('','Тіс эмальдарының өзгеруі (Патологиялық желінуі, сына тәрізді ақау)','','','kz','s','',0,'',4647,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545375720,1576911720,1545376237,'Патологиялық желіну және сына тәрізді ақау – тістің эмалі деп аталатын сыртқы жабындысының екі типті зақымдануы. Кейде олар да тістің түпкі терең жағын зақымдайды. \r\n\r\nПатологиялық желіну тіс эмаліне ылғи түрлі нәрселердің тиюінен, және соның әсерінен оның жұқаруынан туындайды. Тісті шамадан тыс көп жуа беру де дерттік жойылудың себебі болып табылады. Тіс щеткалары да, алынбалы-салынбалы жасанды тістер де эмальдің бұзылуына әкеледі.\r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Күтілетін жағдай__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Алдын алу__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Болжамы__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nПатологиялық желіну және сына тәрізді ақау – тістің эмалі деп аталатын сыртқы жабындысының екі типті зақымдануы. Кейде олар да тістің түпкі терең жағын зақымдайды. \r\nПатологиялық желіну тіс эмаліне ылғи түрлі нәрселердің тиюінен, және соның әсерінен оның жұқаруынан туындайды. Тісті шамадан тыс көп жуа беру де дерттік жойылудың себебі болып табылады. Тіс щеткалары да, алынбалы-салынбалы жасанды тістер де эмальдің бұзылуына әкеледі.\r\n\r\nХимиялық заттар, сол сияқты қышқылдар сына тәрізді эмаль ақаулығын тудырады. Қышқылдар әдетте, цитрусты және басқа да азық-түліктің құрамында болады. Асқазан қышқылы да сына тәрізді ақаудың пайда болуына бірден-бір себекер, әрине егер ол тамақ пен ауыз арқылы асқазаннан көтеіле беретін болса. Бұл ауруды рефлюксті қышқыл деп те атайды. Асқорыту жүйесі бұзылған (булимея) адамдар да көп құсудың салдарынан эмальдің дерттік жойылуына тап болып жатады. Тіпті бассейндердегі хлор және басқа да  химиялық заттар ұзақ уақыт әсер етуі эмальдің сына тәрізді ақаулығына себепші болады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nТіс щеткасын пайдаланғанда әрбір астыңғы тістің үшіншісінде, қызыл иекке жақын тұста  V-типтес эмальдің кеткендігі байқалады. Тістердің толық бөліктері де, жоғарғы азу тістерден де осындай өзгерісті аңғаруға болады. Олар абразивті зақымданулар деп аталады. Тістердің тереңдеп зақымдануының салдарынан эмальдің кетуінің түрлі себептері туындайды. Эмальдің кеткен бөліктерінен тіс тазалау барысында тіс арасынан кқрініс бергенін де байқауға болады. \r\n\r\nЭмальдің сына тәрізді ақаулығы дерттік жойылудан айшықтанады. Сына тәрізді ақау тістің бетінде сопақ пішінді көмескіленіп көрінеді.\r\nПатологиялық желіну секілді, сына тәрізді ақау да тістің сезімталдығын күшейтеді, мысалы, ыстық немесе суық тамақпен сусындар ішкенде қиындық туғызады. Дентин астына ораналасқан эмальдің зақымдануы кезінде қиындық одан сайын күшейеді. Дентин жүйке және қан тамырларыннан тұрады, ол пульпаны, тістің ішкі жағын қорғап жатады. \r\nПатологиялық желіну де, сына тәрізді ақау да  тісіңіздің сыртқы түріне де әсер етеді.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Күтілетін жағдай__\r\nЭмальдің дерттік жойылуы мен сына тәрізді ақаулығының себебін анықтағаннан кейін, әдетте құру процессі тоқтайды.  Тіс ақаулығын қалпына келтіру үшін және пайда болған симптомдарды тоқтату үшін қосымша ем алуға тура келеді.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nАлдын алу шарасы эмальдің сына тәрізді ақаулығы мен дерттік жойылуына байланысты жүзеге ассырылады:\r\n•	Қышқыл тағамдар мен сусындарды көп пайдаланбаңыз;\r\n•	Қатты тіс щеткасымен тісті күшпен жумаңыз. Амал болса, жұмсақ щеткамен жууға тырысыңыз;\r\n•	Тісті тазалау үшін тіс тазалағыш жіпті қажетті деңгейде пайдаланыңыз.\r\nЕгер сіз тісіңізді қалай тиімді тазалап жүруді меңгермесеңіз, тіс дәрігерінен кеңес алыңыз.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЭмальдің сына тәрізді ақаулығына және дерттік жойылуына байланысты емдеу шаралары олардың қаншалықты зақымданғанына қарасты жүзеге асады. Егер сізде үлкен ақаулық болса, тіс ақаулығын пломбалауға тура келеді. Егер зақымданған жер азғантай болса, ешнәрсе сезілмесе, оны тіпті арнайы емдемей-ақ қойсаңыз да болады.\r\nСезімтал тістерге тіс дәрігері құрамында фтор бар жақпаны не болмаса, шайғышты үй жағдайында пайдалануға кеңес береді. Егер сізге зақымданған жердегі ақаулықты пломбалау қажет болса,  тіс дәрігері тістің түсіне лайықты түсті таңдап бере алады. Негізі материалдың екі түрі қолданылады:\r\n•	Композиттер (пластикалық пломба);\r\n•	Стеклойномерлер\r\n\r\nТіс дәрігері немесе гигиенист  те тіске  арналған фторлакты пайдалануы мүмкін.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралған дұрыс__\r\nЕгер сіз тісіңізден  қандайда бір кетікті немесе сопақша көмескіленген  жерін байқасаңыз тіс дәрігеріне хабарласыңыз. Тісіңіз тым сезімтал болып бара жатса да тіс дәрігріне хабарласыңыз. Қиындықтың алды қанша ерте алынса, жағымсыздықтар соншшалықты тез жойылады.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nДерт пен қажалудың алдын ерте алса, алдағы болжамы жақсы болмақ.  Егер  зақымдану процессі тоқтамаса, онда ол жағдай тістің ішкі жағы мен етінің құруына апарады. Зақымданған жердің көлемі қанша ұлғайған сайын, оны емдеу үшін соншалықты көп күш кетеді.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nАлматыдағы стоматология \r\nэмаль\r\nэмальдің кетуі \r\nэмальдің жіңішкеруі \r\nАлматыдағы тіс емдеу орталығы \r\nтістің көмескіленуі\r\n','student_k',3,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Инфекциялық токсикалық шок ','','','kz','s','',0,'',4379,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545376440,1576912440,1545377050,'Инфекциялық токсикалық шок - күрделі ауру болып есептеледі. Бұл жағдайда адамда, қалтырау пайда болады, ішкі органдардың қызметі бұзылады.\r\n\r\nИнфекциялық токсикалық шок – улы стафилококк (іріңді туғызатын бактерияның түрі) бактериясынан туындайды.  Токсикалық шок деп аталатын, осыған  ұқсас синдром– стрептококк бактериясынан туындауы мүмкін. Барлық стафилококктік немесе стрептококктік жұқпалар инфекциялық-токсикалық шокты тудыра бермейді.\r\n\r\nЕң алғашқы инфекциялық токсикалық шок орын алған жағдай әйелдерден басталды, олар етеккір кезінде тампон қолданып, ауру содан туындаған болтын. Қазіргі таңда да бұл аурудың  жартысына жуығы осындай жағдайлардан туындап жатады. \r\n\r\nИнфекциялық токсикалық шок терінің инфицирленуі кезінде, күйгенде, немесе отадан кейін мазалауы мүмкін. Жалпы ауру балаларды да, ерлерді де,  етеккір кезінде әйелдерді де мазалайды. \r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nИнфекциялық токсикалық шок - күрделі ауру болып есептеледі. Бұл жағдайда адамда, қалтырау пайда болады, ішкі органдардың қызметі бұзылады.\r\n\r\nИнфекциялық токсикалық шок – улы стафилококк (іріңді туғызатын бактерияның түрі) бактериясынан туындайды.  Токсикалық шок деп аталатын, осыған  ұқсас синдром– стрептококк бактериясынан туындауы мүмкін. Барлық стафилококктік немесе стрептококктік жұқпалар инфекциялық-токсикалық шокты тудыра бермейді.\r\nЕң алғашқы инфекциялық токсикалық шок орын алған жағдай әйелдерден басталды, олар етеккір кезінде тампон қолданып, ауру содан туындаған болтын. Қазіргі таңда да бұл аурудың  жартысына жуығы осындай жағдайлардан туындап жатады. \r\n\r\nИнфекциялық токсикалық шок терінің инфицирленуі кезінде, күйгенде, немесе отадан кейін мазалауы мүмкін. Жалпы ауру балаларды да, ерлерді де,  етеккір кезінде әйелдерді де мазалайды. \r\n\r\nҚауіпті факторлары:\r\n•	Босанғаннан кейін аз уақыт өткенде;\r\n•	Алтын стафилококк бактериясынан туындаған инфекциядан (оны әдетте, стафилококктік инфекция деп атайды).\r\n•	Тығындар (мысалы, мұрыннан қан кеткенде тоқтататын тығындар);\r\n•	Етеккір кезінде;\r\n•	Отадан кейін;\r\n•	Тампон қолданғаннан кейін (әсіресе, ұзақ уақыт қолданғаннан);\r\n•	Отадан кейін жараның инфицирленуінен.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Естен тану;\r\n•	Диарея;\r\n•	Жалпы икемсіздік;\r\n•	Бас ауруы;\r\n•	Жоғары қалтырау, дене қызуы қатты көтеріледі;\r\n•	Артериялық қыссымның төмендеуі;\r\n•	Бұлшық еттердің ауруы;\r\n•	Жүрек айну мен құсу;\r\n•	Органдық жетіспеушілік (бауыр мен бүйрек);\r\n•	Көздің, ауыздың, тамақтың қызаруы;\r\n•	Тырысу;\r\n•	Күннен күйген сияқты болып көрінетін қызыл бөртпелер;\r\n\r\n•	Терінің түлеуі, әсіресе бөртпелер пайда болғаннан кейін 1-2 апта өткенде басталады, сондай-ақ алақан мен аяқтың төменгі жағының терілерлі түлей басстайды.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nБірде-бір тексеру  әдісі инфекциялық токсикалық шокты анықтай алмайды.\r\nБірнеше критерилермен диагноз тоқтайды: қалтырау, артериялық қысымның төмендеуі, бөтпе, бөртпе шыққаннан кейін 1-2 апта өткенде терінің түлеуі, сондай-ақ, үш мүшенің қызметінде мәселе туындағандықтан.\r\nКейбір жағдайда қан тамшысын тексері арқылы алтын стафилококк бактериясының өсуін анықтауға болады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nКез-келген тампон, жатыр губкалары немесе мұрын тампондары секілді материалдар алынуы керек. Инфекцияның негізгі көзі (хирургиялық жара) тазартылуы керек.\r\nЕмдеу орган қызметіне төмендегідей жолдармен демеу беру арқылы жүзеге асады:\r\n•	Кез-келген инфекцияға арналған антибиотиктер ( ішке енгізілетін);\r\n•	Диализ (бүйрек жетіспеушілігінің дамуы кезінде қолданылатын);\r\n•	Сұйықтықты ішке енгізу;\r\n•	Артериялық қысымды бақылау үшін берілетін дәрілер;\r\n•	Ауыр жағдайда гамма-глобулинді ішке енгізу;\r\n•	Жағдайды мониторингтен өткізу үшін интенсивті терапия бөлімінде болу.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nИнфекциялық токсикалық шок 50% жағдайы өлімге әкеледі. Ауру емделгеннен кейін де қайта мазалауы мүмкін.\r\nАсқынған жағдайда:\r\n•	Ауыр органдық потология орын алады;\r\n•	Бүрек жетіспеушілігі орын алады;\r\n•	Жүрек жетіспеушілігі орын алады;\r\n•	Бауыр жетіспеушілігі орын алады;\r\n•	Шок, есеңгіреу;\r\n•	Өлім\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nИнфекциялық токсикалық шок туындағанда дереу медициналық көмекті қажет етеді. Егер сізде бөртпелер пайда болса, қалтырасаңыз, өзіңізді икемсіз сезінсеңіз,  әсіресе етеккір кезінде тапон қолданғанда, немесе сіз жақын арада операция жасатқан болсаңыз дәрігерге уақыт күттірмей хабарласыңыз.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Алдын алу__ \r\nЕтеккірлік инфекциялық-токсикалық шоктың алдын алу үшін қатты тығындалып тұратын тампоннан бас тарту керек. Сіз бұл аурудың қаупінің алдын алу үшін етеккір кезінде тампонды тек бір-ақ рет (тұрақты түрде емес) қолданғаныңыз  абзал.\r\n\r\n__Синонимдері:__\r\nИнфекциялық токсикалық шоктың синдромы\r\n\r\n__Дереккөз:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000653.htm\r\n__Тегтер:__\r\nИТШ \r\nинфекциялық-токсикалық шок\r\nшок\r\nинтокцикация\r\nәлсіреу\r\nинфекция\r\nқауіпті жағдай\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Helicobacter pylori инфекциясы','','','kz','s','',0,'',1841,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545377160,1576913160,1545377440,'Хеликобактер пилори (Н.pelori) – асқазан ауруын тудыратын бактерия. Олар шамамен жер шарындағы 2/3 елдімекенде кездеседі және олар таза емес азық-түлік пен лас судан беріледі, бірақ ғалымдар бұл жайындағы нақты ақпаратты әлі толық бере алмады.  Хеликобактер пилори (Н.pelori) асқазанның ойық жарасын және 12 елі ішек ауруын, сондай-ақ асқазанның қауіпті ісігін тудыратын бактерия болып табылады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"523\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nХеликобактер пилори (Н.pelori) – асқазан ауруын тудыратын бактерия. Олар шамамен жер шарындағы 2/3 елдімекенде кездеседі және олар таза емес азық-түлік пен лас судан беріледі, бірақ ғалымдар бұл жайындағы нақты ақпаратты әлі толық бере алмады.  Хеликобактер пилори (Н.pelori) асқазанның ойық жарасын және 12 елі ішек ауруын, сондай-ақ асқазанның қауіпті ісігін тудыратын бактерия болып табылады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nАсқазанның  және 12 елі ішектің ойық жарасының симптомдары кезінде дәрігер сіздің қаныңыздағы Н.pelori-ге қарсы иммунглобулиндерді  тексереді, хеликобактериозға тыныс алдыру арқылы тест өткізеді немесе Н.pelori-ге қарсы антигенді анықтау үшін нәжіс үлгісін алады. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеудің ең тиімді әдісі антибиотиктер мен антацидті дәрілерді үйлестіре қолдану (асқазан сөліндегі қышқылды азайтуға бағытталған) әдісі болып табылады. Емделу курсынан өткеннен кейін сіз қайта тексеруден өткеніңіз жөн, инфекцияның толық жойылғанынан көз жеткізу үшін.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Алдын алу__ \r\nH. pylori-дан қорғану үшін, сіз төмендегідей шараларды қолдансаңыз болады:\r\n•	Жуынатын бөлмеден шыққан сайын, әр тамақтанудың алдында қлыңызды жуыңыз;\r\n•	Дұрыс дайындалған тамақты жеңіз;\r\n•	Тек таза суды ішіп жүруге тырыссыңыз.\r\n\r\n__Дереккөз:__ АҚШ-тың Ұлттық денсаулық сақтау институтарының дерекқорынан алынды: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/helicobacterpyloriinfections.html\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nНP\r\nХП\r\nхелткобактер пилори\r\nойық жара\r\nасқазан\r\nасқазан ойық жарасы\r\nойық жаралы ауру\r\nасқазанның ойық жарасын емдеу\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Нағыз полицитемия','','','kz','s','',0,'',4321,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545377580,1576913580,1545378079,'Нағыз полицитемия – бұл сүйек кемігі ауруы, қан құрамындағы  жасушалардың мөлшері аномальді түрде үлкеюімен сипатталады (ең алдымен эритроциттер).','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nНағыз полицитемия – бұл сүйек кемігі ауруы, қан құрамындағы  жасушалардың мөлшері аномальді түрде үлкеюімен сипатталады (ең алдымен эритроциттер).\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nНағыз полицитемия – сүйек кемігі ауруы. Ол эритроциттердің, лейкоциттердің сондай-ақ тромбоциттердің шамадан тыс көп бөлініп, санының артуынан туындайды.\r\nБұл әйелдерде де, ерлерде де, көбінесе 40 жасқа дейінгі адамдарда пайа болатын, аса жиі ұшыраса бермейтін ауру. Бұл  JAK2V617F  деген атаумен белгілі гендік мутациямен байланысы бар ауру. Бұл мутацияның себебі әлі күнге дейін белгісіз күйінде келе жатыр.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Жатқанда тыныс алудың қиындауы;\r\n•	Бас айналу;\r\n•	Тері қанауға бейім болады;\r\n•	Асқазанның жоғарғы сол жақ бөлігі аурлау сезініп тұрады (көк бауырдың үлкею салдарынан);\r\n•	Бас ауруы;\r\n•	Ыстық ванна қабылдағаннан кейін қышу сезімдері мазалайды;\r\n•	Тері, әсіресе бет терісі қызарады;\r\n•	Демікпе;\r\n•	Тамырдың қабыну симптомдары кездеседі.\r\n\r\nЕскерту: Кейбір симптомдар қан айналымының шамадан тыс жабысқақтығына және бейімділігіне де байланысты болады.\r\n\r\nАуру кезінде пайда болатын басқа да симптомдар:\r\n•	Терінің көкшілденуі;\r\n•	Шаршағыштық;\r\n•	Теріде қышыл дақтардың пайда болуы;\r\n•	Көрудің қиындауы.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер тексеру жүргізеді. Диагностикалауға қажетті әдістер:\r\n•	Сүйек кемігіне биопсия жасау;\r\n•	Ауыналымдағы жалпы қанның талдамасы;\r\n•	Көлемді метаболикалық панель (бұл қан (талдамасын) тексерудің нәтижесінде, бүйрек пен бауырдың ағзадағы қызметі мен су-электролитті үйлесімділігін анықтауға мүмкіндік туады);\r\n•	Эритропоэтин  мөлшерін анықтау;\r\n•	JAK2V617F мутациясына генетикалық тест;\r\n•	Қанның оттекке қанықтығын анықтау;\r\n•	Эритроциттердің  массасын анықтау;\r\n•	В12 витаминінің мөлшерін анықтау.\r\nБұл ауру сондай-ақ төмендегідей тексерулердің көрсеткіштері арқылы да анықталады:\r\n•	СОЭ;\r\n•	Лактатдегидрогеназ;\r\n•	Сілтілі фосфатаз;\r\n•	Агрегация тромбоциттеріне тест өткізу;\r\n•	Қандағы несептік қышқыл мөлшері.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмделудің басты мақсаты қанның сылықтығының төмендеуін және қан кету мен тробтүзілімдердің  тоқтауын тексеруге бағытталады.\r\n\r\nҚан жіберу (флеботомия) деп аталатын емдеу әдісі  қанның жабысқақтығының төмендеуіне пайдаланылады. Қанның бірлігі (1 пинтаға жуық) ерлердің қан құрамындағы гематокрит 45 %-дан, ал әйелдердікі 42% -дан төмендегенше, бір аптаның ішінде  жойылады. Содан соң емдеу шарасы қажетіне қарай қайталанып жүзеге аса береді.\r\nКейде химиялық препараттар тағайындалуы мүмкін, атап айтқанда, гидроксимочевин, ол мида пісіп жетілген эритроциттердің санын азайту үшін қолданылады. Сондай-ақ интерферон да тағайындалуы мүмкін, ол қандағы жасушаларддың мөлшерін төмендетеді.\r\n\r\nАнагрелид деп аталатын дәрілік препарат тромбоциттердің мөлшерін азайту үшін қолданылады. Кейбір науқастарға асперин қолдануға кеңес беріледі, бірақ ол асқазаннан қан кетуін дамытуы мүмкін. Кейбір науқастар сезетін қатты қышуды ультрокүлгін сәуле басуы мүмкін.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nАуру әдетте ақырын дамиды. Науқастардың көбісі диагноз қойғанның өзінде аурумен байланысты ешқанда мәселені байқамайды. Ауру тек ауыр сиомтомдар кездессе ғана диагностикаланады.\r\n\r\nАсқынған жағдайда\r\n•	Жіті миелобласты лейкоз;\r\n•	Асқазандық немесе ішектік қан кету;\r\n•	Қызу;\r\n•	Жүрек жетіспеушілігі;\r\n•	Миелофиброз\r\n•	Тромбоз  (қанның ұюы, инсульт, инфаркт, немесе басқа да зақымдануларды анықтайды)\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nНағыз полицитемия симптомдарының дамуын байқасаңыз дәрігерге хабарласыңыз.\r\n\r\n__Синонимдері:__\r\nАлғашқы полицитемия, Қызыл полицитемия; Миелопролиферативті бұзылыс, Эритремия, Спленомегаликалық полицитемия; Вакез ауруы; Ослер Ауруы; созылмалы цианозды Полицитемия – Миелопатиялы политемия; Спленомегалиялық эритроцитоз.\r\n\r\n__Дереккөз:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000589.htm\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nполицетемия\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Сілекей бездерінің тастары','','','kz','s','',0,'',3464,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545378300,1576914300,1545378799,'__Сілекей бездері жолдарындағы тастар__ – бұл ауру, сілекей бездерін өткізетін түтік секілді жолдарға минералдық заттардың жиналуымен сипатталады. Сілекей бездері жолдарындағы тастар – сілекей бездері қызметінің бірден-бір бұзылған түры болып есептеледі.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nСілекей бездері жолдарындағы тастар – бұл ауру, сілекей бездерін өткізетін түтік секілді жолдарға минералдық заттардың жиналуымен сипатталады. Сілекей бездері жолдарындағы тастар – сілекей бездері қызметінің бірден-бір бұзылған түры болып есептеледі.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nСілекей ауыз қуысына сілекей бездерінен бөлініп шығады. Сілекейде жиналатын химиялық заттар,  кристалдар түзеді, олар сілекей шығатын жолдарды бекітіп қалады.\r\nСелекей бітеліп қалған жолдарға тіреліп шыға алмай қалса, қайта айналып безге түседі. Оның салдарынан без тіндері ісініп, ауыртуы мүмкін.\r\n\r\nБіздің ағзамызда үш ірі сыңарлы сілекей бездері бар:\r\n•	Шықшыт безі. Олар ең үлкені. Олардың әрқайсыссы құлаққа қарама-қарсы жақтың асстында, бет терісінің үстіңгі жағында орналасқан. Бұл бездердің бірі немесе барлығының қабынуы паротит деп аталады.\r\n•	Жақасты безі. Бұл екі бездер ауыз қуысының артқы жиегіне, екі жақтың майысқан жеріне орналасқан.\r\n•	Тіласты безі ауыз қуысының түбінде орналасқан.\r\nСілекей бездерінің тастары көбінесе жақасты бездерінде пайда болады, алайда кейде шықшыт бездер де кездесіп жатады.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Ауызды ашқанда, жұтынғанда мазалайды;\r\n•	Ауыз құрғап тұрады;\r\n•	Бет ауырады немесе ауыз қуысы ауырады;\r\n\r\n•	Бет пен мойын ісиді (тамақ, сусын ішкенде ауыруы күшейіп кетеді)\r\nКөбінесе симптомдар тамақ ішкенте мазалайды.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер немесе тіс дәрігері сіздің басыңыз бен мойныңыз жақты қарайды. Ондағы сілекей бездерін сипалау арқылы бір немесе бірнеше үлкейген, ауырсынған өзгерістерді анықтайды. Қармалау кезінде дәрігер тасты қолымен сезінуі мүмкін.\r\nДиагноз қою үшін бетті рентгенге, УДЗ-ға, МРТ-ға немесе КТ-ға түсіруі мүмкін.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеудің басты мақсаты тасты жою болып табылады.\r\nСіздігіңізден үйде төмендегідей шараларды орындасаңыз болады:\r\n•	Көп мөлшерде су ішіңіз;\r\n•	Сілекейдің бөлінуін арттыру үшін қантсыз лимон тамшысын пайдаланыңыз.\r\nТасты жоятын басқа да әдістер төмендегідей болып келеді:\r\n•	Жылылықты пайдалана отырып, безге массаж жассау керек. Дәрігер немесе тіс дәрігері жолдардағы тасты қалай қозғау керектігін үйретеді;\r\n•	Кей жағдайда жолды бекітіп қалған тастарды алып тастау үшін хирургиялық араласулар да өткізіледі.\r\n•	Емдеудің басқа жаңаша нұсқадағы әдісі соққы беретін толқындардың көмегімен тастарды ұнтақтау болып табылады.\r\n•	Сиалоэндоскопи деп аталатын жаңа әдісі – кішкентай бейне камера немесе құралдың көмегімен сілекей бездері жолдарындағы тастарды жоюға бағытталады.  \r\n•	Егер тастар инфицирленссе немесе қайта түзіле бастаса, онда операция жасалып, сілекей безі алынып тасталынады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nКөп жағдайда сілекей бездері жолдарындағы тастар ауыртады немесе жайсыздық сезімін тудырады, одан басқа инфицирленуі мүмкін. \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЕгер сізде сілекей бездері жолдарындағы тастардың симптомдары біліне бастасадереу дәрігерге хабарласыңыз.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nСиалолитиаз\r\n\r\n\'\'Ауыз қуысындағы мәселелер (ерлерде / әйелдерде)  \'\'\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тұлғаның истериялық бұзылысы','','','kz','s','',0,'',3810,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545378840,1576914840,1545379779,'Тұлғаның истериялық бұзылысы – денсаулықтың психикалық бұзылысынан туындайтын жағдай. Ондай адамдар өте  эмоциональді болып келеді. Әрі сондай мазасыз, күзелісте жүреді, әр кезде адамдардың көңілін өзіне аударуға тырысады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nТұлғаның истериялық бұзылысы – денсаулықтың психикалық бұзылысынан туындайтын жағдай. Ондай адамдар өте  эмоциональді болып келеді. Әрі сондай мазасыз, күзелісте жүреді, әр кезде адамдардың көңілін өзіне аударуға тырысады\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"524\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nБұл аурудың себептері белгісіз. Бұл  аурудың туындауы тұқым қуалау салдарынан және балалық кезде тап болған жағдайларға да байланысты болады деп есептейді. Мұндай жағдай әйелдерде көптеп кездеседі.  Бірақ, дәрігерлер тексеру барысында аталмыш аурудың ерлерде де жиі болатынан меңзеуде. Жеке тұлғаның есірмелі ауруы есейе келе пайда болады немесе 20 жастан асқаннан кейін.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nТұлғаның истериялық бұзылысы  бар адамдар әдетте қоғамдағы өз міндеттерін толық игере алады, тіпті жоғары дәрежелерге де көтерілуге мүмкіншілігі болады, сондай-ақ саяси, шендік орындарда да қызмет етіп, жақсы нәтижелер көрсетеді.\r\n\r\nМұндай бұзылыстары бар адамдарда мынадай белгілер байқалады:\r\n•	Өзіне шамадан тыс назар аудару үшін қолынан келгенінше әрекет етуге ұмтылады;\r\n•	Бөгде адамдардың өзіне әсер етуне оңай жол ашып береді;\r\n•	Өзінің сыртқы тұлғасына қатты алаңдайды;\r\n•	Тым дарақы, эмоционалды болып келеді;\r\n•	Сынға, пікірталасқа шыдай алмайды;\r\n•	Өзінің басқа адамдармен ара-қатынасы, негізгіден әлде қайда жақын деп ойлайды;\r\n•	Сәтсіздіктерде басқаларды кінәлап шыға келеді;\r\n•	Бір нәрсенің орындалуына, мақұлдануына қатты асығады ;\r\n•	Ешнәрсеге зер салып қарамайды;\r\n•	Өзінің әрқашан назарда болғанын қалайды \r\n•	Көңіл-күйін тез өзгертеді, өзін ешкімге бағынышты сезінгісі келмейді;\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nАурудың диагностикасы психологиялық бағалауға, анамнездің ауырлығына  негізделеді.\r\nДәрігер тұлғаның истериялық бұзылысын диагностикалауда  төмендегідей ерекшеліктерін қарай отырып анқытайды: \r\n•	Мінез-құлқына;\r\n•	Бұрынғы ауру тарихына (анамнез)\r\n•	Сыртқы тұрқына;\r\n•	Психологиялық жағдайына.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nБұл аурумен ауыратын адамдар қиналғанда, күйзеліске түскенде, мазасызданғанда, романтикалық қатынаста түсініспестіктер болғанда, басқа адамдармен кикілжіңге келгенде жиі дәрігер көмегіне жүгінеді. Кейде симптомдық емдер құрылғылармен жүргізілуі мүмкін. Әңгімелесу және психотерапия – бұл ауруды емдеудегі ең тиімді ем болмақ.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nАуру ағымы кейбір дәрілерді қабылдап, әңгімелескеннен кейін оңалып қалады. Егер ауруды емдемесе, ол науқастың жеке өміріне, жұмысына айтарлықтай залалын тигізуі мүмкін.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nТұлғаның истериялық бұзылысы адамдарға саяси және романтикалық қатынас жасағанда өз әсерін тигізеді. Ондай адам әр жағдайда өзін ұстай алмай жатады. Олар өз жағдайын игере алмай, басқалармен тіл табыса алмай жұмысын да жиі ауыстыруы мүмкін. Мұндай аурумен ауыратын науқастарға жаңа көңіл-күй, және қауіпті жағдайлардан өткізіп жіберетін серпілістер қажет болып тұрады. Бұл факторлардың бәрі күйзеліспен байланысты дамиды.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЕгер сізде, немесе сіздің жақын танысыңызда тұлғаның осындай тұлғаның истериялық бұзылысының симптомдары көрініс берсе, өзіңізге жақын жердегі психикалық емдеу орталығының мамандарына, болмаса, дәрігеріне барып тексеріліңіздер.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nИстерия\r\nесірік \r\nесірмелік бұзылыс\r\nпсихикалық жағдай\r\nесірікті емдеу\r\nАлматыдағы психиатрия \r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ихтиоз','','','kz','s','',0,'',3046,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545379920,1576915920,1545380721,'Ихтиоз – көп таралған, тұқым қуалайтын ауру. Ол терінің құрғауымен, түлеуімен сипатталады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nИхтиоз – көп таралған, тұқым қуалайтын ауру. Ол терінің құрғауымен, түлеуімен сипатталады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nИхтиоз терінің бірден-бір ең көп таралған, тұқым қуалайтын ауруы. Ол балалық кезде басталуы мүмкін. Ауру ұрпақтан-ұрпаққа аутосомды-доминантты түр арқылы жалғасады. Демек, бұл ауру бар болғаны бір ғана аномальді ата-ананың геніннен өсіп жетіле береді деген сөз.\r\nАуру қыс кезінде жиі ұшырасады. Ол атопикалық дерматит, фолликулярлы кератоз (қолдың үстіңгі жағындағы кішкентай қызыл түйіндер) немесе басқа да тері ауруларымен қатар мазалауы мүмкін.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Терінің құрғауы;\r\n•	Терінің түлеуі;\r\n•	Терінің қалыңдауы;\r\n•	Жеңіл қышу сезімі.\r\n\r\nКөбінесе құрғак, түлегіш тері негізінде аяқта болады, сондай-ақ патологиялық процесс білекте, қолда және денеде түзіледі. Ауру сондай-ақ алақанда көптеген ұсақ сызықтар болып шығуы мүмкін.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер кейде тек теріңізге қарау арқылы да диагностика қоя алады. Тексеру кезінде терінің түлеуі ме құрғауынан басқа да себептері анықталуы мүмкін.\r\nДәрігер сізден жанұяңызда бір адамның тері құрғағыштығы бар ма, жоқ па деп сұрақ қояды.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nДәрігер сізге күшті ылғалғандырғыштарды қолдану керектігі жайында кеңес береді. Лосьоннан қарағанда крем мен жақпа майлар тиімді. Оларды шомылғаннан кейін дымқыл теріге бірден жағыңыз. Сізге тері құрғатпайтын сабын қолдану керек болады.\r\n\r\nДәрігер сізге дымқылдандырғыш кремдерді тағайындайды. Олардың құрамында түрлі химиялық заттар болады, мысалы, сүт қышқылы, салицил қышқылы және несепнәр, олар терінің қалыпты жағдайының қайта қалыптасуына септігін тигізеді.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nИхтиоз жағымсыз ауру болып табылады, бірақ жалпы денсаулыққа зиянын тигізе бермейді. ауру әдетте есейгенде жоғалып кетеді, бірақ жылдар өте қайта мазалауы да ғажап емес.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nСырылған жер арқылы дененің ашылған жеріне инфекциялық бактерия түсіп кетуі мүмкін.\r\n\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nДәрігеріңізбен ақылдасыңыз, егер:\r\n•	Ем қабылдасаңыз да симптомдар сақталып тұрып алса;\r\n•	Симптомдар асқынып бара жатса;\r\n•	Терінің зақымдануы дененің бассқа жерлеріне таралып бара жатса;\r\n•	Жаңа симптомдар пайда бола бастаса.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Алдын алу__ \r\nЕгер сізде осы ауру болса, ескеріңіз балаңызда да осындай ауру болуы ықтимал.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nТаралмалы ихтиоз; балықша түлеу синдромы.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nихтиоз\r\nтерінің түлеуі\r\nтерінің қышуы\r\nтері түлеуінің себептері\r\nтері ауруы\r\nАлматыда ихтиозды емдету \r\nихтиоздың симптомдары\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Кандидозды стоматит','','','kz','s','',0,'',2447,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545380820,1576916820,1545381106,'Кандидозды стоматит та монилиоз секілді көпке белігі ауыз қуысы мен тамақтың ашытқылы инфекциясы болып табылады. Аурудың жиі қозғайтын қоздырғышы Candida Albicans ашытқы тәрізді саңрауқұлағы болып табылады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Шолу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Қауіпті топтар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Өзіне күтім жасау бойынша кеңестер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Шолу__\r\nКандидозды стоматит та монилиоз секілді көпке белігі ауыз қуысы мен тамақтың ашытқылы инфекциясы болып табылады. Аурудың жиі қозғайтын қоздырғышы Candida Albicans ашытқы тәрізді саңрауқұлағы болып табылады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Қауіпті топтар__\r\nКандидозды стоматитпен балалар жиі ауырады. Аталмыш ауруға тап болатын қауіпті факторларға мыналар жатады:\r\n•	Қант диабеті немесе басқа да эндокринді аурулар;\r\n•	Жасанды тіс салып жүретіндер;\r\n•	Ұзақ уақыт антибиотик қабылдағандар;\r\n•	Химиотерапия;\r\n•	Кейбір дәрілік препараттарды қабылдағанддар;\r\n•	Жеткілікті тамақтана алмайтындар;\r\n•	АИТВ инфекциясы секілді, иммунды жүйесі әлсірегендер;\r\n•	Өкпе ауруын емдеу үшін стериойдты шайғыш дәрілерді қолданатындар;\r\n•	Жүкті әйелдер және жүктілікке қарсы таблеткаларды қабылдағандар.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nКандидозды стоматит ауыз қуысының жоғарғы жағында, тамақта, тілде және ерінде ақ немесе ашық-сары түсті дақтардың пайда болуымен көрініс табады. Оның сыртқы түрі кәдімгі ірімшікке ұқсап келеді. Дегенмен бұл қақатарды қырып ару қиынға соғады, және оның салдарынан ойық жаралардың пайда болуына апаруы ықтимал.\r\nСтоматит кезінде науқастар ауыз қуысы мен тамағында ысыған сезімді сезінуі мүмкін.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Өзіне күтім жасау бойынша кеңестер__\r\nАталмыш ауру кезінде тамақ, сұйықтық ішу қиынға соғады, сондықтан кандидозды стоматитпен ауыратын науқастарда сусыздану жағдайы дамиды.\r\nСондықтан жеткілікті тамақтанып, көп мөлшерде сұйықтық ішу керек.\r\nСтоматит кезінде емделу үшін  дәрігер тағайындаған дәрілік препараттарды қабылдау керек.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Медициналық көмекке қашан жүгіну керек__\r\nКандидозды стоматит кезінде дәрігерге ерте хабарласып, дәрілік препараттарды ерте қолдану маңызды болып табылады. Иммун тапшылығы бар адамдарды емдеу барынша агрессивті түрде өту керек. Дер кезінде емдеу, алдағы уақытта қан айналымына және басқа да органдарға ашытқылы саңырауқұлақ инфекциясының  еніп кетуінің алдын алады. Егер кандидоз кезіндегі ақ немесе сары қақтың пайда болуы дене қызуының көтерілуіне, қақсауға, құсуға немесе жалпы жағдайдың нашарлауына әсер ететін болса, шұғыл түрде медициналық көмекке жүгіну қажет.\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тісжегі','','','kz','s','',0,'',6566,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545381180,1576917180,1545381646,'Тісжегі – тісте саңлаудың пайда болуы немесе тістің құрылымының зақымдануы.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nТісжегі – тісте саңлаудың пайда болуы немесе тістің құрылымының зақымдануы.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nТісжегі көп таралған аурулардың бірі, ол суық тигеннен туындайды. Тісжегі балалар мен жасөспірімдер арасында көптеп кездеседі, бірақ та ол барлық жаста да адамды мазалауы мүмкін.Бактерия, қышқылдар, тамақ қалдықтары және ауыз қуысында бөлінген сілекейлерлің барлығы жабысқақ затқа айналады, оны тіс қағы деп атайды. Қақтар тіске жабысады.  Қақатар көбінесе тістердің  артқы жағына, түп жақтарына тұнып қалады. Барлық тістердің  үстіңгі жағына қызыл иектің қырына, сондай-ақ пломбалардың жандарына бітісіп алады.\r\n\r\nТіс қақтары өздігінен  кетпейді, қайта ақырындап үлкейіп, тіс тастарына айналып кетеді. Тіс қақтары ментастары қызыл иекті тітіркендіреді,  оның салдарынан гингивит пен периондит дамиды.\r\nҚақтар тамақтанып болғаннан кейін 20 минуттың ішінде тіске тұна бастайды. Егер оларды жоймаса тісжегі туынддауы мүмкін.\r\n\r\nТіс қақтарында жиналатын қышқылдар тіс эмальдарының зақымдануына (ауыз қуысында) саңлаудың түзілуіне себепкер болады. Тісжегі әдетте, ауыртпай дамиды, егер оның көлемі үлкеймесе, ол жүйкені жақымдамайды және тістің сынуын да болдырмайды.  Егер тісжегін емдемесе, тіс абсцессі дамуы ықтимал.  Асқынған тісжегі тістің ішкі жағын (пулпаны) зақымдауды, ол жағдайда емдеудің ауыр түрлері жүргізіледі, немесе тісті жұлып тасстауға тура келеді.\r\n\r\nКөмірқышқылдар (қант пен крахмалдар) тісжегінің даму қаупін арттырады. Тұтқыр азық-түліктер барынша зиянды, себебі олар тіске тез жабысады. Жиі жеңіл-желпі тамақтану қышқылдардың ұзақ уақыт бойы тіс бетімен байланыста болуына септік етеді.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nАуру симптомсыз дамуы мүмкін. Егер симптомдар көріне қалған жағдайда, олар мынадай болуы мүмкін:\r\n•	Тістің ауруы немесе тәтті, ыстық не болмаса суық тамақтар мен сусындарды ішкенде ауру сезімі туындайды;\r\n•	Тісте ойықтар мен қуыстар пайда болады.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nКөп жағдайда тісжегі аурудың алғашқы сатысында, қарапайым тіс дәрігерлік тексеру кезінде анықталады. \r\nТіс дәрігерлік тексеру тістің үстңігі жағының жұмсаруын анықтауы мүмкін.\r\nТісті рентгенографиядан өткізіп тісжегінің көзге қалай көрінетіндігін анықтауға болады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеу арқылы тістің тісжегілік зақымдануын алдын алуға болады.\r\nЕмдеу жолдары:\r\n•	Пломбалау;\r\n•	Тіс қаптарын орнату;\r\n•	Тамыр арналарын емдеу.\r\n\r\nТіс дәрігерлері тістегі жегілік материалдарды арнайы бұрғылардың көмегімен жояды, содан соң, алынған тістердің орнын басқа материалдармен толтырады. Ондай  материалдарға: сүміс, алтын, фарфор немесе композиталар жатады. Фарфор мен композит әсіресе, алдыңғы табиғи тістердің  сыртқы түріне ұқсап келеді. Көптеген тіс дәрігерлері алтын мен күмісті қаптау барынша тиімді болады деп, осы материалдарды азу тістерге де қолдануды жөн санайды. Сондай-ақ жоғары сапалы компзит те азу тістерге қолдануға таптырмас материал болып есептеледі.\r\nТіс қаптамалы мен (қалпақтары)  егер тісжегі көлемді жерді зақымдамаса, тістің негіззгі құрылымы орын сақтап қалған жағдайда, тістің асқынуының алдын алу үшін, қолданылады. Әліз тіске үлкен пломбты салса, ол сынып кетуі мүмкін. Тістің жегілік немесе әлсіреген бөлігі алынып тасталады немесе қайта қалпына келтіріледі. Тіс қаптамаы тістің алынбай, сау қалған бөлігіне кигізіледі. Қаптамалар, әдетте, алтыннан, керамикадан немесе керамика араласқан металдан дайындалады.\r\n\r\nЖарақаттың немесе жегінің салдарынан зақымданған түбірлі арналарды емдеу керек. Тістің ортаңғы бөлігі жүйке және қан жүретін тамырлардан (пульпа) тұрады, олар зақымдансса, тіспен бірге жұлынады. Тіс тамырлары герметизацияланған материалдармен толыққан. Жалпы, тістің сыртқа қалыбын қалпына келтіру үшін тіс қаптамаларын кигізген жөн.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nКөбінісе емді уақытылы қолға алса, тістерді аман алып қалуға болады. Әрі аурудың алдын аласыз, әрі қалтаңызға да көп салмақ салмайсыз.\r\nТісіңіз емделгеннен кейін ауырсынулар болса,  лидокаинмен жергілікті анестезия және қажетті дәрілік препараттарды қолдансаңыз болады.\r\nЕгер сіз тіс дәрігерлік шаралардан қорықсаңыз, басқа да жолдарды қарастырып, қажетті дәрі-дәрмектерді қабылдасаңыз болады.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\n•	Жағымсыздық немесе ауруды сезіну;\r\n•	Тістің сынуы;\r\n•	Тістей алмау;\r\n•	Тіс абсцессі;\r\n•	Тістің сезімталдығы.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nТісіңіз ауырса, тіс дәрігеріне тексеріліңіз.\r\nСондай-ақ әр 6 ай сайын тісіңізді кәсіби тазалатп тұрыңыз.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nТісжегінің алдын алу үшін ауыз қуысының гигиенасын сақтау керек. Ол үшін әр 6 ай сайын тұрақты түрде тііңізді кәсіби тазалатудан өткізіп тұрыңыз, күніне жоқ дегенде екі рет тіс тазалағыш жіпті  пайдаланып жүріңіз. Жыл сайын тістің тісжегі байланатын жерллерін рентгеннен өткізіп тұрыңыз.\r\nШайнайтын кәмпиттерді, жабысқыш азық-түлікті (құрғақ қақтар мен конфеттерді) жеке жегеннен гөрі, тамақ ішкен кезде, аспен бірге жеген дұрыс. Себебі, ауыз туысын шайғанда тамақпен бірге осы заттарда бірге тазаланып кетеді . Жеңіл-желпі тамақтануды да  азайту керек, сонда ғана ауыз қуысындағы қышқылддар қалыпты мөлшерде тұрады. Тәтті сусындар мен конфет немесе мұз кәмпиттерді пайдаланбаған абзал.\r\nТіс дәрігерлік герметиктер (силанттар) кейбір жегілік қуыстардың пайда болуын тоқтатады.  Герметик – жіңішке пластинкатиптес жапқыш, ол шайнауға ықпал етеді. Ол тіс қағының тістің жоғарғы жағына, түп-түптеріне жабысуын тоқтатады. Герметиктерді көбінесе балалардың азу тістерін жұлғаннан кейін таққызады. Герметиктер сондай-ақ қартайған кіілерге де едәуір пайдасын тигізеді.\r\nЖегіден қорғану үшін көбінесе фторды пайдаланылады. Фтор ссалдырған адамдар су ішкенде, тамақ жегенде жегілердің пайда болуы қаупінен құтылады.\r\nҮстіңгі тістерді сақтау үшін, сондай-ақ жергілікті фторларды тағу керек. Бұл фторқұрамды паст немесе ауыз шайғыштарды қолданғандығн тұспалдап тұрады. Көптеген тіс дәрігерлері қарапайым қолданбаның аясында, құрамында фтор бар жергілікті аппликациялық ертінділерді қолданады.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдері__ \r\nТісжегі; Тістердің бұзылуы\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Келоид (тыртық түйін)','','','kz','s','',0,'',3015,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545626040,1577162040,1545626411,'Келоид – зақымданған терінің үстіндегі дәнекер тіндердің өсуі.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nКелоид – зақымданған терінің үстіндегі дәнекер тіндердің өсуі.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nКелотидтар зақымдалған терінің үстінде былайша түзіледі:\r\n•	Безеу\r\n•	Күйік\r\n•	Желшешек\r\n•	Құлақ тесігі\r\n•	Ұсақ сызаттар\r\n•	Операциядан кейінгі жарақаттар\r\n•	Екпеден кейін \r\nАталмыш ауру 10 жастан 20 жасқа дейінгі адамдардың арасында, сондай-ақ азиялықтар мен латынамерикалықтардың ортасында жиі кездеседі. Келоид көбінесе тұқым қуалайтын ауру.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nКелоидтың симптомдары мынадай болуы мүмкін:\r\n•	Дене түстес, қызыл немесе қызғылт;\r\n•	Жарақаттың үстінен немесе жанынан орналасады;\r\n•	Сыртқы түрі  қабырғаша немесе түйінше болып келеді;\r\n•	Қышығыш және ауырғыш келеді;\r\n•	 Ылғи үйкелісіп тұрады, мысалы, киімге .\r\nКелоидтар күнге күйсе терінің сау жерінен қарағанда қарайыңқырап  кетеді. Бұдан кейін тері, жарқырап көрінеді.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nКелоидты тексеру үшін дәрігер теріңізді қарап шығады. Басқа да терінің  жаңа түзілімдерін жою үшін теріге биопсия жасалады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nӘдетте, келоидтар емді қажет етпейді. Егер келоид сізді мазаласа, оның көлемін кішірейту үшін төмендегідей шаралар қолға алынады:\r\n•	Кортикостероидтарды инъекция арқылы енгізу;\r\n•	Мұздату (криотерапия)\r\n•	Лазерлік рәсімдер өткізу\r\n•	Радиациялық терапия\r\n•	Хирургиялық жолмен алып тастау\r\n•	Силиконды гель қолдану \r\nМұндай көптеген емдеу әдістері келоид тыртығының ұлғайған көлемін жоюға бағытталады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nӘдетте, келоидтар адам саулығы үшін аса қауіпті болып табылмайды, бірақ олар сіздің сыртқы тұлғаңызға әсер етіп тұрады.  Кейде олар уақыт өте келе кішіреюі де мүмкін, немесе ұлғайып көзге сұрықсызданып көрініп тұруы да ықтимал.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nТөмендегідей жағдайлар орын алса дәрігерге қаралыңыз:\r\n•	Сіз денеңіздегі келоид бездерінің көлемін кішірейткіңіз келсе, немесе мүлдем жойғыңыз келсе;\r\n•	Сізде қандайда-бір түсініксіз симптомдар пайда болса.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nКүнге шыққан кезде келоидқа селиконды гель немесе күннен қорғайтын крем жағып қойыңыз. Бұл амал-шарғыны ереектер хирургиялық операциядан кейін немесе жарақат алғаннан кейін жоқ дегенде 6 ай бойы, ал балалар 18 ай бойы орындап жүргені дұрыс.\r\nОперациядан кейін келоид тыртықтары түзілмеуі үшін және емделгеннен кейін қата мазаламауы үшін имиквимод кремін қолдансаңыздар болады.\r\n__Синонимдері__\r\nГипертрофирлі тыртық, Келоид тыртығы, \r\n\r\nБеттің ісуі,безеулер, аллергиялық серпіліс (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nкелоид\r\nкелоид тыртығы\r\nқара дақтардың салдары\r\nтыртықтар\r\nтерідегі тыртықты емдеу\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Көршиқан (карбункул)','','','kz','s','',0,'',5742,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545626520,1577162520,1545627269,'Көршиқан (карбункул) – бұл патологиялық процесі түк фолликулар тобында жүретін тері инфекциясының ауруы. Инфекция түскен тіндерден  тері астында терең орналасқан төмпешіктер пайда болады. Оның іші іріңге толы болуы мүмкін. ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Белгілері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжау__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу қажет__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nКөршиқан (карбункул) – бұл патологиялық процесі түк фолликулар тобында жүретін тері инфекциясының ауруы. Инфекция түскен тіндерден  тері астында терең орналасқан төмпешіктер пайда болады. Оның іші іріңге толы болуы мүмкін. \r\nКөршиқанның бірден көп түрі пайда болса, оны карбункуллез деп атайды.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n__\'\'Тері қабаттары\'\'__\r\nКөршиқанның  қозуына көбінесе  алтын түсті стафилококк инфекциясы әсер етеді. инфекция жұқпалы болып табылады. Яғни бұл дененің басқа бөліктеріне  тарап,бөгде адамдарға да жұғуы мүмкін.\r\nКөршиқан бірнеше тері қабаттарынан тұрады (фурункулдар). Бұл инфекциялы массалар сұйықтықпен, іріңмен және некротикалық тіндермен толы болады. Қабынған көршиқан сұйықтықтары өздігінен құрғауы мүмкін, бірақ кей жағдайда инфекциялы массасы өте терең орналасқандықтан бұл процестің орын алуы мүмкін болмайды.\r\nКөршиқан кез келген дене бөлігінде пайда болады. Дегенмен көбінесе арқа мен желкеде кездеседі. Көршиқан әйелдерге қарағанда ер адамдарда жиі пайда болады.\r\n\r\nАуру тудыратын бактериялар жұқпалы болғандықтан, бір мезетте отбасы мүшелерінде бірдей шығуы мүмкін. Көршиқанның шығу себептерін көп жағдайда анықтау мүмкін емес.\r\nКөршиқанның пайда болуына әсер ететін  жағдайлар:\r\n•	Киімнің қажауы немесе қырыну\r\n•	Тазалықтың болмауы\r\n•	Имунитеттің әлсіреуі\r\n\r\nҚант диабетімен ауыратын адамдарда, дерматитте, имунитеттері әлсіз жандар карбункулдың пайда болуына әсер ететін стафилококк инфекциясын жұқтыруға бейім келеді.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\nКөршиқан қалың теріге орналасқан төмпешіктің қабынуымен сипатталады. Ол кішкентай болуы мүмкін, бұршақтың көлеміндей, не белмаса одан үлкеніректеу, тіпті теннис добының көлеміндей болып үлкейеді.  Көршиқанның үстіңгі жағы қызарып, тітіркендіруі мүмкін.  Оған тисе ауыртуы мүмкін.\r\nСондай-ақ ол:\r\n•	Көлемі өте тез үлкейеді;\r\n•	Ортасы ақ немесе сары түсті болады;\r\n•	Дененің басқа да жақтарына таралады;\r\n•	Олардың үсті дымқыл немесе  қабықшамен жабылулы болады;\r\nКейде аурудың басқа да симптомдары пайда болады, мысалы мынадай:\r\n•	Шаршау;\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Жалпы делсалдық;\r\n•	Көршиқан пайда болып, өскенше тері қышиды.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер сіздің теріңізді қарайды. Терінің қалай көрініп тұрғанына қарай диагнозыы қойылады. Инфекцияны тудыратын бактерияны анықтау үшін іріңнің үлгісін алып зертханада тексеруі мүмкін. Осыдан шыққан нәтижеге қарап дәрігер алдағы уақытта қалай ем жүргізу керектігін шешеді.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nКөршиқанды әдетте дренаждау керек, тек содан соң ғана ол жиырылады. Көршиқан көбінесе 2 аптаның ішінде өздігінен кетеді.\r\nЖылы компрессаны жапсыру арқылы карбункулдың жиырылуы үшін дренаждалуына ықпал етуге болады. компрессаны бірнеше күн қатарынан басып тұрыңыз. Ешқашан оны тіліп немесе үстін ашық күйінде қалдырмаңыз. Өйткені оның инфекциясы таралады немесе жағдайды ушықтырып жібереді.