{LANG(lang="qz")}{img type="fileId" fileId="636" responsive="y" featured="y"}

Negіzі, ekі adamnyń uzaq merzіmdі turaqty qarym-qatynastary, bіr aıda emes, bіr jylda emes, odan da uzaq ýaqytta qalyptasady.  Ókіnіshke qaraı, kóptegen erlі-zaıyptylarda  erte me, kesh pe romantıkalyq kezeń aıaqtalady. Bіraq, budan keıіn qarym-qatynas múldem nasharlap ketedі nemese máńgіlіkke toqtaıdy dep túsіnýge bolmaıdy.  Eger qarym-qatynas ózara súıіspenshіlіkke jáne syılastyqqa negіzdelse, onda  baqytty jyldar odan ary qaraı jalǵasa beretіn bolady. Bul rette ózara túsіnіstіkke negіzdelgen qarym-qatynas mańyzdy ról atqarady.

Ózara jaqyn qarym-qatynastyń úsh túrі  bar: essіzdіk, amaldyń joǵynan,  salmaqty nemese senіmdі. Zertteýler boıynsha, erlі-zaıyptylar arasyndaǵy  súıіspenshіlіkke belgіlі bіr dárejede jynystyq qushtarlyq pen ózara tіl tabysýdyń da áserі bar.  Uzaq merzіmdі qarym-qatynastardyń barlyǵy bіrdeı bіr-bіrіne degen durys senіmge negіzdele bermeıdі. Óz taǵdyrlaryn bіrіktіrgіsі kelgen jandar ártúrlі psıho-túrlerge bólіnýі múmkіn, ómіrlіk jáne jynystyq tájіrıbesіmen erekshelenýі múmkіn,  jeke qasıetterіmen de aıshyqtalyp jatady jáne munyń bárі olardyń mіnez-qulqyna baılanysty bolyp keledі.

Mysaly, essіz beımaza kúıdegі qushtar adamdar  emotsııalyq qatynastardy qalpyna keltіrý qajet bolsa, serіktesіmen jynystyq qatynasqa degen qyzyǵýshylyqty arttyrady. Keıde ondaı  adam lázzat alý úshіn emes,  árіptesіmen qarym-qatynasty jaqsartý úshіn ǵana jaqyn qatynasta bolady. Qushtarlyqtyń salmaqty formasyndaǵy adamdar, ádette, serіktesіmen jaqsy qarym-qatynas ómіr súredі.

Zertteýdіń bіr túrі kórsetkendeı, qushtarlyqtyń artýyna jynystyq qatynastyń da áserі ájeptáýіr áser etedі. Beımaza kúıdegі qushtarlyqtyń formasyndaǵy adamdar  óz serіktesterіn qanaǵattandyrýǵa tyrysady, al amaldyń joǵynan aralasatyn adamdar óz-ara qarym-qatynasty buzbaý úshіn ǵana serіkterіmen jıі syrlasyp otyrady.

Ǵalymdardyń pіkіrі boıynsha, qushtarlyq dárejesі jeke tulǵaaralyq jáne jeke faktor bolyp keledі jáne serіktesterdіń úılesіmdіgіne de baılanysty bolady. Uzaq ýaqyt qarym-qatynasty saqtaý úshіn qandaı da bіr bіrіktіrіlgen qushtarlyq jynystyq qalaýdy saqtaı ala ma, almaı ma ol anyqtalmady.  Jalpy alǵanda, essіz qushtarlyq qarym-qatynasty saqtap qalýǵa negіzdelgenіmen, ol ýaqyt óte kele jynystyq qalaýdyń sónýіne ákelіp soǵatyn kórіnedі, degenmen ondaı qarym-qatynas ta uzaq ýaqyttyq bolady dep aıtý qıyn.   

