына суық тию, дене жүктемелері, тамақтанудың бұзылысы, алкоголь апаруы мүмкін. \r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nМатериалды дайындағандар:\r\n\r\nДамир Кожантаев, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nДана Абдуллина, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz  порталының контент-менеджері    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1305,'article','527','Теміртапшылықты анемия','kz','2018-10-04 06:02:55','2018-10-04 05:41:00','Анемия - бұл организмде қызыл қан түйіршіктерінің (эритроциттердің) жеткіліксіз мөлшерде түзілгендігінен пайда болады. Эритроциттер дененің ұлпаларына оттегін тасымалдайды. Анемияның көптеген түрлері бар.\r\n\r\nТеміртапшылықты анемия темір органының жетіспеушілігінен дамиды. Темір - эритроциттердің пісіп жетілуі үшін қажет.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=527',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Теміртапшылықты','y','   Теміртапшылықты анемия Анемия - бұл организмде қызыл қан түйіршіктерінің (эритроциттердің) жеткіліксіз мөлшерде түзілгендігінен пайда болады. Эритроциттер дененің ұлпаларына оттегін тасымалдайды. Анемияның көптеген түрлері бар.\r\n\r\nТеміртапшылықты анемия темір органының жетіспеушілігінен дамиды. Темір - эритроциттердің пісіп жетілуі үшін қажет.\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nАнемия - бұл организмде қызыл қан түйіршіктерінің (эритроциттердің) жеткіліксіз мөлшерде түзілгендігінен пайда болады. Эритроциттер дененің ұлпаларына оттегін тасымалдайды. Анемияның көптеген түрлері бар.\r\nТеміртапшылықты анемия темір органының жетіспеушілігінен дамиды. Темір - эритроциттердің пісіп жетілуі үшін қажет.\r\n\r\nСебептер\r\nТеміртапшылықты анемия қаназдықтың ең көп таралған түрі болып табылады.\r\nЭритроциттер организмнің тіндеріне оттегін жеткізеді. Сау эротрициттер сүйек кемігіне (костный мозг) апарады. Олар 3-4 ай бойы ағза айналымына қатысады. Ескі эритроциттер өт ағзасында жойылады.\r\nТемір - эритроциттердің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Темірсіз қан оттегіні тиімді тасымалдай алмайды. Темір әдетте денеге тамақпен кіреді. Сондай-ақ, дене өлі қызыл қан жасушаларының (эритроциттер) темірін қайта пайдаланады.\r\n\r\nТемір дефицитінің анемиясы организмдегі темір қоймаларының сарқылуымен дамиды. Бұл келесі себептерге байланысты болуы мүмкін:\r\n•	Организмді  қайта қалпына келтіретін эритроциттерді және темірді жоғалмасыз;\r\n•	Ағзада темірді ссіңіретін процес бұзылады;\r\n•	 Темірді сіңіру процесі бұзылмайды, бірақ темір бар тағамдарды қабылдау азаяды.\r\n•	Организмнің көп мөлшерде темірді талап етуі (мысалы, жүктілік кезінде немесе емшек сүтімен бала емізу кезінде)\r\n\r\nТемірдің жоғалуы қан кетуіне байланысты болуы мүмкін. Қанның кетуіне байланысты көп тараған себептері:\r\n•	Ауыр, ұзақ немесе жиі етеккір қанының кетуі\r\n•	Өңештің, асқазанның, аш немесе тоқ ішектің қатерлі ісігі.\r\n•	Циррозға байланысты өңеш тамырларының жуаруы;\r\n•	Аспирин, ибупрофенді немесе асқазанда қан кетуді тудыратын артритке қарсы препараттарды ұзақ уақыт қолдану\r\n•	Асқазанның және ұлтабардың ойық жарасы\r\n\r\nДенедегі темір сіңірілуінің бұзылуының себептері:\r\n•	Целиак ауруы\r\n•	Крон ауруы\r\n•	Асқазан айналма операциясы\r\n•	Кальций бар көптеген антацидтерді қабылдау\r\n•	Келесі жағдайларда азық-түліктен жеткілікті темір ала алмайсыз:\r\n•	Сіз ет жемейтін болсаңыз\r\n•	Сіз орта жастан ассаңыз және толыққанды тамақтанбасаңыз\r\n\r\nБелгілері \r\nАнемияның жеңіл түрінде симптомдар болмауы мүмкін.\r\nКөптеген жағдайларда симптомдар баяу дамиды. Оларға мыналар жатады:\r\n•	Тітіркену\r\n•	Дене жаттығуларынан, немесе әдеттегі жағдайда жиі кездесетін әлсіздік немесе шаршау\r\n•	Бас аурулары\r\n•	Зеректіктің жоғалуы және ойлана алмау проблемалары\r\nАнемияның қарқынды дамуын мына симптомдар білдіреді:\r\n•	Склераның көк түске боялуы\r\n•	Тырнақтың сынғыштығы\r\n•	Мұзды немесе басқа да азық-түлікке жатпайтын заттарды қалау (тәбеттің бұзылуы)\r\n•	Тік бағытта жүргенде көздің қарауытуы\r\n•	Бозғылт тері түсі\r\n•	Тыныстың тарылуы\r\n•	Тілдің үстіндегі ойық жаралы\r\nТеміртапшылықты анеия ауруының белгілері:\r\n•	Үлкен дәреттің қаралау түске боялып, қан аралас шығуы\r\n•	Етеккір қан кету кезінде ауырсыну (әйелдерде)\r\n•	Іштің жоғарғы жағындағы ауырсыну (ойық жаралар бар болса)\r\n•	Салмақ жоғалту (қатерлі ісігімен ауыратындарда)\r\n\r\nДиагностика\r\nАнемияны диагностикалау үшін дәрігер сізге келесі қан анализін тағайындайды:\r\n•	Гематокрит және гемоглобин (эритроциттердің көрсеткіштері)\r\n•	Эритроциттердің көрсеткіштері\r\n Қанның темір деңгейін анықтауға мүмкіндік беретін сараптамаларға мыналар жатады:\r\n•	Сүйек кемігін тексеру (сирек жағдайда)\r\n•	Қан сарысуының темір байланыстыратын қабілетін тексеру\r\n•	Қан сарысуының ферритині\r\n•	Қан сарысуындағы темір деңгейі\r\nТемір жеткіліксіздігінің себебін анықтайтын зерттеулер мыналарды қамтиды:\r\n•	Колоноскопия\r\n•	Үлкен дәреттегі жасырын қанды талдау. \r\n•	Жоғарғы эндоскопия\r\n\r\nЕмдеу\r\nЕмдеу тактикасы құрамында темірмен байытылған азық-түлік қоспаларын алу және темірге бай тағамдарды тұтыну болып табылады. Құрамында темір бар қоректік қоспалар (көбінде темір сульфаты) ағзадағы темір қоймаларды толтыру үшін қажет. Тағамдық қоспаларды тағайындағанға дейін дәрігер немесе медбике әдетте ағзадағы темір деңгейін анықтауы керек.\r\n\r\nЕгер темір препараттарын таблетка түрінде қабылдай алмасаңыз, оларды тамыр арқылы немесе бұлшықет арқылы енгізуді тағайындауға болады.\r\n\r\nЖүкті және емшек сүтімен бала емізетін әйелдерде темірге деген қажеттілік жоғары болады, олар тамақтан қажетті мөлшерде темірді ала алмайды.\r\n\r\nГемоглабин деңгейі екі айлық темір терапиясынан кейін қалыпқа келуі керек. Сіз сүйек кемігіндегі темірді өз мөлшерінде сақтау үшін 6-12 айға дейін темір препараттарын қабылдауды жалғастырасыз.\r\n\r\nҚұрамында темірмен байытылған азық-түлік өнімдері:\r\n•	Тауық пен үндік\r\n•	Кептірілген жасымық, бұршақ және тас бұршақ\r\n•	Балық\r\n•	Ет ( бауыр)\r\n•	Жержаңғақ майы\r\n•	Соя\r\n•	Бидай наны\r\n\r\nСонымен қатар, құрамында темір бар:\r\n•	Сұлы ботқасы\r\n•	Жүзім, қара өрік және өрік\r\n•	Шпинат, қырыққабат және басқа да көк шөптер\r\n\r\nБолжамы\r\nТиісті емдеу кезінде оң нәтиже көп зардап шекпейсіз. Дегенмен, ол анемияның пайда болу себебіне байланысты.\r\n\r\nҚашан дәрігерге қаралу керек?\r\nТөмендегі жағдайларда дәрігеріңізбен кеңесіңіз:\r\n•	Темір тапшылығының белгілері бар болса\r\n•	Үлкен дәреттегі қан қосындысын байқасаңыз\r\n\r\nАлдын алу\r\nЖүйелі түрде дұрыс тамақтануды қадағалау арқылы темір жеткілікті көлемде денеге кіреді. Қызыл ет, бауыр және жұмыртқаның сарысы байытылған темір көзі болып табылады. Ұн, нан және кейбір дәнді дақылдар темірмен байытылған. Егер темір тамақпен жеткіліксіз қамтылса, дәрігермен кеңескеннен кейін темір препараттарын алуға болады.\r\n\r\nТегтер: \r\nтемір жеткіліксіздігі      \r\nтеміртапшылықты анемия\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1306,'article','948','Balalardaǵy ish qatýy','qz','2018-07-16 06:45:41','2018-07-16 06:35:00','Ish qatýynyń sebepteri qandaı?\r\nEger balańyz talshyǵy az taǵamdy tutynatyn bolsa, suıyqtyqty az ishse, nemese az qımyldaıtyn bolsa, ish qatýy paıda bolady. Kóptegen adamdarda ish qatýynyń sebebi belgisiz bolyp qalýda. Nájistiń shyǵýy aýyrsynatyn bolsa, bala bul úrdisti ádeıi tejeıdi. Nájis shyǵýyn tejeý ish qatýyna aparýy múmkin. Balańyz dárethanada qarańǵy bolsa, jalǵyz qorqýy múmkin. Keıbir balalar oıyndy úzgisi kelmegendikten dárethanaǵa barmaıdy.\r\n\r\nTaǵamdy qabyldaýdy nasharlatýǵa, dene belsendiligin azaıtýǵa nemese qyzbanyń paıda bolýyna aparatyn aýrý ish qatýyna aparýy múmkin. Bul másele saýyqqannan keıin de saqtalýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=948',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Balalardaǵy','y','   Balalardaǵy ish qatýy Ish qatýynyń sebepteri qandaı?\r\nEger balańyz talshyǵy az taǵamdy tutynatyn bolsa, suıyqtyqty az ishse, nemese az qımyldaıtyn bolsa, ish qatýy paıda bolady. Kóptegen adamdarda ish qatýynyń sebebi belgisiz bolyp qalýda. Nájistiń shyǵýy aýyrsynatyn bolsa, bala bul úrdisti ádeıi tejeıdi. Nájis shyǵýyn tejeý ish qatýyna aparýy múmkin. Balańyz dárethanada qarańǵy bolsa, jalǵyz qorqýy múmkin. Keıbir balalar oıyndy úzgisi kelmegendikten dárethanaǵa barmaıdy.\r\n\r\nTaǵamdy qabyldaýdy nasharlatýǵa, dene belsendiligin azaıtýǵa nemese qyzbanyń paıda bolýyna aparatyn aýrý ish qatýyna aparýy múmkin. Bul másele saýyqqannan keıin de saqtalýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nIsh qatýynyń sebepteri qandaı?\r\n\r\nEger balańyz talshyǵy az taǵamdy tutynatyn bolsa, suıyqtyqty az ishse, nemese az qımyldaıtyn bolsa, ish qatýy paıda bolady. Kóptegen adamdarda ish qatýynyń sebebi belgisiz bolyp qalýda. Nájistiń shyǵýy aýyrsynatyn bolsa, bala bul úrdisti ádeıi tejeıdi. Nájis shyǵýyn tejeý ish qatýyna aparýy múmkin. Balańyz dárethanada qarańǵy bolsa, jalǵyz qorqýy múmkin. Keıbir balalar oıyndy úzgisi kelmegendikten dárethanaǵa barmaıdy.\r\n\r\nTaǵamdy qabyldaýdy nasharlatýǵa, dene belsendiligin azaıtýǵa nemese qyzbanyń paıda bolýyna aparatyn aýrý ish qatýyna aparýy múmkin. Bul másele saýyqqannan keıin de saqtalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nBaladaǵy ish qatýynyń sımptomdary\r\n\r\n* Nájis shyǵýy kezinde qatty kúshený\r\n* Ishtiń aýyrsynýy jáne jeldenýi\r\n* Qyńyrlaný\r\n* Sharshaý\r\n* Tábetin joǵaltý\r\n* Dárethanaǵa barǵysy kelmeý\r\n \r\n\r\nBul damýdyń satysy bolýy múmkin be?\r\n\r\nBalańyz damýdyń belgili bir satysynda bolýy múmkin. Dárethanany qoldaný daǵdysyn áli úırenbegen bolýy múmkin. Biraq, eger ózdiginshe dárethanaǵa baratyn bolǵannan keıin 3 aı ótkende balańyzdyń nesep shyǵarýynda eriksiz nájis shyǵarýy baıqalatyn bolsa, ony nájis shyǵarý úshin dárethanany qoldanýǵa úıretý qajet. Dáriger bul úshin keńes bere alady.\r\n\r\n \r\nBalany qalaı ishegin udaıy bosatýǵa úıretýge bolady?\r\n\r\nDárethanaǵa barýdyń kúndeligin júrgizińiz\r\n\r\nBalańyzdyń nájis shyǵaratyn ýaqytyn, orny men túrin kórsetetin kúndelik júrgizińiz. Bul emdeýshi dárigerge balanyń dárethanaǵa barý zańdylyǵyn kórýge kómektesedi. 2 –shi tarmaqqa  kóshýdiń aldynda keminde, 1 apta boıy kúndelik júrgizińiz. Eger balańyz bala baqshaǵa baratyn bolsa, tárbıeshini balanyń daǵdylaryn baqylaýyn surańyz. Bul zertteýdiń sońynda osy kúndelikti prınterden shyǵaryp, ári qaraı qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nBalany ýnıtazǵa otyrýdy úıretińiz\r\n\r\nBalamen dárethana ishinde oınap, jaman jer emestigin kórsetińiz. Balaǵa ýnıtazda shalbarymen nemese kolgotkıimen  kúnine birneshe mınýt otyrǵyzyp úıretińiz. Balanyń aıaǵynyń astyna kishkene oryndyq qoıý paıdaly bolýy múmkin. Balaǵa ózimen birge súıikti kitaptaryn, qýyrshaǵyn, shaǵyn oıynshyqtaryn alýǵa ruqsat berińiz.                              \r\n\r\nBala dárethanada bolǵanda onymen sóılesip, oınańyz. Biraq, bala birden dárethanany qoldanady dep kútpeńiz. Ol ýnıtazǵa otyryp úırenetindigin este saqtańyz. Birtindep, ýnıtazda otyrýyn 30 sekýndtan 5 mınýtqa deıin uzartyńyz. As úıdegi taımer «dárethanaǵa úırenýge» sıgnal bolýy múmkin. 3-shi qadamǵa ótý bala ýnıtazda kúnine 3-5 retten, 5 mınýt ishinde otyrǵanda múmkin bolady.\r\n\r\nBalanyń nájisi jumsaq jáne qalyptasqan bolýyna kóz jetkizińiz\r\n\r\nBul ádette, eger balaǵa sút ónimin azyraq berseńiz jáne ratsıonda talshyǵy mol ónimderiniń mólsherin arttyrǵanda bolady. Eger dáriger qoldasa, qysqa ýaqyttyń ishinde balaǵa talshyqty qospa túrinde berýge bolady. Dárigermen emdám quramyndaǵy qajetti ózgerister týraly keńesińiz.\r\n\r\nAldymen, balada nájistiń eriksiz shyǵýy baıqalady. Bul úshin oǵan ursyp, jazalamańyz. Balanyń eriksiz nájis shyǵarýy úshin yzalaný tek dárethanaǵa úırenýine kedergi keltiredi. Eger balada nájistiń eriksiz shyǵýy baıqalsa, baısaldy qalypta qalyńyz, sonda bala ózin nashar sezinbeıdi.\r\n\r\n \r\nDárethanaǵa barý ýaqytyn belgileńiz\r\n\r\nBala ishek jumysyn qalpyna keltirgennen keıin jáne ýnıtazǵa úırengennen soń kúndelikti belgili bir ýaqytta dárethanaǵa barýyn qadaǵalańyz. Bala tamaq ishkennen keıin 10-20 mınýtteı ýaqyt ótkende, nájistenetin daǵdyly ýaqytta bala dárethanaǵa barýy qajet. Bul ýaqytty dárethanaǵa barý kúndeligine jazyp qoıyńyz. Bala keminde, kúnde 3-5 ret, 5 mınýttan ýnıtazda otyrýy qajet.\r\n\r\nDárethanada ishekti bosatqany úshin balany yntalandyrý\r\n\r\nAlǵashqyda bala dárethanada ishegin bosatqany úshin syımen yntalandyryńyz. Basynda, ár ishekti bosatýy úshin, keıinnen, birneshe rette bir syılańyz. Osylaısha, bala tez úırenedi. Sol kezde syılaýdy toqtatasyz.\r\n\r\nOsydan keıin balany dárethanaǵa barý ýaqyty kelgendigin anyqtaýǵa úıretińiz. Balaǵa bul týraly sizdiń suraýyńyzdy kútpeı, óziniń aıtýyn úıretińiz. Dárethanaǵa barý aldynda kishkentaı balalar ata-anasyna kómek qajettigi týraly aıtýy qajet.\r\n\r\nIsh qatýymen birge eriksiz nájistený qalaı emdeledi?\r\n\r\nEger balada 3 nemese 4 kún ishinde nájistený bolmasa, dárigerge barýyńyz qajet. Dáriger ishektiń tómengi bóliginde jınaqtalǵan nájisti shyǵarýǵa kómektesýi múmkin. Bul aýrýhanada balaǵa klızma nemese sýppozıtorıı qoıylýymen oryndalady. Nemese dáriger balaǵa ish júrgizetin preparattardyń joǵary mólsherlemesin taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nIshek bosaǵannan keıin bala dárethanaǵa jeńil bara alatyndyǵyna kóz jetkizý mańyzdy. Ishekti jeńil bosatý ish qatýynyń qaıta paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi. Emdeý balanyń emdámin ózgertýinen, suıyqty arttyrýdan, talshyǵy mol tamaqty tutynýdan, dárethanaǵa kúnine birneshe ret barýdan, nájisti jumsartý úshin ish júrgizetin preparattardy qoldanýdan turady. \r\n\r\nDárethanaǵa barý kúndeligikúni\r\n\r\nkúni	 ýaqyty	 ýaqytyýaqytyýaqytyýaqyty\rDúıs/229:00 TN, TNSh12:00 ÝO, DNSh14:00  TN, TNSh  \r\n \r\nNusqaý: balada nájistený nemese nesep shyǵarý bolatyn ýaqyt:\r\n\r\nBirinshi baǵanǵa aptanyń kúni men aıdyń kúnin engizińiz.\r\n\r\nÝaqytyn belgileńiz “Ýaqyt”.\r\n\r\nOsylaısha, kúnde jalǵastyryńyz.\r\n\r\nShartty belgileý:\r\n\r\nDN = dárethanadaǵy nájistený.\r\nKN = kıimine nájistený\r\nTN = tósekte nájistený\r\nÝO = ýnıtazda otyrýdy úırený\r\nDNSh = dárethanadaǵy nesep shyǵarý\r\nKNSh = kıimine nesep shyǵarý\r\nTNSh = tósekte nesep shyǵarý.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1307,'article','1040','Legga-Kalve-Pertes aýrýy','qz','2018-07-25 17:44:30','2018-07-25 17:35:00','Legga-Kalve-Pertes aýrýy balalyq jasta paıda bolady jáne urshyqbýynnyń aýmaǵynda (jambastaǵy býyn) jáne ortan jiliktiń (jambas súıeginiń býyny) basynyń zaqymdanýymen sıpattalady.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha buzylysynda paıda bolady. Qan aǵymy buzylǵan kezde tinderdiń tirshiligi joıylady, bul ortan jiliktiń basynyń synýyna jáne nashar jazylýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nOrtan jiliktiń basyn býynnyń aýmaǵynda ustap turý úshin dárigerler emdeýdiń ár túrli ádisterin qoldanady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1040',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','L','Legga-Kalve-Pertes','y','   Legga-Kalve-Pertes aýrýy Legga-Kalve-Pertes aýrýy balalyq jasta paıda bolady jáne urshyqbýynnyń aýmaǵynda (jambastaǵy býyn) jáne ortan jiliktiń (jambas súıeginiń býyny) basynyń zaqymdanýymen sıpattalady.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha buzylysynda paıda bolady. Qan aǵymy buzylǵan kezde tinderdiń tirshiligi joıylady, bul ortan jiliktiń basynyń synýyna jáne nashar jazylýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nOrtan jiliktiń basyn býynnyń aýmaǵynda ustap turý úshin dárigerler emdeýdiń ár túrli ádisterin qoldanady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy balalyq jasta paıda bolady jáne urshyqbýynnyń aýmaǵynda (jambastaǵy býyn) jáne ortan jiliktiń (jambas súıeginiń býyny) basynyń zaqymdanýymen sıpattalady.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha buzylysynda paıda bolady. Qan aǵymy buzylǵan kezde tinderdiń tirshiligi joıylady, bul ortan jiliktiń basynyń synýyna jáne nashar jazylýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nOrtan jiliktiń basyn býynnyń aýmaǵynda ustap turý úshin dárigerler emdeýdiń ár túrli ádisterin qoldanady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Aqsaý\r\n\r\n* Sannyń, shaptyń nemese tizeniń aýmaǵyndaǵy aýyrsyný nemese qozǵalmaýy\r\n\r\n* Urshyqbýynnyń qımylynyń aýqymynyń shektelýi\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ádette tek bir jambasty zaqymdaıdy. Keıbir balalarda eki jambasy da zaqymdanýy múmkin, biraq, bul ár túrli ýaqytta bolady.\r\n\r\n \r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nEger bala aqsaıtyn bolsa nemese jambasyndaǵy, shaptyń aýmaǵyndaǵy nemese tizesindegi aýyrsynýǵa shaǵym aıtsa, dárigerge kórsetý qajet. Eger balada qaltyraý bolsa nemese aıaǵyna tura almasa, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń shektelýinde paıda bolady. Qanmen qamtamasyz etý sáıkes bolmasa, súıek mort synǵysh bolyp, jeńil synady. Mundaı synyqtar nashar jazylady. Ortan jiliktiń basyndaǵy qan aınalymynyń ýaqytsha tómendeýiniń sebebi belgisiz.\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń qaýipti faktorlary:\r\n\r\n* Jas. Legga-Kalve-Pertes aýrýy kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, 4-8 jastaǵy balalardyń arasynda jıi kezdesedi.\r\n\r\n* Balanyń jynysy. Legga-Kalve-Pertes aýrýy qyzdarǵa qaraǵanda uldarda bes ese jıi kezdesedi.\r\n\r\n* Násil. Basqa násilderge qaraǵanda aq násildi balalar osy aýrýdyń damýyna beıim.\r\n\r\n* Otbasylyq anamnez. Azdaǵan jaǵdaıda aýrý bir otbasynyń múshelerinde kezdesýi múmkin.\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan balalar eresek shaqta artrıttiń damýynyń joǵary qaýpine ushyraıdy, ásirese, eger urshyqbýyn qalypty túrde jazylmaǵan bolsa. Eger jazylǵannan keıin jambas súıekteri bir-birimen durys býyndaspasa, bul urshyqbýynnyń erte tozýyna aparýy múmkin. Túbinde mundaı naýqastardyń urshyqbýynyna endoprotez jasaý qajet bolýy múmkin.  \r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýy 6 jastan keıin anyqtalǵan balalar urshyqbýynnyń máseleleriniń damýyna beıim. Balanyń jasy kishi bolǵan saıyn urshyqbýynnyń qyzmetin qalpyna keltirý múmkindigi joǵary keledi.\r\n\r\nAýrý jóninde aldymen pedıatrǵa shaǵymdanýyńyz múmkin. Aýrýdy alǵash baıqap, qaraǵannan keıin balany balalardyń súıeginiń máselelerine mamandanǵan dárigerge (pedıatr - ortoped) baǵyttaıdy.\r\n\r\n \r\n\r\nNaýqas ne isteı alady\r\n\r\nDárigerge kórinýdiń aldynda kelesi suraqtarǵa jaýap berý qajet:\r\n\r\n* Aýrýdyń sımptomdary qashan paıda bolǵan?\r\n* Ornalasýyn ózgertkende nemese aıaqty qozǵaǵanda aýyrsyný kúsheıedi me?\r\n* Balanyń týystarynyń balalyq jasynda osyndaı sımptomdar bolǵan ba?\r\n* Balanyń basqa aýrýlary bar ma?\r\n* Bala qandaı dárilerdi nemese taǵamdyq qospalardy udaıy qabyldaıdy?\r\n \r\n\r\nDárigerge barýdan neni kútýge bolady\r\n\r\nDáriger kelesi birneshe suraqty qoıady:\r\n\r\n* Bala ne nársege shaǵymdanady?\r\n* Bul sımptomdar sońǵy kezde kúsheıgen be?\r\n* Aýrýdyń sımptomdarynyń ýaqytsha jaqsarǵanyn baıqaısyz ba?\r\n* Balanyń belsendiligi qandaı?\r\n* Bala jambastaǵy aýyrsynýdy jaraqatpen baılanystyra alady ma?\r\n* Aýyrsyný bar bolsa, qaı tusta kóbirek seziledi?\r\n* Qozǵalǵanda aýyrsyný kúsheıedi me?\r\n* Qozǵalmasa, jaısyzdyq jeńildeıdi me?\r\n \r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde dáriger balanyń aıaqtaryn túrli baǵytta qozǵaıdy, bul qımyldyń aýqymyn tekserý jáne aıaqtyń qandaı ornalasýynda aýyrsyný paıda bolatyndyǵyn bilý úshin qajet.\r\n\r\n \r\nTekserýdiń kórnekilik ádisteri\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyn tekserýdiń asa mańyzdy ádisterine  jatatyndar:\r\n\r\n* Rentgen. Bastapqyda rentgende eshqendaı ózgeris baıqalmaıdy, sebebi, Legga-Kalve-Pertes aýrýy kezinde rentgende súıekti zaqymdanýy baıqalýy úshin aýrýdyń sımptomdary paıda bolǵannan keıin, keminde, 1-2 aı ótýi tıis. Dáriger belgili bir ýaqyt aralyǵynda rentgen sýretteriniń toptamasyn jasaýdy usynýy múmkin. Osy arqyly dáriger aýrýdyń damýyn qadaǵalaı alady.\r\n* Magnıttik-rezonanstyq tomografııa (MRT). Bul tekseristiń barysynda organızmniń súıekteriniń jáne jumsaq tinderiniń tolyq beınelenýin alý úshin radıotolqyndar jáne kúshti magnıttik óris qoldanylady. MRT rentgenmen salystyrǵanda Legga-Kalve-Pertes aýrýynyń saldarynan bolǵan súıekterdiń zaqymdanýyn aıqynyraq kórsetedi.\r\n* Osteostsıntıgrafııa. Bul tekseris úshin radıoaktıvtik zattektiń shaǵyn kólemin kóktamyrǵa (venaǵa) engizedi. Bul zattek súıektiń buzylǵan jáne ózdiginshe qalpyna kele bastaǵan tustarynda jınaqtalady.\r\n \r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýynyń ýshyǵýyna qaraı ortan jiliktiń basy mort synǵysh bolady jáne óziniń domalaq pishinin joǵaltýy múmkin. Emdeýdiń maqsaty, múmkindiginshe, onyń domalaq pishinin saqtaý.  \r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý 6 jasqa deıingi balalarǵa usynylmaıdy. Olardyń qarqyndy ósýine baılanysty Legga-Kalve-Pertes aýrýynyń saldarynan paıda bolǵan ortan jiliktiń basynyń zaqymdanýynyń ózdiginshe qalpyna kelýi múmkindigi eskeriledi. Bul jastaǵy toptaǵy naýqastardyń kópshiligi konservatıvtik jolmen emdeledi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEger bala 6-7 jastan kishi bolsa, dáriger qadaǵalaýdy jáne sozý arqyly sımptomatıkalyq emdeýdi, júgirý men sekirýdi shekteýdi, qajet bolsa, dárilik preparattardy qabyldaýdy usynady. Konservatıvtik emdeýdiń basqa ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Fızıo-emdeý. Urshyqbýynnyń zaqymdanýynda onyń mańaıyndaǵy bulshyq etter men baılamdar qysqarýy múmkin. Sozýǵa arnalǵan jattyǵýlar ıkemdilikti, sondaı-aq, ortan jiliktiń basynyń býynnyń qýysynda ornalasýyn saqtaýǵa kómektesedi.\r\n* Baldaqtar. Keıbir jaǵdaıda balaǵa zaqymdanǵan aıaǵyna kúsh túsirmeý qajet bolady. Baldaqty qoldaný býyndy qorǵaýǵa kómektesedi.\r\n* Tartyp, sozý. Eger balada kúshti aýyrsyný bolsa, oǵan tósek rejımi jáne arnaıy quraldyń kómegimen zaqymdanǵan aıaqty tartyp, sozý kómektesedi.\r\n*  Fýnktsıonaldyq shına. Ortan jiliktiń basy býynnyń ishinde ornalasýy úshin dáriger 4-6 apta boıy arnaıy fýnktsıonaldyq shınany kıip júrýdi usynýy múmkin, onyń ishinde eki aıaq alshaqtatý jaǵdaıynda bekitiledi. Osydan keıin jambastyń ıkemdiligin qoldaý úshin bul shınany tek túngi ýaqytta qoldanýǵa bolady.\r\n \r\n\r\nOperatıvtik emdeý\r\n\r\nLegga-Kalve-Pertes aýrýyn emdeýdiń ortopedııalyq ádisteriniń kópshiligi urshyq býynnyń pishinin jaqsartýǵa jáne artrıttiń damýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n* Siresýdi joıý. Legga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan balalar jıi aıaqtaryn aıqastyrady. Bul jaqyn ornalasqan bulshyq etterdiń, sińirlerdiń qysqarýyna jáne siresýdiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Bul tinderdi uzartýdaǵy hırýrgııalyq emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetýge kómektesedi.\r\n* Býynnyń rekonstrýktsııasy. 6-8 jastan asqan balalardyń urshyq býynynyń qalypty pishinin qalpyna keltirý úshin býynǵa rekonstrýktıvtik operatsııa jasalady. Bul úshin jambastyń aýmaǵynda hırýrgııalyq tilik jasalady. Súıekter plastınanyń kómegimen súıekterdiń bitip ketýine deıin ustalyp turady.\r\n* Súıektiń synyqtaryn alyp tastaý. Úlken jastaǵy balalarda aýyrsyný jáne qımyldyń shektelýi býynnyń shemirsheginiń zaqymdanýymen jáne býynnyń mańaıynda súıekterdiń synyqtarynyń jınaqtalýymen baılanysty bolýy múmkin. Aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý úshin operatıvtik emdeýdiń barysynda súıekterdiń synyqtary jáne shemirshek tinderiniń bólikteri alyp tastalynady.\r\n* Býyndy almastyrý. Eresek shaqta Legga-Kalve-Pertes aýrýyna shaldyqqan naýqastarǵa urshyqbýyndy almastyrý qajet bolýy múmkin. Bul operatsııa asa aýyr, jáne súıekterdiń syný jáne nervterdiń zaqymdaný qaýipterimen qosarlanýy múmkin.\r\n \r\nAýyrsynýdy azaıtý jáne býynnyń zaqymdanýynyń aldyn alý úshin úıdegi kútim boıynsha usynystar:\r\n\r\n* Belsendilikti ózgertý. Bala júgirý nemese sekirý sekildi úlken dene júktemesinen alshaq bolýy tıis, sebebi, bul álsiregen súıektiń zaqymdanýyna jáne aýrýdyń sımptomdarynyń nasharlaýyna yqpal etýi múmkin.\r\n* Aýyrsynýdy basatyn quraldar. Atsetamınofen sekildi dárilik preparattar aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesýi múmkin. Balaǵa aspırın berýge bolmaıdy, sebebi, bul Reıe atalynatyn, sırek, aýyr aýrýdyń paıda bolýyna apraýy múmkin.\r\n* Jylý nemese sýyq basý. Jylý nemese muz basý Legga-Kalve-Pertes aýrýyna baılanysty jambastaǵy aýyrsynýdy jeńildetýge kómektesedi. Sozýǵa arnalǵan jattyǵýlardyń aldynda jylý basý bulshyq etterdi bosańsytýǵa kómektesedi.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1308,'article','1252','Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) jáne jynys múshesindegi súıelder (úshkir kondılomalar).','qz','2018-09-14 10:57:52','2018-09-14 10:36:00','Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) – bul súıelderdiń paıda bolýyna yqpal etetin keń taralǵan vırýstar toby. APV-nyń júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30-ǵa jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, ol osy ınfektsııasy bar adammen qatynasta bolǵanna juǵady. Olar qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp ekige bólinedi. Tómen onkogendi qaýipi bar APV jynys múshesindegi súıelderdiń shyǵýyna sebep bolady. Joǵary onkogendi qaýipi bar  APV qaterli isiktiń, jatyr moınynyń, sarpaıdyń, qynaptyń jáne aınalshyqtyń (anýs) qaterli isikterin týdyrýy múmkin. Erlerde, jynys múshesi men aınalshyqtyń qaterli isiginiń týyndaýyna sebep bolady.\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, keı bireýlerde sımptomdary bolmaýy da múmkin. Sizdiń  jeke dárigerińiz súıelderdi emdeýi de nemese alyp tastaýy da múmkin. Áıelderde Papanıkolaý  juǵyndysy boıynsha - (Pap-test),  qaterli isikke shaldyqtyratyn jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýǵa bolady.\r\nMúsheqapty  durys qoldaný APV-nyń taralýyn tolyq joımasa da, juǵýyn, taralýyn edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen de.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1252',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Adam','y','   Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) jáne jynys múshesindegi súıelder (úshkir kondılomalar). Adam papıllomasynyń vırýsy (APV) – bul súıelderdiń paıda bolýyna yqpal etetin keń taralǵan vırýstar toby. APV-nyń júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30-ǵa jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, ol osy ınfektsııasy bar adammen qatynasta bolǵanna juǵady. Olar qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp ekige bólinedi. Tómen onkogendi qaýipi bar APV jynys múshesindegi súıelderdiń shyǵýyna sebep bolady. Joǵary onkogendi qaýipi bar  APV qaterli isiktiń, jatyr moınynyń, sarpaıdyń, qynaptyń jáne aınalshyqtyń (anýs) qaterli isikterin týdyrýy múmkin. Erlerde, jynys múshesi men aınalshyqtyń qaterli isiginiń týyndaýyna sebep bolady.\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, keı bireýlerde sımptomdary bolmaýy da múmkin. Sizdiń  jeke dárigerińiz súıelderdi emdeýi de nemese alyp tastaýy da múmkin. Áıelderde Papanıkolaý  juǵyndysy boıynsha - (Pap-test),  qaterli isikke shaldyqtyratyn jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýǵa bolady.\r\nMúsheqapty  durys qoldaný APV-nyń taralýyn tolyq joımasa da, juǵýyn, taralýyn edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen de.\r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nKirispe\r\nAdam papıllomasynyń vırýsy (APV) – bul súıelderdiń paıda bolýyna yqpal etetin keń taralǵan vırýstar toby. APV-nyń júzden astam túri bar. Olardyń kópshiligi qaýipsiz, tek 30-ǵa jýyq túri qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady. Olar ádette, jynystyq aǵzalardy zaqymdaıdy, ol osy ınfektsııasy bar adammen qatynasta bolǵanna juǵady. Olar qaterli isikti damytý qaýpi tómen (tómen onkogendi qaýip) jáne qaterli isikti damytý qaýpi joǵary (joǵary onkogendi qaýip) bolyp ekige bólinedi. Tómen onkogendi qaýipi bar APV jynys múshesindegi súıelderdiń shyǵýyna sebep bolady. Joǵary onkogendi qaýipi bar  APV qaterli isiktiń, jatyr moınynyń, sarpaıdyń, qynaptyń jáne aınalshyqtyń (anýs) qaterli isikterin týdyrýy múmkin. Erlerde, jynys múshesi men aınalshyqtyń qaterli isiginiń týyndaýyna sebep bolady.\r\nKópshilik adamdarda APV juqqanda jynystyq aýmaqta súıel paıda bolady, keı bireýlerde sımptomdary bolmaýy da múmkin. Sizdiń  jeke dárigerińiz súıelderdi emdeýi de nemese alyp tastaýy da múmkin. Áıelderde Papanıkolaý  juǵyndysy boıynsha - (Pap-test),  qaterli isikke shaldyqtyratyn jatyr moınyndaǵy ózgeristerdi anyqtaýǵa bolady.\r\nMúsheqapty  durys qoldaný APV-nyń taralýyn tolyq joımasa da, juǵýyn, taralýyn edáýir azaıtady. Vaktsına egý APV keıbir túrlerinen qorǵaıdy, onyń ishinde, qaterli isikke aparatyn túrlerinen de.\r\n \r\nJynys múshesindegi súıelder\r\nJynys múshesindegi súıelder teride jáne jynys múshesiniń shyryshty qabatynda jumsaq óspe bolyp kórinedi. Olar erkek jynys múshesinde, sarpaıda, úrpide, qynapta, jatyr moınynda, aınalshyqtyń mańynda jáne ishinde bolýy múmkin.\r\nJynys múshesindegi súıel – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalarǵa jatady (JJBI).\r\n \r\nSebepteri\r\nJynys múshesindegi súıeldi shyǵaratyn vırýs - adam papıllomasynyń vırýsy (APV) dep atalady. APV-nyń 70-ten astam túri bar. Olardyń keıbiri jatyr moınynyń ózgeristerine, qaterli isigine jáne aınalshyqtyń qaterli isigine aparýy múmkin. Bul joǵary onkogendik qaýipti APV.  APV-nyń barlyq túrleri jynys múshesine shyǵatyn súıelge  sebep bola bermeıdi. APV-nyń keıbir túrleri deneniń basqa jerindegi, mysaly, qoldaǵy súıeldiń shyǵýyna sebep bolýy múmkin.\r\n\r\nBul maqala jynys múshesine shyǵanytyn súıelderge qatysty.\r\nJynys múshesindegi súıelder –jıi kezdesetin aýrý. Adamdardyń kópshiliginde qandaı da bir sımptomdar bolmaıdy. Áıelderde jynys múshesindegi súıelder  qynaptyń  shyryshty qabatyna, qynap qabyrǵasyna jáne jatyr moınyna taralýy múmkin. Olardy arnaıy dıagnostıkalyq sharalardyń kómeginsiz anyqtaý qıyn.\r\nAPV týraly mańyzdy málimetter:\r\n• APV-ınfektsııa bir adamnan kelesige jynystyq qatynasta juǵady. Baıqańyz siz APV-nyń sımptomdaryn bilmeı, ony basqalarǵa juqtyryp, taratyp júrýińiz múmkin.\r\n• Juqtyrǵannan keıin, sizde   6 aptadan 6 aıǵa deıin súıelder baıqalmaýy da múmkin. Keıde onyń alǵashqy belgileri birneshe jyldan soń baıqalyp jatady. \r\n• APV bar adammen  jynystyq qatynasqa túsken kez-kelgen adamnyń jynys múshesine súıelder juǵa bermeıdi.\r\nAPV juqtyrý nemese taratý qaýpi kelesi jaǵdaılarda artady:\r\n• birneshe adammen jynystyq qatynasta bolý;  \r\n• retsiz jynystyq qatynas;\r\n• jynystyq qatynasty erte jasta bastaý;\r\n• ishimdik ishý jáne temeki shegý;\r\n• vırýstyq ınfektsııa ushyq (gerpes) sııaqty  bolýy múmkin, ol uzaq ýaqyt boıǵy kúızelis uryndyrady;\r\n• júktilik\r\n• dári qabyldaý saldarynan nemese uzaq aýrýdan keıingi ımmýnıtettiń tómendeýi.\r\nBalanyń jynys múshesinde súıelder bolsa, osy aýrýǵa sebep bolatyndaı jaǵdaıdy tekserińiz,  bireý ony zorlap qoıýy da múmkin.\r\n \r\nSımptomdary\r\nJynys múshesindegi súıelder keıde óte shaǵyn bolady, tipti olar kózge de kórinbeýi múmkin.\r\nSúıelderdiń túri kelesideı bolady:\r\n• jalpaq, teri tústi sheti kóterińki daqtar, \r\n• teri túzilisteri, joǵarǵy jaǵy túrli-tústi qyryqqabatqa uqsas\r\n\r\nÁıelderde jynys múshesindegi súıelder bylaı anyqtalady:\r\n• Qynaptyń nemese aınalshyqtyń ishinde;\r\n• qynap  pen aınalshyqtyń mańynda\r\n• jatyr moınynda.\r\n\r\nErlerde úshkir kondılomalar bylaı anyqtalady:\r\n• Erkek jynys múshesinde\r\n• Umada\r\n• shap jaqta\r\n• Bóksede\r\n• aınalshyqtyń ishinde nemese mańynda.\r\n\r\nÚshkir  kondılomalar bylaı da kezdesýi múmkin:\r\n• erinde\r\n• aýyz qýysynda\r\n• tilde\r\n• kómeıde.\r\n\r\nBasqa sımptomdary sırek kezdesedi, olar:\r\n• súıel shoǵyrlanǵan jerde jynystyq aǵzalar ylǵaldanady;\r\n• qynaptan suıyqtyq kóp bólinedi;\r\n• jynystyq músheleri qyshı beredi;\r\n• jynystyq qatynas kezinde nemese odan keıin inshekten qan ketýi.\r\n \r\nDıagnostıka\r\nDıagnozdy qoıý úshin dáriger naýqasty qaraıdy.\r\nÁıelderde gınekologııalyq  tekserýden ótý kerek. Kózge kórinbeıtin súıelderdi anyqtaý úshin  kolposkopııa qoldanylady. Dárigerińiz tekserý kezinde súıelderdi ońaı tabý úshin álsiz sirke sý qyshqylynyń eritindisin qoldanady.\r\nShyryshty  qabat APV-men zaqymdanǵanda Papanıkolaý (Pap test) boıynsha juǵyndyny qoldanǵan durys bolady. Eger Paptest nátıjesi boıynsha  ózgerister bolsa, ózgeristerdi baqylaý úshin osy tekserýdi jıi ótkizý qajet.\r\nDNQ men analızge taldaý jasaý APV-niń túrin anyqtaýǵa kómektesedi, mysaly: sizde vırýstyń qaı túri bar, ol qandaı belgi beredi,  aıta keterligi, jatyr moınynyń qaterli isigin joǵary onkogendi APV týyndatýy múmkin.\r\nMyna taldaýlar oryndalýy múmkin:\r\n• 30 jastan asqan áıelderdi skrınıngtik taldaý retinde\r\n• kez kelgen jastaǵy áıelderde, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndy oń bolsa.\r\n \r\nEmdeý\r\nJynys múshesindegi súıelderdi (úshkir kondılomalar) dáriger emdeýi tıis. Súıelderdiń basqa túrlerin emdeıtin dárilik preparattardy qoldanýǵa bolmaıdy. \r\nEmdeýge kiredi:\r\n• dárigerdiń kabınetinde zaqymdanǵan terini óńdeý;\r\n• dárigerińiz taǵaıyndaǵan dárilermen úıde  aptasyna birneshe ret emdelý.\r\nRetseptýralyq dárilik preparattar:\r\n• Imıkvımod (Aldara)\r\n• Podofıllın, Podofıloks(Kondıloks)\r\n• Úshhlorsirke qyshqyly (TÝK)\r\n\r\nSúıelderdi hırýrgııalyq jolmen de alyp tastaýǵa bolady:\r\n• Krıohırýrgııamen\r\n• Elektrokaýterızatsııamen\r\n• Lazerlik joıýmen\r\n• Hırýrgııalyq tilýmen.\r\n\r\nEger sizde úshkir kondılomalar bolsa, jynystyq qatynas jasaıtyn barlyq seriktesterińiz dárigerge kórinýi tıis, súıelder bolsa, qajetti em alýy kerek. Sımptomdar bolmasa da, aýrýdyń asqynýynyń jáne taralýynyń aldyn alý úshin em qabyldaý qajet.\r\nEmdeý kýrsynan keıin emdeýdiń áserin tekserý úshin dárigerińizben qaıta keńesińiz.\r\nBul aýrýmen aýyrǵan áıelder Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny kezeń-kezeńimen  tapsyryp, turaqty tekserilip turýy qajet.  Eger seriktesiniń jynys múshesine súıelder qaptasa, osy tekserýden udaıy ótkeni durys.. Eger jatyr moınynda súıel bolsa, Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny alǵashqy emdeý kýrsynan keıin ár 3-6 aı saıyn tapsyrý qajet.\r\nAPV juqpasynan týyndaǵan qaterli isik aldy ózgeristeri anyqtalǵan áıelderge uzaq ýaqyt emdelý qajet bolady.\r\n \r\nBoljamy\r\nKóptegen jynystyq qatynasta belsendi jas áıelder APV juqtyrady. Kóbinese, APV ózdiginshe de ketedi.\r\nAPV juqtyrǵan erlerdiń kópshiliginde aýrýdyń qandaı da bir belgisi bolmaýy múmkin. Degenmen, olar keıde qazirgi nemese bolashaq jynystyq qatynastaǵy seriktesterine juqtyrýy múmkin.\r\nTipti úshkir kandılomadan emdelgennen keıin de, adam keıin basqalardy osy aýrýmen zaqymdaýy  múmkin.\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\nAPV keıbir túrleri jatyr moınynyń jáne syrtqy jynystyq aǵzalardyń qaterli isiginiń negizgi sebebi bolýy múmkin.\r\nJynys múshesindegi súıelderdi týyndatatyn APV-nyń túrleri,  jynystyq músheniń, aınalshyqtyń qaterli isigin týyndatatyn túrlerinen ózgeshe de bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n• qazirgi nemese burynǵy seriktesińizde kondılomalar bolsa.\r\n• syrtqy jynystyq múshelerde kórinetin súıelder bolsa, qyshý nemese qynaptan aýytqýly ıakı ótpeli qan ketýi bolsa. Este saqtańyz,   jynys múshesindegi súıelder ınfektsııa juqtyrǵan\n  seriktespen qatynasqa túskennen keıin birneshe aıdan birneshe jylǵa deıin  kórinis bermeýi múmkin.\r\n Balanyń jynys múshesinde súıelder bar bolsa,  Papanıkolaý (Paptest) boıynsha juǵyndyny áıelderge tek 21 jastan keıin ǵana qoldanýǵa bolatynyn umytpańyz. \r\n\r\nAldyn alý\r\nJynys músheńizde súıelder bolmaǵanyn qalasańyz, ondaı súıeli bar adammen qatynasta bolmańyz. Siz tek bir adammen ǵana jynystyq qatynas jasap júrseńiz, onda bul súıelderdiń talaý qaýpi seıiledi.\r\nErlerdiń de, áıelderdiń de músheqaptary tolyq qorǵanysh emes.  Sebebi, vırýs nemese súıel músheniń túp jaǵynda bolýy múmkin.  Biraq, siz báribir músheqaptardy qoldanýyńyz kerek,  sebebi, olar APV jáne basqa JJBI juqtyrý qaýpin azaıtady. APV adamnan adamǵa súıel nemese basqa kórinetin sımptomdar bolmasa da juǵady. Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý APV juqtyrýdyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\nÁıelderdiń jatyr moıny qaterli isigin týyndatatyn APV-nyń tórt túrinen qorǵaıtyn eki túrli vaktsına bar.\r\nVaktsınanyń birinshi túri úsh ret egiledi. 9-26 jastaǵy qyzdar men áıelderge arnalǵan.  \r\nEkinshi túri uldar men erlerdi jynys múshesine shyǵatyn súıelderden qorǵaıdy. Bul vaktsına da úsh ret egiledi. 9-26 jastaǵy uldar men erlerge arnalǵan.\r\nDárigerden APV qarsy vaktsınasy sizge jaramdy bolatyndyǵy týraly surańyz.\r\n \r\nSınonımderi\r\nÚshkir kondılomalar; jynystyq músheniń súıelderi; adam papıllomasynyń vırýsy (VPCh); Venerologııalyq súıelder; jynystyq jolmen beriletin aýrýlar - súıelder; JO-APV; APV kezindegi tómen dısplazııa; TO-APV; APV kezindegi joǵary dısplazııa.\r\n \r\nSources: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/hpv.html\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000886.htm\r\n\r\nTegter: \r\nÚshkir kondıomalar\r\nAdamdaǵy súıel vırýsy\r\nPapanıkolaý juǵyndysy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL);