\r\nЕгер көршиқан 2 аптаның ішінде кетпесе, қайталап туындай берсе, арқа мен бетке беріледі, ақырындап қалтырау мен  басқа симптомдары дамиды. Ол кезде сіз жедел жәрдем қызметкерін шақырыңыз. Емдеу арқылы инфекциямен байланысты асқынулардың алды алынады.\r\n\r\nДәрігер сізге төмендегі емдерді тағайындауы мүмкін:\r\n•	Бактерияға қарсы сабын;\r\n•	Жақпа май немесе таблека түріндегі антибиотиктер.\r\nТерең немесе көлемді көршиқанды дәрігер дренаждайды. \r\nИнфекциясының таралып кетпеуі үшін гигиенаны сақтау барынша маңызды болып табылады.\r\n•	Егер көршиқанды ұстаған болаңыз, қолыңызды жылы сумен сабындап тұрып жуыңыз.\r\n•	Ысқылағыш пен орамалды бөгде адамдармен ортақ пайдаланбаңыз. Себебі ол жағдайдан инфекция тез таралады;\r\n•	Көршиқаны бар адаммен байланысқан киімді, ысқыны, орамалды, төсек жапқышты және де барлық заттарды қайнаған, ыстық сумен жуыңыз;\r\n•	Қалтаны  тығындап жауып тұрған дәкені жиі ауыстырып тұрған дұрыс. \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nКөршиқан өздігінен де жиырылуы мүмкін. Басқа жағдайда да негізінде, ем жақсы қонады. Көршиқан инфицирленгеннен кейін бірнеше аптаның, не бір жылдан кейін қайта-қайта пайда бола беруі мүмкін. \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n•	Мида, теріде, жұлында, бүйрек секілді  ішкі ағзаларда абсцесс туындайды;\r\n•	Эндокардит;\r\n•	Остеомиелит;\r\n•	Теріде мәңгілікке тыртық қалып қояды;\r\n•	Сепсис;\r\n•	Дененің басқа жерлеріне инфекцияның тараллуы;\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nТөмендегідей жағдайлар орын алса дәрігерге хабарласыңыз:\r\n•	Көршиқанға үй жағдайында  2 апта бойы жасалған емнен кейін  жиырылмаса;\r\n•	Көршиқан жиі өршісе;\r\n•	Көршиқан арқаға немесе бетке шықса;\r\n•	Сізде қалтырау пайда болса,  жарадан қызыл жолақшалар таралса, көршиқанның айналасы ісінсе, немесе ауырсынуы күшейсе.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__ \r\nМықты денсаулық пен тазалықты сақтау арқылы кейбір терілік стафилококк инфекциясының алдын алуға болады. Мұндай инфекциялар жұқпалы, сондықтан бактерияның таралуынын сақтанып, қауіптің алдын алған жөн.\r\nЕгер сізде көршиқандар жиі шығатын болса, оның қайталап шыға беруінің алдын алу үшін дәрігер сізге антибиотиктер тағайындауы мүмкін.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nТерідегі стафилококктік инфекция; карбункуллез\r\n\r\n\'\'Беттің ісінуі, дақтар, аллергиялық серпіліс (ерлерде /әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nкарбункуллез\r\nстафилококктік инфекция \r\nіріндеу\r\nқабыну\r\nірінді тері\r\nкөршиқанды емдеу\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Костохондрит','','','kz','s','',0,'',1236,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545627420,1577163420,1545627635,'Костохондрит – қабырғаларды байланыстырып тұратын шеміршектердің қабынуы. Бұл кеуде ауруының бірден-бір себебі болып табылады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nКостохондрит – қабырғаларды байланыстырып тұратын шеміршектердің қабынуы. Бұл кеуде ауруының бірден-бір себебі болып табылады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nЕмдеуші дәрігер костохондритті қабырғаның соңғы жағындағы кеудемен байланысқан жерін басу арқылы тексереді. Егер басқан кезде сіз қысымды ауру сезімін сезінсеңіз, онда сізде кеудеңіздің ауруына костохондриттің себепкер болуы сөзсіз. Дегенмен, дәрігер бұл диагнозды науқастың жалпы жағдайын тексеріп, сұхбаттасқаннан кейін нақты қойғаны дұрыс.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Емделу__\r\nКостохондритті емдеу үшін ибупрофен немесе ацетаминофен секілді дәрілер тағайындалады.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nКостохондрит кезіндегі ауру сезімі бірнеше күннің ішінде, не болмаса аптаңың ішінде кетеді.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nКеуденің ауруы\r\n\r\n\'\'Балалар мен жасөспірімдердің кеудесінің ауруы (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nкостохондрит\r\nкеуденің ауруы\r\nневралгия\r\nқабырға шеміршектерінің қабынуы\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Қызыл жалпақ теміреткі','','','kz','s','',0,'',4898,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545627780,1577163780,1545627990,'Қызыл жалпақ теміреткі – теріде күлгін немесе қызыл-күлгін, қышытатын төмпешіктердің пайда болуымен сипатталатын ауру. Бұл төмпешіктердің үсті жалпақ әрі бұдырлау келеді. Егер төмпешіктердің үстіне мұқият қарасаңыз, ол жерден ақ қабыршықтар мен ұлпаларды байқайсыз.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Қызыл жалпақ теміреткі деген не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Қызыл жалпақтеміреткі кезінде не пайда болуы мүмкін?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Аурудың себептері қандай?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Менде қызыл жалпақ теміреткі шықса, оны қалай анықтаймын?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Бұл ауру қалай емделеді?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Қызыл жалпақ теміреткі деген не?__\r\nҚызыл жалпақ теміреткі – теріде күлгін немесе қызыл-күлгін, қышытатын төмпешіктердің пайда болуымен сипатталатын ауру. Бұл төмпешіктердің үсті жалпақ әрі бұдырлау келеді. Егер төмпешіктердің үстіне мұқият қарасаңыз, ол жерден ақ қабыршықтар мен ұлпаларды байқайсыз.\r\nҚызыл жалпақ теміреткі саусақтардың ішкі жоғарғы жағын, білекті және алақанды жиі зақымдайды. Сондай-ақ олар бас терісіне, тырнақ жиегіне, ауыз қуысына, жыныс мүшелеріне сонымен қатар анустарға да шығады. Егер қызыл жалпақ теміреткі бастың шашты бөлігіне  шықса, онда олар шаштың түсуіне себепкер болады. Егер төмпешіктер тырнақ жиегіне  шықса, онда тырнақ сынғыш келеді. Ауыз қуысыда ошақты түрде зақымдалса, ол айналасы ағарған дақ түрінде көрініс береді, олар ауыз қуысына тарайды, беттің ішкі жоғарғы жағына не, тілге шығады. Ауыз қуысындағы төмпешіктер жыныс ағзаларына, анусқа орнығады, одан, күю, ашу сезімдері білінеді. Кейде теміреткі бұрын күйген, жырылған жерлерді де зақымдайды. \r\nАталмыш ауру ерлерде қалай кездессе, әйелдерде де солай туындап жатады. Кез-келген жастағы адам қызыл теміреткімен ауырып қалуы мүмкін, деседе, бұл ауруға жиі шалдығатындар орта жастағы адамдар екен.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Қызыл жалпақ теміреткі қалай пайда болуы мүмкін?__\r\nҚызыл жалпақ теміреткі, әдетте ақырындап қышумен белгі береді. Ол бара келе күшейіп, ауырта бастауы мүмкін.\r\nТөмпешіктер жалғыз немесе көп болып қаптауыда мүмкін. олар бір апта бойы немесе бір айға дейін кетпей қоюы мүмкін, кейде жойылғаннан кейін қайта шығуыда ғажап емес. Кейде жоғалған төмпешіктердің орны қою-қоңыр түсті болып қалады. Бұл сипат көбінесе азиялық, латынамерикалық немесе африкалық нәсілерге тән. Бұл қоңырқай болып қалған жерлер тыртық болып есептелмейді. Олар да ақырындап кетеді, бірақ ол үшін бірнеше ай қажет боуы мүмкін.\r\nАуыз қуысында бұл ауру – ауыртатын ойық жара түріне айналуы мүмкін, оның әсерінен тамақтану қиынға соғады.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Аурудың туындауына не себеп болады?__\r\nКөп жағдайда жылпақ қызыл теміреткінің пайда болуы себебі белгісіз күйінде қала береді. Ауру  жұқпалы емес. Сіз оны ешкімге «жалғай алмайсыз» және оны ешкімге «бере алмайсыз».  Бұл аурудан күйзеліс туындамайды, бірақ қиын жағдайлардың орын алуы ықтимал.\r\nКейбір жағдайда аталмыш ауру С гепатитімен байланысты болады. Бұл вирус бауыр ауруының себепкері болып табылады. Дәрігер сізге С гепатитіне қарсы қан талдамасын өткізуді тағайындауы мүмкін. Кейбір дәрілер қызыл жалпақ теміреткінің өршіп кетуіне себепкер болады. Сіз қандай дәрілік препараттарды қабылбап жүргеніңізді дәрігеріңізге айтуыңыз керек, себебі бұның маңыздылығы зор.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Менде қызыл жалпақ теміреткі шықса, мен оны қалай анықтаймын?__\r\nОны тек дәрігерлер ғана айта алады, «бұл қызыл жалпақ теміреткі» деп. Сізде қандайда бір жоғарыда аталған симптомдар көрініс берсе, дәрігерге хабарласыңыз. Дәрігер қан талдамасын алуды тағайындап, биопсиядан өткізуі мүмкін. Биопсиядан өткізу үшін кіндік төмпешігінен азғантай кесік алынады. Ол аурумен сәйкестендірілу үшін зертханаға жіберіледі.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Ауру қалай емделеді?__\r\nҚызыл жалпақ теміреткі  ешқандай да әдіс түрі емдей алмайды, бірақ дәрілік препараттар бөртпені азайтып, қышуын басады. Қатты қышыған кезде дәрігер антигистаминді дәрілерді (мысалы бенадрил) жазып береді. \r\nКөп жағдайда қызыл жалпақ теміреткіден пайда болған төмпешіктер, ешқандай емсіз, өздігінен кетеді. Өте көлемді немесе  қаптаған төмпешіктерді емдеу үшін, дәрігер корткостероидты дәрілерді тағайындауы мүмкін.  \r\nЖыныс ағзаларына, анусқа немесе ауыз қуысына орналасқан қызыл жалпақ теміреткі ауруларының симптомдарына дәрігер кортикостероидты гелдер мен жақпа майларды қабылдауды тағайындайды. Егерде жалпақ теміреткі ауыз қуысына шықса, оның симптомдары әлсіз болады, әрі ол емді қажет етпейді. Сондай-ақ  ауыз қуысының ойылуынан болған ыңғайсыздықты сейілту үшін дәрігер науқасқа ауыз қуысын шаюға кеңес береді.\r\nКортикостероидтарда  көптеген жанама әсерлер болады, сондықтан бұл дәрілерді пайдаланарда емдеуші дәрігеріңіздің нұсқаулығын мұқият сақтаңыз.\r\nҚызыл жалпақ теміреткіні емдеу үшін де жарық терапиясы қабылданады.  Сонымен қатар сіз құрамында ретиноидтер бар дәрілерді қабылдауыңыз мүмкін. Айта кетерлігі, ретиноидтар да жанама әсерлер көп болады. оларды қолданбасс бұрын тұрақты түрде қан талдамасын өткізгеніңіз жөн.\r\nБастың шашты бөлігіне шыққан қызыл жалпақ теміреткіні тез арада емдеу керек, себебі шаш орнынан қайта шықпай қалуы мүмкін.\r\n\r\n\'\'Ауыз қуысының мәселелері (ерлерде/әйелдерде)\'\' \r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Лейкоплакия','','','kz','s','',0,'',3491,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628020,1577164020,1545628437,'Лейкоплакия ауруы тілде, ауыз қуысында немесе ұрттың беткі қабатында қақтардың пайда болуымен сипатталады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nЛейкоплакия ауруы тілде, ауыз қуысында немесе ұрттың беткі қабатында қақтардың пайда болуымен сипатталады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nЛейкоплакия кезінде ауыз қуысының шырышты қабығы зақымданады. Аурудың туындауының нақты себептері белгісіз.  Дәрігерлер бұл ауруды ылғи болатын тітіркенумен байланыстырады:\r\n•	Тістің үшкір жақтарынан;\r\n•	Тіс протездерінің ыңғайсыздығынан, қаптар мен плобтардан;\r\n•	Темекі шегу кезінде немесе темекі пайдаланған кезде (темекі шегушінің кератозы);\r\n•	Ауыз қуысында узақ уақыт темекі шайнағанда;\r\n•	Көп мөлшерде  алкоголь қабылдағанда;\r\nБұл ауру қарттардың арасында жиі ұшырасады.\r\nАуыз қуысында пайда болатын түкті лейкоплакияның қоздырушы  Эпштейна-Барра вирусы болып табылады. Бұл АИТВ-инфекциясының бірден-бір алғашқы белгілері. Түкті лейкоплакия сондай-ақ, миына трансплантация жүргізген, иммундық жүйесі әлсіреген адамдарда жиі кездеседі.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nЛейкоплакия кезінде, заң бойынша, қақтар тілге жабысады (тілдің екі жағына да) және ұрттың беткі қабатына орнығады.\r\nҚақтарды төмендегідей түзілімдермен сипаттауға болады:\r\n•	Әдетте, ақ немесе сұр түсте;\r\n•	Беткі жағы бұдырланып тұрады;\r\n•	Түктеніп кеткенде (түкті лейкоплакия)\r\n•	Қабыршықтың қатты шеттерін қолмен аршып алынатын болса;\r\n•	Қақтар аршылса;\r\n•	Ащы немесе қышқыл тамақ жегенде ауырса;\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nЗақымдалған жерге биопсия жасау арқылы диагнозын қоюға болады. Сондай-ақ биопсия ауыз қаусындағы қауіпті іскпен сипатталатын өзгерісстерді де көрсетуі мүмкін.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеудің басты мақсаты қақтардан арылту болып табылады. Ол үшін, заң бойынша, тітіркендіргіштің себебін жою  керек.  Ыңғайсыздық тудыратын тістің үшкір шеттерін, тіс протездерінің  беттерін, пломбаларды тегістеу арқылы стомотологиялық себептердің алдын алуды ертерек жүзеге асыру қажет.\r\n•	Шылым шегуден және басқа да табак түрлерінен бас тарту қажет.\r\n•	Алкоголь ішімдіктерінен  бас тарту ұсынылады.\r\nЕгер тітіркенуді тудырып тұрған себептерді жою көмектеспесе, дәрігер тіс қағына дәрілік заттарды жағуды ұсынады немесе хирургиялық жолмен алып тастайды.\r\nӘдетте, түкті лейкоплакия кезіндегі тіс қағы вирусқа қарсы дәрі-дәрмектер арқылы емделеді. Сондай-ақ дәрігер дәрілік затты қақтың үстіне жағуды ұсынуы мүмкін.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nЛейкоплакия зиянсыз болып табылады. Көбінесе, тітіркену себебі жойылған жағдайда ауыз қуысындағы қақ бірнеше аптадан кейін немесе айдан кейін жойылып кетеді.\r\nКейбір жағдайда қақтың болуы қатерлі ісіктің ерте кездегі белгісі болуы мүмкін.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nАуыз қуысыңыздан кәдімгі лейкоплакияға немесе түкті лейкопияға ұқсас қақты байқасаңыз, дәрігердің кеңесіне жазылғаныңыз дұрыс.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nШылым шегуді және басқа да темекі түрлерін қолдануды доғарыңыз. Алкоголь ішпеңіз немесе мөлшерін азайтыңыз. Тісіңізді және басқа да тіске байланысты мәселелеріңізді уақытылы емдеңіз.\r\n\r\n\'\'Ауыз қуысының мәселелері (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nлейкоплакия\r\nауыз\r\nқақ\r\nтіс\r\nтамақ\r\nбөртпе\r\nсаңырауқұлақ\r\nмикоз\r\nинфекция\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Мукоцеле','','','kz','s','',0,'',2933,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628500,1577164500,1545628895,'Мукоцеле (шырышты жылауық) – бұл еріннің ішкі жоғарғы жағында орналасқан, ауртпайтын, шіңішке қалта. Ол түссіз  сұйықтықтан құралған.','__Мазмұны__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nМукоцеле (шырышты жылауық) – бұл еріннің ішкі жоғарғы жағында орналасқан, ауртпайтын, шіңішке қалта. Ол түссіз  сұйықтықтан құралған.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nШырышты жылауықтар (киста) жеткілікті түрде таралған. Олар ауыртпайды, бірақ ыңғайсыздыққа себепкер болады. Аузыңызда ылғи да бір нәрсе томпайып жүргендей сезінесіз. Жылауықтар  астыңғы тіс пен үстіңгі тістің арасына орналасып алады да, жақты қозғаған сайын кедергі жасап тұрады. \r\nШырышты жылауықтардың зияны жоқ. Егер оларды емдемесе олар қатаяды да, еріннің үстінде ылғи да томпайып жүреді. \r\nШырышты жылауықтар ауыз қуысының астыңғы жағына (тіл астына) орналасып алады да, тіл асты ісігіне айналады. Егер олар қызыл иекте пайда болса, қызыл иек ісігіне айналады.\r\nШырышты жылауықтар ерінге немесе тілге тағатын  присингтердің айналасына да түзіледі.\r\n\r\n__Симптомдары__\r\nЕріннің ішкі үстіңгі жағына жіңішке, сұйықтық толған қап болып түзіледі. Ол көкшіл және мөлдір болады. Қап ауыртпайды, бірақ ыңғайссыздық тудырады.\r\nМуцоколе сондай-ақ тілге, ұрттың үстіңгі бетіне, ауыз қуысының түбіне және тіл мен ерінге таққан присингдің айналасына шығады.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nМукоцелені диагностикалау үшін дәрігер, әдеттегідей сыртқы кейпіне қарап анықтайды.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nШырышты жылауық көбінесе емделмейді.  Ол негізінде өздігінен дамиды. Жарылуын  жеңілдету үшін төмпешіктің ұшын стерилді инемен тесу керек.  Егер жылауық қайталап шыға берсе, оны мүлдем жою керек.\r\nЖылауықты өз бетіңізше ашпай-ақ қойғаныңыз жөн, себебі оның салдарынан, инфекция таралып, тіндер зақымдануы мүмкін. Ол шараны дәрігердің өзі жүзеге асырғаны дұрыс. Жақ-беттік хирургия және кейбір тіс дәрігерлік орталықтарында ол қаптарды оп-оңай алып тастай алады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nНегізінде, бұл ауру асқынбайды.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЖылауықтың әсерінен ыңғайсыздық сезініп, дәрігерге барып қаралсаңыз, оның жоспарлы тексеруінен қалмаңыз.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Алдын алу__ \r\nБелгілі бір деңгейдегі алдын алу шарасы жоқ. Тістердің арасына, ұрттың ішіне орналасып алған шырышты қабықты тістеп жарып салып жүрмеңіз.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nШырышты жылауық, Шырышты ретенционды жылауық, Ранула; Эпулис\r\n\r\n\'\'Ауыз қуысындағы мәселелер балаларда және сәбилерде (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\'\'Ауыз қуысының мәселесі (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nшырышты жылауық\r\nшырышты ретенционды жылауық\r\nРанула\r\nЭлпус\r\nжылауық\r\nауыз\r\nқызыл иек\r\nауырсынады\r\nтіс емдеу\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Беттің ісінуі','','','kz','s','',0,'',3227,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628920,1577164920,1545629231,'Беттің ісінуі сұйықтар мен тіндердің жиналу салдарынан туындайды. Олар сондай-ақ, мойын мен иық жаққа да таралады. ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Пікірлер__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Үйдегі күтім__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Дәрігер қабылдауында қандай шаралар жүзеге асады__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nБеттің ісінуі сұйықтар мен тіндердің жиналу салдарынан туындайды. Олар сондай-ақ, мойын мен иық жаққа да таралады. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Пікірлер__\r\nЕгер беттің ісінуі жұмсақ болса оларды белгілеу қиынға соғады. Аурудың себебін анықтау үшін дәрігерлер төмендегідей жайттарды ескерсе, өздеріне оңай болады:\r\n•	Ауру кезінде және оның орналаса бастағанында;\r\n•	Ісік қаншалықты ұзақ сақталады;\r\n•	Олардың үлкеюіне немесе кішіреюіне қандай факторлар ықпал етеді;\r\n•	Бассқа да симптомдар бар ма.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Себептері__\r\n•	Аллергиялық реакция (аллергиялық ринит, көк шөп қызбасы немесе араның шағуы);\r\n•	Ангионевротикалық ісік;\r\n•	Қан құйылуға әсер беру;\r\n•	Целлюлит;\r\n•	Коньюктивит (көздің шырышты қабатының қабынуы);\r\n•	Дәрілерге әсер беру, мысалы: асперин, пенициллин, сульфаниламидтер, глюкокортикоидтар және басқалар;\r\n•	Жаққа, мұрынға, тамаққа жасалған отаның салдарынан;\r\n•	Беттің зақымдануы немесе жарақаттануы (мысалы, күюі);\r\n•	Тамақтанудың жетіспеушілігі;\r\n•	Семіру;\r\n•	Сілекей бездерінің ауруы;\r\n•	Синусит; \r\n•	Көз айналасының зақымдануы, дәнектің ісінуі;\r\n•	Тіс абсцессі\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Үйдегі күтім__\r\nЖарақаттан пайда болған ісікті басу үшін оның үстіне суық компресс басыңыз. Басыңызды төсектен биіктетіп қойып алыңыз (немесе басыңыздың астына қосымша жастық жастаңыз), сол кезде бет ісігінің басылуына мүмкіндік жасалады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nСізде төмендегідей симптомдар болса, дереу дәрігерге хабарласыңыз: \r\n•	Аяқ астынан бетіңіз ісіп, түсініксіз ауырып кетсе;\r\n•	Беттегі ісік басылмай қойса, ұзақ уақыт бойы ісіп тұрып алса;\r\n•	Тыныс алу қиындап кетсе;\r\n•	Қалтырау, қызарып, ісінсе, инфекция пайда болса.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Дәрігер қабылдауында қандай шаралар жүзеге асады__\r\nЕгер беттің ісінуі күйіктен болса, оның салдарынан науқастың тыныс алуына да мәселелер туындаса, оған дереу медициналық көмек қажет.\r\nДәрігер сізден ауруыңыздың бұрынғы сырхатнамасын сұрап, жадпы өміріңіз жайында бірнеше сұрақтар қоюы мүмкін. Мұндай тәсіл арқылы ол емдеуді, қандай тексеру жүргізу керектігін анықтайды. Дәрігер сізге төмендегідей сауалдарды қоюы мүмкін:\r\n•	Ісік қаншалықты ұзақ сақталады?\r\n•	Қашан басталды?\r\n•	Оның өршуіне қандай факторлар әсер етеді?\r\n•	Қандай факторлар оның басылуына әсер етеді?\r\n•	Аллергендермен байланыстыңыз ба?\r\n•	Сіз қандай дәрілік препараттарды қолданасыз?\r\n•	Бетіңізден жақында жарақат алдыңыз ба?\r\n•	Жақын арада дәрегер тексеруінен өтіп немесе хирургиялық ем қабылдадыңыз ба?\r\n•	Сізде басқа да симптомдар бола ма? Мысалы: беттің ауруы, түшкіргіштік, тыныс алудың қиындауы, есекжем немесе бөртпе, көздің қызаруы, дене қызуының көтерілуі\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nҚабарыңқы бет; айтәрізді бет\r\n\r\n\'\'Беттің ісінуі, угри, аллергиялық реакция (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nісіну\r\nбеттің ісінуі\r\nқабарыңқы бет\r\nайтәрізді бет\r\nсинусит\r\nарпа\r\nабсцесс\r\n\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Терінің жалпақ жасушалы қатерлі ісігі','','','kz','s','',0,'',7617,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545629400,1577165400,1545629910,'Жалпақ жасушалы қатерлі ісік – бұл жиі кездесетін терінің қауіпті ісігі.\r\n\r\nЖалпақ жасушалы қатерлі ісік зақымданбаған теріде де пайда болуы мүмкін. Сондай-ақ ол терінің жарақат алған жерінен де, қабынған бөлігінен де дамиды. Жалпақ жасушалы карциномалар көбінесе күннің жарығына немесе басқа да ультракүлгін сәулелердің әсеріне ұшыраған терілерде пайда болады екен. ','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\nЖалпы ақпарат\r\nЖалпақ жасушалы қатерлі ісік – бұл жиі кездесетін терінің қауіпті ісігі.\r\nТері қауіпті ісігінің басқа түрлері:\r\n•	Базальды жасушалы;\r\n•	Меланомдық;\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nЖалпақ жасушалы қатерлі ісік зақымданбаған теріде де пайда болуы мүмкін. Сондай-ақ ол терінің жарақат алған жерінен де, қабынған бөлігінен де дамиды. Жалпақ жасушалы карциномалар көбінесе күннің жарығына немесе басқа да ультракүлгін сәулелердің әсеріне ұшыраған терілерде пайда болады екен. \r\nЖалпақ жасушалы қатерлі ісіктің ерте формасы Боуэн ауруы деп аталады (жалпақ жасушалы карцинома in situ). Ісіктің бұл түрі жақын тіндерге тарамайды. \r\nЖарықссезгіш кератоз – бұл терінің ісікалды зақымдануы, бұл асқынған кезде жалпақжасушалы ісікке айналады.\r\nЖалпақ жасушалы қатерлі ісіктің туындауының қауіпті факторы болып:\r\n•	Терінің ашық түсте ісінуі, көз көкшілденеді немесе жасыл түсске енеді не болмаса, шаш сарғыштанады;\r\n•	Ұзақ уақыт, күні бойы күннің астында жүру (мысалы; ашық аспан астында жұмыс істейтіндер);\r\n•	Бала кезде қатты күнге күйю;\r\n•	Қарттық шақ;\r\n•	Жаппай рентгендік сәулелендіру;\r\n•	Химиялық заттардың әсері; \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nЖалпақ жасушалы қатерлі ісік көбінесе бетте, құлақта, мойында, қолда және жіліншікте пайда болады, десе де ол дененің басқа бөлігіндде де туындауы мүмкін.\r\nНегізгі симптомы үлкендеу көлемде бетінде бұдырлары бар, үсті қабықпен қапталған, айналасында қызыл дақтары бар жалпақ қызыл дөңестің пайда болуымен сипатталады.\r\nІсіктің ерте формасы  (жалпақ жасушалы карцинома in situ), 2,5 см диаметрдегі  сырты қабықпен қапталған қызыл даққа ұқсайды. \r\nҰзақ уақыт бойы жазылмай қойған ойық жара жалпақ жасушалы қатерлі ісіктің белгісі болуы мүмкін. Кез-келген сүйелдің, меңнің немесе басқа да терінің зақымданулары тері ісігінің алғашқы белглері болуы ықтимал. \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер сіздің теріңізге қарайды да, кез-келген күмәнді зақымданулардың көлемін, түсін, құрылымын анықтайды.\r\nЕгер сізде қандай да бір тері ісігінің туындау қаупі орын алса, оның зақымдданған тінінен аздаған бөлік алынады. Оны тері биопсиясы деп адайды. Алынған үлгі зертханаға жөнелтіледі де, микроскоппен тексеріледі.\r\nТері биопсиясы тек жалпақжасушалы ісік не болмаса терінің басқа да ісігі анықталған кезде ғана жасалады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеу тәсілі зақымданған жердің көлеміне, орналасу орнына қарай, олардың таралу аймағы мен ағзаның жалпы жағдайына қарасты жүзеге асады. Жалпақ жасушалы қатерлі ісіктің кейбір түрлеріне емнің қонуы қиынға соғады.\r\nТерінің жалпақ жасушалы қатерлі ісігінің емделу түрі:\r\n•	Тексеру: ісікті жасушалар бөлігін және терінің бүлінген жерін жою;\r\n•	Кюретаж (қырып тазалау) және электродиссекция: Ісікті жасушаларды электрдің көмегімен жою; бұл әдіс кішкентай және ісіктің болар-болмас формасына қолданылады;\r\n•	Криохирургия: Қатқан және бұзылған ісік жасушаларына қолданылады. Ісіктің азғантай көлемді, жеңіл формасына қолданылады;\r\n•	Дәрілік препарттар: құрамында имиквимод немесе фторурацил-5 бар крем, терінің беткі жағын зақымдаған (терең емес) жалпақжасушалы ісікке қолданылады. \r\n•	Мооса техникасы бойынша жедел емдеу: терінің қабаттарын ақырындап жояды және көзге ісік жасушаларының көзге көрінбейтін белгілерін жоя бастайды, ол процессті микроскоппен көруге болады; бұл тәсіл тері ісігінің  мұрынға, құлаққа және беттің басқа жерлеріне орналасқанда қолданылады.\r\n•	Фотодинамикалық терапия: Жарықтың көмегімен емделеді; ісіктің терең емес формасын емдеуге қолданылуы мүмкін. \r\n•	Сәуле терапиясы жалпақжасушалы ісіктің ағзаға таралуында немесе лимфатикалық түйіндерді зақымдағанда, сондай-ақ, ісікті ота арқылы ала алмайтын жағдайда қолданылады.  \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nНауқастың өзін-өзі сезінуі көптеген факторларға байланысты, әрине ісікті ерте анықтағаны ұтымдырақ. Бұл ісіктерді, көбінесе, ерте анықтап, ақырындап ем қолдана берсе емделмей қалмайды. \r\nЖалпақ жасушалы қатерлі ісіктің кейбір түрлері қайталап пайда болуы мүмкін.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nЖалпақ жасушалы қатерлі ісік негізді-жасушалыға қарағанда тез өседі, ал ол кейде ақырын өседі. Ісік дененің басқа бөліктеріне, әсіресе, ішкі ағзаларға таралуға бейім келеді.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЕгер сізде ойық жара не болмаса теріңізде үлкен дақ болса, және ол өздігінен өзгере бастаса дәрігерге қаралыңыз. Олардың:\r\n•	Сыртқы беті өзгерсе;\r\n•	Түсі өзгерсе;\r\n•	Көлемі өзгерсе;\r\n•	Тестурасы\r\nЕгер қалыңыз ауыратын болып бара жатса, немесе ісісе, қанай басстаса, не болмаса қышыса дереу дәрігерге қаралыңыз.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__ \r\nЕмдеуші дәрігеріңіздің назарында болыңыз және 40 жасстан ассаңыз жылына бір рет тері дәрігеріне тексеріліп тұрыңыз, ал егер 20 дан 40 жасқа дейінгі аралықта болсаңыз 3 жылда бір рет тексеріліңіз. Өзіңіз теріңізді кем дегенде айына бір рет қарап тұрыңыз.\r\nЕгер сізде тері ісігі пайда болса, тұрақты түрде дәрігерге хабарласып тұрыңыз. Сондай-ақ айына бір рет теріңізді өздігіңізден тексеріп шығыңыз. Көрінбейтін жерлеріңізді айна арқылы қараңыз. Егер қандайда бір нәрсе көзге қораш көрінсе, дәрігерге қаралыңыз.\r\nІсіктің пайда болуынан сақтанатын ең тиімді жол, күн сәулесінен ақтану керек. Күннен қорғағыш жақпаны қолданып жүріңіз:\r\n•	күн сәулесіне қарсы SPF 30  факторы бар күннен қорғайтын жақпаны өзіңізбен бірге алып жүріңіз, тіпті күн астындағы аз уақыттық демалысқа да оны қолдансаңыз артық етпейді;\r\n•	Теріңіздің ашық  жүретін жерлеріне көп мөлшерінде күннен қорғағыш жақпа жағып алыңыз, мысалы, құлаққа, аяққа.\r\n•	Күннен қорғайтын жақпаны таңдағанда UVA, сол сияқты UVB сәулесі жақпаларын алуға тырысыңыз. \r\n•	Суға шыдамды күннен қорғайтын жақпаны жағыңыз;\r\n•	Күннен қорғайтын жақпаны үйден шығардан 30 минут бұрын жағып алыңыз. Жапсырмада жазылған қолдану тәсілін мұқият оқып алыңыз. Терлегеннен кейін немесе шомылғаннан соң жақпаны қайта жағып алыңыз.\r\n•	Күннен қорғайтын жақпаны қыстың күнгі бұлтты күндер де жағып жүріңіз.\r\nКүннің астында шамадан тыс көп жүрмеу үшін мынадай басқа жолдарын қарастырып көруге болады:\r\n•	Ультракүлгін сәулесінде ең көп дегенде 10-нан 16 сағатқа дейін болу керек. Сондықтан осыншалық уақыттарда күннің астында болудан сақтаныңыз.\r\n•	Теріңізді үлкен қалпақтың көмегімен, жеңі ұзын жейде, етегі ұзын  көйлек, немесе балағы ұзын шалбар кию арқылы қорғаңыз.\r\n•	Үсті шағылышатын, қатты қызатын күнді өзіне жақсы сіңіретін жерлерде көп жүрмеуге тырысыңыз, мысалы ондай жерлерге: су, құм, бетон және т.б. жарыққа шағылысатын заттар жатады.\r\n•	Теріңіз қаншалықты күтімсіз қаралса, соншалқты зақымдауын өршиді;\r\n•	Күн шамдарын көп қолданбаңыз және сояриде көп болмаңыз. Күні бойы ашық күннің астында жүргенше, соляриде бар болғаны тек 15-20 минут болсаңыз жеткілікті, одан асып кете, қауіпті ол да.  \r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nТерінің жалпақ жасушалы қатерлі ісігі; Меланомдық емес тері ісігі – жалпақ жасушалы қатерлі ісік; НМРК – жалпақ жасушалы қатерлі ісік\r\n\r\n\'\'Ауыз қуысындағы мәселелер (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nтерінің жалпақ жасушалы қатерлі ісігі\r\nмеланодық емес тері ісігі\r\nжалпақ жасушалы қатерлі ісік\r\nНМРК\r\nқатерлі ісік\r\nонкология\r\nқатерлі ісік деген не\r\nтері\r\nмең, қал\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тістің сынуы немесе түсуі','','','kz','s','',0,'',3608,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545630180,1577166180,1545633336,'Қандайда бір себептермен түскен тұрақты тістерді, кей жағдайда орнына қайта салуға болады. Негізінде қайта қойылатыны тек тұрақты тістер, сүтті тістер қайта қалпына келмейді.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Алғашқы көмек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Қажет емес шаралар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nҚандайда бір себептермен түскен тұрақты тістерді, кей жағдайда орнына қайта салуға болады. Негізінде қайта қойылатыны тек тұрақты тістер, сүтті тістер қайта қалпына келмейді.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nТістің түсуіне себеп болатын күтпеген сәтсіз жағдайлар, әдетте мынадай болуы мүмкін:\r\n•	Байқаусызда құлап қалғаннан;\r\n•	Спорттық жарақаттан;\r\n•	Күрескенде;\r\n•	Жол-көлік оқиғаларынан;\r\n•	Қатты затты  байқаусызда тістеп алғаннан.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Алғашқы көмек__\r\nТүскен тісті сақтау керек. Оны мүмкіндігінше тіс дәрігеріңізге апарыңыз. Сіз оны тіс дәрігеріне қанша кеш жеткізссеңіз, соншалықты тісіңізді қайта орнына салу мүмкінлігі азаяды. Тісті қаптамасының сыртынан ұстаңыз (азу тіс жақтан).\r\nСіз тісіңізді тіс дәрігеріне, мына кеңестердің біріне сүйене отырып жеткізсеңіз болады:\r\n•	Тісіңізді ауыз қуысыңыздағы басқа тістермен бір деңгейде қатар ұстап тұрыңыз. Тісті орнында ұстап тұру үшін дәкені не болмаса дымқыл шәй қалташасын ақырын ғанан тістеп тұрыңыз. Байқаңыз, тісіңізді жұтып қоймаңыз.\r\n•	Егер сіз мұндай алғашқы қадамды жасай алмасаңыз тісті қаймағы алынбаған сүт немесе сілекей толтырылған қорапшаға салып алыңыз.\r\n•	Тісті таңдайдың астына салып, алып келуге де болады.\r\n•	Тіс дәрігерінде тіс сақтайтын арнайы құрылғысы болуы мүмкін. Бұл құрылғы  қозғалмалы футляр және сұық ертіндіден тұрады.  Ойланыңыз аталмыш құрылғыны сатып алсаңыз, ол сіздің алғашқы көмек беретін дәрі салғыш қорабыңызда тұруы шарт.\r\n\r\nСондай-ақ төмендегідей әрекет те пайдасын тигізуі мүмкін:\r\n•	Ауызыңызға және қызыл иегіңізге суық компресс басыңыз, ауруы басылуы мүмкін;\r\n•	Қан кетуін тоқтату үшін зақымдалған жерге дәкені басыңыз;\r\n•	Дереу арада тіс дәрігеріне қаралыңыз.\r\n\r\nТіс сынған кезде жүйке жалғаушалары зақымдануы мүмкін. Инфицирлену мен аурудың асқынуының алдын алу үшін тез арада тіс дәрігеріне  қаралыңыз.\r\n\r\nТісіңіз жай ғана кетілсе немесе сынсса, сізге одан аса бір қатты жайссыздық сезілмесе жедел жәрдем шақырудың қажеті шамалы. Алайда, кейіннен тіс дәрігеріне барып тістің сынған бөлігін бекіттіріп алғаныңыз жөн, себебі өткірленген тіс ерін мен тілді кесіп зақымдап жіберуі ықтимал. \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Қажет емес шаралар:__\r\n•	Тістің тамырына тиспеңіз. Тек азу тіс жақтан тістің қаптамасынан ғана ұстап тұрсаңыз жеткілікті;\r\n•	Тістің тамырын, кірін сүртемін деп сүртіп жүрмеңіз;\r\n•	Түскен тістің орнын шеткамен не алькогольмен не болмаса сутек сілтісімен тазаламаңыз.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nТіс түскенде немесе жұлынып қалса, уақыт күттірмей тіс дәрігеріне барып, қаралыңыз. Егер түскен тісіңізді таба алсаңыз, оны өзіңізбен берге тіс дәрігеріне апарыңыз. \r\nЕгер сіз ауызыңызды жаба алмай қалсаңыз, онда жағыңыз да зақымданды деген сөз. Бұл жағдайда жедел медициналық көмекке жүгіну керек.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Алдын алу __\r\n•	Кез-келген соқтығысатын спорт түрімен шұғылданғанда аузыңызға тіссауыт (капа) киіңіз.\r\n•	Төбелестен аулақ жүріңіз; \r\n•	Қатты тағамдарды көп қабылдай бермеңіз. Мысалы қатты нан, сүйек секілді азықтар.\r\n•	Әрқашан қауіпсіздік үшін ремень тағып жүріңіз.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nСынған тіс; Ұрылған тіс\r\n\r\n\'\'Тіс мәселесі (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nтіс дәрігері\r\nтіс\r\nұрылған тіс\r\nсынған тіс\r\nауырсыну\r\nтістің түсуі\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Постназальді синдром','','','kz','s','',0,'',7080,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545633420,1577169420,1545634193,'Мұрын қуысы мен тамақтағы бездер үздіксіз шырыш бөліп отырады (тәулігіне бірден екі квартқа дейін). Шырыштар мұрын мембраналарын дымқылдандырады және тазартып тұрады, ауаны ылғалдандырады, мұрын қуысына ауамен араласып кіріп кететін зиянды заттарды жібермей ұстап тұрады, және олардан тазартады, сондай-ақ инфекция мен күреседі. Қалыпты күйде  шырыштар білінбей жұтылып кетеді. Шырыштардың тамаққа жиналуы мұрынның артқы қабырғасына дамуы – постназальді синдром деп аталады. Бұл ауру шырыштың шамадан тыс көп бөлінуімен, тамақтағы жұтыну бұлшық еттерінің қызметінің бұзылуымен сипатталады.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Қандай себептерден секреция бұзылады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Жұтынудың функциясы қалай бұзылады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Тамақ қалай зақымданады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Ауру қалай емделеді?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nМұрын қуысы мен тамақтағы бездер үздіксіз шырыш бөліп отырады (тәулігіне бірден екі квартқа дейін). Шырыштар мұрын мембраналарын дымқылдандырады және тазартып тұрады, ауаны ылғалдандырады, мұрын қуысына ауамен араласып кіріп кететін зиянды заттарды жібермей ұстап тұрады, және олардан тазартады, сондай-ақ инфекция мен күреседі. Қалыпты күйде  шырыштар білінбей жұтылып кетеді. Шырыштардың тамаққа жиналуы мұрынның артқы қабырғасына дамуы – постназальді синдром деп аталады. Бұл ауру шырыштың шамадан тыс көп бөлінуімен, тамақтағы жұтыну бұлшық еттерінің қызметінің бұзылуымен сипатталады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Қандай себептерден секреция бұзылады?__\r\n__Мұрыннан су ағып тұру:__\r\nМұрыннан су ағып тұрудың себептері көп: суық тиюден, тұмаудан, аллергиядан, суық ауаның әсерінен, шағылысқан жарықтан, белгілі бір азық-түліктен, жүктілік кезінде немесе басқа да гармондық бұзылыстар кезінде мұрыннан аққан су тоқтамай қояды. Әртүрлі дәрі – дәрмектердің әсері, (сонымен қатар жүктілікке қарсы дәрілер және жоғары артериалды қан қысымын түсіретін дәрілер) сондай –ақ құрылымдық аномальдар сұйықтықтың көп бөлінуіне әкеп соғады. Мұндай аномальді құрылымдарға жетілмеген және қисайған мұрын сүйектерін жатқызуға болады (сіңір және мұрын қуыстарын бөліп тұратын сүйек пластинкалары)\r\n\r\n__Мұрыннан қою бөлінділерінің шығуы:__\r\nМұрыннан қою бөлінділердің шығуы жылу орындарындағы және қыс кезінде тұрғын үйлердегі құрғақтықтан болады. Сондай-ақ оған кейбір азық-түліктерден аллергия берілудің, әсіресе сүт өнімдерінен,  және мұрын қуысындағы инфекциялық аурулардың әсерінен де болып жатады. Егер сулы бөлінді қоюланып, қалыпдана баста және жасыл немесе ары түске ене бастаса, ол мұрын қуысында бактериялық инфекцияның пайда болғандығының көрінісі. Баланың мұрнының тек бір тесігінен сұйықтықтың бөлінуі, оның мұрын қуысына бір заттың, арпа, мақталы тығын, немесе ойыншықтың бөлшегі тұрып қалуынан болатынын ескеріңіз. Мұндай симптомдар орын алса, дәрігерге хабарласыңыз.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Жұтынудың функциясы қалай бұзылады?__\r\nЖұтынудан туындаған мәселелер қатты заттың, немесе сұйықтықтың тамаққа жиналып қалуынан пайда болады, бұл аурудың ағымын ауырлатуы мүмкін немесе постназальді синдром секілді білінеді. Егер жүйке немесе ауыз қуысының бұлшықеттері қажетті деңгейде өз жұмысын атқара алмаса, оның салдарынан жұтқыншаққа, тыныс алу жолдарына (кеңірдек пен бронх) көп мөлшерде шырыш жиналып, одан дауыс қарлығып, жөтел пайда болуы мүмкін.\r\n\r\n__Жұтыну мәселелерінің туындауына себеп болатын, кейбір факторлар:__\r\n•	Жас ұлғайған сайын  жұтыну бұлшық еттері өз күштерін жоғалтады және икемділігі азаяды, сондықтан шырыштарды асқазанға жылжыту  қиынға соғады.\r\n•	Ұйықтаған кезде біз сирек жұтынамыз, сол кезде бөлінделер бір жерге жиналып қалады. Сондықтан оянғаннан кейін бірден жөтеліп, тамақты тазартуға тура келеді. \r\n•	Жүйкеге күш түскенде және күйзелістен тамақ бұлшық еттір тарлуы мүмкін, сол кезде де, қақырып тамақты тазарту керек. Тамақты жиі тазарта берсе, шырыштың бөлінуі азаяды, алайда одан тітіркену пайда болуы мүмкін.\r\n•	Егер тағамның өтуі бұзылса, сұйықтықтың және/немесе қатты заттардың барысының баяулауы немесе тоқтатылуы мүмкін.\r\nЖұтыну мәселелелі – гастроэзофагельді рефлюксті аурумен (ГЭРА) байлынысты болып келеді.  Бұл жағдай асқазанға жиналған асты және қышқылды өңеш пен жұтқыншаққа қайта қайтарумен сипатталады. Бұл аурудың жиі беретін белгісі – қыжыл, асқазанның бұзылуы және тамақтың ауруы. ГЭРА-ның симптомдары жатқанда, әсіресе тамақтан кейін бірден жата қалғанда асқынады. Рефлюкстің жиі туындауынан өңіштік саңлаулы жарық диафрагмдары – асқазандағы өңеш өтпелінде тіндердің қап түрінде дүрдиюі орын алады.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Тамақ қалай зақымданады?__\r\nПостьназальді синдром тамақтың жиі тітіркенуімен, ауырсынуымен білінеді. Ауруда инфекциялық кезең болмаса да, тамақтың басқа тіндерінде ісік мендалиндері пайда болуы ықтимал. Одан ыңғайсыздық немесе тамақта бір түйір тұрғандай сезім пайда болады. Постназальді синдромды сәтті емдесе тамақтағы бұл ауруды жазуға болады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Ауру қалай емделеді?__\r\nДұрыс диагноз қою үшін әр мүшеге түбегейлі тексеру жүргізіледі, мысалы, құлаққа, мұрын қуысына және тамаққа, сондай-ақ зертханалық, эндоскопиялық (дененің ішкі қуыстарын ұшында кішкентай бейне камерасы бар шіңішке түтікшені қолдану арқылы жүзеге астын шара) және ренгенологиялық текерулер жүргізіледі. Емдеу тәсілдері төмендегідей себептерге байланысты жүзеге асады:\r\n•	Бактериялық инфекциялар антибиотиктермен емделеді. Бірақ бұл дәрілер уақытша жеңілдетуге ғана сепітігін тигізеді. Созылмалы синусит кезінде бітелген қуыстарды ашу үшін оперативті ем жүргізіледі. \r\n•	Аллергия аллергенмен байланысты тоқтатқаннан кейін басылады. \r\n\r\nАнтигистаминді және ісікке қарсы дәрілік препараттар, назальді шашқыш және стероидтардың басқа түрлері аурудың сиптомдарын жеңілдетеді. Сондай-ақ сублингвальді тамшылы иммунды терапиясы да пайдалы болмақ.  Дегенмен кейбір тыныштандыратын антигистаминді препараттардың көне шығарылымдары постназальді секрецияны одан сайын өршітіп жіберуі мүмкін; ал ондай дәрілердің жаңа шығарылымдары оншалықты жағымссыз әсер бермейді. Ісікке қарсы дәрілер  артериялық қысымды көтеруі мүмкін, жүрек ауруын асқындырып, қылқанша бездерін одан сайын ісітуі ықтимал.  Стероидты аэрозолдар дәрігердің қадағалауымен қолданылғаны дұрыс. Таблеткалы және иньекциялы стероидтардың қысқамерзімді қолданылымдары ауыр асқынуларды сирек емдейді. Стероидтарды қолдану барысында,  ауыр жанама әсерлер танылса, науқас бір апта бойы дәрігердің мұқият қадағалауында болуы керек.\r\n•	Гастроэзофагеальді  рефлюксті аурудың симптомдарын тоқтату үшін басты төсектен 15-20 сантиметрдей жоғары көтеру керек, 2-3 сағат бойы ұйықтағанша астанбай, сусын ішпей, алкоголді және кофеиінді мүлдем қолданбау керек. Тұзды қышқыл бөлінділерді басу үшін,  антацидтер мен дәрілер тағайындалады. Егер олар әсер дегендей бере алмаса, одан күштіректері тағайындалады. Ренгенологиялық және диагносстикалық тексерулердің басқа түрлерін өткізу үшін әдетте, сынама ем өткізіледі.\r\n\r\nШырыштардың көптеп шығуын, аурудың себебін анықтай алмаған кезде, жалпы шаралар қолдану нұсқалады. Шырышты секрециясы бөлінетін адамдар, әсіресе қарттар, көп мөлшерде сұйықтық ішкені дұрыс. Жағдайды жеңілдетуге көп мөлшерде су ішудің пайдасы зор, \r\nКофеиннен бас тартып, несеп айдатқыларды қабылдамау керек. Сондай-ақ, шырышты тітіркендіретін дәрілерді де қолданбаған абзал.\r\n\r\nМұрынды сумен шайып тұру жақсы шешім болмақ. Ол шараны күніне арнайы құрылғымен 2-4 рет орындап тұру керек. Оны орындау үшін, жылы суға соды мен тұзды (½ шәй қасықпен 0,5 литр суға)  араластырып қолдану керек. Мұрын қуысын ылғалдандыру үшін, ең тиімді әдіс, құрамында қарапайым физиологиялық ертіндісі бар назальді спрейді қолдану болып табылады.\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Розацеа (қызғылт безеу)','','','kz','s','',0,'',3953,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634260,1577170260,1545634640,'Розацеа (қызғылт безеу) – беттің қызарып ісінуімен сипатталатын, терінің созылмалы ауруы. Сондай-ақ, оның сыртқы түрі безеуге ұқсас ісіктің және жараның пайда болуымен көрініс береді.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақрапат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диакностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nРозацеа (қызғылт безеу) – беттің қызарып ісінуімен сипатталатын, терінің созылмалы ауруы. Сондай-ақ, оның сыртқы түрі безеуге ұқсас ісіктің және жараның пайда болуымен көрініс береді.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"525\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Розацеа – беттің айналасы, иек, маңдай немесе қабақтың қабынуымен сипатталатын жағдай. Бұл созылмалы ауру қызарып басталады, безеуге ұқсап келеді  де қантамырлар қабынып, теріде бөртпелер мен ісік пайда болады.\'\' Сондай-ақ бұл жағдай тек әйелдерге тән болып келеді. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nРозацеаның пайда болуы себептері белгісіз. Бірақ, болуы мүмкін факторлар қатары бар:\r\n•	Жастың 30-50-дің арасы болуы;\r\n•	Теріде ашық түсті ісіктің болуы;\r\n•	Әйел жыныстыларда (ерлерде бұл аурудың симптомдары айқын түрде көрініс береді).\r\nРозацеа кезінде терінің астында  орналасқан  қантамырлар қабынады. Бұл терінің басқа ауруларымен байланысты болуы мүкін (безеу, себорея) немесе көз  (блефарт, кератит).\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Беттің қызаруы;\r\n•	Қызыл шырайдың пайда болуы; \r\n•	Бетте көптеген өрмекшітәріздес қан тамырларынің көрінуі \r\n•	Мұрынның қызаруы\r\n•	Теріде беті жағы дымқыл қабыршықты безеулі бөртпелердің пайда болуы:, \r\n•	Беттің терлеуі мен күйуі;\r\n•	Тітіркену, көздің қызаруы, көзден жас ағу\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nРозацеаны диагностикалу үші дәрігер сізді тексеріп, сырқатыңыз туралы арнайы сұрақтар қояды.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nРозацеаны емдеу үшін қандайда бір әдіс түрі анықталмаған.\r\nЕм жүргізуші дәрігеріңіз ауру белгілерін асқындыратын факторларды анықтауға көмектеседі. Оларды триггерлер деп атайды.  Әр науқастың триггерлері жеке сипатқа ие. Триггерлерді болдырмау арқылы ауру белгілерінің пайда болмауына, немесе белгілерді бәсеңдеуіне ықпал етуге болады.\r\nТөменде ауру белгілерін бәсеңдетуге немесе алдын алуға арналған кейбір кеңестер ұсынылған:\r\n•	Күн көзінде жүруден сақтаныңыз. Күнделікті күннен қорғайтын арнайы крем пайдаланыңыз.\r\n•	Күннің ыстық кезінде аса белсенілікпен қимылдамаңыз.\r\n•	Стресстен сақтаныңыз. Терең тыныс алып, йогамен айналыссаңыз болады немесе басқа релаксация түрімен шұғылданыңыз.\r\n•	Тәтті тағамдарды, алкогольді және ыстық сусындарды тұтынудан тыйылыңыз.\r\n\r\nАуруды асқындыратын басқа да фактор түрлеріне мыналарды жатқызуға болады: жел, ыстық ванна, суық ауа райы, косметикалардың кейбір түрлері, дене шынықтыру. \r\n•	Таблетка түріндегі антибиотиктер(мысалы, тетрациклин, миноциклин, доксициклин) немесе жақпамай түрі теріңізде пайда болған мәселелерге көмектесе алады.\r\n•	А витаминіне ұқсайтын басқа дәрілер (Изоретинол және Аккутан) барынша күшті дәрілер болып табылады, оны тек дәрігердің тағайындауымен қолдану керек.\r\n•	Розацеа – бұл безеу емес, сонықтан безеуге арналған дәрілерді қолдану арқылы сіздің жағдайыңыз жақсармайды.\r\nАуыр жағдайда қызарғанын басуға  лазерлік хирургия көмектеседі.  Сондай-ақ сыртқы түрін жақсарту үшін хирургиялық ота арқылы мұрынның қабынған тіндерінің азғантай бөлігін жоюға болады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nРозацеа – негізі зиянсыз жағдай болып есептеледі, бірақ оның әсерінен сыртқы көзден қысылуыңыз мүмкін. Аталмыш жағдай емделмейді, оны тек бақылауда ұстау керек.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\n•	Сыртқы кейіпті нашарлатып көрсетеді (мысалы, мұрынның қызыл ісінген тұсын)\r\n•	Өзін-өзі төмен санауға ықпал етеді.