(842,'article','168','Конъюктивит','kz','2018-07-24 11:31:42','2018-07-24 11:29:00','Конъюнктива және конъюнктивит дегеніміз не? Конъюнктива – көздің сілемей қабатын, қабақтың ішкі бетін және көз ұясының алдыңғы бөлігін жауып тұрады. Ол көзді бактериялар мен түрлі химиялық тітіркендіргіштерден қорғайды. бактериялар мен химиялық заттектер түскенде көз жасының бездері сұйықтықты – көз жасын бөледі, олар бактериялар мен химиялық заттектерді ерітіп, шаяды. Сонымен қатар, көз жасында бактерияларды жоюға қабілетті ферменттер мен антиденелер болады.','tokenatwrcpcvezpqvtzfwqtpwzffeyubpycr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=168',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Конъюктивит','y','   Конъюктивит Конъюнктива және конъюнктивит дегеніміз не? Конъюнктива – көздің сілемей қабатын, қабақтың ішкі бетін және көз ұясының алдыңғы бөлігін жауып тұрады. Ол көзді бактериялар мен түрлі химиялық тітіркендіргіштерден қорғайды. бактериялар мен химиялық заттектер түскенде көз жасының бездері сұйықтықты – көз жасын бөледі, олар бактериялар мен химиялық заттектерді ерітіп, шаяды. Сонымен қатар, көз жасында бактерияларды жоюға қабілетті ферменттер мен антиденелер болады. Конъюнктива және конъюнктивит дегеніміз не? Конъюнктива – көздің сілемей қабатын, қабақтың ішкі бетін және көз ұясының алдыңғы бөлігін жауып тұрады. Ол көзді бактериялар мен түрлі химиялық тітіркендіргіштерден қорғайды. бактериялар мен химиялық заттектер түскенде көз жасының бездері сұйықтықты – көз жасын бөледі, олар бактериялар мен химиялық заттектерді ерітіп, шаяды. Сонымен қатар, көз жасында бактерияларды жоюға қабілетті ферменттер мен антиденелер болады.\r\n\r\nКонъюнктивит – конъюнктиваның инфекциясы және тітіркенуі. Конъюнктивит көздің қызаруын туындатуы мүмкін, және әдетте, көзден сары немесе жасыл түсті бөлінді шығуымен сипатталады. Конъюнктивиттің көптеген себебі болады. Көбінесе, конъюнктивит вирустардан туындайды. Сонымен қатар, себебі түрлі бактериялар, зеңдер, сирек  - паразиттер болуы ықтимал. Контактілік линзаларды дұрыс қолданбау да конъюнктивиттің себебі болуы ықтимал.  Жаңа туған сәбилердің конъюнктивиті атты түсінік бар, себебі -  ұрықтың босану жолдары арқылы өтуінде жұқпалануы. Сонымен қатар, конъюнктивит аллергиялық серпінді болуы мүмкін, немесе химиялық тітіркендіргіштерден туындауы мүмкін.\r\n\r\nКонъюнктивиттің симптомдары  - көздің қызаруы, көз жасының көп ағуы, көздің ауырсынуы мен тітіркенуі, жарыққа асқан сезімталдық, сары түсті бөлінді және таңертең қабықша түзілуі.\r\n\r\nДиагностика үшін әдетте, көзден жұғынды алып, зертханаға талдауға жібереді.\r\n\r\nЕмдеу  конъюнктивиттің себебіне байланысты. Вирустық конъюнктивит әдетте, өздігінше өтеді. Егер ол 3-4 күн ішінде өтпесе – дәрігерге көріну қажет, ол конъюнктивиттің бактериалдық себебін анықтап, антибиотикті тамшылар тағайындайды. Жағымсыз сезінуді азайту үшін көзге жылы компресс (таза матаны жылы суға малып) қоюға болады. Аллергиялық конъюнктивит аллергияны емдеуді талап етеді. Аллергиялық конъюнктивиттің симптомдары көзге салқын компресс қойғанда басылуы мүмкін.\r\n\r\nАлдын алу. Вирустық конъюнктивит – жұқпалы және әсіресе, мектепке дейінгі балалар мекемелерінде жеңіл таралады. Жұқпаланбау үшін қолды мұқият жуу қажет.\r\n\r\nБактериалдық асқынудың алдын алу үшін дәрігерлер кейде көзге антибиотикті тамшылар тағайындайды.\r\n\r\nКонъюнктивиттің алдын алу үшін тазалық ережелерін қадағалау қажет: қолды жиі жуу, жастыққапты ұдайы алмастыру, косметикалық құралдарды ұдайы алмастыру, оларды басқа адамдарға бермеу, контактілік линзаларды дұрыс қолдану.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(843,'article','182','Қызамық','kz','2018-07-25 16:52:59','2018-07-25 16:44:00','Қызамық  – теріде бөріткен пайда болуымен сипатталатын  инфекциялық ауру.\r\n\r\nНауқас ананың құрсағында нәрестеге берілген қызамық – туа біткен саналады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=182',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қызамық','y','   Қызамық Қызамық  – теріде бөріткен пайда болуымен сипатталатын  инфекциялық ауру.\r\n\r\nНауқас ананың құрсағында нәрестеге берілген қызамық – туа біткен саналады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nҚызамық  – теріде бөріткен пайда болуымен сипатталатын  инфекциялық ауру.\r\n\r\nНауқас ананың құрсағында нәрестеге берілген қызамық – туа біткен саналады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nҚызамықтың қоздырғышы – ауа-тамшылық немесе қатынас арқылы таралатын вирус.\r\n\r\nБөріткен пайда болғанға дейінгі 1 апта және бөріткен жойылғаннан кейінгі 1-2 апта ішінде қызамығы бар адам жұқпалы болуы мүмкін.\r\n\r\nҚазіргі уақытта көптеген балалар қызылшаға, паротит пен қызамыққа қарсы біріктірілген вакцинадан өтеді, сондықтан, ауру сиреген. Барлық вакцина алғандарда қызамыққа иммунитет дамиды. Бұл дегеніміз, бұл вирустан организмде қорғаныс бар.\r\n\r\nКейде ересектерде бұл қорғаныс әлсіреуі мүмкін. Жүктілікті жоспарлаған әйелдер, сондай-ақ, кез келген ересек адам қайта вакцинадан өтуіне болады.\r\n\r\nҚызамыққа қарсы егілмеген балалар мен ересектер осы инфекцияға шалдығуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nБалаларда ауру әдетте, аз симптоммен өтеді. Бөріткен пайда болғанға дейін ересектерде қызу, бас ауруы, жалпы нашар сезіну және мұрынның бітелуі болуы мүмкін. Олар бұл симптомдарды байқамауы мүмкін.\r\n\r\nАурудың басқа симптомдары:\r\n\r\n* Көгерудің пайда болуы (сирек)\r\n\r\n* Көздің қабынуы (қызаруы)\r\n\r\n* Бұлшық еттегі немесе буындағы ауырсыну\r\n\r\n \r\n\r\nҚызамықты көбінесе, үшкүндік қызылша атайды. Тиімді вакцинацияға байланысты қызамық қазір сирек кездеседі. Қызамыққа қарсы вакцина қызылшаға және эпидемиялық паротитке қарсы біріктірілген вакцинаның құрамына кіреді.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nҚоздырғыштың өсіндісін зерттеу үшін мұрыннан немесе аңқадан жұғынды алынады.\r\n\r\nҚызамыққа иммунитет болуын тексеру үшін қан талдауы алынуы мүмкін. Жүктілікті жоспарлайтын әйелдердің бәрі осы тексерістен өтуі қажет. Нәтижесі теріс болса, оларға егілу қажет.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nБұл ауруды емдеудің әдістері жоқ.\r\n\r\nДене температурасын түсіру үшін науқастар ацетаминофен қабылдауы қажет.\r\n\r\nТуа біткен қызамықта пайда болатын ақауларды емдеуге болады.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nӘдетте, қызамық жеңіл өтеді.\r\n\r\nСауыққаннан кейін науқастарда өмір бойы осы ауруға иммунитет сақталады.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nЕгер ана жүкті кезінде жұқтырса, балада туа біткен ақаулары болады. Сондай-ақ, түсік тастау немесе өлі туу орын алауы ықтимал.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nКелесі жағдайларда дәрігермен кеңесіңіз:\r\n\r\n* Бала өрбіту жасындағы әйел қызамыққа егілгендігіне сенімсіз болса.\r\n\r\n* Ауру кезінде немесе сауыққаннан кейін ересекте немесе балада күшті бас ауыруы, мойын бұлшық еттерінің сіресуі, құлақта ауырсыну немесе көруде мәселелер пайда болса.\r\n\r\n* Ересекке немесе балаға біріктірлген вакцинадан өту қажет болса.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nҚызамықтың алдын алу үшін қауіпсіз және тиімді вакцина бар. Қызамыққа қарсы вакцина барлық балаларға ұсынылады. Егу бала 12-15 айлық жасқа жеткенде жасалады, бірақ, кейде эпидемия кезінде ертерек жасалады. Екінші вакцина балаларға 4-9 жасында жасалады. Бұл біріктірлген вакцина қызылшадан, эпидемиялық паротиттен және қызамықтан қорғайды.\r\n\r\nБала өрбіту жасындағы әйелдер әдетте, қызамыққа иммунитеттің болуын анықтау үшін қан талдауын тапсырады. Егер әйел егілмесе, вакцина алғаннан кейін 28 күн бойы жүктіліктен сақтануы тиіс.\r\n\r\nКелесі адамдар вакцинациядан өтпейді:\r\n\r\n* Жүкті әйелдер\r\n\r\n* Иммундық жүйесі қатерлі ісіктен, кортикостероидтар қабылдаудан, немесе сәулемен емдеуден әлсіреген науқастар.\r\n\r\nЖүкті әйелге вакцинация жасауға тыйым салынады. Дегенмен, кейбір сирек жағдайларда жүкті әйелдер егілгенде, жаңа туған сәбилерде ешқандай мәселелер анықталмаған.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nҮшкүндік қызылша; Германия қызылшасы    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(844,'article','223','Өт-тас ауруы','kz','2018-07-28 18:13:52','2018-07-28 17:57:00','Өт қабындағы тастар - өт қабында түзілетін қатты бөліктер. Өт қабы – бұл алмұрт тәрізді шағын ағза, іштің жоғарғы оң бөлігінде бауырдың астында орналасқан.\r\n\r\nӨт қабындағы тастардың өлшемі құм тәрізді ұсақ немесе гольфтың кішкентай добына дейінгі көлемде болады. Өт қабында бір үлкен тас, жүздеген ұсақтары, немесе шағын және үлкендері де болуы мүмкін. Өт қабындағы тастар іштің жоғарғы оң бөлігіндегі кенеттен пайда болатын ауырсынуды туындатуы мүмкін. Бұл өт қабының  түйілуі аталады, өт бөлінетін түтіктердің тастармен бітелуінде пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=223',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ө','Өт-тас','y','   Өт-тас ауруы Өт қабындағы тастар - өт қабында түзілетін қатты бөліктер. Өт қабы – бұл алмұрт тәрізді шағын ағза, іштің жоғарғы оң бөлігінде бауырдың астында орналасқан.\r\n\r\nӨт қабындағы тастардың өлшемі құм тәрізді ұсақ немесе гольфтың кішкентай добына дейінгі көлемде болады. Өт қабында бір үлкен тас, жүздеген ұсақтары, немесе шағын және үлкендері де болуы мүмкін. Өт қабындағы тастар іштің жоғарғы оң бөлігіндегі кенеттен пайда болатын ауырсынуды туындатуы мүмкін. Бұл өт қабының  түйілуі аталады, өт бөлінетін түтіктердің тастармен бітелуінде пайда болады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nӨт тасы дегеніміз не?\r\n\r\nӨт қабындағы тастар - өт қабында түзілетін қатты бөліктер. Өт қабы – бұл алмұрт тәрізді шағын ағза, іштің жоғарғы оң бөлігінде бауырдың астында орналасқан.\r\n\r\nӨт қабындағы тастардың өлшемі құм тәрізді ұсақ немесе гольфтың кішкентай добына дейінгі көлемде болады. Өт қабында бір үлкен тас, жүздеген ұсақтары, немесе шағын және үлкендері де болуы мүмкін. Өт қабындағы тастар іштің жоғарғы оң бөлігіндегі кенеттен пайда болатын ауырсынуды туындатуы мүмкін. Бұл өт қабының  түйілуі аталады, өт бөлінетін түтіктердің тастармен бітелуінде пайда болады.\r\n\r\n\r\n\r\nІш қуысындағы ағзалар: өңеш, асқазан, тоқ және аш ішектер, бауыр, өт қабы және ұйқыбезі тағамның қоректік заттектерін энергияға айналдырады және тағамның қоректік емес бөліктерін қоқыстарға ыдыратады, кейіннен олар организмнен сыртқа шығарылады.\r\n\r\n\r\n\r\nБауыр  - адам организміндегі ең үлкен ағза. Ол іштің оң жақ қабырға аумағында орналасқан. Бауыр екі бөліктен тұрады – үлкен өлшемді оң бөлігі және кіші сол бөлігі. Бауыр бірқатар маңызды қызметті атқарады. Ол қаннан зиянды заттектерді сыртқа шығарады. Сондай-ақ, бауыр асты қорытуға көмектесетін ферменттер мен өтті өндіреді. Бауыр тағамдық заттектерді зат алмасуында, организмнің өсуі мен дамуында қатысатын ұсақ қосылыстарға дейін ыдыратады. Бауыр қанды екі қантамыры арқылы алады. Негізгі тамыр – бауырдың қақпа венасы. Екіншісі – бауыр артериясы.\r\n\r\n\r\n\r\nӨт қабы – бауырдың астында орналасқан қалташа тәрізді. Ол бауырда өндірілетін өтке толған. Өт ішекке майларды қорытуға көмектеседі.\r\n\r\n\r\nӨт тасы ауруының себептері қандай?\r\n\r\nӨт құрамына кіретін заттектердің үйлесімсіздігі өт қабындағы тастардың түзілуіне бейімдейді. Өттің құрамында холестерин, билирубин көп болса немесе өт тұзы көп болса, өт қабында тастар пайда болады. Бұл үйлесімсіздіктің пайда болу себептері соңына дейін анықталмаған. Сондай-ақ, тастар өт қабының толық емесе немесе жеткіліксіз босатылуында пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nӨт тастарының екі түрі болады: холестериндік және пигменттік:\r\n\r\n* Холестеринді тастар, әдетте, сары-жасыл түсті, негізінен, холестериннен тұрады. Көптеген жағдайларда өт тастарының 80% астамы холестеринді болады.\r\n* Пигменттік тастар қошқыл түсті және билирубиннен тұрады.\r\n \r\n\r\nӨт тастарының түзілу қаупі кімде болады?\r\n\r\nКейбір адамдарда өт тастарының түзілуінің жоғары қаупі болады:\r\n\r\n* Әйелдер ерлерге қарағанда өт тасындағы тастардың түзілуіне бейімірек болады.  Эстрогеннің көптігі өттегі холестерин деңгейінің артуына және өт қабының жиырылуының азаюына ықпал етуі мүмкін, нәтижесінде, өт тастарының түзілуіне алғы шарттар пайда болады. Әйелдерде эстрогеннің көптігі жүктілік кезінде, гормондық алмастыру емдеуінде немесе ұрықтануға қарсы таблеткаларды қабылдауда пайда болуы мүмкін.\r\n* Өт қабындағы тастардың түзілуіне 40 жастан асқан адамдар бейім келеді.\r\n* Отбасылық өт тас ауруының тарихы болуында өт қабында тастың пайда болу қаупі жоғары болады.\r\n \r\n\r\nӨт тас ауруының пайда болуының басқа қауіп факторларына жататындар:\r\n\r\n* Семіздік. Семіздікке шалдыққан адамдарда, әсіресе, әйелдерде өт тасының түзілуінің қаупі жоғары болады.  Семіздік өттегі холестерин деңгейінің артуына ықпал етеді, бұл тастардың түзілуін туындатуы мүмкін.\r\n* Тез салмақ жоғалту. Организмнің ұзақ уақыт бойы ашығуы және тез салмақ жоғалту кезінде майлардың жаппай ыдырауы жүреді, бұл кезде бауыр өтке түсетін  холестериннің артық көлемін өндіре бастайды. Тез  салмақ жоғалту да өт қабының босатылуының бұзылысына апаруы мүмкін. Төмен калориялы емдәмдер және  бариатриялық операциялар –желінетін тағамның көлемін азайтуға немесе қоректік заттектердің сіңірілуін төмендететін операциялар – тез салмақ жоғалтуға апарады және өт тастарының түзілу қаупін арттырады.\r\n* Емдәм. Зерттеулерге сай, калориялар және тазартылған көмірсулардың мөлшері жоғары және талшықтың мөлшері төмен болатын емдәмдер өт тастарының түзілу қаупін арттырады.  Тазартылған  көмірсулар – бұл өңделіп, қоректік заттектері және талшығы болатын ұрығынан тазартылған дәндер. Тазартылған  көмірсулардың мысалдары – ақ нан мен ақ күріш.\r\n* Кейбір ішек аурулары. Қоректік заттектердің сіңірілуінің қалыпты үрдісі бұзылатын аурулар, мысалы Крон ауруы, өт тастарының түзілуімен байланысты.\r\n* Метаболикалық синдром, диабет және инсулинге тұрақтылық. Бұл аурулар кезінде өт тас ауруының пайда болу қаупі артады. Метаболикалық синдромда, сондай-ақ, аурудың асқынуының пайда болуы қаупі аратады. Метаболикалық синдром – артық дене салмағымен және семіздікпен байланысты аурулар тобы, бұл кезде жүректің аурулары және 2 типті қант диабетінің пайда болу қаупі бар.\r\n \r\nПигменттік тастар науқастардың келесі санатында пайда болуы мүмкін:\r\n\r\n* Цирроз – бұл ұзақ және созылмалы зақымдануы салдарынан бауырдың баяу түрде бұзылуы, қызметінің бұзылысы орын алатын жағдай.\r\n* Өт түтіктеріндегі инфекция.\r\n* Ауыр гемолитикалық анемия – эритроциттер ұдайы бұзылатын ауру, мысалы, орақ тәрізді жасушалы анемия.\r\n \r\n\r\nӨт тас ауруының симптомдары мен асқынулары қандай?\r\n\r\nӨт тас ауруы бар көптеген адамдарда қандай да бір симптомдар байқалмауы мүмкін. Симптомдары болмайтын өт қабының тастары симптомсыз немесе үнсіз аталады. Симптомсыз тастар өт қабының, бауырдың немесе ұйқыбезінің қызметін бұзылысқа ұшыратпайды.\r\n\r\nӨтті шығаратын түтіктердің таспен бітелуінде өт қабында қысым артады, бұл өт қабының түйілуінің ұстамасын туындатады. Ауырсыну, әдетте, бір сағаттан бірнеше сағатқа дейін созылады. Өт қабының түйілуі ауыр тағамды қабылдауға байланысты және әдетте, кешке немесе түнде болады.\r\n\r\nӨт тасы орналасуын өзгертіп, өт түтігін бітемейтін болғанда өт қабының түйілуі басылады. Егер өт түтігі бірнеше сағат бойы бітелген болса, асқынулар пайда болуы мүмкін. Асқынуларға жататындар: өт қабының қабынуы және зақымдануы немесе өт қабының, өт түтіктерінің немесе бауырдың инфекциялары.\r\n\r\nҰлтабардың қасында, жалпы өт түтігінде тұрып қалған және ұйқыбезінің түтігін бітеген өт тасы өт тасты панкреатитті – ұйқыбезінің қабынуын туындатуы мүмкін.\r\n\r\nЕмдеу болмаған жағдайда, өт түтіктерінің немесе ұйқыбезі түтігінің бітелуі өлім-жітімге апаруы мүмкін.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігермен өт қабындағы тастар туралы кеңесу қажет?\r\n\r\nӨт тас ауруының ұстамасы болған адамдар дәрігерге көрінуі қажет. Өт тасы орын ауыстырғанда ұстамалар басылғанмен, аурудың асқынуы орын алуы мүмкін.\r\n\r\nӨт қабы түйілуінің ұстамасы кезінде немесе одан кейін келесі симптомдар пайда болатын адамдарға шұғыл түрде дәрігерге көріну қажет:\r\n\r\n* 5 сағаттан асатын уақыт бойы іштің ауырсынуы\r\n* Жүрек айнуы және құсу\r\n* Қызба (кейде дене температурасының сәл көтерілуі) немесе қалтырау\r\n* Терінің немесе көздің аққабығының сарғыштануы (сарғаюы)\r\n* Шәй түсті несеп және нәжістің ақшыл түсі\r\n \r\nБұл симптомдар өт қабының, бауырдың немесе ұйқыбезінің күрделі инфекциясының немесе қабынуының белгісі болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nӨт тас ауруы қалай анықталады?\r\n\r\nДәрігер өт тас ауруын анықтау үшін  әдетте, ультрадыбыстық тексеруді тағайындайды. Сондай-ақ, басқа да зерттеудің көрнекі әдістері қолданылады.\r\n\r\n* УДЗ (УЗИ). Ағзалардың ультрадыбыстық бейнесін жасау үшін трансдьюсер қолданылады, ол ағзаларға қауіпсіз және ауырсыну бермейтін ультрадыбыстық толқындар жібереді және олардың бейне түрінде қайтуын алады.  Арнайы үйретілген қызметкер бұл шараны дәрігердің кабинетінде, амбулатория орталығында немесе ауруханада өткізеді, ал медициналық көрнекілікке маманданған радиолог-дәрігер суреттерді түсіндіреді. Ауырсынуды басатын шара қажет емес. Өт қабында тас болса, бейнеде көрінеді. Ультрадыбыс – өт қабындағы тастарды анықтаудың аса дәл әдісі.\r\n* Компьютерлік томография (КТ). КТ дене суретін алуға мүмкіндік беретін, зерттеудің рентгендік әдісі. КТ контрастылық заттек аталатын арнайы бояғышты қолданып, өткізілуі мүмкін. КТ үш жақты бейнелеуді (3D) алу үшін рентген сәуле мен компьютерлік техниканың бірігуі қолданылады. Тексеру кезінде науқас үстелге жатқызылады, үстел туннель тәрізді, рентген сәулесін шығаратын  қондырғыға өтеді. Бұл шара  амбулатория орталығында немесе ауруханада өткізіледі, ал радиолог-дәрігер суреттерді түсіндіреді. Ауырсынуды басатын шара қажет емес. КТ өт тасы немесе асқынулар анықталуы мүмкін, мысалы, өт қабының немесе өт түтіктерінің инфекциялары және бітелуі. Бірақ, КТ өт қабының тастары көрінбей қалуы да мүмкін.\r\n* Магниттік-резонанстық томография (МРТ).  Ішкі ағзалар мен жұмсақ тіндердің айқын суретін алу үшін МРТ кезінде радиотолқындар және магниттер қолданылады. Рентген сәулесі қолданылмайды. Арнайы үйретілген қызметкер бұл шараны дәрігердің кабинетінде, амбулатория орталығында немесе ауруханада өткізеді, ал медициналық көрнекілікке маманданған радиолог-дәрігер суреттерді түсіндіреді. Анестезия қажет болмайды,бірақ, жабық кеңістіктен үрейленетін адамдарға жеңіл тыныштандыратын препарат тағайындалуы мүмкін. Қажет болса, МРТ контрастылық заттекпен өткізіледі. МРТ өткізілуі кезінде науқас үстелге жатқызылады, үстел туннель тәрізді, рентген сәулесін шығаратын  қондырғыға өтеді, қондырғының бір жағы жабық немесе екі жағы да ашық болуы мүмкін. Кейбір жаңа аппараттар адамға ашық кеңістікте болуына мүмкін береді. МРТ өт қабындағы, өт түтіктеріндегі тастарды анықтай алады.\r\n* Холецистография. Тексеру, сондай-ақ, иминоди-сірке сулық қышқылды сцинтиграфия, HIDA сканерлеу немесе гепатобилиарлық сканерлеу аталады. Тексеру барысында өт жүйесінің суретін алу үшін зиянсыз радиоактивтік материал қолданылады. Холецистографияны өткізуде науқас арнайы үстелге жатқызылады,  дәрігер көктамырға зиянсыз радиоактивтік заттектің азғантай көлемін енгізеді. Сонымен қатар, дәрігер өт қабының жиырылуын туындататын дәрілік препарат енгізуі мүмкін. Өт жүйесі бойынша радиоактивті препарат қозғалғанда камера суреттердің топтамасын түсіреді. Арнайы үйретілген қызметкер бұл шараны дәрігердің кабинетінде, амбулатория орталығында немесе ауруханада өткізеді, ал медициналық көрнекілікке маманданған радиолог-дәрігер суреттерді түсіндіреді. Анестезия қажет болмайды. Холецистография өт қабының жиырылуының бұзылыстарын немесе өт түтіктерінің бітелуін анықтау үшін қолданылады.\r\n* Эндоскопиялық ретроградтық холангиопанкреатография (ЭРХПГ). ЭРХП кезінде өт және панкреатиттік түтіктерді көрнекі ету үшін рентген қолданылады. Жеңіл тыныштандырудан кейін дәрігер эндоскопты (шағын икемді түтік, ұшында жарық көзі мен камерасы бар) ауыз арқылы ұлтабарға және өт түтіктеріне енгізеді.    Эндоскоп компьютерге және бейнемониторға жалғанған. Осыдан кейін дәрігер контрастылық заттекті эндоскоп арқылы өт түтігіне енгізеді. Бұл кезде түтіктер мониторда көрінеді. Бұл шараны амбулатория орталығында немесе ауруханада өткізеді. ЭРХПГ дәрігерге зақымданған өт түтігінің және өт тасының орналасуын анықтауға көмектеседі. Тас эндоскопқа бекітілген аса кішкентай корзинаға салынып алынады да, организмнен шығарылады. Бұл тест зақымдауы мүмкін болғандықтан, науқастардың бәріне тағайындалмайды.\r\n \r\nДәрігер, сондай-ақ, өт түтіктерінің, өт қабының, ұйқыбезінің немесе бауырдың инфекциясы немесе қабыну белгілерін анықтау үшін қан талдауын тағайындайды. Талдау үшін  қан  емшаралық кабинетте алынып, қан үлгісі зертханаға жіберіледі.\r\n\r\nӨт тас ауруының симптомдары  аппендициттің, ойық жарының, панкреатиттің және гастроэзофагеалдық  рефлюкс ауруының симптомдарымен ұқсас келеді.\r\n\r\nКейде науқаста өт қабының симптомдары болмаса, үнсіз тастар болуы мүмкін. Дәрігер басқа ауруды анықтау кезінде УДЗ (УЗИ) орындауда өт қабындағы тасты байқауы мүмкін.\r\n\r\n \r\nӨт тас ауруы қалай емделеді?\r\n\r\nЕгер өт тас ауруы симптомсыз өтсе, әдетте, емдеудің қажеті жоқ. Өт қабы түйілуінің ұстамасы немесе басқа симптомдары пайда болуында дәрігер емдеуді тағайындайды. Науқас гастроэнтеролог-дәрігерге бағытталады (ас қорыту ағзаларының ауруларына маманданған). Егер адамда өт қабы түйілуінің бір көрінісі болса, ол қайталануы мүмкін.\r\n\r\nӨт  тас ауруын емдеудің қарапайым, әдеттегі түрі – өт қабын алып тастау үшін операция өткізу. Егер науқасқа операция жасалуы мүмкін болмаса, дәрігер холестеринді өт тасын еріту үшін хирургиялық емес шараларды тағайындайды. Операция  жасалуы мүмкін емес адамдарға немесе жалпы өт түтіктерінен тастарды алып тастау үшін өт қабын алып тастауға операция жасалатын науқастарға дәрігер ЭРХПГ қолдануы мүмкін.\r\n\r\nОперативтік емдеу\r\n\r\nӨт қабын алып тастау бойынша операция холецистэктомия аталады. Ересектер арасындағы кең таралған хирургиялық операциялардың бірі. Өт қабы – өмірлік маңызды ағза емес, адам өт қабынсыз өмір сүре алады. Өт қабын алып тастаған кезде өт -  өт қабында жиналудың орнына бауырдан бауыр және жалпы өт түтіктері арқылы тікелей ұлтабарға түседі.\r\n\r\nХирургтер холецистэктомияның екі түрін орындайды:\r\n\r\n* ​Лапароскопиялық холецистэктомия. Лапароскопиялық холецистэктомия кезінде хирург іш қуысында бірнеше шағын тіліктер жасайды және жіңішке, ұшында кішкентай камерасы бар түтік – лапароскопты енгізеді. Камера іш қуысындағы ағзалардың және тіндердің үлкейтілген бейнесін бейнемониторға береді. Мониторға қарап хирург аспаптардың көмегімен мұқият түрде  өт қабын бауырдан, өт түтіктерінен, басқа құрылымдардан ажыратады. Одан кейін хирург өт қабын тілік арқылы алып шығарады. Науқасқа жалпы наркоз беріледі. Холецистэктомиялардың көпшілігі лапароскопиялық жолмен өткізіледі. Көптеген лапароскопиялық холецистэктомиялар амбулаторияда өткізіледі, демек, науқас сол күні үйіне қайтады. Үйреншікті дене белсенділігіне әдетте, операциядан кейін бір аптадан кейін көшуге болады.\r\n* Ашық холецистэктомия. Ашық холецистэктомия өт қабының күшті қабынуында, жұқпалануында немесе басқа операциялардан кейін тыртықтар болуында орындалады. Бұл жағдайлардың көпшілігінде ашық холецистэктомия басынан бастап жоспарланады. Дегенмен, хирург оны лапароскопиялық холецистэктомиядан кейін мәселелер пайда болуында орындауы мүмкін. Бұл жағдайларда науқастың қауіпсіздігі мақсатында хирург ашық холецистэктомияға көшеді. Бұл операцияны өткізуде өт қабын алып тастау үшін хирург тігінен 10-15 см жуық тілік жасайды. Науқас жалпы анестезияда болады. Операциядан кейін қалпына келу үшін науқастар ауруханада бір аптаға жуық болады. Үйреншікті дене белсенділігіне әдетте, операциядан кейін бір айдан кейін көшуге болады.\r\n \r\n\r\nКейбір науқастарда өт қабын алып тастағаннан кейін өт ұлтабарға жиі түсетін болғандықтан, жұмсақ және жиі нәжіс болуы мүмкін. Ішектің қызметінде өзгерістер әдетте, уақытша, олар туралы дәрігермен талдау қажет.\r\n\r\nӨт қабындағы операциялардың асқынулары сирек кездеседі, ал жиі асқынуы – өт түтіктерінің зақымдануы. Жалпы өт түтігінің жарақатының нәтижесінде өттің ағып кетуі және қарымды қауіпті жұқпалану орын алуы мүмкін. Өт түтіктерін қалпына келтіру үшін бір немесе бірнеше қосымша операциялар қажет болуы мүмкін. Өт жолдарының жарақаты барлық холецистэктомиялардың 1%-нан аз болады.\r\n\r\nХолестеринді өт тастарын хирургиялық емес емдеу\r\n\r\nХирургиялық  емес емдеу ерекше жағдайда тағайындалады, мысалы, холестеринді өт тастары бар науқаста операцияға кедергі келтіретін күрделі ауру болса. Әдетте, хирургиялық  емес емдеудің 5 жылынан кейін өт қабындағы тастар қайта түзіледі.\r\n\r\nХолестеринді  өт тастарын бұзу үшін хирургиялық  емес емдеудің 2 түрі бар:\r\n\r\n* Тастарды еріту үшін дәрілік препараттарды қабылдау. Урсодиол (Актигалл) және Хенодиол – өт қышқылы бар дәрілік препараттар, олар өт қабындағы тастарды ерітуге қабілетті. Бұл препараттар ұсақ холестеринді тастарды ерітуде аса тиімді. Барлық тастарды осылай еріту үшін бірнеше ай немесе жыл қажет болуы мүмкін.\r\n* Соққы-толқынды литотрипсия. Өт тастарын бұзу үшін арнайы аппарат -  литотриптер қолданылады. Ол соққы толқындарын шығарады, бұл толқындар адамның денесі арқылы өтіп, өт тастарын ұсақ бөліктерге ұсатады. Бұл шара сирек қолданылады және  урсодиолды қабылдаумен қатар тағайындалады.\r\n \r\n\r\nТамақтану және емдәм\r\n\r\nТамақтану және емдәмге байланысты өт тасының түзілуі қаупін арттыратын факторларға жататындар:\r\n\r\n* семіздік\r\n* тез салмақ жоғалту\r\n* калориялар және тазартылған көмірсулардың мөлшері жоғары және талшықтың мөлшері төмен болатын емдәмдер\r\n \r\nАдамдар дұрыс тамақтану рационын және тамақтану тәртібін ұстанып, салауатты салмақты қолдау жолымен өт тасы түзілу қаупін азайта алады.\r\n\r\nТөмен калориялы емдәмдер және  бариатриялық операцияларды қолдануда тез салмақ жоғалтатын адамдарда өт қабында тастардың түзілуінің алдын алу үшін  Урсодиол көмектеседі. Мұндай науқастарға дәрігер-диетологпен емдәм туралы кеңесу қажет.\r\n\r\n \r\nНені есте ұстау қажет\r\n\r\n* Өт қабындағы тастар - өт қабында түзілетін қатты бөліктер.\r\n* Өт құрамына кіретін заттектердің үйлесімсіздігі өт қабындағы тастардың түзілуін туындатады. Өттің құрамында холестерин, билирубин көп болса немесе  өт тұзы көп болса, өт қабында тастар пайда болады. Бұл үйлесімсіздіктің пайда болу себептері соңына дейін анықталмаған.\r\n* Әйелдер, 40 жастан асқандар, өт қабындағы тастардың түзілуіне отбасылық бейімділігі бар адамдарда өт тасы дамуының қаупі жоғары.\r\n* Өт тас ауруы бар көптеген адамдарда қандай да бір симптомдар байқалмауы мүмкін. Симптомдары болмайтын өт қабының тастары симптомсыз немесе үнсіз аталады.\r\n* Өтті шығаратын түтіктердің таспен бітелуінде өт қабында қысым артады, бұл өт қабының түйілуінің ұстамасын туындатады.\r\n* Өт қабының түйілуінің ұстамалары ауыр тағамды қабылдауға байланысты және әдетте, кешке немесе түнде болады.\r\n* Өт тас ауруының симптомдары  басқа аурулардың симптомдарымен ұқсас келеді.\r\n* Егер өт тас ауруы симптомсыз өтсе, әдетте, емдеудің қажеті жоқ. Өт қабы түйілуінің ұстамасы пайда болуында дәрігер емдеуді тағайындайды.\r\n* Өт  тас ауруын емдеудің қарапайым, әдеттегі түрі – өт қабын алып тастау үшін операция өткізу. Егер науқасқа операция жасалуы мүмкін болмаса, дәрігер холестеринді өт тасын еріту үшін хирургиялық емес шараларды тағайындайды. Операция  жасалуы мүмкін емес адамдарға немесе жалпы өт түтіктерінен тастарды алып тастау үшін өт қабын алып тастауға операция - холецистэктомия жасалуының алдында науқастарға дәрігер ЭРХПГ - эндоскопиялық ретроградтық холангиопанкреатографияны тағайындауы мүмкін.  \r\n* Өт қабы – өмірлік маңызды ағза емес, адам өт қабынсыз өмір сүре алады. Өт қабын алып тастаған кезде өт - өт қабында жиналудың орнына бауырдан бауыр және жалпы өт түтіктері арқылы тікелей ұлтабарға түседі.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(845,'article','235','Пенистің (жыныстық мүше - қасаның) қатерлі ісігі','kz','2018-08-01 05:51:55','2018-08-01 05:37:00','Ерлердің репродуктивті жүйесінің ағзасы – жыныстық мүшеде пайда болатын қатерлі ісіктің түрі – пенистің (қасаның) қатерлі ісігі аталады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=235',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','П','Пенистің','y','   Пенистің (жыныстық мүше - қасаның) қатерлі ісігі Ерлердің репродуктивті жүйесінің ағзасы – жыныстық мүшеде пайда болатын қатерлі ісіктің түрі – пенистің (қасаның) қатерлі ісігі аталады. Мазмұны\r\n\r\nт\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЕрлердің репродуктивті жүйесінің ағзасы – жыныстық мүшеде пайда болатын қатерлі ісіктің түрі – пенистің (қасаның) қатерлі ісігі аталады.\r\n\r\n\r\n\r\nЕрлердің репродуктивті жүйесі\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nАурудың пайда болуының нақыт себептері белгісіз.\r\n\r\nШәуеттің жиналуы, жыныстық мүшенің күпегінің астында жағымсыз иісті қоймалжың заттектің жинақталуы жыныстық мүшенің қатерлі ісігінің даму қаупін арттырады.\r\n\r\nСүндетке отырғызылмаған, күпек аумағының тазалығын қадағаламайтын ерлер, сондай-ақ, үшкір кондилома немесе адам папиломасы вирусы (ВПЧ) бар ерлер осы сирек аурудың пайда болу қаупіне бейім келеді.\r\n\r\n\r\nСимптомдары    \r\n                           \r\n* Жыныстық мүшедегі ойықжаралар\r\n\r\n* Пенистегі ауырсыну және қан кетуі (аурудың асқынуында болуы мүмкін)\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер медициналық тексеруді өткізеді, оның барысында сыртқы пішіні безеу немесе сүйел секілді түзіліс анықталады. Бұл түзіліс, әдетте, пенистің ұшында орналасады.\r\n\r\nҚатерлі ісік диагнозын қою үшін осы түзілістің биопсиясы жасалады.  \r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу ісіктің өлшеміне және орналасуына, таралу ауданына байланысты.\r\n\r\nЖалпы, қатерлі ісікті емдеуге кіретіндер:\r\n\r\n* Химиялық емдеу – қатерлі ісік жасушаларын жоятын дәрілік препараттарды қабылдау\r\n\r\n* Сәулелік емдеу – ісікті жою үшін күшті рентген сәулесі қолданылады.\r\n\r\n* Оперативтік емдеу – қатерлі ісікті хирургиялық жолмен алып тастау.\r\n\r\nЕгер ісік шағын болса, немесе жыныстық мүшенің ұшына жақын орналасса, пенистегі қатерлі ісік аумағын ғана алып тастау операциясы жасалады. Ісіктің нақты орналасуына сай операция глансэктомия немесе ішінара пенэктомия аталады. Кейбір ісіктерді емдеу үшін лазерлік операция қолданылуы мүмкін.\r\n\r\nКүрделі ісіктер үшін жыныстық мүшені толық алып тастау қажет (жаппай пенэктомия). Бұл жағдайда организмнен несепті шығару үшін шаптың аумағында жаңа түтік жасалынады. Бұл шара уретростомия аталады.\r\n\r\nОперативтік араласумен қатар химиялық емдеу қолданылады. Әдетте, жыныстық мүшенің қатерлі ісігін емдеу үшін цисплатин, ифосфамид, паклитаксел тағайындалады.\r\n\r\nСәулелік емдеу, көбінесе,  хирургиялық араласумен бірге ұсынылады. Мұндай жағдайда сыртқы сәулелік емдеу қолданылады. Бұл әдіс пенисті сыртынан сәулелендіруді қамтамасыз етеді. Сыртқы  сәулелік емдеу аптасына 5 рет, 6-8 апта бойы жалғасады.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nЕрте анықталып, емделсе, болжамы оң болуы мүмкін. Жыныстық  мүшенің қатерлі ісігінде 5-жылдық тірі қалу  65% құрайды. Несеп шығару және жыныстық қызмет пенистің біршама бөлігін алып тастағанда да сақталуы мүмкін болады.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nЖыныстық  мүшенің қатерлі ісігі аурудың бастапқы сатысында да басқа ағзаларға жиі тарайды.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЖыныстық  мүшенің қатерлі ісігінің симптомдары болса, дәрігерге көрініңіз.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nСүндетке отырғызу қауіпті азайтады. Сүндетке отырғызылмаған ерлерге жасынан күпекті тазартуды түсіндіру қажет, бұл олардың жеке гигиенасының құраушысы.\r\n\r\nЖеке гигенаны сақтау және қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдау, жыныстық қатынаста серіктестердің санын шектеу, АИТВ инфекциясының алдын алу мақсатында презервативтер қолдану жыныстық  мүшенің қатерлі ісігінің даму қаупін азайтады.\r\n\r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nЖыныстық   мүшенің қатерлі ісігі; пенистің жалпақ жасушалы қатерлі ісігі.\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001276.htm\r\n\r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(846,'article','257','Себореялық дерматит','kz','2018-08-01 07:54:13','2018-08-01 07:47:00','Себореялық дерматит – терінің жиі кездесетін, қабыну ауруы. Бұл кезде шаштың түбіндегі, бет пен құлақтың май безі жақсы дамыған бөліктерінде ақ-сары тұстары болады. олар өзгермеген немесе қызармаған тұста пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n«Бесік телпегі» - сәбилерде себореялық дерматит кезіндегі бастың терісінің зақымдануын сипаттайтын термин.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=257',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Себореялық','y','   Себореялық дерматит Себореялық дерматит – терінің жиі кездесетін, қабыну ауруы. Бұл кезде шаштың түбіндегі, бет пен құлақтың май безі жақсы дамыған бөліктерінде ақ-сары тұстары болады. олар өзгермеген немесе қызармаған тұста пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n«Бесік телпегі» - сәбилерде себореялық дерматит кезіндегі бастың терісінің зақымдануын сипаттайтын термин. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n               \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nСебореялық дерматит – терінің жиі кездесетін, қабыну ауруы. Бұл кезде шаштың түбіндегі, бет пен құлақтың май безі жақсы дамыған бөліктерінде ақ-сары тұстары болады. олар өзгермеген немесе қызармаған тұста пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n«Бесік телпегі» - сәбилерде себореялық дерматит кезіндегі бастың терісінің зақымдануын сипаттайтын термин.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nСебореялық дерматиттің нақты себебі белгісіз. Дәрігерлердің ойынша, ол бірнеше себептің бірігуінен болуы мүмкін, гормоналдық үйлесімнің бұзылуын, иммундық жүйенің әлсіреуін, қоректік заттектердің жеткіліксіздігін, немесе жүйке жүйесінің ауруларын қоса.\r\n\r\nMalassezia зеңдерінен пайда болатын тітіркеніс те осы жағдайға әкелуі мүмкін. Себореялық дерматит тұқым қуалауы мүмкін.\r\n\r\nТерінің қабаттары\r\n\r\n \r\n\r\nҚауіп факторлары:\r\n\r\nКүйзеліс немесе шаршау\r\nЭкстремалдық ауа райы\r\nМайлы тері немесе терідегі безеулер\r\nКейбір сусабындар немесе теріге күтім жасау құралы\r\nСпирт құрамдас лосьондар қолдану\r\nСеміздік\r\nНеврологиялық аурулар, оның ішінде, бассүйек-ми жарақаты, Паркинсон ауруы немесе инсульт\r\nАдамның иммунитет тапшылығы вирусы (ВИЧ)\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nСебореялық дерматит дененің әр бөлігінде пайда болуы мүмкін. Әдетте, ол терінің май безі жақсы дамыған тұстарында пайда болады. Көбінесе, бұл бастың, қабақтың терісі, мұрын-ерін қыртысы, құлақ артындағы, сыртқы құлақтағы тұстар, сондай-ақ, кеуде қуысы.\r\n\r\nСебореялық дерматиттің симптомдары:\r\n\r\n•      Терінің зақымдануы\r\n\r\n•      Терінің үлкен аумағындағы түйіндақтар\r\n\r\n•      Терінің майлы бөліктері\r\n\r\n•      Теріде ақ, қабыршақтанған, сары, майлы бөліктердің пайда болуы\r\n\r\n•      Жұқпаланған кезде нашарлауы мүмкін қышу\r\n\r\n•      Терінің аздаған қызаруы\r\n\r\n•      Шаштың түсуі\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДиагноз тері зақымдануының өзіне тән сыртқы түріне және орналасуына сай қойылады. Әрі қарай, тері биопсиясы секілді тексерулер сирек қажет болады.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nҚабыршақтану мен құрғақтықты қайызғаққа арналған арнайы сусабынның көмегімен емдеуге болады. оларды дәріханада дәрігердің рецептінісіз сатып алуға болады. жапсырмасында себореялық дерматитті емдейді деп жазылған сусабынды іздеңіз. Олардың құрамында салицил қышқылы, таскөмір шайыры, мырыш, резорцин, кетоконазол немесе селен сульфиді секілді құрамбөліктер болады. сусабындарды нұсқаулығында көрсетілуіне сәйкес қолданыңыз.  \r\n\r\nАурудың ауыр өтуінде дәрігер селен сульфидінің, кетоконазол немесе кортикостероидтардың мөлшері жоғары сусабынды немесе лосьонды қолдануды тағайындауы мүмкін.  Сондай-ақ, құрамында иммунитетті ынталандырғыш болатын крем ұсынылуы мүмкін. Бұл дәрі иммундық жүйенің жұмысын басуға қабілетті, осылайша, қабынуды азайтады.\r\n\r\nКүн сәулесінің әсер етуінде себореялық дерматиттің барысы жақсарады деп саналады. Кейбір адамдар жазда жағдай жақсаратындығын айтады, әсіресе, белсенді демалыстан кейін.  \r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nСебореялық дерматит – созылмалы ауру (өмір бойғы), асқыну мен басылу кзеңдері алмасады, бірақ, оның симптомдарын сәйкес емдеумен бақылауға болады.\r\n\r\nСебореялық дерматиттегі жағдайдың ауырлығы қауіп факторларының әсерін жоюда және теріге күтім жасау қағидаларын ұстануда жеңілдейді. \r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n·         Психологиялық күйзеліс, өзін өзі бағалаудың төмендеуі, ұялып-қысылу\r\n\r\n·         Екінші бактериалдық немесе зеңдік инфекцияның қосылуы.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерден кеңес алыңыз, егер себореялық дерматиттің симптомдары үй жағдайында емдеуге және дәрігердің рецептінсіз босатылатын дәрі препараттарын қабылдауға серпін бермесе. \r\n\r\nСондай-ақ, дәрігерге көрініңіз, егер зақымдану бөліктерінің бетінде сұйықтық, ірің немесе қабық пайда болса, немесе бұл тұстар қызарып, ауырсынатын болса.   \r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nСебореялық дерматит кезіндегі жағдайдың ауырлығы қауіп факторларының әсерін жоюда және теріге күтім жасау қағидаларын ұстануда жеңілдейді.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nҚайызғақ; Себореялық экзема; «Бесік телпегі».\r\n\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000963.htm\r\n\r\nАударған:АсельСтамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(847,'article','387','Кекіру','kz','2018-08-08 08:46:55','2018-08-08 08:46:00','Кекіру көбінесе, ауа жұтып алғаннан болады.  Көп ауа жұтып алғаннан кейін,  тым тойып қалғандай немесе іш шертиіп кеткендей сезімдер туындайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=387',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Кекіру','y','   Кекіру Кекіру көбінесе, ауа жұтып алғаннан болады.  Көп ауа жұтып алғаннан кейін,  тым тойып қалғандай немесе іш шертиіп кеткендей сезімдер туындайды. Кекіру көбінесе, ауа жұтып алғаннан болады.  Көп ауа жұтып алғаннан кейін,  тым тойып қалғандай немесе іш шертиіп кеткендей сезімдер туындайды.\r\nҚатты тойып алғаннан немесе асқазанның асты қорытпауының себебінен болатын кекіру,  жайдан-жай жиі бола бермейді. Оған себеп болатын мынадай да қауіпті жағдайлар бар:\r\n•	Ойық жара да аурсыну сезімдерін тудырады;\r\n•	Асқазан немесе ас қорыту жүйесінің обыры.  Жүрек айну, тәбеттің төмендеуі және  ішкен ас сіңбей,  асқазан толып тұрғандай сезімде болу;\r\n•	Асқазан - ішек жолдарының тітіркенуінен  кекіру мен қыжыл пайда болады.  Әсіресе,  жатқанда немесе еңкейгенде қатты мазалайды;\r\n•	Өт қабының ауруы ішіңіздің жоғарғы оң жақ бөлігін ауыртып, кейде, ауырсыну белгілері  арқа мен иыққа қарай таралуы  мүмкін.\r\n•	Қыжыл. Іштің жоғарғы бөлігінде немесе кеудеде  пайда болып,  газдың түзілуін,  тоқтық сезімін, ауырсыну немесе асқазанның ашыған сезімдерін тудырады. Бұл  белгілер кекірікті тудыруы да, тудырмауы да екі талай.\r\n•	Безерлік болуы мүмкін. Безерлік –  тосын жағдайда қорытылмайтын материалдарды(қатты заттар, шаш т.с.с )  ауызға салып, жұтып жібергенде, асқазан жолдарының бітеліп қалауын айтады (асқазанның кедергілі бітеліп қалуы). \r\nЕгер көп кекіре беретін болсаңыз, дәрігерге хабарласыңыз. Қатты тойғаннан немесе ас қортуыңыз дұрыс болмағаннан ба, жоқ басқа ма анықтап алыңыз.  Мүмкін үйде-ақ емделіп, жазылып кетерсіз.\r\nТегтер:\r\nкекіру     \r\nас қорытпау    \r\nқыжыл   \r\nасқазанның ойық жарасы    \r\nаш ішек ойық жарасы\r\nішек ісігі\r\nөңеш ісігі\r\nасқазан-өңеш рефлюксі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(848,'article','466','Тері','kz','2018-08-10 08:03:27','2018-08-10 08:01:00','__Тері__ – адамның ең көлемді мүшесі болып табылады. Тері  жоғарғы температурадан, күн сәулесінен, жарақаттар мен инфекциядан қорғайды. Тері дене температурасын бірқалыпты ұстауға көмектеседі, организмде сұйықтық пен майды сақтап тұрады және Д витаминінің өндіруіліне қатысады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=466',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тері','y','   Тері __Тері__ – адамның ең көлемді мүшесі болып табылады. Тері  жоғарғы температурадан, күн сәулесінен, жарақаттар мен инфекциядан қорғайды. Тері дене температурасын бірқалыпты ұстауға көмектеседі, организмде сұйықтық пен майды сақтап тұрады және Д витаминінің өндіруіліне қатысады. Тері – адамның ең көлемді мүшесі болып табылады. Тері  жоғарғы температурадан, күн сәулесінен, жарақаттар мен инфекциядан қорғайды. Тері дене температурасын бірқалыпты ұстауға көмектеседі, организмде сұйықтық пен майды сақтап тұрады және Д витаминінің өндіруіліне қатысады.\r\n\r\n \r\n \r\n\r\nТері екі қабаттан тұрады. Ол – эпидермис және дерма. Эпидермис негізінен тегіс жасушаларды құрайды, оларды сондай-ақ жалпақ жасушалар деп те атайды. Сквамозды жасушалардың астында базалды жасушалар орналасады. Эпидермистің төменгі қабатын меланоциттер құрайды.\r\n\r\nДерма капиллярлы қантамырлардан, лимфа тамырлары мен тері астындағы бездерден құралады. Бұл бездердің кейбірлеулері тер бөлу арқылы дене температурасын бір қалыпта ұстап тұрады. Кейбір бездер өзінен тері майларын бөлу арқылы теріні ылғалдандырып, құрғаудан сақтайды. Тер мен тері майлары теріде болатын терілік саңылаулары арқылы терінің беткей қабатына енеді.\r\n\r\n Тегтер: \r\nТері\r\nэпидермис\r\nД витамині\r\nТерілік саңылаулар\r\nТері астылық бездер\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(849,'article','508','Семіздік','kz','2018-08-29 08:38:15','2018-08-29 08:37:00','Семіздік – бұл кешенді проблема. Адам организміндегі май құрамының  шамадан тыс көбейіп кетуінен пайда болатын құбылыс. Және соның салдарынан денсаулыққа зиян тиіп жатады. Семіздік адамның бойы мен салмағының аражігін көрсететін, дене салмағының индексімен (ДСИ) өлшенеді. ДСИ салмақ киллограмын, бойдың шаршы метріне (кг/м2) бөлу арқылы есептейді. ДСИ бойынша 18,5 кг/м2- - тан аз көрсетсе, бұл – жағдай  энергетикалық жетіспеушілікке жатқызылады; егер көрсеткіш 18,5-тен  30 кг/м2 –қа дейінгі көлемде көрсетсе, онда дұрыс. Ал ДСИ тура 30 кг/м2  - қа тең  болса, немесе, одан асып кетсе, мұны семіздік деп айтады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=508',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Семіздік','y','   Семіздік Семіздік – бұл кешенді проблема. Адам организміндегі май құрамының  шамадан тыс көбейіп кетуінен пайда болатын құбылыс. Және соның салдарынан денсаулыққа зиян тиіп жатады. Семіздік адамның бойы мен салмағының аражігін көрсететін, дене салмағының индексімен (ДСИ) өлшенеді. ДСИ салмақ киллограмын, бойдың шаршы метріне (кг/м2) бөлу арқылы есептейді. ДСИ бойынша 18,5 кг/м2- - тан аз көрсетсе, бұл – жағдай  энергетикалық жетіспеушілікке жатқызылады; егер көрсеткіш 18,5-тен  30 кг/м2 –қа дейінгі көлемде көрсетсе, онда дұрыс. Ал ДСИ тура 30 кг/м2  - қа тең  болса, немесе, одан асып кетсе, мұны семіздік деп айтады. Семіздік – бұл кешенді проблема. Адам организміндегі май құрамының  шамадан тыс көбейіп кетуінен пайда болатын құбылыс. Және соның салдарынан денсаулыққа зиян тиіп жатады. Семіздік адамның бойы мен салмағының аражігін көрсететін, дене салмағының индексімен (ДСИ) өлшенеді. ДСИ салмақ киллограмын, бойдың шаршы метріне (кг/м2) бөлу арқылы есептейді. ДСИ бойынша 18,5 кг/м2- - тан аз көрсетсе, бұл – жағдай  энергетикалық жетіспеушілікке жатқызылады; егер көрсеткіш 18,5-тен  30 кг/м2 –қа дейінгі көлемде көрсетсе, онда дұрыс. Ал ДСИ тура 30 кг/м2  - қа тең  болса, немесе, одан асып кетсе, мұны семіздік деп айтады.\r\nДСИ-дің көбеюі, жүрек ауруы, жоғары қан қысымы, жүректің ишемикалық ауруы (ЖИА) , қант диабеті секілді басқа да аурулардың пайда болуына жол ашады. ДСИ осындай көптеген факторлы  аурулардың дамуына себепкер болады. \r\nМедициналық анықтамаға сүйенсек, семіздік, май құраммының шамадан тыс көбею себебінен артық салмақтың пайда боладындығын білдіреді. Ал атлеттердің денелері үлкен болып келеді, бірақ олардың салмағының көп мөлшерін май емес, бұлшық еттері алып тұр. Сондықтан олар семіздікке ұшырағандай көрінеді. \r\nСеміздіктің басқа дәрежелі индикаторары  белбеудің шеңберлі диаметрі болып табылады.  Жақында ғана белгілі болған зерттеулер бойынша, майдың жәй ғана жиналуы маңызды емес,  оның қай жерге көп жиналатындығын анықтау керек екен. Дегенмен эстетикалық тұрғыдан қарағанда санның жуан болуы тартымды көрінеді, бірақ ғалымдар іштің айналасына май жиналуын денсаулыққа қауіпті дейді. Егер май іштің айналасына әбден орныға бастаса, яғни (домалақша семіздік, немесе  алма тәрізді денеге) ұқсаса,  мұндай адамдар екінші дәрежелі қант диябетіне шалдығуы ықтимал, сондай-ақ, жоғары қан қысымы, холестериннің шамадан тыс көбеюі ( ЖИА), деген сияқты ауруларға душар болады. Ал санына май жиналатын  яғни, (сопақша семіздік, алмурт тәрізді денене ұқсас) болса мұндай адамдарда жоғарыдағыдай мәселелер көп орын алмайды. \r\n\r\nТегтер:	\r\nДене салмағының индексі\r\nАдамның бойы мен салмағының аражігі\r\nЭнергетикалық жетіспеушілік\r\nЖоғары артериалық қысым\r\nҚант диабеті\r\nЖүректің ишемикалық ауруы\r\nБелбеудің шеңберлі диаметрі\r\nСан жуандығы\r\nХолестериннің шамадан тыс көп болуы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(850,'article','566','Суицид','kz','2018-10-05 11:06:09','2018-10-05 11:05:00','__Суицид__ – «өзін өлтіру», «өзіне қол жұмсау» деген мағына береді.\r\n\r\nАдамның  өзін өлтіру туралы  аздаған ойлары, уақыт өте келе өршіп, өзіне қол жұмсауға деген ниетін күшейте түседі.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=566',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Суицид','y','   Суицид __Суицид__ – «өзін өлтіру», «өзіне қол жұмсау» деген мағына береді.\r\n\r\nАдамның  өзін өлтіру туралы  аздаған ойлары, уақыт өте келе өршіп, өзіне қол жұмсауға деген ниетін күшейте түседі.\r\n Суицид – «өзін өлтіру», «өзіне қол жұмсау» деген мағына береді.\r\n\r\nАдамның  өзін өлтіру туралы  аздаған ойлары, уақыт өте келе өршіп, өзіне қол жұмсауға деген ниетін күшейте түседі.\r\n\r\nӨзіне қол жұмсағысы келген барлық адамдар өле бермейді.  Көп ұмтылыстары зая кетеді. Әйелдерден гөрі еркектер өзіне өзі қол жұмсауға жиі барады, бірақ ерлердің жан тапсыруы әйелдерден қарағанда сирек кездесіп жатады.\r\n\r\nАдамның өз-өзіне қол жұмсау туралы көп ойлау немесе соған жоспар құруы –  ауыр жағдайды болдырмау үшін тез арада көмекті қажет етеді. Мұндай көмек әрекетін суицид мәселесі бойынша жұмыс істейтін мамандар ғана атқара алады.\r\n\r\nТегтер: \r\nӨз-өзіне қол жұмсау\r\nӨлімді жоспарлау\r\nСуицидтың алдын алу\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(851,'article','589','Қалқанша бездің түйіндері','kz','2018-10-05 11:47:41','2018-10-05 11:46:00','__Қалқанша бездің түйіндері __– бұл кеңірдектегі қалқанша безінде көбелек типтес бездің аномальді өсуі.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=589',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қалқанша','y','   Қалқанша бездің түйіндері __Қалқанша бездің түйіндері __– бұл кеңірдектегі қалқанша безінде көбелек типтес бездің аномальді өсуі.\r\n Қалқанша бездің түйіндері – бұл кеңірдектегі қалқанша безінде көбелек типтес бездің аномальді өсуі.\r\n\r\nМұндай түйіндердің біраз бөлігі зиянды болғанымен, көбінесе  қауіп тудыра бермейді.\r\n\r\nБелгілері мен симптомдары мынадай болып келеді:\r\n•	Қалқанша безі ісіп, томпиып шығып кетеді;\r\n•	Қалқанша безі ауырып тұрады,\r\n•	Жұтынғанда кедергі жасайды;\r\n•	Дауыс қарлығып, сырыл пайда болады.\r\n\r\nЕгер қалқанша безі көптеген гормон (гипертиеоз) бөліп жатса,  симптомдары соғырлым әлсіреуі мүмкін, салмағы өздігінен күрт түсіп кетеді, үлкен дәретке баруы  жиілейді, жүрек соғысы жеделдейді,  ыстыққа шыдай алмайды, тітіркеніп, мазасызданады, сондай-ақ бұлшық теттері әлсірейді.\r\n \r\nТүйіндер қатерлі ісікке ұласа бермейді, сондықтан оны жақсылап күтімдесе жазылып кетеді.   Бірақ оның кейбір түрлері қатерлі болып келеді, оны хирургиялық жолмен алып тастайды. Себебі ол рак немесе үлкен қатерлі ісіктерге ұласып, жұтыну және тыныс алу жолдарын бекітіп адамның өміріне қатер төндіреді. \r\n\r\nТегтер:\r\nгипертиреоз\r\nҚалқанша безінің гормоны\r\nТыныс алудың қиындауы\r\nЖұтынудың қиындауы\r\nҚалқанша безі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(852,'article','596','Холестерин','kz','2018-10-10 11:48:44','2018-10-10 11:47:00','__Холестерин __- организмнің көптеген маңызды функцияларына қажет болатын майдың түрі (липид). Мысалы, ол жаңа жасушалардың қалыптасуына қатысады.  Холестериннің жоғары мөлшерде болуы жүрек ауруы мен инсульт қаупін арттырады. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=596',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Х','Холестерин','y','   Холестерин __Холестерин __- организмнің көптеген маңызды функцияларына қажет болатын майдың түрі (липид). Мысалы, ол жаңа жасушалардың қалыптасуына қатысады.  Холестериннің жоғары мөлшерде болуы жүрек ауруы мен инсульт қаупін арттырады.  Холестерин - организмнің көптеген маңызды функцияларына қажет болатын майдың түрі (липид). Мысалы, ол жаңа жасушалардың қалыптасуына қатысады.  Холестериннің жоғары мөлшерде болуы жүрек ауруы мен инсульт қаупін арттырады. \r\n\r\nХолестерині  көп, өте  майлы тағамдарды тұтынғаннан  холестерин деңгейі көтеріледі.  Кей жағдайда тұқым қуалайтын аурулар  холестерин мөлшерінің көтерілуіне әсерін тигізеді.\r\n\r\nДенсаулыққа пайдалы болатын диетаны ұстану, белсенділікті жоғарылату және кейде     холестерин мөлшерін төмендететін препараттарды қолдану  - емдік шаралары болып табылады.\r\n\r\nҚан талдауы арқылы холестериніңіздің мөлшерін анықтауға болады. Холестерин 1 децилитрге миллиграммен өлшенеді  ( мг /дл )  немесе литрге миллимоль (ммоль/ л)\r\n\r\nҰсынылған жалпы холестерин деңгейі 200 мг/дл-ден  (5,17 ммоль/л ) аз болуы керек. \r\n200-ден 239-ға дейін ( 5,17 – 6,18-ге дейін ) холестерин  деңгейін жоғарылау деп  есептейді.    240    ( 6,21 ) немесе одан жоғары болса, бұл холестериннің өте жоғары деңгейі болып саналады.\r\n\r\nТегтер:  \r\nхолестерин \r\nСеміздік  \r\nатеросклероз\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(853,'article','651','Қан ұюының бұзылуы','kz','2018-11-16 04:12:02','2018-11-16 04:00:00','Қан ұюының бұзылуы - бұл ағзадағы тромбтардың қалыптасу процессінің  бұзылуынан туындайтын  аурулар тобы. Бұл бұзылыстардың салдарынан жарақат алғаннан кейін ауыр және созылмалы қан кетулер орын алуы мүмкін. Сондай-ақ, ешқандай себепіз қан кету жағдайлары да орын алуы мүмкін.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=651',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қан','y','   Қан ұюының бұзылуы Қан ұюының бұзылуы - бұл ағзадағы тромбтардың қалыптасу процессінің  бұзылуынан туындайтын  аурулар тобы. Бұл бұзылыстардың салдарынан жарақат алғаннан кейін ауыр және созылмалы қан кетулер орын алуы мүмкін. Сондай-ақ, ешқандай себепіз қан кету жағдайлары да орын алуы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nҚан ұюының бұзылуы - бұл ағзадағы тромбтардың қалыптасу процессінің  бұзылуынан туындайтын  аурулар тобы. Бұл бұзылыстардың салдарынан жарақат алғаннан кейін ауыр және созылмалы қан кетулер орын алуы мүмкін. Сондай-ақ, ешқандай себепіз қан кету жағдайлары да орын алуы мүмкін.\r\n\r\nҚан ұюының  өзіне тән бызылытары мынадарлы қамтиды:\r\n\r\n• Тромбоциттер функциясының өзіндік бұзылыстары;\r\n• Туа біткен тробоциттер қызметінің бұзылысы; \r\n• С немесе S белоктарының туа біткен жетіспеушілігі\r\n• Тамыр ішінде таралған қан ұюы (DIC)\r\n• Фактор II тапшылығы\r\n• Фактор V тапшылығы\r\n• Фактор VII тапшылығы\r\n• фактор X тапшылығы\r\n• Фактор XII тапшылығы\r\n• Гланцман ауруы\r\n• Гемофилия А\r\n• Гемофилия B\r\n• Гемофилия С (фактор XI тапшылығы)\r\n• Идиопатиялық тромбоцитопендік пурпура (ITP)\r\n• фон Виллебранд ауруы (I, II және III типтері)\r\n \r\n\r\n\r\nӘдетте қанның ұю жүйесі тромбоциттер деп аталатын қан құрамдастарын және шамамен 20 түрлі плазмалық ақуызды қамтиды. Олар қанның ұйыма факторлары ретінде белгілі. Бұл факторлар қан кетуді тоқтатуға көмектесетін фибрин деп аталатын зат құруға арналған басқа химиялық заттармен өзара әрекеттеседі.\r\n\r\nАлалмыш фактордың қан құрамындағы мөлшері төмен болса, немесе мүлдем болмаса айтарлықтай мәсле туындайды.  Қан кету  жеңіл өтуі де мүмкін және тоқтамай, ауырлы туғызуы да мүмкін.\r\n\r\nКейбір қанның ұю бұзылыстары адамның тумысынан болады және тұқым қуалайды. Басқалары мынадай себептерге байланысты дамиды:\r\n\r\n• Витамин К тапшылығы немесе  бауырдың салмақты аурулары сияқты аурулар;\r\n• Қан ұйығышын бәсеңдететін (антикоагулянттар) дәрілермен емделу немесе антибиотиктерді ұзақ уақыт қолдану. \r\n\r\nҚан ұюының бұзылыстары сондай-ақ, қан ұйытуға қатысатын (тромбоциттер) қан жасушаларының бұзылуынан, немесе соған байланысты қан жасушаларының азаюынан туындауы мүмкін.  Бұл бұзылулар туа біткен немесе жүре туындаған болуы мүмкін. Кейбір препараттардың жанама әсерлеріне байланысты көбінесе қан ұюының бұзылуларының формалары дамиды.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nАурудың симптомдары мынадай болып келеді:\r\n\r\n• Буын  қуыстарында немесе бұлшықеттерден қан кетеді\r\n• Тері тез көгеріп қала береді\r\n• Ауыр қан кету\r\n• Ауыр етеккірлік қан кету\r\n• Мұрыннан көп мөлшерде қан кету орын алады.\r\n• Хирургиялық процедуралар кезінде шамадан тыс қан кету орын алады\r\n• Туылғаннан кейін кіндігінен қан кетеді\r\nСимптомдар қан ұюдың нақты қандай бұзылытары екеніне байланысты және олардың ауырлығына қатыты болып келеді.  \r\n\r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nТекеру әдістері мыналарды қамтиды:\r\n\r\n• Жалпы қан талдамасы (ОАК)\r\n• Қан кетудің белгілі бір уақытын анықтау\r\n• Ішінара тромбопластиндік уақыты (PTT)\r\n•  Агрегациялық тромбоциттерді тестілеу\r\n• Протромбиналық уақыт (PV)\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу тактикасы аурудың түріне байланысты. Емдеу әдістеріне мыналар жатады:\r\n\r\n• Ұйыма факторларының толығуы;\r\n• Жаңа мұздатылған плазма құйу;\r\n• Тромбоцитарлы массаны құю\r\n• Басқа да емдеу әдістері\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nБолжамы аурудың түріне байланысты жобаланады. Көптеген бастапқы қан ұюының бұзылуын бақылауға болады. Қан ұюының бұзылуы басқа ауруға жалғасып бара жатса, мысалы,  ДВС синдром секілді, онда болжамы, ауруға терапияның әсері қаншалықты болатынына байланысты жобаланады.  \r\n\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n\r\nАсқынуларға мыналар жатады:\r\n\r\n• Миға  қан құйылу\r\n• Ауыр қан кету (асқазан-ішек немесе жарақаттану нәтижесінде дамыған)\r\nБасқа асқынулардың дамуы қан ұйуы бұзылуларының түріне байланысты болады.\r\n\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nЕгер сізде әдеттен тыс немесе ауыр қан кетулер орын алса дәрігерге хабарласыңыз.\r\n\r\n\r\nАлдын алу \r\nТек бұзылыстың түріне байланысты алдын алу үшін шара қолдануға болады.\r\n\r\n \r\nДереккөз: https://medlineplus.gov/ency/article/001304.htm\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(854,'article','704','Инфекциялық эндокардит (Эндокардит)','kz','2018-11-20 12:19:18','2018-11-20 12:14:00','__Инфекциялық эндокардит__ немесе __Эндокардит__– жүректің қақпақшалары мен камераларының ішкі қабығының инфекциясы.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=704',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','И','Инфекциялық','y','   Инфекциялық эндокардит (Эндокардит) __Инфекциялық эндокардит__ немесе __Эндокардит__– жүректің қақпақшалары мен камераларының ішкі қабығының инфекциясы. Инфекциялық эндокардит немесе Эндокардит– жүректің қақпақшалары мен камераларының ішкі қабығының инфекциясы.\r\n \r\n \r\nПайда болу себептері\r\nЭндокардит жүрек бұлшықетін, қақпақшаларын, қабығын зақымдауы мүмкін. Эндокардиттен әсіресе келесі санаттағы адамдар зардап шегеді:\r\n•	Жүрек ақаулығы бар адамдар\r\n•	Жүрек қақпақшалары зақымданса немесе аномальды болса\r\n•	Эндокардитпен бұрын ауырғандар\r\n•	Жүрек қақпақшалары ауыстырылған науқастар\r\n\r\nЖұқпалы эндокардит түр-түрге бөлінеді,  әртүрлі бактериялар қан ағымына түскенде және содан кейін жүрекке жеткенде дамиды. Бактериялық инфекция – эндокардиттің ең жиі кездесетін түрі болып табылады. Ауруды саңырауқұлақтар да, мысалы, Candida саңырауқұлағы тудыруы мүмкін.\r\nКейбір жағдайларда эндокардиттің себептері табылмай жатады.\r\n\r\nБактериялар көбінесе адамның қан айналымына енеді:\r\n•	Көктамырлық катетерлеу\r\n•	Инъекцияны қажет ететін дәрілік заттарды қолдану. Стерильденбеген инелерді қолданғанда\r\n•	Стоматологиялық операция жасалғаннан кейін, ұзақ уақыт өтпей\r\n•	Басқа да хирургиялық операциялар немесе тыныс алу жолдары мен зәр шығару жолдарының кішігірім процедуралары кезінде, тері немесе сүйек-бұлшықеттердің инфекциялық зақымдануларынан\r\n \r\nСимптомдары\r\nЭндокардиттің симптомдары кенеттен пайда болуы мүмкін немесе біртіндеп дамуы мүмкін. Аурудың бұрыннан келе жатқан белгілері: дене қызуының көтерілуі, қалтырау, терлеу.\r\nКейде бұл симптомдар басқа да симптомдары пайда болғанға дейін бірнеше күн бойы жалғасуы мүмкін. Кейде симптомдар көрініп, кенеттен жоғалып кетуі ықтимал, ондай симптомдар көбінесе түнде пайда болады. Сондай-ақ, ауру белгілері жалпы әлсіздік, шаршау, бұлшықеттер мен буындардағы ауырсынумен қатар білінуі мүмкін.\r\n\r\nБасқа да симптомдары:\r\n•	Тырнақ астындағы тері аймағындағы қан кету (қан кету тырнақтың негізінде)\r\n•	Аяқ буындарындағы және табандағы (Джейнвей жарасы) қызыл ауырсынбайтын дақтар\r\n•	Аяқ-қол саусақтарының жастықшаларында орналасқан қызыл, басқанда ауру тудыратын түйіндер (Ослер түйіндері)\r\n•	Физикалық белсенділік кезіндегі ентігу\r\n•	Аяқтың, табанның, іштің ісіну\r\n \r\nДиагностикасы\r\nДәрігер  тексеру кезінде  жүректегі өзгеше бір шуды анықтауы немесе жүректің бұрынғы шуларынан өзгеріс байқауы мүмкін.\r\nКөзді зерттеу барысында торлы қабыққа қан құйылғанын анықтауға болады. Көздің немесе қабақтың үстінде кішкентай нүктелі қанталаулары анықталуы мүмкін.\r\nДиагностикалық тесттерге мыналар жатады:\r\n•	Қан себіндісінің анализі инфекцияны тудыратын бактерияларды немесе саңырауқұлақты анықтауға көмектеседі\r\n•	Жалпы қан анализі, C-реактивті белок (СРБ) немесе эритроциттердің тұну жылдамдығы (ЭТЖ)\r\n•	Жүрек клапандарының жағдайы туралы көбірек ақпарат беретін тұрақты кардиограммалар немесе өңеш арқылы эхокардиография жасау\r\n \r\nЕмдеу\r\nАурудан алғаш рет зардап шегетін пациенттерге вена ішілік антибиотик енгізу үшін госпитализациялау қажет. Қан талдауы дәрігерлерге аурумен күресте ең жақсы антибиотикті таңдауға көмектеседі.\r\nЭндокардитпен ауыратын пациенттер ұзақ уақыт бойы антибиотиктермен емделу керек. Әдетте, жүрек камераларындағы және қақпақшаларындағы бактериядан толықтай құтылу үшін 4-6 апта керек.\r\nАуруханада басталған антибиотиктермен емдеуді, шығарған кейін үйде жалғастыру керек.\r\nХирургиялық араласу қажет болады, егер:\r\n•	Инфекция инсультке әкелетін жолмен таралатын болса. Бұл бактериялық ұйындылар миға түскен кезде пайда болады.\r\n•	Жүрек қақпақшаларының зақымдануынан жүрек жетіспеушілігі дамыса\r\n•	Мүшелердің аса ауыр зақымдануларының белгілері болса\r\n \r\nАуру ағымы\r\nЭндокардитте дер кезінде медициналық көмек көрсетілсе, сауығу мүмкіндігі айтарлықтай жоғарылайды.\r\nАса күрделі қиындықтар туындаса, олар мыналар:\r\n•	Ми абсцессі\r\n•	Жүрек жеткіліксіздігіне әкелетін, жүрек қақпақшаларының зақымдалуы\r\n•	Инфекцияның басқа мүшелерге жайылуы\r\n•	Миға кішкентай үзілген бактериялардың ұйындысының түсуінен шақырылған инсульт\r\n \r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nЭндокардиттен емделгеннен кейін келесі симптомдарды байқасаңыз, дәрігер көмегіне жүгініңіз:\r\n•	Зәрде қан болса\r\n•	Кеудеңізде ауыру сезімі болса\r\n•	Шаршағыштық болса\r\n•	Дене температурасының көтерілуі байқалса\r\n•	Аяқ-қолдарыңыз ұйыса\r\n•	Әлсіздік сезінсеңіз\r\n•	Салмақ жоғалтқаныңызды байқасаңыз\r\nАлдын алу \r\nЭндокардиттің пайда болу қаупі жоғары адамдарға алдын ала антибиотиктер қабылдау қажет. Жоғарғы қауіп-қатер тобына мынандай адамдар кіреді:\r\n•	Жүректің туа біткен ақауы барлар\r\n•	Жүрек трансплантаттары және жүрек қақпақшаларындағы проблемалалары барлар\r\n•	Жасанды жүрек қақпақшалары барлар\r\n•	Бұрын эндокардитпен ауырғандар\r\nНауқастардың бұл тобы келесі жағдайларда профилактикалық антибиотиктерді қабылдауы керек:\r\n•	Олар ауыз қуысынан қан кетуге әкелетін, стоматалогиялық араласуға ұшыраса\r\n•	Олар тыныс алу жолдарының аймағындағы медициналық араласуға ұшыраса\r\n•	Олар несепшығару каналының аймағындағы медициналық араласуға ұшыраса\r\n•	Олар асқазан-ішек жолдарының аймағындағы медициналық араласуға ұшыраса\r\n•	Жұқпалы тері мен жұмсақ тіннің инфекциялық зақымдануына байланысты медициналық араласуға ұшыраса\r\nСинонимдері: \r\nЖүрек қақпақшаларының зақымдануы; Алтын стафилококкпен шақырылған эндокардит.