INSERT INTO `index_5c78d55771ac3` VALUES (1309,'article','531','Гепатиттер ','kz','2018-10-04 11:19:52','2018-10-04 10:43:00','Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болатын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті. Ең қауіпті формадағы гепатит А гепатиті болып табылады. С гепатиті аталған екі формасынан да  ең қауіптісі болып саналады. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=531',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гепатиттер','y','   Гепатиттер  Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болатын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті. Ең қауіпті формадағы гепатит А гепатиті болып табылады. С гепатиті аталған екі формасынан да  ең қауіптісі болып саналады.  ГЕПАТИТТЕР\r\n\r\n\r\n\r\nГепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болатын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті. Ең қауіпті формадағы гепатит А гепатиті болып табылады. С гепатиті аталған екі формасынан да  ең қауіптісі болып саналады. \r\nТөмендегі сілтемелер бойынша ең көп таралған 3 гепатитің формасы жайында толық мағлұмат ала аласыз:\r\n\r\nГЕПАТИТ А\r\nА Гепатиті\r\nБұл қандай ауру? Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.. В және С гепатиттері туралы қосымша ақпарат алу үшін арнайы сайттардан қараңыз: гепатит В  және гепатит С.\r\n\r\nА Гепатиті гепатиттердің ең қауіпті түрі болып табылады. В және С гепатитінен айырмашылығы А гепатитінде созылмалы аурудың дамуына алып келмейді.\r\n\r\nВирусты А гепатиті  ластанған су мен бұзылған азық-түлік арқылы беріледі. Сондай-ақ, А Гепатитімен ауыратын адамнан да жұғады.  Вируысты А гепатиті науқастың нәжісінен де бөлінеді.  Инкубациялық деп аталатын кезеңі 15-45 күнге дейін созылады. Нәжістен басқа, қан  және организмнің басқа да сұйықтықтарынан жұқтыруы мүмкін.\r\n\r\nВирусты А гепатиті емделгеннен кейін организмде салып қалмайды. Сондай-ақ,  А гепатитінің тарататын нақты фактор жоқ, деседе, осы инфекцияны адам өзі ауырмаса да, басқаларға таратып жүруі ықтимал.  Осындай жағдай (тасымалдаушы) В гепатитінде де пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\n\r\nА гепатитінің қауіпті факторлары:  А гепатитімен ауыратын адаммен бірге өмір сүру, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия, Оңтүстік Америка елдеріне туристік сапармен бару, сондай-ақ, есірткіні тамыр ішіне қолдану.\r\n\r\nА Гепатитнің белгілері:\r\n•	Сарғыштану \r\n•	Әлсіреу\r\n•	Дене температурасының сәл көтерілуі\r\n•	Барлық дененің қышынуы\r\n•	Тәбеттің болмауы\r\n•	Несептің күңгірттенуі (оның түсі күңгірт-сары немесе қоңыр түсті болады)\r\n•	Нәжістің түссізденуі (нәжіс ақшыл-сұр түсті болады).\r\n\r\nА гепатитінің диагнозын табу үшін  дәрігер,  зертханалық зерттеулер негізінде тексеру жүргізеді.  Антиденелерді қатыстыра отырып, бауыр ферменттерінің деңгейін  анықтайды.\r\n\r\nЕмделуі. А гепатитіне арналған арнайы емдеу түрі жоқ. Науқастардың 85%-нан астамы 3 ай ішінде сауығып кетеді. Басқа науқастарда ауру ұзағырақ созылады, бірақ, әдетте, 6 айдан аспайды. Демалу және төсектік режим ұсынылады. Бауырға зиян келтіретін алкоголь өнімдері мен кейбір дәрі-дәрмектерді пайдаланбау керек. Сондай-ақ майлы тағамдардан бас тартып, Пайдалы ас ретінде – асқабақты тұтыну керек.\r\n\r\nВируысты А гепатитін жұқтырудың алдын-алу үшін: қолды  ұқыптылап жұу керек; сондай-ақ таза суды қолданып және А гепатитімен ауыратын адамдардан мүмкіндігінше аулақ болу керек. Мектепке дейінгі мекемелер мен мектептерді  санитарлық-гигиеналық нормаларға сәйкес  таза сумен қамтамасыз ету  қажет.\r\n\r\nА гепатитімен ауыратын адамдармен байланысқа түскен адамдарға иммуноглобулиндерді енгізу ұсынылады.\r\nА гепатитіне қарсы ең тиімді шара – екпе жүргізу. Екпе (вакцина)  алғаш енгізген күннен бастап 4 апта бойы қорғаныш қызметін атқарады. Ұзақ уақыт бойы қорғау үшін, алғашқы дозадан соң,  6 және 12 ай араға салып барып қосымша екпелер алған дұрыс.\r\n\r\nА гепатитіне қарсы екпе егу  ұсынылған адамдар:\r\n•	А гепатитін жұқтыру қаупі жоғары елдерге баратын адамдар. Екпені  4 апта бұрын салдырады, содан соң 6 және 12 ай араға салып енгізу керек. Бұдан басқа, иммуноглобулинді инъекция алуға да болады.\r\n•	В немесе С созылмалы гепатиті бар адамдар\r\n•	Инъекциялық есірткі тұтынушылар.\r\n\r\n ГЕПАТИТ В\r\nГепатит В \r\n           \r\n\r\n\r\nГепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты, қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.Вирусты гепатиттің ең көп таралған түрі - В гепатиті.\r\nВ гепатиті вирусын жұқтырған адамдардың көпшілігі 6 ай ішінде осы вирустан құтылып жатады. Алайда, В гепатиті  вирусын жұқтырған адамдардың шамамен 10% -ы  созылмалы түріне тап болады, бұл кезде бауырда белгілі бір өзгерістер   туындауы мүмкін, мұны - бауыр циррозы деп атайды.Бұл ауру - қауіпті және жазылмайтын ауру түріне жатады.\r\nСозылмалы инфекциясы бар науқастардың кейбіреуінде ешқашан  аурудың белгілері байқалмайды. Бірақ олар вирустың «тасымалдаушысы» болып табылады. Бірақ науқас бұл жайтты білмей басқаларға оңай жұқтырып жүруі мүмкін.\r\n\r\nВ гепатиті қан және басқа да сұйықтықтар арқылы жұғады. Инфекция  мынадай жағдайларда берілуі болуы мүмкін:\r\n\r\n•	Қанмен және басқа да биологиялық материалдармен байланыста болған кезде – мұнымен дәрігерлер, медбикелер, тіс дәрігерлері сияқты денсаулық сақтау қызметкерлері зардап шегуі мүмкін.\r\n•	Жеке қорғаныс құралдарын қолданбай жыныстық қатынасқа түскен кезінде\r\n•	Қан құю кезінде\r\n•	Инъекциялық есірткі тұтынушылары бар залалсызданбаған инелерді қолданған кезде\r\n•	Татуировка және инемен тесу кезінде стерильденбеген құралдар қолданылғанда\r\n•	Босанғанда, вирус анадан балаға берілсе.\r\n\r\nАсқынған гепатиттің бірінші симптомдары   1-ден 6 айға дейін белгі береді. Мысалы: жүрек айнуы, құсу, тәбеттің жоғалуы, әлсіздік, бұлшық еттерде және сүйектерде ауырсыну. Кейін, дене сарғыштанып, несеп  қара-қоюланып, нәжіс түссізденіп кетеді.\r\n\r\nГепатиттің диагностикасы мынадай сынақтардан тұрады:\r\n\r\n•	Вирустың беткей антигенін анықтау - HbsAg. Бұл бірінші белгі. Беттік антиген әдетте 1- 2 айдан кейін жоғалады.\r\n•	Anti-HBc антигеніне антиденелерді қарсы қою керек. Беткі антиген пайда болғаннан кейін 1-2 апта ішінде көрініс береді.\r\n•	Антиденелер антигендеріне (Anti-HBc) В гепатитіне ұшырағандардың немесе В гепатитіне қарсы егілгендердің қанында кездеседі.\r\n•	Гепатит В бар науқастардың қанында Анти-HBc және Anti-HBs екеуі де бар.\r\n•	Бауыр қызметі бұзылған кезде қандағы көтерілетін бауыр ферменттерінің деңгейін (трансаминаз) анықтау.\r\n•	Қандағы альбумин деңгейінің төмендеуі мүмкін, бауыр қызметі бұзылған болса, қан ұзақ уақыт ұйып тұрып алады.\r\n\r\nЕмделуі. Күшті  гепатитпен ауыратын науқасты мұқият қадағалау керек. Мұндай жағдайда, ақуызы көп тамақтарды шектеу керек, өйткені бауыр ақуызды игеріп үлгере алмайды.\r\nСозылмалы гепатит қабыну процесін төмендеткенде ғана емделеді. Ол үшін интерферонды  және басқа да препараттарды қолданған ләзім. Қиын  жағдайларда бауыр трансплантациясына жүгінуге тура келеді.\r\n\r\n ГЕПАТИТ С\r\n\r\n  \r\n\r\nС гепатиті  А, В тепатиттері сияқты емес, ол  (HCV) вирусын тудыратын гепатит. С гепатитін жұқтыру қаупі бар фаторлар мыналар:\r\n\r\n•	С гепатиті бар донордың қанын құю арқылы, қанын алу арқылы, мүшесін орнату арқылы жұғады;\r\n•	Инъекция қабылдау кезінде С гепатитімен залалдандаған инені қолданғаннан;\r\n•	Бұрын бүйрек диализін алған адам;\r\n•	Тікелей қанмен жұмыс жасайтын медқызметкерлер;\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатынасқа түсетіндер;\r\n•	С гепатиті бар адаммен жыныстық қатынас жасайтын адамдар;\r\n•	С гепатиті бадамның тісс щеткасы, сақал қырғышы секілді тұрмыстық заттарын қолдану;\r\n•	С гепатиті бар анадан туылған бала.\r\n\r\nБелгілері. С гепатитін жұқтырған көпшілік адамдардан аса бір белгілер байқала бермейді.  Мамандардың жалпы тексерісінде ғана білініп жатады. Егер инфекция ұзақ уақыт бойы денеде жүрсе, салдарынан бауыр циррозы дамуы мүмкін, ерте ме, кеш пе әйтеуір осы ауруға душар қылатыны сөзсіз.\r\n\r\nС гепатитінің пайда болғанын мынадай белгілерден білуге болады:\r\n•	Сарғыштану\r\n•	Оң жақ жамбастың үсті ауырады\r\n•	Тұтастай әлсіздік сезіледі\r\n•	Тәбет нашарлайды\r\n•	Жүрек айнып, құсу басталады\r\n•	Дене қызуы аздап көтеріле береді\r\n•	Нәжіс түссізденеді\r\n•	Несеп күңгірттенеді\r\n•	Қышу пайда болады\r\n•	(Асцит) сұйықтықтың көп бөлінуінен іш үлкейіп кетеді\r\n•	Өңештен өтпелі қан кетіп тұрады (өңештіңтамырлары керіліп кеткендіктен)\r\n\r\nДиагностикасы\r\nМына тесттердің көмегімен диагностика жасауға болады:\r\n•	Вирус антигеніне қан талдамасын өткізу;\r\n•	С гепатиті вирусынан антиденені анықтау үшін иммунферментті талдама алу керек;\r\n•	Вирусты анықтау үшін ПТР ( полимеразды тізбекті реакция) жасату керек;\r\n•	Бауырдық ферментті (трансаминаз) анықтау керек. Ол бауыр функциясының бұзылуынан қанның көрелілуін білдіреді.\r\n•	Бауырға биопссия жасату керек. Ол үшін бауырдың зақымданған жасушаларын микроскоппен қарайды.\r\n\r\nЕмделуі\r\n\r\nҚазіргі таңда әлемде С гепатитін емду үшін көптеген дәрі-дәрмектер шығарылған. Бұл дәрілерді қолдану жолы бір басқа, сонымен қатар адамдар да бұл індетті таратпас үшін бір-біріне жауапкершілікпен қарау керек. Қазақсатанда емдеудің екі еселік және үш еселік сызбасын ресми түрде мақұлдаған.  Екі есе сызба  әдісі бойынша  -  рибаврин таблеткасы мен пегилированды интерферон иньекциясын апта сайын теріге қабылдап тұру керек. Үш еселік түрінде үшінші компонентке қос терапияны қабаттау керек, мысалы телапревир немесе боцепревир. Бұл терапиялардың жанама әсеріне қарамастан қолдану керек, себебі бұл кезде ем 50-80%  әсер етуі мүмкін. Науқастар осы күнге дейін екі есілік терапияны қолданып еш нәтиже көрмеді, енді үш еселік терапияны қолданып көру  қалды.\r\n\r\n Тегтер: \r\n\r\nгепатит\r\nгепатит A\r\nгепатит B\r\nгепатит C\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1310,'article','585','Тромбофлебит','kz','2018-10-05 11:41:18','2018-10-05 11:40:00','__Тромбофлебит__  - бұл көктамырға қан ұйып, соның қабынуынан болатын жағдай. Бұған ұшыраған адам – өзін аурушаң сезінеді, жиі ауырады, терісі қызып, көктамырдың бойы қызарып кетеді. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=585',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тромбофлебит','y','   Тромбофлебит __Тромбофлебит__  - бұл көктамырға қан ұйып, соның қабынуынан болатын жағдай. Бұған ұшыраған адам – өзін аурушаң сезінеді, жиі ауырады, терісі қызып, көктамырдың бойы қызарып кетеді.  Тромбофлебит  - бұл көктамырға қан ұйып, соның қабынуынан болатын жағдай. Бұған ұшыраған адам – өзін аурушаң сезінеді, жиі ауырады, терісі қызып, көктамырдың бойы қызарып кетеді. \r\n\r\nТромб кейде тура көктамырдың өзіне, тері үстіне жиналады (жоғарғы тромбофлебит) немесе аяқтың терең көктамырына жиналады (терең көктамырдағы тромбоз).  Тері асты көктамырындағы тромбтар ауыр жағдайларға апара бермейді, себебі олар қан айналымына кедергі жасамайды. Дәрігер бұл ұйымалардың ерекшелігін анықтағаннан кейін, науқас үйінде де емделсе бола береді.\r\n\r\nТромбофлебит көбінесе аяқ көктамырын зақымдайды. Аяқтағы терең көктамырдағы тромб (терең көк тамыр тромбы) ауыр жағдайға апарады, бұл тромб үзліп, қан ағысы арқылы өкпеге түседі (өкпе түтікшесінің эмболиясы) пайда болады. \r\n\r\nСимптомдары:\r\nТерең көктамырдағы тромбоз ісікке ұласады, ауру пайда болады, жәнебір аяқ, екінші аяқтан үлкейіп, қызарғаны анық білініп тұрады. Терең көк тамырдың тағы бір симптомы  - аяқты бүккенде, жүргенде сыздап ауырады.\r\n\r\nТегтер: \r\nтерең  көктамырдағы тромбоз\r\nтромб       \r\nэмболия\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1311,'article','622','Туа біткен жүрек ақауы','kz','2018-11-12 07:51:45','2018-11-12 07:45:00','Туа біткен жүрек ақауы - жүрек құрылымдарының және функцияларының бұзылуларына\r\nбайланысты пайда болатын ауру.\r\nЖүрек қақпақшалардан, камералардан және олармен байланысқан тамырлардан тұрады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=622',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Туа','y','   Туа біткен жүрек ақауы Туа біткен жүрек ақауы - жүрек құрылымдарының және функцияларының бұзылуларына\r\nбайланысты пайда болатын ауру.\r\nЖүрек қақпақшалардан, камералардан және олармен байланысқан тамырлардан тұрады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n  \r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nТуа біткен жүрек ақауы - жүрек құрылымдарының және функцияларының бұзылуларына байланысты пайда болатын ауру.\r\n \r\nЖүрек қақпақшалардан,  камералардан және олармен байланысқан тамырлардан  тұрады.\r\n\r\nСебептері\r\nТуа біткен жүрек ақауына (ТЖА) жүректің бірқатар анатомиялық ақаулары жатады. Бұл туа біткен аурулардың ең көп таралған түрі. Бір жасқа дейінгі нәрестелер, басқа кез келген туа біткен ауру түрлеріне қарағанда аурудан  көп шетінейді екен.\r\n\r\nТуа біткен жүрек ақауы екі типке бөлінеді: көгерген (қанға оттектің жетіспуі себебінен терінің көк түске боялып тұруы ) және көгермеген (ақ). Төменде ең көп таралған тума жүрек ақауының түрлері көрсетілген:\r\nКөгерген (цианозды):\r\n•	Эбштейн аномалиясы\r\n•	Сол жақ жүрек бөлігінің гипоплазиясы\r\n•	Өкпе артрезиясы\r\n•	Тетрадо Фалло\r\n•	Өкпе - веналық қайтару аномалиясы\r\n•	Жүректің ірітамырларының транспозициясы\r\n•	Үш қақпақты атрезия\r\n•	Ортақ артериялды бағана\r\nКөгермеген (ақ): \r\n•	Аорталық стеноз\r\n•	Жүрекшелер аралық қалқаның кемістігі.\r\n•	Атриовентрикулярлы арна \r\n•	Қолқа коарктациясы\r\n•	Ашық артериялық ағыс\r\n•	Өкпе артериясының стенозы\r\n•	Асқазан аралық  қалқалар ақаулығы \r\nБұл ақаулар жеке-жеке немесе бірге туындауы мүмкін. Көбінесе туа біткен жүрек ақауы бар балаларда  басқа да туа біткен ақаулары түрлері болмайды. Дегенмен, жүрек ақаулары генетикалық және хромосомдық аномалияның бір бөлігі болуы мүмкін.  Осы синдромдардың кей бірі тұқым арқылы берілуі мүмкін .\r\nМысалы:\r\n•	Ди Джорджи синдромы \r\n•	Даун синдромы\r\n•	Марфан синдромы \r\n•	Нунан синдромы \r\n•	Трисомия 13\r\n•	Тернер синдромы \r\n\r\nТуа біткен жүрек ақауларын зерттеу мен зерделенуі жалғасуда. Жүктілік  кезінде кейбір дәрілік препараттарды, мысалы,  безеуді кетіру үшін ретиной қышқылын қабылдау, зиянды химиялық заттармен байланысу, ішімдік ішу және  инфекциялар жұқтыру  (қызамық) кейбір туа біткен жүрек ақауларының  пайда болуына ықпал етуі мүмкін.\r\nҚант диабетіне шалдыққан жүкті әйелдердің қанындағы қант мөлшерін жеткіліксіз бақылау да жүрек ақауының пайда болуына қауіпті болуы мүмкін.\r\n\r\nСимптомдары\r\nСимптомдар баланың жалпы жағдайына байланысты болады. Туа біткен жүрек ақауы бар баланың өзінде симптомдары бірден байқалмауы мүмкін.\r\nҚолқа коарктациясы  сияқты жүрек ақауы көп жылдар бойы ешқандай мәселе тудырмауы мүмкін. Асқазан аралық  қалқалар ақаулығы сияқты кішігірім ақаулардан ешқандай  мәселе туындамауы да мүмкін.\r\n\r\nДиагностикасы \r\nЖүктілік кезіндегі УЗД арқылы туа біткен жүрек ақауларының көбісін анықтауға болады.  Мұндай  ақауды анықтағаннан кейін, педиатр-кардиолог, хирург, және басқа мамандар  баланың  туылуы кезінде бірге қатысуы мүмкін. Кейбір балалар үшін, туылу кезінде  толыққанды медициналық қызмет көрсетілуі қажет болуы мүмкін. \r\nБала үшін қажетті  тексерулер тізімі ақау түрі және симптомдарына қатысты болады.\r\n\r\nЕмдеу\r\nЕмдеу тәсілі, балаға қаншалықты әсер ететіндігіне қарай, сонымен қатар оның денсаулығының жалпы жағдайына байланысты жүргізіледі. Әрбір ақау егжей-тегжейлі тексерілуі қажет. Кейбіреуі уақыт өте келе өздігінен жойылып кетеді, ал сол уақыттарда басқалары үшін міндетті түрде емделу қажет болады.\r\nКейбір туа біркен жүрек ақауларын тек дәрі-дәрмектердің көмегімен емеделеді. Басқа жағдайларда, жүрекке бір немесе бірнеше операция жасалуы керек.\r\n\r\nАлдын алу\r\nӘйелдер,  жүктілік кезінде  босанғанға дейін жақсы күтінуі керек:\r\n•	Жүктілік кезінде алкоголь және есірткі қабылдамаңыз.\r\n•	Қандайда бір дәрі-дәрмекті қабылдау алдында дәрігеріңізге өзіңіздің жүктілігіңіз жайында айтыңыз.\r\n•	Жүктіліктің бастапқы кезінде қызамыққа қарсы иммунитетті анықтау үшін қан талдамасын өткізіңіз.  Егер сізге екпе салынбаған болса, кез-келген қызамық жұқтыру қаупінен сақтаныңыз және босанғаннан кейін екпе салдырыңыз. \r\n•	Сусамырмен ауыратын жүкті әйелдер, қан құрамындағы қант деңгейін қатаң бақылауда ұстауы керек.\r\nКейбір гендер баланың туа біткен жүрек ақаулығының пайда болуына белгілі бір дәрежеде рөл атқаруы мүмкін. Егер  туыстарыңызда, немесе олардың балаларында туа біткен жүрек ақауы болса, дәрігеріңізбен медициналық-генетикалық тексеру жайында кеңесіңіз.\r\n\r\nТегтер:\r\nтуа біткен жүрек ақаулығы, \r\nкардиология, \r\nжүрек ақауы,  \r\nкөгеру \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1312,'article','1210','Gınekomastııa','qz','2018-08-09 09:56:28','2018-08-09 09:53:00','__\'\'Gınekomastııa degenimiz ne?\'\'__\r\n__Gınekomastııa__ - erlerdegi sút bezderiniń ulǵaıýy. Áıeldik estrogen gormonynyń molaıyp, bez jasýshalarynyń isinip keýdeni ósirýinen nemese erkektik testosteron garmonynyń jetispeýshiliginen bolady bul aýrý. Gınekomastııa jas jetkinshekterde de, bozbalalarda da, eresekterde de kezdesip jatady. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1210',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gınekomastııa','y','   Gınekomastııa __\'\'Gınekomastııa degenimiz ne?\'\'__\r\n__Gınekomastııa__ - erlerdegi sút bezderiniń ulǵaıýy. Áıeldik estrogen gormonynyń molaıyp, bez jasýshalarynyń isinip keýdeni ósirýinen nemese erkektik testosteron garmonynyń jetispeýshiliginen bolady bul aýrý. Gınekomastııa jas jetkinshekterde de, bozbalalarda da, eresekterde de kezdesip jatady. \r\n Gınekomastııa degenimiz ne?\r\n\r\nGınekomastııa - erlerdegi sút bezderiniń ulǵaıýy. Áıeldik estrogen gormonynyń molaıyp, bez jasýshalarynyń isinip keýdeni ósirýinen nemese erkektik testosteron garmonynyń jetispeýshiliginen bolady bul aýrý. Gınekomastııa jas jetkinshekterde de, bozbalalarda da, eresekterde de kezdesip jatady. \r\n\r\n \r\n\r\nGınekomastııanyń sebebi nede?\r\n\r\nJańa týylǵan nárestelerde gınekomastııa anasynyń estrogeninen týyndaıdy. Ádette ol balaǵa 2 - 3 apta bolǵanda ózdiginen ońalady.\r\n\r\nJasóspirimderde gınekomastııa gormondyq ózgeristerdiń saldarynan paıda bolady. Gınekomastııa 13-14 jastaǵy balalardyń shamamen úshten birinde kezdesedi.\r\n\r\nEresek erkekterde gınekomastııanyń paıda bolýy, ádette ókpeniń qaterli isigi, baýyr tsırrozy, qalqansha beziniń gıperavktıvtiligi nemese  gıpofızdiń qaterli isigi, búırek ústi bezi isigi) sııaqty garmondyq aýrýlarǵa baılanysty. Alkogol, marıhýana, metamfetamın men geroındi qoldaný gınekomastııany damytýy múmkin.\r\n\r\nKeıbir preparattar gınekomastııanyń paıda bolýyna sebepshi:\r\n•	Steroıdtar (mysaly, prednızon nemese geksadrol).\r\n•	Oıyq jaraǵa arnalǵan dáriler (mysaly, tsımetıdın).\r\n•	Epılepsııaǵa qarsy arnalǵan dári-dármekter (mysaly, fenıtoın Dılantın).\r\n•	Dıgıtalıs jáne júrek úshin basqa da dári-dármekter.\r\n•	Hımıoterapııalyq preparattar  ásirese alkılırleýshi agentter DNQ-ǵa  kedergi jasaıtyn jáne isik jasýshalarynyń ósýin keshiktiretin, isik úshin isikpen kúresetin dári-dármekter.\r\n•	Antıandrogendi dáriler (mysaly, flýtamıd, tsıproteron jáne spıronolakton).\r\n•	Trankvılızatorlar jáne antıdepressanttar (mysaly, dıazepam Valıı jáne trıtsıkldy antıdepressanttar).\r\n\r\nBelgileri qandaı?\r\n\r\nGınekomastııadan zardap shegetin erkekter men uldarda keýdeniń  ósýinen basqa, rezeńke tárizdi nemese qatty keýde paıda bolýy múmkin. Balalarda bir jaq nemese ekinshi jaq keýdesinde de qosymsha emshek ushtary (papýla) bolýy múmkin. Bul papýla 18 aıǵa deıin saqtalýy múmkin, biraq ádette ózi ketip qalady.\r\n\r\nGınekomastııa qalaı anyqtaldy?\r\n\r\nGınekomastııa ádette medıtsınalyq tekserýden jáne medıtsınalyq aýrý tarıhy negizinde anyqtalady. Kóp jaǵdaılarda analızder qajet emes. Alaıda, eger keýde isigi ádetten tys úlken bolsa, isik bir jaǵynda bolsa, aýrý sezimi turaqsyz bolsa, naýqasqa basqa da synaqtar ótkizýge bolady.\r\n\r\nOny qalaı emdeý kerek?\r\n\r\nBalalar men jasóspirimderde gınekomastııa, ádette emdeýdi qajet etpeıdi jáne óz betinshe ketedi. Eger bul dári-dármekterden nemese basqa aýrýdan týyndasa, onda, sol dári-dármekterdi  dereý toqtatý kerek. Eger onyń sebebi testosteronnyń bolmaýy jáne estrogen deńgeıiniń joǵarylaýy bolsa, gormon terapııasy taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nTegter:\r\nGınekomastııa   \r\nGınekomastııa sebebi   \r\nGınekomastııa belgileri    \r\nGınekomastııa emi \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1313,'article','1231','Menıskter','qz','2018-08-25 10:49:43','2018-08-25 10:45:00','Menıskter – dep tize býynyndaǵy qozǵalmaly iri shemirshekterdi ataıdy. Olar býynda amortızatordyń rólin atqarady, sondaı-aq tize býynyn turaqtylyqta ustap turady. Qozǵalys kezinde, tize býynynda menıskter  qysylady,  olardyń  formalary  ózgeredi. Bul júıe tize býyndarynyń shemirshekti qurylymyn qalyptastyrýǵa qatysady. Menıskter asyqty jiliktiń aıdarshyǵynda ornalasqan.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1231',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Menıskter','y','   Menıskter Menıskter – dep tize býynyndaǵy qozǵalmaly iri shemirshekterdi ataıdy. Olar býynda amortızatordyń rólin atqarady, sondaı-aq tize býynyn turaqtylyqta ustap turady. Qozǵalys kezinde, tize býynynda menıskter  qysylady,  olardyń  formalary  ózgeredi. Bul júıe tize býyndarynyń shemirshekti qurylymyn qalyptastyrýǵa qatysady. Menıskter asyqty jiliktiń aıdarshyǵynda ornalasqan. Menıskter – dep tize býynyndaǵy qozǵalmaly iri shemirshekterdi ataıdy. Olar býynda amortızatordyń rólin atqarady, sondaı-aq tize býynyn turaqtylyqta ustap turady. Qozǵalys kezinde, tize býynynda menıskter  qysylady,  olardyń  formalary  ózgeredi. Bul júıe tize býyndarynyń shemirshekti qurylymyn qalyptastyrýǵa qatysady. Menıskter asyqty jiliktiń aıdarshyǵynda ornalasqan.\r\n\r\nTize býynynda menıskterdiń eki túri bar:\r\n•	syrtqy (búıir tusy) O áripine uqsap keledi\r\n•	ishki  (ortańǵy tusy) S áripine uqsap keledi\r\n\r\nOlar býynnyń aldyńǵy jaǵyna kóldeneńinen biriktirilgen. Syrtqy menısk ishkisine qaraǵanda qozǵalýǵa barynsha ıkemdi, sondyqtan ol kóp jaraqattana bermeıdi.\r\n\r\nIshki menısk tize býynynyń jyljymaly ishki búıirine álsiz ornalasqan, onyń jıi zaqymdana berýiniń sebebi de osy.  Ishki  menısk  qan aınalymynyń artýyna yqpal etetin arterııa kapsýlalarymen qorektenedi. Ishki bólik býynnyń tereńinde ornalasqan, jáne ol ózi qanmen jeke qorektene almaıdy, al jasýshalary ishki býyndaǵy sýıyqtyqtarmen tazaryp, qozǵalysqa túse beredi. Sondyqtan búlingen menıskter býyn kapsýlalarymen jaqsy bitiskenimen, tize býynynyń tereńgi jaǵyndaǵy jarylǵan bólikter múldem birikpeıdi.\r\n\r\nSıraqty ary-beri buryp, jyldam qozǵalys jasaǵan kezde zaqymdanǵan menıskter birden belgi beredi. Menıskterdiń jarylýy ássirese jıi otyryp-turýda, qatty sekirgende paıda bolady. Jıi jaraqattaný, menıskterdiń jarylýy onsha qaýipti kórinbeýi de múmkin. Ishki menısk eń kóp jaraqattanǵanda  ıaǵnı 75% ǵa deıin shydaı alady. Odan keıin ol ishki bólikterdiń barlyǵyn zaqymdap, aldyńǵy bólikke ótedi. Menısktiń kesilgen bóligi denemen baılanyp turǵan bóligine jyljı otyryp býyn qýysyna jáne asyqty jilik pen jambasqa qysym arqyly jyljı beredi.\r\n\r\nKlınıka. Eger jaraqat alǵannan keıin tize qatty syrqyrap aýyrsa, aıaqty qozǵaltý, búgý múmkin bolmaı qalsa, aýyrǵanynan aıaǵyńdy soqqylaǵyń kelip, jan taptyrmasa – eskerińiz, bul SOS-tyń belgisi. Tize qozǵalysynyń  júıesi buzylyp,  qatty syrqyraǵanda emdelýshi jan tappaı ketedi. Keıde menısktiń jarylýy tize býyndarynan qan ketýine aparyp soǵady (gemartroz). Alaıda, kóbinese, jyldam qabynýlar býynnyń ishki qabyǵynda – sınovıtke ulasady. Naýqas aıaǵyn búkken kúıinde ustap qalady, sebebi aýrý búkken saıyn kúsheıedi, ásirese býynnyń búgý shegine jetken kezde. Tizeni sıpaǵan kezde (ýqalaǵan) shemirshekterdiń qabynǵan tusynda aýyrsynǵany seziledi. Tize búgilgen kezde ıilmeli býyltyq súıek arasyndaǵy sańylaýdyń ústińgi jaǵy qozǵalǵanda aýyrady. Osy derttiń túri – býynnyń syzdaýy (isińýi) nemese qozǵalýy bolyp tabylady.\r\n\r\nDıagnostıka. Rentgen tek zaqymdanǵan súıekti tekserý úshin jaqsy. Menıskterdi ol «kórmeıdi». Eń tıimdi joly ony tek kompıýterlik rentgenogrammaǵa túsirý kerek. ÝDZ zaqymdanǵan býynnyń  50-60%  ǵana aqparatyn bere alady. Dıagnostıkalyq suraqtardyń 95% jaýabyn tek magnıtti-rezonansty tomografııa (MRT) ádisi ǵana bere alady. Ol ondaǵy barlyq problemalardyń basyn ashyp beredi. Jáne menısktiń jarylǵan tusyn anyq kórsetedi.  Rentgen bulardy eleýsiz qaldyrýy múmkin.\r\n\r\nEmdeý.  Egerde  «menısk jarylǵan» degen dıagnoz qoıylsa,  onda tizeniń býyn shemirshekteri úzilmeı turǵanda emdeýdi dereý qolǵa alý kerek. Jyrtylǵan menıskterdi tigý kerek pe, álde, joıý kerek pe? Ony dáriger sheshedi. Biraq tigilgeni durysyraq. Ásiresse bıosorylǵysh jippen. Sodan soń býyndy 3-4 apta qozǵaltpaı  kútý kerek. Biraq bul oǵan turarlyq. Ýzaq ýaqyt boıy emdelmeı, jarylyp, ábden asqynǵan  menıskti joıýǵa tek hırýrg keledi. Ony qalpyna keltirý múmkin emes.\r\n\r\nTegter: \r\ntize \r\nbýyn \r\njaraqat\r\naýrýy \r\nsynýy \r\nalshaqtyq \r\nshemirshek\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1314,'article','1332','Áıelderde jambastyń sozylmaly aýyrsynýy','qz','2018-10-11 07:26:40','2018-10-11 07:24:00','Áıelderdiń ishiniń tómengi jaǵy men jambasynyń aýrýy  kem degende 6 aıǵa sozylsa, ony  __sozylmaly aýyrsyný__ dep ataıdy. Aýrý sıpattary turaqty nemese ótpeli bolýy múmkin, sonymen qatar qatty jáne álsiz aýyrsynýlar bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1332',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Áıelderde','y','   Áıelderde jambastyń sozylmaly aýyrsynýy Áıelderdiń ishiniń tómengi jaǵy men jambasynyń aýrýy  kem degende 6 aıǵa sozylsa, ony  __sozylmaly aýyrsyný__ dep ataıdy. Aýrý sıpattary turaqty nemese ótpeli bolýy múmkin, sonymen qatar qatty jáne álsiz aýyrsynýlar bolady. Áıelderdiń ishiniń tómengi jaǵy men jambasynyń aýrýy  kem degende 6 aıǵa sozylsa, ony  sozylmaly aýyrsyný dep ataıdy. Aýrý sıpattary turaqty nemese ótpeli bolýy múmkin, sonymen qatar qatty jáne álsiz aýyrsynýlar bolady.\r\n\r\nEtekkir kezindegi aýrýlar qaıtalanbaly  sozylmaly  jambas aýrýynyń belgisi.  Sozylmaly jambas  aýrýyna jambas organdarynyń ınfektsııalary, endometrıoz, adenomıozdyń jáne zár shyǵarý joldarynyń  nemese ishektiń aýrýlary sebep bolýy múmkin. Sondaı-aq  áıelderde jambastyń sozylmaly aýyrsynýy burynyraq oryn alǵan fızıkalyq nemese jynystyq zorlyq zombylyqtardyń saldarynan týyndaýy múmkin.\r\n\r\nJambastyń sozylmaly aýyrsynýyn emdeý kýrsy  dári-dármekter, operatsııa, kognıtıvti terapııa, jáne emotsıonaldyq qoldaý  kórsetý arqyly júzege asady. Emdik sharalardy  aýrý sebebine baılanysty (eger belgili bolsa) nemese aýyrsynýdyń sıpatyna baılanysty taǵaıyndaıdy.  \r\n\r\nTegter: \r\nIshtiń tómengi bóliginiń aýrýy    \r\netekkir kezindegi  aýyrsynýlar      \r\njambas ınfektsııalary      \r\nendometrıoz     \r\náıelderdiń aýyrsynýlary\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1315,'article','94','Балалардағы іш қатуы','kz','2018-07-16 06:45:41','2018-07-16 06:35:00','Іш қатуының себептері қандай?\r\nЕгер балаңыз талшығы аз тағамды тұтынатын болса, сұйықтықты аз ішсе, немесе аз қимылдайтын болса, іш қатуы пайда болады. Көптеген адамдарда іш қатуының себебі белгісіз болып қалуда. Нәжістің шығуы ауырсынатын болса, бала бұл үрдісті әдейі тежейді. Нәжіс шығуын тежеу іш қатуына апаруы мүмкін. Балаңыз дәретханада қараңғы болса, жалғыз қорқуы мүмкін. Кейбір балалар ойынды үзгісі келмегендіктен дәретханаға бармайды.\r\n\r\nТағамды қабылдауды нашарлатуға, дене белсенділігін азайтуға немесе қызбаның пайда болуына апаратын ауру іш қатуына апаруы мүмкін. Бұл мәселе сауыққаннан кейін де сақталуы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=94',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Балалардағы','y','   Балалардағы іш қатуы Іш қатуының себептері қандай?\r\nЕгер балаңыз талшығы аз тағамды тұтынатын болса, сұйықтықты аз ішсе, немесе аз қимылдайтын болса, іш қатуы пайда болады. Көптеген адамдарда іш қатуының себебі белгісіз болып қалуда. Нәжістің шығуы ауырсынатын болса, бала бұл үрдісті әдейі тежейді. Нәжіс шығуын тежеу іш қатуына апаруы мүмкін. Балаңыз дәретханада қараңғы болса, жалғыз қорқуы мүмкін. Кейбір балалар ойынды үзгісі келмегендіктен дәретханаға бармайды.\r\n\r\nТағамды қабылдауды нашарлатуға, дене белсенділігін азайтуға немесе қызбаның пайда болуына апаратын ауру іш қатуына апаруы мүмкін. Бұл мәселе сауыққаннан кейін де сақталуы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nІш қатуының себептері қандай?\r\n\r\nЕгер балаңыз талшығы аз тағамды тұтынатын болса, сұйықтықты аз ішсе, немесе аз қимылдайтын болса, іш қатуы пайда болады. Көптеген адамдарда іш қатуының себебі белгісіз болып қалуда. Нәжістің шығуы ауырсынатын болса, бала бұл үрдісті әдейі тежейді. Нәжіс шығуын тежеу іш қатуына апаруы мүмкін. Балаңыз дәретханада қараңғы болса, жалғыз қорқуы мүмкін. Кейбір балалар ойынды үзгісі келмегендіктен дәретханаға бармайды.\r\n\r\nТағамды қабылдауды нашарлатуға, дене белсенділігін азайтуға немесе қызбаның пайда болуына апаратын ауру іш қатуына апаруы мүмкін. Бұл мәселе сауыққаннан кейін де сақталуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nБаладағы іш қатуының симптомдары\r\n\r\n* Нәжіс шығуы кезінде қатты күшену\r\n* Іштің ауырсынуы және желденуі\r\n* Қыңырлану\r\n* Шаршау\r\n* Тәбетін жоғалту\r\n* Дәретханаға барғысы келмеу\r\n \r\n\r\nБұл дамудың сатысы болуы мүмкін бе?\r\n\r\nБалаңыз дамудың белгілі бір сатысында болуы мүмкін. Дәретхананы қолдану дағдысын әлі үйренбеген болуы мүмкін. Бірақ, егер өздігінше дәретханаға баратын болғаннан кейін 3 ай өткенде балаңыздың несеп шығаруында еріксіз нәжіс шығаруы байқалатын болса, оны нәжіс шығару үшін дәретхананы қолдануға үйрету қажет. Дәрігер бұл үшін кеңес бере алады.\r\n\r\n \r\nБаланы қалай ішегін ұдайы босатуға үйретуге болады?\r\n\r\nДәретханаға барудың күнделігін жүргізіңіз\r\n\r\nБалаңыздың нәжіс шығаратын уақытын, орны мен түрін көрсететін күнделік жүргізіңіз. Бұл емдеуші дәрігерге баланың дәретханаға бару заңдылығын көруге көмектеседі. 2 –ші тармаққа  көшудің алдында кемінде, 1 апта бойы күнделік жүргізіңіз. Егер балаңыз бала бақшаға баратын болса, тәрбиешіні баланың дағдыларын бақылауын сұраңыз. Бұл зерттеудің соңында осы күнделікті принтерден шығарып, әрі қарай қолдануға болады.\r\n\r\nБаланы унитазға отыруды үйретіңіз\r\n\r\nБаламен дәретхана ішінде ойнап, жаман жер еместігін көрсетіңіз. Балаға унитазда шалбарымен немесе колготкиімен  күніне бірнеше минут отырғызып үйретіңіз. Баланың аяғының астына кішкене орындық қою пайдалы болуы мүмкін. Балаға өзімен бірге сүйікті кітаптарын, қуыршағын, шағын ойыншықтарын алуға рұқсат беріңіз.                              \r\n\r\nБала дәретханада болғанда онымен сөйлесіп, ойнаңыз. Бірақ, бала бірден дәретхананы қолданады деп күтпеңіз. Ол унитазға отырып үйренетіндігін есте сақтаңыз. Біртіндеп, унитазда отыруын 30 секундтан 5 минутқа дейін ұзартыңыз. Ас үйдегі таймер «дәретханаға үйренуге» сигнал болуы мүмкін. 3-ші қадамға өту бала унитазда күніне 3-5 реттен, 5 минут ішінде отырғанда мүмкін болады.\r\n\r\nБаланың нәжісі жұмсақ және қалыптасқан болуына көз жеткізіңіз\r\n\r\nБұл әдетте, егер балаға сүт өнімін азырақ берсеңіз және рационда талшығы мол өнімдерінің мөлшерін арттырғанда болады. Егер дәрігер қолдаса, қысқа уақыттың ішінде балаға талшықты қоспа түрінде беруге болады. Дәрігермен емдәм құрамындағы қажетті өзгерістер туралы кеңесіңіз.\r\n\r\nАлдымен, балада нәжістің еріксіз шығуы байқалады. Бұл үшін оған ұрсып, жазаламаңыз. Баланың еріксіз нәжіс шығаруы үшін ызалану тек дәретханаға үйренуіне кедергі келтіреді. Егер балада нәжістің еріксіз шығуы байқалса, байсалды қалыпта қалыңыз, сонда бала өзін нашар сезінбейді.\r\n\r\n \r\nДәретханаға бару уақытын белгілеңіз\r\n\r\nБала ішек жұмысын қалпына келтіргеннен кейін және унитазға үйренгеннен соң күнделікті белгілі бір уақытта дәретханаға баруын қадағалаңыз. Бала тамақ ішкеннен кейін 10-20 минуттей уақыт өткенде, нәжістенетін дағдылы уақытта бала дәретханаға баруы қажет. Бұл уақытты дәретханаға бару күнделігіне жазып қойыңыз. Бала кемінде, күнде 3-5 рет, 5 минуттан унитазда отыруы қажет.\r\n\r\nДәретханада ішекті босатқаны үшін баланы ынталандыру\r\n\r\nАлғашқыда бала дәретханада ішегін босатқаны үшін сыймен ынталандырыңыз. Басында, әр ішекті босатуы үшін, кейіннен, бірнеше ретте бір сыйлаңыз. Осылайша, бала тез үйренеді. Сол кезде сыйлауды тоқтатасыз.