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nҚызғылт безеу\r\n\r\n\'\'Беттің ісінуі, безеулер, аллергиялық серпіліс (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nрозацеа\r\nқызғылт безеу\r\nбезеу\r\nакне\r\nтерідегі бөртпе\r\nрозацеа деген не \r\n\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','«Ауыздың ашып ауруы» синдромы','','','kz','s','',0,'',4901,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634620,1577170620,1545634944,'«Ауыздың ашып ауруы» синдромы –  ауыз қуысында, ерінде , немесе тілде  ауырсыну және жайсыздық белгілерінің пайда болуын айтады. Егер бұл ауырсынудың  нақты басқа да себептері болмаса, онда бұл «Ауыздың ашып ауруы» синдромының алғашқы белгілері болып табылады. Егер ауырсыну басқа ауру түріне  байланысты  болса, онда бұл – екіншілік «Ауыздың ашып ауруы» синдромы деп аталады.\r\n«Ауыздың ашып ауруы» синдромы ер және әйелдер арасында бірдей тараған, дегенмен, әйел адамдар арасында жиі кездеседі. Көбінесе әйелдердің менапауза немесе содан кейінгі кезеңдеріне тән жағдай болып табылады.\r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__«Ауыздың ашып ауруы» деген не?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__«Ауыздың ашып ауруы» синдромының сипмтомдары қандай болады?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__«Ауыздың ашып ауруы» синдромы қандай себептерден туындайды?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__«Ауыздың ашып ауруы» синдромын дәрігер қалай диагностикалайды?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__«Ауыздың ашып ауруы» синдромы әдетте қалай емделеді?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Жағымсыз сезінуді жеңілдету үшін қандай шараларды орындауға болады?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__«Ауыздың ашып ауруы» синдромы деген не?__\r\n«Ауыздың ашып ауруы» синдромы –  ауыз қуысында, ерінде , немесе тілде  ауырсыну және жайсыздық белгілерінің пайда болуын айтады. Егер бұл ауырсынудың  нақты басқа да себептері болмаса, онда бұл «Ауыздың ашып ауруы» синдромының алғашқы белгілері болып табылады. Егер ауырсыну басқа ауру түріне  байланысты  болса, онда бұл – екіншілік «Ауыздың ашып ауруы» синдромы деп аталады.\r\n\r\n«Ауыздың ашып ауруы» синдромы ер және әйелдер арасында бірдей тараған, дегенмен, әйел адамдар арасында жиі кездеседі. Көбінесе әйелдердің менапауза немесе содан кейінгі кезеңдеріне тән жағдай болып табылады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__«Ауыздың ашып ауруы» синдромының белгілері қандай болады?__\r\n«Ауыздың ашып ауруы» синдромына шалдыққан адамдар үнемі ауыздарын ыстық суға күйдіріп алғандай сезімде жүреді. Сондай- ақ ауыз қуыстары құрғап, ауырсыну мазалап, ауыздарында ащы немесе темір дәмі татып тұруы мүмкін. Бұл ауруға шалдыққан кейбір адамдардың ауыз қуысы үнемі ауырып тұрады. Басқа адамдарда ауырсыну басылып, кейде қайта өршіп тұруы мүмкін. Ауырсынулар күннің ерте уақыттарында аз білініп, қалған бөлігінде біртіндеп асқынуы мүмкін. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__«Ауыздың ашып ауруы» синдромы қандай себептерден туындайды?__\r\nЗерттеушілер мұндай ауырудың себебінің бірі - тілдегі дәм сезгіш және ауыру сезімдерін басқаратын жуйкеге байланысты  деп жорамалдайды. Басқа да мүмкін болатын себептерге мыналар жатады:\r\n•	Нәрлі  заттардың тапшылығы\r\n•	Азық-түліктерде болатын дәмдеуіштермен қоспаларға болатын аллергия \r\n•	Кейбір дәрі дәрмектерді қолдану \r\n•	Менапауза кезіндегі әйел ағзасындағы горманалды өзгерістр\r\n•	Ауыздың құрғауы\r\n\r\nҚышқыл рефлюксі сияқты ауру түрі де ауыз қуысының күюіне себеп болуы мүмкін. \r\n«Ауыздың ашып ауруы» синдромына шалдыққан адамдардың көпшілігінде күйзеліс пен мазасыздық кездеседі. Бірақ бұл мәселе аурудың себебіне жата ма жоқ әлде,ауыздағы ұзақ уақыт бойғы ауырсынудан  күйзеліс пен мазасыздық пайда бола ма нақтысы белгісіз.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__«Ауыздың ашып ауруы» синдромын дәрігер қалай диагностикалайды?__\r\n«Ауыздың ашып ауруы» синдромын диагностикалаудың қарапайым әдісі жоқ. Күюіп тұрудың нақты себебін анықтау үшін, дәрігер ауыз қуысын қарап шығып, ауру кезеңін егжей – тегжейлі сұрастырады. Сондай-ақ, бірнеше зерттеулер жүргізіп, бұл белгілердің пайда болу себептерін анықтауға тырысады. Егер ешқандай да басқа себептер анықталмаса, онда сізде,бастапқы «Ауыздың ашып ауруы» синдромы болуы мүмкін.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__«Ауыздың ашып ауруы» синдромы әдетте қалай емделеді?__\r\nЕмдеу тәсілі ауыз қуысында пайда болған  ауру себептеріне байланысты жүзеге асады. Егер дәрігеріңіз ауру тудырып тұрған нақты мәселені тапса онда, сол мәселеге байланысты ем қолдану арқылы ауру белгілерін жеңілдетуге болады. Мысалы, кандидоз деп аталатын ашытқылы инфекциясының белгілері табылса, саңырауқұлақ инфекциясына қарсы дәрі дәрмектер қолдану арқылы емдеуге болады.  Арнайы сілекей алмастырғыштар ауыздағы құрғақтықты басуы мүмкін. Нәрлі заттардың тапшылығы болған жағдайда, дәрігер сізге темір, фолий қышқылы, цинк немесе В тобындағы дәрумендерді қабылдауыңызды ұсынады.\r\n\r\nЕгер дәрігер белгілердің себебін анықтай алмаса, емдеу тәсілін ауырсынуды басуға, жағымсыз белгілерін жоюға  бағыттайды. Сондай – ақ, күйзеліс пен мазасыздықты  емдейтін дәрі дәрмектер де «Ауыздың ашып ауруы» синдромы кезінде пайдалы болуы мүмкін. Мұндай дәрі -дәрмектер не үшін пайдалы екені белгісіз. Ауыз қуысындағы жүйке жүйеге әсер етуі мүмкін деп есептеледі. Бақытқа орай, мұндай ауру белгілері бар адамдардың 30-50 %-ы  өздігінше жазылып кеткен. Ем шарасыз-ақ емделу әбден мүмкін болады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Жағымсыз сезінуді жеңілдету үшін қандай шараларды орындауға болады?__\r\nТөменде «Ауыздың ашып ауруы» синдромының белгілерін жеңілдетуге арналған кейбір кеңестер берілген:\r\n•	Сұйықтықты көбірек ішіңіз\r\n•	Аузыңызда мұз бөлшегін ұстап тұрыңыз\r\n•	Ыстық, тәтті тағамдарды пайдаланбаңыз\r\n•	Құрамында спирт бар, ауыз шайғыштарды пайдаланбаңыз\r\n•	 Басқа маркадағы тіс пастасын қолданып көріңіз\r\n•	Құрамында  көп мөлшерде қышқыл бар, цитрустық немесе газды сусындар мен кофелер сияқты азық-түлік түрлерін пайдаланбаңыз\r\n•	Алкоголь мен табак өнімдерін қабылдамаңыз\r\n\r\n\'\'Ауыз қуысындағы мәселелер (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nауыз\r\nауызда күюі\r\nауыздың ашып ауруы\r\nсимптом\r\nемі\r\nауруы\r\nтіс дәрігері\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ойық жаралы-шірік гингивит','','','kz','s','',0,'',5561,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634920,1577170920,1545635361,'Ойық жаралы-шірік гингивит («траншеялы ауыз») – бұл аурулы бактериялық инфекция, қызыл иекте қабынбалы ойық жара түрінде дамиды.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nОйық жаралы-шірік гингивит («траншеялы ауыз») – бұл аурулы бактериялық инфекция, қызыл иекте қабынбалы ойық жара түрінде дамиды.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nОйық жаралы-шірік гингивит – қызыл иек ауруының бірден бір қабынбалы түрі. «Траншеялы ауыз» термині алғаш Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды, ол кезде бұл аталмыш ауру әскерлер арасында кеңінен тараған болатын. \r\n\r\nАуыз қуысында түрлі бактериялар қалыпты түрде қоректенеді. Ойық жаралы-шірік гингивит ауыз қуысындағы бактериялардың шамадан тыс тез дамуынан, ауыздағы үйлесімділіктің бұзылуынан туындайды. Қызыл иек инфицирленеді, оның салдарынан аурулы ойық жара пайда болады. Потологиялық процессте де вирустар қатысады, бактериялардың тез өсуіне сәйкестендіріледі.\r\n\r\nАуру дамуының қауіпті факторлары:\r\n•	Эмоционалді күйзеліс;\r\n•	Ауыз қуысында гигиенаны сақтамау;\r\n•	Нашар тамақтану;\r\n•	Шылым шегу;\r\n•	Ауыз қуысындағы, тамақ пен тістегі жұқпалы ауру.\r\nБұл ауру сирек кездеседі. Көп шалдығатындар  15 пен 35 жас арасындағы адамдар. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Ауыздан жағымсыз иістің шығуы\r\n•	Кратертүрлі тістер арасындағы ойық жара\r\n•	Қалтырау\r\n•	Ауызда жағымсыз дәмнің болуы;\r\n•	Қызыл иектің қызаруы және існуі;\r\n•	Қызыл иекті сұршыл қақтың байлануы;\r\n•	Қызыл иектің ауыруы;\r\n•	Кез-келген қысым түскенде немесе тітіркенген кезде қызыл иектің шамадан тыс қанауы.\r\nЕскерту: симптомдар күтпеген жерден пайда болады.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nОйық жаралы-шірік гингивит кезінде дәрігер сіздің ауыз қуысыңызды тексереді:\r\n•	Ішінде тамақ қалдықтары мен тіс қақтары толған кратер тәрізді жара;\r\n•	Тіс айналасы қызыл иегі тіндерінің бұзылуы;\r\n•	Қызыл иектің қабынуы.\r\n\r\nАуыз қуысындағы қызыл иек тіндерінің ыдырауы салдарынан сұр қақтар байлануы мүмкін. Кейде қалтырау орын алуы мүмкін және бас пен мойынның лимфа түйіндері үлкеюі ықтимал. \r\nИнфекциялық процесстің белгілі бір массштабын анықтау үшін және тіндердің зақымдануын бағалау үшін ауыз қуысына немес бетке рентгенологиялық тексеру жүргізілуі мүмкін.\r\nБұл ауру сондай-ақ қоздырғыш дақылдарды анықтау үшін жұтқыншақтан жұғынды алу арқылы диагностикаланады.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеудің басты мақсаты ауру симптомдарын жеңілдету және инфекциямен күресу болып табылады. Сіздің дене қызуыңыз қатты көтерілсе, дәрігер антибиотиктерді тағайындауы мүмкін. \r\nАуыз қуысының гигиенасын сақтау ойық жаралы-шірік гингивитінің еміне, сондай-ақ өмір үшін маңызды шара болып табылады. Тісіңізді мұқият тазалаңыз және кем дегенде күніне екі рет тіс жібін пайдаланыңыз, бірақ, ең дұрысы тамақтан кейін осы жосықты орындаған жөн.\r\n\r\nАуыз қуысын тұзды ертіндімен шайыңыз (1/2 шай қасық тұзды 1 стақан суға саласыз) сөйтіп қызыл иектің қабынуын басасыз. Қызыл иекті шаю үшін сілтілі суттекті қолдансаңыз, өлген тіндерді жоясыз. Ауыз қуысының қабынуына, сондай-ақ шаю үшін хлоргексидинді пайдалансаңыз болады. \r\nТыныштандырғыш дәрілік препараттар (аналгетиктер) жағымсыздықты жеңілдетуге көмектеседі. Жайландырғыш шаюлар немесе жапқыш агенттер,әсіресе тамақтан кейін ауырсынуды жеңілдетеді. Қатты ауырған кезде қызыл иегіңізге лидокаинді бассаңыз болады. \r\n\r\nДәрігер сіге ауыз қуысыңызды кәсіби тазалатудан өткізу үшін және қақтарды жою үшін тіс дәрігеріне қаралуды ұсынуы мүмкін,  ол арқылы  қызыл иегіңіздің ауруын басуға болады. Жазылғанға дейін сізге тұрақты түрде ауыз қуысыңызды кәсіби тазалатудан өткізіп, тіс дәрігерінің қарауында болу маңызды болмақ.\r\n\r\nАуру қайта мазаламас үшін, сіздің емдеуші дәрігеріңіз сізге төмендегідей қолданымдарды ұсынуы мүмкін:\r\n•	Денсаулығыңызға көңіл бөліңіз, ол үшін дұрыс тамақтанып, жаттығулармен шұғылданыңыз;\r\n•	Ауыз қуысының гигиенасын сақтаңыз;\r\n•	Күйзелісті болдырмау керек;\r\n•	Шылым шегуді тыйыңыз.\r\n\r\nАуыз қуысыңызды тітіркенуден қорғаңыз, әсіресе шылымнан, ыстық тамақ ішуден немесе ащы тағамдарды жеуден.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nИнфекция әдетте емдеу кезіне жауап береді. Ем басталмай тұрып ауру жеткілікті түрде ауырта түседі. Егер ойық жаралы-шірік гигивит уақытылы емделмесе, инфекция ұртқа, ерінге, жаққа таралады немесе сол жерлердің тіндерін бұзады.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Асқынған жағдайда__\r\n•	Сусыздану;\r\n•	Тістердің түсуі;\r\n•	Ауру;\r\n•	Периодонтит;\r\n•	Инфекцияның таралуы.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЕгер сізде ойық жаралы-шірік гингивиттің симптомдары көрініс берсе, қалтырау пайда болса немесе басқа да симптомдар бой көтере дәрігерге хадарласыңыз.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__ \r\nАлдын алу шаралары төмендегідей әрекеттермен толығады:\r\n•	Жалпы денсаулық жағдайын жақсарту;\r\n•	Дұрыс тамақтану;\r\n•	Ауыз қуысының гигиенасын сақтау керек, ол үшін тісті мұқият тазалап, тіс жіптерін тұрақты қолданып тұру керек.\r\n•	Күйзеліске ұрынбау керек;\r\n•	Тіс дәрігеріне тұрақты түрде қаралып, кісіби тіс тазалығын жүргізіп тұрыңыз;\r\n•	Шылымнан бас тартыңыз.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nВенсан Стоматиті; асқынған шірік жаралы гингивиті\r\n\r\n\'\'Тамақ мәселелері (ерлерде / әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__  \r\nВенсан стоматиті\r\nстоматит\r\nасқынған шірік жаралы гингивиті\r\nойық жара\r\nгингивит\r\nауыз\r\nқызыл иек\r\nқабыну\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Дюпюитрен контрактурасы (сіресуі)','','','kz','s','',0,'',1450,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545635340,1577171340,1545635504,'__Ол не? Дюпюитрен ауруы немесе Дюпюитрен контрактурасы__ – табан немесе алақандағы тері астында тіндердің артық қалыңдауы. Қалыңдалған тері мен сіңірлер (шандыр) нәтижесінде қозғалысты шектейді немесе саусақтарды жазу мүмкіндігінсіз бүгілуіне алып келеді','__Ол не? Дюпюитрен ауруы немесе Дюпюитрен контрактурасы__ – табан немесе алақандағы тері астында тіндердің артық қалыңдауы. Қалыңдалған тері мен сіңірлер (шандыр) нәтижесінде қозғалысты шектейді немесе саусақтарды жазу мүмкіндігінсіз бүгілуіне алып келеді.\r\n\r\n__Дюпюитрен ауруының__ (кейде мұны викингтердің ауруы деп атайды) себептері белгісіз. Дегенмен себеп факторы ретінде тұқым қуалау болуы мүмкін. Басқа да мүмкін факторлар: маскүнемдік, темекі шегу немесе қант диабеті. Сіресуге жүйелік қызыл жегі мен ревматоидті артрит сияқты жүйелік аурулар әкеп соқтыруы мүмкін.\r\n\r\n__Симптомдары.__ Дюпюитрен ауруының байқалатын алғашқы белгісі саусақтардың негізіндегі тіннің аздап көтерілуі болып табылады. Аурудың асқынуына орай, алақанды саусақпен немесе саусақтармен ( әдетте шылдыр шүмек), және созылған саусақты (саусақтарды) алақанға жалғайтын, жіп тәрізді талшықты арқан ақырындап пайда болуы мүмкін. Егер контрактура күшті болса, онда күнделікті жұмыстарды атқару (мысалы, зат көтеру, қолғап кию немесе қол жуу)  қиынға соғады немесе мүлдем болмауына әкелуі мүмкін.\r\n\r\n__Емдеу. __Жеңіл формада болса, қозғалмалылықты сақтауда зақымдалған саусақтарды үнемі созу жеткілікті.Ауыр жағдайда болса, негізгі ем және функцияны жақсарту тәсілі  операция болып табылады. Тіпті сол жергее (немесе қолдың басқа жеріне) сәтті операция жасалған болса да, алақан тіндерінің қалыңдауы жаңадан пайда болуы мүмкін. Бұл жағдайда қайта операция жасау қажет болады.\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аусыл','','','kz','s','',0,'',4071,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545635460,1577171460,1545635876,'Аусыл (ящур) – әдетте тамақтың қабынуынан басталатын, кең таралған инфекциялық вирусты ауру.\r\n\r\nГерпетикалық баспа осыған ұқсас инфекциялық ауру болып табылады.\r\n','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Жалпы ақпарат__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Синонимдері__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Жалпы ақпарат__\r\nАусыл (ящур) – әдетте тамақтың қабынуынан басталатын, кең таралған инфекциялық вирусты ауру.\r\nГерпетикалық баспа осыған ұқсас инфекциялық ауру болып табылады.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nАусылдың қоздырушысы – энтеровирустық Коксаки А16  вируы.\r\nАуру үй жануарларынан берілмейді, бірақ адамнан адамға таралуы мүмкін. Бұл ауру ауа түйіршіктері арқылы (жөтелгенде, түшкіргенде), сілекей арқылы, көпіршік сұйықтықтарымен, сондай-ақ аурулар қолданған  заттар арқылы жұғады. Ауру алғашқы аптасында көбінесе жұқпалы болып келеді.\r\n\r\nЖұққаннан кейін, симптомдар 3-7 күнге жақын уақыт аралығында дамып, біліне бастайды. \r\nЕң қауіпті факторы адамның жасы болып табылады. Инфекция 10 жасқа дейінгі балаларды көбірек зақымдайды, жас өпірімдер де кездеседі, ал кейде ересектерде де ұшырасқан жерлері болған. Ауру көбінесе жазда және күздің басында өрши  түседі.\r\n    {img type=\"fileId\" fileId=\"526\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nАусыл Коксаки вирусынан туындаған вирустық инфекция болып табылады, ол тамақтың қабынуымен басталады. Аурудың симптомы болып: қалтырау, тамақтың ауруы, тамақта ойық жараның пайда болуы, бас ауруы және алақан мен табанда көлдіреуді бөртпелер шығады.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Бас ауруы;\r\n•	Тәбеттің жоғалуы;\r\n•	Қолда және табанда кішкентай көпіршіктері бар бөртпелер, оларды басса ауырады;\r\n•	Тамақтың ауруы; \r\n•	Тамақта ойық жараның (мендалиндерге) ауыз қуыссына жараның шығуы.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nӘдетте бұл ауру бұрынғы ағымына қарай, жеткілікті түрде диагностикаланады, ол кезде қолда және табанда  көпіршіктер толған бөртпе көрініс береді.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nЕмдеу ауру симптомдарын жеңілдетуге ғана бағыттарлады, одан артық, бұл инфекцияның арнайы емі жоқ.\r\nБұл ауруды емдеу үшін антибиотиктер тағайындалмайды, себебі олар әсер бере алмайды. Қалтырауды төмендету үшін, ацетаминофн (Тайленол) немесе ибупрофен секілді дәрілер қолдналады. Жұқпалы ауру кезінде 12 жақа дейінгі балаларға асперин берілмейді.\r\n\r\nШаюға арналған тұзды ертінді (1 стақан суға ½ шәй қасық тұз салынады) тыныштандыруға әсер етуі мүмкін, әрине егер бала жұтып алмай шаяалатын болса. Балаңыздың жеткілікті түрде сұйықтық ішуін қадағалаңыз. Қалтырау кезінде балаға көп мөлшерде сұйықтық ішуі керек. Ең тиімдісі, салқын сүтті сусындарды ішкені абзал. Көптеген балаларды шырыннан және газды сусындардан бас тартқызу керек, себебі олардың құрамында қышқыл бар, одан күю сезімі мен жара пайда болады. \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nӘдетте, науқас емделсе 5-7 күннің ішінде  сауғып кетеді.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\n•	Құрғау;\r\n•	Фебрильді тырысу;\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nМойынның ауруы немесе аяқ-қолдың ауруы секілді асқыну белгілері байқалса, дәрігерге қаралыңыз. Тырысу секілті симптомдарға дереу арада медициналық көмек керек.\r\nСондай-ақ сіз төмендегідей жағдайларда дәрігеріңізбен кеңесеңіз болады:\r\n•	Дәрілік препараттар дене қызуын түсірмесе;\r\n•	Ағзаның сусыздану белгілері байқалса;\r\no	Телі құрғап, шырышты қабықтар пайда болсса;\r\no	Салмақ түссе;\r\no	Тітіркенсе;\r\no	Дел-сал болып қалса;\r\no	Несептің бөлінуі азайса, немесе несеп күңгірттеніп шықса.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nАуру адамдармен байланысты шектеңіз. Әрқашан, мұқият түрде қолдарыңызды жуыңыз, әсіресе ауру адамдармен байланысқаннан кейін.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Синонимдері__\r\nКоксаки вирусы\r\n\r\n__Жас балалардың ауыз қуысындағы мәселелері (ерлерде / әйелдерде)__\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nаусыл\r\nаусылдың симптомдары\r\nаусыл деген не\r\nденедегі бөртпе\r\nКоксаки вирусы\r\nвирустық жұқпа\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Тырнақ астындағы қанды дренаждау','','','kz','s','',0,'',1663,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636000,1577172000,1545636125,'Ескертпе:\r\n•	Егер сіз бұл шараны орындауға сенімсіз болсаңыз, күйіп қалмас үшін, оны қолға алмай-ақ қойғаныңыз жөн. Себебі, бұл амал-шарғы қате жүзеге асатын болса, сіз күйіп қалып, ылғи да тырнақ дреажын қолданып жүруіңізге тура келеді.\r\n•	Егер сізде сусамыр, прейфериялық артерияның ауруы, немесе иммун жүйесінің бұзылысынан туындаған аурулар болса бұл процедураны орндамағаныңыз абзал.\r\n','\'\'__Ескертпе__\'\':\r\n•	Егер сіз бұл шараны орындауға сенімсіз болсаңыз, күйіп қалмас үшін, оны қолға алмай-ақ қойғаныңыз жөн. Себебі, бұл амал-шарғы қате жүзеге асатын болса, сіз күйіп қалып, ылғи да тырнақ дреажын қолданып жүруіңізге тура келеді.\r\n•	Егер сізде сусамыр, прейфериялық артерияның ауруы, немесе иммун жүйесінің бұзылысынан туындаған аурулар болса бұл процедураны орндамағаныңыз абзал.\r\n\r\nТырнақ асты қандарын бұру үшін:\r\n•	Қағаз үшін бекіткішті түзеңіз және оның ұшын отқа қыздырыңыз;\r\n•	Бекітіндінің ұшін тырнақтың үшсіне қойыңыз және оның еруіне мүмкіндік беріңіз. Тыннақта жан болмайды, сондықтан еріген ыстық бекітіндіден ауру сезімі туындамайды.\r\n•	Бекітіндіні баспаңыз.  Тырнақ асты терісінде жан болмайды. Егер сіз тырнақты бассаңыз, сіз жазатайым тырнағыңыздың терісін қозғап алуыңыз мүмкін.\r\n•	Шараны орындауда асықпаңыз, қажет болған жағдайда бекітіндіні қайта қыздырыңыз. Қылың тырнаққа кіргізу үшін бұл әрекетті бірнеше рет қайталлауға тура келеді.\r\n•	Тек толық саңлау пайда болғанда ғана, қан тама бастайды және содан ауруы басылады.\r\n•	 2-3 күннің ішінде түссіз  немесе ашық қан түстес сұйықтық тамады.\r\n•	Саусағыңызбен жылы, сабынды суды басыңыз және 2-3 күн бойы 3 реттен 10 минут ұсстап тұрыңыз.\r\n•	См. инфекция белгілері.\r\n\r\nОсындай саңлаулармен де амал-шарғыны қайталап тұрсаңыз болады. Ауру мен қысым бірден жеңілдеп кетпейді, тіпті бірнеше күннен соң, қайта мазалауы да мүмкін.\r\n\r\nЕгер мұндай шараларды қолданғаннан кейін де ауру жеңілдемесе, оданда салмақты түрін қолданылуы мүмкін және медициналық тексеру қажен болуы ықтимал.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nтырнақ асты  қанын дренаждау\r\nсаусақтардың ауруы\r\nтырнақтың қабынуы\r\nтравматология\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ашытқылы инфекция (ашытқылы микоз)','','','kz','s','',0,'',1302,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636120,1577172120,1545636223,'Ашытқылы инфекция – бұл инфекция, саңырауқұлақтан, дәп \'\'Candida albicans\'\'-тан туындайды. Біздің айналамыздың барлығында саңрауқұлақтар бар, және олар қауіпті емес. Алайда оларға қолайлы жағдай туындай қалса, олардың шамадан тыс өсуі мүмкін, ал ондай жағдайдың салдарынан таралмалы инфекция пайда болады.','Ашытқылы инфекция – бұл инфекция, саңырауқұлақтан, дәп \'\'Candida albican\'\'s-тан туындайды. Біздің айналамыздың барлығында саңрауқұлақтар бар, және олар қауіпті емес. Алайда оларға қолайлы жағдай туындай қалса, олардың шамадан тыс өсуі мүмкін, ал ондай жағдайдың салдарынан таралмалы инфекция пайда болады.\r\n\r\nАшытқылы баздану (Candida intertrigo) – бұл саңырауқұлақ инфекциясы, қабынуды, күюуді және дымқыл тері қыртыстарының қышуын тудырады.\r\n\r\nСаңырауқұлақ инфекциясының бөртпелері  отты-қызыл түсті болады, айналасы кертілгендей болып көрініп тұрады. Бұл бөртпелер кішкентай болады да, ішіне ірін толып тұрады, олар көбінесе жыныс ағзаларындағы бүжірлі безеулер түрінде кездеседі. Бөртпелер, сондай-ақ терінің басқа да қыртысты жерлерінде пайда болуы мүмкін, мысалы, мойында, кіндіктің айналасында.\r\n\r\nАшытқылы инфекцияның дамуының қауіпті факторлары:\r\n•	Гигиена сақтамау;\r\n•	Артық салмақ;\r\n•	Генитали жаққа дымқыл жібермейтін, ауа өтпейтін, қысып тұратын киімдерді кигеннен;\r\n•	АИТВ немесе сусамыр секілді аурудан емделу үшін ағзаның күресуі орын алып жатқан кезде;\r\n•	Антибиотиктерді пайдаланғанда.\r\n\r\nКөбінесе ашытқылы инфекцияны жергілікті жақпа майларды жағу арқылы кетіруге болады.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nашытқылы инфекция, \r\nашытқылы микоз, \r\nтері қышуы, \r\nтерінің ісуі, \r\nантибиотиктер, \r\nқотыр.\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Күл ауруы (дифтерия)','','','kz','s','',0,'',2780,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636180,1577172180,1545636319,'Күл ауруы (дифтерия, көбінесе балаларда кездесетін жұқпалы тамақ ауруы) – жедел инфекциялық ауру, ол дифтерия бактериясынан туындап, ауа-түйіршіктері арқылы айрықша беріледі. Қабынумен, ауыздан, мұрыннан шырыштың бөлінуімен сипатталады. Сондай-ақ жалпы улану, жүрек қан-тамырлық зақымдану, жүйкелік және бөлінбелі жүйе болып табылады.','Күл ауруы (дифтерия, көбінесе балаларда кездесетін жұқпалы тамақ ауруы) – жедел инфекциялық ауру, ол дифтерия бактериясынан туындап, ауа-түйіршіктері арқылы айрықша беріледі. Қабынумен, ауыздан, мұрыннан шырыштың бөлінуімен сипатталады. Сондай-ақ жалпы улану, жүрек қан-тамырлық зақымдану, жүйкелік және бөлінбелі жүйе болып табылады.\r\n\r\nЖұқпаның негізгі көзі адам. Қоздырғыш ауа-түйіршіктері арқылы айрықша беріледі, бірақ тұрмыстық-байланысты жолмен ғана жұғуы мүмкін (инфицирленген заттар арқылы). Күл ауруы күз, қыс мезгілдерінде өршиді. Қазіргі жағдайда, ересек адам ауырса, дифтерия оның бойында жыл бойы сақталып тұрып алады.\r\nИнкубациялық  кезеңінде  дифтерия 3 күннен 7 күнге дейін теңеліп тұрады.\r\n\r\nКүл ауруының пайда болуы әртүрлі, және ол оның орналасу процесі мен ауырлығына байланысты.\r\nКүл ауруының клиникалық көрінісі жедел түрде бастау алады, жалпы улану симптомдарымен (дел-салдық, бас ауруы, әлсіздік) бірге дене қызудың температурасы 38 ден - 39°С – қа дейін көтеріліп, 2-3 күн бойы түспей қояды. Жұтыну кезінде тамақ ауырып, оның қарқындылығы таңдай бадамшаларындағы процестің таралуына байланысты. \r\n\r\nБадамшалар ісінеді, үлкейеді, үстіңгі жағы томпаяды, аралшалы немесе тегіс ақ-сұр түсті қабықшалы болып кетеді. \r\n__Емделуі.__ Терапияның басты әдісі антитоксикалық күл ауруына қарсы егілетін сарысу (ДҚС) болып табылады. \r\n\r\nСарысулы терапия алғаш енгізілгеннен бастап, токсиннің белгілі бір бөлігі  ішкі ағзаларының жасушалы тіндерімен байланыстылығына қарамастан, аталмыш жағдайға барынша оң әсер берелі.  Қуанышқа орай індеттің жұғуы мен басталуының арасында ем белгілі бір мерзімде өтеді, сондықтан, ДҚС-ті енгізу арқылы, дифтеридің токсикалық формасы кезінде, тіпті аурудың алғашқы күні-ақ, оның асқындауының аулдын алады.\r\n\r\nКүл ауруының ауыр формасы кезінде  плазмаферезаны 2-3 дүркін өткізген жөн.\r\nДҚС-ті енгізу кезінде,  онымен бірге антибиотиктер тағайындалады (емдеу курсы – 5-7 күн). Дезинтоксикациялау және гемодинамикалық бұзылысты коррекциялау мақсатында, қосымша альбумин, плазма, реополиглюкин, инсулинмен глюкоза-калийлік қоспасы, полийонды ертінді,  кортикостироидтар тағайындалады. Тыныс алу жеткілікіздігі дами түскен кезде трахеостомия қажет болады.\r\n\r\nКүл ауруының басты алдын алу шарасына белсенді иммунизация жатады. 3 айлық балаларға адсорбцияланған көкжөтел-дифтерия-сіреспе (АКДС) ваксинасы енгізіледі. 1,5 айлық сәбилерге 0,5 мл ішкі бұлшық еттік жолдарымен енігзіледі. Ары қарай жүзеге асырылатын ревакцинация (қайталап егу): 1,5 – 2 жас, 6 жастан – 11 жасқа дейін. Адсорбцияланған дифтерия-сіреспе анатоксині 0,5 мл мөлшерде тері астына бір рет енгізіледі. Ересектерге арналған эпидемиологиялық екпе,  АДС-М көрсеткіші бойынша өткізіледі.\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nДифтерия, күл \r\nтамақтың ауруы \r\nкүл ауруын емдеу \r\nантибиотиктер\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Асқазан тұмауы (Вирусты гастроэнтерит)','','','kz','s','',0,'',1467,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636360,1577172360,1545636497,'__Бұл қандай ауру? Вирусты гастроэнтерит__ – бұл асқазан мен ішектің шырышты қабығының қабынуы.  Оның салдарынан нәжістің бұзылуы мен құсу пайда болады. Вирусты гастроэнтеритті асқазан тұмауы деп те аталады. ','__Бұл қандай ауру? Вирусты гастроэнтерит__ – бұл асқазан мен ішектің шырышты қабығының қабынуы.  Оның салдарынан нәжістің бұзылуы мен құсу пайда болады. Вирусты гастроэнтеритті асқазан тұмауы деп те аталады. \r\n\r\n__Ол неден туындайды?__   Гастроэнтерит вирусы -  вирусты немесе бактерияны жұқтырудан пайда болады. Көбінесе  ауруды ротавирус деп аталатын  қоздырғыш тудырады. Эпидемиялық өршулер мектептермен қарттар үйінде байқалады. Ротавируспен зақымданған тағамдарда және судың құрамында табылып жатады. Гастроэнтритті жұқтырған адамда белгілері 4-48 сағат ішінде білінеді. \r\n\r\n__Гастроэнтрит__ белгілеріне жүрек айну, құсу, іштің ауруы, диарея, аздап дене қызуының көтерілуі және ауырсынулар, салмақ жоғалту, бұлшықеттердің ауырсынулары,буындардың тартылуы жатады.\r\n\r\nАсқазан тұмауы медициналық көмексіз, үй жағдайында 1-2 күннің ішінде жазылып кетеді. Асқазан тұмауы ауруының белгілерін бәсеңдету үшін, үй жағдайында организмді сусызданудан сақтап, ем шара қолдансаңыз болады.\r\n\r\n__Емдеу__  ең бірінші ағзаны сусызданудан сақтап, тұзды және минералды заттардың жоғалған орнын толтыру болып табылады. Осы мақсатта регидрон ерітіндісін қабылдайды. Гастроэнтерит вируссы кезінде антибиотиктерді қабылдау ұсынылмайды. Сондай-ақ диареяны тоқтатын дәрі дәрмектерді (мысалы, имодиум) қабылдаудың қажеті жоқ, себебі, бұл дәрілер инфекцияның созылуына әкеп соғуы мүмкін.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nгастроэнтерит вирусы\r\nасқазан тұмауы\r\nжүрек айну\r\nқұсу\r\nіштің ауыруы\r\nсұйық нәжіс\r\n\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Өттегі тас','','','kz','s','',0,'',1528,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636480,1577172480,1545636570,'Өттегі тас – бұл өтте түзілген, кішкентай бөлшек тастар.  Өт асқорытуға мүмкіндік жасайды; ол бауырдың астында орналасқан, өт қабында жиналады. Өттің түйіршікті тастары, өт қабында немесе өттің аш ішекке баратын жолдарында түзіледі. ','Өттегі тас – бұл өтте түзілген, кішкентай бөлшек тастар.  Өт асқорытуға мүмкіндік жасайды; ол бауырдың астында орналасқан, өт қабында жиналады. Өттің түйіршікті тастары, өт қабында немесе өттің аш ішекке баратын жолдарында түзіледі. \r\n\r\nӨттегі тас құм ұнтағындай да болуы мүмкін, немесе гольф добының көлеміндей болуы да ғажап емес. Негізінде, ол мәселе туғызбайды, егер ол өттің басқа мүшелерге баратын жолдарын бекітіп қалмаса. Егер ол күтпеген жерден туа қалса асқазанды ауыртады және басқа да симптомдар кездеседі.\r\n\r\nӨттегі тас – жиі кездесетін кесел. Ол өтте холестерин бөлінсе және өт қабы өттен дер кезінде босай алмай қалған кезде түзіледі. Өттегі тас әсіресе әйелдерде көптеп кездеседі, сондай-ақ, толық адамдарда, кәрі кісілерде, орақтәрізді-жасушалы аурумен ауыратан адамдарда, тез семіретін адамдарда, сонымен қатар, белгілі бір дәрілерді қабылдайтын адамдарда көптеп кездесіп жатады.\r\n\r\nӨттерінде түйіршікті тастарыд бар адамдардың көпшілігінде ешқандай да симптомдар білінбейді, және олар аса бір емделуді де қажетсінбейді.\r\n\r\nЕгер симптомдар пайда бола қалғанның өзінде, ол әдетте асқазанның үстіңгі жағы ауырып тұрғандай сезіп туғызады. Симптопдардың өмірге қауіп төндіретін кездері сирек кездеседі. Өттегі тастан берілетін аурулар түрлі қарқында болады және одан құсы жағдайы туындауы мүмкін. Өттегі тас туындаған симптомдар, әдетте  өт қабын алып тастау үшін жасалған операция арқылы емделуі мүмкін (холецистэктомия).\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nөттегі тас\r\nөттас ауруы\r\nсарғыштану\r\nжүрек айну\r\nқұсу\r\nасқазанның ауруы.\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Қатал қарау','','','kz','s','',0,'',1482,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636540,1577172540,1545636679,'Қатал қарау (күштеу, қатыгездік таныту) физикалық болуы мүмкін (мысалы, дене жарақаты) немесе эмоциональді, сексуальді немесе тіпті қаржылық болуы мүмкін. Қатал қараудан балалар жарақаттанып, ересектер аса бір зардап шегіп жатады.','Қатал қарау (күштеу, қатыгездік таныту) физикалық болуы мүмкін (мысалы, дене жарақаты) немесе эмоциональді, сексуальді немесе тіпті қаржылық болуы мүмкін. Қатал қараудан балалар жарақаттанып, ересектер аса бір зардап шегіп жатады.\r\n\r\nФизикалық күштеу деп есептеледі, егер:\r\n•	Егер жарақат түсініксіз жайттан орын алса;\r\n•	Дененің бірнеше жерінде көпгенен түсініксіз жарақаттар орын алса;\r\n•	Жарақаттың пайда болуына сәйкес келмейтін түсіндірмелер айтылса.\r\n\r\nЕгер сізге дәрігер қатал қарымқатынас жайлы сұрақтарын қойса, сіз ыңғайсыздық сезімін сезінуіңіз мүмкін.Денсаулық сақтау саласының қызметкерлерінің кәсіби және құқықтық міндеттері бар, жалпы қатал қарым-қатынас етудің мүмкіндіктерін бағалауға. Себебі, сізде орын алған жарақаттың себебінің анықталғаны маңызды болып табылады.\r\nЕгер сізде қандай да бір қатал қарым-қатынас орын алғандығы жайында күмән болса,  дәрігерге хабарласыңыз. Кез-келген уақытта жергілікті балалар немесе ересектер емханасына, сақшыларға, әлеуметтік қызмет орнына хабарласуыңызға болады.\r\n\r\nЕгер сіздің балаңызға қандай да бір қатал қарым-қатынас жасалғандығы жайында күмән туындаса, сіз  полицияға хабарласуға міндеттісіз немесе мына телефон нөміріне қоңырау шалыңыз: \'\'__8(727) 2709497. Бұл «Забота»  Кризистік  орталығы.__\'\' Орталық Алматы қаласы, Төле би көшесіндегі 159 үйде орналасқан. Ересектер жас балаларды қоғауы керек, себебі олар өздері қорғана алмайды.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nқатал қарау\r\nфизикалық қоқан-лоқы \r\nжарақат \r\nауру\r\nдене жарақаты\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Жүректің ишемиялық ауруы','','','kz','s','',0,'',5977,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636720,1577172720,1545637163,'Жүректің ишемиялық ауруы (ЖИА) – бұл жүрекке қан мен оттегі жеткізетін қантамырларының азғантай тарылуынан туындайтын ауру','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагностикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек?__{ALINK}\r\n\r\nЖүректің ишемиялық ауруы (ЖИА) – бұл жүрекке қан мен оттегі жеткізетін қантамырларының азғантай тарылуынан туындайтын ауру\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nЖүректің ишемиялық ауруы (ЖИА) – ер-әйелдердің арасында өлімге апаратын бірден-бір ауру түрі болып табылады.\r\nЖүректің ишемиялық ауруының себебі – жүрек артериясына атеросклеротиялық түйіндіктер жиналуынан туындайды. Бұл да артериялық қантамырлардың қабырғаларының тығындалуы деп аталады.\r\n\r\n•	Майлар мен басқа да заттар артериялық қантамырлардың қабырғаларына түйіншіктер түзеді.  Артериялық қантамырмен қан және оттегі жүрекке жеткізіледі.\r\n•	Бұдан, артерияның саңлауы тарылады;\r\n•	Нәтижесінде, жүрекке қан апаратын жол қыссылады немесе бітеледі;\r\nЖүрек-қантамырлары ауруларының қауіпті  факторлары –  олардың қаупінің көтірілуінің себептері болып табылады. Бұларда модифицирленетін және модифицирленбейтін қауіпті факторлар бар.\r\n \r\nЖүрек ұстамасы немесе жедел инфаркт миокардасы (ЖИМ) бір артерияның бойындағы, жүрек бұлшықеттеріне қан жеткізетін кан ағысы бітелгенде туындайды. Бітелу - артерияның құрысуына немесе атеросклерозды жедел тромбоздың дамуына себепкер болады. Нәтижесінде тіндер зақымданады және миокарданың зақымдалған бөлігі жиырылғыш мүмкіншілігін жоғалдаты.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nСимптомдар айтарлықтай айқын көрініс береді, бірақ кейде ауру симптомсыз дамуы да мүмкін. Бұл әсіресе, аурудың бастапқы сатысына тән белгі.\r\nКеуденің ауруы немесе жайсыздық (стенокардия)  барынша көп таралған симптом болып есептеледі.  Бұл ауру сезімі жүрекке қан мен ауаның қажетті мөлшерде жетіспегендігінен туындайды. Аурудың күшеюі әртүрлі болып келеді.\r\n• Ол қысылмалы немесе басылмалы сипатта болуы мүмкін: Сіз ол ауруды кеуденің астынан сезінуіңіз мүмкін, бірақ сондай-ақ, ол мойын, қол, іштің немесе арқа жаққа таралуы мүмкін.\r\n• Әдетте, ауырсыну  физикалық немесе эмоционалды белсенділік кезінде пайда болады  және демалыс кезінде немесе нитроглицерин деп аталатын дәрілік препаратты қабылдаудан туындайды.\r\n• Басқа да ауруы белгілеріне физикалық жүктеме кезінде ентігу және шаршау сезімі жатады; \r\nӘйелдерде, егде жастағы адамдарда және  қант диабетімен ауыратын науқастарда кеуде тұсындау ауру сезімі байқалмайды, одан басқа симптомдар көрініс бері мүмкін, мысалы мыналар сияқты:\r\n• Шаршау\r\n• Ентігу\r\n• Жалпы әлсіздік\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігер немесе медбике көлемді тексеру жүргізеді. Әдетте, дәрігерге диагноз қою үшін, бірнеше тексерулер жүргізуіне тура келеді.\r\nОлар:\r\n• Коронароангиография – инвазивті әдіс, рентгенді қолдану арқылы жүрек артериясын көзбен көре отырып тексереді.\r\n• Күйзеліс – эхокардиография\r\n• Электрокардиография (ЭКГ)\r\n• Электронды-сәулелік компьютерлік томография (ЭЛКТ) –зерттеу әдісі артериялардың қабырғаларында кальцийдің жинақталуын анықтау үшін қолданылатын әдіс,  кальций қаншалықты көп болса, ЖИА-ның  даму қаупі соғұрлым болады.\r\n• Физикалық жүктемемен Тест өткізу;\r\n• жүректі КТ-ға түсіру; \r\n• Нуклеарный стресс-тест.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nСізге жоғары қан қысымын, қант диабеті немесе холестериннің жоғары деңгейін түзету үшін бір немесе бірнеше дәрілік препараттар тағайындалуы мүмкін. Жүректің ишемиялық ауруының  асқынуының алдын алу мақсатында сізге дәрігердің барлық ұсыныстарын қатаң сақтау қажет. \r\n\r\nЕмдеудің мақсаты жүректің ишемиялық ауруы адамдардың жағдайын жақсартуға бағытталады: \r\n• Артериялық қан қысымының деңгейі 140/90 мм сын.бағ.ст тең немесе төмен. (және тіпті қант диабеті төмен адамдар үшін, бүйрек аурулары немесе жүрек жеткіліксіздігі барадамдар үшін)\r\n• дәрігер ұсынылған HbA1c деңгейін қолдау \r\n• Холестерин деңгейі-ТТЛП-ге тең немесе төмен 100 мг/дл (немесе тіпті төмен кейбір емделушілер үшін)\r\n\r\nЕмдеу тактикасы  симптомдардың ауырлығына байланысты жүзеге асады. Дәрігер жүрек аурулары, артериялық қысым деңгейін, қант диабеті немесе қандағы жоғары холестеринді бақылау үшін сізге бір немесе бірнеше дәрілік препараттарды тағайындауы мүмкін. Асқынған жүректің ишемиялық ауруының алдын алу мақсатында дәрігер айтқан барлық ұсыныстарды  қатаң сақтау қажет.\r\n\r\nЕшқашан дәрігермен алдын-ала кеңесіп алмай, қабылдап жүрген дәрілік препараттарды қабылдауды тоқтатпаңыз. Дәрілік препараттардың кенеттен күшін жоюы стенокардия немесе жүрек ұстамасының дамуына әкелуі мүмкін. \r\nДәрігер сіздің жүргіңіздің жай-күйін жақсарту мақсатында сізді жүрек оңалту бағдарламасына бағыттауы мүмкін.\r\n\r\n- ЖИА-ның  хирургиялық емдеу әдісіне мыналар жатады:\r\n• Ангиопластика және стенттеу, сондай-ақ, чрескожным коронарлық араласу (ЧКВ)деп аталатын әдіс тағайындалады.\r\n• Коронарлы шунттау\r\n• Жүрек ең аз инвазивті хирургия\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nҚалыптасу процесі әркімде әр қалай болады. Кейбір адамдар салауатты өмір салтын ұстанып, диетасын өзгертеді, шылымды тастайды, дәрігердің тағайындаған дәрілерін қатаң түрде қолданады. Ал кейбір адамдарға түрлі медициналық шаралар қолданылады, олар, ангиография немесе хирургиялық аралассулар болуы мүмкін.\r\nАурудың әртүрлі жағдайда дамуына қарамастан, ең ұтымды емдеу әдісі ЖИА-ны ерте бастан анықтау  болып табылады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nЕгерде сізде қандайда бір ЖИА-ның қауіпті факторы болса, аурудың емделуі және алдын алу әдістері жайында дәрігеріңізбен кеңесіңіз.\r\n\r\nТөмендегідей симптомдар бойыңызда пайда болса уақыт күттірмей дәрігермен байланысып, 103 нөміріне жедел жәрдемге хабарласыңыз немесе өздігіңізден жедел көмекке жүгініңіз:\r\n•	Кеудеде ауру сезімі пайда болса немесе стенокардия болса;\r\n•	Демікпе;\r\n•	Жүрек ұстамасының симптомдары\r\n\r\n\'\'Дереккөз: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007115.htm\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__  \r\n\r\nартериялық қантамырлардың ауруы, \r\nатеросклероз, \r\nтромб түзілуі\r\nжүректің ауруы, \r\nдемікпе, \r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Қарт кісілерге қатігездік таныту, қатал қарау жағдайлары','','','kz','s','',0,'',6490,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637200,1577173200,1545637366,'Қарттарға қатігездік жасау – бұл кәрі адамдарға кез-келген түрлі формадағы қатал қарым-қатынас таныту. Бұл жағдай оларды қарайтын тұлғалар тарапынан да, жанұя мүшесі, жолдасы немесе досы тарапынан да орын алуы ықтимал. ','Қарттарға қатігездік жасау – бұл кәрі адамдарға кез-келген түрлі формадағы қатал қарым-қатынас таныту. Бұл жағдай оларды қарайтын тұлғалар тарапынан да, жанұя мүшесі, жолдасы немесе досы тарапынан да орын алуы ықтимал.\r\n \r\nҚаттарға қатал  қарау, қатыгездік таныту үш түрлі бөлек категорияларға бөлінеді:\r\n•	Тұрмыстық қатал қарым-қатынас: ол әсіресе қарттар үйінде немесе тұлғалардың жеке үйлерінде орын алуы мүмкін.  Жәбірлеушілер әдетте олардың туыстары, жақын достары немесе қарайтын көмекшісі болуы мүмкін.\r\n•	Мекемеде орын алатын қатал қарым-қатынас: мұндай қатігездіктер емханалық мекемелерде (қарттар үйі), қарт адамдарға арналған интернаттарда немесе мүгедектер үйінде орын алуы мүмкін. Жәбірлеушілер қаржылай түрде немес келісімді түрде қарттарды күтімге алған адамдар болуы мүмкін.\r\n•	Өз-өзін кемсіту, төменсіту – бұл қарт адамның мінез-құлқына байланысты орын алатын жағдай. Ол өзінің денсаулығына немесе қауіпсіздігіне елеусіз қарап, өзіне қауіп төндіруі мүмкін.  Өз-өзін кемсіту, төменсіту болғанда қарт адам өзін-өзі қамтамасыз етуден бас тартады, ол өзіне тиісті тамақпен, сумен, киіммен, баспанамен, жеке гигиена, дәрі-дәрмекпен және қауіпсіздікпен қамтамасыз ету шараларынан мақрұм қалады.\r\n\r\nҚарттарға жасалатын қатал қарым-қатынас, қатыгездік таныту:\r\n•	Зорлық-зомдылық көрсету: соққы беру,  ұру, итеру, жұлқылау, қағып-сілку, шапалақпен салып қалу, тебу, шымшу,  бірнәрсені үстіне жағу. Қажетсіз дәрілерді беру немесе физикалық жәбір көрсету, қинап тамақтандыру және кез келген түрдегі  жазалау, физикалық қатыгездіктің үлгісі болып табылады.\r\n•	Мәжбүрлеп жыныстық қатынас жасау немесе келісім бере алмайтын адаммен жыныстық қатынас жасау: Қалауынан тыс қатынастар және сексуалдық басқыншылықтың барлық түрі (зорлау, сексуалды оймен жалаңаш денесін суретке түсіру);\r\n•	Эмоционалды және психологиялық шабуыл: жәбірлеу, балағаттау, зорлық көрсету, қорқыту кемсіту және ашуландыру жатады. Қарт адамға балаға сөйлегендей «үнсіз қатынас»  көрсету, қарт адамды адам құрлы көрмеу, жанұяда оның орнын мүлдем елемеу, достардың алдында немесе басқада орталарда оны елеусіз қалдыру эмоционалды немесе психологиялық шабуылдың мысалы бола алады.\r\n•	Жақтырмау: қарт адамды тамақпен, киіммен, төсек орынмен немесе басқа да өмір сүруіне қажетті заттармен , мысалы медициналық күтіммен, дәрі-дәрмектермен қамтамассыз етпеу. Егер  оларға заңды тесілілігі болса,  олардың қарттар үйіндегі шығындарын да өтемеу немесе қарттарға арналған мүгедектер үйіндегі қажеттіліктерді алып бермеу.\r\n•	Қарт адамның физикалық немесе заңды түрде күтіміне жауап беретін адамның оны тастап кетуі;\r\n•	Қарт адамның қаржыларын заңсыз, тиесінсіз қолдану, сондай-ақ, қарттың қол таңбасын жасанды түрде пайдаланып, ақшасын ұрлау немесе оның жеке заттарын  жымқыру, немесе ақша аударуға, мүлікке байланысды құжаттарға алдап қол қойдыру;\r\nҚарт адамға қатал қарау, қатыгездік таныту – оған себепкер болған факторлар өте күрделі мәселе. Ондай факторларға төменде мысалдар келтірілген:\r\n•	Қартайған уақытында үйде қинау. Қарт адамға  елеулі мейірімсіз оқиғалардың көпшілігі  –  қатыгез зайыбы тарапынан орын алып жатады.\r\n•	Жәбірлеушілердің жеке мәселелері. Қарт адамдармен қатал мәмле жасаушылар (атап айтқанда, олардың ересек балалары)  қарт адамның  қаржылық немесе өзге де нәрселеріне жиі тәуелді болады. Бұл көбінесе жеке проблемаларға байланысты– психикасының бұзылу немесе өзге де дисфункциональді белгілерден болады. Егер мұндай ересек балалар қарт адаммен бірге тұрса, қатігездік таныту қаупі басым.\r\n•	 Әлеуметтік оқшаулау. Жәбірлеушілер қарт адаммен  бірге тұратын болса, олар қартқа жәбір көрсетеді және  өз ісінің басқаларға білініп қалмауы үшін кәрі кісіні барынша қоғамдық ортадан оқшаулауға  тырысады. \r\n•	 Күтім жасайтын тұлғаның тарапынан қысым көрсетілу немесе қарт адамның жеке сипаттамалары.\r\n\r\nҚарт адамға мейірімсіздік көрсетудің  белгілері мен симптомдары  қатыгез қарым-қатынастың көрсетілген  түріне байланысты:\r\n•	Белгілері сол, қарттар зорлық-зомбылықтың құрбандығының актілері болып табылады, олар былайша толығыды: \r\n	Көгеру,  көздің жарақаттануы, тыртық, айрылған жаралар, жіп іздері, тіліктер, тесіктер немесе жазылудың түрлі сатыларындағы өңделмеген жарақаттар.\r\n	Сынған дене сүйектері мен бас сүйектері;\r\n	Байламдардың созылуы, буынның шығуы немесе ішкі жарақаттар;\r\n	Сынған көзілдірік немесе қысылу белгілері;\r\n	Зертханалық тексерудің нәтижесі бойынша дәрі-дәрмектерді артық немесе толық емес қолдану.\r\n	Болған жағдай бойынша қарт адамның өтініш беруі немесе қатыгез қарым-қатынастың белгісі көрініп тұрған фактілер;\r\n	Қарт адамның кенеттен мінез-құлқы өзгеру процесі;\r\n	Күтім жасайтын тұлғаның қарт адамға келіп-кетушілеріне тосқауыл қоюы;\r\n\r\n•	Жыныстық шабуылдың симптомдары болса, кеудесінің айналасы немесе жыныс мұшелерінің айналасында түсініксіз венерикалық аурулар білінеді, немесе жыныс ағзасында инфекция көрініс береді, жатырынан, анальді қан кетулер байқалады, іш киімдері былғанған, жыртылған болады, сондай-ақ қарт адамның арыз-шағымы айтылады.\r\nЭмоциялық немесе психологиялық шабуыл болса, қарт адам эмоциялық бұзылыстармен немесе  толқымалы болып көрінеді; өзін тұйық ұстап, ешкіммен сөйлеспейді, сұраққа жауап бермейді немесе параноик болады; оғаш мінез-құлық танытады (қолын сорады, тістейді және тербеледі); немесе өзі эмоционалдық шабуылға ұшыраған мәлімдейді.\r\n• Елемеу белгілеріне  шөлдету, жеткіліксіз тамақтандыру, ауруларын емдемеу, орнын ауыстырмау,жеке гигиенасын сақтатпау, зиянды немесе тазалықсыз өмір сүргізу жағдайлары жатуы мүмкін, сондай-ақ қарт адаммен нашар қарым-қатынас жасауы.\r\nСондай-ақ тастап кету жағдайлары: науқас қарт адамды емханаға, жеке емдеу орталығына, сауда үйлеріне немесе басқа да қоғамдық орталықтарына қалдырып кетулер жатады.\r\n• Қаржылық пайдалану белгілері: банк шотында немесе банктік тәжірибе жүргізу операцияларында кенеттен өзгерістердың болуы (мысалы,  ірі ақша сомаларының түсініксіз алынуы; банктік карточкада қарттың атына қосымша басқа да аттардың болуы; өсиетте немесе басқа қаржылық құжаттарда өзгерістердің болуы; әшекейлер  немесе ақша қаражаттарының жоғалуы; төленбеген шоттар немесе сәйкес келмейтін сақтық шаралары қарастырылмаған, ақшалай қаражаттың жойылуы; қарт адамның қол таңбасының жасанды түрі жасалғандығы жайында дәлелдеме; қарт адаммен бұрын қатысы болмаған туыстардың кенеттен пайда болуы; қажет емес қызмет түрлеріне төленген ақшалар; қарт адамның қаржылық эксплутациясы жайында арыз түсіруі.