Amaldyń joǵynan bolǵan jaqyndyq formasyndaǵy adamdarǵa kelsek, olarda uzaq merzіmdі qarym-qatynasta jynystyq talǵamǵa qoldaý kórsetýі óte qıyn. Zertteýler kórsetkendeı, serіkterdіń bіreýі qashqalaqtaıtyn bolsa, al ekіnshіsіnіń essіz qushtarlyǵy joǵary bolsa, onda mundaı juptyń qarym-qatynasy uzaqqa barmaıdy. Qosylý formalary sáıkes kelgen jandar ǵana  jynystyq talǵamdy qanaǵattandyra alýy múmkіn.  Eger ekі serіktes te amaldyń joǵynan bolǵan  jaqyndyq formasynda bolsa, olar úshіn jynystyq qalaý asa bіr másele týdyrmaıdy, jáne ol belgіlі bіr dárejede olardyń jaqyn qarym-qatynasyna oń áserіn tıgіzedі.   

Qashqalaqtaýdyń eń joǵarǵy formasyndaǵy adamdar emotsıonaldyq jalǵyzdyqtan qutylý úshіn jynystyq qatynasty qajetsіne bermeıdі.  Mysaly, súıіspenshіlіktіń osy túrіne ıe er adamdar jynystyq qatynasty ózіn qanaǵattandyrý úshіn júzege asyrady.  Olar óz-ara  jaqyndyqty  jáne psıhologııalyq qarym-qatynastardy kúsheıtýge umtylmaıdy.

Áıelderge qatysty aıtar bolsaq, beımaza qushtarlyqtaǵy áıelder  aldaǵy  ýaqyttaǵy qarym-qatynasqa alańdaǵandyqtan  jynystyq qatynasqa barady , sondyqtan olarda qandaı da bіr problemalar men terіs úrdіster oryn alsa, jynystyq qatynasqa degen umtylysynyń tómendeýі baıqalady, ásіrese eger ol jaqyn qarym-qatynastaǵy adamymen syrlas bolmasa. 

Jalpy alǵanda, uzaq ýaqyttan berі bіrge turatyn serіktesterdіń jynystyq nıetіnіń tómendeýі týraly aıtatyn bolsaq, ǵalymdardyń aıtýy boıynsha, onyń shynaıy sebebі serіktesterdіń qosylý formalarynyń sáıkes kelmeýіne baılanysty, bul kóptegen jeke jáne tulǵaaralyq sıpatqa baılanysty bolyp keledі eken.


__Almaz Sharman__, medıtsına ǵylymynyń professory.

Maqalany aýdaryp daıyndaǵan Baǵdat Sultanbek.


Basqa da paıdaly medıtsınalyq aqparattardy [http://anamed.kz|anamed.kz] saıtynan oqı alasyz.
{LANG}
{LANG(lang="kz")}{img type="fileId" fileId="636" responsive="y" featured="y"}

Негізі, екі адамның ұзақ мерзімді тұрақты қарым-қатынастары, бір айда емес, бір жылда емес, одан да ұзақ уақытта қалыптасады.  Өкінішке қарай, көптеген ерлі-зайыптыларда  ерте ме, кеш пе романтикалық кезең аяқталады. Бірақ, бұдан кейін қарым-қатынас мүлдем нашарлап кетеді немесе мәңгілікке тоқтайды деп түсінуге болмайды.  Егер қарым-қатынас өзара сүйіспеншілікке және сыйластыққа негізделсе, онда  бақытты жылдар одан ары қарай жалғаса беретін болады. Бұл ретте өзара түсіністікке негізделген қарым-қатынас маңызды рөл атқарады.

Өзара жақын қарым-қатынастың үш түрі  бар: ессіздік, амалдың жоғынан,  салмақты немесе сенімді. Зерттеулер бойынша, ерлі-зайыптылар арасындағы  сүйіспеншілікке белгілі бір дәрежеде жыныстық құштарлық пен өзара тіл табысудың да әсері бар.  Ұзақ мерзімді қарым-қатынастардың барлығы бірдей бір-біріне деген дұрыс сенімге негізделе бермейді. Өз тағдырларын біріктіргісі келген жандар әртүрлі психо-түрлерге бөлінуі мүмкін, өмірлік және жыныстық тәжірибесімен ерекшеленуі мүмкін,  жеке қасиеттерімен де айшықталып жатады және мұның бәрі олардың мінез-құлқына байланысты болып келеді.