\r\n\r\nТегтер: \r\nжүрек қақпақшалар\r\nақау\r\nқарынша\r\nжүрекше\r\nэндокардит\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(855,'article','805','Мөлдір қабықтың эндотелийлік дистрофиясы','kz','2018-12-13 11:26:53','2018-12-13 10:46:00','Мөлдір қабықтың (көздің мүйізгек қабығы, қасаң қабық) эндотелийлік дистрофиясы (Фукс дистрофиясы) – бұл көз ауруы. Көз жасушаларын іштен қаптап тұрған қасаң қабықтың зақымдануынан пайда болады, зақымданған  жасушалар ақырындап өле бастайды. Ауру әдетте екі көзді де зақымдайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=805',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мөлдір','y','   Мөлдір қабықтың эндотелийлік дистрофиясы Мөлдір қабықтың (көздің мүйізгек қабығы, қасаң қабық) эндотелийлік дистрофиясы (Фукс дистрофиясы) – бұл көз ауруы. Көз жасушаларын іштен қаптап тұрған қасаң қабықтың зақымдануынан пайда болады, зақымданған  жасушалар ақырындап өле бастайды. Ауру әдетте екі көзді де зақымдайды. Мазмұны \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат \r\nМөлдір қабықтың (көздің мүйізгек қабығы, қасаң қабық) эндотелийлік дистрофиясы (Фукс дистрофиясы) – бұл көз ауруы. Көз жасушаларын іштен қаптап тұрған қасаң қабықтың зақымдануынан пайда болады, зақымданған  жасушалар ақырындап өле бастайды. Ауру әдетте екі көзді де зақымдайды.\r\n \r\n\r\n  \r\nСебептері\r\nФукс дистрофиясы тұқым қуалауы мүмкін, яғни ата-анадан балаға берілуі ықтимал. Ата-аналардың біреуінде болса, аурудың даму қаупі 50% құрайды..\r\nДегенмен, Фукс дистрофиясы аурудың отбасы мүшелерінің ешқайсысында болмаса да кездеседі.\r\nМөлдір қабықтың эндотелийлік дистрофиясы ерлерге қарағанда әйелдерде жиі кездеседі. Көру қабілетінің проблемалары әдетте 50 жасқа дейін білінбейді, бірақ кейде дәрігер аурудың белгілерін ертерек, 30-40 жаста анықтайды.\r\nФукс дистрофиясы кезінде қасаң қабықтың артқы бетін қаптап тұрған жасушалардың жұқа қабаты зақымдалады. Бұл жасушалар мөлдір қабықтың артық сұйықтықты шығаруды қамтамасыз етеді. Уақыт өте келе, жасушалардың көп мөлшері өлетіндіктен, сұйықтық жинала бастайды және мөлдір қабықтың ісінуі мен бұлдырауын тудырады.\r\nБастапқыда, сұйықтық көз жабық кезде, яғни ұйықтаған кезде ғана жиналуы мүмкін. Ауру өршіген сайын кішкене көпіршіктер пайда бола бастайды. Бірте-бірте көпіршіктер өсіп, жарылып, көздің ауырсынуын тудырады. Сондай-ақ, Фукс дистрофиясы кезінде мөлдір қабықтың пішіні өзгеруі мүмкін, бұл көру қабілетінің үдемелі нашарлауына алып келеді.\r\n \r\nСимптомдары\r\n•	Көз ауырады;\r\n•	Көздің жарыққа сезімталдығы пайда болып,  көзге ақ дақтар түсе бастайды;\r\n•	Көздің қарауытуы немесе бұлдырауы пайда болады (бастапқыда тек таңертеңгі уақытта);\r\n•	Жарық көзіне қарағанда, оның айналасында түрлі түсті жиектің (ореол) пайда болғандай көрінеді;\r\n•	Көру қабілетінің үдемелі нашарлауы\r\n \r\nДиагностикасы\r\nДәрігер Фукс дистрофиясын саңылаулы лампамен қарап тексеру кезінде анықтай алады.\r\nҚосымша зерттеу әдістеріне мыналар жатада:\r\n•	Пахиметрия – шынайнаның қалыңдығын өлшеу;\r\n•	Мөлдір қабықтың айналмалы микроскопиясы – қасаң қабықтың артқы бөлігін тыстап жатқан эпителийдің жағдайын бағалау үшін пайдаланылады;\r\n•	Көздің жіті көргіштігін анықтау.\r\n \r\nЕмдеу\r\nФукс дистрофиясының симптомдарын жеңілдету үшін шынайнадан сұйықтықты соруға қабілетті көз тамшылары немесе маздары қолданылады.\r\nҚасаң қабықта жаралар түзілген кезде ауырсынуды азайту мақсатында, жұмсақ контактілі линзалар немесе хирургиялық ем қолданылады.\r\nФукс дистрофиясын емдеудің жалғыз жолы қасаң қабықты ауыстыру.\r\nТерең қабатты кератопластика дәстүрлі трансплантацияның балама түрі болып табылады. Бұл процедура барысында қасаң қабықтың терең қабаттары донорлық тінмен ауыстырылады. Процедура тігуді қажет етпейді. Бұл процедурада қабылдамау сияқты асқынулар сирек кездеседі және қалпына келу уақыты тезірек жүреді.\r\n \r\nБолжамы\r\nАуру уақыт өткен сайын өршиді. Ауыр Фукс дистрофиясына ұшыраған науқастардың қасаң қабығын ауыстырмаса, соқыр болып қалуы мүмкін немесе қатты аурусыну туындайды және көздің көру қабілеті нашарлайды.\r\nФукс дистрофиясының жеңіл жағдайлары жиі катаракталарды хирургиялық емдеуден кейін нашарлайды. Хирург бұл қауіпті ескеріп, операцияның техникасын немесе катарактаның хирургиялық емдеу уақытын өзгертуі керек.\r\n \r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nКелесі симптомдар болса, дәрігерге қаралыңыз:\r\n•	Көздегі ауыру сезімі күшейсе;\r\n•	Көздің жарыққа сезімталдығы артса;\r\n•	Көзге бір нәрсе түсіп кеткендей сезім бола берсе;\r\n•	Көздің қарауытуы немесе жарық көзінің айналасында ореол пайда болуы сияқты көз проблемалары орын ала берсе;\r\n•	Көру қабілеті нашарлап кетсе.\r\n \r\nАлдын алу шарасы\r\nБүгінге дейін бұл аурудың алдын-алу шаралары  табылмады. Катарактаны хирургиялық емдеуден бас тарту немесе катарактаны оперативті емдеу кезінде арнайы сақтық шараларын сақтау аурудың ағымын бәсеңдетуге көмектесуі мүмкін.\r\n \r\nТегтер: \r\nкөру қабілетінің төмендеуі\r\nсоқырлық\r\nқасаң қабықтың қарауытуы\r\nкөздің ауырсынуы\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(856,'article','834','Қанталау (көгеру немесе гематома түзілу)','kz','2018-12-20 04:40:21','2018-12-20 04:39:00','__Қанталау немесе көгеру (гематома)__ – бұл дененің жарақат алуының салдарынан туындайтын жағдай.  Ол қантамырларының жарылғандығының және тері асты жиналған тіндерінің зақымдануының нәтижесінің көрінісі. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=834',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қанталау','y','   Қанталау (көгеру немесе гематома түзілу) __Қанталау немесе көгеру (гематома)__ – бұл дененің жарақат алуының салдарынан туындайтын жағдай.  Ол қантамырларының жарылғандығының және тері асты жиналған тіндерінің зақымдануының нәтижесінің көрінісі.  Бұл не? Қанталау немесе көгеру (гематома) – бұл дененің жарақат алуының салдарынан туындайтын жағдай.  Ол қантамырларының жарылғандығының және тері асты жиналған тіндерінің зақымдануының нәтижесінің көрінісі. \r\n\r\nСебептері. Азғантай  түзілген қанталаулар байқамай жарақаттанып қалғанда жиі болып тұрады.  Осындай кезде аздаған ісінулер де кезедеседі. Қанталаулар аздап үлкеюі де мүмкін, оның бірнеше себептері бар. Мысалы, сіздің қанайналымыңыз бұзылуы мүмкін немесе сіз артық тромбтүзілімдерді жою үшін қан сұйылтқыш дәрі-дәрмектерді  қолданып жүруіңіз мүмкін. Ондай дәрілерге асперин жатады, және оны  ересек жастағы адамдардың қолданбай-ақ қойғаны абзал, себебі ол дәрі жүрек қантамырлары ауруының қаупін арттырады.\r\n\r\nҚанталаудың (гематомалардың) үш негізгі түрі бар, олар жарақаттың тереңдеуіне байланысты ажыратылады.\r\n\r\n1.	Тері үстілік;\r\n2.	Бұлшықет ішілік;\r\n3.	Сүйектік\r\n\r\nСимптомдары. Басты симптомы – ол ауырсынуы, ісінуі және жарақат алған жердің терісінің түсі – қызыл-күлгін түске енуі, және ақырындап көгеріп, артынан жасыл, жасыл-сары түске енуі жатады. \r\n\r\nҚанталаулар бірнеше күннен ай жуық уақытқа дейін сақталады. Қанталаулардың көпшілігі қауіптілікке ұрындырмайды. Кейде қанталаған жерлер барлық денеге таралады. Аяқтағы қанталаулар, бет пен қолға қарағанда ұзақ уақыт бойы кеипей жүреді. Бұл аурудың ең ауыры және қатты ауыртатыны сүйектік гематома  болып саналады.\r\n\r\nАлғашқы көмек:\r\n\r\n•	5-10 минут мұз басыңыз. Бұл ісіктің басылуына  және канталаған жердің тез қалпына келуіне септігін тигізеді. Ең дұрысы мұзды пластикалық қалташа мен немесе қағаз не, матамен орап алып ұстаған дұрыс. Бір ескертерлігі, мұзды дененің зақымданған жеріне басып жүрмеңіз.\r\n•	Ауруын басу үшін, ауруын басатын дәрілерді қолдануға болады.\r\n•	Амал болса, зақымдалған жерді, жүрек тұсынан жоғары көтеріп ұсстау керек. Сонда, жарақаттарған жердегі ісіктің тез басылуына жағдай туады.\r\n\r\nЕмдеу. Азғантай қанталау кезінде, әдетте, үй жағдайындағы ем-шаралар жеткілікті болады. Ең бастысы жарақат алғаннан кейін салмақ түсіруден сақтану керек. Иненің көмегімен қанталаған жерді соруға тырыспаңыз. Жарақаттан кейін 30 минуттың ішінде түзілген, үлкен ауыртатын ісінген қанталаулар, қауіпті жарақат боуы мүмкін, олар мысалы: \r\n\r\n•	Байламдардың қатты созылуынан;\r\n•	Сынықтан;\r\n•	Шығудан;\r\n•	Орташа немесе үлкен қантамырлардың зақымдануынан;\r\n•	Қанайналымының бұзылуынан.\r\n\r\nШұғыл ем қолдану арқылы асқынудың алдын алып, көгерудің тез қалыпқа келуіне ықпал жасалады. Егер сіз жарақат алған жерден немесе қанталаудың пайда болған орыннан қатты ауырсыну мен қысымды сезінсеңіз, дереу дәрігерге қаралыңыз, себебі бұл қанданудың азғантай  бұзылуының дәлелі болуы мүмкін. Сондай-ақ, бұл денсаулыққа төніп тұрған қауіптіліктің дәп өзі болуы да ғажап емес. \r\n\r\nСондай-ақ, сіз инфекцияның түскенін сезсеңіз, теріңіз қызарып және жарақат алған жеріңіздің қысымы көтеріліп бара жатса, ірінді бөлінділер пайда болса, жалпы қалтырау немесе басқа да белгілер білінсе, дереу дәрігерге қаралыңыз. \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(857,'article','925','Abstsess','qz','2018-07-11 04:18:34','2018-07-11 04:07:00','Abstsess (irińqalta) – bul teri astynda irińniń jınalýymen sıpattalatyn ınfektsııa. Abstsess ádette altyn tústi  stafılokokk jáne streptokokk sekildi bakterııalarmen baılanysty. Bul bakterııalar teridegi syzattar men jaralar arqyly enedi. Birneshe kúnnen birneshe aptaǵa deıin zaqymdanǵan tusta qyzarý, aýyrsyný, temperatýranyń artýy jáne isinýi paıda bolady, dene temperatýrasy artýy múmkin. Abstsess teri betiniń ınfektsııasyn zamanaýı jáne sáıkes emdemegen jaǵdaıda oryn alýy múmkin. Sáıkes emdeý bolǵan jaǵdaıda bul aýrýdyń boljamy sátti. \r\n\r\nMetıtsıllın-rezıstentti stafılokokk (MRZS) - penıtsıllın qataryndaǵy antıbıotıkterge turaqtylyǵy bar bakterııalar toby, bul kóptegen onjyldyqtar boıy stafılokokty jáne teri ınfektsııalaryn antıbıotıkpen emdeýdegi kúrdeli másele boldy. Burynyraqta MRZS halyqtyń az tobynda, densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerlerinde jáne egiletin narkotıkterdi qoldanatyn adamdar arasynda taralǵan bolatyn. Búginde MRZS jalpy halyqtyń teri ınfektsııasynyń jıi sebebi bolýda. MRZS qazir «penıtsıllın qatarynan emes» antıbıotıktermen jáne zaqymdanǵan terige jergilikti kútim jasaý arqyly tabysty emdeledi. Sırek jaǵdaıda MRZS teriniń jáne jumsaq tinderdiń kúrdeli (tereń) ınfektsııalaryn týyndatýy múmkin. Stafılokokty ınfektsııa, ádette, usaq qyzyl túıinderden nemese iriń tolǵan túıinderden bastalady, olar qysqa ýaqyttyń ishinde tereń, aýyrsynatyn oıyq jaraǵa aınalýy múmkin. Eger terińizde qyzyl túıindi nemese iriń tolǵan túıindi baıqasańyz jáne ınfektsııanyń belgileri bolsa (zaqymdanǵan tustyń aýyrsynýy, qyzarýy jáne isinýi) shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Kóptegen naýqastar túıinderdi órmekshiniń shaǵýy dep sanap, qatelesedi. Antıbıotıkpen emdeýdi ótkizýdiń aldynda dáriger teriniń zaqymdanǵan tusynan qyryndy alyp, zertteý taǵaıyndaýy múmkin. MRZS juqpalaný sımptomdaryna uqsaıtyn belgiler bolýynda, jáne MRZS taldaýynyń nátıjesi oń bolsa, dáriger tabletka túrindegi antıbıotık qabyldaýdy jáne zaqymdanǵan terige jergilikti emdeý taǵaıyndaıdy. Infektsııanyń saý jerge taralmaýy úshin  qoldy jáne deneniń basqa ashyq tustaryn taza ustaý qajet, al jaralar emdeý kezinde zararsyz dákemen tańylýy tıis.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=925',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Abstsess','y','   Abstsess Abstsess (irińqalta) – bul teri astynda irińniń jınalýymen sıpattalatyn ınfektsııa. Abstsess ádette altyn tústi  stafılokokk jáne streptokokk sekildi bakterııalarmen baılanysty. Bul bakterııalar teridegi syzattar men jaralar arqyly enedi. Birneshe kúnnen birneshe aptaǵa deıin zaqymdanǵan tusta qyzarý, aýyrsyný, temperatýranyń artýy jáne isinýi paıda bolady, dene temperatýrasy artýy múmkin. Abstsess teri betiniń ınfektsııasyn zamanaýı jáne sáıkes emdemegen jaǵdaıda oryn alýy múmkin. Sáıkes emdeý bolǵan jaǵdaıda bul aýrýdyń boljamy sátti. \r\n\r\nMetıtsıllın-rezıstentti stafılokokk (MRZS) - penıtsıllın qataryndaǵy antıbıotıkterge turaqtylyǵy bar bakterııalar toby, bul kóptegen onjyldyqtar boıy stafılokokty jáne teri ınfektsııalaryn antıbıotıkpen emdeýdegi kúrdeli másele boldy. Burynyraqta MRZS halyqtyń az tobynda, densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerlerinde jáne egiletin narkotıkterdi qoldanatyn adamdar arasynda taralǵan bolatyn. Búginde MRZS jalpy halyqtyń teri ınfektsııasynyń jıi sebebi bolýda. MRZS qazir «penıtsıllın qatarynan emes» antıbıotıktermen jáne zaqymdanǵan terige jergilikti kútim jasaý arqyly tabysty emdeledi. Sırek jaǵdaıda MRZS teriniń jáne jumsaq tinderdiń kúrdeli (tereń) ınfektsııalaryn týyndatýy múmkin. Stafılokokty ınfektsııa, ádette, usaq qyzyl túıinderden nemese iriń tolǵan túıinderden bastalady, olar qysqa ýaqyttyń ishinde tereń, aýyrsynatyn oıyq jaraǵa aınalýy múmkin. Eger terińizde qyzyl túıindi nemese iriń tolǵan túıindi baıqasańyz jáne ınfektsııanyń belgileri bolsa (zaqymdanǵan tustyń aýyrsynýy, qyzarýy jáne isinýi) shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Kóptegen naýqastar túıinderdi órmekshiniń shaǵýy dep sanap, qatelesedi. Antıbıotıkpen emdeýdi ótkizýdiń aldynda dáriger teriniń zaqymdanǵan tusynan qyryndy alyp, zertteý taǵaıyndaýy múmkin. MRZS juqpalaný sımptomdaryna uqsaıtyn belgiler bolýynda, jáne MRZS taldaýynyń nátıjesi oń bolsa, dáriger tabletka túrindegi antıbıotık qabyldaýdy jáne zaqymdanǵan terige jergilikti emdeý taǵaıyndaıdy. Infektsııanyń saý jerge taralmaýy úshin  qoldy jáne deneniń basqa ashyq tustaryn taza ustaý qajet, al jaralar emdeý kezinde zararsyz dákemen tańylýy tıis. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAbstsess (irińqalta) – bul teri astynda irińniń jınalýymen sıpattalatyn ınfektsııa. Abstsess ádette altyn tústi  stafılokokk jáne streptokokk sekildi bakterııalarmen baılanysty. Bul bakterııalar teridegi syzattar men jaralar arqyly enedi. Birneshe kúnnen birneshe aptaǵa deıin zaqymdanǵan tusta qyzarý, aýyrsyný, temperatýranyń artýy jáne isinýi paıda bolady, dene temperatýrasy artýy múmkin. Abstsess teri betiniń ınfektsııasyn zamanaýı jáne sáıkes emdemegen jaǵdaıda oryn alýy múmkin. Sáıkes emdeý bolǵan jaǵdaıda bul aýrýdyń boljamy sátti. \r\n\r\n\r\n\r\nMetıtsıllın-rezıstentti stafılokokk (MRZS) - penıtsıllın qataryndaǵy antıbıotıkterge turaqtylyǵy bar bakterııalar toby, bul kóptegen onjyldyqtar boıy stafılokokty jáne teri ınfektsııalaryn antıbıotıkpen emdeýdegi kúrdeli másele boldy. Burynyraqta MRZS halyqtyń az tobynda, densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerlerinde jáne egiletin narkotıkterdi qoldanatyn adamdar arasynda taralǵan bolatyn. Búginde MRZS jalpy halyqtyń teri ınfektsııasynyń jıi sebebi bolýda. MRZS qazir «penıtsıllın qatarynan emes» antıbıotıktermen jáne zaqymdanǵan terige jergilikti kútim jasaý arqyly tabysty emdeledi. Sırek jaǵdaıda MRZS teriniń jáne jumsaq tinderdiń kúrdeli (tereń) ınfektsııalaryn týyndatýy múmkin. Stafılokokty ınfektsııa, ádette, usaq qyzyl túıinderden nemese iriń tolǵan túıinderden bastalady, olar qysqa ýaqyttyń ishinde tereń, aýyrsynatyn oıyq jaraǵa aınalýy múmkin. Eger terińizde qyzyl túıindi nemese iriń tolǵan túıindi baıqasańyz jáne ınfektsııanyń belgileri bolsa (zaqymdanǵan tustyń aýyrsynýy, qyzarýy jáne isinýi) shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Kóptegen naýqastar túıinderdi órmekshiniń shaǵýy dep sanap, qatelesedi. Antıbıotıkpen emdeýdi ótkizýdiń aldynda dáriger teriniń zaqymdanǵan tusynan qyryndy alyp, zertteý taǵaıyndaýy múmkin. MRZS juqpalaný sımptomdaryna uqsaıtyn belgiler bolýynda, jáne MRZS taldaýynyń nátıjesi oń bolsa, dáriger tabletka túrindegi antıbıotık qabyldaýdy jáne zaqymdanǵan terige jergilikti emdeý taǵaıyndaıdy. Infektsııanyń saý jerge taralmaýy úshin  qoldy jáne deneniń basqa ashyq tustaryn taza ustaý qajet, al jaralar emdeý kezinde zararsyz dákemen tańylýy tıis.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nAbstsestiń paıda bolýyna beıimdeıtin faktorlar:\r\n\r\n* Teriniń kez kelgen ınfektsııalary, ásirese, emdelmegen kezde\r\n* Dıabet\r\n* Semizdik\r\n* Vena (kóktamyr) arqyly esirtki engizý\r\n* Negizgi aýrýdyń nemese ony emdeýdiń saldarynan ımmýndyq júıeniń álsireýi\r\n\r\n\r\nQaýip toptary\r\n\r\nAbstsess kez kelgen adamda jáne deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nZaqymdanǵan bólikti basqan kezde abstsestegi suıyqtyqtyń bar ekenin sezýge bolady.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n1-2 aptanyń ishinde aýyrsynýy, qyzarýy jáne isinýi paıda bolady. Teriniń astynda irińniń bolýy ádette, kórinbeıdi. Dene temperatýrasynyń artýy jáne jalpy dimkástik baıqalýy múmkin.\r\n\r\n\r\nÚı jaǵdaıynda emdeý\r\n\r\nAbstsesti ózdiginshe emdeý durys emes. Dárigerge barǵanǵa deıin zaqymdanǵan bólikke jyly kompress qoıyp, jáne isiný men aýyrsynýdy joıý úshin negizinde ıbýprofen bar qabynýǵa qarsy dári qabyldaý qajet. \r\n\r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nZaqymdanǵan bóliktiń aýyrsynýy, qyzarýy jáne isinýi paıda bolsa, medıtsınalyq kómekke júginińiz. Eger abstsess bette bolsa jáne tez taralsa nemese qozǵalýdy shekteıtin jerde ornalasatyn bolsa, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginý qajet.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nAldyn ala aýyrsynýdy basý sharasynan keıin dáriger zaqymdanǵan tusty azdap tiledi, jáne abstsestegi suıyqtyqty nemese irińdi shyǵarady. Bul bakterııalardyń kópshiligin joıyp, organızmge qalǵan az mólsherimen kúresýge kómektesedi. Keıbir jaǵdaıda, bólingen iriń bakterıologııalyq zertteý ótkizý úshin zerthanaǵa jiberiledi. Qozdyrǵyshyn anyqtaý tıimdi antıbıotıkti tańdaý úshin qajet. Zertteý 2-3 kúnde ótedi. Taldaýdyń nátıjelerin alǵanǵa deıin dáriger Sizge keń aýqymdy áreket etetin antıbıotık taǵaıyndaýy múmkin. Aýyr ınfektsııa bolmasa, antıbıotıkpen emdeý taǵaıyndalmaıdy.\r\n\r\nEger jaǵdaı jaqsarmasa, nemese ınfektsııanyń qozdyrǵyshy keń taralmaǵan bolsa, dáriger antıbıotıkterdiń ár túrin taǵaıyndaýy múmkin. Antıbıotıkter taǵaıyndalǵan jaǵdaıda, jaǵdaı jaqsaryp, saýyǵý baıqalǵanyna qaramastan, emdeýdiń tolyq kýrsyn ótý qajet. Eger emdeý bastalǵannan keıin 2-3 kún ishinde jaǵdaı jaqsarmasa, dárigerge habarlaý qajet.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(858,'article','944','Bakterıaldyq konıýnktıvıt','qz','2018-07-16 06:02:09','2018-07-16 05:50:00','Konıýnktıvıt – bul qabaqtyń ishiniń silemeı qabatynyń (konıýnktıvanyń) qabynýy (isinýi) nemese ınfektsııasy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=944',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bakterıaldyq','y','   Bakterıaldyq konıýnktıvıt Konıýnktıvıt – bul qabaqtyń ishiniń silemeı qabatynyń (konıýnktıvanyń) qabynýy (isinýi) nemese ınfektsııasy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nKonıýnktıvıt – bul qabaqtyń ishiniń silemeı qabatynyń (konıýnktıvanyń) qabynýy (isinýi) nemese ınfektsııasy.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nKonıýnktıva bakterııalardyń jáne basqa titirkendirgishterdiń áreketine ushyraıdy. Kóz jasy bakterııalardy shaıyp, konıýnktıvany qorǵaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, kóz jasynda aqýyzdar jáne bakterııalardy joıatyn antıdeneler bolady.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń paıda bolýynyń kóptegen sebepteri bar. Vırýstar asa keń taralǵan sebebin quraıdy. Vırýstyq  konıýnktıvıtti «qyzǵylt kóz» dep te ataıdy. «Qyzǵylt kóz» balalardyń arasynda jeńil taraýy múmkin.\r\n\r\nBasqa sebepteri:\r\n\r\n*  Allergııa (allergııalyq konıýnktıvıt)\r\n* Bakterııalar\r\n* Keıbir basqa aýrýlar\r\n* Hımııalyq áser etý\r\n* Hlamıdııalar\r\n* Zeńder\r\n* Parazıtter (sırek)\r\n\r\nKontaktilik lınzalardy qoldaný (ásirese, uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa arnalǵan lınzalar)\r\nJańa týǵan sábıler bosaný joldarynda bakterııalarmen juqpalanýy múmkin. Bul jaǵdaı jańa týǵan sábılerdiń oftalmııasy atalady, kórýdi saqtaý úshin bul dereý emdelýi tıis.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Naýqastyń kózinde túnde paıda bolatyn qabyrshaqtar\r\n* Kózdiń aýyrsynýy\r\n* Kózde qum bolýyn seziný\r\n* Kóz jasy aǵýynyń kúsheıýi\r\n* Kózdiń qyshýy\r\n* Kózdiń qyzarýy\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\n* Kózdi zertteý\r\n* Taldaý úshin konıýnktıvadan qyryndy alý\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nKonıýnktıvıtti emdeý sebebine baılanysty.\r\n\r\nAllergııalyq konıýnktıvıt allergııany emdeý kezinde jazylyp ketýi múmkin.  Allergııany týyndatqan sebebimen qatynas joıylsa, óz betinshe jazylyp ketýi múmkin. Sýyq kompress qoıý allergııalyq konıýnktıvıtti basýǵa kómektesýi múmkin.\r\n\r\nAntıbıotıkpen emdeý, kóbinese, kóz tamshylary, bakterıaldyq konıýnktıvıtte tıimdi.\r\n\r\nVırýstyq konıýnktıvıt óz betinshe ótedi.\r\n\r\nKóptegen dárigerler «qyzǵylt kóz» kezinde  bakterıaldyq konıýnktıvıttiń aldyn alý úshin jeńil  antıbakterıaldyq kóz tamshylaryn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nSiz vırýstyq nemese bakterıaldyq konıýnktıvıt kezinde jyly kompress qoldaný arqyly jaısyzdyqty basa alasyz (kózge jabyq kúıinde jyly sýǵa malynǵan matany basý qajet).\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nEmdeý saldary, ádette, sátti boljamdy.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nSaqtyq sharalaryn qadaǵalmaıtyn bolsańyz, aýrýdy úıde nemese mektepte qaıtadan juqtyrýyńyz múmkin.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nSımptomdary 3 nemese 4 kúnnen artyq sozylsa, emdeýshi dárigerińizge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nMuqııat gıgıena konıýnktıvıttiń taralýynyń aldyn alýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Jastyqtyń tysyn jıi aýystyryńyz\r\n* Kózge arnalǵan kosmetıkańyzdy basqalarǵa bermeńiz.\r\n* Súlgilerińizdi nemese qol oramalyn basqalarǵa bermeńiz.\r\n* Kontaktilik lınzalardy durys qoldanyńyz jáne tazalańyz.\r\n* Kózińizdi qolyńyzben ustamańyz.\r\n* Kosmetıkany jıi almastyryńyz.\r\n* Qolyńyzdy jıi jýyńyz.\r\n \r\n\r\nSınonımder\r\n\r\nKonıýnktıvanyń qabynýy; Qyzǵylt kóz.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001010.htm\r\n\r\nAýdarmashy: Irına Goncharova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(859,'article','978','Dıvertıkýlıt','qz','2018-07-18 10:01:11','2018-07-18 09:43:00','Dıvertıkýlıt – bul toq ishektiń silemeı qabatyn zaqymdaıtyn aýrý.  Aýrý ishektiń qabyrǵasynda shaǵyn qalta tárizdi tompaıǵan tustar - dıvertıkýldardyń qalyptasýymen sıpattalady, olar as qorytý joldarynyń kez kelgen bóliminde paıda bolýy múmkin, biraq, toq ishektiń sońǵy bóliginde (tik ishekte) jıi kezdesedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=978',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dıvertıkýlıt','y','   Dıvertıkýlıt Dıvertıkýlıt – bul toq ishektiń silemeı qabatyn zaqymdaıtyn aýrý.  Aýrý ishektiń qabyrǵasynda shaǵyn qalta tárizdi tompaıǵan tustar - dıvertıkýldardyń qalyptasýymen sıpattalady, olar as qorytý joldarynyń kez kelgen bóliminde paıda bolýy múmkin, biraq, toq ishektiń sońǵy bóliginde (tik ishekte) jıi kezdesedi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nDıvertıkýlıt degenimiz ne?\r\n\r\nDıvertıkýlıt – bul toq ishektiń silemeı qabatyn zaqymdaıtyn aýrý.  Aýrý ishektiń qabyrǵasynda shaǵyn qalta tárizdi tompaıǵan tustar - dıvertıkýldardyń qalyptasýymen sıpattalady, olar as qorytý joldarynyń kez kelgen bóliminde paıda bolýy múmkin, biraq, toq ishektiń sońǵy bóliginde (tik ishekte) jıi kezdesedi.\r\n\r\n\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń asa keń taralǵan túrleri\r\n\r\n* Dıvertıkýlez. Dıvertıkýlezi bar adamdardyń toq isheginde qalta tárizdi tompaıǵan tustar qalyptasady. Negizinen, aýrý sımptomsyz ótedi jáne naýqastardyń kópshiligi ózderiniń aýyrǵandyǵyn bilmeýi múmkin.\r\n* Dıvertıkýlıt. Aýrý qaltalardyń juqpalanýy jáne qabynýy kezinde damıdy. Dıvertıkýlıttiń sımptomdaryna ishtegi jiti aýyrsyný, qyzba, júrek aınýy, ish qatýy nemese ish ótýi jatady. Sırek bolatyn sımptomdaryna qusý jáne jıilegen, aýyrsynǵan nesep júrýi jatady. Aýyrsyný kóbinese, ishtiń tómengi sol jaq bóliginde shoǵyrlanady. Dıvertıkýlıttiń asqynýyna ishektiń túınelisi jáne prerforatsııasy jatady. \r\n* Dıvertıkýlıarlyq qan ketýi. Dıvertıkýlıarlyq qan ketýi dıvertıkýlıarlyq qaltashanyń qasyndaǵy qantamyrynyń zaqymdanýynda paıda bolady. Nájis júrgende qan bolýy múmkin. Eger ózińizde rektaldyq (tik ishektik) qan ketýine kúmánińiz bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\r\nBul aýrýdyń paıda bolýyna kim jáne nelikten beıim?\r\n\r\nDıvertıkýlıt áıelderde de, erlerde de kezdesedi, kóbinese 40 jastan asqanda. Aýrý taǵam talshyqtaryn jetkiliksiz tutynǵanda týyndaıdy. Talshyqty az tutynǵanda ish qatýy oryn alady. Ish qatýy ishektiń qabyrǵasynda qysymnyń artýyna yqpal etedi. Bul qysym dıvertıkýlıarlyq qaltashanyń qalyptasýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nDáriger dıvertıkýlıtti qalaı anyqtaıdy?\r\n\r\nDáriger aýrýdy anyqtaý úshin ish aýmaǵyn aýyrsyný bolýyna zertteıdi, ishektiń jumysy, emdám jáne qabyldaıtyn dárilik preparattar týraly surastyrady.  Dıvertıkýlıtti anyqtaý úshin dáriger keıbir tekseris túrlerin taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\n* Barıı qoldanylýymen klızma. Bul zertteý úshin rentgenkontrastylyq suıyqtyqpen (suıyqtyq tik ishekke engiziledi) klızma jasalady.\r\n* Sıgmoıdoskopııa. Bul tekserýdi ótkizý úshin naýqastyń tik ishegine jińishke, ıkemdi, qýys, ushynda jaryq kózi bar tútik engiziledi. Tútik asa kishkentaı beınekameramen qosylǵan, ol arqyly dáriger tik ishekti jáne toq ishektiń sońǵy bólimderi kórinedi.\r\n* Kolonoskopııa. Zertteýdiń aldynda naýqasqa dárilik preparat beriledi, ol naýqastyń bosańsyp, jeńil uıqyǵa ketýine múmkindik beredi. Odan keıin tik ishekke jińishke ıkemdi, beınekameraǵa qosylǵan tútik engiziledi. Bul dárigerge toq ishektiń óne boıyn zertteýge múmkindik beredi. Kolonoskopııa  jaǵymsyz, biraq, aýyrsynbaıtyn em-shara.\r\n* Kompıýterlik tomografııa. Bul tekserý rentgendik kórneki etýdiń túrleriniń biri, ol dárigerge as qorytý joldarynyń tompaıǵan (qaltashalar), juqpalanǵan nemese qabynǵan tustaryn kórýge múmkindik beredi.\r\n\r\n Keıde dıvertıkýlıt basqa aýrýdy tekserý kezinde nemese kolorektaldyq qaterli isikke jáne as qorytý joldarynyń basqa máselelerin anyqtaýǵa skrınıng kezinde kezdeısoq tabylady.\r\n\r\n\r\nDıvertıkýlıt qalaı emdeledi?\r\n\r\nDıvertıkýlıt kezinde juqpalaný jáne qabyný qaltalarynyń aldyn alý úshin dáriger naýqasqa taǵamǵa talshyǵy bar ónimderdi kóbirek tutynýdy, suıyqtyqty kóp ishýdi, jáne udaıy sportpen shuǵyldanýdy usynady.\r\n\r\nAýrýdyń jeńil ótýinde dáriger antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq, bolashaqtaǵy máselelerdiń aldyn alý úshin dáriger naýqasqa taǵamǵa talshyǵy bar ónimderdi kóbirek tutynýdy, suıyqtyqty kóp ishýdi, jáne udaıy sportpen shuǵyldanýdy usynady.\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń aýyr ótýinde nemese dıvertıkýlıarlyq qan ketýi oryn alǵanda toq ishektiń zaqymdanǵan bóligin jáne qaltashalaryn alyp tastaý úshin operatıvtik aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń aldyn alý sharalary bar ma?\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń aldyn alý úshin talshyǵy mol emdám ustaný qajet. Ratsıonǵa jemis-jıdekti, tutas dándi ónimderdi engizip, talshyqtyń kólemin arttyrýǵa bolady. Sonymen qatar, mindetti túrde suıyqtyqty kóp ishý jáne udaıy sportpen shuǵyldaný qajet.\r\n\r\n\r\nDárigerge qoıylatyn suraqtar\r\n\r\n* Dıvertıkýlıttiń ýshyǵýynyń aldyn alý úshin ómir saltyn qalaı ózgertý qajet?\r\n* Dıvertıkýlıt toq ishektiń qaterli isiginiń nemese basqa aýrýdyń sımptomy ma?\r\n* Dıvertıkýlıttiń bolýy kolorektaldyq qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady ma?\r\n* Dıvertıkýlıtti emdeý úshin dáriler bar ma?\r\n* Dıvertıkýlıtti operatıvtik emdeý qajet pe? Basqa nusqalary bar ma?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(860,'article','988','Eresekterdegi appendıtsıt','qz','2018-07-19 07:01:12','2018-07-19 06:53:00','Appendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń (appendıkstiń) isinýi jáne qabynýy. Appendıks - toq ishektiń shaǵyn ósindisi.\r\n\r\nAppendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi shaǵyn qosalqysy.\r\n\r\nAppendıtsıt - shuǵyl operatsııalyq aralasýdy ótkizýdiń jıi kezdesetin sebebi. Aýrý appendıkstiń sańylaýy nájispen, bógde zatpen nemese, sırek jaǵdaıda, isikpen bitelýinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=988',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Eresekterdegi','y','   Eresekterdegi appendıtsıt Appendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń (appendıkstiń) isinýi jáne qabynýy. Appendıks - toq ishektiń shaǵyn ósindisi.\r\n\r\nAppendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi shaǵyn qosalqysy.\r\n\r\nAppendıtsıt - shuǵyl operatsııalyq aralasýdy ótkizýdiń jıi kezdesetin sebebi. Aýrý appendıkstiń sańylaýy nájispen, bógde zatpen nemese, sırek jaǵdaıda, isikpen bitelýinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAppendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń (appendıkstiń) isinýi jáne qabynýy. Appendıks - toq ishektiń shaǵyn ósindisi.\r\n\r\n\r\n\r\nAppendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi shaǵyn qosalqysy.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nAppendıtsıt - shuǵyl operatsııalyq aralasýdy ótkizýdiń jıi kezdesetin sebebi. Aýrý appendıkstiń sańylaýy nájispen, bógde zatpen nemese, sırek jaǵdaıda, isikpen bitelýinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nAppendıtsıttiń sımptomdary ár túrli bolady. Aýrýdy anyqtaý kishkentaı balalarda, egde adamdarda jáne bala órbitý jasyndaǵy áıelderde qıynǵa túsedi.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda birinshi sımptomy – kindik tusynyń aýyrsynýy. Basynda aýyrsyný álsiz bolady, biraq, birtindep, kúsheıedi.Sondaı-aq, tábetti joǵaltý, júrek aınýy, qusý jáne dene temperatýrasynyń sál joǵarylaýy baıqalýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysatyndaı bolady. Aýyrsyný appendıkstiń ústinde Mak-Bernı núktesinde shoǵyrlanady. Ádette, bul aýrý bastalǵannan keıingi 12-24 saǵat ishinde bolady.\r\n\r\nAppendıks jarylsa, az ýaqytqa jeńildegendeı bolasyz, sımptomdar álsireıdi. Biraq, azdan keıin aýyrsyný kúsheıip, ózin seziný nasharlaıdy.\r\n\r\nAýyrsyný júrgende, jótelgende nemese kúrt qımyldaǵanda kúsheıýi múmkin. Keshirek damıtyn sımptomdary: \r\n\r\n* Qaltyraý jáne dirildeý\r\n* Ishtiń qatýy\r\n* Ishtiń ótýi\r\n* Qyzba\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nSiz sıpattaǵan sımptomdarǵa qarap  dáriger appendıtsıttiń bolýy jaıly oılanýy múmkin. \r\n\r\nSondaı-aq, dáriger medıtsınalyq tekseris júrgizedi.\r\n\r\n* Eger Sizde appendıtsıt bolsa, dáriger ishińizdiń tómengi oń jaǵyn jeńil túrde basqanda  aýyrsyný kúsheıedi.\r\n* Appendıkstiń jarylýy bolsa, ishtiń tusyna jaılap qol tıgizgenniń ózinde aýyrsyný kúsheıip, bulshyq et jıyrylady.\r\n* Rektaldyq (aınalshyq arqyly) zertteý barysynda tik ishektiń oń bóliginde sezimtaldyqtyń artýy anyqtalýy múmkin.\r\n \r\nQandy jalpy taldaýdyń nátıjesinde leıkotsıtter sanynyń artýy anyqtalýy múmkin. Sondaı-aq, appendıtsıtti anyqtaýda tekserýdiń kórneki ádisteri kómektesedi. Olarǵa jatatayndar:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń KT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDZ\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda appendıtsıt anyqtalysymen hırýrg appendıksti alyp tastaıdy.\r\n\r\nEger ish qýysy aǵzalarynyń  KT boıynsha abstsess (irińqalta) anyqtalsa, aldymen antıbıotıkter taǵaıyndalady. Appendıksti alyp tasatý qabyný báseńdep, isiný azaıǵannan keıin ótkiziledi.\r\n\r\nAppendıtsıtti anyqtaýda qoldanylatyn tekserý ádisteri asa jetildirilmegen, sondyqtan, operatsııa kezinde appendıkstiń qalypty ekendigi anyqtalýy múmkin. Bul jaǵdaıda hırýrg appendıksti alyp tastaıdy jáne ish qýysyn aýyrsyný sebebin anyqtaý úshin zertteıdi.  \r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nEger appendıks jarylǵanǵa deıin alynsa, naýqastar operatsııadan keıin tez qalpyna keledi.\r\n\r\nEger appendıks operatsııaǵa deıin jarylsa, qalpyna kelý úrdisi uzaq bolýy múmkin. Sondaı-aq, bul jaǵdaıda Siz kelesi máselelerdiń damýyna beıim bolasyz:\r\n\r\n* Abstsess (irińqalta)\r\n* Ishektiń túınelisi\r\n* Ish qýysynyń ınfektsııasy (perıtonıt)\r\n* Operatsııadan keıingi jaranyń juqpalanýy\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nSizde ishińizdiń tómengi oń jaǵynda aýyrsyný nemese appendıtsıttiń basqa sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(861,'article','999','Fýrýnkýl (shıqan)','qz','2018-07-19 08:56:25','2018-07-19 08:49:00','Fýrýnkýl – shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinderdiń iriń tektes bakterııalardan týyndaıtyn jiti irińdi-nekrozdy qabynýy.\r\n\r\nShash follıkýly — shashtyń tamyry, ony qorshaıtyn tamyrtúbimen birge. Shash follıkýlynyń túbinde ony aınala ornalasatyn sezimtal nerv talshyqtary bolady. shashqa qol tıgizý nerv jalǵamdaryna áser etedi, osydan adam qol tıgizýdi sezinedi. Maı bezderi de ár shash folıkýlymen baılanysty, olar shash pen ony qorshaıtyn teriniń jaqsy jaǵdaıyn qoldaý úshin maı bóledi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=999',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','F','Fýrýnkýl','y','   Fýrýnkýl (shıqan) Fýrýnkýl – shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinderdiń iriń tektes bakterııalardan týyndaıtyn jiti irińdi-nekrozdy qabynýy.\r\n\r\nShash follıkýly — shashtyń tamyry, ony qorshaıtyn tamyrtúbimen birge. Shash follıkýlynyń túbinde ony aınala ornalasatyn sezimtal nerv talshyqtary bolady. shashqa qol tıgizý nerv jalǵamdaryna áser etedi, osydan adam qol tıgizýdi sezinedi. Maı bezderi de ár shash folıkýlymen baılanysty, olar shash pen ony qorshaıtyn teriniń jaqsy jaǵdaıyn qoldaý úshin maı bóledi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nFýrýnkýl – shash folıkýlynyń jáne ony qorshaǵan tinderdiń iriń tektes bakterııalardan týyndaıtyn jiti irińdi-nekrozdy qabynýy.\r\n\r\n\r\n\r\nShash follıkýly — shashtyń tamyry, ony qorshaıtyn tamyrtúbimen birge. Shash follıkýlynyń túbinde ony aınala ornalasatyn sezimtal nerv talshyqtary bolady. shashqa qol tıgizý nerv jalǵamdaryna áser etedi, osydan adam qol tıgizýdi sezinedi. Maı bezderi de ár shash folıkýlymen baılanysty, olar shash pen ony qorshaıtyn teriniń jaqsy jaǵdaıyn qoldaý úshin maı bóledi.\r\n\r\nUqsas aýrýlar:\r\n\r\n• follıkýlıt (shash folıkýlynyń ortańǵy jáne joǵarǵy bólimderiniń betkeri qabynýy, bul qyzarǵan túıindermen (papýla) jáne irińdi tómpeshikterimen;\r\n\r\n• karbýnkýl (birneshe qatar ornalasqan shash folıkýldarynyń jiti irińdi-nekrozdy qabynýy, teride jáne teri astylyq maı talshyǵynda nekroz (tirshiligi joıylǵan tin) oshaǵyn túzýmen.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nFýrýnkýl – keń taralǵan teri máselesi. Kópshilik jaǵdaıda fýrýnkýldar altyn tústi stafılokokk (Staphylococcus aureus) bakterııasynan týyndaıdy. Fýrýnkýldardyń paıda bolýyn teri betinde mekendeıtin bakterııalar nemese zeńderdiń basqa túrleri de týyndatýy múmkin. Shash folıkýldarynyń zaqymdanýy ınfektsııaǵa olardyń arasynda ornalasqan folıkýl men tinderge tereń enýge múmkindik beredi.\r\n\r\nFýrýnkýldar deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, sebebi, adamnyń búkil terisi shash folıkýldarynan turady. Kóbinese, fýrýnkýldar bette, moıynda, qoltyq astynda, bóksede paıda bolady. Olar kóp nemese jalǵyz kezdesedi.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nFýrýnkýl ádette, teri betinde kóterilip turatyn shaǵyn qyzyl-qyzǵylt túıin túrinde paıda bolady. Ýaqyt óte zaqymdanǵan aýmaq ulǵaıady, suıyqtyqqa tolady. Fýrýnkýlda iriń men tirshiligi joıylǵan tinderdiń tolýy birtindep kúsheıetin aýyrsyný sezimin týyndatady. 3-4-shi kúni túıinniń ortasynda jumsarý paıda bolyp, iriń bólimen jarylady.\r\n\r\nAýyrsyný sezimi ádette, fýrýnkýldyń ishindegisi syrtqa shyqqanda ótedi. Jarylǵan jerde jasyl tústi nekrozdy tin - fýrýnkýldyń ózegi kórinedi.\r\n\r\nFýrýnkýldyń negizgi sımptomdary:\r\n\r\n·         Burshaq kólemdi dóńgelek túzilis (túıin), keıde ústel tennısi dobynyń ólshemine jetedi.\r\n\r\n·         Fýrýnkýldyń ortasy aq nemese sary tústi\r\n\r\n·         Isinýdiń ósýiniń tez qarqyny\r\n\r\n·         Isiný irińdeıdi, aǵady nemese qabyqtanady\r\n\r\n·         Teriniń basqa bólikterine taralýy, nemese basqa fýrýnkýldarmen qosylady.\r\n\r\nQosymsha sımptomdary:\r\n\r\n·         Jalpy álsizdik\r\n\r\n·         Sharshaý\r\n\r\n·         Dene temperatýrasynyń artýy\r\n\r\n·         Fýrýnkýl tusyndaǵy qyshý\r\n\r\n·         Fýrýnkýl mańyndaǵy teriniń qyzarýy\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nÁdette, dáriger fýrýnkýldy syrtqy túrinen biledi. Keıde maman fýrýnkýl tinin bakterııalyq ósindisin zerthanalyq taldaýúshin alady.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nFýrýnkýldy úı jaǵdaıynda syqpańyz, bul ınfektsııany ýshyqtyrady.\r\n\r\nFýrýnkýldar qyshýdan jáne azdaǵan aýrsyný seziminen keıin ózdiginshe ótýi múmkin. Kóbinese, aýyrsyný sezimi kúsheıedi, sebebi, ýaqyt óte fýrýnkýlda iriń men tirshiligi joıylǵan tinder tolady.\r\n\r\nBiraq, ádette,  fýrýnkýldy dáriger jarýy qajet, jarany irińnen arshý úshin. Ádette, jazylý úrdisi 2 aptaǵa sozylady. Jazylý úrdisin údetý úshin kúnine birneshe ret fýrýnkýlǵa jyly ylǵal kompress qoıýǵa bolady, teri qalpyna kelgenge deıin.\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý fýrýnkýl tereń jáne/nemese úlken bolǵanda qajet bolady.\r\n\r\nFýrýnkýl aýmaǵy taza bolyp qalýy mańyzdy, sondyqtan:\r\n\r\n·         Fýrýnkýlǵa qoıylatyn tańǵyshtardy jıi aýystyrý qajet\r\n\r\n·         Fýrýnkýldy ustaǵannan keıin qoldy muqııat jýý qajet\r\n\r\n·         Bóten adamnyń súlgisin, tósek jabyndysyn qoldanbańyz. Kıimdi, tósek jabyndasyn, súlgi, tósek jaımasyn jáne basqa teriniń zaqymdanǵan bóligi janasqan matalardy jıi jýyńyz.\r\n\r\n·         Fýrýnkýlǵa qoıylatyn tańǵyshtardy bólek shelekke tastańyz, qoldanǵan tańǵyshty basqa zattarǵa tıgizbeńiz.\r\n\r\nAntıbakterıaldyq tazalyq quraldary  fýrýnkýl paıda bolǵannan keıin kómektespeıdi.\r\n\r\nEger fýrýnkýl úlken nemese qaıtalanatyn bolsa dáriger antıbıotıkterdi tabletka nemese ınektsııa túrinde taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nKeıbir adamdarda teriniń qaıtalanatyn ınfektsııasy baıqalady jáne uzaq ýaqyt boıy fýrýnkýldan arylýy qıynǵa túsedi.\r\n\r\nNaýqastyń qulaq kanalynda nemese murnynda ornalasqan fýrýnkýldar kúshti aýyrsynýdy týyndatady. Murynda paıda bolǵan fýrýnkýldar dárigerdiń baqylaýynda bolýy qajet.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n·         Fýrýnkýlez (fýrýnkýldardyń kóp shyǵýy)\r\n\r\n·         Karbýnkýlez (birneshe qatar ornalasqan shash folıkýldarynyń jiti irińdi-nekrozdy qabynýy, teride jáne teri astylyq maı talshyǵynda nekroz (tirshiligi joıylǵan tin) oshaǵyn túzýmen)\r\n\r\n·         Lımfangıt (lımfa tamyrlarynyń qabynýy)\r\n\r\n·         Lımfadenıt (lımfa túıinderiniń qabynýy)\r\n\r\n·         Tromboflebıt (kóktamyr qabyrǵasynyń qabynýy, tromb túzilýimen)\r\n\r\n·         Flegmona (tinniń jiti qabynýy, aıqyn shekarasyz)\r\n\r\n·         Teriniń, julynnyń, mıdyń, búırektiń nemese basqa aǵzalardyń  abstsesi, (irińdi qorjyndy qýys túzilýimen)\r\n\r\n·         Mıdyń jáne julynnyń ınfektsııasy.\r\n\r\n·         Endokardıt (júrektiń ishki qabyǵynyń qabynýy)\r\n\r\n·         Osteomıelıt (súıektiń jáne súıek kemiginiń qabynýy)\r\n\r\n·         Sepsıs (aýyr ınfektsııalyq aýrý, qanǵa bakterııa túsýinen týyndaıdy)\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger fýrýnkýl:\r\n\r\n·         Bette nemese omyrtqada paıda bolsa;\r\n\r\n·         Qaıtadan shyqsa;\r\n\r\n·         Aýyrsyný sezimin beredi;\r\n\r\n·         Aptadan artyq ótpeıdi;\r\n\r\n·         Temperatýramen, qandy bólinispen, irińniń kóp mólsherimen qosarlanady, aýyr ınfektsııanyń basqa belgileri bar.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nKelesi áreketter ınfektsııanyń taralýynan tosqaýyl bolady:\r\n\r\n·         Antıbakterıaldyq sabyn\r\n\r\n·         Antıseptıkalyq gıgıena quraly\r\n\r\nGıgıena erejelerin qadaǵalaý.\r\n\r\n \r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001474.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Ekaterına Shýmareva,HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(862,'article','1002','Glaýkoma','qz','2018-07-23 03:06:43','2018-07-23 02:32:00','Glaýkoma – uzaq ýaqyt boıy kóz ishilik qysymnyń artýy esebinen kórý nervisiniń zaqymdanýynan oryn alady. Glaýkoma tuqym qýalaý boıynsha berilýi múmkin, biraq, uzaq ýaqyt boıy bilinbeýi múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1002',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Glaýkoma','y','   Glaýkoma Glaýkoma – uzaq ýaqyt boıy kóz ishilik qysymnyń artýy esebinen kórý nervisiniń zaqymdanýynan oryn alady. Glaýkoma tuqym qýalaý boıynsha berilýi múmkin, biraq, uzaq ýaqyt boıy bilinbeýi múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nGlaýkoma – uzaq ýaqyt boıy kóz ishilik qysymnyń artýy esebinen kórý nervisiniń zaqymdanýynan oryn alady. Glaýkoma tuqym qýalaý boıynsha berilýi múmkin, biraq, uzaq ýaqyt boıy bilinbeýi múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nKóz ishilik qysymnyń artýy kórý nervisiniń qysylýyn týyndatady, bul kórýdi joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\nKóz ishilik qysymnyń artýy mıǵa beıneni berýdi júzege asyratyn kórý nervisin zaqymdaıdy. Emdeý bolmaǵan jaǵdaıda birneshe jyl ishinde glaýkoma kórýdi tolyǵymen joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nKóptegen adamdarda glaýkoma bastapqy kezeńinde sımpotomsyz ótetindikten, ýaqytyly anyqtaý jáne emdeý qajet. Mysaly kóz ishilik qysymnyń artýy kezinde aýyrsyný sezimi bolmaýy múmkin. Sondyqtan, kórýdi tolyǵymen joǵaltýdyń aldyn alý úshin udaıy okýlıst-dárigerge kórinip turý mańyzdy.\r\n\r\n40 jastan asqan nemese tuqym qýalaýy arqyly glaýkomadan zardap shegetin adamdar ár 1-2 jyl saıyn okýlıst-dárigerden tereń tekserýden ótýi qajet. Eger qant dıabeti, tuqym qýalaıtyn glaýkoma, nemese kózdiń basqa aýrýlarynyń damý yqtımaldyǵy sekildi densaýlyqtyń máseleleri bolsa, okýlıst-dárigerge kóriný jıirek bolýy qajet.\r\n\r\n\r\nNelikten glaýkomanyń aldynda kóz ishilik qysym artady?\r\n\r\nGlaýkoma kóz ishilik qysymnyń artýynda damıdy. Bul kózdiń aldyńǵy kamerasynda kóz ishilik suıyqtyqtyń aınalymy buzylǵanda oryn alady.\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda, «kózdiń ylǵaly» atalatyn suıyqtyq shlemdik kanal arqyly kózdiń aldyńǵy kamerasynan aǵyp shyǵady. Eger bul kanal jabylyp qalsa, suıyqtyq jınaqtalyp, glaýkoma damıdy. Kanaldyń jabylýynyń aıqyn sebebi belgisiz, medıtsına qyzmetkerleri bul tuqym qýalaý saldarynan bolady dep sanaıdy.\r\n\r\nGlaýkomanyń damıtyn sırek sebepteri: kózdiń tikeleı nemese hımııalyq zaqymdanýy, kózdiń aýyr ınfektsııalary, kózdiń qantamyrynyń bitelýi, kózdiń qabyný aýrýlary, keıde kózdiń basqa aýrýlaryn emdeý úshin kózge jasalatyn operatsııalar. Ádette, glaýkoma eki kózdi de zaqymdaıdy, biraq, zaqymdaý dárejesi ár túrli bolady.\r\n\r\n \r\nGlaýkomanyń qandaı túrleri bar?\r\n\r\nGlaýkomanyń eki negizgi túri bar:\r\n\r\n1. ashyq buryshty glaýkoma (keń buryshty glaýkoma) – bul keń taralǵan túri. Tekserip qaraǵanda kózdiń qurylysy ózgermegen, biraq, kóz ishilik suıyqtyq kózdiń trabekýlıarlyq júıesi atalatyn kanaldary arqyly tıisti túrde aǵyp shyqpaıdy.\r\n\r\n2. jabyq buryshty glaýkoma. Jiti nemese sozylmaly jabyq buryshty nemese tar buryshty glaýkoma dep te atalady. Glaýkomanyń bul túri keń taralmaǵan, biraq, kóz ishilik qysym kúrt kóterilgende paıda bolýy múmkin. Nurly qabyq pen móldir qabyqtyń arasyndaǵy (suıyqtyqtyń aǵatyn tútikteri ornalasqan jerde) burysh kishireıgende drenajdyq qyzmet buzylady.\r\n\r\n \r\nGlaýkoma kóbinese, kimde bolady?\r\n\r\nGlaýkoma kóbinese, 40 jastan asqan adamdarda damıdy, biraq, jas kezde de, tipti, jas sábılerde de bolýy múmkin.\r\n\r\nGlaýkoma damý qaýpi aratady, eger sizde:\r\n\r\n* Jasyńyz 40-tan asqan bolsa\r\n* Tuqym qýalaý beıimdiligi bolsa\r\n* Kórý nashar bolsa\r\n* Qant dıabeti bolsa\r\n\r\nSondaı-aq, gormonaldyq dárilik preparattardy qabyldaıtyn bolsańyz, mysaly, prednızolondy.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nKeıbir adamdarda glaýkoma sımptomsyz ótedi. Birinshi jáne jıi sımptomy – shetkeri kórýdi joǵaltý, ol uzaq ýaqyt boıy baıqalmaıdy. Glaýkomany erte kezeńinde anyqtaý úshin okýlıst-dárigerde jylyna 1 nemese 2 ret tekserýde bolý qajet. Keıde kóz ishilik qysym joǵary kórsetkishterine deıin artýy múmkin. Bul jaǵdaıda kózde kenetten aýyrsyný paıda bolyp, kórý buldyraıdy jáne jaryq kóziniń mańynda túrli tústi sheńberler kórinedi.\r\n\r\nTómende keltirilgen sımptomdardyń qandaı da biri paıda bolsa, medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n\r\n•        jaryq kóziniń mańynda túrli-tústi sheńberlerdiń kórinýi\r\n\r\n•        kórýdi joǵaltý\r\n\r\n•        kózdiń qyzarýy\r\n\r\n•        kórýdiń buldyraýy (ásirese, sábılerde)\r\n\r\n•        júrek aınýy nemese qusý\r\n\r\n•        kóz aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n•        kórý aýmaǵynyń tarylýy\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nGlaýkomany anyqtaý úshin okýlıst-dáriger kózdi muqııat tekserýi qajet. Kózdi tekserý glaýkoma kezinde zaqymdanatyn kórý nervisin zertteýge baǵyttalady. Kórý nervisiniń beınesi ózgeristerdi jáne glaýkomanyń asqynýyn anyqtaýǵa kómektesedi. Kóz ishilik qysymdy anyqtaýǵa arnalǵan tonometrııa jáne shetkeri kórýdi anyqtaý úshin kórý aýmaǵyn zertteý sekildi medıtsınalyq sharalar júrgiziledi. Glaýkoma kezindegi tekserýler aýyrsyný bermeıdi jáne tez ýaqytta oryndalady. \r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nGlaýkomany emdeýge kóz tamshylary, lazerlik nemese mıkrohırýrgııa jatady.\r\n\r\n• Glaýkoma kezindegi kóz tamshylary. Olar kózdiń kamerasyndaǵy suıyqtyqtyń paıda bolýyn azaıtady jáne onyń aǵyp shyǵýyn jaqsartady. Janama áserleri: allergııa, kózdiń qyzarýy, qysqa ýaqyttyq kúıdirý sezimi, kórýdiń buldyraýy jáne kózdiń titirkenýi. Glaýkoma kezinde keıbir dárilik preparattar júrektiń jáne ókpeniń jumysyna áser etýi múmkin. Basqa qabyldaıtyn dáriler nemese allergııalyq serpin týraly dárigerge mindetti túrde habarlaý qajet.\r\n\r\n• Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııa. Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııa ashyq buryshtyq glaýkomada suıyqtyqtyń aǵyp shyǵýyn jaqsartady nemese jabyq buryshty glaýkomada suıyqtyqtyń bitelýin joıady. Glaýkoma kezindegi lazerlik hırýrgııanyń túrlerine jatatyndar: trabekýloplastıka, bul kezde lazerdiń kómegimen drenaj jasalatyn aýmaqtyń trabekýlıarlyq júıesi ashylady; nurly qabyqtyń bóligi alynyp tastalady, nátıjesinde, kishkene oıyq sańylaý paıda bolady, ol arqyly suıyqtyq erkin aǵatyn bolady; tsıklofotokoagýlıatsııa, bul kezde lazer sáýlesimen kózdiń ortańǵy qabattary óńdeledi, osylaısha suıyqtyqtyń óndirilýi azaıady.\r\n\r\n• glaýkoma kezindegi mıkrohırýrgııa. Trabekýlotomııa atalatyn operatsııada suıyqtyq aǵyp shyǵýy úshin jańa kanal jasalady, osylaısha, glaýkomaǵa aparatyn kóz ishilik qysym azaıady. Keıbir jaǵdaıda qaıtadan operatsııalyq aralasý qajet bolady. Glaýkoma kezindegi mıkrohırýrgııanyń basqa asqynýlary: ýaqytsha nemese udaıy kórýdi joǵaltý, sondaı-aq, qan ketýi nemese ınfektsııalar.\r\n\r\nAshyq buryshtyq glaýkomany biriktirilgen emdeý – kóz tamshylary, lazerlik trabekýloplastıka jáne mıkrohırýrgııa. Ádette, glaýkomany bastapqy kezeńinde emdeý – medıkamentozdyq túrde, biraq, bastapqy kezeńinde lazerlik hırýrgııany nemese mıkrohırýrgııany qoldanýdyń paıdasy týraly dáleldemeler bar.\r\n\r\nSábılerdiń nemese ishten týa bitken glaýkoma bul aýrýdyń týǵan kezde anyqtalýyn bildiredi. Bul jaǵdaılarda aldymen, hırýrgııalyq aralasý qarastyrylady, sebebi, aýrýdyń sebebi – drenajdyq júıeniń durys damymaýy. \r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nGlaýkomanyń aldyn alý múmkin emes, biraq, erte anyqtaý arqyly aýrýdy baqylaýǵa alýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nGlaýkoma saldarynan kórýdi joǵaltý – qaıtymsyz jáne qalpyna kelmeıdi. Biraq, kóz ishilik qysymdy tómendetýge baǵyttalǵan sharalar kórýdi ári qaraı joǵaltýdyń aldyn alýǵa kómektesedi. Glaýkoma bar adamdar dárigerdiń taǵaıyndaýyn qadaǵalasa, udaıy tekserilip otyrsa, kóbinese, kórýdi joǵaltpaıdy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(863,'article','1053','Nefrotıkalyq sındrom','qz','2018-07-28 14:50:20','2018-07-28 14:41:00','Nefrotıkalyq sındrom — kúndelikti neseppen aqýyzdyń kóp mólsheriniń joǵaltylýymen, búırek shýmaqshalarynyń qyzmetiniń buzylýy saldarynan organızmde úshglıtserıdter jáne holesterın deńgeıiniń joǵary bolýymen sıpattalatyn jaǵdaı.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1053',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','N','Nefrotıkalyq','y','   Nefrotıkalyq sındrom Nefrotıkalyq sındrom — kúndelikti neseppen aqýyzdyń kóp mólsheriniń joǵaltylýymen, búırek shýmaqshalarynyń qyzmetiniń buzylýy saldarynan organızmde úshglıtserıdter jáne holesterın deńgeıiniń joǵary bolýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nNefrotıkalyq sındrom — kúndelikti neseppen aqýyzdyń kóp mólsheriniń joǵaltylýymen, búırek shýmaqshalarynyń qyzmetiniń buzylýy saldarynan organızmde úshglıtserıdter jáne holesterın deńgeıiniń joǵary bolýymen sıpattalatyn jaǵdaı.\r\n\r\n\r\n\r\nNesep bólý júıesi búırekten, nesepaǵardan, úrpiden jáne nesepqaptan (qýyq) turady.\r\n\r\n\r\n\r\nBúırek –jupty aǵza. Ár búırektiń tostaqshasy, túbekshesi, ózektik jáne qabyqtyq zattegi bar. Búırektiń qan aınalymy búırek arerııasymen qamtamasyz etiledi, al búırek venasy búırekten venalyq qandy shyǵarady. Búırekte qan súziledi jáne organızm qoqystardan tazartylyp, neseppen nesepaǵar arqyly shyǵarylady. Súzilýdiń buzylysynda nefrotıkalyq sındrom baıqalýy múmkin.\r\n\r\nNefrotıkalyq sındrom kez kelgen jasta paıda bolady. Balalarda aýrý 2-6 jas aralyǵynda ke taralǵan. Bul buzylys áıelderge qaraǵanda erlerde jıirek kezdesedi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nÁrqashan derlik nefrotıkalyq sındromnyń negizinde nefrıttiń (streptokokktan (mıkrob túri) týyndaǵan búırek aýrýy) qandaı da bir túri jatady.\r\n\r\nSındromnyń jiti túriniń ózi birtindep bastalady, alaıda, sındromnyń damýy týyndatýshy faktorlardyń biriniń áser etýinde údeıdi, mysaly, streptokokty baspada nemese basqa aýrýda.  Nefrotıkalyq  sındromnyń naqty osyndaı damýyn jiti ataıdy, sebebi, barlyq sımptomdary tez kórinis beredi.\r\n\r\nAlaıda, aýrý kórinetin alǵashqy belgilerinen biraz ýaqyt  buryn damı bastaıdy. Eger aýrý birtindep ýshyǵatyn bolsa, bul túri jitileý atalady.\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromnyń sozylmaly barysy kezeńdi qaıtalanbaly aýrý sanalady.\r\n\r\nAýrý kelesi aýrýlardyń nátıjesinde paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Qant dıabeti\r\n\r\n·         Genetıkalyq buzylystar\r\n\r\n·         Immýndyq júıeniń buzylystary\r\n\r\n·         Infektsııalar (mysaly, jiti farıngıt, gepatıt nemese mononýkleoz)\r\n\r\n·         Qaterli isik.\r\n\r\nSondaı-aq, aýrý dárilerdiń keıbir túrin qoldaný nátıjesinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındrom búırektiń kelesi aýrýlarymen qatar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Fokýstyq jáne segmenttik glomerýloskleroz (búırektiń zaqymdanýy)\r\n\r\n·         Glomerýlonefrıt (glomerýlalardyń qabynýymen sıpattalatyn búırek aýrýy)\r\n\r\n·         Mezangıokapıllıarlyq glomerýlonefrıt (glomerýlonefrıttiń túri)\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa shaldyqqa naýqastarǵa bettiń jáne qabaqtyń isinýi tán.\r\n\r\nAldymen qabaq, bet, bel aýmaǵy men jynystyq aǵzalardyń isinýi paıda boldy, odan keıin barlyq teri astylyq talshyqtarǵa (teri astyndaǵy maı qabaty) taraıdy, kóbinese, búkil deneniń teri astylyq talshyǵyna taraıdy.\r\n\r\nDene qýysynda suıyqtyq jınalýynyń mańyzdy belgisi:\r\n\r\n·         astsıt (ish qýysynda suıyqtyq jınalýy);\r\n\r\n·         gıdrotoraks (plevra qýysynda – ókpe men qabyrǵa arasyndaǵy keńistikte suıyqtyq jınalýy);\r\n\r\n·         gıdroperıkard (perıkard – júrek ornalasatyn qorjynda suıyqtyq jınalýy).\r\n\r\nDıstrofııalyq (tinderdiń qorektenýi buzylysynyń saldarynan) teriniń ózgerisi uzaq ýaqyt bolatyn isinýde paıda bolady: qurǵaqtyq, qabyrshaqtaný, syzattar, olar arqyly suıyqtyq aǵady.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa kúmán bolsa, nefrologqa (búırek aýrýlarymen aınalysatyn maman) kóriný qajet. Ol kelesi taldaýlardy taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n·         qannyń jalpy taldaýy;\r\n\r\n·         qannyń bıohımııalyq taldaýy;\r\n\r\n·         táýliktik neseptegi aqýyz mólsherine taldaý;\r\n\r\n·         búırek bıopsııasy (bir nemese eki búırekten tin bóligin alý);\r\n\r\n·         búırek tinin tsıtologııalyq zertteý (jasýshalardy zertteý);\r\n\r\n·         búırek tinin morfologııalyq zertteý (tindi zertteý).\r\n\r\nSondaı-aq, kelesi zertteýlerdi júrgizý qajet:\r\n\r\n·         elektrokardıografııa;\r\n\r\n·         ókpe rentgenografııasy;\r\n\r\n·         ishki aǵzalardyń keshendi ýltradybystyq zertteýi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromdy emdeý maqsaty – aýrýdyń aýyrlyǵyn azaıtý jáne búırekti zaqymdaýǵa aparýy múmkin asqynýynyń aldyn alý.\r\n\r\nBul kezde ádette, aýrýdy týyndatqan alǵashqy sebebin emdeıdi. Kóbinese, naýqastarǵa ómir boıy emdelýine týra keledi.\r\n\r\nAýrýdy emdeý ádisteri:\r\n\r\n·         búırek zaqymdanýy bolmas úshin, arterıaldyq qysymdy qalypty deńgeıde ustaý (130/80 mm rt. st.) nemese odan tómen. Kóbinese, arterıaldyq qysymdy azaıtý úshin angıotenzın-aınaldyrýshy fermentti tejeýshiler jáne angıotenzın-II retseptorlaryn basýshylar qoldanylady.\r\n\r\n·         Naýqasqa ımmýndyq jaýapty basatyn jáne azaıtatyn gormondar (kortıkosteroıdtar)  jáne basqa preparattar taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n·         Qandaǵy holesterın deńgeıin azaıtý júrekte jáne júrek tamyrlarynda máseleler paıda bolý yqtımaldyǵyn azaıtady. Keıbir naýqastarǵa qandaǵy holesterın jáne úshglıtserıdter deńgeıin azaıtý úshin dári qabyldaý qajet bolady.\r\n\r\n·         Tuzy az emdám qol-aıaqtyń isinýin azaıtýǵa kómektesedi. Nesep aıdaıtyn quraldardy (dıýretık) qabyldaý da isinýdi azaıtýǵa yqpal etedi.\r\n\r\n·         Aqýyzdyń mólsheri az emdámdi tutyný da naýqastyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa yqpal etedi.\r\n\r\n·         Naýqasqa D dárýmeni taǵaıyndalýy múmkin, eger nefrotıkalyq  sındrom uzaq ýaqyt baıqalsa jáne emdeýge kónbeıtin bolsa.  \r\n\r\n·         Tromby túzilýiniń aldyn alý úshin naýqasqa qan uıýyna qarsy preparattar (antıkoagýlıanttar) taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nEmdeý nátıjeleri ár naýqasta ár túrli bolady. Aýrý jiti jáne qysqa merzimdi bolýy múmkin, nemese sozylmaly jáne emdeýge kónbeýi múmkin. Emdeý barysynda paıda bolýy múmkin asqynýlar da onyń tıimdiligine áser etedi.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda naýqastarǵa dıalız (qannan qoqystardy shyǵaratyn jasandy búırek apparaty) jáne búırek almastyrý qajet bolady\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n·            Búırektiń jitileý jetkiliksizdigi\r\n\r\n·            Ateroskleroz jáne onymen baılanysty júrek aýrýlary\r\n\r\n·            Búırektiń sozylmaly aýrýy\r\n\r\n·       Suıyqtyq mólsheriniń artýy, júrektiń irkilisti jetkiliksizdigi, ókpeniń isinýi \r\n\r\n·       Infektsııalar, onyń ishinde, pnevmokokktyq pnevmonııa\r\n\r\n·       Tamaqtanýdyń buzylysy\r\n\r\n·       Búırek venasynyń trombozy.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromnyń sımptomdary baıqalsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nKelesi jańa sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·       jótel\r\n\r\n·       neeptiń sırek júrýi\r\n\r\n·       nesep júrgendegi jaısyzdyq\r\n\r\n·       ysyný\r\n\r\n·       kúshti bas aýrýy\r\n\r\n·       bóritken.\r\n\r\nJańa sımptomdar paıda bolsa, jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nNefrotıkalyq  sındromǵa yqpal etken aýrýlardy emdeý aýrýdyń qaıtalanýynyń aldyn alady.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:   http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000490.htm    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(864,'article','1070','Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy','qz','2018-07-28 17:26:50','2018-07-28 17:18:00','Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy – omyrtqa baǵany kanalynyń tarylýy, ol julynǵa qysym túsýi nemese omyrtqalar arasyndaǵy sańylaýdyń tarylýy saldarynan bolady. \r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy -  omyrtqa baǵanynyń bel nemese moıyn bóliminiń tarylýy. Stenoz nerv túbirtekteriniń qysylýyna jáne aıaqtaǵy aýyrsynýdyń jáne álsizdiktiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Qabynýdy azaıtý úshin dáriler nemese steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary taǵaıyndalady. Konservatıvtik emdeý ádisteriniń tıimsizdigi jaǵdaıynda hırýrgııalyq operatsııa ótkiziledi, ol nervterge túsetin qysymdy azaıtýǵa baǵyttalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1070',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Omyrtqa','y','   Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy Omyrtqa baǵany kanalynyń stenozy – omyrtqa baǵany kanalynyń tarylýy, ol julynǵa qysym túsýi nemese omyrtqalar arasyndaǵy sańylaýdyń tarylýy saldarynan bolady. \r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy -  omyrtqa baǵanynyń bel nemese moıyn bóliminiń tarylýy. Stenoz nerv túbirtekteriniń qysylýyna jáne aıaqtaǵy aýyrsynýdyń jáne álsizdiktiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Qabynýdy azaıtý úshin dáriler nemese steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary taǵaıyndalady. Konservatıvtik emdeý ádisteriniń tıimsizdigi jaǵdaıynda hırýrgııalyq operatsııa ótkiziledi, ol nervterge túsetin qysymdy azaıtýǵa baǵyttalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat   \r\n \r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy – omyrtqa baǵany kanalynyń tarylýy, ol julynǵa qysym túsýi nemese omyrtqalar arasyndaǵy sańylaýdyń tarylýy saldarynan bolady. \r\n\r\n\r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy -  omyrtqa baǵanynyń bel nemese moıyn bóliminiń tarylýy. Stenoz nerv túbirtekteriniń qysylýyna jáne aıaqtaǵy aýyrsynýdyń jáne álsizdiktiń paıda bolýyna aparýy múmkin. Qabynýdy azaıtý úshin dáriler nemese steroıdtyq preparattardyń ınektsııalary taǵaıyndalady. Konservatıvtik emdeý ádisteriniń tıimsizdigi jaǵdaıynda hırýrgııalyq operatsııa ótkiziledi, ol nervterge túsetin qysymdy azaıtýǵa baǵyttalady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy ádette, egde jastaǵylarda kezdesedi. Julyn men omyrtqa baǵany kanalynyń qabyrǵasynyń arasynda keńistik ornalasqan, ol jumsaq maıly talshyqqa jáne julyn sarysýyna tolǵan. Jas óte kele osy keńistik buzylysqa jáne kebýge ushyraıdy, sondaı-aq, artrıttiń saldarynan omyrtqa baǵany súıeginiń jáne baılamdardyń qalyńdaýy oryn alady.\r\n\r\nOmyrtqa baǵany kanalynyń stenozy, sondaı-aq, kelesi jaǵdaılardan týyndaıdy:\r\n\r\n• Omyrtqa baǵanynyń artrıti, ádette, egde jastaǵy jáne orta jastaǵy adamdarda kezdesedi\r\n\r\n• Pedjet aýrýy jáne ahondroplazııa sekildi súıek aýrýlary\r\n\r\n• týa bitken stenoz, omyrtqa baǵanynyń anatomııalyq erekshelikterine baılanysty\r\n\r\n• omyrtqa aralyq dıskilerdiń jaryǵy nemese aýytqýy\r\n\r\n• nerv túbirtekterine nemese julynǵa qysym túsiretin jaraqattyń bolýy    \r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń isikteri.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdary ýaqyt óte kele nasharlaýy múmkin. Sımptomdar, kóbinese, deneniń bir jaǵynda paıda bolady, biraq, eki aıaqty da zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdaryna jatady:\r\n\r\n• arqanyń, bókseniń, sıraqtyń nemese moıyndaǵy, ıyqtaǵy, bilektegi jansyzdaný, qurysý nemese aýyrsyný \r\n\r\n• qoldaǵy nemese aıaqtaǵy álsizdik\r\n\r\nKóbinese, sımptomdar tik turǵan jaǵdaıda nemese júrgende paıda bolady nemese nasharlaıdy. Olar otyrǵanda nemese alǵa eńkeıgende azaıady nemese joıylady. Naýqastardyń kópshiligi uzaq jaıaý júrýdi kótere almaıdy.\r\n\r\nBul aýrýǵa shaldyqqandar velosıpedti júrgizgende jeńil aýyrsynýdy sezinedi.