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nқарт адамға қатал қарау\r\nпсихологиялық шабуыл\r\nжарақат\r\nфизикалық күштеме\r\nалдау\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Аяқ-қолдың немесе саусақтардың, тырнақтың қысылуы','','','kz','s','',0,'',1631,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637380,1577173380,1545637625,'Дененің бөлшектері немесе аяқ-қол, қол аусақтары және тырнақтар бір заттарға (мысалы, құты, банка, ойыншық, құбыр т.б. сияқты нәрселерге) қысылып қалуы мүмкін. \r\n\r\nҚысылған дененің бөлігін немесе қол-аяқты қажет болса тұтқалы заттың көмегімен босатыңыз.\r\n\r\nАяқ-қол қысылғанда қанайналымы тежелуі немесе мүлдем тоқтауы мүмкін. Қысылған жерді жылдам босатудың салдарынан, саусақтың немес аяқ-қолдың  жұлынуы сияқты оқыс, қиын жағдайлар орын алуы мүмкін. Дененің бөлігін  немесе аяқ-қолды жарақаттамас үшін оларды қысылған жерден абайлап шығару керек.\r\n','Дененің бөлшектері немесе аяқ-қол, қол аусақтары және тырнақтар бір заттарға (мысалы, құты, банка, ойыншық, құбыр т.б. сияқты нәрселерге) қысылып қалуы мүмкін. \r\n\r\nҚысылған дененің бөлігін немесе қол-аяқты қажет болса тұтқалы заттың көмегімен босатыңыз.\r\nАяқ-қол қысылғанда қанайналымы тежелуі немесе мүлдем тоқтауы мүмкін. Қысылған жерді жылдам босатудың салдарынан, саусақтың немес аяқ-қолдың  жұлынуы сияқты оқыс, қиын жағдайлар орын алуы мүмкін. Дененің бөлігін  немесе аяқ-қолды жарақаттамас үшін оларды қысылған жерден абайлап шығару керек.\r\n\r\nҚысылған аяқ-қолды  босату үшін:\r\n•	Қысылған аяқ-қолды майыстырмау керек. Өйткені, бұл әрекетіңіз ісіктің пайда болуына және көңіл аударудың қиындауына себеп болуы мүмкін;\r\n•	Аяқ-қолды босатып, дем алдырыңыз. Кейбір жағдайларда мұндай шаралар қысылған аяқ-қолды босату үшін жеткілікті әрекет болып табылады.\r\n•	Егер мүмкіндік болса, аяқ-қолды жүрек деңгейінен жоғары ұстаңыз, сол кезде ісікті болдырмауға мүмкіндік жасалады;\r\n•	Қысылған жерге мұз басыңыз. Мұндай шара арқылы ісінуін басып, қысылған саусақтарды босатуға жағдай жасалады;\r\n•	Егер мұз көмектеспесе, онда аяқ-қол сырғанақ болуы үшін сабынды суды немесе күнбағыс майын тамызып қойыңыз;\r\n•	Қысылған жерді жұлып алмай, бұрап алу керек.\r\nЕгер бұл шаралар әсер бермее, онда жедел көмек тобы көмектесе алады. Ондай жағдайға тап болғанда, өрт сөндіру қызыметінің көмегін немесе жермен байланысты кейбір обьектілердін аяқ-қолды босату қызметінің көмегін шақырған дұрыс.\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nҚысылған қолдар \r\nтырнақтар немесе қыссылған аяқ-қол\r\nауру\r\nдененің ұйыған бөлігі қансырау\r\nалғашқы көмек\r\nұзақ уақыттық қысым синдромы  \r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Шырыштың мұрын-жұтқыншаққа түсуі','','','kz','s','',0,'',575,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637680,1577173680,1545637759,'__Бұл не? Шырыштың мұрын__-жұтқыншаққа түсуі, қабынудың салдарынан немесе басқа да патологиялық процесстерден  шырыштың мұрын қауысынан бөлініп, жұтқыншаққа түсу жағдай орын алады.Бұл фарингит, ларингит, жөтел, ауыздан жағымсыз иістің шығуы, қарлығу, кейде демікпені тудыруы мүмкін.','__Бұл не? Шырыштың мұрын__-жұтқыншаққа түсуі, қабынудың салдарынан немесе басқа да патологиялық процесстерден  шырыштың мұрын қауысынан бөлініп, жұтқыншаққа түсу жағдай орын алады.Бұл фарингит, ларингит, жөтел, ауыздан жағымсыз иістің шығуы, қарлығу, кейде демікпені тудыруы мүмкін.\r\n\r\n__Қандай шара қолдану керек?__ Шырыштың мұрын-жұтқыншаққа түсуі көбінесе өздігінен жазылып кетеді, бірақ ауру созылып кететін болса дәрі дәрмектермен емдеу керек.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nШырыштың мұрын-жұтқыншаққа түсуі\r\nТамақтың ауырсынуы\r\nТемпература\r\nЖөтел\r\nЛарингит\r\nФарингит\r\nБастың  ауыруы\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Балалардың тыныс алуының қиындауы','','','kz','s','',0,'',1799,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637740,1577173740,1545637897,'Балалардың тыныс алуының қиындауы өкпенің немесе баланың жүрек қызыметінің бұзылуынан пайда болады.','__Балалардың тыныс алуының қиындауы өкпенің __немесе баланың жүрек қызыметінің бұзылуынан пайда болады.\r\n\r\n\'\'Тыныс алу қиындығының жеңіл формасының симптомдары:\'\'\r\n\r\nБала:\r\n•	Әдеттегісінен жиірек тыныс алады. Дені сау балалардың көпшілігі минутына 40 рет дем алады.\r\n•	Дем алуға ыңғай жасау үшін жамбас бұлшықеттерін іске қосады\r\n•	Қол және аяқтарының, бет терісінің түстері қалыпты болады.\r\n\r\n\'\'Тыныс алу қиндығының орташа формасының симптомдары\'\'\r\n\r\nБала:\r\n•	Жиі тыныс алады\r\n•	Тамақ ішу барысында әлсіреп қалады және демін алу үшін жиі тоқтайды. Бұдан баланың тамаққа деген әуесі жоғалып, асты қабылдау мөлшері азайып кетуі мүмкін.\r\n•	Дем алу үшін жамбас бұлшықеттерін іске қосуы керек.\r\n•	Әдетте қол мен аяқтары, бет терісінің түсі бозғылт тартып, сұрланып, теңбілденіп тұрады. Тілі, қызыл иектері, және еріндері қызғылт түрде қалады.\r\n\r\n\'\'Тыныс алу қиындығының асқынған формасының симптомдары\'\'\r\n\r\nБала:\r\n•	Жиі тыныс алады немесе әр тыныс алуы кезінде қырылдаған дыбыс шығарады.\r\n•	Астану кезінде мазасызданып, немесе шаршаңқы кейіпте көрінеді, не болмаса тамақтана алмайды.\r\n•	Тыныс алу үшін, мойынын, кеудесін және жамбас бұлшықеттерін пайдаланады. Бұл қабырға араларында немесе астында «сорылу» сезімдерін тудырады.\r\n•	Тыныс алу кезінде мұрын қуыстары керілуі мүмкін.\r\n•	Дем алғанда денесін көтереді немесе алдыға қарай еңкейтеді, немесе мұрнымен ауаны жұтқандай, мұрнын жоғары көтереді.\r\n•	Кез келген әдіс арқылы оның қалпын өзгерткен кезде, қарсыласуы мүмкін.\r\n•	Терісі бозғылттанып, сұрланып, көгеріп тұрады (әсіресе, тілі, еріндері, құлақтарының ұштары және тырнақ астылары), немесе терісінде теңбілдер пайда болады. (ақшыл теңбіл және көкшіл- бозғылт)\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nбалалардың тыныс алуының қиындауы\r\nжиі тыныстау\r\nжөтел\r\nқақырық\r\nдемікпе\r\nтерінің бозғылттануы\r\nәлсіздік\r\nұйқышылдық\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Қарашықтар және оларды тексеру','','','kz','s','',0,'',1334,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637920,1577173920,1545638002,'Қарашықты тексеру үшін бақылау жүргізіледі, мысалы, оның көлемінің өзгергендігі немесе формасы не болмаса қарашық жарықты қалай игеретінгіді бақылауға алынады. Бұл белгілер бас жарақатының белгілері болуы мүмкін және оны дәрігерге айту керек.\r\n\r\nНақты бір адамның көз жанарының қалыпты түрін ескере отырып, өзгерістерді бақылау керек. Әдетте, кейбір адамдардың көз қарашықтары, пішін және көлемі жағынан  ұқсас бола бермейді.\r\n','Қарашықты тексеру үшін бақылау жүргізіледі, мысалы, оның көлемінің өзгергендігі немесе формасы не болмаса қарашық жарықты қалай игеретінгіді бақылауға алынады. Бұл белгілер бас жарақатының белгілері болуы мүмкін және оны дәрігерге айту керек.\r\n\r\nНақты бір адамның көз жанарының қалыпты түрін ескере отырып, өзгерістерді бақылау керек. Әдетте, кейбір адамдардың көз қарашықтары, пішін және көлемі жағынан  ұқсас бола бермейді.\r\n\r\nМұндай жағдайлар көзге түрлі операциялардың жасалунының салдарынан болуы мүмкін.   Кейбір препараттарды қолданғанда, олар көздің қарашығының көлеміне  және жарыққа әсершілдігін өзгертуі  мүмкін.\r\n\r\n\'\'__Қарашықты тексеру үшін:__\'\'\r\n•	Қос жанарыңыздың қарашықтарының көлемі мен түр сипатын салыстырып мұқият байқап көріңіз:\r\nШамның әлсіз жарық кезінде қарашықтарыңызды бақылаңыз, әдетте мұндай кезде қарашықтардың көлемі үлкейеді.\r\nЖарықтың екі көзіңізге бірдей түсуін тексеріңіз\r\n•	Көзге бағыттауға болатын, кішірек шам немесе қарындаш типті жарық сәулесін пайдаланыңыз.\r\n•	Жарық сәулесі көзге тіке түскенде қарашықтар кішірейеді.\r\n•	Қос қарашықтардың реакциясы бірдей болуы тиіс (симетриалы).\r\n•	Қарашықтардың реакциясының соңғы тексерулерге қарағандағы өзгерістерін байқаңыз.\r\n\r\n__Тегтер:__\r\nқарашықтарды тексеру\r\nқарашықтардың үлкеюі\r\nқарашықтардың кішіреюі\r\nневрология\r\nқарашықтардың көлемі\r\nсоқырлық\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Қарашықтың көлемі мен пішінінің өзгеруі','','','kz','s','',0,'',1840,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545638040,1577174040,1545638117,'__Бұл не? __Қарашықтың көлемінің әр түрлі болуы, тұқым қуалаушылықтың белгісі болуы мүмкін, бірақ сонымен қатар түрлі аурулар мен жарағаттардың салдарынан да туындап жатады. Егер бұл жүре пайда болған және тұқым қуалайтын белгі болса, онда қарашықтың түрлі көлемі, қалыпты болып саналадды, және одан мазасыздық туындамайды.','__Бұл не? __Қарашықтың көлемінің әр түрлі болуы, тұқым қуалаушылықтың белгісі болуы мүмкін, бірақ сонымен қатар түрлі аурулар мен жарағаттардың салдарынан да туындап жатады. Егер бұл жүре пайда болған және тұқым қуалайтын белгі болса, онда қарашықтың түрлі көлемі, қалыпты болып саналадды, және одан мазасыздық туындамайды.\r\n\r\n__Себептері.__ Қарашықтың көлемі мен пішінінің өзгеруі ішкі қан кетудің, ісіктің, абцесстердің, аневризмдер мен басқа да бұзылыстырдың нәтижесінен болуы ықтимал. Негізінен көптеген себептер жарақаттардан туындайды. Жарақат алғанда, көздің бұлшықеттері зақымдалуы мүмкін, ол кезде игеруші бұлшық еттерге зақым келсе, олар қарашықтың көлемі мен пішініне әсер етеді. Көздің бұлшықеттері қарашықтың көлемі мен оның домалақ формасының қалпын сақтауға ықпал етеді. Жарақат алған кезде  көз алмасы зақымдануы мүмкін, көздің мөлдір бөлігі (нұрлы қабығы), оның салдарынан домалақ пішін өзгеріп кетуі мүмкін. Көздің зақымдануы қарашықтың жарық пен мөлшерді басқаша қабылдауына себеп болуы мүмкін\r\n\r\n__Қандай шара қолдану керек.__ Егер қарашықтың көлемі мен пішіні өзгерсе, және ол басмилық жарақатпен немесе қабынумен байланысты болса, сондай-ақ бас ауру, жүрек айну, құсу, бұлдырау немесе қылилық, дене қызуының көтерілуі, мойында ауырсыну мен қысымның болуы, денені еңкейткен кезде бас ауыруының күшейгені сияқты симптомдар білінсе – ДӘРІГЕРГЕ ДЕРЕУ ҚАРАЛЫҢЫЗ!\r\n\r\nАры қарай диагностикалауға сізге мынадай әдістер қолданылуы мүмкін: жалпы қан талдамасы, компютерлі томография, электроэнцефалография, ядролық магниттік резонанс (ЯМР), бас сүйекті рентген, мойын бөлігіне рентген, көз ішкілік қысымды өлшеу (су қараңғылыққа күмән болса), жұлын сұйықтығына тексеру жүргізу\r\n\r\n__Тегтер: __\r\nқарашықтың көлемі мен пішінініңөзгеруі, \r\nсу қараңғылық, \r\nМРТ, \r\nбас мидың зақымдануы,  \r\nкөздің бұлдырауы, \r\nекі бейненің көрінуі\r\n\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Уытты түйінді жемсау','','','kz','s','',0,'',5277,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545638160,1577174160,1545638621,'Уытты түйінді жемсау кезінде қалқанша безінің көлемінің ұлғайтуы байқалады. Түйіндер түзіліп, қалқанша безі ұлғайтылған кезде, оның көлемі де соншалықты ұлғаяды. Бір немесе бірнеше осындай түйіндерден  жоғары мөлшерде шығарылса,   қылқанша безінің гормондары соншалықты көтеріледі.','__Мазмұны__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Себептері__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Симптомдары__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Диагносикасы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Емдеу__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Болжамы__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Мүмкін болатын асқынулар__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Дәрігерге қашан қаралу керек__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Алдын алу__{ALINK}\r\n\r\nУытты түйінді жемсау кезінде қалқанша безінің көлемінің ұлғайтуы байқалады. Түйіндер түзіліп, қалқанша безі ұлғайтылған кезде, оның көлемі де соншалықты ұлғаяды. Бір немесе бірнеше осындай түйіндерден  жоғары мөлшерде шығарылса,   қылқанша безінің гормондары соншалықты көтеріледі.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"527\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Себептері__\r\nУытты түйінді жемсау қалыпты қызметтегі қарапайым жемсаудан бастау алады. Ол қарт адамдар арасында кеңінен таралған. Қауіпті факторларға жасы 55 жастан асқан әйел адамдар жатады. Бұл ауру балалар арасында сирек кездеседі. Осы ауруға шалдыққан көптеген адамдар ұзақ жылдар бойы түйінді жемсаудан арыла алмайды.\r\nКейде уытты ұсақтүйінді жемсауы бар адамдарда, бастапқы кезеңде қалқанша безінің гормондары жоғары деңгейде тұрады. Көп жағдайда бұл йодты ішке немесе көктамыр ішіне қабылдағаннан туындайды. Йод КТ өткізу  немесе жүрек қуыстарын катетерлеу кезінде контрасты заттар ретінде пайдаланылуы мүмкін. Құрамында йоды бар қабылдау препараттары , мысалы, амиодарон секілді, олар да бұл аурудың дамуына әкелуі мүмкін.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Симптомдары__\r\nАурудың белгілері қалқанша безінің гиперфункциясы кезіндегі белгілеріне (гипертиреоз) ұқсас болып келеді. Дегенмен, бұл жағдайда Грейвс ауруындай көз алмасының бадыраюы сияқты белгілер кездеспейді.\r\n\r\nАурудың көрінісі болуы мүмкін мынадай белгілері бар:\r\n•	Шаршау\r\n•	Үлкен дәреттің жиілеуі\r\n•	Жылуға шыдай алмаушылық\r\n•	Тәбеттің көтерілуі \r\n•	Тершеңдік\r\n•	Тұрақты емес етеккір циклі (әйелдерде)\r\n•	Бұлшық құрыуы\r\n•	Ашуланшақтық\r\n•	Мазасыздану\r\n•	Салмағын жоғалту\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Диагностикасы__\r\nДәрігерлік тексеру жүргізу кезінде қалқанша безінде бір немесе бірнеше түйіндер анықталуы мүмкін. Сондай-ақ, жүректің жиі қағуы орын алуы мүмкін. \r\nСонымен қатар, төменгдегідей зерттеу әдістері жүргізілуі мүмкін:\r\n•	Қан сарысуындағы (T3, T4) қалқанша безінің гормондарының деңгейін анықтау; \r\n•	Сарысулық ТТГ (тиреотропный гормон)\r\n•	Қалқанша безін радиоизотоптық сканерлеу, немесе қалқанша безінің радиоактивті йодты қаншалықты сіңіретіндігін зерттеу \r\n•	Қалқанша безін ультрадыбыстық зерттеу\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Емдеу__\r\nҚалқанша безінің гормондарының деңгейі қалыпты  нормасына келмейінше, бета-тежегіштер (пропранолол) гипертиреоздың кейбір симптомдарын бақылануы мүмкін.\r\nКейбір дәрілік препараттар, йодты қалқанша безіне қолдануды тоқтатуы немесе пайдалану тәсілдерін өзгертуі мүмкін.  Бұл препараттар қалқанша безінің гиперфункциясын  емдеу үшін қолданылуы мүмкін, ол  кез келген мынадай жағдайларда:\r\n•	Хирургиялық емдеудің алдында немесе радиоактивті йод терапиясымен емдеу кезінде \r\n•	Ұзақ терапия ретінде \r\nРадиоактивті йод терапиясымен қолданылуы мүмкін. Радиоактивті йод таблеткалы түрде тағайындалады. Препарат  қалқанша безінің  гиперактивті тіндер аумағында шоғырланады да және олардың бұзылуын тудырады. Осыдан кейін кейбір науқастарға қалқанша безін қалпына келтіру қажет болуы мүмкін. \r\nҚалқанша безін хирургиялық алып тастау мынадай жағдайларда жүргізілуі мүмкін:\r\n•	Түйін өте үлкен мөлшерде болса немесе тыныс алу жолдарының оқшауласа және үлкен түйіннен басқа да белгілері туындаса;\r\n•	Қалқанша безінің обырының болуы \r\n•	Шұғыл терапия қажеттілігі туындаса\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Болжамы__\r\nУытты түйінді жемсау көбінесе егде жастағы адамдар арасында таралған, осылайша, басқа да денсаулыққа байланысты созылмалы проблемалар  аурудың туындауына себеп болуы мүмкін. Егде жастағы адамдар жүрек ауруына шыдай алмай жатады. Дегенмен, бұл ауруды емдеуге болады.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Мүмкін болатын асқынулар__\r\nЖүрек жағынан болатын асқынулар:\r\n•	Жүрек жеткіліксіздігі\r\n•	Жүрек ырғағының бұзылуы (фибрилляциясы)\r\n•	Жүректің жиі қағуы\r\nБасқа асқынулары:\r\n•	Остеопорозға соқтыру,  сүйек массасының жоғалуы \r\n•	Тиреоуытты криз – бұл гипертиреоз жіті үдеуі симптомдарының көрінісі. Бұл жағдай инфекция немесе күйзеліс салдарынан туындауы мүмкін. Тиреоуытты  криздің симптомдары мынадай болуы мүмкін:\r\n•	Іштің ауруы\r\n•	Зейінділіктің төмендеуі \r\n•	Қызба\r\nОсы ауруға шалдыққан тұлғаларға  дереу дәрігерге қаралу қажет.\r\nҮлкен көлемді түйіндерді ауруының асқынуы кезінде тыныс алу немесе жұтынуда қиындықтар туындайды. Бұл асқынулар  қалқанша безінің артында орналасқан кеңірдек немесе өңештің  басылып қалуына байланысты орын алады.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Дәрігерге қашан қаралу керек__\r\nАурудың симптомдары көрісі бергенде дәрігерге қаралыңыз. Дәрігергің келесі қабылдауына келгенше, оның аолыңғы айтқан кеңестерін толық орындаңыз.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Алдын алу__\r\nУытты түйінді жемсаудың алдын алу мақсатында, дәрігеріңізбен келісе ботырып, гипертиреоз немесе қарапайым жемсауды уақытылы емдеңіз.\r\n\r\n__Дереккөз:__ https://medlineplus.gov/ency/article/000317.htm\r\n\r\n\'\'Қозғалу және діріл (ерлерде /әйелдерде)\'\'\r\n\r\n__Тегтер:__ \r\nжемсау, \r\nқалқанша безі, \r\nемделу, \r\nгормондар, \r\nқалқанша безінің  үлкеюі,\r\nаутоиммунды ауру, \r\nтиреоидты гормон\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Altsgeımer aýrýy (AA)','','','qz','s','',0,'',9634,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531388520,1562924520,1531389182,'Dementsııa – túrli aýrýlarda paıda bolatyn mıdyń qyzmetin joǵaltýy. Ol este saqtaýǵa, oılaýǵa jáne minez-qulyqqa áser etedi.\r\n\r\n•      Damý qaýpi 60 jastan keıin artady – 5% jýyǵy AA zardap shegedi. AA aýrýshańdyǵy álem boıynsha 2016 j. 44 mln. adamdy quraǵan.\r\n\r\n•      Damyǵan elderde  (mysaly, Ulybrıtanııa) AA erlerdiń arasynda ólim-jitim sebebi boıynsha júrek aýrýlarynyń aldyna, birinshi orynǵa shyqqan.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qoldaý toptary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\nDementsııa – túrli aýrýlarda paıda bolatyn mıdyń qyzmetin joǵaltýy. Ol este saqtaýǵa, oılaýǵa jáne minez-qulyqqa áser etedi.\r\n\r\n•      Damý qaýpi 60 jastan keıin artady – 5% jýyǵy AA zardap shegedi. AA aýrýshańdyǵy álem boıynsha 2016 j. 44 mln. adamdy quraǵan.\r\n\r\n•      Damyǵan elderde  (mysaly, Ulybrıtanııa) AA erlerdiń arasynda ólim-jitim sebebi boıynsha júrek aýrýlarynyń aldyna, birinshi orynǵa shyqqan.\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAA naqty sebebi belgisiz. Zertteýler  kórsetkendeı, AA damýyna mıdaǵy belgili bir ózgerister aparady.\r\n\r\nAA damýyna kelesi toptyń adamdary beıim keledi:\r\n\r\n·         Jasy ulǵaıǵan shaqta. AA damýy organızmniń qalypty qartaıýyna jatpaıdy.\r\n\r\n·         Týǵandary, mysaly, bir týǵan baýyrlary, nemese ata-anasy AA shaldyqqan bolsa.\r\n\r\n·         AA baılanysty belgili bir genderi bar bolsa.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"41\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKelesi  faktorlar AA damý qaýpin arttyrýy múmkin:\r\n\r\n·         Áıel jynysy\r\n\r\n·         Qandaǵy holesterın deńgeıiniń joǵary bolýyna baılanysty júrek pen tamyrlardyń aýrýlary.\r\n\r\n·         Buryn bastyń jaraqatynyń bolýy.\r\n\r\nAA 2 túri bar:\r\n\r\n·         __AA erte bastalýy.__ Aýrýdyń sımptomdary  60 jasqa deıin kórinis beredi. Aýrýdyń bul túri sırek kezdesedi, tez ýshyǵady. AA erte bastalýy tuqym qýalaıtyn aýrýlarǵa jatady. Aýrýdyń damýyna jaýapty belgili bir gender anyqtalǵan.\r\n\r\n·         __AA kesh bastalýy.__ Bul aýrýdyń jıi kezdesetin túri. Sımptomdary 60 jastan asqan adamdarda bastalady. Keıde tuqym qýalaý beıimdiligi bolýy múmkin, biraq, aýrýdyń damýyndaǵy genderdiń roli az.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAA sımptomdaryna aqyl-oı qyzmetindegi kelesideı qıyndyqtar jatady:\r\n\r\n·         Kóńil-kúı minez qulyǵy, tulǵanyń ózin tanýy\r\n\r\n·         til\r\n\r\n·         este saqtaý\r\n\r\n·         qorshaǵan ortany qabyldaý, seziný\r\n\r\n·         oılaý, topshylaý (tanymdyq mashyqtar)\r\n\r\nbasynda AA umytshaqtyq sekildi kórinedi.\r\n\r\njeńil tanymdyq buzylystar (JTB) - qalypty jasqa baılanysty umytshaqtyq pen AA damýy arasyndaǵy aralyq saty. JTB bastalǵan adamdarda oılaýda jáne este saqtaýda azdaǵan máseleler bolady. olar kóbinese, óziniń umytshaqtyǵyn biledi. JTB bárinde AA damı bermeıdi.\r\n\r\nJTB sımptomdary:\r\n\r\n·         birneshe mindetti qatar oryndaýda qıyndyqtar\r\n\r\n·         máseleni sheshýdegi qıyndyqtar\r\n\r\n·         jaqyndaǵy oqıǵalar men áńgimeni umytý\r\n\r\n·         kúrdeli áreketti oryndaýda uzaq ýaqyt ketirý\r\n\r\nAA erte sımptomdary:\r\n\r\n·         bank esepteri, kúrdeli oıyn, jańa aqparatty túsiný sekildi oılaý máselelerin sheshýdegi qıyndyqtar\r\n\r\n·         tanys marshrýtty umytý\r\n\r\n·         til máseleleri, mysaly, esimderdi nemese tanys jerlerdi\r\n\r\n·         buryn qyzyǵýshylyq tanytatyn zattarǵa selqostyq, kóńil-kúıdiń bolmaýy\r\n\r\n·         zattardy basqa jerlerge qoıý\r\n\r\n·         tulǵalyq ózgerister jáne áleýmettik daǵdylardy joǵaltý\r\n\r\nAA ýshyqqan saıyn sımptomdary aıqyndalady jáne ózine qamqorlyq jasaý qabiletine áser etedi. Aýrýdyń sımptomdaryna jatady:\r\n\r\n·         uıqy tártibiniń ózgerýi, túnde jıi oıaný\r\n\r\n·         sandyraq, depressııa jáne úrılený\r\n\r\n·         negizgi mindetterdi oryndaýdaǵy qıyndyq, mysaly, as ázirleý, kıimdi durys tańdaý, avtokólik júrgizý\r\n\r\n·         oqý-jazýdaǵy qıyndyq\r\n\r\n·         jaqyndaǵy oqıǵalardyń derekterin umytý\r\n\r\n·         ómirden oqıǵalardy umytý jáne ózin-ózi tanymaý\r\n\r\n·         Gallıýtsınatsııalar (elesteý), pikirtalasý, talasý, agressııalyq minez-qulyq\r\n\r\n·         Baısaldylyqtyń bolmaýy, qaýipti taný qabiletin joǵaltý\r\n\r\n·         Sózderdi durys tańdaı almaý, sózderdi durys aıtpaý, sóılemderdi shatastyryp aıtý \r\n\r\n·         Áleýmettik qatynastan oqshaýlaný.\r\n\r\nAA shaldyqqan adamdarda kezdesedi:\r\n\r\n·         Otbasynyń múshelerin tanymaý\r\n\r\n·         Kúndelikti negizgi mindetterdi oryndaý, mysaly, ózdiginshe tamaq ishý, kıiný, jýyný\r\n\r\n·         Sózdi túsiný\r\n\r\nAA kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:\r\n\r\n·         nesep jáne nájis shyǵarýdy baqylaýdaǵy máseleler\r\n\r\n·         Jutýdaǵy máseleler.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nTájirıbeli dáriger AA kelesi is-sharalardy ótkizý arqyly anyqtaıdy:\r\n\r\n·         Dárigerlik tolyq tekserý, onyń ishinde, nevrologııalyq\r\n\r\n·         Naýqastan onyń aýrýynyń tarıhy jáne sımptomdary týraly suraý arqyly\r\n\r\n·         Fýnktsıonaldyq  psıhologııalyq testilerdi ótkizý arqyly (psıhologııalyq statýs)\r\n\r\nAA dıagnozy keıbir sımptomdardyń bolýy jáne dementsııanyń basqa sebepteriniń bolmaýynyń negizinde qoıylady.   \r\n\r\nÁdette, tekserýler dementsııanyń kelesi múmkin sebepterin eskerý úshin ótkiziledi:\r\n\r\n·         Anemııa\r\n\r\n·         Mıdyń isigi\r\n\r\n·         Sozylmaly ınfektsııalar\r\n\r\n·         Dárilik preparattarmen ýyttaný\r\n\r\n·         aýyr depressııa\r\n\r\n·         mıda suıyqtyqtyń artyq mólsheriniń jınalýy (Gıdrotsefalııa, lıkvordyń qalypty qysymymen )\r\n\r\n·         Insýlt\r\n\r\n·         Qalqansha bezdiń aýrýlary\r\n\r\n·         Dárýmender tapshylyǵy.\r\n\r\nDementsııanyń mıdyń isigi men ınsýlt sekildi sebepterin anyqtaý úshin mıdyń KT nemese MRT, keıbir jaǵdaıda AA eskerý úshin PET taǵaıyndalady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"42\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nAA anyqtaýdyń jalǵyz senimdi tásili – ólimnen keıin mı tininiń úlgisin zertteý.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAA emdelip jazylmaıdy. Jaǵdaıdy qoldaý úshin emdeýdiń mindeti:\r\n\r\n·         Aýrýdyń ýshyǵýyn báseńdetý (bul asa kúrdeli másele)\r\n\r\n·         Minez-qulyqtyń máselesi, estiń qalypty bolmaýy, uıqydaǵy máseleler sekildi sımptomdardy retteý\r\n\r\n·         Kúndelikti qyzmetti jeńildetý maqsatynda qorshaǵan ortany ózgertý\r\n\r\n·         Otbasy músheleriniń qoldaýy.\r\n\r\nDárilik preparattar qoldanylady:\r\n\r\n·         Sımptomdardyń ýshyǵý jyldamdyǵyn báseńdetý, biraq, mundaı preparattardy qoldanýdan paıda az.\r\n\r\n·         Synı oılaný, ózin tanýdyń buzylýy sekildi minez-qulyq buzylystaryn baqylaý.\r\n\r\nDári-dármekti qabyldaý aldynda dárigerge kelesi suraqtardy qoıý qajet:\r\n\r\n·         Preparattyń janama áseri qandaı? Preparatty qabyldap, táýekel etý qajet pe?\r\n\r\n·         Preparatty qabyldaýdy bastaý úshin qaı ýaqyt jaramdy?\r\n\r\n·         Densaýlyqtyń basqa máselelerine qatysty preparattardy qabyldaýdy toqtatý nemese ýaqytsha toqtatý qajet pe?\r\n\r\nAýrýdyń ýshyǵýyna qaraı AA shaldyqqan keıbir adamdarǵa úı ishinde járdem qajet bolýy múmkin. Otbasynyń músheleri jáne kútim jasaıtyn adamdar naýqasqa   esti joǵaltýynda,  minez-qulyqtyq máselelerinde, jáne uıqydaǵy máselelerde  kómektesýine bolady. úıdegi orta AA shaldyqqan adamdar úshin qaýipsiz ekendigine senimdi bolý mańyzdy.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qoldaý toptary__\r\n\r\nAA aýrýynyń bolýy nemese AA shaldyqqan jaqyn adamǵa kútim kórsetý óte qıyn bolýy múmkin. Bul kúızelisti AA boıynsha qoldaý tobynyń kómegimen jeńildetýge bolady, olar AQSh jáne eýropalyq elderde keń taralǵan. Mundaı toptarǵa qatysa otyryp, óz máselesin ortaǵa salý arqyly naýqas nemese ony kútetin adam ózderin jalǵyz sezinbeýine járdem alady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń ýshyǵý jyldamdyǵy ár túrli. AA tez damysa, aýrýdyń ýshyǵýy da tez bolady.\r\n\r\nAA shaldyqqan adamdar ómirden erte ketedi, ádette, dıagnoz qoıylǵannan keıin 3-20 jyl ishinde.\r\n\r\nOtbasylar jaqyn adamǵa bolashaq kútimdi  josparlaýy tıis.\r\n\r\nAýrýdyń aqtyq satysy birneshe aıdan birneshe jylǵa deıin sozylýy múmkin.\r\n\r\nBul kezde adam tolyǵymen eńbekke qabiletsiz bolady. ólim ádette, ınfektsııadan nemese kóp aǵzalyq jetkiliksizdikten bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         AA sımptomdary ýshyǵady nemese psıhologııalyq jaǵdaıda kúrt ózgerý paıda bolady.\r\n\r\n·         AA shaldyqqan naýqastyń jaǵdaı ýshyqqan\r\n\r\n·         AA shaldyqqan naýqasqa úıde kútim jasaı almaısyz\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAA aldyn alýdyń dáleldi tásili bolmasa da, aýrýdyń aldyn alýǵa nemese báseńdetýge keıbir sharalar kómektese alady:\r\n\r\n·         Maıdyń mólsheri shekteýli emdám jáne Omega-3 maı qyshqyldaryna baı taǵamdy tutyný\r\n\r\n·         Dene belsendiligin ustanatyn ómir salty\r\n\r\n·         Aqyl-oıdy jáne áleýmettik belsendi statýsty qoldaý\r\n\r\n·         Bassúıek-mı jaraqatynyń aldyn alý maqsatynda qaýipti is-sharalar kezinde basqa arnaıy qorǵanys bas kıimin (shlem) kııý.\r\n\r\n__Ǵylymda Altsgeımer aýrýy týraly ne belgili?__\r\n\r\nǴylymı zertteýler neırofızıologııa jáne sapaly uzaq ǵumyr týraly máselelerge baılanysty.\r\n\r\nAQSh jáne basqa elderdegi iri akademııalyq ortalyqtar Altsgeımer aýrýynyń damý sebebin anyqtaýmen aınalysýda. AQSh jyl saıyn 2 mlrd dollardan artyq qarjyny mıdy zertteý baǵdarlamasyna jumsaıdy, onyń nátıjesinde  Altsgeımer aýrýynan jáne júıke júıesiniń basqa keri buzylystarynan\r\n dári-dármek jasalýy tıis.\r\n\r\nAýrýǵa qatysty birneshe faktor belgili:\r\n\r\n•      Aqýyzdardyń buzylysy (amıloıd jáne taý-proteın)\r\n\r\n•      Genetıkalyq faktorlar\r\n\r\n•      Júıke tinderindegi energetıkalyq úrdisterdiń buzylystary\r\n\r\n•      Júıke tinderindegi qabyný úrdisteri\r\n\r\n•      Qantamyrlyq buzylystar\r\n\r\nAltsgeımer aýrýynyń kóp faktorlyǵyna baılanysty ony emdeý keshendi bolady – dárilerdiń birigýimen.\r\n\r\nAltsgeımer aýrýyna qarsy dári ázirleý Qory (AQSh) amıloıdtyń jınalýyna baǵyttalǵan dárilerdi klınıkalyq synaýdy qarjylandyrady, aýrýdyń basqa da kórinisterin zertteıdi, qabyný jáne júıke tininiń energetıkalyq metabolızmi sekildi.  \r\n\r\nQazirgi kezde kelesi dárilerdiń klınıkalyq synaǵy ótkizilýde:\r\n\r\nAricept®\r\n\r\nExelon®\r\n\r\nRazadyne®\r\n\r\nNamenda®\r\n\r\nNamzaric®\r\n\r\nBACE1®','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Alyp jasýshaly arterııt','','','qz','s','',0,'',3957,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531393980,1562929980,1531394700,'Alyp jasýshaly arterııt (AJA) – bul egde jastaǵy adamdarda ortasha jáne iri arterııalardyń júıeli qabyný aýrýy, bas aýyrýymen jáne tumaýdaǵydaı sımptomdarmen qosarlanady. Sondaı-aq, ol samaılyq nemese kranıaldyq arterııt (Horton aýrýy) retinde de belgili. \r\n\r\n\'\'Alyp jasýshaly arterııt betkeri samaılyq arterııanyń isinýin jáne qalyńdaýyn týyndatýy múmkin. Betkeri  samaılyq arterııa – bul syrtqy uıqy arterııasynyń juqa sońǵy saǵasy.\'\'\r\n\r\nAýrý tek 50 jastan asqan eresekterde paıda bolady, negizinen, egde jastaǵy adamdardy zaqymdaıdy, kóbinese, erlerge qaraǵanda áıelder jıi shaldyǵady.\r\n\r\nAJA kezinde bassúıektiń arterııalary, kóbinese, samaı arterııalary, sondaı-aq, kózdiń arterııalary zaqymdanady, demek AJA kózdiń kórmeýine aparýy múmkin. Kórýdi joǵaltýdy ýaqytyly anyqtaýmen jáne emdeýmen  aldyn alýǵa bolady. ','Mazmuny\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAlyp jasýshaly arterııt (AJA) – bul egde jastaǵy adamdarda ortasha jáne iri arterııalardyń júıeli qabyný aýrýy, bas aýyrýymen jáne tumaýdaǵydaı sımptomdarmen qosarlanady. Sondaı-aq, ol samaılyq nemese kranıaldyq arterııt (Horton aýrýy) retinde de belgili. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"43\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Alyp jasýshaly arterııt betkeri samaılyq arterııanyń isinýin jáne qalyńdaýyn týyndatýy múmkin. Betkeri  samaılyq arterııa – bul syrtqy uıqy arterııasynyń juqa sońǵy saǵasy.\'\'\r\n\r\nAýrý tek 50 jastan asqan eresekterde paıda bolady, negizinen, egde jastaǵy adamdardy zaqymdaıdy, kóbinese, erlerge qaraǵanda áıelder jıi shaldyǵady.\r\n\r\nAJA kezinde bassúıektiń arterııalary, kóbinese, samaı arterııalary, sondaı-aq, kózdiń arterııalary zaqymdanady, demek AJA kózdiń kórmeýine aparýy múmkin. Kórýdi joǵaltýdy ýaqytyly anyqtaýmen jáne emdeýmen  aldyn alýǵa bolady. \r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQazirgi kezeńde aýrýdyń sebepteri anyqtalmaǵan.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Qaıtalanatyn kúshti bas aýyrýy\r\n* Dene temperatýrasynyń artýy (38- 39 S)\r\n* Bet aýmaǵyndaǵy jiti aýyrsyný, sóıleý kezinde nemese tamaq ishkende paıda bolatyn tildegi jáne shaınaý bulshyq etiniń aýyrsynýy\r\n* Bulshyq ettegi revmatıkalyq aýyrsyný (revmatıkalyq polımıalgııa)\r\n* álsizdik, enjarlyq, dene salmaǵyn joǵaltý\r\n* uıqynyń buzylýy, depressııa\r\n* qabynǵan arterııadaǵy qannyń soǵýynyń bolmaýy\r\n* zaqymdanǵan arterııanyń ústindegi teriniń qyzarýy\r\n* aýyr jaǵdaıda arterııanyń zaqymdanǵan bólikteriniń ústindegi teriniń gangrenanyń damýy (osy bóliktiń terisiniń tirshiligin joıýy)\r\n* kórýdiń buzylystary.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrýdyń bastapqy kezinde dıagnozdy qoıý qıyn, sebebi, bul aýrý týraly málimetter az.\r\n\r\nBastyń arterııalarynyń betkeri arterııalary uzyndyǵy boıyna birkelki emes túrde tyǵyzdalady, ırektelip, dóńestenedi, ústinen basqanda jalpaq túrge aýyspaıdy.\r\n\r\nEgde jastaǵy naýqastyń jalpy qan taldaýynda:\r\n\r\n* erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵynyń kúrt artýy (SOE > 50 mm/ch)\r\n* gıpohromdyq anemııa.\r\n\r\nDıagnozdy naqtylaý úshin ótkizý qajet:\r\n\r\n* kontrastylyq zattekti engizýmen samaı arterııasynyń rentgenologııalyq zertteýi (samaı arterııasynyń angıografııasy)\r\n\r\n* zaqymdanǵan samaılyq jáne/nemese basqa arterııanyń bıopsııasy (anyqtaý maqsatynda organızmnen tirshilik etýinde jasýshalardy nemese tinderdi (bıoptat) alý ádisi), ári qaraı tinniń úlgisine mıkroskopııalyq zertteý júrgiziledi\r\n\r\n* oftalmoskopııa – arnaıy aspaptar (oftalmoskop nemese fýndýs-lınzalar) kómegimen  kóz túbin qaraý, bul torqabyqty, kórý nervisiniń dıskin, kóz túbiniń tamyrlaryn baǵalaýǵa múmkindik beredi).\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdi erte bastaý qajet, sebebi, aýrý kórýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nBúginde AJA emdeýdiń eń tıimdi tásili - kortıkosteroıdtardy (gormondardy) qoldaný. Emdeý shemasyn dáriger taǵaıyndaıdy. AJA kúmán bolsa da gormondardy taǵaıyndaý negizdelgen. Ádette, emdeý bastalǵannan keıin sımptomdar tez joıylady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAJA kezinde naýqastar úshin boljamy - oń. Ádette, aýrý ólim-jitimge aparmaıdy. Aýrýdyń barysy meńdeıdi, biraq, ýaqytyly bastalǵan emdeý naýqastyń jaǵdaıyn turaqtandyrady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n* kórýdi ishinara nemese tolyǵymen joǵaltý\r\n* ınsýlt\r\n* mıokard ınfarkti\r\n* aortanyń qabattanatyn anevrızmasy\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy bas aýyrýy bolsa, jáne olar ótpeıtin bolsa, nemese AJA basqa sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet.','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Amebalyq dızenterııa','','','qz','s','',0,'',3154,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531395060,1562931060,1531395208,'Amebalyq dızenterııa (amebıaz) — qarapaıymdylarǵa jatatyn parazıttik - gıstolıtıkalyq amebadan (Entamoeba histolytica) týyndaıtyn aýrý. Parazıt  toq ishekti zaqymdaıdy. Kóp jerde kezdesedi, ásirese, ystyq aýa raıy bolatyn elderde jıi kezdesedi.','__Amebalyq dızenterııa __(amebıaz) — qarapaıymdylarǵa jatatyn parazıttik - gıstolıtıkalyq amebadan (Entamoeba histolytica) týyndaıtyn aýrý. Parazıt  toq ishekti zaqymdaıdy. Kóp jerde kezdesedi, ásirese, ystyq aýa raıy bolatyn elderde jıi kezdesedi.\r\n\r\nAmeba eki túrde tirshilik etedi:\r\n\r\n·         trofozoıt — vegetatıvti (kóbeıetin) belsendi túri, ishekte mekendeıdi, adam organızminen tys tirshiligin joıady.\r\n\r\n·         tsısta — tynysh kúıdegi belsendi emes túri, osy tsıstanyń kómegimen amebıaz taralady.\r\n\r\nEger organızmge trofozoıtter tússe, olar aýrýdy týyndatpaıdy, sebebi, asqazanda  joıylady. Tsıstalar organızmge túsip, asqazannan ishekke ótedi jáne trofozoıt túrine aınalady. Trofozoıt ishekte belsendi kóbeıedi jáne dızenterııany týyndatady, eger Entamoeba histolytica shtammy ınvazıvti bolsa. Ishekte jyljyp, trofozoıttiń tyǵyz qorǵanys qabyǵy bolady, tsıstaǵa aınalyp, syrtqy ortaǵa shyǵady. Trofozoıtterdiń shyǵýy ish ótýinde bolady, jáne ádette, tez joıylady. Osylaısha, tsıstalar - parazıttiń jańa adamdy zaqymdaıtyn túri.\r\n\r\nJuqpalaný juqpaly nájispen janasýda oryn alady, bul nashar sanıtarlyq jáne gıgıenalyq jaǵdaıda, juqpaly adammen jynystyq qatynasta oryn alýy múmkin. Nájistermen lastanǵan qol, sý nemese adamnyń nájisi tyńaıtqysh retinde qoldanylyp, ósirilgen kókónis-jemister arqyly berilýi yqtımal.\r\n\r\n__\'\'Bul kezde qandaı kórinis bolady?\'\'__\r\n\r\nJuqpalanǵan adamdardyń 90% - sımptomsyz ameba tasymaldaǵyshtary. Kóbinese, amebıazdyń sımptomdary anyqtalmaǵandyqtan, adamdar uzaq ýaqyt osy aýrýmen ómir súrýi múmkin. Bul ishtegi aýyrsyný, dıareıa, ishtiń kebýi, nájiste qan, keıde dene temperatýrasynyń artýy múmkin. Birtindep, adamda qajyp, aryqtaý  (kaheksııa) jáne anemııa paıda bolady.\r\n\r\nAmebalyq kolıt (amebalyq dızenterııa) tsıstanyń ishekke túsýinen keıin 2-6 apta ótkende damıdy. Birtindep ishte aýyrsyný jáne álsiz ish ótýi paıda bolady, odan keıin, ózin nashar seziný, aryqtaý, ishtiń tómengi jaǵy tutastaı aýyrsynýy nemese bel tutastaı aýyrýy múmkin. Eń qaýiptisi, trofozoıtter ishek qabyrǵasyna enýi múmkin. Bul jaǵdaıda epıtelııdiń buzylýy, ishek qantamyrlarynyń zaqymdanýy jáne tereń oıyq jaralar paıda bolady. Klınıkalyq túrde toq ishektiń óne boıynda aýyrsyný, silemeı men qannyń kóp mólsheri aralasqan jıi azdaǵan nájis («qyzǵylt qoımaljyńǵa deıin»), temperatýranyń artýy, jalpy álsizdik, tábetti joǵaltý oryn alady. \r\n\r\nÚrdiske búıen tartylsa, aýrý jiti appendıtsıtke uqsaıdy. Klınıkalyq kórinisteri asa damyǵanda nájis táýligine 10-12 retke deıin jıileıdi. Nájiste nájiske qaraǵanda qan, silemeı kóp bolady. Bakterıaldyq sebepti ish ótýinen aıyrmashylyǵy - amebalyq kolıt naýqastardyń 40%-nan keminde qyzbamen qosarlanady.\r\n\r\nKeıde isik tárizdi túzilis – ameboma qalyptasady, bul ishektiń túınelisine aparýy múmkin.\r\n\r\nEger trofozoıtter ishek qabyrǵasy arqyly ótse, bul ish qýysynyń qabynýyna –perıtonıtke aparýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Emdeýdi__\'\'  tek taldaý nátıjesi boıynsha, dáriger ǵana taǵaıyndaıdy. Jaqsy emdeý áserine eki preparatty qoldanýmen jetýge bolady: metronıdazol – trofozoıtterdi joıatyn, jáne dııodgıdrosıhınol – tsıstaǵa qarsy baǵyttalǵan. Emdeýden keıin 1, 3 jáne 6 aı ótkende nájistiń qaıta taldaýyn ótkizip, emdeýdiń tıimdiligin tekserý qajet.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ana sútimen qorektendirýdegi máseleler','','','qz','s','',0,'',7889,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531458540,1562994540,1531460183,'Ana sútimen qorektendirý balaǵa zor paıda ákeledi. Ana sútinde balanyń saý jáne myqty bolyp ósýine qajetti qorektik zattekter bar. Sonymen qatar, ana sútinde bolatyn keıbir zattekter balany keıbir aýrýlar men juqpalardan qorǵaıdy. Bul ananyń densaýlyǵyn da qoldaıdy. Qaterli isiktiń keıbir túrleriniń damýy balasyn emizgen analarda sırek kezdesedi. \r\n\r\nSaý áıelder balasyn keminde, alǵashqy alty aı boıy emizgeni durys. Belgili bir jaǵdaılarda bul jaramdy emes, mysaly, AITV ınfektsııasy nemese belsendi satydaǵy týberkýlez bolsa, anasy balasyn emizbegeni jón, sebebi, juqpa berilýi múmkin.\r\n\r\nBelgili bir dárilik quraldar, tyıym salynǵan esitkilik zattekter nemese alkogol da ana súti arqyly túsip, balaǵa zııan ákelýi múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Ana sútimen qorektendirýdegi máseleler__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emshek ushynyń aýyrsynýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sút beziniń qataıýy nemese emshektiń tolýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Balaǵa súttiń jetispeýi__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Súttiń tyǵyndalýy (emshekte súttiń irkilýi)__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sút beziniń ınfektsııasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Kandıdoz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Basqa aýrýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAna sútimen qorektendirý balaǵa zor paıda ákeledi. Ana sútinde balanyń saý jáne myqty bolyp ósýine qajetti qorektik zattekter bar. Sonymen qatar, ana sútinde bolatyn keıbir zattekter balany keıbir aýrýlar men juqpalardan qorǵaıdy. Bul ananyń densaýlyǵyn da qoldaıdy. Qaterli isiktiń keıbir túrleriniń damýy balasyn emizgen analarda sırek kezdesedi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"44\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette saý sút beziniń anatomııalyq qurylysy keltirilgen.\'\'\r\n\r\nSaý áıelder balasyn keminde, alǵashqy alty aı boıy emizgeni durys. Belgili bir jaǵdaılarda bul jaramdy emes, mysaly, AITV ınfektsııasy nemese belsendi satydaǵy týberkýlez bolsa, anasy balasyn emizbegeni jón, sebebi, juqpa berilýi múmkin.\r\n\r\nBelgili bir dárilik quraldar, tyıym salynǵan esitkilik zattekter nemese alkogol da ana súti arqyly túsip, balaǵa zııan ákelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Ana sútimen qorektendirýdegi máseleler__\r\n\r\nAna sútimen qorektendirgende paıda bolatyn máseleler jas (alǵash bosanǵan) analarda keń taralǵan. Kóptegen máselelerdiń aldyn alýǵa nemese sheshýge bolady. Eger sizde emizgende máseleler bolsa, ana sútimen qorektendirýge mamandanǵan dárigerden keńes alý qajet.\r\n\r\nBalany emizý (ana sútimen qorektendirý) ana men bala úshin jaqsy tájirıbe. Durys qorektendirýdi úırený úshin ýaqyt pen tájirıbe qajet.\r\n\r\nSizge bul úrdiste kómektese alatyn keıbir tustar:\r\n\r\n* balany emizýdi perzenthanada, bala týysymen bastaǵan jón.\r\n* emizýdi bastar aldynda ana sútimen qorektendirýge mamandanǵan dárigerden keńes alý qajet.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emshek ushynyń aýyrsynýy__\r\n\r\nBalany emize bastaǵan alǵashqy kúnderi nemese aptalarda jaısyzdyq sezimi bolady. Keıbir emizetin analar emshek ushynyń aýyrsynýyn ashý, qyshý nemese kúıdirý sezimi sekildi sıpattaıdy. Jaısyzdyq, ádette, biraz ýaqyttan keıin ótedi.\r\n\r\nEmshek ushtarynyń aýyrsynýy kóptegen sebepterge baılanysty:\r\n\r\n* ​emizý tehnıkasynyń durys emestigi\r\n* balanyń emizýde durys ornalaspaýy\r\n* emshek ushyna durys kútim jasalmaýy.\r\n \r\nKóptegen áıelder emshek ushynyń aýyrsynýyn sezbeıdi. Emizý kezinde balanyń ornalasýyn ózgertý jaǵymsyz sezimderdi azaıtýy múmkin.\r\n\r\nEmshekten aıyrý kezinde bala emshek emýdi jalǵastyrsa, emshek ushynyń qabynýy baıqalady. Emshekti  emýin toqtatý úshin balanyń aýzynyń shetine abaılap saýsaq salyp, emshekten durys aıyrý arqyly balaǵa kómektese alasyz.\r\n\r\nTym qurǵaq nemese ylǵal teri de emshek ushynyń aýyrsynýyna aparýy múmkin. Teriniń bazdanýy jasandy (sıntetıkalyq) matalardan jasalǵan emshekqap kıgende baıqalýy múmkin. Bul matalar ter bólinýin arttyrýy múmkin. Teriniń tabıǵı maılaıtyn bólikterin joıatyn sabyn men eritindiler qoldaný teriniń qurǵaqtyǵyna aparýy múmkin. Záıtún maıy, arnaıy sútshe nemese jaqpa maılardyń quramynda lanolın bolsa, qurǵaq jáne syzattanǵan emshek ushynyń jazylýyna kómektesedi.\r\n\r\nKóptegen balalar tisi shyǵa bastaǵanda emshek ushyn tistep, shaınaı bastaıdy. Balaǵa emizer aldynda birneshe mınýt buryn salqyn jáne ylǵal zatty shaınaýǵa berse, bul máseleni sheshýge bolady. Ydys jýýǵa arnalǵan taza, ylǵal, salqyn gýbka jaqsy kómektesedi. Basqa emshekti emizý aldynda balaǵa osyndaı gýbkany berińiz.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sút beziniń qataıýy nemese emshektiń tolýy__\r\n\r\nSút bezderiniń qataıýy – bosanǵannan keıin birneshe kún ótkende emshekte qan men súttiń baıaý tolýynyń, sút túzilgendiginiń belgisi. Balany emizýge kedergi emes.\r\n\r\nSút bezderiniń qataıýy emshekte ornalasqan qantamyrlarynyń bitelýi nátıjesinde paıda bolady. Emshek isinip, tyǵyz bolady, aýyrsynady. Emshek ushtary durys syrtqa shyǵyp turmaıdy, bul balanyń emshekti durys emýine kedergi keltiredi.\r\n\r\nSúttiń reflektorlyq kelýi jáne oksıtotsın refleksi – emizý kezindegi tabıǵı úrdis. Túzilgen sút bezderdiń tútikterine keledi. Aýyrsyný, shıryǵý, mazasyzdaný bul úrdistiń damýyna kedergi keltirýi múmkin. Aldyn alý kelesideı túrde bolýy tıis:\r\n\r\n* Bosańsýdy jáne deneni durys ornalastyrýdy úırený\r\n* Emizý kezinde alańdaıtyn faktorlardy shekteý, názik ýqalaý jáne emshekke muqııat kútim jasaý.  \r\n \r\nJıi (táýligine 8 nemese odan kóp ret) jáne ár emizgende 15 mınýt boıy emizý sút bezderiniń qataıýynyń aldyn alýy múmkin.  \r\n\r\nSút bezderiniń qataıýynyń aldyn alýdyń basqa tásilderi:\r\n\r\n* Emshekti jıi emizý nemese sútti arnaıy saýǵyshpen saýyp alý. Elektr sút saýǵyshtary jaqsyraq jumys isteıdi.\r\n* kontrastylyq dýsh qabyldaý (jyly jáne salqyn sýmen kezek) jaǵymsyz sezimderdi azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Balaǵa súttiń jetispeýi__\r\n\r\nBalaǵa súttiń qajettiligi anasynda súttiń túzilýine proportsıonal. Jıi emizý, jaqsy demalý, durys tamaqtaný jáne suıyqtyqty jetkilikti tutyný súttiń túzilýine yqpal etedi.\r\n\r\nBalanyń boıy men salmaǵyn ólsheý - onyń sútti jetkilikti tutynýyna kóz jetkizýdiń jaqsy tásili. Balanyń  sútti jetkilikti tutynýy týraly dárigerden surańyz.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Súttiń tyǵyndalýy (emshekte súttiń irkilýi)__\r\n\r\nSúttyń tyǵyndalýy múmkin (emshekte súttiń irkilýi). Bul oryn alýy múmkin, eger bala nashar qorektense, anasy emizýdi jiberip alsa (emshekten aıyrýda), nemese anasy tym tar emshekqap kıetin bolsa.\r\n\r\nSúttiń tyǵyndalýynyń belgileri (emshekte súttiń irkilýi): aýyrsyný, temperatýranyń artýy, emshektiń belgili bir tusynda qyzarý nemese emshek terisiniń astynda túıin bolýyn seziný.\r\n\r\nTútik ashylǵanda emshek ushynda kishkentaı aq núkte kórinedi. Aýyratyn tusty ýqalaý jáne abaılap basý tyǵyndalýdy joıýǵa kómektesedi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sút beziniń ınfektsııasy__\r\n\r\nEmshektiń ınfektsııasy (mastıt) bulshyq etinde aýyrsynýdy, qyzbany, qyzarýdy, sút beziniń sezimtaldyǵyn týyndatady, kóbinese, bir jaǵynda. Bul sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nEmshektiń ınfektsııasy kelesi analarda jıi paıda bolady:\r\n\r\n* kúızeliske jáne sharshaýǵa ushyraǵan analar\r\n* emshek ushy syzattanǵan, sút tútikteri bitelgen nemese sút bezderi qataıǵan analarda\r\n* emshek emizýdi jiberip alatyn anada\r\n* tar emshekqap kıetin analarda.\r\n \r\nKóbinese emdeýge kiretinder:\r\n\r\n* ınfektsııany emdeý úshin bakterııaǵa qarsy preparattardy qoldaný\r\n*  aýyrsynǵan tusqa ylǵal spırtti kompresster qoldaný\r\n* demalý\r\n* emizgende yńǵaıly emshekqap qoldaný.\r\n \r\nZaqymdanǵan emshekten emizý tez jazylýyna yqpal etedi. Ana súti bala úshin qaýipsiz, emshekte ınfektsııa bolǵanymen.\r\n\r\nBalany qos emshekpen emizý mańyzdy. Bul sút beziniń qataıýynyń aldyn alady.\r\n\r\nUsynystar:\r\n\r\n* Eger emizý jaısyzydq týyndatsa, sútti qolmen nemese saýǵyshpen saýyp alyńyz.