{LANG(lang="qz")}{img type="fileId" fileId="634" responsive="y" featured="y"}

Keýdenі jerden kóterý jattyǵýlaryn (otjımanııa) onǵa deıіn de jasaı almaıtyn adamdarǵa qaraǵanda, dál osy jattyǵýdy  40-tan da kóp jasaıtyn  orta jastaǵy densaýlyǵy jaqsy er adamdar  júrektіń ıshemıalyq aýrýlary men júrek jetіspeýshіlіgіmen asa shaldyǵa bermeıdі eken. Bul týraly JAMA Network Open-de AQSh-ta ótkіzіlgen zertteýlerdіń nátıjesі jarııalanǵan bolatyn. 

T.H.Chan atyndaǵy Garvard qoǵamdyq densaýlyq mektebіnіń mamandary  2000 jyldan 2010 jylǵa deıіngі 10 jyldyq zertteý barysynda 1104 órt sóndіrýshіnіń densaýlyq jaǵdaıyn saralady. Erlerdіń ortasha jasy 39 jarym jas boldy, dene salmaǵynyń ındeksі de eskerіldі - onyń negіzі 28,7-ge teńestіrіldі. Zertteý basynda ǵalymdar órt sóndіrýshіlerdіń edennen keýde kóterýіn jáne júgіrý jolyndaǵy sýbmaksımaldy júktemenі oryndaýdaǵy tózіmdіlіgіn tekserdі. Keıіn  10 jyl boıy ár adam jyl saıyn fızıkalyq júktemelerden emtıhandar men synaqtardan ótіp turdy.

Jınalǵan málіmetter boıynsha,  keýdenі jerden kóterý jattyǵýyn 40-tan da kóp jasaı alatyn erlerde, atalmysh jattyǵýdy 10-ǵa deıіn de jasa almaıtyn adamdarmen salystyrǵanda júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń damý qaýpі  96 paıyzǵa deıіn tómen bolǵan eken. Barlyq zertteý kezeńіnde júrek-qan tamyrlary aýrýlaryna qatysty 37 oqıǵa tіrkelgen. Olardyń barlyǵy derlіk negіzgі testіleý kezіnde 40 nemese odan da az jattyǵý  oryndaǵan erlerde baıqalǵan. Ǵalymdardyń uıǵarymynsha, keýdenі jerden kóterý jattyǵýy boıynsha testіleý júgіrý jolynda ótkіzіletіn dástúrlі testіleýge qaraǵanda, júrek jáne qan tamyrlary aýrýlarynyń qaýpіn aldyn-ala naqty  boljaýǵa aıtarlyqtaı septіgіn tıgіzetіn kórіnedі.

«Osy nátıjelerіmіzge súıensek, keýdenі jerden kóterý jattyǵýy kez-kelgen ortada júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń qaýpіn baǵalaýdyń qarapaıym jáne tıіmdі ádіsі bolýy múmkіn», - deıdі zertteýshі Djastın Iang.

Fızıkalyq tózіmdіlіktі obektıvtі túrde baǵalaý densaýlyqtyń negіzgі jáne mańyzdy kórsetkіshterі bolyp tabylady, bіraq qazіrgі zamanǵy quraldar, mysaly júgіrý joly boıynsha synaq tapsyrý, tym qymbat jáne qarapaıym tekserýler úshіn asa bіr aýyrtpashylyq týdyrady. Zertteý barysynda alǵash ret júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń damý qaýpі jáne  keýdenі jerden kóterý (otjımanıa) sanynyń arasyndaǵy baılanys anyqtaldy.

Ǵalymdardyń aıtýynsha, 10 jyl boıy baqylanǵan adamdar toby orta jastaǵy er adamdar bolatyn, olardyń kásіbіne saı fızıkalyq belsendіlіgі de joǵary bolǵan, sondyqtan kórsetіlgen nátıjeler salystyrmaly túrde áıelderge, jáne basqa kásіp ıelerі men basqa da jastaǵy adamdarǵa laıyqty bola bermeıdі.  Alaıda, bul zertteý densaýlyqty nyǵaıtý úshіn fızıkalyq jattyǵýlar jasaýdyń, dene shynyqtyrýdyń mańyzdylyǵyn  taǵy da bіr dáleldedі.


__Almaz Sharman__, medıtsına ǵylymynyń professory.

Maqalany aýdaryp daıyndaǵan Baǵdat Sultanbek.