\r\n\r\nKúrdeli  sımptomdaryna jatady:\r\n\r\n• tepe-teńdiktiń jáne júristiń buzylýy\r\n\r\n• neseptiń nemese nájistiń ustamaýy\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nQaraý kezinde dáriger aýyrsynýdyń tusyn tabýǵa tyrysyp, qozǵalysqa áserin anyqtaıdy. Dáriger Sizden ótinedi:\r\n\r\n•        Otyrýdy, turýdy jáne júrýdi.\r\n\r\n•        Ókshege, aıaqtyń ushyna turýdy.\r\n\r\n•        Alǵa, artqa jáne jan-jaqqa ıilýdi.\r\n\r\n•        Arqaǵa jatyp, aıaqty tik kóterýdi.\r\n\r\nEger bul kezde aýyrsyný kúsheıetin bolsa, aıaqta jansyzdaný jáne shanshý bolsa, bel- segizkóz radıkýlıti bolýy múmkin.\r\n\r\nDáriger kúshińizdi jáne aıaqty qozǵaltý, tizeni búgý-jazý qabiletin baǵalaıdy.\r\n\r\nJúıke júıesin tekserýde refleksterdi tekserý úshin dáriger rezeńke balǵany qoldanady. Sezimtaldyqty tekserý terige ıne tıgizýmen, maqta tyǵynmen nemese  qaýyrsynmen anyqtalady.   Deneniń qaı jerinde seziný azdyǵyn aıtý qajet.\r\n\r\nMıdy jáne júıke júıesin zertteý aıaqtaǵy álsizdikti jáne sezimtaldyqtyń tómendeýin rastaıdy. Kelesi zertteýler ótkizilýi múmkin:\r\n\r\n• Elektromıografııa\r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń MRT nemese KT\r\n\r\n• omyrtqa baǵanynyń rentgenografııasy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nBeldegi udaıy jáne keıde kúsheıetin aýyrsynýda úı jaǵdaıyndaǵy kútim jáne aýyrsynýdyń qaıtalanatyn kórinisteriniń aldyn alý hırýrgııalyq emdeýge júginbeýge kómektese alady.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqasty aýyrsynýmen kúresýge jáne salaýatty ómir saltyn ustanýǵa úıretedi.  \r\n\r\n•        Dáriger fızıoterapııany taǵaıyndaıdy. Fızıoterapevt aýyrsynýdy azaıtatyn arnaıy dene jattyǵýlaryn oryndaýǵa keńes beredi. Moıyn bulshyq etterin nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaýdy kórsetedi.\r\n\r\n•        Massaj jáne ıne salý da usynylady. Keıde olardyń birneshe seansy arqadaǵy jáne moıyndaǵy aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n•        salqyn kompress jáne jylý basý asqyný kezindegi aýyrsynýdy azaıtady.\r\n\r\n•        Arqadaǵy jáne beldegi aýyrsynýda qoldanylatyn kóptegen preparattar bar.\r\n\r\nAýyrsyný ómirge kúshti áser etse, psıhologpen keńesý qajet. Emdeýdiń bul túri aýyrsynýdy túsine bilýge jáne onymen kúresýge kómektesedi.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý\r\n\r\nEger aýyrsyný konservatıvtik emdeýde joıylmasa, sezimtaldyqtyń tómendeýinde jáne qozǵalýdyń qıyndaýynda hırýrgııalyq operatsııa jasaý qajet. Operatsııa nervterge nemese julynǵa qysym túsirýdi azaıtý maqsatynda ótkiziledi.\r\n\r\nDárigermen keńesip, operatsııanyń kúnin belgileý qajet.\r\n\r\nÝaqyt ótkende omyrtqa baǵany kanaly stenozynyń sımptomdary kúsheıedi, bul uzaq ýaqyt ishinde oryn alady. \r\n\r\n•        Uzaq ýaqyt boıy beli aýyratyn adamdar operatsııany ótkizgennen keıin tolyǵymen aýyrsynýdan tolyq qutyla bermeıdi. Spondılodez (omyrtqalardy jáne dıskilerin turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan hıýrgııalyq aralasý) aýyrsynýdy jáne aýrýdyń qalǵan sımptomdaryn tolyǵymen joımaýy múmkin.\r\n\r\n•        MRT jáne basqa zertteý ádisterin qoldanýdyń ózinde hırýrg operatsııadan keıin jaǵdaıdyń jaqsarýy týraly boljaı almaıdy.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\nJumysqa jáne tirshilikke ózgeris engizip, omyrtqa baǵany kanaly stenozyna shaldyqqan kóptegen adamdar uzaq jyldar boıy belsendi ómir saltyn ustana alady.\r\n\r\nOmyrtqa baǵanyndaǵy operatsııa aýrýdyń sımptomdaryn ishinara nemese tolyǵymen joıady. Uzaq ýaqyt boıy beli aýyratyn adamdar operatsııany ótkizgennen keıin tolyǵymen aýyrsynýdan tolyq qutyla bermeıdi. Spondılodez (omyrtqalardy jáne dıskilerin turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan hıýrgııalyq aralasý) aýyrsynýdy jáne aýrýdyń qalǵan sımptomdaryn tolyǵymen joımaýy múmkin.\r\n\r\nOperatsııadan keıin omyrtqa baǵany jaǵynan asqyný paıda bolýy múmkin. Ustaǵysh nemese bandaj qoldaný qajet. Bolashaqta birneshe operatsııa (lamınektomııa jáne spondılodez) ótkizgende asqynýlar qaýpi joǵary.  \r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nSezimtaldyqtyń bolmaýy aıaqtyń zaqymdanýyna aparýy múmkin. Aýyrsynýdy sezinbegendikten, ınfektsııa qosylýy múmkin. Nervterge qysym túsýinen bolǵan ózgerister udaıy bolýy múmkin, qysymdy azaıtý sharalaryn oryndaǵannyń ózinde.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nOmyrtqa  baǵany kanalynyń stenozynyń sımptomdarynda medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Muqııat qadaǵalaýdy qajet etetin kúrdeli sımptomdar kelesideı:\r\n\r\n• tepe-teńdiktiń buzylýy jáne júristiń turaqty emestigi\r\n\r\n• neseptiń nemese nájistiń ustamaýy.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nPsevdo-aqsaý; Omyrtqa  baǵany kanalynyń ortalyq stenozy; arqa stenozy; Omyrtqa  baǵany kanalynyń foramınaldyq stenozy; omyrtqa baǵanynyń buzylysty aýrýy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(865,'article','1110','Shetkeri arterııalardyń aýrýlary (ustamaly aqsaý, biteıtin ateroskleroz, trombangıt)','qz','2018-08-01 10:38:52','2018-08-01 10:31:00','Shetkeri arterııalardyń aýrýlary – aıaqty jáne aıaqtyń ushyn qanmen qamtamasyz etetin arterııalardyń qabyrǵalaryn nyǵaıtýǵa jáne taryltýǵa aparatyn derttik jaǵdaı.\r\n\r\nTamyrlardyń sańylaýynyń tarylýy olardaǵy qan aǵymynyń azaıýyna aparady, bul nervter men tinderdiń zaqymdanýyn týyndatady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1110',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shetkeri','y','   Shetkeri arterııalardyń aýrýlary (ustamaly aqsaý, biteıtin ateroskleroz, trombangıt) Shetkeri arterııalardyń aýrýlary – aıaqty jáne aıaqtyń ushyn qanmen qamtamasyz etetin arterııalardyń qabyrǵalaryn nyǵaıtýǵa jáne taryltýǵa aparatyn derttik jaǵdaı.\r\n\r\nTamyrlardyń sańylaýynyń tarylýy olardaǵy qan aǵymynyń azaıýyna aparady, bul nervter men tinderdiń zaqymdanýyn týyndatady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary – aıaqty jáne aıaqtyń ushyn qanmen qamtamasyz etetin arterııalardyń qabyrǵalaryn nyǵaıtýǵa jáne taryltýǵa aparatyn derttik jaǵdaı.\r\n\r\nTamyrlardyń sańylaýynyń tarylýy olardaǵy qan aǵymynyń azaıýyna aparady, bul nervter men tinderdiń zaqymdanýyn týyndatady.\r\n\r\n  \r\n\r\nAıaqtyń aterosklerozy – aıaqty jáne aıaqtyń ushyn qanmen qamtamasyz etetin arterııalardyń tarylýymen jáne qabyrǵasynyń nyǵaıýymen sıpattalatyn shetkeri qan tamyrlarynyń aýrýy. Arterııalardyń tarylýy qan aǵymynyń azaıýyna aparady. Aýrýdyń sımptomdaryna jatatyndar – aıaqtaǵy aýyrsyný jáne jansyzdaný, uıyp qalý sezimi, aıaqtyń jáne aıaq ushynyń muzdaý sezimi, sandaǵy, baltyrdaǵy nemese aıaq ushyndaǵy bulshyq ettiń aýyrsynýy.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary ateroskleroz nemese «arterııalar qabyrǵasynyń qataıýy» saldarynan týyndaıdy. Bul derttik jaǵdaı maı bólikteriniń tamyrlar qabyrǵasyndaǵy jınaqtalýynda paıda bolady, nátıjesinde sańylaý tarylady. Sondaı-aq, arterııalardyń qabyrǵasy tyǵyz bola túsedi jáne olarda qan aǵymy kúsheıgende keńeıe almaıdy.\r\n\r\nNátıjesinde, aıaqtyń jumysynyń kúsheıýinde, mysaly, jattyǵý nemese serýendeý kezinde olar qannyń jáne otteginiń qajetti mólsherin ala almaıdy. Aýrýdyń ýshyǵýynda, túbinde, organızm bul bulshyq etterin qan men otteginiń jetkilikti mólsherimen tynysh kúıdiń ózinde qamtamasyz ete almaıdy.\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary – jıi taraǵan aýrý. Ol 50 jastan asqa erlerdiń arasynda jıi kezdesedi. Adamdar kelesi jaǵdaılarda joǵary qaýipke ıe bolady:\r\n\r\n* Qandaǵy holesterınniń joǵary mólsheri\r\n* Qant  dıabeti\r\n* Júrek aýrýlary (júrektiń ıshemııalyq aýrýy)\r\n* Arterıaldyq qysymnyń artýy (arterıaldyq gıpertonııa)\r\n* Búırek aýrýlary,  gemodıalız ótkizý qajettigimen\r\n* Temeki shegý\r\n* Insýlt (mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń buzylýy nemese qan quıylýy)\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nÁdettegi sımptomdary : aıaq ushynyń, baltyrdyń nemese  sannyń bulshyq etindegi aýyrsyný, sharshaý, kúıdirý nemese jaısyzdyq sezimi. Bul sımptomdar ádette, serýendeý nemese dene jattyǵýlary kezinde paıda bolady jáne birneshe mınýt demalǵannan keıin ótedi.\r\n\r\nAýrýdyń bastapqy kezinde bul sımptomdar taýǵa shyǵatyn kezde, tez júrýde, nemese úlken qashyqtyqtaǵy joldy júrgende paıda bolady. \r\nKeshirek bul sımptomdar jıirek jáne az júktemede de paıda bolady.\r\nTynysh kúıde aıaqtyń jáne aıaq ushynyń uıyp qalýy seziledi. Aıaqty ustaǵanda -salqyn, al terisi solǵyn bolyp kórinedi.\r\n \r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary ýshyqqan kezde kelesi sımptomdar damýy múmkin:\r\n\r\n* Impotentsııa\r\n* Túngi kezdegi aýyrsyný jáne qurysý\r\n* Aıaq ushyndaǵy nemese baqaılardaǵy aýyrsyný nemese shanshý, olar aıqyn bolǵandyqtan, aıaqqa kıim nemese tósek tıgende aýyrsyný sezimi paıda bolady.\r\n* Aıaqty kótergende nasharlaıtyn jáne tósekten tómen túsirgende álsireıtin aýyrsyný\r\n* Teri qoshqyl jáne kógergen bolyp kórinedi\r\n* Jazylmaıtyn jaralardyń paıda bolýy\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDárigermen keńesýde anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Zaqymdanǵan arterııa ústindegi fonendoskoppen tyńdalatyn, ysqyratyndaı dybys\r\n* Zaqymdanǵan aıaqtaǵy arterıaldyq qysymnyń tómendeýi\r\n* Aıaqtyń túkteriniń joıylýy\r\n* Aıaqtaǵy tamyrdyń soǵýynyń álsizdigi nemese bolmaýy\r\n \r\nShetkeri arterııalar aýrýlarynyń aýyr ótýinde paıda bolatyn sımptomdar:\r\n\r\n* Sannyń bulshyq etiniń juqarýy, atrofııasy\r\n* Baqaıdyń ústindegi jáne aıaq ushynyń túkteriniń túsýi\r\n* Aıaqtaǵy nemese baqaılardaǵy aýyrsynatyn, qanamaıtyn, baıaý jazylatyn oıyq jaralar (qara tústi)\r\n* Baqaıdyń nemese aıaq ushynyń terisiniń solǵyndyǵy nemese kógergen túsi (tsıanoz)\r\n* Jyltyr, tartylǵan teri\r\n* Tyrnaqtyń qalyńdaýy\r\n* Qan taldaýynda holesterın deńgeıiniń artýy nemese qant dıabeti anyqtalady.\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlarynda qajetti tekserýler:\r\n\r\n* Aıaqtyń arterııalarynyń angıografııasy (arterıografııa)\r\n* Qol-aıaqtaǵy arterıaldyq qysymdy ólsheý jáne salystyrý (tobyqtyq-ıyqtyq ındeks)\r\n* Ýltradybystyq dopplerografııa\r\n* Magnıttik-rezonanstyq angıografııa nemese KT- angıografııa\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\n* Dene jattyǵýlary men demalysty úılestirińiz. Jaıaý júrińiz nemese basqa jattyǵýlardy oryndańyz, aýyrsynýǵa qaramastan júrýdi demalýmen kezektestirińiz. Ýaqyt óte kele jańa, shaǵyn (kollateraldyq) qantamyrlar qalyptasýymen qan aınalymy jaqsarady. Jattyǵý aldynda dárigermen keńesińiz.\r\n* Temeki shekpeńiz. Temeki shegý arterııalardy taryltady, osylaısha, qannyń ottegini tasymaldaý qabileti tómendeıdi, bul kezde tromby jáne embolııa qalyptasý qaýpi artady.\r\n* Aıaqqa kútim jasaý qajet, ásirese, qant dıabeti bolsa. Yńǵaıly aıaq kıim kııý qajet. Kez kelgen kesip alýǵa, zaqymǵa nazar aýdarý qajet jáne dárigerge kóriný qajet. Tinder baıaý jazylady jáne qan aınalymy buzylýy bolǵanda jıi juqpalanady.\r\n* Arterıaldyq qysymnyń jaqsy baqylanýyna kóz jetkizińiz.\r\n* Artyq salmaq bolsa, azaıtyńyz.\r\n* Eger holesterın deńgeıi joǵary bolsa, holesterın men maıdyń mólsheri tómen bolatyn emdám ustanyńyz.\r\n* Dıabet bolsa, qandaǵy qant deńgeıin baqylańyz.\r\n \r\nBul toptyń aýrýlaryn baqylaý úshin dárilik preparattar qabyldaý qajet bolady, mysaly:\r\n\r\n* Aspırın nemese klopıdogrel (Plavıks) preparaty, ol arterııalardaǵy trombynyń qalyptasýynyń aldyn alady. Dárigermen keńespeı, bul dárilerdi qabyldaýdy TOQTATPAŃYZ.\r\n* Zaqymdanǵan arterııanyń sańylaýyn keńeıtetin dáriler. Sondaı-aq, arterııalardyń jeńil jáne aýyr zaqymdanýy bar adamdarda qoldanylady, operatıvtik emdeýge baratyndardan basqalarda. \r\n* Holesterın deńgeıin tómendetetin preparattar\r\n* Aýyrsynýdy basatyn quraldar.\r\n Eger joǵary arterıaldyq qysymnan jáne qant dıabetinen dári qabyldaıtyn bolsańyz, olardy dárigerdiń usynysyna saı qabyldaýdy jalǵastyryńyz.\r\n\r\nAýrýdyń barysy aýyr bolsa, jumysqa nemese basqa qyzmetke áser etse, nemese tynysh kúıde aýyrsyný sezilse, hırýrgııalyq aralasý oryndalady. Múmkin nusqalary:\r\n\r\n* Shetkeri arterııalardyyń angıoplastıkasy jáne stentteý (júrektiń koronarlyq arterııasyn ashýda qoldanylatyn ádiske uqsas, tek zaqymdanǵan aıaqtyń qantamyrynda oryndalady)\r\n* Aıaqtyń arterııasyn shýntırleý (tamyrdyń zaqymdanǵan bóligin aınalyp ótý úshin qanmen qamtamasyz etýge qosymsha jol jasaý)\r\n Shetkeri arterııalardyń aýrýlary bar naýqastardyń keıbirine ampýtatsııa qajet bolýy da múmkin.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nÁdette, shetkeri arterııalardyń aýrýlaryn hırýrgııalyq aralasýsyz da baqylaýǵa bolady. Aýyr jaǵdaıda hırýrgııalyq emdeý aýrýdyń sımptomdaryn jeńedi.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Tromboz nemese embolııa, olar usaq arterııalardy biteıdi.\r\n* Júrektiń ıshemııalyq aýrýy\r\n* Impotentsııa\r\n* Aıaqtyń ashyq jarasy (ıshemııalyq oıyq jaralar)\r\n* Tinderdiń joıylýy (gangrena)\r\n \r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nKelesi sımptomdar kezinde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Aıaqtyń nemese aıaq ushynyń terisi ustaǵanda sýyq, solǵyn tústi, kógergen nemese jansyzdanyp, uıyp qalýyn sezinesiz\r\n* Keýdedegi aýyrsyný nemese entigý, aıaqtyń aýyrsynýymen qosa.\r\n* Aıaqtyń aýyrsynýy, demalǵanda nemese qımylsyz bolǵanda da ótpeıtin (tynysh kúıdegi aýyrsyný)\r\n* Aıaqtar qyzyl, ustaǵanda ystyq nemese isinip kórinedi\r\n* Jańa jaralardyń/oıyq jaralardyń paıda bolýy\r\n* Infektsııa belgileri (qyzba, qyzarý, jalpy nashar seziný)\r\n* Aıaq aterosklerozynyń sımptomdary\r\n \r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nShetkeri arterııalardyń aýrýlary; Biteıtin ateroskleroz; sıraqtyń arterııalarynyń bitelýi; ustamaly aqsaý; Vazookklıýzıvtik aıaq aýrýlary; Aıaqtyń arterıaldyq jetkiliksizdigi; aıaqtaǵy kezeńdi aýyrsynýlar jáne qurysýlar    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(866,'article','1112','Silemeı beziniń qaterli isigi','qz','2018-08-01 10:47:23','2018-08-01 10:41:00','Silemeı bezderi tútikter arqyly aýyz qýysyna silemeı atalatyn suıyqtyqty bóledi. Silemeı tamaqty ylǵaldap, shaınalýy men jutylýyn jeńildetedi. Bul jaıly qorytylýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, silemeı aýyz qýysyn tazartady, oyń quramynda mıkrobtarmen kúresetin antıdeneler bar. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1112',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Silemeı','y','   Silemeı beziniń qaterli isigi Silemeı bezderi tútikter arqyly aýyz qýysyna silemeı atalatyn suıyqtyqty bóledi. Silemeı tamaqty ylǵaldap, shaınalýy men jutylýyn jeńildetedi. Bul jaıly qorytylýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, silemeı aýyz qýysyn tazartady, oyń quramynda mıkrobtarmen kúresetin antıdeneler bar.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nSilemeı bezderi tútikter arqyly aýyz qýysyna silemeı atalatyn suıyqtyqty bóledi. Silemeı tamaqty ylǵaldap, shaınalýy men jutylýyn jeńildetedi. Bul jaıly qorytylýyna yqpal etedi. Sondaı-aq, silemeı aýyz qýysyn tazartady, oyń quramynda mıkrobtarmen kúresetin antıdeneler bar. \r\n\r\n \r\n\r\nSilemeı beziniń qaterli isigi – bas pen moıynnyń isikteriniń biri. Sırek kezdesetin aýrý. Sımptomdarsyz nemese kelesideı kóriniste bolýy múmkin:\r\n\r\n* Qulaqta, jaqta, erinde nemese aýyzda isiktiń bolýy\r\n* Qulaqtan bólindi shyǵýy\r\n* Jutýda jáne aýyz ashýdaǵy qıyndyq\r\n* Bet aýmaǵyndaǵy jansyzdaný jáne aýyrsyný.\r\n \r\nSilemeı beziniń qaterli isigi qaraý arqyly, zertteýdiń kórneki ádisteri jáne bıopsııa arqyly qoıylady. Emdeýge hırýrgııalyq operatsııa, sáýlelik jáne/nemese hımııalyq emdeý kiredi.\r\n\r\n \r\nQaterli isik degenimiz ne?\r\n\r\nAdamnyń organızmi shamamen,  10 trıllıon jasýshadan turady. Olar organızmniń qurylymdyq negizin quraıdy («kirpishterin») jáne mıkroskoppen ǵana kórinedi. Jasýshalar ár túrli ólemdi jáne pishindi bolady, jáne san alýan qyzmetti atqarady. Ózara jaqyn ornalasqan jasýshalar tinderdi quraıdy, mysaly, teri nemese bulshyq et tini. Basqa túrleri organızmde bos kúıinde bolady. Olarǵa jatatyndar: qan jasýshalary, mysaly, qannyń ottegini tasymaldaýǵa jaýapty qyzyl jasýshalary – erıtrotsıtter, qannyń bakterııalardan, vırýstar men qaterli isik jasýshalarynan qorǵanysqa jaýap beretin aq jasýshalary – leıkotsıtter. Jasýshalardyń keıbir túrleri arnaıy zattekterdi – gormondardy, fermentter men silemeıdi túzedi.  \r\n\r\n  \r\n\r\nOrganızmniń kóptegen jasýshalary ózderi eshnárse óndirmeıdi, biraq, belgili bir qyzmetti atqarady. Mysaly, júrek bulshyq etiniń jasýshasy júrektiń jıyrylýyn qamtamasyz etedi, al júıke jasýshalary júıke ımpýlsin deneniń túrli bóligine berýge jaýapty.\r\n\r\nOrganızmniń jasýshalary máńgilik emes, belgili bir ýaqyttan keıin joıylady. Sonymen qatar, olar bólinýge qabiletti, osylaısha, sanyn tolyqtyrady. Shash follıkýldarynyń, qannyń jáne ishek epıtelııiniń bólinýi jıi bolady, al júıke jasýshalary sırek bólinedi.\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda jasýshalar ósedi jáne organızmniń qajettiligine saı jańa jasýsha túzý arqyly bólinedi. Qartaıǵan jasýshalar joıylyp, ornyn jańa jasýshalar basady. Keıde bul tártipti úrdis buzylady: jańa jasýshalar organızmge qajet bolmasa da túziledi, al eskileri ýaqytynda joıylmaıdy. Osy qosymsha jasýshalar isik atalatyn tin massasyn quraıdy.\r\n\r\nIsikter qaterli jáne qatersiz bolady:\r\nqatersiz isikter qaterli isikterdiń sanatyna jatpaıdy.\r\n\r\n* qatersiz isikter ómirge sırek qaýip tóndiredi.\r\n\r\n* qatersiz isikterdi alyp tastaǵannan keıin qaıtadan shyqpaıdy.\r\n\r\n* qatersiz isikterdiń jasýshalary qorshaǵan tinge óspeıdi.\r\n\r\n* qatersiz isikterdiń jasýshalary basqa aǵzalar men deneniń bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nQaterli isikter:\r\n\r\n* Qaterli isikterdiń qatersiz isikterge qaraǵanda kúrdeli sımptomdary bolady. Olar kóbinese, naýqastyń ómirine qaýip tóndiredi.  \r\n\r\n* Qaterli isikterdi kóptegen jaǵdaıda hırýrgııalyq jolmen alyp tastaýǵa bolady, biraq, olar qaıtadan ósýge beıim.\r\n\r\n* Qaterli isikterdiń jasýshalary jaqyn jerdegi tinder men aǵzalarǵa ósip, zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\n* Qaterli isikterdiń jasýshalary basqa aǵzalarǵa jáne deneniń bólikterine taralady (metastazdaný).\r\n\r\n \r\nQaterli isik qalaı taralady jáne metazdary degenimiz ne\r\n\r\nQaterli isikterdiń jasýshalary bastapqy isiktiń ajyraǵan bóliginiń qan aǵymyna nemese lımfa júıesine túsýi arqyly taralady. Jasýshalar basqa aǵzalarǵa ósip, osy aǵzalardy zaqymdaıtyn jańa isikterdi túzýi múmkin. Kóbinese, qaterli isikter jasýshalarynyń ókpe, baýyr, mı jáne súıek sekildi aǵzalarǵa metastazdanýy bolady. Basqa aǵzalarǵa taralǵan qaterli isikterdiń jasýshalaryn – metastazdar, taralý úrdisin – metastazdaný dep ataıdy.\r\n\r\nQaterli isiktiń taralýynda jáne basqa aǵzada nemese deneniń bóliginde jańa isik túzýinde ol da aýytqýly jasýshalardan turady jáne ataýy da bastapqydaı bolady. Mysaly, qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke taralsa, súıekte anyqtalatyn qaterli isik jasýshalary súıektiń qaterli isigi emes, qýyq asty beziniń metastazdanǵan qaterli isigi bolady. Sondyqtan, ol  qýyq asty beziniń qaterli isigi retinde emdeledi. Dárigerler jańa isikti keıde «metastazdaný aýrýy» dep ataıdy.\r\n\r\n \r\nQaterli isiktiń sımptomdary\r\n\r\nQaterli isiktiń sımptomdary onyń túrine, ornalasýy men ólshemine, sondaı-aq, taralýynyń jáne basqa aǵzalardy zaqymdaýynyń dárejesine baılanysty bolady. Eger qaterli isiktiń metastazdanýy (basqa aǵzalarǵa taralýy) bolsa, sımptomdary organızmniń túrli bóliginde bolady.\r\n\r\nQaterli isiktiń keıbir túrleri sımptomsyz bolady, biraq, biraz ýaqyttan keıin kórinis beredi. Mysaly, qaterli isiktiń jasýshalary júıke tinine ósip, bele aýyrsyný týyndatqanǵa deıin uıqybeziniń qaterli isigi sımptomsyz ótýi múmkin. Ót joldaryna ósetin isik sary aýrýdy týyndatady. Bul satydaǵy isikter keń taralǵan.\r\n\r\nQaterli isikterdiń kóptegen túrlerine tán sımptomdar:\r\n\r\n* qaltyraý\r\n\r\n* dene temperatýrasynyń artýy - keń taralǵan sımptom, biraq, qaterli isiktiń basqa aǵzalarǵa taralýynda –metastazdanýynda jıi kezdesedi. Qyzba kóbinese qannyń qaterli isiginiń erte sımptomy bolýy múmkin (leıkemııa nemese lımfoma).\r\n\r\n* Sharshaý, qajý - mańyzdy sımptom, isik ósken saıyn kórinis beredi. Ol qaterli isiktiń leıkemııa nemese qan joǵaltýmen qosarlanatyn túrleriniń erte satysynda kórinis berýi múmkin.\r\n\r\n* Jalpy nashar seziný\r\n\r\n* Túngi tersheńdik\r\n\r\n* Qysqa ýaqyt ishinde túsiniksiz salmaq joǵaltý (5 kg astam). Bul qaterli isiktiń alǵashqy sımptomdarynyń biri.\r\n\r\n* Tábettiń bolmaýy.\r\n\r\n* Aýyrsyný sezimi qaterli isiktiń metastazdanýy kezinde jıi bolady, biraq, súıektiń nemese atalyq bezdiń qaterli isiginiń erte sımptomy bolýy múmkin. Bas arýrýlary mıdyń qaterli isiginde bolady. Beldegi aýyrsyný analyq bezdiń, toq jáne tik ishektiń qaterli isiginde bolýy múmkin. Qaterli isikte aýyrsyný bolatyn sebebi – ol basqa aǵzalarǵa taraıdy jáne nervterdi qysady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(867,'article','1142','Úreılený (mazasyzdaný) buzylysy','qz','2018-08-05 12:10:51','2018-08-05 12:03:00','Úreılený (mazasyzdaný) buzylysy – psıhıkalyq buzylys, belgili bir nysandarmen nemese jaǵdaımen baılanysty emes, udaıy úreılený (mazasyzdaný) sezimimen sıpattalady.  ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1142',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Úreılený','y','   Úreılený (mazasyzdaný) buzylysy Úreılený (mazasyzdaný) buzylysy – psıhıkalyq buzylys, belgili bir nysandarmen nemese jaǵdaımen baılanysty emes, udaıy úreılený (mazasyzdaný) sezimimen sıpattalady.   Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysy – psıhıkalyq buzylys, belgili bir nysandarmen nemese jaǵdaımen baılanysty emes, udaıy úreılený (mazasyzdaný) sezimimen sıpattalady.  \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysy – asa keń taralǵan qubylys, tuqym qýalaıdy. Sondaı-aq, onyń sımptomdarynyń damýyna kúızelis te yqpal etedi.\r\n\r\nErlerge qaraǵanda áıelder jıi ushyraıdy. Bul psıhıkalyq buzylys kez kelgen jasta kezdesedi, onyń ishinde, balalarda da.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nBasty sımptomy – qandaı da bir sebepsiz, udaıy tolqý nemese shıryǵý sezimi. Kúıgelektený jáne tolqý sezimi birtindep jınaqtalady, materıaldyq turǵydan, densaýlyq tarapynan bolatyn otbasyndaǵy nemese jeke ómirimizdegi máselelerden, t.b. Adamdardyń kópshiligi jastaıynan bolǵan udaıy jáne toqtamaıtyn tolqý sezimi týraly aıtady. Tolqý úshin sebep bolmasa da, adam óziniń kóńil-kúıin baqylaýy qıynǵa túsedi.\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n·         Júrek soǵýynyń jıileýi;\r\n\r\n·         tersheńdik;\r\n\r\n·         tremor (dirildeý);\r\n\r\n·         tynys alýdyń qıyndaýy, kómeıde túıilgendeı sezim nemese jutýdyń qıyndaýy;\r\n\r\n·         keýdedegi aýyrsyný jáne jaısyzdyq;\r\n\r\n·         júrek aınýy nemese abdomınaldyq   jaısyzdyq (asqazandaǵy kúıý sezimi, aýyrsyný, ish qatýy);\r\n\r\n·         bas aınalýy nemese esten taný;\r\n\r\n·         zattardyń shynaıylyq emestigi sezimi, nemese adamnyń «ózinen» alystaý sezimi, nemese ózin naqty «osy jerde emestigin» seziný;\r\n\r\n·         baqylaýdy joǵaltýdan úreılený, esten adasýdan úreılený, ólim-jitimge ushyraýdan úreılený;\r\n\r\n·         ysyný nemese qaltyraý;\r\n\r\n·         jansyzdanyp, uıyp qalýdy nemese shanshýdy seziný;\r\n\r\n·         bulshyq ettiń shıyrǵýy nemese aýyrsyný;\r\n\r\n·         kúıgelektený sezimi, «shekten shyǵatyndaı» nemese psıhıkalyq shıryǵý;\r\n\r\n·         nazardy shoǵyrlandyrýdyń múmkin bolmaýy nemese mazasyzdaný seziminiń saldarynan oılana almaý;\r\n\r\n·         udaıy ashýshańdyq;\r\n\r\n·         uıqynyń buzylysy, sharshaý;\r\n\r\n·         bas aýyrýy.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger kelesini ótkizedi:\r\n\r\n·      naýqasty qarap, psıhıkalyq jaǵdaıyn taldaıdy;\r\n\r\n·      birneshe testiler (uqsas shaǵymdar aıtylatyn basqa aýrýlardy eskerý úshin).\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – naýqastyń psıhıkalyq densaýlyǵyn qalpyna keltirý.\r\n\r\nDárilik preparattar jáne tanymdyq-minez-qulyqtyq emdeý qoldanylady (adamnyń oılaýyn, nanymyn, minez-qulyǵyn túzetý).\r\n\r\nDárilerdi qabyldaý – emdeýdiń mańyzdy bóligi. Emdeý bastalǵannan keıin preparattardy qabyldaýdy kúrt toqtatýǵa bolmaıdy. Dárigerler taǵaıyndaıtyn dáriler:\r\n\r\n·         antıdepressanttar, serotonındi jáne noradrenalınniń keri qamtylýynyń selektıvtik  tejegishteri– bul preparattar  úreılený (mazasyzdaný) buzylysy kezinde baıqalatyn organızmdegi serotonın men noradrenalınniń tapshylyǵyn joıady;\r\n\r\n·         qurysýǵa qarsy preparattar, olar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń aýyr túrin emdeý úshin qoldanylady.\r\n\r\nEger antıdepressanttar sımptomdarǵa kómektespese, benzodıazepınderdi qoldanady – bul preparattar júıke jasýshalarynyń qozǵyshtyǵyn azaıtady. Olardy qysqa kýrspen qoldanady, sebebi, uzaq ýaqyt boıy qabyldaý táýeldilikke aparýy múmkin.\r\n\r\nTanymdyq -minez-qulyqtyq emdeý (adamnyń oılaýyn, nanymyn, minez-qulyǵyn túzetý) naýqasqa óziniń minez-qulyǵynyń sebebin túsinýge jáne kóńil-kúıin baqylaýǵa alýǵa kómektesedi. Ádette, 10-20 seans ótkiziledi. Bul emdeý kezinde naýqas kelesige úırenedi:\r\n\r\n·         ómirdegi kúızeliske ózindik qate serpindi baqylaýǵa alýdy qalpyna keltirý jáne túsiný ;\r\n\r\n·         qorshaǵan adamdardyń minez-qulyǵyn nemese ómirlik oqıǵalardy túsiný;\r\n\r\n·         panıka sezimin týyndatatyn oılardy anyqtap, almastyrý;\r\n\r\n·         ózin-ózi baǵalaýdy arttyrý;\r\n\r\n·         kúızelisti meńgerý jáne sımptomdar kezinde bosańsý;\r\n\r\n·         sımptomdardyń qaıtalanýyna aparýy múmkin mańyzdy emese máseleler týraly oılaýdy toqtatý.\r\n\r\nOsyndaı jaǵdaıdy týyndatýy múmkin keıbir medıtsınalyq preparattardy, kofeındi, esirtkilik zattekterdi tutynýdy toqtatý aýrýdyń barysyn jeńildetedi.\r\n\r\nSalaýatty ómir salty – dene jattyǵýlary, demalys, tıimdi tamaqtaný – mazasyzdaný sezimin azaıtady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysynan arylý dárejesi psıhıkalyq buzylystyń aýyrlyǵyna táýeldi. Úreılený (mazasyzdaný) buzylysy qaıtadan paıda bolýy jáne emdeýge az kónýi múmkin. Degenmen, naýqastardyń kópshiligi dárilik preparattardy qabyldaýdan jáne tanymdyq-minez-qulyqtyq emdeýden keıin aýrýdyń sımptomdarynan arylady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nÚreılený (mazasyzdaný) buzylysy depressııaǵa nemese psıhıkalyq-belsendi zattekterdi shamasynan kóp qabyldaýǵa, úıirlikke aparýy múmkin.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nUdaıy tolqý sezimi kúndelikti ómir saltyna kedergi keltiretin bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nKúızelistiń aldyn alý nemese basý úshin salaýatty ómir saltynyń qurambólikteri kiretin aldyn alý sharalaryn ótkizý usynylady:\r\n\r\n·         udaıy dene júktemeleri\r\n\r\n·         úılesimdi jáne tıimdi tamaqtaný\r\n\r\n·         ómirge durys kózqarasty jáne ómirge qýana bilýdi qalyptastyrý. \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/  \r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar:\r\n\r\nZeınab Mahmýdova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nAlfııa Abdrahmanova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz  portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(868,'article','1143','Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy','qz','2018-08-05 12:15:57','2018-08-05 12:10:00','Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy – júıke júıesiniń aýrýy, bul kezde bettiń keıbir bóliginde qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1143',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Úshtarmaqty','y','   Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy – júıke júıesiniń aýrýy, bul kezde bettiń keıbir bóliginde qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý paıda bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy – júıke júıesiniń aýrýy, bul kezde bettiń keıbir bóliginde qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý paıda bolady.\r\n\r\n\r\n\r\nOrtalyq júıke júıesi mıdan jáne julynnan turady. Shetkeri júıke júıesine barlyq shetkeri nervter kiredi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasynda aýyrsyný úshtarmaqty nervten taralady. Bul nerv aýyrsyný jáne túısiný sezimderin betten, kózden, muryn qýystarynan jáne aýyzdan mıǵa jetkizedi.\r\n\r\nÁdette, aýrý eresekterde bolady, biraq, kez kelgen jasta kezdesýi múmkin. Úshtarmaqty nervtiń nevralgııasy qalypty qartaıý úrdisiniń bóligi bolýy múmkin.\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy týyndaý sebepteri:\r\n\r\n·         Shashyrańqy skleroz\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervti keńeıgen qantamyrynyń nemese isiktiń basýy.\r\n\r\nKeıde sebebi belgisiz bolyp qalady. Dárigerler kóbinese, 40 jastan kishi adamdarda sebebin anyqtaıdy.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n·         Asa qarqyndy, elektr toǵynyń soqqysy sekildi qatty batatyn aýrý, ol ádette, birneshe sekýndqa nemese mınýtqa sozylady, biraq, udaıy bolýy da múmkin.\r\n\r\n·         Aýyrsyný ádette, bettiń bir jaǵynda paıda bolady, kóbinese, kózdiń mańaıynda, jaqta jáne bettiń tómengi jartysynda.\r\n\r\n·         Aýyrsyný sebebi janasýdan nemese túrli dybystardan týyndaıdy.\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasynyń aýyrsynatyn ustamalary kúndelikti qarapaıym tirshilik áreketterinen týyndaýy múmkin:\r\n\r\n·         Tis tazalaýdan\r\n\r\n·         Shaınaýdan\r\n\r\n·         ishýden\r\n\r\n·         tamaqtanýdan\r\n\r\n·         betke jeńil janasýdan\r\n\r\n·         qyrynýdan.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nMıdy jáne júıke júıesin qarap, tekserý (nevrologııalyq qaraý) ádette buzylystardy anyqtamaıdy.\r\n\r\nAýrýdyń sebebin anyqtaýǵa arnalǵan tekserýler:\r\n\r\n·         qan taldaýy\r\n\r\n·         mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n\r\n·         úshtarmaqty nervtiń refleksterin tekserý\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý úrdisine alǵashqy járdem dárigeri, nevropatolog nemese aýyrsyný boıynsha maman qatysady.\r\n\r\nKeıbir dárilik preparattar aýyrsynýdy azaıtyp, ustamalardyń jıiligin azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n·         Qaıta ustaýdyń selektıvti tejeýishi (karbamazepın, gabapentın, lamotrıdjın, fenıtoın, valproat jáne pregabalın)\r\n\r\n·         Mıorelaksanttar (baklofen, klonazepam)\r\n\r\n·         Úshtsıkldi antıdepressanttar (amıtrıptılın, nortrıptılın nemese karbamazepın)\r\n\r\nNervtiń qysylýyn joıý úshin keıbir naýqastarǵa operatsııa jasaý qajet bolýy múmkin. Hırýrgııalyq emdeý ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervtiń bóligin kesý nemese buzý\r\n\r\n·         Radıojıilikti ablıatsııany nemese glıtserın  ınektsııasyn qoldanýmen teri arqyly engiziletin ıneniń nemese datchıktiń kómegimen úshtarmaqty nervti buzý\r\n\r\n·         Elektrostımýlıatsııa\r\n\r\n·         Teri arqyly ballondyq mıkrokompressııa\r\n\r\n·         Isikti alyp tastaý (sebebi isik bolsa)\r\n\r\n·         Stereotaksıkalyq radıohırýrgııa (gamma-pyshaq)\r\n\r\n·         Úshtarmaqty nervke qysym kórsetetin qantamyryn jyljytý boıynsha operatsııa (mıkrotamyrlyq dekompressııa).\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nÓzińizdi seziný jaǵdaıyńyz aýrýdy týyndatqan sebepke baılanysty. Eger aýrýdyń sebebi anyqtalmasa, emdeý emdeý birshama jeńildetedi. Degenmen, keıbir naýqastarda aýyrsyný ýshyǵýy múmkin jáne udaıyǵa aınalýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nÚshtarmaqty nervtiń nevralgııasy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(869,'article','1145','Uıqydaǵy apnoe','qz','2018-08-07 09:39:58','2018-08-07 09:29:00','Uıqydaǵy apnoe – uıqynyń kúrdeli buzylysy. Bul dertke shaldyqqan naýqastarda uıqy kezinde 10-30 sekýndqa tynys alý toqtap qalýy múmkin. Tún ishinde 400 ret tynys alýdyń osyndaı qysqa toqtaýy bolýy múmkin.  Eger Sizde uıqydaǵy apnoe bolsa, tynys alýdyń toqtaý kezeńderi uıqyńyzdy buzýy múmkin (olardyń saldarynan oıanbaıtyn bolsańyz da).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1145',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Uıqydaǵy','y','   Uıqydaǵy apnoe Uıqydaǵy apnoe – uıqynyń kúrdeli buzylysy. Bul dertke shaldyqqan naýqastarda uıqy kezinde 10-30 sekýndqa tynys alý toqtap qalýy múmkin. Tún ishinde 400 ret tynys alýdyń osyndaı qysqa toqtaýy bolýy múmkin.  Eger Sizde uıqydaǵy apnoe bolsa, tynys alýdyń toqtaý kezeńderi uıqyńyzdy buzýy múmkin (olardyń saldarynan oıanbaıtyn bolsańyz da). Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nUıqydaǵy apnoe degenimiz ne?\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe – uıqynyń kúrdeli buzylysy. Bul dertke shaldyqqan naýqastarda uıqy kezinde 10-30 sekýndqa tynys alý toqtap qalýy múmkin. Tún ishinde 400 ret tynys alýdyń osyndaı qysqa toqtaýy bolýy múmkin.  Eger Sizde uıqydaǵy apnoe bolsa, tynys alýdyń toqtaý kezeńderi uıqyńyzdy buzýy múmkin (olardyń saldarynan oıanbaıtyn bolsańyz da).\r\n\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe  jıi  kezdesedi me?\r\n\r\nZertteýlerge saı adamdardyń 3 paıyzynda uıqydaǵy apnoe kezdesedi. Erlerdiń, artyq salmaǵy bar jáne 40 jastan asqan adamdardyń aýrýdyń paıda bolýyna beıimdiligi bar. Degenmen, uıqydaǵy apnoe árkimde jáne kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nBul másele ómir saltyn ózgertedi me?\r\n\r\nShynynda, uıqydaǵy apnoe Siz oılaǵanǵa qaraǵanda kóbirek áser etken bolýy múmkin. Aýrýdy anyqtap, emdeý bastalǵannan keıin jaǵdaıdyń jaqsarǵandyǵyn baıqaısyz. Emdeý jáne onyń nátıjesi qandaı bolǵandyǵyna qaramastan, Ózińizdi jalǵyz sezinbeńiz jáne kómek qol jetimdi ekendigin bilińiz.\r\n\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe bolýyn qalaı bilýge bolady?\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe Siz uıqtap jatqanda paıda bolatyndyqtan, jubaıyńyz nemese tósektegi kórshińiz ony birinshi bolyp baıqaıdy. Ózińiz nemese jubaıyńyz kúshti qoryldaýdy nemese tynys alý kezindegi uzaq úzilisterdi baıqaýy múmkin. Túnde oıanǵanyńyz esińizde bolmasa da, Siz kúndizgi uıqy basýyn (mysaly, Siz kólik júrgizgende nemese sóıleý kezinde uıqtap ketesiz), ashýshańdyqty nemese sharshaýdy baıqaýyńyz múmkin. Tańerteńgi bas aýyrýy, kóńil-kúıdiń ózgerisi jáne jynystyq ómirge qyzyǵýshylyqtyń tómendeýi baıqalýy múmkin.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń sebepteri qandaı?\r\n\r\n\r\n\r\nUıqydaǵy apnoeniń 2 túri bolady: obstrýktıvtik jáne ortalyq apnoe. Obstrýktıvtik apnoe sındromy keń taralǵan túri, osy dertke shaldyqqan 10 adamnyń  9-da kezdesedi. Obstrýktıvtik apnoe kezinde organızmge  aýa baratyn tynys alý joldary biteledi (keńirdektiń bitelýi). Bitelý saldarynan demińizdi alýǵa tyrysqanda aýa jetkilikti mólsherde barmaıdy. Tynys alý joldary tilmen, badamshabezben nemese tilmen (jumsaq tańdaıdyń shaǵyn ósindisi) jabylýy múmkin. Sondaı-aq, olar kómeıdiń qabyrǵasynyń maılyq tinimen nemese kómeıdiń bosańsyǵan bulshyq etimen jabylýy múmkin.\r\n\r\nUıqydaǵy apnoeniń ortalyq túri sırekteý kezdesedi. Apnoeniń bul túri ortalyq júıke júıesiniń jumysymen baılanysty. Derttiń bul túrinde tynys alý kezindegi bulshyq eti áreket etý úshin mıdan sıgnal almaıdy. Mı sıgnaldy jibermeıdi nemese sıgnal úziledi.\r\n\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe qalaı anyqtalady?\r\n\r\nDáriger uıqydaǵy apnoeni anyqtaı alady. Ol Sizden kúni boıy sharshaýdy nemese uıqy basýyn sezinetindigińizdi, qalaı uıqtaýǵa úırengendigińizdi, uıqyńyzdyń sapasy týraly suraıdy. Uıqyǵa baılanysty aýrýlarǵa mamandanǵan ortalyqqa baryp tekserýden ótýińizdi usynýy múmkin. Uıqy buzylystarynyń ortalyǵynda ótkiziletin tekserýlar Sizdegi apnoeniń túrin anyqtaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, úı jaǵdaıynda zertteý júrgizý úshin Sizge qural-jabdyqty ózińizben birge alyp ketý usynylady.\r\n\r\nJaǵdaıyn jaqsartý úshin adam ózi ne isteı alady?\r\n\r\nKelesi usynystar uıqydaǵy apnoege shaldyqqan adamdarǵa kómektese alady:\r\n\r\n·         Alkogoldi nemese uıqy shaqyratyn preparattardy qabyldaýdy toqtatyńyz. Olar kómeıdiń artqy qabyrǵasyn bosańsytady, bul tynys alýdyń qıyndaýyna yqpal etedi.\r\n\r\n·         Temeki shegýdi qoıyńyz.\r\n\r\n·         Artyq salmaǵyńyz bolsa, emdám (dıeta) ustanyńyz.\r\n\r\n·         Arqańyzda emes, bir búıirińizde uıqtańyz.\r\n\r\n\r\nAýrý qalaı emdeledi?\r\n\r\nUıqynyń obstrýktıvtik apnoe sındromynyń jeńil jaǵdaılaryn emdeý úshin keıbir stomatologııalyq jabdyqtar qoldanylady. Bul jabdyqtar ıekti alǵa shyǵaryp, tynys alýdy jeńildetýge yqpal etedi.\r\n\r\nApnoeni emdeýdiń keń taralǵan ádisi – «tynys alý joldaryndaǵy turaqty oń qysym» - CPAP-terapııa. Bul úshin uıqy kezinde murynǵa jáne aýyzǵa arnaıy maska kıesiz. Maska tynys alý joldaryn ashyq ustaıdy, osylaısha Siz tynys alatyn aýanyń qysymy kúsheıedi. Bul uıqydaǵy apnoege shaldyqqan adamdardyń kópshiligine kómektesedi.\r\n\r\nÓte sırek jaǵdaıda badamshabezdi nemese kómeıdiń qosymsha tinin alyp tastaý boıynsha operatsııalar jasaý qajet bolady.\r\n\r\n\r\nUıqydaǵy apnoe qaýipti me?\r\n\r\nEmdelmegen jaǵdaıda uıqydaǵy apnoe kúrdeli máselelerge apraýy múmkin. Eger Siz aýyr apnoeni emdemeıtin bolsańyz, arterıaldyq qysymnyń joǵarylaýy, júrek jetkiliksizdiginiń jáne ınsýlttiń paıda bolý qaýpi artady.  Avtokólikti júrgizýde uıqtap ketseńiz, jol-kólik oqıǵalaryna ushyraý qaýpi paıda bolady. Uıqynyń apnoesi kezinde emdelý asa mańyzdy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(870,'article','1146','Výlvanyń qaterli isigi','qz','2018-08-07 09:44:06','2018-08-07 09:40:00','Výlvanyń qaterli isigi – sırek kezdesedi. Ol výlva (sarpaı) atalatyn áıelderdiń syrtqy jynystyq aǵzasynda paıda bolady. Qaterli isik, ádette, baıaý, birneshe jyl ishinde ósedi.  Aldymen, qaterli isik aldy jasýshalary výlvanyń terisinde ósedi. Bul výlvanyń ıntraepıtelıılik neoplazııasy nemese dısplazııasy atalady. Intraepıtelıılik neoplazııa árdaıym qaterli isikke aınala bermedi, biraq, ony erte satysynda emdeý qajet.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1146',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','V','Výlvanyń','y','   Výlvanyń qaterli isigi Výlvanyń qaterli isigi – sırek kezdesedi. Ol výlva (sarpaı) atalatyn áıelderdiń syrtqy jynystyq aǵzasynda paıda bolady. Qaterli isik, ádette, baıaý, birneshe jyl ishinde ósedi.  Aldymen, qaterli isik aldy jasýshalary výlvanyń terisinde ósedi. Bul výlvanyń ıntraepıtelıılik neoplazııasy nemese dısplazııasy atalady. Intraepıtelıılik neoplazııa árdaıym qaterli isikke aınala bermedi, biraq, ony erte satysynda emdeý qajet. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nVýlvanyń qaterli isigi – sırek kezdesedi. Ol výlva (sarpaı) atalatyn áıelderdiń syrtqy jynystyq aǵzasynda paıda bolady. Qaterli isik, ádette, baıaý, birneshe jyl ishinde ósedi.  Aldymen, qaterli isik aldy jasýshalary výlvanyń terisinde ósedi. Bul výlvanyń ıntraepıtelıılik neoplazııasy nemese dısplazııasy atalady. Intraepıtelıılik neoplazııa árdaıym qaterli isikke aınala bermedi, biraq, ony erte satysynda emdeý qajet.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nAýrýdyń erte satysynda výlvanyń qaterli isiginiń sımptomdary bolmaıdy. Degenmen, kelesi sımptomdardy baıqasańyz, dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Výlvadaǵy shaǵyn túıin\r\n* Výlvanyń qyshýy\r\n* Etekkirge baılanysssyz qan ketýi\r\n* Výlvanyń terisiniń ózgerýi, túsiniń ózgerýi, súıel nemese oıyq jara sekildi kórinetin túzilister\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\nAdam papılomasy vırýsy (VPCh) bolsa nemese úshkir kondılomamen buryn aýyrsańyz, aýrýǵa ushyraý qaýpi joǵary. Dáriger výlvanyń qaterli isigin medıtsınalyq tekserý jáne bıopsııa arqyly anyqtaıdy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyna jáne qaterli isiktiń satysyna baılanysty ár túrli bolady. Oǵan hırýrgııalyq emdeý, sáýlelik emdeý, hımııalyq emdeý jáne bıologııalyq emdeý kiredi. Bıologııalyq  emdeý organızmniń qaterli isigimen ózdiginshe kúresýdegi qabiletin arttyrady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(871,'article','1148','Zeńdik ınfektsııalar','qz','2018-08-07 09:56:29','2018-08-07 09:51:00','Mıkozdyń nemese ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – zeńder. Zeńder – qarapaıym mıkroorganızmder. Onyń mysaldary – zeńder men kógerý zeńderi. Zeńder aýada, topyraqta, ósimdikterde jáne sýda tirshilik etedi. Keıbireýi adam organızminde bolady. Zeńderdiń jartysyna jýyǵy zııandy. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1148',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Z','Zeńdik','y','   Zeńdik ınfektsııalar Mıkozdyń nemese ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – zeńder. Zeńder – qarapaıym mıkroorganızmder. Onyń mysaldary – zeńder men kógerý zeńderi. Zeńder aýada, topyraqta, ósimdikterde jáne sýda tirshilik etedi. Keıbireýi adam organızminde bolady. Zeńderdiń jartysyna jýyǵy zııandy.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nMıkozdyń nemese ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – zeńder. Zeńder – qarapaıym mıkroorganızmder. Onyń mysaldary – zeńder men kógerý zeńderi. Zeńder aýada, topyraqta, ósimdikterde jáne sýda tirshilik etedi. Keıbireýi adam organızminde bolady. Zeńderdiń jartysyna jýyǵy zııandy. \r\n\r\n \r\n\r\nBul aıaqtyń zeńdik aýrýynyń beınesi (tabannyń qursaý temiretkisi). Qursaý ınfektsııasy teride bolatyn zeńnen  týyndaıdy, ol qyrma temiretki retinde de belgili. Teriniń qursaý temiretkilik ınfektsııalary paıda bolǵan jeri boıynsha atalady, mysaly, tabannyń qursaý temiretkisi. \r\n\r\n\r\n\r\nBerilgen mıkroskopııalyq plenkada  Kandıda zeńderiniń flýorestsenttik shoǵyry kórsetilgen. Kandıda – ashytqylyq zeńder, olar jeńil ótetin aýrýlardy týyndatýy múmkin, biraq, ımmýnıtet tapshylyǵy bar adamdar úshin ómirge qaýipti saldary bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıbir zeńder aýada usaq sporalar taratý arqyly kóbeıedi. Siz olardy demińizben jutýyńyz, nemese deneńizge qonýy múmkin. Nátıjesinde, zeńdik ınfektsııalar ókpede nemese teride jıi damıdy. Eger ımmýndyq júıeńiz álsiregen bolsa, nemese antıbıotık qabyldap júrseńiz, zeńdik ınfektsııamen aýyrý yqtımaldyǵy artady. \r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nZeńderdi joıý qıyn. Teri men tyrnaqtyń zeńdik ınfektsııasy kezinde dárini tikeleı zaqymdanǵan tusqa jaǵýǵa bolady.  Aýyr ınfektsııalar kezinde zeńderge qarsy preparattardy ishke qabyldaý qoldanylady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(872,'article','1153','Júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi','qz','2018-08-07 10:57:41','2018-08-07 10:54:00','Júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi kezinde júrek organızmniń qajettilikterin óteý úshin qandy tolyq kólemde aıdaı almaıdy. Júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damýy júrektiń toqtap qalýyn nemese endi toqtap qalý múmkindigin bildirmeıdi.  Bul degenimiz – júrek qajettilikke saı qandy aıdaı almaıtyndyǵyn bildiredi. Bul kezde júrektiń bir jáne eki jaǵy da zaqymdanýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1153',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júrek','y','   Júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi Júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi kezinde júrek organızmniń qajettilikterin óteý úshin qandy tolyq kólemde aıdaı almaıdy. Júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damýy júrektiń toqtap qalýyn nemese endi toqtap qalý múmkindigin bildirmeıdi.  Bul degenimiz – júrek qajettilikke saı qandy aıdaı almaıtyndyǵyn bildiredi. Bul kezde júrektiń bir jáne eki jaǵy da zaqymdanýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nJúrek qyzmetiniń jetkiliksizdigi kezinde júrek organızmniń qajettilikterin óteý úshin qandy tolyq kólemde aıdaı almaıdy. Júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damýy júrektiń toqtap qalýyn nemese endi toqtap qalý múmkindigin bildirmeıdi.  Bul degenimiz – júrek qajettilikke saı qandy aıdaı almaıtyndyǵyn bildiredi. Bul kezde júrektiń bir jáne eki jaǵy da zaqymdanýy múmkin.\r\n\r\nJúrektiń aıdaý qyzmetiniń álsireýinde paıda bolady:\r\n\r\n* Ókpede qan men suıyqtyqtyń jınalýy\r\n* Aıaqtyń ushynyń, tobyqtyń jáne aıaqtyń aýmaǵynda suıyqtyqtyń jınaqtalýy, olar isinýler atalady\r\n* Sharshaý jáne entigý paıda bolady.\r\n \r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nJúrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń sebepteri – júrektiń ıshemııalyq aýrýy, joǵary arterıaldyq qysym, qant dıabeti jáne basqa birqatar aýrýlar. Ol kóbinese, 65 jastan asqan adamdarda, artyq salmaǵy bar adamdarda, buryn júrek talmasy bolǵan adamdarda jıi kezdesedi. Áıelderge qaraǵanda erlerde júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń damý qaýpi joǵary keledi.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger júrek qyzmetiniń jetkiliksizdigin medıtsınalyq tekserý jáne birqatar kardıologııalyq tekserýler arqyly anyqtaıdy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýge júrek qyzmeti jetkiliksizdiginiń negizgi sebepterin emdeý, dárilik quraldardy qabyldaý jáne basqa ádister tıimsiz bolǵanda júrektiń transplantatsııasyn (almastyrýdy) jasaý kiredi.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(873,'article','1189','Kekirik jáne jutynýdyń qıyndaýy','qz','2018-08-08 06:52:25','2018-08-08 06:51:00','Jutyný problemalary  kópshilik arasynda  ártúrli jaǵdaılarda kezdesip jatady.  Asty qomaǵaılanyp ishkennen ,  keıbir tamaqty túıir-túıir kúıinde juta salǵannan, aýyzǵa asty salyp alyp, sólep turyp jutqannan  týyndap jatady. Keıde sabyrsyzdanyp, ashýǵa erik berip turǵan kezde de, jutqynshaǵyńyz tolyp ketkendeı, durys jutyna almaı turǵandaı sezinesiz.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1189',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kekirik','y','   Kekirik jáne jutynýdyń qıyndaýy Jutyný problemalary  kópshilik arasynda  ártúrli jaǵdaılarda kezdesip jatady.  Asty qomaǵaılanyp ishkennen ,  keıbir tamaqty túıir-túıir kúıinde juta salǵannan, aýyzǵa asty salyp alyp, sólep turyp jutqannan  týyndap jatady. Keıde sabyrsyzdanyp, ashýǵa erik berip turǵan kezde de, jutqynshaǵyńyz tolyp ketkendeı, durys jutyna almaı turǵandaı sezinesiz. Jutyný problemalary  kópshilik arasynda  ártúrli jaǵdaılarda kezdesip jatady.  Asty qomaǵaılanyp ishkennen ,  keıbir tamaqty túıir-túıir kúıinde juta salǵannan, aýyzǵa asty salyp alyp, sólep turyp jutqannan  týyndap jatady. Keıde sabyrsyzdanyp, ashýǵa erik berip turǵan kezde de, jutqynshaǵyńyz tolyp ketkendeı, durys jutyna almaı turǵandaı sezinesiz.\r\n\r\nJutynýdyń qıyndaýy  (dısfagııa) -  tamaqtyń aýyz arqyly asqazanǵa durys ótpegen kezinde belgi beredi. Dısfagııa aýyz qýysyndaǵy, til nemese tisterdiń  aqaýlarynyń saldarynan, qalypty shaınaý jáne jutylý protsesine kedergi bolǵan jaǵdaıda paıda bolýy múmkin. \r\n\r\nMynandaı sımptomdar paıda bolýy múmkin: silekeı aǵa beredi, tamaqty jegende shashala beredi,  nemese aýyz qýysy tym qatty qurǵaı beredi. Keıde tamaq jutqynshaqta turyp qalǵandaı bolady nemese ári qaraı tamaqty ıterý úshin birneshe ret jutyný kerekteı kórinip turady. Sonyń áserinen qaqalyp-shashalyp nemese tunshyǵyp bara jatqandaı sezimde bolasyz.\r\n\r\nJutynýdyń qıyndaýy saldarynan salmaq túsedi, tipti óńeshtiń qaterli isigi sekildi qaýipti aýrýlarǵa da apatyp soqtyrýy múmkin. Eger sizde kekirik bolsa nemese jutyný qıyndasa, ony úıde emdeı almaısyz. Sol úshin dárigerge qaralǵanyńyz jón.\r\n\r\nTegter:\r\n\r\njutynýdyń qıyndaýy\r\ndısfagııa\r\nkekirý\r\nóńeshtiń tarylýy\r\ntunshyǵý sezimi\r\nóńeshtiń qaterli isigi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(874,'article','1194','Tildiń túktenýi','qz','2018-08-08 08:59:04','2018-08-08 08:56:00','Tildiń túktenýi – til búrtikteriniń ósip ketýinen paıda bolady. Bir qaraǵanda tilge shash óskendeı kórinedi.  Tilinde túgi bar adamnyń   aýyzynan ylǵı jaǵymsyz ıis shyǵyp turady. Aýrý sezimi ádette baıqalmaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1194',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tildiń','y','   Tildiń túktenýi Tildiń túktenýi – til búrtikteriniń ósip ketýinen paıda bolady. Bir qaraǵanda tilge shash óskendeı kórinedi.  Tilinde túgi bar adamnyń   aýyzynan ylǵı jaǵymsyz ıis shyǵyp turady. Aýrý sezimi ádette baıqalmaıdy. Tildiń túktenýi – til búrtikteriniń ósip ketýinen paıda bolady. Bir qaraǵanda tilge shash óskendeı kórinedi.  Tilinde túgi bar adamnyń   aýyzynan ylǵı jaǵymsyz ıis shyǵyp turady. Aýrý sezimi ádette baıqalmaıdy.\r\n\r\n\r\n\r\nTildiń túktenýiniń sebebi - aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtamaǵandyqtan, silekeıdiń az bólinýinen jáne antıbıotıkterdiń janama áserinen bolyp jatady. Sondaı-aq,  aýyzdy shaıý úshin qoldanǵan túrli zııandy suıyqtyqtar, shylym nemese tútinsiz (shaınaıtyn) tabak t.s.s. tilde túktiń paıda bolýyna sebep bolady.\r\n\r\n\r\n\r\nTildiń túktenýi - qaýipti jaǵdaı emes. Ol:  antıbıotıkterdi nemese aýyz qýysyn  shaıatyn suıyqtyqtardy toqtatyp, silekeıdiń bólinýi jaqsaryp, aýyz qýysynyń gıgıenasy durystalǵanda qaıta ketedi. Tildegi túkti túzilimderdi joıyp,olardy boldyrmaý  úshin, tildiń ústingi jaǵyn kúndelikti tis pastasyn jumsaq tis shetkasyna jaǵyp súrkep, al astyńǵy jaǵyn sýly eritindimen tazalap turý kerek.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nTildiń túktenýi\r\n\r\nAýyzdaǵy jaǵymsyz ıis\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(875,'article','1203','Gangrenozdyq  jaralar ','qz','2018-08-09 09:40:02','2018-08-09 09:39:00','\'\'__Gangrenozdyq jaralar__\'\' (sonymen qatar aftoznyı stomatıtti qarańyz) - bul aýyzda bolatyn aýyr aq oıyq jaralar, negizinen, tilde, bettiń ishinde jáne erinniń ishki jaǵynda paıda bolady. Gerpesten aıyrmashylyǵy, gangrenalyq jaralar juqpaly emes.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1203',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gangrenozdyq','y','   Gangrenozdyq  jaralar  \'\'__Gangrenozdyq jaralar__\'\' (sonymen qatar aftoznyı stomatıtti qarańyz) - bul aýyzda bolatyn aýyr aq oıyq jaralar, negizinen, tilde, bettiń ishinde jáne erinniń ishki jaǵynda paıda bolady. Gerpesten aıyrmashylyǵy, gangrenalyq jaralar juqpaly emes. Gangrenozdyq jaralar (sonymen qatar aftoznyı stomatıtti qarańyz) - bul aýyzda bolatyn aýyr aq oıyq jaralar, negizinen, tilde, bettiń ishinde jáne erinniń ishki jaǵynda paıda bolady. Gerpesten aıyrmashylyǵy, gangrenalyq jaralar juqpaly emes.\r\n\r\nGangrenozdyq jaralardyń paıda bolý sebebi áli anyq emes, biraq aýyz ishindegi jaraqattyń áserinen,  ınfektsııa nemese kúızelistiń saldarynan,tipti tuqym qýalaýshylyqtan jáne áıel gormondarynyń jaraqat alýynyń sebebinen bolyp jatatyny belgili bolýda.Ádette, jaralar 7-10 kún ishinde jazylady.\r\n\r\nGengrenozdyq jaraǵa arnaıy em bolmasa da, úıde emdelse de ylǵı bolatyn  yńǵaısyzdyqty azaıtady.\r\n \r\nTegter:\r\n\r\nGangrenozdy jaralar    \r\nAftozdy stomatıt     \r\nStomatıt emi    \r\nGangrenozdy jaralardyń sebebi \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(876,'article','1219','Dermatıt','qz','2018-08-09 10:13:52','2018-08-09 10:12:00','__Dermatıt__ - bul teriniń qabynýy, bórtpeniń shyǵýy. Dermatıttiń dıagnozy boıynsha teriniń ne úshin, neden  qabynatyndyǵy jaıynda naqty málimet joq. Mysaly, keıde ýly (shyrmaýyq sekildi) shópterke tıgennen, keıbir adamdardyń terisi qyzaryp, denesin qyshymaly kópirshikter jaýyp ketedi. Muny __janaspa__dermatıt dep te ataıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1219',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dermatıt','y','   Dermatıt __Dermatıt__ - bul teriniń qabynýy, bórtpeniń shyǵýy. Dermatıttiń dıagnozy boıynsha teriniń ne úshin, neden  qabynatyndyǵy jaıynda naqty málimet joq. Mysaly, keıde ýly (shyrmaýyq sekildi) shópterke tıgennen, keıbir adamdardyń terisi qyzaryp, denesin qyshymaly kópirshikter jaýyp ketedi. Muny __janaspa__dermatıt dep te ataıdy. Dermatıt - bul teriniń qabynýy, bórtpeniń shyǵýy. Dermatıttiń dıagnozy boıynsha teriniń ne úshin, neden  qabynatyndyǵy jaıynda naqty málimet joq. Mysaly, keıde ýly (shyrmaýyq sekildi) shópterke tıgennen, keıbir adamdardyń terisi qyzaryp, denesin qyshymaly kópirshikter jaýyp ketedi. Muny janaspadermatıt dep te ataıdy.\r\n\r\nSýyq, qurǵaq, qysqy jel teriniń qyzarýy men teriniń qabyrshaqtanýyna alyp keledi - bul qystyq dermatıt dep atalady. Keıbir adamdar týmysynan qyzarýǵa beıim keledi jáne keńsirik terisi, shash arasyndaǵy bas terisi,qas terisi, qulaqtaryylǵı qabyrshyqtanyp turady – muny seboreli ekzema dep ataıdy.\r\n\r\nDermatıttiń emdelýi\r\nAtopııalyq dermatıtte allergender mynalar bolýy múmkin:\r\n•	Úıjanýarynyńjúni\r\n•	Akvarıýmdaǵy balyqtardyń qurǵaq taǵamy\r\n•	Jastyq-kórpeshedegi jún\r\n•	Kosmetıka jáne parfıýmerııa\r\n•	Ósimdik tozańy\r\n•	Azyq-túlikter (bal, tsıtrýstyjemister, jańǵaq, shokolad, quramyndaǵyboıaǵysh taǵamdar.)\r\n\r\nSondyqtandári-dármekten basqa emdeý jolyn tabý úshin, allergenderdi muqııat izdestirý kerek jánenaýqassolallergenmenbaılanysyntoqtatýyqajet.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\natopııalyq dermatıt\r\ndermatıt\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(877,'article','1223','Náreste qulaǵyndaǵy jaısyzdyq','qz','2018-08-10 07:49:46','2018-08-10 07:48:00','2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1223',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','N','Náreste','y','   Náreste qulaǵyndaǵy jaısyzdyq 2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde. 2-3 jasqa deıingi balalar ózderi sezip turǵan aýyrsyný sezimi týraly aıta almaıdy. Qulaqtaǵy jaısyzdyqty, sýyq tııý kezinde baıqaýǵa bolady, ásirese basqa belgiler bolǵan jaǵdaıda, mysaly qyzba kezinde.\r\n\r\nBalalardyń qulaǵyndaǵy jaısyzdyqtyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Sýsabyn nemese sabyn qoldanǵannan keıin, qulaq arnasynyń qyshýy.\r\n* Qulaq arnasynda qulyqtyń bolýy. Bul qulaqty ótkir zatpen, mysaly, maqta tamponymen, tyrnaq saýsaǵymen, shashqa arnalǵan arnaıy qysqyshtarmen tazalaý kezinde de paıda bolýy múmkin.\r\n* Ortańǵy qulaqta suıyqtyqtyń bolýy, ınfektsııasyz.\r\n \r\n\r\nAýdarǵan: Amantaı Nazerke    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(878,'article','1224','Qabyrǵa dıstrofııasy','qz','2018-08-10 07:50:52','2018-08-10 07:49:00','__Qabyrǵa dıstrofııasy__- bul shemirshek tininen quralǵan, qabyrǵa men keýdeni qosyp turatyn býynnyń qabynýy. Mundaı qabyný keýde jasýshalarynyń jaraqattanýynan bolýy múmkin, biraq kóp jaǵdaıda onyń neden paıda bolyp jatatyny tabylmaı jatady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1224',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qabyrǵa','y','   Qabyrǵa dıstrofııasy __Qabyrǵa dıstrofııasy__- bul shemirshek tininen quralǵan, qabyrǵa men keýdeni qosyp turatyn býynnyń qabynýy. Mundaı qabyný keýde jasýshalarynyń jaraqattanýynan bolýy múmkin, biraq kóp jaǵdaıda onyń neden paıda bolyp jatatyny tabylmaı jatady. Qabyrǵa dıstrofııasy- bul shemirshek tininen quralǵan, qabyrǵa men keýdeni qosyp turatyn býynnyń qabynýy. Mundaı qabyný keýde jasýshalarynyń jaraqattanýynan bolýy múmkin, biraq kóp jaǵdaıda onyń neden paıda bolyp jatatyny tabylmaı jatady.\r\nQabyrǵanyń dıstrofııasyna kóp kezdesetin belgileri mynalar:\r\n•	Keýde qýysynyń kenetten aýyrýy jáne jalpy keýdeniń aýyrsynýy;\r\n•	Keýdenyń belgili bir aımaǵynda qysym bolǵanda, ásirese, keýde men qabyrǵa baılanysqan tustaǵy shemirshekterdyń aýystynýy kúsheıedi,\r\n•	Jótel kezinde, túshkirgende jáne tereń tynys alǵanda aýyrý sezimi kúshee túsedi, sebebi olar shemirshekke nemese qabyrǵaǵa áser etedi.\r\nQabyrǵalardyń dıstrofııasy kóbinese birneshe kúnge ǵana sozylady. Aıyǵý úshin, tynyshtyq kúıde demalyp, jyly kompressti  qabyldap, qabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný kerek (mysaly mynadaı: aspırın, ıbýprofen, naproksen jáne ketoprofen).\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nQabyrǵa dıstrofııasy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(879,'article','1227','Atrofııalyq vagınıt','qz','2018-08-10 07:57:32','2018-08-10 07:55:00','__Atrofııalyq vagınıt __– áıelderde etekkir toqtalǵan mezetinen soń (menopaýzadan keıin) estrogenniń jetkiliksizdiginen paıda bolatyn jaǵdaı. Atrofııalyq vagınıt kezinde qynaptyń ishki kilegeı qabaty (endometrıı) juqaryp, nasharlaıdy. Áıelderdiń 40%-yna deıin etekkir toqtalǵan mezetinen soń atrofııalyq vagınıt sımptomdary kórinis beredi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1227',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Atrofııalyq','y','   Atrofııalyq vagınıt __Atrofııalyq vagınıt __– áıelderde etekkir toqtalǵan mezetinen soń (menopaýzadan keıin) estrogenniń jetkiliksizdiginen paıda bolatyn jaǵdaı. Atrofııalyq vagınıt kezinde qynaptyń ishki kilegeı qabaty (endometrıı) juqaryp, nasharlaıdy. Áıelderdiń 40%-yna deıin etekkir toqtalǵan mezetinen soń atrofııalyq vagınıt sımptomdary kórinis beredi. Atrofııalyq vagınıt – áıelderde etekkir toqtalǵan mezetinen soń (menopaýzadan keıin) estrogenniń jetkiliksizdiginen paıda bolatyn jaǵdaı. Atrofııalyq vagınıt kezinde qynaptyń ishki kilegeı qabaty (endometrıı) juqaryp, nasharlaıdy. Áıelderdiń 40%-yna deıin etekkir toqtalǵan mezetinen soń atrofııalyq vagınıt sımptomdary kórinis beredi.\r\n\r\nAtrofııalyq vagınıt belgileri: \r\n•	qynap qurǵaqtanady;\r\n•	qynapta kúıdirgendeı aýrýyry sezimi bilinedi jáne titirkendiredi;\r\n•	jynystyq qatynas kezinde  jaǵymsyz túrde aýyrady;\r\n•	jynystyq qatynastan keıin  qan aǵýy múmkin.\r\n\r\nAtrofııalyq vagınıt qanshalyqty qaýipti? Endometrııanyń juqaryp, qynaptaǵy qyshqyldyń tómendeýinen,  atroftııalyq vagınıt arqyly áıeldiń jynys múshesi nemese zár shyǵarý organdaryna ınfektsııanyń tez enip ketýi múmkin. \r\n\r\nQandaı amal qarastyrý kerek? Qynaptyń qurǵaqtana berýin jáne endrometrıanyń juqaryp ketpeýi úshin menopaýzadan keıin jaqpa maı túrindegi  vagınıt estrogenin (vagınalnyı estrogen) qoldaný kerek, sondaı-aq jergilikti ylǵaldandyrǵyshtar da paıdasyn tıgizýi múmkin. \r\n\r\nTegter: \r\n\r\nvagınıt\r\nAtrofııalyq vagınıt\r\nestrogen\r\nGormondar\r\nmenopaýza\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(880,'article','1271','Etekkir tsıkli','qz','2018-10-05 10:00:46','2018-10-05 09:59:00','Etekkir tsıkli – 1) aılyq tsıkl, alǵashqy etekkir kezeńiniń bastalýymen kelesi etekkirdiń bastalýyna deıingi  kezeńde garmondardyń ózgerýimen sıpattalady; 2) aı saıyn áıel denesiniń júktilikke daıyndalý júıesi. Jatyrda endrometrııa dep atalatyn jańa qabyqsha paıda bolady; analyq bezderdiń biri analyq jasýsha bólip, ol óz kezeginde uryqtandyrylmaı, keıin analyq jasýsha etekkir kezeńinde jatyrdan aǵyp, túsip ketedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1271',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Etekkir','y','   Etekkir tsıkli Etekkir tsıkli – 1) aılyq tsıkl, alǵashqy etekkir kezeńiniń bastalýymen kelesi etekkirdiń bastalýyna deıingi  kezeńde garmondardyń ózgerýimen sıpattalady; 2) aı saıyn áıel denesiniń júktilikke daıyndalý júıesi. Jatyrda endrometrııa dep atalatyn jańa qabyqsha paıda bolady; analyq bezderdiń biri analyq jasýsha bólip, ol óz kezeginde uryqtandyrylmaı, keıin analyq jasýsha etekkir kezeńinde jatyrdan aǵyp, túsip ketedi. Etekkir tsıkli – 1) aılyq tsıkl, alǵashqy etekkir kezeńiniń bastalýymen kelesi etekkirdiń bastalýyna deıingi  kezeńde garmondardyń ózgerýimen sıpattalady; 2) aı saıyn áıel denesiniń júktilikke daıyndalý júıesi. Jatyrda endrometrııa dep atalatyn jańa qabyqsha paıda bolady; analyq bezderdiń biri analyq jasýsha bólip, ol óz kezeginde uryqtandyrylmaı, keıin analyq jasýsha etekkir kezeńinde jatyrdan aǵyp, túsip ketedi.\r\n\r\n•	1-6 kúnniń arasy. Jatyr etiniń qabyǵy jumsaryp, ol óz kezeginde etekkirlik qan ketýdiń bastalýyna ákeledi. Etekkirdiń alǵashqy kúni – etekkirlik qan ketýdiń birinshi kúni.\r\n•	7-den 14 kún boıy (follıkýlıarly kezeń). Jatyr qabyqtary júktilikke daıyndalý úshin jýandalady. Analyq jasýsha (aıyna bir ret) ishki qaptan (follıkýla) analyq bezge bólinýge daıyndalady.\r\n•	15-ten 28 kúnge deıin  (lıýtealdy kezeń). Analyq jasýsha bosaıdy (ovýlıatsııa).\r\n\r\n	Eger analyq jasýsha uryqtandyrylsa, ol jatyr qýysyna enip, qabyrǵaǵa bekitiledi. Júktilik bastalady.\r\n	Eger analyq jasýsha uryqtandyrylmasa, jatyrdyń ishki qabaty etekkir kezeńinde  qandy suıyqtyq túrinde qynap arqyly deneden shyǵarylady. Bul tsıkl qaıtalanyp turady.