\r\n* Aldymen saý emshekti emizińiz, jaǵymsyz sezim ótkenge deıin. Osy máselemen kúresý týraly dárigermen keńesińiz.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Kandıdoz__\r\n\r\nKandıdoz – keń taralǵan zeńdik ınfektsııa, anadan balaǵa emizý kezinde beriledi. Zeńder (Candida albicans) jyly, ylǵal jerde mekendeıdi.\r\n\r\nBalanyń aýyz qýysy jáne ananyń emshek ushy – zeńder ósýi úshin ońtaıly jer. Kandıdoz bakterııaǵa qarsy preparattarmen emdeý kezinde nemese odan keıin jıi paıda bolady.\r\n\r\nAnada kandıdozdyń sımptomdary – qoıý qyzyl tústi, sezimtal emshek ushy nemese emizý kezinde nemese odan keıingi jaǵymsyz seziný. Balanyń aýyz qýysyndaǵy aq jáne qyzarǵan tustar – kandıdozdyń sımptomdary.\r\n\r\nSondaı-aq, balada bazdaný, kóńil-kúıiniń ózgerýi, emshekti jıi suraýy baıqalýy múmkin. Zeńge qarsy emdeý alý úshin dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Basqa aýrýlar__\r\n\r\nTemperatýranyń artýy nemese basqa aýrýǵa shaldyqqan bolsańyz, dárigerge kórinińiz. Kóptegen aýrýlar kezinde emize berýge bolady, balaǵa zııansyz. Sútpen beriletin antıdeneler balaǵa paıda ákeledi.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Analyq bezdiń kıstasy','','','qz','s','',0,'',6816,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531462440,1562998440,1531463125,'Analyq bezdiń kıstasy – analyq bezdegi suıyqtyq tolǵan qaltasha. Onyń birneshe túri bolady. Kóptegen túrleri qatersiz, olar ovýlıatsııa kezinde paıda bolady (analyq bezden uryq jasýshasynyń shyǵýy). Olar - fýnktsıonaldyq kıstalar atalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Analyq bezdiń kıstasy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Áıelderdiń jynystyq aǵzalary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Analyq bezdiń fýnktsıonaldyq kıstasynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Analyq bezdiń kıstasy bar ekendigin dáriger qalaı biledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Ýltra dybystyq emdeý degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Ótýge bolatyn basqa tekserý túrleri bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Analyq bezdiń fýnktsıonaldyq kıstasy qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Analyq bezdiń kıstasyn operatıvtik emdeý qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Naqty qandaı operatıvtik emdeý túri qajet?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Analyq bezdiń kıstasy degenimiz ne?__\r\n\r\nAnalyq bezdiń kıstasy – analyq bezdegi suıyqtyq tolǵan qaltasha. Onyń birneshe túri bolady. Kóptegen túrleri qatersiz, olar ovýlıatsııa kezinde paıda bolady (analyq bezden uryq jasýshasynyń shyǵýy). Olar - fýnktsıonaldyq kıstalar atalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Áıelderdiń jynystyq aǵzalary__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"47\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÁıeldiń reprodýktıvtik aǵzalary – jatyr, jatyr moıny, qosalqylar (analyq bezder jáne uryq tútikteri) jáne qynap (inshek). Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Analyq bezdiń fýnktsıonaldyq kıstasynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nKóbinese, fýnktsıonaldyq kıstalar eshqandaı sımptomdarsyz ótedi (bilmeýińiz de múmkin), al keıde ishtiń aýyrsynýy, kebýi, etekkir aınalymynyń buzylysy, júrek aınýy jáne qusý bolýy múmkin. Basqa sımptomdaryna tamaq ishkende tez toıyný sezimi, jáne ish qatýy jatady.  \r\n\r\nEger menopaýza oryn alsa jáne etekkir aınalymy bolmasa, fýnktsıonaldyq kıstalar qalyptaspaıdy, biraq, analyq bezdiń kıstasynyń basqa túrleri bolýy múmkin. Analyq  bezdiń kıstasynyń kez kelgen sımptomy bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__ Analyq bezdiń kıstasy bar ekendigin dáriger qalaı biledi?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"46\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nDáriger kóbinese, kıstany medıtsınalyq tekserý kezinde sezýi múmkin. Eger kıstaǵa kúmán bolsa, ony kórneki túrde kórý úshin dáriger ýltra dybystyq zertteý taǵaıyndaıdy. Dárigerdiń odan keıingi áreketi naýqastyń jasyna, ýltra dybystyq zertteýdegi kıstanyń túrine, sımptomdarǵa baılanysty.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Ýltra dybystyq zertteý degenimiz ne?__\r\n\r\nÝltra  dybystyq zertteýde (ÝDZ) aǵzalardyń beınesin alý úshin dybys tolqyndary qoldanylady. Bul – analyq bezderdi kórýdiń jaqsy tásili. ÝDZ ishtiń syrtynan nemese inshek (qynap) arqyly ótkizýge bolady. Eki tásil de aýyrsyný bermeıdi. ÝDZ 30 mınýtqa sozylady. Bul ádis dárigerge kıstanyń ólshemi men syrtqy túri týraly qundy aqparat beredi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Ótýge bolatyn basqa tekserý túrleri bar ma?__\r\n\r\nDáriger qandaǵy CA-125 atalatyn, aqýyz deńgeıin anyqtaıdy. Bul taldaý analyq  bezdiń kıstasy bar áıelderge kıstanyń qaterligin anyqtaý úshin taǵaıyndalady. CA-125 deńgeıi < 35 bolýy tıis. Biraq, bul tekserý áıelde analyq bezdiń qaterli isigi bar ekendigin naqty aıqyndamaıdy. Mysaly, analyq bezdiń qaterli isigi bar keıbir áıelderde CA-125 deńgeıi qalypty bolýy múmkin. Bul aqýyzdyń deńgeıi qaterli isik bolmaǵan áıelderde de artýy múmkin. Osy sebepti, CA-125 deńgeıin anyqtaýǵa qan taldaýy tek analyq bezdiń qaterli isiginiń sımptomdary bar nemese analyq bezdiń qaterli isiginiń qaýpin arttyratyn genetıkalyq mýtatsııasy bar  áıelderge usynylady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Analyq bezdiń fýnktsıonaldyq kıstasy qalaı emdeledi?__\r\n\r\nFýnktsıonaldyq  kıstalar belgili bir ýaqytta ózdiginshe ótedi. Ádette, bul úrdis 1-3 aıdy alady.  Eger naýqasta  fýnktsıonaldyq kısta bolsa, onyń ólsheminiń azaıýyn kórý úshin dáriger 1-3 aıdan keıin qaıtadan tekserýdi usynady. Eger naýqasta fýnktsıonaldyq kısta jıi bolsa, dáriger ovýlıatsııa úrdisin basý úshin uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaýdy usynýy múmkin. Ovýlıatsııa bolmasa, fýnktsıonaldyq kıstalar da túzilmeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Analyq bezdiń kıstasyn operatıvtik emdeý qajet pe?__\r\n\r\nAnalyq bezdiń kıstasyn emdeýde birneshe faktorlar eskeriledi, mysaly, naýqastyń jasy, etekkirdiń bolýy, kıstanyń ólshemi, onyń syrtqy túri jáne sımptomdary.\r\n\r\nEger etekkir aınalymy bolsa, analyq bezdiń fýnktsıonaldyq kıstasynyń jeńil sımptomdary oryn alsa, operatsııa jasaýdyń qajeti joq. Eger kısta birneshe etekkir aınalymynan keıin ótpese, ulǵaıatyn bolsa, ÝDZ kezinde fýnktsıonaldyq kıstaǵa uqsamasa, dáriger operatsııany  taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde analyq bezdiń kıstalarynyń hırýrgııalyq aralasýdy qajet etetin kóptegen túrleri bar. Bul jasta kıstalar, kóbinese, qatersiz.\r\n\r\nEger menopaýza bolsa, jáne analyq bezdiń kıstasy bolsa, dáriger operatsııany taǵaıyndaıdy. Analyq bezdiń qaterli isigi – sırek aýrý, biraq, 50-70 jastaǵy áıelderde úlken qaýip tóndiredi. Aýrýdyń áıelderde keshirek anyqtalǵan túrine qaraǵanda erte anyqtalǵan kezinde boljamy jaqsyraq.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Naqty qandaı operatıvtik emdeý túri qajet?__\r\n\r\nEger kısta shaǵyn bolsa, (órikteı nemese odan kishi) jáne ÝDZ kezinde qatersiz bolyp kórinse, dáriger  laparoskopııa ótkizý týraly sheshim qabyldaýy múmkin. Operatsııanyń bul túri ushynda jaryq kózi bar, laporoskop atalatyn aspap arqyly ótkiziledi.\r\n\r\nLaparoskop ish qýysyna kindikten sál joǵary nemese sál tómen tusta jasalatyn kishkentaı tilik arqyly engiziledi. Laparoskop arqyly dáriger aǵzalardy kóre alady. Kısta kóbinese,  qasaǵanyń túkti syzyǵynyń ústinde kishkentaı tilik jasaý arqyly alynady.\r\n\r\nEger kısta laparoskop arqyly ish qýysynan alý úshin tym úlken bolsa, jáne kúmándi kórinse, dáriger laparotomııany jasaýy múmkin. Bul kezde kıstany nemese zaqymdanǵan analyq bezdi alyp tastaý úshin úlken tilik jasalady. Jalpy narkoz jasalady, kısta qaterli isiktiń bolýyna tekseriledi. Eger bul qaterli isik bolsa, dáriger eki analyq bezdi, jatyrdy, salnık (sharby) atalatyn maı tinin, keıbir lımfa túıinderin alyp tastaýy múmkin. Bul jaıynda operatsııaǵa deıin dárigermen keńesýge mańyzdy. Dáriger sondaı-aq, operatsııanyń ár túriniń qaýipteri týraly, naýqastyń aýrýhanada bolý ýaqytyn, kúndelikti qalypty tirshilikke oralý týraly aıtyp beredi.   \r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* ÝDZ jasaý qajet pe?\r\n* Kıstanyń túri qandaı?\r\n* Fýnktsıonaldyq  kısta bolsa, emdelý qajet pe?\r\n* Aýrýdyń barysynyń nasharlaýy týraly qalaı bilýge bolady?\r\n* Kıstanyń basqa túri bolsa, ony emdeý nusqalary qandaı? Operatsııa qajet pe?\r\n* Bolashaqta analyq bezdiń basqa kıstasy paıda bolý qaýpi bar ma?\r\n* Menopaýza. Analyq bezdiń qaterli isiginiń damý qaýpi bar ma?','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Anemııa','','','qz','s','',0,'',21668,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531474500,1563010500,1531475607,'Anemııa – qanda ottegini aǵzalarǵa negizgi jetkizýshiler - saý qyzyl qan jasýshalarynyń tapshylyǵy bolǵanda damıtyn aýrý. Eger qannyń qyzyl jasýshalarynda gemoglobınniń mólsheri tómendese, organızm  temirdiń mólsherin jetkiliksiz alady. Anemııanyń  sımptomdary, mysaly, sharshaý otteginiń organızmge jetkiliksiz túsýinen paıda bolady.','\'\'__Anemııa__\'\' – qanda ottegini aǵzalarǵa negizgi jetkizýshiler - saý qyzyl qan jasýshalarynyń tapshylyǵy bolǵanda damıtyn aýrý. Eger qannyń qyzyl jasýshalarynda gemoglobınniń mólsheri tómendese, organızm  temirdiń mólsherin jetkiliksiz alady. Anemııanyń  sımptomdary, mysaly, sharshaý otteginiń organızmge jetkiliksiz túsýinen paıda bolady.\r\n\r\nAnemııa – qannyń keń taralǵan derti. Áıelder jáne sozylmaly aýrýǵa shaldyqqan adamdar osy dertke beıim keledi. Kelesi faktorlardy este ustaý qajet:\r\n\r\n·         Anemııanyń keıbir túrleri tuqym qýalaıdy, sábıler týǵannan zardap shegýi múmkin.\r\n\r\n·         Bala órbitý jasyndaǵy áıelder anemııanyń temir tapshylyqty atalatyn túrine beıim, bul etekkir kezinde qan joǵaltýmen jáne júktilik kezinde qan kólemine qajettiliktiń artýyna baılanysty.\r\n\r\n·         Egde jastaǵy adamdar da anemııanyń damý qaýpine beıim, tómen kalorııaly emdám jáne basqa aýrýlardyń bolýyna baılanysty.\r\n\r\nAnemııanyń túri kóp.  Olardyń báriniń sebebi men emdeý tásili boıynsha aıyrmashylyǵy bar. Temir tapshylyqty anemııa - asa keń taralǵan túri, temir quramdas qospalar men emdámdi túzetý arqyly jaqsy emdeledi. Anemııanyń keıbir túri, mysaly, júktilik kezindegi – tabıǵı sanalady. Alaıda, anemııanyń keıbir túrleri adamnyń ómir boıy densaýlyǵyna máseleler ákelýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Anemııanyń sebebi nede?__\'\'\r\n\r\nAnemııanyń 400 astam túri bar, olardy úsh sanatqa jikteýge bolady:\r\n\r\n·         Qan joǵaltýdan bolatyn anemııa. \r\n\r\n·         Qyzyl qan jasýshalar sanynyń azaıýynan nemese túzilý mehanızminiń buzylýynan týyndaıtyn anemııa. \r\n\r\n·         Qyzyl qan jasýshalarynyń buzylýynan bolatyn anemııa.\r\n\r\n\'\'__Qan joǵaltýdan bolatyn anemııa.__\'\' Qyzyl qan jasýshalary uzaq ýaqyt boıy baıaý sozylǵan, baıqalmaǵan qan ketýi saldarynan joǵatylýy múmkin. Mundaı sozylmaly qan ketýler ádette, asqazan ishek joldarynyń dertiniń nátıjesinde bolady, mysaly,  oıyq jaralar, gemorroı, gastrıt (asqazannyń silemeı qabatynyń qabynýy) jáne qaterli isik. Sozylmaly qan ketýler sondaı-aq, steroıdty emes qabynýǵa qarsy dárilik preparattardy (NPVP) qoldanýdan bolýy múmkin, mysaly, aspırındi. Etekkir jáne bosaný áıelderde qandy edáýir joǵaltýǵa aparady, ásirese, etekkirdiń mol bolýynda jáne kóp uryqty júktilikte.\r\n\r\n\'\'__Qyzyl qan jasýshalar sanynyń azaıýynan nemese túzilý mehanızminiń buzylýynan týyndaıtyn anemııa.__\'\' Oraq tárizdi jasýshaly anemııada qyzyl qan jasýshalary oraq tárizdi pishindi bolady, (osydan ataýy, ”oraq tárizdi jasýshaly”) genetıkalyq aýqaý saldarynan. Olar tez jarylyp-joıylady, sondyqtan, ottegi aǵzalarǵa jetkizilmeıdi, bul anemııaǵa aparady. Oraq tárizdi qyzyl qan jasýshalary usaq qantamyrlarynda tirelip qalýy da múmkin, bul aýyrsynýdy týyndatady.\r\n\r\n\'\'__Túziletin qyzyl qan jasýshalar sanynyń azaıýynan týyndaıtyn anemııa.__\'\' Temir tapshylyqty anemııa organızmdegi organıkalyq emes temirdiń jetispeýi saldarynan damıdy. súıek kemigi (súıektiń ortalyq bóiligi) ottegini aǵzalarǵa tasymaldaıtyn qyzyl qan jasýshalarynyń qurambóligi – gemoglobındi óndirý úshin qajet. Temirdiń mólsheri sáıkes bolmaǵanda, organızm qyzyl qan jasýshalary úshin gemoglobındi jetkilikti mólsherde óndire almaıdy. Nátıjesi - temir tapshylyqty anemııa. \r\ntemirge jutań emdám temir tapshylyqty anemııanyń sebebi bolady, ásirese, sábılerde, balalarda, jasóspirimder men ósimdik tektes emdám ustanatyndarda. Júktilik jáne bala emizý kezeńindegi metabolızm qajettiligi, etekkir de áıel organızmindegi temirdiń qoryn taýysady. Jıi qan tapsyrý, aýyr dene júktemesi organızmdegi temirdiń qoryn taýysýy múmkin. Keıbir adamdar taǵammen temirdiń mólsherin jetkilikti tutynady, alaıda, asqazan-ishek joldaryndaǵy derttik ózgeristerdiń saldarynan ol sińirilmeıdi, mysaly,  Kron aýrýy, nemese asqazannyń , ash ishektiń bóligi hıýrgııalyq túrde joıylǵan bolsa. Keıbir preparattar, tamaq pen kofeın quramdas sýsyn da temirdiń sińý úrdisine áser etýi múmkin.\r\n\r\n \'\'__B-12 dárýmeni  jáne folıı qyshqylynyń jetispeýinen bolatyn anemııa  (megaloblastyq anemııa) __\'\'– anemııanyń bir túri, sebebi, organızmdegi V12 dárýmeniniń tapshylyǵy. Qyzyl qan jasýshalaryn túzý úshin organızmge V12 dárýmeni jáne folıı qyshqyly qajet, eger olardyń biri nemese ekeýi de organızmde jetispeıtin bolsa, megaloblastyq anemııa damıdy.\r\n\r\nKeıde organızmde V12 dárýmeni taǵamnan sorylmaıdy, bul   pernıtsıozdyq anemııa atalatyn jaǵdaıǵa aparady. V12 dárýmeniniń jetkiliksiz sińýi Kron aýrýynyń, ishektiń parazıtarlyq ınfektsııasynyń, asqazan men ishektiń bóliginiń hırýrgııalyq joıylýynyń,   AITV(VICh) - ınfektsııanyń saldary bolýy múmkin.  Etti az jeıtin nemese múlde jemeıtin, qatań ósimdik tektes emdámdi ustanatyndar tamaqpen V12 dárýmenin jetkilikti mólsherde almaıdy.\r\n\r\nFolıı qyshqylynyń tapshylyǵy quramynda folıı qyshqylynyń mólsheri az taǵamdy tutyný saldarynan damıdy, mysaly, folıı qyshqylynyń mólsheri az kókónisterdi nemese olardyń termııalyq óńdelýi saldarynan. Belgili bir preparattardy qabyldaý kezinde nemese alkogoldi shamadan artyq tutynýda, organızmge folıı qyshqylynyń qosymsha mólsheri qajet bolsa (mysaly, júktilik kezinde) tapshylyq damýy múmkin. Eki ishek aýrýy - tropıkalyq aftalar men  glıýtenge sezimtaldyq enteropatııa (tselıakııa) –\r\norganızmde V12 dárýmeniniń jáne folıı qyshqylynyń tapshylyǵyna aparýy múmkin. Júktiliktiń erte kezinde organızmde folıı qyshqylynyń jetkilikti mólsheri uryqta júıke tútiginiń omyrtqanyń jyryǵy sekildi aqaýynyń damýynyń aldyn alady.\r\n\r\n\'\'__Súıek kemiginiń qyzmetine jáne dińgekti jasýshalarǵa baılanysty paıda bolatyn anemııa.__\'\' Keıde organızm súıek kemigindegi «dińgekti jasýshalar» atalatyn qarapaıym jasýshalarǵa (olar keıinnen qyzyl jasýshalarǵa damıdy) baılanysty  qyzyl qan jaýshalarynyń jetkilikti mólsherin óndire almaıdy. Bul qajetti jasýshalardyń mólsheri olarda aqaý paıda bolsa nemese metastazdyq qaterli isik jasýshalarymen almasýynan azaıýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Aplastıkalyq anemııa__ \'\'– dińgkekti jasýshalar sanynyń edáýir azaıýynda nemese olardyń bolmaýynda paıda bolatyn kúrdeli aýrý. Aplastıkalyq anemııa tuqym qýalaýy múmkin, sebepsiz nemese súıek kemiginiń dárilik preparattarmen, radıatsııamen, hımıoterapııamen nemese ınfektsııamen zaqymdanýynan damýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Talassemııa__\'\' – anemııanyń tuqym qýalaıtyn túri, bul kezde qan jasýshalarynyń durys qalyptasýy jáne ósýi múmkin bolmaıdy. Talassemııa – Jerorta teńiziniń, Afrıkanyń, Orta jáne Ońtústik Azııanyń óńirlerinen shyqqan adamdarǵa tán keletin, tuqym qýalaıtyn derttik jaǵdaı. Bul jaǵdaıdyń aýyrlyǵy ortashadan ómirge qaterlige deıin bolýy múmkin; asa aýyr túri – Kýlı anemııasy atalady. Qorǵasyn súıektiń kemigine ýytty, onymen janasý anemııanyń damýyna aparýy múmkin.  Qorǵasynmen ýlaný eresekterde jumysta jáne balalarda, bolǵan chıpsilerdi jegende oryn alýy múmkin. Keramıkalyq ydystardyń áınekeıi durys bolmaýy da tamaqty qorǵasynmen ýlaýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Basqa derttik jaǵdaılarǵa qosarlanatyn anemııa.__ \'\'Búırek aýrýy damysa jáne gıpotıreoıdızmde organızm qannyń qyzyl jasýshalarynyń túzilý úrdisine qajetti sáıkes gormondardy óndirmeıdi. Basqa sozylmaly aýrýlar – aýtoımmýndyq buzylystar, mysaly, qyzyljegi nemese revmatoıdty artrıt, qaterli isik nemese ınfektsııalar da túziletin qannyń qyzyl jasýshalarynyń sanyn azaıtýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Qannyń  qyzyl jasýshalarynyń mezgilinen buryn buzylýynan týyndaıtyn anemııa.__\'\' Qannyń  qyzyl jasýshalary synǵysh jáne aınalym júıesindegi ádettegi júktemelerge shydaı almasa, olar mezgilinen buryn buzylýy múmkin, bul gemolıtıkalyq anemııany týyndatady. Gemolıtıkalyq anemııa adamda týa bitýi nemese keıin damýy múmkin. Birqatar derttik jaǵdaılar, mysaly, oraq tárizdi jasýshaly anemııa, qannyń qyzyl jasýshalarynyń osy aqaýlaryna aparýy múmkin. Túziletin jasýshalardyń sanyn azaıtatyn tuqym qýalaıtyn keıbir aýrýlar, mysaly, talassemııa da synǵysh jasýshalardyń túzilýine yqpal etedi.\r\n\r\nGemolıtıkalyq anemııa kenetten nemese ınfektsııalar, dárilik preparattar, jylannyń nemese búıenniń ýyty, nemese taǵamnyń belgili bir túrleri sekildi kúızelisti faktorlardan damýy múmkin.   baýyr men búırek aýrýlarynyń damyǵan túrinde de qannyń qyzyl jasýshalarynyń tirshiligi qysqarýy múmkin.\r\n\r\n ımmýndyq júıe keıde qyzyl jasýshalardy bógde retinde qabyldap, qate shabýylǵa alady, bul anemııaǵa aparady. Júkti áıeldiń ımmýndyq júıesi uryq qanynyń qyzyl jasýshalaryna qatysty teris yqpaldy bolsa, balada anemııanyń telimdi túri – sábılerdiń gemolıtıkalyq aýrýy damıdy.\r\n\r\nTamyrlardy almastyrý, júrek klapandaryn protezdeý, jańa isikter, aýyr dárejeli kúıikter, hımııalyq zattekterdiń áseri, aýyr dárejeli gıpertenzııa, qan uıýynyń buzylysy qannyń qalypty qyzyl jasýshalarynyń zaqymdanýyna aparýy jáne olardy jeńil buzylatyn etýi múmkin. Sırek jaǵdaılarda ulǵaıǵan kók baýyr qannyń qyzyl jasýshalarynyń tejeýi múmkin jáne olar aınalym aǵymyna túskenge deıin buzýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary qandaı?__\'\'\r\n\r\nAnemııanyń sımptomdary onyń túrine, sebebine jáne densaýlyqtyń jaǵdaıyna baılanysty ár túrli. Anemııa basqa derttik jaǵdaılarmen baılanysty bolýy múmkin, mysaly, qan ketýi, oıyq jaralar, etekkir máselesi, nemese qaterli isik – aldymen osy aýrýlarǵa tán sımptomdar baıqalady. \r\n\r\nOrganızmniń anemııanyń sımptomdaryn erte satysynda  joıatyn erekshe qabileti bar. Eger anemııanyń aýyrlyǵy orta dárejeli bolsa, nemese uzaq ýaqyt boıy damysa, onyń sımptomdaryn baıqamaýyńyz múmkin.\r\n\r\nAnemııanyń kóptegen túrlerine jalpy tán bolatyndar:\r\n\r\n·         Tez sharshaý jáne jumys qabiletin joǵaltý. \r\n\r\n·         Júrektiń ádettegi emes jıi soǵýy, ásirese, dene júktemesinde. \r\n\r\n·         Tynys alýdyń qysqarýy\r\n jáne bas aýyrýy, ásirese, dene júktemesinde. \r\n\r\n·         Zeıindi shoǵyrlandyrý máseleleri \r\n\r\n·         Bas aınalýy \r\n\r\n·         Teriniń solǵyndyǵy \r\n\r\n·         Aıaqtyń qurysýy \r\n\r\n·         Uıqysyzdyq.\r\n\r\nÁri qaraı anemııanyń belgili bir túrlerine tán  \'\'__sımptomdar__\'\' keltiriledi:\r\n\r\nTemir tapshylyǵynan bolǵan anemııa:\r\n\r\n·         Qaǵazdy, muzdy nemese topyraqty jegisi kelý (tábettiń ózgerisi atalatyn jaǵdaı). \r\n\r\n·         Tyrnaqtyń joǵary qaraı qısaıýy - koılonıhıaz. \r\n\r\n·         Aýyz silemeı qabatynyń aýyrsynatyn sezimtaldyǵy, aýyz shetinde syzat paıda bolýymen.\r\n\r\n \'\'B-12 dárýmeniniń  tapshylyǵynan týyndaıtyn anemııa:\'\'\r\n\r\n·         Alaqan men tabandaǵy «shymshý», «ıne» qadalý sezimi. \r\n\r\n·         Dám sezimin joǵaltý. \r\n\r\n·         Júristiń buzylýy. \r\n\r\n·         Qol-aıaqtyń qozǵalysynyń ıkemsizdigi. \r\n\r\n·         Estiń qalypty bolmaýy. \r\n\r\n·         Elesteý, sandyraq jáne esten aýysý.\r\n\r\n\'\'Qorǵasynmen sozylmaly ýlanýdan týyndaıtyn anemııa:\'\'\r\n\r\n·         Qyzyl ıekte bolatyn qoshqyl kók jolaq, qorǵanys syzyǵy atalady. \r\n\r\n·         Ishtiń aýyrsynýy\r\n\r\n·         ish qatýy\r\n\r\n·         qusý\r\n\r\n\'\'qannyń qyzyl jasýshalarynynyń sozylmaly buzylýynan týyndaıtyn anemııa:\'\'\r\n\r\n·         Sary aýrý (teri men kózdiń sarǵaıýy) \r\n\r\n·         Neseptiń qońyr nemese qyzyl bolýy \r\n\r\n·         Aıaqtaǵy jaralar \r\n\r\n·         Sábı shaqta álsiz damý \r\n\r\n·         Ót – tas aýrýynyń sımptomdary \r\n\r\n\'\'Oraq tárizdi jasýshaly anemııa:\'\'\r\n\r\n·         Sharshaý  \r\n\r\n·         Juqpaǵa asa beıimdilik \r\n\r\n·         Balalyq shaqtaǵy ósýdiń jáne damýdyń baıaýlyǵy \r\n\r\n·         Kúshti aýyrsynýlar, ásirese, býynda, ishte, qol-aıaqta.\r\n\r\n\'\'qannyń qyzyl jasýshalarynynyń kenetten buzylýynan týyndaıtyn anemııa:\'\'\r\n\r\n·         Ishtiń aýyrsynýy \r\n\r\n·         Neseptiń qońyr nemese qyzyl bolýy \r\n\r\n·         Sary aýrý (teriniń sarǵaıýy) \r\n\r\n·         Teri astyndaǵy shaǵyn qantalaýlar. \r\n\r\n·         Ustamalar  \r\n\r\n·         búırek jetkiliksizdiginiń sımptomdary .\r\n\r\n__\'\'Dárigerge kórinińiz, eger: \'\'__\r\n\r\n·         Balańyzda nemese ózińizde udaıy sharshaý sezimi bolsa, tynys alý buzylsa, júrek soǵýy jıilese, teri solǵyn tartsa, nemese anemııanyń basqa sımptomdary baıqalsa. \r\n\r\n·         Balańyz nemese ózińiz az tamaqtanatyn bolsańyz, nemese organızmge dárýmender men mıneraldar jetkiliksiz túsetin bolspa. \r\n\r\n·         Etekkir aýyr ótetin bolsa, nemese oıyq jaranyń, gastrıttiń, gemorroıdyń nemese kolo-rektaldyq qaterli isiktiń sımptomdary paıda bolsa. \r\n\r\n·         Siz qorshaǵan ortada bar qorǵasynmen ýlanýdan qaýiptenesiz. \r\n\r\n·         Otbasynda tuqym qýalaıtyn anemııa bar, jáne bala kóterýdi josparlaý aldynda genetıkalyq keńes alǵyńyz keledi. \r\n\r\n·         Siz júktilikti bolýdy qarastyratyn áıel bolsańyz, dáriger taǵamdyq qospalardy qabyldaýdy usynady, tipti uryqtanýǵa deıin, ásirese, folıı qyshqylynyń týyndylaryn.   Bul qospalar ana men balaǵa paıdaly.\r\n\r\n\'\'__Bar ekendigin qalaı bilýge bolady?__\'\'\r\n\r\nanemııa  dıagnozyn  qoıý úshin dáriger syrqatnamany, deneńizdi qaraıdy, zerthanalyq taldaý ótkizedi. Sımptomdaryńyz, otbasyndaǵy syrqatnama, emdám, qabyldaıtyn preparattar, alkogol qabyldaý jáne etnıkalyq tegińiz týraly  týraly tolyq jaýap berý arqyly siz dárigerge kómektese alasyz. Dárigerińiz  anemııanyń sımptomdary bolýyn jáne onyń sebebin nusqaıtyn basqa dene kórsetkishterin anyqtaıdy.\r\n\r\nQan taldaýy dıagnozdy rastaýymen qatar sebebin de anyqtaýǵa kómektesedi. Negizgi taldaýlardyń biri – jiktelgen qan taldaýy, onyń barysynda qannyń qyzyl jasýshalarynyń sany, ólshemi, kólemi jáne olardaǵy gemoglobın mólsheri anyqtalady.\r\n\r\nEger aýrýdyń basynda temirdiń tapshylyǵy anyqtalsa, dáriger qandaǵy temir deńgeıin jáne organızmdegi temirdiń jalpy qorynyń úzdik kórsetkishi - qan plazmasyndaǵy ferrıtınniń deńgeıin anyqtaıdy. Dáriger sonymen qatar, qandaǵy V12 dárýmeniniń jáne folıı qyshqylynyń deńgeıin ólsheıdi. Tek sırek jaǵdaıda dáriger anemııanyń sebebin anyqtaý úshin súıek kemiginiń úlgisin alady.\r\n\r\nQannyń arnaıy taldaýlary sırek kezdesetin anemııanyń túrlerin anyqtaıdy, mysaly, qannyń qyzyl jasýshalaryna ımmýndyq shabýyl, qannyń qyzyl jasýshalarynyń synǵyshtyǵy nemese fermentterdiń, gemoglobınniń jáne uıý júıesiniń aqaýlary.  \r\n\r\nDáriger gemolıtıkalyq anemııaǵa kúmándansa, taldaýlar qannyń qyzyl jasýshalarynyń ydyraý ónimderiniń qan men nesepte bolýyn kórsetedi. \r\n \r\n\r\n\'\'__Emdeý ádisteri qandaı?__\'\'\r\n\r\nDáriger anemııany emdep jazýy úshin onyń sebebin anyqtaýy tıis. Anemııanyń bir túrin emdeý basqa túri úshin orynsyz nemese qaýipti bolýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Qandy joǵaltýdan týyndaǵan anemııa.__\'\' Kenetten qannyń úlken kólemin joǵaltýda sizge suıyqtyq, qan quıýmen, ottegi berýmen kómektesedi, jáne qannyń jańa qyzyl jasýshalaryn qurý úshin temir preparattaryn berý qajet bolýy múmkin. Qandy sozylmaly joǵaltý aldymen, qan ketý kózin anyqtaýmen, ony toqtatýmen emdeledi,  qajet bolsa, temir tapshylyqty anemııaǵa emdeý taǵaıyndalady.\r\n\r\n\'\'__Qannyń qyzyl jasýshalarynyń túzilýiniń tómendeýine baılanysty týyndaıtyn anemııa.__\'\' Temir tapshylyqty anemııada dáriger quramynda temiri organızmge jeńil sińetin temirli túrde bolatyn taǵamdyq qospalardy usynady. Belgili bir ýaqyt ishinde bosatylatyn temiri bar qospalar kópshilik úshin jaqsy tańdaý emes, sebebi, temir as qorytý joldarynyń kóbinese joǵarǵy bóliginde sińedi.\r\n\r\n\'\'__Saqtandyrý:__\'\' temiri bar qospalardy qoldaný aldynda árdaıym dárigermen keńesý qajet. Temirdiń organızmdegi artyqshylyǵy zııandy bolýy múmkin. Temir preparattarynyń artyq mólsherin tutyný sımptomdary - sharshaý, qusý, dıareıa, bas aýyrýy, ashýshańdyq jáne qosarlanatyn nashar seziný.\r\n\r\n\'\'__Saqtandyrý:__\'\' temiri bar qospalar,  basqa da qospalar men dáriler sekildi – balalardyń qoly jetpeıtin jerde saqtalýy tıis. temiri bar preparattarmen ýlaný – kishkentaı balalardaǵy ýlanýdyń jıi sebebi. Keıbir  tabletkalardy qoldaný birneshe saǵat ishinde ólim-jitimge aparýy múmkin. Balalardaǵy ýlaný sımptomdary – bas aınalýy, estiń qalypty bolmaýy, júrek aınýy, qusý, ish ótýi. Shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\'\'__Janama áseri:__\'\' temiri bar qospalardy bir jylǵa deıin qabyldaýyńyz múmkin. Bul qospalardy tamaqpen birge qabyldaý jıi kezdesetin janama áserleriniń aldyn alýǵa kómektesedi: júrek aınýy, dıareıa, ish qatýy jáne asqazandaǵy aýyrsyný. Dárigerge habarlańyz, eger janama áserleri uzaq ýaqyt boıy saqtalsa. Quramy boıynsha ár túrli preparattar bolady.\r\n\r\nTemir preparattary basqa da qabyldaıtyn dárilermen árekettesýi múmkin, sondyqtan, basqa aýrý boıynsha qabyldaıtyn dári týraly dárigerge mindetti túrde aıtý qajet. Kaltsıı preparattary temirdiń sińýine kedergi keltiredi, sondyqtan olardy ár túrli ýaqytta qabyldaý qajet.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger emdám quramyndaǵy temirdiń mólsherin arttyrýdy usynýy múmkin. Temirdiń jaqsy kózderi – qyzyl et, burshaq tuqymdastar, jumyrtqanyń sarysy, óńdelmegen dándi daqyl ónimderi, jańǵaqtar, teńiz ónimderi.\r\n\r\nDáriger emdeý barysynda qannyń qyzyl jasýshalarynyń kórsetkishterin baqylaıdy: gematokrıt, gemoglobın, ferrıtın deńgeılerin. Eger temir quramdas qospalardy qoldanýdan jaǵdaı jaqsarmasa, anemııany týyndatqan basqa sebepti izdeý qajet. Sırek jaǵdaıda dáriger temir preparattarynyń ınektsııasyn nemese temir preparattaryn kóktamyr arqyly engizýdi taǵaıyndaıdy. Sırek jaǵdaıda temir tapshylyqty anemııa ómirge qaýip tóndiretin bolsa, qan quıý qajet bolady.\r\n\r\n\'\'__V12 dárýmeniniń jáne folıı qyshqylynyń tapshylyǵynan týyndaǵan anemııa. __\'\'Eger organızmde V12 dárýmeni jetispese, dáriger B-12  dárýmeniniń ınektsııasyn taǵaıyndaıdy, sonymen qatar, V12 dárýmeni bar qospalardyń úlken mólsherin nemese V12 dárýmeni bar murynǵa arnalǵan spreıdi usynýy múmkin.  Organızmde V12 dárýmeniniń qajetti mólsheri bolǵanda tapshylyqtyń kóptegen sımptomdary azaıýy yqtımal.\r\n\r\nV12 dárýmeniniń tapshylyǵy bolatyn adamdardyń kópshiligi V12 dárýmenin udaıy sińire almaýy múmkin, olarǵa ár aı saıyn nemese ár úsh aı saıyn ınektsııalar, nemese kúndelikti tabletkalar qabyldaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDáriger emdám quramyndaǵy V12 dárýmeniniń mólsherin arttyrýdy usynýy múmkin. V12 dárýmeniniń jaqsy kózi: et, baýyr, búırek; balyq, ýstrıtsalar, mollıýskiler; sút, syr, jumyrtqa.\r\n\r\nFolıı  qyshqylynyń tapshylyǵynda dáriger ol quramdas qospalardy taǵaıyndaıdy jáne emdám quramynda folıı qyshqylynyń mólsherin arttyrýdy usynady. Folıı qyshqylynyń jaqsy kózderi: jasyl japyraqty balǵyn jemister men kókónister, aıqas gúldiler tuqymynyń kókónisteri (gúldi qyryqqabat, brokkolı, brıýssel qyryqqabaty), baýyr, búırek, sút ónimderi, óńdelmegen dándi daqyl ónimderi. Kókónisterdi shıki kúıinde nemese sál ǵana qyzdyryp tutynǵan jón.\r\n\r\n\'\'__Súıek kemigi qyzmetiniń buzylýynan jáne dińgekti jasýshalarda máseleler bolýyna baılanysty paıda bolatyn anemııa. __\'\'\r\n\r\nSúıek kemiginiń nemese dińgekti jasýshalardyń qyzmetiniń buzylysynan bolatyn anemııa turaqty sıpatty keledi jáne kúrdelirek emdeledi. Tuqym qýalaıtyn anemııany, mysaly, talassemııany, emdeý ádisteri kóp jáne naqty jaǵdaıǵa jáne aýrýdyń sımptomdaryna baılanysty. Birqatar jaǵdaılarda emdeý múlde qajet bolmaıdy, al basqa jaǵdaılarda kóp rettik quıylymdar jáne basqa shuǵyl kúrdeli sharalar qajet bolady.   aplastıkalyq   anemııa keıde kenetten jazylý satysyna kóshýi múmkindigine qaramastan, bul aýrýǵa shaldyqqandar súıek kemigin almastyrýǵa muqtaj.\r\n\r\nQorǵasynmen ýlanýdy emdeý qorǵasynmen janasýdy joıýǵa jáne organızmnen qorǵasyndy baılanystyryp, shyǵaratyn preparattardy taǵaıyndaýǵa negizdeledi. Anemııa sozylmaly aýrý nátıjesinde damyǵan adamdarǵa anemııany jeńildetýdiń jaqsy tásili – ony týyndatqan aýrýdy emdeý. Qannyń qyzyl jasýshalarynyń túzilýin yntalandyratyn gormon – Epogen ınektsııalary tıimdi bolýy múmkin. Búırek jetkiliksizdiginen bolǵan anemııada sáıkes dıalız,  Epogendi qabyldaý, sondaı-aq, búırek almastyrý qajet bolýy\r\n múmkin.\r\n\r\n\'\'__Qannyń  qyzyl jasýshalarynyń buzylýynyń kúsheıýinen bolatyn anemııa. __\'\' Gemolıtıkalyq  anemııany emdeý onyń sebebine baılanysty taǵaıyndalady. Ortasha gemolıtıkalyq anemııada emdeý qajet bolmaýy da múmkin. Qorshaǵan ortadaǵy titirkendirgish faktordy – hımııalyq zattekti anyqtaý múmkin bolsa – osy zattekpen janasýdy dereý toqtatý qajet. Gemolıtıkalyq  anemııasy bar adamdarǵa júrektiń zaqymdanǵan klapandaryn almastyrý, isikti alyp tastaý nemese dertti ózgergen qantamyrlaryn túzetý úshin hırýrgııalyq aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, qoldaıtyn emdeý taǵaıyndalady, mysaly, suıyqtyqty kóktamyr arqyly engizý jáne aýyrsynýdy basý. Birqatar jaǵdaıda qan quıý qajet bolýy múmkin. Steroıdtyq preparattar  organızmniń ózindik qannyń qyzyl jasýshalaryna ımmýndyq serpinin kidirtýi múmkin. Belgili bir zııandy faktorlardy  plazmaferezdiń kómegimen qannan joıýǵa bolady.  \r\n\r\nGemolıtıkalyq  anemııa emdeýge qaramastan saqtalatyn bolsa, dáriger sońǵy shara retinde-  splenektomııany  –kók baýyrdy hırýrgııalyq jolmen alyp tastaýdy usynady. Kóptegen adamdar kók baýyrsyz da qalypty ómir súredi.\r\n\r\nÓt qabyn alyp tastaý qajet bolýy múmkin, eger anemııa burynnan oryn alsa jáne ót tas aýrýynyń sımptomdary bolsa. Gemolıtıkalyq  anemııa búırekti zaqymdasa, dıalızdi ótkizý qajet bolýy múmkin. Asa sırek jaǵdaıda súıek kemigin almastyrý - Gemolıtıkalyq  anemııany emdeýdiń barysynda jalǵyz jaramdy sheshim bolýy múmkin.\r\n\r\nOraq tárizdi  jasýshaly anemııany emdeý bolmaýyna qaramastan, dárilik preparattar aýyrsynýdy azaıtýy múmkin. Gıdroksıýrea atalatyn preparat gemoglobınniń balamaly, aýrýǵa shaldyqpaǵan  túriniń túzilýin yntalandyrady.\r\n\r\n\'\'__Qalaı aldyn alýǵa bolady?__\'\' \r\n\r\nTemir tapshylyqty anemııanyń aldyn alý úshin taǵamdy durys úılesimdi emdám boıynsha tutyný qajet, oǵan temirdiń kózderi, V12 dárýmeni men folıı qyshqyly enýi tıis.\r\n\r\n·         Eger vegetarıandyq emdámdi tutynatyn bolsańyz, taǵamtaný boıynsha mamanmen nemese dárigermen qajetti qospalar men emdámdi talqylańyz. \r\n\r\n·         taǵamtaný boıynsha mamannan nemese dárigerden S dárýmenin tutyný qajettiligin surańyz. C dárýmeni asqazannyń qyshqylyn kúsheıtedi jáne emdámniń ónimderinen temirdiń sińýin jaqsartýy múmkin. \r\n\r\n·         Kofeın men sháıdi tutynýdy azaıtý qajet. Bul zattekter temirdiń sińýin basýy múmkin. Temirdiń basqa da tejeýshileri EDTA saqtaýyshtary, talshyqtar, kaltsııdiń úlken mólsheri, keıbir kókónisterde bolatyn fıtattar. \r\n\r\n·         Temirmen baıytylǵan jarmalar men nandy tańdańyz. \r\n\r\n·         Qaýipsizdik boıynsha nusqaýlyqty qadaǵalańyz, eger jumysyńyz qorǵasyny bar materıaldarmen janasýǵa qatysty bolsa, mysaly, galvanıkalyq elementter (batareıkalar), munaı nemese boıaýlar. \r\n\r\n·         Dárigerden nemese jergilikti densaýlyq saqtaý organdarynan tamaq nemese sýsyn ázirleıtin keramıkalyq ydysta qorǵasynnyń mólsheri bolýyn anyqtaıtyn testilerdi surastyryńyz.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ankılozdy spondılıt','','','qz','s','',0,'',1282,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531475580,1563011580,1531475900,'Ankılozdy (qozǵaltpaıtyn) spondılıt (Behterev aýrýy) – omyrtqa artrıtiniń bir túri. Bul aýrý kezinde omyrtqalar arasynda ornalasqan omyrtqa aralyq dıskilerdiń jáne omyrtqa men jambastyń arasyndaǵy býyndardyń qabynýy paıda bolady.   Ankılozdy spondılıt -  ımmýndyq aýrý. Ol kóbinese, erlerde jıi kezdesedi jáne aýyr túrde ótedi. Keıde aýrý bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýǵa beıim keledi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n Ankılozdy (qozǵaltpaıtyn) spondılıt (Behterev aýrýy) – omyrtqa artrıtiniń bir túri. Bul aýrý kezinde omyrtqalar arasynda ornalasqan omyrtqa aralyq dıskilerdiń jáne omyrtqa men jambastyń arasyndaǵy býyndardyń qabynýy paıda bolady.   Ankılozdy spondılıt -  ımmýndyq aýrý. Ol kóbinese, erlerde jıi kezdesedi jáne aýyr túrde ótedi. Keıde aýrý bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýǵa beıim keledi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"49\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nErte sımptomdaryna arqanyń aýyrsynýy jáne shıryǵý sezimi jatady. Bul máseleler kóbinese, jasóspirimdik kezeńniń sońynda nemese eresektik kezeńniń basynda bastalady. Ankılozdy spondılıt kezinde omyrtqalardyń býyndyq betteri birtindep ózara birige bastaıdy, osylaısha omyrtqanyń qozǵalýy shekteledi. Sımptomdar nasharlaýy, jaqsarýy nemese bilinbeýi de múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAýrý emdelmeıdi, biraq, aýyrsynýdy jeńildetetin, qabynýdy nemese basqa sımptomdardy azaıtatyn  dárilik preparattar bar. Sondaı-aq, dene jattyǵýlary kómektesedi.\r\n\r\nSondaı-aq, moıyn artrıtin (spondılezdi) qarańyz. ','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Anorektaldyq qaterli isik','','','qz','s','',0,'',1014,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531476180,1563012180,1531476436,'Anorektaldyq qaterli isik – qaterli isikterdiń sırek túri. Aınalshyq (anýs) – as qorytý joldarynyń tómengi ushyndaǵy sańylaý, ol arqyly organızmnen nájis syrtqa shyǵarylady. Ol tik ishektiń ushynda  teriniń syrtqy qabatymen qalyptasqan. Anorektaldyq qaterli isik – aınalshyqtyń tinderinde qaterli isik jasýshalary paıda bolatyn aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n Anorektaldyq qaterli isik – qaterli isikterdiń sırek túri. Aınalshyq (anýs) – as qorytý joldarynyń tómengi ushyndaǵy sańylaý, ol arqyly organızmnen nájis syrtqa shyǵarylady. Ol tik ishektiń ushynda  teriniń syrtqy qabatymen qalyptasqan. Anorektaldyq qaterli isik – aınalshyqtyń tinderinde qaterli isik jasýshalary paıda bolatyn aýrý.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"50\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdaryna aınalshyq sańylaýy aýmaǵyndaǵy qan ketýi, aýyrsyný nemese isinýlerdiń paıda bolýy jatady. Aınalshyqtyń qyshýy jáne bólindiler de anaorektaldyq qaterli isiktiń sımptomdary bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý ádisterine sáýlemen emdeý, hımııalyq emdeý jáne hırýrgııalyq aralasý jatady. Emdeý ádisi isiktiń taralýyna, túrine, ólshemine jáne ornalasýyna baılanysty anyqtalady.','student_k',43,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Antıdepressanttar','','','qz','s','',0,'',1320,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531476480,1563012480,1531476666,'Antıdepressanttar – depressııany emdeýge arnalǵan preparattar. Sizge olardy emdeýshi dárigerińiz taǵaıyndaıdy. Bul preparattardyń áreket etý mehanızmi - mıda óndiriletin belgili bir hımııalyq zattekterdiń balansyn qalpyna keltirý. Olar birneshe aptadan keıin tıimdi áreket ete bastaıdy. Antıdepressanttardyń birneshe túri bar. Sizge jaramdy túrin tapqanǵa deıin emdeýshi-dárigerińiz olardyń birneshe nusqasyn taǵaıyndaýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Janama áserleri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Preparattardy qabyldaýdy toqtatý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAntıdepressanttar – depressııany emdeýge arnalǵan preparattar. Sizge olardy emdeýshi dárigerińiz taǵaıyndaıdy. Bul preparattardyń áreket etý mehanızmi - mıda óndiriletin belgili bir hımııalyq zattekterdiń balansyn qalpyna keltirý. Olar birneshe aptadan keıin tıimdi áreket ete bastaıdy. Antıdepressanttardyń birneshe túri bar. Sizge jaramdy túrin tapqanǵa deıin emdeýshi-dárigerińiz olardyń birneshe nusqasyn taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Janama áserleri__\r\n\r\nAntıdepressanttardy qabyldaýda azdaǵan janama áserleri paıa bolýy múmkin, olar, ádette, tez ótedi. Olarǵa jatatyndar: bas aýyrýy, júrek aınýy, uıqy máseleleri, mazasyzdaný jáne jynystyq turǵydan máseleler. Qandaı da bir janama áserler paıda bolsa, dárigerge habarlańyz. Sondaı-aq, qabyldap júrgen basqa dáriler, dárýmender nemese qospalar týraly emdeýshi-dárigerińizge aıtýyńyz qajet.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Preparattardy qabyldaýdy toqtatý__\r\n\r\nÓzin seziný jaqsarǵannan keıin de antıdepressanttardy qabyldaý mańyzdy. Dárigermen keńespeı turyp preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz. Antıdepressanttardy  qabyldaýdy birtindep toqtatý qajet.','student_k',89,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Arıtmııa','','','qz','s','',0,'',6432,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531476660,1563012660,1531477525,'Arıtmııa degenimiz – júrek yrǵaǵynyń buzylýy  nemese júrek soǵýy jıiliginiń (pýlstiń) buzylýy. Júrek tym tez (tahıkardııa), tym baıaý (bradıkardııa) nemese udaıy emes soǵýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\nArıtmııa degenimiz – júrek yrǵaǵynyń buzylýy  nemese júrek soǵýy jıiliginiń (pýlstiń) buzylýy. Júrek tym tez (tahıkardııa), tym baıaý (bradıkardııa) nemese udaıy emes soǵýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"51\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda júrek ókpege jáne deneniń basqa bólikterine qan kelýine yqpal etetin nasos tárizdi jumys isteıdi.\r\n\r\nBul mehanızmdi iske qosý úshin júrekte onyń durys yrǵaqpen jıyrylýy úshin jaýapty ótkizýshi júıe bar.\r\n\r\n·         Júrekke jıyrylý qajettigine belgi beretin elektr ımpýlsi sınoatrıaldyq túıinde týyndaıdy (sınýstyq túıin nemese SA túıini). Ol júrektiń tabıǵı kardıo-yntalandyrǵyshy.\r\n\r\n·         Impýls sınýstyq túıinnen shyǵady jáne kóptegen ótkizýshi joldardyń boıymen júrekke taraıdy.\r\n\r\n·         Túrli nerv ımpýlsteriniń áser etýimen júrek baıaý nemese tezirek jıyrylady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"52\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nArıtmııa júrektiń ótkizý júıesinde máseleler bolsa, paıda bolady.\r\n\r\n·         Aqaýly (qosymsha) sıgnaldar bolýy múmkin.\r\n\r\n·         Elektr  ımpýlsteri báseńdeýi nemese tejelýi múmkin.\r\n\r\n·         Elektr  ımpýlsteri júrektiń jańa nemese túrli ótkizýshi joldary boıymen taralýy múmkin.\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń buzylýynyń jıi sebepteri:\r\n\r\n·         Organızmdegi kalıı men basqa zattekterdiń aqaýly deńgeıi\r\n\r\n·         Buryn  júrek talmasyhttps://cdncache1-a.akamaihd.net/items/it/img/arrow-10x10.pngnemese júrek bulshyq etiniń zaqymdanýy  \r\n\r\n·         Júrektiń týa bitken aýrýlary\r\n\r\n·         Júrek jetkiliksizdigi jáne júrektiń ulǵaıýy\r\n\r\n·         Qalqansha bezdiń gıperfýnktsııasy.\r\n\r\nArıtmııa keıbir zattekter men dárilik preparattardy qabyldaýdan týyndaýy múmkin, mysaly:\r\n\r\n·         Alkogol, kofeın nemese basqa yntalandyrǵyshtar\r\n\r\n·         Arterıaldyq qysymnyń deńgeıin baqylaýǵa arnalǵan dárilik preparattar\r\n\r\n·         Temeki shegý (nıkotın)\r\n\r\n·         Júıke júıesiniń belsendiligin basatyn preparattar\r\n\r\n·         Depressııany nemese psıhozdy baqylaýǵa arnalǵan dárilik preparattar.\r\n\r\nKeıde arıtmııanyń bir túrin emdeýde qoldanylatyn preparattar arıtmııanyń basqa túrin týyndatýy múmkin.\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń jıi kezdesetin buzylystary:\r\n\r\n·         Júrekshelerdiń fıbrıllıatsııasy jáne dirildeýi\r\n\r\n·         Atrıoventrıkýlıarlyq túıindik retsıprokty tahıkardııa (AVÝRT)\r\n\r\n·         Atrıoventrıkýlıarlyq tejelý\r\n\r\n·         Mýltıfokaldyq júrekshelik tahıkardııa\r\n\r\n·         Paroksızmaldyq sýpraventrıkýlıarlyq tahıkardııa\r\n\r\n·         Sınýstyq túıinniń álsizdigi\r\n\r\n·         qarynshalardyń fıbrıllıatsııasy  nemese qarynshalyq tahıkardııa\r\n\r\n·         Volf-Parkınson-Ýaıt sındromy\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nArıtmııa kezinde júrek yrǵaǵy bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Óte baıaý (bradıkardııa)\r\n\r\n·         Óte tez (tahıkardııa)\r\n\r\n·         Udaıy emes, birkelki emes, nemese úzikti\r\n\r\nArıtmııa turaqty nemese kezeńdi bolýy múmkin. Arıtmııa kezinde árdaıym sımptomdar bola bermeıdi. Sondaı-aq, sımptomdar dene belsendiligi kezinde aıqynyraq bolýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdary jeńil, aýyr, nemese ómirge qaterli bolýy múmkin.\r\n\r\nArıtmııanyń jıi sımptomdary:\r\n\r\n·         Keýdedegi aýyrsyný\r\n\r\n·         Esten taný\r\n\r\n·         Bas aınalýy\r\n\r\n·         Solǵyn tartý\r\n\r\n·         Entigý\r\n\r\n·         tersheńdik\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger stetoskoppen júrekti tyńdaıdy, pýlsti tekseredi.\r\n\r\nArterıaldyq qysymnyń deńgeıi tómen nemese qalypty bolýy múmkin.\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń buzylysyn anyqtaý úshin júrekti qadaǵalaý jıi qoldanylady, mysaly:\r\n\r\n·         Holter qadaǵalaýy (24 saǵat ishinde qoldanylady)\r\n\r\n·         EKG oqıǵalaryn tirkeý nemese ornatylatyn tuzaqty EKG tirkeýshi (2 jáne odan artyq apta boıy qoldanylady)\r\n\r\nJúrektiń aýrýlaryn anyqtaý úshin qoldanylatyn tekserý ádisteri:\r\n\r\n·         Koronaroangıorafııa\r\n\r\n·         EKG (elektrokardıografııa)\r\n\r\n·         Ehokardıografııa\r\n\r\nJúrektiń ótkizýshi júıesin muqııat zertteý úshin arnaıy tekserý ótkiziledi\r\n\r\n- elektrofızıologııalyq (EFI).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń kúrdeli buzylystarynda qalypty yrǵaqty qalpyna keltirý úshin shuǵyl emdeý qajet bolady. Bul emdeý ádisteri:\r\n\r\n·         Elektrlik \"shokty\" terapııa (defıbrıllıatsııa nemese kardıoversııa)\r\n\r\n·         Ýaqytsha kardıo-yntalandyrǵyshty ornatý\r\n\r\n·         Kók tamyr ishilik nemese ishiletin dári-dármek.\r\n\r\nKeıde arıtmııanyń paıda bolýynyń aldyna alatyn úzdik ádis – stenokardııa men júrek jetkiliksizdigin tıisti emdeý bolady.\r\n\r\nArıtmııaǵa qarsy dári-dármekter kelesi jaǵdaılarda qoldanylýy múmkin:\r\n\r\n·         Arıtmııanyń qaıta paıda bolýynyń aldyn alý úshin\r\n\r\n·         Júrek yrǵaǵynyń qalypty jıiligin qoldaý úshin\r\n\r\nBul dárilerdiń keıbiriniń janama áseri bolýy múmkin. Olardy dárigerdiń nusqaýlaryn dál oryndaý arqyly qabyldaý qajet. Dárigermen keńeskennen keıin ǵana dárini qabyldaýdy toqtatýǵa bolady.\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń buzylýynyń aldyn alýǵa jáne emdeýge baǵyttalǵan emdeý ádisteri:  \r\n\r\n·         Júrektiń ablıatsııasy, arıtmııany týyndatýǵa qabiletti júrektiń belgili bir bólikterin buzý úshin qoldanylady.\r\n\r\n·        === kardıoverter – defıbrıllıatordy ornatý=== kenetten ólim-jitim qaýpi joǵary adamdarǵa  \r\n\r\n·         Kardıoyntalandyrǵysh (yrǵaqty júrgizýshi) – pýlstiń udaıy bolmaýyn, tym tez nemese baıaý bolýyn anyqtaıtyn qural. Ol júrekke sıgnal beredi jáne qalypty yrǵaqty qalpyna keltirýge yqpal etedi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"53\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBoljamy birneshe faktorǵa táýeldi:\r\n\r\n·         Arıtmııanyń túrine. (Júrek yrǵaǵynyń keıbir buzylystary ómir úshin qaýipti nemese emdeýge nashar kónedi)\r\n\r\n·          ıshemııalyq júrek aýrýy,  júrek jetkiliksizdigi  nemese júrektiń qaqpaqshalarynyń aqaýlary.\r\n\r\n \r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         Arıtmııa sımptomdary paıda bolsa.\r\n\r\n·         Buryn arıtmııa anyqtalǵan, sımptomdar ýshyǵýyn nemese dárimen emdeýden jaqsarý bolmaýyn baıqasańyz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nÝaqytyly  júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń aldyn alý arıtmııanyń paıda bolý qaýpin azaıtady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary: __\r\n\r\nJúrek yrǵaǵynyń buzylýy; Bradıkardııa; Tahıkardııa.','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Asqazan men ultabardyń oıyq jarasy','','','qz','s','',0,'',7852,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531709340,1563245340,1531711331,'Oıyqjara aýrýy — bul kezde adamnyń asqazanynyń jáne/nemese ultabarynyń (qaqpadan keıin keletin ash ishektiń bastapqy bóligi) qabyrǵasynda tereń aqaýlar men oıyq jaralar paıda bolady\r\n\r\nKóbinese, oıyq jaralar asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatynda paıda bolady, ıaǵnı, asaqazan qabyrǵasynyń betkeri qabatynda. Alaıda, oıyq jaralar tereńirek qabatta da paıda bolýy múmkin (bulshyq ettik jáne/nemese sirnelik).