\r\n\r\nОсыдан кейін баланы дәретханаға бару уақыты келгендігін анықтауға үйретіңіз. Балаға бұл туралы сіздің сұрауыңызды күтпей, өзінің айтуын үйретіңіз. Дәретханаға бару алдында кішкентай балалар ата-анасына көмек қажеттігі туралы айтуы қажет.\r\n\r\nІш қатуымен бірге еріксіз нәжістену қалай емделеді?\r\n\r\nЕгер балада 3 немесе 4 күн ішінде нәжістену болмаса, дәрігерге баруыңыз қажет. Дәрігер ішектің төменгі бөлігінде жинақталған нәжісті шығаруға көмектесуі мүмкін. Бұл ауруханада балаға клизма немесе суппозиторий қойылуымен орындалады. Немесе дәрігер балаға іш жүргізетін препараттардың жоғары мөлшерлемесін тағайындайды.\r\n\r\nІшек босағаннан кейін бала дәретханаға жеңіл бара алатындығына көз жеткізу маңызды. Ішекті жеңіл босату іш қатуының қайта пайда болуының алдын алуға көмектеседі. Емдеу баланың емдәмін өзгертуінен, сұйықты арттырудан, талшығы мол тамақты тұтынудан, дәретханаға күніне бірнеше рет барудан, нәжісті жұмсарту үшін іш жүргізетін препараттарды қолданудан тұрады. \r\n\r\nДәретханаға бару күнделігікүні\r\n\r\nкүні	 уақыты	 уақытыуақытыуақытыуақыты\rДүйс/229:00 ТН, ТНШ12:00 УО, ДНШ14:00  ТН, ТНШ  \r\n \r\nНұсқау: балада нәжістену немесе несеп шығару болатын уақыт:\r\n\r\nБірінші бағанға аптаның күні мен айдың күнін енгізіңіз.\r\n\r\nУақытын белгілеңіз “Уақыт”.\r\n\r\nОсылайша, күнде жалғастырыңыз.\r\n\r\nШартты белгілеу:\r\n\r\nДН = дәретханадағы нәжістену.\r\nКН = киіміне нәжістену\r\nТН = төсекте нәжістену\r\nУО = унитазда отыруды үйрену\r\nДНШ = дәретханадағы несеп шығару\r\nКНШ = киіміне несеп шығару\r\nТНШ = төсекте несеп шығару.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1316,'article','969','Tselıakııa','qz','2018-07-17 07:48:38','2018-07-17 07:31:00','Tselıakııa  aýrýy - tamaqqa glıýtendi qoldaný barysynda asqorytý júıesindegi ash ishektiń buzylýymen sıpattalady. Glıýten – aqýyzda, bıdaı men arpanyń quramynda bolady. Tselıakııamen aýyratyn adamdar úshin glıýten «ý» bolyp sanalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=969',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tselıakııa','y','   Tselıakııa Tselıakııa  aýrýy - tamaqqa glıýtendi qoldaný barysynda asqorytý júıesindegi ash ishektiń buzylýymen sıpattalady. Glıýten – aqýyzda, bıdaı men arpanyń quramynda bolady. Tselıakııamen aýyratyn adamdar úshin glıýten «ý» bolyp sanalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nTselıakııa degen ne\r\n\r\nTselıakııa  aýrýy - tamaqqa glıýtendi qoldaný barysynda asqorytý júıesindegi ash ishektiń buzylýymen sıpattalady. Glıýten – aqýyzda, bıdaı men arpanyń quramynda bolady. Tselıakııamen aýyratyn adamdar úshin glıýten «ý» bolyp sanalady.\r\n\r\n \r\n\r\nAsqortý júıesi aǵzalary \r\n\r\n \r\nTselıakııassy bar adamdardyń aǵzasyna glıýten  qalaı áser etedi?\r\n\r\nTselıakııasy bar adamdarda glıýten, adamnyń óziniń ash ishegi aǵzalaryna qarsy aýtoımmýndy reaktsııa jiberedi. Ol ash ishekti zaqymdaıdy da, ishilgen qorektik zattardyń ash ishekke sińirilýine kedergi jasaıdy. Bul jaıt oryn alǵandaı aǵzańyz kaltsıı, aqýyz, kómirsýlar, maı sııaqty qajetti dárýmendermen qorektene almaı qalady. Al bul dárýmendersiz aǵza durys jumys isteı almaıdy.\r\n\r\nTselıakııanyń sımptomdary qalaı bolady?\r\nTselıaktsııa kóptegen sımptomdarmen damıdy, sondaı-aq bul aýrýdyń sımptomdary ýaqyt óte kele aýysyp turady nemese múldem joǵalyp ketedi. Jalpy ol mynadaı sımptomdarmen belgi beredi:\r\n\r\n•	Tselıaktsııamen aýyratyn jas balalarda kóp kezdesetin sımptomdar, alǵashqyda asqortý júıesiniń buzylýymen sıpattalady. Asqazan aýyrady, qusady, ishi ótedi(tipti nájisine qan aralasýy múmkin), ishi qatady, sondaı-aq, óz qatarlylarymen salystyrǵanda boıy men salmaǵy óspeı qalady. Bala titirkengish, kirpıaz, ásershil bolyp ketýi múmkin. Eger balaǵa durys qorek jetispese, onyń ishi úlkeıip, bulshyq etteri men sandary jińishkerip ketedi. Kóptegen tselıaktsııamen aýyratyn balalarda artyq salmaq paıda bolyp, semizdik basyp ketýi de múmkin.\r\n•	Tselıaktsııamen aýyratyn jas óspirimderde ish ótý men ish qatý paıda bolady. Qysqa merzimdi. Kesh jynystyq jetilý kezeńi sekildi sımptomdary bilinýi múmkin. Sondaı-aq, tselıaktsııa shash túsý (oshaqty alopetsııa) nemese tis aýrýy sekildi jaǵdaılarmen mazalaýy múmkin.\r\n•	Eresekterde asqorytý júıesiniń buzylý sımptomy sırek kezdesedi.  Biraq onyń ornyna, jalpy qaljyraý, sharshaý, súıekterdiń aýrýy nemese býyndardyń solqylaýy, titirkengishtik, mazasyzdyq, kúızelis, sondaı-aq áıelderde etekkir tsıkliniń buzylysy paıda bolady. Keıbir jaǵdaılarda, ish ótý men ish qatý mazalýy múmkin.\r\n•	Tselıaktsııasy bar  eresek adamdarda oteoporoz (súıektegi kaltsıdiń joǵalýy) jáne anemı jıi kezdesip jatady. Osteoporozdyń sımptomdary keshki súıek aýrýymen sıpattalady. \r\n•	Sút qantyn paıdalana almaıdy (sútti taǵamdardy qaınata almaıdy) bul sımptom barlyq jastaǵy naýqastarda kezdesedi.\r\n•	Gerpetıformdyq dermatıt (tride qyshytatyn kóldireýler paıda bolady ) jáne aýyz qýysynyń ýylýy tselıaktsııamen aýyratyn barlyq naýqastarda bolatyn sımptomdar.\r\n\r\nMen tselıkatsııaǵa qalaı shaldyqtym?\r\nDárigerler men ǵalymdar tselıaktsııanyń naqty neden paıda bolatynyn bilmeıdi. Alaıda bul aýrý tómendegideı jaǵdaılardan kóptep kezdesedi eken.\r\n•	Eger januıańyzda 1 adamda tselıaktsııa bolsa,  áýletterińizdegi basqa da ár 10 adamnyń birinde bolsa bul aýrý oryn alýy múmkin.\r\n•	Bul aýtoımmýndy aýrý kezinde, dıabettiń 1 túri, revmatoıdty artrıt, aýtoımmýndy tıreoıdıt nemese gepatıt, Addıson aýrýy nemese Shegren sındromy oryn alýy múmkin.\r\n•	Genetıkalyq buzylys kezinde Daýna sındromy men Terner sındromy kezinde de paıda bolýy ǵajap emes.\r\nTselıaktsııa barlyq ýaqytta birden paıda bola salmaıdy. Keıbir ýaqyttardyń ishinde aýrý sımtomsyz damı beredi. Aýrýdy órshiterin faktorlarǵa: kúızelis, fızıkalyq jaraqat, ınfektsııa, bosaný nemese jedel jaǵdaılar jatady.\r\n\r\nEger men tselıakııamen aýyrsam, onyń belgilerin qalaı baıqaımyn?\r\nAýrýdy anyqtaý úshin dáriger qan taldamasyn alýy múmkin. Eger siz ózińizde tselıaktsııa bar dep kúmándansańyz dárigermen keńesip kórińiz. Taldama tapsyrǵansha quramynda glıýteni bar undy taǵamdardy birden doǵaryp tastamańyz, aldymen taldama nátıjesin tekserip alǵan jón. \r\nEger sizdiń qan taldamańyzdyń qorytyndysynda tselıkatsııa bolmasa, ishektiń bıopsııasyna dıagnoz qoıylýy múmkin (jińishke tútiksheniń kómegimen ash ishektiń tininen azǵantaı bólik alynady) nemese gerpetıformdyq dermetıtke dıagnoz qoıady (teridegi bórtpeniń túrin anyqtaý úshin ).\r\n\r\nTselıaktsııa  - aýyr dert. Qalaı men ony baqylaı alamyn?\r\nTselıaktsııa – aýyr dert. Qýanyshqa oraı siz glıýtensiz dıetany saqtaı otyryp, tselıaktsııany baqylaı alasyz. Iaǵnı, endige ómir boıy quramynda glıýteni joq  taǵamdardy paıdalanýyńyz kerek. Dıetany saqtaý arqyly aýrýdyń saldarynan zaqymddanǵan jerlerińizdi qaıta qalpyna keltirýge de bolady, ári óz-ózińizdi jaqsy sezinýge de múmkindik jasaýǵa bolady. Biraq ishektiń ratsıondyq zaqymdanǵan buzylysy qaıta mazalaýy múmkin, tipti siz birden ózińizdi nashar sezinbeseńizde.\r\n\r\nGlıýtensiz dıetany saqtap júrgen adamdar, quramynda bıdaı, arpa, qara bıdaı, úshqulaq, sondaı-aq nannyń kóptegen sorttary, makarondyq ónimder bar azyq-túlikten aýlaq júrgeni durys.  Kúrish, júgeri, sýly, alabota, qara qumyq, tary sııaqty ónimderde glıýten bolmaıdy. Keıbir naýqastar quramynda glıýten ber dep, sulyny da qoldanbaıdy eken. Keıbir dári óndiretin óndiris oryndarynda lıýtendi paıdalanady, sondyqtan jańa dárilerdi qoldanarda dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nBastapqyda glıýtensiz dıetany ustaý qıynǵa soǵady. Sol úshin ózińiz jáne januıańyzdaǵy adamdar quramynda glıýteni bar azyq-túlikten qajetti ýaqytta bas tartqan durys.  Taǵamdardyń quramynda glıýten bar-joqtyǵyn bilý úshin, alǵan azyǵyńyzdyń japsyrma qaǵazyn muqııat oqyp alǵanyńyz durys. Siz dúkennen azyq-túlik alatyn kezde abaılaǵanyńyz jón, nemese úıden basqa jerde tamaqtanatyn kezde de isher asyńyzǵa jaqsylap mán bergenińiz abzal. Jáne de siz tamaq daıyndaǵanda keıbir quramynda un bar retsepterden bas tartýyńyzǵa týra keledi.\r\n\r\nTselıakııamen aýyratyndar úshin qandaı resýrstar bar?\r\nGlıýtensiz ómir súrý úshin arnaıy retsepter men keńester  jazylǵan  kóptegen kitaptar, veb-saıttar bar.\r\nSondaı-aq dıetologpen keńesseńiz de sizge paıdaly bolmaq. Dáriger-dıetolog sizge ratsıondaǵy qandaı azyqtardan aýlýq bolý kerektigin, syrtqy japsyrma qaǵazyn oqýǵanda nege basa nazar aýdýrý kerektigin, qandaı taǵamdardy qoldanýdy tejeý kerektigin, jáne sizge neni jegen tıimdi ekendigin aıtyp, túsindirip  beredi.  Azyqty iriktep alý úshin  dıetologtan kómek surasańyz bolady.\r\n\r\nMende tselıakııa bolmasa, glıýtendi sezine alam ba?\r\nIá, siz aǵzańyzdaǵy ımmýn júıeńizde glıýtenge áser bolmasa da, oǵan sezimtal bola alasyz. Glıýtenge sezimtaldyq sımptomy tselıaktsııa kezinen qaraǵanda jeńil damıdy, jáne aglıýtendi dıetany saqtaý kezinde ótedi. Glıýtenge sezimtaldyq sımptomy bolǵan jaǵdaıda, ne bolatyny jaıynda dárigermen jaqsylap aqyldasyp alyńyz.\r\n\r\nSizdiń dárigerge qoıa alatyn suraqtaryńyz\r\n•	Meniń anam tselıaktsııamen aýyrady. Mende bul aýrýǵa shaldyǵý qaýip bar ma?\r\n•	Men tselıaktsııamen aýyramyn. Meniń  balalarymda osy aýrýǵa shaldyǵý qaýpi bar ma?\r\n•	Tselıaktsııanyń sımptomdary qandaı bolady jáne ol as qortý júıesindegi  basqa problemalardan qalaı erekshelenedi?\r\n•	Tselıaktsııa densaýlyqtyń basqa da máseleleriniń belgisi bolyp tabyla ma? Demek bul mende densaýlyǵyma baılanysty basqa da problemalar bar degen sóz be?\r\n•	Tselıaktsııany emdeýge bola ma?\r\n\r\nBalalardyń salmaǵyna baılanysty máseleler (erlerde/áıelderde)\r\nBalalardyń ish ótýi (erler/áıelde)\r\n\r\nTegter: \r\naǵzanyń glıýtenge tóze almaýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1317,'article','1233','Aýyzdaǵy metal dámi  (Dısgevzııa)','qz','2018-08-25 10:59:10','2018-08-25 10:58:00','Aýyzdaǵy metal dámi aýyzdyń nemese tistiń ınfektsııalyq aýrýlaryn týyndatýy múmkin, sondaı-aq  aýyz qýysynyń shyryshty qabatynda, ishki qyzyl urtta, qyzyl ıekte paıda bolatyn t.b. kron sekildi basqa aýrýlarmen astasyp ketýi de yqtımal.\r\nAýyz ishindegi metal dámi kóptegen tuzdyqtarmen aralasyp jaǵymsyzdyq týdyrýy da múmkin. Sondaı-aq, aýyzǵa salyp shaınaý arqyly qoldanylatyn medıtsınalyq preparattardyń da zalaldary tıip jatady. Taǵy bir aıta keterligi, ýaqytsha keletin metal dámderi tildiń ushynda bolady. Basqa da preparattar, quramynda metal elementi bar:  flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıd, allopýrınol sekildi dáráler aýyzdaǵy silekeı bezderiniń jumysyn býzyp,  metal dáminiń paıda bolýyna alyp keledi. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1233',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Aýyzdaǵy','y','   Aýyzdaǵy metal dámi  (Dısgevzııa) Aýyzdaǵy metal dámi aýyzdyń nemese tistiń ınfektsııalyq aýrýlaryn týyndatýy múmkin, sondaı-aq  aýyz qýysynyń shyryshty qabatynda, ishki qyzyl urtta, qyzyl ıekte paıda bolatyn t.b. kron sekildi basqa aýrýlarmen astasyp ketýi de yqtımal.\r\nAýyz ishindegi metal dámi kóptegen tuzdyqtarmen aralasyp jaǵymsyzdyq týdyrýy da múmkin. Sondaı-aq, aýyzǵa salyp shaınaý arqyly qoldanylatyn medıtsınalyq preparattardyń da zalaldary tıip jatady. Taǵy bir aıta keterligi, ýaqytsha keletin metal dámderi tildiń ushynda bolady. Basqa da preparattar, quramynda metal elementi bar:  flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıd, allopýrınol sekildi dáráler aýyzdaǵy silekeı bezderiniń jumysyn býzyp,  metal dáminiń paıda bolýyna alyp keledi. \r\n Aýyzdaǵy metal dámi aýyzdyń nemese tistiń ınfektsııalyq aýrýlaryn týyndatýy múmkin, sondaı-aq  aýyz qýysynyń shyryshty qabatynda, ishki qyzyl urtta, qyzyl ıekte paıda bolatyn t.b. kron sekildi basqa aýrýlarmen astasyp ketýi de yqtımal.\r\n\r\nAýyz ishindegi metal dámi kóptegen tuzdyqtarmen aralasyp jaǵymsyzdyq týdyrýy da múmkin. Sondaı-aq, aýyzǵa salyp shaınaý arqyly qoldanylatyn medıtsınalyq preparattardyń da zalaldary tıip jatady. Taǵy bir aıta keterligi, ýaqytsha keletin metal dámderi tildiń ushynda bolady. Basqa da preparattar, quramynda metal elementi bar:  flagıl, tetratsıklın, penıtsılamın, bıaksın, etambýtol, bıgýanıd, allopýrınol sekildi dáráler aýyzdaǵy silekeı bezderiniń jumysyn býzyp,  metal dáminiń paıda bolýyna alyp keledi.\r\n \r\nEger siz aýyzyńyzda metal dáminiń paıda bolǵanyn sezip, ózińiz qoldanap júrgen dári-dármekterdiń soǵan qatysy bar ekenin baıqasańyz, onda dereý dárigerge tekserilińiz. Onyń keńesine júginińiz. Sodan keıin sol qoldanyp júrgen dárilerińizdi ary qaraı paıdalana berý kerek pe, álde toqtatý kerek pe anyqtap alyńyz. Nemese,olardy basqa zalaly tımeıtin preparattarmen aýystyrý kerek shyǵar. Eger siz dárilerdi retsep boıynsha qoldanbaı júrseńiz, onda olardy toqtatý qajet. Eger sizge dárilerdi mindetti túrde qoldaný kerek bolǵan jaǵdaıda, onda emdeýshi dárigerden baryp keńes surańyz.\r\n\r\nTegter: \r\nınfektsııa \r\naýyzdaǵy metall dámi \r\nmedıtsınalyq preparattar\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1318,'article','1259','Temirtapshylyqty anemııa','qz','2018-10-04 06:02:55','2018-10-04 05:41:00','Anemııa - bul organızmde qyzyl qan túıirshikteriniń (erıtrotsıtterdiń) jetkiliksiz mólsherde túzilgendiginen paıda bolady. Erıtrotsıtter deneniń ulpalaryna ottegin tasymaldaıdy. Anemııanyń kóptegen túrleri bar.\r\n\r\nTemirtapshylyqty anemııa temir organynyń jetispeýshiliginen damıdy. Temir - erıtrotsıtterdiń pisip jetilýi úshin qajet.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1259',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Temirtapshylyqty','y','   Temirtapshylyqty anemııa Anemııa - bul organızmde qyzyl qan túıirshikteriniń (erıtrotsıtterdiń) jetkiliksiz mólsherde túzilgendiginen paıda bolady. Erıtrotsıtter deneniń ulpalaryna ottegin tasymaldaıdy. Anemııanyń kóptegen túrleri bar.\r\n\r\nTemirtapshylyqty anemııa temir organynyń jetispeýshiliginen damıdy. Temir - erıtrotsıtterdiń pisip jetilýi úshin qajet.\r\n \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nAnemııa - bul organızmde qyzyl qan túıirshikteriniń (erıtrotsıtterdiń) jetkiliksiz mólsherde túzilgendiginen paıda bolady. Erıtrotsıtter deneniń ulpalaryna ottegin tasymaldaıdy. Anemııanyń kóptegen túrleri bar.\r\nTemirtapshylyqty anemııa temir organynyń jetispeýshiliginen damıdy. Temir - erıtrotsıtterdiń pisip jetilýi úshin qajet.\r\n\r\nSebepter\r\nTemirtapshylyqty anemııa qanazdyqtyń eń kóp taralǵan túri bolyp tabylady.\r\nErıtrotsıtter organızmniń tinderine ottegin jetkizedi. Saý erotrıtsıtter súıek kemigine (kostnyı mozg) aparady. Olar 3-4 aı boıy aǵza aınalymyna qatysady. Eski erıtrotsıtter ót aǵzasynda joıylady.\r\nTemir - erıtrotsıtterdiń negizgi quramdas bóligi bolyp tabylady. Temirsiz qan ottegini tıimdi tasymaldaı almaıdy. Temir ádette denege tamaqpen kiredi. Sondaı-aq, dene óli qyzyl qan jasýshalarynyń (erıtrotsıtter) temirin qaıta paıdalanady.\r\n\r\nTemir defıtsıtiniń anemııasy organızmdegi temir qoımalarynyń sarqylýymen damıdy. Bul kelesi sebepterge baılanysty bolýy múmkin:\r\n•	Organızmdi  qaıta qalpyna keltiretin erıtrotsıtterdi jáne temirdi joǵalmasyz;\r\n•	Aǵzada temirdi ssińiretin protses buzylady;\r\n•	 Temirdi sińirý protsesi buzylmaıdy, biraq temir bar taǵamdardy qabyldaý azaıady.\r\n•	Organızmniń kóp mólsherde temirdi talap etýi (mysaly, júktilik kezinde nemese emshek sútimen bala emizý kezinde)\r\n\r\nTemirdiń joǵalýy qan ketýine baılanysty bolýy múmkin. Qannyń ketýine baılanysty kóp taraǵan sebepteri:\r\n•	Aýyr, uzaq nemese jıi etekkir qanynyń ketýi\r\n•	Óńeshtiń, asqazannyń, ash nemese toq ishektiń qaterli isigi.\r\n•	Tsırrozǵa baılanysty óńesh tamyrlarynyń jýarýy;\r\n•	Aspırın, ıbýprofendi nemese asqazanda qan ketýdi týdyratyn artrıtke qarsy preparattardy uzaq ýaqyt qoldaný\r\n•	Asqazannyń jáne ultabardyń oıyq jarasy\r\n\r\nDenedegi temir sińirilýiniń buzylýynyń sebepteri:\r\n•	Tselıak aýrýy\r\n•	Kron aýrýy\r\n•	Asqazan aınalma operatsııasy\r\n•	Kaltsıı bar kóptegen antatsıdterdi qabyldaý\r\n•	Kelesi jaǵdaılarda azyq-túlikten jetkilikti temir ala almaısyz:\r\n•	Siz et jemeıtin bolsańyz\r\n•	Siz orta jastan assańyz jáne tolyqqandy tamaqtanbasańyz\r\n\r\nBelgileri \r\nAnemııanyń jeńil túrinde sımptomdar bolmaýy múmkin.\r\nKóptegen jaǵdaılarda sımptomdar baıaý damıdy. Olarǵa mynalar jatady:\r\n•	Titirkený\r\n•	Dene jattyǵýlarynan, nemese ádettegi jaǵdaıda jıi kezdesetin álsizdik nemese sharshaý\r\n•	Bas aýrýlary\r\n•	Zerektiktiń joǵalýy jáne oılana almaý problemalary\r\nAnemııanyń qarqyndy damýyn myna sımptomdar bildiredi:\r\n•	Skleranyń kók túske boıalýy\r\n•	Tyrnaqtyń synǵyshtyǵy\r\n•	Muzdy nemese basqa da azyq-túlikke jatpaıtyn zattardy qalaý (tábettiń buzylýy)\r\n•	Tik baǵytta júrgende kózdiń qaraýytýy\r\n•	Bozǵylt teri túsi\r\n•	Tynystyń tarylýy\r\n•	Tildiń ústindegi oıyq jaraly\r\nTemirtapshylyqty aneııa aýrýynyń belgileri:\r\n•	Úlken dárettiń qaralaý túske boıalyp, qan aralas shyǵýy\r\n•	Etekkir qan ketý kezinde aýyrsyný (áıelderde)\r\n•	Ishtiń joǵarǵy jaǵyndaǵy aýyrsyný (oıyq jaralar bar bolsa)\r\n•	Salmaq joǵaltý (qaterli isigimen aýyratyndarda)\r\n\r\nDıagnostıka\r\nAnemııany dıagnostıkalaý úshin dáriger sizge kelesi qan analızin taǵaıyndaıdy:\r\n•	Gematokrıt jáne gemoglobın (erıtrotsıtterdiń kórsetkishteri)\r\n•	Erıtrotsıtterdiń kórsetkishteri\r\n Qannyń temir deńgeıin anyqtaýǵa múmkindik beretin saraptamalarǵa mynalar jatady:\r\n•	Súıek kemigin tekserý (sırek jaǵdaıda)\r\n•	Qan sarysýynyń temir baılanystyratyn qabiletin tekserý\r\n•	Qan sarysýynyń ferrıtıni\r\n•	Qan sarysýyndaǵy temir deńgeıi\r\nTemir jetkiliksizdiginiń sebebin anyqtaıtyn zertteýler mynalardy qamtıdy:\r\n•	Kolonoskopııa\r\n•	Úlken dárettegi jasyryn qandy taldaý. \r\n•	Joǵarǵy endoskopııa\r\n\r\nEmdeý\r\nEmdeý taktıkasy quramynda temirmen baıytylǵan azyq-túlik qospalaryn alý jáne temirge baı taǵamdardy tutyný bolyp tabylady. Quramynda temir bar qorektik qospalar (kóbinde temir sýlfaty) aǵzadaǵy temir qoımalardy toltyrý úshin qajet. Taǵamdyq qospalardy taǵaıyndaǵanǵa deıin dáriger nemese medbıke ádette aǵzadaǵy temir deńgeıin anyqtaýy kerek.\r\n\r\nEger temir preparattaryn tabletka túrinde qabyldaı almasańyz, olardy tamyr arqyly nemese bulshyqet arqyly engizýdi taǵaıyndaýǵa bolady.\r\n\r\nJúkti jáne emshek sútimen bala emizetin áıelderde temirge degen qajettilik joǵary bolady, olar tamaqtan qajetti mólsherde temirdi ala almaıdy.\r\n\r\nGemoglabın deńgeıi eki aılyq temir terapııasynan keıin qalypqa kelýi kerek. Siz súıek kemigindegi temirdi óz mólsherinde saqtaý úshin 6-12 aıǵa deıin temir preparattaryn qabyldaýdy jalǵastyrasyz.\r\n\r\nQuramynda temirmen baıytylǵan azyq-túlik ónimderi:\r\n•	Taýyq pen úndik\r\n•	Keptirilgen jasymyq, burshaq jáne tas burshaq\r\n•	Balyq\r\n•	Et ( baýyr)\r\n•	Jerjańǵaq maıy\r\n•	Soıa\r\n•	Bıdaı nany\r\n\r\nSonymen qatar, quramynda temir bar:\r\n•	Suly botqasy\r\n•	Júzim, qara órik jáne órik\r\n•	Shpınat, qyryqqabat jáne basqa da kók shópter\r\n\r\nBoljamy\r\nTıisti emdeý kezinde oń nátıje kóp zardap shekpeısiz. Degenmen, ol anemııanyń paıda bolý sebebine baılanysty.\r\n\r\nQashan dárigerge qaralý kerek?\r\nTómendegi jaǵdaılarda dárigerińizben keńesińiz:\r\n•	Temir tapshylyǵynyń belgileri bar bolsa\r\n•	Úlken dárettegi qan qosyndysyn baıqasańyz\r\n\r\nAldyn alý\r\nJúıeli túrde durys tamaqtanýdy qadaǵalaý arqyly temir jetkilikti kólemde denege kiredi. Qyzyl et, baýyr jáne jumyrtqanyń sarysy baıytylǵan temir kózi bolyp tabylady. Un, nan jáne keıbir dándi daqyldar temirmen baıytylǵan. Eger temir tamaqpen jetkiliksiz qamtylsa, dárigermen keńeskennen keıin temir preparattaryn alýǵa bolady.\r\n\r\nTegter: \r\ntemir jetkiliksizdigi      \r\ntemirtapshylyqty anemııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1319,'article','501','Ауыздағы метал дәмі  (Дисгевзия)','kz','2018-08-25 10:59:10','2018-08-25 10:58:00','Ауыздағы метал дәмі ауыздың немесе тістің инфекциялық ауруларын туындатуы мүмкін, сондай-ақ  ауыз қуысының шырышты қабатында, ішкі қызыл ұртта, қызыл иекте пайда болатын т.б. крон секілді басқа аурулармен астасып кетуі де ықтимал.\r\nАуыз ішіндегі метал дәмі көптеген тұздықтармен араласып жағымсыздық тудыруы да мүмкін. Сондай-ақ, ауызға салып шайнау арқылы қолданылатын медициналық препараттардың да залалдары тиіп жатады. Тағы бір айта кетерлігі, уақытша келетін метал дәмдері тілдің ұшында болады. Басқа да препараттар, құрамында метал элементі бар:  флагил, тетрациклин, пенициламин, биаксин, этамбутол, бигуанид, аллопуринол секілді дәрәлер ауыздағы сілекей бездерінің жұмысын бузып,  метал дәмінің пайда болуына алып келеді. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=501',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Ауыздағы','y','   Ауыздағы метал дәмі  (Дисгевзия) Ауыздағы метал дәмі ауыздың немесе тістің инфекциялық ауруларын туындатуы мүмкін, сондай-ақ  ауыз қуысының шырышты қабатында, ішкі қызыл ұртта, қызыл иекте пайда болатын т.б. крон секілді басқа аурулармен астасып кетуі де ықтимал.\r\nАуыз ішіндегі метал дәмі көптеген тұздықтармен араласып жағымсыздық тудыруы да мүмкін. Сондай-ақ, ауызға салып шайнау арқылы қолданылатын медициналық препараттардың да залалдары тиіп жатады. Тағы бір айта кетерлігі, уақытша келетін метал дәмдері тілдің ұшында болады. Басқа да препараттар, құрамында метал элементі бар:  флагил, тетрациклин, пенициламин, биаксин, этамбутол, бигуанид, аллопуринол секілді дәрәлер ауыздағы сілекей бездерінің жұмысын бузып,  метал дәмінің пайда болуына алып келеді. \r\n Ауыздағы метал дәмі ауыздың немесе тістің инфекциялық ауруларын туындатуы мүмкін, сондай-ақ  ауыз қуысының шырышты қабатында, ішкі қызыл ұртта, қызыл иекте пайда болатын т.б. крон секілді басқа аурулармен астасып кетуі де ықтимал.\r\n\r\nАуыз ішіндегі метал дәмі көптеген тұздықтармен араласып жағымсыздық тудыруы да мүмкін. Сондай-ақ, ауызға салып шайнау арқылы қолданылатын медициналық препараттардың да залалдары тиіп жатады. Тағы бір айта кетерлігі, уақытша келетін метал дәмдері тілдің ұшында болады. Басқа да препараттар, құрамында метал элементі бар:  флагил, тетрациклин, пенициламин, биаксин, этамбутол, бигуанид, аллопуринол секілді дәрәлер ауыздағы сілекей бездерінің жұмысын бузып,  метал дәмінің пайда болуына алып келеді.\r\n \r\nЕгер сіз ауызыңызда метал дәмінің пайда болғанын сезіп, өзіңіз қолданап жүрген дәрі-дәрмектердің соған қатысы бар екенін байқасаңыз, онда дереу дәрігерге тексеріліңіз. Оның кеңесіне жүгініңіз. Содан кейін сол қолданып жүрген дәрілеріңізді ары қарай пайдалана беру керек пе, әлде тоқтату керек пе анықтап алыңыз. Немесе,оларды басқа залалы тимейтін препараттармен ауыстыру керек шығар. Егер сіз дәрілерді рецеп бойынша қолданбай жүрсеңіз, онда оларды тоқтату қажет. Егер сізге дәрілерді міндетті түрде қолдану керек болған жағдайда, онда емдеуші дәрігерден барып кеңес сұраңыз.\r\n\r\nТегтер: \r\nинфекция \r\nауыздағы металл дәмі \r\nмедициналық препараттар\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(2148,'comment','2','Untitled Сейсенбі наурыз 5, 2019 00:00:00 +06','unknown','2019-03-04 18:55:21','2019-03-04 18:55:21',NULL,'tokenbfwwwqpxcrbwurvwxvpaffzyyqctwpcq',NULL,NULL,'tiki-read_article.php?articleId=186&threadId=2&comzone=show#threadId2',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Untitled','y','   Untitled Сейсенбі наурыз 5, 2019 00:00:00 +06 Ассалаумағалейкум! Толық емі қанша уақыт,  жамбас ұршық сүйегінің толықтай қалпына бітіп кетуіне кепілдік бар ма? ',NULL,'article','186','tiki_p_read_article',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,'0','tiki_p_read_comments',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(2149,'article','186','Легга-Кальве-Пертес ауруы','kz','2018-07-25 17:44:30','2018-07-25 17:35:00','Легга-Кальве-Пертес ауруы балалық жаста пайда болады және ұршықбуынның аумағында (жамбастағы буын) және ортан жіліктің (жамбас сүйегінің буыны) басының зақымдануымен сипатталады.\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруы ортан жіліктің басындағы қан айналымының уақытша бұзылысында пайда болады. Қан ағымы бұзылған кезде тіндердің тіршілігі жойылады, бұл ортан жіліктің басының сынуына және нашар жазылуына апаруы мүмкін.\r\n\r\nОртан жіліктің басын буынның аумағында ұстап тұру үшін дәрігерлер емдеудің әр түрлі әдістерін қолданады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=186',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Л','Легга-Кальве-Пертес','y','  Ассалаумағалейкум! Толық емі қанша уақыт,  жамбас ұршық сүйегінің толықтай қалпына бітіп кетуіне кепілдік бар ма? Легга-Кальве-Пертес ауруы Легга-Кальве-Пертес ауруы балалық жаста пайда болады және ұршықбуынның аумағында (жамбастағы буын) және ортан жіліктің (жамбас сүйегінің буыны) басының зақымдануымен сипатталады.\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруы ортан жіліктің басындағы қан айналымының уақытша бұзылысында пайда болады. Қан ағымы бұзылған кезде тіндердің тіршілігі жойылады, бұл ортан жіліктің басының сынуына және нашар жазылуына апаруы мүмкін.\r\n\r\nОртан жіліктің басын буынның аумағында ұстап тұру үшін дәрігерлер емдеудің әр түрлі әдістерін қолданады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруы балалық жаста пайда болады және ұршықбуынның аумағында (жамбастағы буын) және ортан жіліктің (жамбас сүйегінің буыны) басының зақымдануымен сипатталады.\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруы ортан жіліктің басындағы қан айналымының уақытша бұзылысында пайда болады. Қан ағымы бұзылған кезде тіндердің тіршілігі жойылады, бұл ортан жіліктің басының сынуына және нашар жазылуына апаруы мүмкін.\r\n\r\nОртан жіліктің басын буынның аумағында ұстап тұру үшін дәрігерлер емдеудің әр түрлі әдістерін қолданады.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n* Ақсау\r\n\r\n* Санның, шаптың немесе тізенің аумағындағы ауырсыну немесе қозғалмауы\r\n\r\n* Ұршықбуынның қимылының ауқымының шектелуі\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруы әдетте тек бір жамбасты зақымдайды. Кейбір балаларда екі жамбасы да зақымдануы мүмкін, бірақ, бұл әр түрлі уақытта болады.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nЕгер бала ақсайтын болса немесе жамбасындағы, шаптың аумағындағы немесе тізесіндегі ауырсынуға шағым айтса, дәрігерге көрсету қажет. Егер балада қалтырау болса немесе аяғына тұра алмаса, шұғыл түрде медициналық көмекке жүгініңіз.\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруы ортан жіліктің басындағы қан айналымының шектелуінде пайда болады. Қанмен қамтамасыз ету сәйкес болмаса, сүйек морт сынғыш болып, жеңіл сынады. Мұндай сынықтар нашар жазылады. Ортан жіліктің басындағы қан айналымының уақытша төмендеуінің себебі белгісіз.\r\n\r\nАурудың пайда болуының қауіпті факторлары:\r\n\r\n* Жас. Легга-Кальве-Пертес ауруы кез келген жаста пайда болуы мүмкін, бірақ, 4-8 жастағы балалардың арасында жиі кездеседі.\r\n\r\n* Баланың жынысы. Легга-Кальве-Пертес ауруы қыздарға қарағанда ұлдарда бес есе жиі кездеседі.\r\n\r\n* Нәсіл. Басқа нәсілдерге қарағанда ақ нәсілді балалар осы аурудың дамуына бейім.\r\n\r\n* Отбасылық анамнез. Аздаған жағдайда ауру бір отбасының мүшелерінде кездесуі мүмкін.\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруына шалдыққан балалар ересек шақта артриттің дамуының жоғары қаупіне ұшырайды, әсіресе, егер ұршықбуын қалыпты түрде жазылмаған болса. Егер жазылғаннан кейін жамбас сүйектері бір-бірімен дұрыс буындаспаса, бұл ұршықбуынның ерте тозуына апаруы мүмкін. Түбінде мұндай науқастардың ұршықбуынына эндопротез жасау қажет болуы мүмкін.  \r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруы 6 жастан кейін анықталған балалар ұршықбуынның мәселелерінің дамуына бейім. Баланың жасы кіші болған сайын ұршықбуынның қызметін қалпына келтіру мүмкіндігі жоғары келеді.\r\n\r\nАуру жөнінде алдымен педиатрға шағымдануыңыз мүмкін. Ауруды алғаш байқап, қарағаннан кейін баланы балалардың сүйегінің мәселелеріне маманданған дәрігерге (педиатр - ортопед) бағыттайды.\r\n\r\n \r\n\r\nНауқас не істей алады\r\n\r\nДәрігерге көрінудің алдында келесі сұрақтарға жауап беру қажет:\r\n\r\n* Аурудың симптомдары қашан пайда болған?\r\n* Орналасуын өзгерткенде немесе аяқты қозғағанда ауырсыну күшейеді ме?\r\n* Баланың туыстарының балалық жасында осындай симптомдар болған ба?\r\n* Баланың басқа аурулары бар ма?\r\n* Бала қандай дәрілерді немесе тағамдық қоспаларды ұдайы қабылдайды?\r\n \r\n\r\nДәрігерге барудан нені күтуге болады\r\n\r\nДәрігер келесі бірнеше сұрақты қояды:\r\n\r\n* Бала не нәрсеге шағымданады?\r\n* Бұл симптомдар соңғы кезде күшейген бе?\r\n* Аурудың симптомдарының уақытша жақсарғанын байқайсыз ба?\r\n* Баланың белсенділігі қандай?\r\n* Бала жамбастағы ауырсынуды жарақатпен байланыстыра алады ма?\r\n* Ауырсыну бар болса, қай тұста көбірек сезіледі?\r\n* Қозғалғанда ауырсыну күшейеді ме?\r\n* Қозғалмаса, жайсыздық жеңілдейді ме?\r\n \r\nМедициналық тексеру кезінде дәрігер баланың аяқтарын түрлі бағытта қозғайды, бұл қимылдың ауқымын тексеру және аяқтың қандай орналасуында ауырсыну пайда болатындығын білу үшін қажет.\r\n\r\n \r\nТексерудің көрнекілік әдістері\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруын тексерудің аса маңызды әдістеріне  жататындар:\r\n\r\n* Рентген. Бастапқыда рентгенде ешқендай өзгеріс байқалмайды, себебі, Легга-Кальве-Пертес ауруы кезінде рентгенде сүйекті зақымдануы байқалуы үшін аурудың симптомдары пайда болғаннан кейін, кемінде, 1-2 ай өтуі тиіс. Дәрігер белгілі бір уақыт аралығында рентген суреттерінің топтамасын жасауды ұсынуы мүмкін. Осы арқылы дәрігер аурудың дамуын қадағалай алады.\r\n* Магниттік-резонанстық томография (МРТ). Бұл тексерістің барысында организмнің сүйектерінің және жұмсақ тіндерінің толық бейнеленуін алу үшін радиотолқындар және күшті магниттік өріс қолданылады. МРТ рентгенмен салыстырғанда Легга-Кальве-Пертес ауруының салдарынан болған сүйектердің зақымдануын айқынырақ көрсетеді.\r\n* Остеосцинтиграфия. Бұл тексеріс үшін радиоактивтік заттектің шағын көлемін көктамырға (венаға) енгізеді. Бұл заттек сүйектің бұзылған және өздігінше қалпына келе бастаған тұстарында жинақталады.\r\n \r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруының ушығуына қарай ортан жіліктің басы морт сынғыш болады және өзінің домалақ пішінін жоғалтуы мүмкін. Емдеудің мақсаты, мүмкіндігінше, оның домалақ пішінін сақтау.  \r\n\r\nХирургиялық емдеу 6 жасқа дейінгі балаларға ұсынылмайды. Олардың қарқынды өсуіне байланысты Легга-Кальве-Пертес ауруының салдарынан пайда болған ортан жіліктің басының зақымдануының өздігінше қалпына келуі мүмкіндігі ескеріледі. Бұл жастағы топтағы науқастардың көпшілігі консервативтік жолмен емделеді.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕгер бала 6-7 жастан кіші болса, дәрігер қадағалауды және созу арқылы симптоматикалық емдеуді, жүгіру мен секіруді шектеуді, қажет болса, дәрілік препараттарды қабылдауды ұсынады. Консервативтік емдеудің басқа әдістеріне жататындар:\r\n\r\n* Физио-емдеу. Ұршықбуынның зақымдануында оның маңайындағы бұлшық еттер мен байламдар қысқаруы мүмкін. Созуға арналған жаттығулар икемділікті, сондай-ақ, ортан жіліктің басының буынның қуысында орналасуын сақтауға көмектеседі.\r\n* Балдақтар. Кейбір жағдайда балаға зақымданған аяғына күш түсірмеу қажет болады. Балдақты қолдану буынды қорғауға көмектеседі.\r\n* Тартып, созу. Егер балада күшті ауырсыну болса, оған төсек режимі және арнайы құралдың көмегімен зақымданған аяқты тартып, созу көмектеседі.\r\n*  Функционалдық шина. Ортан жіліктің басы буынның ішінде орналасуы үшін дәрігер 4-6 апта бойы арнайы функционалдық шинаны киіп жүруді ұсынуы мүмкін, оның ішінде екі аяқ алшақтату жағдайында бекітіледі. Осыдан кейін жамбастың икемділігін қолдау үшін бұл шинаны тек түнгі уақытта қолдануға болады.\r\n \r\n\r\nОперативтік емдеу\r\n\r\nЛегга-Кальве-Пертес ауруын емдеудің ортопедиялық әдістерінің көпшілігі ұршық буынның пішінін жақсартуға және артриттің дамуының алдын алуға бағытталған.\r\n\r\n* Сіресуді жою. Легга-Кальве-Пертес ауруына шалдыққан балалар жиі аяқтарын айқастырады. Бұл жақын орналасқан бұлшық еттердің, сіңірлердің қысқаруына және сіресудің пайда болуына апаруы мүмкін. Бұл тіндерді ұзартудағы хирургиялық емдеу аурудың симптомдарын жеңілдетуге көмектеседі.\r\n* Буынның реконструкциясы. 6-8 жастан асқан балалардың ұршық буынының қалыпты пішінін қалпына келтіру үшін буынға реконструктивтік операция жасалады. Бұл үшін жамбастың аумағында хирургиялық тілік жасалады. Сүйектер пластинаның көмегімен сүйектердің бітіп кетуіне дейін ұсталып тұрады.\r\n* Сүйектің сынықтарын алып тастау. Үлкен жастағы балаларда ауырсыну және қимылдың шектелуі буынның шеміршегінің зақымдануымен және буынның маңайында сүйектердің сынықтарының жинақталуымен байланысты болуы мүмкін. Аурудың симптомдарын жеңілдету үшін оперативтік емдеудің барысында сүйектердің сынықтары және шеміршек тіндерінің бөліктері алып тасталынады.\r\n* Буынды алмастыру. Ересек шақта Легга-Кальве-Пертес ауруына шалдыққан науқастарға ұршықбуынды алмастыру қажет болуы мүмкін. Бұл операция аса ауыр, және сүйектердің сыну және нервтердің зақымдану қауіптерімен қосарлануы мүмкін.\r\n \r\nАуырсынуды азайту және буынның зақымдануының алдын алу үшін үйдегі күтім бойынша ұсыныстар:\r\n\r\n* Белсенділікті өзгерту. Бала жүгіру немесе секіру секілді үлкен дене жүктемесінен алшақ болуы тиіс, себебі, бұл әлсіреген сүйектің зақымдануына және аурудың симптомдарының нашарлауына ықпал етуі мүмкін.\r\n* Ауырсынуды басатын құралдар. Ацетаминофен секілді дәрілік препараттар ауырсынуды жеңілдетуге көмектесуі мүмкін. Балаға аспирин беруге болмайды, себебі, бұл Рейе аталынатын, сирек, ауыр аурудың пайда болуына апрауы мүмкін.\r\n* Жылу немесе суық басу. Жылу немесе мұз басу Легга-Кальве-Пертес ауруына байланысты жамбастағы ауырсынуды жеңілдетуге көмектеседі. Созуға арналған жаттығулардың алдында жылу басу бұлшық еттерді босаңсытуға көмектеседі.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1321,'article','341','Вульвовагинит','kz','2018-08-07 09:51:49','2018-08-07 09:44:00','Несеп  шығару  жолдарының  инфекциялары\r\nВульвовагинит – вульваның және қынаптың қабынуы немесе инфекциясы.\r\nВульвовагинит әр жастағы әйелдерде пайда болуы мүмкін, ауру аса жиі кездеседі. Ол бактериялардың, ашытқылардың, вирустардың, парахиттер мен басқа микроорганизмдердің салдарынан туындайды. Кейбір жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ) да  вульвовагинитке апаруы мүмкін. Қоршаған ортаның факторлары, мысалы, нашар жеке гигиена және аллергендер де осы аурудың пайда болуына ықпал етуі мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=341',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','В','Вульвовагинит','y','   Вульвовагинит Несеп  шығару  жолдарының  инфекциялары\r\nВульвовагинит – вульваның және қынаптың қабынуы немесе инфекциясы.