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(881,'article','1278','Sháýetbaý','qz','2018-10-05 10:26:55','2018-10-05 10:26:00','__Sháýetbaý__ – syrtqy jynys múshesin uryq jasýshalarymen qamtamasyz etetin jáne ár atalyq bezben bekinip, belgili qalypta ustap turýshy múshe. Sháýetbaýda qan tamyrlar (vena, arterııa), júıke jasýshalary (nervter), lımfatıkalyq túıinder jáne uryq jasýshasy (spermatozoıd) tasymaldanatyn tútikshe bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1278',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Sháýetbaý','y','   Sháýetbaý __Sháýetbaý__ – syrtqy jynys múshesin uryq jasýshalarymen qamtamasyz etetin jáne ár atalyq bezben bekinip, belgili qalypta ustap turýshy múshe. Sháýetbaýda qan tamyrlar (vena, arterııa), júıke jasýshalary (nervter), lımfatıkalyq túıinder jáne uryq jasýshasy (spermatozoıd) tasymaldanatyn tútikshe bolady. Sháýetbaý – syrtqy jynys múshesin uryq jasýshalarymen qamtamasyz etetin jáne ár atalyq bezben bekinip, belgili qalypta ustap turýshy múshe. Sháýetbaýda qan tamyrlar (vena, arterııa), júıke jasýshalary (nervter), lımfatıkalyq túıinder jáne uryq jasýshasy (spermatozoıd) tasymaldanatyn tútikshe bolady.\r\n\r\nSháýetbaý epıdıdımıstan (ár atalyq bezde ornalasatyn qapshyq tárizdi túzilis) joǵarǵy qaraı baǵyttalǵan.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nSháýetbaý\r\nAtalyq bez\r\nýrologııa\r\nmedıtsına\r\nEr adamnyń densaýlyǵy\r\nÁketkish qantamyrlar\r\nSyrtqy jynys múshe\r\nUryq jasýshasy\r\nEpıdıdımıs\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(882,'article','1302','Ystyqtan isiný','qz','2018-10-05 11:15:26','2018-10-05 11:14:00','Ystyq klımattyq jaǵdaıda  uzaq ýaqyt otyrǵannan qoldyń, aıaqtyń isinýi  kezdesip jatady. Ystyqtan qantamyrlar keńeıip, aǵzadaǵy suıyqtyq qol men aıaqta tejeledi  Organızmdegi tuzdyń tepe-teńdiginiń buzylýynan – ystyqtan isiný qaýpi týyndaıdy. Eger tuz organızmnen qalyptydan tómen  shyqsa, kontsentratsııasy joǵarlaǵan tuzdar suıyqtyqty qol-aıaqqa jibermeı  tejep tastaıdy','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1302',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Y','Ystyqtan','y','   Ystyqtan isiný Ystyq klımattyq jaǵdaıda  uzaq ýaqyt otyrǵannan qoldyń, aıaqtyń isinýi  kezdesip jatady. Ystyqtan qantamyrlar keńeıip, aǵzadaǵy suıyqtyq qol men aıaqta tejeledi  Organızmdegi tuzdyń tepe-teńdiginiń buzylýynan – ystyqtan isiný qaýpi týyndaıdy. Eger tuz organızmnen qalyptydan tómen  shyqsa, kontsentratsııasy joǵarlaǵan tuzdar suıyqtyqty qol-aıaqqa jibermeı  tejep tastaıdy Ystyq klımattyq jaǵdaıda  uzaq ýaqyt otyrǵannan qoldyń, aıaqtyń isinýi  kezdesip jatady. Ystyqtan qantamyrlar keńeıip, aǵzadaǵy suıyqtyq qol men aıaqta tejeledi  Organızmdegi tuzdyń tepe-teńdiginiń buzylýynan – ystyqtan isiný qaýpi týyndaıdy. Eger tuz organızmnen qalyptydan tómen  shyqsa, kontsentratsııasy joǵarlaǵan tuzdar suıyqtyqty qol-aıaqqa jibermeı  tejep tastaıdy.\r\n\r\nQart adamdar  qanaınalymǵa áser etetin basqa da aýrýlary bolsa –  qaýip faktoryna kiredi.\r\nSýyq klımattyq jaǵdaıdan ystyq klımattyq jaǵdaıǵa baratyn adamdarda da ystyqtan isiný qaýpi joǵary.\r\n \r\nTegter: \r\nAıaqtyń isinýi\r\nYstyq aýa raıy\r\nJyly isiný\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(883,'article','1307','Akromıo-buǵana býynynyń (ıyq aýmaǵynyń) jaraqaty ','qz','2018-10-05 11:28:45','2018-10-05 11:27:00','__Akromıo-buǵana býynynyń jaraqaty __– buǵananyń joǵarǵy ushy jaýyryn ushynan shyǵyp, býynnyń jyrtylýynan bolady. Bul jaraqat kóbinese ıyqtan soqqy alǵanda, ıyqpen qulaǵanda nemese qoldyń bilezigin sozyp alǵanda paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1307',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Akromıo-buǵana','y','   Akromıo-buǵana býynynyń (ıyq aýmaǵynyń) jaraqaty  __Akromıo-buǵana býynynyń jaraqaty __– buǵananyń joǵarǵy ushy jaýyryn ushynan shyǵyp, býynnyń jyrtylýynan bolady. Bul jaraqat kóbinese ıyqtan soqqy alǵanda, ıyqpen qulaǵanda nemese qoldyń bilezigin sozyp alǵanda paıda bolady. Akromıo-buǵana býynynyń jaraqaty – buǵananyń joǵarǵy ushy jaýyryn ushynan shyǵyp, býynnyń jyrtylýynan bolady. Bul jaraqat kóbinese ıyqtan soqqy alǵanda, ıyqpen qulaǵanda nemese qoldyń bilezigin sozyp alǵanda paıda bolady.\r\n\r\nSımptomdary :\r\n•	Jaraqat alǵan sáttegi qatty aýyrsyný sezimi.\r\n•	Iyq qozǵalmaı qalady.\r\n•	Qantalaǵan aımaq isinedi.\r\n•	Deformatsııa. Buǵananyń joǵarǵy ushynyń shyǵyp ketý sezimi nemese jaýyrynnyń joǵarǵy bóligińde túıin paıda bolady.\r\n\r\nEmi – muz basý, tańǵysh baılaý arqyly fıksatsııa jasaý jáne dári-dármekter paıdalaný arqyly aýyrsyndy, qabynýdy, isinýdi basý. Sımptomdardy basý úshin, emdik jattyǵýlar jasap, fızıoterapııadan keıin ıyq bulshyqetterin qataıtyp, salqyndaýdyń aldyn alý kerek.\r\nKeıbir jaǵdaılarda hırýrgııalyq jolmen býynnyń jyrtylýyn qalpyna keltirýge bolady.\r\nJaraqattyń jazylý ýaqyty 2-10 apta aralyqta bolady, ıaǵnı jaraqttyń dárejesine baılanysty.\r\n\r\nTegter: \r\njaraqat\r\nJaýyryn\r\nisiný\r\nBýynnyń sozylýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(884,'article','1312','Transheıalyq taban','qz','2018-10-05 11:35:14','2018-10-05 11:34:00','__Transheıalyq  taban__ – birneshe kún boıy tómengi temperatýranyń áserinen, sýyq temperatýrada paıda bolatyn (biraq qatý temperatýrada emes) jaraqat. Aýrýdyń aty Birinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde jaýyngerler ylǵaldy transheıada turýynyń sebebinen paıda bolǵan.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1312',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Transheıalyq','y','   Transheıalyq taban __Transheıalyq  taban__ – birneshe kún boıy tómengi temperatýranyń áserinen, sýyq temperatýrada paıda bolatyn (biraq qatý temperatýrada emes) jaraqat. Aýrýdyń aty Birinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde jaýyngerler ylǵaldy transheıada turýynyń sebebinen paıda bolǵan. Transheıalyq  taban – birneshe kún boıy tómengi temperatýranyń áserinen, sýyq temperatýrada paıda bolatyn (biraq qatý temperatýrada emes) jaraqat. Aýrýdyń aty Birinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde jaýyngerler ylǵaldy transheıada turýynyń sebebinen paıda bolǵan.\r\n\r\nSımptomdary men belgileri:\r\n•	Teriniń qyzarýy, ol óz kezeginde isinip, bozarady.\r\n•	Shanshyp jáne qysyp aýrý sezimi.\r\n•	Aıaqtyń qaltyraýy.\r\n•	Úsik belgileriniń bolmaýy.\r\n•	Aıaqtaǵy pýlstiń álsireýi nemese bolmaýy.\r\n•	2-7 kúnnen keıin kúlbireý nemese oıyq jaranyń paıda bolýy.\r\n\r\nJedel kómek kórsetý úshin - zaqymdalǵan jerdi qyzdyrý, aýyrsynýdy basý, asqynýdyń aldyn alý mysaly, zaqymdalý men teriniń ólettenýiniń aldyn alý kerek.\r\n\r\nTegter: \r\nQol men aıaqtyń ylǵaldanýy\r\nTabannyń sýyq aýyr jaraqaty\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(885,'article','1334','Eresek balalar men úlkenderde bolatyn shok','qz','2018-10-29 11:08:53','2018-10-29 11:07:00','__Shok__ - adam ómirine qaýip tóndiretin jaǵdaıǵa jatady. Shuǵyl medıtsınalyq aralasý adam ómirin qutqaryp qalýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1334',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Eresek','y','   Eresek balalar men úlkenderde bolatyn shok __Shok__ - adam ómirine qaýip tóndiretin jaǵdaıǵa jatady. Shuǵyl medıtsınalyq aralasý adam ómirin qutqaryp qalýy múmkin. Shok - adam ómirine qaýip tóndiretin jaǵdaıǵa jatady. Shuǵyl medıtsınalyq aralasý adam ómirin qutqaryp qalýy múmkin.\r\n \r\nShoktyń alǵashqy belgilerine (olardyń kópshiligi oryn alady):\r\n\r\n•	Bas múshesiniń jeńil kúıge enýi, nemese odan ajyrap qalatyndaı seziný;\r\n•	Mazasyzdyq, shatasý nemese qorqynysh;\r\n•	Tereń emes, jyldam tynys alý;\r\n•	Ylǵal, salqyn teri nemese, qatty terleý;\r\n•	Álsizdik;\r\n•	Shóldiń qysýy, júrek aınýy nemese qusý.\r\n\r\nSonymen qatar, shok alǵan adamnyń júrek soǵysy jıilep, jáne qan qysymynyń tómendeýi baıqalady. \r\n\r\n Shoktyń keıin paıda bolatyn belgileri:\r\n\r\n•	Ózine tán esiniń ózgerýi, mysaly, kenetten ımmýnologııalyq jaýap bermeý, bas aınalýy, esin joǵaltý nemese minez-qulqynyń ózgerýi;\r\n•	Bet terisiniń bozǵylttanýy, nemese erinderiniń, qulaq syrǵalyqtarynyń kógerip turýy.\r\nShok - aıaq asty aýrýǵa, jaraqatqa reaktsııa nemese jándikterdiń shaǵýyna allergııalyq reaktsııa retinde paıda bolýy múmkin. Eger kóp mólsherde qan nemese suıyqtyq joǵaltatyn bolsa, qan aınalym júıesi ómirlik organdarǵa qandy jetkilikti mólsherde jetkize almaýynyń sebebinen, kishkentaı balada shok bolýy múmkin.\r\n \r\nShokty emdeý úshin dereý arada jedel járdem qyzmetkerlerin shaqyrý kerek.\r\n \r\nTegter: \r\neseńgireý, \r\nqorqynysh, \r\nesinen taný, \r\ntótenshe jaǵdaılar, \r\navarııa, \r\naýyrsyný, \r\nqan ketý.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(886,'article','1338','Ekzema','qz','2018-10-30 08:18:54','2018-10-30 08:10:00','__Ekzema __ degenimiz – bilek býyndarynyń, bastyń túkti bólikteriniń, bettiń, shyntaqtyń jáne tizeniń búgilip-jazylatyn terileriniń  zaqymdanýynan týyndaıtyn, sozylmaly teri aýrýlarynyń toby.   Ol birneshe túrli sebepterden týyndaýy múmkin: keıde múldem túsiniksiz jaıttardan da paıda bolyp jatady, nemese, allergııalyq reaktsııanyń saldarynan, belgili bir azyq-túlikten, kıimnen, losondardan, sabynnan, ósimdikten jáne de jergilikti dári-dármekterden týyndap jatady. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1338',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Ekzema','y','   Ekzema __Ekzema __ degenimiz – bilek býyndarynyń, bastyń túkti bólikteriniń, bettiń, shyntaqtyń jáne tizeniń búgilip-jazylatyn terileriniń  zaqymdanýynan týyndaıtyn, sozylmaly teri aýrýlarynyń toby.   Ol birneshe túrli sebepterden týyndaýy múmkin: keıde múldem túsiniksiz jaıttardan da paıda bolyp jatady, nemese, allergııalyq reaktsııanyń saldarynan, belgili bir azyq-túlikten, kıimnen, losondardan, sabynnan, ósimdikten jáne de jergilikti dári-dármekterden týyndap jatady.  Ekzema degenimiz –  bilek býyndarynyń, bastyń túkti bólikteriniń, bettiń, shyntaqtyń jáne tizeniń búgilip-jazylatyn terileriniń  zaqymdanýynan týyndaıtyn, sozylmaly teri aýrýlarynyń toby.   Ol birneshe túrli sebepterden týyndaýy múmkin: keıde múldem túsiniksiz jaıttardan da paıda bolyp jatady, nemese, allergııalyq reaktsııanyń saldarynan, belgili bir azyq-túlikten, kıimnen, losondardan, sabynnan, ósimdikten jáne de jergilikti dári-dármekterden týyndap jatady. \r\n\r\nEkzemanyń sımptomdary men belgileri mynadaı bolyp keledi: qyshıdy, kishigirim sýly kópirshikter paıda bolady, sondaı-aq teri qalyńdap, bújirlenip ketedi.\r\n\r\nEkzema dári-dármektermen jáne belgili bir mólsherdegi kútimildeýmen jazylyp ketedi. Emdeýdiń basty maqsaty – sımptomdardy jeńildetý; ásirese qyshý men bórtpelerdi azaıtýǵa baǵyttalady.\r\nAtopıkalyq dermatıt – ekzemanyń bir túri.\r\n\r\n‘’Jalpy terilik problemalar (erlerde/áıelderde)\r\nJynys organdaryndaǵy titirkený (áıelderde)’’\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nEkzema\r\nEkzemanyń sımptomdary\r\nEkzemanyń emdelýi\r\nQyshý\r\nKópirshikter\r\nQabyrshyq\r\nAllergııa\r\nBýyn\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(887,'article','1339','Entsefalıt','qz','2018-10-30 08:21:29','2018-10-30 08:20:00','__Entsefalıt__ – bul ádette vırýstyq ınfektsııanyń áserinen paıda bolatyn mı qabynýy (isik jáne titirkený). Eger entsefalıtti der kezinde emdemese, ol mıdyń qalypty qyzmetin ózgertip, adam ómirine aıtarlyqtaı qaýip tóndiredi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1339',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Entsefalıt','y','   Entsefalıt __Entsefalıt__ – bul ádette vırýstyq ınfektsııanyń áserinen paıda bolatyn mı qabynýy (isik jáne titirkený). Eger entsefalıtti der kezinde emdemese, ol mıdyń qalypty qyzmetin ózgertip, adam ómirine aıtarlyqtaı qaýip tóndiredi. Entsefalıt – bul ádette vırýstyq ınfektsııanyń áserinen paıda bolatyn mı qabynýy (isik jáne titirkený). Eger entsefalıtti der kezinde emdemese, ol mıdyń qalypty qyzmetin ózgertip, adam ómirine aıtarlyqtaı qaýip tóndiredi.\r\nEntsefalıttiń keń taralǵan sımptomdary:  qaltyraý, bastyń qatty aýrýy, esten taný.\r\n\r\nSondaı-aq jaryqqa sezimtaldyqtyń artýy, júrek aıný, qusý, moıyn bulshyq etteri men omyrtqanyń ebedeısizdigi, uıqyshyldyq sekildi basqa da sımptomdary bilinýi múmkin. Keıde tipti, dirildep talý, minez-qulyqtyń ózgerýi, komaǵa túsý sekildi aýyr sımptomdary da damyp ketýi yqtımal. Jalpy, entsefalıttiń barlyq formadaǵy sımptomdary kezdeısoq damıdy, áýelbastan-aq emdemese ómirge qaýip tóndiredi.\r\n\r\nEntsefalıt kóbinese vırýstan týyndap jatady. Mysaly, ol vırýstarǵa qarapaıym gerpes jáne genıtaldy gerpes, shoshqaboryq (svınka) qan, jelsheshek, mononýkleoz  (Epshteın-Barr vırýsy), tumaý nemese qyzylsha qyzamyǵy vırýstaryn jatqyzsaq bolady. Entsefalıt kene men masalar arqyly da taralady.\r\n\r\nEntsefalıtti  emdeý úshin – naýqasty  aýrýhanaǵa jatqyzyp, aýrýdyń sımptomdaryn emdeýge arnalǵan vırýsqa qarsy Atsıklovır dári-dármegin beredi. \r\n\r\nKereńdik (erlerde/áıelderde)\r\n\r\nTegter: \r\nentsefalıt \r\nkene\r\nbas aýrýy\r\njaryqtan jasqaný \r\njúrek aınýy\r\nqusý\r\nesten taný\r\nqaltyraý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(888,'article','1343','Epıglottıt','qz','2018-11-02 10:15:59','2018-11-02 10:15:00','__Epıglottıt__ – kómeı qaqpashyǵynyń qabynýy. Kómeı qaqpashyǵy – kómeı kireberisiniń ústinde ornalasqan. Adamnyń jutynǵan kezinde keńirdekten ótetin suıyqtyq pen tamaqty toqtatý úshin, bul tindik perde jabylyp turady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1343',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Epıglottıt','y','   Epıglottıt __Epıglottıt__ – kómeı qaqpashyǵynyń qabynýy. Kómeı qaqpashyǵy – kómeı kireberisiniń ústinde ornalasqan. Adamnyń jutynǵan kezinde keńirdekten ótetin suıyqtyq pen tamaqty toqtatý úshin, bul tindik perde jabylyp turady.  Epıglottıt – kómeı qaqpashyǵynyń qabynýy. Kómeı qaqpashyǵy – kómeı kireberisiniń ústinde ornalasqan. Adamnyń jutynǵan kezinde keńirdekten ótetin suıyqtyq pen tamaqty toqtatý úshin, bul tindik perde jabylyp turady. \r\nEpıglotıt adam ómiri úshin qaýipti bolyp sanalady. Qabynǵan, isingen kómeı qaqpashyǵy keńirdekti tez bitep, tynys alýdy qıyndatyp jiberedi. Ádette epıglotıt joǵarǵy tynys alý joldary ınfektsııasy bolmasa da kenetten bastalyp ketedi.  \r\n\r\nEpıglottyń sımptomdary:\r\n•	Tynys alýdyń ysyldap-pysyldap qıyndap ketýi;\r\n•	Ystyq kóterilý;\r\n•	Jutqynshaqtaǵy suıyqtyqty jutyný, túkirý qıynǵa soǵady;\r\n•	Daýys qarlyǵady;\r\n•	Jatqanda tynys alý qıyndaıdy. Epıglotıtpen aýrǵan balalardy ádette basyn tómen salbyratyp, tizerletip otyrǵyzyp tynys alýyna múmkindik jasaý kerek. \r\nBuryn kóbinese balalarda bakterıalyq epıglotıt Haemophilusinfluenzae – dan týyndaǵan. Bul ınfektsııany b  tıpti Haemophilus influenzae  (Hib) ekpesi arqyly toqtatqan. Qazir osy ekpeniń arasynda balalarda Haemophilus influenzae-dan týyndaǵan epıglotıt sırek kezdesýde. Eresekterde kóbinese kezdesetin epıglotıt streptokoktik ınfektsııadan bolyp jatady.\r\nEpıglotıt dep dıagnoz qoıylǵan sábıler qatty aýrý, qaljyraǵan keıipte kórinedi. Eger  balada epıglotıttiń sımptomdary baıqalsa, jedel kómekti dereý shaqyryńyz.\r\n\r\nBalalar keýdesiniń aýyrýy (erlerde/áıelderde)\r\n\r\nTegter: \r\nepıglottıt\r\nepıglottıt sımptomdary\r\nepıglottıtti emdeý\r\ntamaq aýrýy\r\nysý\r\njutynýdyń qıyndaýy\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\ntúkiriktene berý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(889,'article','1352','Temeki shegýdiń zııandylyǵy jáne shylym shegýdi qalaı doǵarýǵa bolady','qz','2018-11-08 05:56:03','2018-11-08 05:45:00','Temeki – ol jendet. Mektepte barshamyzǵa bir gramm nıkotınniń ózi jylqyny óltiretini jaıynda aıtylǵany málim. Eger siz shylym shegetin bolsańyz, onda sizdiń boıyńyzda túrli aýrýlardyń damıtyny sózsiz. Jáne siz temeki shekseńiz, shekpegen kezdegi ómirińizben salystyrǵanda ómirmen erterek hosh aıtysýyńyz múmkin. Temeki shegý adam aǵzasynyń kez-kelgen múshesiniń aýrýlaryna ákep soǵady. Álemdegi bes ólimniń bireýi temekiniń saldarynan kelip jatady eken. Temeki shegý ókpe emfızemasyna sebep bolady jáne júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn, qaterli isik aýrýlaryn, sondaı-aq júktilik pen týa bitken deformatsııalardy da damytý qaýpin aıtarlyqtaı arttyrady. Túbinde, temeki shegý adam betindegi ájimderdiń paıda bolýyn tezdetedi, sondyqtan temeki shegetinderdiń terisi shylym shekpeıtinderdiń terisinen qaraǵanda edáýir kári kórinip turady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1352',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Temeki','y','   Temeki shegýdiń zııandylyǵy jáne shylym shegýdi qalaı doǵarýǵa bolady Temeki – ol jendet. Mektepte barshamyzǵa bir gramm nıkotınniń ózi jylqyny óltiretini jaıynda aıtylǵany málim. Eger siz shylym shegetin bolsańyz, onda sizdiń boıyńyzda túrli aýrýlardyń damıtyny sózsiz. Jáne siz temeki shekseńiz, shekpegen kezdegi ómirińizben salystyrǵanda ómirmen erterek hosh aıtysýyńyz múmkin. Temeki shegý adam aǵzasynyń kez-kelgen múshesiniń aýrýlaryna ákep soǵady. Álemdegi bes ólimniń bireýi temekiniń saldarynan kelip jatady eken. Temeki shegý ókpe emfızemasyna sebep bolady jáne júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn, qaterli isik aýrýlaryn, sondaı-aq júktilik pen týa bitken deformatsııalardy da damytý qaýpin aıtarlyqtaı arttyrady. Túbinde, temeki shegý adam betindegi ájimderdiń paıda bolýyn tezdetedi, sondyqtan temeki shegetinderdiń terisi shylym shekpeıtinderdiń terisinen qaraǵanda edáýir kári kórinip turady. \r\n\r\nTemeki – ol jendet. Mektepte barshamyzǵa bir gramm nıkotınniń ózi jylqyny óltiretini jaıynda aıtylǵany málim. Eger siz shylym shegetin bolsańyz, onda sizdiń boıyńyzda túrli aýrýlardyń damıtyny sózsiz. Jáne siz temeki shekseńiz, shekpegen kezdegi ómirińizben salystyrǵanda ómirmen erterek hosh aıtysýyńyz múmkin. Temeki shegý adam aǵzasynyń kez-kelgen múshesiniń aýrýlaryna ákep soǵady. Álemdegi bes ólimniń bireýi temekiniń saldarynan kelip jatady eken. Temeki shegý ókpe emfızemasyna sebep bolady jáne júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn, qaterli isik aýrýlaryn, sondaı-aq júktilik pen týa bitken deformatsııalardy da damytý qaýpin aıtarlyqtaı arttyrady. Túbinde, temeki shegý adam betindegi ájimderdiń paıda bolýyn tezdetedi, sondyqtan temeki shegetinderdiń terisi shylym shekpeıtinderdiń terisinen qaraǵanda edáýir kári kórinip turady.\r\n \r\nTemeki shegýden bas tartý arqyly siz ómir súrý uzaqtyǵyn kóbeıtý jáne ǵumyryńyzdyń sapasyn jaqsartý úshin eń mańyzdy qadamdy jasaǵan bolyp sanalasyz.\r\n\r\n- Temeki shegýdi toqtatqandar, ony doǵarmaǵandarǵa qaraǵanda uzaq ýaqyt boıy ómir súredi. Mysaly, 50 jasqa deıin temeki shegýdi tastaǵan jandar, aldaǵv 15 jyldyq ómirin uzartqanmen teń.\r\n- Temeki shegýdi toqtatý ókpeniń qaterli isigin, basqa da onkolgııalyq  aýrýlardy, júrek toqtaýy, ınsýlttiń jáne sozylmaly ókpe aýrýlarynyń damý qaýpin aıtarlyqtaı tómendetedi.\r\n- Temeki shegýdi toqtatýdyń densaýlyqqa paıdaly qasıetterin salystyrǵanda, jeńil salmaq joǵarylatý nemese ıekmsizdik sındromy sııaqty keıbir qolaısyzdyqtar týyndamaıdy.\r\n\r\nTemeki tútini jáne shylym shegýdiń zııany jaıynda\r\n\r\nTemeki tútininde 5 myńǵa jýyq hımııalyq zattar bar, olardyń 200-i ýly zattarǵa, al 50-i - qaterli isikke ákeletin zattarǵa jatady.  Temeki tútinde bolatyn keıbir zattardyń  bizdiń aǵzamyzǵa qanshalyqty áser etetingi jaıynda.\r\n- Kómirtek totyǵy - dámi men ıisi joq ýlandyrǵysh gaz, onyń kóp mólsherde adam óltiredi. Bul gaz kóliktiń tútin shyǵatyn  qubyrynan da shyǵady.\r\n- Myshıak - egeýquıryq ýy.\r\n- Tsıanısti sýttegi – ol da ý, ony  kezinde fashıstik kontslagerlerdegi kameralarynda paıdalanǵan gazdy zat.\r\n- Ammıak - dárethana tazalaý úshin paıdalanylatyn zat.\r\n- Atseton - bul aktasty suıyq zat, qazir ony lak tazartqysh retinde qoldanatyny belgili.\r\n- Formaldegıd - kózge kórinbeıtin denelerdi boıaý úshin paıdalanylatyn tússiz, ıisi kúshti gaz dezınfektsııalaýshy jáne bakterıtsıdtik agent retinde de qoldanylady.\r\n- Tar nemese shaıyr: ıngalıatsııadan keıin denede temeki tútini qalyńdaıdy, al bul tútinniń 70 paıyzy ókpeniń ulpasyna zaqym keltiretin jabysqaq massa túrindegi kómirtegi túrinde saqtalady.\r\n- Pırıdın - ıtterdiń búrgeýlerin ketirý úshin qoldanylatyn zat.\r\n- Nıkotın - temekige táýeldi etetin zat; ol júrek soǵý jyldamdyǵyn arttyrady jáne aǵzadaǵy qan men otteginiń aǵymyn azaıtady.\r\n\r\nTemeki tútinde bolatyn benzopıren men nıtrozamınderdiń ókpeniń qaterli isigin týdyratynyn da qosýǵa bolady; hosh ıisti amınder qaýyq pen keýde isigin týdyrady; formaldegıd muryn qýysynyń qaterli isigin týdyrady; benzın qosylystary leıkemııany týdyrady.\r\n\r\nTemeki shegýshiniń bir adamnyń ómirinen mysal keltireıik\r\n\r\n20 jasynda jas adam temeki shegedi, al temekige táýeldiligi artady, naǵyz shylymqorǵa aınalady. Biraz ýaqyttan keıin ol jıi jótele bastaıdy.\r\n25-30 jasynda ol tynyssynyń tarylýyn sezinedi.\r\n35 jasqa kelgende, ol sýyqqa, jótelge jáne joǵarǵy tynys joldarynyń problemalaryna baılanysty jumystan jıi qalady; onyń qan qysymy jáne holesterın deńgeıin jıi kóteredi.\r\n40 jyl boıy - jótelge qarsy dári-dármekterdi jıi paıdalanady; qan tamyrlarynda júrektiń qan tamyrlaryn japsyratyn aterosklerotıkalyq shytyralar jınalyp, odan ınfarkt týyndaýy múmkin. \r\n45 jasynda sozylmaly bronhıt jáne ókpe aýrýy damıdy.\r\n50 jasqa deıin temekige baılanysty aýrýlardyń saldarynan ınsýlt, júrek soǵysy, sozylmaly júrek jetkiliksizdigi, ateroskleroz sııaqty  naýqastarǵa shaldyǵyn aýrýhanalardyń tabaldyryǵyn jıi attaıdy. Aýyr asqynýlar jıi paıda bolýy múmkin, mysaly, úlken tamyrdyń anevrızmasy, sondaı-aq qaterli isik sekildi.\r\n60 jasynda ómir súrý sapasy aqyryndap tómendeı bastaıdy jáne ómirimen erte qoshtasady.\r\n\r\nÓkinishke qaraı, bul kóp temeki shegýshiniń ádettegi ómiri. Zertteýler kórsetkendeı, shylym shegýshilerdiń ómir súrý uzaqtyǵy ortasha eseppen erler arasynda 13,2 jyl, al áıelder arasynda 14,5 jas.\r\n\r\nEger siz shylym shegetin bolsańyz jáne óz densaýlyǵyńyzǵa alańdamaıtyn bolsańyz, joq degende, sizdiń temekińizden shyqqan tútindi jutýǵa májbúr bolatyn adamdar týraly oılaýyńyz kerek. Bul temeki tútinin amalsyzdan tutyný dep atalady, ol endi temeki shegýden góri asa zııandy emes. Mysaly, bir saǵat boıy temeki tútinin passıvti jutý, temeki shegýdiń tórt shylymyna barabar eken. Passıvti ıngalıatsııalyq tútin quramynda kadmıı, tsıanıd, qorǵasyn, synap, radıoaktıvti materıaldar, dıgoksın (passıvti pestıtsıd), nıkotın jáne 4000-nan astam basqa hımııalyq zattar sııaqty zııandy zattar bar.\r\n\r\nShylym shegý - QARJYLYQ JÁNE BASQA ShYǴYSTARǴA SALMAQ TÚSIREDI\r\n\r\nShylym shegýdiń qarjylyq shyǵyndarynyń aýyrtpalyǵy - temekiniń ózindik quny, sondaı-aq temeki shegýden týyndaǵan aýrýlarmen baılanysty densaýlyqqa ketken shyǵynnyń baǵalary bolyp tabylady. Qarjylyq shyǵyndardan bólek, kóptegen jeke máseleler temeki shegý, mysaly, ózin-ózi baǵalaýdyń tómendigi, medıtsınalyq rásimderden ótý ýaqyty men kúshi jáne basqalar sııaqty.\r\n\r\nTemekige baılanysty shyǵyndardy esepteý qıyn emes: apta saıyn temekige jáne medıtsınalyq protsedýralarǵa jumsalatyn somany 53 aptaǵa kóbeıtińiz. Nátıjesi sizdi tań qaldyrýy múmkin. Sodan keıin bul somany 10-ǵa kóbeıtińiz - bul aldaǵy 10 jyl boıǵy shyǵyndar bolyp tabylady. Qalaı oılaısyz, bul aqshalardy órteı salýǵa bola ma? Odanda ony aqylǵa qonymdy maqsattar úshin, basqasha jumsaǵan durys bolmas pa edi?\r\n\r\nNIKOTINGE ÁÝESTIK JÁNE TEJEI ALMAÝ SINDROMY\r\n\r\nTemeki shegý densaýlyqqa zııandy: ol ózimiz úshin de, aınalamyzdaǵy adamdar úshin de zııandy. Shylym shegetinder bul ádetten dereý aıyǵýy kerek. Degenmen, bul ońaı emes.\r\n\r\nÓıtkeni, temekidegi nıkotın - bul bıologııalyq táýeldilik týyndatatyn esirtki zattarynyń túri. Bul stımýlıator bolyp tabylady jáne onyń adamnyń ózin jegideı jeýine sebepti týdyratyn depressııalyq áseri bolýy da múmkin. Bastapqyda nıkotın júrek soǵý jyldamdyǵyn joǵarylatyp, kofeın nemese basqa stımýlıator sııaqty qýanysh pen qýat sezimin týdyrady. Alaıda, keıinirek bul depressııa men sharshaýdy týdyrady. Depressııa jáne sharshaý - bul nıkotınniń «tejeı almaý sındromy», bul shylym shegetinderge taǵy bir ret temeki shegýge degen nıet týdyrady.\r\n \r\n«Tejeı almaý sındromy» degen ne?\r\n\r\n«Tejeı almaý sındromy» fızıkalyq jáne psıhologııalyq kórinistermen sıpattalady. Fızıkalyq kórinister nıkotınniń bolmaýymen baılanysty, olar joǵaryda aıtylǵandaı, belgili bir dárejede esirtki tıpti zat bolyp tabylady. Psıhologııalyq kórinister kóptegen kóńil-kúılerdiń  nasharlaýyna ákeletin kópjyldyq ádetten bas tartýmen baılanysty.\r\n\r\n«Tejeı almaý sındromynyń» fızıkalyq jáne psıhologııalyq kórinisteri de temeki shegetin kúnnen keıin birneshe saǵattan keıin bastalady jáne 3-shi jáne 7-shi kúnderde shyńyna jetedi. Olar 2-3 kúnnen birneshe aptaǵa deıin jalǵasady. «Tejeı almaý sındromynyń» negizgi kórinisteri mynalar:\r\n\r\n• depressııa jaǵdaılary;\r\n• kóńildený jáne ashýlaný sezimi;\r\n• titirkendirgishtik;\r\n• uıyqtaýdyń qıyndaýy;\r\n• oıdy shoǵyrlandyrý problemalary;\r\n• únemi alańdaýshylyq;\r\n• bas aýrýy;\r\n• del-sal bolý jáne sharshaý;\r\n• tábettiń artýy.\r\n\r\nSiz shylym shegýdi toqtatqanda, ózińizdi «dosyńdy joǵaltqandaı » sezinesiz. Temeki shegý ártúrli joldarmen jáne sebeptermen qoldanylady. Keıbiri - óz sezimderi men emotsııalaryn jasyrady. Basqalary - keıbir adamdarǵa jaqyn bolý nemese kerisinshe qarym-qatynas jasamaýǵa tyrysady. Birte-birte temeki shegýshiniń ómiriniń eń mańyzdy qasıeti, odaqtasy, jaqyn dosy bolady. Alaıda, siz temeki shegetin árbir temeki sizdiń ómirińizdiń mınýttaryn jáne tipti saǵattaryn urlaıdy. Temeki shegýden bas tartý ómirdegi eń aqylǵa qonymdy sheshimderdiń birin jasaý bolyp sanalady.\r\n \r\nTEMEKINI TOQTATQANNAN KEIINGI ALǴAShQY SÁTTEN BASTAP DENSAÝLYQ JAQSARA BASTAIDY\r\n\r\nTemekini tastaǵannan keıingi 20-shY mınýtta: qan qysymy qalypty ornyna qaıtarylady; aıaq-qoldyń temperatýrasy (qoldar men aıaqtar) ońtaıly mánderge kóteriledi.\r\n8 saǵattan keıin: qandaǵy kómirtek totyǵy deńgeıi qalypty dárejege deıin tómendeıdi.\r\n24 saǵattan keıin: mıokard ınfarktisi men kenetten bolatyn kardıohırýrgııalyq qaýip tómendeıdi.\r\n2-12 aptadan keıin: qan aınalymy jaqsarady, al ókpe fýnktsııasy 30 paıyzǵa jaqsarady.\r\n1-9 aıdan keıin: jótel, muryn tundyrýy jáne maksımaldy sınıýstar, sharshaý, tynys alýdyń qysqa bolýy; ókpe shyryshty qabatynyń fýnktsııalaryn qalpyna kelýi baıqalady, bul juqpaly aýrýlardyń qaýpin azaıtady.\r\n1 jyldan keıin: stenokardııa jáne basqa júrek aýrýlarynyń qaýpi eki ese azaıady.\r\n5-15 jyldan keıin: ınsýlt qaýipteri (mıdaǵy qan\n ketýler) aıtarlyqtaı tómendeıdi.\r\n10 jyldan keıin: ókpeniń qaterli isiginiń damytý qaýpi eki ese tómendeıdi, aýyz qýysynyń, keýdediń, óńeshtiń, qýyqtyń, búırektiń jáne uıqy beziniń qaterli isigi qaýpi tómendeıdi.\r\n15 jyldan keıin: júrek aýrýynyń damý qaýpi eshqashan shylym shekpegen adamdarmen birdeı bolady.\r\n\r\nShYLYM ShEGÝDI  TOQTATÝDYŃ JOSPARY\r\n\r\nKóptegen temeki shegýshiler birneshe ret qaıtýǵa tyrysady, kóbinese sátsizdikke ushyraıdy. Alaıda, sátsiz áreketterden úmit úzbeý kerek. Temekini tastaý eshqashan kesh emes. Eger siz temeki shegýdiń qanshalyqty zııan ekenin jáne temeki shegýdi toqtatýdyń qajettiligin jaqsy biletin bolsańyz, eń aldymen naqty jospar jasańyz. Bul temeki shegý kezinde jıi paıda bolatyn emotsııalyq jáne basqa da máselelerdi sheshýge kómektesedi.\r\n \r\nShYLYM ShEGÝDI  DOǴARÝ JAIYNDA ShEShIM QABYLDAÝ\r\n\r\nSiz ózińizdiń temeki shegýińizdi toqtatýdyń kóptegen sebepterin tizimdeı alasyz. Olarǵa densaýlyq problemalary, otbasy bıýdjetine aýyrtpalyq túsirý, sondaı-aq jaqyn týystar men basqa da aınalańdaǵy jandardyń tasstaý jaıyndaǵy ótinishin eskeresiz. Degenmen, temeki shegýdi toqtatý qajet bolǵanda ǵana siz tek sońǵy sheshimdi qabyldaı alasyz. Eger siz túpkilikti sheshim qabyldasańyz, onda belgili bir kúndi tańdap, osy is-sharaǵa daıyndalýyńyz qajet.\r\n\r\nTemekini tastaý kúnin tańdaý\r\n\r\nTemekini tastaǵyńyz kelgende aǵymdaǵy nemese kelesi aıdyń naqty kúnin tańdańyz. Áli uzaqtaǵy  kúndi tańdamańyz. Degenmen, tym erte kúndi tańdamǵanyńyz da durys. Bul túsine bilseńiz ózińiz úshin mańyzdy oqıǵa bolýy múmkin.\r\n• Toqtatý kúnin kúntizbede belgileńiz. Bul sizdiń ómirińizdiń mańyzdy kúni, sondyqtan ony erekshe atap ótý qajet.\r\n• Óz otbasyńyzǵa jáne dostaryńyzǵa aıtyńyz. Ózińizdiń otbasyńyzǵa, dostaryńyzǵa jáne áriptesterińizge temeki shegýden bas tartý týraly sheshimińiz týraly jáne ony jasaıtyn kún týraly aıtyp berińiz. Olardy óz odaqtastaryńyz etińiz. Olar sizge moraldyq qoldaý kórsetedi. Sizdiń otbasyńyzǵa jáne dostaryńyzǵa olardyń qoldaýynyń sizge úlken ról atqaratynyn aıtyńyz.\r\n\r\n• Úıdi tazalańyz. Barlyq temeki buıymdaryn jatyn bólmeńizden, qonaq bólmeden, oqýdan, mashınadan jáne shylym shegetin basqa jerlerden alyp tastańyz. Tipti birde-bir jerde qaldyrmańyz, áıtpese, shylym shegýdiń azǵyrylýyn eńsere almaısyz, áıtpese birde-bir qorapty nemese birneshe temekini qaldyrý týraly oılamańyz. Sondaı-aq, tistiń muqııat tazalanýy usynylady - tistiń taza bolýy temekige oralmaý úshin de motıvatsııa bolýy múmkin.\r\n• Ornyn aýystyratyn zattardy oılańyz. Árqashan dámdi saǵyz nemese sábiz tárizdi kókónisterdi  temekini ustaǵandaı sezimde bolyp ustap júre berińiz.\r\n• Ózińizben jaǵdaılas adamdar tobyn quryńyz. Seniń tabysqa jetýińiz ózińizben bir kózqarasty  adamdarǵa táýeldi. Ózińiz qalaǵandaı, áli shylym tartýdy doǵarmaǵan  dosyńyz ben tanystaryńyzdy da temeki shegýin toqtatýyn surańyz. Sol kezde sizge psıhologııalyq tosqaýyldardy eńserý ońaıyraq bolady.\r\n• Aldyńǵy sátsizdikterdi eske túsirińiz. Eger buryn temeki shegýden bas tartqan bolsańyz, biraq ol sheshimińiz sátsiz bolsa, siz osy árekettiń barlyq jaǵdaılaryn este ustaýyńyz kerek, jáne bul sátsizdikke urynbaýǵa sebep boldy. Osy sebepterden aýlaq bolý úshin ne isteý kerek ekenin oılastyrý kerek.\r\n\r\nSiz temekini tastaǵan kúni qıyndyq týdyrýy múmkin: Temeki shegýge ańsaryńyz aýyp turýy. Keıbireýler emotsııalyq problemalardy, sondaı-aq jaǵymsyz fızıkalyq sezimderdi sezinýi múmkin. Alaıda, sizdiń kelesi erejelerdi qatań saqtaýyńyz kerek:\r\n\r\n• Shylym shegýge bolmaıdy, tipti kem degende bir temekini de.\r\n• Qajet bolsa, temeki shegýge qarsy arnaıy quraldardy - tabletkalardy, antı-nıkotındi patchtardy qoldanýdy bastańyz.\r\n• Temeki shegýden bas tartýǵa sheshim qabyldaǵan sebepterdi únemi eske túsirińiz.\r\n• Kóp mólsherdegi sý men jemis shyryndaryn ishińiz.\r\n• jattyǵý jasańyz.\r\n• Shylym shegýge ákeletin jaǵdaılardy boldyrmańyz.\r\n• Stresske kómektesý úshin bosańsý jattyǵýlarymen demalýǵa tyrysyńyz: murnyńyzben tereń tynys alyńyz, demińizdi ustańyz, 5-ke deıin sanańyz, sosyn aýyz arqyly baıaý tynys alyńyz. 5 ret qaıtalańyz.\r\n• Qolyńyzdy ustaýǵa tyrysyńyz: kompıýterge terińiz, jazyńyz, tennıs doptaryn qysyńyz, toqýdy bastańyz.\r\n• Dosyńyz / dosyńyzǵa qońyraý shalyńyz (jaqynda temeki shegetinder emes).\r\n• Saýda ortalyǵyna baryńyz nemese kınoteatrǵa baryńyz.\r\n\r\nTemekini tastaýǵa kómek beretin dáleldengen ádister\r\n\r\nEger siz temekini tastaǵyńyz kelse, ómirińizdegi mańyzdy sheshimderdiń birin jasaı alasyz degen sóz, ol sizdiń densaýlyǵyńyzǵa oń áserin tıgizedi. Shylym shegýshilerdiń kóbisi temeki shegýden bas tartýǵa birneshe ret tyrysqandaryn, biraq oǵan shamalary jetpegenderin  túsiný mańyzdy jáne osy kóptegen áreketter sátsiz bolǵanyn da oılaý kerek. Degenmen, temekini tastaýǵa kómektesetin dáleldengen ádister bar jáne bul sheshimge dáıektilikpen qaraý kerek.\r\n\r\nTemekini tastaýyńyzǵa sebep bolǵan jaıttardy jazyńyz.\r\n\r\nTemeki shekkende ózińizge  unamaıtyn nárseler týraly oılanyńyz. Siz temeki shegýdiń densaýlyqqa zııandy ekenin, ókpe ragy men júrek aýrýyna ákeletinin bilesiz be? Siz temekini tastaǵan kezde jaqsy sezingińiz keledi me? Balalaryńyzǵa jaqsy úlgi kórsetýdi qalaısyz ba? Shashyńyzdaǵy jáne kıimińizdegi jaǵymsyz ıisten qutylýdyń qajeti bar ma? Barlyq sebepterdi jazý kitapshasyna jazyńyz. Siz temekige qaıta oralǵyńyz kelgen saıyn, jazý kitapshasyn ashyp, osy tizimdi muqııat oqyp shyǵyńyz jáne temeki shegýden bas tartýǵa sheshim qabyldaǵanyńyzdy esińizge túsirińiz.\r\n \r\nQAITA TEMEKI ShEGÝGE ITERMELEITIN SEBEPTERDEN AÝLAQ BOLYŃYZ\r\n\r\nSiz qaıtadan temeki shegip qoıýyńyz múmkin jerlerdi esińizge ustańyz, ondaı jerlerge jolamaı turyńyz.  Onyń ornyna, temeki shegýge tyıym salynǵan jerlerge - kınoteatrlar, murajaılar, saýda ortalyqtary jáne t.b. barý kerek.  Shylym shekpeıtin adamdarmen kóbirek baılanys jasańyz. Ózińizdi taǵy da temeki shegip qoıýyńyz múmkin kezderińizde bir ispen shuǵyldanyp ketýge tyrysyńyz. Temekini jaratý áreketi qolaısyzdyqty týdyrý úshin bárin jasańyz. Mysaly, barlyq temeki shyraqtaryn tastańyz jáne barlyq sáıkestendirgishterdi jasyryńyz. Temekini  shegýdiń ornyna jumysqa barǵanda saǵyz shaınaý sekildi  jańa ádettermen almastyryńyz. Tamaqtan keıin dereý ústelden shyǵa otyryp,  tisińizdegi temekiniń tıgizgen zııany jaıly áńgimeni jalǵastyryńyz. «Joq, men temeki shekpeımin» degen tirkesimdi únemi qaıtalap júrińiz.\r\n \r\nKúızelisti baqylańyz\r\n\r\nKúızelistik jáne qıyn jaǵdaılar sizdi qaıtadan temeki shegýge ıtermeleıdi. Kúızelis jaǵdaılardan aýlaq bolyńyz nemese stresstiń sebebin joıyńyz. Bul sátsizdikke ushyraǵanda, ishtiń tynys alý, medıtatsııa nemese jattyǵý sııaqty jattyǵýlardy oryndap kórińiz. Tańdaýly mýzykany tyńdaý da paıdasyn tıgizip qalýy múmkin.\r\n \r\nBÚGINGI KÚN JAIYNDA OILANYŃYZ\r\n\r\nKelesi apta nemese kelesi aı týraly oılamańyz. BúginGe nazar aýdaryńyz. Temekisiz saǵat saıyn temeki shegýdi tolyqtaı toqtatý jáne zııandy ádetterden bas tartý múmkindigin arttyrady.\r\n\r\nMOTIVATsIIaNY SAQTAŃYZ\r\n\r\n- Joǵalǵan nárseńizdi emes, paıda bolǵan nársege nazar aýdaryńyz.\r\n- Óz sheshimińizdiń sáttiligi týraly oılanyńyz, sátsizdikke jol bermeńiz. Mysaly, siz myna nárselerdi kóp oılamańyz: temeki shegýden bas tartqandar orta eseppen jarty kılogramm ǵana salamaq tastaıdy... degen sekildi.\r\n- temeki shegýdi saýyqtyrýmen aýystyryńyz - fızıkalyq jattyǵý, durys tamaqtaný nemese basqa oıyn-saýyq hobbımen shuǵyldaný\r\n- Shylym shegýdi tyıǵan kúnińizdi, túrli kórnekti oryndarda - aına, kompıýter monıtory, avtomobıl taqtasynyń kúnin jazyp alyńyz.\r\n- Ózińizdi temekini tastaǵanyńyz úshin marapattańyz: qyzyqty fılmmen beıne dıskini satyp alyńyz nemese meıramhanaǵa nemese dıskotekaǵa baryńyz.\r\nKóptegen ádetterden bas tartý ońaı emes ekeni anyq. Alaıda temeki shegýdi toqtatý arqyly siz ózińizdi densaýlyǵyńyz ben ál-aýqatyńyzdy baıytasyz jáne ózgelerge, ásirese sizdi jaqsy kóretinderge úlken paıdaly nárseler jasaısyz.\r\n\r\nDerekkóz: Materıaldy medıtsına professory Almaz Sharman daıyndady.\r\n\r\nTegter:\r\n\r\nshylym shegý\r\ntemeki\r\nshylym shegýdi tastaý\r\ntemeki shegý\r\nnıkotın\r\ntemeki shegýdiń qaýpi týraly\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(890,'article','1356','Bulshyqetterdegi aýyrsyný - mıalgııa','qz','2018-11-12 08:14:43','2018-11-12 08:09:00','Mıalgııa – kóp kezdesetin, bir ǵana emes, birneshe jerge áser etetin bulshyqettik aýrý. Sondaı aq bulshyqet aýrýy -  bulshyqetpen baılanysty  baılamdardyń , sińirlerdiń, sondaı-aq fassııanyń, jánede jumsaq tinderdiń, súıekterdiń, ishki aǵzalardyń aýrýlarymen de baılanysty bolyp keledi','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1356',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bulshyqetterdegi','y','   Bulshyqetterdegi aýyrsyný - mıalgııa Mıalgııa – kóp kezdesetin, bir ǵana emes, birneshe jerge áser etetin bulshyqettik aýrý. Sondaı aq bulshyqet aýrýy -  bulshyqetpen baılanysty  baılamdardyń , sińirlerdiń, sondaı-aq fassııanyń, jánede jumsaq tinderdiń, súıekterdiń, ishki aǵzalardyń aýrýlarymen de baılanysty bolyp keledi Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nMıalgııa – kóp kezdesetin, bir ǵana emes, birneshe jerge áser etetin bulshyqettik aýrý. Sondaı aq bulshyqet aýrýy -  bulshyqetpen baılanysty  baılamdardyń , sińirlerdiń, sondaı-aq fassııanyń, jánede jumsaq tinderdiń, súıekterdiń, ishki aǵzalardyń aýrýlarymen de baılanysty bolyp keledi\r\n\r\nBulshyqet aýyrýy kóbinese sharshaǵannan, dene belsendiligi artqannan nemese dene  jattyǵýlarynan keıin paıda bolady. Mundaı jaǵdaılarda, negizinde, burshyq ettiń jıyrylatyn jeri jáne qatty kúsh túsken jeri aýyrsynyp turady. Ádette, aýyrsyný  qandaı is-árekettiń áserinen týyndaǵany belgili bolady.\r\n\r\nBulshyqettiń aýyrsynýy, sondaı-aq belgili bir ınfektsııalar (tumaýmen qosa) jáne búkil aǵzadaǵy dáneker tinine áser etetin júıelik aýrýlar sııaqty aýrýlardyń belgileriniń biri bolýy múmkin (mysaly, qyzyl jegi).\r\n\r\n \r\n\r\nBulshyqet aýyrsynýynyń eń kóp taraǵan sebepteriniń biri- fıbromıalgııa. Bul bulshyqetterdegi jáne ony  qorshaǵan jumsaq tinderdiń aýyrsynýy, uıqynyń buzylýy, sharshaý jáne bas aýrýlary sııaqty sımptomdarmen sıpatalady.\r\n\r\nSebepteri\r\nBulshyqettegi  aýyrsynýlardyń eń kóp taralǵan sebepteri:\r\n\r\n•	Zaqymdaný nemese jaraqat alý, sonyń ishinde sozylý;\r\n•	Bulshyqetke shamadan tys kúsh salý;\r\n•	Kúshený nemese stress;\r\n\r\nBulshyqet aýyrýy  mynadaı jaǵdaılarda da oryn alady:\r\n\r\n•	Keıbir dári-dármekterdi qabyldaǵanda;\r\n•	Arterııalyq qysymdy tómendetý úshin ACE tejegishterin qoldanǵanda;\r\n•	Kokaın paıdalanǵanda;\r\n•	Holesterındi tómendetý úshin qoldanylatyn statınder;\r\n•	Dermatomıozıtte;\r\n•	Elektrolıttiń tepe-teńsizdigi (qandaǵy kalıı nemese kaltsıı deńgeıiniń tómendeýi);\r\n•	Fıbromıalgııa.\r\n\r\nInfektsııalardyń áserinen, sonyń ishinde:\r\n\r\n•	Tumaý;\r\n•	Laım aýrýy;\r\n•	Bezgek;\r\n•	Bulshyqettiń abstsessi;\r\n•	Polıomıelıt;\r\n•	Jartasty taýdyń tańbaly qyzbasy\r\n•	Trıhınellez (dóńgelek qurt);\r\n•	Qyzyl jegi;\r\n•	Revmatıkalyq polımıalgııa;\r\n•	Polıomıozıt;\r\n•	Rabdomıolız.\r\n \r\nÚı jaǵdaıynda kútim jasaý\r\n\r\nAýyr jumys júktemesinen nemese jaraqattyń áserinen paıda bolǵan bulshyqet aýyrsynýlaryn basý úshin aýyrsynǵan dene  bóligin demaldyryp nemese  atsetamınofendi nemese ıbýprofendi qabyldaý qajet. Aýyrsyný men qabynýdy azaıtý úshin  alǵashqy 24 - 72 saǵat ishinde jaraqattanǵan jerińizge muzdy basyńyz. Sodan keıin tynyshtandyrý úshin jyly nárse basýǵa bolady .\r\n\r\nShamadan tys denege túsken salmaqtan keıin  jáne fıbromıalgııadan bolatyn bulshyqet aýyrýyn massaj arqyly basýǵa bolady. Sondaı-aq, uzaq demalys kezeńinen keıin jeńil sozylý  jattyǵýlary  paıdaly.\r\n\r\nTuraqty dene jattyǵýlary qajetti bulshyqet tonýsyn qalpyna keltirýge kómektesedi. Jaıaý júrý, velosıped aıdaý  jáne júzý de paıdaly. Fızıoterapevt sizge jalpy ál-aýqatty jaqsartý jáne aýyrsynýdy boldyrmaý úshin demaldyratyn, aerobty jattyǵýlardy úırete alady. Denege shaǵyn kúsh salýdy  bastańyz jáne jattyǵý kezinde olardy birtindep arttyryńyz. Bulshyqetterde jaraqat nemese aýyrsyný bolǵan jaǵdaıda shamadan tys aerobty jattyǵý men aýyr nárseni kóterýden saqtanyńyz.\r\nAǵzanyń jetkilikti túrde uıqtap demalǵanyna  kóz jetkizińiz jáne stressti azaıtýǵa tyrysyńyz. Ioga jáne medıtatsııa sizdiń jaqsy uıyqtap, demalýyńyzǵa kómektesedi.\r\n\r\nEger bul sharalardyń barlyǵy kómektespese, dáriger sizge dárilik preparattardy usynady. Sondaı-aq fızıoterapııa nemese  arnaıy mamandandyrylǵan emdeý klınıkalaryna joldaıdy.\r\nEger sizdiń bulshyqetterińizdiń aýrýy basqa da bir aýrýlarmen baılanysty bolsa, dárigerińizdiń aýrýyńyzdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan barlyq jón-joralǵysyn oryndaýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\nQashan dárigerge qashan tekserilý kerek\r\nTómendegi jaǵdaılar oryn alǵanda  dárigerińizben keńesińiz:\r\n\r\n•	Bulshyqet aýyrýy 3 kúnnen artyq saqtalýy;\r\n•	Túsiniksiz aýyrsyný bar bolsa;\r\n•	Bulshyqettiń aınalasynda isik nemese qyzarý sııaqty ınfektsııanyń belgileri bar bolsa;\r\n•	Aýyrǵan bulshyqet aımaǵynda qanaınalym buzylǵan jaǵdaıda (mysaly, aıaqtarynda);\r\n•	Sizdi kene shaqsa  nemese terińizge bórtpe paıda bolsa;\r\n•	Bulshyqetterdegi aýyrsynýy dárilik preparattyń dozasyn ózgertkennen keıin paıda bolsa  mysaly, statınderdi\r\n\r\nTómendegi jaǵdaılarda dárigerge dereý júgingen jón\r\n\r\n•	Siz kenetten salmaq qossańyz, ádettegiden az  dáret syndyrsańyz;\r\n•	Sizde tynys alý nasharlap nemese jutyna almasańyz;\r\n•	Sizde bulshyq et álsizdigi baıqalsa nemese  deneńizdiń kez kelgen  bóligin qozǵalta  almaı qalsańyz;\r\n•	Qusý, moıyn  bulshyq etteriniń tyrysýy, nemese joǵary temperatýrada \r\n\r\nDárigerge barǵannan keıin qandaı jaǵdaı oryn alady\r\nDáriger qaraýynan keıin, bulshyqetterde aýyrsynýdyń paıda bolýyna baılanysty suraq qoıady. Mysaly:\r\n\r\n•	Ol qashan bastaldy? Qansha ýaqytqa sozyldy?\r\n•	Naqty qaı jerińizde aýyrady? Aýyrý aýqymy taralǵan ba  nemese belgili bir jerde ǵana bar ma?\r\n•	Aýyrýy árdaıym bir jerde ǵana paıda bolady ma?\r\n•	Aýyrsynýdyń paıda bolýyna nemese báseńdeýine  ne sebep bolady?\r\n•	Bulshyqet aýrýynyń paıda bolýymen qosa, býyndardyń aýrýy, bezgek, qusý, álsizdik, nemese zardap shekken bulshyqetke ýaqytsha kúsh sala alma? –degen  sııaqty basqa belgiler paıda boldy ma?\r\n•	Bulshyqet aýyrsynýynyń qaıtalaný zańdylyǵy bar ma?\r\n•	Sońǵy ýaqyttarda siz jańa dári-dármekterdi qabyldadyńyz ba?   \r\n\r\nTekseris úshin qajet bolatyn ádister\r\n\r\n•	Jalpy qan taldamasyn ótkizý;\r\n•	Bulshyqet fermentterin (kreatın fosfokınazy) jáne  Laıma aýrýy nemese dáneker tininiń aýrýlaryn zertteýge arnalǵan basqa qan synaqtary\r\n\r\nFızıoterapııa paıdaly bolýy múmkin.\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\n•	Jattyǵýlardan  buryn deneńizdi qyzdyryńyz;\r\n•	Jattyǵý aldynda jáne keıin sozylý jattyǵýlaryn jasańyz;\r\n•	Jattyǵý aldynda, jattyǵý kezinde jáne keıin suıyqtyqtardy kóp ishińiz;\r\n•	Eger siz kúnniń kóp bóliginde bir dene bitimińiz bir qalypty jaǵdaıda bolsa (mysaly, kompıýterde otyrsańyz) bulshyqetti sozý jattyǵýlaryn kem degende ár saǵat saıyn oryndańyz.\r\n \r\nSınonımderi\r\nBulshyqettiń aýyrsynýy; Mıalgııa\r\n\r\nTegter:\r\nártúrli qarqyndylyqtaǵy bulshyqetterdegi aýyrsyný, \r\nsolqyldaý, \r\nsyzdap aýrý, \r\nqaqsap aýlý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(891,'article','1381','Jatyr  fıbromıomasy','qz','2018-11-15 10:06:05','2018-11-15 09:23:00','Jatyr fıbromıomasy – áıelderdiń jatyrynda paıda bolatyn isik. Biraq bul isik asa qaýip týdyrmaıdy. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1381',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jatyr','y','   Jatyr  fıbromıomasy Jatyr fıbromıomasy – áıelderdiń jatyrynda paıda bolatyn isik. Biraq bul isik asa qaýip týdyrmaıdy.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nJatyr fıbromıomasy – áıelderdiń jatyrynda paıda bolatyn isik. Biraq bul isik asa qaýip týdyrmaıdy. \r\n\r\nJatyr anatomııasy\r\n   \r\nJatyr – áıelderdegi óndiristik  júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan.\r\nJatyr moıyndyǵy – jatyrdyń tómengi bóliginde ornalasqan, tarylǵan jeri. Jatyrdyń keń bóligi, moıyndyqtyń ústińgi jaǵynda ornalasqan, ony – jatyr denesi deıdi.  Jatyrdyń kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi -  jatyrdyń túbi dep atalady. Jatyrdan qarama-qarsy eki jaq betinen Fallopıev tútiksheleri shyǵady. Olar analyq bezge jalǵasyp tuıyqtalady.\r\nJatyr 3 qabattan turady. Ishki qabatty – endometrıı. Ortańǵy qabatty – mıometrıı – (bulshyqetti qabat). Syrtqy qabatty – perımetrıı.\r\nBala týý  jasyndaǵy áıelderdiń  ár aı saıyn endometrıi jýaryp turady, bul jatyrdyń júktilikke daıyndalýyna baılanysty bolatyn qubylys. Eger júktilik bolmasa, endometrıı qabatty sylynyp, qynap arqyly qanmen aralasyp syrtqa shyǵyp ketedi. Ony – etekkir  (menstrýatsııa) dep ataıdy.\r\n\r\nSebepteri\r\nJatyr mıomasy jıi kezdesetin aýrý.  Bala kóterý jasyna jetken ár 5 áıeldiń biri,  jatyr mıomasyna shaldyǵyp jatady. 50-jyldardan beri qaraı ár eki áıelde jatyr mıomasy kezdesýde. Alaıda, 20 jastaǵylar arasynda mıomanyń kezdesýi sırek eken.\r\nJatyr fıbromıomasynyń naqty neden paıda bolatynyn eshkim bilmeıdi. Múmkin boltyn sebepterine mynalardy jatqyzýǵa bolady:\r\n•	Aǵzadaǵy garmondyq ózgerister;\r\n•	Tuqym qýalaıtyn buzylystar (aýrý urpaqtan-urapqqa jalǵasady)\r\nMıoma óte kishkentaı da bolady, ony kórý úshin mıkroskop qajet etiledi.  Al keıde úlkenderi de kezdesedi. Tipti mıoma jatyrdyń barlyq bóligin alyp, birneshe kılogram salmaqqa deıin ósip ketedi. Mıoma kezinde bir túıin sekildi, birneshe túıin mazalaýy múmkin.\r\nFıbromıoma paıda bolýy múmkin:\r\n•	Jatyrdyń  bulshyqettik  qabyrǵasynda (mıometrıı)\r\n•	Jatyrdyń shyryshty qabyǵynyń ústinde (sýbmýkozdy túıin)\r\n•	Jatyrdyń syrtqy qabyǵynyń ústinde (sýbserozdy túıin)\r\n•	Polıptiń uzyn aıaqshasynyń syrtqy nemese ishki jaǵynda \r\n\r\nSımptomdary\r\nFıbromıomanyń kóptep kezdesetin sımptomdary:\r\n•	Etekkir aralyq qan ketý;\r\n•	Etekkir kezinde qatty qan aǵady,  keıde  uıyǵan qan aǵady;\r\n•	Etekkir uzaq ýaqyt toqtamaıdy;\r\n•	Jıi zár shyǵarý;\r\n•	Jambastyń solqyldap aýrýy jáne aýyr etekkir kezeńderi;\r\n•	Ishtiń tómengi jaǵynda tyǵyndalyp nemese qysym bolyp turǵandaı sezim paıda bolady;\r\n•	Jynystyq qatynas kezinde aýrý sezimderi bolady.\r\nMıoma kóbinese sımptomsyz damıdy. Dáriger medıtsınalyq tekserý kezinde nemese basqa da tekserýler kezinde túıinderdi anyqtaıdy. Mıoma jıi ósip turady jáne menopaýza kezeńderinde áıelderdiń boıynda sımptomdary kórinbeıdi. Sońǵy zertteýler nátıjesi boıynsha, keıbir kishkene mıomalar menopaýza kezeńderinde azaıady eken.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nEmdeýshi dáriger jatyrdaǵy ózgeristerdi anyqtaý úshin, genekologııalyq tekserýler júrgizedi.\r\nMıomany kez-kelgen ýaqytta dıagnostıkalaý ońaı emes. Semirgen kezde mıomany anyqtaý qıynǵa soǵady. Jatyrda mıoma paıda bolǵanda, dáriger tómendegideı tekserýlerdi júrgizýi múmkin:\r\n•	ÝDZ – dybystyq tolqyn arqyly jatyr sýretin túzedi;\r\n•	MRT – radıotolqyn men magnıttiń kómegimen aǵzanyń sýretin túzedi;\r\n•	Gısterosonografııa – jatyr tútiginiń ótpeliligin tekseredi.\r\nQan ketken jaǵdaıda dáriger tómendegideı keıbir sharalardy qoldanady:\r\n•	Qaýipti isikke qarsy (endrometrııa bıopsııasy) jatyrdyń shyryshty qabynyń azǵantaı bóligine tekserý júrgizedi;\r\n•	Jatyrdy qaraý (laparoskopııa) úshin, ishti azǵantaı qylyp tilip, kishkentaı tútiksheni kirgizedi.\r\n\r\nEmdeý\r\nEmdeý ádisterin tańdaý tómendegideı jaǵdaılarǵa baılanysty bolady:\r\n•	Sizdiń jasyńyzǵa;\r\n•	Jalpy densaýlyq jaǵdaıyńyzǵa;\r\n•	Sımptomdaryńyzǵa;\r\n•	Mıomanyń túrine;\r\n•	Júktillik jaǵdaıyńyzǵa;\r\n•	Keıingi ómirińizde bala kórýge qalaýyńyzdyń bolýyna.\r\nMıomanyń sımptomdaryn emdeý mynadaı joldarmen oryndalady:\r\n•	Aýyr etekkir kezeńderin baqylaýda ustaý úshin júktilikke qarsy dárilerdi qoldaný;\r\n•	Jatyrishilik quraldaryn (JIQ) ornatý kerek, olar, gormondardyń bólinýine yqpal etedi, jáne qatty aýyrý men qan ketýin toqtatady;\r\n•	Aýyr etekkir kezeńinen paıda bolatyn aqqan aýrýynyń aldyn alý úshin temir preparattaryn qoldaný;\r\n•	Solqyldap, uıyp aýrýyn basý úshin ıbýprofen nemese naprosın sekidi tynyshtandyrǵysh dárilerdi qabyldaý;\r\n•	Mıomalardy qysqartýǵa baǵyttalǵan gormondy terapııany paıdalaný (ol tek qysqa ýaqytta júrgiziledi)\r\n•	Dınamıkalyq baqylaý: siz mıomanyń ósýin baqylaý úshin, gınekologııalyq tekserýden, ÝDZ-dan ótesiz.\r\nMıomany emdeýge baǵyttalǵan hırýrgııalyq qabyldaýlarǵa mynalar jatady:\r\n•	Gısteroskopııa.  Jatyrdyń ishne ósken túıinderdi joıý úshin qoldanylady;\r\n•	Nesep arterııasy embolızatsııasy. Bul protsedýra fıbromıomaǵa baratyn qandy toqtatýǵa baǵyttalady, nátıjesinde artyq túıin kishireıin, aqyrynda joıylady. Eger siz bolashaqta bala súıgińiz kelse, bul emniń eń tıimdi joly bolmaq. \r\n•	Mıomektomııa. Bul ota jatyr túıinindegi mıomany joıýǵa baǵyttalady.  Bul shara da, siz bolashaqta bala kórgińiz kelge oń sheshim bolmaq.  Biraq, munyń bir aıta keterligi, mıomalyq túıinderdiń qaıta paıda bolý qaýpi de bolýy múmkin;\r\n•	Gısterektomııa. Bul jatyrdy joıýǵa baǵyttalǵan operatsııa bolyp tabylady. Bul operatsııa, eger sizge eshqandaı dári-dármek áser etpeı, qabyldaǵan eshqandaı shara oń nátıjesin bermeı, aýrý asqynyp, bala kóterýge degen nıet joǵalǵan jaǵdaıda oryndalady.\r\n\r\nBoljamy\r\nEger mıoma sımptomsyz damysa, ony emdeýdiń qajeti shamaly.\r\nEger sizde mıoma bolsa, onde júkti bolǵan kezde túıinder óse bastaıdy. Bul qan aınalymynyń kúsheıýi men estrogen mólsheriniń kóterilgenine baılanysty bolady. Biraq ol ol úlkeıgen túıinder, bala bosanǵannan keıin, qaıta qalpyna keledi.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\nMıoma asqynǵan jaǵdaıda mynadaı jaǵdaılar oryn alady:\r\n•	Qatty aýyrady nemese qan kóp aǵa bastaıdy, ol kezde jedel ota jasatý qajjet bolady;\r\n•	Mıomanyń aınalyp ketýi. Ol kezde hırýrgııalyq jolmen emdelýge týra keledi.\r\n•	Anemııa (qannyń jetispeýshiligi – qan quramynda erıtrotsıtterdiń tolyq jınalmaýy) aýyr qan ketý saldarynan.\r\n•	Nesep shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy: Eger mıoma qýyqqa qysym túsirse, onyń tolyq bosaýy qıynǵa túsedi.\r\n•	Bedeýlik (keı jaǵdaıda)\r\nEger siz júkti bolsańyz, azǵantaı qaýip tónip tursa, mıoma mynadaı asqynýmen sıpattalady:\r\n•	Siz balańyzdy merziminen buryn bosanasyz, sebebi jatyrda balańyzǵa oryn jetispeı qalady.\r\n•	Eger fıbrozdyq túıinder týtý joldaryn bekitip alsa nemese bala qaýypti jaǵdaıda jatyp qalsa, sizge Keser tiligi operatsııasyn jasatýǵa týra keledi.\r\n•	Bosanǵannan keıin sizde aýyr qan ketý jaǵdaılary oryn alýy yqtımal.\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n•	Kóp qan ketken jaǵdaıda nemese etekkiraralyq kezeńderde aýyrsynýlar men qan ketýler kúsheıip ketken kezde;\r\n•	Ishińizde  aýyr birnárse tyǵyndalyp turǵandaı sezip paıda bolǵanda.\r\n\r\nSınonımderi\r\nLeımıoma; Fıbromıoma; Mıoma; Fıbroıd\r\n\r\nErekkir kezinde aýyrsyný (áıelderde)\r\nEtekkirden kóp qan ketý  (áıelderde)\r\nTegter: \r\nisik\r\nqan ketý\r\nishtiń aýrýy\r\ngarmondyq buzylytar\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(892,'article','1407','Súzek  (Bórtpeli súzek, Brıll-Tsınsser aýrýy)','qz','2018-11-19 10:25:52','2018-11-19 10:20:00','__Súzek__ – bıtter men búrgeler arqyly taralatyn juqpaly aýrý bolyp tabylady. \r\nPaıda bolý sebepteri\r\n\r\n__Súzek__ – parazıttik jándikterdiń shaǵýy arqyly juǵady. Kópke belgili bórpeli súzektiń qozdyrǵyshy  Provachek rıkketsııasy (Rickettsia prowazekii) bolyp tabylady, ony tasymaldaýshy – kıim bıti men bas bıti.\r\n\r\n__Brıll-Tsınsser aýrýy__ – epıdemııalyq súzektiń jeńil formasy. Bul aýrý - Provachek rıkketsııasyn buryn juqtyrǵan adamdarda, sol ınfektsııanyń  qaıta qozýy barysynda týyndaıdy. Bul aýrýdan kóbinese eresek adamdar zardap shegedi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1407',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Súzek','y','   Súzek  (Bórtpeli súzek, Brıll-Tsınsser aýrýy) __Súzek__ – bıtter men búrgeler arqyly taralatyn juqpaly aýrý bolyp tabylady. \r\nPaıda bolý sebepteri\r\n\r\n__Súzek__ – parazıttik jándikterdiń shaǵýy arqyly juǵady. Kópke belgili bórpeli súzektiń qozdyrǵyshy  Provachek rıkketsııasy (Rickettsia prowazekii) bolyp tabylady, ony tasymaldaýshy – kıim bıti men bas bıti.\r\n\r\n__Brıll-Tsınsser aýrýy__ – epıdemııalyq súzektiń jeńil formasy. Bul aýrý - Provachek rıkketsııasyn buryn juqtyrǵan adamdarda, sol ınfektsııanyń  qaıta qozýy barysynda týyndaıdy. Bul aýrýdan kóbinese eresek adamdar zardap shegedi.\r\n Súzek – bıtter men búrgeler arqyly taralatyn juqpaly aýrý bolyp tabylady. \r\nPaıda bolý sebepteri\r\n\r\nSúzek – parazıttik jándikterdiń shaǵýy arqyly juǵady. Kópke belgili bórpeli súzektiń qozdyrǵyshy  Provachek rıkketsııasy (Rickettsia prowazekii) bolyp tabylady, ony tasymaldaýshy – kıim bıti men bas bıti.\r\n\r\nBrıll-Tsınsser aýrýy – epıdemııalyq súzektiń jeńil formasy. Bul aýrý - Provachek rıkketsııasyn buryn juqtyrǵan adamdarda, sol ınfektsııanyń  qaıta qozýy barysynda týyndaıdy. Bul aýrýdan kóbinese eresek adamdar zardap shegedi.\r\n\r\nSımptomdary\r\nBórtpeli súzektiń sımptomdary mynadaı bolady:\r\n•	Asqazany aýyrady;\r\n•	Arqasy aýyrady;\r\n•	Keýdede kóptegen núkteli bórtpeler paıda bolady;\r\n•	2 aptaǵa jýyq ýaqytta, dene qyzýy  40 gradýstan túspeı turyp alady;\r\n•	Qurǵaq jótel;\r\n•	Bas aýrý;\r\n•	Býyndar men bulshyqetter aýyrady;\r\n•	Júrek aınıdy;\r\n•	Qusady.\r\n\r\nEpıdemııalyq bórtpeli súzek sımptomdary:\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Jótel;\r\n•	Sandyraqtaý;\r\n•	Dene qyzýynyń joǵary kóterilýi;\r\n•	Býyndardyń aýrýy (artralgııa)\r\n•	Jaryqtan jasqaanshaqtyq: jaryqqa kózi shaǵylysyp kóre almaıdy, sonyń saldarynan kóz kórýi nasharlaıdy;\r\n•	Arterııalyq qysymy tómendeıdi;\r\n•	Bórtpe qaptaıdy, keýdesinen bastalyp, alaqan men tabanynan basqa búkil denesine taraıdy;\r\n•	Basy qatty aýyrady;\r\n•	Bulshyqetteri qatty aýyrady;\r\n•	Melshıip qalady.\r\n\r\nBórtpeler bastapqyda kúlgin bolyp shyǵady, basqan kezde aǵarady. Al asqynǵan bórtpeler qoıý qyzyl túske enedi, olardy bassa da túsin ózgertpeıdi. Súzektiń aýyr formasyndaǵy adamdardyń terilerinde azdaǵan núkteli qantalaýlar paıda bolady.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nJalpy qan taldamasynyń nátıjesinde leıkotsıterdiń mólsheri tómen bolady, qanazdyq (anemııa) bilinedi, trombotsıtterdiń  sany azaıady. Qan taldamasynan basqa da mynadaı jaıttar anyqtalýy múmkin:\r\n•	Súzek qozdyrǵyshyna  qarsy týyndaǵan antıdenelerdiń mólsheri artyp ketedi;\r\n•	Albýmıniń mólsheri tómendeıdi;\r\n•	Natrııanyń mólsheri  tómendeıdi;\r\n•	Búırek fermentteriniń mólsheri aqyryndap kóteriledi.\r\n\r\nEmdeý\r\nMynadaı antıbıotıktermen emdeledi:\r\n•	Doksıtsıklın\r\n•	Tetratsıklın\r\n•	Hloramfenıkol (keı jaǵdaıda)\r\n\r\nBala tetratsıklındi aýyz arqyly qabyldasa, ósip kele jatqan tisteri máńgilikke boıalyp qalýy múmkin. Sondyqtan, bul dárilerdi balalarǵa barlyq túbirli tisteri shyǵyp bolmaıynsha berýge bolmaıdy.\r\nEpıdemııalyq bórtpeli súzekke shaldyqqan naýqastardyń ishine suıyqtyq pen ottegi súıemeldegishi quıylady.\r\n\r\nAýrý aýqymynda\r\nEpıdemııalyq bórtpeli súzekke shaldyǵyp, emdelmegen  naýqastardyń 10-60 paıyzǵa jýyǵy qaıtys bolady. 60 jastan asqan naýqastar qaıtys bolýy múmkin toptyń ishinde bolyp esepteledi. Ýaqytymen emdelgen naýqastar,ádette, jyldam tolyq jazylyp ketedi. \r\n\r\nBórtpeli súzekpen aýyratyn naýqastardyń 2 paıyzdan kemi óledi. Antıbıotıktermen ýaqytyly emdelgen naýqastardyń barlyǵy da emdeledi.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar:\r\n•	Búırek aýrýy;\r\n•	Pnevmonııa;\r\n•	Ortalyq nerv júıesiniń zaqymdanýy\r\n\r\nAldyn alý \r\nTyshqan búrgeleri nemese bıtter mekendeıtin orynnyn aýlaq júrińiz. Ádette jaqsy sanıtarlyq júıeni qoldanyp, sondaı-aq, egeýquıryqtardyń kóbeıýiniń aldyn alý arqyly mundaı indetterdi boldyrmaýǵa bolady.\r\nInfektsııany juqtyrǵannan keıin qoldanylatyn sharalar:\r\n•	Shomylý;\r\n•	Kıimderdi qaınatý kerek nemese parazıtter juqqan kimdi kemiinde bes kúni ızolıatsııalaý (belgili bir zerde zalalsyzdandyryp qoıý) kerek. (bıtter bul ýaqytta ashtyqtan qyrylyp qalady)\r\n•	Insektıtsıdterdi qoldaný kerek  (10%  DDT, 1% malatıon, nemese 1% permetrın)\r\n\r\nSınonımderi\r\nBórtpeli súzek; epıdemııalyq bórtpeli súzek; Brıll-Tsınsser aýrýy; Túrme qyzbasy\r\n\r\nTegter: \r\nbórtpeli súzek, \r\nepıdemııalyq bórtpeli súzek, \r\nBrıll-Tsınsser aýrýy; \r\ntúrme qyzbasy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(893,'article','1420','Teńge qotyr (Psorıaz)','qz','2018-11-20 04:20:20','2018-11-20 04:08:00','Teńge qotyr (psorıaz) - teriniń qyzarýy men titirkenýi paıda bolatyn teri aýrýy. Mundaı aýrýy bar adamdardyń kópshiliginde teriniń isinýi, qyzarýy, sondaı-aq teri ústi qabattynyń qabattanýy, qabyrshyqtaný dep atalatyn  kúmis tústi aq daqtardyń paıda bolýymen sıpattalady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1420',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Teńge','y','   Teńge qotyr (Psorıaz) Teńge qotyr (psorıaz) - teriniń qyzarýy men titirkenýi paıda bolatyn teri aýrýy. Mundaı aýrýy bar adamdardyń kópshiliginde teriniń isinýi, qyzarýy, sondaı-aq teri ústi qabattynyń qabattanýy, qabyrshyqtaný dep atalatyn  kúmis tústi aq daqtardyń paıda bolýymen sıpattalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nTeńge qotyr (psorıaz) - teriniń qyzarýy men titirkenýi paıda bolatyn teri aýrýy. Mundaı aýrýy bar adamdardyń kópshiliginde teriniń isinýi, qyzarýy, sondaı-aq teri ústi qabattynyń qabattanýy, qabyrshyqtaný dep atalatyn  kúmis tústi aq daqtardyń paıda bolýymen sıpattalady.\r\n\r\n\r\n\r\nSýret: Teri qurylymy\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nTeńge qotyr óte keń taralǵan aýrý. Munymen kez-kelgen adam aýyrýy múmkin, degenmen ol 15-35 jastaǵy adamdarda jıi kezdesedi.\r\n\r\nSiz alańdamańyz,  eshkimnen sizge psorıaz juqpaıdy, ári, sizde bul araý bolsa, ol aınalańyzdaǵylarǵa da taralmaıdy.\r\n\r\nTeńge qotyr (psorıaz) – tuqym qýalaıtyn aýrý. Dárigerler muny aýtoımmýndyq aýrý dep te sanaıdy. Bul kezde ımmýn júıesi aǵzadaǵy saý tinderdi qabyndyrady, buzady nemese qate túrde shabýyldaıdy. \r\n\r\nQalypty teri jasýshalary terige tereńdep enip, bir aıdyń ishinde betine shyǵady. Psorıazdyń damý protsessi óte jyldam. Óli jasýshalar teri betinde jınalady.\r\n\r\nTómende psorıazdyń órshýine nemese ony emdeýge kedergi keltiretin faktorlar kórsetilgen:\r\n\r\n• Bakterııalyq nemese vırýstyq ınfektsııalar, sonyń ishinde streptokokk jáne joǵary tynys joldarynyń juqpaly aýrýlary\r\n• Qurǵaq aýa jáne qurǵaq teri\r\n• Teri zaqymdalýy, sonyń ishinde kesekter, kúıikter jáne jándikterdiń shaǵýy\r\n• Keıbir preparattar, sonyń ishinde antımalıarlyq preparattar, beta-blokatorlar jáne lıtıı preparattary\r\n• Kúızelis\r\n• Kúnniń shýaǵynyń jetkiliksizdigi\r\n• Ystyq kúnniń astynda uzaq bolý (kún shýaǵy)\r\n• shamadan tys ishimdik ishý\r\n\r\nPsorıaz, ımmýnıteti álsiregen adamdarda damýy múmkin. Bul kelesi faktorlarǵa baılanysty bolýy múmkin:\r\n\r\n•  JITS\r\n• Aýtoımmýndy aýrýlar (revmatoıdty artrıt sııaqty)\r\n• Rak aýrýyn emdeýge arnalǵan hımıoterapııa\r\n\r\nTeńge qotyrymen aýyratyn keıbir adamdarda artrıt (psorıazııalyq artrıt) damıdy.\r\n\r\n\r\nBelgileri\r\n\r\nPsorıaz kenetten paıda bolýy nemese baıaý damýy múmkin. Kóptegen jaǵdaılarda ol joǵalyp, qaıtadan kórinýi múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń negizgi belgileri - titirkený, qyzarý jáne teriniń qabyrshyqtanýy. Teriniń qabyrshyqtanatyn jerleri  kóbinese shyntaq, tize jáne deneniń ortasynda kezdesedi. Biraq olar barlyq jerde, sonyń ishinde bas terisinde de  bolýy múmkin.\r\n\r\nTeri mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n• Qyshyǵysh\r\n• Qurǵaq jáne kúmis tústi qabyrshyqtarmen  jabylǵan\r\n• Kúlgin-qyzyl tústi (losos tústi)\r\n• Relefti jáne isingen\r\n\r\nBasqa belgileri:\r\n\r\n• Erlerdegi jynystyq jaralar\r\n• býyndardyń aýrýy\r\n• Tyrnaqtardyń ózgerýi, onyń ishinde tyrnaqtardyń qalyńdaýy, tyrnaq túsiniń sarǵysh-qońyr túske enýi, tyrnaqtardyń shyryshtyǵy jáne tyrnaqtardy terini ústine kóterilýi\r\n• Bas terisiniń qabyrshyqtanýy  (qaıyzǵaq)\r\n\r\nPsorıazdyń bes negizgi túri bar:\r\n\r\n• Epıdermııalyq - teriniń zaqymdalǵan aımaqtarynyń qatty qyzarýy;\r\n• Tamshy tárizdi - teride kishkentaı qyzǵylt-qyzyl daqtardyń paıda bolýy.\r\n• Inversti -  Qol terisiniń qyzarýy men titirkenýi baıqalady. Bulshyqet terileri titirkenip turady.\r\n• Qabyrshyqty – Teri syrtyn aqshyl-kúmis tústi qabyrshyq japqan  qalyń, qyzyl tústi bolyp ketedi, Bul teńge qotyrdyń keń taralǵan túri.\r\n• Pýsýlezdi - teride qyzara bórtken, aınalasy  qyzarǵan, titirkendirip turatyn bórtpeler \r\n\r\nTekserý\r\n\r\nKóbinese dáriger nemese meıirbıke osy aýrýdy terige qarap qarap-aq anyqtaıdy.\r\nKeıde basqa aýrýlardy boldyrmaý úshin teri bıopsııasy júrgiziledi. Eger sizdiń býyndaryńy aýyrsa, dáriger sizge rentgen taǵaıydaýy múmkin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty - aýrýdy baqylaý jáne ınfektsııalardyń aldyn alý.\r\nQol jetimdi emdeý parametrleri mynalardy qamtıdy:\r\n\r\n• Teri losony, maılar, kremder men sýsabyndar. Bul taqyryptyq emdeý dep atalady.\r\n• Immýndyq júıeni jaqsartatyn preparattar, ıaǵnı munyń paıdasy tek terige ǵana emes, birtalaı jerge áser etedi. Bul emdeý túri júıelik dep atalady.\r\n• Fototerapııa, ıaǵnı psorıazdy emdeýge arnalǵan jaryqty qoldaný.\r\n\r\nJergilikti (topıkalyq) emdeý\r\n\r\nKóp jaǵdaıda, psorıaz terige nemese basqa tikeleı qoldanylatyn dárilermen óńdeledi.\r\n\r\nOlarǵa mynalar jatady:\r\n\r\n•	Quramynda kortızony bar jaqpalar men maılar\r\n•	Jaqpalar men maılar, quramynda tasqyshqyldy shaıyr nemese antıdene\r\n•	Qabyrshyqtanýdy basatyn krem \r\n•	Qaıyzǵaqqa qarsy sýsabyn\r\n•	Yldaldandyrǵyz zattar;\r\n•	Quramynda D nemese A dárýmenderi bar dárilik preparattar\r\n\r\nJÚIELIK (KEShENDI) EMDEÝ\r\n\r\nAýyr psorıaz úshin dáriger ımmýndyq júıeni kúsheıtetin dári-dármekterdi usynady. Bul preparattar, metotreksat nemese tsıklosporındi qamtıdy. Sondaı-aq, atsıtretın sııaqty retınoıdter taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýdiń osy ádisteriniń eshqaısysy jumys istemese, bıoloterapııa dep atalatyn jańa preparattar qoldanylady. \r\n\r\nPsorıazdy emdeý úshin maquldanǵan bıologııalyq ónimder:\r\n\r\n• Adalimumab (Humira)\r\n• Etanercept (Enbrel)\r\n• Infliximab (Remicade)\r\n• Stelara\r\n\r\nFOTOTERAPIIa\r\n\r\nKeıbir adamdar fototerapııany tańdaýly emdeý ádisi retinde tańdaı alady.\r\n\r\n• Fototerapııa - sizdiń terińiz ýltra kúlgin jaryqpen muqııat jaryqtandyrylǵan emdeý ádisi.