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nOıyqjara aýrýy — bul kezde adamnyń asqazanynyń jáne/nemese ultabarynyń (qaqpadan keıin keletin ash ishektiń bastapqy bóligi) qabyrǵasynda tereń aqaýlar men oıyq jaralar paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"54\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Adamnyń asqazan-ishek joldary\'\'\r\n\r\nKóbinese, oıyq jaralar asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatynda paıda bolady, ıaǵnı, asaqazan qabyrǵasynyń betkeri qabatynda. Alaıda, oıyq jaralar tereńirek qabatta da paıda bolýy múmkin (bulshyq ettik jáne/nemese sirnelik).\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"55\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Asqazandaǵy nemese ultabardaǵy oıyq jara aýrýy – asqazannyń nemese ash ishektiń joǵarǵy bóliginiń (ultabar) silemeı qabatyndaǵy tereń aqaý.\'\'\r\n\r\n\'\'Oıyq jara – asqazan qabyrǵasynyń silemeı qabatynyń qabynǵan tereń aqaýy. Qabyný, ınfektsııalyq nemese qaterli jaǵdaılardan týyndaıdy.\'\'\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"56\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýynyń damýynyń basty sebebi - \'\'Helicobacter pylori (H.pylori)\'\' bakterııasy. Asqazannyń oıyq jarasynan zardap shegetin adamdardyń kópshiliginde bul bakterııalar asqazan-ishek joldarynda ómir súredi. Degenmen, asqazanynda \'\'H.pylori.\'\' bakterııasy tabylǵan adamdardyń barlyǵynda oıyq jara aýrýy damı bermeıdi.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýynyń paıda bolýynyń jáne damýynyń qaýpin arttyratyn faktorlardy áser etýge bolatyn jáne áser etýge bolmaıtyn túrge bólýge bolady:\r\n\r\nÁser  etýge bolatyn faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·       Júıkelik-psıhıkalyq faktorlar (kúızelister). Asqazanda tuz qyshqylynyń óndirilýi, sondaı-aq, onyń qımyldaý qabileti júıke júıesiniń jaǵdaıymen ózara baılanysta. Oıyq jara aýrýyna shaldyqqan naýqastardyń 50-60 paıyzynda nevrozdar men depressııalar baıqalady.\r\n\r\n·       Alkogoldi shamadan artyq tutyný\r\n\r\n·       Atsetılsalıtsıl qyshqylyn (aspırındi), ıbýprofendi, naproksendi, nemese basqa steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy (NPVP) udaıy qabyldaý. Aspırındi nemese basqa NPVP keıde qabyldaý qaýipsiz.\r\n\r\n·       Temeki shegý\r\n\r\nÁser  etýge bolmaıtyn faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Tuqym qýalaý\r\n* Naýqastyń jynysy men jasy\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKishi oıyqjaralar qandaı da bir sımptomdardy týyndatpaıdy. Al keıbir oıyqjaralar kúrdeli qan ketýin týyndatady.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýyna kelesiler tán:\r\n\r\n·       Ishtiń joǵarǵy bóliginde (epıgastraldyq aýmaq) kúıdiretin, syzdaıtyn, ustama tárizdi aýyrsyný. Ádette, asqazannyń oıyq jarasynda aýyrsyný tamaq ishkennen keıin 30-60 mınýt ótkende paıda bolady, al ultabardyń oıyqjarasynda aýyrsyný ash qarynǵa  paıda bolady - “ashtyq aýyrsyný ”, tamaq ishkennen keıin basylyp, 2-3 saǵat ótkennen keıin qaıta paıda bolady, sondaı-aq, túngi aýyrsynýlar.\r\n\r\n·       Júrek aınýy jáne qusý. Qusqannan keıin jeńildeý sezimi paıda bolady, aýyrsyný azaıady nemese joıylady.\r\n\r\n·       Qyjyl (kúıdirý sezimi, óńeshtiń boıymen taralatyn)\r\n\r\n·       Qan aralas nemese tym qoshqyl nájis\r\n\r\n·       Salmaq joǵaltý\r\n\r\n·       Jıi ish qatýy\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jarasyn anyqtaý oıyq jaranyń ólshemi men ornalasqan jerin anyqtaýǵa, sondaı-aq,  helıkobakterıozdy (Helicobacter pylori qozdyrǵyshyn),  asqazannyń qyshqyldyǵyn anyqtaýǵa negizdeledi.  \r\n\r\nArnaıy dıagnostıka ádisi - fıbrogastrodýodenoskopııa (FGDS). Ádis asqazan qabyrǵasynyń nemese ultabardyń betkeri qabatyn (silemeı qabyǵy) óńesh arqyly asqazanǵa engiziletin zondpen qaraý.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"57\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Fıbrogastrodýodenoskopııa (FGDS) – aqaý izdeý úshin asqazan men ultabarǵa óńesh arqyly endoskopty (shaǵyn ıilgish tútik, ushynda kamera men shamy bar) engizý. Bul kezde kóptegen oıyq jara aýrýlarynyń negizgi sebebi - Helicobacter Pylori bakterııalaryn anyqtaý úshin arnaıy bıopsııalyq qysqysh arqyly tin úlgileri de alynady. Endoskopııa protsedýrasy kezinde oıyqjaradan kúshti qan ketýi bolsa, aýyrsynýdy basatyn ýkol salynýy múmkin.\'\'\r\n\r\nBul ádis asqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabyǵynyń betkeri qabynýy bolatyn gastrıt pen gastrodýodenıtten oıyqjarany ajyratýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń silemeı qabatyndaǵy qabyný úrdisi ádette, shaǵyn (dıametri birneshe sm) dóńgelek túzilis, shetteri kóterińki, bul qarqyndy qabynýdy bildiredi (qabyný beli).\r\n\r\n__Helıkobakterıozdy anyqtaý úshin eki negizgi ádis qoldanylady:__\r\n\r\n* Mıkroskoptyń kómegimen asqazannyń silemeı qabaty tinderinde bakterııalardy anyqtaý\r\n* Naýqastyń qanyndaǵy Helicobacter pylori qarsy antıdenelerdi anyqtaý (bógde organızmderdi, mysaly, bakterııalar men vırýstardy anyqtap, joıatyn qandaǵy aqýyzdy qosylystar).\r\n \r\nDurys jáne tıimdi emdeýdi taǵaıyndaý úshin FGDS kezinde asqazannyń rN-metrııasyn júrgizedi (qyshqyldyq deńgeıin anyqtaý).\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nOıyq jara aýrýyn emdeýdiń negizgi bólikteri:\r\n\r\n·         helıkobakter ınfektsııasyn joıýǵa baǵyttalǵan emdeý,\r\n\r\n·         asqazannyń qyshqyldyǵyn azaıtýǵa jáne oıyq jaraǵa óń bitirýdi yntalandyrýǵa baǵyttalǵan emdeý,\r\n\r\n·         emdám ustaný.\r\n\r\nOıyq jara aýrýyn emdeý onyń aýyrlyq dárejesine baılanysty jáne konservatıvti (naýqastyń aýrý tártibin ońtaılandyrý, emdámdik usynystardy qadaǵalaý, antıbıotıkterdi jáne sóldenýge qarsy preparattardy qoldaný) nemese hırýrgııalyq (aýrýdyń asqynǵan túrlerinde) joldary bolady.\r\n\r\n \r\nOıyq jara aýrýyn dárilermen emdeýge asqazannyń tuz qyshqylynyń bólinýin azaıtatyn preparattar  kiredi. Eger oıyq jara Helicobacter rylor juqpalanýdan bolsa, dáriger qosymsha túrde antıbakterıaldyq preparattardy keminde, 7 kúnge taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAsqazannyń nemese ultabardyń oıyq jarasyn emdemese, qaıtalanýy múmkin. Alaıda, dárigerdiń barlyq taǵaıyndaýyn qadaǵalaýda, berilgen dárilerdi ýaqytyly qabyldaýda  H.Pylori ınfektsııasyn tolyq emdep jazýǵa bolady jáne qaıtalaný múmkindigi aıtarlyqtaı azaıady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·       ishki qan ketýi\r\n\r\n·       asqazan qaqpaǵynyń sańylaýynyń tarylýy (obstrýktsııasy)\r\n\r\n·       ish qýysyndaǵy qabyný (perıtonıt)\r\n\r\n·       Asqazannyń nemese ultabardyń perforatsııasy (asqazan nemese ultabar boıy ótetin sańylaý tin perforatsııasy atalady.)\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"58\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Asqazannyń nemese ultabardyń oıyq jara aýrýy tótenshe jaǵdaılarǵa aparýy múmkin. Qan ketý belgisi bolýynda nemese bolmaýynda ishtegi kúshti aýyrsyný asqazan nemese ultabarda oıyq jaranyń tesilýin kórsetýi múmkin. Qoshqyl tústi suıyqtyqpen qusý nemese qara nájistiń bolýy kúrdeli qan ketýin kórsetýi múmkin.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerdiń kómegine júginý qajet__\r\n\r\nBirden dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n·       Ishtiń joǵarǵy bóliginde (epıgastrııde) kenet, kúrt aýyrsyný paıda bolsa\r\n\r\n·       Júrek aınýy, qan aralas qusý baıqalsa\r\n\r\n·       Aıqyn álsizdik baıqalsa\r\n\r\n·       Nájiste qan aralasqan\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAspırın qabyldaýdan alshaq bolyńyz\r\n·       Temeki shegýdi qoıyńyz\r\n\r\nAlkogol tutynýdy shekteńiz.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Olga Lı, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nIlshat Mahpırshaev, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri ','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Astma (Demikpe)','','','qz','s','',0,'',19904,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531711380,1563247380,1531712452,'Astma (demikpe) - bronhıoldardyń nemese ókpeniń aýa joldarynyń derttik jaǵdaıy, osy aýa joldarynyń tarylýymen sıpattalady. Bul sozylmaly aýrý; demikpe adamdarda ómir boıy qosarlanýmen ótýi múmkin.','\'\'__Astma (Demikpe)__\'\'\r\n\r\n\'\'__Astma__\'\' (demikpe) - bronhıoldardyń nemese ókpeniń aýa joldarynyń derttik jaǵdaıy, osy aýa joldarynyń tarylýymen sıpattalady. Bul sozylmaly aýrý; demikpe adamdarda ómir boıy qosarlanýmen ótýi múmkin.\r\n\r\nDemikpeniń úsh túri bar:\r\n\r\n\'\'__1. tynys alý joldarynyń bitelýi.__\'\' Qalypty tynys alýda tynys alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalary bosańsyǵan túrde bolady jáne aýa erkin ótedi. Alaıda, demikpesi bar adamdarda allergııa týyndatatyn zattekter, qorshaǵan ortanyń titirkendirgishteri  alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalarynyń qysylýyna aparady jáne aýa olardan erkin óte almaıdy. Aýanyń jetkilikti  túspeýi adamda aýanyń jetispeýin týyndatady, al tarylǵan tynys alý joldary arqyly ótetin aýa ysqyratyndaı dybys shyǵarady, bul ysqyratyn tynys alý retinde belgili.\r\n\r\n\'\'__2. Qabyný.__\'\' Demikpesi bar adamdarda bronhıoldar isingen, qyzyl tústi bolady. demikpeniń  bolashaqta ókpede qandaı dertti ózgeristerin týyndatýy múmkindiginde osy qabyný  edáýir rol atqarady. Sondyqtan, osy qabynýdy emdeý demikpesi bar adamdarda bolashaq úshin ózekti sanalady. \r\n\r\n\'\'__3.Tynys alý joldarynyń titirkengishtigi.__\'\' Demikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary asa sezimtal keledi. olar ádette, tozań, janýarlardyń tirshiliginiń ónimderi, shań jáne tútin sekildi túrli jeńil titirkendirgishterge de asa jiti serpin berip, tarylady.\r\n\r\n\'\'__Demikpe kimde damıdy?__\'\'\r\n\r\nDemikpe kez kelgen jasta damıdy, biraq, jastarda keń taralǵan (40 jasqa deıin). \r\notbasynda demikpe bolǵan adamdar oǵan beıim keledi. jáne kóbinese, allergııasy bar jáne temeki shegetin adamdarda jıi kezdesedi. Jalpy demikpe kez kelgen adamda, kez kelgen ýaqytta damýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń sebebi nede?__\'\'\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary asa sezimtal, qorshaǵan ortanyń titirkendirgish atalatyn túrli faktorlaryna serpin beredi. Osylarmen qatynas demikpeniń sımptomdaryn qozdyrady.\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdar óz aýrýyn baqylaýǵa alýda belsendi qatysa alady, ol úshin demikpeniń sımptomdaryn kúsheıtetin nemese ustamasyn shaqyratyn faktorlardyń organızmge áserin anyqtap, azaıtýy qajet. Mysaly, demikpe allergııadan bolsa, onyń aldyn alý arqyly demikpeniń de jıiligin jáne aýyrlyǵyn azaıtýǵa bolady.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń qandaı qozdyrý mehanızmderi jıi kezdesedi?__\'\'\r\n\r\n·         \'\'__Joǵarǵy tynys alý joldarynyń ınfektsııalary.__\'\' Sýyq tııý jáne tumaý, bronhıt (úlken tynys alý joldarynyń ınfektsııalary), nemese ınfektsııalyq sınýsıtter demikpeniń ustamasyn shaqyrýy múmkin.\r\n\r\n·         \'\'__Tynys alýda túsetin allergender.__\'\' Demikpege shaldyqqan adamdardyń 80 paıyzynda aýa arqyly taralatyn zattekterge  allergııa baıqalady, mysaly, aǵash tozańy, shópter men butaqtar, zeńder, janýarlar organızminiń týyndylary, taraqandardyń shańdy bólshekteri men dene bólikteri.\r\n\r\n·        \'\'__ Dáriler.__\'\' Demikpege shaldyqqan adamdar kóbinese, aspırınge jáne basqa qabynýǵa qarsy preparattarǵa sezimtal, mysaly, ıbýprofen, naproksen, ketoprofen jáne beta-blokatorlar (saqına kezinde bas aýrýyn, júrek aýrýyn, joǵary qan qysymyn jáne glaýkomany emdeý úshin qoldanylatyn).\r\n\r\n·         \'\'__Taǵam ónimderi men taǵamdyq qospalar.__\'\' Belgili bir taǵam ónimderinde demikpeniń sımptomdaryn qozdyratyn zattekter bolady.\r\n\r\n·         \'\'__Dene júktemesi.__\'\' Belsendi dene júktemesi demikpege shaldyqqan adamdardyń 80 paıyzynda tynys alý joldarynyń tarylýynyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n·         \'\'__Titirkendiretin zattekter.__\'\' Kóptegen titirkendiretin zattekter mysaly, temeki tútini, aǵash jaǵatyn aspaptar men peshter, ıis sýdyń jáne tazartqysh zattardyń kúshti ıisi,t.b. demikpeni qozdyrý  mehanızmi bolýy múmkin. Sondaı-aq, aýanyń lastanýy nemese býlaný da ustamany týyndatýy yqtımal.\r\n\r\n·         \'\'__Aýa raıy.__\'\' Sýyq aýa, temperatýra men ylǵaldylyq ózgeristeri demikpeniń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n·         \'\'__Kóńil-kúıdiń aıqyn buzylystary.__\'\' Qozý, qatty jylaý, aıqaı, kúızelis, ashý nemese kúlki ustamany shaqyrýy múmkin.\r\n\r\n·         \'\'__Asqazan-óńesh reflıýksi atalatyn aýrý.__\'\'\r\n\r\n\'\'__Qozdyrý  mehanızmderi demikpeniń barysyn qalaı ýshyqtyrady?__\'\'\r\n\r\nDemikpege  shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary árdaıym qabynǵan jáne asa sezimtal, sondyqtan, olar syrtqy faktorlarǵa -”qozdyrý mehanızmderine” serpin beredi. Osy mehanızmdermen qatynastyń saldarynan tynys alý joldary qysylady, qabynýy kúsheıedi, jáne olar silemeımen biteledi, bul tynys alýdyń qıyndaýyna, demikpege, nemese onyń sımptomdarynyń kúsheıýine aparady.  Demikpeniń ustamasy qozdyrý mehanızminiń áserinen keıin birden nemese birneshe kún nemese aptadan keıin bastalýy múmkin.\r\n\r\nDemikpeni qozdyratyn mehanızmderdiń kóptegen túrleri bar. Olarǵa serpin ár adamda ár ýaqytta túrli bolady. belgili bir mehanızmder bireýler úshin qaýipsiz, al basqalarda qabynýdy kúsheıtýi múmkin. Bireýler úshin olardyń sany kóp, basqalar úshin – bireý, nemese anyqtaý qıynǵa túsedi. Osy qozdyrý mehanızmderin taný jáne olardan qatynastan múmkindiginshe alshaq bolý demikpeni baqylaýǵa alýdy júzege asyrý úshin asa mańyzdy. Al baqylaýdyń jaqsy tásili – demikpege qarsy preparattardy qoldaný.\r\n\r\n\'\'__Men  úshin qozdyrý  mehanızmderi ne ekendigin qalaı bilýge bolady?__\'\'\r\n\r\nDemikpeniń sımptomdary paıda bolǵan kezdegi faktorlardy anyqtaý – demikpeniń qozdyrý  mehanızmderin tanýdaǵy alǵashqy qadam. Olar kóp bolǵanymen, siz olardyń bárine serpin bermeısiz. Bireýlerde qozdyrý  mehanızmi – bireý ǵana, basqada kóp bolýy yqtımal.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda demikpeniń qozdyrý  mehanızmderin serpin berý tarıhynan bilýge bolady, jáne teri synamalary men qan taldaýynan. Dáriger pnevmotahometr atalatyn quraldy qoldanýdy usynýy múmkin.\r\n\r\nPnevmotahometr ókpeden aýa qandaı kólemde jáne qanshalyqty jıi shyǵatynyn ólsheıdi. Bul qural tynys alýdyń ózgerisin ýaqytyly baıqaýǵa kómektesedi jáne demikpeniń alǵashqy belgilerin anyqtaıdy. Demikpege qarsy kómek kórsetetin mamannan nemese dárigerden sizge pnevmotahometr paıdaly bolýy jaıynda surańyz.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń sımptomdary qandaı?__\'\'\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary qysylǵanda, isingende nemese silemeımen bitelgende sımptomdary paıda bolady. olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         jótel, ásirese, túnde. \r\n\r\n·         Ysqyratyn tynys alý (joǵary ekpindi ysqyryq dybysy, tynysty shyǵarǵanda) \r\n\r\n·         Aýa jetpeý sezimi \r\n\r\n·         Keýdeniń qysylý, aýyrsyný sezimi\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdardyń bárinde birdeı sımptomdar bola bermeıdi. Olardyń barlyǵy birden bolmaýy nemese ár túri ár ýaqytta bolýy múmkin. Demikpeniń túrli ustamasy sımptomdarynyń bir-birinen aıyrmashylyǵy bolady, bir ustamada ortasha bolsa, keleside aýyr bolýy múmkin. Demikpeniń ustamasy – sımptomdardyń kenet ýshyǵýy.\r\n\r\n\'\'__Demikpe  dıagnozy qalaı qoıylady jáne emdeledi?__\'\'\r\n\r\nDemikpege kúmán bolsa, dárigerge kóriný qajet. Dáriger osy aýrýdy anyqtaýǵa test ótkizedi.   Dıagnoz anyqtalsa, ony emdeý úshin, jaǵdaıdy, ózin sezinýdi  jaqsartý úshin, demikpeniń paıda bolýyna aparǵan máselelerdi sheshýdiń kóptegen ádisteri bar.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń dıagnostıkasy__\'\'\r\n\r\nDemikpeni anyqtaý úshin dáriger syrtqatnamany, otbasynyń syrqatnamasyn jáne sımptomdardy zertteıdi. Tynys alýdaǵy ómirde bolǵan kez kelgen máselege nazar aýdarady, otbasynda demikpeniń, teri aýrýlarynyń (ekzema), nemese ókpeniń basqa dertti jaǵdaılarynyń bolýyn anyqtaıdy. Sımptomdardy tolyqtaı sıpattaý mańyzdy (jótel, ysqyratyn tynys alý, qysqa tynys alý, keýdedegi qysylý), olardyń qashan jáne qanshalyqty jıi baıqalýyn qosa. \r\n\r\nDáriger kóptegen zertteýlerge baǵyttaýy múmkin, ókpeniń fýnktsıonaldyq testi, allergııaǵa test, qan taldaýy, keýdeniń jáne muryn qýysynyń rentgendik zertteýi. Osy zertteýlerdiń bári dárigerge demikpeniń bolýyn jáne onyń barysyna áser etetin basqa aýrýdyń bolýyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDáriger deneni de tekseredi, júrek pen ókpeni tyńdaý arqyly (aýskýltatsııa).\r\n\r\n\'\'__Ókpeniń fýnktsıonaldyq testileri__\'\'\r\n\r\nÓkpeniń fýnktsıonaldyq testilerine (nemese ókpeniń qyzmetin zertteý testileri) ókpeniń qyzmetin baǵalaıtyn birqatar sharalar jatady. Olardyń ekeýi jıi demikpeni anyqtaýda qoldanylady -  spırometrııa ján metaholınmen test júrgizý.\r\n\r\n·         \'\'__Spırometrııa.__\'\' Bul – ókpeden aýanyń shyǵatyn kólemi men jyldamdyǵyn ólsheıtin qarapaıym zertteý. Ol kóbinese, aýa joldarynyń bitelý dárejesin anyqtaý úshin qoldanylady. Spırometrııany bronhodılatator  atalatyn tez áreket etetin preparatty sebýge deıin jáne keıin ótkizedi. Bronhodılatator tynys alý joldaryn keńeıtedi, bul aýanyń olarmen erkin ótýine múmkindik beredi. Osylaısha, dáriger  tynys alý joldarynyń bitelýin dárilik preparattarmen joıylý múmkindigin anyqtaı alady- astmanyń kórsetkishin. Zertteýdi dárigerge kelesi barýda da ótkizýge bolady, qarqynyn jáne emdeý josparyna ózgeris engizý qajettiligin bilý úshin.\r\n\r\n·         \'\'__Metaholınmen test.__\'\' Bul test, kóbinese, balalarǵa qaraǵanda eresekterde jıi qoldanylady. Ol sımptomdar men skrınıngtik spırometrııa demikpe dıagnozyn aıqyn kórsetpegende qoldanylady. \r\n\r\n\'\'Metaholın\'\' – demikpe bolsa, bul zattekpen tynys alǵanda tynys alý joldarynyń túıilýi jáne tarylýy paıda bolady. Test ótkizgende metaholınniń aerozoldik shańynyń ulǵaımaly mólsherimen tynys alady, spırometrııaǵa deıin jáne keıin.  Ókpe qyzmetiniń keminde 20% tómendeýi - demikpeniń bolýy - metaholındik testiniń oń nátıjesi. Test aıaqtalǵannan keıin metaholınge qarama qarsy áser kórsetýi úshin bronhodılatator taǵaıyndalady.\r\n\r\n\'\'__Fýnktsıonaldyq ókpe\r\n testilerine daıyndyq__\'\'\r\n\r\nSpırometrııaǵa daıyndalý úshin ne isteý qajettigin dárigerden surańyz. Metaholınmen testiniń aldynda jaqynda vırýstyq ınfektsııa, sýyq tııýi, vaktsınatsııa nemese ımmýnızatsııa bolsa, dárigerge habarlaý qajet, sebebi, bul test nátıjesine áser etedi.\r\n\r\nTest ótkizýge deıingi basqa daıyndyq sharalary:\r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni temeki shekpeý\r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni kofe, sháı, kola nemese shokolad tutynbaý \r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni dene júktemesine jáne salqynǵa shaldyqpaý \r\n\r\n·         Dári qabyldaýdaǵy ózgeristerge ázir bolý, demikpeni emdeýde qoldanylatyn keıbir dáriler testiniń nátıjesine áser etýi múmkin. Túrli preparattardy qabyldaý ár ýaqyt aralyqtarynda toqtatylýy múmkin. Mysaly, qysqa merzimdi aerozoldy bronhodılatatorlardy qabyldaý testige deıin 8 saǵat buryn toqtatylady, al uzaq merzimdi aerozoldy bronhodılatatorlardy 48 saǵat boıy qabyldaýǵa bolmaıdy. Dáriger taǵaıyndalǵan dárilerdi testige deıin qansha ýaqyt buryn qabyldaýǵa bolatyny jaıynda eskertedi.  \r\n\r\n\'\'__Keýde qýysynyń rentgendik tekserýi__\'\'\r\n\r\n\'\'Rentgen sýreti\'\' – arnaıy plenkada nemese flýorestsenttik ekranda beınelenetin, tómen mólsherli radıatsııany paıdalaný nátıjesinde alynatyn aǵzalardyń beınesi.  Rentgendik tekserý aýrýlardyń keń aýqymyn anyqtaý úshin qoldanylady, bronhıtten súıek synyǵyna deıin. Dáriger keýde qýysy aǵzalarynyń qurylysyn kórý úshin rentgendik tekserýdi taǵaıyndaıdy, mysaly, júrekti, ókpeni jáne súıekti. Ókpeniń qurylysyn zertteı otyryp, dáriger sımptomdardy týyndatyn demikpe bolýyn anyqtaı alady.\r\n\r\n\'\'__Muryn qýysynyń jaǵdaıyn baǵalaý__\'\'\r\n\r\nMuryn qýysynda polıp nemese sınýsıt bolýy demikpeni emdeýdi jáne baqylaýdy ýshyqtyrýy múmkin. Sınýstyq ınfektsııa – ınfektsııa sebepti muryn qýysynyń qabynýy nemese isinýi. Sınýstar suıyqtyqpen tolyp, bitelgende bakterııalar ınfektsııa men qabynýdy týyndatyp, kóbeıedi. Dáriger ınfektsııaǵa kúmán bolsa, muryn qýysynyń jaǵdaıyn baǵalaý úshin KT kórinisi sekildi sınýstardyń arnaıy rentgendik tekserýin taǵaıyndaıdy. Jiti sınýsıt dıagnozyn rastaý úshin keminde 10-12 kún boıy antıbıotıkpen emdeý taǵaıyndalady.\r\n\r\n\'\'__GER  jáne qyjyl boıynsha jaǵdaıdy baǵalaý__\'\'\r\n\r\nAsqazan-óńesh reflıýksi nemese gastro-ezofagealdy reflıýks (GER) – demikpeniń barysyn aýyrlatýy múmkin taǵy bir derttik jaǵdaı.  Eger dáriger bul aýrýǵa kúmáni bolsa, ony anyqtaıtyn arnaıy testilerdi ótýdi usynady.\r\n\r\n\'\'__Allergııa boıynsha jaǵdaıdy baǵalaý__\'\'\r\n\r\nAllergııaǵa synamalar demikpeniń sımptomdaryn týyndatýy múmkin qandaı da bir allergııalyq serpindi anyqtaý úshin qajet boolady.\r\n\r\n\'\'__Demikpeniń aýyrlyǵyn anyqtaý__\'\'\r\n\r\nOsy zertteýlerdiń negizinde dáriger demikpeni anyqtaıdy. Kelesi satyda dáriger demikpeniń aýyrlyǵyn anyqtaıdy, sebebi, bul durys emdeý úshin qajet. demikpeniń 4 túri bar, olar:\r\n\r\n\'\'__1. jeńil dárejeli ustamaly demikpe.__\'\' Sımptomdary aptasyna eki retten sırek bolady, sırek asqyný nemese ustamalar jáne demikpeniń túngi kezde jıi bolmaýy.  (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi).\r\n\r\n\'\'2. jeńil dárejeli turaqty (saqtalatyn) demikpe.\'\' Sımptomdary aptasyna eki retten jıi, kúnine bir retten sırek paıda bolady, al ustamasy ómirdiń qalypty barysyn buzady. Mundaı demikpesi bar adamdarda sımptomdar túnde aıyna eki retten jıi bolmaıdy. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi).\r\n\r\n\'\'__3. ortasha dárejeli turaqty demikpe. __\'\'Sımptomdary kúndelikti paıda bolady, túnde – aptasyna bir retten jıirek. Mundaı adamdarda ádette, demikpeniń ustamasy ómirdiń qalypty barysyna áser etedi, bul birneshe kúnge sozylýy múmkin. Sonymen qatar, mundaı naýqastarǵa sımptomdardy baqylaý úshin tez áreket etetin demikpege qarsy dárilerdi kúndelikti qoldaný qajet bolady. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi.)\r\n\r\n\'\'__4. turaqty demikpeniń aýyr túri.__\'\' Sımptomdary kúndiz-túni toqtamaıdy, tirshilik etý shekteledi, demikpeniń ustamasy jıi bolady. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi.)\r\n\r\n\'\'__Demikpege  qarsy dáriler__\'\'\r\n\r\nDemikpe – sozylmaly aýrý (ómir boıy bolatyn), bul kezde tynys alý joldarynyń silemeı qabaty qabynady, bul aýa ótýiniń shektelý jaǵdaılarynyń qaıtalanýymen, silemeı men jótel paıda bolýymen ýshyǵady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý__\'\'  baǵyttalady:\r\n\r\n·         Qabynýdyń jáne jótel, túngi, tańǵy nemese dene júktemesinen keıingi tunshyǵý sekildi sozylmaly sımptomdardyń aldyn alatyn preparattardy qabyldaý (uzaq merzimdik baqylaý dárileri)\r\n\r\n·         Demikpeniń ustamalary ustaǵanda emdeý dárilerin berý (jedel járdem preparattary)\r\n\r\n·         Demikpeni týyndatatyn zattekter/qubylystarymen qatynasty shekteý\r\n\r\n·         Demikpe kúndeliginde kúndelikti sımptomdardy kórsetý\r\n\r\nDemikpege  qarsy dárilerdiń jalpy eki túri bolady.\r\n\r\n·         \'\'__Qabynýǵa qarsy dári-dármekter.__\'\' Kópshilik jaǵdaıda bul demikpeni emdeýdiń mańyzdy bóligi, sebebi, bul preparattar turaqty negizde demikpeniń aldyn alady. Steroıdtar, - ”kortıkosteroıdtar” – demikpege shaldyqqan adamdar úshin qabynýǵa qarsy preparattardyń mańyzdy toby. Bul preparattar tynys alý joldaryndaǵy isinýdi  jáne silemeı túzilýin azaıtady. Nátıjesinde, tynys alý joldarynyń sezimtaldyǵy azaıady, qozdyrýshylarǵa serpin berý yqtımaldyǵy tómendeıdi. \r\n\r\n·         \'\'__Bronhodılatatorlar.__\'\' Bul preparattar demikpeniń sımptomdarynda kómektesedi, tynys alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalaryn bosańsytady. Buǵan jaýap retinde tynys alý joldary tez ashylady, ókpege aýanyń úlken kólemin jiberip/shyǵarady. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılatatorlar ókpeni silemeıden tazartýǵa kómektesedi. Tynys alý joldarynyń ashylýyna saı silemeı jeńil jyljıdy jáne jótelgen kezde jeńil shyǵady. (tolyǵyraq qarańyz: “Bronhodılatatorlar\").\r\n\r\nBul dáriler demikpeniń sımptomdaryn baqylaý úshin túrli shemalar boıynsha taǵaıyndalady. Durys emdeý qalypty ómir súrýge múmkindik beredi. Eger emdeý demikpeni baqylaýǵa kómektespese, dárigerdiń keńesin alý qajet.\r\n\r\n\'\'__Uzaq merzimdi dári-dármekter: qabynýdy emdeý__\'\'\r\n\r\nDárigerler búginde demikpeniń eki qurambóligin anyqtaıdy: tynys alý joldarynyń qabynýy jáne jiti bronhokonstrıktsııa (tynys alý joldarynyń qysqarýy).\r\n\r\nZertteýler kórsetkendeı, qabynýdyń aldyn alý – demikpeniń ustamalaryn, aýrýhanaǵa jatqyzý men ólim-jitimniń aldyn alýda ózekti shara.\r\n\r\nUzaq merzimdi preparattar uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn, sımptomdary aptasyna eki retten jıi bolatyn, jıi ustamasy qalypty ómir barysyn buzatyn   demikpeni baqylaýǵa alý úshin kúndelikti qabyldanady.\r\n\r\nUzaq merzimdi preparattardyń tıimdisi – tynys alý joldarynyń qabynýyn basatyn túrleri (qabynýǵa qarsy preparattar), alaıda, olarmen qatar áserin kúsheıtý úshin qoldanylatyn basqa túrleri de bar.\r\n\r\n\'\'__Uzaq merzimdik dárilerge jatatyndar:__\'\'\r\n\r\n·         Kortıkosteroıdtar (ıngalıatsııa túri - turaqty demikpeni emdeıtin qabynýǵa qarsy preparattar.) \r\n\r\n·         Jasýshalar membranasyn turaqtandyrǵyshtar (qabynýǵa qarsy preparattar) \r\n\r\n·         Beta – antagonıstter, uzaq merzimdik (bronhodılatatorlar, qabynýǵa qarsy preparattarmen birge jıi qoldanylady) \r\n\r\n·         Teofıllın (bronhodılatator, qabynýǵa qarsy preparattarmen birge qoldanylady, túngi sımptomdardyń aldyn alý úshin) \r\n\r\n·         Leıkotrıenderdiń modıfıkatorlary (steroıdtarǵa jáne jasýshalar membranasyn turaqtandyrǵyshtardyń balamasy).\r\n\r\n\'\'__Jedel járdem kórsetý dárileri: demikpeniń ustamasyn toqtatý__\'\'\r\n\r\nBul preparattar demikpeniń ustamasynyń sımptomdarynda  (jótel, keýdeniń qysylýy, ysqyratyn dybys - tynys joldary bronhokonstrıktsııasynyń belgileri) qajetti kómek kórsetý úshin qoldanylady.\r\n\r\nOlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         Beta – antagonıster qysqa merzimdik (bronhodılatatorlar – demikpeniń ustamalarynda jáne dene júktemesinen týyndaǵan demikpeniń sımptomdarynyń aldyn alý úshin tańdalatyn dáriler. \r\n\r\n·         Antıholınergetıkter (bronhodılatatorlar – tez áreket etetin beta – antagonısterge qosymsha túrde nemese balama retinde qoldanylady). \r\n\r\n·         Júıelik kortıkosteroıdtar (qabynýǵa qarsy preparattar, aýrýdy tez baqylaýǵa alý úshin qıyn jaǵdaıda, basqa dáriler endi qoldanyla bastalǵanda, saýyǵýdy tezdetý úshin qoldanylady).\r\n\r\n\'\'__Ingalıatorlar, aerozolder men tabletkalar__\'\'\r\n\r\nDemikpeni emdeıtin preparattar ıngalıatsııaǵa arnalǵan mólsherlengen ıngalıator - qurǵaq untaq nemese aerozol túrinde, nemese ishiletin tabletka/suıyqtyq túrinde shyǵarylady.\r\n\r\nKeıbir demikpege qarsy preparattardy qatar qabyldaýǵa bolady.  \r\nEki túrli preparattyń birigýinen turatyn birqatar ıngalıatorlar bolady.  Bul  quraldar eki dárige bir kózden túsýge múmkindik beredi, emdeý ýaqytyn azaıtyp, demikpeniń sımptomdaryn emdeýge qajetti ıngalıatorlardyń sanyn azaıtady. \r\n\r\n\'\'__Demikpege qarsy, retseptsiz satylatyn preparattar bolady ma?__\'\'\r\n\r\n\'\'__Iá.__\'\' Retseptsiz satylatyn demikpege qarsy keń taralǵan preparattar: Prımaten Mıst jáne Bronkeıd. Ekeýi de bronhodılatator sekildi áreket etedi, tynys alý joldarynyń mańyndaǵy bulshyq etterdi bosańsytady. Olar qysqa merzimdi jeńildetedi (20-30 mınýt), biraq, demikpeniń sımptomdaryn baqylaýǵa alýǵa nemese ustamasynyń aldyn alýǵa múmkindik bermeıdi. Qan qysymy joǵary, dıabeti, tıreoıdozy bar nemese júregi aýyratyn adamdarǵa  PrımatenMıst pen Bronkeıd usynylmaıdy.\r\n\r\nÓkinishke qaraı, kóptegen adamdar osy preparatty taǵaıyndaýsyz nemese shamadan artyq qoldanady. Olar uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa arnalmaǵan, osyǵan qaramastan, keıbir adamdar olardy demikpeniń sımptomdaryn emdeý úshin kúndelikti qoldanady. Bul preparattar demikpeni baqylaýǵa almaıtyndyqtan, olar sáıkes em almaýy múmkin.\r\n\r\nEger demikpege qarsy preparatty retseptsiz qabyldaıtyn bolsańyz, demikpeniń sımptomdary jıi paıda bolsa, dárigermen keńesý qajet. Eger demikpege qarsy preparattardy retsepti boıynsha qabyldaıtyn bolsańyz, retseptsiz\r\n preparattardy  keıde qoldanatyn bolsańyz da dárigerge habarlaý qajet. Sebebi, qajettiden artyq dári qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\n\'\'__Allergııaǵa  qarsy  ınektsııalar demikpeni emdeýge qoldanylady ma?__\'\'\r\n\r\nSońǵy birqatar zertteýler kórsetkendeı, allergııaǵa qarsy ınektsııalardy allergııasy bar balalarǵa taǵaıyndaýda allergııanyń sımpomdarymen qatar olarda demikpeniń damý múmkindigi de azaıǵan. Sonymen qatar, demikpeniń kóptegen jaǵdaılary allergııadan týyndaıtyndyqtan, allergııanyń barysyn baqylaǵan jón, demikpeniń ustamalarynyń jıiligin azaıtý úshin.\r\n\r\nDárigermen allergııaǵa qarsy ınektsııalar taǵaıyndaý qajettigi týraly keńesińiz.\r\n\r\n\'\'__Árdaıym demikpege qarsy preparattar qabyldaý qajet bolady ma?__\'\'\r\n\r\nDemikpege  qarsy preparattar qabyldaý qajettigi demikpeniń túriniń aýyrlyǵyna jáne sımptomdarynyń jıiligine táýeldi. Mysaly, eger demikpeniń sımptomdary allergııa asqynǵanda paıda bolsa, sımptomdardy baqylaıtyn dárilerdi sol kezeńde qabyldaý qajet. Alaıda, demikpesi bar adamdardyń kópshiligine kúndelikti dáriler qabyldaý qajet.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Atalyq bezdiń buralýy','','','qz','s','',0,'',2175,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531712460,1563248460,1531712924,'Atalyq bezdiń buralýy – uryqtyq tútiktiń dertti buralýy. Onyń nátıjesinde atalyq bezge qan kelýiniń tejelýi oryn alady.\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýynyń sebebi belgisiz. Aýrý kóbinese, jynystyq jetilý kezindegi uldar men jasóspirimderde bolady. Jyl saıyn 25 jastan kishi 4000 erdiń 1-de atalyq bezdiń buralýy bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n__Atalyq bezdiń buralýy dgenimiz ne?__\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýy – uryqtyq tútiktiń dertti buralýy. Onyń nátıjesinde atalyq bezge qan kelýiniń tejelýi oryn alady.\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýynyń sebebi belgisiz. Aýrý kóbinese, jynystyq jetilý kezindegi uldar men jasóspirimderde bolady. Jyl saıyn 25 jastan kishi 4000 erdiń 1-de atalyq bezdiń buralýy bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Atalyq bezderde, nemese uryqtyq tútikterde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik qalta tárizdi qurylymnyń) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵza.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n__Atalyq bezdiń buralýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nBul aýrý kezinde naýqastar umada kúshti aýrýdy sezinedi. Atalyq bez isingen nemese saý atalyq bezge qaraǵanda úlkenirek bolyp kórinedi. Júrek aınýy, qusý, bas aınalýy nemese uryqtyq suıyqtyqta qan bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n__Atalyq bezdiń buralýy qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEmdeýi - uryqtyq tútikti jazý boıynsha operatsııa jasaý qajet. Sondaı-aq, dárigerler atalyq bezdi janyndaǵy tinderge bekitýdi qamtamasyz etýi múmkin, bolashaqta buralý bolmas úshin. Bul shara – orhıpeksııa atalady.\r\n\r\n__Atalyq bezdiń buralýyn qanshalyqty tez emdeý qajet?__\r\n\r\nUmada aýyrsyný bolsa, shuǵyl túrde dárigerge habarlasyńyz. Eger atalyq bezdiń buralýy bolsa, ádette, 6 saǵat ishinde operatıvtik aralasý bolsa, ony saqtaýǵa bolady. Uzaq kútken saıyn zaqymdalǵan atalyq bezdi alyp tastaý yqtımaldyǵy artady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Umanyń isinýi atalyq bezdiń buralýymen baılanysty ma?\r\n* Operatıvtik emdeý qajet pe?\r\n* Operatsııadan keıingi qalpyna kelý kezeńi qanshalyqty uzaq?\r\n* Operatsııadan keıin jaıly seziný úshin ne isteýge bolady?\r\n* Bala órbitýge qabileti bolady ma?\r\n* Jynystyq ómirim qalypty bolady ma?\r\n* Bir ret atalyq bezdiń buralýy oryn alsa, taǵy paıda bolýy múmkin be?','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y');
INSERT INTO `tiki_articles_copy` VALUES ('','Atalyq bezdiń qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',6436,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531713000,1563249000,1531713872,'Atalyq bezdiń qaterli isigi –umada ornalasqan erlerdiń jynystyq bezderi – atalyq bezde damıtyn qaterli isikter.','__Atalyq bezdiń qaterli isigi__\r\n\r\n__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qoldaý toptary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi –umada ornalasqan erlerdiń jynystyq bezderi – atalyq bezde damıtyn qaterli isikter.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzalaryna jynystyq múshe, uma, uryqtyq kópirshikter jáne qýyq asty bezi jatady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isiginiń naqty sebebi belgisiz. Aýrýdyń damýyna yqpal etýi múmkin qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Atalyq bezdiń aýytqýly damýy\r\n* Keıbir hımııalyq zattekterdiń áseri\r\n* Atalyq bezdiń qaterli isiginiń otbasylyq tarıhy\r\n* AITV-ınfektsııasy\r\n* Atalyq bezdiń qaterli isigi buryn bolǵan\r\n* Krıptorhızm (bir nemese eki atalyq bezdiń umaǵa túspeýi)\r\n* Klaınfelter sındromy.\r\n \r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi – qaterli isikterdiń 15-35 jas aralyǵyndaǵy erlerde keń taralǵan túri. Egde jastaǵy erlerde de bolýy múmkin, uldarda sırek kezdesedi.\r\n\r\nAq násildi erler azııalyq násildi erlerge qaraǵanda bul aýrýdyń paıda bolýyna beıim keledi.  \r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi men vazektomııanyń (sháýet tútingin alyp tastaý) arasynda eshqandaı baılanys joq.\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isiginiń eki negizgi túri bar: semınomdyq jáne semınomdyq emes. Bul isikter sháýet óndiretin jynystyq jasýshalardan ósedi.\r\n\r\nSemınomdyq túri: bul atalyq bezdiń qaterli isiginiń baıaý ósetin túri, kóbinese, 30-40 jastaǵy erlerde jıi kezdesedi. Qaterli isik, ádette, tek atalyq bezde shoǵyrlanady, biraq, lımfa túıinderine taralýy múmkin. Semınomdyq isikter sáýlelik emdeýge asa sezimtal.\r\n\r\nSemınomdyq emes: bul atalyq bezdiń qaterli isiginiń keń taralǵan, tez ósetin túri.\r\n\r\nSemınomdyq emes isikter jasýshalardyń birneshe túrinen turady, jáne osyǵan baılanysty kelesideı ajyratylady:\r\n\r\n* Horıokartsınoma (sırek)\r\n* Embrıonaldyq kartsınoma\r\n* Teratoma\r\n* Saryýyzdyq qaptyń isigi.\r\n \r\nSırek jaǵdaıda atalyq bezdiń isiginiń arqaýlyq (stromalyq) túri kezdesedi. Bul isikter, ádette, qatersiz bolady. Olardyń eki negizgi túri bar: Leıdıg jáne Sertolı jasýshalarynan isikter. Olar ádette, balalyq shaqta paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKeıde aýrý sımptomdarsyz ótýi múmkin. Bolatyn sımptomdary:\r\n\r\n* Atalyq bezdegi jaısyzdyq, aýyrsyný nemese umadaǵy aýyrlyq sezimi\r\n* Arqadaǵy nemese ishtiń tómengi jaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* Atalyq bezdiń ulǵaıýy\r\n* Erlerdiń emshek beziniń ulǵaıýy (gınekomastııa). Alaıda, qaterli isiksiz jasóspirim-uldarda da oryn alady.\r\n* Atalyq bezdiń isinýi.\r\n \r\nIsik metastazdanýy kezinde basqa aǵalarǵa: ókpege, jambas qýysyndaǵy aǵzalarǵa, arqaǵa nemese mıǵa kóshýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde atalyq bezdiń birinde qatty túzilis bolýy múmkin. Dıafanoskopııa – umany ashyq sáýlemen qaraǵanda – bul túzilis arqyly jaryq ótpeıdi.\r\n\r\nTekserýdiń basqa ádisteri:\r\n\r\n* Ish qýysynyń jáne jambas qýysyndaǵy aǵzalardyń KT\r\n* Onkomarkerlerge qan taldaýy: alfa-fetoproteın (AFP), adamnyń horıondyq gonadotropıni (beta-HGCh), laktatdegıdrogenaza (LDG)\r\n* Keýde qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Umanyń ÝDT (ÝZI).\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý kelesige baılanysty:\r\n\r\n* atalyq bezdiń qaterli isiginiń túrine\r\n* aýrýdyń damý satysyna.\r\n \r\nQaterli isikti anyqtaǵannan keıin mıkroskoppen qaraý arqyly isik jasýshalarynyń túrin anyqtaý qajet. Jasýshalar semınomdyq, semınomdyq emes nemese aralas bolady.\r\n\r\nKelesi satysy: qaterli isiktiń deneniń basqa aýmaǵyna taralý dárejesin anyqtaý. Bul isiktiń damý satysyn anyqtaý dep atalady.\r\n\r\n*  I saty – qaterli isik atalyq bezdiń aýmaǵynan tys taralmaǵan.\r\n* II saty – qaterli isiktiń metastazdanýy ish aýmaǵyndaǵy lımfalyq túıinderde shoǵyrlanǵan.\r\n* III saty – qaterli isiktiń metastazdanýy ish aýmaǵyndaǵy lımfalyq túıinderden syrtqa taralǵan (baýyrǵa, ókpege nemese mıǵa).\r\n \r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigin emdeýdiń túrleri:\r\n\r\n* Atalyq bezdi jáne jaqyn jerdegi lımfa túıinderin hırýrgııalyq alyp tastaý (orhıektomııa) (lımfadenektomııa). Bul ádis semınomdyq jáne semınomdyq emes isikterge qoldanylady.\r\n* Rentgen nemese basqa sáýelený túriniń joǵary mólsherlemesi qoldanylatyn sáýlelik emdeý – operatsııadan keıin isiktiń qaıta ósýiniń aldyn alý úshin júrgiziledi. Sáýlelik emdeý tek semınomdyq isikterge qoldanylady.\r\n* Hımııalyq emdeý – emdeýdiń úshinshi túri, bul kezde qaterli isiktiń jasýshalarynyń ósýin tejeý úshin dárilik preparattar qoldanylady. Bul emdeý túri semınomdyq jáne semınomdyq emes isikterge qoldanylady, naýqastardyń tiri qalýyna aıtarlyqtaı úles qosady.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi – qaterli isiterdiń ishindegi oń boljamdy túri. Isiktiń semınomdyq túrinde (joıqyndyǵy álsiz) erlerde erte anyqtalýynda tiri qalý 95% artyq. Aýrýdyń 2-3 satysyndaǵy naýqastardyń aýrý qaıtalanbaıtyndaı tiri qalý kórsetkishi tómenirek jáne isiktiń ólshemine, aýrýdyń bastalý ýaqytyna baılanysty.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi deneniń basqa aýmaqtaryna taralýy múmkin. Keń taralǵan metastazdanýy:\r\n\r\n* Ish qýysy\r\n* ókpe\r\n* ishperdeniń artyndaǵy keńistik (búırektiń qasyndaǵy ish qýysynyń basqa aǵzalarynyń artyndaǵy aýmaq)\r\n* omyrtqa baǵany\r\n \r\nhırýrgııalyq emdeýdiń asqynýlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* operatsııadan keıingi qan ketýi jáne ınfektsııanyń qosylýy\r\n* bedeýlik (eki atalyq bezdi de alyp tastaǵan jaǵdaıda)\r\n \r\nEger bolshaqta balaly bolǵyńyz kelse, sháýetti saqtaý ádisteri týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isiginiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAtalyq bezdi ózdiginshe qarap, qaterli isikti basqa aǵzalarǵa taralmaǵan, erte satysynda anyqtaýǵa bolady. Qaterli isikti erte anyqtaý – tabysty emdeýdiń jáne tiri qalýdyń sátti boljamy.\r\n\r\n{ANAME()}11{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi; Jynystyq jasýshalardyń isigi; Atalyq  bezdiń semınomdyq qaterli isigi; Atalyq  bezdiń semınomdyq emes qaterli isigi.','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Atalyq bezdiń jaraqaty','','','qz','s','',0,'',5687,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531714140,1563250140,1531714531,'Atalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Atalyq bezdiń jaraqattarynyń sebebi qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Atalyq bezdiń jaraqatynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Atalyq bezdiń jaraqattary qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nAtalyq bezderde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik túzilis) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵzalar.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Atalyq bezdiń jaraqattarynyń sebebi qandaı?__\r\n\r\nAtalyq bezdiń jaraqattary ótip ketetin (mysaly, pyshaqtan, qarýdan) nemese syrttaı (zatpen soqqy) bolatyndyǵyna qaramastan, olardyń barlyǵy atalyq bezdiń ishinara jáne tolyq jarylysyna, atalyq bezdi joǵaltýǵa aparýy múmkin,\r\n\r\nOq nemese pyshaq sekildi ótip ketetin zattardan bolatyn jaraqattar umanyń azdaǵan zaqymdanýyna, jáne qantamyrlary men atalyq bezdiń óziniń aýyr jaraqattaryna aparýy múmkin. Sondaı-aq, jaraqattar tikeleı soqqydan bolýy múmkin, mysaly, beısbol oıynynda, bul kezde atalyq bezdiń qabyǵy jarylýy jáne onyń qantamyrlary zaqymdanýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Atalyq bezdiń jaraqatynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nAtalyq bezdiń nemese umanyń jaraqatynda alǵashqy sımptom retinde kúshti aýyrsyný paıda bolatyndyǵyna qaramastan,  jaraqattyń umanyń ishinde zaqymdaný týyndatatyndyǵyn eskerý qajet. Atalyq bezdiń qabyǵynyń zaqymdanýynda nemese jarylýynda qan ketýi paıda bolady, qan umany sozyp, shıryqtyrady. Sonymen qatar, qannyń jınalýy ınfektsııaǵa aparýy da múmkin, sondaı-aq, atalyq bezdi joǵaltý nátıjesinde nemese qalǵan atalyq bezdi ózindik ımmýndyq júıeniń zaqymdaýynda bala órbitýde máseleler paıda bolýy múmkin. Aýyr jaraqattarda zaqymdanǵan atalyq bezdi ishinara nemese tolyq alyp tastaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nAtalyq bezdiń mańyndaǵy kúshti aýyrsyný epıdıdımıtke – atalyq bezdiń qosalqysynyń juqpasymen nemese qabynýymen baılanysty bolýy múmkin. Epıdıdımıtte qosalyq atalyq bezben qosa azdap isinip, qabynady. Bul aýrýdy emdemese, qan aınalymy buzylysy saldarynan atalyq bezdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nJoǵaryda atalǵan sımptomdar ádette, jeńil emdeledi. Biraq, bir tań qalatyny, atalyq bezdiń isikteriniń edáýir sany azdaǵan jaraqattardan keıin, atalyq bezderdi muqııat qaraǵanda anyqtalady. Kóptegen erler ózderin durystap qaraǵanǵa deıin atalyq bezdiń qabyǵynyń ústinde bolatyn aýyrsynbaıtyn, qatty túzilistiń bar ekendigin bile bermeıdi. Kópshilik soqqyny elemeı, medıtsınalyq kómekke júginbeı, qatelesedi. Atalyq bezdiń jaraqaty shuǵyl medıtsınalyq kómekti talap etedi! Eger atalyq bezdiń qaterli isigi erte satysynda anyqtalsa, ony emdep, jazýǵa bolady. Kesh satysynda anyqtalǵan qaterli isikter kóbinese, operatsııany, sáýlelik, hımııalyq emdeýdi talap etedi.\r\n\r\nUmanyń jaraqatyn alǵan erler ýrolog-dárigerge barýy qajet. Medıtsınalyq kómekke júginý sebepteri:\r\n\r\n* Umanyń kez kelgen ótip ketken jaraqattary\r\n* Umanyń soqqysy jáne/nemese isinýi\r\n* Nesep shyǵarýdyń qıyndaýy nemese nesepte qan bolýy\r\n* Atalyq bezdiń jaraqatynan keıin paıda bolatyn qyzba.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Atalyq bezdiń jaraqattary qalaı emdeledi?__\r\n\r\nÝrolog atalyq bezdiń zaqymdaný dárejesin qarapaıym medıtsınalyq qarap, tekserýde anyqtaı alady. Jaraqat jáne aýrýdyń tarıhy týraly suraqtardan keıin ýrolog umanyń ishin zertteýge kirisedi. Bul kezde dáriger atalyq bezdi jaýyp turǵan qabyqshany, jáne atalyq bezdiń jumsaq qosalqysyn jeńil tabady. Dáriger atalyq bezdiń qurylysyn, tamyrlaryn sezinýi qajet, olardyń zaqymdanbaýyn bilý úshin.\r\n\r\nEger barlyǵy qalypty bolsa, jáne qandaı da bir zaqymdaný bolmasa, ýrolog aýyrsynýdy basatyn preparattardy taǵaıyndaıdy, mysaly, atsetamınofen nemese ıbýprofen. Naýqasqa umany ustaý úshin Djok beldigin kıip júrý usynylady.\r\n\r\nEger ýrologqa zaqymdaný túsiniksiz bolsa, umanyń ÝDT (ÝZI) taǵaıyndalady. Tekserý barysynda dáriger umanyń, atalyq bezdiń, qosalqylarynyń, uryq tútiginiń beınesin alyp, qan aǵymyn zertteıdi.\r\n\r\nKórneki ádisterdiń eshqaısysy 100% dáldik bermese de, ýltradybystyq zertteý – tańdaýly ádis, sebebi, ony oryndaý jeńil, rentgen sáýlesi qoldanylmaıdy, umanyń qurylysyn aıqyn beıneleıdi. Sırek jaǵdaıda ýrologtar MRT taǵaıyndaıdy, bul kúrdeli tekserý túri, ol ÝDT (ÝZI) keıin kóptegen suraqtar qalsa, ótkiziledi.\r\n\r\nEger kez kelgen kórneki tekserýlerde atalyq bezdiń jaraqaty anyqtalsa, ádettegi áreketter algorıtmi – jalpy narkozben operatsııa jasaý, ol kezde umada tilik jasalyp, ishindegisi zerttelinedi. Eger atalyq bezdiń jarylýy az jáne ony qalpyna keltirý múmkin bolsa (qanmen jaqsy qamtamasyz etilý, atalyq bezdiń qalǵan bóliginiń jaqsy saqtalýy), ýrolog ádette, aqaýdy tigis salýmen qalpyna keltiredi, sodan keıin umadaǵy tilikti tigispen jabady. Keıde drenaj maqsatynda umada plastık tútik qaldyrylady. Bul kezde tútik boıymen qan jáne basqa suıyqtyq alynyp tastalynady.\r\n\r\nKeıde jaraqat kúrdeli bolýyna saı, atalyq bez qalpyna kelmeıdi. Mundaıda ýrolog atalyq bezdi alyp tastaıdy. Bul degenimiz – bedeýlik emes. Ekinshi atalyq bez saý bolsa, bala órbitý qabileti saqtalady. Sonymen qatar, naýqastyń gormon deńgeıi turaqty bolýy tıis, sebebi, bir ǵana atalyq bez qyzmet etedi.