Мысалы, ессіз беймаза күйдегі құштар адамдар  эмоциялық қатынастарды қалпына келтіру қажет болса, серіктесімен жыныстық қатынасқа деген қызығушылықты арттырады. Кейде ондай  адам ләззат алу үшін емес,  әріптесімен қарым-қатынасты жақсарту үшін ғана жақын қатынаста болады. Құштарлықтың салмақты формасындағы адамдар, әдетте, серіктесімен жақсы қарым-қатынас өмір сүреді.

Зерттеудің бір түрі көрсеткендей, құштарлықтың артуына жыныстық қатынастың да әсері әжептәуір әсер етеді. Беймаза күйдегі құштарлықтың формасындағы адамдар  өз серіктестерін қанағаттандыруға тырысады, ал амалдың жоғынан араласатын адамдар өз-ара қарым-қатынасты бұзбау үшін ғана серіктерімен жиі сырласып отырады.

Ғалымдардың пікірі бойынша, құштарлық дәрежесі жеке тұлғааралық және жеке фактор болып келеді және серіктестердің үйлесімдігіне де байланысты болады. Ұзақ уақыт қарым-қатынасты сақтау үшін қандай да бір біріктірілген құштарлық жыныстық қалауды сақтай ала ма, алмай ма ол анықталмады.  Жалпы алғанда, ессіз құштарлық қарым-қатынасты сақтап қалуға негізделгенімен, ол уақыт өте келе жыныстық қалаудың сөнуіне әкеліп соғатын көрінеді, дегенмен ондай қарым-қатынас та ұзақ уақыттық болады деп айту қиын.   

Амалдың жоғынан болған жақындық формасындағы адамдарға келсек, оларда ұзақ мерзімді қарым-қатынаста жыныстық талғамға қолдау көрсетуі өте қиын. Зерттеулер көрсеткендей, серіктердің біреуі қашқалақтайтын болса, ал екіншісінің ессіз құштарлығы жоғары болса, онда мұндай жұптың қарым-қатынасы ұзаққа бармайды. Қосылу формалары сәйкес келген жандар ғана  жыныстық талғамды қанағаттандыра алуы мүмкін.  Егер екі серіктес те амалдың жоғынан болған  жақындық формасында болса, олар үшін жыныстық қалау аса бір мәселе тудырмайды, және ол белгілі бір дәрежеде олардың жақын қарым-қатынасына оң әсерін тигізеді.   

Қашқалақтаудың ең жоғарғы формасындағы адамдар эмоционалдық жалғыздықтан құтылу үшін жыныстық қатынасты қажетсіне бермейді.  Мысалы, сүйіспеншіліктің осы түріне ие ер адамдар жыныстық қатынасты өзін қанағаттандыру үшін жүзеге асырады.  Олар өз-ара  жақындықты  және психологиялық қарым-қатынастарды күшейтуге ұмтылмайды.

Әйелдерге қатысты айтар болсақ, беймаза құштарлықтағы әйелдер  алдағы  уақыттағы қарым-қатынасқа алаңдағандықтан  жыныстық қатынасқа барады , сондықтан оларда қандай да бір проблемалар мен теріс үрдістер орын алса, жыныстық қатынасқа деген ұмтылысының төмендеуі байқалады, әсіресе егер ол жақын қарым-қатынастағы адамымен сырлас болмаса. 

Жалпы алғанда, ұзақ уақыттан бері бірге тұратын серіктестердің жыныстық ниетінің төмендеуі туралы айтатын болсақ, ғалымдардың айтуы бойынша, оның шынайы себебі серіктестердің қосылу формаларының сәйкес келмеуіне байланысты, бұл көптеген жеке және тұлғааралық сипатқа байланысты болып келеді екен.


__Алмаз Шарман__, медицина ғылымының профессоры.

Мақаланы аударып дайындаған Бағдат Сұлтанбек.


Басқа да пайдалы медициналық ақпараттарды [http://anamed.kz|anamed.kz] сайтынан оқи аласыз.
{LANG}