\r\n• Fototerapııany derbes nemese dári-dármekterdi qabyldaǵannan keıin, terińizdi jaryqqa sezimtal ete otyryp júrgizýge bolady.\r\n• Psorıaza úshin fototerapııa úshin A (ÝK) jáne V (ÝK) sáýlelerin qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nBASQA DA EMDEÝ ÁDISTERI\r\n\r\nEger sizde ınfektsııa bolsa, dáriger antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nÚIDE KÚTIM JASAÝ\r\n\r\nÚıde tómendegi keńesterdi oryndaý kerek:\r\n\r\n• Teńge qotyr kezinde kúndelikti vanna nemese dýsh qabyldaý, aıyǵý úshin jaqsy kómektesedi. Terini tym qatty súrtpeńiz, bul titirkenýdi týdyrýy jáne aýrýdyń shabýylyna sebep bolýy múmkin.\r\n• Suly jýatyn vannalar tynyshtandyratyn áserge ıe jáne teriniń qabyrshyqtan qutylýyna kómektesedi. Siz suly vannalaryn qabyldaý úshin arnaıy ónimderdi paıdalana alasyz. Nemese siz vannadaǵy jyly sýǵa 1 staqan suly úlpegin qossańyz bolady.\r\n• Terini taza jáne dymqyl ustaý, naqty psorıaz trıggerlerin joıý, aýrýdyń sanyn azaıtýǵa kómektesedi\r\n• Kún sáýlesi sizdiń belgilerińizdi jeńildetýi múmkin. Saq bolyńyz. Ystyqqa qatty urynbańyz.\r\n• Ár túrli relaksatsııa jáne stress basqarý ádisteri de paıdaly bolýy múmkin. Degenmen, psorıaz ben stresstiń artýy jetkiliksiz zerttelgen.\r\n• Alkogoldi azaıtý aýrýlardy emdeýdiń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\nPsorıaz – ylǵı baqylaýdy talap etetin, ómir boıy jalǵasatyn aýrý. Ol emdegennen keıin uzaq ýaqyt boıy kórinbeı ketýi múmkin, sodan keıin qaıta boı kórsetedi. Tıisti emdeý júrgizgen kezde bul jalpy densaýlyq jaǵdaıyńyzǵa áser etpeıdi. Teńge qotyry bar keıbir adamdarda artrıttiń damýy da múmkin.\r\n\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n\r\nEger sizde psorıaz sımptomdary bolsa nemese emdelgenińizge qaramastan teri titirkenýi basylmasa, dárigerge habarlasyńyz.\r\n\r\nEger sizde psorıazdyń týyndaýymen qatar, býyndaryńyz aýyryp, dene qyzýyńyz kóterilse dárigerińizge habarlasyńyz.\r\n\r\nEger artrıt sımptomdary týraly alańdasańyz, dermatologpen nemese revmatologpen keńesińiz.\r\n\r\nEger zaqymdaný belgileri búkil denenińizge jaıylyp bara jatsa, dereý arada shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nPsorıazdy boldyrmaýdyń eshqandaı joly joq. Terini taza jáne dymqyl ustaý, teńge qotyrdyń naqty  trıggerlerin joıý aýrýdyń paıda bolý sanyn azaıtýǵa kómektesýi múmkin.\r\nPsorıazben aýyratyn adamdarǵa dárigerler, kún saıyn vanna nemese dýsh qabyldaýdy usynady. Sonymen qatar, terini qatty tyrnamaýǵa tyrysyńyz, sebebi bul teriniń titirkenýin týdyrýy jáne aýrýdyń paıda bolýyna soqtyrýy múmkin.\r\n\r\n\r\nSınonımderi\r\n\r\nQabyrshyqty teńge qotyr\r\n\r\nDerekkóz:  http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000434.htm\r\n\r\n\r\nJalpy teri problemalary (erlerde /  áıelderderde)\r\nShash pen bas terisiniń problemalary (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n\r\nTegter:\r\n\r\nteri zaqymdanýy\r\nqabattanýy\r\nqyshý\r\ngenetıkalyq tán\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(894,'article','1469','Asqazannyń  qaterli isigi','qz','2018-11-26 10:10:10','2018-11-26 10:03:00','Asqazan as qorytý júıesiniń bóligi. Ol qabyrǵa aralyǵy, ishtiń joǵarǵy bóligine ornalasqan tolyq bir múshe bolyp tabylady.\r\n\r\nAsqazannyń qabyrǵasy  5 qabattan turady:\r\n\r\n•	Ishki qabat (shyryshty): Bul qabatta as qorytatyn sóldi óndiretin  as qorytý bezderi ornalasqan. Asqazannyń kóptegen qaterli isiginiń túrleri osy qabattan bastalady.\r\n•	Shyryshasty qabaty: onyń negiz qyzmeti asqazannyń shyryshty qabatyna anatomııalyq demeý berý bolyp tabylady.\r\n•	Bulshyqettik qabat: bul asqazan bulshyq etteri, olar tarylady, ishilgen tamaqty qorytý úshin  asqazannyń tolqı jıyrylýyn týdyrady. \r\n•	Sirliasty  qabaty:  Syrtqy qabatqa anatomııalyq demeý beretin  negizgi fýnktsııany atqarady.\r\n•	Syrtqy (sirli) qabyq: Syrtqy qabyq asqazandy jaýyp turady jáne onyń  qursaq qýysynda fıksatsııalyq ornalasýyna jaǵdaı jasaıdy.\r\n\r\nTamaq (as) óńesh arqyly ótip, asqazanda shaıqalady. Asqazan suıyqtyq konsıstentsııasyn shyǵarǵanda tamaq dymqyldanady jáne ýatylady.  Sodan keıin asqazanda jınalǵandar ary qaraı qorytylý protsessin jalǵastyrý úshin ash ishekke túsedi.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1469',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Asqazannyń','y','   Asqazannyń  qaterli isigi Asqazan as qorytý júıesiniń bóligi. Ol qabyrǵa aralyǵy, ishtiń joǵarǵy bóligine ornalasqan tolyq bir múshe bolyp tabylady.\r\n\r\nAsqazannyń qabyrǵasy  5 qabattan turady:\r\n\r\n•	Ishki qabat (shyryshty): Bul qabatta as qorytatyn sóldi óndiretin  as qorytý bezderi ornalasqan. Asqazannyń kóptegen qaterli isiginiń túrleri osy qabattan bastalady.\r\n•	Shyryshasty qabaty: onyń negiz qyzmeti asqazannyń shyryshty qabatyna anatomııalyq demeý berý bolyp tabylady.\r\n•	Bulshyqettik qabat: bul asqazan bulshyq etteri, olar tarylady, ishilgen tamaqty qorytý úshin  asqazannyń tolqı jıyrylýyn týdyrady. \r\n•	Sirliasty  qabaty:  Syrtqy qabatqa anatomııalyq demeý beretin  negizgi fýnktsııany atqarady.\r\n•	Syrtqy (sirli) qabyq: Syrtqy qabyq asqazandy jaýyp turady jáne onyń  qursaq qýysynda fıksatsııalyq ornalasýyna jaǵdaı jasaıdy.\r\n\r\nTamaq (as) óńesh arqyly ótip, asqazanda shaıqalady. Asqazan suıyqtyq konsıstentsııasyn shyǵarǵanda tamaq dymqyldanady jáne ýatylady.  Sodan keıin asqazanda jınalǵandar ary qaraı qorytylý protsessin jalǵastyrý úshin ash ishekke túsedi. Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge asqazannyń qaterli isigi jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about stomach cancer).\r\n\r\nASQAZAN\r\n\r\nAsqazan as qorytý júıesiniń bóligi. Ol qabyrǵa aralyǵy, ishtiń joǵarǵy bóligine ornalasqan tolyq bir múshe bolyp tabylady.\r\n\r\n\r\n \r\nAsqazannyń qabyrǵasy  5 qabattan turady:\r\n\r\n•	Ishki qabat (shyryshty): Bul qabatta as qorytatyn sóldi óndiretin  as qorytý bezderi ornalasqan. Asqazannyń kóptegen qaterli isiginiń túrleri osy qabattan bastalady.\r\n•	Shyryshasty qabaty: onyń negiz qyzmeti asqazannyń shyryshty qabatyna anatomııalyq demeý berý bolyp tabylady.\r\n•	Bulshyqettik qabat: bul asqazan bulshyq etteri, olar tarylady, ishilgen tamaqty qorytý úshin  asqazannyń tolqı jıyrylýyn týdyrady. \r\n•	Sirliasty  qabaty:  Syrtqy qabatqa anatomııalyq demeý beretin  negizgi fýnktsııany atqarady.\r\n•	Syrtqy (sirli) qabyq: Syrtqy qabyq asqazandy jaýyp turady jáne onyń  qursaq qýysynda fıksatsııalyq ornalasýyna jaǵdaı jasaıdy.\r\n\r\nTamaq (as) óńesh arqyly ótip, asqazanda shaıqalady. Asqazan suıyqtyq konsıstentsııasyn shyǵarǵanda tamaq dymqyldanady jáne ýatylady.  Sodan keıin asqazanda jınalǵandar ary qaraı qorytylý protsessin jalǵastyrý úshin ash ishekke túsedi.\r\n\r\nQaterli isik degen ne?\r\n\r\nQaterli isik tinder túzetin, qurama elementter jasýshalarynan bastaý alady. Tinder múshelerdi túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaterli isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaýipti isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nAsqazannyń qaterli isigi ózine jaqyn músheler men lımfa túıinderdi zaqymdaıdy:\r\n\r\n•	Asqazannyń qaterli isigi qursaq qabyrǵalary arqyly uıqy bezi, óńesh, ishek sekildi  múshelerge ótip sol jerde jetiledi.\r\n•	Qaterli isik jasýshalary asqazannan qan arqyly baýyrǵa, ókpege jáne basqa múshelerge taralady.\r\n•	Qaterli isik jasýshalary lımfa arqyly aǵzanyń basqa bólikterinde ornalasqan lımfa túıinderge taralady.\r\n\r\nASQAZAN QATERLI ISIGINIŃ QAÝIP FAKTORLARY\r\n\r\nAsqazan qaterli isiginiń naqty sebebi belgisiz. Qaterli isiktiń keıbir adamdarda damyp, al keıbir adamdarda damymaýy ne úshin ekeni de túsiniksiz.\r\n\r\nǴylymı zertteýlerdiń nátıjesinde asqazan qyltamaǵyn damytatyn belgili bir qaýip faktorlaryn anyqtaýǵa múmkindik týdy. \r\n\r\nOlar:\r\n\r\n•	Jas mólsheri: asqazan qaterli isigi kóbinese 72 jastan asqanda týyndaıdy eken.\r\n•	Jynysqa qatysty: asqazan qaterli isigine áıelderden qaraǵanda, er adamdar jıi tap bolady eken.\r\n•	Tamaqtanýǵa qatysty: ǵalymdardyń zertteýlerinshe asqazan qaterli isigin qaqtalǵan taǵamdar, tuzdy jáne buqtyrylǵan azyq-túlikter damytady eken. Al, jemis-jıdekter men kókónister kerisinshe asqazannyń qaterli isigin boldyrmaýǵa atsalysady eken.\r\n•	Helicobacter pylori H. Pylori ınfektsııasy – bul túrli bakterııalar asqazanǵa qonady da, túsken jerin qabyndyrady, jara qylady. Atalmysh bakterııa asqazan qaterli isigin de týdyrady. Biraq bul asqazannyń qaterli isigi esh jerde juqpaly dep tirkelgen joq. Sondyqtan, bul aýrý juqpaly dep sanalmaıdy, adamnan adamǵa juqpaıdy.\r\n•	Shylym shegý: Shylym shegetin adamdar, shylym shekpeıtin adamdarǵa qaraǵanda asqazannyń qaýipti isigine kóp urynatyndardyń qatarynda eken. \r\n•	Keıbir aýrýǵa beıim jaıttar: asqazannyń qabyný reaktsııasyn týdyratyn  protsessster, asqazannyń qaterli isigin de týndatýy múmkin. Olar:\r\n-	Asqazanǵa hırýgııalyq operatsııa jasaý;\r\n-	Sozylmaly gastrıt (asqazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy)\r\n-	Pernıtsıozdyq anemııa (asqazandy zaqymdaıtyn qan aýrýy)\r\n•	Otbasyna qatysty: Keı adamdarda asqazan qaterli isiginiń sırek kezdesetin formasy damıdy, ol otbasyna qatysty bolyp keledi.\r\n\r\nAsqazan qaterli isiginiń qaýpi faktorlary bar kóptegen adamdarda qaterli isik damymaıdy. Mysaly,  keıbir adamdarda H. pylori  bakterııasy bolady, biraq olarda eshqashan asqazannyń qaterli isigi damymaıdy. Al taǵy bir jaǵdaılar bar, keıbir asqazannyń qaterli isigine ushyraǵan adamdar qandaıda bir qaýipti faktorlarǵa esh qatysy joq bolyp shyǵady. Eger sizde qaýipti faktorlar bolsa, medıtsınalyq tekserske merzimimen baryp turyńyz. \r\n\r\nASQAZAN  QATERLI ISIGINIŃ SIMPTOMDARY\r\n\r\nAsqazan qaterli isiginiń bastapqy satysynda eshqandaı sımptomy bilinbeıdi. Qaterli isik úlkeıe bataǵanda, tómendegideı sımptomdar kórinis berýi múmkin:\r\n\r\n•	Asqazan jaqta yńǵaısyzdyq sezimi bolady;\r\n•	Azdaǵan tamaq ishilse de toıyp turǵandaı sezim bolady;\r\n•	Júrek aınyp, qusýy múmkin;\r\n•	Salmaq túsedi.\r\n\r\nBul aıtylǵan sımptomdardyń bári birdeı asqazan qaterli isigimen baılanysty emes. Mysaly, asqazannyń oıyq jaraly aýrýy da osy kórsetilgen sımptomdardy bildirýi múmkin. Biraq, osyndaı sımptomdar boıyńyzda paıda bola qalsa, elemeı júre bermeı dárigerge habarlasý kerek. Dáriger  aýrýdy erte anyqtap, onyń emin bastap ketýi múmkin.\r\n\r\nASQAZAN QATERLI ISIGINIŃ DIAGNOSTIKASY\r\n\r\nEger asqazannyń qaterli isigine qatysty sımptomdar týyndasa, bul sımptomdar shynymen de asqazan qaterli isiginen, álde basqa sebepterden be, tez arada anyqtaý úshin dárigerge habarlasý kerek. Osy maqsatta gastroenterologqa da  (asqazan-ishek aýrýlaryn emdeıtin jáne dıagnostıkalaýmen aınalysatyn maman) habarlasýǵa  bolady.  \r\n\r\nMamannyń mindeti aýrýdyń burynǵy aǵymyn muqııat túsiný bolyp tabylady.  Ol aýrýdyń otbasyna qatystylyǵyn da anyqtaıdy. Dáriger arnaıy dıagnostıkalyq test taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nMaman, budan basqa, tekserýdiń tómendegideı túrlerin ótkizýge keńes beredi:\r\nJalpy tekserý: Dáriger asqazandy qaraıdy, onda suıyqtyqtyń jınalýyn, sonyń saldarynan isik nemese basqa da ózgeristerdiń bar-joqtyǵyn tekseredi. Dáriger ondaı-aq, lımpfa túıinderdi sıpalap kóredi, olardyń potologııalyq úlkeıýin anyqtaıdy. Odan basqa, sary aýrýdy anyqtaý úshin teri men kózdiń túsi baǵalanady.\r\n\r\n•	Asqazan-ishek joldarynyń joǵarǵy bóligin rentgennen ótkizedi. Dáriger óńesh pen asqazanǵa rentgenologııalyq zertteý taǵaıyndaıdy. Zertteýdi ótkizý úshin naýqas, asqazannyń rentgendik kontýrlaryn kórý úshin barııden quralǵan ertindini jutýy kerek.\r\n•	Endoskopııa. Asqazan aýrýyn dıagnostıkalaý úshin gastroskopııa qoldanylady. Ol kezde asqazanǵa ushynda jaryǵy bar jińishke  tútikshe (endoskop) engiziledi. Gastroskop asqazannyń ishki joǵarǵy jaǵyn barlap shyǵýǵa múmkindik beredi.\r\n•	Bıopsııa. Endoskop arqyly mıkroskopııalyq zertteý júrgizý úshin tinniń bóligin alýǵa bolady, ol arqyly qaterli isiktiń jasýshasyn, sonymen qatar olardyń  taralý satysyn anyqtaýǵa múmkindik týady. Bul asqazan qaterli isigine naqty dıagnoz qoıýǵa kómektesetin birden-bir jol.  \r\n\r\nASQAZAN QATERLI ISIGINIŃ DAMÝ SATYLARY\r\n\r\nEmdeýdi durys josparlaý úshin, eń aldymen qaterli isiktiń damý satysynyń protsessin anyqtaý kerek.\r\n\r\nQaterli\n isiktiń damý satysy boıynsha, isiktiń qaı satysynda isik aınalasyndaǵy tinderde kórinis bergenine, isiktiń taralý satysy boınsha, qaı múshege qaterli isiktiń taralǵandyǵyna baılanysty bolady. Asqazannyń  qaterli isigi lımfa túıinderde, baýyrda, uıqy bezinde jáne basqa múshelerge taralýy múmkin.\r\n\r\nDáriger qaterli isiktiń damý satysyn anyqtaý úshin, tómendegideı testterdi taǵaıyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Qandy zertteý:  Mundaı zertteýdiń kómegimen  naýqastyń anemııasyn anyqtaýǵa bolady. Budan basqa, qan zertteýi baýyrdyń qyzmetin anyqtaýǵa kómek beredi.\r\n•	Keýde jasýshasyn rentgennen ótkizý. Rnetgenologııalyq zertteý ókpe keskindemesin, naqtyraq aıtsaq, ókpedegi qaterli isiktiń metastazdanýyn anyqtaýǵa múmkindik týǵyzady. \r\n•	Kompıýterli tomografııa:  Bul zertteý kompıýterge jalǵanǵan rentgen qurylǵysynyń kómegimen júrgiziledi.  Mundaı qadam arqyly keskinder serııasyn alýǵa bolady, onyń kómegimen kórinýge tıisti aǵzanyń detaldi kartınalaryn kórýge bolady jáne azǵantaı ózgeristi anyqtaýǵa da bolady. Keıde, baýyr isigin, uıqy bezi isigin jáne basqa múshelerdegi isikterdi anyqtaý úshin, arnaıy rentgenologııa boıaǵyshty qoldanýǵa asyǵady.\r\n•	Endoskopııalyq ýltradybysty zertteý: Aýrýlardyń aýyzy arqyly basynda jaryǵy bar jińishke tútikshe (endoskop) engiziledi, ol shaǵyn endoskop bolyp tabylady.  Sońǵysynyń kómegimen ishki aǵzaǵa shaǵylysýy úshin   ýltradybysty sıgnal jiberiledi, ol qurylymdyq erekshelikti anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n•	Laparoskopııa: Bul atalmysh em-sharany júrgizý úshin hırýrg qursaq qabyrǵasyn azdap tiledi, jáne ol jerden ushynda jaryǵy bar (laparoskop) jińishke tútiksheni engizedi. Mıkroskoptyń kómegimen hırýrg  belgili bir monıpýlıatsııany óndirýi múmkin, dálirek aıtsaq, lımfatıkalyq tinderdiń zaqymdanǵanyn joıady nemese bıopsııa úshin tin bólikterin irikteıdi.\r\n\r\nKeıde asqazannyń qaterli isiginiń damý satysyn hırýrg isikti jáne jaqyn lımfa túıinderdi joıý úshin  operatsııa júrgizbeıinshe anyqtaý qıynǵa soǵady. \r\nAsqazannyń qaterli isiginiń damýynyń birneshe satysy bar:\r\n•	0 satysy: Qaterli isik asqazannyń ishki qabatynyń qabyrǵasyna taralady.  Bul satysy  carcinoma in situ dep atalady.\r\n•	I satysy: Bul satysynda tómendegideı birnesheýi baqylanýy múmkin:\r\n-	Isik asqazannyń tek shyryshústi qabatynda damýy múmkin.\r\n-	6 lımfa túıinderge deıin qaterli isik jasýshalaryn quraıdy.\r\n-	Nemese obyrlyq protsess bulshyqettik nemese shyryshasty qabatta taralady. Bul kezde rak jasýshalary lımfatıkalyq túıinder men basqa aǵzlarda tabylmaıdy.\r\n•	II satysy: Bul satysynda tómendegideı birnesheýi baqylanýy múmkin:\r\n-	Rak isikteri tek shyryshasty qabatta taralady, jáne rak jasýshalary 7-15 lımfatıkalyq túıinde kórinis beredi.\r\n-	Nemese rak isigi syrtqy qabatqa deıin damıdy, biraq jasýshalar lımfa túıinderde jáne basqa múshelerde boı kórsetpeıdi.\r\n•	III satysy: bul satysynda da birneshe jaıttar baqylanady:\r\n-	Isik asqazannyń bulshyqettik jáne syrtqy sýbserozdy qabyǵynda taralady, al rak jasýshalary 7-15 lımfotúıinderde tabylady.\r\n-	Nemese rak isigi asqazannyń syrtqy qabatyna taralady, al rak jasýshalary 1-15 lımfotúıinderde kórinis beredi.\r\n-	Nemese rak isigi jaqyn múshelerge – baýyr, kókbaýyrlarǵa taralady, biraq, rak jasýshalary lımfa túıinderde nemese basqa múshelerde bolmaıdy.\r\n 	   IV satysy: Bul satysynda tómenegideı birneshe jaıttar baqylanýy múmkin.\r\n•	Rak jasýshalary  lımfa túıinderdiń 15-inen artyǵyraq taralady.\r\n•	Nemese rak isigi jaqyn múshelerge taralady, jáne rak jasýshalary ádettegilerden azyraq, bir lımfa túıinde  boı kórsetedi.\r\n•	Nemese rak jasýshalary  qashyqtaǵy múshelerge taralady.\r\n\r\nQaıtalanbaly qaterli isik: bul jaǵdaı qaterli isik protsessiniń belgili bir kezeńnen keıin qaıta mazalap turýymen sıpattalady. Ondaı isikti anyqtaý múmkin bolmaıdy.  Odan ári qaraı, qaıtalanbaly isik tek asqazanda emes, basqa aǵzada da kórinis berip qalýy múmkin.\r\n\r\nASQAZAN QATERLI ISIGINIŃ EMDELÝI\r\n\r\nAsqazan qaterli isigi bar dep dıagnoz qoıylǵan kóptegen naýqastar, emdelý sharasyna belsendi aralasqysy keledi, qajetti emdeý ádisterin oryndaýǵa tolyqtaı bekinedi.  Biraq, qoıylǵan dıagnozdyń áserinen eseńgirep, kúızelip, aýrýdy adekvatty uǵynýdy qıyndatady, jáne aýrýlar ózderine qajetti, dárigrge qoıatyn kóptegen suraqtardy umytyp qalady.  Belgilengen sebeppen dárigerge kelesi joly keler kezde, naýqas ózine kómekshi bolýy úshin  qasyna týysyn nemese dosyn ertip alǵany jón.\r\n\r\nDáriger aýrýdy arnaıy mamanǵa joldaýy múmkin, mysaly, gastroznterologqa (as qorytý júıesi aýrýlaryn emdeıtin maman) nemese onkologqa (rak aýrýyn emdeıtin maman).\r\n\r\nEmdeý ádisteri\r\n\r\nEmdeý ádisin tańdaý isiktiń negizi men ornalasqan jerine, aýrýdyń satysyna jáne naýqastyń jalpy densaýlyq jaǵdaıyna baılanysty júzege asyrylady. Asqazan qaterli isigin emdeý úshin hırýrgııalyq aralasýlar, hımıoterapııa nemese radıatsıondy terapııa qajet bolýy múmkin. Keıbir aýrý jandarǵa emniń birneshe túri birden qoldanylýy múmkin. \r\nQaterli isikti emdeý úshin jergilikti emdeý túrleri qabyldanady, ony júıeli terapııa dep ataıdy.\r\n\r\n•	Jergilikti terapııa: Hırýrgııalyq aralasýlar men radıatsııaly terapııa jergilikti emdeý túrimen baılanysty.  Olar asqazanǵa nemese oǵan jaqyn ornalasqan rak isigin buzýǵa nemese ony joıýǵa baǵyttalady. Tipti, rak isigi basqa múshelerge taralsa da, zaqymdanǵan aǵzadaǵy isiný prtsessin baqylaý úshin jergilikti terapııa qoldanylýy múmkin.\r\n•	Júıeli terapııa: Hımıoterapııa túrli júıeli terapııamen baılanysty. Ol úshin qan tamyrlyq arnaǵa rak isigin buzýǵa qabiletti jáne onyń basqa aǵzaǵa taralyp  ketpeýin qadaǵalaıtyn arnaıy dári engiziledi.\r\n\r\nQanshama qaterli isikti emdeý joldary qoldaný barysynda saý jasýshalardy jáne tinderdi zaqymdady, mine ol janama áserdiń saldary joq emes degen sóz. Janama áserlerdiń beıimdiligi, sıpaty ár adamda ár túrli bolady. Ol jaǵdaı kóbinese bir emdeý kýrsyn basqasymen aýystyrǵanda týyndaıdy.\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý asqazan qaterli isigin emdeý túrleriniń eń keń taralǵan túri. Hırýrgııalyq aralasý rak satysynyń taralý protsesine baılanysty júrgiziledi.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeýdiń 2 negizgi túri bar:\r\n\r\n•	Ishinara (sýbtotaldi) gastroektomııa: Hırýrg rak isigi bar asqazannyń  bóligin kesip alyp tastaıdy. Joıylatyn bólikter óńesh pen ash ishek bolýy múmkin. Olarǵa jaqyn lımfa túıinderi jáne basqa da tinder joıylady.\r\n•	Tolyq (totaldi) gastroektomııa: Hırýrg asqazandy jaqyn lımfa túıinderimen birge, óńesh pen ash ishektiń bólikterimen birge, sondaı-aq, basqa da zaqymdanǵan tinderimen birge alyp tastaıdy. Bul kezde kókbaýyr da alynýy múmkin. Hırýrgııalyq protsess aıaqtalǵannan keıin hırýrg óńesh pen ash ishekti jalǵaıdy jáne «jańa asqazan» dep atalatyn ash ishektiń tinderin qaıta qurady. \r\n \r\nOperatsııadan keıin asqazanda tamaq qabyldaǵan kezde qıyndyqtar týyndaıtyny sózsiz.  Adam jetkilikti mólsherde qorektene alý úshin hırýrg operatsııa kezinde  ash ishekke arnaıy zond ornatady.   Bul arqyly  qunarly as qospalaryn  qabyldaýǵa múmkindik bolady. \r\nKóptegen naýqastar asqazanǵa jasalǵan hırýrgııalyq operatsııadan keıin biraz ýaqyt aralyǵynda álsizdikti sezinedi. Sonymen qatar, operatsııa saldarynan  dıareıa nemese ish qatý sııaqty úlken dáretke barýda máseleler týyndaýy múmkin. Mundaı sımptomdardy dıeta jáne  arnaıy dári-dármekter arqyly  baqylaýda ustaýǵa bolady.\r\n\r\nHımıoterapııa \r\n\r\nHımıoterapııa – bul qaterli isiktiń kletkalaryn  joıatyn,  arnaıy dárilerdi qolaný arqyly  júrgiziletin em shara túri bolyp tabylady. Mundaı dáriler qan aınalym aǵymyna túsip búkil aǵzadaǵy qaterli isik kletkalaryn joıyp turady.\r\n\r\nKóbinese hımıoterapııany hırýrgııalyq operatsııadan keıingi jaǵdaıda taǵaıyndaıdy. Sonymen qatar hımıoterapııamen qosa radıoterapııany  taǵaıyndaýy múmkin.\r\nÁdette, asqazan qaterli isigin emdeıtin dárilerdi tamyr arqyly engizedi. Alaıda, keıbir dárilerdi ishý arqyly qabyldaýǵa  bolady. Hımıoterapııa qabyldaý úshin, aýrýhana  jaǵdaıynda  jatyp emdeledi. Degenmen  shet elderde kúndizgi hımıoterapııa seansynan keıin naýqasty úıde qaraý tájirıbesi júrgizilýde. \r\n\r\nHımıoterapııanyń  janama áseri, dáriniń túrine jáne ony qabyldaý mólsherine baılanysty bolady. \r\n\r\nQaterli isikke qarsy dáriler tez taralatyn aǵza kletkalaryna  áseri bar. Aıryqsha aıtqanda:\r\n\r\nQan jasýshalary:  bul jasýshalar ınfektsııalarmen kúresedi, qannyń uııýyna kómektesedi, jáne ottegini túrli múshelermen tinderge jetkizedi. Qan kletkalaryna áseri bar  dárilerdi qoldanǵan kezde, ınfektsııa, deneniń kógerýi nemese qan ketý, sondaı- aq, álsizdik pen sharshaý sııaqty janama áserleri  paıda bolýy múmkin. \r\nShash túbindegi jasýshalar: hımıoterapııa saldarynan  shash túsýi múmkin. Em shara aıaqtalǵannan keıin, shashtyń ósýi qaıta qalyptasady, alaıda jańa shyqqan shashtyń  sıpaty men túsi basqa bolýy múmkin.\r\nAsqazan- ishek joldarynyń jasýshalary:  hımıoterapııa tábettiń buzylýyna , júrek aıný, qusý, dıareıa, aýyz qýysynda  jáne erin aınalasynda  oıyq jaralardyń paıda bolýyna ákep soǵady.\r\n\r\nAsqazan qaterli isigin emdeýge arnalǵan dárilerdiń áserinen teri titirkenip, qyshýy múmkin.\r\nKóptegen janama áserlerdi  baqylaýda ustaý úshin arnaıy dáriler qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııa\r\n\r\nRadıatsılyq terapııa (radıoterapııa) – bul  joǵary energetıkalyq sáýleler arqyly qaterli isiktiń kletkalaryn joıatyn jergilikti qoldanatyn em túri.\r\n\r\nRadıoterapııa tek sáýle túsken jerdegi qaterli isik kletkalaryn joıady. Radıoterapııany júrgizý úshin patsıent aptasyna 5 kún birneshe apta boıy  emdeý mekemesinde bolýy tıis. \r\nRadıoterapııanyń janama áseri qoldanǵan mólsheri men sáýlelendirgen dene bóligene baılanysty bolady.  radıoaktıvti sáýleler ish aınalasyna  jasalatyn bolsa, júrek aıný, qusý, dıareıa sııaqty janama áserleri týyndaýy múmkin. sonymen qatar, radıoterapııadan keıin teri qyzaryp, qurǵaıdy jáne serpimdiligi azaıady.\r\n\r\nÁdette, radıoterapııadan keıin aýrý adamdar  ózderin jadaý sezinedi, ásirese emdelýdiń sońǵy aptalarynda. Olar úshin birinshiden tynyǵý kerek, biraq, aýrýlarǵa belsendi qımyldaǵan áldeqaıda tıimdirek bolmaq.\n \r\n\r\nNegizi radıoterapııanyń janama áserleri shynymen jaǵymsyz, alaıda, amalyn taýyp áıteýin bir jolymen ony baqylaýda ustaý kerek.\r\n\r\nQOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA\r\n\r\nKeıbir qaterli isikke shaldyqqandar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń ádisterin ońtaıly dep sanaıdy:\r\n\r\nQosymsha ádister hmıoterapııa jáne radıoterapııa sııaqty mı isigin emdeýge arnalǵan standartty  emdeý túrlerimen qatar qoldanylady. Alternatıvti ádis – standartty emdeý ádisteriniń ornyna qoldanylady. \r\n\r\nAkýpýnktýra (ıneterapııasy), emdik massaj, shóp ónimderi, dárýmender nemese arnaıy dıeta, sonymen qatar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne túrli rýhanı emder qosymsha nemese alretnatıvti medıtsınaǵa jatady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq aýrýlar qossymsha nemese alternatıvti terapııanyń arqasynda ózderin edáýir jaqsy ssezinip qalatyndyǵyn aıtyp júr. Jáne bir aıta keterligi, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına hımıoterapııa men radıoterapııanyń keıbir mehanızmderiniń áserin ózgertedi. Bul ózgerister aýrýǵa aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin. Budan basqa, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına, tipti jeke qoldanylsa da ózdiginen zııanyn tıgizip qoıýy da ǵajap emes. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleri qymbat turatyn bolyp keledi.\r\n\r\nAýrýlardyń kútimine qoldaý kórsetý\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsııalyq jáne praktıkalyq problemalaryn sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, keıbireýleri emdelý úshin ózine paıdaly keńes alyp qaıtyp jatady.  \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Ondaı aýrý adamdarǵa  barynsha  sabyr saqtap júrgen durys, olarǵa emdeletini jaıynda, emhanada alańsyz bolýy kerektigi jaıynda, medıtsınalyq kómekti barynsha durys qoldaný kerektigi jaıynda áńgimelesip turǵan júrgen jón. Onkologııalyq aýrýlardyń kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\nDurys tamaqtaný men fızıkalyq belsendilik\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardiń ózin ózi kútingeni asa mańyzdy bolyp tabylady. Ol úshin jaqsy tamaqtanyp, jetkilikti túrde belsendi qozǵalys jasaý kerek. Onkologııalyq aýrýlar salmaǵyn turaqty utap turý úshin nárýyzyǵa baı taǵamdarmen qorektenýi kerek. Ásirese aǵýyzy mol taǵamdardy paıdalanǵany abzal. Jaqsy tamaqtaný arqyly ózin-ózi jaqsy sezinedi jáne kóp energııa  jınaıdy.\r\n\r\nAsqazanǵa jasalǵan hırýrgııalyq operatsııadan keıin naýqastardyń kóbisiniń salmaǵy kúrt túsedi. Basqa da keń taralǵan asqazannyń  asqynǵan operatıvti aralasýy depıng sındrom dep atalady. Ol ishekke tamaq óte tez túsip, sonyń saldarynan júrek aıný, ish kebý, dıareıa jáne bas aınalý jaǵdaılary oryn alǵanda baqylanady. Bul sındrom kezinde tamaqty azdan ishý kerek. Sondaı-aq buǵan shaldyqqan aýrýlar táttini aıtaryqtaı shekteýi kerek, sonymen qatar jemis-jıdek shyryndary men tátti sýsyndardy paıdalanbaǵany abzal. \r\nSondaı-aq aýrýlar asqazanǵa operatsııa jasatqannan keıin, V12 jáne kaltsıı sekildi dárýmen túrindegi túrli taǵamdyq qospalardy paıdalansa da bolady.\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlar kóbinese emdelgen kezde nemese emdelgennen keıin tábeti nasharlap ketedi. Olar ózin delsal sezinedi nemese sharshańqy júredi, ne bolmasa, dám sezýi ózgerip ketedi. Budan basqa, emdeýdiń janama áserleri (tábetiniń nasharlaýy, júregi aınýy, qusýy nemese aýzynyń qyshýy sııaqty) salmaqty máselelerdi týyndatýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa da medıtsınalyq qyzmetkerler tamaqtanýǵa baılanysty másselelerdi sheshýge kómektesýi múmkin.  Kóptegen adamdar salaýatty ómir saltyn saqtaý arqyly ózin kádimgideı jaqsy sezinip júredi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý, jáne osyndaı sporttardyń biraz túrleri  kúshtiń saqtalýyna jáne energııany turaqty ustaýǵa jáne ómirlik tonýsty kóterýge yqpal etedi.  Jattyǵýlar emdelý protsesinde júrek aıný, aýrý sekildi jaǵdaılardy jeńildetedi. Olar sondaı-aq, kúızelisten aıyǵýǵa da kómek beredi. Dese de, fızıkalyq júkteme jaıynda dárigermen keńesip alýdyń mańyzy zor bolmaq. Eger fızıkalyq júktemeden aýrý nemese basqa da máseleler týyndap jatsa, ol jaıynda mindetti túrde dárigerge habarlaý kerek, dáriger atalmysh jattyǵýlardyń basqasha túrlerine baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\nAldaǵy kútim\r\n\r\nEmdelip bolǵan naýqasty baqylaýda ustaý óte mańyzdy bolyp tabylady. Tipti rak isigin joıǵannan keıin de isiný protsessi qaıta bastalyp ketýi múmkin. Sondaı-aq, rak jasýshalarynyń qaıta kórinis berýi de ǵajap emes. Dáriger isiný protsessiniń qaıta bastalýyna jol bermes úshin aýrýdyń jaǵdaıyn qatań baqylaýda alyp otyrý kerek.  Merzimimen tekerý júrgizilip tursa ondaı qaýipti ózgeristerdi anyqtaýǵa bolady. Sol úshin saýyqqan jan, merzimimen zerthanalyq tekserýlerden ótip, rentgenologııalyq zertteýlerge qatysyp, kompıýterlik tomografııa  jáne endoskopııalyq zertteýlerge yryq berip, basqa da emdeý-tekserý sharalaryna belsendi atsalysyp júrgeni durys.    \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(895,'article','1521','Teri asty gematomasy (kógerýler, qandy uıymalar)','qz','2018-11-28 11:03:23','2018-11-28 10:58:00','Gematoma – teriniń belgili bir jerleriniń túsiniń ózgerýimen kórinis beredi. Usaq qan tamyrlar  búlinip,  jáne tamyr ishindegi qan teri astynda ornalasqan jumsaq tinderge ótip ketkende, sodan gematomalar  paıda bolady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1521',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Teri','y','   Teri asty gematomasy (kógerýler, qandy uıymalar) Gematoma – teriniń belgili bir jerleriniń túsiniń ózgerýimen kórinis beredi. Usaq qan tamyrlar  búlinip,  jáne tamyr ishindegi qan teri astynda ornalasqan jumsaq tinderge ótip ketkende, sodan gematomalar  paıda bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nGematoma – teriniń belgili bir jerleriniń túsiniń ózgerýimen kórinis beredi. Usaq qan tamyrlar  búlinip,  jáne tamyr ishindegi qan teri astynda ornalasqan jumsaq tinderge ótip ketkende, sodan gematomalar  paıda bolady.\r\n\r\n\r\n\r\nTúrli sebepterge baılanysty qan tamyrlary qabyrǵalarynyń zaqymdanýynan gematomalar paıda bolady. Jarylǵan tamyrdaǵy qandar joǵary kóterilip ter men ettiń arasyna jınalyp qalady, onyń áserinen aýrý sezimi týyndap, isinip, teriniń túsi ózgeredi. \r\n\r\nGematomanyń úsh túri bar:\r\n\r\n•	Teri astylyq – teri astynda ornalasady\r\n•	Bulshyqet ishilik – bulshyqet ishinde\r\n•	Súıek ústilik - súıekti soǵyp alý kezinde damıdy\r\n\r\nGematomalar birneshe kúnnen birneshe aılarǵa deıin ketpeı turýy múmkin. Súıekti soǵyp alǵan kezindegi gematomalar úlkeıe túsedi, jáne qattyraq aýyryp turady.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nGematomalar kóbinese qulaǵanda, sporttyq jaraqattar alǵanda, avtokólik apattaryna ushyraǵanda nemese soqqy alǵanda, bireýlermen  tóbeleskende nemese qandaıda bir qatty zat denege kelip tıgende paıda bolady.\r\n\r\nSiz qansuıyltqysh preparattardy (aspırın nemese varfarın) qabyldasańyz kishigirim gematomalardyń paıda bolý múmkindigi bar.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nNegizgi belgi leri – teriniń belgili bir jerinde kógerýi, aýrý seziminiń týyndaýy, isiný t.s.s. Gematomanyń basynda túsi aqshyl-qyzǵylt bolyp keledi, jáne ustaǵanda óte sezimtal bolady. Soǵylǵan bulshyq etterge júkteme túsirý qıyn bolady. Mysaly, jambastyń tereń gematomasy oryn alsa, júrgende nemese júgireıin degen kezde aýyrady.\r\nÝaqyt óte gematoma túsi kók túske, sosyn jasyl-sary enedi de, sońynda tolyǵymen joıylyp ketedi.\r\n\r\nGematoma kezinde kórsetiletin alǵashqy kómek:\r\n\r\n•	Tez jazylý úshin jáne isinýdiń alý úshin zaqymdalǵan aımaqqa muz qoıý kerek. Muzdy taza oramalǵa oraý kerek – muzdy tikeleı terige qoıýǵa bolmaıdy. Protsedýrany 1 saǵat ishinde 15 mın saıyn qaıtalap turý qajet.\r\n•	Soqqan aımaqqa joǵarylaǵan qalyp keltirińiz, eger múmkin bolsa. Joǵarlaǵan qalyp qannyń soǵylǵan aımaqqa jınalýynnyń aldyn alady.\r\n•	Bulshyqetterge artyq kúsh túsirmeńiz.\r\n•	Aýrý sezimin basý maqsatynda, qajet bolsa aýrý sezimin basatyn preparattardy qabyldańyz.\r\n\r\nSırek jaǵdaılarda gematomalar kezinde hırýrgııalyq ádis qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n\r\nMyna áreketterdi istemeńiz\r\n\r\n•	Gematomany ıne arqyly sormańyz\r\n•	Júgirýdi, oınaýdy, zaqymdalǵan aımaqqa artyq kúsh salýdy toqtata turyńyz;\r\n•	Aýrý sezimi men isingen jerdi ememeı júrmeńiz.\r\n\r\nDárigerlik kómekke qashan jolyǵý kerek\r\n\r\nEger  zaqymdalǵan jerińizde qatty qysym sezinseńiz, jáne zaqymdalǵan aımaq úlkeıip, óte aýyrǵysh bolyp bara jatsa mindetti túrde dárigerge qaralyńyz. Bul jaǵdaıǵa uzaq ýaqyt janshylý sındromy sebep bolyp tabylady. Jumsaq tinderdi qatty qysý áserinen, ol jerlerdegi jasýshalar men tinderge ottegi men qan kelýi toqtaıdy. Bul jaǵdaı ómirge qaýip tóndiredi, sol sebepti Sizge mindetti túrde jedel járdem qajet bolyp tabylady.\r\n\r\nTaǵy da myna jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:\r\n\r\n•	Eshqandaı soqqysyz, bir jerden qulamaı-aq, nemese basqa da sebeptersiz, túsiniksiz jaıttan teride kógerýler paıda bolssa;\r\n•	Gematoma aınalasynda ınfektsııalaný belgileri baıqalsa, mysaly, qyzarý, irińdeý nemese basqa bólindiler týyndasa, dene qyzýy kóterilse.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nGematomalar kóbinese jaraqattar áserinen paıda bolǵandyqtan, mynadaı mańyzdy usynystardy ustańyz:\r\n\r\n•	Balalaryńyzdy qaýipsizdik erejelerine úıretińiz\r\n•	Úı aınalasynda qulaýdan saq bolyńyz. Mysaly, baspaldaqtan kóterilip bara jatqan kezde\r\n•	Avtokólikte qaýipsizdik belbeýlerin qoldańyz.\r\n•	Qajetti sporttyq ınventardy kıip júrińiz.\r\n\r\n\r\nSınonımderi \r\n\r\nKontýzııa; kógerý\r\n \r\n\r\nTegter:\r\n \r\ngematomalar\r\nteri asty\r\naýyrsyný\r\nisiný\r\nqan tamyrlarynyń zaqymdalýy    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(896,'article','1528','Dem qysylý nemese tynystyń tarylýy','qz','2018-11-28 11:59:37','2018-11-28 11:57:00','Dem qysylý – bul patologııalyq jaǵdaı,  ókpeden qanǵa otteginiń jetispeýinen týyndaıdy. Júrek, mı  sııaqty ishki aǵzalar, jumysyn jaqsartý úshin qandaǵy ottekke jetkilikti túrde qanyǵýy qajet. Sondaı-aq, demniń qysylýy ókpeniń qandaǵy kómirqyshqyl gazyn joıa almaýynan da damıdy. Qanda kómirqyshqyl gazynyń kóp mólsherde jınalýynan, ishki aǵzalardyń búlinýi ǵajap emes.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1528',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dem','y','   Dem qysylý nemese tynystyń tarylýy Dem qysylý – bul patologııalyq jaǵdaı,  ókpeden qanǵa otteginiń jetispeýinen týyndaıdy. Júrek, mı  sııaqty ishki aǵzalar, jumysyn jaqsartý úshin qandaǵy ottekke jetkilikti túrde qanyǵýy qajet. Sondaı-aq, demniń qysylýy ókpeniń qandaǵy kómirqyshqyl gazyn joıa almaýynan da damıdy. Qanda kómirqyshqyl gazynyń kóp mólsherde jınalýynan, ishki aǵzalardyń búlinýi ǵajap emes. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nDem qysylý – bul patologııalyq jaǵdaı,  ókpeden qanǵa otteginiń jetispeýinen týyndaıdy. Júrek, mı  sııaqty ishki aǵzalar, jumysyn jaqsartý úshin qandaǵy ottekke jetkilikti túrde qanyǵýy qajet. Sondaı-aq, demniń qysylýy ókpeniń qandaǵy kómirqyshqyl gazyn joıa almaýynan da damıdy. Qanda kómirqyshqyl gazynyń kóp mólsherde jınalýynan, ishki aǵzalardyń búlinýi ǵajap emes.\r\n\r\n\r\n\r\nTynys alatyn aýa muryn joldary, keńirdek jáne bronhtar arqyly ókpege ótedi. \r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nTynys alý fýnktsııasyna áser etetin túrli aýrýlar jáne patologııalyq jaǵdaılar  dem qysylýynyń birden-bir sebebi bolýy múmkin. \r\n\r\nMysaly:\r\n\r\n•	ÓSOA (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy), pnevmonııa, ókpe embolııasy jáne kıstozdy fıbroz sekildi ókpe aýrýlary;\r\n•	Júıke men bulshyqetterdiń zaqymdalýynan týyndaıtyn potolagııalyq jaǵdaılar, mysaly, julynnyń jaraqattanýy, bulshyqettik dıstrofııa jáne ınsýlt;\r\n•	Ókpe aınalasyndaǵy tinder men qabyrǵalardyń zaqymdalýy. Keýde qýysynyń buzylysy da osy patologııany týdyrýy  múmkin.\r\n•	Narkotıktar men ishimdiktiń artyq mólsherde qoldaný;\r\n•	Tútin men zııandy gazdardy jutqannan bolatyn túrli  zaqymdanýlar\r\n\r\n\r\nEmdelýi\r\n\r\nEmdik tásil dem qysylýynyń  aýyrlyq dárejesine jáne jedel nemese sozylmaly túrine baılanysty, jáne onyń qanshalyqty kúrdeli bolýyna qasarsy júrgiziledi. Jáne de emdeý  tynys alýdy qıyndatqan sebepterge de baılanysty oryndalady. Tynys alý fýnktsııasyn jeńildetý úshin, siz ottegilik terapııa nemese basqa da emder ala alasyz.\r\n\r\n\r\nTegter:\r\n\r\nottegi\r\nókpe\r\ntynys alý\r\nkómirqyshqyl gaz\r\ntynys alý júıesi\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\ndemniń qysylýy\r\nbronhtar\r\ntraheıa    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(897,'article','1639','ДЕНСАУЛЫҚ - ӨМІР ӨЗЕГІНІҢ НЕГІЗІ','kz','2019-01-15 07:34:58','2019-01-15 06:49:00','Денсаулыкты күту үшін орындауды талап ететін көптеген шарттар бар. Оның алды колды карапайым жуудан бастап егілу және обырдың алдын алуға дейін жалғасып жатыр. Аурудың алдын алудан өзге оны ерте аныктау да маңызды. Сыркаттың ыктимал белгілерін білу мұнда өте маңызды рөл атқарады.\r\nТөменде салауатты өмірдіңнегізгі принциптері ұсынылған. Дене белсенділігі, дұрыс тамақтану, стрестермен күресу және салауатты өмірдің баска да шарттары туралы бұдан кейінгі тараулардан оки аласыздар.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1639',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','ДЕНСАУЛЫҚ','y','   ДЕНСАУЛЫҚ - ӨМІР ӨЗЕГІНІҢ НЕГІЗІ Денсаулыкты күту үшін орындауды талап ететін көптеген шарттар бар. Оның алды колды карапайым жуудан бастап егілу және обырдың алдын алуға дейін жалғасып жатыр. Аурудың алдын алудан өзге оны ерте аныктау да маңызды. Сыркаттың ыктимал белгілерін білу мұнда өте маңызды рөл атқарады.\r\nТөменде салауатты өмірдіңнегізгі принциптері ұсынылған. Дене белсенділігі, дұрыс тамақтану, стрестермен күресу және салауатты өмірдің баска да шарттары туралы бұдан кейінгі тараулардан оки аласыздар.               Денсаулыкты күту үшін орындауды талап ететін көптеген шарттар бар. Оның алды колды карапайым жуудан бастап егілу және обырдың алдын алуға дейін жалғасып жатыр. Аурудың алдын алудан өзге оны ерте аныктау да маңызды. Сыркаттың ыктимал белгілерін білу мұнда өте маңызды рөл атқарады. Төменде салауатты өмірдіңнегізгі принциптері ұсынылған. Дене белсенділігі, дұрыс тамақтану, стрестермен күресу және салауатты өмірдің баска да шарттары туралы бұдан кейінгі тараулардан оки аласыздар.\r\nСу — тіршілік көзі\r\nСу организмнің өмір сүруі үшін аса маңызды. Таза суды, әсіресе бұлақ суын, жеткілікті мөлшерде ішу (күніне 6-8 стакан) қуатты арттырады, организмнің иммундык корғанысын күшейтеді, астың қорытылуын жақсартады, өмірді ұзартады.\r\n     \r\nЕң дұрысы, суды ас алдында 15-30 минут бұрын немесе астан кейін екі сағат өткен соң ішу керек. Судың пайдасы туралы бұдан гөрі нақтырақ мәліметті «Су — тіршілік көзі» тарауынан алуға болады.\r\n\r\nДене белсенділігі\r\nДене жаттығуларының созылмалы аурулар қаупін айтарлықтай төмендететіндігі, баланс пен координацияны жақсартатындығы, артық салмақтан арылуға көмектесетіндігі, адамның өз-өзіне деген сенімін арттыратындығы дәлелденген. Жынысына, жасына, кәсібі мен физикалық күш-қуатына карамастан, белсенді өмір салтының\r\nкез-келген адам үшін артықшылыкка ие екендігі анық. Дене белсенділігін қолға алып, денсаулыққа бастайтын тура жолдың ең манызды қадамын жасау сіздің өз қолыңызда.\r\nТұрақты дене қимылдары адамдардың бәріне ұсынылады. Бұған кем дегенде күн сайын отыз минут бойы орташа қарқынмен серуендеу жатады. Аптасына төрт рет таза ауада серуендеген жөн.\r\nӘрине, бұдан гөрі карқынды дене жаттығулары мен спорт түрлерін тандауға болады. Мұнда ұзақ мерзімді мақсаттарды, жеке адамның қалауын, белсенді және жүйелі түрде айналысуға кедергі келтіруі мүмкін шектеулер мен бөгеттерді айқындап алу керек. Дене жаттығуларының карқыны орташа болса да олар тұрақты түрде, ұзак үзіліс жасалмай орындалуы тиіс. Сонымен бірге қатты күш түсіруге де болмайды, өйткені бұл жағдайда адам шамадан артық шаршап, дене жаттығуларын доғаруға мәжбүр болады.\r\nДене жаттығуларының маңызы мен дене белсенділігі бойынша нақты ұсыныстар туралы«Өмірдің мәні — кимыл-козғалыста» атты тараудан оқи аласыздар.\r\n\r\nДүрыс тамактану\r\nДұрыс тамақтану денсаулык пен өмір сапасын сақтауда маңызды рөл аткарады. Қарапайым тілмен айтканда, барлық негізгі ұсыныстар ең басты екі формулаға саяды:\r\n• Көгі солғын тартпаған, кызғылт-сары түсті көкөністерді, бұршақ тұкымдас өнімдерді, жеміс-жидектерді, тұтас дәннен даярланған өнімдерді, майлылығы төмен сүт пен сүт өнімдерін көп тұтыну. Бұл өнімдерді табиғи «нәрлі тағам» санатына жаткызуға болады. Олар денсаулыққа пайдалы. Бүкіл тіршілік иесінің өмірді жалғастыратыны секілді, табиғи «нәрлі тағам» да денсаулыкты нығайтып, өмірді ұзартады.\r\n• Холестеринді, тым майлы, семіз етті, қанты көп және калориясы жоғары тағамдарды аз тұтыну. Кұрамында атал-\r\nған заттар бар өнімдер өнделген және тазартылған (рафинадталған) тағамдар болып табылады. Бұл, мысалы, картоп чипсылары, кейбір калбырланған өнімдер, көптеген тәттілер. Бұларды ауру тудырып, өмірді қысқартатын «нәрсіз тағамға» жаткызуға болады.\r\n    \r\nБұған коса, денсаулыкка пайдалы тағам:\r\n• Алуан түрлі және оның кұрамында мынадай негізгі тағам өнімдері болуы тиіс: көкөністер, жеміс-жидектер, дәнді-\r\nдакылдар, майлылығы төмен сүт өнімдері, бұршак тектес өнімдер, жаңғактар, сондай-ақ төрт түлік белогінің майлы емес тері.\r\n• Қалыпты дене салмағын және қуатты сақтау үшін тағам кұрамында алуан түрлі азыктык заттар мен куат беретін нәр болуы керек.\r\n• Сіздін өмір салтыңызға лайық, сондай-ақ каражат жағынан кол жетерлік деңгейде болуға тиіс. «Нәрлі тамактану негіздері» тарауынан дұрыс тамақтану туралы бұдан гөрі нактырақ ақпарат ала аласыздар. Онда жекелеген тағам-\r\nдық заттардың денсаулык үшін маңызы мен рөлі карастырылған.\r\n \r\nҰйқының қанық болуы\r\nТолық канған ұйқының дәмін татуға әрқашан мүмкіндік бола бермейді. Сізді жұмыста, үйде болып жатқан түйткілді мәселелер мазалауы ықтимал. Ал 7-8 сағатқа созылған тәтті алаңсыз ұйқы денсаулыкка аса пайдалы.\r\nТәтті ұйқыға кол жеткізу үшін тұрақты күн тәртібін сақтау маңызды, атап айтқанда ұйкыдан күнде бір уақытта тұрып, бір уақытта жатуға тырысу керек. Осындай тұрактылык тез ұйықтап, түнде жаксылап тынығуды жеңілдетеді. Соны-\r\nмен бірге, күндіз аз уақыт (жарты сағатка дейін) ұйықтаудың да пайдалы екенін естен шығармаған жөн.\r\nМезгілімен ұйықтаудың маңызы туралы «Тәтті ұйқы — денсаулык кілті» атты тараудан оқи аласыздар.\r\n\r\n\r\nАлкогольге әуестік\r\nЕң алдымен өз-өзін бақылай алмайтын адамдар алкогольге сақболғаны абзал. Спиртті ішімдіктерді жүкті болуы мүмкін туыт жасындағы әйелдерге, жүктілерге және бала емізіп жүрген әйелдерге, балалар мен жасөспірімдерге, дәрі ішіп жүрген науқастарға, сондай-ак сыркатына байланысты ішімдік ішуге тыйым салынған адамдарға қабылдауға болмайды.\r\nҚызметі ден қоюды және козғалыс координациясын талап ететін адамдардың, автокөлік жүргізетін немесе машина өндірісінде жұмыс істейтін адамдардың да ішімдіктен бас тартқандары дұрыс.\r\nСонымен бірге, қанты аз шараптың жүрек ауруларының алдын алуға көмектесе алатындығы дәлелденген. Мысалы қанты аз шараптың тәуліктік мөлшері 150 грамнан аспаса, денсаулыққа зиян еместігі белгілі.\r\n\r\nКөздіц көргіштігін сақтау\r\n\r\nЖас ұлғайған сайын көздің көргіштігі нашарлайды: заттар бұлдырап, жакыннан оқу киындайды. Көздің көргіштігін көзілдіріктің көмегімен ретке келтіруге болады. Сіздің оку және акпарат алу қабілетіңіз көзілдіріктің дұрыс тандалуына байланысты, көз тіршіліктің шамшырағы.\r\n  \r\nСонымен бірге, адамның жасы ұлғайғанда катаракта және сукараңғы секілді көз аурулары пайда болады. Көздің көр-\r\nгіштігін сақтап қалу үшін көру кабілеті нашарлай бастасымен дәрігерлік нақтама жасату керек.\r\n\r\nТіс пен ауыз қуысынын күтімі\r\nТісті тұрақты түрде күту денсаулыкты сақтау үшін аса маңызды. Тіс пен қызылиектің саулығы оңайлықпен келмейді. Тісті тұрақты түрде тазалау, кызылиекті күту үлкен мәнге ие. Сонымен бірге тіс пен кызылиек сыркаттары туралы окып білу де маңызды.\r\n   \r\nТіс пен қызылиек саулығын сактау үшін тісті күніне кем дегенде екі рет — таңертен және ұйықтар алдында тазалау, сапалы тіс щеткаларын пайдалану, сондай-ак тіс щеткасын кемінде екі айда бір рет ауыстырып тұру керек. Және де кұрамында флюориді - тіс кіреукесінін сапасын сактайтын заты бар тіс пастасын пайдаланған жөн. Сонымен\r\nкатар тіс пен кызылиекті уактылы көрсетіп, тіс кіреукесін профилактикалык кәсіби тазалату үшін тіс дәрігеріне тұракты түрде каралып тұру шарт.\r\n\r\nТері күтімі\r\nТеріге белсенді түрде күтім жасау оны сау калыпта сактауға көмектеседі. Бұл үшін бірнеше ережені сактау шарт. Біріншісі — тиісті киім мен күн көзінен қорғайтын кремдер пайдалану аркылы тікелей түсетін ашы (өткір) күн сәулесінен сактану керек. Күн сайын (таңертең немесе ұйыктар алдында) себілге түсу дұрыс болғанымен, сабын мен сусабынды шамадан артык пайдаланудан, бұлауда ұзак жатудан тартынған дұрыс. Сабын мен сусабын эколо-\r\nгиялық тұрғыдан әрқашан жағымды деуге келмейтін химиялық заттардан жасалған. Терінің саулығын сактап, өнін түсірмеуге дұрыс тамактану жаксы көмектеседі.\r\n\r\nМейірбан қарым-қатынас\r\nОтбасындағы және достар арасындағы мейірімге толы карымқатынас рухани жайлылықты қамтамасыз ете отырып, денсаулықты сақтауда аса маңызды рөл атқарады. Ашу мен рухани күйзелістер - ауруға шалдықтырып, өмірді кысқартатын, психикалық-эмоциялық және тән саулығына кері әсер ететін жағымсыз стресс болып табылады.\r\n     \r\nМейірбан қарым-қатынас әрқашан өздігінен пайда болмайды. Бұл кешірімді болуды, тіл табыса білуді талап етеді. Қандай да бір жакыныңыздың іс-әрекеті көңіліңізден шықпағанда, бұл өкпе-реніш, тіпті ашу шакыруға дейін жеткізіп, жазасын тарткызуға итермелейді. Алайда мұндай жағдайларға кеңпейілділіктен карауға: ол адамды кешіріп, одан әрі мейірімді карым-катынас орнатуға болады. Көбіне бұл сабыр сактауды, ашык әңгімені және бір-бірінізді түсіне білуіңізді талап етеді. Денсаулык үшін - өзіңіздің кәне жакыныңыздың денсаулығы үшін осындай кадамға барғаны-\r\nтыз әбден дұрыс.\r\n \r\n\r\nЖүмыстагы денсаулық\r\nЖүмыстағы жағдай барлык кезде денсаулыкка жағымды әсер ете бермейді. Колайсыздыктан көбіне стрестік жагдайлар туынлайды. Алайда жарыкты дұрыс түсіру, жұмыс креслосы мен үстелін биіктігін оңтайлы ету, кызметте пайдаланатын заттарды тиімді орналастыру аркылы жұмыс істеуге колайлы жағдай жасауға болады.\r\nЖұмыста жаракат алу, жазым болу каупін барынша төмендетуге болады. Ол үшін тіпті жұмысыңыз дене енбегіне тікелей байланысты болса да дене жаттығуларымен шұғылданған дұрыс. Ол чоординапия мен балансты дамытып, окыс кимылды, сенімсіздікті азайтады.\r\n\r\n\r\nЖаракаттанулан және уланудан сактаныңыз\r\nЖаракаттар, әсіресе жол апаттарынан болған жаракаттар, өлімжітімге алып келетін себептердің ішінде жетекші орында. Жаракаттардан сактану үшін төмендегі ережелерді катан сактау керек:\r\n&gt; Автокөлікке отырғанда міндетті түрде кауіпсіздік белдігін тағу. Бұл көлік жүргізушіге де, жолаушыға да, әсіресе алдыңғы орындыкта отырған жолаушыға катысты. Кауіпсіздік белдігін пайдалану өз көлігіңізбен жүргенде де, таксимен жүргенде де бірдей манызды.\r\n&gt; Автомобиль жүргізгенде жылдамдыкты мөлшерден асырманыз.\r\n&gt; Ішімдік ішіп алып көлік жүргізбеніз.\r\n&gt; Үйкыныз келіп түрғанда көлік жүргізбеніз.\r\n\r\nӨлімге себеп болатын басты себептер катарына улану және әр түрлі түрмыстык жаракаттар да жатады. Төмендегі сактык шараларын үнемі сактауға тырысыныз:\r\n&gt; Химикаттарды жаксы желдетілетін бөлмеде шкафтарда сактау керек.\r\n&gt; Жуынып-шайынатын жердегі еденге сырғанамайтын кілемше төсеніз.\r\n&gt; Үйде өрт каупі мен газ иісін білдіретін детекторларды пайдаланыныз.\r\n\r\nБаска кеңестер\r\nТемекі шекпеңіз.Темекі обыр, жүрек-кан тамыры, өкпе сыркаттарын және баска дерттерді тудырады, сондыктан оның денсаулыкка зиян екендігі анық. Және де темекіні кез келген жерге тастамаңыз. Бұл мәдениетсіздік кана емес, манайдағы адамдардың денсаулығы үшін зиян.\r\nТабиғат аясына жиі шығыңыз. Қалада серуендеген кезде автокөлік магистральдарынан және лас, кобырсып жаткан ауасы таза емес жерлерден аулак жүріңіз.\r\nАвтокөлікте, әсіресе жанармайды көп жағатын көліктерде жүруді шектеніз. Олар коршаған ортаны ластайды. Үй арасы, жакын жерге жаяу немесе велосипедпен барған абзал.\r\nАуруды ерте аныктау үшін тұракты түрде медициналык тексеруден өтіп тұруға тырысыңыз. Ауруды емдеуден гөрі оның алдын алу оңай әрі арзанырак.\r\nЕгер ауыра қалсаныз, тек ең қажетті деген дәрілерді аз мөлшерде ішіңіз. Есіңізде болсын, кез-келген дәрі — у.\r\nЖыл сайын күзде (мүмкіндігінше казанда — карашаның басында) грипке карсы егіліңіз. Аталған вакцина гриптің және бұл вирусты жүкпадан болатын аскынулардың алдын алады.\r\n     ',NULL,'topic','2','tiki_p_read_topic','','','2','ӨМІР ӨЗЕГІ ДЕНСАУЛЫҚ ҰЗАҚ ҒҰМЫР КЕПІЛІ','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(898,'article','85','Астма (Демікпе)','kz','2018-07-16 03:40:52','2018-07-16 03:23:00','Астма (демікпе) - бронхиолдардың немесе өкпенің ауа жолдарының дерттік жағдайы, осы ауа жолдарының тарылуымен сипатталады. Бұл созылмалы ауру; демікпе адамдарда өмір бойы қосарланумен өтуі мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=85',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Астма','y','   Астма (Демікпе) Астма (демікпе) - бронхиолдардың немесе өкпенің ауа жолдарының дерттік жағдайы, осы ауа жолдарының тарылуымен сипатталады. Бұл созылмалы ауру; демікпе адамдарда өмір бойы қосарланумен өтуі мүмкін. Астма (Демікпе)\r\n\r\nАстма (демікпе) - бронхиолдардың немесе өкпенің ауа жолдарының дерттік жағдайы, осы ауа жолдарының тарылуымен сипатталады. Бұл созылмалы ауру; демікпе адамдарда өмір бойы қосарланумен өтуі мүмкін.\r\n\r\nДемікпенің үш түрі бар:\r\n\r\n1. тыныс алу жолдарының бітелуі. Қалыпты тыныс алуда тыныс алу жолдарының маңайындағы бұлшық ет сақиналары босаңсыған түрде болады және ауа еркін өтеді. Алайда, демікпесі бар адамдарда аллергия туындататын заттектер, қоршаған ортаның тітіркендіргіштері  алу жолдарының маңайындағы бұлшық ет сақиналарының қысылуына апарады және ауа олардан еркін өте алмайды. Ауаның жеткілікті  түспеуі адамда ауаның жетіспеуін туындатады, ал тарылған тыныс алу жолдары арқылы өтетін ауа ысқыратындай дыбыс шығарады, бұл ысқыратын тыныс алу ретінде белгілі.\r\n\r\n2. Қабыну. Демікпесі бар адамдарда бронхиолдар ісінген, қызыл түсті болады. демікпенің  болашақта өкпеде қандай дертті өзгерістерін туындатуы мүмкіндігінде осы қабыну  едәуір роль атқарады. Сондықтан, осы қабынуды емдеу демікпесі бар адамдарда болашақ үшін өзекті саналады. \r\n\r\n3.Тыныс алу жолдарының тітіркенгіштігі. Демікпеге шалдыққан адамдарда тыныс алу жолдары аса сезімтал келеді. олар әдетте, тозаң, жануарлардың тіршілігінің өнімдері, шаң және түтін секілді түрлі жеңіл тітіркендіргіштерге де аса жіті серпін беріп, тарылады.\r\n\r\nДемікпе кімде дамиды?\r\n\r\nДемікпе кез келген жаста дамиды, бірақ, жастарда кең таралған (40 жасқа дейін). \r\nотбасында демікпе болған адамдар оған бейім келеді. және көбінесе, аллергиясы бар және темекі шегетін адамдарда жиі кездеседі. Жалпы демікпе кез келген адамда, кез келген уақытта дамуы мүмкін.\r\n\r\nДемікпенің себебі неде?\r\n\r\nДемікпеге шалдыққан адамдарда тыныс алу жолдары аса сезімтал, қоршаған ортаның тітіркендіргіш аталатын түрлі факторларына серпін береді. Осылармен қатынас демікпенің симптомдарын қоздырады.\r\n\r\nДемікпеге шалдыққан адамдар өз ауруын бақылауға алуда белсенді қатыса алады, ол үшін демікпенің симптомдарын күшейтетін немесе ұстамасын шақыратын факторлардың организмге әсерін анықтап, азайтуы қажет. Мысалы, демікпе аллергиядан болса, оның алдын алу арқылы демікпенің де жиілігін және ауырлығын азайтуға болады.\r\n\r\nДемікпенің қандай қоздыру механизмдері жиі кездеседі?\r\n\r\n·         Жоғарғы тыныс алу жолдарының инфекциялары. Суық тию және тұмау, бронхит (үлкен тыныс алу жолдарының инфекциялары), немесе инфекциялық синуситтер демікпенің ұстамасын шақыруы мүмкін.\r\n\r\n·         Тыныс алуда түсетін аллергендер. Демікпеге шалдыққан адамдардың 80 пайызында ауа арқылы таралатын заттектерге  аллергия байқалады, мысалы, ағаш тозаңы, шөптер мен бұтақтар, зеңдер, жануарлар организмінің туындылары, тарақандардың шаңды бөлшектері мен дене бөліктері.\r\n\r\n·         Дәрілер. Демікпеге шалдыққан адамдар көбінесе, аспиринге және басқа қабынуға қарсы препараттарға сезімтал, мысалы, ибупрофен, напроксен, кетопрофен және бета-блокаторлар (сақина кезінде бас ауруын, жүрек ауруын, жоғары қан қысымын және глаукоманы емдеу үшін қолданылатын).\r\n\r\n·         Тағам өнімдері мен тағамдық қоспалар. Белгілі бір тағам өнімдерінде демікпенің симптомдарын қоздыратын заттектер болады.\r\n\r\n·         Дене жүктемесі. Белсенді дене жүктемесі демікпеге шалдыққан адамдардың 80 пайызында тыныс алу жолдарының тарылуының себебі болуы мүмкін.\r\n\r\n·         Тітіркендіретін заттектер. Көптеген тітіркендіретін заттектер мысалы, темекі түтіні, ағаш жағатын аспаптар мен пештер, иіс судың және тазартқыш заттардың күшті иісі,т.б. демікпені қоздыру  механизмі болуы мүмкін. Сондай-ақ, ауаның ластануы немесе булану да ұстаманы туындатуы ықтимал.\r\n\r\n·         Ауа райы. Суық ауа, температура мен ылғалдылық өзгерістері демікпенің себебі болуы мүмкін.\r\n\r\n·         Көңіл-күйдің айқын бұзылыстары. Қозу, қатты жылау, айқай, күйзеліс, ашу немесе күлкі ұстаманы шақыруы мүмкін.\r\n\r\n·         Асқазан-өңеш рефлюксі аталатын ауру.\r\n\r\nҚоздыру  механизмдері демікпенің барысын қалай ушықтырады?\r\n\r\nДемікпеге  шалдыққан адамдарда тыныс алу жолдары әрдайым қабынған және аса сезімтал, сондықтан, олар сыртқы факторларға -”қоздыру механизмдеріне” серпін береді. Осы механизмдермен қатынастың салдарынан тыныс алу жолдары қысылады, қабынуы күшейеді, және олар сілемеймен бітеледі, бұл тыныс алудың қиындауына, демікпеге, немесе оның симптомдарының күшеюіне апарады.  Демікпенің ұстамасы қоздыру механизмінің әсерінен кейін бірден немесе бірнеше күн немесе аптадан кейін басталуы мүмкін.\r\n\r\nДемікпені қоздыратын механизмдердің көптеген түрлері бар. Оларға серпін әр адамда әр уақытта түрлі болады. белгілі бір механизмдер біреулер үшін қауіпсіз, ал басқаларда қабынуды күшейтуі мүмкін. Біреулер үшін олардың саны көп, басқалар үшін – біреу, немесе анықтау қиынға түседі. Осы қоздыру механизмдерін тану және олардан қатынастан мүмкіндігінше алшақ болу демікпені бақылауға алуды жүзеге асыру үшін аса маңызды. Ал бақылаудың жақсы тәсілі – демікпеге қарсы препараттарды қолдану.\r\n\r\nМен  үшін қоздыру  механизмдері не екендігін қалай білуге болады?\r\n\r\nДемікпенің симптомдары пайда болған кездегі факторларды анықтау – демікпенің қоздыру  механизмдерін танудағы алғашқы қадам. Олар көп болғанымен, сіз олардың бәріне серпін бермейсіз. Біреулерде қоздыру  механизмі – біреу ғана, басқада көп болуы ықтимал.\r\n\r\nКөптеген жағдайларда демікпенің қоздыру  механизмдерін серпін беру тарихынан білуге болады, және тері сынамалары мен қан талдауынан. Дәрігер пневмотахометр аталатын құралды қолдануды ұсынуы мүмкін.\r\n\r\nПневмотахометр өкпеден ауа қандай көлемде және қаншалықты жиі шығатынын өлшейді. Бұл құрал тыныс алудың өзгерісін уақытылы байқауға көмектеседі және демікпенің алғашқы белгілерін анықтайды. Демікпеге қарсы көмек көрсететін маманнан немесе дәрігерден сізге пневмотахометр пайдалы болуы жайында сұраңыз.\r\n\r\nДемікпенің симптомдары қандай?\r\n\r\nДемікпеге шалдыққан адамдарда тыныс алу жолдары қысылғанда, ісінгенде немесе сілемеймен бітелгенде симптомдары пайда болады. оларға жататындар:\r\n\r\n·         жөтел, әсіресе, түнде. \r\n\r\n·         Ысқыратын тыныс алу (жоғары екпінді ысқырық дыбысы, тынысты шығарғанда) \r\n\r\n·         Ауа жетпеу сезімі \r\n\r\n·         Кеуденің қысылу, ауырсыну сезімі\r\n\r\nДемікпеге шалдыққан адамдардың бәрінде бірдей симптомдар бола бермейді. Олардың барлығы бірден болмауы немесе әр түрі әр уақытта болуы мүмкін. Демікпенің түрлі ұстамасы симптомдарының бір-бірінен айырмашылығы болады, бір ұстамада орташа болса, келесіде ауыр болуы мүмкін. Демікпенің ұстамасы – симптомдардың кенет ушығуы.\r\n\r\nДемікпе  диагнозы қалай қойылады және емделеді?\r\n\r\nДемікпеге күмән болса, дәрігерге көріну қажет. Дәрігер осы ауруды анықтауға тест өткізеді.   Диагноз анықталса, оны емдеу үшін, жағдайды, өзін сезінуді  жақсарту үшін, демікпенің пайда болуына апарған мәселелерді шешудің көптеген әдістері бар.\r\n\r\nДемікпенің диагностикасы\r\n\r\nДемікпені анықтау үшін дәрігер сыртқатнаманы, отбасының сырқатнамасын және симптомдарды зерттейді. Тыныс алудағы өмірде болған кез келген мәселеге назар аударады, отбасында демікпенің, тері ауруларының (экзема), немесе өкпенің басқа дертті жағдайларының болуын анықтайды. Симптомдарды толықтай сипаттау маңызды (жөтел, ысқыратын тыныс алу, қысқа тыныс алу, кеудедегі қысылу), олардың қашан және қаншалықты жиі байқалуын қоса. \r\n\r\nДәрігер көптеген зерттеулерге бағыттауы мүмкін, өкпенің функционалдық тесті, аллергияға тест, қан талдауы, кеуденің және мұрын қуысының рентгендік зерттеуі. Осы зерттеулердің бәрі дәрігерге демікпенің болуын және оның барысына әсер ететін басқа аурудың болуын анықтауға көмектеседі.\r\n\r\nДәрігер денені де тексереді, жүрек пен өкпені тыңдау арқылы (аускультация).\r\n\r\nӨкпенің функционалдық тестілері\r\n\r\nӨкпенің функционалдық тестілеріне (немесе өкпенің қызметін зерттеу тестілері) өкпенің қызметін бағалайтын бірқатар шаралар жатады. Олардың екеуі жиі демікпені анықтауда қолданылады -  спирометрия жән метахолинмен тест жүргізу.\r\n\r\n·         Спирометрия. Бұл – өкпеден ауаның шығатын көлемі мен жылдамдығын өлшейтін қарапайым зерттеу. Ол көбінесе, ауа жолдарының бітелу дәрежесін анықтау үшін қолданылады. Спирометрияны бронходилататор  аталатын тез әрекет ететін препаратты себуге дейін және кейін өткізеді. Бронходилататор тыныс алу жолдарын кеңейтеді, бұл ауаның олармен еркін өтуіне мүмкіндік береді. Осылайша, дәрігер  тыныс алу жолдарының бітелуін дәрілік препараттармен жойылу мүмкіндігін анықтай алады- астманың көрсеткішін. Зерттеуді дәрігерге келесі баруда да өткізуге болады, қарқынын және емдеу жоспарына өзгеріс енгізу қажеттілігін білу үшін.\r\n\r\n·         Метахолинмен тест. Бұл тест, көбінесе, балаларға қарағанда ересектерде жиі қолданылады. Ол симптомдар мен скринингтік спирометрия демікпе диагнозын айқын көрсетпегенде қолданылады. \r\n\r\nМетахолин – демікпе болса, бұл заттекпен тыныс алғанда тыныс алу жолдарының түйілуі және тарылуы пайда болады. Тест өткізгенде метахолиннің аэрозольдік шаңының ұлғаймалы мөлшерімен тыныс алады, спирометрияға дейін және кейін.  Өкпе қызметінің кемінде 20% төмендеуі - демікпенің болуы - метахолиндік тестінің оң нәтижесі. Тест аяқталғаннан кейін метахолинге қарама қарсы әсер көрсетуі үшін бронходилататор тағайындалады.\r\n\r\nФункционалдық өкпе тестілеріне дайындық\r\n\r\nСпирометрияға дайындалу үшін не істеу қажеттігін дәрігерден сұраңыз. Метахолинмен тестінің алдында жақында вирустық инфекция, суық тиюі, вакцинация немесе иммунизация болса, дәрігерге хабарлау қажет, себебі, бұл тест нәтижесіне әсер етеді.\r\n\r\nТест өткізуге дейінгі басқа дайындық шаралары:\r\n\r\n·         Тест өткізетін күні темекі шекпеу\r\n\r\n·         Тест өткізетін күні кофе, шәй, кола немесе шоколад тұтынбау \r\n\r\n·         Тест өткізетін күні дене жүктемесіне және салқынға шалдықпау \r\n\r\n·         Дәрі қабылдаудағы өзгерістерге әзір болу, демікпені емдеуде қолданылатын кейбір дәрілер тестінің нәтижесіне әсер етуі мүмкін. Түрлі препараттарды қабылдау әр уақыт аралықтарында тоқтатылуы мүмкін. Мысалы, қысқа мерзімді аэрозольды бронходилататорларды қабылдау тестіге дейін 8 сағат бұрын тоқтатылады, ал ұзақ мерзімді аэрозольды бронходилататорларды 48 сағат бойы қабылдауға болмайды. Дәрігер тағайындалған дәрілерді тестіге дейін қанша уақыт бұрын қабылдауға болатыны жайында ескертеді.  \r\n\r\nКеуде қуысының рентгендік тексеруі\r\n\r\nРентген суреті – арнайы пленкада немесе флуоресценттік экранда бейнеленетін, төмен мөлшерлі радиацияны пайдалану нәтижесінде алынатын ағзалардың бейнесі.  Рентгендік тексеру аурулардың кең ауқымын анықтау үшін қолданылады, бронхиттен сүйек сынығына дейін. Дәрігер кеуде қуысы ағзаларының құрылысын көру үшін рентгендік тексеруді тағайындайды, мысалы, жүректі, өкпені және сүйекті. Өкпенің құрылысын зерттей отырып, дәрігер симптомдарды туындатын демікпе болуын анықтай алады.\r\n\r\nМұрын қуысының жағдайын бағалау\r\n\r\nМұрын қуысында полип немесе синусит болуы демікпені емдеуді және бақылауды ушықтыруы мүмкін. Синустық инфекция – инфекция себепті мұрын қуысының қабынуы немесе ісінуі. Синустар сұйықтықпен толып, бітелгенде бактериялар инфекция мен қабынуды туындатып, көбейеді. Дәрігер инфекцияға күмән болса, мұрын қуысының жағдайын бағалау үшін КТ көрінісі секілді синустардың арнайы рентгендік тексеруін тағайындайды. Жіті синусит диагнозын растау үшін кемінде 10-12 күн бойы антибиотикпен емдеу тағайындалады.\r\n\r\nГЭР  және қыжыл бойынша жағдайды бағалау\r\n\r\nАсқазан-өңеш рефлюксі немесе гастро-эзофагеальды рефлюкс (ГЭР) – демікпенің барысын ауырлатуы мүмкін тағы бір дерттік жағдай.  Егер дәрігер бұл ауруға күмәні болса, оны анықтайтын арнайы тестілерді өтуді ұсынады.\r\n\r\nАллергия бойынша жағдайды бағалау\r\n\r\nАллергияға сынамалар демікпенің симптомдарын туындатуы мүмкін қандай да бір аллергиялық серпінді анықтау үшін қажет боолады.\r\n\r\nДемікпенің ауырлығын анықтау\r\n\r\nОсы зерттеулердің негізінде дәрігер демікпені анықтайды. Келесі сатыда дәрігер демікпенің ауырлығын анықтайды, себебі, бұл дұрыс емдеу үшін қажет. демікпенің 4 түрі бар, олар:\r\n\r\n1. жеңіл дәрежелі ұстамалы демікпе. Симптомдары аптасына екі реттен сирек болады, сирек асқыну немесе ұстамалар және демікпенің түнгі кезде жиі болмауы.  (Функционалдық өкпе тестілері телімді ауытқуды көрсетеді).\r\n\r\n2. жеңіл дәрежелі тұрақты (сақталатын) демікпе. Симптомдары аптасына екі реттен жиі, күніне бір реттен сирек пайда болады, ал ұстамасы өмірдің қалыпты барысын бұзады. Мұндай демікпесі бар адамдарда симптомдар түнде айына екі реттен жиі болмайды. (Функционалдық өкпе тестілері телімді ауытқуды көрсетеді).