\r\nВульвовагинит әр жастағы әйелдерде пайда болуы мүмкін, ауру аса жиі кездеседі. Ол бактериялардың, ашытқылардың, вирустардың, парахиттер мен басқа микроорганизмдердің салдарынан туындайды. Кейбір жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ) да  вульвовагинитке апаруы мүмкін. Қоршаған ортаның факторлары, мысалы, нашар жеке гигиена және аллергендер де осы аурудың пайда болуына ықпал етуі мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nНесеп  шығару  жолдарының  инфекциялары\r\nВульвовагинит – вульваның және қынаптың қабынуы немесе инфекциясы.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nВульвовагинит әр жастағы әйелдерде пайда болуы мүмкін, ауру аса жиі кездеседі. Ол бактериялардың, ашытқылардың, вирустардың, парахиттер мен басқа микроорганизмдердің салдарынан туындайды. Кейбір жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ) да  вульвовагинитке апаруы мүмкін. Қоршаған ортаның факторлары, мысалы, нашар жеке гигиена және аллергендер де осы аурудың пайда болуына ықпал етуі мүмкін.\r\n\r\nCandida Albicans, ашытқылық инфекцияның қоздырғышы – әр жастағы әйелдерде вульвовагинит пайда болуының аса жиі кездесетін себебі. Антибиотиктер қолдану ашытқылық инфекцияға апаруы мүмкін, себебі, бұл кезде қынап ішінде мекендейтін зеңге қарсы қалыпты бактериялар жойылады. Зеңдік инфекциялар әдетте, жыныстық ағзалардағы қышуды, қынаптан бөлінетін ақшыл түсті бөлінділердің пайда болуын туындатады.\r\n\r\nВульвовагиниттің тағы бір себебі - бактериалдық вагиноз, ол қынаптағы кейбір бактериялардың түрлерінің тез өсуімен сипатталады. Бактериалдық  вагиноз кезінде қынаптан сұрғыш түсті, балық иісті бөлінділер бөлінуі мүмкін.\r\n\r\nЖыныстық  жолмен берілетін инфекциялардың (ЖЖБИ) бірі - трихомонадалық вагинит те аурудың жиі себебі. Бұл инфекция жыныстық ағзалардың қышуына, қынаптық жағымсыз иістің пайда болуына, қынаптан сары-сұр немесе жасыл түсті бөлінділердің шығуына апарады.   \r\n\r\nВаннада шомылу, сабын, қынап ішілік контрацептивтер, спрейлер мен парфюм де тітіркенуді, қышуды, жыныстық ағзалар аумағындағы бөріткенді туындатуы мүмкін, тым тығыз немесе матасы ылғалды сіңірмейтін киім де бөріткеннің пайда болуына ықпал етуі мүмкін.\r\n\r\nҚабынған тіндер, сау тіндермен салыстырғанда инфекцияға бейімірек келеді, микроорганизмдерден туындаған көптеген инфекциялар жылы, ылғал және қараңғы жерде өсіп-өнеді. Бұл факторлар вульвовагиниттің пайда болуына ықпал етуімен қатар, қалпына келу кезеңін де ұзартады.\r\n\r\nЕтеккір тоқтау шағында эстрогендердің болмауы қынаптың құрғақтығына және қынап пен вульваның терісінің жұқаруына апаруы мүмкін, бұл да жыныстық ағзаларда қышу мен күйдіру сезімінің пайда болуына апарады.\r\n\r\nКейбір тері аурулары вульваның аумағында созылмалы тітіркену және қышуды туындатуы мүмкін.  Тым ұзақ уақытқа қойылған тампон секілді бөгде заттар да вульваның тітіркенуі мен қышуын, жағымсыз иісті туындатуы мүмкін.\r\n\r\nТелімді емес вульвовагинит (нақты себебі айқындалмаған) барлық жаста байқалуы мүмкін, бірақ, жыныстық жетілуге дейінгі жас қыздарда жиі пайда болады. Жыныстық жетілу басталғаннан кейін қынап ішіндегі орта қышқыл бола бастайды, бұл, әдетте, инфекцияның өтуінің алдын алады.\r\n\r\nТелімді емес вульвовагинит жеке гигиенаны қадағалмайтын қыздарда пайда болуы мүмкін, ол сасық иісті, қоңыр-жасыл түсті бөліндімен және вульваның жапсарының, қынаптың тітіркенуімен сипатталады. Бұл жағдай әдетте, нәжісте болатын бактериялардың тез өсуімен байланысты. Бұл бактериялар нәжістің сыртқа шығарылуынан кейін артынан алға қарай сүртіну кезінде тік ішектен қынапқа өтеді.\r\n\r\nҚыздарда әдеттегідей емес инфекциялар және қайталанатын, түсініксіз вульвовагинит көріністері болса, жыныстық зорлау туралы күмән туындайды.  Neisseria gonorrhoeae – соз ауруын (гонореяны) туындататын микроорганизм.  Ол жыныстық қатынасқа түсетін қыздарда гонококтық вульвовагиниттің қоздырғышы. Вагинитке байланысты туындайтын гонорея жыныстық жол арқылы туындайтын ауру. Егер зертханалық зерттеулер осы диагнозды растаса,  жас қыздарды жыныстық зорлануына қатысты тексеріс өткізген жөн.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n* Жыныстық мүшелердің аумағындағы қышу және тітіркеніс\r\n* Вульваның кіші және үлкен жапсарындағы немесе шаптың аумағындағы  қабыну (тітіркену, қызару және ісіну)\r\n* Қынаптан бөлінділердің шығуы\r\n* Қынаптық жағымсыз иіс\r\n* Несеп жүруіндегі жайсыздық немесе күйдіру сезімі\r\n \r\n \r\nДиагностика\r\nЕгер науқаста бұрын ашытқылық инфекция анықталған болса, дәстүрлік емес құралдармен емделіп көруіне болады. Бірақ, егер симптомдар бір аптаның ішінде толығымен өтпесе, дәрігерге көрініңіз. Басқа көптеген инфекциялардың осыған ұқсас симптомдары болады.\r\n\r\nДәрігер гинекологиялық тексеру өткізеді. Бұл кезде вульвада немесе қынапта қызыл, сезімтал бөліктер анықталуы мүмкін.\r\n\r\nҚынаптық инфекцияны немесе ашытқылардың немесе бактериялардың тым тез өсуін анықтау үшін микроскопиялық препарат дайындалады (қынаптан шығатын бөліндіні зерттеу).\r\n\r\nИнфекция белгілерінің болмауында вульваның тітіркенген тұсынан биопсия алу ұсынылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу инфекцияның пайда болу себептеріне байланысты және оған кіретіндер:\r\n\r\n* Крем түріндегі және ішумен қабылдайтын антибиотиктер\r\n* Зеңге қарсы крем\r\n* Бактерияға қарсы крем\r\n* Құрамында кортизон бар крем\r\n* Тітіркену аллергиялық серпінге байланысты болса, гистаминге қарсы препараттар\r\n* Егер тітіркену және қабыну эстрогендік төмен деңгеймен байланысты болса, құрамында  эстроген бар крем.\r\n \r\nЖеке гигиена ережелерін қадағалау маңызды және тітіркенудің алдын алуға көмектеседі, әсіресе, инфекция нәжісте болатын бактериялардан туындаған болса. Бұл жағдайда отырып қабылдайтын ванналар ұсынылады.\r\n\r\nКөбінесе, жыныстық мүшелер аумағына ауаның жеткілікті баруы қажет болады.\r\n\r\nКелесе бірнеше кеңестер беріледі:\r\n\r\n* Мақта маталы немесе мақта төсемі бар іш киім киген жөн (синтетиканың орнына). Бұл ауа ағынының өтуін арттырып, ылғалдылықты азайтады.\r\n* Колготки кимеген жөн.\r\n* Бос тұратын, қыспайтын киім кию қажет.\r\n* Түнгі ұйқы кезінде іш киімді шешіп қойған жөн.\r\n \r\nЕскерту: Егер науқаста жыныстық  жолмен берілетін инфекция (ЖЖБИ) анықталса, жыныстық қатынастағы серіктесінің де емдеу курсынан өткені маңызды, аурудың симптомдары болмаған жағдайда да. Егер жыныстық қатынастағы серіктесі жұқпаланған болса, бірақ, емдеуден өтпесе, науқасқа инфекцияны қайтадан жұқтыру қаупі бар.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nТиісті емдеуде оң болжамды.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Өтпейтін жайсыздық\r\n* Терінің инфекциялары (қасу салдарынан)\r\n* АИТВ (СПИД) – инфекциясын жұқтырудың жоғары қаупі, егер науқаста қынаптық инфекция немесе тітіркену жағдайында вируспен жанасу болса.\r\n \r\n\r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nВульвовагиниттің симптомдары болса, немесе вульвовагиниттен емдеудің тиімділігі болмаса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nЖыныстық қатынас кезінде презервативті қолдану қынаптық инфекциялардың көпшілігінің алдын алуға көмектеседі. Дұрыс таңдалған және ылғал сіңіретін киім, жыныстық мүше аумағындағы гигиенаны қадағалау инфекциялық емес вульвовагиниттің көптеген жағдайларының алдын алуға ықпал етеді.\r\n\r\nБалаларды шомылған кезде жыныстық мүшелерінің аумағын тазалауға, дәретханадан кейін дұрыс сүртінуді (тік ішектен бактериялар қынапқа түспес үшін қыздар үнемі артынан алға қарай сүртінуі қажет) үйрету қажет.\r\n\r\nДәретханаға дейін және кейін қолды мұқият жуу қажет.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nВагинит; Қынаптық қабыну; Қынаптың қабынуы.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1322,'article','653','Ауыз қуысының қатерлі ісігі','kz','2018-11-16 04:21:41','2018-11-16 04:14:00','Ауыз қуысының қатерлі ісігі ерінге немесе тілге әсер етеді. Ол сондай-ақ: беттің  шырышты қабықшасына, ауыз қуысының сыртқы жағына, қызыл иекке, таңдайға әсер етуі мүмкін. \r\n\r\nАуыз қуысының обырының көпшілігі жалпақ жасушалы ісікпен байланысты болып келеді. Мұндай қатерлі ісік өте тез таралады.\r\n\r\nАуыз қуысының қатерлі ісігінің көпшілігі темекі мен оның басқа да түрлеріне байланысты болып келеді. Сондай-ақ, ондай зинды заттардан қатерлі ісікке шалдығу қаупі артады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=653',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Ауыз','y','   Ауыз қуысының қатерлі ісігі Ауыз қуысының қатерлі ісігі ерінге немесе тілге әсер етеді. Ол сондай-ақ: беттің  шырышты қабықшасына, ауыз қуысының сыртқы жағына, қызыл иекке, таңдайға әсер етуі мүмкін. \r\n\r\nАуыз қуысының обырының көпшілігі жалпақ жасушалы ісікпен байланысты болып келеді. Мұндай қатерлі ісік өте тез таралады.\r\n\r\nАуыз қуысының қатерлі ісігінің көпшілігі темекі мен оның басқа да түрлеріне байланысты болып келеді. Сондай-ақ, ондай зинды заттардан қатерлі ісікке шалдығу қаупі артады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nАуыз қуысының қатерлі ісігі ерінге немесе тілге әсер етеді. Ол сондай-ақ: беттің  шырышты қабықшасына, ауыз қуысының сыртқы жағына, қызыл иекке, таңдайға әсер етуі мүмкін. \r\n\r\nАуыз қуысының обырының көпшілігі жалпақ жасушалы ісікпен байланысты болып келеді. Мұндай қатерлі ісік өте тез таралады.\r\n\r\nАуыз қуысының қатерлі ісігінің көпшілігі темекі мен оның басқа да түрлеріне байланысты болып келеді. Сондай-ақ, ондай зинды заттардан қатерлі ісікке шалдығу қаупі артады.\r\n\r\nАуыз қуысы қатерлі ісігі үшін басқа қауіп факторлары:\r\n\r\n• Созылмалы үйкеліс (мысалы, тістің қатал беттерінен, тіс протездерін немесе толтырғыштарынан болатын зақымдану)\r\n• Адам папилломавирусы (АПВ) инфекциясы (гениталды сүйелдерді тудыратын соған ұқсас вирус)\r\n• Иммундық жүйені (иммундық-профилактиканы) көтеруге арналған препараттарды қабылдау\r\n• Ауыз және тіс гигиенасын сақтамау\r\n\r\nАуыз қуысы обырының кейбір түрлеріне тістің ақ қақтары (лейкоплакия) немесе ауыздың ойық жаралары жатады.Еркектердің арасында ауыз қуыының қатерлі ісігі әйелдерге қарағанда 2 есе көп кездеседі. 40 жастан асқан ер адамдарда айтарлықтай  жиі кездесіп жатады.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nАуыз қуысының  қатерлі ісігінің бастапқы сатысында түйнектің немесе жараның пайда болуы мүмкін, ол:\r\n\r\n• Шеттері қатты тіндерге терең сызаттардың түсуіне  ұқсап келеді.\r\n• Ашық, қара немесе түссіз болып келеді.\r\n•  Тілге, ернеге немесе басқа жерлерге орналасып алады.\r\n• Бастапқыда ауыртпайды, содан кейін ісіктің ауруы қозып, күйгендей сезім пайда болады\r\n\r\nАурудың басқа белгілері:\r\n\r\n• Шайнауда қиындықтар туындайды\r\n• Ауыз қуысындағы жаралар қанай бастайды\r\n• жұтынған кезде ауырсыну сезімі туындайды\r\n• сөйлеу қиындықтары орын алады\r\n• Жұтқанда ауыр сезіледі\r\n• мойнын жақтағы лимфа түйіндер ісінеді\r\n• Тілде мәселелер туындайды\r\n• салмақ түседі.\r\n\r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nДәрігер немесе стоматолог ауыз қуысын тексереді. Тексеру кезінде мыналар анықталуы мүмкін:\r\n\r\n• Ерінде, тілде немесе ауыз қуысының басқа жерлеріне эрозия пайда болады.\r\n• Жара немесе қан кетуі мүмкін\r\n\r\nАуыз қуысының диагнозын растауға болатын диагностикалық әдістерге мыналар жатады:\r\n\r\n• Қызыл иек биопсиясы\r\n• Тілдің биопсиясы\r\n\r\nРентгенологиялық және КТ,МРТ және ПЭТ құралдары рак ауруларының таралуын диагностикалау үшін жүргізілуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nІсік кішкентай болса, оны алу үшін хирургиялық операция жасалуы мүмкін. Ірі ісіктер үшін хирургиялық емдеуге радиациялық терапия мен химиотерапияні қатар қолдану арқылы жүргізілуі мүмкін.\r\n\r\nҚандай емдеу түрін таңдауға байланысты, қызмет көрсету терапиясы мыналарды қамтуы мүмкін:\r\n\r\n• Сөйлеу терапиясы;\r\n• Шайнауды, жұтуды жеңілдетуге бағытталған терапия;\r\n• Салмақты сақтау үшін жеткілікті көлемде белок пен калорияны тұтыну бойынша оқыту. Дәрігерден сұйық тамақтарға тағамдық қоспалар қоу туралы сұраңыз, ол көмектесуі мүмкін.\r\n• Ауыз қуысының құрғау симптомдарына көмек алу.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nАуыз қуысы  обыры бар науқастардың жартысына жуығы диагноз қойылып, емдеу курсынан  кейін 5 жылдан аса уақыт аман жүре алады. Егер қатерлі ісік бастапқы кезеңде анықталса, ол басқа тіндерге таралмас мұның қалпына келуінің пайызы шамамен 90% құрайды. Рак ауруын диагностикалау кезіндегі жағдайлардың жартысынан астамы басқа тіндерге талып кетіп жатады. Әдетте, ісік тамақ пен мойынның тіндеріне таралады.\r\n\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n\r\nАуыз қуысының қатерлі ісігі мыналармен байланысты:\r\n\r\n• Ауыз қуыының құрғауы және жұтылу проблемалары сияқты жағдайлар радиациялық терапияның әсерінен асқынады\r\nХирургиялық емнен кейін бет, бас және мойынның пропорцияларындағы өзгерістер туындауы мүмкін.\r\n• Рак ауруы таралуы(метастаздануы)\r\n\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nАуыз рагы мұқият тексеру мен тазалау арқылы тіс дәрігерінің көмегімен анықталады.\r\nБір ай ішінде  ауыз қуысының жарасы кетпесе, бетте және мойын жақта бұдырлар тұрып алса, дәрігерге хабарласыңыз. Ауыз қуысының обыры ерте диагностикаланса және емделсе өмір сүруді ұзартуға айтарлықтай мүмкіндік туады.\r\n\r\n\r\nАлдын алу \r\n\r\nАуыз қуысының алдын алу шаралары:\r\n\r\n• Темекі шегуден бас тартып және темекі өнімдерін мүлдем пайдаланбау керек.\r\n• Стоматологиялық проблемаларды реттеу керек.\r\n• Алкогольді шектеп немесе мүлдем қабылдамау керек.\r\n• Тіс дәрігеріне және ауыз қуысының гигиенасына тұрақты түрде бару керек.\r\n\r\n\r\nДереккөз: https://medlineplus.gov/ency/article/001035.htm \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1323,'article','927','Adneksıt','qz','2018-07-11 10:15:54','2018-07-11 10:09:00','Salpıngıt nemese Adneksıt – áıelderdiń jambas qýysyndaǵy aǵzalardyń – jatyrdyń, jatyr tútiginiń, analyq bezderdiń qabyný aýrýlarynyń bir túri.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=927',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Adneksıt','y','   Adneksıt Salpıngıt nemese Adneksıt – áıelderdiń jambas qýysyndaǵy aǵzalardyń – jatyrdyń, jatyr tútiginiń, analyq bezderdiń qabyný aýrýlarynyń bir túri. Salpıngıt nemese Adneksıt – áıelderdiń jambas qýysyndaǵy aǵzalardyń – jatyrdyń, jatyr tútiginiń, analyq bezderdiń qabyný aýrýlarynyń bir túri.\r\n\r\nÁıelderdiń jynystyq aǵzalary (nemese jambas qýysyndaǵy aǵzalar)\r\n\r\n\r\n\r\nJambas  qýysyndaǵy áıelderdiń jynystyq aǵzalaryna jatyr, jatyr tútigi, analyq bezder jatady.\r\n\r\nJatyr - uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  qýyq pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyr moınynan joǵary atalady ornalasqan keń bóligi – jatyrdyń denesi atalady.  Aǵzanyń kúmbez tárizdi bóligi - jatyrdyń túbi. Jatyrdyń tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵasy eki qabattan turady. Ishki qabaty – endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etinen – mıometrııden turady. Bala órbitý jasyndaǵy áıelderde aı saıyn endometrıı qalyńdaıdy, bul jatyrdyń júktilikke daıyndalýymen baılanysty. Júktilik bolmasa, endometrııdiń qalyń qabaty ajyrap, inshek (qynap) arqyly qanmen syrtqa shyǵady. Bul kórinis – etekkir (menstrýatsııa) atalady.\r\n\r\nSalpıngıttiń paıda bolý sebepteri\r\n\r\nÁıelder aǵzalarynyń qabyný aýrýlary (ÁAQA) bakterııalar inshekten nemese jatyrdyń\r\n\r\nmoınynan jatyrdyń qýysyna, jatyr tútikterine , analyq bezderge, jambas qýysyna jyljyǵanda paıda bolady. kóbinese, bul aýrýlar hlamıdıoz jáne gonoreıany týyndatatyn bakterııalarǵa baılanysty.  Bul jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI). JJBI juǵýynyń keń taralǵan joly – JJBI juqtyrǵan adammen qorǵalmaǵan jynystyq qatynasta bolý.\r\n\r\nBakterııa adam organızmine hırýrgııalyq sharalardan nemese kelesi jaǵdaılarda da túsýi múmkin:\r\n\r\n·    bosaný barysynda\r\n\r\n·    Endometrııdiń bıopsııasy\r\n\r\n·    jatyr ishilik quraldy engizý (VMS)\r\n\r\n·    Terapııalyq nemese jasandy: júktilikti úzý\r\n\r\nJJBI paıda bolý qaýip artady, eger:\r\n\r\n·    gonoreıaǵa nemese hlamıdıozǵa shaldyqqan jynystyq seriktes bolsa\r\n\r\n·    birneshe jynystyq seriktes bolsa\r\n\r\n·    buryn JJBI juqqan kezderi bolsa\r\n\r\n·    jatyr ishilik spıral jaqynda qoıylsa\r\n\r\n·    jasóspirimdik shaqta jynystyq belsendilik bolsa\r\n\r\n·    JJBI sımptomdary bar.\r\n\r\n JJBI keń taralǵan sımptomdary:\r\n\r\n·    dene temperatýrasynyń artýy (turaqty emes sımptom, paıda bolyp, joıylady)\r\n\r\n·    jambas qýysy aýmaǵynda, ishtiń tómengi tusynda, keıde arqadaǵy aýyrsyný\r\n\r\n·    inshekten basqa tústi, qurylymdy, nemese ıisti bólindi shyǵýy.\r\n\r\nÁıelder aǵzalarynyń qabyný aýrýlarynda paıda bolatyn basqa sımptomdar:\r\n\r\n·     jynystyq qatynastan keıin qan ketýi\r\n\r\n·     qaltyraý\r\n\r\n·     sharshaý\r\n\r\n·     jıi jáne aýyrsynatyn nesep júrýi\r\n\r\n·     etekkir kezindegi aýyrsynýdyń kúsheıýi \r\n\r\n·     qanmen bólindi, etekkirdiń qalypty bolmaýy\r\n\r\n ·     tábettiń bolmaýy  \r\n\r\n·     júrek aınýy, keıde qusýmen\r\n\r\n·     etekkirdiń kelmeýi\r\n\r\n·     aýyrsynatyn jynystyq qatynas.\r\n\r\neskertý: JJBI sımptomsyz paıda bolýy múmkin. Jatyrdan tys júktilik, nemese bedeýlikke shaldyqqan áıelder kóbinese  áıelder aǵzalarynyń jasyryn qabyný aýrýlaryna shaldyqqan, jáne olar kóbinese, hlamıdııalyq ınfektsııadan týyndaǵan.\r\n\r\nTekserý\r\n\r\nNaýqas ish qýysy aýmaǵynda shıryǵý nemese temperatýranyń artýyn sezinýi múmkin. Jambas qýysy aýmaǵyn tekserý kelesi aýrýlardyń belgilerin kórsetýi múmkin: \r\n\r\n·    jatyr moıny jeńil qantalaıdy\r\n\r\n·    jatyr moınynan bólindiler\r\n\r\n·    jatyr moınyn qozǵaǵanda aýyrsyný\r\n\r\n·    jatyrda nemese analyq bezdegi shıryǵý.\r\n\r\nJJBI anyqtaý úshin kelesi zerthanalyq taldaýlar ótkiziledi:\r\n\r\n·     C-reaktıvti aqýyzǵa taldaý\r\n\r\n·     erıtrotsıtter shógý jyldamdyǵyna taldaý \r\n\r\n·     leıkotsıtter  mólsherine taldaý. \r\n\r\nBasqa taldaý túrleri:\r\n\r\n·      inshek pen jatyr moınyn gonoreıa taıaqshalaryna, hlamıdııalarǵa jáne JJBI basqa qozdyrǵyshtaryna tekserý.\r\n\r\n·      ÁAQA sımptomdarynyń paıda bolýynyń appendıtsıt nemese júktilik sekildi basqa sebepterin anyqtaý úshin jambas qýysy aǵzalarynyń ýltradybystyq zertteýin nemese kompıýterlik tomografııasyn júrgizý. Bul zertteýler jatyr tútigi men analyq bezderdiń mańaıyndaǵy ınfektsııa oshaǵyn nemese   abstsesti izdeý úshin de qoldanylady. (ÝZT, tomografııa jáne basqa tekserý tásilderi týraly osy jerden oqýǵa bolady)\r\n\r\n·      qan  sarysýyndaǵy     horıondyq gonadotropın mólsherine taldaý (júktilikke test).\r\n\r\nEmdeý tásilderi\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda dáriger naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndaıdy, taldaý nátıjelerinen buryn.\r\n\r\nEger JJBI jeńil túri dıagnozy qoıylsa, ádette, naýqasqa antıbıotık egiledi, ári qaraı antıbıotıkti tabletka túrinde eki apta boıy ishý taǵaıyndalady jáne naýqas úıine qaıtarylady. Preparat ishý kezinde dárigerdiń udaıy keńesi qajet.\r\n\r\nÁıel aǵzalary qabyný aýrýlarynyń aýyr jaǵdaılarynda aýrýhanaǵa jatý qajet bolady. bul jaǵdaıda antıbıotıkter  vena arqyly engiziledi, keıinnen tabletka túrinde jalǵasady. Antıbıotıktiń túri ınfektsııanyń túrine baılanysty. Alýan túrli antıbıotıkter mundaı ınfektsııanyń túrlerine qoldanylady. Olardyń keıbiri júkti áıelderge qaýipsiz.\r\n\r\nJynystyq seriktester de emdelýi tıis, qaıta juǵýdy boldyrmas úshin. Antıbıotıktermen emdelý kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný qajet. JJBI asa aýyr jaǵdaıynda antıbıotıkter kómektespese, hırýrgııalyq aralasý qajet bolady.\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nÁıel aǵzalary qabyný aýrýlarynyń ınfektsııalary jambas qýysy aǵzalarynda tyrtyq túzilýine aparýy múmkin, olardyń asqynýlary:\r\n\r\n·     jambas qýysyndaǵy   sozylmaly aýyrsyný \r\n\r\n·     jatyrdan tys júktilik\r\n\r\n·     Bedeýlik.\r\n\r\nMamannyń kómegine júginińiz, eger:\r\n\r\n·    JJBI  sımptomdary bolsa\r\n\r\n·    JJBI juqtyrdym dep oılasańyz\r\n\r\n·    JJBI emdeý nátıje bermese.\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAldyn alý sharalary:\r\n\r\n·         JJBI ýaqytyly emdeý\r\n\r\n·         Qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý. JJBI aldyn alýdyń jalǵyz senimdi joly – jynystyq qatynasqa túspeý. Bir jynystyq seriktesi bolý da mundaı aýrýlardyń paıda bolý qaýpin azaıtady (monogamııa). Jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný qajet.\r\n\r\n·         JJBI udaıy test ótkizý arqyly Áıel aǵzalary qabyný aýrýlarynyń qaýpin azaıtýǵa bolady. seriktester jynystyq qatynastyń aldynda JJBI bolýyna testiden ótýine bolady.\r\n\r\n·         20-25 jastaǵy nemese oǵan jetpegen jastaǵy barlyq áıelder ár jyl saıyn tekserýden ótýi qajet, hlamıdıoz ben gonoreıa belgilerin anyqtaý úshin. Jańa jynystyq seriktes nemese seriktes birnesheý bolýynda JJBI taldaý tapsyrǵan jón. \r\n\r\nÁıel aǵzalary qabyný aýrýlarynyń basqa ataýlary\r\n\r\nSalpıngıt nemese Adneksıt.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1324,'article','240','Плевраның эмпиемасы','kz','2018-08-01 06:24:39','2018-08-01 06:18:00','Плевраның  эмпиемасы -  өкпе мен кеуде қабырғасының ішкі беті арасында орналасқан плевра қуысында іріңнің жиналуы. \r\n\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады, өлшемі үлкенірек.\r\n\r\nЭмпиема – табиғи анатомиялық қуыстардағы іріңнің жиналуы, экссудативті плевриттің бір түрі, плевраның ішкі және шеткі жапырақтарының арасында ірің сұйықтығының жинақталуымен өтеді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=240',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','П','Плевраның','y','   Плевраның эмпиемасы Плевраның  эмпиемасы -  өкпе мен кеуде қабырғасының ішкі беті арасында орналасқан плевра қуысында іріңнің жиналуы. \r\n\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады, өлшемі үлкенірек.\r\n\r\nЭмпиема – табиғи анатомиялық қуыстардағы іріңнің жиналуы, экссудативті плевриттің бір түрі, плевраның ішкі және шеткі жапырақтарының арасында ірің сұйықтығының жинақталуымен өтеді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nПлевраның  эмпиемасы -  өкпе мен кеуде қабырғасының ішкі беті арасында орналасқан плевра қуысында іріңнің жиналуы. \r\n\r\n\r\n\r\nӨкпе конус тәрізді кеуекті қос ағза, кеуде қуысының оң және сол бөлігінде орналасқан. Өкпе – тыныс жүйесінің бөлігі. Оң өкпе үш бөліктен тұрады. Сол өкпе екі бөліктен тұрады, өлшемі үлкенірек.\r\n\r\nЭмпиема – табиғи анатомиялық қуыстардағы іріңнің жиналуы, экссудативті плевриттің бір түрі, плевраның ішкі және шеткі жапырақтарының арасында ірің сұйықтығының жинақталуымен өтеді.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nЭмпиема әдетте өкпеден таралатын инфекциядан туындайды. Бұл плевра қуысында іріңнің жиналуына апарады.\r\n\r\nЭкссудат (жұқпаланған сұйықтық) бір литрден артық жиналып, өкпеге қысым түсіреді.\r\n\r\nҚауіп факторлары:\r\n\r\n• Бактериалдық пневмония\r\n\r\n• кеуде қуысындағы операциялар\r\n\r\n• өкпенің абсцесі\r\n\r\n• кеудені жарақаты немесе зақымдануы\r\n\r\nСирек жағдайларда эмпиема диагностика және емдеуде (торакоцентез) плевра қуысынан сұйықтықты сорып алу үшін кеудені инемен тескенде пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n• кеудедегі ауырсыну, терең тыныс алғанда нашарлайды (плеврит)\r\n\r\n• құрғақ жөтел\r\n\r\n• тершеңдік, әсіресе, түнде\r\n\r\n• қызба, қалтырау\r\n\r\n• жалпы жайсыздық және әлсіздік\r\n\r\n• ентігу\r\n\r\n• дегне салмағының азаюы\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nКеудені стетоскоппен тыңдағанда дәрігер тыныс алудың сиреуін немесе ерекше шуылды (үйкеліс шуылы) байқауы мүмкін.\r\n\r\nДиагностикаға кіреді\r\n\r\n• кеуденің рентгені\r\n\r\n• кеуденің компьютерлік томографиясы\r\n\r\n• плевра сұйықтығын талдау\r\n\r\n• Торакоцентез\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеудің мақсаты – инфекциялық үрдісті жою. Емдеу плевра қуысында жиналған іріңді жоюға бағытталады. Инфекцияны басу үшін антибактериалдық препараттар тағайындалады.\r\n\r\nІріңді толығымен алу үшін дәрігер кеуде қуысына түтік орнатады. Өкпе жайылып, жазылмаса, хирург өкпенің сыртқы қабығын бөлу үшін декортикация аталатын операция жасайды.\r\n\r\n\r\nАурудың болжамы\r\n\r\nӨкпені зақымдау және өлім-жітім қаупі артады,  егер плевраның эмпиемасы өкпе пневмониясының асқынуы болса. Науқастарға антибактериалдық препараттар мен дренаж қолданумен ұзақ емделу  қажет болады. Көптеген адамдар плевра эмпиемасынан толықтай жазылады.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n• плевраның қалыңдауы\r\n\r\n• өкпе қызметінің төмендеуі\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЭмпиеманың белгілері болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nӨкпенің инфекцияларын емдеуде тез және тиімді жәрдем көрсету эмпиеманың кейбір жағдайларының алдын алады.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nЭмпиемалар; Пиоторакс; Плеврит – іріңді.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1325,'article','680','Тиннит – құлақтағы шуыл','kz','2018-11-19 10:32:07','2018-11-19 10:27:00','Тиннит – деп,  жайшылықта құлаққа түрлі дыбыстардың естілуін айтады.  Ол: ызыңдаған, дыңылдаған, шыңылдаған, ысқырылған дыбыстар болуы мүмкін. Олар кейде ақырын немес қатты, жоғары немесе төмен болып естіледі.  Кейде бір дыбыс естілсе, кейде бірнеше дыбыс қатар естілетін жағдайлар да болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=680',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тиннит','y','   Тиннит – құлақтағы шуыл Тиннит – деп,  жайшылықта құлаққа түрлі дыбыстардың естілуін айтады.  Ол: ызыңдаған, дыңылдаған, шыңылдаған, ысқырылған дыбыстар болуы мүмкін. Олар кейде ақырын немес қатты, жоғары немесе төмен болып естіледі.  Кейде бір дыбыс естілсе, кейде бірнеше дыбыс қатар естілетін жағдайлар да болады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nТиннит – деп,  жайшылықта құлаққа түрлі дыбыстардың естілуін айтады.  Ол: ызыңдаған, дыңылдаған, шыңылдаған, ысқырылған дыбыстар болуы мүмкін. Олар кейде ақырын немес қатты, жоғары немесе төмен болып естіледі.  Кейде бір дыбыс естілсе, кейде бірнеше дыбыс қатар естілетін жағдайлар да болады.\r\n   \r\nҚұлақ -  сыртқы, ортаңғы және ішкі бөліктерден тұрады.  Құлақтың сыртқы бөлігі құлақ қалқанынан және сыртқы есту арнасынан құралған. \r\nТиннит көптеген адамдарда кездеседі. Құлақтарында қатты шуылы барлардың  есту жүйесі нашарлайды, және өздігінен бір жұмысты істеп кетуі немесе рахаттанып ұйықтауы қиынға соғады.\r\n\r\nСебептері \r\nТиннитің мынадай себептері болады:\r\n•	Кәрілік, ол кезде құлақ естімей қалады;\r\n•	У-шуда көп жүргендіктен;\r\n•	Мұрын қуысы мен құлақта инфекцияның болуынан;\r\n•	Қан тамырлары немесе жүрек ауруынан;\r\n•	Меньер ауруынан;\r\n•	Мида ісіктің болуынан;\r\n•	Әйелдерде гармондық өзгерістердің болуынан;\r\n•	Қылқанша безінің ауыруынан;\r\n•	Кейбір дәрі-дәрмектерден.\r\n\r\nЕмдеу\r\nЕмделу құлақтағы шуылдың неден пайда болғандығына байланысты жүргізіледі. Сондай-ақ, емдеу барысында есту  аппараттары, акустикалық жасырынбалы құрылғылар қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, дәрі-дәрмектер қабылдап, құлақтағы шумен күресу әдісін меңгерсе де жағдайды оңалтуға мүмкіндік туады.\r\n\r\nТегтер: \r\nқұлаққа ылғый быр дыбыстың естілуі\r\nқұлақтағы шуыл\r\nқұлақтағы дыбыс\r\nесту ағзасы\r\nтиннит, ісік\r\nжүрек ауруы\r\nМеньер ауруы \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1326,'article','1050','Mononýkleoz','qz','2018-07-28 13:59:36','2018-07-28 13:50:00','Mononýkleoz - vırýstyq ınfektsııa, qyzba, baspa (angına) paıda bolýymen, lımfalyq túıinderdiń ulǵaıýymen, ásirese, moıyn aýmaǵyndaǵy, sıpattalatyn aýrý.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1050',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Mononýkleoz','y','   Mononýkleoz Mononýkleoz - vırýstyq ınfektsııa, qyzba, baspa (angına) paıda bolýymen, lımfalyq túıinderdiń ulǵaıýymen, ásirese, moıyn aýmaǵyndaǵy, sıpattalatyn aýrý. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nMononýkleoz - vırýstyq ınfektsııa, qyzba, baspa (angına) paıda bolýymen, lımfalyq túıinderdiń ulǵaıýymen, ásirese, moıyn aýmaǵyndaǵy, sıpattalatyn aýrý.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nMononýkleoz (nemese mono) silekeı arqyly tyǵyz qatynasta beriledi. Aýrý «súıisý aýrýy» atymen de belgili, kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, 15-17 jas aralyǵynda jıi kezdesedi.\r\nMononýkleoz, Epshteın-Barr vırýsymen baılanysty, biaq, tsıtomegalovırýs (TsMV) sekildi basqa da mıkrorganızmderden bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nBul -  “jalǵan jasýsha”, ınfektsııalyq mononýkleozda kezdesedi, VEB (Epshteın-Barr vırýsymen) nemese TsMV (tsıtomegalovırýspen) juqpalanatyn lımfotsıt. Mononýkleozda lımfotsıtterdiń úsh túrin bólýge bolady. Bul lımfotsıt II tıpti jasýshaǵa jatady.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nMononýkleoz, birtindep, sharshaý sımptomdarynan, jalpy nashar sezinýden, bas aýrýynan jáne tamaqta (kómeıde) aýyrsyný paıda bolýynan bastalady.  Tamaqtaǵy aýyrsyný birtindep kúsheıedi. Badamshabezder isinedi jáne aqshyl-sary óńezben jabylady. Kópshilik jaǵdaıda moıyn lımfa túıinderiniń ulǵaıýy paıda bolady, birtindep isinip, aýyrsyna bastaıdy.\r\n\r\nAýrý qyzylsha tárizdi bóritkenniń paıda bolýymen sıpattalady. Onyń paıda bolýy tamaqtyń qabynýyn emdeý úshin ampıtsıllın nemese amoksıtsıllın sekildi antıbıotıkterdi qabyldaýda paıda bolýy yqtımal (Antıbıotıkterdi  streptokokkqa tekserýdiń nátıjesi oń bolmasa, taǵaıyndaýǵa bolmaıdy).\r\n\r\n\r\n\r\nLımfa túıinderiniń ulǵaıýy, tamaqtyń aýyrsynýy, sharshaý jáne bas aýyrýy - Epshteın-Barr vırýsynan bolǵan mononkýleozdyń jıi kezdesetin sımptomdary. Ádette, naýqastardyń kópshiliginde aýrý ózdiginshe 4-6 apta ishinde emdeýsiz de ótýi múmkin.\r\n\r\nMononýkleozdyń  sımptomdary:\r\n\r\n* Uıqy basýy\r\n* Qyzba  \r\n* Jaısyzdyq, mazasyzdaný sezimi nemese jalpy nashar seziný\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Bulshyq ettiń aýyrsynýy nemese bulshyq ettiń qımylynyń nasharlaýy\r\n* Bóritken\r\n* Tamaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Lımfa túıinderiniń ulǵaıýy, ásirese, moıyn jáne qoltyq aýmaǵynda\r\n* Kókbaýyrdyń ulǵaıýy\r\n \r\nSırek kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Keýdedegi aýyrsyný\r\n* Jótel\r\n* Sharshaý\r\n* Bastyń aýyrýy\r\n* Esekjem (teriniń kúldirektenýi)\r\n* Sary aýrý (teriniń sarǵaıýynan kórinedi)\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n* Murynnan qan ketýi\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi\r\n* Jaryqty kótere almaý\r\n* Entigý\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger nemese medbıke qaraǵanda anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Moıynnyń aldyńǵy jáne artqy lımfa túıinderiniń ulǵaıýy\r\n* Isingen badamshabezder, aqshyl-sary óńezdengen\r\n* Baýyrdyń nemese kókbaýyrdyń ulǵaıýy\r\n* Bóritken\r\n \r\nQajetti qan taldaýlary:\r\n\r\n* Leıkotsıtter kólemi ádettegiden joǵary bolady\r\n* aýrý anyqtalǵanda mononýkleozǵa taldaý oń bolady.\r\n* Antıdeneler tıtrin anyqtaý – aǵymdaǵy jáne ótken ınfektsııany ajyratady.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý. Aýrý aýyr ótkende glıýkokortıkosteroıdter (prednızolon) taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nAtsıklovır sekildi vırýs\r\n\r\nqa qarsy preparattar tıimsiz.\r\n\r\nAýrýdyń telimdi sımptomdaryn jeńildetý  boıynsha keńester:\r\n\r\n* Suıyqtyqty kóp ishý qajet.\r\n* Tamaqtaǵy aýyrsynýdy jeńildetý úshin tuzdy jyly sýmen shaıý qajet.\r\n* Kóbirek demalyńyz.\r\n* Qyzý jáne aýyrsyný bolsa, atsetamınofen nemese ıbýprofen  qabyldańyz.\r\nKókbaýyrdyń jarylýynyń aldyn alý úshin sporttyń tyǵyz janasý túrlerinen alshaq bolý qajet.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nQyzba ádette, 10 kúnnen keıin ótedi, al ulǵaıǵan lımfa túıinderi men kókbaýyr 4 aptadan keıin burynǵy qalpyna keledi. Sharshaý birneshe apta ishinde ótedi, biraq, 2-3 boıy saqtalýy da múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nMononýkleozdyń asqynýlary:\r\n\r\n* Tamaqtyń (kómeıdiń) bakterıaldyq ınfektsııasy\r\n* Gemolıtıkalyq anemııa\r\n* Gepatıt sary aýrýmen (35 jastan asqan naýqastarda jıi kezdesedi)\r\n* Atalyq bezdiń qabynýy (orhıt)\r\n* Sırek jaǵdaıda kelesi nevrologııalyq buzylystar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Gııen-Barre  sındromy\r\n* Menıngıt\r\n* Qurysý\r\n* Bet nervisiniń ýaqytsha saldanýy (Bell paralıchi)\r\n* Baqylaýǵa kelmeıtin qımyldar (ataksııa)\r\n\r\n* Kókbaýyrdyń jarylýy (sırek; kókbaýyrǵa qysymnan alshaq bolý qajet)\r\n* bóritken (balalyq akrodermatıt)\r\n \r\nImmýndyq júıeniń álsireýinde ólim-jitimge aparýy yqtımal.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nMononýkleozdyń bastapqy sımptomdary vırýstyq aýrýǵa uqsaıdy. Aýrý 10 kúnnen uzaq bolsa nemese kelesi sımptomdar bolsa dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* ishtiń aýyrsynýy\r\n* tynys alý jetkiliksizdigi\r\n* udaıy joǵary temperatýra (380S artyq)\r\n* bastyń kúshti aýyrsynýy\r\n* tamaqtyń kúshti aýyrsynýy nemese badamshabezdiń ulǵaıýy\r\n* Qoldaǵy nemese aıaqtaǵy álsizdik\r\n* Kózdiń aǵynyń jáne teriniń sarǵyshtanýy\r\n \r\nKelesi sımptomdar bolsa «103» telefony boıynsha shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz:\r\n\r\n* Ishtegi kenetten, jiti, kúshti aýyrsyný\r\n* Jutýdyń nemese tynys alýdyń qıyndaýy\r\n* Moıyn bulshyq etiniń shıryǵýy nemese aıqyn álsizdik\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nMononýkleoz aýrýyna shalyqqan naýqastar sımptomdar bolýynda jáne osydan keıin birneshe aı boıy juqpaly bolýy múmkin. Juqpaly kezeńniń uzaqtyǵy ár túrli bolady. Organızmnen tys vırýs birneshe saǵat boıy tirshilik etedi. Qorshaǵan ortańyzda mononýkleozǵa shaldyqqan adam bolsa, ydysty ortaq qoldanýdan jáne súıisýden alshaq bolyńyz.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nMono; súıisý aýrýy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1327,'article','1263','Gepatıtter ','qz','2018-10-04 11:19:52','2018-10-04 10:43:00','Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolatyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti. Eń qaýipti formadaǵy gepatıt A gepatıti bolyp tabylady. S gepatıti atalǵan eki formasynan da  eń qaýiptisi bolyp sanalady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1263',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gepatıtter','y','   Gepatıtter  Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolatyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti. Eń qaýipti formadaǵy gepatıt A gepatıti bolyp tabylady. S gepatıti atalǵan eki formasynan da  eń qaýiptisi bolyp sanalady.  GEPATITTER\r\n\r\n\r\n\r\nGepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolatyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti. Eń qaýipti formadaǵy gepatıt A gepatıti bolyp tabylady. S gepatıti atalǵan eki formasynan da  eń qaýiptisi bolyp sanalady. \r\nTómendegi siltemeler boıynsha eń kóp taralǵan 3 gepatıtiń formasy jaıynda tolyq maǵlumat ala alasyz:\r\n\r\nGEPATIT A\r\nA Gepatıti\r\nBul qandaı aýrý? Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.. V jáne S gepatıtteri týraly qosymsha aqparat alý úshin arnaıy saıttardan qarańyz: gepatıt V  jáne gepatıt S.\r\n\r\nA Gepatıti gepatıtterdiń eń qaýipti túri bolyp tabylady. V jáne S gepatıtinen aıyrmashylyǵy A gepatıtinde sozylmaly aýrýdyń damýyna alyp kelmeıdi.\r\n\r\nVırýsty A gepatıti  lastanǵan sý men buzylǵan azyq-túlik arqyly beriledi. Sondaı-aq, A Gepatıtimen aýyratyn adamnan da juǵady.  Vırýysty A gepatıti naýqastyń nájisinen de bólinedi.  Inkýbatsııalyq dep atalatyn kezeńi 15-45 kúnge deıin sozylady. Nájisten basqa, qan  jáne organızmniń basqa da suıyqtyqtarynan juqtyrýy múmkin.\r\n\r\nVırýsty A gepatıti emdelgennen keıin organızmde salyp qalmaıdy. Sondaı-aq,  A gepatıtiniń taratatyn naqty faktor joq, desede, osy ınfektsııany adam ózi aýyrmasa da, basqalarǵa taratyp júrýi yqtımal.  Osyndaı jaǵdaı (tasymaldaýshy) V gepatıtinde de paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nA gepatıtiniń qaýipti faktorlary:  A gepatıtimen aýyratyn adammen birge ómir súrý, Ońtústik jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa, Ońtústik Amerıka elderine týrıstik saparmen barý, sondaı-aq, esirtkini tamyr ishine qoldaný.\r\n\r\nA Gepatıtniń belgileri:\r\n•	Sarǵyshtaný \r\n•	Álsireý\r\n•	Dene temperatýrasynyń sál kóterilýi\r\n•	Barlyq deneniń qyshynýy\r\n•	Tábettiń bolmaýy\r\n•	Neseptiń kúńgirttenýi (onyń túsi kúńgirt-sary nemese qońyr tústi bolady)\r\n•	Nájistiń tússizdenýi (nájis aqshyl-sur tústi bolady).\r\n\r\nA gepatıtiniń dıagnozyn tabý úshin  dáriger,  zerthanalyq zertteýler negizinde tekserý júrgizedi.  Antıdenelerdi qatystyra otyryp, baýyr fermentteriniń deńgeıin  anyqtaıdy.\r\n\r\nEmdelýi. A gepatıtine arnalǵan arnaıy emdeý túri joq. Naýqastardyń 85%-nan astamy 3 aı ishinde saýyǵyp ketedi. Basqa naýqastarda aýrý uzaǵyraq sozylady, biraq, ádette, 6 aıdan aspaıdy. Demalý jáne tósektik rejım usynylady. Baýyrǵa zııan keltiretin alkogol ónimderi men keıbir dári-dármekterdi paıdalanbaý kerek. Sondaı-aq maıly taǵamdardan bas tartyp, Paıdaly as retinde – asqabaqty tutyný kerek.\r\n\r\nVırýysty A gepatıtin juqtyrýdyń aldyn-alý úshin: qoldy  uqyptylap juý kerek; sondaı-aq taza sýdy qoldanyp jáne A gepatıtimen aýyratyn adamdardan múmkindiginshe aýlaq bolý kerek. Mektepke deıingi mekemeler men mektepterdi  sanıtarlyq-gıgıenalyq normalarǵa sáıkes  taza sýmen qamtamasyz etý  qajet.\r\n\r\nA gepatıtimen aýyratyn adamdarmen baılanysqa túsken adamdarǵa ımmýnoglobýlınderdi engizý usynylady.\r\nA gepatıtine qarsy eń tıimdi shara – ekpe júrgizý. Ekpe (vaktsına)  alǵash engizgen kúnnen bastap 4 apta boıy qorǵanysh qyzmetin atqarady. Uzaq ýaqyt boıy qorǵaý úshin, alǵashqy dozadan soń,  6 jáne 12 aı araǵa salyp baryp qosymsha ekpeler alǵan durys.\r\n\r\nA gepatıtine qarsy ekpe egý  usynylǵan adamdar:\r\n•	A gepatıtin juqtyrý qaýpi joǵary elderge baratyn adamdar. Ekpeni  4 apta buryn saldyrady, sodan soń 6 jáne 12 aı araǵa salyp engizý kerek. Budan basqa, ımmýnoglobýlındi ınektsııa alýǵa da bolady.\r\n•	V nemese S sozylmaly gepatıti bar adamdar\r\n•	Inektsııalyq esirtki tutynýshylar.\r\n\r\n GEPATIT V\r\nGepatıt V \r\n           \r\n\r\n\r\nGepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty, qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.Vırýsty gepatıttiń eń kóp taralǵan túri - V gepatıti.\r\nV gepatıti vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń kópshiligi 6 aı ishinde osy vırýstan qutylyp jatady. Alaıda, V gepatıti  vırýsyn juqtyrǵan adamdardyń shamamen 10% -y  sozylmaly túrine tap bolady, bul kezde baýyrda belgili bir ózgerister   týyndaýy múmkin, muny - baýyr tsırrozy dep ataıdy.Bul aýrý - qaýipti jáne jazylmaıtyn aýrý túrine jatady.\r\nSozylmaly ınfektsııasy bar naýqastardyń keıbireýinde eshqashan  aýrýdyń belgileri baıqalmaıdy. Biraq olar vırýstyń «tasymaldaýshysy» bolyp tabylady. Biraq naýqas bul jaıtty bilmeı basqalarǵa ońaı juqtyryp júrýi múmkin.\r\n\r\nV gepatıti qan jáne basqa da suıyqtyqtar arqyly juǵady. Infektsııa  mynadaı jaǵdaılarda berilýi bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Qanmen jáne basqa da bıologııalyq materıaldarmen baılanysta bolǵan kezde – munymen dárigerler, medbıkeler, tis dárigerleri sııaqty densaýlyq saqtaý qyzmetkerleri zardap shegýi múmkin.\r\n•	Jeke qorǵanys quraldaryn qoldanbaı jynystyq qatynasqa túsken kezinde\r\n•	Qan quıý kezinde\r\n•	Inektsııalyq esirtki tutynýshylary bar zalalsyzdanbaǵan ınelerdi qoldanǵan kezde\r\n•	Tatýırovka jáne ınemen tesý kezinde sterıldenbegen quraldar qoldanylǵanda\r\n•	Bosanǵanda, vırýs anadan balaǵa berilse.\r\n\r\nAsqynǵan gepatıttiń birinshi sımptomdary   1-den 6 aıǵa deıin belgi beredi. Mysaly: júrek aınýy, qusý, tábettiń joǵalýy, álsizdik, bulshyq etterde jáne súıekterde aýyrsyný. Keıin, dene sarǵyshtanyp, nesep  qara-qoıýlanyp, nájis tússizdenip ketedi.\r\n\r\nGepatıttiń dıagnostıkasy mynadaı synaqtardan turady:\r\n\r\n•	Vırýstyń betkeı antıgenin anyqtaý - HbsAg. Bul birinshi belgi. Bettik antıgen ádette 1- 2 aıdan keıin joǵalady.\r\n•	Anti-HBc antıgenine antıdenelerdi qarsy qoıý kerek. Betki antıgen paıda bolǵannan keıin 1-2 apta ishinde kórinis beredi.\r\n•	Antıdeneler antıgenderine (Anti-HBc) V gepatıtine ushyraǵandardyń nemese V gepatıtine qarsy egilgenderdiń qanynda kezdesedi.\r\n•	Gepatıt V bar naýqastardyń qanynda Antı-HBc jáne Anti-HBs ekeýi de bar.\r\n•	Baýyr qyzmeti buzylǵan kezde qandaǵy kóteriletin baýyr fermentteriniń deńgeıin (transamınaz) anyqtaý.\r\n•	Qandaǵy albýmın deńgeıiniń tómendeýi múmkin, baýyr qyzmeti buzylǵan bolsa, qan uzaq ýaqyt uıyp turyp alady.\r\n\r\nEmdelýi. Kúshti  gepatıtpen aýyratyn naýqasty muqııat qadaǵalaý kerek. Mundaı jaǵdaıda, aqýyzy kóp tamaqtardy shekteý kerek, óıtkeni baýyr aqýyzdy ıgerip úlgere almaıdy.\r\nSozylmaly gepatıt qabyný protsesin tómendetkende ǵana emdeledi. Ol úshin ınterferondy  jáne basqa da preparattardy qoldanǵan lázim. Qıyn  jaǵdaılarda baýyr transplantatsııasyna júginýge týra keledi.\r\n\r\n GEPATIT S\r\n\r\n  \r\n\r\nS gepatıti  A, V tepatıtteri sııaqty emes, ol  (HCV) vırýsyn týdyratyn gepatıt. S gepatıtin juqtyrý qaýpi bar fatorlar mynalar:\r\n\r\n•	S gepatıti bar donordyń qanyn quıý arqyly, qanyn alý arqyly, múshesin ornatý arqyly juǵady;\r\n•	Inektsııa qabyldaý kezinde S gepatıtimen zalaldandaǵan ıneni qoldanǵannan;\r\n•	Buryn búırek dıalızin alǵan adam;\r\n•	Tikeleı qanmen jumys jasaıtyn medqyzmetkerler;\r\n•	Kóp adammen jynystyq qatynasqa túsetinder;\r\n•	S gepatıti bar adammen jynystyq qatynas jasaıtyn adamdar;\r\n•	S gepatıti badamnyń tiss shetkasy, saqal qyrǵyshy sekildi turmystyq zattaryn qoldaný;\r\n•	S gepatıti bar anadan týylǵan bala.\r\n\r\nBelgileri. S gepatıtin juqtyrǵan kópshilik adamdardan asa bir belgiler baıqala bermeıdi.  Mamandardyń jalpy tekserisinde ǵana bilinip jatady. Eger ınfektsııa uzaq ýaqyt boıy denede júrse, saldarynan baýyr tsırrozy damýy múmkin, erte me, kesh pe áıteýir osy aýrýǵa dýshar qylatyny sózsiz.\r\n\r\nS gepatıtiniń paıda bolǵanyn mynadaı belgilerden bilýge bolady:\r\n•	Sarǵyshtaný\r\n•	Oń jaq jambastyń ústi aýyrady\r\n•	Tutastaı álsizdik seziledi\r\n•	Tábet nasharlaıdy\r\n•	Júrek aınyp, qusý bastalady\r\n•	Dene qyzýy azdap kóterile beredi\r\n•	Nájis tússizdenedi\r\n•	Nesep kúńgirttenedi\r\n•	Qyshý paıda bolady\r\n•	(Astsıt) suıyqtyqtyń kóp bólinýinen ish úlkeıip ketedi\r\n•	Óńeshten ótpeli qan ketip turady (óńeshtińtamyrlary kerilip ketkendikten)\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nMyna testterdiń kómegimen dıagnostıka jasaýǵa bolady:\r\n•	Vırýs antıgenine qan taldamasyn ótkizý;\r\n•	S gepatıti vırýsynan antıdeneni anyqtaý úshin ımmýnfermentti taldama alý kerek;\r\n•	Vırýsty anyqtaý úshin PTR ( polımerazdy tizbekti reaktsııa) jasatý kerek;\r\n•	Baýyrdyq fermentti (transamınaz) anyqtaý kerek. Ol baýyr fýnktsııasynyń buzylýynan qannyń kórelilýin bildiredi.\r\n•	Baýyrǵa\n bıopssııa jasatý kerek. Ol úshin baýyrdyń zaqymdanǵan jasýshalaryn mıkroskoppen qaraıdy.\r\n\r\nEmdelýi\r\n\r\nQazirgi tańda álemde S gepatıtin emdý úshin kóptegen dári-dármekter shyǵarylǵan. Bul dárilerdi qoldaný joly bir basqa, sonymen qatar adamdar da bul indetti taratpas úshin bir-birine jaýapkershilikpen qaraý kerek. Qazaqsatanda emdeýdiń eki eselik jáne úsh eselik syzbasyn resmı túrde maquldaǵan.  Eki ese syzba  ádisi boıynsha  -  rıbavrın tabletkasy men pegılırovandy ınterferon ınektsııasyn apta saıyn terige qabyldap turý kerek. Úsh eselik túrinde úshinshi komponentke qos terapııany qabattaý kerek, mysaly telaprevır nemese botseprevır. Bul terapııalardyń janama áserine qaramastan qoldaný kerek, sebebi bul kezde em 50-80%  áser etýi múmkin. Naýqastar osy kúnge deıin eki esilik terapııany qoldanyp esh nátıje kórmedi, endi úsh eselik terapııany qoldanyp kórý  qaldy.\r\n\r\n Tegter: \r\n\r\ngepatıt\r\ngepatıt A\r\ngepatıt B\r\ngepatıt C\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1328,'article','1283','Kózdiń torly qabyǵy','qz','2018-10-05 10:39:17','2018-10-05 10:38:00','__Torly qabyq (kózdiń ishki torly qabyǵy)__ – bul kózge túsken jaryqty qabyldaıtyn júıke júıesindegi juqa jarǵaqsha. \r\nTorly qabyqtaǵy júıke jasýshalary kórý júıkesi arqyly kózdiń ne kórip turǵandyǵy jaıly mıǵa belgi beredi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1283',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kózdiń','y','   Kózdiń torly qabyǵy __Torly qabyq (kózdiń ishki torly qabyǵy)__ – bul kózge túsken jaryqty qabyldaıtyn júıke júıesindegi juqa jarǵaqsha. \r\nTorly qabyqtaǵy júıke jasýshalary kórý júıkesi arqyly kózdiń ne kórip turǵandyǵy jaıly mıǵa belgi beredi.\r\n Torly qabyq (kózdiń ishki torly qabyǵy) – bul kózge túsken jaryqty qabyldaıtyn júıke júıesindegi juqa jarǵaqsha. \r\n\r\nTorly qabyqtaǵy júıke jasýshalary kórý júıkesi arqyly kózdiń ne kórip turǵandyǵy jaıly mıǵa belgi beredi.\r\n\r\nTorly qabyq kózdiń artqy úshten eki bóligin alyp jatady jáne eki qabattan turady: sezimtal jáne pıgmentti epıtelıı qabaty\r\n\r\nKóz almasynyń keri jaq betindegi torly qabyqtyń ortasynda ornalasqan daq – tunyq kórýge, dáldikti anyqtaýǵa, ortalyq kórý qabiletin aıqyndaýǵa, kózdiń kórý aımaǵyndaǵy obektige nazar aýdartýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nTorly qabyqtyń qalǵan bóligi janama kórýdi qamtamassyz etedi. Olar zattyń tek formasyn kórsetedi, biraq usaq belgilerin kórsete almaıdy.\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nTorly qabyq\r\nJińishke membrana\r\nKóz\r\nJúıke jasýshalary\r\nEki qabattan turady\r\nPıgmentti epıtelıı\r\nKózdiń kórýi\r\nMaıda zattar\r\noftalmologııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1329,'article','377','Тырнақтың орнынан бөлініп қалуы','kz','2018-08-08 06:39:55','2018-08-08 06:38:00','Тырнақ етінен ажырап қалған жағдайда, тырнақты алып тастап, орнын тазалап, құрғатады. Жаңа тырнақ өскенше күту керек. \r\nТырнақтың  түсуіне себеп болатын инфекци немесе тері ауруы да емделуі керек. Егер тырнақ орнынан қозғалып бөлініп қалсса қайта орнына келтіру мүмкін емес. Орнына жаңа тырнақ өскенше күту керек.  Әрине тырнақ тез өсе салмайды. Әдетте қол саусақтарының тырнақтары 6 ай ішінде, ал аяқ бармақтарының тырнағының өсуі 18 айға дейін созылады. \r\nҚант диабеті және перифериялық қан айналымы төмендеуі қан ағымының азаюына және аяқтың сезімталдығының жойылуына соқтыруы мүмкін. Емделмеген тырнақ жарақаты асқынуға, ойық жаралар мен басқа да салмақты мәселелерге ұрындыруы мүмкін.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=377',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тырнақтың','y','   Тырнақтың орнынан бөлініп қалуы Тырнақ етінен ажырап қалған жағдайда, тырнақты алып тастап, орнын тазалап, құрғатады. Жаңа тырнақ өскенше күту керек. \r\nТырнақтың  түсуіне себеп болатын инфекци немесе тері ауруы да емделуі керек. Егер тырнақ орнынан қозғалып бөлініп қалсса қайта орнына келтіру мүмкін емес. Орнына жаңа тырнақ өскенше күту керек.  Әрине тырнақ тез өсе салмайды. Әдетте қол саусақтарының тырнақтары 6 ай ішінде, ал аяқ бармақтарының тырнағының өсуі 18 айға дейін созылады. \r\nҚант диабеті және перифериялық қан айналымы төмендеуі қан ағымының азаюына және аяқтың сезімталдығының жойылуына соқтыруы мүмкін. Емделмеген тырнақ жарақаты асқынуға, ойық жаралар мен басқа да салмақты мәселелерге ұрындыруы мүмкін.\r\n Тырнақтың саусақ етінен бөлініп қалуы әртүрлі жағдайларда орын алады, мұндай жағдайларға апаратын себептер мынадай:\r\n•	Жарақат. Жұлынып қалу, көбінесе тырнағы ұзын адамдарда кездесетін жағдай. Тырнақ кездейсоқ соққыдан немесе қысып алғаннан да орнынан бөлініп қалады. \r\n•	Тырнақтың саңырауқұлақ инфекциясы,  қол саусақтарына қарағанда, аяқ бармақтарында жиі кездеседі. \r\nСимптомдарына: аяқ терісінің  жарылуын, сарғайюын, түссізденгенін, жұқарғанын немесе қатпарланғанын, қатталып жарақаттанғанын жатқызамыз.  \r\n•	Терінің жағдайы псариозға ұқсас болып келеді.\r\n•	Лак кетіретін ацетон немесе кейбір ыдыс жуатын құралдар сияқты химикаттар да кіреді.\r\n•	Химиялық терапия немесе антимолярлық ем қабылдағанда білінеді.\r\n•	Ауыр срқаттың салдары да осы ауруға себеп болады.\r\nТырнақ етінен ажырап қалған жағдайда, тырнақты алып тастап, орнын тазалап, құрғатады. Жаңа тырнақ өскенше күту керек. \r\nТырнақтың  түсуіне себеп болатын инфекци немесе тері ауруы да емделуі керек. Егер тырнақ орнынан қозғалып бөлініп қалсса қайта орнына келтіру мүмкін емес. Орнына жаңа тырнақ өскенше күту керек.  Әрине тырнақ тез өсе салмайды. Әдетте қол саусақтарының тырнақтары 6 ай ішінде, ал аяқ бармақтарының тырнағының өсуі 18 айға дейін созылады. \r\nҚант диабеті және перифериялық қан айналымы төмендеуі қан ағымының азаюына және аяқтың сезімталдығының жойылуына соқтыруы мүмкін. Емделмеген тырнақ жарақаты асқынуға, ойық жаралар мен басқа да салмақты мәселелерге ұрындыруы мүмкін.\r\n\r\nТегтер:  \r\nтырнақтың орнынан бөлініп қалуы   \r\nжарақат     \r\nсаңрауқұлақ инфекциясы   \r\nпсориаз\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1330,'article','419','Гинекомастия','kz','2018-08-09 09:56:28','2018-08-09 09:53:00','__\'\'Гинекомастия дегеніміз не?\'\'__\r\n__Гинекомастия__ - ерлердегі сүт бездерінің ұлғаюы. Әйелдік эстроген гормонының молайып, без жасушаларының ісініп кеудені өсіруінен немесе еркектік тестостерон гармонының жетіспеушілігінен болады бұл ауру.\r\n','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=419',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гинекомастия','y','   Гинекомастия __\'\'Гинекомастия дегеніміз не?\'\'__\r\n__Гинекомастия__ - ерлердегі сүт бездерінің ұлғаюы. Әйелдік эстроген гормонының молайып, без жасушаларының ісініп кеудені өсіруінен немесе еркектік тестостерон гармонының жетіспеушілігінен болады бұл ауру.\r\n Гинекомастия дегеніміз не?\r\n\r\nГинекомастия - ерлердегі сүт бездерінің ұлғаюы. Әйелдік эстроген гормонының молайып, без жасушаларының ісініп кеудені өсіруінен немесе еркектік тестостерон гармонының жетіспеушілігінен болады бұл ауру. Гинекомастия жас жеткіншектерде де, бозбалаларда да, ересектерде де кездесіп жатады. \r\n\r\n \r\n\r\nГинекомастияның себебі неде?\r\n\r\nЖаңа туылған нәрестелерде гинекомастия анасының эстрогенінен туындайды. Әдетте ол балаға 2 - 3 апта болғанда өздігінен оңалады.\r\n\r\nЖасөспірімдерде гинекомастия гормондық өзгерістердің салдарынан пайда болады. Гинекомастия 13-14 жастағы балалардың шамамен үштен бірінде кездеседі.\r\n\r\nЕресек еркектерде гинекомастияның пайда болуы, әдетте өкпенің қатерлі ісігі, бауыр циррозы, қалқанша безінің гиперавктивтілігі немесе  гипофиздің қатерлі ісігі, бүйрек үсті безі ісігі) сияқты гармондық ауруларға байланысты. Алкоголь, марихуана, метамфетамин мен героинді қолдану гинекомастияны дамытуы мүмкін.\r\n\r\nКейбір препараттар гинекомастияның пайда болуына себепші:\r\n•	Стероидтар (мысалы, преднизон немесе гексадрол).\r\n•	Ойық жараға арналған дәрілер (мысалы, циметидин).\r\n•	Эпилепсияға қарсы арналған дәрі-дәрмектер (мысалы, фенитоин Дилантин).\r\n•	Дигиталис және жүрек үшін басқа да дәрі-дәрмектер.\r\n•	Химиотерапиялық препараттар  әсіресе алкилирлеуші агенттер ДНҚ-ға  кедергі жасайтын және ісік жасушаларының өсуін кешіктіретін, ісік үшін ісікпен күресетін дәрі-дәрмектер.\r\n•	Антиандрогенді дәрілер (мысалы, флутамид, ципротерон және спиронолактон).\r\n•	Транквилизаторлар және антидепрессанттар (мысалы, диазепам Валий және трициклды антидепрессанттар).\r\n\r\nБелгілері қандай?\r\n\r\nГинекомастиядан зардап шегетін еркектер мен ұлдарда кеуденің  өсуінен басқа, резеңке тәрізді немесе қатты кеуде пайда болуы мүмкін. Балаларда бір жақ немесе екінші жақ кеудесінде де қосымша емшек ұштары (папула) болуы мүмкін. Бұл папула 18 айға дейін сақталуы мүмкін, бірақ әдетте өзі кетіп қалады.\r\n\r\nГинекомастия қалай анықталды?\r\n\r\nГинекомастия әдетте медициналық тексеруден және медициналық ауру тарихы негізінде анықталады. Көп жағдайларда анализдер қажет емес. Алайда, егер кеуде ісігі әдеттен тыс үлкен болса, ісік бір жағында болса, ауру сезімі тұрақсыз болса, науқасқа басқа да сынақтар өткізуге болады.\r\n\r\nОны қалай емдеу керек?\r\n\r\nБалалар мен жасөспірімдерде гинекомастия, әдетте емдеуді қажет етпейді және өз бетінше кетеді. Егер бұл дәрі-дәрмектерден немесе басқа аурудан туындаса, онда, сол дәрі-дәрмектерді  дереу тоқтату керек. Егер оның себебі тестостеронның болмауы және эстроген деңгейінің жоғарылауы болса, гормон терапиясы тағайындалуы мүмкін.\r\n\r\nТегтер:\r\nГинекомастия   \r\nГинекомастия себебі   \r\nГинекомастия белгілері    \r\nГинекомастия емі \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1331,'article','881','Қызыл жалпақ теміреткі','kz','2018-12-24 05:06:30','2018-12-24 05:03:00','Қызыл жалпақ теміреткі – теріде күлгін немесе қызыл-күлгін, қышытатын төмпешіктердің пайда болуымен сипатталатын ауру. Бұл төмпешіктердің үсті жалпақ әрі бұдырлау келеді. Егер төмпешіктердің үстіне мұқият қарасаңыз, ол жерден ақ қабыршықтар мен ұлпаларды байқайсыз.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=881',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қызыл','y','   Қызыл жалпақ теміреткі Қызыл жалпақ теміреткі – теріде күлгін немесе қызыл-күлгін, қышытатын төмпешіктердің пайда болуымен сипатталатын ауру. Бұл төмпешіктердің үсті жалпақ әрі бұдырлау келеді. Егер төмпешіктердің үстіне мұқият қарасаңыз, ол жерден ақ қабыршықтар мен ұлпаларды байқайсыз. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nҚызыл жалпақ теміреткі деген не?\r\nҚызыл жалпақ теміреткі – теріде күлгін немесе қызыл-күлгін, қышытатын төмпешіктердің пайда болуымен сипатталатын ауру. Бұл төмпешіктердің үсті жалпақ әрі бұдырлау келеді. Егер төмпешіктердің үстіне мұқият қарасаңыз, ол жерден ақ қабыршықтар мен ұлпаларды байқайсыз.\r\nҚызыл жалпақ теміреткі саусақтардың ішкі жоғарғы жағын, білекті және алақанды жиі зақымдайды. Сондай-ақ олар бас терісіне, тырнақ жиегіне, ауыз қуысына, жыныс мүшелеріне сонымен қатар анустарға да шығады. Егер қызыл жалпақ теміреткі бастың шашты бөлігіне  шықса, онда олар шаштың түсуіне себепкер болады. Егер төмпешіктер тырнақ жиегіне  шықса, онда тырнақ сынғыш келеді. Ауыз қуысыда ошақты түрде зақымдалса, ол айналасы ағарған дақ түрінде көрініс береді, олар ауыз қуысына тарайды, беттің ішкі жоғарғы жағына не, тілге шығады. Ауыз қуысындағы төмпешіктер жыныс ағзаларына, анусқа орнығады, одан, күю, ашу сезімдері білінеді. Кейде теміреткі бұрын күйген, жырылған жерлерді де зақымдайды. \r\nАталмыш ауру ерлерде қалай кездессе, әйелдерде де солай туындап жатады. Кез-келген жастағы адам қызыл теміреткімен ауырып қалуы мүмкін, деседе, бұл ауруға жиі шалдығатындар орта жастағы адамдар екен.\r\n\r\nҚызыл жалпақ теміреткі қалай пайда болуы мүмкін?\r\nҚызыл жалпақ теміреткі, әдетте ақырындап қышумен белгі береді. Ол бара келе күшейіп, ауырта бастауы мүмкін.\r\nТөмпешіктер жалғыз немесе көп болып қаптауыда мүмкін. олар бір апта бойы немесе бір айға дейін кетпей қоюы мүмкін, кейде жойылғаннан кейін қайта шығуыда ғажап емес. Кейде жоғалған төмпешіктердің орны қою-қоңыр түсті болып қалады. Бұл сипат көбінесе азиялық, латынамерикалық немесе африкалық нәсілерге тән. Бұл қоңырқай болып қалған жерлер тыртық болып есептелмейді. Олар да ақырындап кетеді, бірақ ол үшін бірнеше ай қажет боуы мүмкін.\r\nАуыз қуысында бұл ауру – ауыртатын ойық жара түріне айналуы мүмкін, оның әсерінен тамақтану қиынға соғады.\r\n\r\nАурудың туындауына не себеп болады?\r\nКөп жағдайда жылпақ қызыл теміреткінің пайда болуы себебі белгісіз күйінде қала береді. Ауру  жұқпалы емес. Сіз оны ешкімге «жалғай алмайсыз» және оны ешкімге «бере алмайсыз».  Бұл аурудан күйзеліс туындамайды, бірақ қиын жағдайлардың орын алуы ықтимал.\r\nКейбір жағдайда аталмыш ауру С гепатитімен байланысты болады. Бұл вирус бауыр ауруының себепкері болып табылады. Дәрігер сізге С гепатитіне қарсы қан талдамасын өткізуді тағайындауы мүмкін. Кейбір дәрілер қызыл жалпақ теміреткінің өршіп кетуіне себепкер болады. Сіз қандай дәрілік препараттарды қабылбап жүргеніңізді дәрігеріңізге айтуыңыз керек, себебі бұның маңыздылығы зор.\r\n\r\nМенде қызыл жалпақ теміреткі шықса, мен оны қалай анықтаймын?\r\nОны тек дәрігерлер ғана айта алады, «бұл қызыл жалпақ теміреткі» деп. Сізде қандайда бір жоғарыда аталған симптомдар көрініс берсе, дәрігерге хабарласыңыз. Дәрігер қан талдамасын алуды тағайындап, биопсиядан өткізуі мүмкін. Биопсиядан өткізу үшін кіндік төмпешігінен азғантай кесік алынады. Ол аурумен сәйкестендірілу үшін зертханаға жіберіледі.\r\n\r\nАуру қалай емделеді?\r\nҚызыл жалпақ теміреткі  ешқандай да әдіс түрі емдей алмайды, бірақ дәрілік препараттар бөртпені азайтып, қышуын басады. Қатты қышыған кезде дәрігер антигистаминді дәрілерді (мысалы бенадрил) жазып береді. \r\nКөп жағдайда қызыл жалпақ теміреткіден пайда болған төмпешіктер, ешқандай емсіз, өздігінен кетеді. Өте көлемді немесе  қаптаған төмпешіктерді емдеу үшін, дәрігер корткостероидты дәрілерді тағайындауы мүмкін.  \r\nЖыныс ағзаларына, анусқа немесе ауыз қуысына орналасқан қызыл жалпақ теміреткі ауруларының симптомдарына дәрігер кортикостероидты гелдер мен жақпа майларды қабылдауды тағайындайды. Егерде жалпақ теміреткі ауыз қуысына шықса, оның симптомдары әлсіз болады, әрі ол емді қажет етпейді. Сондай-ақ  ауыз қуысының ойылуынан болған ыңғайсыздықты сейілту үшін дәрігер науқасқа ауыз қуысын шаюға кеңес береді.\r\nКортикостероидтарда  көптеген жанама әсерлер болады, сондықтан бұл дәрілерді пайдаланарда емдеуші дәрігеріңіздің нұсқаулығын мұқият сақтаңыз.\r\nҚызыл жалпақ теміреткіні емдеу үшін де жарық терапиясы қабылданады.  Сонымен қатар сіз құрамында ретиноидтер бар дәрілерді қабылдауыңыз мүмкін. Айта кетерлігі, ретиноидтар да жанама әсерлер көп болады. оларды қолданбасс бұрын тұрақты түрде қан талдамасын өткізгеніңіз жөн.\r\nБастың шашты бөлігіне шыққан қызыл жалпақ теміреткіні тез арада емдеу керек, себебі шаш орнынан қайта шықпай қалуы мүмкін.\r\n\r\nАуыз қуысының мәселелері (ерлерде/әйелдерде) \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1332,'article','888','Розацеа (қызғылт безеу)','kz','2018-12-24 06:57:20','2018-12-24 06:51:00','Розацеа (қызғылт безеу) – беттің қызарып ісінуімен сипатталатын, терінің созылмалы ауруы. Сондай-ақ, оның сыртқы түрі безеуге ұқсас ісіктің және жараның пайда болуымен көрініс береді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=888',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Р','Розацеа','y','   Розацеа (қызғылт безеу) Розацеа (қызғылт безеу) – беттің қызарып ісінуімен сипатталатын, терінің созылмалы ауруы. Сондай-ақ, оның сыртқы түрі безеуге ұқсас ісіктің және жараның пайда болуымен көрініс береді. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nРозацеа (қызғылт безеу) – беттің қызарып ісінуімен сипатталатын, терінің созылмалы ауруы. Сондай-ақ, оның сыртқы түрі безеуге ұқсас ісіктің және жараның пайда болуымен көрініс береді.\r\n   \r\nРозацеа – беттің айналасы, иек, маңдай немесе қабақтың қабынуымен сипатталатын жағдай. Бұл созылмалы ауру қызарып басталады, безеуге ұқсап келеді  де қантамырлар қабынып, теріде бөртпелер мен ісік пайда болады. Сондай-ақ бұл жағдай тек әйелдерге тән болып келеді. \r\n\r\nСебептері\r\nРозацеаның пайда болуы себептері белгісіз. Бірақ, болуы мүмкін факторлар қатары бар:\r\n•	Жастың 30-50-дің арасы болуы;\r\n•	Теріде ашық түсті ісіктің болуы;\r\n•	Әйел жыныстыларда (ерлерде бұл аурудың симптомдары айқын түрде көрініс береді).\r\nРозацеа кезінде терінің астында  орналасқан  қантамырлар қабынады. Бұл терінің басқа ауруларымен байланысты болуы мүкін (безеу, себорея) немесе көз  (блефарт, кератит).\r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Беттің қызаруы;\r\n•	Қызыл шырайдың пайда болуы; \r\n•	Бетте көптеген өрмекшітәріздес қан тамырларынің көрінуі \r\n•	Мұрынның қызаруы\r\n•	Теріде беті жағы дымқыл қабыршықты безеулі бөртпелердің пайда болуы:, \r\n•	Беттің терлеуі мен күйуі;\r\n•	Тітіркену, көздің қызаруы, көзден жас ағу\r\n\r\nДиагностикасы\r\nРозацеаны диагностикалу үші дәрігер сізді тексеріп, сырқатыңыз туралы арнайы сұрақтар қояды.\r\n\r\nЕмдеу\r\nРозацеаны емдеу үшін қандайда бір әдіс түрі анықталмаған.\r\nЕм жүргізуші дәрігеріңіз ауру белгілерін асқындыратын факторларды анықтауға көмектеседі. Оларды триггерлер деп атайды.  Әр науқастың триггерлері жеке сипатқа ие. Триггерлерді болдырмау арқылы ауру белгілерінің пайда болмауына, немесе белгілерді бәсеңдеуіне ықпал етуге болады.\r\nТөменде ауру белгілерін бәсеңдетуге немесе алдын алуға арналған кейбір кеңестер ұсынылған:\r\n•	Күн көзінде жүруден сақтаныңыз. Күнделікті күннен қорғайтын арнайы крем пайдаланыңыз.\r\n•	Күннің ыстық кезінде аса белсенілікпен қимылдамаңыз.\r\n•	Стресстен сақтаныңыз. Терең тыныс алып, йогамен айналыссаңыз болады немесе басқа релаксация түрімен шұғылданыңыз.\r\n•	Тәтті тағамдарды, алкогольді және ыстық сусындарды тұтынудан тыйылыңыз.\r\n\r\nАуруды асқындыратын басқа да фактор түрлеріне мыналарды жатқызуға болады: жел, ыстық ванна, суық ауа райы, косметикалардың кейбір түрлері, дене шынықтыру. \r\n•	Таблетка түріндегі антибиотиктер(мысалы, тетрациклин, миноциклин, доксициклин) немесе жақпамай түрі теріңізде пайда болған мәселелерге көмектесе алады.\r\n•	А витаминіне ұқсайтын басқа дәрілер (Изоретинол және Аккутан) барынша күшті дәрілер болып табылады, оны тек дәрігердің тағайындауымен қолдану керек.\r\n•	Розацеа – бұл безеу емес, сонықтан безеуге арналған дәрілерді қолдану арқылы сіздің жағдайыңыз жақсармайды.\r\nАуыр жағдайда қызарғанын басуға  лазерлік хирургия көмектеседі.  Сондай-ақ сыртқы түрін жақсарту үшін хирургиялық ота арқылы мұрынның қабынған тіндерінің азғантай бөлігін жоюға болады.\r\n\r\nБолжамы\r\nРозацеа – негізі зиянсыз жағдай болып есептеледі, бірақ оның әсерінен сыртқы көзден қысылуыңыз мүмкін. Аталмыш жағдай емделмейді, оны тек бақылауда ұстау керек.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n•	Сыртқы кейіпті нашарлатып көрсетеді (мысалы, мұрынның қызыл ісінген тұсын)\r\n•	Өзін-өзі төмен санауға ықпал етеді.\r\n\r\nСинонимдері\r\nҚызғылт безеу\r\n\r\nБеттің ісінуі, безеулер, аллергиялық серпіліс (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nрозацеа\r\nқызғылт безеу\r\nбезеу\r\nакне\r\nтерідегі бөртпе\r\nрозацеа деген не \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1333,'article','964','Blefarıt','qz','2018-07-17 06:44:43','2018-07-17 06:41:00','Qabaqtyń asa jıi kezdesetin aýrýlarynyń biri – blefarıt, qabaqtyń shetiniń qabynýy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=964',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Blefarıt','y','   Blefarıt Qabaqtyń asa jıi kezdesetin aýrýlarynyń biri – blefarıt, qabaqtyń shetiniń qabynýy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nQabaqtyń asa jıi kezdesetin aýrýlarynyń biri – blefarıt, qabaqtyń shetiniń qabynýy.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nBlefarıtke shaldyqqan naýqastardyń kópshiligi kózderiniń mańaıynyń qyshýyn, ashýyn, bógde zat turǵandaı bolýyn, oıanǵan kezde qabyrshaqtardyń paıda bolýyn nemese jabysýyn sezinedi. Tekserip qaraǵan kezde qabaqtyń shetiniń qyzarýy, al kirpikte qabyrshaqtardyń bolýy baıqalady. Sondaı-aq, konıýnktıvanyń (kózdiń silemeı qabyǵynyń) qyzarýy nemese silemeı bólinýi oryn alady. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nBlefarıt qabaqtyń sozylmaly bakterıaldyq ınfektsııasy kezinde, kózdiń meıbomııalyq bezderiniń qyzmetiniń buzylysynda, seboreıa nemese «kóz rozatseasy» atalatyn aýrýda kezdesedi. Bul dıagnoz samaıdaǵy, jaqtaǵy, muryndaǵy jáne ıektegi qantamyrlarynyń keńeıýimen (teleangıektazııa) rastalady.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nBlefarıtti negizgi emdeý jyly kompress qoıý, qabaqqa arnalǵan skrabtar (óńezdi shaıý úshin) jáne antıbıotıkti jaqpa maılardy qoldaný arqyly ótedi. Jyly kompresti 15 mınýtten, kúnine eki ret qoldaný qajet. Bul qabaqty titirkendiretin qabyrshaqtardy eritýge jáne meıbomııalyq bezderdiń sańylaýyn biteıtin silemeı óndirýin azaıtýǵa yqpal etedi. Jyly kompresten keıin qabaqqa skrab jaǵý qajet. Ol úshin balalarǵa arnalǵan sýsabyndy sýǵa ezip, kóbigin shyǵarý qajet. Qabaqty jaýyp, shetin muqııat túrde osy eritindimen maqta taıaqshamen nemese saýsaqpen tazartý qajet. Qabaqtyń shetine  erıtromıtsındi nemese basqa antıbıotıkti jaqpa maı jaǵý qajet. Jaqpa maıdy uıqyǵa keterde qoldaný qajet, sebebi, onyń saldarynan kórý buldyraýy múmkin. Infektsııa anyqtalǵan jaǵdaıda antıbıotıkti kóz tamshylary qoldanylýy múmkin.  \r\n\r\nEger aýrý qoldanylǵan emge ketpegen jaǵdaıda, bakterıaldyq taldaý jasaý (qabaqtan juǵyndy alý) qajet, bul rezıstenttik (antıbıotıkterge turaqty) mıkroorganızmdermen juqpalaný múmkindigin anyqtaý úshin qajet.  Mundaı jaǵdaılarda nemese «kóz rozatseasy» anyqtalǵan adamdarǵa ishke qabyldanatyn antıbıotıkter taǵaıyndalýy múmkin. Aýyr jaǵdaıda blefarıt móldirqabyqtyń oıyqjarasyna nemese ınfıltrat paıda bolýyna aparýy múmkin. Sırek jaǵdaıda rezıstenttik birjaqty nemese ekijaqty blefarıttiń sebebi bez kartsınomasy bolýy múmkin.    \r\n\r\nNaýqastar blefarıttiń sozylmaly aýrý ekendigin jáne qabaqtyń gıgıenasyn únemi qadaǵalaý qajettigin bilýi tıis. Onyń barysyn baqylaýǵa alǵan kezde naýqastarǵa kúnine bir ret skrabty qoldaný jetkilikti bolady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1334,'article','1211','Oshaqty alopetsııa (tazdaný)','qz','2018-08-09 10:02:14','2018-08-09 09:56:00','__Alopetsııa__ – dep, shashtyń oshaqtanyp týsetin aýrýyn aıtady. Bul aýrý asqynsa, bolashaqta shash túgeldeı túsip, taz bolyp qalýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1211',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Oshaqty','y','   Oshaqty alopetsııa (tazdaný) __Alopetsııa__ – dep, shashtyń oshaqtanyp týsetin aýrýyn aıtady. Bul aýrý asqynsa, bolashaqta shash túgeldeı túsip, taz bolyp qalýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nAlopetsııa – dep, shashtyń oshaqtanyp týsetin aýrýyn aıtady. Bul aýrý asqynsa, bolashaqta shash túgeldeı túsip, taz bolyp qalýy múmkin.\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nOshaqty alopetsııanyń sebebi belgisiz. Degenmen, bul aýrý keıde tuqym qýalaıdy.\r\nOshaqty alopetsııa aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady. Immýndyq júıe qatelesip deneniń saý aǵzasyna shabýyl jasap, bútin tinderdi buzady.\r\nOshaqty alopetsııa erler men áıelder arasynda, sondaı-aq balalar ishinde de kezdesedi. Keıbir adamdardaǵy shashtyń túsýi júktilikke nemese alǵan jaraqatyna baılanysty bolýy múmkin.\r\nAlopetsııanyń túrlerine:\r\n•	Oshaqty alopetsııa – Shash azdaǵan jerden ǵana túsedi.\r\n•	Totaldy alopetsııa – shash bas terisinen tolyǵymen túsip qalady.\r\n•	Ýnıversaldy alopetsııa – totaldy shash túsýi, ıaǵnı barlyq teridegi túkter túlep qalady.\r\n\r\n\r\nBelgileri:\r\n\r\nShashtyń túsýi, negizinde, aýrýdyń jalǵyz belgisi bolyp tabylady. Keıbir naýqastarda ashý nemese qyshý sezimi bolýy múmkin.\r\n\r\nOshaqty aloptsııada ádette bastyń 1-2 jerinen shash túse bastaıdy. Sosyn, túsýi jıilep ketedi. Keıbir adamdarda alopetsııa oshaqtary saqalda, qastarda, qoldarda nemese aıaqtarda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nShashtyń túsken oryndary tegis jáne dóńgelek bolady. Olar shabdalynyń túsine uqsap keledi. Keıde, taz bolyp qalǵan jerlerge lep belgisine uqsas shashtar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAlǵashqy sımptomdar bastalǵannan keıin 6 aı ishinde shash tolyq túsip qalýy yqtımal.\r\n\r\n \r\n\r\n \r\n \r\nDıagnostıkasy\r\n\r\nAýrýdy dıagnostıkalaý úshin bas terisine bıopsııa jasalýy múmkin. Aýtoımmýndy aýrýlar men qalqansha beziniń aýrýlaryn boldyrmaý úshin, qan analızin taǵaıyndaý kerek.\r\n\r\nEmdelýi\r\n\r\nEger azdan túsip jatsa, onda birneshe aıdyń ishinde esh emdelýsiz ózdiginen qaıta ósedi.\r\nShash túgel túsip, múldem óspeı qalsa, ony kansha emdese de qaıta ósý-ózpeýi belgisiz.\r\nEń kóp qoldanylatyn emdeý ádisteri:\r\n•	Gormondardyń teri astyna engizilýi 2\r\n•	Teri betine, qoldanylatyn dáriler\r\n•	Ýltrakúlgin sáýlelermen terapııa\r\nShashtyń túsý aımaqtaryn jasyrý úshin, jasandy shashty qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n\r\nBoljamy:\r\n\r\nQazirgi kezde túsken shashtardy qatadan tolyq qalpyna keltirý múmkindigi bar.\r\nDegenmen, keıbir adamdarǵa bul boljam sáıkes kelmeı qalýy da ǵajap emes. Mysaly:\r\n•	Jas kezinen bastalǵan, oshaqty alopetsııa\r\n•	Ekzema\r\n•	Sozylmaly alopetsııa\r\n•	Bas jáne teri shashynyń tolyqtaı túsýi.\r\n\r\n \r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n\r\nShashtaryńyzdyń jıi túsýin baıqasańyz, dereý dárigerge baryńyz.\r\n\r\nAqparat kózi: https://medlineplus.gov/ency/article/001450.htm\r\n \r\nSınonımder: Totaldy alopetsııa; ýnıversaldy alopetsııa\r\nTegter: \r\n\r\nUıaly alopetsııa   \r\nDermatoz  \r\nAlopetsııa belgisi        \r\nAlopetsııa emi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1335,'article','1225','KDSA vaktsınasy','qz','2018-08-10 07:53:53','2018-08-10 07:50:00','__AKDS vaktsınasy__\r\nAKDS – (adsorbtsııalanǵan kókjótel-dıfterııa-sirespe vaktsınasy) úsh ınfektsııadan qorǵaıtyn biriktirilgen vaktsına: dıfterııa, sirespe, kókjetel.\r\n\r\n__Anyqtama__\r\nAKDS - kókjetel, dıferııa, sirespe sııaqty aýraýlarǵa qarsy tıimdiligi óte joǵary vaktsına bolyp tabylady. AKDS vaktsınasy paıda bolmaı turyp bul aýrýlardy emdeýde kóp qıyndyqtar týyndaǵan, keıde ólimge deıin soqtyrǵan kezderi bolǵan.\r\nAKDS adamǵa ekpe túrinde ıyqqa nemese sanǵa engizedi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1225',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','KDSA','y','   KDSA vaktsınasy __AKDS vaktsınasy__\r\nAKDS – (adsorbtsııalanǵan kókjótel-dıfterııa-sirespe vaktsınasy) úsh ınfektsııadan qorǵaıtyn biriktirilgen vaktsına: dıfterııa, sirespe, kókjetel.\r\n\r\n__Anyqtama__\r\nAKDS - kókjetel, dıferııa, sirespe sııaqty aýraýlarǵa qarsy tıimdiligi óte joǵary vaktsına bolyp tabylady. AKDS vaktsınasy paıda bolmaı turyp bul aýrýlardy emdeýde kóp qıyndyqtar týyndaǵan, keıde ólimge deıin soqtyrǵan kezderi bolǵan.