\r\n\r\nEger naýqasty qaraý jáne ÝDT (ÝZI) jaraqat epıdıdımıtke baılanysty bolǵandyǵyn kórsetse, hırýrgııalyq emdeýdiń qajeti joq, naýqasqa qabynýǵa qarsy dárilik preparattar taǵaıyndalady, mysaly,  ıbýprofen jáne Djok beldigin kıip júrý usynylady. Qajet bolsa, ýrolog antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy. Isiný ádette, 6-8 apta ishinde ótedi. Ózgeristi baqylaý úshin naýqasqa birneshe ret ýrologqa kóriný qajet. Alaıda, dáriler jáne Djok beldigi kómektespeıtin bolsa, hırýrgııalyq operatsııa jáne atalyq bezdi alyp tastaý qajet bolýy múmkin.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aıaqtaǵy aýyrsyný jáne qurysý','','','qz','s','',0,'',1002,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720080,1563256080,1531720199,' perıferııalyq tamyrlardyń aýrýy. Sımptomdary: aıaqtaǵy nemese aıaqtyń ushyndaǵy quryspaly aýrý, belsendi qozǵalýda paıda bolady jáne demalǵanda basylady.',' Perıferııalyq tamyrlardyń aýrýy. Sımptomdary: aıaqtaǵy nemese aıaqtyń ushyndaǵy quryspaly aýrý, belsendi qozǵalýda paıda bolady jáne demalǵanda basylady.\r\n\r\n·         Infektsııa, aýyrsynýmen, isinýmen, qyzarýmen, nemese zaqymdanǵan tustyń jergilikti temperatýrasynyń artýymen sıpattalady. \r\n\r\n·         Tendenıt nemese býrsıt, birkelki qımyldy qaıtalaýdan paıda bolady.\r\n\r\n·         Aıaqtyń tereń kóktamyrynyń tromby aýyrsyný sımptomdaryn týyndatady. Bul sımptomdar medıtsınalyq aralasýdy qajet etedi, sebebi, tromb julynyp, ókpege qaraı baǵyttalýy múmkin, ókpe tamyrlarynyń embolııasy, paıda bolýy múmkin, ol kenetten entigýmen jáne qan túkirýmen sıpattalady. Ókpege tromby túsýi ólimge aparýy yqtımal.\r\n\r\n·         Bulshyq et túıilýi (”qurysý” nemese ”jiti kenetten aýyrsyný ”) – bulshyq ettiń kúshti, aýyrsynatyn qysylýy nemese jıyrylýy, kenetten paıda bolyp, birneshe sekýndtan birneshe mınýtqa deıin sozylady.\r\n\r\n·         Bulshyq ettiń aýyrsynýy, kúshti túıilý basylǵannan keıin birneshe saǵatqa sozylýy múmkin. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bakterıaldyq konıýnktıvıt','','','qz','s','',0,'',3836,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720200,1563256200,1531720929,'Konıýnktıvıt – bul qabaqtyń ishiniń silemeı qabatynyń (konıýnktıvanyń) qabynýy (isinýi) nemese ınfektsııasy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKonıýnktıvıt – bul qabaqtyń ishiniń silemeı qabatynyń (konıýnktıvanyń) qabynýy (isinýi) nemese ınfektsııasy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"60\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKonıýnktıva bakterııalardyń jáne basqa titirkendirgishterdiń áreketine ushyraıdy. Kóz jasy bakterııalardy shaıyp, konıýnktıvany qorǵaýǵa kómektesedi. Sondaı-aq, kóz jasynda aqýyzdar jáne bakterııalardy joıatyn antıdeneler bolady.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń paıda bolýynyń kóptegen sebepteri bar. Vırýstar asa keń taralǵan sebebin quraıdy. Vırýstyq  konıýnktıvıtti «qyzǵylt kóz» dep te ataıdy. «Qyzǵylt kóz» balalardyń arasynda jeńil taraýy múmkin.\r\n\r\nBasqa sebepteri:\r\n\r\n*  Allergııa (allergııalyq konıýnktıvıt)\r\n* Bakterııalar\r\n* Keıbir basqa aýrýlar\r\n* Hımııalyq áser etý\r\n* Hlamıdııalar\r\n* Zeńder\r\n* Parazıtter (sırek)\r\n\r\nKontaktilik lınzalardy qoldaný (ásirese, uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa arnalǵan lınzalar)\r\nJańa týǵan sábıler bosaný joldarynda bakterııalarmen juqpalanýy múmkin. Bul jaǵdaı jańa týǵan sábılerdiń oftalmııasy atalady, kórýdi saqtaý úshin bul dereý emdelýi tıis.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Naýqastyń kózinde túnde paıda bolatyn qabyrshaqtar\r\n* Kózdiń aýyrsynýy\r\n* Kózde qum bolýyn seziný\r\n* Kóz jasy aǵýynyń kúsheıýi\r\n* Kózdiń qyshýy\r\n* Kózdiń qyzarýy\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\n* Kózdi zertteý\r\n* Taldaý úshin konıýnktıvadan qyryndy alý\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKonıýnktıvıtti emdeý sebebine baılanysty.\r\n\r\nAllergııalyq konıýnktıvıt allergııany emdeý kezinde jazylyp ketýi múmkin.  Allergııany týyndatqan sebebimen qatynas joıylsa, óz betinshe jazylyp ketýi múmkin. Sýyq kompress qoıý allergııalyq konıýnktıvıtti basýǵa kómektesýi múmkin.\r\n\r\nAntıbıotıkpen emdeý, kóbinese, kóz tamshylary, bakterıaldyq konıýnktıvıtte tıimdi.\r\n\r\nVırýstyq konıýnktıvıt óz betinshe ótedi.\r\n\r\nKóptegen dárigerler «qyzǵylt kóz» kezinde  bakterıaldyq konıýnktıvıttiń aldyn alý úshin jeńil  antıbakterıaldyq kóz tamshylaryn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nSiz vırýstyq nemese bakterıaldyq konıýnktıvıt kezinde jyly kompress qoldaný arqyly jaısyzdyqty basa alasyz (kózge jabyq kúıinde jyly sýǵa malynǵan matany basý qajet).\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEmdeý saldary, ádette, sátti boljamdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nSaqtyq sharalaryn qadaǵalmaıtyn bolsańyz, aýrýdy úıde nemese mektepte qaıtadan juqtyrýyńyz múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nSımptomdary 3 nemese 4 kúnnen artyq sozylsa, emdeýshi dárigerińizge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nMuqııat gıgıena konıýnktıvıttiń taralýynyń aldyn alýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Jastyqtyń tysyn jıi aýystyryńyz\r\n* Kózge arnalǵan kosmetıkańyzdy basqalarǵa bermeńiz.\r\n* Súlgilerińizdi nemese qol oramalyn basqalarǵa bermeńiz.\r\n* Kontaktilik lınzalardy durys qoldanyńyz jáne tazalańyz.\r\n* Kózińizdi qolyńyzben ustamańyz.\r\n* Kosmetıkany jıi almastyryńyz.\r\n* Qolyńyzdy jıi jýyńyz.\r\n \r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımder__\r\n\r\nKonıýnktıvanyń qabynýy; Qyzǵylt kóz.\r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001010.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Irına Goncharova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bakterıaldyq vagınoz','','','qz','s','',0,'',3794,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531720980,1563256980,1531721566,'Bakterıaldyq vagınoz (BV) - qynaptyq ınfektsııalardyń biri. Qalypty jaǵdaıda qynapta densaýlyq úshin paıdaly bakterııalarmen qatar zııandylary da mekendeıdi. Bakterıaldyq vagınoz t osy qatynastyń buzylýynda jáne zııandy bakterııalardyń mólsheriniń ulǵaıýynda paıda bolady.\r\n\r\nMundaı úılesimsizdiktiń sebepteri anyq bola bermeıdi. Bakterıaldyq vagınoz barlyq jastaǵy áıelder men qyzdarda paıda bolatyn, keń taralǵan aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Ózine kútim jasaý jáne sımptomdardy jeńildetý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Bakterıaldyq vagınozdyń aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBakterıaldyq vagınoz (BV) - qynaptyq ınfektsııalardyń biri. Qalypty jaǵdaıda qynapta densaýlyq úshin paıdaly bakterııalarmen qatar zııandylary da mekendeıdi. Bakterıaldyq vagınoz t osy qatynastyń buzylýynda jáne zııandy bakterııalardyń mólsheriniń ulǵaıýynda paıda bolady.\r\n\r\nMundaı úılesimsizdiktiń sebepteri anyq bola bermeıdi. Bakterıaldyq vagınoz barlyq jastaǵy áıelder men qyzdarda paıda bolatyn, keń taralǵan aýrý.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBakterıaldyq vagınozdyń sımptomdary:\r\n\r\n* Qynaptan bólinetin aq nemese sur tústi, jaǵymsyz ıisti bólindiler\r\n* Neseptiń shyǵý kezindegi ashytý, kúıdirý sezimi\r\n* Qynaptyń ishindegi jáne syrtyndaǵy qyshý\r\n \r\nKeıde aýrýdyń sımptomdary bolmaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nBakterıaldyq vagınozdy anyqtaý úshin dáriger gınekologııalyq tekserý júrgizýi qajet. Sondyqtan, dárigerge kórinýge deıin 24 saǵat buryn tampondar qoldanbańyz jáne jynystyq qatynasqa túspeńiz.\r\n\r\nArqańyzǵa jatyp, aıaǵyńyzdy arnaıy salǵyshqa ornalastyrý usynylady.\r\nDáriger qynapqa aına atalatyn aspapty engizedi. Aınalar azdap ashylyp, qynapqa kiretin joldy ashady, osylaısha dárigerge qynaptyń qabyrǵasyn qaraýdy jeńildetýge jáne zararsyz maqta tamponnyń kómegimen bólindiniń (juǵyndy) úlgisin alýǵa jaǵdaı jasalady.\r\nBólindilerdiń úlgisi mıkroskoptyń astynda ınfektsııa belgisi bolýyna tekseriledi.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSizde bakterıaldyq vagınoz anyqtalsa, dáriger taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n* Ishýge arnalǵan tabletkalardaǵy antıbıotıkter\r\n* Quramynda antıbıotık bar qynaptyq jaqpa maılar \r\n \r\nDárini dárigerdiń taǵaıyndaýyna sáıkes, dál qabyldaıtyndyǵyńyzǵa kóz jetkizińiz jáne japsyrmasyndaǵy nusqaýlyqty qadaǵalańyz. Keıbir dárilermen qatar alkogoldi tutyný asqazannyń buzylysyn, asqazannyń qatty túıilýin týyndatýy nemese jaǵdaıyńyzdy nasharlatýy múmkin. Dárilik preparattardy qabyldaýdy ótkizip almańyz jáne úzbeńiz, sebebi, ınfektsııa qaıtalanýy múmkin.    \r\n\r\nBakterıaldyq vagınoz jynystyq qatynastaǵy seriktesterge – erlerge berilmeıdi. Biraq, eger seriktesińiz áıel bolsa, ol juqtyrýy múmkin. Oǵan da bakterıaldyq vagınozdy emdeý kýrsyn ótkizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Ózine kútim jasaý jáne sımptomdardy jeńildetý boıynsha keńester__\r\n\r\nQynaptyń titirkenýin jeńildetý úshin:\r\n\r\n* Ystyq nemese gıdromassajdyq vannalardy qabyldamańyz.\r\n* Qynapty jáne aınalshyqty jumsaq, ıissiz sabynmen jýyńyz.\r\n* Muqııat shaıynǵannan keıin jynystyq múshelerdiń aýmaǵyn qurǵatyp súrtińiz. \r\n* Iissiz tampondar men tósemshelerdi qoldanyńyz.\r\n* Keńdeý kıim jáne maqta matadan jasalǵan ishkıim kıińiz. Kolgotkı kımeýge tyrysyńyz.\r\n* Týaletten keıin aldynan artyna qaraı súrtinińiz.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Bakterıaldyq vagınozdyń aldyn alý__\r\n\r\nKelesi keńesterdi qadaǵalaý arqyly bakterıaldyq vagınozdyń taralýynyń aldyn alýǵa kómektese alasyz:\r\n\r\n* Jynystyq qatynasqa túspeńiz\r\n* Jynystyq qatynastaǵy seriktesterińizdiń sanyn shekteńiz.\r\n* Jynystyq qatynas kezinde árdaıym prezervatıv qoldanyńyz.\r\n* Búrkip shaıynbańyz. Búrký arqyly shaıynǵan kezde qynaptan ınfektsııadan qorǵaıtyn paıdaly bakterııalar joıylyp ketedi.\r\n \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Sımptomdardyń jaqsarýy baıqalmaıdy\r\n* Jambas qýysynda aýyrsyný nemese qyzba paıda bolsa\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nTelimdi emes vagınıt.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalar men sábılerdegi pılorostenoz','','','qz','s','',0,'',3232,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531721520,1563257520,1531722140,'Pılorostenoz – bul asqazannyń qaqpasynyń tarylýy, onyń saldarynan asqazannan ishekke tamaqtyń ótýine kedergi keledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"61\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nPılorostenoz – bul asqazannyń qaqpasynyń tarylýy, onyń saldarynan asqazannan ishekke tamaqtyń ótýine kedergi keledi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda tamaq asqazannan ash (jińishke) ishektiń bastapqy bóligine asqazannyń qaqpasy arqyly ótedi. Qaqpanyń stenozynda onyń bulshyq etteriniń qalyńdaýy bolady. Asqazannan ash ishekke tamaqtyń ótýi úshin kedergi paıda bolady.\r\n\r\nQaqpanyń bulshyq etteriniń qalyńdaýynyń sebebi belgisiz. Belgili bir roldi gender atqaratyndyǵy belgili, ata-anasynda pılorostenoz bar adamdarda jıi paıda bolady.\r\n\r\nPılorostenoz  6 aılyq jasqa deıingi balalarda jıi kezdesedi. Uldar qyzdarǵa qaraǵanda jıirek aýyrady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKópshilik balalardaǵy alǵashqy sımptom – qusý:\r\n\r\n* Qusý ár tamaqtanýdan nemese keıbir tamaqtanýdan keıin ǵana paıda bolýy múmkin\r\n* Ádette, qusý shamamen, 3 aptalyq jastan bastalady, biraq, 1 aptalyq jáne 5 aılyq jas aralyǵynda kez kelgen ýaqytta bastalýy da múmkin.\r\n* Tez qusý\r\n* Qusýdan keıin bala ashyǵady\r\n \r\nBasqa sımptomdary týǵannan keıin birneshe aptadan keıin paıda bolady jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Ishtegi aýyrsyný\r\n* Kekirý\r\n* Udaıy ashyǵý sezimi\r\n* Sýsyzdaný (qusý kúsheıgen saıyn nasharlaıdy)\r\n* Salmaq qospaıdy nemese joǵaltady\r\n* Tamaqtandyrý aldyndaǵy jáne qusý paıda bolýynyń aldyndaǵy ishtiń tolqyn tárizdi qımyly.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrý, ádette, 6 aılyq jasqa deıin anyqtalady.\r\n\r\nMedıtsınalyq qarap, tekserý aldynda kelesi belgiler anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Sýsyzdaný belgileri, mysaly, teri men erinniń qurǵaqtyǵy, kóz jasynyń azaıýy, qurǵaq jaıalyqtar\r\n* Ishtiń kebýi\r\n* Ishtiń joǵarǵy bóligindegi – qaqpa tusyndaǵy domalaq túzilis\r\n \r\n\r\nAldymen, ish qýysynyń ÝDT (ÝZI) jasaý qajet. Basqa tekserý ádisteri:\r\n\r\n* Barıı qospasymen rentgenografııa – úlkeıgen asqazandy jáne stenozdy qaqpany anyqtaıdy. \r\n* Qan taldaýy – elektrolıttik úılesimsizdik jıi anyqtalady.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nPılorostenozdy emdeýde qaqpaǵa hırýrgııalyq aralasý qarastyrylady.  Operatsııa pılorotomııa atalady.\r\n\r\nJas sábıge jalpy narkoz berý qaýipti bolsa, ushynda shaǵyn ballon bar endoskop atalatyn qurylǵy qoldanylady. Ballon qaqpany keńeıtý úshin úrlenedi.\r\n\r\nOperatsııa jasalmaıtyn sábılerge zondpen tamaqtaný nemese qaqpany bosańsytý úshin dárilik preparattar taǵaıyndalady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý ádette, barlyq sımptomdardy joıady. Operatsııadan keıingi birneshe saǵattan keıin azdap tamaqtandyra bastaýǵa bolady.\r\n \r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBalada bul aýrýdyń sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nQaqpanyń (pılorýstyń) týa bitken gıpertrofııalyq stenozy; Qaqpanyń (pılorýstyń) balalyq gıpertrofııalyq stenozy; Asqazannyń obstrýktsııasy. ','student_k',36,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy gastroenterıt','','','qz','s','',0,'',1254,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531722600,1563258600,1531722932,'Gastroenterıt – qusý men ish ótýiniń paıda bolýymen sıpattalatyn ınfektsııa.\r\n\r\nGastroenterıt vırýstarmen, bakterııalarmen nemese parazıttermen juqpalanýdan týyndaýy múmkin. Aýrýdy keıde «asqazan buzylysy» ataıdy, ol juqpaly jáne balalarǵa kútim jasaýda, mektepte jıi taraıdy. Gastroenterıt  jıi joǵary temperatýramen (qyzbamen) ótedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGastroenterıt – qusý men ish ótýiniń paıda bolýymen sıpattalatyn ınfektsııa.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGastroenterıt vırýstarmen, bakterııalarmen nemese parazıttermen juqpalanýdan týyndaýy múmkin. Aýrýdy keıde «asqazan buzylysy» ataıdy, ol juqpaly jáne balalarǵa kútim jasaýda, mektepte jıi taraıdy. Gastroenterıt  jıi joǵary temperatýramen (qyzbamen) ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nEger balanyń nájisinde qan tabylsa, nájistiń úlgisi bakterııalar nemese parazıtter bolýyna tekseriledi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nImmýndyq júıesi álsiregen adamdarda nemese jas sábılerdegi ınfektsııanyń keıbir túrlerinen basqasynda, antıbıotıkter, ádette, taǵaıyndalmaıdy.  \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Asqynýlary__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda gastroenterıt jeńil ótedi jáne birneshe kúnge sozylady. Gastroenterıttiń qaterli asqynýy – sýsyzdaný damý qaýpi, sondyqtan, bul aýrý kezinde suıyqtyqty úlken kólemde ishý qajet. Kishkentaı balalar sýsyzdaný damý qaýpine beıim keledi. ','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy ish qatýy','','','qz','s','',0,'',5796,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531722900,1563258900,1531723541,'Ish qatýynyń sebepteri qandaı?\r\nEger balańyz talshyǵy az taǵamdy tutynatyn bolsa, suıyqtyqty az ishse, nemese az qımyldaıtyn bolsa, ish qatýy paıda bolady. Kóptegen adamdarda ish qatýynyń sebebi belgisiz bolyp qalýda. Nájistiń shyǵýy aýyrsynatyn bolsa, bala bul úrdisti ádeıi tejeıdi. Nájis shyǵýyn tejeý ish qatýyna aparýy múmkin. Balańyz dárethanada qarańǵy bolsa, jalǵyz qorqýy múmkin. Keıbir balalar oıyndy úzgisi kelmegendikten dárethanaǵa barmaıdy.\r\n\r\nTaǵamdy qabyldaýdy nasharlatýǵa, dene belsendiligin azaıtýǵa nemese qyzbanyń paıda bolýyna aparatyn aýrý ish qatýyna aparýy múmkin. Bul másele saýyqqannan keıin de saqtalýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ish qatýynyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Ish qatýynyń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Bul damýdyń satysy bolýy múmkin be?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Balany qalaı ishegin udaıy bosatýǵa úıretýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárethanaǵa barý kúndeligi__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ish qatýynyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nEger balańyz talshyǵy az taǵamdy tutynatyn bolsa, suıyqtyqty az ishse, nemese az qımyldaıtyn bolsa, ish qatýy paıda bolady. Kóptegen adamdarda ish qatýynyń sebebi belgisiz bolyp qalýda. Nájistiń shyǵýy aýyrsynatyn bolsa, bala bul úrdisti ádeıi tejeıdi. Nájis shyǵýyn tejeý ish qatýyna aparýy múmkin. Balańyz dárethanada qarańǵy bolsa, jalǵyz qorqýy múmkin. Keıbir balalar oıyndy úzgisi kelmegendikten dárethanaǵa barmaıdy.\r\n\r\nTaǵamdy qabyldaýdy nasharlatýǵa, dene belsendiligin azaıtýǵa nemese qyzbanyń paıda bolýyna aparatyn aýrý ish qatýyna aparýy múmkin. Bul másele saýyqqannan keıin de saqtalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Baladaǵy ish qatýynyń sımptomdary__\r\n\r\n* Nájis shyǵýy kezinde qatty kúshený\r\n* Ishtiń aýyrsynýy jáne jeldenýi\r\n* Qyńyrlaný\r\n* Sharshaý\r\n* Tábetin joǵaltý\r\n* Dárethanaǵa barǵysy kelmeý\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Bul damýdyń satysy bolýy múmkin be?__\r\n\r\nBalańyz damýdyń belgili bir satysynda bolýy múmkin. Dárethanany qoldaný daǵdysyn áli úırenbegen bolýy múmkin. Biraq, eger ózdiginshe dárethanaǵa baratyn bolǵannan keıin 3 aı ótkende balańyzdyń nesep shyǵarýynda eriksiz nájis shyǵarýy baıqalatyn bolsa, ony nájis shyǵarý úshin dárethanany qoldanýǵa úıretý qajet. Dáriger bul úshin keńes bere alady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Balany qalaı ishegin udaıy bosatýǵa úıretýge bolady?__\r\n\r\n__Dárethanaǵa barýdyń kúndeligin júrgizińiz__\r\n\r\nBalańyzdyń nájis shyǵaratyn ýaqytyn, orny men túrin kórsetetin kúndelik júrgizińiz. Bul emdeýshi dárigerge balanyń dárethanaǵa barý zańdylyǵyn kórýge kómektesedi. 2 –shi tarmaqqa  kóshýdiń aldynda keminde, 1 apta boıy kúndelik júrgizińiz. Eger balańyz bala baqshaǵa baratyn bolsa, tárbıeshini balanyń daǵdylaryn baqylaýyn surańyz. Bul zertteýdiń sońynda osy kúndelikti prınterden shyǵaryp, ári qaraı qoldanýǵa bolady.\r\n\r\n__Balany ýnıtazǵa otyrýdy úıretińiz__\r\n\r\nBalamen dárethana ishinde oınap, jaman jer emestigin kórsetińiz. Balaǵa ýnıtazda shalbarymen nemese kolgotkıimen  kúnine birneshe mınýt otyrǵyzyp úıretińiz. Balanyń aıaǵynyń astyna kishkene oryndyq qoıý paıdaly bolýy múmkin. Balaǵa ózimen birge súıikti kitaptaryn, qýyrshaǵyn, shaǵyn oıynshyqtaryn alýǵa ruqsat berińiz.                              \r\n\r\nBala dárethanada bolǵanda onymen sóılesip, oınańyz. Biraq, bala birden dárethanany qoldanady dep kútpeńiz. Ol ýnıtazǵa otyryp úırenetindigin este saqtańyz. Birtindep, ýnıtazda otyrýyn 30 sekýndtan 5 mınýtqa deıin uzartyńyz. As úıdegi taımer «dárethanaǵa úırenýge» sıgnal bolýy múmkin. 3-shi qadamǵa ótý bala ýnıtazda kúnine 3-5 retten, 5 mınýt ishinde otyrǵanda múmkin bolady.\r\n\r\n__Balanyń nájisi jumsaq jáne qalyptasqan bolýyna kóz jetkizińiz__\r\n\r\nBul ádette, eger balaǵa sút ónimin azyraq berseńiz jáne ratsıonda talshyǵy mol ónimderiniń mólsherin arttyrǵanda bolady. Eger dáriger qoldasa, qysqa ýaqyttyń ishinde balaǵa talshyqty qospa túrinde berýge bolady. Dárigermen emdám quramyndaǵy qajetti ózgerister týraly keńesińiz.\r\n\r\nAldymen, balada nájistiń eriksiz shyǵýy baıqalady. Bul úshin oǵan ursyp, jazalamańyz. Balanyń eriksiz nájis shyǵarýy úshin yzalaný tek dárethanaǵa úırenýine kedergi keltiredi. Eger balada nájistiń eriksiz shyǵýy baıqalsa, baısaldy qalypta qalyńyz, sonda bala ózin nashar sezinbeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárethanaǵa barý ýaqytyn belgileńiz__\r\n\r\nBala ishek jumysyn qalpyna keltirgennen keıin jáne ýnıtazǵa úırengennen soń kúndelikti belgili bir ýaqytta dárethanaǵa barýyn qadaǵalańyz. Bala tamaq ishkennen keıin 10-20 mınýtteı ýaqyt ótkende, nájistenetin daǵdyly ýaqytta bala dárethanaǵa barýy qajet. Bul ýaqytty dárethanaǵa barý kúndeligine jazyp qoıyńyz. Bala keminde, kúnde 3-5 ret, 5 mınýttan ýnıtazda otyrýy qajet.\r\n\r\n__Dárethanada ishekti bosatqany úshin balany yntalandyrý__\r\n\r\nAlǵashqyda bala dárethanada ishegin bosatqany úshin syımen yntalandyryńyz. Basynda, ár ishekti bosatýy úshin, keıinnen, birneshe rette bir syılańyz. Osylaısha, bala tez úırenedi. Sol kezde syılaýdy toqtatasyz.\r\n\r\nOsydan keıin balany dárethanaǵa barý ýaqyty kelgendigin anyqtaýǵa úıretińiz. Balaǵa bul týraly sizdiń suraýyńyzdy kútpeı, óziniń aıtýyn úıretińiz. Dárethanaǵa barý aldynda kishkentaı balalar ata-anasyna kómek qajettigi týraly aıtýy qajet.\r\n\r\n__Ish qatýymen birge eriksiz nájistený qalaı emdeledi?__\r\n\r\nEger balada 3 nemese 4 kún ishinde nájistený bolmasa, dárigerge barýyńyz qajet. Dáriger ishektiń tómengi bóliginde jınaqtalǵan nájisti shyǵarýǵa kómektesýi múmkin. Bul aýrýhanada balaǵa klızma nemese sýppozıtorıı qoıylýymen oryndalady. Nemese dáriger balaǵa ish júrgizetin preparattardyń joǵary mólsherlemesin taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nIshek bosaǵannan keıin bala dárethanaǵa jeńil bara alatyndyǵyna kóz jetkizý mańyzdy. Ishekti jeńil bosatý ish qatýynyń qaıta paıda bolýynyń aldyn alýǵa kómektesedi. Emdeý balanyń emdámin ózgertýinen, suıyqty arttyrýdan, talshyǵy mol tamaqty tutynýdan, dárethanaǵa kúnine birneshe ret barýdan, nájisti jumsartý úshin ish júrgizetin preparattardy qoldanýdan turady. \r\n\r\nDárethanaǵa barý kúndeligikúni\r\n\r\n__||kúni|__	 __ýaqyty|__	__ ýaqyty|ýaqyty|ýaqyty|ýaqyty__\r\nDúıs/22|9:00 TN, TNSh|12:00 ÝO, DNSh|14:00  TN, TNSh| | ||\r\n \r\n__Nusqaý__: balada nájistený nemese nesep shyǵarý bolatyn ýaqyt:\r\n\r\nBirinshi baǵanǵa aptanyń kúni men aıdyń kúnin engizińiz.\r\n\r\nÝaqytyn belgileńiz \"Ýaqyt\".\r\n\r\nOsylaısha, kúnde jalǵastyryńyz.\r\n\r\n__Shartty belgileý:__\r\n\r\nDN = dárethanadaǵy nájistený.\r\nKN = kıimine nájistený\r\nTN = tósekte nájistený\r\nÝO = ýnıtazda otyrýdy úırený\r\nDNSh = dárethanadaǵy nesep shyǵarý\r\nKNSh = kıimine nesep shyǵarý\r\nTNSh = tósekte nesep shyǵarý.','student_k',39,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy ishek ınfektsııalary','','','qz','s','',0,'',9667,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531724100,1563260100,1531724612,'Dıareıa (jıi jáne suıyq nájis) – ishek ınfektsııalarynyń jıi sebebi, biraq, basqa aýrýlardyń nemese emdámdegi ózgeristiń sımptomy da bolýy múmkin. Ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary -  vırýstar nemese bakterııalar.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn qozdyrǵyshtyń túri adamnyń mekendeıtin geografııalyq aýmaǵyna, ekonomıkalyq damý deńgeıine, sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne jeke gıgıena normalaryn qadaǵalaýyna baılanysty. Mysaly, dıareıanyń órshýi sanıtarlyq jaǵdaıy nashar elderde nemese qoqystardy tyńaıtqysh retinde qoldanýda jıi paıda bolady, mundaı jaǵdaıda aýyz sýynyń jáne kókónis daqyldarynyń mıkrobtarmen jáne parazıttermen lastanýy oryn alady.\r\n\r\nAQSh sekildi damyǵan elderde dıareıa jaǵdaılary kóbinese, taǵamdyq ýlanýmen baılanysty. Taǵamdyq ýlaný bakterııalardyń ýyttary durys saqtalmaǵan nemese tıisti túrde daıyndalmaǵan taǵam ónimderinen adam organızmine túsýinde paıda bolady.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn vırýstar – gastroenterıt vırýstary – óte juqpaly jáne turmystyq jabdyqtar arqyly jeńil taralady (mysaly, jataqhanada). Bir jaqsysy, kóbinese dıareıa birneshe kún ishinde ózdiginshe aıaqtalady. Saý jasóspirimder men eresekter úshin  vırýstyq gastroenterıt jıi, biraq, kúrdeli emese jaısyzdyq. Biraq, ol kishkentaı balalar jáne sozylmaly aýrýy bar adamdarda organızmniń sýsyzdanýyna jıi aparyp, shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\nIshek ınfektsııalary jáne dıareıa bakterııalar men parazıtterdiń kóptegen túrleriniń saldarynan týyndaıdy. Bul ınfektsııalardyń kópshiligi jeńil jáne birneshe kún ishinde ótedi, biraq, kúrdeli túrleri de kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ishek ınfektsııalary týraly jalpy aqparat.__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jıi kezdesetin ishek ınfektsııalary.__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sımptomdar qaı kezde paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qandaı ýaqyt aralyǵynda ishek ınfektsııalary juqpaly bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý sharalary bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge kóriný qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Bul ınfektsııalar qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Ózin sezinýdi jaqsartý úshin qandaı sharalar qabyldaýǵa bolady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ishek ınfektsııalary týraly jalpy aqparat__\r\n\r\nDıareıa (jıi jáne suıyq nájis) – ishek ınfektsııalarynyń jıi sebebi, biraq, basqa aýrýlardyń nemese emdámdegi ózgeristiń sımptomy da bolýy múmkin. Ishek ınfektsııalarynyń qozdyrǵyshtary -  vırýstar nemese bakterııalar.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn qozdyrǵyshtyń túri adamnyń mekendeıtin geografııalyq aýmaǵyna, ekonomıkalyq damý deńgeıine, sanıtarlyq-gıgıenalyq jáne jeke gıgıena normalaryn qadaǵalaýyna baılanysty. Mysaly, dıareıanyń órshýi sanıtarlyq jaǵdaıy nashar elderde nemese qoqystardy tyńaıtqysh retinde qoldanýda jıi paıda bolady, mundaı jaǵdaıda aýyz sýynyń jáne kókónis daqyldarynyń mıkrobtarmen jáne parazıttermen lastanýy oryn alady.\r\n\r\nAQSh sekildi damyǵan elderde dıareıa jaǵdaılary kóbinese, taǵamdyq ýlanýmen baılanysty. Taǵamdyq ýlaný bakterııalardyń ýyttary durys saqtalmaǵan nemese tıisti túrde daıyndalmaǵan taǵam ónimderinen adam organızmine túsýinde paıda bolady.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn vırýstar – gastroenterıt vırýstary – óte juqpaly jáne turmystyq jabdyqtar arqyly jeńil taralady (mysaly, jataqhanada). Bir jaqsysy, kóbinese dıareıa birneshe kún ishinde ózdiginshe aıaqtalady. Saý jasóspirimder men eresekter úshin  vırýstyq gastroenterıt jıi, biraq, kúrdeli emese jaısyzdyq. Biraq, ol kishkentaı balalar jáne sozylmaly aýrýy bar adamdarda organızmniń sýsyzdanýyna jıi aparyp, shuǵyl medıtsınalyq kómekti qajet etedi.\r\n\r\nIshek ınfektsııalary jáne dıareıa bakterııalar men parazıtterdiń kóptegen túrleriniń saldarynan týyndaıdy. Bul ınfektsııalardyń kópshiligi jeńil jáne birneshe kún ishinde ótedi, biraq, kúrdeli túrleri de kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Jıi kezdesetin ishek ınfektsııalary__\r\n\r\nTómende ishek ınfektsııalarynyń keıbir túrleri keltirilgen, múmkin estigen bolarsyzdar:\r\n\r\n·         \'\'AQSh –ta salmonella bakterııalary jylyna dııareıanyń 1-5 mıllıon jaǵdaıynyń sebebin quraıdy. Negizinen, bul bakterııalar taǵamdyq ýlanýdy týyndatady.  Olar taýyqtyń shıki eti men jumyrtqasynda jıi kezdesedi.\'\'\r\n\r\n·        \'\' Shıgella bakterııasy asa juqpaly jáne adamnan adamǵa ońaı juǵady. Olar ishektiń qabyrǵasyn zaqymdap, qantalaıtyn oıyq jaranyń paıda bolýyna yqpal etedi. Shıgella ınfektsııalary jyl saıyn álemde dıareıanyń  160 mıllıon jaǵdaıyna sebepshi bolady.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Ishek taıaqshasynyń bakterııalary adamnyń jáne janýarlardyń nájisinde bolady. Bakterııalardyń  keıbir shtammdary ýyt bóledi, ol kishkentaı balalar men egde jastaǵy adamdardyń ómirine qaýipti bolýy múmkin. Basqalary saıahatshynyń dıareıasyn týyndatýy múmkin – bul jeńilirek ınfektsııa. Ishek taıaqshasy adamnyń adammen tikeleı qatynasynda nemese zararlanǵan sý nemese taǵam arqyly taralady, mysaly, gambýrgerdegi nashar pisken sıyr eti nemese jýylmaǵan jemister arqyly.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Lıamblııalar – lastanǵan sý, jáne adamnyń adammen tyǵyz qatynasynda jeńil taralatyn  parazıtter. Olar AQSh-taǵy ishek ınfektsııalarynyń taǵy bir jıi sebebi. Bul parazıt mojet akvaparkter men basseınderde jıi kezdesedi, sebebi, ol hlordyń áserine turaqty. Zalaldy sý kózderinde shomylý nemese ishý sozylmaly dıareıanyń damýyna aparady. Balalar bala baqshada lıamblııany jıi juqtyrady jáne úıinde otbasynyń múshelerine parazıtterdi juqtyrýy múmkin.\'\'\r\n\r\n·         \'\'Taǵy bir parazıt - krıptosporıdııa, balabaqshadaǵy jáne basqa qoǵamdyq oryndardaǵy dıareıa epıdemııasynyń jıi sebepshisi. Krıptosporıdııa kóbinese, sýly ish ótýyn týyndatady, ol 2 aptadan artyq ýaqytqa sozylýy múmkin.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aýrýdyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nÁdette, ishek ınfektsııalary ishtiń túıilip aýyrýymen jáne ish ótýimen qosarlanady. Sondaı-aq kelesi sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n·         qyzba\r\n\r\n·         tábetti joǵaltý\r\n\r\n·         júrek aınýy\r\n\r\n·         qusý\r\n\r\n·         salmaq joǵaltý\r\n\r\n·         sýsyzdaný\r\n\r\n·         nájistegi silemeı nemese qan\r\n\r\nBul  sımptomdar, ádette, birneshe kúnge sozylady. Eger sımptomdardyń uzaqtyǵy 2 aptadan artyq sozylsa, sozylmaly dıareıa oryn alǵan. Osyndaıda  nemese nájiste qan bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sımptomdar qaı kezde paıda bolady?__\r\n\r\nIshek ınfektsııalarynyń ınkýbatsııalyq kezeńi aýrýdyń naqty qozdyrǵyshynyń túrine baılanysty ár túrli bolady. Mysaly, shıgelladan týyndaǵan ınfektsııalardyń ınkýbatsııalyq kezeńi ádette,  2 - 4 kúnge sozylady, biraq, vırýstyq ınfektsııalarda ınkýbatsılyq kezeń  4-48 saǵatqa sozylady.\r\n\r\nParazıtarlyq  ınfektsııalardyń ınkýbatsııalyq kezeńi uzaǵyraq. Mysaly, lıamblııalar saldarynan týyndaǵan ınfektsııalarda aýrýdyń sımptomdary damýyna deıin 1-4 apta ótýi múmkin. Qozdyrǵyshtyń túrine baılanysty jáne adamnyń jalpy jaǵdaıyna saı ishek ınfektsııasy birneshe kún nemese aptaǵa sozylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qandaı ýaqyt aralyǵynda ishek ınfektsııalary juqpaly bolady?__\r\n\r\nIshek  ınfektsııalary asa juqpaly. Olar adamnan adamǵa kir qol, zalaldy tamaq jáne sý, úı janýarlary arqyly juǵýy múmkin. Kópshilik jaǵdaılarda ınfektsııalar dıareıa ótkenge deıin juqpaly bolady, biraq, keıbir jaǵdaılarda odan uzaq bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharalary bar ma?__\r\n\r\nIshek ınfektsııalarynyń asa tıimdi aldyn alý joly – qoldy jıi jýý. Mıkrobtar organızmge taǵamdy  kir qolmen jeýde nemese tyrnaqty tistegende túsýi múmkin.\r\n\r\nDárethanadan keıin jáne tamaq isher aldynda qoldy sabyndap jýyp-shaıý qajet. Jýynatyn bólmeniń tazalyǵyn qoldaý da ınfektsııanyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn mıkrobtar taǵam ónimderimen jáne sýmen taralýy múmkin. Ózińizdi qorǵaý úshin tamaqty muqııat daıyndap, shıki kókónister men jemisterdi jýyńyz. Gambýrgerge tolyq pisken etti qoldanyńyz, tamaqtyń qalǵanyn tońazytqyshta saqtańyz, sebebi, birneshe saǵat tońazytqyshtan tys turǵan tamaqta dámdi túski asta aýrý qozdyratyn bakterııalar paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAs úılik jabdyqtaryńyz jáne kesý taqtaılary taza bolýyn qadaǵalańyz, ásirese, shıki etten, jumyrtqa men qus etin óńdegennen keıin. Birneshe saǵat boıy tońazytqyshtan tys bolǵan tamaqty ishýden alshaq bolyńyz, qyzdyrǵanda da olarda ýyttar qalýy múmkin.\r\n\r\nSaıahat kezinde bulaqtan, kólden sý ishpeńiz, bul úshin jergilikti densaýlyq saqtaý organdarynyń bul sýdyń aýyz sýǵa jaramdylyǵyn rastaýy bolýy qajet. Keıbir damýshy elderde sýdy krannan emes, bótelkeden ishýge keńes beriledi, bul jerlerde kósheden sý satyp alyp ishýde de saq bolǵan jón.\r\n\r\nÚı janýarlary, ásirese, reptılııalar mıkrobtardy taratýy múmkin. Úı janýarynyń ydysyn ózińizdiń ydysyńyzdy jýatyn rakovınada jýmańyz. Úı janýaryn sıpaǵannan keıin qolyńyzdy jýyńyz!\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge kóriný qajet pe?__\r\n\r\nKeıde, barlyq tyrysýǵa qaramastan, ishek ınfektsııasy oryn alady. Balanyń ishi ótse, qyzba bolsa nemese ishi aýyrǵanyn eresekterge aıtýǵa úıretý qajet. Eresekter balany dárigerge kórsetýi tıis.\r\n\r\nEger ózińizdi enjar sezinseńiz, teriniń qurǵaqtyǵy nemese aýyzdyń qurǵaqtyǵy oryn alsa, nemese nájiste qan nemese silemeı bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet. Sondaı-aq, suıyqtyq ishe almaıtyndaı,  basylmaıtyn qusý bolsa, nemese aýrýdyń sımptomdary 3 kúnnen artyq sozylsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Bul ınfektsııalar qalaı emdeledi?__\r\n\r\nDıareıany týyndatatyn kóptegen ınfektsııalar, ásirese, vırýstyqtar, ádette, emdeýsiz ótedi. Sýsyzdanýdyń aldyn alý úshin suıyqtyqtyń mol kólemin ishý – aýrýdyń betin baıqaý úshin durys tásil. Organızmniń sýsyzdanýynda aýrýhanaǵa jatyp, dıareıa, qusý jáne qyzba kezinde joǵaltqan suıyqtyqty tolyqtyrý úshin kóktamyr arqyly suıyqtyq engizilýi qajet bolady.\r\n\r\nDárigerge kóringende ishek ınfektsııasynyń túrin anyqtaý úshin\r\n nájistiń taldaýyn tapsyrý qajet bolýy múmkin. Dárilik preparattardy taǵaıyndaýdyń qajettigi aýrýdyń qozdyrǵyshyna baılanysty. Eger parazıtarlyq ınfektsııa bolsa, dáriger antıparazıtarlyq preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nVırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary kezinde emdeý qajet bolmaıdy, biraq, ımmýndyq júıesi álsiregen adamdar ınfektsııa búkil organızmge taramas úshin antıbıotıkterdi taǵaıyndaýǵa muqtaj bolady.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Ózin sezinýdi jaqsartý úshin qandaı sharalar qabyldaýǵa bolady?__\r\n\r\nOrganızmniń sýsyzdanýynyń aldyn alsańyz, ózińizdi jaqsy sezinesiz. Dıareıa kezinde suıyqtyqty joǵaltýmen qatar elektrolıtter (natrıı jáne kalıı) de joǵaltylady. Organızm olarsyz qalypty qyzmet ete almaıdy, sondyqtan, olardyń ornyn tolyqtyrý qajet. Quramynda natrıı bar sorpa nemese kóje, kalıı bar 100% jemis shyrynyn (qantsyz) ishińiz.\r\n\r\nTamaq ishe alatyndaı bolǵanda, quramynda kalıı bar jumsaq jemis nemese kókónisti tutynyńyz. Maıly taǵamdy, sút ónimderin, talshyǵy mol ónimdi nemese tátti taǵamdy dıareıa basylǵanǵa deıin  qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Sporttyq nemese alkogolsiz sýsyndardy ishpeńiz, olarda elektrolıtter bolǵanymen, qanty kóp bolǵandyqtan, dıareıany ýshyqtyrady.\r\n\r\nDıareıa, ádette, tez basylady. Suıyqtyqty jetkilikti ishińiz, jáne dárigerdiń usynystaryn oryndańyz, osylaısha, qysqa merzimde ózińizdi jaqsy sezinesiz.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://kidshealth.org/teen/infections/intestinal/diarrhea.html\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy qyzbany (temperatýranyń joǵarylaýyn) emdeý','','','qz','s','',0,'',3564,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531724700,1563260700,1531725017,'Qyzba – organızmniń ınfektsııany týdyratyn mıkrobtarmen kúresýiniń belgisi. Eger 3 aılyqtan 3 jasqa deıingi balada deneniń sýbfebrıldik temperatýrasy bolsa (38,8 °C deıin), oǵan dári bermeýge bolady. Dárilik preparattardy taǵaıyndaý dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda usynylady.\r\n\r\nEger 3 aılyqtan jas sábıde dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda, shuǵyl túrde dárigerge nemese jedel medıtsınalyq járdemge habarlasyńyz. Kishkentaı sábılerde qyzba aýyr ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Balanyń temperatýrasyn túsirýge tyrysý qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Balaǵa qandaı dárilik preparatty berýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárilik preparattardy qabyldaý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Temperatýrasyn túsirý úshin balaǵa aspırın berýge bolady ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Bala ózin jaqsy sezinýi úshin taǵy ne istýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Vanna qabyldaý qyzýdy túsirýge kómektesedi me?__{ALINK}\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Balanyń temperatýrasyn túsirýge tyrysý qajet pe?__\r\n\r\nQyzba – organızmniń ınfektsııany týdyratyn mıkrobtarmen kúresýiniń belgisi. Eger 3 aılyqtan 3 jasqa deıingi balada deneniń sýbfebrıldik temperatýrasy bolsa (38,8 °C deıin), oǵan dári bermeýge bolady. Dárilik preparattardy taǵaıyndaý dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda usynylady.\r\n\r\nEger 3 aılyqtan jas sábıde dene temperatýrasy 38,8 °S asqanda, shuǵyl túrde dárigerge nemese jedel medıtsınalyq járdemge habarlasyńyz. Kishkentaı sábılerde qyzba aýyr ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Balaǵa qandaı dárilik preparatty berýge bolady?__\r\n\r\n2 aılyq jastan kishi sábıge dárini dárigermen aqyldasyp qana berýge bolady.\r\n\r\nAtsetamınofen aýyrsynýdy jáne qyzýdy túsiredi. Dárigermen balaǵa jaramdy preparattyń mólsherlemesi týraly keńesińiz. Mólsherleme balanyń jasy men salmaǵyna sáıkes esepteledi.\r\n\r\n6 aılyqtan asqan balanyń temperatýrasyn túsirý úshin basqa preparat  ıbýprofen qoldanylady. Ony balaǵa berýdiń aldynda dárigermen keńesý qajet. Dáriger balaǵa qajetti preparattyń durys mólsherlemesin aıtady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárilik preparattardy qabyldaý boıynsha keńester__\r\n\r\n·         Balaǵa kúnine preparattyń 5 mólsherlemesinen artyq bermeńiz.\r\n\r\n·         2 aılyqtan kishi sábılerge tek dárigerdiń taǵaıyndaýymen ǵana dári berýge bolady.\r\n\r\n·         Preparatqa nusqaýlyqty muqııat oqyńyz. Balaǵa preparattyń durys mólsherin berýge kóz jetkizińiz.\r\n\r\n·         Suıyq dárilik quraldardy durys ólsheý úshin arnaıy ólshem staqan nemese qasyqty qoldanyńyz. Olardy dárihanadan satyp alýǵa bolady. Qarapaıym sháı qasyǵyn qoldanýda preparattyń mólsherinen qatelesýge bolady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Temperatýrasyn túsirý úshin balaǵa aspırın berýge bolady ma?__\r\n\r\nJoq. Sırek jaǵdaılarda aspırın balalarda Reıe sındromynyń damýyna aparýy múmkin. Bul ólim-jitimge aparýy múmkin kúrdeli aýrý. Dárigerler 18 jastan kishi balalarǵa aspırın berýdi usynbaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Bala ózin jaqsy sezinýi úshin taǵy ne istýge bolady?__\r\n\r\n·         Organızmi sýsyzdanbaýy úshin balaǵa kóbirek suıyqtyq berý qajet. Sý, sorpa, jemisti balmuzdaq pen hosh ıisti jelatın – jaqsy tańdaý.  \r\n\r\n·         Eger bala suıyqtyqtyń jetkilikti mólsherin alsa, tamaq ishkisi kelmese, májbúrleý qajet emes.\r\n\r\n·         Balanyń demalysy jetkilikti bolsyn.\r\n\r\n·         Bólme temperatýrasy  21 – 230C deńgeıinde bolsyn.\r\n\r\n·         Balaǵa maqta matadan jeńil pıjama kıgizý qajet. Tym qymtaǵanda organızm qyzynyp, dene temperatýrasy artýy múmkin.\r\n\r\n·         Eger balada qaltyraý bolsa, oǵan qosymsha kórpe berińiz. Qaltyraý aıaqtalǵanda ony alyp tastańyz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Vanna qabyldaý qyzýdy túsirýge kómektesedi me?__\r\n\r\nAtsetamınofendi jáne jyly vanna qabyldaý balanyń qyzýyn túsirýge kómektesedi. Atsetamınofendi vannanyń aldynda berińiz. Eger bala vannaǵa túser aldynda preparatty qabyldamasa, ol dirildeı bastaýy múmkin, onyń organızmi qaıtadan  temperatýrany arttyrýy múmkin. Bul balanyń jaǵdaıyn nasharlatady. Salqyn sýly vannany qabyldaýǵa jáne balany spırtpen ysqylaýǵa bolmaıdy.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy pnevmonııa','','','qz','s','',0,'',5667,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531725000,1563261000,1531725402,'Jótel men qyzba – pnevmonııanyń eki negizgi sımptomy. Basqa sımptomdary – álsizdik, qusý, dıareıa (ish ótýi), tábettiń bolmaýy, bas aýyrýy, bulshyq et aýyrsynýy jáne tynys alý máseleleri. Pnevmonııa kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, biraq, ádette, qys pen jazda jıi kezdesedi, sýyq tııýden nemese tynys alý joldarynyń basqa ınfektsııasynan keıin bolýy múmkin.\r\n\r\nBalańyzda pnevmonııa bolýy múmkin sanasańyz, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Keıbir jaǵdaıda pnevmonııa jeńil, keıbir jaǵdaıda aýyr ótedi. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Pnevmonııanyń sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Pnevmonııanyń birneshe túrleri bolady ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Pnevmonııa qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Pnevmonııa qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Balamdy pnevmonııadan saqtaý úshin ne isteýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Pnevmonııanyń sımptomdary__\r\n\r\nJótel men qyzba – pnevmonııanyń eki negizgi sımptomy. Basqa sımptomdary – álsizdik, qusý, dıareıa (ish ótýi), tábettiń bolmaýy, bas aýyrýy, bulshyq et aýyrsynýy jáne tynys alý máseleleri. Pnevmonııa kez kelgen ýaqytta paıda bolýy múmkin, biraq, ádette, qys pen jazda jıi kezdesedi, sýyq tııýden nemese tynys alý joldarynyń basqa ınfektsııasynan keıin bolýy múmkin.\r\n\r\nBalańyzda pnevmonııa bolýy múmkin sanasańyz, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz. Keıbir jaǵdaıda pnevmonııa jeńil, keıbir jaǵdaıda aýyr ótedi.  \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Pnevmonııanyń birneshe túrleri bolady ma?__\r\n\r\nIá. Pnevmonııa – ókpeniń qabynýyn sıpattaıtyn jalpy termın, ol túrli mıkroorganızmderden týyndaýy múmkin.\r\n\r\nMysaly, kishkentaı balalarda pnevmonııanyń jıi qozdyrǵyshy bolatyn respıratorlyq-sıntsıtıaldyq vırýs (RSV), al jańa týǵan sábılerde pnevmonııa V toby streptokokktarynan týyndaýy múmkin, bosaný kezinde juqpalanýy múmkin. Úlkenirek balalarda pnevmonııa basqa bakterıaldyq nemese vırýstyq ınfektsııalardyń asqynýynan bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerler pnevmonııany eki topqa bóledi: bakterıaldyq jáne vırýstyq.\r\n\r\n===Bakterıaldyq pnevmonııa=== balalarda kenetten kelesi sımptomdardan paıda bolady: joǵary temperatýra, entigý jáne jótel. Balalar tamaqtan bas tartady jáne naýqas bolyp kórinedi.\r\n\r\nMundaı balalarda tynys alýda másele bolýy múmkin, (tynys alǵan kezde murynynyń ushy kóterilip, qabyrǵasynyń aralary tartylyp turýy múmkin) , tamyr soǵýy jıilep, erni men tyrnaǵy kógerýi múmkin. Balalar álsiz bolyp kórinedi, olarda qusý nemese ish ótýi paıda bolady. Sırekteý kezdesetin sımptomdary – ishtegi aýyrsyný jáne jelkeniń bulshyq etteriniń siresýi.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda qozdyrǵyshy \'\'Streptococcus pneumonia, biraq, aýrý altyn tústi stafılokokktan nemese mıkoplazmadan týyndaýy múmkin.\'\'\r\n\r\n===Vırýstyq pnevmonııa=== ádette, sýyq tııýi sekildi bastalady, biraq, sımptomdary baıaý jáne úzdiksiz ýshyǵady. Balalarda dene temperatýrasy kóteriledi, qyzba Tselsıı boıynsha 38,5 gradýstan bastalady, tynys alý qımyldary jıileıdi, ysqyratyndaı dybys estiledi. Álsizdik, qusý, ish ótýi de aýrýdyń sımptomdary.\r\n\r\nVırýstyq pnevmonııa, ádette, bakterıaldyq túrine qaraǵanda  qaýiptiligi kemdeý, biraq, balalar bakterııadan týyndaıtyn aýrýlarǵa beıimdilikti arttyrýy múmkin. Pnevmonııany týyndatqan vırýstarǵa respıratorlyq-sıntsıtıaldyq vırýs (RSV), paragrıpp vırýsy, adenovırýs jáne tumaý vırýsy jatady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Pnevmonııa qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger balanyń tynys alýyn baqylap,  stetoskoptyń kómegimen onyń ókpesin tyńdaıdy. Ol dybystyń qysqarýyn nemese basqa bógde shýdy anyqtaýy múmkin. Pnevmonııa kezinde ókpedegi aýa qapshyqtarynyń bóligi suıyqtyqqa tolady, bala tez tynys ala bastaıdy, sebebi, ottegini kóbirek alý qajet bola bastaıdy.\r\n\r\nEger dáriger balada pnevmonııa bar dep sanasa, ol keýde qýysynyń rentgenin, qan taldaýyn nemese murynnan juǵyndy alady. Bala ottegini jetkilikti alatyndyǵyna kóz jetkizý úshin pýlsoksımetr – qannyń ottegimen qanyǵýyn ólsheıtin, saýsaqqa ornatylatyn qarapaıym aspap qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Pnevmonııa qalaı emdeledi?__\r\n\r\nBakterıaldyq pnevmonııada dárigerler antıbıotıkter taǵaıyndaıdy. Vırýstyq pnevmonııa antıbıotıkterge serpin bermeıdi, sondyqtan emdeý tósekte bolýdy jáne suıyqtyqty kóp ishýdi qajet etedi. Suıyqtyqty jetkilikti ishý – pnevmonııanyń janama áserleri - tynys alýdyń jıileýinen jáne qyzbadan bolatyn sýsyzdanýmen kúrestegi ómirlik mańyzdy shara.\r\n\r\nEger balada bakterıaldyq pnevmonııa bolsa, aýanyń ylǵaldandyrǵyshyn qoldanýǵa bolady. Eger balada qyzba bolsa, oǵan atsetamınofen nemese  ıbýprofen berýge bolady (eger sábı 6 aılyqtan asqan bolsa).\r\n\r\nEger balańyzdy bakterıaldyq pnevmonııadan aýrýhanada emdeý qajet bolsa, oǵan suıyqtyqty kóp ishý jáne kóktamyr arqyly antıbıotıkter engizý taǵaıyndalady. Medbıkeler udaıy balanyń muryn qýysyn tazartady, sondaı-aq, oksımetrdiń kómegimen qandaǵy otteginiń deńgeıin baqylaıdy. Tynys alýdy jeńildetý úshin balaǵa murynǵa qoıylatyn ottegi tútigin nemese maska ákeledi.\r\n\r\nPnevmonııanyń jeńil ótýinde jalpy jaǵdaıdyń jaqsarýy bir apta ishinde bolady, al jótel uzaq ýaqyt boıy saqtalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Balamdy pnevmonııadan saqtaý úshin ne isteýge bolady?