\r\n\r\n3. орташа дәрежелі тұрақты демікпе. Симптомдары күнделікті пайда болады, түнде – аптасына бір реттен жиірек. Мұндай адамдарда әдетте, демікпенің ұстамасы өмірдің қалыпты барысына әсер етеді, бұл бірнеше күнге созылуы мүмкін. Сонымен қатар, мұндай науқастарға симптомдарды бақылау үшін тез әрекет ететін демікпеге қарсы дәрілерді күнделікті қолдану қажет болады. (Функционалдық өкпе тестілері телімді ауытқуды көрсетеді.)\r\n\r\n4. тұрақты демікпенің ауыр түрі. Симптомдары күндіз-түні тоқтамайды, тіршілік ету шектеледі, демікпенің ұстамасы жиі болады. (Функционалдық өкпе тестілері телімді ауытқуды көрсетеді.)\r\n\r\nДемікпеге  қарсы дәрілер\r\n\r\nДемікпе – созылмалы ауру (өмір бойы болатын), бұл кезде тыныс алу жолдарының сілемей қабаты қабынады, бұл ауа өтуінің шектелу жағдайларының қайталануымен, сілемей мен жөтел пайда болуымен ушығады.\r\n\r\nЕмдеу  бағытталады:\r\n\r\n·         Қабынудың және жөтел, түнгі, таңғы немесе дене жүктемесінен кейінгі тұншығу секілді созылмалы симптомдардың алдын алатын препараттарды қабылдау (ұзақ мерзімдік бақылау дәрілері)\r\n\r\n·         Демікпенің ұстамалары ұстағанда емдеу дәрілерін беру (жедел жәрдем препараттары)\r\n\r\n·         Демікпені туындататын заттектер/құбылыстарымен қатынасты шектеу\r\n\r\n·         Демікпе күнделігінде күнделікті симптомдарды көрсету\r\n\r\nДемікпеге  қарсы дәрілердің жалпы екі түрі болады.\r\n\r\n·         Қабынуға қарсы дәрі-дәрмектер. Көпшілік жағдайда бұл демікпені емдеудің маңызды бөлігі, себебі, бұл препараттар тұрақты негізде демікпенің алдын алады. Стероидтар, - ”кортикостероидтар” – демікпеге шалдыққан адамдар үшін қабынуға қарсы препараттардың маңызды тобы. Бұл препараттар тыныс алу жолдарындағы ісінуді  және сілемей түзілуін азайтады. Нәтижесінде, тыныс алу жолдарының сезімталдығы азаяды, қоздырушыларға серпін беру ықтималдығы төмендейді. \r\n\r\n·         Бронходилататорлар. Бұл препараттар демікпенің симптомдарында көмектеседі, тыныс алу жолдарының маңайындағы бұлшық ет сақиналарын босаңсытады. Бұған жауап ретінде тыныс алу жолдары тез ашылады, өкпеге ауаның үлкен көлемін жіберіп/шығарады. Нәтижесінде тыныс алу жақсарады. Бронходилататорлар өкпені сілемейден тазартуға көмектеседі. Тыныс алу жолдарының ашылуына сай сілемей жеңіл жылжиды және жөтелген кезде жеңіл шығады. (толығырақ қараңыз: “Бронходилататорлар”).\r\n\r\nБұл дәрілер демікпенің симптомдарын бақылау үшін түрлі схемалар бойынша тағайындалады. Дұрыс емдеу қалыпты өмір сүруге мүмкіндік береді. Егер емдеу демікпені бақылауға көмектеспесе, дәрігердің кеңесін алу қажет.\r\n\r\nҰзақ мерзімді дәрі-дәрмектер: қабынуды емдеу\r\n\r\nДәрігерлер бүгінде демікпенің екі құрамбөлігін анықтайды: тыныс алу жолдарының қабынуы және жіті бронхоконстрикция (тыныс алу жолдарының қысқаруы).\r\n\r\nЗерттеулер көрсеткендей, қабынудың алдын алу – демікпенің ұстамаларын, ауруханаға жатқызу мен өлім-жітімнің алдын алуда өзекті шара.\r\n\r\nҰзақ мерзімді препараттар ұзақ уақыт бойы сақталатын, симптомдары аптасына екі реттен жиі болатын, жиі ұстамасы қалыпты өмір барысын бұзатын   демікпені бақылауға алу үшін күнделікті қабылданады.\r\n\r\nҰзақ мерзімді препараттардың тиімдісі – тыныс алу жолдарының қабынуын басатын түрлері (қабынуға қарсы препараттар), алайда, олармен қатар әсерін күшейту үшін қолданылатын басқа түрлері де бар.\r\n\r\nҰзақ мерзімдік дәрілерге жататындар:\r\n\r\n·         Кортикостероидтар (ингаляция түрі - тұрақты демікпені емдейтін қабынуға қарсы препараттар.) \r\n\r\n·         Жасушалар мембранасын тұрақтандырғыштар (қабынуға қарсы препараттар) \r\n\r\n·         Бета – антагонисттер, ұзақ мерзімдік (бронходилататорлар, қабынуға қарсы препараттармен бірге жиі қолданылады) \r\n\r\n·         Теофиллин (бронходилататор, қабынуға қарсы препараттармен бірге қолданылады, түнгі симптомдардың алдын алу үшін) \r\n\r\n·         Лейкотриендердің модификаторлары (стероидтарға және жасушалар мембранасын тұрақтандырғыштардың баламасы).\r\n\r\nЖедел жәрдем көрсету дәрілері: демікпенің ұстамасын тоқтату\r\n\r\nБұл препараттар демікпенің ұстамасының симптомдарында  (жөтел, кеуденің қысылуы, ысқыратын дыбыс - тыныс жолдары бронхоконстрикциясының белгілері) қажетті көмек көрсету үшін қолданылады.\r\n\r\nОларға жататындар:\r\n\r\n·         Бета – антагонистер қысқа мерзімдік (бронходилататорлар – демікпенің ұстамаларында және дене жүктемесінен туындаған демікпенің симптомдарының алдын алу үшін таңдалатын дәрілер. \r\n\r\n·         Антихолинергетиктер (бронходилататорлар – тез әрекет ететін бета – антагонистерге қосымша түрде немесе балама ретінде қолданылады). \r\n\r\n·         Жүйелік кортикостероидтар (қабынуға қарсы препараттар, ауруды тез бақылауға алу үшін қиын жағдайда, басқа дәрілер енді қолданыла басталғанда, сауығуды тездету үшін қолданылады).\r\n\r\nИнгаляторлар, аэрозольдер мен таблеткалар\r\n\r\nДемікпені емдейтін препараттар ингаляцияға арналған мөлшерленген ингалятор - құрғақ ұнтақ немесе аэрозоль түрінде, немесе ішілетін таблетка/сұйықтық түрінде шығарылады.\r\n\r\nКейбір демікпеге қарсы препараттарды қатар қабылдауға болады.  \r\nЕкі түрлі препараттың бірігуінен тұратын бірқатар ингаляторлар болады.  Бұл  құралдар екі дәріге бір көзден түсуге мүмкіндік береді, емдеу уақытын азайтып, демікпенің симптомдарын емдеуге қажетті ингаляторлардың санын азайтады. \r\n\r\nДемікпеге қарсы, рецептсіз сатылатын препараттар болады ма?\r\n\r\nИә. Рецептсіз сатылатын демікпеге қарсы кең таралған препараттар: Приматен Мист және Бронкейд. Екеуі де бронходилататор секілді әрекет етеді, тыныс алу жолдарының маңындағы бұлшық еттерді босаңсытады. Олар қысқа мерзімді жеңілдетеді (20-30 минут), бірақ, демікпенің симптомдарын бақылауға алуға немесе ұстамасының алдын алуға мүмкіндік бермейді. Қан қысымы жоғары, диабеті, тиреоидозы бар немесе жүрегі ауыратын адамдарға  ПриматенМист пен Бронкейд ұсынылмайды.\r\n\r\nӨкінішке қарай, көптеген адамдар осы препаратты тағайындаусыз немесе шамадан артық қолданады. Олар ұзақ уақыт бойы қолдануға арналмаған, осыған қарамастан, кейбір адамдар оларды демікпенің симптомдарын емдеу үшін күнделікті қолданады. Бұл препараттар демікпені бақылауға алмайтындықтан, олар сәйкес ем алмауы мүмкін.\r\n\r\nЕгер демікпеге қарсы препаратты рецептсіз қабылдайтын болсаңыз, демікпенің симптомдары жиі пайда болса, дәрігермен кеңесу қажет. Егер демікпеге қарсы препараттарды рецепті бойынша қабылдайтын болсаңыз, рецептсіз препараттарды  кейде қолданатын болсаңыз да дәрігерге хабарлау қажет. Себебі, қажеттіден артық дәрі қабылдауға болмайды.\r\n\r\nАллергияға  қарсы  инъекциялар демікпені емдеуге қолданылады ма?\r\n\r\nСоңғы бірқатар зерттеулер көрсеткендей, аллергияға қарсы инъекцияларды аллергиясы бар балаларға тағайындауда аллергияның симпомдарымен қатар оларда демікпенің даму мүмкіндігі де азайған. Сонымен қатар, демікпенің көптеген жағдайлары аллергиядан туындайтындықтан, аллергияның барысын бақылаған жөн, демікпенің ұстамаларының жиілігін азайту үшін.\r\n\r\nДәрігермен аллергияға қарсы инъекциялар тағайындау қажеттігі туралы кеңесіңіз.\r\n\r\nӘрдайым демікпеге қарсы препараттар қабылдау қажет болады ма?\r\n\r\nДемікпеге  қарсы препараттар қабылдау қажеттігі демікпенің түрінің ауырлығына және симптомдарының жиілігіне тәуелді. Мысалы, егер демікпенің симптомдары аллергия асқынғанда пайда болса, симптомдарды бақылайтын дәрілерді сол кезеңде қабылдау қажет. Алайда, демікпесі бар адамдардың көпшілігіне күнделікті дәрілер қабылдау қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(899,'article','95','Балалардағы ішек инфекциялары','kz','2018-07-16 07:03:32','2018-07-16 06:55:00','Диарея (жиі және сұйық нәжіс) – ішек инфекцияларының жиі себебі, бірақ, басқа аурулардың немесе емдәмдегі өзгерістің симптомы да болуы мүмкін. Ішек инфекцияларының қоздырғыштары -  вирустар немесе бактериялар.\r\n\r\nДиареяны туындататын қоздырғыштың түрі адамның мекендейтін географиялық аумағына, экономикалық даму деңгейіне, санитарлық-гигиеналық және жеке гигиена нормаларын қадағалауына байланысты. Мысалы, диареяның өршуі санитарлық жағдайы нашар елдерде немесе қоқыстарды тыңайтқыш ретінде қолдануда жиі пайда болады, мұндай жағдайда ауыз суының және көкөніс дақылдарының микробтармен және паразиттермен ластануы орын алады.\r\n\r\nАҚШ секілді дамыған елдерде диарея жағдайлары көбінесе, тағамдық уланумен байланысты. Тағамдық улану бактериялардың уыттары дұрыс сақталмаған немесе тиісті түрде дайындалмаған тағам өнімдерінен адам организміне түсуінде пайда болады.\r\n\r\nДиареяны туындататын вирустар – гастроэнтерит вирустары – өте жұқпалы және тұрмыстық жабдықтар арқылы жеңіл таралады (мысалы, жатақханада). Бір жақсысы, көбінесе диарея бірнеше күн ішінде өздігінше аяқталады. Сау жасөспірімдер мен ересектер үшін  вирустық гастроэнтерит жиі, бірақ, күрделі емесе жайсыздық. Бірақ, ол кішкентай балалар және созылмалы ауруы бар адамдарда организмнің сусыздануына жиі апарып, шұғыл медициналық көмекті қажет етеді.\r\n\r\nІшек инфекциялары және диарея бактериялар мен паразиттердің көптеген түрлерінің салдарынан туындайды. Бұл инфекциялардың көпшілігі жеңіл және бірнеше күн ішінде өтеді, бірақ, күрделі түрлері де кездеседі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=95',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Балалардағы','y','   Балалардағы ішек инфекциялары Диарея (жиі және сұйық нәжіс) – ішек инфекцияларының жиі себебі, бірақ, басқа аурулардың немесе емдәмдегі өзгерістің симптомы да болуы мүмкін. Ішек инфекцияларының қоздырғыштары -  вирустар немесе бактериялар.\r\n\r\nДиареяны туындататын қоздырғыштың түрі адамның мекендейтін географиялық аумағына, экономикалық даму деңгейіне, санитарлық-гигиеналық және жеке гигиена нормаларын қадағалауына байланысты. Мысалы, диареяның өршуі санитарлық жағдайы нашар елдерде немесе қоқыстарды тыңайтқыш ретінде қолдануда жиі пайда болады, мұндай жағдайда ауыз суының және көкөніс дақылдарының микробтармен және паразиттермен ластануы орын алады.\r\n\r\nАҚШ секілді дамыған елдерде диарея жағдайлары көбінесе, тағамдық уланумен байланысты. Тағамдық улану бактериялардың уыттары дұрыс сақталмаған немесе тиісті түрде дайындалмаған тағам өнімдерінен адам организміне түсуінде пайда болады.\r\n\r\nДиареяны туындататын вирустар – гастроэнтерит вирустары – өте жұқпалы және тұрмыстық жабдықтар арқылы жеңіл таралады (мысалы, жатақханада). Бір жақсысы, көбінесе диарея бірнеше күн ішінде өздігінше аяқталады. Сау жасөспірімдер мен ересектер үшін  вирустық гастроэнтерит жиі, бірақ, күрделі емесе жайсыздық. Бірақ, ол кішкентай балалар және созылмалы ауруы бар адамдарда организмнің сусыздануына жиі апарып, шұғыл медициналық көмекті қажет етеді.\r\n\r\nІшек инфекциялары және диарея бактериялар мен паразиттердің көптеген түрлерінің салдарынан туындайды. Бұл инфекциялардың көпшілігі жеңіл және бірнеше күн ішінде өтеді, бірақ, күрделі түрлері де кездеседі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nІшек инфекциялары туралы жалпы ақпарат\r\n\r\nДиарея (жиі және сұйық нәжіс) – ішек инфекцияларының жиі себебі, бірақ, басқа аурулардың немесе емдәмдегі өзгерістің симптомы да болуы мүмкін. Ішек инфекцияларының қоздырғыштары -  вирустар немесе бактериялар.\r\n\r\nДиареяны туындататын қоздырғыштың түрі адамның мекендейтін географиялық аумағына, экономикалық даму деңгейіне, санитарлық-гигиеналық және жеке гигиена нормаларын қадағалауына байланысты. Мысалы, диареяның өршуі санитарлық жағдайы нашар елдерде немесе қоқыстарды тыңайтқыш ретінде қолдануда жиі пайда болады, мұндай жағдайда ауыз суының және көкөніс дақылдарының микробтармен және паразиттермен ластануы орын алады.\r\n\r\nАҚШ секілді дамыған елдерде диарея жағдайлары көбінесе, тағамдық уланумен байланысты. Тағамдық улану бактериялардың уыттары дұрыс сақталмаған немесе тиісті түрде дайындалмаған тағам өнімдерінен адам организміне түсуінде пайда болады.\r\n\r\nДиареяны туындататын вирустар – гастроэнтерит вирустары – өте жұқпалы және тұрмыстық жабдықтар арқылы жеңіл таралады (мысалы, жатақханада). Бір жақсысы, көбінесе диарея бірнеше күн ішінде өздігінше аяқталады. Сау жасөспірімдер мен ересектер үшін  вирустық гастроэнтерит жиі, бірақ, күрделі емесе жайсыздық. Бірақ, ол кішкентай балалар және созылмалы ауруы бар адамдарда организмнің сусыздануына жиі апарып, шұғыл медициналық көмекті қажет етеді.\r\n\r\nІшек инфекциялары және диарея бактериялар мен паразиттердің көптеген түрлерінің салдарынан туындайды. Бұл инфекциялардың көпшілігі жеңіл және бірнеше күн ішінде өтеді, бірақ, күрделі түрлері де кездеседі.\r\n\r\n\r\nЖиі кездесетін ішек инфекциялары\r\n\r\nТөменде ішек инфекцияларының кейбір түрлері келтірілген, мүмкін естіген боларсыздар:\r\n\r\n·         АҚШ –та сальмонелла бактериялары жылына дияреяның 1-5 миллион жағдайының себебін құрайды. Негізінен, бұл бактериялар тағамдық улануды туындатады.  Олар тауықтың шикі еті мен жұмыртқасында жиі кездеседі.\r\n\r\n·         Шигелла бактериясы аса жұқпалы және адамнан адамға оңай жұғады. Олар ішектің қабырғасын зақымдап, қанталайтын ойық жараның пайда болуына ықпал етеді. Шигелла инфекциялары жыл сайын әлемде диареяның  160 миллион жағдайына себепші болады.\r\n\r\n·         Ішек таяқшасының бактериялары адамның және жануарлардың нәжісінде болады. Бактериялардың  кейбір штаммдары уыт бөледі, ол кішкентай балалар мен егде жастағы адамдардың өміріне қауіпті болуы мүмкін. Басқалары саяхатшының диареясын туындатуы мүмкін – бұл жеңілірек инфекция. Ішек таяқшасы адамның адаммен тікелей қатынасында немесе зарарланған су немесе тағам арқылы таралады, мысалы, гамбургердегі нашар піскен сиыр еті немесе жуылмаған жемістер арқылы.\r\n\r\n·         Лямблиялар – ластанған су, және адамның адаммен тығыз қатынасында жеңіл таралатын  паразиттер. Олар АҚШ-тағы ішек инфекцияларының тағы бір жиі себебі. Бұл паразит может аквапарктер мен бассейндерде жиі кездеседі, себебі, ол хлордың әсеріне тұрақты. Залалды су көздерінде шомылу немесе ішу созылмалы диареяның дамуына апарады. Балалар бала бақшада лямблияны жиі жұқтырады және үйінде отбасының мүшелеріне паразиттерді жұқтыруы мүмкін.\r\n\r\n·         Тағы бір паразит - криптоспоридия, балабақшадағы және басқа қоғамдық орындардағы диарея эпидемиясының жиі себепшісі. Криптоспоридия көбінесе, сулы іш өтуын туындатады, ол 2 аптадан артық уақытқа созылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nАурудың симптомдары қандай?\r\n\r\nӘдетте, ішек инфекциялары іштің түйіліп ауыруымен және іш өтуімен қосарланады. Сондай-ақ келесі симптомдар болуы мүмкін:\r\n\r\n·         қызба\r\n\r\n·         тәбетті жоғалту\r\n\r\n·         жүрек айнуы\r\n\r\n·         құсу\r\n\r\n·         салмақ жоғалту\r\n\r\n·         сусыздану\r\n\r\n·         нәжістегі сілемей немесе қан\r\n\r\nБұл  симптомдар, әдетте, бірнеше күнге созылады. Егер симптомдардың ұзақтығы 2 аптадан артық созылса, созылмалы диарея орын алған. Осындайда  немесе нәжісте қан болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\r\nСимптомдар қай кезде пайда болады?\r\n\r\nІшек инфекцияларының инкубациялық кезеңі аурудың нақты қоздырғышының түріне байланысты әр түрлі болады. Мысалы, шигелладан туындаған инфекциялардың инкубациялық кезеңі әдетте,  2 - 4 күнге созылады, бірақ, вирустық инфекцияларда инкубацилық кезең  4-48 сағатқа созылады.\r\n\r\nПаразитарлық  инфекциялардың инкубациялық кезеңі ұзағырақ. Мысалы, лямблиялар салдарынан туындаған инфекцияларда аурудың симптомдары дамуына дейін 1-4 апта өтуі мүмкін. Қоздырғыштың түріне байланысты және адамның жалпы жағдайына сай ішек инфекциясы бірнеше күн немесе аптаға созылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nҚандай уақыт аралығында ішек инфекциялары жұқпалы болады?\r\n\r\nІшек  инфекциялары аса жұқпалы. Олар адамнан адамға кір қол, залалды тамақ және су, үй жануарлары арқылы жұғуы мүмкін. Көпшілік жағдайларда инфекциялар диарея өткенге дейін жұқпалы болады, бірақ, кейбір жағдайларда одан ұзақ болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nАлдын алу шаралары бар ма?\r\n\r\nІшек инфекцияларының аса тиімді алдын алу жолы – қолды жиі жуу. Микробтар организмге тағамды  кір қолмен жеуде немесе тырнақты тістегенде түсуі мүмкін.\r\n\r\nДәретханадан кейін және тамақ ішер алдында қолды сабындап жуып-шаю қажет. Жуынатын бөлменің тазалығын қолдау да инфекцияның алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nДиареяны туындататын микробтар тағам өнімдерімен және сумен таралуы мүмкін. Өзіңізді қорғау үшін тамақты мұқият дайындап, шикі көкөністер мен жемістерді жуыңыз. Гамбургерге толық піскен етті қолданыңыз, тамақтың қалғанын тоңазытқышта сақтаңыз, себебі, бірнеше сағат тоңазытқыштан тыс тұрған тамақта дәмді түскі аста ауру қоздыратын бактериялар пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nАс үйлік жабдықтарыңыз және кесу тақтайлары таза болуын қадағалаңыз, әсіресе, шикі еттен, жұмыртқа мен құс етін өңдегеннен кейін. Бірнеше сағат бойы тоңазытқыштан тыс болған тамақты ішуден алшақ болыңыз, қыздырғанда да оларда уыттар қалуы мүмкін.\r\n\r\nСаяхат кезінде бұлақтан, көлден су ішпеңіз, бұл үшін жергілікті денсаулық сақтау органдарының бұл судың ауыз суға жарамдылығын растауы болуы қажет. Кейбір дамушы елдерде суды краннан емес, бөтелкеден ішуге кеңес беріледі, бұл жерлерде көшеден су сатып алып ішуде де сақ болған жөн.\r\n\r\nҮй жануарлары, әсіресе, рептилиялар микробтарды таратуы мүмкін. Үй жануарының ыдысын өзіңіздің ыдысыңызды жуатын раковинада жумаңыз. Үй жануарын сипағаннан кейін қолыңызды жуыңыз!\r\n\r\n\r\nДәрігерге көріну қажет пе?\r\n\r\nКейде, барлық тырысуға қарамастан, ішек инфекциясы орын алады. Баланың іші өтсе, қызба болса немесе іші ауырғанын ересектерге айтуға үйрету қажет. Ересектер баланы дәрігерге көрсетуі тиіс.\r\n\r\nЕгер өзіңізді енжар сезінсеңіз, терінің құрғақтығы немесе ауыздың құрғақтығы орын алса, немесе нәжісте қан немесе сілемей болса, шұғыл түрде дәрігерге көріну қажет. Сондай-ақ, сұйықтық іше алмайтындай,  басылмайтын құсу болса, немесе аурудың симптомдары 3 күннен артық созылса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\r\nБұл инфекциялар қалай емделеді?\r\n\r\nДиареяны туындататын көптеген инфекциялар, әсіресе, вирустықтар, әдетте, емдеусіз өтеді. Сусызданудың алдын алу үшін сұйықтықтың мол көлемін ішу – аурудың бетін байқау үшін дұрыс тәсіл. Организмнің сусыздануында ауруханаға жатып, диарея, құсу және қызба кезінде жоғалтқан сұйықтықты толықтыру үшін көктамыр арқылы сұйықтық енгізілуі қажет болады.\r\n\r\nДәрігерге көрінгенде ішек инфекциясының түрін анықтау үшін нәжістің талдауын тапсыру қажет болуы мүмкін. Дәрілік препараттарды тағайындаудың қажеттігі аурудың қоздырғышына байланысты. Егер паразитарлық инфекция болса, дәрігер антипаразитарлық препараттарды тағайындайды.\r\n\r\nВирустардан және бактериялардың көптеген түрлерінен болған ішек инфекциялары кезінде емдеу қажет болмайды, бірақ, иммундық жүйесі әлсіреген адамдар инфекция бүкіл организмге тарамас үшін антибиотиктерді тағайындауға мұқтаж болады.\r\n\r\n\r\nӨзін сезінуді жақсарту үшін қандай шаралар қабылдауға болады?\r\n\r\nОрганизмнің сусыздануының алдын алсаңыз, өзіңізді жақсы сезінесіз. Диарея кезінде сұйықтықты жоғалтумен қатар электролиттер (натрий және калий) де жоғалтылады. Организм оларсыз қалыпты қызмет ете алмайды, сондықтан, олардың орнын толықтыру қажет. Құрамында натрий бар сорпа немесе көже, калий бар 100% жеміс шырынын (қантсыз) ішіңіз.\r\n\r\nТамақ іше алатындай болғанда, құрамында калий бар жұмсақ жеміс немесе көкөністі тұтыныңыз. Майлы тағамды, сүт өнімдерін, талшығы мол өнімді немесе тәтті тағамды диарея басылғанға дейін  қабылдаудан алшақ болыңыз. Спорттық немесе алкогольсіз сусындарды ішпеңіз, оларда электролиттер болғанымен, қанты көп болғандықтан, диареяны ушықтырады.\r\n\r\nДиарея, әдетте, тез басылады. Сұйықтықты жеткілікті ішіңіз, және дәрігердің ұсыныстарын орындаңыз, осылайша, қысқа мерзімде өзіңізді жақсы сезінесіз.\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://kidshealth.org/teen/infections/intestinal/diarrhea.html\r\n\r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(900,'article','114','Бүйректің созылмалы ауруы','kz','2018-07-17 07:19:28','2018-07-17 07:06:00','Бүйректің созылмалы ауруы – бүйректің зақымдануымен және қызметінің біртіндеп бұзылысымен сипатталатын ауру. Бүйректің негізгі қызметі – организмнен залмасу өнімдерін және артық суды сыртқа шығару. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=114',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бүйректің','y','   Бүйректің созылмалы ауруы Бүйректің созылмалы ауруы – бүйректің зақымдануымен және қызметінің біртіндеп бұзылысымен сипатталатын ауру. Бүйректің негізгі қызметі – организмнен залмасу өнімдерін және артық суды сыртқа шығару.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nБүйректің созылмалы ауруы – бүйректің зақымдануымен және қызметінің біртіндеп бұзылысымен сипатталатын ауру. Бүйректің негізгі қызметі – организмнен залмасу өнімдерін және артық суды сыртқа шығару. \r\n\r\n\r\n\r\nБүйрек организмнен алмасу өнімдерін шығаруға, электролиттік үйлесімді және артериалдық қысымды реттеуге, сондай-ақ, эритропоэзді(эритроциттерді түзу) ынталандыруға  жауап береді.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nБүйректің созылмалы ауруы (БСА)  - баяу ушығатын ауру. Белгілі бір кезең ішінде ауру симптомсыз өтеді. Кейде қызметінің бұзылуы баяу дамығанда симптомдары бүйректің жұмысы тоқтағанға дейін болмауы мүмкін.\r\n\r\nБүйректің созылмалы ауруының қорытынды кезеңі - созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінің соңғы сатысы. Бұл кезде бүйректер заттек алмасуын және артық сұйықтықты организмнен сыртқа шығара алмайды. Гемодиализ немесе бүйрек алмастыру қажет болады.\r\n\r\nКөбінесе, бүйректің созылмалы ауруының даму себебі – қант диабеті және жоғары артериалдық қысым.\r\n\r\nБүйректің зақымдалуына апаруға қабілетті басқа да аурулар:  \r\n\r\n* Аутоиммундық аурулар (мысалы, жүйелік қызылжегі және склеродермия)\r\n* Бүйректің туа біткен ақаулары (мысалы, бүйректің поликистозы)\r\n* Кейбір химиялық заттектердің әсері\r\n* Бүйректің жарақаты\r\n* Бүйректегі тастар және инфекциялар\r\n* Бүйрек тамырларындағы мәселелер\r\n* Кейбір дәрілік препараттарды қабылдау (анальгетиктер және қатерлі ісіктерді емдейтін препараттар)\r\n* Бүйрекке несептің кері ағуы (рефлюкс-нефропатия)\r\n* Бүйректің басқа аурулары.\r\n \r\nБүйректің созылмалы ауруы организмде сұйықтықтың және алмасу өнімдерінің жиналуына апарады. Бұл организмнің көптеген жүйелерінің бұзылысын туындатады, оның ішінде:\r\n\r\n* Артериалдық қысымның артуы\r\n* Қан жасушаларының санының азаюы\r\n* Д дәрумені алмасуының бұзылысы және сүйек саулығының нашарлауы.\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nБүйректің созылмалы ауруының ерте симптомдары басқа көптеген аурулардың симптомдарына ұқсас. Олар аурудың ерте сатысындағы жалғыз белгісі болуы мүмкін.\r\n\r\nОларға жататындар:\r\n\r\n* Тәбетті жоғалту\r\n* Жалпы әлсіздік\r\n* Бас ауыруы\r\n* Жүрек айнуы\r\n* Жоспарланбаған салмақ жоғалту\r\n \r\nАурудың  ушығуында пайда болатын симптомдары:\r\n\r\n* Ауытқулы қошқыл немесе ақшыл тері\r\n* Сүйектегі ауырсыну\r\n* Ұйқы басуы немесе назар қоюдағы мәселелер\r\n* Қол-аяқтың ұйып, ісінуі\r\n* Бұлшық еттің тартылуы және құрысу\r\n* Ауыздан жағымсыз иіс шығуы\r\n* Көгеру пайда болуы, нәжісте қан болуы\r\n* Шамадан артық шөлдеу\r\n* Ықылық тиюдің жиі ұстамалары\r\n* Жыныстық қызметтің бұзылысы\r\n* Етеккірдің болмауы (аменорея)\r\n* Ентігу  \r\n* Ұйқыдағы мәселелер\r\n* Құсу, көбінесе, таңертең.\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nКөптеген науқастрда бүйректің созылмалы ауруының барлық сатысында жоғары артериалдық қысым байқалады. Медициналық қарау кезінде дәрігер жүректің және өкпенің ауытқулы шуылын анықтауы мүмкін. Неврологиялық қарауда нервтердің зақымдалуы анықталуы мүмкін.\r\n\r\nНесептің талдауында протеинурия (несептегі ақуыз) және басқа өзгерістер байқалуы мүмкін. Осы өзгерістер пайда болғаннан аурудың симптомдарына дейін 6 айдан 10 жылға дейін және одан асатын уақыт өтуі мүмкін.\r\n\r\nБүйректің қызметтік қабілетін бағалау үшін келесі зерттеулер тағайындалады:\r\n\r\n* Креатинин клиренсі\r\n* Креатинин деңгейі\r\n* Қандағы несепнәр азотын анықтау (АМК)\r\n \r\nБүйректің созылмалы ауруы көптеген зерттеулердің нәтижесіне әсер етеді. Бүйректің созылмалы ауруы ушығуында әр 2-3 ай сайын келесі көрсеткіштерді анықтау қажет:\r\n\r\n* Альбумин\r\n* Кальций\r\n* Қандағы холестерин деңгейі\r\n* Қанның жалпы талдауы (ОАК)\r\n* Қандағы электролиттер деңгейін анықтау\r\n* Магний\r\n* Фосфор\r\n* Калий\r\n* Натрий\r\n \r\nБүйректің созылмалы ауруының себебін немесе түрін анықтау үшін басқа тексерулер:\r\n\r\n* Іш қуысы ағзаларының КТ\r\n* Іш қуысы ағзаларының МРТ\r\n* Іш қуысы ағзаларының УДТ(УЗИ)\r\n* Бүйректің биопсиясы\r\n* Бүйректі сканерлеу\r\n* Бүйректің УДТ (УЗИ).\r\n \r\nАуру келесі тексерулердің нәтижелеріне әсер етуі мүмкін:\r\n\r\n* Эритропоэтин деңгейі\r\n* Паратгормон деңгейі\r\n* Сүйектің денситометриясы\r\n* Д дәруменінің деңгейі.\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nАртериалдық қысымды бақылау бүйректің зақымдану үрдісін бәсеңдетеді.\r\n\r\n* Бұл үшін ангиотензин- айналдыратын ферментті тежеушілер (АПФ) немесе ангиотензин рецепторларын басушылар (БРА) тағайындалады.\r\n* Мақсат – артериалдық қысымды 130/80 мм.сын.бағ деңгейінде немесе одан төмен деңгейін қолдау.\r\n \r\nӨмір салтына келесі өзгерістерді енгізу бүйректерді қорғауға және жүректің ауруларының, инсульттің алдын алуға көмектеседі:\r\n\r\n* Темекі шекпеңіз.\r\n* Майдың және холестериннің мөлшері төмен тағамды тұтыныңыз.\r\n* Дене жаттығуларын ұдайы орындаңыз (жаттығу алдында дәрігермен кеңесіңіз)\r\n* Қажет болса, холестерин деңгейін төмендету үшін дәрілік препараттарды қабылдаңыз\r\n* Қандағы қант деңгейін бақылауда ұстаңыз.\r\n* Тұз немесе калийді тұтынуды шектеңіз.\r\n \r\nҚандай да бір дәрілік препараттарды қабылдау алдында нефрологпен кеңесіңіз. Бұл дәрумендерге, шөптерге және тағамдық қоспаларға да қатысты. Сізді бақылайтын барлық дәрігерлер бүйректің созылмалы ауруына шалдыққандығыңыз туралы білуі тиіс.\r\n\r\nБасқа емдеу әдістері:\r\n\r\n* Қандағы фосфордың деңгейінің артуының алдын алу үшін фосфат байланыстыратын дәрілік препараттарды қабылдау \r\n* Рациондағы темірдің мөлшерінің артуы, темірдің дәрілік препараттары, анемияны емдеу үшін эритропоэтин инъекциялары және  қан құю\r\n* Кальций және Д дәрумені препараттарын қабылдау (қабылдау алдында дәрігермен кеңесіңіз)\r\n \r\nБүйректің созылмалы ауруында арнайы емдәм ұстану ұсынылады:\r\n\r\n* Сұйықтықты шектеу\r\n* Ақуыздық өнімдердің мөлшерін азайту\r\n* Тұзды, калий, фосфор, басқа электролиттерді шектеу\r\n* Салмақ жоғалтудың алдын алу үшін калориялар санын ұлғайту\r\n \r\nБүйректің созылмалы ауруына шалдыққан науқастар келесілерге қарсы вакцина алуы тиіс:\r\n\r\n* А гепатитінен\r\n* В гепатитінен\r\n* Тұмаудан\r\n* Пневмококк  инфекциясынан.\r\n \r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nКөптеген  науқастарға бүйректің созылмалы ауруы диагнозы бүйрек қызметтерінің көпшілігін жоғалтқанға дейін қойылмауы мүмкін.\r\n\r\nБүйректің созылмалы ауруы емделіп, аяғына дейін жазылмайды. Біртіндеп ушығып, созылмалы бүйрек жеткіліксіздігінің соңғы сатысына дейін жетеді. Симптомдардың даму жылдамдығы келесілерге тәуелді:\r\n\r\n* Бүйректің зақымдану себебіне\r\n* Науқастың өзіне қамқорлығына\r\n \r\nБүйрек  жеткіліксіздігі - бүйректің созылмалы ауруының соңғы сатысы. Бұл кезде бүйрек организмнің қажеттілігін қолдай алмайды.\r\n\r\nЕмдеуші дәрігер науқаспен гемодиализ өткізу қажеттілігін талқылайды. Шараның орындалуы кезінде алмасу өнімдері жойылады, себебі, бүйрек бұл қызметті орындай алмайды.\r\n\r\nӘдетте, диализ бүйректің қызметі   10 - 15% сақталғанда тағайындалады. Гемодиализді өткізу бүйрек алмастыруға күту қағазында тіркелген науқастарға да қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулар\r\n\r\n*  Анемия\r\n\r\n* Ішектен немесе асқазаннан қан кетуі\r\n\r\n* Сүйектегі, буындағы және бұлшық етіндегі ауырсыну\r\n\r\n* Қандағы қант деңгейінің өзгерісі\r\n\r\n* Қол-аяқтың нервтерінің зақымдануы (перифериялық нейропатия)\r\n\r\n* Деменция (ақыл-естен ажырау)\r\n\r\n* Плевра қуысында сұйықтық жиналуы (плеврит)\r\n\r\n* Жүрек және қантамырлар жағынан асқынулар\r\n\r\n# Созылмалы жүрек жеткіліксіздігі\r\n# Жүректің ишемиялық ауруы\r\n# Жоғары  артериалдық қысым\r\n# Перикардит\r\n# Инсульт\r\n\r\n* Қандағы фосфор деңгейінің артуы\r\n* Қандағы калий деңгейінің артуы\r\n* Гиперпаратиреоз\r\n* Инфекцияның  пайда болуының жоғары қаупі\r\n* Бауырдың зақымдануы немесе бауыр жеткіліксіздігі\r\n* Тамақтанудың жеткіліксіздігі\r\n* Түсік тастау және бедеулік\r\n* Құрысу  \r\n* Ісінулер  \r\n* Сүйектің әлсіреуі және сыну пайда болу қаупінің артуы.\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nМәселенің  себебі болатын ауруларды емдеу бүйректің созылмалы ауруының алдын алуға немесе дамуын кешеуілдету үшін көмектесе алады. Қант диабетіне шалдыққан науқастар қандағы қант деңгейін, артериалдық қысымды бақылауы тиіс және темекі шекпеуі тиіс.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nБүйректің созылмалы жеткіліксіздігі.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(901,'article','145','Фурункул (шиқан)','kz','2018-07-19 08:56:25','2018-07-19 08:49:00','Фурункул – шаш фоликулының және оны қоршаған тіндердің ірің тектес бактериялардан туындайтын жіті іріңді-некрозды қабынуы.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=145',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ф','Фурункул','y','   Фурункул (шиқан) Фурункул – шаш фоликулының және оны қоршаған тіндердің ірің тектес бактериялардан туындайтын жіті іріңді-некрозды қабынуы. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nФурункул – шаш фоликулының және оны қоршаған тіндердің ірің тектес бактериялардан туындайтын жіті іріңді-некрозды қабынуы.\r\n\r\n\r\n\r\nШаш фолликулы — шаштың тамыры, оны қоршайтын тамыртүбімен бірге. Шаш фолликулының түбінде оны айнала орналасатын сезімтал нерв талшықтары болады. шашқа қол тигізу нерв жалғамдарына әсер етеді, осыдан адам қол тигізуді сезінеді. Май бездері де әр шаш фоликулымен байланысты, олар шаш пен оны қоршайтын терінің жақсы жағдайын қолдау үшін май бөледі.\r\n\r\nҰқсас аурулар:\r\n\r\n• фолликулит (шаш фоликулының ортаңғы және жоғарғы бөлімдерінің беткері қабынуы, бұл қызарған түйіндермен (папула) және іріңді төмпешіктерімен;\r\n\r\n• карбункул (бірнеше қатар орналасқан шаш фоликулдарының жіті іріңді-некрозды қабынуы, теріде және тері астылық май талшығында некроз (тіршілігі жойылған тін) ошағын түзумен.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nФурункул – кең таралған тері мәселесі. Көпшілік жағдайда фурункулдар алтын түсті стафилококк (Staphylococcus aureus) бактериясынан туындайды. Фурункулдардың пайда болуын тері бетінде мекендейтін бактериялар немесе зеңдердің басқа түрлері де туындатуы мүмкін. Шаш фоликулдарының зақымдануы инфекцияға олардың арасында орналасқан фоликул мен тіндерге терең енуге мүмкіндік береді.\r\n\r\nФурункулдар дененің кез келген бөлігінде пайда болуы мүмкін, себебі, адамның бүкіл терісі шаш фоликулдарынан тұрады. Көбінесе, фурункулдар бетте, мойында, қолтық астында, бөкседе пайда болады. Олар көп немесе жалғыз кездеседі.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nФурункул әдетте, тері бетінде көтеріліп тұратын шағын қызыл-қызғылт түйін түрінде пайда болады. Уақыт өте зақымданған аумақ ұлғаяды, сұйықтыққа толады. Фурункулда ірің мен тіршілігі жойылған тіндердің толуы біртіндеп күшейетін ауырсыну сезімін туындатады. 3-4-ші күні түйіннің ортасында жұмсару пайда болып, ірің бөлімен жарылады.\r\n\r\nАуырсыну сезімі әдетте, фурункулдың ішіндегісі сыртқа шыққанда өтеді. Жарылған жерде жасыл түсті некрозды тін - фурункулдың өзегі көрінеді.\r\n\r\nФурункулдың негізгі симптомдары:\r\n\r\n·         Бұршақ көлемді дөңгелек түзіліс (түйін), кейде үстел теннисі добының өлшеміне жетеді.\r\n\r\n·         Фурункулдың ортасы ақ немесе сары түсті\r\n\r\n·         Ісінудің өсуінің тез қарқыны\r\n\r\n·         Ісіну іріңдейді, ағады немесе қабықтанады\r\n\r\n·         Терінің басқа бөліктеріне таралуы, немесе басқа фурункулдармен қосылады.\r\n\r\nҚосымша симптомдары:\r\n\r\n·         Жалпы әлсіздік\r\n\r\n·         Шаршау\r\n\r\n·         Дене температурасының артуы\r\n\r\n·         Фурункул тұсындағы қышу\r\n\r\n·         Фурункул маңындағы терінің қызаруы\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nӘдетте, дәрігер фурункулды сыртқы түрінен біледі. Кейде маман фурункул тінін бактериялық өсіндісін зертханалық талдауүшін алады.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nФурункулды үй жағдайында сықпаңыз, бұл инфекцияны ушықтырады.\r\n\r\nФурункулдар қышудан және аздаған аурсыну сезімінен кейін өздігінше өтуі мүмкін. Көбінесе, ауырсыну сезімі күшейеді, себебі, уақыт өте фурункулда ірің мен тіршілігі жойылған тіндер толады.\r\n\r\nБірақ, әдетте,  фурункулды дәрігер жаруы қажет, жараны іріңнен аршу үшін. Әдетте, жазылу үрдісі 2 аптаға созылады. Жазылу үрдісін үдету үшін күніне бірнеше рет фурункулға жылы ылғал компресс қоюға болады, тері қалпына келгенге дейін.\r\n\r\nХирургиялық араласу фурункул терең және/немесе үлкен болғанда қажет болады.\r\n\r\nФурункул аумағы таза болып қалуы маңызды, сондықтан:\r\n\r\n·         Фурункулға қойылатын таңғыштарды жиі ауыстыру қажет\r\n\r\n·         Фурункулды ұстағаннан кейін қолды мұқият жуу қажет\r\n\r\n·         Бөтен адамның сүлгісін, төсек жабындысын қолданбаңыз. Киімді, төсек жабындасын, сүлгі, төсек жаймасын және басқа терінің зақымданған бөлігі жанасқан маталарды жиі жуыңыз.\r\n\r\n·         Фурункулға қойылатын таңғыштарды бөлек шелекке тастаңыз, қолданған таңғышты басқа заттарға тигізбеңіз.\r\n\r\nАнтибактериалдық тазалық құралдары  фурункул пайда болғаннан кейін көмектеспейді.\r\n\r\nЕгер фурункул үлкен немесе қайталанатын болса дәрігер антибиотиктерді таблетка немесе инъекция түрінде тағайындайды.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nКейбір адамдарда терінің қайталанатын инфекциясы байқалады және ұзақ уақыт бойы фурункулдан арылуы қиынға түседі.\r\n\r\nНауқастың құлақ каналында немесе мұрнында орналасқан фурункулдар күшті ауырсынуды туындатады. Мұрында пайда болған фурункулдар дәрігердің бақылауында болуы қажет.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n·         Фурункулез (фурункулдардың көп шығуы)\r\n\r\n·         Карбункулез (бірнеше қатар орналасқан шаш фоликулдарының жіті іріңді-некрозды қабынуы, теріде және тері астылық май талшығында некроз (тіршілігі жойылған тін) ошағын түзумен)\r\n\r\n·         Лимфангит (лимфа тамырларының қабынуы)\r\n\r\n·         Лимфаденит (лимфа түйіндерінің қабынуы)\r\n\r\n·         Тромбофлебит (көктамыр қабырғасының қабынуы, тромб түзілуімен)\r\n\r\n·         Флегмона (тіннің жіті қабынуы, айқын шекарасыз)\r\n\r\n·         Терінің, жұлынның, мидың, бүйректің немесе басқа ағзалардың  абсцесі, (іріңді қоржынды қуыс түзілуімен)\r\n\r\n·         Мидың және жұлынның инфекциясы.\r\n\r\n·         Эндокардит (жүректің ішкі қабығының қабынуы)\r\n\r\n·         Остеомиелит (сүйектің және сүйек кемігінің қабынуы)\r\n\r\n·         Сепсис (ауыр инфекциялық ауру, қанға бактерия түсуінен туындайды)\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге көрініңіз, егер фурункул:\r\n\r\n·         Бетте немесе омыртқада пайда болса;\r\n\r\n·         Қайтадан шықса;\r\n\r\n·         Ауырсыну сезімін береді;\r\n\r\n·         Аптадан артық өтпейді;\r\n\r\n·         Температурамен, қанды бөлініспен, іріңнің көп мөлшерімен қосарланады, ауыр инфекцияның басқа белгілері бар.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nКелесі әрекеттер инфекцияның таралуынан тосқауыл болады:\r\n\r\n·         Антибактериалдық сабын\r\n\r\n·         Антисептикалық гигиена құралы\r\n\r\nГигиена ережелерін қадағалау.\r\n\r\n \r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001474.htm\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Екатерина Шумарева,HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(902,'article','192','Меньер ауруы','kz','2018-07-28 12:50:13','2018-07-28 12:42:00','Меньер ауруы – ішкі құлақтың ауруы, қуыстағы сұйықтық мөлшерінің ұлғаюына апарады және тепе-теңдік сезіміне және естуге әсер етеді.  ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=192',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Меньер','y','   Меньер ауруы Меньер ауруы – ішкі құлақтың ауруы, қуыстағы сұйықтық мөлшерінің ұлғаюына апарады және тепе-теңдік сезіміне және естуге әсер етеді.   Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nМеньер ауруы – ішкі құлақтың ауруы, қуыстағы сұйықтық мөлшерінің ұлғаюына апарады және тепе-теңдік сезіміне және естуге әсер етеді.  \r\n\r\n\r\n\r\nҚұлақ сыртқы, ортаңғы және ішкі бөлімдерден тұрады. Дыбыс жарғақ және үш кішкене сүйектер дыбысты  дыбыс жарғақтан құлақ иірімінің алдыңғы жағына өткізеді. ішкі құлақ – есту және тепе-теңдік ағзасының үш бөлімдерінің бірі. Есту ағзасының аса күрделі бөлімі, өзінің иірімді пішініне байланысты лабиринт аталады.\r\n \r\nДыбыс жарғағы сыртқы құлақты ортаңғы құлақтан бөліп тұрады. Дыбыс толқындары дыбыс жарғағына жеткенде оны вибрацияға ұшыратады. Вибрациялар одан кейін ортаңғы құлақтағы кішкентай сүйектерге беріледі, одан әрі ішкі құлаққа беріледі. дыбыс жарғағы сыртқы жағында тері жарғағымен жабылған және ішкі жағында сілемей қабатымен жұқа дәнекер тінінен тұрады.\r\n \r\n\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nМеньер ауруының пайда болуының нақты себептері белгісіз. Ол ішкі құлақтағы сұйықтықтың қысымының күрт артуы салдарынан пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nАуру кейде бастың жарақатымен немесе ортаңғы, ішкі құлақтың инфекциясынан туындайды.\r\n\r\nБасқа қауіп факторлары:\r\n\r\n* Аллергия\r\n\r\n* Алкоголь тұтыну\r\n\r\n* Отбасылық тарихы\r\n\r\n* Шаршау\r\n\r\n* Вирустық аурудан кейін\r\n\r\n* Респираторлық инфекциялар\r\n\r\n* Темекі шегу\r\n\r\n* Күйзеліс\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nМеньер ауруының келесі  симптомдары бар:\r\n\r\n* Бас айналу ұстамалары, жүрек айнуымен және құсумен қосарланады;\r\n\r\n* Бір немесе екі құлақтағы шуыл;\r\n\r\n* Естудің төмендеуі (бір жақты немесе екі жақты)\r\n\r\n​Ауру үшін ең ауыры – бас айналу ұстамасы. Бұл ұстамалар жиі (аптасына 1-2 рет), сирек (жылына 1-2 рет) және аса сирек (бірнеше жылда 1 рет) болуы мүмкін. Бас айналу ұстамасы бірнеше минуттен бірнеше аптаға дейін созылады. Көбінесе, 2-6 сағатқа созылады. Ұстамалар кез келген уақытта пайда болады, көбінесе, таңертең және түнде. Бас айналу ұстамасын психологиялық және дене ширығуы туындатуы мүмкін. Науқас қоршаған заттар айналатындай немесе қозғалатындай көрінеді. Бұл симптомдар науқасқа орасан жайсыздық әкеледі.\r\n\r\nҰстама кезінде ауру құлақта естімей қалу сезімі пайда болады. Ұстама кезінде тепе-теңдік бұзылатыны соншалық, науқас аяғына тұра алмайды.\r\n\r\nОрналасуды  өзгертуде немесе басты бұрғанда жағдай нашарлайды және жүрек айнуы пайда болады. Ұстама өткеннен кейін 6-48 сағат бойы адам әлсіздік сезінеді.  \r\n\r\nРемиссия кезінде науқастың жағдайы қанағаттанарлық болып қалады. Егер сізде Меньер ауруының симптомдары болса, шұғыл медициналық жәрдемге жүгіну қажет.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nМеньер ауруын анықтау үшін жүргізіледі:\r\n \r\n* отоскопия (сыртқы есту жолын қарау);\r\n\r\n* аудиометрия (естуді өлшеу);\r\n\r\n* вестибулярлық аппаратты зерттеу;\r\n\r\n* магниттік-резонанстық томография (МРТ);\r\n\r\n* қанды гормонға талдау;\r\n\r\n* қалқанша бездің УДТ (УЗИ);\r\n\r\n* бактериологиялық зерттеулер.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nМеньер ауруын толық емдеп жазу мүмкін емес, емдеу тек ұстама жиілігін азайтуға көмектеседі. Меньер ауруы асқыну сатысында болғанда дәрі-дәрмек препараттары кенеттен болатын ұстаманың көрінісін басуға, сондай-ақ, жүрек айну симптомдарын азайтуға мүмкіндік береді.\r\n\r\nМеньер ауруын емдеу естудің төмендеуінің алдын алуға көмектесе алмайды. Емдеу симптомдарды бақылауға, сондай-ақ, ұстамалардың жиілігін азайтуға бағытталады.\r\n\r\nМеньер ауруын емдеу келесіге бағытталған:\r\n\r\n* несеп айдайтын құралдарды қабылдау, олар ішкі құлақтағы сұйықтықтың жинақталуын азайтуға мүмкіндік береді;\r\n\r\n* вестибулярлық аппаратқа басатын және ішкі құлаққа тыныштандыратын   әсер ететін дәрі-дәрмектерді қабылдау;\r\n\r\n* тұзды шектейтін арнайы емдәмді қадағалау, бұл ішкі құлақтағы сұйықтықтың жиналуын азайтуға ықпал етеді;\r\n\r\n* темекі шегуден, алкоголь мен кофеинді тұтынудан алшақ болу.\r\n\r\nНауқас ұстамалардың дамуын туындататын күйзелістерден алшақ болуы қажет. Емдеудің барысында ми қан айналымын жақсартатын препараттар тағайындалады.\r\n\r\nЕгер Меньер ауруын емдеудің консервативтік әдістері көмектеспесе, хиургиялық араласуға жүгіну қажет.  \r\n\r\nХиургиялық емдеудің негізгі мақсаты – құлақтың құрылысын зақымдамастан, аурудың көрінісін жою. Операция кезінде ішкі құлақтың вестибулярлық аппаратын хиургиялық бұзу орындалады. Сондай-ақ, вестибулярлық аппаратты антибиотик енгізумен бұзу жүзеге асырылуы мүмкін, бұл ем-шара химиялық абляция аталады. Бірақ, мұндай әдістер естімеуге апарады, сондықтан, олар аса сирек қолданылады.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулар\r\n\r\n* бақылауға келмейтін бас айналуынан жүре алмау\r\n* зақымданған жақта естуді жоғалту\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nЕстуді жоғалту, құлақтағы шуыл немесе бас айналуы секілді Меньер ауруының симптомдары пайда болса немесе ушықса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nКөпшілік жағдайда аурудың алдын алу мүмкін емес, бірақ, кейде аурудың туындауы бас сүйек-ми жарақатынан болатындықтан, сақтық шараларын қадағалау қажет: мотоцикл,  велосипед немесе роликтерді тепкенде басқа шлем кию қажет. Сонымен қатар, тұзы аз емдәм ұстану ұстамалардың санын азайтуға көмектеседі, сондықтан, тұзды тұтынуды шектеуді алдын алу әдісі ретінде айтуға болады. Күйзелістен, аллергендік факторлардан, темекі шегуден, алкоголь мен кофе тұтынудан алшақ болу қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(903,'article','304','Тыныс алу жолдарында тұрып қалған немесе жұтып қойған заттар','kz','2018-08-05 11:41:55','2018-08-05 11:40:00','Егер бала қандай да бір үшкір емес және қауіпсіз затты жұтып қойса, және ол көмейінде тұрып қалмаса, ол нәжіспен бірге өздігінше шығуы мүмкін.\r\n\r\nӨздігінше шығуын күткен кезде баланы мұқият қадағалаңыз және егер құсу, сілемей ағуы басталса, тамақтан бас тартса, қызу, жөтел, демін тартқанда шулы тыныс алу немесе ысқыратын дыбыс пайда болса, дәрігерді шақырыңыз. Және егер екі күнде зат нәжіспен шықпаса да дәрігерге көріну қажет (затты нәжістен іздеу үшін сүзгілеу қажет).','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=304',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тыныс','y','   Тыныс алу жолдарында тұрып қалған немесе жұтып қойған заттар Егер бала қандай да бір үшкір емес және қауіпсіз затты жұтып қойса, және ол көмейінде тұрып қалмаса, ол нәжіспен бірге өздігінше шығуы мүмкін.\r\n\r\nӨздігінше шығуын күткен кезде баланы мұқият қадағалаңыз және егер құсу, сілемей ағуы басталса, тамақтан бас тартса, қызу, жөтел, демін тартқанда шулы тыныс алу немесе ысқыратын дыбыс пайда болса, дәрігерді шақырыңыз. Және егер екі күнде зат нәжіспен шықпаса да дәрігерге көріну қажет (затты нәжістен іздеу үшін сүзгілеу қажет). Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЕгер бала қандай да бір үшкір емес және қауіпсіз затты жұтып қойса, және ол көмейінде тұрып қалмаса, ол нәжіспен бірге өздігінше шығуы мүмкін.\r\n\r\nӨздігінше шығуын күткен кезде баланы мұқият қадағалаңыз және егер құсу, сілемей ағуы басталса, тамақтан бас тартса, қызу, жөтел, демін тартқанда шулы тыныс алу немесе ысқыратын дыбыс пайда болса, дәрігерді шақырыңыз. Және егер екі күнде зат нәжіспен шықпаса да дәрігерге көріну қажет (затты нәжістен іздеу үшін сүзгілеу қажет).\r\n\r\nЕгер бала қанда да бір өткір (мысалы, тіс шұқығыш немесе ине) немесе қауіпті затты (сағат батареясы немесе бірнеше шағын магнит) жұтып қойса, сау болып көрінсе де баланы дәрігерге апарыңыз. Бұл заттар ас қорыту жолына түскенге дейін алынуы тиіс, себебі, олар өңешті, асқазанды немесе ішекті тесуі мүмкін; қауіпті заттектерді сілтілендіруді туындату немесе шағын электр тогын қолдану қажет.\r\n\r\n \r\nДәрігер не істейді?\r\n\r\nДәрігердің әрекеті баланың не жұтқандығына және ол заттың қайда шоғырлануына байланысты. Заттың орнын анықтау үшін дәрігер рентген тағайындауы мүмкін.\r\n\r\nЕгер дәрігер зат өздігінше баланың ас қорыту жүйесінде қауіпсіз жылжиды деп санаса, жуырдағы бірнеше күн ішінде баланың нәжісін қадағалауды ұсынады. Осы уақыт ішінде заттың қозғалуын қадағалау үшін тағы бір рентгендік зерттеу өткізілуі мүмкін.\r\n\r\nЕгер нысан тыныс алу жолында болса, немесе өңеште/асқазанда тұрып қалса, және ол зат өткір немесе қауіпті болса, дәрігер оны алып тастауы қажет. Зат өңеште немесе асқазанда орналасқанда дәрігер эндоскопты (ұшында жарығы бар ұзын, жіңішке түтік) қолданады. Егер ол тыныс алу жолдарында болса, дәрігер бронхоскоп атты аспапты қолданады. Кейбір жағдайда хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nБала тұншықса не істеу қажет?\r\n\r\nТұншығу кезінде алғашқы жәрдем көрсету туралы ақпаратты алу үшін тұншығу және жүрек-өкпе реанимациясын өткізу бойынша біздің нұсқаулығымызбен танысыңыз. Әр адам жүрек-өкпе реанимациясын өткізу бойынша әдіс және алғашқы жәрдем көрсету шаралары туралы білуі қажет.\r\n\r\nБаланың аузына түрлі заттардың түсуінің алдын алатын қандай да бір тәсілдер бар ма?\r\n\r\nСәби әдетте, аузына түрлі заттарды салады, алайда, көптеген балалар әлемді танудың бұл әдісінен мектеп жасына жеткенге дейін өтеді.\r\n\r\nЕгер мектеп жасындағы балады бұл әдеті қалса, олай істемеуі жайында сөйлесу қажет. Балаға ойыншықта болатын микробтар және бірнәрсені жұтып қойса пайда болатын қауіптер туралы айтыңыз. Қажет болса, балаға бұл туралы ескертіп отыруға болады.\r\n\r\nБаланың ата-аналары, күтушілері және дәрігерлері шұғыл көмек көрсету және  жүрек-өкпе реанимациясын өткізу бойынша әдістерге үйренуі тиіс.      ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(904,'article','374','Остенонекроз (сүйектің өліеттенуі) – аваскулярлы  некроз (өліеттетену)','kz','2018-08-08 06:32:21','2018-08-08 06:31:00','__Бұл қандай ауру?__ Остеонекроз бұрын аваскулярлы некроз деп аталған. Бұл сүйек тіндеріне қанмен қамтамасыз етілудің төмендеп, не болмаса, тоқтап қалуының салдарынан сүйек тіндерінің қырылуы.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=374',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Остенонекроз','y','   Остенонекроз (сүйектің өліеттенуі) – аваскулярлы  некроз (өліеттетену) __Бұл қандай ауру?__ Остеонекроз бұрын аваскулярлы некроз деп аталған. Бұл сүйек тіндеріне қанмен қамтамасыз етілудің төмендеп, не болмаса, тоқтап қалуының салдарынан сүйек тіндерінің қырылуы. Бұл қандай ауру? Остеонекроз бұрын аваскулярлы некроз деп аталған. Бұл сүйек тіндеріне қанмен қамтамасыз етілудің төмендеп, не болмаса, тоқтап қалуының салдарынан сүйек тіндерінің қырылуы.\r\nБұған не себеп болуы мүмкін?  Аваскулярлы некроз – остеомиелиттен (сүйек тіндеріне суық тию), жарақаттан (сыну, сүйектің орнынан қозғалуы), сондай-ақ радиациялық аурудан пайда болады. Аваскулярлы некрозға мынадай аурулар да себеп болуы мүмкін: орақ тәрізді торлы анемия, құяң (буынға тұз байлану) және жүйелі қызыл жегі (красная волчанка).  Алкогольді ішімдікті және кортикостериод секілді дәрілерді ұзақ қолданса, авакулярлы некроз пайда болуы мүмкін.\r\nАвакулярлы некроздың симптомдарына сан немесе шап жарақатының  жай, ақырын ауруы, ақсау немесе қалыпсыз қозғалу жатады.\r\nТез түрегелгенде немесе жүргенде ауырғаны сезіледі. Әдетте, тынығу ауырғанын басады. Аваскулярлы некрозбен аурған балалардың жамбас бұлшық еттері құрысып, ақсайды немесе ауыр көтере алмай қалады. \r\nНе істеу керектігін, қандай амал қарасстыру керек екенін білу үшін, өзіңіздің тұрғылықты мекен-жайыңыз бойынша хирургқа немесе дәрігерге қаралыңыз. \r\nТегтер: \r\nостеонероз   \r\nсынық    \r\nсүйектің орынан қозғалуы   \r\nсүйек   \r\nаяқ   \r\nостеомиелит  \r\nбұлшық еттер   \r\nторлы анемия  \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(905,'article','375','Острицалар (ішік құрттары)','kz','2018-08-08 06:33:15','2018-08-08 06:32:00','__Бұл не? Острицалар__ – бұл кішкетай, жіп тәрізді домалақ ішек құрттар, олар көбінесе  асқорыту жүйесін зақымдайды. __Острицалардың__ ұзындығы  2 мм-ден 5мм-ге дейін болады. Олар ішекте мекендеп адамның жеген тамақтарымен қоректене береді.   ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=375',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Острицалар','y','   Острицалар (ішік құрттары) __Бұл не? Острицалар__ – бұл кішкетай, жіп тәрізді домалақ ішек құрттар, олар көбінесе  асқорыту жүйесін зақымдайды. __Острицалардың__ ұзындығы  2 мм-ден 5мм-ге дейін болады. Олар ішекте мекендеп адамның жеген тамақтарымен қоректене береді.    Бұл не? Острицалар – бұл кішкетай, жіп тәрізді домалақ ішек құрттар, олар көбінесе  асқорыту жүйесін зақымдайды, көбінесе 5 жастан,  10 жақа дейінгі балаларда кездеседі. Острицалардың ұзындығы  2 мм-ден 5мм-ге дейін болады. Олар ішекте мекендеп адамның жеген тамақтарымен қоректене береді.   \r\nҚалай жұғады? Әдетте острицалар  осы құртты жұқтырған адамнан немесе осындай ішек  құрттың жұмыртқалары бар заттан жұмыртқа күйінде адам организміне кіріп кетеді. Ал ауа арқылы жұғуы сирек кездеседі. \r\nОстрициялармен зақымданудың тағы бір белгілері айналшықтың  (анустың) айналасы қышиды және  соның әсерінен түнгі ұйқы бұзылады, қышуы түнде тіпті күшейеді. Ал басқа уақытта  қатты қыши бермейді, бірақ оның өзіне де балалар шыдай алмай жатады. Көп адамдарда отрицасы болса да білінбейді. Кейбір адамдар ешқандай ем қабылдамасада жазылып кетеді.\r\nОтрица жұқтырып алған адам дәрілермен тез емделеді және  емделгеннен кейін инфекция да таралмайды. Острициялар адам денсаулығына көп қауіп төндіре бермейді.\r\n \r\nБалаңызда осы белгілерді байқасаңыз, педиатрға хабарласыңыз, ол бұл ауруды тексеріп, қалай алдын алу керектігін көрсетеді.  \r\n\r\nТегтер: \r\nострцалар   \r\nпаразиттер    \r\nішек құрттар   \r\nқышу   \r\nасқорыту жүйесі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(906,'article','418','Герпестік қызба','kz','2018-08-09 09:53:20','2018-08-09 09:52:00','Герпестік қызба (кейде көпіршікті теміреткі деп аталады) -  деп  ерін мен ауыздың сыртына жиналған кішкене қабыршақтарды айтады. Герпестік қызбаны кәдімгі герпес вирусы тудырады.\r\nЕгер адам бір рет  герпес вирусын жұқтырса, герпестік қызба бірнеше рет пайда болуы мүмкін. Бірнеше күннен кейін қабыршақтардан мөлдір сұйықтық шығарылады да, қатқан қабық пайда болады. Герпестік қызба әдетте 8-ден 10 күнге дейін созылады және жұқтырудың жоғары ықтималдығы қатқан қабықтың толық жабылуына дейін сақталады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=418',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Герпестік','y','   Герпестік қызба Герпестік қызба (кейде көпіршікті теміреткі деп аталады) -  деп  ерін мен ауыздың сыртына жиналған кішкене қабыршақтарды айтады. Герпестік қызбаны кәдімгі герпес вирусы тудырады.\r\nЕгер адам бір рет  герпес вирусын жұқтырса, герпестік қызба бірнеше рет пайда болуы мүмкін. Бірнеше күннен кейін қабыршақтардан мөлдір сұйықтық шығарылады да, қатқан қабық пайда болады. Герпестік қызба әдетте 8-ден 10 күнге дейін созылады және жұқтырудың жоғары ықтималдығы қатқан қабықтың толық жабылуына дейін сақталады.\r\n Герпестік қызба\r\nГерпестік қызба (кейде көпіршікті теміреткі деп аталады) -  деп  ерін мен ауыздың сыртына жиналған кішкене қабыршақтарды айтады. Герпестік қызбаны кәдімгі герпес вирусы тудырады.\r\nЕгер адам бір рет  герпес вирусын жұқтырса, герпестік қызба бірнеше рет пайда болуы мүмкін. Бірнеше күннен кейін қабыршақтардан мөлдір сұйықтық шығарылады да, қатқан қабық пайда болады. Герпестік қызба әдетте 8-ден 10 күнге дейін созылады және жұқтырудың жоғары ықтималдығы қатқан қабықтың толық жабылуына дейін сақталады.\r\nГерпестік қызбалар әдетте өздігінен жиырылады. Жылдам сауықтыру үшін ауырсынуды жеңілдетіп, кейін асқынып кетпес  үшін дәрі қабылдауға әбден болады.\r\n \r\nТегтер:\r\n\r\nГерпестік қызба   \r\nКөпіршікті теміреткі   \r\nГерпестік инфекция    \r\nкәдімгі герпес вирусы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(907,'article','555','Шынтақтық канал синдромы','kz','2018-10-05 10:44:55','2018-10-05 10:44:00','__Шынтақтық канал синдромы__– білекте шынтақ жүйке тамырының қысылуынан пайда болады. Бұл жүйке тамыры шынашақ жақта орналасқан.\r\n\r\nҚолға артық күш түскеннен ісініп, сондай-ақ шынтақ жүйке тамырыңның айналасындағы тіндер қалыңдауы  мүмкін. Жүйке түйіннің ісінуі шынтақ жүйке тамырына әсер етуі де мүмкін. Шынтақтық канал синдромы велошабандоздарда көп кездесіп жатады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=555',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ш','Шынтақтық','y','   Шынтақтық канал синдромы __Шынтақтық канал синдромы__– білекте шынтақ жүйке тамырының қысылуынан пайда болады. Бұл жүйке тамыры шынашақ жақта орналасқан.\r\n\r\nҚолға артық күш түскеннен ісініп, сондай-ақ шынтақ жүйке тамырыңның айналасындағы тіндер қалыңдауы  мүмкін. Жүйке түйіннің ісінуі шынтақ жүйке тамырына әсер етуі де мүмкін. Шынтақтық канал синдромы велошабандоздарда көп кездесіп жатады.\r\n Шынтақтық канал синдромы– білекте шынтақ жүйке тамырының қысылуынан пайда болады. Бұл жүйке тамыры шынашақ жақта орналасқан.\r\n\r\nҚолға артық күш түскеннен ісініп, сондай-ақ шынтақ жүйке тамырыңның айналасындағы тіндер қалыңдауы  мүмкін. Жүйке түйіннің ісінуі шынтақ жүйке тамырына әсер етуі де мүмкін. Шынтақтық канал синдромы велошабандоздарда көп кездесіп жатады.\r\n\r\nШынтақтық канал синдромының симптомдары: шынашақта, шылдыр шүмекте немесе екі саусақтада ауырсыну, ұйып қалу, шаншу, әлсіздік пайда болады.\r\n\r\nШынтақтық канал синдромының емі:\r\n•	Симптомдарды әкелуші себептерден бас тарту керек.\r\n•	Мұз басу да пайдасын тигізіп қалады.\r\n•	Түнде таңғыш қалақ салып ұйықтау керек.\r\n•	Қабынуға қарсы препараттарды қолдану қажет.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nшынтақтық канал синдромы\r\nшынтақ нервінің қысылуы\r\nшылдыр шүмектің ауырсынуы\r\nсаусақты ұрғылау\r\nжаны кетіп қалу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(908,'article','558','Қайталанбалы қозғалыс синдромы','kz','2018-10-05 10:49:31','2018-10-05 10:47:00','__Қайталанбалы қозғалыс синдромы__ -  деп ісік немесе түсінікіз сезімталдық ауруының әсерінен бір қимылды бірнеше рет қайталап жіберу жағдайын айтады. Алайда мамандар бұл терминді диагноз  дәрежесінде қолдануға келіспейді.\r\n\r\nБір қозғалыстың бірнеше рет қайталануынан, ісік немесе тіндердің тозуы болуы мүмкін.\r\n\r\nҚайталанбалы қозғалыс синдромының себебі тұрмыстан не болмаса жұмыстан, әлде белсенді демалыстың ( аз физикалық әрекет жасайтын демалыс түрлері)әсерінен де туындауы мүмкін.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=558',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қайталанбалы','y','   Қайталанбалы қозғалыс синдромы __Қайталанбалы қозғалыс синдромы__ -  деп ісік немесе түсінікіз сезімталдық ауруының әсерінен бір қимылды бірнеше рет қайталап жіберу жағдайын айтады. Алайда мамандар бұл терминді диагноз  дәрежесінде қолдануға келіспейді.\r\n\r\nБір қозғалыстың бірнеше рет қайталануынан, ісік немесе тіндердің тозуы болуы мүмкін.\r\n\r\nҚайталанбалы қозғалыс синдромының себебі тұрмыстан не болмаса жұмыстан, әлде белсенді демалыстың ( аз физикалық әрекет жасайтын демалыс түрлері)әсерінен де туындауы мүмкін.\r\n Қайталанбалы қозғалыс синдромы -  деп ісік немесе түсінікіз сезімталдық ауруының әсерінен бір қимылды бірнеше рет қайталап жіберу жағдайын айтады. Алайда мамандар бұл терминді диагноз  дәрежесінде қолдануға келіспейді.\r\n\r\nБір қозғалыстың бірнеше рет қайталануынан, ісік немесе тіндердің тозуы болуы мүмкін.\r\n\r\nҚайталанбалы қозғалыс синдромының себебі тұрмыстан не болмаса жұмыстан, әлде белсенді демалыстың ( аз физикалық әрекет жасайтын демалыс түрлері)әсерінен де туындауы мүмкін.\r\n\r\nТін ісініп, жүйкеге қысым түсіргенде мынадай белгілер пайдп болады:\r\n•	Сезімталдылық\r\n•	Ұйып қалу\r\n•	Шаншу\r\n•	Әлсіздік\r\n•	Қолдану барысында ауырсыну\r\n\r\nҚайталанбалы қоғалыс синдромының емі;\r\n•	Симптомдарды тудыратын  іс-әрекеттерді тоқтату;\r\n•	Созылмалы, күшемелі жаттығуларды жасау;\r\n•	Суық және ыстық компресті (суға малынған шүберек) кезек-кезек басу.\r\n•	Таңғыш қалақ салып, демалу керек.\r\n•	Қабынуға қарсы препатарттарды пайдалану.\r\n•	Кофееиннан, табактан, алкоголден бас тарту.\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nсиндром\r\nкөп рет қайталынатын іс-қимыл\r\nшаншу\r\nӘлсіздік\r\nқабынуға қарсы препараттарды қолдану\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(909,'article','567','Құрғақ кероконьюнктивит (Шегрен синдромы)','kz','2018-10-05 11:10:38','2018-10-05 11:06:00','__Құрғақ кероконьюнктивит немесе Шегрен синдромы__– жасты және сілекейді бөлетін бездердің бұзылуынан туындайтын аутоиммунды ауру. Нәтижесінде көз бен ауыз қуысының құрғауы пайда болады. Бұл ауру басқа да мүшелерге таралып, зақым келтіруі мүмкін, соның ішінде бүйрек пен өкпеге','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=567',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Құрғақ','y','   Құрғақ кероконьюнктивит (Шегрен синдромы) __Құрғақ кероконьюнктивит немесе Шегрен синдромы__– жасты және сілекейді бөлетін бездердің бұзылуынан туындайтын аутоиммунды ауру. Нәтижесінде көз бен ауыз қуысының құрғауы пайда болады. Бұл ауру басқа да мүшелерге таралып, зақым келтіруі мүмкін, соның ішінде бүйрек пен өкпеге Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nҚұрғақ кероконьюнктивит немесе Шегрен синдромы– жасты және сілекейді бөлетін бездердің бұзылуынан туындайтын аутоиммунды ауру. Нәтижесінде көз бен ауыз қуысының құрғауы пайда болады. Бұл ауру басқа да мүшелерге таралып, зақым келтіруі мүмкін, соның ішінде бүйрек пен өкпеге.\r\n\r\nСебептері\r\nШегрен синдромының себебі әлі де белгісіз болып келеді. Бұл ауру аутоиммунды, яғни организмнің иммунитетті өзінің қалыпты жасушаларына шабуыл жасайды. 40-60 жастағы әйел адамдарда жиі кездеседі. Балаларда бұл синдром сирек болып тұрады.\r\n\r\nБіріншілік Шенгрен синдромы басқа аутоиммунды бұзылыстарынсыз, тек қана көз бен ауыз қуысының құрғауымен сипатталады.\r\n\r\nЕкіншілік Шегрен синдромында басқа да аутоиммунды аурулар қосарланады, мысалы:\r\n•	Полиомиозит\r\n•	Ревматоидты артрит\r\n•	Склеродермия\r\n•	Жүйелі қызыл жегі\r\n\r\nСимптомдары\r\nЖиі кездесетін симптомдардың қатарына көз бен ауыз қуысының құрғауын жатқызуға болады.\r\nКөздік симптомдар:\r\n•	Көздің қышуы.\r\n•	Көзде бөгде зат бар сияқты сезінуі.\r\n\r\nАуыз қуысының және жұтқаншақта болатын симптомдар:\r\n•	Тамақ жеудің және жұтынудың қиындауы.\r\n•	Дәм сезудің бұзылады\r\n•	Дұрыс сөйлеудің қиындайды\r\n•	Сілекейдің жабысқақ боп келеді\r\n•	Ауыз қуысында ойық жара пайда болып, ауырсыну сесімі мазалайды.\r\n•	Дауыс дірілдеп шығады.\r\n\r\nБасқада симптомдарға жатады:\r\n•	Әлсіздік\r\n•	Қызба\r\n•	Білезіктің және табан түсінің өзгеруі\r\n•	Буындардың ауырсынуы және домығуы\r\n•	Бездердің домығуы\r\n\r\n Диагностикасы\r\nЖалпы қарап тексеруде ауыз қуысының және көздің құрғауы байқалады. Ауыз қуысының құрғауынан ойық жаралар пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nСізде келесі зерттеулер жүргізілуі мүмкін:\r\n•	Ширмен тестті – жастың бөлінуін анықтау.\r\n•	Антинуклеарлы антиденелерге қан талдауын өткізу.\r\n•	Сілекей бездеріне биопсия жасату.\r\n•	Ревматоидты факторды тексеру\r\n•	Жастық тест\r\n•	Жарықпен көзді қарау\r\n\r\nЕмделуі\r\nЕмдеудің мақсаты – аурудың симптомдарын жою болып табылады.\r\n•	Көздің құрғақтығын емдеу үшін көзді майлап тұратын, жасанжы жас, жақпа май немесе циклоспориндер қолданылады.\r\n•	Жас көздің беткі қабатында қалуы үшін, дәрігер жастық каналды бітеп қоюы мүмкін.\r\nАуруды-модифицирлеуші препараттар – ревматоидты артрит кезінде дайындалады, сонымен қатар Шегрен синдромында да пайдаланады. Бұл топқа - ісікті некроздаушы факторлы тежегіштер Энбрел, Хумира немес Ремикейдті жатқызуға болады.\r\n\r\nҮйде қолданылатын, симптомдарды басуға көмектесетін әдістер:\r\n•	Күні бойы суды көп ішіңіз.\r\n•	Қантсыз резинканы шайнаңыз.\r\n•	Ауыз қуысына құрғақтық әкелетін дәрілерді қабылдамаңыз, мысалы, антигистаминдік және қақырық түсіретін препараттар.\r\n•	Алкогольді ішімдік қабылдауға болмайды.\r\nТіс дәрігеріне барып келесі сұраққа жауап іздеңіз:\r\n•	Тістің минералды заттарын қалпында ұстау үшін ауыз қуысын жуатындарды пайдалануға бола ма?