\r\nAKDS adamǵa ekpe túrinde ıyqqa nemese sanǵa engizedi.\r\n Juqpaly aýrýlardan qorǵaý úshin vaktsınatsııanyń (ekpeniń) mańyzdylyǵy týraly http://www.zdrav.kz/node/8789 siltemesimen atalmysh maqalany oqysańyz bolady.\r\n\r\nAKDS vaktsınasy\r\n\r\nAKDS – (adsorbtsııalanǵan kókjótel-dıfterııa-sirespe vaktsınasy) úsh ınfektsııadan qorǵaıtyn biriktirilgen vaktsına: dıfterııa, sirespe, kókjetel.\r\n\r\nAnyqtama\r\n\r\nAKDS - kókjetel, dıferııa, sirespe sııaqty aýraýlarǵa qarsy tıimdiligi óte joǵary vaktsına bolyp tabylady. AKDS vaktsınasy paıda bolmaı turyp bul aýrýlardy emdeýde kóp qıyndyqtar týyndaǵan, keıde ólimge deıin soqtyrǵan kezderi bolǵan.\r\n\r\nAKDS adamǵa ekpe túrinde ıyqqa nemese sanǵa engizedi.\r\nBul vaktsına kimderge salynýǵa negizdelgen?\r\n\r\nAKDS vaktsınasy – balalardyń ımmýnıtetin qalyptastyrýǵa negizdelgen. Ári muny densaýlyq saqtaý salasyndaǵy sarapshylar taǵaıyndaǵan.\r\nAKDS vaktsınasyn balalarǵa náreste  kezinde engizgen qaýipsiz. Vatsınany balalarǵa jasyna qaraı 5 márte engizý josparlanǵan, 2 aılyqta, 4 aılyqta, 6 aılyqta, 15-18 aıynda, jáne 4-6 jasqa tolǵanynda. AKDS vaktsınasyn bala mektepke barǵansha tolyq qabyldaǵany durys.\r\nAKDS vaktsınasyn balada kókjeteldiń vaktsınasyna allergııalyq reaktsııasy bolmasa ǵana engizýge bolady. Egerde allergııalyq reaktsııasy bolsa, oǵan tek ǵana dıfterııaǵa, sirespege qarsy vaktsınalar salynady. (ADS vaktsınasy dep atalady.)\r\n\r\nQaýipti jaqtary jáne janama áseri\r\nAKDS vaktsınasyn engizgende, ókpege janama (jaǵymsyz) áser etip, onyń saldary birneshe kúnge sozylýy múmkin.\r\n•	Dene qyzýynyń joǵarlaýy\r\n•	Álsizdik\r\n•	Infektsııa ornalasqan aımaqtyń aýyrsynýy\r\n•	Qusý\r\n•	Tábettiń tómendeýi\r\n\r\nVaktsına engizgennen keıin  titirkenip, aýyrsynyp, dene qyzýy joǵarlasa ystyq túsiretin dári-dármekterdi  qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nBiraqta vaktsınany engizbeı turyp, ystyq túsiretin preparattardy qoldanǵansa, vaktsınanyń ózindik kúshi álsireıdi.  Ylǵaldy jyly oramaldardy jáne jylytqyshtardy vaktsına engizgen jerge basý arqyly aýyrsynýdy basýǵa bolady. Sonymen qatar aýyrsyný kezinde vaktsına engizgen qoldy nemese aıaqty kóp qozǵaltý kerek.\r\n\r\nÓte sırek kezdesetin aýyr janama áserler:\r\n\r\nBalanyń 3 saǵattan artyq toqtaýsyz  jylaýy; (bul 1000 balanyń ishinen 1-eýinde ǵana kezdesedi)\r\nDene qyzýy 40 S -tan joǵarlap ketedi; (bul 16000 balanyń ishinen 1-eýinde ǵana kezdesýi múmkin)\r\nQaltyraıdy (14 000 balalynyń ishinde 1-eýinde ǵana kezdesetin jaǵdaı)\r\nSonymen qatar aýyr janama áser retinde allergııalyq serpinniń paıda bolyp, tynys alýdyń qıyndap jáne anafılaktıkalyq shoktyń kórinis berýin aıtýǵa bolady.  Biraq mundaı janama áser 1 mıllıonnan 1 balada ǵana kezdesýi múmkin. Sozylmaly ustamalar men mıdyń zaqymdanýy sırek kezdesedi. Bul kezde vaktsınanyń janama áseri me, álde basqa aýrý ma, sony anyqtaý qıynǵa soǵady.\r\nKóp ata-analar vaktsınany qaýipti, balanyń densaýlyǵna  keri áseri tıedi dep, dárigerlerge ekpe saldyrmaı-aq qoısaq qaıtedi dep, qarsylyqtaryn bildirip jatady. Alaıda osylaı ekpege qarsy kelý arqyly, kóptegen qaýipti ınfektsııalarydyń balanyń boıyna daryp ketýine jol ashatynyn olar jaqsy túsinýi kerek.\r\n   \r\nShekteý salý\r\nAKDS vaktsınasyn bala tumaýratyp qalǵanda, qulaq ınfektsııasy jazylmaı júrgende de engizýge bolady. Eger balanyń dene qyzýy qatty kóterilse, nemese aýyr respıratorlyq aýrýlarmen aýyrsa, odan saýyqqanyn kútip, sodan soń ekpeni engizgen durys. \r\nEger bala Gııen-Barre (ótkir polıradıkýlıt) sındrommen aýyratyn bolsa, sirespeniń vaktsınasyn alǵannan keıin 6 aptanyń ishinde AKDS vaktsınasyn engizbeıdi. \r\nEger de AKDS vaktsınatsııasynan keıin, tómende aıtylǵan sımptomdardar kórinis beretin bolsa, dárigerge qaralý kerek:\r\n•	Ekpeden keıin 3-7 kún boıy qaltyrasa;\r\n•	Ekpe salǵannan 7 kún ótkende mıynda qaýipti problemalar baıqalsa;\r\n•	Túsiniksiz qaltyraýlar paıda bolsa;\r\n•	Basqa da júıke jumysynyń  buzylystary kórinis berse;\r\n•	Ekpeden  keıin bet, aýyz,  tamaq  birneshe saǵat isinip kets;.\r\n•	Ekpeden  keıin 2 kúndeı dene qyzýy 40 gradýstan asyp tursa;\r\n•	Ekpeden  keıin 2 kún boıy shok nemese kollaps paıda bolyp, turyp alsa;\r\n•	ekpeden keıin 3 saǵattan artyq bala toqtamaı jylasa.\r\n \r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge qaralý tıis:\r\n•	Eger siz balańyzǵa vaktsına engizýge sezimsiz bolsańyz;\r\n•	Vaktsınatsııadan keıin basqa sımptomdar damysa;\r\n•	Vaktsınatsııaǵa baılanysty sizde kúmán nemese suraqtar týyndasa.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nvaktsınatsııa\r\nImmýnızatsııa – ımmýnıtetti joǵarlatý\r\ndıfterııa\r\nSirespe\r\nKókjótel\r\nGııen-Barre sındromy\r\nAnafılaktıkalyq shok\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1336,'article','723','Жатыр түтіктерін байлау','kz','2018-11-21 05:14:26','2018-11-21 05:13:00','__Жатыр түтіктерін байлау__ – бұл тұрақты түрде жүктіліктің алдын алуға (стерилдеу) әйел адамдарға жасалатын операцияның түрі. Жатыр түтіктерін байлағанда ұрықтанудың алдын алу мақсатында фаллопий түтігі жабылып, ол шәуеттің аналық жасушаға түсуін алдын алады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=723',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жатыр','y','   Жатыр түтіктерін байлау __Жатыр түтіктерін байлау__ – бұл тұрақты түрде жүктіліктің алдын алуға (стерилдеу) әйел адамдарға жасалатын операцияның түрі. Жатыр түтіктерін байлағанда ұрықтанудың алдын алу мақсатында фаллопий түтігі жабылып, ол шәуеттің аналық жасушаға түсуін алдын алады. Жатыр түтіктерін байлау – бұл тұрақты түрде жүктіліктің алдын алуға (стерилдеу) әйел адамдарға жасалатын операцияның түрі. Жатыр түтіктерін байлағанда ұрықтанудың алдын алу мақсатында фаллопий түтігі жабылып, ол шәуеттің аналық жасушаға түсуін алдын алады.\r\n\r\nФаллопий түтігі алынып тасталуы, қысқыштармен жабылуы, байлануы мүмкін. Сондай-ақ оның ұштары күйдіру арқылы дәнекерленуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\n \r\nжатыр түтігін байлау\r\nжүктіліктің алдын алу\r\nстерилдеу\r\nфаллопий түтігі\r\nұрықтану\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1337,'article','935','Anorektaldyq qaterli isik','qz','2018-07-13 10:07:16','2018-07-13 10:03:00','Anorektaldyq qaterli isik – qaterli isikterdiń sırek túri. Aınalshyq (anýs) – as qorytý joldarynyń tómengi ushyndaǵy sańylaý, ol arqyly organızmnen nájis syrtqa shyǵarylady. Ol tik ishektiń ushynda  teriniń syrtqy qabatymen qalyptasqan. Anorektaldyq qaterli isik – aınalshyqtyń tinderinde qaterli isik jasýshalary paıda bolatyn aýrý.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=935',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Anorektaldyq','y','   Anorektaldyq qaterli isik Anorektaldyq qaterli isik – qaterli isikterdiń sırek túri. Aınalshyq (anýs) – as qorytý joldarynyń tómengi ushyndaǵy sańylaý, ol arqyly organızmnen nájis syrtqa shyǵarylady. Ol tik ishektiń ushynda  teriniń syrtqy qabatymen qalyptasqan. Anorektaldyq qaterli isik – aınalshyqtyń tinderinde qaterli isik jasýshalary paıda bolatyn aýrý. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\n Anorektaldyq qaterli isik – qaterli isikterdiń sırek túri. Aınalshyq (anýs) – as qorytý joldarynyń tómengi ushyndaǵy sańylaý, ol arqyly organızmnen nájis syrtqa shyǵarylady. Ol tik ishektiń ushynda  teriniń syrtqy qabatymen qalyptasqan. Anorektaldyq qaterli isik – aınalshyqtyń tinderinde qaterli isik jasýshalary paıda bolatyn aýrý.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nSımptomdaryna aınalshyq sańylaýy aýmaǵyndaǵy qan ketýi, aýyrsyný nemese isinýlerdiń paıda bolýy jatady. Aınalshyqtyń qyshýy jáne bólindiler de anaorektaldyq qaterli isiktiń sımptomdary bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý ádisterine sáýlemen emdeý, hımııalyq emdeý jáne hırýrgııalyq aralasý jatady. Emdeý ádisi isiktiń taralýyna, túrine, ólshemine jáne ornalasýyna baılanysty anyqtalady.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1338,'article','980','Endometrıoz','qz','2018-07-19 04:56:18','2018-07-19 04:50:00','\"Endometrıoz\"  termınimen jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýy atalady. Jatyrdyń silemeı qabaty endometrıı nemese endometroıdtyq tin atalady. Qalypty jaǵdaıda etekkir kezinde endometrııdiń ajyraýy ótedi.\r\n\r\nEndometrıı - jatyr qýysynyń  jabyndysy. Alaıda, endometrıoz kezinde jatyrdyń silemeı qabatynyń tini jatyr tútikteri arqyly analyq bezge, jambas qýysyna, qýyqqa nemese basqa aýmaqqa túsýi múmkin. Etekkir kezinde bul tin jatyrdyń silemeı qabaty sekildi qanaıdy. Bul úrdis ádette, aýyrsynady jáne jambas qýysynda tyrtyq tininiń túzilýine aparady.\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=980',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Endometrıoz','y','   Endometrıoz \"Endometrıoz\"  termınimen jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýy atalady. Jatyrdyń silemeı qabaty endometrıı nemese endometroıdtyq tin atalady. Qalypty jaǵdaıda etekkir kezinde endometrııdiń ajyraýy ótedi.\r\n\r\nEndometrıı - jatyr qýysynyń  jabyndysy. Alaıda, endometrıoz kezinde jatyrdyń silemeı qabatynyń tini jatyr tútikteri arqyly analyq bezge, jambas qýysyna, qýyqqa nemese basqa aýmaqqa túsýi múmkin. Etekkir kezinde bul tin jatyrdyń silemeı qabaty sekildi qanaıdy. Bul úrdis ádette, aýyrsynady jáne jambas qýysynda tyrtyq tininiń túzilýine aparady.\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nEndometrıoz degenimiz ne?\r\n\r\n“Endometrıoz”  termınimen jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýy atalady. Jatyrdyń silemeı qabaty endometrıı nemese endometroıdtyq tin atalady. Qalypty jaǵdaıda etekkir kezinde endometrııdiń ajyraýy ótedi.\r\n\r\nEndometrıı - jatyr qýysynyń  jabyndysy. Alaıda, endometrıoz kezinde jatyrdyń silemeı qabatynyń tini jatyr tútikteri arqyly analyq bezge, jambas qýysyna, qýyqqa nemese basqa aýmaqqa túsýi múmkin. Etekkir kezinde bul tin jatyrdyń silemeı qabaty sekildi qanaıdy. Bul úrdis ádette, aýyrsynady jáne jambas qýysynda tyrtyq tininiń túzilýine aparady.\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\n\r\n\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyrdyń moıynnan joǵary ornalasqan keń bóligi jatyrdyń denesi atalady. Kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi jatyrdyń túbi atalady. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵalasy eki qabattan turady. Ishki qabaty endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etten turady jáne mıometrıı atalady.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde ár aı saıyn endometrııdiń qalyńdaýy ótedi, bul jatyrdyń júktilikke daıyndyǵymen baılanysty. Eger júktilik ornamasa, endometrııdiń qalyń syrtqy qabaty ajyraıdy jáne qynap arqyly qan uıyndysymen birge syrtqa shyǵady. Bul etekkir atalady.\r\n\r\n \r\nEndometrıozdyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nEndometrıozdy anyqtaý óte qıyn. Eger jynystyq qatynas kezinde nemese etekkirdiń birinshi kúnderinde kúshti aýyrsyný bolsa, belde nemese tik ishek aýmaǵynda aýyrsyný bolsa, bul endometrıozdyń saldarynan bolýy múmkin. Bul sımptomdardyń bolýynyń ózinde dáriger naýqasta endometrıoz bolýyna senimdi bolmaıdy. Mundaı aýyrsynýlardyń sebebi kóptegen aýrýlarǵa tán bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nDáriger endmetrıozdy qalaı anyqtaıdy?\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, aýrýdyń sımptomdary týraly suraıdy. Dáriger sımptomdardyń sebebi – endometrıoz ekendigi týraly kúmándanǵanymen, oǵan anyq kóz jetkizý úshin laparoskopııa jasaý qajet. Bul dárigerge jatyrdyń qýysyn zertteýge múmkindik beredi. Em-sharany oryndaý úshin teride kishkene tilik jasalyp, ol arqyly ish qýysyna jińishke tútik engiziledi. Dáriger shaǵyn kamerany paıdalanyp, endometrıoz oshaqtary bolýyn qaraı alady. Bul em-shara kezinde jalpy narkoz beriledi, naýqas aýyrsynýdy sezbeıdi.\r\n\r\n \r\nEndometrıoz qalaı emdeledi?\r\n\r\nBirqatar dáriler aýyrsynýdy basady. Atsetamınofen nemese ıbýprofen sekildi preparattardy qabyldaýyńyzǵa bolady.\r\n\r\nKeıde gormondar deńgeıin retteý úshin uryqtanýǵa qarsy tabletkalar taǵaıyndalady. Kómektesetin taǵy bir preparat – áseri uzartylǵan progesteron (ol uryqtanýǵa qarsy preparat retinde de qoldanylady).\r\n\r\nEndometrıozdy emdeýdiń taǵy bir dárilik preparaty – danazol jáne gonadotropın – relızıng – gormonnyń analogi (GnRG). Olardyń áser etý mehanızmi etekkirdi tejeýinde. Olardy qoldanǵanda áıelder etekkir kezindegi sımptomdarǵa uqsas janama áserin sezinedi, mysaly, ysyný jáne inshek ishiniń qurǵaqtyǵy. Danazol  bettegi bóritkenge jáne túktenýge aparýy múmkin. Keıde GnRG analoginiń janama áseri  estrogeni bar preparattardy qatar qoldanǵanda ótedi.\r\n\r\nAromatazany tejeýshiler, mysaly, ekzemestan jáne letrozol, bul emdeý osyǵan deıin tájirıbelik sanalyp keldi, biraq, shaǵyn zertteýlerde jaqsy nátıje bergen. Aromatazany tejeýshilerdi qabyldaǵanda, joǵaryda keltirilgen preparattardyiń biri qosymsha taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý kýrsynyń uzaqtyǵy qandaı?\r\n\r\nUryqtanýǵa  qarsy tabletkalardy,  danazoldy jáne GnRG analogin qoldanyp emdeý kýrsynyń uzaqtyǵy 6-9 aı aralyǵynda bolady. Bul kezde aýyrsyný azaıyp, jaǵdaı jaqsarady. Biraq, dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatqanda aýyrsyný qaıtadan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nOperatıvtik emdeý týraly?\r\n\r\nEndometrıozdy emdeý úshin hırýrgııalyq emdeý de qoldanylady. Operatsııa kezinde (nemese dıagnostıkalyq laparoskopııa kezinde) dáriger jatyrdan tys shoǵyrlanǵan endometrıı tinderin alyp tastaıdy. Aýyr endometrıoz kezinde dáriger gısterektomııany usynady, bul operatsııa kezinde jatyr, keıde analyq bezder de tolyǵymen alynady.\r\n\r\n \r\nEtekkir toqtaý shaǵynda qandaı ózgerister bolady?\r\n\r\nKóptegen áıelderde endometrıoz etekkir toqtaý shaǵynda joıylady. Oǵan deıin endometrıozdyń sımptomdarymen kúresýge dárilik preparattar jáne hırýrgııalyq emdeý kómektese alady.\r\n\r\n \r\nEndometrıoz qaýipti me?\r\n\r\nKeıbir zertteýler endometrıozdy analyq bezdiń qaterli isiginiń qaýip faktory ekendigin kórsetken. Bul aýrý kezinde bala kóterýde de máseleler bolady.\r\n\r\n \r\nJúktilik jóninde\r\n\r\nEndometrıozy bar áıelderde uryqtanýda máseleler bolady. Keıbireýler úshin uzaq ýaqyt boıy uryqtanýda máseleler bolady. Keıbirine bedeýlikti emdeýdiń hırýrgııalyq jáne / nemese basqa emdeýleri qajet bolady.  Eger naýqasta endometrıoz bolsa, jáne júktilikti josparlaıtyn bolsa, dáriger ony kópke keıin qaldyrmaýdy aıtady, sebebi, jas artqan saıyn endometrıoz da ýshyǵyp, júktilik múmkindigi azaıady.\r\n\r\nÁdette, endometrıoz sımptomdary júktilikte joıylady.  \r\n\r\nEndometrıozdy emdeý kýrsyn ótip júrgende júktilikke ruqsat etilmeıdi. Bul kýrstan keıin júkti bolǵyńyz kelse, bul preparattar júktilik múmkindigin arttyrmaıdy. Eger emdeý kýrsynan keıin júktilikti josparlamaıtyn bolsańyz, uryqtanýǵa qarsy preparattardy qabyldaýdy jalǵastyrýyńyz qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1339,'article','1404','Júktilik kezinde qandaı jaǵdaılar oryn alady','qz','2018-11-19 05:58:20','2018-11-19 05:21:00','Uryqtaný kezinde embrıon jatyrdyń ishki qabyrǵasyna jabysady jáne ol jerde kólemi aqyryndap úlkeıip,  damý protsessin bastaıdy. Akýsherlik-gınekologııada uryqtyń naqty ýaqytyn anyqtaý qıyn, sondyqtan  embıronnyń jasyn bilý úshin  sońǵy etekkir kelgen kúnnen bastap, uryq bolyp qalyptasqan alǵashqy kúndi esepteý arqyly tujyrymdama jasalynady. Júktilik ýaqytyn «gestantsıondy kezeń» dep atalatyn jolmen esepteıdi. Etekkirlik tsıkldiń alǵashqy 10 kúni «analyq jasýshanyń jetilýi» (ovulytsiy ) dep atalady.  Bul ýaqytta analyq jasýsha analyq bezden fallopıev tútigi boıymen jiberiledi, ol jerde  atalyq jasýshamen (erkektiń sháýetiniń quramynda bolatyn uryqtanatyn jasýsha) toǵysady, sodan uryq paıda bolady, ony uryqtaný dep ataıdy.  Uryqtaný kezinde atalyq jasýsha analyq jasýshamen shaǵylysyp uryqtyq tuqym túzedi, ony uryqtanǵan jasýsha (zigota) dep ataıdy. Bul kezde ata-analyq (jumyrtqa) jáne ákesiniń (uryqtyń) genetıkalyq materıaldyń (hromosomalardyń) birigedi: uryqtyń genetıkalyq materıaly, ol ana men ákesiniń birdeı hromosomalary bolyp tabylady. Sonymen qatar, zıgota ary qaraı eki kletkaǵa bólinedi, sodan keıin tórt, segiz, on alty jáne t.b. jasýshalarǵa bólip otyrady.\r\n','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1404',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júktilik','y','   Júktilik kezinde qandaı jaǵdaılar oryn alady Uryqtaný kezinde embrıon jatyrdyń ishki qabyrǵasyna jabysady jáne ol jerde kólemi aqyryndap úlkeıip,  damý protsessin bastaıdy. Akýsherlik-gınekologııada uryqtyń naqty ýaqytyn anyqtaý qıyn, sondyqtan  embıronnyń jasyn bilý úshin  sońǵy etekkir kelgen kúnnen bastap, uryq bolyp qalyptasqan alǵashqy kúndi esepteý arqyly tujyrymdama jasalynady. Júktilik ýaqytyn «gestantsıondy kezeń» dep atalatyn jolmen esepteıdi. Etekkirlik tsıkldiń alǵashqy 10 kúni «analyq jasýshanyń jetilýi» (ovulytsiy ) dep atalady.  Bul ýaqytta analyq jasýsha analyq bezden fallopıev tútigi boıymen jiberiledi, ol jerde  atalyq jasýshamen (erkektiń sháýetiniń quramynda bolatyn uryqtanatyn jasýsha) toǵysady, sodan uryq paıda bolady, ony uryqtaný dep ataıdy.  Uryqtaný kezinde atalyq jasýsha analyq jasýshamen shaǵylysyp uryqtyq tuqym túzedi, ony uryqtanǵan jasýsha (zigota) dep ataıdy. Bul kezde ata-analyq (jumyrtqa) jáne ákesiniń (uryqtyń) genetıkalyq materıaldyń (hromosomalardyń) birigedi: uryqtyń genetıkalyq materıaly, ol ana men ákesiniń birdeı hromosomalary bolyp tabylady. Sonymen qatar, zıgota ary qaraı eki kletkaǵa bólinedi, sodan keıin tórt, segiz, on alty jáne t.b. jasýshalarǵa bólip otyrady.\r\n Uryqtaný jáne júktiliktiń alǵashqy kúni\r\n\r\n\r\n\r\nUryqtaný kezinde embrıon jatyrdyń ishki qabyrǵasyna jabysady jáne ol jerde kólemi aqyryndap úlkeıip,  damý protsessin bastaıdy. Akýsherlik-gınekologııada uryqtyń naqty ýaqytyn anyqtaý qıyn, sondyqtan  embıronnyń jasyn bilý úshin  sońǵy etekkir kelgen kúnnen bastap, uryq bolyp qalyptasqan alǵashqy kúndi esepteý arqyly tujyrymdama jasalynady. Júktilik ýaqytyn «gestantsıondy kezeń» dep atalatyn jolmen esepteıdi. Etekkirlik tsıkldiń alǵashqy 10 kúni «analyq jasýshanyń jetilýi» (ovulytsiy ) dep atalady.  Bul ýaqytta analyq jasýsha analyq bezden fallopıev tútigi boıymen jiberiledi, ol jerde  atalyq jasýshamen (erkektiń sháýetiniń quramynda bolatyn uryqtanatyn jasýsha) toǵysady, sodan uryq paıda bolady, ony uryqtaný dep ataıdy.  Uryqtaný kezinde atalyq jasýsha analyq jasýshamen shaǵylysyp uryqtyq tuqym túzedi, ony uryqtanǵan jasýsha (zigota) dep ataıdy. Bul kezde ata-analyq (jumyrtqa) jáne ákesiniń (uryqtyń) genetıkalyq materıaldyń (hromosomalardyń) birigedi: uryqtyń genetıkalyq materıaly, ol ana men ákesiniń birdeı hromosomalary bolyp tabylady. Sonymen qatar, zıgota ary qaraı eki kletkaǵa bólinedi, sodan keıin tórt, segiz, on alty jáne t.b. jasýshalarǵa bólip otyrady.\r\n\r\nJúktiliktiń ekinshi jáne úshinshi aptalary\r\n\r\n\r\n\r\nAnalyq jasýsha uryqtaný úshin fallopııalyq tútikter boıymen spermatozoıdpen kezdesý úshin   qajetti mólsherde jyljıdy, jáne atalyq jassýshamen shaǵylysyp uryqtanady. Jynystyq qatynas kezinde shyǵarylǵan spermatozoıdtar shamamen 20 mıllıonǵa jýyq bolady. Analyq jasýsha uryqtaný úshin 10 myń spermatozoıdpen qorshalýy kerek. Degenmen, olardyń bireýi analyq jasýshasymen tabysyp, ekeýi qosylyp  uryqtanady.  Uryqtaný kezinde, analyq jasýshanyń syrtqy qabyǵy (membranasy) basqa spermatozoıdtardy ótkizbeıtin qabiletke enedi.\r\n\r\nJumyrtqa jasýshasyna engen uryq jasýshasy, negizinen, genetıkalyq materıaldy biriktirýge baǵyttalǵan eleýli ózgeristerdi týdyrady, nátıjesinde ana men ákeniń hromosomalary retinde usynylǵan 46 hromosomanyń tolyq jıyntyǵyn qalyptastyrady. Osyndaı jolmen alynatyn genetıkalyq materıal  bolashaq jeke tulǵanyń kóziniń túsin, terisin, shashyn, psıhologııalyq sıpattamasyn jáne t.b. sııaqty negizgi jeke qasıetterin qamtamasyz etedi. Atalyq jáne analyq jasýshalardyń birigý protsesi  -  uryqtanǵan jasýsha (zıgotanyń) qalyptasýymen aıaqtalady, óz kezeginde zıgota – ary qaraı kóp jasýshaly aǵza túzýge beıimdi jasýsha bolyp tabylady. \r\n\r\nOsynyń bári jatyrda bolyp jatady.\r\n\r\nJúktiliktiń tórtinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nZıgota uryqtanǵannan keıin 30 saǵat ishinde eki jasýshaǵa bólinedi, sodan keıin 40 saǵat ishinde tórt jasýshaǵa jáne 3 kún ishinde 12-den 16 saǵatqa deıin bóliný protsessteri júrip jatady. Zıgota bólingen saıyn, fallopıevtik tútik jatyrǵa qaraı jyljyıdy. Bul fallopıevtik tútiksheniń bulshyqetteriniń demeýimen oryndalady. Uryqtanǵannan keıin shamamen 72 saǵattan ótkende,  blastotsıst dep atalatyn bolashaq uryq jatyrǵa túsedi. Munda uryqtyń bolashaq músheleri qalyptasady.  Budan keıin arnaıy gormondar jatyrdyń ústińgi jaǵynan ózgerister týdyrady,  ony jumsaq ári ótkizgish etedi. Bul blastotsıstiń jatyr qabyrǵasyna kirýine jáne qorektik materıaldy bolashaq uryqqa jetkizetin qan tamyrlaryna qosylýyna múmkindik beredi. Osy protsesti jeńildetý úshin, jatyrdyń quramynda horıon dep atalatyn arnaıy túzilim paıda bolady, onyń mindeti, bolashaq uryqty aldaǵy 9 aı boıy týylǵanǵa deıin mańyzdy qorektik zattarmen qamtamasyz etý bolyp tabylady.\r\n\r\nJúktiliktiń besinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵasyna tyǵyz baılanǵannan keıin, blastotsıst kólemin ulǵaıtyp, birtindep embrıonǵa aınalady. Aldaǵy birneshe kúnde blastotsıst kún saıyn kólemin eki eselenedi jáne birte-birte embrıonǵa jáne balanyń joldasyna bólinedi - bul náreste týǵanǵa deıin onyń qasynda bolatyn ýaqytsha múshe «balanyń joldasy» dep atalady.\r\n\r\nEmbrıon damýy kezinde úsh qabatqa bólinedi, olardyń árqaısysynan ár túrli músheler paıda bolady. Ishki qabat ókpe, qýyq, asqazan jáne t.b. sııaqty múshelerdińń damýyn qamtamasyz etedi. Ortańǵy qabat júrekke, jynys múshelerine, súıekterge, bulshyqetke aınalady. Sońynda, syrtqy qabattan teri, júıke júıesi paıda bolady. Embrıon aıaqtalǵannan keıin biraz dóńgelektengen ólshemderdi birshama keńeıtedi, keıinnen uryqtyń basyna aınalady. Bul jaǵdaıda mıdyń oń jáne sol jaq jarty bólikterge bólinetin shaǵyn jartyshary kórinedi.\r\n\r\nJúktiliktiń altynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nOsy satydaǵy embrıon burshaq kólemindeı bolady jáne shamamen bir mıllıon kletkalardan turady, olar bólinip, kúrdeli músheler men tinderge aınalady. Platsentanyń (bala joldasy) jetilýine qaraı, embrıon horıon arqyly kelip jatqan qorektik zattarǵa táýeldi bolyp turady. Horıonnyń ishinde kishkentaı araldar paıda bolady, olardan keıin qan kletkalary jáne qan tamyrlary paıda bolady. Sonymen birge, bastapqyda tek eki kamerasy bar júrek qalyptasady. Uryqtanǵannan keıin 21 kún ótken soń mundaı júrek soǵa bastaıdy. Osylaısha, birinshi múshe jumysyn isteı bastaıdy. Sonymen birge júıke júıesi, kóz, qulaq jáne basqa da kóptegen músheler qurylady.\r\n\r\nJúktiliktiń jetinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBul kezeńde embrıon baqashabaqqa uqsap qalady, birneshe ret buralǵan quıryqty útir tárizdes keıipke enedi, ózi túzilgen júıkelik tútikti jalǵaýlarǵa uqsap qalady. \r\n\r\nMı men júrektiń damýy basqa organdardyń damýynan áldeqaıda joǵary. Bul kezeńde bul organdar embrıon aǵzasynyń jartysyn alady. Uryqtanǵannan keıingi 28-shi kúni embrıonnyń júregi damyǵan syzbalardy ıgere bastaıdy jáne eresekter sııaqty tórt kamerany qamtıdy. Bolashaq joǵarǵy jáne tómengi aıaǵyndaǵy rýdıment paıda bolady.\r\n\r\nJúktiliktiń segizinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nJúrek pen qan tamyrlarynyń damýy uryqtyń damýyna birshama jetedi, óıtkeni olar barlyq basqa múshelerdiń damýyn yntalandyrady. 6-shi aptada júrektiń soǵysyn anyqtaı alasyz. Osy ýaqytqa deıin adam embrıony tyshqandardyń, qustardyń nemese ıtterdiń embrıondarynan onsha erekshelenbeıdi. Alaıda keıinnen eleýli aıyrmashylyqtar paıda bola bastaıdy. Kishkentaı ólshemderi (shamamen 10-14 mm) jáne ádettegi qystyrǵyshtan salmaǵy sál asyp turady, embrıon adamdyq erekshelikterge ıe bola bastaıdy. Jyndar men qabaqtar paıda bolady. Qulaq ishke jáne syrtqa qaraı damıdy. Kózder bolashaqta kórýdi qamtamasyz etetin optıkalyq júıke men tordyń qalyptasýymen tús satyp ala bastaıdy.\r\n\r\nBul kezeńde embrıon birte-birte túziledi; sonymen qatar magnıttik, moıyn jáne súıek tinderi paıda bolady. Qaldyq jaǵy tómendeı bastaıdy, saýsaqtar men aıaqtar, qoldar men aıaqtar paıda bolady.\r\n\r\n Júktiliktiń  toǵyzynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\n17 - 22 sm ólshemdi (júzimniń kólemindeı) embrıon adam keıpine aýysa bastaıdy. Aıaq pen qoldyń saýsaqtaryn ajyratýǵa bolady, tizeler men shyntaqtardyń arasynda da aıyrmashylyq bilinedi. Aıaqtardyń mólsheri artyp kele jatqanda, quıryq birtindep joǵalady. Embrıon  kishkentaı  bolǵanyna qaramastan, aıaq-qoldaryn qozǵalta bastaıdy. \r\n\r\nIshki jaǵynda mańyzdy ózgerister bolyp jatady: embrıonda barlyq ishki músheler paıda bola bastaıdy (tolyq  damymasa da), sondaı-aq bulshyqetter de tabylýy múmkin. Bul barlyq dene arqyly ótetin kórinetin júıke talshyqtary kózge kórine bastaıdy. Sonymen qatar, jynystyq belgiler damıdy, qan tamyrlar arqyly aınala bastaıdy, qorektik zattar men ottegimen qamtamasyz etiledi, qajetsiz zattar - metabolızm ónimderi shyǵarylady. Ókpeler týylǵanǵa deıin jumys istemeıdi, biraq embrıonǵa jáne uryqqa qorektik zattar men otteginiń berilýi kindik saqınasymen qamtamasyz etiledi, ol árıne anaǵa tolyǵymen baılanysty.\r\n \r\nJúktiliktiń onynshy aptasy\r\n\r\nBul embrıon úshin óte mańyzdy apta, óıtkeni osy aptanyń sońynda embrıon uryqqa aınalady. Degenmen kólemi men salmaǵy óte az (28 - 20 mm jáne 9 gramm) bolsa da, bul kezeń embrıonnyń qarqyndy ósýi men damýymen sıpattalady. Onyń  syrtqy keıpiniń,  teńiz janýarlaryna uqsastyǵy joǵala bastaıdy: quıryq bóligi joǵalyp ketedi, al saýsaqtar men aıaqtar ózderiniń qalypty formalarynda damı bastaıdy. Kózder bastyń jıek jaǵynan ortasyna qaraı jyljıdy. Bul rette, olar názik kebýdi qorǵaıtyn terige (bolashaq qabaqshalar) ishinara jabylady. Joǵarǵy erni qalyptasa bastaıdy, al syrtqy qulaq qalypty\n formamen damı  beredi.\r\n\r\nSonymen qatar ishki organdar da damıdy. Júrek pen qan tamyrlary ádettegi nysandaryn, dıafragmalyq formalaryn túzedi, ókpe bólikterge bólinedi, keýde qýysynan ishki qýysyna deıin sozylatyn ishek paıda bolady.\r\n\r\nJúktiliktiń on birinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\n11-shi aptada uryq mólsheri 3,4-ten 5 sm-ge deıin ósedi. Onda júrek-tamyr, asqorytý jáne tynys alý sııaqty barlyq negizgi organdar men júıeler bar. Organdar qur damı bermeıdi; olardyń is-áreketin úılestirý mańyzdy, óıtkeni týǵannan keıin náreste dem alýdy, qan tamyrlary arqyly ózdiginen tamaqtanýdy jáne qanǵa aınaldyrýdy júzege asyrady. Aldaǵy 7 aıda óte úlken ózgerister oryn alady: salmaq 1000 esege deıin artady, al 3 aptada (9-dan 12 jasqa deıin) uryqtyń kólemi eki ese artady.\r\n\r\nEń tańǵalarlyq ózgerister syrtqy kelbetke baılanysty: uryq adamǵa uqsaı bastaıdy. Bastyń ólshemderi deneniń basqa bólikterimen salystyrǵanda úlkendeý bolady; sonymen birge moıyn paıda bolady. Teri qalyńdaıdy jáne móldir bolady; kishkene shashtyń follıkýldary paıda bolady, sondaı-aq qol men aıaqtyń tyrnaqtary paıda bolady.\r\n \r\nJúktiliktiń on ekinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\n12-shi aptada belgili bir fýnktsııalardy oryndaı alatyn birqatar organdar damıdy. Metabolızmdi retteıtin Qalqansha bezi jumys isteı bastaıdy. Sondaı-aq, eki asqazan bezi jumys isteı bastaıdy – as qorytý fermentterin jasaıtyn uıqy bezi, jáne asqazan ishek jolyn retteıtin bez baýyr.  Uryqtyń uzyndyǵy shamamen 6 sm (lımonnyń mólsheri), al salmaǵy shamamen 14 gramm. bolady. Sonymen qatar, baýyr uryq salmaǵynyń shamamen 10 paıyzyn alady. Baýyrmen birge kókbaýyr qan jasýshalaryn óndiredi.\r\n\r\nJúıke talshyqtary bulshyqet tinimen ózara árekettesý qabiletine ıe bolǵandyqtan, bulshyqetter mıdan shyqqan júıke sıgnaldaryna jaýap bere bastaıdy jáne uryq qozǵala bastaıdy -  tebedi, tizesin búgedi, judyryqtaryn jumyp, ashady. Sondaı-aq, uryq bet álpetin ózgerte alady - qyrtystyrý, kerekdi, erinderin jymqyrady. Alaıda, munyń bári qandaı da bir maqsattardy kózdemeıdi jáne yntalandyrý men jaýap arasyndaǵy baılanys joq.\r\n\r\nOsy satyda dáriger ýltradybystyq sıgnaldyń kómegimen júktiliktiń damýyn baǵalaı alady jáne  júrek soǵysyn tekseredi jyldamdyq mınýtyna shamamen mınýtyna 160 bıt  uryqtyń júrek soǵysyn tyńdaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nJúktiliktiń on úshinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nOsy aptada bolashaq balanyń as qorytý júıesi - baýyr, asqazan, uıqy bezi jáne ishek sııaqty músheler belsendi damıdy; Uryq amnıotıkalyq suıyqtyqta júzip júredi; osy kezde kindik arqyly oǵan ottegi jiberiledi jáne zat almasý qoregi engiziledi. \r\n\r\nBul kezeńde uryqtyń erni men murny tolyǵymen qalyptasady. Sonymen qatar, jaqtary tyǵyzyraq bolady, al bolashaqta tister paıda bolady. Sondaı-aq, keýdede ornalasqan dybys baılamdary paıda boldy. Degenmen, olar bala dúnıege kelgenshe jáne aýanyń ókpesine kirgenshe iske qosylmaıdy jáne ol dybys shyǵara alady. Syrtqy jynys músheleri jetkilikti túrde ajyratylady, ol balanyń ul nemese qyz ekenin anyqtaýǵa múmkindik beredi. \r\n\r\nJúktiliktiń on tórtinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBul kezeń júktiliktiń birinshi úshaılyǵynyń aıaqtalýyn bildiredi. Uryq mólsheri shamamen 9 sm, al salmaǵy - 43 gramm.\r\n\r\n14-shi aptada uryqtyń qarqyndy damýy baıqalady. Birinshi shash paıda bolady. Balanyń joldasy damyǵan pishinderdi qabyldaıdy jáne qajet emes metabolızm ónimderin alyp tastaǵanda, mańyzdy nárli nárli uryqtardy qamtamasyz etedi. Sonymen qatar, platsenta uryqtyń ósýi úshin estrogen jáne progesteron sııaqty mańyzdy gormondar shyǵarady. Balanyń joldasy da uryqty ananyń ımmýndyq júıesinen qorǵaıdy, sebebi ol uryqty bóten zat eken dep tanyp, ony joıyp jiberýi múmkin.\r\n\r\nJúktiliktiń on besinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBul apta júktiliktiń ekinshi úshaılyǵynyń basyn belgileıdi. Bul ártúrli bet álpetine baılanysty uryqtyń jeke qasıetteriniń keıbir qasıetterin kórsete bastaıtyndyǵymen sıpattalady. Ǵylymı zertteýler kórsetkendeı, 15-shi aptada uryq kúlimdep, saýsaǵyn da sora alady. Uryq mıy ózine tán qurylymǵa ıe bolady jáne kólemi aıtarlyqtaı artady.\r\n\r\nUryq  kóp adamǵa uqsaı astaıdy: kózder betiniń ortasyna, al bastyń qyry bólikterine qaraı jalǵasady. Moıyn birkelki ári kúshti bolady, sondyqtan uryq basyn burady. Jalpy alǵanda, uryq kóbinese amnıotıkalyq suıyqtyqta qozǵalady, biraq anasy mundaı qozǵalystardy sırek sezinedi.\r\n\r\nJúktiliktiń on altynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nOsy kezeńde uryqtyń uzyndyǵy 12 sm, salmaǵy shamamen 11 gramm, al súıekter tez damı bastaıdy, biraq olardyń kóbisi qosylmaıdy. Súıekter uzaryp, qataıa túsedi, sondyqtan sábı týylǵan sátte onyń denesi qalypty bolady. Alaıda, búkil súıek júıesi men baılamdar mehanızmi jáne shemirshek tetikteri damýy úshin  birneshe apta kerek, sebebi bala gimen osylardyń kómeúılesimdi túrde jyljyp, múshelerin qoldanyp, qalaýynsha júre alady.\r\n\r\n16-shy aptada uryqtyń qozǵalysy (mysaly, tebý, jıyrylý) barynsha  úılesimdi túrde júzege asady. Degenmen, ananyń osy qozǵalystardyń barlyǵyn  tolyq sezinýi úshin áli de ýaqyt kerek. Uryq kózeri jabyq tursa da, ishindezi aqarashyqtaryn qozǵalta bastaıdy. Bul aptadaǵy eleýli ózgeris, uryq bir zatty ustaı alatyndaı qabiletke ıe bolady, bul endi naǵyz adamǵa tán qasıet.\r\n\r\n Júktiliktiń on jetinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nMaıly tin teri astyna jınala bastaıdy. Bul damý protsessi balanyń týylǵannan keıin jylýmen jáne qajetti energııamen qamtamassyz etilýi úshin qajet.  Sondaı-aq bara jetkilikti kólemde ósedi, anasy ishtegi náresteniń tepkenin, tizesimen qozǵalǵanyn seze bastaıdy.   Bul kezeńde uryq dámdi ajyrata bataıdy, mysaly, tuzdy, ashy jáne tátti dámderi ajyrata alady. Tamaǵy týraly aıtatyn bolsaq, uryq osy ýaqytytarynda – mekonı dep atalatyn, as qortylǵan kezde ishekke jınalatyn qoıý-jasyl massany bóle bastaıdy.\r\n\r\nJúktiliktiń on segizinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBul ýaqyttaǵy uryqtyń uzyndyǵy 14 sm jáne salmaǵy shamamen 200 gramm. bolady. Bul kezde deneniń basqa bólikterimen salystyrǵanda bastyń ósýin baıaýlaıdy. Osy sátten bastap, keýdesi, aıaqtary  jáne az mólsherde qoldary  óse bastaıdy. Kindik te uzaryp, jýara túsedi, sebebi ol uryqtyń jyldam jetilýi úshin qajetti qorektik zattardy jetkilikti mólsherin qamtamasyz etý kerek. Tıisinshe, jatyrdyń ishindegi keńistik barǵan saıyn shektele túsedi. Demek, uryq burynǵydaı erkin qozǵala almaıdy jáne qalypty ishki múshelerdiń ornalasýyna ıe bola bastaıdy.\r\n\r\nAýdıojúıe fýnktsııalary damyp kele jatqanda, uryq qorshaǵan ortany jaqsy biledi jáne sezinedi. Mıdan qulaqtyń ishine deıin ótetin nervter uryqqa anasynyń júrek soǵýyn estýine múmkindik beredi, tipti syrttan da qatty dybys shyqsa onyda estıtin múmkindigi bolady. Kóz torlary  jaryqqa sezimtal bola bastaıdy. Ár adamda biregeı bolyp tabylatyn saýsaq izderi qalyptasady. Tipti tolyqtaı uqsas bolyp keletin egizderdiń de saýsaq izderi ár túrli bolady eken.\r\n\r\nJúktiliktiń on toǵyzynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\n19-shy aptada uryqtyń uzyndyǵy 15 sm, salmaǵy 255 gramm bolady. Moıyn jáne arqa bulshyqetteri basty ustap turý úshin jetkilikti túrde damıdy. Sonymen birge omyrtqa, keýde jáne ıyq súıekteri kúsheıedi. Uryqtyń terisi juqa jáne qyrtysty bolyp keledi. Onyń túsi qyzyl bolady, sebebi onyń astynan qan tamyrlary kórinip turady.\r\n\r\nUryq áıel jynysty bolsa, onyń reprodýktıvti múshelerin damıdy - fallopııalyq tútiksheler, jatyr jáne qynap paıda bola bastaıdy.\r\n\r\nJúktiliktiń jıyrmasynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nJıyrmasynshy aptada júktiliktiń birinshi jartysy aıaqtalady. Uryqtyń kólemi 16 sm-den asady, salmaǵy shamamen 32 gramm bolady. Bul kezeńde  uryqtyń qozǵalysyn anasyna jıi seziledi. Sonymen qatar, uryqtyń qozǵalysyn ýltradybystyq tekserý kezinde baıqaýǵa bolady. Uryq teri  balaýyz túrindegi massamen jabylyp turdy, ol názik ári juqa bolady, terini amnıotıkalyq suıyqtyqtan qorǵaıdy. Sonymen qatar, mundaı jabyndy bosaný kezinde jatyr arnalarynan náserteniń ótýine yńǵaıly bolady. Bul satyda balanyń joldasy jetkilikti dárejede qalyńdaıdyi. Uryq damyǵan saıyn, júkti áıel ókpedegi, asqazandaǵy, búırektegi jáne qaýyqtaǵy qysymdy kóbirek sezine bastaıdy. Sonymen qatar, ananyń qarny da kádimgideı úlkeıip qalady, jáne  áıel, aralyqta jıi entigip qalady. \r\n\r\nJúktiliktiń jıyrma birinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nJúktiliktiń 21-shi aptasyna uryqtyń uzyndyǵy 17 santımetrge jetedi, salmaǵy shamamen 380 gramm bolady. Ol barynsha qımyldaǵysh keledi;  bul qozǵalystar, tynys alý jáne júrek soǵý tsıkli bolyp tabylady, ıaǵnı uryqta belgili bir rejım qalyptasady, keıbir ýaqytta uıyqtaıdy, al keıbir ýaqytta sergektenip ketedi. Ókinishke qaraı, bul tsıkldar árdaıym ananyń tsıklderimen sáıkes kelmeıdi: uryq keıde túngi ýaqyttarda anasy uıyqtap jatqany kezde belsendi túrde qozǵalysty bastaıdy.