Basqa da paıdaly medıtsınalyq aqparattardy [http://anamed.kz|anamed.kz] saıtynan oqı alasyz.{LANG}
{LANG(lang="kz")}{img type="fileId" fileId="634" responsive="y" featured="y"}

Кеудені жерден көтеру жаттығуларын (отжимания) онға дейін де жасай алмайтын адамдарға қарағанда, дәл осы жаттығуды  40-тан да көп жасайтын  орта жастағы денсаулығы жақсы ер адамдар  [http://anamed.kz/tiki-read_article.php?articleId=899&highlight=%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3+%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B|жүректің ишемиялық ауруы] мен [http://anamed.kz/tiki-read_article.php?articleId=350&highlight=%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%B3%D1%96|жүрек жетіспеушілігімен] аса шалдыға бермейді екен. Бұл туралы JAMA Network Open-де АҚШ-та өткізілген зерттеулердің нәтижесі жарияланған болатын. 

Т.Х.Чан атындағы Гарвард қоғамдық денсаулық мектебінің мамандары  2000 жылдан 2010 жылға дейінгі 10 жылдық зерттеу барысында 1104 өрт сөндірушінің денсаулық жағдайын саралады. Ерлердің орташа жасы 39 жарым жас болды, [http://anamed.kz/tiki-read_article.php?articleId=659|дене салмағының индексі] де ескерілді - оның негізі 28,7-ге теңестірілді. Зерттеу басында ғалымдар өрт сөндірушілердің еденнен кеуде көтеруін және жүгіру жолындағы субмаксималды жүктемені орындаудағы төзімділігін тексерді. Кейін  10 жыл бойы әр адам жыл сайын физикалық жүктемелерден емтихандар мен сынақтардан өтіп тұрды.

Жиналған мәліметтер бойынша,  кеудені жерден көтеру жаттығуын 40-тан да көп жасай алатын ерлерде, аталмыш жаттығуды 10-ға дейін де жаса алмайтын адамдармен салыстырғанда жүрек-қан тамырлары ауруларының даму қаупі  96 пайызға дейін төмен болған екен. Барлық зерттеу кезеңінде жүрек-қан тамырлары ауруларына қатысты 37 оқиға тіркелген. Олардың барлығы дерлік негізгі тестілеу кезінде 40 немесе одан да аз жаттығу  орындаған ерлерде байқалған. Ғалымдардың ұйғарымынша, кеудені жерден көтеру жаттығуы бойынша тестілеу жүгіру жолында өткізілетін дәстүрлі тестілеуге қарағанда, жүрек және қан тамырлары ауруларының қаупін алдын-ала нақты  болжауға айтарлықтай септігін тигізетін көрінеді.

«Осы нәтижелерімізге сүйенсек, кеудені жерден көтеру жаттығуы кез-келген ортада жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупін бағалаудың қарапайым және тиімді әдісі болуы мүмкін», - дейді зерттеуші Джастин Янг.

Физикалық төзімділікті объективті түрде бағалау денсаулықтың негізгі және маңызды көрсеткіштері болып табылады, бірақ қазіргі заманғы құралдар, мысалы жүгіру жолы бойынша сынақ тапсыру, тым қымбат және қарапайым тексерулер үшін аса бір ауыртпашылық тудырады. Зерттеу барысында алғаш рет жүрек-қан тамырлары ауруларының даму қаупі және  кеудені жерден көтеру (отжимания) санының арасындағы байланыс анықталды.

Ғалымдардың айтуынша, 10 жыл бойы бақыланған адамдар тобы орта жастағы ер адамдар болатын, олардың кәсібіне сай физикалық белсенділігі де жоғары болған, сондықтан көрсетілген нәтижелер салыстырмалы түрде әйелдерге, және басқа кәсіп иелері мен басқа да жастағы адамдарға лайықты бола бермейді.  Алайда, бұл зерттеу денсаулықты нығайту үшін физикалық жаттығулар жасаудың, дене шынықтырудың маңыздылығын  тағы да бір дәлелдеді.


__Алмаз Шарман__, медицина ғылымының профессоры.

Мақаланы аударып дайындаған Бағдат Сұлтанбек.


Басқа да пайдалы медициналық ақпараттарды [http://anamed.kz|anamed.kz] сайтынан оқи аласыз.{LANG}