{LANG(lang="qz")}{img type="fileId" fileId="547" responsive="y" featured="y"}

Shvetsııadaǵy Karolinska Institutet-tyń jańa zertteýlerі boıynsha muryn arqyly tynys alý sіzdіń jadyńyzdy jaqsarta alatyn kórіnedі. Ǵalymdar 19-25 jas aralyǵyndaǵy 24 qatysýshydan  muryn arqyly tynys aldyryp bіletіn jáne bіlmeıtіn  ıіsterіn ajyratyp aıtýyn surady, keıіn dál osylaı aýyzben dem aldyrdy.  Zertteý nátıjesіnde, qatysýshylar aýyzyn jaýyp turyp tynys alǵanda sezgen ıіsterіn bіr saǵat úzіlіsten  keıіn dál sol kúıіnde ekі ese jaqsyraq esterіnde ustaǵan eken. 

Ǵalymdardyń uıǵarymynsha, muryn arqyly tynys alý adamnyń este saqtaý qabіletіn aıtarlyqtaı jaqsartady, basqa da  keıіngі zertteýlerge súıensek murynmen dem alý bіr nársenі tez tanýǵa múmkіndіk beretіn kórіnedі. Osylaısha, muryn arqyly tynys alsa, adam  obektіnі jadyna jaqsy saqtap,  esіne ońaı túsіretіnі dáleldendі.

Shvedtіk zertteýdі basqarǵan Professor Artın Arshamıan, Neuroscience (JNeurosci) jýrnalynda jarııalanǵan maqalasynda bylaı deıdі: «Eske túsіrý úsh negіzgі kezeńnen ótedі: kodtaý, naqtylaý jáne ajyraý. Muryn arqyly tynys alý, aýyz arqyly tynys alýmen salystyrmaly túrde qaraǵanda bekіtý kezeńіnde barynsha keń órіs beredі. Budan túıerіmіz, adam estelіkterі men jańashyldyqtardy naqtylaý kezeńіnde muryn arqyly tynys alý mańyzdy kezeńnіń rólіn atqarady. Ekіnshіden, muryn arqyly tynys alýdan  júıke tetіkterі іske qosylýy múmkіn».

Sonymen qatar, kóptegen basqa da zertteýler nátıjesі boıynsha, ıіs sezý múmkіndіgіnen aıyrylý Altsgeımer aýrýynyń alǵashqy belgіlerіnіń bіrі bolýy múmkіn ekenі anyqtady. Professor Arshamıan bul «tynys alýdyń alǵashqy dálelі epızodtyq jadty kúsheıtýge tіkeleı áser etedі, bul negіzgі kognıtıvtіk fýnktsııalar tynys tsıklі arqyly modýlıatsııalanǵanyn dáleldeıdі» degen pіkіrіn de tіlge tıek etedі.


__Materıaldy medıtsına professory Almaz Sharman daıyndady.__

__Tegter:__
Densaýlyq 
Medıtsına{LANG}
{LANG(lang="kz")}{img type="fileId" fileId="547" responsive="y" featured="y"}

Швециядағы Karolinska Institutet-тың жаңа зерттеулері бойынша мұрын арқылы тыныс алу сіздің жадыңызды жақсарта алатын көрінеді. Ғалымдар 19-25 жас аралығындағы 24 қатысушыдан  мұрын арқылы тыныс алдырып білетін және білмейтін  иістерін ажыратып айтуын сұрады, кейін дәл осылай ауызбен дем алдырды.  Зерттеу нәтижесінде, қатысушылар ауызын жауып тұрып тыныс алғанда сезген иістерін бір сағат үзілістен  кейін дәл сол күйінде екі есе жақсырақ естерінде ұстаған екен. 

Ғалымдардың ұйғарымынша, мұрын арқылы тыныс алу адамның есте сақтау қабілетін айтарлықтай жақсартады, басқа да  кейінгі зерттеулерге сүйенсек мұрынмен дем алу бір нәрсені тез тануға мүмкіндік беретін көрінеді. Осылайша, мұрын арқылы тыныс алса, адам  объектіні жадына жақсы сақтап,  есіне оңай түсіретіні дәлелденді.

Шведтік зерттеуді басқарған Профессор Артин Аршамян, Neuroscience (JNeurosci) журналында жарияланған мақаласында былай дейді: «Еске түсіру үш негізгі кезеңнен өтеді: кодтау, нақтылау және ажырау. Мұрын арқылы тыныс алу, ауыз арқылы тыныс алумен салыстырмалы түрде қарағанда бекіту кезеңінде барынша кең өріс береді. Бұдан түйеріміз, адам естеліктері мен жаңашылдықтарды нақтылау кезеңінде мұрын арқылы тыныс алу маңызды кезеңнің рөлін атқарады. Екіншіден, мұрын арқылы тыныс алудан  жүйке тетіктері іске қосылуы мүмкін».

Сонымен қатар, көптеген басқа да зерттеулер нәтижесі бойынша, иіс сезу мүмкіндігінен айырылу Альцгеймер ауруының алғашқы белгілерінің бірі болуы мүмкін екені анықтады. Профессор Аршамян бұл «тыныс алудың алғашқы дәлелі эпизодтық жадты күшейтуге тікелей әсер етеді, бұл негізгі когнитивтік функциялар тыныс алу циклі арқылы модуляцияланғанын дәлелдейді» деген пікірін де тілге тиек етеді.


__Материалды медицина профессоры Алмаз Шарман дайындады.__

__Тегтер:__
Денсаулық 
Медицина{LANG}