\r\n\r\nOsy  ýaqytta keıbir mańyzdy oqıǵalar da oryn alady, atap aıtqanda, uryqtyń jutyný qabileti oıanady, ol arqyly uryq glıýkozany  jáne amnıotıkalyq suıyqtyqty sýdy paıdalanady. Alaıda negizgi qorektik zattar balanyń joldasy arqyly kelip turady. Baýyr men kókbaýyr qan jasýshalarynyń negizgi jetkizýshisi bolyp qalsa da, uryq súıegi birtindep qan túzilý fýnktsııasyn qabyldaıdy.\r\n\r\nJúktiliktiń jıyrma ekinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nOsy ýaqytta  uryqtyń aıaq-qoldary dene úshin barynsha proportsıonaldy bolyp keledi - uryq kishkentaı bala keıpine uqsaı bastaıdy. Júktiliktiń 22-shi aptasyna uryqtyń\n uzyndyǵy 19 sm, al salmaǵy - 460 gramm bolady. Júktiliktiń ortasynda balanyń salmaǵy náresteniń salmaǵynan 7 - 8 ese az bolady, ıaǵnı  bala týylǵanǵa deıin áli aıtarlyqtaı ósip,  damýy kerek.\r\n\r\nUryq er bala bolsa, qursaq qýysynyń astyńǵy jaǵynan umasynan jumyrtqa paıda bola bastaıdy. Al, uryq qyz bala bolsa,   jatyr men analyq bezderindn jetilmegen jumyrtqalar tolyqtyrylady, qynap qalyptasa bastaıdy. Uryq terisiniń ústińgi beti juqa pýshkamen jabylǵan, ol qorǵanysh silti maıyn ustaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nOsy ýaqytta uryq yrǵaq pen áýenge nazar aýdara bastaıdy, jáne osy kezde uryqpen sóılesýge de bolady. Bala týǵannan keıin, ishtegi kezeńde estigen ánder men áýenderin ıgere bastaıdy.\r\n\r\nJúktiliktiń jıyrma úshinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\n23-shi aptada uryq salmaǵyn aýyrlatady (70 gramnan astam) bolady. Aldaǵy 5 apta - qarqyndy ósý kezeńi. Osy ýaqytta mı shuńqyrlary túzilýi múmkin. Sondaı-aq mıdyń basqa da qurylymdary: emotsııany, ashtyq sezimderin, jynystyq áýesik sııaqty jaıttardy ıgeretin bólimder damı bastaıdy, ınstınk men ımpýlstardy qamtıtyn mı bólikteri iske qosylady. Osy ýaqytta shamamen balanyń set etkishtigi, uıyqtap jatyp shalt qımylaýy, ıaǵnı úlkender sekildi tús kórip, soǵan baılanysty qımyldar jasaýy sekildr jaıttar paıda bola bastaıdy.\r\n\r\nJúktiliktiń jıyrma tórtinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBul kezeńde uryqtyń uzyndyǵy 20 sm, salmaǵy - 630 gramm bolady; júrek-tamyrlyq júıesi belsendi bamıdy, ásirese ókpeniń qantamyrlary tez jetiledi. Teri áli de tússiz keıpinen ózgermeıdi jáne onyń astyńǵy jaǵynan qan tamyrlar kórinip turady. Kózder de damyp, qol refleksteri paıda bolady.\r\n\r\n24 apta kezinde,  ókpeniń ishki jaǵdaıda ózdiginen tynys alýyna belsendi daıyndyq júrip jatady. Ókpe kóbinese sýrfaktant dep atalatyn zat bólýdi bastaıdy, bul zat tynys alýdy qamtamasssyz etetin, ókpeniń mıkroskopııalyq qýysynda – alveol qabyrǵalarynyń bólinýine yqpal etedi. Aıtpaqshy, osy kezeńde, merziminen buryn týylǵan sábıler úshin, zamanaýı ádisterdiń arqasynda ómir súrýine qandaıda bir múmkindik bar, mysaly raenımatsııada sýrfaktantty qoldaný arqyly jańa týylǵan náresteniń ómirin aman alyp qalyp jatqan jaıttar bar qazirgi tańda. \r\n\r\nJúktiliktiń jıyrma besinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBul kezeńde uryqtyń negizgi bólikteri jetkilikti túrde qalyptasady. Atap aıtqanda, qoldary kishkentaı bolsa da, adamdiki keıpine kelip qalady. Degenmen, qoldyń qozǵalysy nervterdiń mıymen baılanystylyǵy áli de damymaǵanyna baılanysty jetkilikti túrde úılespegen.\r\n\r\nJúktiliktiń 25-shi aptasynda mı belsendi damıdy, atap aıtqanda onyń ishinde sanaly fýnktsııalar, emotsııalar, josparlaý, sebep-saldarlyq problemalardy sheshýge baǵyttalǵan qabileter damı bastaıdy. Mıdyń damýy barysynda birqatar qyrtystarda kóbıedi, ol qyrtystar júıke jasýshalary men júıke talshyqtary arasyndaǵy ózara árekettesýdi qamtamasyz etedi, soǵan baılanysty mı qyrtysynyń jalpy aımaǵy keńeıedi. Nátıjesinde, bolashaq bala syrtqy sıgnaldarǵa, atap aıtqanda, ártúrli dybystarǵa laıyqty jaýap beredi. Uryq joǵary shýyldyń saldarynan tebe bastaıdy. Sondaı-aq ýltradybystyq zertteýde uryqtyń kishkentaı saýsaqtaryn qulaǵyna qalaı tyǵyndaıtynyn baıqaýǵa bolady.\r\n\r\nJúktiliktiń jıyrma altynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nOsy satydaǵy uryqtyń kólemi uzyndyǵy 23 sm, salmaǵy - 820 gramm. Bolashaq náreste syrtqy dybystardy estıdi, sondaı-aq dám sezinip, túrli ıisterdi tanıdy. Ǵylymı zertteýler kórsetýi boıynsha, eger amnıottyq suıyqtyqqa azdaǵan qant qosylsa, bul suıyqtyqty uryq kóbirek  jutyp alýǵa tyrysady. Al, ashy keıbir ashy dámi bar zttar amnıottyu suıyqtyqqa aralasa, uryq ol kezle suıyqtyqty kerissinshe az mólsherde qabyldaıdy. Sol úshin anasynyń,   sarymsaq sııaqty amnıottyq suıyqtyqtan jaǵymsyz ıis shyǵaratyn  zattardy qoldanbaı-aq qoıý kerek 26-shy aptada buryn tyǵyz jabylǵan uryqtyń qabaqshalary endi ashyla alady jáne bolashaq náreste qorshaǵan keńistikti teksere alady.\r\n\r\nÁli tolyq óspegenine qaramastan, balanyń ókpesi tolyqqandy jetilip úlgeredi. Alveoldar anyqtalady , ol ókpeni quraıtyn mıkroskopııalyq qylshyq, onyń qyzmeti, bala týylǵannan keıin ottegi úshin, kómirtegi dıoksıdin almastyrý bolyp tabylady.\r\nBolashaq balanyń terisi túgeldeı derlik qyrtystanyp ketedi, keıin onyń ishine maı tola bastaıdy. Mıy osy kezeńde belsendi damı beredi jáne uryqtyń keıin tutynatyn barlyq energııasynyń shamamen 50% -na jýyǵyn osy ýaqytta paıdalanady.\r\n\r\nJúktiliktiń jıyrma jetinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\n27-shi aptada júktiliktiń ekinshi semestri aıaqtalady, sondaı-aq ósýi men damýy qarqyndy bola túsedi.  Osy satyda uryqtyń kólemi 12 aptalyǵyna qaraǵanda 3 ese úlken bolady. Uryqtyń súıekteri jetkilikti túrde qataıady, biraq, bir-birimen tolyq baılanysyp úlgermeıdi, sebebi bul ýaqytta sińirler men baılamdar jetkilikti túrde  damymaıdy. Degenmen, uryqtyń súıek-bulshyqetteriniń  jatyr ishine belsendi qozǵalýyna múmkindik bar.\r\n\r\nBulshyqetterdiń ıgerilýi uryqtyń saýsaqty sora alýyna jetedi, sondyqtan buǵan asa qatty alańdaýdyń qajeti shamaly. óıtkeni bul refleksııa týylǵanda jáne emshek emize bastaǵanda bolashaq náreste úshin mańyzdy bolyp tabylady, budan jaq jáne bet bulshyqetteri damıdy, jattyǵady. Bul kezeńde bakterııalar men vırýstardan qorǵaýǵa arnalǵan jeńil jáne ımmýndyq júıeniń damýy jalǵasa beredi.\r\n \r\nJúktiliktiń jıyrma segizinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nJúktiliktiń úshinshi úshaılyǵy bastalady jáne siz keıbir jeńildetý joldarymen tynys ala alasyz. Óıtkeni, júktiliktiń 28-shi aptasynda dúnıege kelgen sábıler keıingi fızıkalyq jáne nevrologııalyq asqynýlarsyz ómir súrýdiń 90% derlik múmkindigine ıe. Bul kezeńde uryqtyń uzyndyǵy 25 sm, al salmaǵy - shamamen 1000 gramm bolady.\r\n\r\nUryqtyń kózderi jetkilikti damıdy; olarda nerv kletkalarynyń jınalatyn torlary bolady, olardy -  kórý taıaqshalary jáne qutysha dep ataıdy. Kórý taıaqshalary, álsiz jaryqta  kórýdi, kolbochkalar tústi ajyratýdy qamtamassyz etedi. Osylaısha, bolashaq náreste osy keziniń  ózinde, ananyń qursaǵynda, jatryq túspeıtin bolsa da, sábı tústi aıyryp, túrli jaryqtyń áserin sezinedi. \r\n\r\nEń qyzyǵy, uryqtyń kózderi qońyr nemese kók bolady. Alaıda, kózdiń túsi (ásirese kók) týylǵannan keıingi ózgeristerge beıim keledi, óıtkeni kózdiń pıgmentatsııasy syrtqy jaryq áserinen paıda bolady.\r\n\r\nJúktiliktiń jıyrma toǵyzynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nOsy kezeńde teri astyndaǵy maıly tinderdiń belsendi jınaqtalýynan bastap, uryqtyń ájimderi tegisteledi. Maıly tinder ósip kele jatqan allodalar úshin mańyzdy energııa kózi bolyp tabylady, sondaı-aq týylǵannan keıin qajetti dene temperatýrasyn saqtaýǵa kómektesedi. Týǵanǵa deıin dene temperatýrasyn saqtaý fýnktsııasy balanyń jolasy arqyly júzege asyrylady, sonyń kómegimen uryqtyń temperatýrasy týǵanǵa deıin, jetkilikti mólsherde  joǵary bolady.\r\n\r\nUryqtyń súıekteri tolyǵymen damıdy, biraq olar birshama ıkemdi bola bataıdy jáne qataıady. Bolashaq bala belsendi dem alýǵa qabiletti, biraq ol,  týylǵansha tynystamaıdy ókpemen. 29-shy aptada bala kóz jasyn bólip, jylaı alady. Sondaı-aq, kishkentaı akrobat bolyp, anasynyń qursaǵynda ábden aýdarylyp-tóńkeriledi.\r\n \r\nJúktiliktiń  otyzynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nOsy kezeńde uryqtyń uzyndyǵy 27 sm, al salmaǵy - 1300 gramm, al kórý jáne estý fýnktsııalaryn belsendi damıdy. Atap aıtqanda, bala jaryqty ajyrata alǵandyqtan kózderin jypylyqtata alady, jáne qulaǵy qatty-báseń dybysty jaqsy ajyratyp, estıdi. Bul bolashaq balaǵa ártúrli daýystardy jaqsy qabyldaýǵa jáne bolashaq ananyń áninen rahat alýyna múmkindik beredi. Uryqtaǵy qan kletkalary negizinen súıekpen baılanysady.\r\n\r\nDegenmen, uryq áli de ottegimen qamtamasyz etilmese de,  ókpesi zat almasýynda belsendi ról atqarady. Uryqtyń ókpeleri amnıottyq suıyqtyqtan ózgeshe arnaıy suıyqtyqqa toltyrylǵan. Bul suıyqtyq bolashaqta  bala týǵannan keıin alǵashqy demin alýǵa daıyndyq úshin ókpeden bosatylýǵa yńǵaılanady.\r\n\r\nJúktiliktiń otyz birinshi aptasy\r\n\r\nJúktiliktiń 31-shi aptasynda uryqtyń tynys alý jıiligi jańa týǵan nárestediń qajetti jıiliktiń tynys alý 30-40% quraıdy. Súıekteri qataıa túsedi. Uryqtyń súıegi jetkilikti damý úshin, bolashaq anasy súıektiń negizgi qurylym materııaly bolyp tabylatyn kaltsııdi jetkilikti mólsherde qabyldaýy qajet. Kaltsıı sút ónimderinde, ásirese, qyshqyl sút ónimderinde molynan kezdesedi. Bul kezeńde mı da qarqyndy damıdy. Osy ýaqytynan bastap týylǵanǵa deıin uryq mıynyń salmaǵy eki esege artady.\r\n\r\nJúktiliktiń 31-shi aptasynda (uryqtanǵannan  keıingi 29-shy aptada) bolashaq urpaqta, aldaǵy ómirine belsendi daıyndyq júrip jatady, sebebi uryqtyń jynystyq belgileri barǵan saıyn arta túsedi. Eger bala ul bolsa, onda onyń jumyrtqasa shap jaqqa jyljıdy, sol jerde umaǵa ornyǵady. Eger qyz bolsa, onda uryqtyń klıtory tolyqtaı ózgeriske enedi. Sonymen qatar, jynys músheleriniń qalyptasýyna yqpal etetin steroıd sııaqty gormondardy shyǵarýǵa qabiletti búırek ústi bezderiniń endokrındik bezderi damıdy.\r\n\r\nJúktiliktiń otyz ekinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBosanýǵa  áli erte bolsa  da, uryq aǵzasy syrtqa shyǵýǵa belsendi daıyndalady. Qyzyl qan kletkalary (erıtrotsıtter) súıek kemigin tolyq shyǵarady. Túkti jabyndylar  joǵala bastaıdy, sonymen qatar basta shash ósedi.\r\n\r\nUryqtyń uzyndyǵy 28 sm, salmaǵy - 1700 gramm bolady. Uryq ósip kele jatqanda, jatyrdyń ishki keńistigi barynsha shektele túsedi. Osy sebepti uryq qursaqty aıaǵymen ıteredi,  áli de burynǵydaı yńǵaıly jatý úshin. Osy sátte aıaq saýsaqtary anyq erekshelene bastaıdy. \r\n\r\nJúktiliktiń otyz úshinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBul kezeńde uryqtyń bet álpeti aıqyn bolady, kirpikteri jáne qastary paıda bolady. Ol endi jańa týylǵan balaǵa uqsaı bastaıdy. Mıdyń aınalymy ulǵaıa túsedi, sonymen birge onyń fýnktsııalary da damyp keledi. Kórý, ıis sezý, estý fýnktsııasy, sóıleý jáne jaıaý júrý úshin jaýapty mı ortalyqtary damı beredi. Jady jáne qııal sııaqty kúrdeli fýnktsııalar damymaǵanymen, mıy tynys yrǵaǵyn, as qorytý organdarynyń jumys istemeıtin fýnktsııasyn jáne aǵzadan shyqqannan keıin óte mańyzdy bolyp tabylatyn dene temperatýrasyn basqara alady.\r\n\r\nUryq súıekteri qataıýyn jalǵastyra beredi. Bastyń súıegi -  jetkilikti túrde qalyptasyp úlgermeıdi. Uryqtyń súıekteri bir-birimen baılanysy joq bes jalpaq súıekten quralady. Bas súıeginiń mundaı qurylysy bosanǵanda arna arqyly ótý kezinde ıkemdi bolý úshin mańyzdy - bul dıametri birshama qysqarady jáne uzarady, sodan keıin týylǵannan keıin dóńgelengen pishinge keledi.  Jańa týylǵan náresteniń basynyń dál joǵarǵy jaǵynda «eńbegi» dep atalatyn jumsaq aımaq ornalasqan. Ádette týǵannan keıin bir jyl ishinde ol «qataıady».\r\n\r\nJúktiliktiń otyz tórtinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nUryqtyń qozǵalysy áli de baıqalmaǵanymen, 34-shi aptada onyń ólshemderi óte áserli bolady: uzyndyǵy 30 sm, salmaǵy 2100 gramm. Jatyrda oǵan arnalǵan keńistik azaıady. Bolashaq náreste ter jáne basqa dene suıyqtyqtary bar amnıottyq suıyqtyqqa enetin nesep shyǵarýdy bastaıdy. Baqytymyzǵa oraı, uryqtyń zári zalalsyzdandyrylǵan. Jáne de, amnıottyq suıyqtyq 3 saǵat saıyn tolyǵymen jańartylyp otyrady. Tyrnaqtary tolyq jetilip bolady, bolashaq náreste tipti ózin syryp tastaýy da múmkin.\r\n\r\nOsy kezeńde uryq  bosanýǵa daıyn  kúıge yńǵaılanady - basy tómenge baǵyttalady. Júkti áıel jatyr moınyna birneshe ret qysym sezinedi. Eger bosaný júktiliktiń 34-shi aptasynda oryn alsa, jańa týǵan náreste tiri qalý úshin aıtarlyqtaı múmkindikter bar, óıtkeni bul damý  kezeńinde ókpe men ımmýndyq júıe tolyǵymen qalyptasady bolady.\r\n\r\nJúktiliktiń otyz besinshi aptasy\r\n\r\nBolashaq balanyń endigi basty mindeti - múmkindiginshe kóp salmaqty jınaý (joly bolǵysh!). Osy sońǵy apta ishinde ishtegi ómirinde, ol aptasyna 400-500 gramm qosady. Uryqta jınalatyn maıly tinderdiń eki túri bar. Birinshi tıp - qońyr maı dep atalady. Bul jalpy maıdyń tek 5 paıyzyn quraıdy, biraq ol kóp mólsherde energııa óndirýge jaýapty, ataýy -  mıtohondrııa. Olar náresteniń qalypty temperatýrasynyń saqtalýyn qamtamasyz etedi, ony salqyndaýdan qorǵap turady. Ádette qońyr maı bolashaq náresteniń jáne jańa týylǵan balanyń arqasyna jáne ıyǵyna jınalady. Maıly tinderdiń taǵy bir túri aq maı dep atalady. Onyń arqasynda, sábı tompaq kórinedi, ásirese beti, qoldary men aıaqtary tolysady. Balalar óse kele boıyndaǵy osy maılardy joǵaltady.\r\n\r\nUryqtyń terisi arnaýly jaǵyndylarmen  jabylady. Ol  uryqtyń názik terisin qorǵaıtyn dymqyldatatyn qural retinde qoldanylady. Sonymen qatar, bul jaǵyndy uryqtyń  týý  arnasymen júrgende kómek beredi.\r\n\r\nJúktiliktiń otyz altynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nOsy kezeńde uryqtyń terisin jaýyp turaty tunbany barynsha joǵaltady. Maıly tinniń jınalýynan onyń betteri tompııa bastaıdy, sondaı-aq bulshyqetteri damıdy, ol onyń bolashaqta sorý fýnktsııasy úshin qajet, jańa týylǵan sábı úshin eń mańyzdy nárse – onyń qoregi, al qorek balaǵa emshek súti arqyly beriledi.\r\n\r\nBir belgili nárse, bolashaq ananyń paıdalanatyn qoregi, belgili bir kezeńge deıin bolashaq  balanyń dámdik talǵamyna áser etedi. Sondyqtan, tamaqqa talǵammen qaraý kerek, ásirese, júktiliktiń sońǵy aptalarynda dıetany ustaný mańyzdy.\r\n \r\nJúktiliktiń otyz jetinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nEger bala osy aptada dúnıege kelse, onda ol ýaqytynda týyldy dep esepteledi. Salmaǵy 2500 gramm. Bul ýaqytta bolashaq náresteniń jylynýyn qamtamasyz etetin maıly tinderin jetkilikti mólsherde jınaıdy. Onyń ishki organdary derbes jumys isteı alady. Bul kezeńde ol bosanýǵa daıyn pozıtsııaǵa aýysady -  basyn tómengi jaqqa baǵyttaıdy.\r\n\r\nBolashaq bala  jaqsy estıdi jáne daýystardy bilip, tanı alady. Sondyqtan týylǵannan keıin  ózi úırengen daýystaryna mán bere alady. Ol sonymen qatar ishtegi kezeńde  estigen ándi tanı alady. Bir qyzyǵy, jańa týǵan náreste áli kúnge deıin jasy kelgende daýystap oqylǵan mátinderdi tanyp, olardy jańa málimetterden aıyra alady.\r\n\r\nJúktiliktiń otyz segizinshi aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nBalanyń týylatyn kúnin naqty boljaý óte qıyn. Dáriger akýsher-gınekolog shamamen ýaqytyn anyqtap kórýi múmkin. Ádette 95% jaǵdaıda bosaný ýaqyty 2 apta buryn nemese 2 apta ótkennen keıin oryn alyp jatady.\r\n\r\nBir tań qalarlyq nárse, bala týylǵannan keıin, 9 aı boıy, eshqashan bilip, estip kórmegen  aýamen dem ala bastaıdy. Uryqtyń boıynda júrek jumys istep turǵanyna qaramastan jáne ókpede qan tamyrlarynyń bolsa da, qannyń bir tamshysy da ókpege kirmeıdi. Ókpedegi qan  alǵashqy demnen keıin, arterııalyq qysymmen iske qosylady, sodan ókpedegi qan aınalymyn bastaıdy.  Sonymen qatar, balanyń boıyndaǵy bosanǵanǵa deıingi qamtamassyz etken barlyq qantamyrlar bir ýaqytta jabyla qalady.\r\n\r\nTynys alýǵa  jaýap beretin mı ortalyǵy dıafragmadaǵy bulshyqetter jıyrylý úshin belgi bere basstaıdy, sodan keıin keýde qýysy keńeıe túsedi. Bul protsester kúrdeli túrde úılestiriledi, jáne bolashaq balanyń ómir esigin ashqanynda qalypty tynys alýyna múmkindik týǵyzady.\r\n\r\nJúktiliktiń otyz toǵyzynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nEger osy ýaqytqa deıin bolashaq náreste az qozǵalsa - bul jaı ǵana qozǵalý úshin oryn jetkiliksiz bolǵandyqtan ǵana. Osy kezeńdegi uryqtyń salmaǵy orta eseppen shamamen 3200 gramm, biraq salmaǵy ádette kóptegen bolashaq nárestelerde aıtarlyqtaı erekshelenedi. Túkti túbitter túgeldeı derlik joǵalady, biraq ádette arqa men ıyǵynda qalaýy da múmkin. Ul balalardyń jumalaǵy, umaǵa tolyǵymen ornyǵady, qyzdarda qynapshaq jetilip bolady. Balanyń joldasy sábı  týǵannan keıin 6 aı boıy bakterııalar men vırýstardan qorǵaıtyn antıdenelermen qamtamasyz etedi.\r\n\r\nJúktiliktiń sońynda náresteniń mıynyń ólshemi onyń túpkilikti mólsheriniń tórtten birin quraıdy. Ol shamamen 100 mıllıard neıronnan turady – negizgi bóligi nerv jasýshalary. Bul nerv kletkalarynyń sońǵy jıyntyǵy, olardyń sany budan keıin kóbeıe bermeıdi. Mıdyń neırony dene músheleriniń ártúrli bólikterinde ornalasqan 200 myń nervtik jasýshamen júıke talshyqtary arqyly aǵzanyń keń aýqymdy jelisin quryp, onyń negizgi fýnktsııalaryn úılestirýdi qamtamasyz etedi.\r\n\r\nJúktiliktiń qyrqynshy aptasy\r\n\r\n\r\n\r\nEger náreste áli týylmaǵan bolsa, endi ol tym jaqyn arada ómirge keledi. Fızıkalyq sezim men tájirıbedegi júktilik áıeldiń ómirindegi tańǵajaıyp kezeń bolýy múmkin. Bolashaq náreste týraly da aıtýǵa bolady. 9 aı boıy ol jyly kúıde bolǵanyn jáne suıyqtyqqa batyrylǵanyn elestetip kórińizshi. Kútpegen jerden, munyń bári joǵalady, óıtkeni uryqtyń buzylýy jáne amnıottyq suıyqtyq aǵyp ketedi. Mıdyń gormonyn oksıtotsınmen yntalandyratyn jatyr taryla bastaıdy. Sonymen qatar, jatyr moıny keńeıedi. Jatyrdyń tarylýynan  uryqtyń denesin qysylyp, ony jatyrdan syrtqa ıteredi.\r\n\r\nBiraz ýaqyttan keıin náreste ózi múldem bilmeıtin, jańa ortaǵa túsedi. Al barlyq músheleri - asqazan, ishek, baýyr, búırekter tez arada iske qosylýy kerek bolady. Qan aǵyny óz jolyn ózgertýi kerek, bul ókpege kirip, ony syrtqy aýadan keletin ottegimen qamtamasyz etýi kerek. Nerv júıesi ásirese, kórý arqyly syrttan keletin, úlken aqparat aǵynyn ıgere bastaıdy. Aýa tuńǵysh ret  ókpege aıaq basady,  náreste «shyrrr» etip jylaıdy – mine osymen jańa bir ómir bastaldy. Anany  quttyqtaýǵa bolady - SIZ keremet erlik jasadyńyz!\r\n \r\n\r\nTegter:\r\n\r\njúktilik\r\njúktilik kezeńderi\r\nuryq\r\ngınekologııa\r\nana bolý    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1340,'article','115','Целиакия','kz','2018-07-17 07:48:38','2018-07-17 07:31:00','Целиакия  ауруы - тамаққа глютенді қолдану барысында асқорыту жүйесіндегі аш ішектің бұзылуымен сипатталады. Глютен – ақуызда, бидай мен арпаның құрамында болады. Целиакиямен ауыратын адамдар үшін глютен «у» болып саналады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=115',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ц','Целиакия','y','   Целиакия Целиакия  ауруы - тамаққа глютенді қолдану барысында асқорыту жүйесіндегі аш ішектің бұзылуымен сипатталады. Глютен – ақуызда, бидай мен арпаның құрамында болады. Целиакиямен ауыратын адамдар үшін глютен «у» болып саналады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЦелиакия деген не\r\n\r\nЦелиакия  ауруы - тамаққа глютенді қолдану барысында асқорыту жүйесіндегі аш ішектің бұзылуымен сипатталады. Глютен – ақуызда, бидай мен арпаның құрамында болады. Целиакиямен ауыратын адамдар үшін глютен «у» болып саналады.\r\n\r\n \r\n\r\nАсқорту жүйесі ағзалары \r\n\r\n \r\nЦелиакияссы бар адамдардың ағзасына глютен  қалай әсер етеді?\r\n\r\nЦелиакиясы бар адамдарда глютен, адамның өзінің аш ішегі ағзаларына қарсы аутоиммунды реакция жібереді. Ол аш ішекті зақымдайды да, ішілген қоректік заттардың аш ішекке сіңірілуіне кедергі жасайды. Бұл жайт орын алғандай ағзаңыз кальций, ақуыз, көмірсулар, май сияқты қажетті дәрумендермен қоректене алмай қалады. Ал бұл дәрумендерсіз ағза дұрыс жұмыс істей алмайды.\r\n\r\nЦелиакияның симптомдары қалай болады?\r\nЦелиакция көптеген симптомдармен дамиды, сондай-ақ бұл аурудың симптомдары уақыт өте келе ауысып тұрады немесе мүлдем жоғалып кетеді. Жалпы ол мынадай симптомдармен белгі береді:\r\n\r\n•	Целиакциямен ауыратын жас балаларда көп кездесетін симптомдар, алғашқыда асқорту жүйесінің бұзылуымен сипатталады. Асқазан ауырады, құсады, іші өтеді(тіпті нәжісіне қан араласуы мүмкін), іші қатады, сондай-ақ, өз қатарлыларымен салыстырғанда бойы мен салмағы өспей қалады. Бала тітіркенгіш, кірпиаз, әсершіл болып кетуі мүмкін. Егер балаға дұрыс қорек жетіспесе, оның іші үлкейіп, бұлшық еттері мен сандары жіңішкеріп кетеді. Көптеген целиакциямен ауыратын балаларда артық салмақ пайда болып, семіздік басып кетуі де мүмкін.\r\n•	Целиакциямен ауыратын жас өспірімдерде іш өту мен іш қату пайда болады. Қысқа мерзімді. Кеш жыныстық жетілу кезеңі секілді симптомдары білінуі мүмкін. Сондай-ақ, целиакция шаш түсу (ошақты алопеция) немесе тіс ауруы секілді жағдайлармен мазалауы мүмкін.\r\n•	Ересектерде асқорыту жүйесінің бұзылу симптомы сирек кездеседі.  Бірақ оның орнына, жалпы қалжырау, шаршау, сүйектердің ауруы немесе буындардың солқылауы, тітіркенгіштік, мазасыздық, күйзеліс, сондай-ақ әйелдерде етеккір циклінің бұзылысы пайда болады. Кейбір жағдайларда, іш өту мен іш қату мазалуы мүмкін.\r\n•	Целиакциясы бар  ересек адамдарда отеопороз (сүйектегі кальцидің жоғалуы) және анеми жиі кездесіп жатады. Остеопороздың симптомдары кешкі сүйек ауруымен сипатталады. \r\n•	Сүт қантын пайдалана алмайды (сүтті тағамдарды қайната алмайды) бұл симптом барлық жастағы науқастарда кездеседі.\r\n•	Герпетиформдық дерматит (тріде қышытатын көлдіреулер пайда болады ) және ауыз қуысының уылуы целиакциямен ауыратын барлық науқастарда болатын симптомдар.\r\n\r\nМен целикацияға қалай шалдықтым?\r\nДәрігерлер мен ғалымдар целиакцияның нақты неден пайда болатынын білмейді. Алайда бұл ауру төмендегідей жағдайлардан көптеп кездеседі екен.\r\n•	Егер жанұяңызда 1 адамда целиакция болса,  әулеттеріңіздегі басқа да әр 10 адамның бірінде болса бұл ауру орын алуы мүмкін.\r\n•	Бұл аутоиммунды ауру кезінде, диабеттің 1 түрі, ревматойдты артрит, аутоиммунды тиреоидит немесе гепатит, Аддисон ауруы немесе Шегрен синдромы орын алуы мүмкін.\r\n•	Генетикалық бұзылыс кезінде Дауна синдромы мен Тернер синдромы кезінде де пайда болуы ғажап емес.\r\nЦелиакция барлық уақытта бірден пайда бола салмайды. Кейбір уақыттардың ішінде ауру симтомсыз дами береді. Ауруды өршітерін факторларға: күйзеліс, физикалық жарақат, инфекция, босану немесе жедел жағдайлар жатады.\r\n\r\nЕгер мен целиакиямен ауырсам, оның белгілерін қалай байқаймын?\r\nАуруды анықтау үшін дәрігер қан талдамасын алуы мүмкін. Егер сіз өзіңізде целиакция бар деп күмәндансаңыз дәрігермен кеңесіп көріңіз. Талдама тапсырғанша құрамында глютені бар ұнды тағамдарды бірден доғарып тастамаңыз, алдымен талдама нәтижесін тексеріп алған жөн. \r\nЕгер сіздің қан талдамаңыздың қорытындысында целикация болмаса, ішектің биопсиясына диагноз қойылуы мүмкін (жіңішке түтікшенің көмегімен аш ішектің тінінен азғантай бөлік алынады) немесе герпетиформдық дерметитке диагноз қояды (терідегі бөртпенің түрін анықтау үшін ).\r\n\r\nЦелиакция  - ауыр дерт. Қалай мен оны бақылай аламын?\r\nЦелиакция – ауыр дерт. Қуанышқа орай сіз глютенсіз диетаны сақтай отырып, целиакцияны бақылай аласыз. Яғни, ендіге өмір бойы құрамында глютені жоқ  тағамдарды пайдалануыңыз керек. Диетаны сақтау арқылы аурудың салдарынан зақымдданған жерлеріңізді қайта қалпына келтіруге де болады, әрі өз-өзіңізді жақсы сезінуге де мүмкіндік жасауға болады. Бірақ ішектің рациондық зақымданған бұзылысы қайта мазалауы мүмкін, тіпті сіз бірден өзіңізді нашар сезінбесеңізде.\r\n\r\nГлютенсіз диетаны сақтап жүрген адамдар, құрамында бидай, арпа, қара бидай, үшқұлақ, сондай-ақ нанның көптеген сорттары, макарондық өнімдер бар азық-түліктен аулақ жүргені дұрыс.  Күріш, жүгері, сулы, алабота, қара құмық, тары сияқты өнімдерде глютен болмайды. Кейбір науқастар құрамында глютен бер деп, сұлыны да қолданбайды екен. Кейбір дәрі өндіретін өндіріс орындарында лютенді пайдаланады, сондықтан жаңа дәрілерді қолданарда дәрігермен кеңесіңіз.\r\n\r\nБастапқыда глютенсіз диетаны ұстау қиынға соғады. Сол үшін өзіңіз және жанұяңыздағы адамдар құрамында глютені бар азық-түліктен қажетті уақытта бас тартқан дұрыс.  Тағамдардың құрамында глютен бар-жоқтығын білу үшін, алған азығыңыздың жапсырма қағазын мұқият оқып алғаныңыз дұрыс. Сіз дүкеннен азық-түлік алатын кезде абайлағаныңыз жөн, немесе үйден басқа жерде тамақтанатын кезде де ішер асыңызға жақсылап мән бергеніңіз абзал. Және де сіз тамақ дайындағанда кейбір құрамында ұн бар рецептерден бас тартуыңызға тура келеді.\r\n\r\nЦелиакиямен ауыратындар үшін қандай ресурстар бар?\r\nГлютенсіз өмір сүру үшін арнайы рецептер мен кеңестер  жазылған  көптеген кітаптар, веб-сайттар бар.\r\nСондай-ақ диетологпен кеңессеңіз де сізге пайдалы болмақ. Дәрігер-диетолог сізге рациондағы қандай азықтардан аулуқ болу керектігін, сыртқы жапсырма қағазын оқуғанда неге баса назар аудуру керектігін, қандай тағамдарды қолдануды тежеу керектігін, және сізге нені жеген тиімді екендігін айтып, түсіндіріп  береді.  Азықты іріктеп алу үшін  диетологтан көмек сұрасаңыз болады.\r\n\r\nМенде целиакия болмаса, глютенді сезіне алам ба?\r\nИә, сіз ағзаңыздағы иммун жүйеңізде глютенге әсер болмаса да, оған сезімтал бола аласыз. Глютенге сезімталдық симптомы целиакция кезінен қарағанда жеңіл дамиды, және аглютенді диетаны сақтау кезінде өтеді. Глютеньге сезімталдық симптомы болған жағдайда, не болатыны жайында дәрігермен жақсылап ақылдасып алыңыз.\r\n\r\nСіздің дәрігерге қоя алатын сұрақтарыңыз\r\n•	Менің анам целиакциямен ауырады. Менде бұл ауруға шалдығу қауіп бар ма?\r\n•	Мен целиакциямен ауырамын. Менің  балаларымда осы ауруға шалдығу қаупі бар ма?\r\n•	Целиакцияның симптомдары қандай болады және ол ас қорту жүйесіндегі  басқа проблемалардан қалай ерекшеленеді?\r\n•	Целиакция денсаулықтың басқа да мәселелерінің белгісі болып табыла ма? Демек бұл менде денсаулығыма байланысты басқа да проблемалар бар деген сөз бе?\r\n•	Целиакцияны емдеуге бола ма?\r\n\r\nБалалардың салмағына байланысты мәселелер (ерлерде/әйелдерде)\r\nБалалардың іш өтуі (ерлер/әйелде)\r\n\r\nТегтер: \r\nағзаның глютенге төзе алмауы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1341,'article','524','Гастрит','kz','2018-09-21 06:48:47','2018-09-21 06:08:00','Өңеш, асқазан, тоқ ішек және аш ішектердің барлығы бауыpдың, өт қабының және ұйқы безінің көмегімен ішке түскен асты айналдырып, қажет емес компоненттерді бөлшектеп, қалдық бөліп, шығарып жатады.\r\nГастрит - асқаазанның шырышты қабығының қабынуынан пайда болады. \r\nПайда бола салып, жылдам дамитын гастритті жедел гастрит дейді. Ал айлап, жылдап жалғаса ауыра беретін гастритті созылмалы гастрит деп атайды. \r\n','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=524',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Гастрит','y','   Гастрит Өңеш, асқазан, тоқ ішек және аш ішектердің барлығы бауыpдың, өт қабының және ұйқы безінің көмегімен ішке түскен асты айналдырып, қажет емес компоненттерді бөлшектеп, қалдық бөліп, шығарып жатады.\r\nГастрит - асқаазанның шырышты қабығының қабынуынан пайда болады. \r\nПайда бола салып, жылдам дамитын гастритті жедел гастрит дейді. Ал айлап, жылдап жалғаса ауыра беретін гастритті созылмалы гастрит деп атайды. \r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nАсқорыту жүйесі\r\n \r\nӨңеш, асқазан, тоқ ішек және аш ішектердің барлығы бауырдың, өт қабының және ұйқы безінің көмегімен ішке түскен асты айналдырып, қажет емес компоненттерді бөлшектеп, қалдық бөліп, шығарып жатады.\r\nГастрит - асқаазанның шырышты қабығының қабынуынан пайда болады. \r\nПайда бола салып, жылдам дамитын гастритті жедел гастрит дейді. Ал айлап, жылдап жалғаса ауыра беретін гастритті созылмалы гастрит деп атайды. \r\n\r\nСебептері\r\n\r\nГастриттің пайда болуына көптеп себеп болатын жайттар:\r\n•	Асперин, ибупрофен немесе напроксен секілді кейбір дәрі-дәрмектер;\r\n•	Алкогольдік ішімдіктер\r\n•	Асқазанның шырышты қабығына Helicobacter pylori инфекциялық бактериясы түскендіктен;\r\nАл сирек кездесетін себепті жағдайларға мыналар жатады:\r\n•	Аутоиммундық ауру (пернициоздық анемия сияқты);\r\n•	Кокаин қолдану;\r\n•	Қарылған немесе күйдірілген тамақтарды көп жеу;\r\n•	Шамадан тыс күйзеліс;\r\n•	Цитомегаловирус және қарапайым герпес (иммунитеті әлсіреген жандарда жиі кездесетін вирус)  секілді вирустық инфекциялар.\r\n\r\nАуыр, күрделі жарақаттар, күтпеген аурулар, бүйрек жеткіліксіздігін, өкпе айналымын реттеу үшін жасалған күрделі оталар гастриттің пайда болуына себепкер болады.\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nКөптеген адамарда гастрит симптомсыз дамиды.\r\nАл симптом кездесіп жатса, олар мынадай болады:\r\n•	Тәбеті жоғалады;\r\n•	Жүрегі айниды және құса береді;\r\nЕгер гастриттің салдарынан асқазанның шырышты қабығынан қан ағып жатса, мынадай симптомдар көрініс береді:\r\n•	Қара түсті нәжіс шығады;\r\n•	Қан құсады.\r\n\r\nДиагностикасы \r\nМынадай әдістермен диагностика жасалады:\r\n•	Анемияны анықтау үшін қанға жалпы талдама жүргізеді (ҚЖТ)\r\n•	Эндоскоптың (эзофагогастродуоденттік көшірме немесе ЭФГДС) көмегімен асқазанды тексеру;\r\n•	H. Pylori-ге тексеру жүргізу;\r\n•	Нәжісте жасырын тұрған қандарға талдама жасау (асқазаннан қан кетіп жатқан кезде)\r\n\r\nЕмделуі\r\nЕмдеу әдістері аурудың себептеріне байланысты жүргізіледі. Уақыт өте келе себептердің біразы жоғалып кетуі мүмкін.\r\n\r\nСіз алдымен гастриттің пайда болуына себеп болатын асперин, ибупрофен немесе басқа да дәрі-дәрмектерді қаблдауды тоқтатуыңыз керек.   Ішіп жүрген кез-келген дәрілеріңізді тоқтатпас бұрын дәрігеріңізбен ақылдасып алыңыз.\r\n\r\nСіз асқазанның қышқыл сөл бөлуін азайтатын мынадай дәрілерді қолдануыңыз мүмкін:\r\n•	Антацидтер\r\n•	Антагонистер Н2 рецептерімен: цементидин (Тагамет), ранитидин (Зантак) және т.б.\r\n•	Протондық помпа тежегіштері;\r\n•	Антацидтер Helicobacter pylori бактериаларымен астасқан созылмалы гастритке пайдаланылады.\r\n\r\nБолжамы \r\nБұл аурудың болжамы әдетте себептеріне байланысты қойылады, бірақ ол қанша дегенмен жағымдырақ.\r\n\r\nАсқыну қаупі\r\nҚан кетуі мүмкін және өкпенің асқынған ісігіне ұласып кетуі де ғажап емес.\r\n\r\nДәрігерге қашан тексерілу керек?\r\nМынадай симптомдар  бола басстағанда дәрігерге қаралыңыз:\r\n•	Асқазанның жоғарғы жағы  жиі ауыра бастағанда;\r\n•	Қара, шайыр түсті нәжіс шыға бастағанда;\r\n•	Түйір-түйір қан аралас құсық шыққанда.\r\n\r\nАлдын алу шаралары\r\nАсқазанның шырышты қабығын зақымдайтын асперин сияқты дәрілерді ұзақ уақыт қолданбаңыз, суық тиуге қарсы шамадан тыс ащы дәрілерді  немесе алкогольдік ішімдіктерді пайдаланбаңыз. \r\n\r\nДереккөз: https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001150.htm\r\nТегтер: \r\nгастрит деген не, \r\nгастриттің симптомдары, \r\nгастриттің себептері, \r\nгастриттің емделуі,  \r\nхеликобактер пилори, \r\nгастросскопия\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1342,'article','525','Балалардағы гастроэзофагеальды рефлюкс','kz','2018-09-21 06:51:56','2018-09-21 06:50:00','__\'\'Бұл қандай ауру? Гастроэзофагеальді рефлюкс\'\'__ асқазанға барған тағамды және асқазан шырынын өңеш арқылы кері шығару.\r\n\r\nКөптеген нәрестелер әдетте азықтың біраз бөлігін кекіріп тастайды. Айтқандай сау балалардың сүт қоспаларымен тамақтану кезінде көбірек кекіруі қалыпты жайт. Кейбір нәрестелер гастроэзофагеальді рефлюкске байланысты кекіруі мүмкін. Бұл әдетте азықтың өңешке қайта оралуына жол бермейтін бұлшықет целлюлозасының жетіспеушілігіне (өңеш сфинктеріне) байланысты.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=525',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Балалардағы','y','   Балалардағы гастроэзофагеальды рефлюкс __\'\'Бұл қандай ауру? Гастроэзофагеальді рефлюкс\'\'__ асқазанға барған тағамды және асқазан шырынын өңеш арқылы кері шығару.\r\n\r\nКөптеген нәрестелер әдетте азықтың біраз бөлігін кекіріп тастайды. Айтқандай сау балалардың сүт қоспаларымен тамақтану кезінде көбірек кекіруі қалыпты жайт. Кейбір нәрестелер гастроэзофагеальді рефлюкске байланысты кекіруі мүмкін. Бұл әдетте азықтың өңешке қайта оралуына жол бермейтін бұлшықет целлюлозасының жетіспеушілігіне (өңеш сфинктеріне) байланысты.\r\n Бұл қандай ауру? Гастроэзофагеальді рефлюкс асқазанға барған тағамды және асқазан шырынын өңеш арқылы кері шығару.\r\n\r\nКөптеген нәрестелер әдетте азықтың біраз бөлігін кекіріп тастайды. Айтқандай сау балалардың сүт қоспаларымен тамақтану кезінде көбірек кекіруі қалыпты жайт. Кейбір нәрестелер гастроэзофагеальді рефлюкске байланысты кекіруі мүмкін. Бұл әдетте азықтың өңешке қайта оралуына жол бермейтін бұлшықет целлюлозасының жетіспеушілігіне (өңеш сфинктеріне) байланысты.\r\n \r\nБалалардағы гастроэзофагеальды рефлюкс белгілері:\r\n\r\n•	Туылғаннан кейін алғашқы аптасында өте көп құсады;\r\n•	Құсу қарқындылығы өте жоғары сипатталады;\r\n•	Созылмалы жөтел пайда болып, ысқырықтанып тыныс алады;\r\n•	Периодтық түрде тыныс алуы тоқтап қалып тұрады;\r\n•	Баланың бойы баяу өсіп,  кеш дамиды;\r\n•	Мазасызданып,  жиі жылайды;\r\n•	Салмақ жоғалуы: рефлюксі бар нәрестелер құсудың немесе ас ішудегі қиындықтардың салдарынан салмағын жоғалтуы мүмкін.\r\nГастроэзофагеальды рефлюкс әдетте 6-12 ай ішінде жойылып кетеді.\r\nДегенмен, қиындықтар да туындауы мүмкін. Асқазандағы азық баланың аузына келгенде, демін тартып қалуы себепті тағам өкпеге кіріп қалуы мүмкін. Сиыр сүтіне аллергиясы бар ма, орталық жүйке жүйесінің ауруларының әсері ме, метаболикалық бұзылулардың салдары ма, әлде жұқпалы аурулардан ба, алдымен соны ажыратып алу керек.\r\n \r\nТегтер: \r\nбалалардағы Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруы дегеніміз не\r\nБалалардағы Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруының себептері, \r\nбалалардағы Гастроэзофагеальды рефлюкс ауруының белгілері, \r\nбалалардағы салмақ жоғалуы, \r\nбаланың мазасыздығы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1343,'article','645','Қабақ бұлшықеттерінің бұзылуы – птоз','kz','2018-11-15 08:44:07','2018-11-15 08:35:00','Бұл ауру  - птоз деп аталады.  Қабақың мезгілсіз түсіп кетуімен сипатталатын ауру.\r\n \r\nКөз – сфералық форманы көру мүшесі. Ол сұйықтыққа толы болады. Көздің сыртқы қабаттары – ағы (ақ қабықша) мен жанар. Олар қорғаушы қызметін атқарады. Көздің ортаңғы қабаты тамырлардан тұрады. Ал ең төменгі қабаты (қарашығы) жүйке жүйесінен, түс ажыратқыш түйсіктерден  тұрады. Сондай-ақ жанардың артында орналасқан көздің шатырша қабығы бар, ал оның ішкі жағындағы дөңгелек кішкентай қара – көздің қарашығы деп аталады. Оның артында хрустальді қабық бар – ол линза формасындағы эластикалық дене. Оның басты міндеті – түс ажыратқыштығы. Коньюктив – бұл көздің шырышты қабығы, ол көзді жауып тұратын терінің ішкі жағы.