\r\n•	Сілекейдің орнын басатындар бар ма?\r\n•	Сілекейді өндірілуін жоғарлататын препараттар бола ма?\r\nАуыз қуысының құрғауына байланысты тістің зақымдануының алдын алатын әдістер:\r\n•	Тісті жіп арқылы жиі тазалап тұру.\r\n•	Тіс дәрігерінің қарауында жиі болу: ауыз қуысының және тістің тазалығы бойынша.\r\n\r\nБолжамы\r\nАуру адам өміріне аса қауіпті болып саналмайды. Болжамы сіздің қай аурумен ауырғаныңызға байланысты әрине.\r\nШегрен синдромының белсенді сатысында лимфоманың даму қауіп-қатері жоғары болып саналады.\r\n\r\nАсқынулар\r\n•	Көздің зақымдануы\r\n•	Тіс кариесі\r\n•	Бүйрек жеткіліксіздігі\r\n•	Лимфома\r\n•	Өкпелік инфекция\r\n•	Васкулит\r\nҚай кезде дәрігерге қаралу тиіс Шегрен синдромының бастапқы симптомдары біліне бастағанда дәрігерге барыңыз.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nСілекей бездері\r\nКөз аурулары\r\nҚышыну\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(910,'article','615','Анаболикалық стероидтар','kz','2018-11-02 10:32:37','2018-11-02 10:26:00','Анаболикалық стероидтердің құрамы ер адамдардың жыныстық гармондарына ұқсас болып келеді.  Ерлердегі гормоналды бұзылыстарды емдеу, жыныс гормондары кеш жетілгенде және  кейбір аурулардың себебінен  бұлшық ет массасы жоғалған жағдайларда  жүргізіледі.  Культуристер мен  спортшылар, оларды бұлшық еттерінің массасын көбейту үшін  және спорттық қабілеттерін жақсарту мақсатында жиі пайдаланады.  Алайда,  мұндай мақсатта  пайдалану  қауіпті.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=615',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Анаболикалық','y','   Анаболикалық стероидтар Анаболикалық стероидтердің құрамы ер адамдардың жыныстық гармондарына ұқсас болып келеді.  Ерлердегі гормоналды бұзылыстарды емдеу, жыныс гормондары кеш жетілгенде және  кейбір аурулардың себебінен  бұлшық ет массасы жоғалған жағдайларда  жүргізіледі.  Культуристер мен  спортшылар, оларды бұлшық еттерінің массасын көбейту үшін  және спорттық қабілеттерін жақсарту мақсатында жиі пайдаланады.  Алайда,  мұндай мақсатта  пайдалану  қауіпті. Мазмұны \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nАнаболикалық стероидтердің құрамы ер адамдардың жыныстық гармондарына ұқсас болып келеді.  Ерлердегі гормоналды бұзылыстарды емдеу, жыныс гормондары кеш жетілгенде және  кейбір аурулардың себебінен  бұлшық ет массасы жоғалған жағдайларда  жүргізіледі.  Культуристер мен  спортшылар, оларды бұлшық еттерінің массасын көбейту үшін  және спорттық қабілеттерін жақсарту мақсатында жиі пайдаланады.  Алайда,  мұндай мақсатта  пайдалану  қауіпті.\r\n\r\nЖанама әсерлері\r\nАнаболикалық стероидтерді шамадан тыс пайдалану денсаулыққа үлкен зиянын тигізуі мүмкін. Сыртқы келбетіңізді сұрықсыздандырып, мынадай басқа да әсерлерге тап болуыңыз мүмкін.\r\n•	Безеулердің пайда болуы\r\n•	Ерлердің кеуделері үлкейіп, жұмыртқа бездерінің кішіреюі \r\n•	Әйелдердің  дауыстары жуарып, денелерінде түктердің пайда болуы\r\n•	Жүрек қызметі бұзылып, жүрек ұстамалары пайда болады\r\n•	Бауыр аурулары, қатерлі ісік\r\n•	Агрессивті мінез құлықтың пайда болуы\r\n\r\nДереккөз: АҚШ-тың Ұлттық денсаулық сақтау институттарының дерекқорынан алынды: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/anabolicsteroids.html\r\n\r\nТегтер: \r\nмайдың қосалқы бөлігін азайту\r\nсүйек тіндерін қатайту\r\nкүш көрсеткішін арттыру \r\nбұлшық ет массасын шамадан тыс өсіру\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(911,'article','644','Сіңірді созып алу','kz','2018-11-15 05:23:14','2018-11-15 05:20:00','Сіңірдің созылуы – бұл жағдай  буынды жарақаттап, сіңірді созып алғанда орын алады. Сіңір – буындарды байланыстырушы, жіпке ұқсас, серіппелі мүше. Оның симптомы - сүйек сынғандай болып білінеді. \r\nДәрігерлер сіңірдің созылуын ауырлық дәрежесіне қарай жіктейді.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=644',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сіңірді','y','   Сіңірді созып алу Сіңірдің созылуы – бұл жағдай  буынды жарақаттап, сіңірді созып алғанда орын алады. Сіңір – буындарды байланыстырушы, жіпке ұқсас, серіппелі мүше. Оның симптомы - сүйек сынғандай болып білінеді. \r\nДәрігерлер сіңірдің созылуын ауырлық дәрежесіне қарай жіктейді. Сіңірдің созылуы – бұл жағдай  буынды жарақаттап, сіңірді созып алғанда орын алады. Сіңір – буындарды байланыстырушы, жіпке ұқсас, серіппелі мүше. Оның симптомы - сүйек сынғандай болып білінеді.\r\n\r\nДәрігерлер сіңірдің созылуын ауырлық дәрежесіне қарай жіктейді.\r\n\r\nСозылудың бірінші сатысы – бұлай созылғанда, жарыла қоймайды. Белгілері мен симптомдары мыналарды қамтуы мүмкін:\r\n\r\n* Буын ісінеді, баяулап басталып, қырындап ісігі үлкейіп, ауыра бастайды.\r\n* Буын өз тұрақтылығын сақтап тұрады.\r\n* Буынның қозғалуы әдеттегідей болып тұра береді.\r\n\r\nЕкінші дәрежедегі созылу кезінде ішінара байланыс үзілуі мүмкін. Белгілер мен симптомдар мыналарды қамтуы мүмкін:\r\n\r\n* Жарақат алғанда сықырлаған дауыс естіледі\r\n* Ауыруы барған сайын күшейіп, ісініп кетеді\r\n* Қозғалыс шектеледі.\r\n* Жарақат алған аумақ көгереді.\r\n* Буын өз орнында тұрмайды.\r\n\r\nСозылудың үшінші сатысында сіңір толығымен үзіліп қалады. Белгілер мен симптомдар мыналарды қамтуы мүмкін:\r\n\r\n* Жарақат алған кезде сықырлап сынады.\r\n* Ауырсыну, барған сайын асқындайды (толық үзілу кезінде ауырсыну кейде ішінара емес).\r\n* Қатты ісініп, көгеріп кетеді (жиі, бірақ үнемі емес).\r\n* Буын ойнап қалады (қиғаштық немесе еркіндік сезіледі).\r\n* Қайралу немесе қажалу сезімі туындайды.\r\n* Толықтай жыртылған жер ісініп кетеді.\r\n* Ұю немесе терлеу сияқты жағдайлар орын алады.\r\n\r\nСіңір созылуының жазылуы адамның жасына, денсаулығына сузылу сатысына байланысты болуы мүмкін. Денсаулығы жақсы  адамның сіңірінің аздап созылуы бірнеше күн немесе апта ішінде жазылуы мүмкін. Қатты созылудан қалпына келтіру бірнеше айға созылады және ұзақ уақыт күтінуге тура келеді, кейін ол қалпына келмейді, ауруы қалып қояды, қозғалыс аздап шектелі, буындың тұрақсыздығы немесе деформациясы орын алады, сосын қайта-қайта жарақат туа береді.\r\n \r\nСіңір  созуына алғашқы көмек беру үшін – ең алдымен тыныштану керек, мұз басу қажет, компресс жасап, аяқ-колды жоғары көтеріп қойған дұрыс.  Аздаған созылулар үй жағдайында да жазылып кетуі мүмкін, ал, созылған сіңір барған сайын ауыр, күшейіп бара жатса, медициналық көмекке жүгіну керек. Олар, гипс немесе таңғыш байлап беріп, дәрілік препараттар енгізіп, операция да жасауы ықтимал. \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(912,'article','682','В гепатитіне қарсы вакциналау','kz','2018-11-19 10:37:45','2018-11-19 10:36:00','В гепатитіне қарсы вакцина – бауырдың зақымдалуы секілді қауіпті сырқаттардың өршіп кетуінің алдын алатын, балaларға ұсынылған бірден-бір иммундау болып табылады. Бұл ересектергеде ұсынылады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=682',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','В','В','y','   В гепатитіне қарсы вакциналау В гепатитіне қарсы вакцина – бауырдың зақымдалуы секілді қауіпті сырқаттардың өршіп кетуінің алдын алатын, балaларға ұсынылған бірден-бір иммундау болып табылады. Бұл ересектергеде ұсынылады. В гепатитіне қарсы вакцина – бауырдың зақымдалуы секілді қауіпті сырқаттардың өршіп кетуінің алдын алатын, балаларға ұсынылған бірден-бір иммундау болып табылады. Бұл ересектергеде ұсынылады.\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nВ гепатитіне қарсы вакцина - бейімсіз (өлі) В гепатитінің вирусынан құралады. Адам вакцинаны ендіргеннен кейін,  ағзадағы иммун жүйесі вирусты танып біледі және вируспен күреседі, жұққан жағдайда аурудың туындау қаупін азайтады. \r\n\r\nДегенмен бірде-бір вакцина 100 пайыз сенімділік бермейді, иммундаудан кейін де В вирустық гепатитімен ауру әлі де мүмкін болып қала береді.\r\n\r\nКімдер вакциналауға кіреді\r\nВ гепатиті қарсы вакциналау үш инъекциялы кезеңге бөлінеді.\r\n•	Алғашқы екпе баланың перзентханадан шыққанына дейін салынады. Егер баланың анасы В гепатитінің тасымалдаушысы болса, вакцина бала туылғаннан кейін бірден салынады.\r\n•	Екінші екпе баланың 1-2 айлық кезінде салынады;\r\n•	Соңғы екпені дәрігерлер баланың 6 айлығында салады.\r\n\r\n4-8 айлығында вакцина салынбай қалған балаларға, екінші иньекция 4 айлығында, ал үшінші вакцина 6-16 айлығында салынады. Балаларға міндеттелген  иммундаудың стандартты салынуы бұзылған жағдайда, екінші және үшіншісін тең салуға да болады.\r\n\r\nВ вирустық гепатитіне қарсы вакцина салынбай қалған ересек балаларға міндетті түрде, тез арада вакцинаау керек.\r\nЕресектер немесе балалар вакцинамен иммундауды өтпеген болса, міндетті түрде салдыру керек, егер олар:\r\n•	Денсаулық сақтау саласында қызмет атқаратын болса;\r\n•	Бұрын В гепатитінің вирусын жұқтырған адаммен жыныстық серіктес болса, немесе онымен тұрмыстық байнаныста болса;\r\n•	Еркек жыныстылармен қатынасқа түсетін ер адамдар;\r\n•	Бүйрек ауруының соңғы сатысында тұрса, созылмалы бауыр ауруы болса немесе АИТВ-инфекциясы болса;\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатынас жасап жүрсе;\r\n•	Ішке ендірілетін есірткі құралдарын пайдаланатын болса;\r\n•	Ағзасын ауыстыратын болса, миына трансплантация жасататын болса немесе химиотерапия алдыратын болса.\r\n\r\nЕресектерге тек В гепатитіне қарсы вакцина салса да болады немесе Твинрикс деп аталатын вакцинаны салдырса да болады. Ол  А гепатитінен де, В гепатитінен де қорғайды. Бұл вакциналердың әрқайсысы 3 иньекциядан салынады\r\n\r\nҚауіптер мен жанама әсерлер\r\nИммундаудан өткен көптеген балалар жанама әсерлерден зардап шегеді.  Тек, кей жағдайда вакцина салынған жердің қызаруы, ауруы кездеседі, немесе аздап дене қызуы көтерілуі мүмкін. Ал ауыр жағдайлар, тек балада вакцинаның кейбір компонентеріне алергені болса ғана туындауы мүмкін.\r\n\r\nҚосымша кеңес\r\nЕгер бала салмақты аурумен ауырса, тумауратып қалса, онда вакцинаны сәл кейіндетіп ендірсе  де болады.  Бауырында ауыр алергені бар балаларға бұл вакцина салынбайды. Алғашы вакцинадан кейін алергендік серпін пайда болса, келесі вакцина мүлдем салынбайды.\r\n\r\nТөмендегідей жағдайлар орын алса дәрігерге хабарласыңыз:\r\n•	Балаңызға вакцина салдыруға сенімсіз болып тұрсаңыз;\r\n•	Алғашқы вакцинаден кейін ауыр жанама әсерлер байқалса.\r\nВакцинаның пайдалылығына қатысты немесе басқа да сұрақтарыңыз болса.\r\n\r\nТегтер: \r\nВ гепатитіне қарсы вакциналау\r\n  \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(913,'article','725','Паронихия (тырнақ көбесінің қабынуы) - тырнақтың айналасындағы терінің инфекциясы','kz','2018-11-21 05:23:28','2018-11-21 05:21:00','Бұл не? Паронихия - тырнақ айналасында терінің инфекциясы (саңырауқұлaқтық немесе бактериялық). Бұл, қан айналымының бұзылуының, псориаздың немесе дерматит инфекцияның салдарынан болуы мүмкін. Негізгі себебі саңрауқұлaқ тұқымының Candida albicans бактериялары болып табылады.\r\n','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=725',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','П','Паронихия','y','   Паронихия (тырнақ көбесінің қабынуы) - тырнақтың айналасындағы терінің инфекциясы Бұл не? Паронихия - тырнақ айналасында терінің инфекциясы (саңырауқұлaқтық немесе бактериялық). Бұл, қан айналымының бұзылуының, псориаздың немесе дерматит инфекцияның салдарынан болуы мүмкін. Негізгі себебі саңрауқұлaқ тұқымының Candida albicans бактериялары болып табылады.\r\n Бұл не? Паронихия - тырнақ айналасында терінің инфекциясы (саңырауқұлақтық немесе бактериялық). Бұл, қан айналымының бұзылуының, псориаздың немесе дерматит инфекцияның салдарынан болуы мүмкін. Негізгі себебі саңрауқұлақ тұқымының Candida albicans бактериялары болып табылады.\r\n\r\nОның симптомдары қандай? Жедел жағдайларда қызару немесе ісіну белгілері кенеттен пайда болуы мүмкін және қысқа уақытта орын алады. Созылмалы жағдайларда симптомдар үздіксіз немесе мезгіл-мезгілімен пайда болуы мүмкін. Созылмалы паронихия –  кәсіби ыдыс жуушылардың, кір жуатындардың, бармендер мен шаштараздардың арасында кездесіп жатады. Өйткені инфекциялану суға қолды  жиі малғаннан, қырыну кезінде кесіп алғаннан, немесе тырнақты тазалау барысында сызып алғаннан болып қалуы мүмкін.\r\n\r\nНе істеу керек? Үй жағдайында көзге көрінбейтін, кішігірім қызарулар немесе ісінулер абайлап тазалап тұрса, кетіп қалады,  Кейбір жағдайларда жергілікті антибиотиктермен немесе антигенді заттармен емдеу қажет болуы мүмкін. Кейде дәрігерге емдеу үшін  кішкентай хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін  - зардап шеккен аймақты дренаждау керек болуы ықтимал.\r\n\r\nТеріңіздің дұрыс емделу жолдарын білу үшін не одан да күрделі араласу қажет екенін талқылау үшін жергілікті тері ауруларының маманымен хабарласыңыз.\r\n \r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nтері зақымдануы\r\nсаңырауқұлақ инфекциясы\r\nбактериялық инфекция\r\nпсориаз\r\nдерматит\r\nпаронихия белгілері\r\nкәсіби аурулар\r\nхирургиялық араласулар\r\nдренаж\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(914,'article','799','Нәрестелердің сары ауруы','kz','2018-11-28 11:43:50','2018-11-28 11:37:00','Нәрестелердің сары ауруы – қанда билирубин деңгейінің шамадан тыс жоғарылауынан туындайды. Билирубин – ескі эритроциттердің бұзылуынан пайда болатын сары денешік.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=799',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Н','Нәрестелердің','y','   Нәрестелердің сары ауруы Нәрестелердің сары ауруы – қанда билирубин деңгейінің шамадан тыс жоғарылауынан туындайды. Билирубин – ескі эритроциттердің бұзылуынан пайда болатын сары денешік. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nНәрестелердің сары ауруы – қанда билирубин деңгейінің шамадан тыс жоғарылауынан туындайды. Билирубин – ескі эритроциттердің бұзылуынан пайда болатын сары денешік. Билирубин бауырдың ішінде бұзылады, содан, организмнен үлкен дәретпен сыртқа шығады.\r\n\r\nҚанда билирубиннің деңгейі көтерілгенде  тері мен шырышты қабаттар сарғыштанады. Міне, осы жағдайды, сары ауру деп атайды.\r\n\r\n\r\n \r\nНәрестелердің сары ауруы (терісінің сарғаюы) түрлі себептерге байланысты орын алады,  бірақ  нәрестелердің көпшілігінде бұл жағдай физиологиялық сарғыштану деп те аталады. Бұл – жаңа туған балалар үшін қалыпты процесс, бауыр толығымен дамымағандықтан пайда болатын. Сары аурудың бұл түрі бірнеше күнге дейін ғана созылады. Сары аурумен ауырған бала  қандағы билирубин деңгейі қалыпты деңгейге түскенге дейін дәрігердің қарауында болады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nЖаңа туған нәрестенің туылғаннан кейін бірден билирубин деңгейінің аздап көтерілуі қалыпты жағдай.\r\n\r\nНәресте анасының құрсағында жетілгенде,  баланың жолдасы ағзадағы билирубинді жойып отырады. Баланың жолдасы (плацент) – ол да бір мүше,  жүктілік кезінде нәрестемен бірге өсіп, нәрестені қорғап тұрады.  Нәресте туылғаннан кейін бұл функцияны бауыр орындайды. Бұл процеске бірнеше уақыт қажет болуы мүмкін.\r\n \r\nТерінің сарғыштануы немесе сары ауру көбінесе нәрестелерде пайда болады. Оны “физиологиялық сарғыштану” деп атайды. Бұл жағдай қауіпті емес және ол балаға  2-4 күн болғанда пайда болады. Симптомдары 2 аптаның ішінде қайтады және асқына бермейді.\r\nЕметін нәрестелерде сары аурудың екі түрі болуы мүмкін. Негізінде, екеуі де аса қауіпті емес. \r\n\r\n•	Омыраумен  қоректенгеннен болатын сарғыштану -  балалардың  өмірінің алғашқы аптасында пайда болуы мүмкін, ол кезде бала нашар емеді немесе анасынан сүт баяу бөлінеді.\r\n•	Ана сүтінің әсерінен болатын сарғыштану – бұл, еметін көптеген дені сау балалардың 7-күнінен бастап пайда болуы мүмкін. Ол әдетте баланың  2-3 апталығына дейін созылады, тіпті кейде айға жуық уақыттан кейін бірақ қайтуы да мүмкін болатын жағдай. Баланың мұндай күйге түсуінің себебі, ана сүтінің құрамындағы қоректік заттардың әсерінен бауырдағы билирубиннің ыдырағандығынан болуы мүмкін. Ана сүтінен болатын сарғыштану мен омыраумен емізгеннен болатын сарғыштанудың айырмашылықтары болады. \r\n\r\nЕгер баланың ағзасында өзгертіп тұратын эритроциттер мөлшері тым көтеріліп кетсе бұл нәресте сары ауруының  ауыр формасы болып есептеледі.  Онда,  төмендегідей жағдайларда орын алады:\r\n\r\n•	Қанның аномальды жасушалары пайда болады;\r\n•	Ана мен баланың қандарының тобы сәйкес келмейді;\r\n•	Ауыр босандырылған баланың бас сүйегінің арасында және бас сүйектің сыртқы жоғарғы жағында қан құюлулар (кефалогематома) пайда болады.\r\n•	Эритроциттер жоғарғы көрсеткіш көрсетіп тұрады, ол көбінесе шала туған нәрестелер мен  кейбір егіздерде кездеседі; \r\n•	Инфекция таралады;\r\n•	Арнайы қажетті нәруыздардың (ферменттердің) жетіспеуі немесе болмауы.\r\n\r\nБелгілі жағдайында бала ағзаның билирубинді шығару қиынға соғады, оның салдарынан сары ауырыдың салмақты түрі туындауы мүмкін. Бұл жағдайларға:\r\n\r\n•	Кейбір препараттарды қолдану;\r\n•	Қызамық, сифилис және басқа да туа пайда болған инфекциялар. \r\n•	Бауыр мен өт жолдарының зақымдайтын аурулар. Муковисцидоз немесе гепатит\r\n•	Оттегінің төмен деңгейі (гипоксия)\r\n•	Инфекциялар, (мысалы сепсис)\r\n•	Көптеген генетикалық немесе тұқымқуалайтын аурулар\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nСары ауру кезінде тері сарғады. Сарғыштану бет терісінен басталып, содан төменге қарай кеудеге, құрсақ жаққа, аяққа және табанға түседі.\r\nКейде балалар сары ауруға шалдыққанда тез шаршағыш  келеді және тәбеті нашарлайды.\r\n \r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nДәрігерлер, медбикелер және жанұя мүшелері сәбиді перзентханада және үйге шығарғаннан кейін сары аурудың белгілерін қадағалап отырады.\r\n\r\nСары ауруға шалдыққан әрбір  баланың  бірден билирубин деңгейін тексерту керек. Ол үшін қан талдамасы алынады.\r\n\r\nКөптеген ауруханаларда барлық нәрестелердің бірінші 24 сағатында жалпы билирубин деңгейін тексереді. Ол үшін арнайы зонд арқылы нәрестенің терісіне тигізіп билирубин деңгейін анықтайды. Егер  жоғары көрсеткіш байқалса, онда қан талдамасын міндетті түрде алу қажет болады.\r\n\r\nМіндетті тексерулер:\r\n\r\n•	Жалпы қан талдамасы;\r\n•	Кумбс сынамасы;\r\n•	Ретикулоциттердің деңгейін анықтау;\r\nАры қарай балалар үшін ем қажет болса немесе жалпы билирубин деңгейі күрт жоғарылап кетсе ғана тексеру жүргізіледі.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nНегізінде бұл жағдайда аса бір ем шаралар жасаудың қажеті жоқ.\r\n\r\nТек, дәрігер ем тағайындаған кезде мыналарды  ескеру қажет:\r\n\r\n•	Нәрестедегі билирубин деңгейін;\r\n•	Билирубин деңгейінің жоғарлау жылдамдығын;\r\n•	Нәресте уақытынан ерте босанды ма;\r\n•	Тексеру кезіндегі нәресте жасы;\r\n\r\nЕгер билирубин деңгейі өте жоғары болса  міндетті түрде емделу қажет.\r\n\r\nБаланы емшек сүтімен немесе сүтті қоспаларымен жиі қоректендіріңіз. Жиі тамақтандыру (күніне 12 ретке дейін) ішек функциясын арттырады, билирубиннің дәретпен жеңіл бөлінуіне жағдай жасалынады. Сүтті  қоспаларға тағы не қосу керектігі жайында дәрігермен кеңесіп алсаңыз жөн болады.\r\n\r\nКейбір нәрестелер перзентханадан шықпай түрып емдеуді қажет етеді. Кейбіреулері ауруханаға бірнеше күнге қайта жатуға мәжбүр болады. Дегенмен, емделудің ұзақтығы 1-2 күн ғана болуы мүмкін.\r\n\r\nКейде билирубин деңгейі жоғары нәрестелерге  ультракүлгін сәулесі емі қолданылады.  Бұл ем-шара фототерапия деп аталады. Ультракүлгін сәулесі терідегі  билирубиннің ыдырауына  көмектеседі.\r\n\r\nНәресте арнай жасанды жарық түсіретін  шам астында жатады. Балаға тек қана жөргекше және көзіне арнайы көзілдірік кигізеді. Педиатрлар, егер мүмкіндік болса, фототерапия кезінде емізудің пайдасы тиетінін айтады. Сирек жағдайларда нәрестеге тамырішілік сұйықтық енгізу қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nЕгер билирубин деңгейі өте жоғары болмаса, онда фототерапияны үй жағдайында қолдануға болады. Ол үшін арнайы оптикалық-талшықты көрпеше қолданылады.\r\n\r\n•	Фототерапия кезінде  баланы әрбір 2-3 сағат сайын тамақтандыру қажет, (күніне 10-12 рет);\r\n•	Медқызметкер сіздің үйіңізге келіп, сізге көрпешені  қолдануыңызды, баланың жағдайын қалай бақылау керектігін үйретеді.\r\n•	Медқызметкер күн сайын келіп, баланың салмағын өлшейді, оның қалай қоректеніп жатқанын тексереді,  терісі мен билирубин деңгейін бақылап тұрады.\r\n•	Сіз дымқыл және кір жөргекшелерді санап тұруыңыз керек.\r\n\r\nСары ауру өте салмақты ауыртпалық түсірген кезде ауыстырылмалы қан құю қажет болуы мүмкін. Бұл ем-шараның көздегені бала қаны  плазмасының басқа, жаңа плазмаға ауыстырылуымен орындалады. Сары аурудың ауыр түріна шалдыққан балалардың билирубин деңгейін түсіру үшін иммунглобулинді ішке енгізсе жақсы әсер беруі мүмкін.\r\n \r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nӘдетте нәрестелердің сары ауруы қауіпті емес. Әдетте бұған шалдыққан көптеген балалар емделмей-ақ 1-2 апта ішінде сауырып кетеді.\r\n\r\nБилирубиннің өте жоғары деңгейі миды зақымдауы мүмкін. Бұл жағдай ядролық сары ауру деп аталады. Алайда бұл жағдайдың барлығы дерлік, дамымай тұрып анықталады.\r\nӘдетте, ем-шаралардың барлыңы оң нәтие береді.\r\n\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n\r\nБилирубин деңгейінің шамадан тыс көтерілуі, аурудың асқынуы сирек кездеседі, егер кездесе қалса мынадай болуы мүмкін:\r\n\r\n•	ДЦП (балалдағы церебральды паралич)\r\n•	Кереңдік\r\n•	Ядролық сары ауру – мидың билирубиннің өте жоғары деңгейінің салдарынан зақымдануы\r\n \r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nБарлық нәрестелер өмірінің 5-күніне дейін, сары ауруды анықтау үшін дәрігерге тексеруі керек.\r\n\r\n•	Перзентханада 24 сағаттан аз болған нәрестелер, 72 сағатқа дейін тексерілу керек\r\n•	24-48 сағат аралығында перзентханадан шығарылғандар, 96 сағатқа дейін тексеріледі.\r\n•	48-72 сағат аралығында перзентханадан шығарылғандар, 120 сағатқа дейін тексеріледі.\r\n\r\nЕгер балада қызба (дене қызуы көтерілсе) болса немесе тәбеті нашарласа, сары ауру болу қаупі бар деген сөз. Белгіл бір топтағы балалар үшін сары ауру қауіпті болып есептеледі.\r\n\r\nӘдетте сары ауру аса ҚАУІПТІ ЕМЕС. Бірақ, мына жағдайларда педиатрға қаралыңыз:\r\n\r\n•	Сары ауруың ауыр ағымы бала қалса (терісі ашық сары түске оранса) \r\n•	Сары ауру 2 аптадан артық болса немесе басқа симптомдар пайда болса.\r\n•	Әсіресе аяғы және өкшесі сарғайса.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nНәрестелердің сары ауруы қалыпты болғандықтан оны алдын-алу мүмкін емес. Даму қаупін түсіру үшін баланы жиі ана сүтімен тамақтандырып жүру керек. Жоқ дегенде, күніне 8-12 рет.\r\n\r\nБарлық жүкті әйелдер қан тобы мен аномальды антиденелрге қарсы тексерілу керек. Егер анасында резус теріс болса, онда нәрестені тексеру қажет. Егер анасында O(I)Rh+ қан тобы болса тексеру қажет болу мүмкін.\r\n\r\nБаланының өмірінің бірінші 5 күнінде жақсылап тексеріп жүрсе, онда көптеген асқынуларды алдын алуға болады. \r\n\r\n\r\nСинонимдері\r\n\r\nНәрестелер сарғыштануы; Неонатальды гипербилирубинемия\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nбилирубин\r\nтері сарғыштану\r\nнәрестелер\r\nэритроциттер\r\nемізу\r\nсары түс\r\nбауыр    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(915,'article','959','Baılamdardy sozyp alýdaǵy alǵashqy járdem','qz','2018-07-16 08:52:27','2018-07-16 08:46:00','Baılamdar – qatty, elastıkalyq qurylymdar, súıekti ózara qosyp, olar býyndy ornynda ustaıdy. Sozyp alý– baılamdardyń jaraqaty, onyń talshyqtarynyń jarylýynan týyndaıdy. Baılamdardyń jarylýy ishinara nemese tolyq bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy tobyq pen tizeniń aýmaǵynda jıi paıda bolady. Sozylǵan baılamdar tez isinedi jáne aýyrsynatyn bolady. Ádette, aýyrsyný men isiný kúshtirek bolsa, jaraqat ta aýyr bolady. Kópshilik jaǵdaıda azdaǵan sozylýda jaraqatty ózdiginshe emdeýge bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=959',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Baılamdardy','y','   Baılamdardy sozyp alýdaǵy alǵashqy járdem Baılamdar – qatty, elastıkalyq qurylymdar, súıekti ózara qosyp, olar býyndy ornynda ustaıdy. Sozyp alý– baılamdardyń jaraqaty, onyń talshyqtarynyń jarylýynan týyndaıdy. Baılamdardyń jarylýy ishinara nemese tolyq bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy tobyq pen tizeniń aýmaǵynda jıi paıda bolady. Sozylǵan baılamdar tez isinedi jáne aýyrsynatyn bolady. Ádette, aýyrsyný men isiný kúshtirek bolsa, jaraqat ta aýyr bolady. Kópshilik jaǵdaıda azdaǵan sozylýda jaraqatty ózdiginshe emdeýge bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBaılamdar – qatty, elastıkalyq qurylymdar, súıekti ózara qosyp, olar býyndy ornynda ustaıdy. Sozyp alý– baılamdardyń jaraqaty, onyń talshyqtarynyń jarylýynan týyndaıdy. Baılamdardyń jarylýy ishinara nemese tolyq bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy tobyq pen tizeniń aýmaǵynda jıi paıda bolady. Sozylǵan baılamdar tez isinedi jáne aýyrsynatyn bolady. Ádette, aýyrsyný men isiný kúshtirek bolsa, jaraqat ta aýyr bolady. Kópshilik jaǵdaıda azdaǵan sozylýda jaraqatty ózdiginshe emdeýge bolady.\r\n\r\n \r\nOsy keńesterdi oryndańyz\r\n\r\n1.      Zaqymdanǵan aıaqqa demalys berý qajet. Dáriger jaraqattanǵan aýmaqqa 48 saǵat  boıy júkteme túsirýge tyıym salady. Alaıda, belsendilikti múlde úzbeńiz. Tobyqtyń sozylýynda da basqa bulshyq etterge azdaǵan júkteme berýge bolady. Mysaly, qol men ıyq beldeýin jattyqtyrý úshin velotrenajerdi qoldanýǵa bolady, bul kezde jaraqattanǵan tobyq býynyna júkteme shekteledi. Osylaısha, júrek-qantamyr júıesiniń jumysyn qoldaýǵa bolady.\r\n\r\n2.      Zaqymdanǵan aýmaqqa sýyq basyńyz. Bul jaraqattan keıingi isinýdi shekteýge kómektesedi. Jaraqattan keıin tezirek oǵan muz basyńyz, ony 15-20 mınýtten, kúnine 7-8 ret, 48 saǵat ishinde isiný ketkenge deıin oryndańyz. Muz basqanda abaılańyz, uzaq ustamańyz, sebebi, bul tindirdiń zaqymdanýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n3.      Jaraqattanǵan tusty qysyp, tańyńyz. Ony elastıkalyq bıntten nemese neoprennen jasaǵan durys.\r\n\r\n4.      Aıaqty kóterip qoıý qajet. Bul onyń isinýin tejeıdi nemese aldyn alady.\r\n\r\nEki kúnnen keıin abaılap, zaqymdanǵan tusty ıkemdep, qozǵalta bastaýǵa bolady. Birtindep, jaǵdaı jaqsarady. Saýyǵý barysynda paıda bolǵan aýyrsynýdy jeńildetý úshin aýyrsynýdy basatyn, qabynýǵa qarsy preparattar - ıbýprofen jáne atsetamınofendi qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\nEki nemese úsh kúnde sımptomdar jaqsarmasa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nShuǵyl medıtsınalyq kómekke qashan júginý qajet\r\n\r\n* Deneiń salmaǵyn jaraqattanǵan aıaqqa sala almaısyz, býynda turaqsyzdyq nemese jansyzdanýdy sezinesiz, nemese býyndy qozǵalta almaısyz. Bul baılamdardyń tolyq jarylýyn bildiredi. Dárigerge baratyn jolda býynǵa sýyq basyńyz.\r\n* Qyzyl nemese qyzarǵan jolaqtar pıda bolǵan, olar jaraqattanǵan aýmaqtyń sheginen shyǵyp, taralady. Bul ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.\r\n* Jaraqat ótkende birneshe ret jaraqattanǵan aýmaqta paıda bolǵan.\r\n* Baılamdardyń kúshti sozylýy bolsa. Emdeýdiń jetkiliksizdigi nemese kesh bastalýy býynnyń uzaq merzimdik turaqsyzdyǵyna nemese sozylmaly aýyrsynýǵa aparady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(916,'article','961','Bet nervisiniń saldanýy','qz','2018-07-17 05:47:06','2018-07-17 05:41:00','Bettiń bir jaǵyndaǵy birneshe nemese barlyq mımıkalyq bulshyq etterdiń qımyl qyzmetiniń buzylysy oryn alǵanda bet nervisiniń saldanýy (paralıchi) týraly aıtylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=961',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bet','y','   Bet nervisiniń saldanýy Bettiń bir jaǵyndaǵy birneshe nemese barlyq mımıkalyq bulshyq etterdiń qımyl qyzmetiniń buzylysy oryn alǵanda bet nervisiniń saldanýy (paralıchi) týraly aıtylady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBettiń bir jaǵyndaǵy birneshe nemese barlyq mımıkalyq bulshyq etterdiń qımyl qyzmetiniń buzylysy oryn alǵanda bet nervisiniń saldanýy (paralıchi) týraly aıtylady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nBet  nervisiniń saldanýynyń sebepteri:\r\n\r\n·         Mıdan bettiń bulshyq etterine sıgnaldar beretin bet nervisiniń zaqymdanýy nemese isinýi\r\n\r\n·         Mıdyń bettiń bulshyq etterine sıgnaldar beretin aýmaǵynyń zaqymdanýy\r\n\r\nSaý adamdarda bet nervisiniń nevrıti kóbinese, Bell paralıchimen baılanysty. Bul – bet nervisiniń qabyný jaǵdaıy. Bet nervisiniń saldanýy ınsýltten bolýy múmkin. Insýltte deneniń bir bóliginiń basqa bulshyq etteri de derttik úrdiske qamtylýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nBet  nervisiniń nevrıti Bell paralıchimen baılanysty týyndaýy múmkin. Bul buzylys mononeıropatııa (bir nerviniń zaqymdanýy) atalady, bul kezde bassúıek-mı nervisiniń (bet nervisi) jetinshi juby zaqymdanady. Bet nervisi bet bulshyq etteriniń qımylyn baqylaıdy.\r\n\r\nMıdyń isigine baılanysty bolatyn bet nervisiniń saldanýy ádette, baıaý damıdy. Aýrýdyń sımptomdaryna bas aýrýy, qurysý nemese estimeı qalý jatady.\r\n\r\nAýrýdyń basqa sebepteri:\r\n\r\n·         Mıdyń nemese qorshaǵan tinderdiń ınfektsııasy\r\n\r\n·         Laım aýrýy\r\n\r\n·         Sarkoıdoz\r\n\r\n·         Bet nervisin qysatyn isik.\r\n\r\n \r\nDárigerge kórinýden neni kútýge bolady\r\n\r\nDáriger tekserip qaraǵan kezde sizge aýrýyńyzdyń syrqatnamasy men sımptomdary týraly kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n·         Betińizdiń eki jaǵy da zaqymdanǵan ba?\r\n\r\n·         Jaqynda aýyrdyńyz ba, nemese jaraqat boldy ma?\r\n\r\n·         Basqa sımptomdary bar ma? Mysaly, silekeı, kóz jas aǵýy, bas aýrýy, qurysý, kórýdegi máseleler, álsizdik nemese saldaný.\r\n\r\nQajetti tekserister:\r\n\r\n·         Qan taldaýy, onyń ishinde, qandaǵy glıýkozany anyqtaý, qannyń jalpy taldaýy, erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵy (SOE), Laım aýrýyna test\r\n\r\n·         Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n\r\n·         Elektromıografııa\r\n\r\n·         Mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n\r\nDáriger fızıoterapevtke, logopedke nemese reabılıtologqa baǵyttaýy múmkin. Eger Bell paralıchi saldarynan paıda bolǵan bet nervisiniń nevrıti 6-12 aıdan artyq sozylatyn bolsa, bettiń syrtqy túrin jaqsartý úshin plastıkalyq hırýrgııa usynylýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý aýrýdyń týyndaý sebebine baılanysty. Emdeýshi dárigerdiń usynystaryn oryndańyz.\r\n\r\n \r\nÚıdegi kútim\r\n\r\nEmdeýshi dárigerdiń úıdegi kútim týraly usynystaryn oryndańyz. Taǵaıyndalǵan dárilik preparattardy nusqaýlyǵyna sáıkes qabyldańyz.\r\n\r\nEger kóz tolyǵymen jabylmasa, móldirqabyqty kóz tamshylarynyń nemese geldiń kómegimen qurǵaqtanýdan qorǵaý qajet.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nBetińizde álsizdik nemese saldaný paıda bolsa, dárigerge kórinińiz. Bul sımptomdar kúshti bas aýyrýymen nemese kórmeı qalýmen qosarlansa, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nBettiń saldanýy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(917,'article','987','Erektsııa máseleleri','qz','2018-07-19 06:45:19','2018-07-19 06:35:00','Erektsııa máselesi – er adamnyń  jynystyq belsendilikti qanaǵattandyrý úshin jetkilikti erektsııany qoldaýǵa qabiletiniń bolmaýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Erektsııa múlde bolmaýy nemese jynystyq qatynas kezinde joǵaltylýy múmkin.\r\n\r\nEger bul jaǵdaı uzaq ýaqyt boıy saqtalsa, erektsııalyq buzylys atalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=987',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Erektsııa','y','   Erektsııa máseleleri Erektsııa máselesi – er adamnyń  jynystyq belsendilikti qanaǵattandyrý úshin jetkilikti erektsııany qoldaýǵa qabiletiniń bolmaýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Erektsııa múlde bolmaýy nemese jynystyq qatynas kezinde joǵaltylýy múmkin.\r\n\r\nEger bul jaǵdaı uzaq ýaqyt boıy saqtalsa, erektsııalyq buzylys atalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nErektsııa máselesi – er adamnyń  jynystyq belsendilikti qanaǵattandyrý úshin jetkilikti erektsııany qoldaýǵa qabiletiniń bolmaýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Erektsııa múlde bolmaýy nemese jynystyq qatynas kezinde joǵaltylýy múmkin.\r\n\r\nEger bul jaǵdaı uzaq ýaqyt boıy saqtalsa, erektsııalyq buzylys atalady.\r\n\r\n \r\nTalqylaý\r\n\r\nErektsııa máseleleri eresek er adamdarda jıi kezdesedi. Barlyq derlik er adamdarda keıde erektsııaǵa jetý nemese saqtaýda máseleler paıda bolady.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda bul másele emdeýsiz ótedi. Keıde udaıy bolýy múmkin. Eger erektsııanyń bolýy nemese saqtalýy jynystyq qatynastardyń 25%-da oryn alsa, ony aýrý retinde sanaýǵa bolady.  \r\n\r\nErektsııa máseleleri ózin-ózi baǵalaýdy nasharlatyp, otbasyndaǵy jáne seriktesińizben máselelerge aparýy múmkin. Bul jaǵdaıdy emdeý qajet.\r\n\r\nBurynyraqta erlerdegi erektsııa buzylysy «basqa» qatysty sanalatyn. Erler bir-birine «mazasyzdanbaý» nemese «bosańsý qajet, sonda durystalady» degendeı paıdasyz keńester beretin. Búginde dárigerler erektsııa máselesiniń sebebin dene faktoryna balaıdy.\r\n\r\nErektsııa máselesiniń dene faktoryna baılanysty bolýyn tekserý úshin túngi ýaqytta erektsııa bolýyn tekserý qajet. Ádette, er adamda túnde 3-5 ret erektsııa paıda bolýy múmkin. Ár erektsııanyń uzaqtyǵy 30 mınýtty quraýy tıis. Dáriger sizge túngi erektsııany qalaı bilýge bolatyndyǵyn aıtady. Eger erektsııany tańerteń sezinetin bolsańyz, ádette, bul aýrýdyń dene sebepti emestigin bildiredi.\r\n\r\nErektsııa máseleleri erlerdiń jynystyq qushtarlyǵyna áser etpeıdi.\r\n\r\nQanaǵattaný sezimine tym tez jetý (ýaqytynan buryn sháýet shashý) belsizdikti bildirmeıdi. Bul másele týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nErlerdiń bedeýliginiń belsizdikten aıyrmashylyǵy bar. Erektsııada máselesi bar erlerdiń spermatozoıdtary analyq jasýshany uryqtandyra alady. Bedeýlikke shaldyqqan naýqastarda, ádette, erektsııasynda másele bolmaıdy, biraq, spermatozoıdtarynda másele bolýyna baılanysty uryqtandyra almaıdy.\r\n\r\n \r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvtik júıesi\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nErektsııa kezinde mı, nervter, gormondar men qantamyrlary qatysady. Osy quraýshylardyń árqaısysynyń qalypty qyzmet etýine kedergi keltiretinniń barlyǵy erektsııa máselesine aparýy múmkin.\r\n\r\nErektsııa máselesiniń paıda bolýynyń jıi sebepteri:  \r\n\r\n* Qant  dıabeti, joǵary arterıaldyq qysym, júrektiń nemese qalqansha bezdiń aýrýlary, qan aǵymynyń buzylysy, depressııa nemese júıke júıesiniń aýrýlary (mysaly, shashyrańqy skleroz nemese Parkınson aýrýy)\r\n* dárilik preparattar, onyń ishinde, arterıaldyq gıpertonııany emdeıtin (ásirese, beta-blokatorlar), júrek glıkozıdteri (mysaly, dıgoksın), oıyqjarany emdeıtin keıbir dáriler, uıqy shaqyratyn nemese antıdepressanttar.\r\n* Qýyq asty bezindegi operatıvtik aralasýdan keıingi nervterdiń zaqymdanýy\r\n* nıkotın, alkogol nemese kokaın tutyný\r\n* seriktesińizben nashar psıhologııalyq qatynas\r\n* udaıy kúdiktený jáne sátsizdikten túńilý\r\n* julynnyń jaraqaty\r\n* kúızelis, qorqynysh, úreı\r\n* qanaǵattanýdy alýdyń ornyna belgili bir mindetti oryndaýdy maqsat tutatyn naqty emes jynystyq kútýler\r\n \r\nErektsııa máselesi egde jastaǵy erlerde jıi kezdesedi. Degenmen, bul kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin. Egde jastaǵy erlerde aýrýdyń sebebi – dene sebebi bolýy múmkin. Kóńil-kúı sebepteri jas erlerdiń arasynda keń taralǵan.\r\n\r\nTestosteronnyń tómen deńgeıi erektsııa máselesine aparýy múmkin. Osynyń saldarynan er adamnyń jynystyq qushtarlyǵy da tómendeýi múmkin.  \r\n\r\n \r\nÓmir saltyn ózgertý\r\n\r\nErlerdiń kópshiligine ómir saltyn ózgertý kómektesýi múmkin:\r\n\r\n* temeki shegýdi, alkogoldi, esirtkini qoıý qajet.\r\n* Kóbirek demalyp, jaıbaraqattaný qajet.\r\n* Qan aınalymynyń jaqsarýy úshin dene jattyǵýlaryn oryndap, emdám saqtaný qajet.\r\n* AITV jáne jynystyq jolmen beriletin aýrýlardyń aldyn alý úshin qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaný qajet.\r\n* Seriktesińizben jynystyq qatynas týraly ashyq sóılesińiz. Eger bulaı jasaı almasańyz, sizderge keńes berý qyzmeti kómektesedi.\r\n \r\nBir-birimen osy maqsatta sóılese almaıtyn juptarda jynystyq qatynasynda máseleler bolady. Óziniń sezimi týraly aıta almaıtyn erlerge ómirdiń jynystyq jaǵyndaǵy máselelerimen bólisýine qıynǵa túsedi. Seriktesińizben birge keńes alý qyzmetine júginý – sizderge kómektese alady.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Ómir saltyn ózgertkende de másele joıylmaıdy\r\n* Másele jaraqattan nemese qýyq asty bezindegi operatsııadan keıin paıda bolǵan\r\n* Sizde beldegi, ishtegi aýyrsyný nemese nesep júrýindegi máseleler sekildi sımptomdar bar.\r\n \r\nEger erektsııa máselesi qabyldaǵan dárilik preparattardan boldy dep sanasańyz, emdeýshi dárigermen keńesińiz. Preparattyń mólsherlemesin azaıtyp, nemese ony almastyrý qajet. Dárigermen keńeskennen keıin ǵana dárini qabyldaýdy toqtatýǵa bolady.\r\n\r\nEger erektsııadaǵy máseleler júrek aýrýyna baılanysty bolsa, dárigermen keńesińiz. Júrek máseleleri bar adamdarǵa, ádette, jynystyq qatynastyń qaýpi joq.\r\n\r\nErektsııany kúsheıtý preparatyn qabyldaý tusynda erektsııa 4 saǵattan artyq bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz nemese jedel járdem brıgadasyn shaqyryńyz.  \r\n\r\n \r\nDárigerge barýdan neni kútýge bolady\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, lǵan kiretinder:\r\n\r\n* Qan aınalymyn baǵalaý\r\n* Penıs pen tik ishekti qaraý\r\n* Nevrologııalyq tekserý\r\n \r\nBul máseleni týyndatqan sebepti anyqtaý úshin dáriger aýrýdyń tarıhy týraly kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n* Buryn erektsııa boldy ma?\r\n* Sizde másele erektsııanyń bolýynda nemese saqtalýynda ma?\r\n* Uıqy kezinde erektsııa bolady ma?\r\n* Erektsııa máselesine qansha ýaqyt boldy?\r\n* Qandaı dárilik preparattardy qabyldaısyz?\r\n* Temeki shegesiz be? Kúnine qansha temeki shegesiz?\r\n* Alkogol tutynasyz ba? Qandaı kólemde?\r\n* Jaqynda sizde operatıvtik aralasý boldy ma?\r\n* Qantamyrlarynyń operatsııasy nemese qantamyrlarynyń basqa emdeýi boldy ma?\r\n* Depressııada emessiz be?\r\n* Birnárseden qorqasyz ba nemese alańdaısyz ba?\r\n* Udaıy kúızeliste bolasyz ba?\r\n* Energetıkalyq deńgeıińiz tómendedi me?\r\n* Túnde jaqsy uıqtaısyz ba?\r\n* Dene máselelerine baılanysty jynystyq qatynastan qorqasyz ba?\r\n* Ómirińizde qandaı da bir ózgerister paıda boldy ma?\r\n* Taǵy qandaı sımptomdar bar?\r\n* Penıstiń aýmaǵynda qandaı da bir seziný ózgeristerin baıqadyńyz ba?\r\n* Nesep shyǵarýda máseleler bar ma?\r\n\r\nKelesi tekserýler ótkiziledi:\r\n\r\nQan taldaýy, onyń ishinde:\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (QJT)\r\n# Gormondyq ahýal\r\n# Metabolıkalyq  ahýal\r\n# Qýyq asty bezine telimdi antıgen\r\n* Nevrologııalyq tekserý\r\n* Túngi ýaqytta qalypty erektsııa bolýyna kóz jetkizý úshin penıstiń túngi isinýin anyqtaý\r\n* Qan aǵymyn jáne qantamyrlaryn tekserý úshin jynystyq músheniń ÝDT (ÝZI)\r\n* Psıhometrııalyq testileý\r\n* Jynystyq músheniń siresýine monıtorıng\r\n* Nesep taldaýy\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý máseleni týyndatqan sebepke baılanysty. Sizdiń erektsııaǵa qatysty máseleńizdi emdeýdiń jaqsy tásili týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nQazirgi kezde emdeýdiń kóptegen túrleri bar, mysaly:\r\n\r\n* Penıske  ınektsııalar\r\n* Nesep shyǵarý kanalynda jergilikti qoldanylatyn dárilik preparattar\r\n* Dári ishý\r\n* Hırýrgııalyq emdeý\r\n* Vakýýmdyq qural-jabdyqtar\r\n \r\nDárigerden ár ádistiń múmkin asqynýlary men janama áserleri týraly bilińiz.\r\n\r\nSıldenafıl (Vıagra), vardenafıl (Levıtra) jáne tadalafıl (Sıalıs) – 5 tıpti fosfodıesterazanyń  (FDE-5) tejeýishterine jatatyn dárilik preparattar. Olar jynystyq qozý bolǵanda ǵana áreket etedi. Olardyń áreket etýi preparatty qabyldaǵannan keıin 15-45 ishinde oryn alady.\r\n\r\nBul preparattardyń janama áserleri bar, bulshyq etindegi aýyrsyný men júrek ustamasyna deıin. Bul preparattardy nıtroglıtserın dárisimen birge qoldanýǵa bolmaıdy. Mundaı birge qoldaný arterıaldyq qysymdy kúrt tómendetýi múmkin. Osy preparattardy nıtroglıtserınmen birge qoldanǵan keıbir er adamdardyń ólim-jitimge ushyraǵany belgili.\r\n\r\nFDE-5 tejeýishterin kelesi jaǵdaılarda abaılap qoldanǵan jón:\r\n\r\n* Jaqynda ınsýlt nemese júrek ustamasy bolǵan\r\n* Júrektiń aýyr aýrýlary, mysaly, turaqsyz stenokardııa nemese júrek yrǵaǵynyń buzylysy (arıtmııa)\r\n* Júrektiń aýyr jetkiliksizdigi\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan joǵary arterıaldyq qysym\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan qant dıabeti\r\n* Óte tómen arterıaldyq qysym\r\n\r\nEger dárilik quraldar kómektespese, basqa emdeý ádisteri qoldanylady:\r\n\r\n* Testosteronmen oryn basýlyq emdeý, plastyr, gel nemese bulshyq etke ınektsııalar (testosteronnyń tómen deńgeıinde).\r\n* alprostadıl atty dárilik preparatty penıske engizedi nemese nesep shyǵarý kanalynda jergilikti qoldanady, bul kezde penıske qan kelýi jaqsarady. Jergilikti emdeý, ádette, ishiletin medıtsınalyq preparattarǵa qaraǵanda jaqsyraq áreket etedi.\r\n* Jynystyq múshege qan kelýin qamtamasyz etý úshin vakýýmdyq\n qural-jabdyqtar qoldanylýy múmkin. Odan keıin jynystyq qatynas kezinde erektsııany qoldaý úshin arnaıy rezeńke saqına qoldanylady.\r\n* Keıbir erlerge penıstiń ımplantaty (protez) qajet bolýy múmkin.\r\n \r\nJynystyq belsendilik pen qushtarlyqty arttyrý úshin taǵamdyq qospalar da bar. Degenmen, olardyń eshqaısysy erektsııa buzylysyn emdeýde tıimdilik kórsetpegen, jáne keıde olardyń qaýiptiligi de bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nErektsııa buzylysy; Impotentsııa; Erlerdegi jynystyq qyzmettiń buzylysy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(918,'article','997','Fobııalar (qorqynyshtar)','qz','2018-07-19 08:40:04','2018-07-19 08:38:00','Fobııalar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń bir túri (http://www.zdrav.kz/node/9420). Bul bir nárseden (shynaıy qaýipsiz) qatty negizsiz (ırratsıonaldyq) qorqý. \r\n\r\nTelimdi fobııalardyń túrleri kóp. Akrofobııa – bıiktikten qorqý. Agorafobııa – qoǵamdyq jerlerden qorqý, klaýstrofobııa – jabyq keńistikten qorqý. Eger mazasyz jáne qoǵamdaǵy kúndelikti qatynasta asa uıalshaq bolsańyz, áleýmettik fobııa bolýy múmkin. Fobııanyń basqa da taralǵan túrleri týnneldermen, keń jolda kólikte júrýmen, sýmen, ushýmen, janýarlarmen jáne qanmen baılanysty.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=997',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','F','Fobııalar','y','   Fobııalar (qorqynyshtar) Fobııalar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń bir túri (http://www.zdrav.kz/node/9420). Bul bir nárseden (shynaıy qaýipsiz) qatty negizsiz (ırratsıonaldyq) qorqý. \r\n\r\nTelimdi fobııalardyń túrleri kóp. Akrofobııa – bıiktikten qorqý. Agorafobııa – qoǵamdyq jerlerden qorqý, klaýstrofobııa – jabyq keńistikten qorqý. Eger mazasyz jáne qoǵamdaǵy kúndelikti qatynasta asa uıalshaq bolsańyz, áleýmettik fobııa bolýy múmkin. Fobııanyń basqa da taralǵan túrleri týnneldermen, keń jolda kólikte júrýmen, sýmen, ushýmen, janýarlarmen jáne qanmen baılanysty. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nFobııalar úreılený (mazasyzdaný) buzylysynyń bir túri (http://www.zdrav.kz/node/9420). Bul bir nárseden (shynaıy qaýipsiz) qatty negizsiz (ırratsıonaldyq) qorqý. \r\n\r\nTelimdi fobııalardyń túrleri kóp. Akrofobııa – bıiktikten qorqý. Agorafobııa – qoǵamdyq jerlerden qorqý, klaýstrofobııa – jabyq keńistikten qorqý. Eger mazasyz jáne qoǵamdaǵy kúndelikti qatynasta asa uıalshaq bolsańyz, áleýmettik fobııa bolýy múmkin. Fobııanyń basqa da taralǵan túrleri týnneldermen, keń jolda kólikte júrýmen, sýmen, ushýmen, janýarlarmen jáne qanmen baılanysty.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nFobııasy bar adamdar qorqatyn nársesinen alshaq bolýǵa tyrysady. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda olar kelesige ushyraıdy:\r\n\r\n·         Qatty úreılený, qorqý\r\n\r\n·         Júrektiń jıi soǵýy\r\n\r\n·         Entigý\r\n\r\n·         Dirildeý  \r\n\r\n·         Sol jerden tez ketkisi kelý.\r\n\r\nFobııalar ádette, balalyq nemese jasóspirimdik shaqta paıda bolady, jáne eresek jasta jalǵasady. Fobııalardyń paıda bolý sebebi ádette, belgili bolady, biraq, keıde olar tuqym qýalaıdy.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý adamdardyń kópshiligine fobııalarmen kúresýge kómektesedi. Ádette, emdeýge dárilik preparattardy, psıhologııalyq emdeýdi qoldanady.\r\n\r\n \r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/phobias.html\r\n\r\n                     \r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(919,'article','1009','Insýlt jáne mıǵa qan quıylýy','qz','2018-07-23 11:35:10','2018-07-23 11:18:00','Mı – jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bassúıekpen jáne mıdyń qabyǵy atalatyn úsh juqa membranalarmen qorǵalǵan. «Mı-julyn sarysýy» atalatyn suıyqtyq mıdy qorshaıdy. Suıyqtyq mıdyń qabyǵy arasyndaǵy keńistikte jáne qarynsha atalatyn mıdyń óziniń qýystarynda bolady.\r\n\r\nJúıke jasýshalary júıesi boıynsha aqparat mıdan deneniń qalǵan aǵzalaryna jáne odan keri beriledi. Keıbir nervter mıdan kózge, qulaqqa jáne bastyń basqa aǵzalaryna barady. Basqa nervter julyn arqyly ótedi, mıdy deneniń basqa bólikterimen baılanystyrady. \r\n\r\nMıdyń jáne julynnyń sheńberinde glıaldyq jasýshalar (tirek jáne qorǵanys qyzmetin oryndaıtyn) júıke jasýshalaryn qorshaıdy jáne ornynda ustaıdy.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketimizdi (mysaly, júrý, sóıleý), sondaı-aq, organızmniń oılaýǵa táýeldi emes qyzmetin (mysaly, tynys alý) basqarady.  Mı sezim aǵzalaryn (kórýdiń, estýdiń, túısinýdiń, ıis, dám sezýdiń), este saqtaýdy, kóńil-kúıdi, jáne minez erekshelikterin de basqarady','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1009',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Insýlt','y','   Insýlt jáne mıǵa qan quıylýy Mı – jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bassúıekpen jáne mıdyń qabyǵy atalatyn úsh juqa membranalarmen qorǵalǵan. «Mı-julyn sarysýy» atalatyn suıyqtyq mıdy qorshaıdy. Suıyqtyq mıdyń qabyǵy arasyndaǵy keńistikte jáne qarynsha atalatyn mıdyń óziniń qýystarynda bolady.\r\n\r\nJúıke jasýshalary júıesi boıynsha aqparat mıdan deneniń qalǵan aǵzalaryna jáne odan keri beriledi. Keıbir nervter mıdan kózge, qulaqqa jáne bastyń basqa aǵzalaryna barady. Basqa nervter julyn arqyly ótedi, mıdy deneniń basqa bólikterimen baılanystyrady. \r\n\r\nMıdyń jáne julynnyń sheńberinde glıaldyq jasýshalar (tirek jáne qorǵanys qyzmetin oryndaıtyn) júıke jasýshalaryn qorshaıdy jáne ornynda ustaıdy.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketimizdi (mysaly, júrý, sóıleý), sondaı-aq, organızmniń oılaýǵa táýeldi emes qyzmetin (mysaly, tynys alý) basqarady.  Mı sezim aǵzalaryn (kórýdiń, estýdiń, túısinýdiń, ıis, dám sezýdiń), este saqtaýdy, kóńil-kúıdi, jáne minez erekshelikterin de basqarady Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nMıdyń qurylys qandaı?\r\n\r\nMı – jumsaq, keýekti tin massasy. Ol bassúıekpen jáne mıdyń qabyǵy atalatyn úsh juqa membranalarmen qorǵalǵan. «Mı-julyn sarysýy» atalatyn suıyqtyq mıdy qorshaıdy. Suıyqtyq mıdyń qabyǵy arasyndaǵy keńistikte jáne qarynsha atalatyn mıdyń óziniń qýystarynda bolady.\r\n\r\nJúıke jasýshalary júıesi boıynsha aqparat mıdan deneniń qalǵan aǵzalaryna jáne odan keri beriledi. Keıbir nervter mıdan kózge, qulaqqa jáne bastyń basqa aǵzalaryna barady. Basqa nervter julyn arqyly ótedi, mıdy deneniń basqa bólikterimen baılanystyrady. \r\n\r\nMıdyń jáne julynnyń sheńberinde glıaldyq jasýshalar (tirek jáne qorǵanys qyzmetin oryndaıtyn) júıke jasýshalaryn qorshaıdy jáne ornynda ustaıdy.\r\n\r\nMı bizdiń sanaly áreketimizdi (mysaly, júrý, sóıleý), sondaı-aq, organızmniń oılaýǵa táýeldi emes qyzmetin (mysaly, tynys alý) basqarady.  Mı sezim aǵzalaryn (kórýdiń, estýdiń, túısinýdiń, ıis, dám sezýdiń), este saqtaýdy, kóńil-kúıdi, jáne minez erekshelikterin de basqarady.\r\n\r\nMıdyń úsh negizgi bóligi túrli qyzmetter túrin baqylaıdy:\r\n\r\n* Mıdyń jarty sharlary— Mıdyń jarty sharlary mıdyń eń úlken bóligi. Olar ústinde ornalasqan. Olar bizge jan-jaqta ne bolyp jatqandyǵyn habarlaý úshin, al denemizge – ótip jatqan áreketke serpin qaıtarý úshin bizdiń sezim aǵzalarymyzdan aqparatty qoldanady. Jarty sharlar oqýǵa, oılaýǵa, úırenýge, sóıleýge jáne kóńil-kúıge qabiletti baqylaıdy. Mı eki jarty sharǵa bólinedi – sol jáne oń, olardyń árqaısysy qyzmettiń jeke túrlerin baqylaıdy. Oń jarty shar deneniń sol jaq bulshyq etiniń qyzmetin, sol jarty shar deneniń oń jaq bulshyq etiniń qyzmetin baqylaıdy.\r\n* Mıshyq —Mıshyq jarty sharlardyń astynda mıdyń artqy jaǵynda bolady. Ol tepe-teńdik sezimin jáne júrý, sóıleý sekildi kúrdeli áreketti baqylaıdy.\r\n* Mı dińgegi—Mı dińgegi mıdy julynmen jalǵastyrady. Ol ashyǵý sezimin jáne shóldeýdi baqylaıdy. Sonymen qatar, ol tynys alý úrdisin, dene temperatýrasyn, arterıaldyq qysymdy jáne organızmniń basqa negizgi qyzmetin baqylaıdy. \r\n\r\n\r\n \r\n \r\nInsýlt týraly jalpy aqparat\r\n\r\nInsýlt – shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etetin aýrý. Insýlt mıǵa qan kelýi toqtaǵan kezde paıda bolady. Mıǵa qan kelýi toqtaǵan birneshe mınýtten keıin mı jasýshalary tirshiligin joıa bastaıdy. \r\n\r\nInsýlttiń eki túri bar. Jıi kezdesetin túri – ıshemııalyq ınsýlt, mıdyń qantamyrynyń trombymen bitelýine baılanysty. Basqa túri – gemorragııalyq ınsýlt – qan tamyrynyń jarylýymen jáne mıǵa qan quıylýymen baılanysty. «Mını-ınsýltter» nemese tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldar mıdyń qanmen qamtamasyz etilýiniń  qysqa merzimdik toqtaýynda bolady.\r\n\r\nInsýlttiń sımptomdary:\r\n\r\n* Bettiń, qoldyń nemese aıaqtyń kenetten jansyzdanyp, uıyp qalýy nemese álsizdigi (ásirese, deneniń bir jaǵynda)\r\n* Kenetten tejelý, sóıleýde nemese sózdi túsinýde másele paıda bolýy  \r\n* Bir nemese eki kózdiń kenetten kórýiniń nasharlaýy\r\n* Kenetten júrýdegi másele paıda bolýy, bas aınalýy, tepe-teńdikti nemese qımyl úılesimin joǵaltý  \r\n* Kenetten sebepsiz kúshti bas aýyrsynýy\r\nEger osy sımptomdardyń biri baıqalsa, aýrýhanaǵa shuǵyl emdeýdi bastaý úshin kóriný qajet. Insýlttiń shuǵyl emdeýi onyń damýyn trombty tez eritý arqyly nemese qan ketýin toqtatý arqyly toqtatýǵa tyrysý. Reabılıtatsııalyq emdeý adamdarǵa ınsýlttiń nátıjesi – múgedektikti jeńýge kómektesedi. Qandy suıyltýǵa baǵyttalǵan dárilik emdeý ınsýlttiń jıi qoldanylatyn ádisi.\r\n\r\n \r\nInsýlttiń túrleri\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt mıǵa ottegige qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Bitelý ıshemııalyq ınsýlttiń de sebebi - tromby saldarynan bolady.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlttiń eki túri bar: trombolııalyq jáne embolııalyq. Trombolııalyq ınsýltte qan uıyndysy (tromb) mıǵa qan jetkizetin arterııada túziledi.\r\n\r\nEmbolııalyq ınsýltte qan uıyndysy nemese basqa zattek (mysaly túıindaq nemese maı materıaly) qan aǵymymen mıdyń arterııasyna túsedi. (qan aǵymymen qozǵalatyn tromb nemese túıindaqtyń bólikshesi embol atalady).\r\n\r\nInsýlttiń eki túrinde de tromb nemese túıindaq ottegimen qanyqqan qannyń mıǵa barýyn tejeıdi.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt arterııanyń jarylýynda jáne mıǵa qan quıylýynda paıda bolady. Aqqan qan jaǵynan qysym mıdyń jasýshalaryn zaqymdaıdy.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlttiń eki túri bolady: mı ishilik jáne sýbarahnoıdaldyq.\r\n\r\nMı ishilik túrinde qantamyrynyń jarylýy jáne qan quıylýy mıdyń ózinde bolady.\r\n\r\nSýbarahnoıdaldyq túrinde qantamyrynyń jarylýy jáne qan quıylýy mıdyń betinde bolady. Bul kezde qan quıylýy mıdyń ishki jáne ortańǵy qabyǵynyń arasynda bolady.\r\n\r\nEki túrinde de qan quıylýy saldarynan mıdyń isinýi jáne bassúıek ishilik qysymnyń artýy paıda bolady. Isiný jáne qysym mıdaǵy jasýshalar men tinderdi zaqymdaıdy.\r\n\r\n \r\nInsýlt neniń saldarynan bolady?\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Ishemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń paıda bolý qaýpi kóptegen aýrýlarda artady.\r\n\r\nMysaly, ateroskleroz kezinde túıindaq atalatyn maıly zattekter arterııalardyń ishki qabyrǵasynda jınaqtalady. Birtindep túıindaq qataıady jáne arterııanyń sańylaýyn taryltady, bul kezde tinder men aǵzalarǵa (mysaly, mıǵa jáne júrekke) qan barýy shekteledi.\r\n\r\nArterııadaǵy túıindaq jarylýy múmkin. Trombotsıtter túıindaqtyń zaqymdanǵan jerinde jınaqtalady jáne tromb túzip, jabysady. Bul trombylar arterııany ishinara nemese tolyǵymen biteýi múmkin.\r\n\r\nTúıindaqtar organızmniń kez kelgen arterııasynda túzilýi múmkin, onyń ishinde, júrektiń, mıdyń jáne moıynnyń arterııalarynda.\r\n\r\nMoıynnyń eki jaǵyndaǵy eki negizgi arterııalar uıqy arterııasy atalady. Bul arterııalar ottegige qanyqqan qandy mıǵa, betke, shash túbine jáne moıynǵa jetkizedi.\r\n\r\nTúıindaqtar uıqy arterııasynda jınaqtalǵanda uıqy arterııasynyń aýrýy atalatyn jaǵdaı paıda bolady. Uıqy arterııasynyń aýrýy kóptegen ıshemııalyq ınsýlttiń jáne  TISh sebebi bolady.\r\n\r\nArterııanyń qabyrǵasynan tromby nemese túıindaqtyń bóligi ajyraǵanda embolııalyq ınsýlt (ıshemııalyq ınsýlttiń túri) nemese TISh damýy múmkin.\r\n\r\nTromb nemese túıindaq qan aǵymymen qozǵalyp, mıdyń arterııasynyń birinde turyp qalýy múmkin. Bul arterııadaǵy qan aǵymynyń toqtaýyn jáne mıdyń jasýshalarynyń zaqymdanýyn týyndatady.\r\n\r\nJúrek jáne qan aýrýlary da trombynyń jáne ınsýlttiń nemese TISh paıda bolýynyń sebebi bolýy múmkin.  Mysaly, júreksheniń fıbrıllıatsııasy (JF) embolııalyq ınsýlttiń jıi sebebi.\r\n\r\nJF kezinde júrektiń joǵarǵy kameralary tym tez jáne udaıy emes yrǵaqpen jıyrylady. Nátıjesinde, qannyń az kólemi júrekte qalady. Qan irkilýinde júrektiń kameralarynda tromby túzilýiniń qaýpi artady.\r\n\r\nIshemııalyq  ınsýlt jáne  TISh arterııalardyń aterosklerozben zaqymdanýy saldarynan damýy múmkin. Bul zaqymdanýlar shaǵyn arterııalarda kezdesedi jáne qannyń mıǵa barýyn tejeıdi.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt\r\n\r\nMıdaǵy kenetten qan ketýi gemorragııalyq ınsýltti týyndatady. Qan quıylýy nátıjesinde mıdyń isinýi paıda bolady jáne bassúıek ishilik qysym artady. Isiný jáne bassúıek ishilik qysym mıdyń jasýshalaryn jáne tinderin zaqymdaıdy.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt joǵary arterıaldyq qysymnyń, anevrızmanyń jáne arterııalyq-venalyq malformatsııalardyń (AVM) saldarynan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n“Arterıaldyq qysym ” – bul júrek qandy aıdaıtyn kezde qannyń arterııalardyń qabyrǵasyna túsiretin kúshi. Eger arterıaldyq qysym artatyn bolsa, jáne uzaq ýaqyt boıy joǵary bolyp qalsa, bul organızmdegi túrli buzylystarǵa aparady.\r\n\r\nAnevrızma – bul arterııanyń qabyrǵasynyń shar tárizdi dóńestigi, ol sozylýy jáne jarylýy múmkin. AVM – bul zaqymdanǵan arterııalar men venalardyń órimi, ol da mıda jarylýy múmkin. Joǵary arterıaldyq qysym anevrızmasy nemese AVM bar adamdarda gemorragııalyq ınsýlt paıda bolý qaýpin arttyrady.\r\n\r\n \r\nInsýlt paıda bolý qaýpine kim ushyraıdy?\r\n\r\nOrganızmniń\n keıbir erekshelikteri, aýrýlar, daǵdylar ınsýlttiń nemese tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń paıda bolý qaýpin arttyrýy múmkin. Olardy qaýip faktorlary ataıdy.\r\n\r\nQaýip faktorlary kóp bolǵan saıyn, ınsýlttiń paıda bolý qaýpi de joǵary. Joǵary arterıaldyq qysym jáne temeki shegý sekldi qaýip faktorlaryn emdeýge nemese baqylaýǵa bolady. Jas pen jynys sekildi basqa qaýip faktorlary baqylaýǵa kelmeıdi.\r\n\r\nInsýlttiń paıda bolýynyń negizgi faktorlary:\r\n\r\n* Joǵary  arterıaldyq qysym. Joǵary  arterıaldyq qysym – ınsýlttiń damýynyń negizgi qaýip faktory. Arterıaldyq qysym joǵary sanalady, eger uzaq ýaqyt boıy 140/90 mm.syn.baǵ.deńgeıinde nemese odan asatyn bolsa. Eger qant dıabeti bolsa nemese búırektiń sozylmaly aýrýy bolsa, 130/80 mm.syn.baǵ. jáne odan asatyn deńgeı joǵary sanalady. (mm.syn.baǵ. - mıllımetr synap baǵany - arterıaldyq qysymdy ólsheýde qoldanylatyn birlik).\r\n* Temeki shegý. Temeki shegý qantamyrlaryn zaqymdaýǵa jáne arterıaldyq qysymdy arttyrýǵa qabiletti. Temeki shegý nátıjesinde otteginiń qajetti kólemin organızmniń barlyq tinderine jetkizý tómendeıdi. Passıvti temeki shegý de qantamyrlaryn zaqymdaýy múmkin.\r\n* Dıabet. Dıabet organızmniń ınsýlındi sińirýiniń buzylysynda nemese jetkiliksiz óndirilýiniń saldarynan qandaǵy qanttyń joǵary deńgeıimen sıpattalatyn aýrý. Insýlın – qantty organızmniń jasýshalaryna jetkizýdi qamtamasyz etetin gormon, jasýshalarda energııa alý úshin qoldanylady.\r\n* Júrek aýrýlary. Júrektiń ıshemııalyq aýrýy (koronarlyq arterııalardyń aýrýy), kardıomıopatııa, júrektiń jetkiliksizdigi jáne júreksheniń fıbrıllıatsııasy da trombynyń túzilýine yqpal etedi, trombylar ınsýltke aparýy múmkin.\r\n* Mıdyń anevrızmalary nemese arterııalyq-venalyq malformatsııalar (AVM). Anevrızma – bul arterııanyń qabyrǵasynyń shar tárizdi dóńestigi, ol sozylýy jáne jarylýy múmkin. AVM – bul zaqymdanǵan arterııalar men venalardyń órimi, ol da mıda jarylýy múmkin. AVM týǵannan bolýy múmkin, biraq, kóbinese, olar jarylǵanǵa deıin anyqtalmaıdy.\r\n* Jasy jáne jynysy. Insýlttiń paıda bolý qaýpi jas ulǵaıǵan saıyn artady. Jas kezde ınsýlt áıelderge qaraǵanda erlerde jıi kezdesedi. Biraq, ınsýltten áıelder ólim-jitimge jıi ushyraıdy. Uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaǵan áıelderde ınsýlttiń paıda bolý qaýpi birshama joǵary .\r\n* Insýltke nemese TISh shaldyǵýdyń jeke nemese otbasylyq tarıhy. Eger sizde ınsýlt bolsa, onyń qaıtalaný qaýpi óte joǵary. TISh kezinde, aýrýdyń otbasylyq tarıhy bolýynda ınsýlttiń paıda bolý qaýpi joǵary.\r\n\r\nInsýlttiń paıda bolýynyń basqa da qaýip faktorlary bar, olardyń kópshiligin baqylaýǵa alýǵa bolady:\r\n\r\n* Alkogol jáne narkotık tutyný, kokaın, amfetamın jáne basqasyn qosa.\r\n* Qandaǵy zııandy holesterınniń joǵary deńgeıi\r\n* Dene belsendiliginiń bolmaýy\r\n* Durys tamaqtanbaý\r\n* Semizdik\r\n* Kúızelis jáne depressııa\r\n* Vaskýlıt (qantamyrlarynyń qabynýy) jáne qannyń uıýynyń buzylysy sekildi keıbir aýrýlar\r\n \r\n\r\nSalaýatty ómir saltyn ustaný ınsýlttiń qaýpin azaıtýy múmkin. Keıbir adamdarǵa ınsýlttiń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin dárilik preparattardy qabyldaý qajet.\r\n\r\nKeıde ınsýlt qandaı da bir belgili qaýip faktorlarynsyz da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nInsýlttiń belgileri men sımptomdary qandaı?\r\n\r\nKóbinese, ınsýlttiń sımptomdary tez damıdy. Biraq, keıde olardyń damýy birneshe saǵatta nemese kúnde bolady.\r\n\r\nSımptomdary ınsýlttiń túrine jáne mıdyń zaqymdanǵan bóliginiń ornalasýyna baılanysty bolady. Ár naýqasta sımptomdardyń uzaqtyǵy men aıqyndyǵy ár túrli bolýy múmkin.\r\n\r\nInsýlttiń sımptomdary:\r\n\r\n__Kenet álsizdik\r\nParalıch (saldaný) nemese bettiń, qoldyń, aıaqtyń jansyzdanyp, uıyp qalýy, ásirese, deneniń bir jaǵynda\r\nEstiń qalypty bolmaýy\r\nSóıleý men túsinýdegi máseleler\r\nBir nemese eki kózdiń de kórýindegi buzylystar\r\nTynys alýdaǵy máseleler\r\nBas aınalýy, júrýdegi qıyndyqtar, tepe-teńdikti nemese qımyl úılesimin joǵaltý jáne túsiniksiz qulaýlar\r\nEsten taný\r\nKenet jáne kúshti bas aýyrsynýy__\r\n \r\nTranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) kezinde ınsýlt kezindegideı sımptomdar paıda bolady. Biraq, TISh sımptomdary ádette, 1-2 saǵattan az sozylady (keıde 24 saǵatqa deıin bolýy da múmkin).TISh ómirde bir ret, sondaı-aq, birneshe ret paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nBastapqyda TISh ınsýltten aıyrmashylyǵyn baıqaý qıyn. Barlyq ınsýltke uqsaıtyn sımptomdar shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetýdi qajet etedi.\r\n\r\nEger ózińizde nemese qasyńyzdaǵy adamda TISh nemese ınsýlt sımptomy paıda bolýyn baıqasańyz, dereý «103» telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\nInsýlttiń asqynýlary\r\n\r\nInsýltten keıin sizde kelesi asqynýlar paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Tromby jáne bulshyq et álsizdigi. Uzaq tósekte bolý aıaqtyń tereń kóktamyrynda (venada) tromby damý qaýpin arttyrady. Sondaı-aq, bul bulshyq etiniń álsizdigine jáne ıkemdiliginiń azaıýyna aparýy múmkin.\r\n* Jutýdaǵy máseleler jáne pnevmonııa. Eger ınsýltte jutý kezinde qatysatyn bulshyq etter zaqymdansa, taǵam tutyný jáne ishýde qıyndyqtar paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, ókpege taǵamnyń jáne sýsynnyń bólikteri túsý qaýpine ushyraýyńyz múmkin. Osylaı bolǵanda pnevmonııa damýy múmkin.\r\n* Nesep qabyn baqylaı almaý. Keıde ınsýlt kezinde nesep shyǵarý aktisine jaýapty bulshyq etter zaqymdanady. Ózdiginshe nesep shyǵara alatyn bolǵanǵa deıin nesep kateterin (nesepqapqa qoıylatyn tútik) qoıý qajet bolýy múmkin. Bul kateterlerdi qoldaný nesep joldarynyń ınfektsııasyna aparýy múmkin. Sondaı-aq, ınsýltten keıin ishekti baqylaýdy joǵaltý nemese ishtiń qatýy paıda bolýy múmkin.\r\n \r\n\r\nInsýlt qalaı anyqtalady?\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqastaǵy sımptomdardyń, aýrýdyń medıtsınalyq tarıhynyń, tekserý málimetteriniń jáne zertteýler nátıjeleriniń negizinde ınsýlt dıagnozyn qoıady.\r\n\r\nDáriger ınsýlttiń paıda bolý túrin, sebebin, mıdyń zaqymdanǵan aýmaǵynyń ornalasýyn, qan quıylýy bolýyn anyqtap, naqtylaýy qajet.\r\n\r\nEger dáriger naýqasta tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) bolýyn anyqtasa, ınsýlttiń aldyn alý úshin onyń sebebin izdeıdi.\r\n\r\nAýrýdyń tarıhy jáne medıtsınalyq tekserý\r\n\r\nDáriger sizdi nemese otbasynyń múshelerinen sizde ınsýlt paıda bolýynyń qaýip faktorlary bolýy jóninde surastyrady. Mundaı faktorlarǵa jatatyndar: joǵary arterııalyq qysym, temeki shegý, ınsýltpen aýyrýdyń jeke nemese otbasylyq tarıhy. Dáriger sizdegi sımptomdar jáne olardyń paıda bolý ýaqyty týraly da suraıdy.   \r\n\r\nMedıtsınalyq tekserýde dáriger sizdiń mentaldyq (tárbıe jáne ómirlik tájirıbe nátıjesinde qalyptasqan) qyzmetińizdi, qımyl úılesimin jáne tepe-teńdikti tekseredi. Sonymen qatar, ol bettiń, qol-aıaqtyń uıyp, jansyzdanýyn, estiń qalypty bolmaýyn, sóıleý men kórýdegi máselelerdi tekseredi.\r\n\r\nDáriger uıqy arterııasynyń aýrýlarynyń belgilerin izdeıdi – bul ıshemııalyq ınsýlttiń jıi sebebi. Stetoskop arqyly uıqy arterııasyn tyńdaıdy. Ysqyratyn dybys – shýdyń bolýy uıqy arterııasyndaǵy túıindaqtyń bolýy saldarynan qan aǵymynyń kelýiniń ózgerýin nemese azaıýyn kýálandyrady.\r\n\r\nDıagnostıkalyq tekserýler jáne protsedýralar\r\n\r\nInsýlt pen TISh anyqtaý úshin dáriger kelesi tekserýlerdi usynady:\r\n\r\nMıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n\r\nMıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT) – rentgen sáýleleriniń kómegimen mıdyń aıqyn, tolyq sýretin alýǵa múmkindik beretin, aýyrsynýsyz tekseris. Tekserýdiń bul túri, kóbinese, ınsýlt bolǵannan keıin birden ótkiziledi.\r\n\r\nKT ınsýlt kezindegi qan ketýin nemese mı jasýshalarynyń zaqymdanýyn kórsetedi. Sondaı-aq, tekserý sımptomdardyń sebebin quraıtyn basqa da mıdyń aýrýlaryn anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nMıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n\r\nAǵzalar men deneniń qurylymynyń aıqyn sýretin alý úshin MRT kezinde radıotolqyndar jáne magnıtter qoldanylady. Bul tekseris kezinde mı tininiń ózgeristeri jáne mı jasýshalarynyń zaqymdanýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nMRT tekserisi KTornyna nemese oǵan qosymsha túrde taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nKompıýterlik tomografııalyq angıografııa jáne magnıttik-rezonanstyq angıografııa\r\n\r\nKT-angıografııada (KTA) jáne magnıttik-rezonanstyq angıografııada (MRA) mıdaǵy iri qan tamyrlaryn kórýge bolady. Bul tekserýler dárigerge trombynyń ornalasýy jáne mıdaǵy qan aǵymy týraly aqparat beredi.\r\n\r\nKarotıdtik sonografııa\r\n\r\nKarotıdtik sonografııa – aýyrsynýsyz jáne zııansyz tekserý, bul kezde uıqy arterııasynyń qabyrǵasyn ishinen tekserý úshin ýltradybys qoldanylady. Bul arterııalar mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizedi.\r\n\r\nKarotıdtik sonografııada uıqy arterııasyndaǵy aterosklerozdyq túıindaqtar jáne tarylýlar bolýyn kórýge bolady.\r\n\r\nBul tekserýge ýltradybystyq dopplerografııa jatady. Ýltradybystyq dopplerografııa – arnaıy test, ol arqyly tamyrlardaǵy qan aǵymynyń jyldamdyǵy men baǵyty týraly aıtýǵa bolady.\r\n\r\nKarotıdtik angıografııa\r\n\r\nKarotıdtik angıografııa – bul uıqy arterııasyn kórneki etý úshin boıaǵysh jáne arnaıy rentgen sáýleleri qoldanylatyn ádis.\r\n\r\nBul tekserýdiń barysynda kateter atalatyn tútik shaptyń aýmaǵynda (jambastyń joǵary tusynda) ornalasqan arterııaǵa ornatylady. Osydan keıin tútik joǵary qaraı uıqy arterııasynyń bireýine jyljıdy. Dáriger kontrastylyq zattekti osy arqyly uıqy arterııasyna engizedi.\r\n\r\nBoıaǵysh arterııalardy rentgen sýretterinde kórinetindeı etýge kómektesedi.\r\n\r\nJúrek tekserýleri\r\n\r\nElektrokardıografııa (EKG)\r\n\r\nEKG – qarapaıym, aýyrsynýsyz tekserý, ol júrektiń elektrlik belsendiligin tirkeıdi. Tekserý júrektiń jıyrylýynyń jıiligin jáne yrǵaǵyn kórsetedi (udaıylyǵyn). EKG kezinde júrektiń ár bóligi arqyly ótken kezdegi elektr sıgnaldarynyń kúshi men sınhrondyǵy da tirkeledi.\r\n\r\nEKG júrek máselelerin anyqtaýǵa kómektesedi, olardyń ınsýltke aparýy múmkin.\n Mysaly, tekserý barysynda júreksheniń fıbrıllıatsııasy nemese júrek talmasy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nEhokardıografııa\r\n\r\nEhokardıografııa (EhoKG) - aýyrsynýsyz tekserý, bul kezde dybys tolqyndary júrektiń beınesin alý úshin qoldanylady.\r\n\r\nTekserý júrektiń ólshemi men pishini, júrek kamerasy men qaqpaqshalary týraly aqparat alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEhoKG júrektegi tromby jáne aorta máselesin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Aorta – basty arterııa, ol ottegimen qanyqqan qandy júrekten deneniń barlyq bólikterine taratady.\r\n\r\nQan taldaýy\r\n\r\nDáriger qan taldaýyn ınsýltti anyqtaý úshin qoldanady.\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıin anyqtaý (glıýkoza). Qandaǵy glıýkozanyń tómen deńgeıinde ınsýltke uqsaıtyn sımptomdar bolýy múmkin.\r\n\r\nQandaǵy trombotsıtter mólsherin anyqtaý. Trombotsıtter –qannyń uıýyna kómektesetin qan jasýshalary. Trombotsıtterdiń aýytqyly deńgeıi – qan uıýynyń buzylysynyń nemese trombozdyq buzylystardyń (uıýdyń jetkiliksizdigi) belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger qan taldaýyn qannyń uıýynyń ýaqytyn ólsheý úshin qoldanady. Eki tekserý  –protrombınge (PT) jáne protrombındik ýaqytqa (PTÝ) – qannyń qalypty uıýynyń jaǵdaıyn kórsetedi.\r\n\r\n \r\nInsýlt qalaı emdeledi?\r\n\r\nInsýltti emdeý onyń túrine baılanysty (ıshemııalyq nemese gemorragııalyq). Tranzıtorlyq  ıshemııalyq shabýyldy emdeý (TISh) onyń sebebine, bastalǵannan ótken ýaqytyna, sımptomdaryna, basqa aýrýlardyń bolýyna baılanysty.\r\n\r\nInsýlt jáne TISh shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi. Eger Sizde ınsýlt sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetý qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\nBastapqy emdeýdi alǵannan keıin dáriger ınsýlttiń qaýip faktorlaryn emdeýge jáne asqynýynyń aldyn alýǵa tyrysady.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýltti jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldy emdeý\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) mıǵa ottegimen qanyqqan qandy jetkizetin arterııanyń bitelýinde paıda bolady. Qan tamyrlarynyń bitelýi kóbinese, ıshemııalyq ınsýltqa jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýylǵa aparatyn trombylarǵa baılanysty.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýltti jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldy emdeý úshin dárilik preparattar jáne medıtsınalyq em-sharalar qoldanylady.\r\n\r\nDárilik preparattar\r\n\r\nPlazmınogendi tindik belsendirgish (PTB) atalatyn dárilik preparat mıdaǵy arterııalardyń trombysyn erite alady. PTB kóktamyr arqyly engiziledi. Qajetti áserdi alý úshin bul dárilik preparat sımptomdar bastalǵan 4 saǵat ishinde qoldanylýy qajet, Ońtaılysy, sımptomdardyń basynan neǵurlym tezirek engizilýi qajet.\r\n\r\nEger qandaı da bir sebeptermen dáriger naýqasqa PTB taǵaıyndaı almasa, antıagreganttyq dárilik preparattardy qabyldaýǵa bolady. Mysaly, ınsýlt bastalǵannan 48 saǵat ishinde aspırın berilýi tıis. Antıagreganttyq dárilik quraldar trombotsıtterdiń jabysýyn jáne trombylardyń qalyptasýynyń aldyn alady.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger antıkoagýlıanttardy (qandy suıyltatyn preparattar) taǵaıyndaıdy. Bul dáriler jańa trombylardyń ósýin jáne qalyptasýynyń aldyn alady.\r\n\r\nMedıtsınalyq em-sharalar\r\n\r\nUıqy arterııalarynyń aýrýlary bolýynda dáriger karotıdtik endarterektomııany nemese uıqy arterııasyndaǵy teri arqyly koronarlyq aralasýdy jasaıdy. Keıde bul em-shara angıoplastıka atalady. Bul em-sharalar bitelgen uıqy beziniń sańylaýyn keńeıtýge baǵyttalǵan.\r\n\r\nǴalym-medıkter ıshemııalyq ınsýltti emdeýdiń basqa em-sharalarynyń tıimdiligin zertteıdi, mysaly, arterııa ishilik trombolızıs jáne tserebraldyq ıshemııa kezindegi mehanıkalyq embolektomııa.\r\n\r\nArterııa  ishilik trombolızıste kateter atalatyn uzyn ıkemdi tútik shaptyń aýmaǵynda (jambastyń joǵary tusynda) ornalasqan arterııaǵa ornatylady. Osydan keıin tútik joǵary qaraı usaq uıqy arterııasyna jyljıdy. Ol arqyly dáriger mıdaǵy trombyny buzatyn dárilik preparattardy engize alady.\r\n\r\nTserebraldyq  ıshemııa kezindegi mehanıkalyq embolektomııa barysynda arterııadan trombylar alyp tastalynady. Bul kezde kateter uıqy arterııasy arqyly mıdyń zaqymdalǵan bóligine ótkiziledi. Osydan keıin tromb arterııadan kateter arqyly alynady.\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýltti emdeý\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýlt arterııanyń jarylýynda jáne mıǵa qan quıylýynda paıda bolady. Ony emdeýdiń birinshi qadamy mıdaǵy qan ketýin izdeýge jáne sebebin joıýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýltten aıyrmashylyǵy - gemorragııalyq ınsýltti emdeýde antıagreganttar jáne qandy suıyltatyn preparattar qoldanylmaıdy, sebebi, olar qan ketýin kúsheıtýi múmkin.\r\n\r\nEger siz antıagreganttar jáne qandy suıyltatyn preparattar qabyldaıtyn bolsańyz jáne osy kezde sizde gemorragııalyq ınsýlt paıda bolsa, bul dárilerdi qabyldaýdy dereý toqtatý qajet.\r\n\r\nEger joǵary arterıaldyq qysym mıǵa qan quıylýynyń sebebi bolsa, dáriger ony tómendetý úshin dári taǵaıyndaıdy. Bul qannyń ári qaraı ketýiniń aldyn alady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý gemorragııalyq ınsýltti emdeýde qajet bolýy múmkin. Operatsııalardyń birneshe túri bar - anevrızmany klıpteý (qysqysh salý), spıraldyq embolızatsııa jáne arterııalyq-venalyq malformatsııany (AVM) qalpyna keltirý.\r\n\r\nAnevrızmany  klıpteý jáne spıraldyq embolızatsııa\r\n\r\nEger anevrızma (arterııanyń qabyrǵasyndaǵy shar tárizdi dóńestik) ınsýlttiń sebebi bolsa, dáriger anevrızmany  klıpteýdi jáne spıraldyq embolızatsııany usynýy múmkin.\r\n\r\nAnevrızmany   klıpteý anevrızmany mıdyń qan tamyrlarynan oqshaýlaý maqsatynda jasalady. Bul operatsııa anevrızma aýmaǵyndaǵy qan ketýin toqtatýǵa kómektesedi, sondaı-aq, onyń qaıta jarylýynyń aldyn alady.\r\n\r\nEm-shara kezinde hırýrg mıda tilik jasaıdy jáne anevrızmanyń túbinde kishkentaı qysqysh ornalastyrady. Operatsııa jalpy narkozben jasalady. Operatsııadan keıin birneshe kún boıy qarqyndy emdeý bólimshesinde baqylaýda bolý qajet.\r\n\r\nSpıraldyq embolızatsııa - anevrızmany emdeýdiń asa kúrdeli emese em-sharasy. Hırýrg kateter atalatyn tútikti shaptyń aýmaǵyndaǵy arterııaǵa ornalastyrady. Ári qaraı tútik joǵaryǵa anevrızma ornalasqan jerge jyljıdy.\r\n\r\nOsydan keıin tútik arqyly anevrızmaǵa kishkentaı spıral engiziledi. Spıral trombynyń qalyptasýyna yqpal etedi, ol anevrızmadaǵy qan aǵymyn tejeıdi jáne onyń qaıta jarylýynyń aldyn alady.\r\n\r\nSpıraldyq embolızatsııa jalpy narkozben, aýrýhanada jasalady.\r\n\r\nArterııalyq-venalyq malformatsııany (AVM) qalpyna keltirý\r\n\r\nEger AVM  ınsýlttiń sebebi bolsa, dáriger ony qalpyna keltirýdi usynýy múmkin (AVM – mıdaǵy aqaýly, jarylýy múmkin arterııalar men venalardyń órimi). AVM qalpyna keltirý  mıdaǵy qaıta qan ketýiniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAVM qalpyna keltirýdiń birneshe ádistemesi bar:\r\n\r\n* AVM alyp tastaý operatsııasy\r\n* AVM qan tamyrlaryna qan aǵymyn tejeıtin arnaıy zattekterdi engizý\r\n* Qantamyrlaryn sklerozdaý úshin radıatsııa qoldaný\r\n \r\nInsýlttiń  faktorlaryn emdeý\r\n\r\nInsýltti nemese TISh negizgi emdeýden keıin dáriger qaýip faktorlaryn emdeıdi. Qaýip faktorlaryn emdeý úshin dáriger ómir saltyn ózgertýdi usynady.\r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý – temeki shegýden bas tartý, durys tamaqtaný, salaýatty salmaqty jáne dene belsendiligin qoldaý.\r\n\r\nEger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, dárilik preparattar taǵaıyndalady.  \r\n\r\nTemeki  shegýden bas tartý\r\n\r\nEger temeki shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Temeki qan tamyrlaryn zaqymdaıdy jáne ınsýlttiń, densaýlyqqa qatysty basqa máselelerdiń qaýpin arttyrady. Dárigermen temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar jáne ónimder týraly sóılesińiz. Sonymen qatar, passıvti temeki áserinen alshaq bolyńyz, ol da qantamyrlaryn zaqymdaıdy.\r\n\r\nTemeki shegýdi qoıý týraly qosymsha aqparatty osy tustan oqyńyz. Bul resýrstar júrektiń densaýlyǵyna shoǵyrlanǵanymen, temekini qoıý týraly aqparaty da bar.\r\n\r\nDurys tamaqtaný\r\n\r\nDurys taǵam – salaýatty ómir saltynyń mańyzdy bóligi. Túrli kókónis-jemisterdi, dánderdi tańdańyz; tutas dándi ónimderdi tutynýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\nQanyqqan maılary, trans-maılary  jáne holesterıni az ónimderdi tańdańyz. Salaýatty tańdaý: maısyz et, terisiz qus, balyq, burshaq tuqymdastar, maısyz sút jáne sút ónimderi.\r\n\r\nNatrııdiń (tuzdyń) mólsheri az ónimderdi tańdańyz jáne daıyndańyz. Tuzdyń joǵary mólsheriniń arterıaldyq qysymdy arttyrý qaýpi bar.\r\n\r\nQanttyń mólsheri tómen ónimderdi jáne sýsyndardy tańdańyz. Eger alkogoldi sýsyndar tutynatyn bolsańyz, shekteńiz.\r\n\r\nSalaýatty emdám ustaný týraly qosymsha aqparatty osy tustan oqyńyz.\r\n\r\nBul resýrstarda durys tamaqtaný týraly jalpy aqparat bar.\r\n\r\nSalaýatty salmaqty qoldaý\r\n\r\nSalaýatty salmaqty qoldaý ınsýlttiń paıda bolý qaýpin azaıta alady. Maqsaty – DSI dene salmaǵynyń ındeksin &lt; 25 kúıinde ustaý.\r\n\r\nDSI salmaqtyń boıǵa qatynasy, ındeks organızmdegi jalpy maıdyń  paıyzyn anyqtaıdy. zdrav.kz - DSI, taǵamdyq pıramıda resýrstaryn t.b. paıdalanyp, DSI ólsheýge bolady, nemese dáriger DSI ólsheıdi.\r\n\r\nDSI 25-29,9 aralyǵynda bolsa, artyq salmaq bar. DSI &gt;30 bolsa, semizdik oryn alǵan. DSI &lt; 25 bolýy ınsýlttiń aldyn alý úshin qajet.\r\n\r\n zdrav.kz – Artyq salmaq jáne semizdik resýrsyn qoldanyp, salaýatty salmaqty qoldaý týraly   qosymsha aqparatty alýǵa bolady.\r\n\r\nDene belsendiligi\r\n\r\nUdaıy dene belsendiligi ınsýlttiń kóptegen faktorlaryn baqylaýǵa múmkindik beredi, mysaly, joǵary arterıaldyq qysymdy, zııandy holesterın deńgeıin jáne artyq salmaqty.\r\n\r\nJańa baǵdarlamany bastar aldynda dárigermen keńesińiz. Siz úshin qandaı dene belsendiligi qaýipsiz ekendigin bilińiz.\r\n\r\nAdamdar aptasyna 60 mınýttyq aerobtyq belsendilikten-aq densaýlyq úshin paıda alady. Belsendi bolǵan saıyn kóbirek paıdasyn kóresiz.\r\n\r\n \r\nQalaı ınsýlttiń aldyn alýǵa bolady?\r\n\r\nQaýip faktorlarymen kúres ınsýlttiń aldyn alýǵa kómektesýi múmkin. Eger siz ınsýltti bastan keshirseńiz, kelesi áreketter onyń qaıta paıda bolýynyń aldyn\n alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz. Eger temeki shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Temeki qan tamyrlaryn zaqymdaıdy jáne ınsýlttiń qaýpin arttyrady. Dárigermen temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar jáne ónimder týraly sóılesińiz. Sonymen qatar, passıvti temeki áserinen alshaq bolyńyz, ol da qantamyrlaryn zaqymdaıdy.\r\n* Salaýatty taǵamdy tańdańyz. salaýatty emdám tamaqqa túrli kókónis-jemisterdi, tutas dánderdi tutyný; sondaı-aq, oǵan maısyz et, qus eti, balyq, burshaq tuqymdastar, maısyz sút jáne sút ónimderi kiredi. Salaýatty sanalatyn emdám: qanyqqan maılary, trans-maılary  jáne holesterıni,  natrııi (tuzy) jáne qanty az ónimderdi tańdaý.\r\n* Salaýatty salmaqty qoldańyz. Eger sizde artyq salmaq bolsa nemese semizdikten zardap shekseńiz, dárigermen keńesińiz jáne salmaq azaıtý boıynsha durys jospar jasańyz. Salmaqty retteý ınsýlt qaýpiniń faktorlarynyń aldyn alady.\r\n* Dene belsendiligin qoldańyz. Dene belsendiligi fıtnes-deńgeıdi jaqsartyp, densaýlyqqa ońtaıly áser etedi. Dárigermen keńesip, ózińiz úshin jattyǵýlardyń qandaı túri jáne kólemi qaýipsiz ekendigin keńesińiz.  \r\n* Otbasylyq ınsýlt tarıhyn bilińiz. Eger ózińizde nemese otbasynyń múshelerinde ınsýlt buryn bolsa, bul týraly dárigerge mindetti túrde habarlańyz.  \r\n \r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý týraly qosymsha aqparatty aldyńǵy «Insýlt qalaı emdeledi» bóliminen oqyńyz. Eger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, ınsýlttiń damý qaýipteri faktorlaryn baqylaý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady. Dárilerdi dárigerdiń nusqaýlyǵyna saı qabyldańyz.\r\n\r\nEger sizde tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyl (TISh) bolsa,oǵan nazar aýdaryńyz. Insýlttiń aldyn alý úshin TISh sebebin tabý qajet.\r\n\r\n \r\nInsýltten keıingi ómir\r\n\r\nInsýltten keıin qalpyna kelý úshin birneshe aptalar, aılar nemese jyldar qajet bolýy múmkin. Keıbir adamdar tolyǵymen saýyǵady, keıbiri múgedek bolyp qalýy da múmkin.\r\n\r\nUdaıy kútim, reabılıtatsııa jáne emotsıonaldyq qoldaý qalypqa kelýge jáne ınsýlttiń qaıta paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEger sizde ınsýlt bolsa, onyń qaıtalaný qaýpi bar. Insýlttiń jáne tranzıtorlyq ıshemııalyq shabýyldyń (TISh) úreıli belgilerin jáne olar paıda bolǵanda ne isteý kerektigin bilý mańyzdy.\r\n\r\nEger Sizde ınsýlt sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdem kórsetý qyzmetine habarlasyńyz. Ózdiginshe aýrýhanaǵa jetýge nemese basqa bireýdiń aparýyna jol bermeńiz. Shuǵyl medıtsınalyq járdem aýrýhanaǵa jeter jolda qajetti emdeýdi jasaı alady. Insýlt kezinde ár mınýt qymbat.\r\n\r\nKúndelikti kútim\r\n\r\nÓmir  saltyn ózgertý ınsýltten keıin qalpyna kelýge jáne onyń qaıtadan paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nÓmir saltyn ózgertý – temeki shegýden bas tartý, durys tamaqtaný, salaýatty salmaqty jáne dene belsendiligin qoldaý. Dárigermen keńesip, ózińiz úshin jattyǵýlardyń qandaı túri jáne kólemi qaýipsiz ekendigin keńesińiz.\r\n\r\nEger ómir saltyn ózgertý jetkiliksiz bolsa, ınsýltten qalpyna kelý nemese damý qaýipteri faktorlaryn baqylaý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady. Dárilerdi dárigerdiń nusqaýlyǵyna saı qabyldańyz.\r\n\r\nEger naýqas ıshemııalyq ınsýltti basynan keshirse, oǵan antıkoagýlıanttar (qandy suıyltatyn preparattar) taǵaıyndalýy múmkin. Bul dáriler trombynyń qalyptasýynyń aldyn alady. Bul preparattar qanshalyqty jaqsy áser etýin tekserý úshin taldaý tapsyrý qajet bolady.\r\n\r\nQandy suıyltýdyń jıi kezdesetin janama áseri – qan ketýi. Bul dárilik preparattyń qandy kúshti suıyltýynda bolady. Bul janama áser ómir úshin qaýipti bolýy múmkin. Qan ketýi dene qýystarynda (ishki qan ketýi) nemese teriniń betinde (syrtqy qan ketýi) paıda bolýy múmkin.   \r\n\r\nQan ketýiniń úreıli belgilerin bilý shuǵyl kómekke ýaqytyly júginý úshin qajet. Bul belgiler:\r\n\r\n* Teridegi túsiniksiz kógerýler jáne/nemese kishkene qyzyl nemese kúlgin núkteler\r\n* Qyzyl ıekten jáne murynnan túsiniksiz qan ketýi\r\n* Etekkirdiń kúsheıýi\r\n* Ashyq qyzyl nemese kofe tústi qusyq\r\n* Neseptegi qan, nájistegi ashyq qyzyl qan nemese qara shaıyrly nájis\r\n* Ishtiń aýyrsynýy nemese kúshti bas aýyrýy\r\n \r\n\r\nQulaǵannan, jaraqattan nemese jeńil soǵylýdan keıingi kúshti qan ketýi de qannyń suıylýyn bildiredi. Osy sımptomdar bolsa, dereý dárigerge kórinińiz. Eger sizde kúshti qan ketýi bolsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\nDárigermen ári qaraı kórinýdiń jıiligi jáne qajetti tekserýlerdi ótý týraly keńesińiz. Bul kórinýler dárigerge ınsýlttiń qaýip faktorlaryn baqylaýǵa jáne qajetine qaraı emdeýdi túzetýge múmkindik beredi.\r\n\r\nReabılıtatsııa\r\n\r\nInsýltten keıin qalpyna kelý (reabılıtatsııa) qajet bolýy múmkin. Reabılıtatsııaǵa sózben jumys isteý, fızıo- jáne eńbekpen emdeý kiredi.\r\n\r\nTil, sóıleý jáne este saqtaý\r\n\r\nInsýltten keıin tildesýde másele paıda bolýy múmkin. Durys sózderdi tańdaý, sóılem qurý nemese olardy maǵynasymen baılanystyrý qıynǵa túsýi múmkin. Este saqtaýmen jáne oılaý aıqyndyǵymen máseleler de bolýy múmkin. Bul máseleler qynjyltýy múmkin.\r\n\r\nSóıleý jáne til mamandary naýqasty qaıtadan tildesýge jáne este saqtaýdy jaqsartýǵa qaıtadan úıretýi múmkin.  \r\n\r\nBulshyq et jáne nervterdiń máseleleri\r\n\r\nInsýlt deneniń bir jaǵyn nemese bir jaǵynyń bóligin zaqymdaýy múmkin. Bul kezde paralıch (saldaný, qımyldaı almaý) nemese bulshyq et álsizdigi paıda bolýy múmkin, qulaý qaýipteri bolady.\r\n\r\nReabılıtatsııa mamandary bulshyq etin nyǵaıtýǵa jáne sozýǵa kómektesedi. Olar sondaı-aq, kúndelikti kıiný, tamaqtaný jáne shomylý sekildi sharalardy qaıta úırenýge kómektesedi.\r\n\r\nNesep qap jáne ishek máseleleri\r\n\r\nInsýltte nesepqaptyń jáne ishektiń jumysyn baqylaý qabiletine jaýap beretin nervter zaqymdanýy múmkin. Bul jaǵdaıda nesep qap tolmasa da, udaıy nesep shyǵatyndaı sezim bolady. Keıde tipti dárethanaǵa jetpeı qalý da múmkin. Dárilik preparattar jáne mamandar bul máselelerdi sheshýge kómektesedi. \r\n\r\nJutýdaǵy jáne tamaqtanýdaǵy máseleler\r\n\r\nInsýltten keıin jutýda máseleler bolýy múmkin. Bul máseleniń belgileri – jótelý nemese tamaqtaný kezinde qaqalý.\r\n\r\nLogoped bul suraqqa kómektese alady. Ol tamaqtaný ratsıonyn ózgertýdi usynady, mysaly, ezbe jeý nemese qoıý sýsyndardy ishý.\r\n\r\nEmotsıonaldyq máseleler jáne qoldaý\r\n\r\nInsýltten keıin minezde ózgerister bolady. Mysaly, kóńil-kúı tez ózgerýi múmkin. Osy nemese basqa ózgeristerden naýqas úreılený, mazasyzdaný nemese depressııaǵa shaldyǵýy múmkin. Insýltten keıin qalpyna kelý baıaý ótedi.\r\n\r\nÓzińizdi seziný týraly dárigermen talqylańyz. Kásiptik keńesshimen áńgimelesý de paıdaly bolady. Eger tym basyńqy bolsańyz, dáriger dárilik preparattardy jáne basqa sharalardy usynady, olar ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(920,'article','1018','Kóktamyrdyń (venanyń) varıkozdyq keńeıýi (varıkoz)','qz','2018-07-24 11:02:48','2018-07-24 10:56:00','Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – teri astynda kórinetin, isingen, kedir-budyrlanǵan jáne ulǵaıǵan venalar. Kóbinese, olar qyzyl nemese kók tústi bolady. Olar ádette, aıaqta paıda bolady, biraq, deneniń basqa bólikterinde de paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1018',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kóktamyrdyń','y','   Kóktamyrdyń (venanyń) varıkozdyq keńeıýi (varıkoz) Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – teri astynda kórinetin, isingen, kedir-budyrlanǵan jáne ulǵaıǵan venalar. Kóbinese, olar qyzyl nemese kók tústi bolady. Olar ádette, aıaqta paıda bolady, biraq, deneniń basqa bólikterinde de paıda bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n                     \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – teri astynda kórinetin, isingen, kedir-budyrlanǵan jáne ulǵaıǵan venalar. Kóbinese, olar qyzyl nemese kók tústi bolady. Olar ádette, aıaqta paıda bolady, biraq, deneniń basqa bólikterinde de paıda bolady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nAıaqtyń saý venalarynda qandy ustap turatyn jáne onyń júrekke qaraı joǵary jyljýyna yqpal etetin qaqpaqshalary bolady. Qaqpaqshalar durys jumys istemese, qan venada irkiledi. Olar jınalǵan qannan isinip, venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi paıda bolady. Teri ústinde kórýge bolatyn venanyń (kóktamyrdyń ) azdaǵan varıkozdyq keńeıýi «tamyrlyq juldyzshalar» atalady.\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi keń taralǵan aýrý jáne erlerge qaraǵanda, áıelderde jıi paıda bolady. Ádette, aýrý kópshilik adamdarda kóp másele týyndatpaıdy. Degenmen, keıbir adamdarda aıaqtaǵy isiný jáne aýyrsyný, tromby túzilýi jáne teriniń ózgerý sekildi kúrdeli sımptomdardyń damýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi – betki venalardyń qaqpaqshalarynyń durys qyzmet etpeýine baılanysty ulǵaıýy, aýyrsynýy, kedir-budyrlanýy. Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi ádette, aıaqta bolady, biraq, basqa jerde de bolýy yqtımal. Bul keń taralǵan aýrý, kóbinese, áıelderde kezdesedi.\r\n\r\nAýrýdyń damý qaýpiniń faktorlary:\r\n\r\n* Egde jas\r\n* Áıel jynysy (jynystyq jetilýde, júktilikte, etekkir toqtaý shaǵynda paıda bolatyn gormondyq ózgerister venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýine aparýy múmkin). Uryqtanýǵa qarsy dárilerdi nemese gormondardy qabyldaý da qaýipti arttyrady.\r\n\r\n* Vena qaqpaqshalarynyń týa bitken aqaýy\r\n\r\n* semizdik\r\n\r\n* júktilik\r\n\r\n* buryn aıaq venasynda tromb túzilýiniń bolýy\r\n\r\n* uzaq ýaqyt boıy turý nemese otyrý\r\n\r\n* Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýiniń otbasylyq tarıhynyń bolýy.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Aıaqta aýyrlyq, jarylatyndaı sezimniń, keıde aýyrsynýdyń bolýy.\r\n\r\n* Kórinetin, isingen venalar\r\n\r\n* Aıaqtyń nemese tobyqtyń jeńil isinýi\r\n\r\n* Qyshý\r\n\r\nAýrýdyń aýyr túriniń sımptomdary:\r\n\r\n* Aıaqtyń isinýi\r\n\r\n* Aıaqtyń nemese sıraqtyń aýyrsynýy – uzaq turǵanda nemese uzaq otyrǵanda\r\n\r\n* Aıaq nemese tobyq terisiniń túsin ózgertýi\r\n\r\n* Qurǵaq, titirkengen, qabyrshaqtanǵan teri, jeńil syzattanyp, jarylady\r\n\r\n* Uzaqqa sozylatyn, jazylmaıtyn teriniń oıyq jaralary\r\n\r\n* Aıaq pen tobyqtaǵy teriniń qalyńdaýy jáne nyǵyzdaýy (bul uzaq ýaqyt boıy oryn alýy múmkin).\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger aıaqtan isiný, teriniń túsiniń ózgerýin, oıyqjarany tabý úshin ǵa qaraıdy, sondaı-aq, dáriger tekseredi:\r\n\r\n* Venalardaǵy qan aǵynyn\r\n\r\n* Aıaqtyń basqa máselelerin eskerý (mysaly, tromb túzilýin).\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýiniń sımptomdarynyń kórinisin azaaıtý úshin dáriger ózine-ózi kómektesý boıynsha kelesi qadamdardy usynady:\r\n\r\n* Isinýdi azaıtý úshin kompressııalyq shulyq kıińiz. Olar aıaqty azdap qysyp, aıaqta qannyń jyljýyna yqpal etedi.\r\n\r\n* Uzaq ýaqyt boıy turmańyz nemese uzaq otyrmańyz. Aıaqty azdap qozǵaltýdyń ózi qan aǵynyn jaqsartady.\r\n\r\n* Aıaqty kúnine 3-4 ret, ár joly 15 mınýtten, júrek deńgeıinen joǵary kóterip qoıyńyz.\r\n\r\n* Ashyq jaralar nemese ınfektsııalar bolsa, olarǵa muqııat kútim jasańyz. Emdeýshi dáriger ony qalaı jasaý qajettigin kórsetedi.\r\n\r\n* Artyq salmaqtan arylyńyz.\r\n\r\n* Dene jattyǵýlarynyń sanyn arttyryńyz. Bul salmaqtan arylýǵa jáne aıaqta qan aǵymyn jaqsartýǵa kómektesedi. Júrý jáne júzý dene belsendiliginiń jaqsy úlgileri.\r\n\r\n* Eger aıaǵyńyzdyń terisi qurǵaq jáne jarylǵan bolsa, ylǵaldandyryńyz. Degenmen, terini emdeýdiń keıbir túrleri máseleni ýshyqtyrýy múmkin. Kez kelgen loson, krem nemese antıbıotıgi bar jaqpa maılardy qoldaný aldynda dárigermen keńesý qajet. Dáriger sizge jaramdy losondardy usynýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń aýyr ótýinde emdeýdiń kelesi nusqalary usynylady:\r\n\r\n* Lazermen emdeý. Jaryq sáýlesi shaǵyn varıkozdy venalarǵa baǵyttalady, olar keıinnen kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Skleroterapııa. Tuzdy sýdy nemese hımııalyq eritindini venaǵa engizedi. Vena qataıady jáne kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Ablıatsııa. Venany jaýyp, kórinbeýi úshin jylý qoldanylady. Vena keıinnen kórinbeıtin bolady.\r\n\r\n* Venalardy tazalaý (isinýin joıý): aıaqta, zaqymdanǵan vena tusynda shaǵyn hırýrgııalyq tilikter jasalady. Vena bir tilik arqyly tazartylady.\r\n\r\n* Qaqpaqshany qalpyna keltirý: aıaqta shaǵyn tilik jasalady jáne zaqymdanǵan qaqpaqsha qalpyna keltiriledi.\r\n\r\n* Shýntırleý: bul tejelgen vena mańyndaǵy qan aǵymyn qaıta baǵyttaý úshin jasalatyn hırýrgııalyq operatsııa. Tútik nemese deneden alynǵan qantamyry zaqymdanǵan vena mańynda qan aǵymynyń aınalyp ótý jolyn jasaý úshin qoldanylady.\r\n\r\n* Angıoplastıka jáne stentteý. Bul protsedýra tarylǵan nemese bitelgen venanyń sańylaýyn ashady. Angıoplastıka kezinde tejelgen venanyń sańylaýyn keńeıtý úshin shaǵyn medıtsınalyq ballon qoldanylady. Ballon venanyń ishki qabyrǵasyna jabysyp, onyń qan aǵymyn jaqsartady. Shaǵyn metall tútik (stent) vena ishine qoıylady, onyń qaıtadan tarylýyn boldyrmas úshin.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nVenanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi ádette, ýaqyt óte kele ýshyǵady. Ózine-ózi kómektesý sharalaryn oryndaý aýyrsynýdy azaıtýǵa, aýrýdyń ýshyǵýynyń aldyn alýǵa, kúrdeli máselelerge ulaspaýyna kómektesedi.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\n* Dárigermen keńesińiz, eger:\r\n\r\n* Venanyń (kóktamyrdyń ) varıkozdyq keńeıýi aýyrsynatyn bolsa\r\n\r\n* Sımptomdar ózine-ózi kómektesý sharalaryn oryndaǵanda, mysaly, kompressııalyq shulyq kıgende nemese uzaq otyrmaýǵa, uzaq turmaýǵa tyrysqanda da ótpeıtin bolsa nemese ýshyqsa.\r\n\r\n* Kenetten isiný nemese aýyrsyný kúsheıse, qyzba, aıaqtyń qyzarýy nemese oıyqjaralar paıda bolsa.\r\n\r\n* Aıaqtyń oıyqjaralary uzaq ýaqyt boıy jazylmaıtyn bolsa.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nVarıkoz    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(921,'article','1031','Qulaqtyń baro-jaraqaty','qz','2018-07-25 16:03:29','2018-07-25 15:53:00','Qulaqtyń baro-jaraqaty – dybys jarǵaǵynyń syrtqy jáne ishki jaǵyndaǵy qysym deńgeıleriniń kúrt aıyrmashylyǵy nátıjesinde ortańǵy qulaqtyń zaqymdanýy.\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan (onyń tómengi bóligi - syrǵalyq) jáne syrtqy estý kanalynan turady. Ortańǵy qulaq dybys jarǵaǵynan jáne úsh kishkentaı súıekten turady. Ishki qulaq ıirimnen, jartylaı sheńberli tútikterden jáne estý nervisinen turady. Evstahıev tútigi – ortańǵy qulaqty jáne muryn-jutqynshaqty (murynnyń artqy bóligi jáne jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasy) qosatyn shaǵyn tútik. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1031',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qulaqtyń','y','   Qulaqtyń baro-jaraqaty Qulaqtyń baro-jaraqaty – dybys jarǵaǵynyń syrtqy jáne ishki jaǵyndaǵy qysym deńgeıleriniń kúrt aıyrmashylyǵy nátıjesinde ortańǵy qulaqtyń zaqymdanýy.\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan (onyń tómengi bóligi - syrǵalyq) jáne syrtqy estý kanalynan turady. Ortańǵy qulaq dybys jarǵaǵynan jáne úsh kishkentaı súıekten turady. Ishki qulaq ıirimnen, jartylaı sheńberli tútikterden jáne estý nervisinen turady. Evstahıev tútigi – ortańǵy qulaqty jáne muryn-jutqynshaqty (murynnyń artqy bóligi jáne jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasy) qosatyn shaǵyn tútik.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nQulaqtyń baro-jaraqaty – dybys jarǵaǵynyń syrtqy jáne ishki jaǵyndaǵy qysym deńgeıleriniń kúrt aıyrmashylyǵy nátıjesinde ortańǵy qulaqtyń zaqymdanýy.\r\n\r\n\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan (onyń tómengi bóligi - syrǵalyq) jáne syrtqy estý kanalynan turady. Ortańǵy qulaq dybys jarǵaǵynan jáne úsh kishkentaı súıekten turady. Ishki qulaq ıirimnen, jartylaı sheńberli tútikterden jáne estý nervisinen turady. Evstahıev tútigi – ortańǵy qulaqty jáne muryn-jutqynshaqty (murynnyń artqy bóligi jáne jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasy) qosatyn shaǵyn tútik. \r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nOrtańǵy qulaqtaǵy qysym ádette, syrtqy ortadaǵy qysymnyń deńgeıimen birdeı. Bul qyzmetti evstahıev tútigi retteıdi.\r\n\r\nÁdette, evstahıev tútigi jabyq, onyń qabyrǵasy birine biri jaqyn ornalasqan. Jutynǵanda nemese esinegende evstahıev tútigi ashylady, dybys jarǵaǵynyń eki jaǵyndaǵy aýanyń qysymyn birdeı etip saqtap, aýa murynnan ortańǵy qulaqqa ótedi. Syrtqy qysymnyń kúrt ózgerýinde (artýynda nemese sırek - tómendeýinde) evstahıev tútigi ortańǵy qulaq qýysyna qysylatyn aýanyń jetkilikti kólemin tez engize almaıdy (anatomııalyq erekshelikteriniń saldarynan),  qýystaǵy qysym artady nemese qajet bolatynnan edáýir baıaý tómendeıdi. Syrtqy jáne qýys ishindegi qysymdardyń arasynda teńsizdik oryn alady, osydan baro-jaraqat paıda bolady.\r\n\r\nKóptegen adamdar ómirinde kem degende, bir ret baro-jaraqatqa baılanysty sezimge ushyrap kórgen. Bul ádette, bıiktiktiń kúrt ózgerýinde, mysaly, ushý kezinde, akvalangpen súńgýde nemese taýda avtokólik júrgizýde. Baro-jaraqattyń damý qaýpi, sondaı-aq, allergııa kezinde, sýyq tııý jáne tynys alý joldarynyń ınfektsııasynda, evstahıev tútiginiń fýnktsıonaldyq ózgeristerimen baılanysty artady.\r\n\r\nSonymen qatar, evstahıev tútiginiń bitelýi týa bitken bolýy da múmkin.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Bas aınalýy\r\n* Jaısyzdyq nemese/jáne qulaqtyń «bitip qalý» sezimi\r\n* Bir nemese eki qulaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Estýdiń tómendeýi (azdaǵan)\r\n\r\nKúshti nemese uzaq ýaqyt boıǵy baro-jaraqat kezinde:\r\n\r\n* Qulaqtaǵy kúshti aýyrsyný\r\n* Qulaqtaǵy qysym sezimi (sýdyń astynda bolatyndaı sezim)\r\n* Estýdi ishinara nemese tolyqtaı joǵaltý\r\n* Murynnan jáne/nemese qulaqtan qan ketýi\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nQulaqty qaraǵanda (otoskopııa) dáriger dybys jarǵaǵynyń azdaǵan dóńestigin nemese ishine tartylýyn anyqtaıdy.  Aýyr jaǵdaıda dybys jarǵaǵy qýysyndaǵy qantamyrlardyń jarylýy esebinen dybys jarǵaǵynyń artynda qan aǵýy baıqalýy múmkin.\r\n\r\nBaro-jaraqattyń aýyr túrin keıde qulaq ınfektsııasynan ajyratý qıyn.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nQulaqtaǵy jaısyzdyqty nemese aýyrsynýdy jeńildetý úshin evstahıev tútiginiń ótimdiligin qalpyna keltirý jáne qysymdy kelesi tásildermen azaıtý qajet:\r\n* Saǵyz shaınap kórińiz\r\n*  Demińizdi ishke tartyp, odan keıin baıaý túrde, muryn ushy men aýyzdy kólbeýlep turyp, demińizdi shyǵaryńyz.\r\n* Kámpıt soryńyz.\r\n*  Esineńiz.\r\n \r\nEger ózdigińizshe jaǵdaıdy retteı almasańyz, jaısyzdyq sezimi birneshe saǵat boıy saqtalsa, nemese aýyr túrdegi baro-jaraqat jaǵdaıynda sizge medıtsınalyq járdem qajet bolady.\r\n\r\nBaro-jaraqatty dárilik quraldarmen emdeýge kelesiler kiredi:\r\n\r\n* Antıgıstamındyq preparattar (allergııaǵa qarsy preparattar)\r\n* Dekongestanttar (tamyrdy taryltatyn preparattar, murynnyń bitelý sezimin azaıtady) preparattar nemese murynǵa spreıler túrinde\r\n* Steroıdtyq preparattar (gormondyq preparattar)\r\n \r\nBul preparattar murynnyń bitelý sezimin joıady jáne evstahıev tútiginiń ótimdiligin qalpyna keltiredi.\r\n\r\nAýyr  túrdegi baro-jaraqat jaǵdaıynda qulaqtyń ınfektsııasynyń aldyn alý úshin antıbıotıkter qoldanylady.\r\n\r\nEvstahıev  tútigi joǵaryda atalǵan ádistermen ashylmasa, hırýrgııalyq operatsııa – mırıngotomııa jasalýy múmkin. Hırýrg ortańǵy qulaqta qysymdy retteý úshin jáne suıyqtyqtyń aǵýyn qamtamasyz etý úshin dybys jarǵaǵynda tilik jasaıdy. Mundaı operatsııa óte sırek jasalady.\r\n\r\nEger udaıy qysymnyń ózgerýine ushyraıtyn bolsańyz, baro-jaraqatqa beıim bolasyz, mundaıda qysymdy retteý úshin dybys jarǵaǵyna arnaıy tútik ornatý múmkindigi bar.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nQulaqtyń baro-jaraqaty ádette, durys kútim jasaýda jáne ýaqytyly emdeýde oń boljamdy. Ádette, estýdi joǵaltý qysqa merzimdi.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* qulaqtyń  jiti ınfektsııasy\r\n* Estýdi joǵaltý\r\n* Dybys jarǵaǵynyń jarylýy nemese tesilýi\r\n* Vertıgo (aınaladaǵy zattar aınalyp turǵandaı sezim)\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nAldymen, ózdigińizshe sımptomdardy joıý sharalaryn qabyldańyz. Eger baro-jaraqattan bolǵan jaısyzdyq birneshe saǵat boıy ótpese, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq kómekke júginý qajet:\r\n\r\n* Qulaqtan qan aqsa\r\n* joǵary temperatýra\r\n* qulaqtaǵy kúshti aýyrsyný.\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nJoǵarǵy tynys alý joldarynyń qabynýynda nemese allergııa ustamasynda qysymnyń ózgerýine jáne bıiktiktiń kúrt ózgerýinen alshaq bolyńyz.\r\n\r\nUshý kezinde ushaq tómendeı bastaǵanda uıqtamańyz. evstahıev tútigin ashý úshin «Emdeý» bólimindegi usynystardy qoldanyńyz. Sondaı-aq, antıgıstamındik (allergııaǵa qarsy) preparattardy jáne dekongestanttardy (tamyrdy taryltatyn) ushý aldynda qoldanýǵa bolady. Sábıler men balalarǵa ushaq tómendeı bastaǵanda berýge bolady.\r\n\r\nSýǵa súńgýde tereńge  baıaý boılaý jáne qaıta baıaý kóterilý qajet. Joǵarǵy tynys  alý joldarynyń qabynýynda nemese allergııa kezinde daıvıngpen (sý astynda júzý) aınalysý qaýipti, sebebi, baro-jaraqat mundaı belsendilik nátıjesinde kúrdeli túrge aınalýy múmkin.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(922,'article','1073','Ortostatıkalyq kollaps','qz','2018-07-28 17:42:20','2018-07-28 17:35:00','Ortostatıkalyq kollaps nemese ortostatıkalyq gıpotenzııa – dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde alǵashqy úsh mınýtta bolatyn arterıaldyq qysymnyń (AQ) tómendeýi.\r\n\r\n Bul jaǵdaı arterıaldyq qysymnyń tómendeýi saldarynan mıǵa qan kelýiniń jetkiliksizdiginen paıda bolady. Kóbinese, ortostatıkalyq gıpotenzııa tamyr shıraqtyǵy álsiregen adamdarda paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1073',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ortostatıkalyq','y','   Ortostatıkalyq kollaps Ortostatıkalyq kollaps nemese ortostatıkalyq gıpotenzııa – dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde alǵashqy úsh mınýtta bolatyn arterıaldyq qysymnyń (AQ) tómendeýi.\r\n\r\n Bul jaǵdaı arterıaldyq qysymnyń tómendeýi saldarynan mıǵa qan kelýiniń jetkiliksizdiginen paıda bolady. Kóbinese, ortostatıkalyq gıpotenzııa tamyr shıraqtyǵy álsiregen adamdarda paıda bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nOrtostatıkalyq kollaps nemese ortostatıkalyq gıpotenzııa – dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde alǵashqy úsh mınýtta bolatyn arterıaldyq qysymnyń (AQ) tómendeýi.\r\n\r\n\r\n\r\n Bul jaǵdaı arterıaldyq qysymnyń tómendeýi saldarynan mıǵa qan kelýiniń jetkiliksizdiginen paıda bolady. Kóbinese, ortostatıkalyq gıpotenzııa tamyr shıraqtyǵy álsiregen adamdarda paıda bolady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nOrtostatıkalyq kollaps qannyń mıǵa jetkiliksiz túsýinen, júrektiń dene ornalasýynyń ózgerisine serpininiń jetkiliksizdiginen jáne arterıaldyq qysymnyń túsýinen týyndaıdy. Sondaı-aq, ortostatıkalyq gıpotenzııa organızmde sýdyń kúshti joǵaltylýynan – degıdratatsııadan, qan ketýinde nemese nesep aıdaıtyn zattekterdiń (dıýretık)  áserinen paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nOrtostatıkalyq kollaps uzaq ýaqyt tósek tartýdan, keıde anemııaǵa shaldyqqan naýqastarda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n·         Bas aınalýy\r\n\r\n·         Bas aýyrýy\r\n\r\n·         Jeńil talma (júrek aınýy, teriniń solǵyndyǵy, álsizdik).\r\n\r\n·         Tereń talma (ter bólinýiniń artýymen, qurysýmen, eriksiz nesep shyǵarýmen qosarlanady).\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nOrtostatıkalyq gıpotenzııa anyqtalady, eger naýqas 2-5 mınýt tynysh turǵan kezde kelesi belgiler bolsa:\r\n\r\n·       Sıstolıkalyq qysymnyń tómendeýi baıqalady (bul júrektiń birinshi estiletin soǵýy – tonometrmen ólshegende aýa aıdalǵan manjetten aýany birtindep jibergende)  20 mm-ge jáne odan artyq;\r\n\r\n·       Dıastolıkalyq qysymnyń tómendeýi baıqalady (bul júrektiń dybysynyń estilýiniń toqtaýy – tonometrmen ólshegende aýa aıdalǵan manjetten aýany birtindep jibergende)  10 mm-ge jáne odan artyq;\r\n\r\n·       ortostatıkalyq kollaps, bas aınalýy nemese dene ornalasýynyń ózgerýindegi AQ tómendeýiniń basqa sımptomdary.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý paıda bolý sebebine baılanysty:\r\n\r\n·       aýrýdyń damýyna aparýy múmkin dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatý.\r\n\r\n·       Tósekten baıaý jáne birtindep turý qajet, ásirese, egde jastaǵy naýqastarǵa jáne júkti áıelderge.\r\n\r\n·       Jeńil dene jattyǵýlary. Uzaq ýaqyt tósek tartqan naýqastarǵa keıde otyrý usynylady.\r\n\r\n·       Tuzdy tamaqty tutynýdy arttyrý. Taǵamdyq tuzda natrıı bar (organızmde sýdy irkiltetin hımııalyq element, onyń saldarynan qysym artady). Tuzdy tutyný egde jastaǵy naýqastarǵa jáne júrek-qantamyr júıesiniń aýrýy bar adamdarǵa usynylmaıdy.\r\n\r\n·       Elastıkalyq shulyq kııý qajet, eger gıpotenzııa aıaq kóktamyrynyń varıkozdyq keńeıýimen baılanysty bolsa.\r\n\r\nEger aýrý sozylmaly bolsa, dárilerdi taǵaıyndaý usynylady:\r\n\r\n·       Adrenergııalyq preparattar shetkeri áreketti (dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde AQ kúrt túsýin boldyrmaý úshin tamyrlardy taryltatyn preparattar).\r\n\r\n·       Mıneralokortıkoıdtar (sý-tuz úılesimine, osydan organızmdegi AQ deńgeıine  áser etetin búırek ústi bezi qyrtysynyń gormondary). Bul top preparattary qanda natrıı ıondaryn irkiltedi, dene ornalasýynyń kóldeneńnen tik kúıge kúrt ózgerýinde AQ kúrt túsýin boldyrmaý úshin tamyrlardyń tarylýyn arttyrady.\r\n\r\n·       Steroıdty emes qabynýǵa qarsy quraldar. Shetkeri tamyrlarǵa taryltý áserin tıgizedi.\r\n\r\n·       Beta – adrenoblokatorlar. Mıneralokortıkoıdtardyń jáne natrııdiń (hımııalyq element, organızmde sýdy irkiltedi, osydan qysym artady) áserin kúsheıtedi, sondaı-aq, vegetatıvti júıke júıesiniń, tamyrlardyń shıraqtyǵyna áser etedi.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nKollapsty týyndatqan sebepti joıý kóbinese, tolyq saýyǵýǵa aparady. Aýyr aýrýlarda jáne jiti ýlanýda boljamy kóbinese, negizgi aýrýdyń aýyrlyǵyna, tamyr jetkiliksizdiginiń dárejesine jáne naýqastyń jasyna baılanysty. Qaıtalanǵan kollapstardy naýqastar aýyryraq kóteredi.\r\n\r\nMúmkin asqynýlar\r\n·       Talma  - negizgi asqynýy.\r\n\r\n·       Insýlt (jiti damıtyn mı qan aınalymynyń buzylysy, mı tininiń zaqymdanýymen jáne onyń qyzmetiniń buzylysymen qosarlanady) – AQ ózgerýi saldarynan paıda bolady.\r\n\r\n·       Qulaýdaǵy jaraqattar – bas aınalýy jáne talma saldarynan.\r\n\r\n·       Ortalyq júıke júıesiniń zaqymdanýy, onyń ishinde, mıdyń.\r\n\r\nQaıtalanatyn kollapstar mıdyń aıqyn gıpoksııasyna (mıǵa otteginiń túsýiniń jetispeýi), qosarlanǵan nevrologııalyq aýrýlardyń ýshyǵýyna, aqyl-oı buzylysyna (tanym qyzmetiniń, zeıinniń, este saqtaýdyń nasharlaýymen kórinis beretin zerdelik aýyr buzylystar)  aparady.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nÓzińizde nemese basqa adamda jeńil nemese tereń talma bolsa, dárigerge kóriný shart.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nOrtostatıkalyq kollapstyń aldyn alý úshin kelesiler qajet:\r\n\r\n·       Taǵamdy birtindep, azdan tutyný, kómirsýlardy shekteýmen, ásirese, ortostatıkalyq kollaps tamaqtan keıin oryn alatyn naýqastarǵa usynylady.\r\n\r\n·       dene ornalasýyn kóldeneńnen tik kúıge birtindep ózgertý, ásirese, eger ortostatıkalyq gıpotenzııa kúrt turýdan keıin paıda bolatyn jaǵdaıda.\r\n\r\n·       Udaıy ortasha dene jattyǵýlary – taza aýada, eger ortostatıkalyq gıpotenzııa vegetatıvti júıke júıesiniń álsizdigi saldarynan damyǵan bolsa. Bul ásirese, ortostatıkalyq gıpotenzııa ustamasy ýaqytsha bolatyn jáne jasy ósip, júıke júıesi nyǵaıǵanda ótetin balalarǵa qatysty.\r\n\r\n·       ortostatıkalyq gıpotenzııany týyndatqan sozylmaly aýrýlardy baqylaý.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Aıgerım Chegebaeva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Irına Goncharova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(923,'article','1081','Panıkalyq buzylys','qz','2018-07-31 06:20:40','2018-07-31 06:15:00','Panıkalyq buzylys (PB) — psıhıkalyq buzylys, jylyna birneshe retten kúnine birneshe retke deıin paıda bolatyn panıkalyq shabýyldardyń tosynnan paıda bolýymen jáne olardyń paıda bolýyn kútýmen sıpattalady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) –úreıdiń nemese qorqynyshtyń naýqas úshin túsiniksiz, azapty ustamasy. Sezilýi boıynsha júrektiń ustamasyna uqsaıdy. Mundaı shabýyldar kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, panıkalyq buzylystan (PB) zardap shegetin kóptegen adamdar osy ustamalardyń qaıtalanýynan qorqady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) 25-64 jas aralyǵynda jıirek kezdesedi, bul kezde áıelderdiń arasynda aýrýshańdyq jıiligi erlerge qaraǵanda 3-4 ese joǵary. Panıkalyq buzylystyń (PB) paıda bolýynyń mańyzdy faktory – tuqym qýalaýǵa beıimdiligi. Aýrýdyń urpaqtan urpaqqa tikeleı berilýi jaıynda mysaldar bar.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1081',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Panıkalyq','y','   Panıkalyq buzylys Panıkalyq buzylys (PB) — psıhıkalyq buzylys, jylyna birneshe retten kúnine birneshe retke deıin paıda bolatyn panıkalyq shabýyldardyń tosynnan paıda bolýymen jáne olardyń paıda bolýyn kútýmen sıpattalady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) –úreıdiń nemese qorqynyshtyń naýqas úshin túsiniksiz, azapty ustamasy. Sezilýi boıynsha júrektiń ustamasyna uqsaıdy. Mundaı shabýyldar kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, panıkalyq buzylystan (PB) zardap shegetin kóptegen adamdar osy ustamalardyń qaıtalanýynan qorqady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) 25-64 jas aralyǵynda jıirek kezdesedi, bul kezde áıelderdiń arasynda aýrýshańdyq jıiligi erlerge qaraǵanda 3-4 ese joǵary. Panıkalyq buzylystyń (PB) paıda bolýynyń mańyzdy faktory – tuqym qýalaýǵa beıimdiligi. Aýrýdyń urpaqtan urpaqqa tikeleı berilýi jaıynda mysaldar bar. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) — psıhıkalyq buzylys, jylyna birneshe retten kúnine birneshe retke deıin paıda bolatyn panıkalyq shabýyldardyń tosynnan paıda bolýymen jáne olardyń paıda bolýyn kútýmen sıpattalady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) –úreıdiń nemese qorqynyshtyń naýqas úshin túsiniksiz, azapty ustamasy. Sezilýi boıynsha júrektiń ustamasyna uqsaıdy. Mundaı shabýyldar kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, panıkalyq buzylystan (PB) zardap shegetin kóptegen adamdar osy ustamalardyń qaıtalanýynan qorqady.\r\n\r\nPanıkalyq buzylys (PB) 25-64 jas aralyǵynda jıirek kezdesedi, bul kezde áıelderdiń arasynda aýrýshańdyq jıiligi erlerge qaraǵanda 3-4 ese joǵary. Panıkalyq buzylystyń (PB) paıda bolýynyń mańyzdy faktory – tuqym qýalaýǵa beıimdiligi. Aýrýdyń urpaqtan urpaqqa tikeleı berilýi jaıynda mysaldar bar.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nPanıka – adamnyń psıhıkasynyń jáne búkil organızmniń kúızeliske tabıǵı serpini, bul kezde túrli qorǵanystyq beıimdelý qyzmeti iske qosylady (qanǵa adrenalın, kúızelis gormondary sekildi yntalandyratyn zattekterdiń túsýi), olar paıda bolǵan qıyndyqtardy jeńýge kómektesýge tıis. Panıkalyq buzylysqa (PB) ushyraǵan adamdarda orgnızminde osyndaı zattekterdiń ózdiginshe túsýi baıqalady, olar qıyn jaǵdaıdy sheshý úshin kúsh berýdiń ornyna úreılený men panıkaǵa aparady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n·      Qorqynysh (ólimnen qorqý, esten aıyrylýdan qorqý)\r\n\r\n·      Júrektiń jıi soǵýy\r\n\r\n·      Aýanyń jetpeýi\r\n\r\n·      Keýdedegi aýyrsyný nemese jaısyzdyq, júrek aınýy nemese ishtegi jaısyzdyq, bas aınalýy nemese bastaǵy jaǵymsyz seziný  jáne t.s.s. panıkalyq buzylystyń túrine jáne jaǵdaıǵa baılanysty\r\n\r\n·      Tersheńdik\r\n\r\n·      Qyzý nemese qaltyraý, arterıaldyq qysymnyń ózgerýimen jıi qosarlanady\r\n\r\n·      Uıyp, jansyzdaný sezimi (parestezııa), shanshý, qysylý sezimi deneniń ár jerinde\r\n\r\n·      Ótip jatqan árekettiń shynaıylyǵyn sezinbeý nemese óziniń tolyqqandylyǵyna senbeý (jalǵandyq sezimi, depersonalızatsııa)\r\n\r\n·      Ustamadan keıingi enjarlyq jáne álsizdik, neseptiń jıi júrýimen, nájistiń buzylýymen jıi qosarlanady.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nPanıkalyq buzylystan (PB) zardap shegetin adamdarda ádette, 10 mınýtqa jýyq bolatyn, biraq keıde qysqa merzimdik (1-5 mınýt), sondaı-aq, uzaq (30 mınýt) bolatyn panıkalyq shabýyldardyń qarqyndy kórinisteri baıqalady, biraq, úreılený sezimi 1 saǵatqa deıin sozylady.\r\nPanıkalyq shabýyldar túrli sımptomdarymen erekshelenýi (mysaly, tahıkardııa (júrek soǵýynyń jıileýi), tersheńdik, bas aınalýy, entigý, dirildeý, baqylaýǵa kelmeıtin qorqý ) nemese birkelki bolýy da múmkin.\r\n\r\nNaýqastardyń bir bóliginde mundaı jaǵdaılar udaıy – keıde kúndelikti nemese apta saıyn baıqalady.\r\n\r\nPanıkalyq shabýyldardyń syrtqy sımptomdary qolaısyz áleýmettik saldarǵa jıi aparady (mysaly, uıalý, qoǵamdyq qabyldamaý, áleýmettik oqshaýlaný, t.b.).\r\n\r\nPanıkalyq buzylystyń (PB) aýyrlyǵyn anyqtaý úshin arnaıy shkala qoldanylady; bul saýalanama túrinde de bolady.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\nPanıkalyq buzylysty (PB) emdeýdiń negizgi ádisteri – psıhıkalyq emdeý (psıhoterapevt-mamannyń naýqastyń psıhıkasyna áser etýi jáne dári-dármekpen emdeý (psıhofarmakologııa).\r\n\r\nDurys tásilder qoldanylsa, aýrý emdeýge keledi. Ár naýqas úshin jeke emdeý jospary qajet, ony emdeýshi dárigermen birge qurý qajet.\r\n\r\nPsıhıkalyq  emdeý turǵysynan panıkalyq buzylystyń negizgi sebebi – ishteı psıhologııalyq qaqtyǵysqa ushyraý, olardy syrtqa shyǵara almaý, túrli sebepterdiń áserinen sheshilmeýi jáne olardy adamnyń sanaly túrde qabyldaı almaýy. Psıhoterapevtiniń nemese psıhologtyń kómegimen psıhologııalyq máseleni sanaly túrde qabyldaýǵa, ony sheshý tásilderin tabýǵa, psıhologııalyq qaqtyǵysty sheshýge tyrsýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nKeıbir naýqastarda panıkalyq buzylystar uzaq ýaqyt oryn alyp, emdelmeýi múmkin. Alaıda, emdeý bastalǵanda kópshilik adamdar jaǵdaıynyń jaqsarýyn sezinedi.\r\n\r\nPanıkalyq  buzylystan zardap shegetin adamdar sondaı-aq, ushyraýy múmkin:\r\n\r\n·      Alkogoldi tym kóp qabyldaýǵa;\r\n\r\n·      Jumys qabiletiniń tómendeýine;\r\n\r\n·      Jeke qarym-qatynastyń aýyrlaýyna, mysaly, otbasyndaǵy máseleler;\r\n\r\n·      Oqshaýlaný.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nPanıkalyq shabýyldardy psıhıkalyq emdeýde relaksatsııa (bosańsý) jáne kóńil-kúıdi ózdiginshe retteý  (medıtatsııa, aýtotrenıng) mańyzdy rol atqarady.\r\n\r\nEger sizde panıkalyq buzylystyń sımptomdary bolsa, kelesi aldyn alý sharalaryn oryndap kórińiz:\r\n\r\n·      Alkogoldi sýsyndardy tutynýdy toqtatyńyz;\r\n\r\n·      kofeın sekildi yntalandyratyn zattekterdi tutynýdy toqtatyńyz;\r\n\r\n·      ómir saltyn ózgertińiz: kóbirek demalyńyz, sportpen aınalysyńyz, shamadan artyq, kóp jumys istemeńiz, kúızelisten alshaq bolyńyz.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(924,'article','1103','Sary aýrý','qz','2018-08-01 07:44:19','2018-08-01 07:43:00','Sary aýrý – túrli aýrýlardyń sımptomy: silemeı qabyqtyń, kózdiń aǵynyń jáne teriniń sarǵaıýy, olarda sary pıgmenttiń jınaqtalýyna baılanysty. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1103',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Sary','y','   Sary aýrý Sary aýrý – túrli aýrýlardyń sımptomy: silemeı qabyqtyń, kózdiń aǵynyń jáne teriniń sarǵaıýy, olarda sary pıgmenttiń jınaqtalýyna baılanysty.  Sary aýrý – túrli aýrýlardyń sımptomy: silemeı qabyqtyń, kózdiń aǵynyń jáne teriniń sarǵaıýy, olarda sary pıgmenttiń jınaqtalýyna baılanysty. \r\n\r\nPatofızıologııa\r\n\r\n·         Sary aýrýdyń barlyq túrleriniń bir ortaq belgisi bar - gıperbılırýbınemııa, oǵan teriniń túsiniń aıqyndyǵy táýeldi: ashyq-lımondy reńkten qyzǵylt-sary jáne jasyldaý nemese záıtún-sary túske deıin.\r\n\r\n·         Teri men kózdiń aǵynyń sarǵaıýy bılırýbınniń mólsheri 26 mmol/l-den asqanda bastalady.\r\n\r\n·         Teriniń pıgmentke qanyǵýyna ýaqyt qajet: jalpy ót tútigin tájirıbelik baılaýda gıperbılırýbınemııa 24 saǵattan keıin artady, al teri 5-8 kúnnen keıin ǵana sarǵaıady.\r\n\r\n·         Bılırýbın Nb buzylysty erıtrotsıtterdiń ydyraýynda túziledi. Aldymen, aqýyzdy dene  - globın jáne temir quramdas gematın paıda bolady. Sońǵydan, temirdi bólý jáne gıdroksıldi topty qosý arqyly bılırýbın paıda bolady (onyń tikeleı emes fraktsııasy). \r\n\r\n·         Tikeleı emes bılırýbınniń túzilýi retıkýloendotelıaldyq júıede ótedi (kók baýyr, súıek kemigi, t.b.).\r\n\r\n·         Baýyr jasýshalary  tikeleı emes bılırýbındi glıýkýrondy qyshqyldarmen biriktiredi. Bul kezde túziletin bılırýbınniń tikeleı  fraktsııasy keıinnen ótpen birge bólinip shyǵady.\r\n\r\n·         Saý adamdarda qan sarysýynyń bılırýbıni negizinen, 20 mkmol/l aspaıtyn tikeleı emes fraktsııamen beriledi, al tikeleı bılırýbın az mólsherde bolady.\r\n\r\n·         Eger baýyr saý bolsa, jáne ót joldary ótimdi bolsa, qanda artyq jınalatyn bılırýbın (mysaly, erıtrotsıtterdiń kóp ydyraýynda) baýyr arqyly ishekke ótýmen joıylady.\r\n\r\n·         Ót joldarynyń bitelýinde nemese baýyrdyń zaqymdanýynda bılırýbın neseppen shyǵa bastaıdy jáne nesepti syra túsine boıaıdy, bul kezde nájis te tússizdenedi.\r\n\r\n·         Sebebine táýelsiz, sary aýrý barlyq aǵzalardyń zaqymdanýyna aparady, ásirese, baýyr men búırektiń.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(925,'article','1104','Saıahatshylardyń dıareıasy (ish ótýi)','qz','2018-08-01 07:47:36','2018-08-01 07:44:00','Saıahatshylardyń dıareıasy degenimiz ne?  Saıahatshylardyń dıareıasy – bul álemniń damýshy elderine saıahat shegetin damyǵan elderdiń adamdaryna tán másele. Saıahatshylardyń dıareıasynyń keıde aıqyn ataýlary bolady, mysaly: Montezýmanyń kegi, Delıılik ish, Túrik ish ótýi.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń joǵary qaýipti aýdandary – Afrıka, Azııa, Taıaý Shyǵys, Latyn Amerıkasynyń elderi. Tómen qaýipti elder: Soltústik Amerıkanyń, Ortalyq  Eýropa elderi, Avstralııa jáne Japonııa.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1104',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Saıahatshylardyń','y','   Saıahatshylardyń dıareıasy (ish ótýi) Saıahatshylardyń dıareıasy degenimiz ne?  Saıahatshylardyń dıareıasy – bul álemniń damýshy elderine saıahat shegetin damyǵan elderdiń adamdaryna tán másele. Saıahatshylardyń dıareıasynyń keıde aıqyn ataýlary bolady, mysaly: Montezýmanyń kegi, Delıılik ish, Túrik ish ótýi.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń joǵary qaýipti aýdandary – Afrıka, Azııa, Taıaý Shyǵys, Latyn Amerıkasynyń elderi. Tómen qaýipti elder: Soltústik Amerıkanyń, Ortalyq  Eýropa elderi, Avstralııa jáne Japonııa. Saıahatshylardyń dıareıasy degenimiz ne?  Saıahatshylardyń dıareıasy – bul álemniń damýshy elderine saıahat shegetin damyǵan elderdiń adamdaryna tán másele. Saıahatshylardyń dıareıasynyń keıde aıqyn ataýlary bolady, mysaly: Montezýmanyń kegi, Delıılik ish, Túrik ish ótýi.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń joǵary qaýipti aýdandary – Afrıka, Azııa, Taıaý Shyǵys, Latyn Amerıkasynyń elderi. Tómen qaýipti elder: Soltústik Amerıkanyń, Ortalyq  Eýropa elderi, Avstralııa jáne Japonııa.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń sebebi nede? Saıahatshylardyń dıareıasyn ádette,  bakterıaldyq ınfektsııa týyndatady. Keń taralǵan sebebi – bakterııalar: ishek taıaqshasy (E. coli), kampılobakter, shıgellalar, salmonellalar.\r\n\r\nÁdette, dıareıany týyndatatyn bakterııalardyń kózderi – tolyq pisirilmegen nemese shıki taǵam ónimderi, zalaldanǵan taǵam ónimderi nemese sý (onyń ishinde, muz kýbıkteri de).\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń sımptomdary qandaı? Saıahatshylardyń dıareıasy jeńilden kúshti túrge deıin bolady. kópshilik dıareıasy bar adamdarda birinshi eki aptada sımptomdary paıda bolady, kóbinese, damýshy elderdiń aýmaǵyna kelgennen keıin 2-3 kún ishinde. Sımptomdary:\r\n\r\n·         Ish ótýi. \r\n\r\n·         Ishtiń túıilip aýyrsynýy. \r\n\r\n·         Sýsyzdaný, jeńilden kúshti túrge deıin. \r\n\r\n·         Jalpy nashar seziný, júrek aınýy jáne qusý. \r\n\r\n·         Qaltyraý, qusý jáne qan, silemeı aralas nájis. Bul sımptomdar dıareıanyń aýyr túrin kórsetedi, bul sýsyzdanýǵa aparady. Sýsyzdanýdyń kez kelgen qabyldaıtyn dáriniń áreketine áser etýin eskerý qajet, mysaly, ishetin kontratseptıvter nemese bezgkekke qarsy dári-dármek.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasyn qalaı emdeý qajet? Saıahatshylardyń dıareıasyn emdeý: sýsyzdanýdyń aldyn alý úshin suıyqtyq tutyný, peptobısmol jáne ımodıým sekildi dárilerdi qabyldaý, al keıde antıbıotık qabyldaý jáne kóktamyr arqyly eritindi engizý qajet bolady.\r\n\r\n·         Asqazanǵa tynyshtyq berý qajet. Birneshe  saǵat boıy  nemese jaǵdaıyńyz jaqsarǵanǵa deıin tamaq ishpeńiz. \r\n\r\n·         Bótelkedegi nemese qaınaǵan sýdan jıi shaǵyn jutyńyz; kepken tuzdy nannyń shaǵyn bólikterin jeýge bolady (qytyrlaq nandar nemese krekerler). \r\n\r\n·         Dúnıe júzilik densaýlyq saqtaý uıymy (DDU) usynǵan tuzdy eritindi – regıdrondy ishińiz. Mundaı tuzdy eritindiler kóptegen damýshy elderdiń dúkenderi men dárihanalarynda bolady. qaınaǵan nemese taza sýda bir pachkesin eritińiz, tuz ben sýdyń durys qatynasyna qatysty nusqaýlyqpen mindetti túrde tanysyńyz. Eritindini 12 saǵat boıy ishińiz (bólme temperatýrasynda saqtalsa), nemese 24 saǵat boıy  (eger tońazytqyshta saqtalsa). \r\n\r\n·         Qarapaıym, aıalaıtyn emdám ustanyńyz: qytyrlaq nan, kreker, kúrish, nan, kartop. Mundaı emdám dıareıanyń báseńdeýine yqpal etedi. Dıareıa ótkennen keıin qaıtadan ádettegi taǵamdy tutynýǵa bolady.\r\n\r\n2-jastaǵy nemese odan kishi balalar dıareıadan sýsyzdanýǵa erekshe beıim keledi. Eger balańyzda dıareıa bolsa:\r\n\r\n·         Balaǵa  regıdron eritindisin nemese Dúnıe júzilik densaýlyq saqtaý uıymy (DDU) usynǵan uqsas eritindilerdi, ádettegi tamaqqa qosymsha retinde berý qajet. Osyndaı tártipti balada dıareıa bitkenge deıin jalǵastyrý qajet. Eger bala suıyqtyqty juta almasa, eritindini qasyqpen berip kórińiz. \r\n\r\n·         Eger emshek emizetin bolsańyz, ádettegideı emizýdi jalǵastyryńyz. Jasandy qorektegi sábılerge laktozasyz qospany nemese laktozanyń mólsheri tómen qospany berý qajet. \r\n\r\n·         Balaǵa botqa, ıogýrt, kókónister men jemis berý qajet. \r\n\r\n·         Balada qan aralas ish ótýi, qyzba nemese uzaq qusý bolsa, dereý dáriger shaqyryńyz.  Balaǵa regıdratatsııalandyratyn suıyqtyq berýdi jalǵastyryńyz.\r\n\r\nDıareıadan dáriler. pepto-bısmol jáne ımodıým sekildi dáriler dıareıany emdeýge kómektesedi. Eger aýrýdyń basqa belgileri bolmasa, mysaly, qyzba, ishtiń túıilip aýyrsynýy, nemese jaısyzdyq, qan aralas nájis bolmasa, osy dárilerdi qabyldańyz. Eger qyzba, qandy nájis nemese júrek aınýy bolsa, antıbıotıkter qabyldaı bastaý qajet. Dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń aldyn alýda jáne emdeýde tıimdilik kórsetken vısmýt sýbsalıtsılaty (mysaly, Pepto-Bısmol). Vısmýt sýbsalıtsılattary til men nájisti qara túske boıaýy múmkin. Oǵan mazasyzdaný qajet emes. Til qaraımas úshin Vısmýt sýbsalıtsılattaryn qabyldaǵannan keıin tis pen tildi shetkamen tazalaý qajet. Vısmýt sýbsalıtsılattary bezgekten qabyldanatyn dárilerdiń tıimdiligin tómendetýi múmkin, al  aspırınge qarsy kórsetimderi bar adamdarǵa ony úsh aptadan artyq qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nLoperamıd (mysaly, Imodıým) sekildi preparattardy ish ótýinen qabyldaýǵa bolady biraq, saıahatshylardyń dıareıasynan qabyldaýǵa bolmaıdy, sebebi, ımodıým ish qatýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nEste ustańyz, dıareıadan bolatyn sýsyzdaný basqa aýrýlardan qabyldaıtyn kez kelgen dáriniń tıimdiligine áser etýi múmkin. Eger qasyńyzdy 11 jastaǵy nemese odan kishi bala saıahattap júrse, jolda qandaı dári ishýge bolatyny jaıynda dárigerden surańyz.\r\n\r\nSaıahatshylardyń dıareıasynyń qalaı aldyn alýǵa bolady? Dıareıanyń aldyn alýdyń ońtaıly tásili – zalaldanǵan sý men taǵamdy tutynbaý. Taǵam týraly qoldanysta jaqsy ereje bar: ”eger tamaq qaınatylmaǵan, pisirilmegen nemese tazartylmaǵan bolsa, ony tutynbańyz». Shıki teńiz ónimderi jáne sút ónimderin tutynýda  bakterıaldyq zaqymdanýdyń qaýpi joǵary. Qurǵaq ónimder, mysaly, nan, nemese ózińiz tazartýǵa bolatyn jemister, tutynýda qaýipsiz.\r\n\r\nSaıahat kezinde jergilikti sýdy ishýden alshaq bolý qajet. Ishýge qaýipsiz sýsyndar:\r\n\r\n·         Sháı men kofe, qaınaǵan sýda demdelgen. \r\n\r\n·         Gazdalǵan bótelkedegi sý nemese shárbatty gazdalǵan sýsyndar. \r\n\r\n·         Bótelkedegi syra men sharap. \r\n\r\n·         Sondaı-aq, sýdy ishýge jaramdy etý úshin ony súzý jáne qaınatý qajet.\r\n\r\nSonymen qatar, zalaldanǵan sýmen jemister-kókónister, ydys jýylýy múmkin ekendigin, muz kýbıktaryna qoldanylý múmkindigin este ustaý qajet. Óńdelmegen sýmen tisti tazalaý da juqpalaný qaýpin arttyrady.\r\n\r\nSondaı-aq, kóshedegi saýda-sattyqtan alshaq bolý qajet, onda shybyndar nemese nashar tazalyq ónimderdiń zalaldaný qaýpin arttyrady. Ónimderdi ashyq bazarlarda satyp alǵan jaǵdaıda ony tamaqqa tutyný aldynda qaınatýdy, pisirýdi, tazartýdy qamtamasyz etý qajet.\r\n\r\nQoldy muqııat jýý ınfektsııalyq aýrýlardy taratýdyń aldyn alýda mańyzdy. Qoldy tazartylǵan sýmen jýý nemese spırttik salfetkamen/bakterııaǵa qarsy gelmen óńdeý – ınfektsııalyq aýrýdyń qaýpin azaıtýdyń jaqsy tásilderi.\r\n\r\nDárigerden saıahatqa dıareıadan qandaı antıbıotık alyp shyǵý qajettigin surańyz.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),