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=645',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қабақ','y','   Қабақ бұлшықеттерінің бұзылуы – птоз Бұл ауру  - птоз деп аталады.  Қабақың мезгілсіз түсіп кетуімен сипатталатын ауру.\r\n \r\nКөз – сфералық форманы көру мүшесі. Ол сұйықтыққа толы болады. Көздің сыртқы қабаттары – ағы (ақ қабықша) мен жанар. Олар қорғаушы қызметін атқарады. Көздің ортаңғы қабаты тамырлардан тұрады. Ал ең төменгі қабаты (қарашығы) жүйке жүйесінен, түс ажыратқыш түйсіктерден  тұрады. Сондай-ақ жанардың артында орналасқан көздің шатырша қабығы бар, ал оның ішкі жағындағы дөңгелек кішкентай қара – көздің қарашығы деп аталады. Оның артында хрустальді қабық бар – ол линза формасындағы эластикалық дене. Оның басты міндеті – түс ажыратқыштығы. Коньюктив – бұл көздің шырышты қабығы, ол көзді жауып тұратын терінің ішкі жағы.\r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nБұл ауру  - птоз деп аталады.  Қабақың мезгілсіз түсіп кетуімен сипатталатын ауру.\r\n \r\nКөз – сфералық форманы көру мүшесі. Ол сұйықтыққа толы болады. Көздің сыртқы қабаттары – ағы (ақ қабықша) мен жанар. Олар қорғаушы қызметін атқарады. Көздің ортаңғы қабаты тамырлардан тұрады. Ал ең төменгі қабаты (қарашығы) жүйке жүйесінен, түс ажыратқыш түйсіктерден  тұрады. Сондай-ақ жанардың артында орналасқан көздің шатырша қабығы бар, ал оның ішкі жағындағы дөңгелек кішкентай қара – көздің қарашығы деп аталады. Оның артында хрустальді қабық бар – ол линза формасындағы эластикалық дене. Оның басты міндеті – түс ажыратқыштығы. Коньюктив – бұл көздің шырышты қабығы, ол көзді жауып тұратын терінің ішкі жағы.   \r\n\r\nСебептері\r\nҮстіңгі қабақ птозының пайда болуының себептері:\r\n•	Көзді ашып-жұмуға демеу беретін  бұлшықеттердің әлсіреуі;\r\n•	Осы бұлшықеттерді игеріп тұратын жүйке жүйесінің зақымдануы;\r\n•	Көздің үстіңгі сыртқа терісінің салбырауы.\r\nҮстіңгі қабақтың түсіп кетуінің себептері:\r\n•	Кәріліктен;\r\n•	Тумысынан;\r\n•	Аурудың немесе жарақаттың салдарынан.\r\nПтоздың пайда болуына себеп болтын аурулар:\r\n•	Мидағы немесе басқа да ісіктердің әсері, жүйке жүйесі немесе бұлшық еттер зақымданған жағдайда;\r\n•	Қант диабеті\r\n•	Горнера синдромы (жүйке жүйесінің зақымдануынан болатын клиникалық синдром)\r\n•	Миастения\r\n•	Инсульт\r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Бір немесе екі қабақтың да түсіп кетуі;\r\n•	Көздің жасаурап тұруы;\r\n•	Көздің бұлдырап тұруы.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nҚабақтың өздігінен түсіп кетуінің себебін анықтау үшін  дәрігерлер тексеру жүргізеді.\r\nҚажетті тексерулер мыналар:\r\n•	Жарықты шамның көмегімен тексереді;\r\n•	Бұлшықет әлсіздігін тексереді;\r\n•	Көрудің өрісін зерттейді.\r\n\r\nЕмдеу\r\nЕгер ауру анықталса, оны дереу емдеу керек. Қабақ көбінесе қартайғанда түседі, мұны енді, «ауру» деп бағалай алмаймыз. \r\nҚабақты көтеру үшін жасалатын ота (қабақты жөндеу) қабақ бұлшықеттері әлсіреп, түсіп кеттек жағдайда жүргіледі.\r\n•	Жеңіл жағдайларда қабақтың сыртқы жағын жөндеу үшін ота жасалады;\r\n•	Көздің басқа дау ауыр жағдайларында ота жасалады;\r\n•	Балаларда «жалқау көз» деп аталатын амбилиопиидан пайда болған птозға да операция жасалады.\r\n\r\nБолжамы\r\nБолжам птоздың пайда болу себептеріне байланысты болады. Операция тек қабақтың сыртқы формасын қалпына келтіру үшін жасалады.\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nОфтльмолог (көз ауруларын емдеп, диагноз қоятын дәрігер) дәрігерге төмендегідей жағдайлар орын алса хабарласыңыз:\r\n•	Балаңыздың қабағы өздігінен түсе бастаса;\r\n•	Ересектердің қабағы өздігінен, жылдам өзгеріп бара жатса.\r\n\r\nСинонимдері\r\nПтоз\r\n\r\nТегтер: \r\nптоз\r\nжасаурау\r\nқабақтың түсуі\r\nқартаю\r\nптоздың себептері\r\nбалалардың қабақтарының түсіп кетуі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1344,'article','1323','Júkti áıelderdiń tań erteńgilik júrek aınýy','qz','2018-10-05 11:49:47','2018-10-05 11:48:00','Júktilik kezinde áıeldiń denesinde túziletin gormondardyń áserinen júırek aınýy paıda bolady. Júktiliktiń alǵashqy úsh aılyǵynda júırek aıný, qusý degen sııaqty jaǵymsyz jaıttar kezdesip jatady.  \r\n\r\nÁdette tań erteńgisin júrek aınyp turady, keıde kúndiz de, túnde de mundaı jaǵdaı oryn alýy múmkin. Jalpy  áıelderdiń kópshiligi  ekinshi úsh aılyǵynda mundaı jaǵymsyzdyqtan qutylady, al keıbireýleri bolsanǵanǵa deıin júregi aınyp, qusyp ábden qınalyp júredi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1323',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júkti','y','   Júkti áıelderdiń tań erteńgilik júrek aınýy Júktilik kezinde áıeldiń denesinde túziletin gormondardyń áserinen júırek aınýy paıda bolady. Júktiliktiń alǵashqy úsh aılyǵynda júırek aıný, qusý degen sııaqty jaǵymsyz jaıttar kezdesip jatady.  \r\n\r\nÁdette tań erteńgisin júrek aınyp turady, keıde kúndiz de, túnde de mundaı jaǵdaı oryn alýy múmkin. Jalpy  áıelderdiń kópshiligi  ekinshi úsh aılyǵynda mundaı jaǵymsyzdyqtan qutylady, al keıbireýleri bolsanǵanǵa deıin júregi aınyp, qusyp ábden qınalyp júredi.  Júktilik kezinde áıeldiń denesinde túziletin gormondardyń áserinen júırek aınýy paıda bolady. Júktiliktiń alǵashqy úsh aılyǵynda júırek aıný, qusý degen sııaqty jaǵymsyz jaıttar kezdesip jatady.  \r\n\r\nÁdette tań erteńgisin júrek aınyp turady, keıde kúndiz de, túnde de mundaı jaǵdaı oryn alýy múmkin. Jalpy  áıelderdiń kópshiligi  ekinshi úsh aılyǵynda mundaı jaǵymsyzdyqtan qutylady, al keıbireýleri bolsanǵanǵa deıin júregi aınyp, qusyp ábden qınalyp júredi. \r\n\r\nTań erteńgi júrek aınyǵanyn basý úshin úıde mynadaı em qoldanǵan jón:\r\n•	Ash qaryn júrmeı,  az mólsherde jıi-jıi qorektený kerek; \r\n•	Tańǵy asqa deıin (peshene) sııaqty qurǵaq, jeńil  taǵamdardy jep alý kerek;\r\n•	Suıyqtyqty kóp ishý kerek, biraq isinip ketýden santanǵan durys;\r\n•	Jemis-jıdekter men aǵýyzy mol, maılylyǵy tómen azyqtardy paıdalaný kerek;\r\n•	Júrek aınatatyn ashyǵan sút, kofe, tsıtrýsty shyryndardyń ısinen aýlaq júrgen duys.\r\n•	Jaqsylap dem alǵan jón.\r\n\r\nTegter: \r\n júktilik gormondary,  \r\njúrek aıný, \r\nqusý \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1345,'article','520','Адам папилломасының вирусы (АПВ) және жыныс мүшесіндегі сүйелдер (үшкір кондиломалар).','kz','2018-09-14 10:57:52','2018-09-14 10:36:00','Адам папилломасының вирусы (АПВ) – бұл сүйелдердің пайда болуына ықпал ететін кең таралған вирустар тобы. АПВ-ның жүзден астам түрі бар. Олардың көпшілігі қауіпсіз, тек 30-ға жуық түрі қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады. Олар әдетте, жыныстық ағзаларды зақымдайды, ол осы инфекциясы бар адаммен қатынаста болғанна жұғады. Олар қатерлі ісікті дамыту қаупі төмен (төмен онкогенді қауіп) және қатерлі ісікті дамыту қаупі жоғары (жоғары онкогенді қауіп) болып екіге бөлінеді. Төмен онкогенді қауіпі бар АПВ жыныс мүшесіндегі сүйелдердің шығуына себеп болады. Жоғары онкогенді қауіпі бар  АПВ қатерлі ісіктің, жатыр мойнының, сарпайдың, қынаптың және айналшықтың (анус) қатерлі ісіктерін тудыруы мүмкін. Ерлерде, жыныс мүшесі мен айналшықтың қатерлі ісігінің туындауына себеп болады.\r\nКөпшілік адамдарда АПВ жұққанда жыныстық аумақта сүйел пайда болады, кей біреулерде симптомдары болмауы да мүмкін. Сіздің  жеке дәрігеріңіз сүйелдерді емдеуі де немесе алып тастауы да мүмкін. Әйелдерде Папаниколау  жұғындысы бойынша - (Pap-test),  қатерлі ісікке шалдықтыратын жатыр мойнындағы өзгерістерді анықтауға болады.\r\nМүшеқапты  дұрыс қолдану АПВ-ның таралуын толық жоймаса да, жұғуын, таралуын едәуір азайтады. Вакцина егу АПВ кейбір түрлерінен қорғайды, оның ішінде, қатерлі ісікке апаратын түрлерінен де.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=520',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Адам','y','   Адам папилломасының вирусы (АПВ) және жыныс мүшесіндегі сүйелдер (үшкір кондиломалар). Адам папилломасының вирусы (АПВ) – бұл сүйелдердің пайда болуына ықпал ететін кең таралған вирустар тобы. АПВ-ның жүзден астам түрі бар. Олардың көпшілігі қауіпсіз, тек 30-ға жуық түрі қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады. Олар әдетте, жыныстық ағзаларды зақымдайды, ол осы инфекциясы бар адаммен қатынаста болғанна жұғады. Олар қатерлі ісікті дамыту қаупі төмен (төмен онкогенді қауіп) және қатерлі ісікті дамыту қаупі жоғары (жоғары онкогенді қауіп) болып екіге бөлінеді. Төмен онкогенді қауіпі бар АПВ жыныс мүшесіндегі сүйелдердің шығуына себеп болады. Жоғары онкогенді қауіпі бар  АПВ қатерлі ісіктің, жатыр мойнының, сарпайдың, қынаптың және айналшықтың (анус) қатерлі ісіктерін тудыруы мүмкін. Ерлерде, жыныс мүшесі мен айналшықтың қатерлі ісігінің туындауына себеп болады.\r\nКөпшілік адамдарда АПВ жұққанда жыныстық аумақта сүйел пайда болады, кей біреулерде симптомдары болмауы да мүмкін. Сіздің  жеке дәрігеріңіз сүйелдерді емдеуі де немесе алып тастауы да мүмкін. Әйелдерде Папаниколау  жұғындысы бойынша - (Pap-test),  қатерлі ісікке шалдықтыратын жатыр мойнындағы өзгерістерді анықтауға болады.\r\nМүшеқапты  дұрыс қолдану АПВ-ның таралуын толық жоймаса да, жұғуын, таралуын едәуір азайтады. Вакцина егу АПВ кейбір түрлерінен қорғайды, оның ішінде, қатерлі ісікке апаратын түрлерінен де.\r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nКіріспе\r\nАдам папилломасының вирусы (АПВ) – бұл сүйелдердің пайда болуына ықпал ететін кең таралған вирустар тобы. АПВ-ның жүзден астам түрі бар. Олардың көпшілігі қауіпсіз, тек 30-ға жуық түрі қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады. Олар әдетте, жыныстық ағзаларды зақымдайды, ол осы инфекциясы бар адаммен қатынаста болғанна жұғады. Олар қатерлі ісікті дамыту қаупі төмен (төмен онкогенді қауіп) және қатерлі ісікті дамыту қаупі жоғары (жоғары онкогенді қауіп) болып екіге бөлінеді. Төмен онкогенді қауіпі бар АПВ жыныс мүшесіндегі сүйелдердің шығуына себеп болады. Жоғары онкогенді қауіпі бар  АПВ қатерлі ісіктің, жатыр мойнының, сарпайдың, қынаптың және айналшықтың (анус) қатерлі ісіктерін тудыруы мүмкін. Ерлерде, жыныс мүшесі мен айналшықтың қатерлі ісігінің туындауына себеп болады.\r\nКөпшілік адамдарда АПВ жұққанда жыныстық аумақта сүйел пайда болады, кей біреулерде симптомдары болмауы да мүмкін. Сіздің  жеке дәрігеріңіз сүйелдерді емдеуі де немесе алып тастауы да мүмкін. Әйелдерде Папаниколау  жұғындысы бойынша - (Pap-test),  қатерлі ісікке шалдықтыратын жатыр мойнындағы өзгерістерді анықтауға болады.\r\nМүшеқапты  дұрыс қолдану АПВ-ның таралуын толық жоймаса да, жұғуын, таралуын едәуір азайтады. Вакцина егу АПВ кейбір түрлерінен қорғайды, оның ішінде, қатерлі ісікке апаратын түрлерінен де.\r\n \r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдер\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдер теріде және жыныс мүшесінің шырышты қабатында жұмсақ өспе болып көрінеді. Олар еркек жыныс мүшесінде, сарпайда, үрпіде, қынапта, жатыр мойнында, айналшықтың маңында және ішінде болуы мүмкін.\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйел – жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға жатады (ЖЖБИ).\r\n \r\nСебептері\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелді шығаратын вирус - адам папилломасының вирусы (АПВ) деп аталады. АПВ-ның 70-тен астам түрі бар. Олардың кейбірі жатыр мойнының өзгерістеріне, қатерлі ісігіне және айналшықтың қатерлі ісігіне апаруы мүмкін. Бұл жоғары онкогендік қауіпті АПВ.  АПВ-ның барлық түрлері жыныс мүшесіне шығатын сүйелге  себеп бола бермейді. АПВ-ның кейбір түрлері дененің басқа жеріндегі, мысалы, қолдағы сүйелдің шығуына себеп болуы мүмкін.\r\n\r\nБұл мақала жыныс мүшесіне шығанытын сүйелдерге қатысты.\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдер –жиі кездесетін ауру. Адамдардың көпшілігінде қандай да бір симптомдар болмайды. Әйелдерде жыныс мүшесіндегі сүйелдер  қынаптың  шырышты қабатына, қынап қабырғасына және жатыр мойнына таралуы мүмкін. Оларды арнайы диагностикалық шаралардың көмегінсіз анықтау қиын.\r\nАПВ туралы маңызды мәліметтер:\r\n• АПВ-инфекция бір адамнан келесіге жыныстық қатынаста жұғады. Байқаңыз сіз АПВ-ның симптомдарын білмей, оны басқаларға жұқтырып, таратып жүруіңіз мүмкін.\r\n• Жұқтырғаннан кейін, сізде   6 аптадан 6 айға дейін сүйелдер байқалмауы да мүмкін. Кейде оның алғашқы белгілері бірнеше жылдан соң байқалып жатады. \r\n• АПВ бар адаммен  жыныстық қатынасқа түскен кез-келген адамның жыныс мүшесіне сүйелдер жұға бермейді.\r\nАПВ жұқтыру немесе тарату қаупі келесі жағдайларда артады:\r\n• бірнеше адаммен жыныстық қатынаста болу;  \r\n• ретсіз жыныстық қатынас;\r\n• жыныстық қатынасты ерте жаста бастау;\r\n• ішімдік ішу және темекі шегу;\r\n• вирустық инфекция ұшық (герпес) сияқты  болуы мүмкін, ол ұзақ уақыт бойғы күйзеліс ұрындырады;\r\n• жүктілік\r\n• дәрі қабылдау салдарынан немесе ұзақ аурудан кейінгі иммунитеттің төмендеуі.\r\nБаланың жыныс мүшесінде сүйелдер болса, осы ауруға себеп болатындай жағдайды тексеріңіз,  біреу оны зорлап қоюы да мүмкін.\r\n \r\nСимптомдары\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдер кейде өте шағын болады, тіпті олар көзге де көрінбеуі мүмкін.\r\nСүйелдердің түрі келесідей болады:\r\n• жалпақ, тері түсті шеті көтеріңкі дақтар, \r\n• тері түзілістері, жоғарғы жағы түрлі-түсті қырыққабатқа ұқсас\r\n\r\nӘйелдерде жыныс мүшесіндегі сүйелдер былай анықталады:\r\n• Қынаптың немесе айналшықтың ішінде;\r\n• қынап  пен айналшықтың маңында\r\n• жатыр мойнында.\r\n\r\nЕрлерде үшкір кондиломалар былай анықталады:\r\n• Еркек жыныс мүшесінде\r\n• Ұмада\r\n• шап жақта\r\n• Бөкседе\r\n• айналшықтың ішінде немесе маңында.\r\n\r\nҮшкір  кондиломалар былай да кездесуі мүмкін:\r\n• ерінде\r\n• ауыз қуысында\r\n• тілде\r\n• көмейде.\r\n\r\nБасқа симптомдары сирек кездеседі, олар:\r\n• сүйел шоғырланған жерде жыныстық ағзалар ылғалданады;\r\n• қынаптан сұйықтық көп бөлінеді;\r\n• жыныстық мүшелері қыши береді;\r\n• жыныстық қатынас кезінде немесе одан кейін іншектен қан кетуі.\r\n \r\nДиагностика\r\nДиагнозды қою үшін дәрігер науқасты қарайды.\r\nӘйелдерде гинекологиялық  тексеруден өту керек. Көзге көрінбейтін сүйелдерді анықтау үшін  кольпоскопия қолданылады. Дәрігеріңіз тексеру кезінде сүйелдерді оңай табу үшін әлсіз сірке су қышқылының ерітіндісін қолданады.\r\nШырышты  қабат АПВ-мен зақымданғанда Папаниколау (Pap test) бойынша жұғындыны қолданған дұрыс болады. Егер Paptest нәтижесі бойынша  өзгерістер болса, өзгерістерді бақылау үшін осы тексеруді жиі өткізу қажет.\r\nДНҚ мен анализге талдау жасау АПВ-нің түрін анықтауға көмектеседі, мысалы: сізде вирустың қай түрі бар, ол қандай белгі береді,  айта кетерлігі, жатыр мойнының қатерлі ісігін жоғары онкогенді АПВ туындатуы мүмкін.\r\nМына талдаулар орындалуы мүмкін:\r\n• 30 жастан асқан әйелдерді скринингтік талдау ретінде\r\n• кез келген жастағы әйелдерде, Папаниколау (Paptest) бойынша жұғынды оң болса.\r\n \r\nЕмдеу\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдерді (үшкір кондиломалар) дәрігер емдеуі тиіс. Сүйелдердің басқа түрлерін емдейтін дәрілік препараттарды қолдануға болмайды. \r\nЕмдеуге кіреді:\r\n• дәрігердің кабинетінде зақымданған теріні өңдеу;\r\n• дәрігеріңіз тағайындаған дәрілермен үйде  аптасына бірнеше рет емделу.\r\nРецептуралық дәрілік препараттар:\r\n• Имиквимод (Алдара)\r\n• Подофиллин, Подофилокс(Кондилокс)\r\n• Үшхлорсірке қышқылы (ТУК)\r\n\r\nСүйелдерді хирургиялық жолмен де алып тастауға болады:\r\n• Криохирургиямен\r\n• Электрокаутеризациямен\r\n• Лазерлік жоюмен\r\n• Хирургиялық тілумен.\r\n\r\nЕгер сізде үшкір кондиломалар болса, жыныстық қатынас жасайтын барлық серіктестеріңіз дәрігерге көрінуі тиіс, сүйелдер болса, қажетті ем алуы керек. Симптомдар болмаса да, аурудың асқынуының және таралуының алдын алу үшін ем қабылдау қажет.\r\nЕмдеу курсынан кейін емдеудің әсерін тексеру үшін дәрігеріңізбен қайта кеңесіңіз.\r\nБұл аурумен ауырған әйелдер Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны кезең-кезеңімен  тапсырып, тұрақты тексеріліп тұруы қажет.  Егер серіктесінің жыныс мүшесіне сүйелдер қаптаса, осы тексеруден ұдайы өткені дұрыс.. Егер жатыр мойнында сүйел болса, Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны алғашқы емдеу курсынан кейін әр 3-6 ай сайын тапсыру қажет.\r\nАПВ жұқпасынан туындаған қатерлі ісік алды өзгерістері анықталған әйелдерге ұзақ уақыт емделу қажет болады.\r\n \r\nБолжамы\r\nКөптеген жыныстық қатынаста белсенді жас әйелдер АПВ жұқтырады. Көбінесе, АПВ өздігінше де кетеді.\r\nАПВ жұқтырған ерлердің көпшілігінде аурудың қандай да бір белгісі болмауы мүмкін. Дегенмен, олар кейде қазіргі немесе болашақ жыныстық қатынастағы серіктестеріне жұқтыруы мүмкін.\r\nТіпті үшкір кандиломадан емделгеннен кейін де, адам кейін басқаларды осы аурумен зақымдауы  мүмкін.\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\nАПВ кейбір түрлері жатыр мойнының және сыртқы жыныстық ағзалардың қатерлі ісігінің негізгі себебі болуы мүмкін.\r\nЖыныс мүшесіндегі сүйелдерді туындататын АПВ-ның түрлері,  жыныстық мүшенің, айналшықтың қатерлі ісігін туындататын түрлерінен өзгеше де болуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\nДәрігерге хабарласыңыз, егер:\r\n• қазіргі немесе бұрынғы серіктесіңізде кондиломалар болса.\r\n• сыртқы жыныстық мүшелерде көрінетін сүйелдер болса, қышу немесе қынаптан ауытқулы яки өтпелі қан кетуі болса. Есте сақтаңыз,   жыныс мүшесіндегі сүйелдер инфекция жұқтырған  серіктеспен қатынасқа түскеннен кейін бірнеше айдан бірнеше жылға дейін  көрініс бермеуі мүмкін.\r\n Баланың жыныс мүшесінде сүйелдер бар болса,  Папаниколау (Paptest) бойынша жұғындыны әйелдерге тек 21 жастан кейін ғана қолдануға болатынын ұмытпаңыз. \r\n\r\nАлдын алу\r\nЖыныс мүшеңізде сүйелдер болмағанын қаласаңыз, ондай сүйелі бар адаммен қатынаста болмаңыз. Сіз тек бір адаммен ғана жыныстық қатынас жасап жүрсеңіз, онда бұл сүйелдердің талау қаупі сейіледі.\r\nЕрлердің де, әйелдердің де мүшеқаптары толық қорғаныш емес.  Себебі, вирус немесе сүйел мүшенің түп жағында болуы мүмкін.  Бірақ, сіз бәрібір мүшеқаптарды қолдануыңыз керек,  себебі, олар АПВ және басқа ЖЖБИ жұқтыру қаупін азайтады. АПВ адамнан адамға сүйел немесе басқа көрінетін симптомдар болмаса да жұғады. Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау АПВ жұқтырудың алдын алуға көмектеседі.\r\nӘйелдердің жатыр мойны қатерлі ісігін туындататын АПВ-ның төрт түрінен қорғайтын екі түрлі вакцина бар.\r\nВакцинаның бірінші түрі үш рет егіледі. 9-26 жастағы қыздар мен әйелдерге арналған.  \r\nЕкінші түрі ұлдар мен ерлерді жыныс мүшесіне шығатын сүйелдерден қорғайды. Бұл вакцина да үш рет егіледі. 9-26 жастағы ұлдар мен ерлерге арналған.\r\nДәрігерден АПВ қарсы вакцинасы сізге жарамды болатындығы туралы сұраңыз.\r\n \r\nСинонимдері\r\nҮшкір кондиломалар; жыныстық мүшенің сүйелдері; адам папилломасының вирусы (ВПЧ); Венерологиялық сүйелдер; жыныстық жолмен берілетін аурулар - сүйелдер; ЖО-АПВ; АПВ кезіндегі төмен дисплазия; ТО-АПВ; АПВ кезіндегі жоғары дисплазия.\r\n \r\nSources: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/hpv.html\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000886.htm\r\n\r\nТегтер: \r\nҮшкір кондиомалар\r\nАдамдағы сүйел вирусы\r\nПапаниколау жұғындысы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1346,'article','572','Токсикоз','kz','2018-10-05 11:24:34','2018-10-05 11:22:00','__Токсикоз__ – адамды жайсыз сезіндіретін, біртүрлі  жағдай. Ол масаю сияқты, бірнеше уақытқа созылады. Жүкті әйелдерде токсикоз, олардың организмінде ұрықтың дамуы кезінде зиянды заттармен уланған жағдайда пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=572',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Токсикоз','y','   Токсикоз __Токсикоз__ – адамды жайсыз сезіндіретін, біртүрлі  жағдай. Ол масаю сияқты, бірнеше уақытқа созылады. Жүкті әйелдерде токсикоз, олардың организмінде ұрықтың дамуы кезінде зиянды заттармен уланған жағдайда пайда болады. Токсикоз – адамды жайсыз сезіндіретін, біртүрлі  жағдай. Ол масаю сияқты, бірнеше уақытқа созылады. Жүкті әйелдерде токсикоз, олардың организмінде ұрықтың дамуы кезінде зиянды заттармен уланған жағдайда пайда болады.\r\n\r\nЕрте токсикоз – әдетте ұрықтың пайда болуынан алғашқы 12 аптада жүктілерді мазалайды. Жүкті әйел әлсіздікке, сілекейдің көп бөлінуіне, тәбеттің жоғалуына, дәм сезімінің өзгеруіне шағымданады.\r\n\r\nТіпті бұл жағдайдан есеңгіреп қалуы да мүмкін. Ауыр жағдайы: күндіз де түнде де, шамамен 20-ға  дейін жететін құсу мазалауы мүмкін. Нәтижесінде организмде судың азаюы, сусыздану пайда болып, жүкті әйел кенеттен арықтайды. Оның терісі құрғайды және босайды, температурасы көтеріледі, пульсі жиілейді, қан қысымы төмендейді.\r\n\r\nКеш токсикоз – бұл өте қауіпті жағдай. Жүктіліктің 20 аптасынан бастап босанғанға дейінгі аралықты қамтиды. Жүкті әйелді бұл кезде құсу қатты мазаламайды, бірақ, ісіктер пайда болады; бірінші аяқта, сосын қолда, содан соң бетте пайда болады. Егер емделмесе ісік бүкіл денеге таралады. Сонымен қатар токсикозда қан қысымы 140/90 немесе одан да жоғары көтеріліп, тіпті дәрілермен төмен түсіруде қиындық туғызады. Сосын одан да жоғарлай береді. Кеш токсикозда дәрігерлер көмектеспесе,  науқастың  маңызды мүшелері зақымға ұшырауы мүмкін: бүйрек, өкпе, жүрек, ми. Бұл кезде жүкті әйелде бастың аурады, бас айналу, көз көруі нашарлауы, құлағында шуыл пайда болып, құсып, жүрегі айнып, іші  ауырсынады. Тіпті токсикозда жүктіліктің екінші жартысында эклампсия пайда болады. Экламсия пайда болғанда – қалтыраумен бірге, есті жоғалтуы да мүмкін. Мұндай естен танулар қатты дыбыстың, қатты жарықтың, болмаса қатты аурудың әсерінен де болады. Экламсия жүкті әйелді өлімге әкелетін ауыр бұзылыстың нәтижесі болып табылады. Өлімнің себебіне: миға қан құйылу, ентігіп тыныс алу, бүйректің дұрыс жұмыс жасамауынан болады. Бұл кезде сонымен қатар, ұрық жолдасының мерзімінен бұрын жарылуынан болуы мүмкін.\r\n\r\nЕмделуі\r\nЕрте токсикоз. Кез-келген токсикоздың болжамы жағымсыз келеді. Токсикоздың бірінші симптомдары пайда болғанда бірден дереу акушер-гинекологка барыңыз. Дер кезінде емделсе, қолайсыз жағдайлардың алдын алуға болады. Ерте токсикоз кезінде тамақты аз-аздан жиі ішіп тұру керек. Тағамды қатты ыстық күйінде жеуге  болмайды. Салмағыңызды тұрақты өлшеп тұрыңыз, егерде салмағыңыз жоғарлап немесе төмендейтін болса – бұл апаттық белгі болып табылады.  Жағымсыз жағдайларға қарамастан, жүктілікті сақтауға тырысыңыз, себебі келесі жүктілікте токсикоз қайталанып, ауыр формада болуы мүмкін.\r\n\r\nКеш токсикоз.Кеш токсикоздың емі ауруханада жүргізіледі. Төсектік режимді ұстанып, стрестік факторлардан  барынша аулақ болу керек. Жүкті әйел сұйықтықты көп ішіп,  тұзы шектелген диетаны сақтау керек. Қан қысымын төмендету үшін арнайы дәрілер қолданылады. Егер керек болған жағдайда ақуыз препараттарын күретамыр арқылы тамшылатып  енгізеді. Ауыр жағдайда, жүргізілген ем нәтижесіз болса, экламсияның алдын алу мақсатында – жүктілікті үзу керек.\r\n \r\nТегтер: \r\nПреэкламсия\r\nҚұсу\r\nЭкламсия\r\nЖүктілік\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1347,'article','1169','Akýstıkalyq nevrınoma (estý júıkesiniń nevrınomasy) ','qz','2018-08-08 05:46:51','2018-08-08 05:44:00','Akýstıkalyq  nevrınoma – mıdy qulaqpen jalǵastyratyn nervtiń baıaý ósetin isigi. Muny vestıbýlıarlyq-kohlaerlyq júıke dep ataıdy. Ol dál qulaqtyń artynda, mı bólsheginiń tómengi jaǵynda ornalasqan. Estý júıkesiniń nevrınomasy qaterli isikke jatpaıdy. Bul degenimiz, isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy. Degenmen, isiktiń úlkeıý satysyna baılanysty, basqa júıke júıeleriniń qyzmeti buzylýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1169',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Akýstıkalyq','y','   Akýstıkalyq nevrınoma (estý júıkesiniń nevrınomasy)  Akýstıkalyq  nevrınoma – mıdy qulaqpen jalǵastyratyn nervtiń baıaý ósetin isigi. Muny vestıbýlıarlyq-kohlaerlyq júıke dep ataıdy. Ol dál qulaqtyń artynda, mı bólsheginiń tómengi jaǵynda ornalasqan. Estý júıkesiniń nevrınomasy qaterli isikke jatpaıdy. Bul degenimiz, isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy. Degenmen, isiktiń úlkeıý satysyna baılanysty, basqa júıke júıeleriniń qyzmeti buzylýy múmkin. Akýstıkalyq  nevrınoma – mıdy qulaqpen jalǵastyratyn nervtiń baıaý ósetin isigi. Muny vestıbýlıarlyq-kohlaerlyq júıke dep ataıdy. Ol dál qulaqtyń artynda, mı bólsheginiń tómengi jaǵynda ornalasqan. Estý júıkesiniń nevrınomasy qaterli isikke jatpaıdy. Bul degenimiz, isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy. Degenmen, isiktiń úlkeıý satysyna baılanysty, basqa júıke júıeleriniń qyzmeti buzylýy múmkin.\r\nSebepteri\r\nAkýstıkalyq nevrınoma men 2 tıpti neırofıbromatoz (NF 2) sekildi genetıkalyq aýrýdyń arasynda baılanys bar. Akýstıkalyq nevrınomalar sırek kezdesedi.\r\n\r\nSımptomdary\r\nSımptomdary isiktiń ólshemine jáne ornalasýyna qaraı ózgeredi. Isik óte baıaý ósetindikten, kóbinese, sımptomdary 30 jastan asqanda ǵana biline bastaıdy.\r\nJıi kezdesetin belgileri:\r\n•	Tepe-teńdikti joǵaltý (vertıgo);\r\n•	Zaqymdanǵan qulaq jaǵymen estimeı qalý ;\r\n•	Zaqymdanǵan qulaqtaǵy shýyl (tınnıt).\r\nSırek kezdesetin belgileri:\r\n•	Sózdi durys túsine almaý;\r\n•	Bas aınalý;\r\n•	Bas aýyrýy;\r\n•	Tepe-teńdikti joǵaltý;\r\n•	Bettiń nemese qulaqtyń uıýy;\r\n•	Bet nemese qulaqtyń  aınalasy solqyldaıdy;\r\n•	Bet bulshyq eter álsizdenedi.\r\n\r\n Dıagnostıkasy\r\nEmdeýshi dáriger nevrologııalyq tekserýdiń, nemese nevrologııalyq testilerdiń negizinde akýstıkalyq nevrınomany sizdiń aýyrýyńyzdyń sıpattaryna qaraı, baıqaýy múmkin. Aýrý sıpattaryn bilgennen keıin, jıi dárigerdiń qaraýynda bolsańyz normadan tys aýytqýlar, asqynýlar bola qoımaıdy. \r\nKeıde mynadaı aýrý belgileri baıqalýy múmkin:\r\n•	Bettiń bir jaǵynda sezimtaldyq tómendeıdi;\r\n•	Bettiń asımmetrııasy;\r\n•	Júristiń qalypty bolmaýy.\r\nMıdy MRT-ǵa túsirý arqyly nevrınomany egjeı-tegjeıli anyqtaýǵa bolady.  Basqa da ádister arqly isiktiń bar ekenin, bas aınalýdyń sebepterin bilýge bolady: \r\n•	Estý qabletin tekserý (aýdıologııalyq tekserý)\r\n•	Tepe-teńdik pen úılesimdi zertteý (elektronıstagmografııa)\r\n•	Estý qabileti jáne mı dińgegi qyzmetin tekserý (týyndaǵan estý potentsıaldary)\r\nEmdeýi\r\nEmdeý sharalary naýqastyń jasy men jalpy den saýlyǵyna qaraı, isiktiń ólshemi men damý qarqynyna baılanysty qoldanylady.  Dárigermen birge isikti baqylaýyńyz qajet, isiktiń ósýiniń aldyn alý úshin sáýlelik emdeýdi qoldaný nemese ony alyp tastaý qajet.\r\nKóptegen akýstıkalyq nevrınomalar shaǵyn bolyp keledi jáne baıaý ósedi. Isiktiń ólshemi shaǵyn, sany  az bolsa, nemese sımptomdary bolmasa, qandaı da bir ózgeristerdiń paıda bolýyn baqylaý kerek, ásirese, bul egde jastaǵy naýqastarǵa qatysty. Udaıy MRT ótkizý qajet.\r\nEger emdelmese, keıbir akýstıkalyq nevrınomalar estýge jáne tepe-teńdik sezimine jaýap beretin nervterdiń zaqymdaýy múmkin. Olar bet aýmaǵyndaǵy bulshyq ettiń qımylyna, sezimtaldyqqa jaýap beretin nervterdi zaqymdaıdy. Isiktiń ólshemi úlken bolsa, mıda suıyqtyq jınalýy múmkin (gıdrotsefalııa), bul ómir úshin qaýipti jaǵdaı.\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalar kóbenese mynadaı jaǵdaılarda alynady:\r\n•	Isiktiń ólshemi úlken bolsa;\r\n•	Túrli sımptomdary bolatyn isikter\r\n•	Tez ósetin isikter\r\n•	Mıdy qysatyn isikter\r\nHırýrgııalyq emdeý isikti alyp tastaý úshin jáne basqa da nervterdi zaqymdaýdyń aldyn alý úshin qoldanylady. Jalpy  hırýrgııanyń aralasýy  estýdi qabiletin qalpyna keltirmeıdi.\r\nStereotaksıkalyq radıohırýrgııa kúshti rentgen sáýlelerin shaǵyn aýmaqqa túsirýge negizdelgen. Bul ádis – sáýlelik emdeýdiń bir túri, hırýrgııalyq shara emes. Ol bylaı qoldanylýy múmkin:\r\n•	Kesip alyp tastalýy qıyn  isikterdiń ósýin báseńdetý úshin nemese toqtatata turý úshin;\r\n•	Hırýrgııalyq jolmen emdelýge múmkindigi joq jandardyń, mysaly, egde jastaǵy adamdar nemese densaýlyǵynda kúrdeli máseleler bar naýqastardy emdeý úshin.\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalardy joıý kezinde, nervter zaqymdanyp, odan keıin, qulaq estimeı nemese bettiń bulshyq etteri álsirep qalyp jatady. Bul  isiktiń kóp mólsherde úlkeıip ketkendiginiń belgisi. \r\nBoljamy\r\nAkýstıkalyq  nevrınomalar – qaterli isik emes. Isik deneniń basqa bólikterine taralmaıdy (metastaz bermeıdi). Degenmen ósse, jáne mıdyń túrli qurylymyn qysýy múmkin. Shaǵyn, baıaý ósetin isikteri bar naýqastarǵa emdelý qajet emes. \r\nHırýrgııalyq nemese radıohırýrgııalyq emdeý estý júıesin qalpyna keltire almaıdy.\r\nAsqyný qaýpi\r\n•	Kóbinese, mıǵa ota jasaý kezinde isik tolyǵymen joıylady.\r\n•	Naýqastardyń kópshiliginde isiktiń ólshemi shaǵyn bolsa, operatsııadan keıin bettiń turaqty saldanýy bolmaıdy. Degenmen, shamamaen, adamdardyń birli jarymynda úlken isikti operatsııalyq jolmen alǵanda bettiń bulshyq etiniń álsizdigi paıda bolady.\r\n•	Shamamen, isik kólemi kishkentaı naýqastardyń teń jarymynda hırýrgııalyq emdeýden keıin zaqymdanǵan jaǵynda estýi joǵalmaıdy.\r\n•	Radıohırýrgııany ótkizgennen keıin kútpegen jaǵymsyz jaǵdaılar da oryn alýy múmkin: nervtiń zaqymdanýy; estimeý; bettiń saldanýy sekildi qolaısyz kórinister.\r\nQaı kezde dárigerge kóriný qajet\r\nMyna belgiler bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n•	Qulaǵyńyzdyń qaıta estimeýi údeı tússe; \r\n•	Bir qulaǵyńyz shýyldap turatyn bolsa;\r\n•	Basyńyz aınalyp, joǵary-tómenteiselse.  (vertıgo)\r\nSınonımderi\r\nVestıbýlıarlyq shvannoma; estý nervisiniń nevrınomasy; kópirli-mıshyqtyq buryshtyń isigi; buryshtyń isigi\r\nAqparat kózi: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000778.htm\r\nHearing Loss (male | female)\r\nVertigo (male | female)\r\n\r\nTegı: \r\nEstý júıkessiniń nevrınomasy\r\nEstý júıkesiniń qatersiz isigi\r\nQulaqtyń ishki isigi\r\nEstý júıkesi\r\nEstimeı qalý\r\nQulaqtaǵy dybys\r\nNevrınrmanyń emdelýi\r\nNevrınomanyń emdelý\r\nNevrınomanyń hırýrgııalyq jolmen emdelýi \r\nBas aınalý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1348,'article','113','Бұлшық еттің созылуы','kz','2018-07-17 07:06:25','2018-07-17 07:05:00','Бұлшық еттің созылуының көпшілігі  (тартылған бұлшық ет) бұлшық еттің шамадан тыс созылуынан туындайды. Созылулар әлсіз немесе күшті болуы мүмкін, мысалы, бұлшық еттің немесе сіңірдің үзілуі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=113',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бұлшық','y','   Бұлшық еттің созылуы Бұлшық еттің созылуының көпшілігі  (тартылған бұлшық ет) бұлшық еттің шамадан тыс созылуынан туындайды. Созылулар әлсіз немесе күшті болуы мүмкін, мысалы, бұлшық еттің немесе сіңірдің үзілуі. Бұлшық еттің созылуының көпшілігі  (тартылған бұлшық ет) бұлшық еттің шамадан тыс созылуынан туындайды. Созылулар әлсіз немесе күшті болуы мүмкін, мысалы, бұлшық еттің немесе сіңірдің үзілуі.\r\n\r\nБұлшық еттің созылуының симптомдары тартылу күшіне тәуелді түрде өзгереді, оған жататындар:\r\n\r\n·         Ауырсыну және сезімталдық, қозғалған сайын күшейеді.\r\n\r\n·         Ісіну және көгеру.\r\n\r\n·         Қалыпты немесе шектелген қозғалыс.\r\n\r\n·         Толық үзілу тұсындағы ісіну және пішіннің өзгеруі.\r\n\r\nБұлшық еттің созылуында қалпына келу уақыты денсаулық жағдайына және жасқа, созылудың түрі мен дәрежесіне тәуелді өзгереді. Әлсіз созылу үйде емдеумен өтеді, ал ауыр созылуда медициналық жәрдем қажет. Күшті созылуды емдемесе, адам ауырсынуды ұзақ сезінеді, қозғалу қабілеті шектеледі, ақауға шалдығады.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1349,'article','381','Үсу (үсіп қалу)','kz','2018-08-08 06:47:07','2018-08-08 06:44:00','Үсу –  терінің тоңуы және тері асты тіндердің суықтан қатуы. Бұл жағдай,  адамда -   (0°C)-тан  төмен температурада ұзақ жүріп қалғанда болып жатады. \r\nАдамға  суықтың әсері әр кезде әр түрлі болады: жәй салқын температура, ауа райының күрт өзгеруі немесе ылғалданудан  адамда мұздау сезімдері белгі береді. Көбінесе табан тоңа бастайды, білектер, құлақтар, мұрын және бет суықтың әсерінен айқын белгі береді. Ерлердің бұттары да мұздап кетеді, егер жылы киінбесе. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=381',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ү','Үсу','y','   Үсу (үсіп қалу) Үсу –  терінің тоңуы және тері асты тіндердің суықтан қатуы. Бұл жағдай,  адамда -   (0°C)-тан  төмен температурада ұзақ жүріп қалғанда болып жатады. \r\nАдамға  суықтың әсері әр кезде әр түрлі болады: жәй салқын температура, ауа райының күрт өзгеруі немесе ылғалданудан  адамда мұздау сезімдері белгі береді. Көбінесе табан тоңа бастайды, білектер, құлақтар, мұрын және бет суықтың әсерінен айқын белгі береді. Ерлердің бұттары да мұздап кетеді, егер жылы киінбесе. \r\n Үсу –  терінің тоңуы және тері асты тіндердің суықтан қатуы. Бұл жағдай,  адамда -   (0°C)-тан  төмен температурада ұзақ жүріп қалғанда болып жатады. \r\nАдамға  суықтың әсері әр кезде әр түрлі болады: жәй салқын температура, ауа райының күрт өзгеруі немесе ылғалданудан  адамда мұздау сезімдері белгі береді. Көбінесе табан тоңа бастайды, білектер, құлақтар, мұрын және бет суықтың әсерінен айқын белгі береді. Ерлердің бұттары да мұздап кетеді, егер жылы киінбесе. \r\n\r\nДәрігерлер үсуді салмақтылық кезеңдеріне қарай жүйелеген:\r\n\r\nҮсудің бастапқы кезеңі\r\nҮсудің бастапқы кезеңінде – терінің сыртқы қабаты тоңа бастайды. Белгілері мынадай:\r\n•	Шаншиды, ашытып ауыртады;\r\n•	Тері қызарып, сұрланып, сары немесе көк-күлгін түске боялады;\r\n•	Аздап ісиді;\r\n•	Бірақ көлдіремейді.\r\n\r\nҮсудің екінші кезеңі\r\nҮсудің екінші кезеңінде -  барлық тері қабаты тоңып қалады. Белгілері:\r\n•	Сіресіп, сыздап, солқылдап ауыртады,\r\n•	Сыртқа тері қатып, жансызданып қалады;\r\n•	Көпіршіктенген жерлерге түссіз немесе ақ түсті сұйықтық тола бастайды. Көпіршіктер 6-24 сағат бойы түзіледі.\r\n•	Көпіршіктенген жердің айналасы қызарып кетеді.\r\n\r\nҮсудің үшінші кезеңі\r\nҮсудің үшінші кезеңінде – терінің тереңгі бөлігі, сондай-ақ, тері асты жасушалары қатып қалады. Белгілері:\r\n•	Тері ақ, күлгін, қызылкүрең немесе көгілдір-көк түске боялады;\r\n•	Тоңып, қатып қалған тері ағаш бұрысқа ұқсап қалады;\r\n•	Қан орнына көбіктер толып кеткендей болады;\r\n•	Сіресіп, сыздап, шаншып ауырады.\r\n\r\nҮсудің төртінші кезеңі\r\nҮсудің төртінші кезеңінде – бұлшық еттер, сіңірлер, сүйектер тоңып қалады. Белгілері:\r\n•	Қызыл немесе көкшіл терілер құрғап, қап-қара қатты резинаға ұқсап қалады;\r\n•	Болмашы ішінеді немесе ол да болмайды;\r\n•	Көпіршіктер кішкентай қан түйіршіктері секілді  көрінеді;\r\n•	 Буындар сырқырап ауырады.\r\n\r\nҮсіген теріні жылтқанда ауруы тіптен күшейеді. Жылығаннан кейін ісініп, көпіршіктер шығаи береді. \r\nДәрігерлік емге келсек,  үсіген жерді емдеу үшін алдымен жылытады. Бұл өлі жасушалардың инфекциясын немесе үсіген бөліктің ампутациясын тоқтатады. \r\n\r\n Тегтер: \r\nҮсік\r\nҮсік дәрежесі\r\nСуықтану\r\nТөмен температура\r\nҮсік дәрежелері\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),