__\r\n\r\nBalany pnevmonııadan qorǵaý úshin kelesi usynystardy oryndańyz:\r\n\r\n__Ýaqytyly egýden ótkizińiz.__ Gemofıldik ınfektsııadan (HIB), AKDS (dıfterııaǵa, sirespe men kókjótelge qarsy), KPK (qyzylshaǵa, parotıtke, qyzamyqqa qarsy), tumaýǵa qarsy (6 aılyq jastan asqandarǵa), jelsheshekke jáne pnevmokokka qarsy egilý pnevmonııanyń aldyn alýǵa múmkindik beredi. Eger balańyz bir sebeptermen egilýdi jiberip alsa, dárigermen keńesińiz. Vaktsınatsııa týraly bizdiń maqalamyzben tanysyńyz.  \r\n\r\n__Jeke gıgıena erejelerin qadaǵalańyz.__ Jıi qol jýyp, mıkrobtardyń taralýynyń aldyn alyńyz. Balaǵa ınfektsııanyń kózi bolýyna jol bermeńiz. Telefondy, oıynshyqty, esiktiń tutqasy nemese tońazytqyshtyń tutqasyn ustaǵan qolyńyzdy, deneniń basqa ashyq bólikterin udaıy jýyp turyńyz.\r\n\r\n__Úıde temeki shegýge tyıym salyńyz.__ Ózderińiz nemese qonaqtaryńyz temekini úıden tysta shegińiz. Temekini qoıýǵa kómektesetin baǵdarlamalar týraly dárigermen keńesińiz. Zertteýlerge saı, temeki tútininiń mańaıynda, qysqa merzim bolsa da, ómir súretin balalar jıi aýyrady jáne pnevmonııaǵa, joǵary tynys alý joldarynyń ınfektsııasyna, astmaǵa jáne qulaq ınfektsııalaryna  beıim.','student_k',32,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardaǵy titirkengen ishek sındromy (tis)','','','qz','s','',0,'',4824,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531725420,1563261420,1531726245,'Titirkengen ishek sındromy (TIS) – ishektiń jıi kezdesetin buzylysy, ishektiń túıilýimen, kóp jeldenýmen, ishtiń kebýimen, ish ótýimen jáne qatýymen sıpattalady. Aýrýdy keıde \"asqazan nevrozy\" nemese \"spastıkalyq kolıt\" dep ataıdy. Keıbir ónimder, kóńil-kúı kúızelisi, ınfektsııalar, jaraqattar TIS sımptomdarynyń paıda bolýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nTIS balalarǵa jaısyzdyq ákelgenimen, ol densaýlyqtyń kúrdeli máselelerine aparmaıdy. Dárigerler balalarǵa dárilerdiń, emdám men ómir saltyn ózgertý kómegimen TIS sımptomdaryn retteýge kómektesedi, sondyqtan, TIS shaldyqqan balalar belsendi jáne saý ómir saltyn ustana alady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__TIS sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__TIS sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__TIS dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTitirkengen ishek sındromy (TIS) – ishektiń jıi kezdesetin buzylysy, ishektiń túıilýimen, kóp jeldenýmen, ishtiń kebýimen, ish ótýimen jáne qatýymen sıpattalady. Aýrýdy keıde \"asqazan nevrozy\" nemese \"spastıkalyq kolıt\" dep ataıdy. Keıbir ónimder, kóńil-kúı kúızelisi, ınfektsııalar, jaraqattar TIS sımptomdarynyń paıda bolýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"62\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTIS balalarǵa jaısyzdyq ákelgenimen, ol densaýlyqtyń kúrdeli máselelerine aparmaıdy. Dárigerler balalarǵa dárilerdiń, emdám men ómir saltyn ózgertý kómegimen TIS sımptomdaryn retteýge kómektesedi, sondyqtan, TIS shaldyqqan balalar belsendi jáne saý ómir saltyn ustana alady. \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__TIS sebepteri__\r\n \r\nTIS naqty paıda bolý sebebi belgisiz, aýrý bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýy múmkin. Zertteýlerge saı, TIS shaldyqqan balalar bul aýrýǵa shaldyqpaǵan balalarǵa qaraǵanda aýyrsynýǵa, jaısyzdyqqa sezimtal jáne tolyqtyqqa beıim. Sút, shokolad, kofeın, maıly jáne ashy tamaq, fast-fýd sekildi keıbir ónimder TIS paıda bolýynyń sebebin quraýy múmkin. Keıbir jaǵdaıdaǵy sebebi belgisiz.\r\n\r\nKúızelis - aýrýdyń saý balalardyń arasynda damýynda aıtarlyqtaı rol atqarady. TIS shaldyqqan keıbir balalar kúızeliske jáne kóńil-kúı buzylysyna óte sezimtal. Onyń sebebi – toq ishektiń nervteri   mımen baılanysqan, jáne kúızelistik jáne shıelenistik jaǵdaılarda (otbasynyń máseleleri, synaqtar, demalys jáne jaraqattar) toq ishek pen asqazannyń qyzmetiniń buzylystary paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__TIS sımptomdary__\r\n \r\nTIS shaldyqqan balalarda ádette, keminde, 3 aı barysynda (aldyńǵy jylmen salystyrǵanda) tómendegi sımptomdardyń ekeýi bolady:\r\n\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, nájis shyqqannan keıin azaıatyn\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, balanyń dárethanaǵa barý jıiligine baılanysty\r\n* Aýyrsyný nemese jaısyzdyq, balanyń nájisindegi ózgeristerge baılanysty. Keıbir balalarda ish qatýy bolady, nájisi qataıady; basqa balalarda ishtiń ótýi oryn alýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__TIS dıagnostıkasy__\r\n\r\nTIS anyqtaýdyń naqty ádisi joq. Dárigerler ádette, balanyń tolyq syrqatnamasynyń (onyń ishinde, TIS boıynsha otbasylyq syrqatnama zertteledi) jáne medıtsınalyq tekserýdiń negizinde dıagnoz qoıady. Bala ishtiń jeldenýi nemese ótýi týraly suraqtarǵa jaýap berýge uıalýy múmkin. Sondyqtan, ata-analary balaǵa dáriger oǵan ózin jaqsy sezinýge kómektesýi úshin aqparatty bilýi qajettigin túsindirýi qajet.\r\n\r\nDáriger balanyń úıdegń jáne mekteptegi qorshaǵan ortasy týraly suraýy múmkin, keıbir ónimderdiń TIS sımptomdaryn týyndatýy múmkindigin anyqtaý úshin taǵamdyq kúndelik jazýdy tapsyrýy múmkin.\r\n\r\nKóbinese, dárigerge TIS anyqtaý úshin arnaıy tekserýlerdi júrgizýdiń qajeti bolmaıdy, biraq, keıde ishektiń basqa aýrýlaryn eskerý úshin qan men nájistiń taldaýyn, rentgendik zertteýdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTIS aıaǵyna deıin jazylmaıdy. Biraq, aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý boıynsha sharalar bar:\r\n\r\n* Emdámdegi ózgerister. TIS shaldyqqan keıbir balalar tamaqtanýdaǵy ózgeristerdiń TIS sımptomdaryn azaıtýǵa nemese joıýǵa kómektesetindigin baıqaıdy. Tamaqty kóp ishýden, kofeındi sýsyndardan, tatymdy, maıly nemese aýrýdyń sımptomdaryn týyndatatyn basqa ónimderden alshaq bolý qajet.\r\n* Ómir saltyn ózgertý. Eger sımptomdar kúızeliske baılanysty bolsa, balańyzben oǵan mektepke, úıge nemese dostaryna baılanysty kóńil-kúı kórinisterin baqylaýǵa kómektesý úshin ne isteı alatyndyǵyńyz týraly sóılesińiz.\r\n* Udaıy dene jattyǵýlaryn oryndaý jáne kúızelis deńgeıin azaıtý. Dene jattyǵýlary astyń jaqsy qorytylýyna jáne shıryǵýdyń basylýyna yqpal etedi. Eger balańyz alańdaýdan nemese depressııadan zardap shegetin bolsa, dáriger sizge balalar psıhologynyń nemese terapevtiń keńesin alýdy usynýy múmkin.\r\n* Dárilik  preparattar. Keıde dáriger TIS jeke sımptomdaryn emdeý úshin preparattar taǵaıyndaıdy, mysaly, ish qatýyn jeńildetý úshin ish júrgizetinder,  ish ótýine qarsy preparattar, mıorelaksanttar nemese antıdepressanttar. TIS sımptomdaryn jeńildetý úshin balaǵa dári berý aldynda dárigermen keńesińiz. Aýrýdy emdeý úshin qazir jańa dárilik quraldardyń qatary kóp, mysaly, neırotasymaldaýshy serotonınge baǵyttalǵan, biraq, mundaı preparattar asa saqtyqpen taǵaıyndalýy tıis.\r\n* Kúızelisti azaıtý. Gıpnoz, bosańsý úshin tynys alý jattyǵýlary jáne psıhoterapııa, TIS sımptomdaryn retteýdiń keń tanymal bolyp kele jatqan, qaýipsiz tásilderi.\r\n\r\nTIS ómirge qaýip tóndirmese de, ómirdiń sapasyna áser etýi múmkin. Balaǵa belsendi jáne saý ómir saltyn ustanýyna kómektesý úshin dárigermen TIS sımptomdaryn emdeý týraly keńesińiz. ','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balanıt','','','qz','s','',0,'',3130,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531726320,1563262320,1531726875,'Balanıt – bul kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń qabynýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBalanıt – bul kúpektiń jáne jynystyq músheniń ushynyń qabynýy.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"59\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Erlerdiń reprodýktıvtik júıesine jynystyq múshe, uma, uryqtyq tútikter jáne qýyq asty bezi jatady.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBalanıt, kóbinese, súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerdiń jeke gıgıena erejelerin oryndamaýynyń saldarynan bolady.\r\n\r\n Aýrýdyń paıda bolýynyń basqa da kelesideı sebepteri bar:\r\n\r\n* Reaktıvti artrıt  nemese atrofııalyq jáne qyrma temiretki\r\n* Infektsııalar\r\n* Qurǵatatyn sabyndy qoldaný\r\n* Shomylǵannan keıin sabynnyń kóbiginiń durys shaıylmaýy\r\n* Baqylaýǵa alynbaǵan dıabet\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Kúpektiń nemese jynystyq músheniń qyzarýy\r\n* Jynystyq músheniń ushyndaǵy basqa bóritkender\r\n* Jynystyq músheden sasyq ıisti bólindiler shyǵýy\r\n* Kúpektiń jáne jynystyq músheniń aýyrsynýy\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger balonıtti medıtsınalyq tekseristiń negizinde ǵana anyqtaıdy. Degenmen, teride vırýstardyń, zeńder men bakterııalardyń bolýyn da tekserý qajet bolýy múmkin. Sondaı-aq, teriniń bıopsııasy da ótkizilýi qajet. \r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń ádisin tańdaý balanıttiń sebebine baılanysty.\r\n\r\nBakterıaldyq balanıtte  tabletka nemese jaqpaı maı túrindegi antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\nTeri aýrýlary kezinde paıda bolatyn balanıtte steroıdtyq jaqpa maılar kómektesedi.\r\nZeńdik balanıtte zeńderge qarsy jaqpa maılar taǵaıyndalady.\r\n \r\n\r\nAýyr jaǵdaılarda súndetke otyrǵyzý - ońtaıly sheshim. Eger tazartý úshin kúpekti sozyp tartý múmkin bolmasa, naýqasty súndetke otyrǵyzý qajettigi týyndaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKópshilik jaǵdaılarda, balanıtti jaqpa maılarmen jáne gıgıenany muqııat qadaǵalaý arqyly emdeýge bolady. Ádette, hırýrgııalyq emdeý qajet bolmaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıy qabynýdyń saldarynan týyndaıdy:\r\n\r\n* Tyrtyqtaný tininiń qalyptasýy jáne jynystyq músheniń sańylaýynyń tarylýy \r\n* Kúpekti  ysyryp, penıstiń ushyn ashýdyń qıyndaýy (fımoz)\r\n* Kúpekti jynystyq músheniń ushyna qaraı tartýdyń qıyndaýy (parafımoz)\r\n* Penıstiń ushynyń qanmen qamtamasyz etilýiniń buzylysy\r\n* Jynystyq músheniń qaterli isiginiń damý qaýpiniń artýy\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBalanıttiń qandaı da bir sımptomdary bolsa, onyń ishinde, kúpektiń isinýi nemese aýyrsynýy bolsa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJeke gıgıenany qadaǵalaý balanıttiń kópshilik jaǵdaılarynyń aldyn alýǵa kómektesedi. Shomylǵan kezde kúpekti tartyp, astyndaǵy aýmaqty tazartý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBalanopostıt','student_k',31,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balardaǵy appendıtsıt','','','qz','s','',0,'',4435,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531727340,1563263340,1531727845,'Ata-analarǵa balasynda appendıtsıt bar ekenin bilý qıynǵa túsedi. Basynda aýrý gastroenterıtke uqsaıdy. Klassıkalyq belgileri – ishtiń aýyrsynýy, qyzba jáne qusý. Sırek jaǵdaıda ishtiń ótýi paıda bolýy múmkin.  \r\n\r\nBasqa aıqyn belgisi (biraq, únemi bola bermeıdi) kindik tusynda paıda bolatyn aýyrsyný, birtindep ulǵaıyp, ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysady.\r\n\r\nBalanyń ishi keýip, ustaǵanda sezimtal bolýy múmkin, eger qabynǵan appendıksi aıaqqa baratyn bulshyq etti titirkendirse, bala oń jaǵyna aqsańqyrap, nemese ońǵa qaraı qısaıýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Appendıtsıt degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Appendıtsıt qanshalyqty jıi paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qaýip faktorlary bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Balańyzda appendıtsıt bar dep sanasańyz, ne isteý kerek?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Operatsııa qalaı ótedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Appendıtsıt jarylyp ketse, ne bolýy múmkin?__{ALINK}\r\n\r\n \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAta-analarǵa balasynda appendıtsıt bar ekenin bilý qıynǵa túsedi. Basynda aýrý gastroenterıtke uqsaıdy. Klassıkalyq belgileri – ishtiń aýyrsynýy, qyzba jáne qusý. Sırek jaǵdaıda ishtiń ótýi paıda bolýy múmkin.  \r\n\r\nBasqa aıqyn belgisi (biraq, únemi bola bermeıdi) kindik tusynda paıda bolatyn aýyrsyný, birtindep ulǵaıyp, ishtiń tómengi oń jaǵyna qaraı aýysady.\r\n\r\nBalanyń ishi keýip, ustaǵanda sezimtal bolýy múmkin, eger qabynǵan appendıksi aıaqqa baratyn bulshyq etti titirkendirse, bala oń jaǵyna aqsańqyrap, nemese ońǵa qaraı qısaıýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Appendıtsıt degenimiz ne? __\r\n  \r\nAppendıtsıt – qurt tárizdi ósindiniń - pishini jaǵynan saýsaqqa uqsaıtyn, shaǵyn, qýys aǵzanyń qabynýy. Appendıks toq ishektiń bastapqy bóliginde bolady. Bul qabyný bakterııalardyń appendıkstiń ishinde qatty nájispen bitelýinde nemese kiretin sańylaýdy ulǵaıǵan lımfalyq túıinder basqanda  paıda bolýy múmkin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"63\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Appendıks – bul búıenniń ash ishekpen baılanysqan jerinde bolatyn, pishini jaǵynan saýsaq tárizdi ishek tininiń shaǵyn qaltashasy.\'\'\r\n\r\nJuqpalanǵannan keıin appendıksti alyp tastaý qajet, sebebi, onyń jarylýynyń jáne ınfektsııanyń ish qýysyna taralýynyń aldyn alý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Appendıtsıt qanshalyqty jıi paıda bolady?__\r\n\r\nAppendıtsıt shuǵyl ish hırýrgııasynyń keń taralǵan sebebi. Kóptegen elderde halyqtyń 7 paıyzynda ómir boıynda appendıtsıt paıda bolady. Appendıtsıttiń paıda bolý yqtımaldyǵy 10-nan 30 jas aralyǵynda kezdesedi. Appendıtsıt jaǵdaılarynyń jalpy sany azaıýda. Sarapshylardyń oıynsha, bul adamdardyń ratsıonyndaǵy talshyqtyń mólsheriniń artýyna baılanysty.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qaýip faktorlary bar ma?__\r\n\r\nOtbasynda appendıtsıt aýrýy bolǵan adamdar, sondaı-aq, erlermen salystyrǵanda áıelder bul aýrýǵa beıim keledi. Eger balada as qorytý jáne tynys alý máselelerin týyndatatayn tuqym qýalaıtyn aýrý – mýkovıstsıdoz bolsa, onyń boıynda appendıtsıt paıda bolýyna beıimdilik bolady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Balańyzda appendıtsıt bar dep sanasańyz, ne isteý kerek?__\r\n\r\nPedıatrǵa kórinińiz. Balańyzdy jedel járdem bólimshesine aparý qajet bolsa, ol sizge túsindiredi. Appendıtsıtti óz betinshe emdeýge bolmaıdy, sebebi, ol jarylyp ketip, ınfektsııanyń barlyq ish qýysyna taralýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nBalaǵa ish júrgizetin preparattar bermeńiz jáne klızma jasamańyz. Olar appendıkstiń jarylýyna aparýy múmkin. Balany jubatyp, tynyshtandyrýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\nAýrýhanada dáriger balańyzdy tekseredi. Rentgen, ýltradybys nemese kompıýterlik tomografııa – osy aýyrsyndyrmaıtyn sharalar arqyly balańyzdaǵy appendıkstiń tolyq kórinisin alýǵa bolady.\r\n\r\nDáriger ınfektsııa belgisin anyqtaý úshin qan taldaýyn, sondaı-aq, sımptomdar nesep joldarynyń ınfektsııasynan bolý múmkindigin anyqtaý úshin nesep taldaýyn taǵaıyndaıdy. Sonymen qatar, balaǵa operatsııa qajettiligin bilý úshin dáriger hırýrgpen keńesedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Operatsııa qalaı ótedi?__\r\n\r\nBalaǵa jalpy narkoz beriledi, osydan keıin hırýrg ishtiń tusyn azdap tiledi. Odan keıin appendıksti toq ishekten ajyratyp, ınfektsııaǵa baılanysty tolyp ketken suıyqtyqtan tazartady.\r\n\r\nKeıbir hırýrgter operatsııany arnaıy aspap – laparoskoptyń (ushynda kishkentaı kamerasy bar zond) kómegimen oryndaıdy, ol ishte ne bolyp jatqandyǵyn kórsetedi, bul kezde úlken tilik jasaýdyń qajeti bolmaıdy. \r\n\r\nDáriger, sonymen qatar, tiliktiń ınfektsııaǵa ushyramaýy úshin antıbıotıkter taǵaıyndaıdy. Operatsııadan keıin bala aýrýhanada 1-3 kún boıy bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Appendıtsıt jarylyp ketse, ne bolýy múmkin?__\r\n\r\nBakterıaldyq ınfektsııanyń aýyr túrde ótýinde appendıks jarylyp ketip, bakterııalar zaqymdanǵan aǵzadan ish qýysyna taraýy  múmkin. Bul jaǵdaıda bala aýrýhanaǵa jatqyzylady, ınfektsııamen kúresý úshin oǵan vena (kóktamyr) arqyly antıbıotıkter engizý taǵaıyndalady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý qajettigi saqtalady, hırýrgter sizben operatsııa jasaýǵa qolaıly ýaqyt jáne vena arqyly antıbıotıkter engizý uzaqtyǵyn talqylaıdy.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balardaǵy ishek ınfektsııalaryn emdeý','','','qz','s','',0,'',1891,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531727820,1563263820,1531728754,'Ishtiń ótýin týyndatatyn vırýstyq juqpalardyń kópshiligi ádette, emdeýsiz de joıylady. Úıde bolyp, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin suıyqtyqty kóbirek ishý qajet. Balada organızmniń sýsyzdanýy damysa, aýrýhanaǵa jatqyzyp,ish ótýinen, qusý men qyzbada joǵaltqan  suıyqtyqty tolyqtyrý úshin ony tamyr arqyly engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerge kóringende, balanyń nájisine taldaý jasaý qajet, bul ınfektsııanyń túrin anyqtaý úshin qajet. Dárilik preparattardy qabyldaý qajettiligi aýrýdyń sebebine baılanysty. Eger balada parazıttik ınfektsııa bolsa, dáriger parazıtterge qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Vırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary emdeýge muqtaj emes. Biraq, ımmýndyq júıesi álsiz adamdarǵa ınfektsııany organızmge taratpas úshin antıbıotık taǵaıyndalýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Ishek ınfektsııalary qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Jaǵdaıdy jaqsartý úshin ne isteýge bolady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Ishek ınfektsııalary qalaı emdeledi?__\r\n\r\nIshtiń ótýin týyndatatyn vırýstyq juqpalardyń kópshiligi ádette, emdeýsiz de joıylady. Úıde bolyp, sýsyzdanýdy boldyrmas úshin suıyqtyqty kóbirek ishý qajet. Balada organızmniń sýsyzdanýy damysa, aýrýhanaǵa jatqyzyp,ish ótýinen, qusý men qyzbada joǵaltqan  suıyqtyqty tolyqtyrý úshin ony tamyr arqyly engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nDárigerge kóringende, balanyń nájisine taldaý jasaý qajet, bul ınfektsııanyń túrin anyqtaý úshin qajet. Dárilik preparattardy qabyldaý qajettiligi aýrýdyń sebebine baılanysty. Eger balada parazıttik ınfektsııa bolsa, dáriger parazıtterge qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Vırýstardan jáne bakterııalardyń kóptegen túrlerinen bolǵan ishek ınfektsııalary emdeýge muqtaj emes. Biraq, ımmýndyq júıesi álsiz adamdarǵa ınfektsııany organızmge taratpas úshin antıbıotık taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Ne isteýge bolady?__\r\n\r\nBala sýdy mol ishse, ózin jaqsy sezinedi. Dıareıa kezinde suıyqtyqty joǵaltýmen qatar elektrolıtter (natrıı jáne kalıı) de joǵaltylady. Organızm olarsyz qalypty qyzmet ete almaıdy, sondyqtan, olardyń ornyn tolyqtyrý qajet. Quramynda natrıı bar sorpa nemese kóje, kalıı bar 100% jemis shyrynyn (qantsyz) daıyndańyz.\r\n\r\nBala tamaq ishýge daıyn bolǵanda, quramynda kalıı bar jumsaq jemis nemese kókónisti tutynýyna bolady. Maıly taǵamdy, sút ónimderin, talshyǵy mol ónimdi nemese tátti taǵamdy dıareıa basylǵanǵa deıin  qabyldaýdan alshaq bolýy qajet. Sporttyq nemese alkogolsiz sýsyndardy ishpegeni jón, olarda elektrolıtter bolǵanymen, qanty kóp bolǵandyqtan, dıareıany ýshyqtyrady.\r\n\r\nDıareıa, ádette, tez basylady. Suıyqtyqty jetkilikti iship, jáne dárigerdiń usynystaryn oryndaǵanda, osylaısha, qysqa merzimde bala ózin jaqsy sezine alady.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bas aýrýy','','','qz','s','',0,'',6747,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531728780,1563264780,1531729185,'Bastyń nemese moıynnyń aýmaǵyndaǵy jaısyzdyqty bas aýrýy dep ataıdy.  Bas aýrýynyń sebebi, kóbinese, kúrdeli emes. Kúndelikti ómir saltyn ózgertip, túrli relaksatsııa ádisterin úırenip nemese dári preparattaryn qabyldap, bas aýrýyna shaldyqqan adamdardyń kópshiligi ózin jaqsy sezinedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepter__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge kórinýden neni kútý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBastyń nemese moıynnyń aýmaǵyndaǵy jaısyzdyqty bas aýrýy dep ataıdy.  Bas aýrýynyń sebebi, kóbinese, kúrdeli emes. Kúndelikti ómir saltyn ózgertip, túrli relaksatsııa ádisterin úırenip nemese dári preparattaryn qabyldap, bas aýrýyna shaldyqqan adamdardyń kópshiligi ózin jaqsy sezinedi.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóptegen jaǵdaıda bas aýrýy ıyq beldeýiniń, moıynnyń, shash túbiniń jáne ıektiń bulshyq etteriniń shıryǵýyna baılanysty. Bas aýrýynyń bul túri shıryǵýdan bas aýrýy atalady:\r\n\r\n* Ol kúızelispen, depressııamen, úreılenýmen, bastyń jaraqatymen nemese bas pen moıynnyń yńǵaısyz ornalasýymen baılanysty bolýy múmkin.\r\n\r\n* Bastyń mundaı aýrýy eki jaqtan da seziledi. Ol jelkeden bastalyp, aldyna qaraı taralady. Batyp, nemese qysyp aýyrsynýy múmkin, ıyqqa, moıynǵa nemese ıekke taralýy múmkin.\r\n\r\nSaqına tárizdi aýyrsyný kúshti bolýy múmkin. Ol ádette, basqa sımptomdarmen qosarlanady, mysaly, dybysqa nemese jaryqqa sezimtaldyqpen nemese júrek aınýymen. Saqına kezinde:\r\n\r\n* Aýyrsyný solqyldaýy múmkin. Ol ádette, bastyń bir jaǵynan bastalyp, bastyń búkil aýmaǵyna taralýy múmkin.\r\n\r\n* Aýra  - bas aýrýynyń aldynda paıda bolatyn belgilerdiń jıyntyǵy – oryn alýy múmkin. Aýyrsyný ádette, dene ornalasýyn ózgertkende kúsheıedi.\r\n\r\n* Saqına taǵamǵa keıbir ónimderdi: shokoladty, syrdyń keıbir túrlerin nemese natrıı glýtamatyn tutynýdan týyndaýy múmkin. Sondaı-aq, saqına ustamasynyń sebebi kofeın, uıqy qanbaýy nemese alkogol qabyldaý bolýy múmkin.\r\n\r\nRıkoshettik (janamalyq) bas aýrýy – udaıy qaıtalanýǵa beıim. Ol kóbinese, aýyrsynýdy basatyn dárilik preparattardy shamadan tys kóp qabyldaýdan jıi paıda bolady. Mundaı aýyrsyný atalǵan preparattardy aptasyna 3 kúnnen artyq qabyldaǵanda damýy múmkin.\r\n\r\nBas aýrýynyń basqa túrleri:\r\n\r\n* Klasterlik bas aýrýy – kenetten bolatyn, óte kúshti aýyrsyný, ol bir aıdyń ishinde kúnine birneshe ret paıda bolýy múmkin. Odan keıin biraz ýaqytqa toqtaýy múmkin. Bas aýrýy ádette, bir saǵatqa sozylady jáne kún saıyn bir ýaqytta qaıtalanady.\r\n\r\n* Sınýstyq bas aýrýy bastyń aldyńǵy bóliginde jáne bette paıda bolady. Ol jaqtyń, murynnyń jáne kózdiń artynda ornalasqan qýystyń qabynýyna baılanysty. Aýyrsyný tańerteń jáne basty alǵa eńkeıtkende kúsheıedi.\r\n\r\n* Bas aýrýy sýyq tıgende, tumaýda, qyzbada nemese etekkir aldy sındromynda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n* Bas aýrýy samaılyq arterııttiń sımptomy bolýy múmkin. Bul qandy bastyń samaı tusyna jáne moıynǵa tasymaldaýyna jaýapty arterııanyń qabynýy. \r\n\r\nSırek jaǵdaıda bas aýrýy kelesi aýyr jaǵdaılardyń sımptomy bolýy múmkin:\r\n\r\n* Mı men onyń betin jaýyp turatyn juqa qabyqshanyń arasyndaǵy aýmaqta qan ketýi (sýbarahnoıdaldyq qan ketýi)\r\n\r\n* Joǵary arterıaldyq qysym\r\n\r\n* Mıdyń ınfektsııalyq aýrýlary: menıngıt, entsefalıt nemese abstsess\r\n\r\n* Mıdyń isigi\r\n\r\n* Bas súıeginiń astynda suıyqtyq jınalýy, bul mıdyń isinýine aparady (gıdrotsefalııa)\r\n\r\n* Bas súıektiń ishindegi qysymnyń artýy, bul psevdotýmorozdyq sındromnyń paıda bolýymen baılanysty (isik emes)\r\n\r\n* Iisti gazben ýlaný\r\n\r\n* Uıqy kezindegi otteginiń jetispeýi (uıqy apnoesi)\r\n\r\n* Qan tamyrlarynyń aýrýlary:  arterııa-vena malformatsııasy (AVM), mıdyń anevrızmasy, ınsýlt jáne mıǵa qan quıylýy.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nÚıde jasaýǵa bolatyn, bas aýrýyn basatyn sharalardy usynamyz. Olar kóbinese, saqınany nemese shıryǵýdan bolatyn bas aýrýy kezinde jaramdy. Bul sharalardy aýrýdyń alǵashqy sımptomdary paıda bola bastaǵanda oryndańyz.  \r\n\r\nSaqınanyń birinshi sımptomdarynda:\r\n\r\n* Sýsyzdaný bolmas úshin sýdy kóbirek ishińiz, ásirese, qusý bolsa.\r\n\r\n* Tynysh, qarańǵy bólmede demalyńyz.\r\n\r\n* Basqa salqyn kompress qoıyńyz.\r\n\r\n*  Ózińiz biletin túrli relaksatsııa tehnıkasyn qoldanyńyz.\r\n\r\nBas aýrýynyń kúndeligin júrgizý onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesedi. Bas aýrýy paıda bolsa, kúndelikke kelesini jazyp qoıyńyz:\r\n\r\n* Bas aýyrǵan kúndi jáne bastalǵan ýaqytyn\r\n\r\n* Sońǵy 24 saǵat boıy ne iship, jegenińizdi\r\n\r\n* Qansha ýaqyt uıqtaǵanyńyzdy\r\n\r\n* Bas aýrýynyń aldynda ne istegenińizdi jáne qaıda bolǵanyńyzdy\r\n\r\n* Bas aýrýy qansha ýaqytqa sozylǵandyǵyn jáne ne sebepti toqtaǵandyǵyn.\r\n\r\nKúndelikti dárigerge kórsetińiz, bul bas aýrýynyń sebebin anyqtaýda mańyzdy. Bul dárigerińizben birge emdeý josparyn ázirleýge kómektesedi. Bul sebepterdi bilý aýrýdyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nEger dáriger sizdiń bas aýrýyńyzdyń túrin emdeý úshin dári taǵaıyndaǵan bolsa, ony nusqaýlyǵyna saı qabyldańyz.\r\n\r\nShıryǵýdan bolatyn bas aýrýy kezinde atsetamınofen, aspırın nemese ıbýprofen preparattaryn qabyldańyz. Aýyrsynýdy basatyn dárilerdi aptasyna 3 kúnnen artyq qabyldaıtyn bolsańyz, dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nBas aýrýynyń keıbir túrleri kúrdeli aýrýdyń belgisi bolýy múmkin. Kelesi jaǵdaılardyń kez kelgeninde shuǵyl medıtsınalyq járdemge júginińiz:\r\n\r\n* Birinshe ret paıda bolǵan bas aýrýy, jáne ol kúndelikti tirshilikke kedergi keltiredi.\r\n\r\n* Kenetten paıda bolǵan bas aýrýynyń kúshti ustamasy\r\n\r\n* Bas aýrýynyń atalǵan ustamasy – eń «nashar» túri, udaıy bas aýrýynan zardap shegetin bolsańyz da.\r\n\r\n* Bas aýrýymen qatar sóıleýdiń ózgerisi, kórýdiń buzylysy, qol men aıaqty qozǵaı almaý, tepe-teńdikti joǵaltý, estiń qalypty bolmaýy nemese esti joǵaltý.\r\n\r\n* Bas aýrýy sońǵy 24 saǵat ishinde ýshyǵý ústinde.\r\n\r\n* Qyzba, jelke bulshyq etteriniń siresýi, júrek aınýy jáne qusý bolsa.\r\n\r\n* Bas aýrýy bastyń jaraqatynan keıin paıda bolsa.\r\n\r\n* Bir kózdiń aýmaǵyndaǵy kúshti aýyrsyný, kózdiń qyzarýymen qosarlanǵan bolsa.\r\n\r\n* Bas aýrýy paıda bola bastaǵanda, ásirese, jasyńyz 50-den asqan bolsa.\r\n\r\n* Bas aýrýy kórýdegi máselemen, shaınaýdaǵy aýyrsynýymen nemese salmaq joǵaltýmen baılanystyrylatyn bolsa.\r\n\r\n* Bas aýrýynyń jańa túri paıda bolsa, sondaı-aq, otbasynda qaterli isikpen aýyrǵan jaǵdaılar bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge kórinýden neni kútý qajet__\r\n\r\nDáriger aýrýdyń tarıhyn zerttep, naýqastyń basyn, kózin, qulaǵyn, murnyn, tamaǵyn, moınyn jáne júıke júıesin tekseredi.\r\n\r\nEmdeıitn dárigerińiz bas aýyrýyna qatysty kóptegen suraqtardy qoıady. Dıagnoz aýrýdyń sımptomdaryna baılanysty qoıylady.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý úshin taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Qan taldaýy nemese julyn pýnktsııasy (ınfektsııa belgilerinde)\r\n\r\n* Mıdyń KT nemese MRT, bas aýrýymen qatar kúrdeli sımptomdar bolsa \r\n\r\n* Qýystardyń rentgeni\r\n\r\n* Kompıýterlik nemese MR - angıografııa\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nRıkoshettik (janama) bas aýrýlary; dárilik preparattardy shamadan tys kóp qabyldaý kezindegi bas aýrýy. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bastyń saqına aýrýy','','','qz','s','',0,'',10104,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531729200,1563265200,1531730021,'Bastyń saqına aýrýy bas aýrýynyń jıi kezdesetin túri, júrek aınýy, qusý nemese jaryqqa sezimtaldyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Adamdardyń kópshiliginde bastyń bir jaǵynda bolatyn, solqyldaýmen qosarlanatyn aýyrsyný seziledi.\r\n\r\nSaqınasy bar keıbir adamdarda bas aýrýynyń paıda bolýyna deıin «aýra» atalatyn belgi beretindeı sımptomdar bolady. Aýra – bas aýrýynyń paıda bolýy jaıly belgi beretin sımptomdar toby, kórý buzylystaryn qosa.\r\n\r\nBastyń saqına aýrýynyń sımptomdary – jaryq pen dybysqa joǵary sezimtaldyq,júrek aınýy, aýranyń paıda bolýy (bir kózdiń kórmeýi nemese týnneldik kórý), sóıleýdegi qıyndyq jáne kúshti aýyrsyný, ásirese, bastyń bir jaǵynda.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Ustamasyn emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBastyń saqına aýrýy bas aýrýynyń jıi kezdesetin túri, júrek aınýy, qusý nemese jaryqqa sezimtaldyq sekildi sımptomdarmen qosarlanady. Adamdardyń kópshiliginde bastyń bir jaǵynda bolatyn, solqyldaýmen qosarlanatyn aýyrsyný seziledi.\r\n\r\nSaqınasy bar keıbir adamdarda bas aýrýynyń paıda bolýyna deıin «aýra» atalatyn belgi beretindeı sımptomdar bolady. Aýra – bas aýrýynyń paıda bolýy jaıly belgi beretin sımptomdar toby, kórý buzylystaryn qosa.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"64\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nBastyń saqına aýrýynyń sımptomdary – jaryq pen dybysqa joǵary sezimtaldyq,júrek aınýy, aýranyń paıda bolýy (bir kózdiń kórmeýi nemese týnneldik kórý), sóıleýdegi qıyndyq jáne kúshti aýyrsyný, ásirese, bastyń bir jaǵynda.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary ádette, 10-45 jas aralyǵynda paıda bolady. Keıde odan keıin de kezdesedi.\r\n\r\nSaqına erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi. Saqına bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýy múmkin. Keıbir áıelderde bas saqınasynyń ustamalary júktilik kezinde azaıýy múmkin.\r\n\r\nSaqına mıdyń aýytqýly belsendi bóliginde týyndaıdy, birneshe faktorlar saldarynan bolady. Alaıda, ustamalardyń paıda bolýynyń naqty sebebi belgisiz. Búginde medıtsına sarapshylarynyń kópshiligi ustama mıda bastalyp, júıke joldaryn jáne túrli hımııalyq zattekterdi qamtıdy dep saınaıdy. Aýrýǵa baılanysty ózgerister mıdaǵy jáne qorshaıtyn tinderdegi qan aǵymynyń buzylysyna aparady.\r\n\r\nAlkogol, kúızelis, ashýshańdyq, keıbir ıister, parfıýmerııa, qatty daýys, kúshti jaryq jáne temeki shegý saqınany týyndatýǵa sebepshi bolady. Saqınanyń ustamalaryn týyndatatyn basqa jaıttar:\r\n\r\n* Kofeın\r\n* Áıelderde etekkir aınalymy kezindegi nemese uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaýdan gormondar ózgerisi\r\n* Uıqy fazasynyń buzylysy\r\n* Dene jattyǵýlaryn oryndaý nemese basqa júkteme\r\n* Tamaq ishý ýaqytyn jiberip alý\r\n* Temeki shegý nemese tútin áseri\r\n \r\nSaqına ustamalary sondaı-aq, belgili bir ónimderden týyndaýy múmkin. Jıi kezdesetin túrleri:\r\n\r\n* Kez kelgen óńdelgen, fermenttelgen, tuzdalǵan nemese marınadtalǵan ónimder, sondaı-aq, natrıı glýtamaty bar ónimder.\r\n* Nan-toqash ónimderi, shokolad, jańǵaq, arahıs maıy jáne sút ónimderi.\r\n* Qyzyl sharapta, eski syrlarda, ystalǵan balyqta, taýyq baýyrynda, injirde jáne keıbir burshaq tuqymdastarda bolatyn tıramın quramdas ónimder.\r\n* Jemister  (avokado, banan, tsıtrýstylar).\r\n* Quramynda nıtrat bar et (bekon, hot-dog, salıamı, konservilengen et).\r\n* Pııaz.\r\n \r\nBul tizimdi jalǵastyrýǵa bolady.\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary mıdaǵy isiktiń nemese basqa kúrdeli máseleniń nátıjesi emes. Degenmen, tek tájirıbeli dáriger ǵana sımptomnyń saqınamen nemese basqa aýrýmen baılanysty ekendigin anyqtaı alady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKórý buzylystary, nemese aýra - saqınanyń belgisi. Aýra eki kózdi de qamtıdy, jáne kelesi sımptomdar bolýy múmkin:\r\n\r\n* Kórmeıtin daqtyń ýaqytsha paıda bolýy\r\n* Kórýdegi buzylystar\r\n* Kózdegi aýyrsyný\r\n* Juldyzshalar nemese ırek syzyqtardyń kórinýi\r\n* Týnneldik kórý\r\n \r\nBasqa belgileriniń sımptomdary –esineý, nazardy shoǵyrlandyrý qıyndyǵy, júrek aınýy jáne tıisti sózdi tańdaı almaý.\r\n\r\nSaqınasy bar adamnyń bárinde aýra bola bermeıdi. Aýra, ádette, bas aýrýyna deıin 10-15 mınýt buryn paıda bolady. Degenmen, aýra saqınaǵa deıin birneshe mınýtten 24 saǵatqa deıingi aralyqta paıda bolýy múmkin. Bas aýrýy aýradan keıin árdaıym bola bermeıdi.\r\n\r\nSaqına tárizdi bas aýrýlary ortasha nemese kúshti bolýy múmkin. Aýyrsyný kózdiń túbinde nemese bastyń, moıynnyń artqy jaǵynda sezilýi múmkin. Kóptegen naýqastarda bas aýrýlary únemi bir jaǵynda bastalady. Ádette bolatyn bas aýrýynyń túrleri:\r\n\r\n* Solqyldaıtyn nemese ortasha\r\n* Bastyń bir jaǵynda kúshtirek\r\n* Ortasha aýyrsynýdan bastap, birneshe mınýtten birneshe saǵatqa deıin ýshyǵady\r\n* 6 - 48 saǵat arasynda sozylady\r\n \r\nBas aýrýymen qatar kezdesetin basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Qaltyraý  \r\n* Nesep júrýiniń jıileýi\r\n* Sharshaý\r\n* Tábettiń bolmaýy\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n* Uıyp, jansyzdaný, shanshý sezimi nemese álsizdik\r\n* nazardy shoǵyrlandyrý qıyndyǵy, jáne tıisti sózdi tańdaı almaý\r\n* jaryqqa jáne dybysqa sezimtaldyq\r\n* tersheńdik\r\n \r\nSımptomdar saqına ótkennen keıin de saqtalýy múmkin. Naýqastar keıde bul jaǵdaıdy saqınadan keıingi «aıyqpaý» sanaıdy. Onyń sımptomdary:\r\n\r\n* oılaýdyń aıqyn bolmaýy, bulyńǵyrlyǵy\r\n* uıqy basýy\r\n* moıyndaǵy aýyrsyný\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger aýrýdyń sımptomdary, otbasylyq saqına tarıhy týraly suraq qoıyp, bas aýrýynyń túrin anyqtaıdy. Bas aýrýynyń bulshyq ettiń shıryǵýymen, muryn qýysyndaǵy máselelermen, nemese bastyń kúrdeli aýrýymen baılanysyn anyqtaý úshin tolyq medıtsınalyq tekseris qajet.\r\n\r\nBas aýrýynyń saqına ekendigin anyqtaıtyn naqty ádis joq. Degenmen, eger buryn ótip kórmeseńiz, nemese álsizdik, estiń máseleleri nemese abaılyqty joǵaltý sekildi sımptomdar bolsa, mıdyń KT nemese MRT taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nQurysý bolmaýyn rastaý úshin elektroentsefalografııa (EEG) ótkizilýi múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, lıýmbaldyq (julyndyq) pýnktsııa da jasalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSaqına aýrýyna emdeıtin naqty ádis joq. Maqsat – aýrýdyń paıda bolýyn týyndatatyn faktorlardy ózgertý nemese joıý arqyly saqınanyń alǵashqy sımptomdaryn shuǵyl emdeý nemese sımptomdarynyń paıda bolýynyń aldyn alý.\r\n\r\nEmdeýdiń ózekti kezeńi – saqınanyń sımptomdaryn úıde joıýǵa úıretý. Bas aýrýynyń kúndeligin júrgizý saqınany týyndatatyn faktorlardy anyqtaýǵa kómektesedi. Ári qaraı dárigermen birge osy faktorlardy joıýdyń josparyn qurýǵa bolady.\r\n\r\nEger saqınanyń ustamalary jıi paıda bolatyn bolsa, dáriger ustamalardy azaıtý úshin dárilik preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Bul dárilerdi kúndelikti qabyldaǵan jón, sebebi, osy tártipte olardyń tıimdiligi joǵary. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Antıdepressanttar, mysaly, amıtrıptılın nemese venlafaksın\r\n* Arterıaldyq qysymdy retteıtin dáriler, mysaly, beta-blokatorlar (propranolol) nemese kaltsııli kanaldardyń blokatorlary (verapamıl)\r\n* Qurysýǵa qarsy preparattar, mysaly, valproı qyshqyly, gabapentın jáne topıramat\r\n \r\nBotýlındik toksın ınektsııasyn egý de saqına ustamalaryn azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Ustamasyn emdeý__\r\n\r\nBasqa dárilik preparattar saqına ustamasynyń alǵashqy belgisinde qabyldanady. Atsetamınofen, ıbýprofen nemese aspırın sekildi aýyrsynýdy basatyn preparattar saqınanyń jeńil ótýinde tıimdi. Degenmen, kelesilerdi este ustaý qajet:\r\n\r\n* Dárilerdi aptasyna 3 kúnnen artyq qabyldaý rıkoshettik bas aýrýynyń paıda bolýyna aparady (bas aýrýy qaıtalanady).\r\n* Atsetamınofenniń úlken mólsherin qabyldaý baýyrǵa zııan keltirýi múmkin. Ibýprofenniń nemese aspırınniń artyq mólsheri asqazannyń titirkenýin týyndatýy múmkin.\r\n \r\nEger emdeý kómektespese, saqınany emdeý úshin dárigermen basqa preparattar týraly keńesińiz. Olarǵa jatatyndar – nazaldik spreıler, sýppozıtorııler nemese ınektsııalar. Dáriger dárilik preparattardyń birneshe tobynyń birin tańdaýy múmkin, oǵan jatatyndar:\r\n\r\n* Trıptandar – saqına ustamasyn toqtatý úshin taǵaıyndalady\r\n* Ergottar – quramynda ergotamınniń túrleri bar (sporynıa alkaloıdy)\r\n* Izometepten (Mıdrın)\r\n \r\nSaqınany emdeıtin keıbir dáriler qantamyrlaryn taryltady. Eger sizde júrek-qantamyr aýrýlarynyń damý qaýpi bolsa, nemese júrek aýrýyna shaldyqqan bolsańyz, bul preparattardy qoldanýdyń aldynda dárigermen keńesińiz. Júkti nemese júktilikti josparlaıtyn bolsańyz, sporynıa preparattaryn qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nBasqa dárilik preparattar saqınanyń sımptomdaryn emdeý úshin taǵaıyndalady. Olar jeke nemese basqa dárilermen birge qoldanylýy múmkin. Olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Júrek aınýyn basatyn preparattar\r\n* Tynyshtandyratyn quraldar, mysaly, barbıtýrattar\r\n* Esirtkilik aýyrsynýdy bastatyn quraldar\r\n \r\nPıretrým – saqınany emdeıtin keń taralǵan shóp. Osy ósimdik tektes preparattyń kómegimen saqınany emdeý boıynsha keıbir zertteýler júrgizilgen. Eger aýrýdy pıretrýmmen emdeýge árekettenseńiz, dárigerdiń pikirin bilińiz. Osymen qatar, ósimdik tektes dárilik quraldardyń satylýy dárihanalarda baqylaýǵa alynbaǵan. Shópti tańdaýda bilikti fıtoterapevtpen keńesý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁr adamnyń emdeýge serpini ár túrli bolady. Keıbir adamdarda bas aýrýlary sırek bolady jáne emdeýdi qajet etpeıdi. Basqalar birneshe preparattardy qabyldap, aýrýhanaǵa da jatady.\r\n\r\nSaqına ınsýlttiń damýynyń qaýip faktorlarynyń biri. Saqına aýramen qosarlanatyn bolsa, qaýip joǵary. Saqınasy bar adamdarǵa ınsýlttiń damýynyń\r\n basqa qaýip faktorlarynan alshaq bolý qajet, mysaly, temeki shegý, uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaý, durys tamaqtanbaý sekildi.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* «basyńyz buryn-sońdy bulaı qatty aýyrmaǵan»\r\n* Sóıleý, kórý, qımyl úılesimindegi buzylystar, tepe-teńdikti joǵaltý. Ásirese, osyǵan deıin saqına uqsas sımptomdarmen qosarlanbaǵan bolsa.\r\n* Bas aýrýy jatqan kezde ýshyǵady.\r\n* Bas aýrýy kenetten bastalǵan.\r\n \r\nSondaı-aq, kelesi jaǵdaılarda dárigermen keńesý qajet:\r\n\r\n* Bas aýrýy sıpatynyń ózgerisi\r\n* Osyǵan deıingi kómektesip kelgen emdeý tıimsiz bolýda \r\n* Dárilik preparattardy qabyldaýdyń janama áserleri paıda bolǵan: júrek soǵýy udaıylyǵynyń ózgerisi, solǵyn nemese kókshil teri, uıqy basýy, jótel, depressııa, sharshaý, júrek aınýy, qusý, dıareıa, ish qatýy, ishtiń aýyrsynýy, qurysý, aýyzdyń qurǵaýy nemese shóldeý.\r\n* Júktilik nemese júkti bolýy múmkindigi – keıbir dárilerdi júktilikte qoldanýǵa bolmaıdy. \r\n\r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000709.htm\r\n\r\n__Aýdarmashy:__ Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Baýyr tsırrozy jáne portaldyq gıpertenzııa','','','qz','s','',0,'',4901,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531730340,1563266340,1531730676,'Tsırrozǵa shaldyqqan adamdarda baýyr jasýshalary zaqymdanady jáne ózdiginshe qalpyna kelý qabiletin joǵaltady. Baýyr jasýshalary tirshiligin joıǵanda tyrtyq tini qalyptasady. Tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady.\r\n\r\nÁdette, ýly zattekter men almasý ónimderi baýyr arqyly ótkende súzgilenedi. Sebebi, tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady, qan súzgilenbeıtin bolady. Ýly zattekter jáne almasý ónimderi organızmde jınaqtalady. Aýyr jaǵdaılarda tsırroz komaǵa jáne ólim-jitimge aparady.  ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Tsırroz degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Portaldyq gıpertenzııa degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Baýyr tsırrozynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Baýyr tsırrozynyń paıda bolý sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Portaldyq gıpertenzııanyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dáriger tsırrozdy qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Tsırroz degenimiz ne?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"65\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTsırrozǵa shaldyqqan adamdarda baýyr jasýshalary zaqymdanady jáne ózdiginshe qalpyna kelý qabiletin joǵaltady. Baýyr jasýshalary tirshiligin joıǵanda tyrtyq tini qalyptasady. Tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady.\r\n\r\nÁdette, ýly zattekter men almasý ónimderi baýyr arqyly ótkende súzgilenedi. Sebebi, tyrtyq tini asa ulǵaıǵanda baýyrdyń qanmen qamtamasyz etilýi buzylady, qan súzgilenbeıtin bolady. Ýly zattekter jáne almasý ónimderi organızmde jınaqtalady. Aýyr jaǵdaılarda tsırroz komaǵa jáne ólim-jitimge aparady.  \r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Portaldyq gıpertenzııa degenimiz ne?__\r\n\r\nQalypty jaǵdaıda baýyrdan qannyń aǵýy qaqpa kóktamyry (venasy) atty iri qantamyry arqyly júzege asyrylady. Eger tsırrozdyń saldarynan baýyr arqyly qan aǵýy buzylsa, osy kóktamyrdaǵy qan aǵymy báseńdeıdi jáne qysymnyń artýyna yqpal etedi. Qaqpa venadaǵy qysymnyń artýy portaldyq gıpertenzııa atalady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Baýyr tsırrozynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nDáriger kelesi sımptomdardyń bolýy týraly suraıdy:\r\n\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n* Álsizdik jáne sharshaý\r\n* Júrek aınýy\r\n* Sary aýrý (teriniń jáne kózdiń aǵynyń sarǵaıýy)\r\n* Qoshqyl-qońyr tústi nesep\r\n* Qyzyl alaqan\r\n* Qan aralas qusyq\r\n* Etekkir aınalymynyń buzylysy (áıelderde)\r\n* Nazar qoıýdaǵy qıyndyqtar, umytshaqtyq\r\n* Teriniń qyshýy\r\n* Ishtiń kebýi (ish qýysynda suıyqtyq jınalýymen).\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Baýyr tsırrozynyń paıda bolý sebepteri qandaı?__\r\n\r\nTsırroz keıde gepatıtke baılanysty bolady (baýyrdaǵy vırýstyq juqpa), nemese organızmge zııandy hımııalyq zattekterdiń udaıy túsýinde paıda bolady. Tsırrozdyń paıda bolýynyń keń taralǵan sebebi – alkogoldi úlken mólsherde tutyný. Bul alkogoldik tsırroz atalady.\r\n\r\nAlkogoldi úlken mólsherde tutynatyn áıelder baýyrdyń alkogoldik tsırrozyna beıim keledi. Eger alkogol tutynatyn bolsańyz, baýyr tsırrozy belgisin tekserýi úshin bul týraly emdeýshi dárigerge aıtý qajet. Alkogoldi uzaq ýaqyt boıy tutynýmen qatar jáne mastaný (qysqa ýaqyt ishinde kóp mólsherde alkogol ishý) da baýyr tsırrozynyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Portaldyq gıpertenzııanyń sebepteri qandaı?__\r\n\r\nEger qaqpa venasy arqyly qan aǵymynyń ótýi buzylsa, qan júrekke basqa qantamyrlar arqyly qaıtýy tıis, kóbinese, asqazan, óńesh jáne ishek venalary arqyly. Ótetin qannyń kólemi artqandyqtan, bul tamyrlar isinip, keńeıedi. Bul venalardyń varıkozdyq keńeıýi.  Bul tamyrlardyń qabyrǵalary juqarǵan jáne jeńil jarylýy múmkin, sebebi, olar qandaǵy bıik qysymǵa beıimdelmegen.  Mundaı tamyrlardan qan ketýi kúrdeli bolýy, tipti, ólim-jitimge aparýy múmkin. Qaqpa vena júıesinde qan aǵymy buzylýynan ýyttar baýyrda joıylmaıdy, demek, organızmde qalady. \r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dáriger tsırrozdy qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, baýyrdyń qyzmetin zertteý úshin tekserýlerdi taǵaıyndaıdy. Baýyrdyń bıopsııasy da taǵaıyndalady. Bul kezde baýyrǵa juqa ıne engiziledi, onymen tinniń shaǵyn bólikshesi alynady. Baýyrdy kórneki etý úshin ýltradybystyq shertteý dk taǵaıyndalady.\r\n\r\n__Baýyr tsırrozyn jáne portaldyq gıpertenzııany emdeýdiń nusqalary qandaı?__\r\n\r\nBaýyr jasýshalary zaqymdalǵanda olardy qalpyna keltirý úshin eshteńe jasaýǵa kelmeıdi, tsırroz da emdep, jazylmaıdy. Emdeý  baýyrdyń ári qaraı zaqymdalýyn joıýǵa jáne asqynýyn emdeýge baǵyttalǵan (mysaly, zaqymdalǵan qantamyrlarynan qan ketýi). Qantamyrlardyń qabyrǵalarynyń zaqymdanýynyń aldyn alý úshin dáriger dárilik preparattardy taǵaıyndaıdy. Alaıda, olardyń janama áserleri bolady jáne keıbir naýqastar ony qabyldaı almaıdy. Sondaı-aq, portaldyq gıpertenzııa bolǵanda dáriger qysymdy azaıtý úshin preparattardy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nEger dárilik preparattardy qabyldaý jetkiliksiz bolsa, qan ketýin toqtatý úshin operatıvtik aralasý qajet bolady. Nusqalardyń biri – óńeshten asqazanǵa ótetin tusynda varıkozdyq keńeıgen venada qan aǵymyn tejeý. Em-sharany ótkizý úshin ushynda shamy bar ıkemdi tútik aýyz arqyly asqazanǵa engiziledi. Osydan keıin keńeıgen qan tamyryna olardy tejeý úshin arnaıy rezeńke salynady nemese hımııalyq zattekter engiziledi.\r\n\r\nEger em-shara tıimsiz bolsa, portaldyq gıpertenzııasy bar naýqasqa hırýrgııalyq operatsııa jasaý qajet bolýy múmkin, onyń barysynda hırýrg qantamyrlaryn qan aǵymy baýyrdy aınalyp ótetindeı etip qosady. Keıbir jaǵdaıda  TIPS (__transıýgýlıarlyq baýyr ishilik portokavaldyq__ shýntırleý) atalatyn em-shara qosa jasalýy múmkin.','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Baılamdardy sozyp alýdaǵy alǵashqy járdem','','','qz','s','',0,'',2697,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531730760,1563266760,1531731147,'Baılamdar – qatty, elastıkalyq qurylymdar, súıekti ózara qosyp, olar býyndy ornynda ustaıdy. Sozyp alý– baılamdardyń jaraqaty, onyń talshyqtarynyń jarylýynan týyndaıdy. Baılamdardyń jarylýy ishinara nemese tolyq bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy tobyq pen tizeniń aýmaǵynda jıi paıda bolady. Sozylǵan baılamdar tez isinedi jáne aýyrsynatyn bolady. Ádette, aýyrsyný men isiný kúshtirek bolsa, jaraqat ta aýyr bolady. Kópshilik jaǵdaıda azdaǵan sozylýda jaraqatty ózdiginshe emdeýge bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Osy keńesterdi oryndańyz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Shuǵyl medıtsınalyq kómekke qashan júginý qajet__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBaılamdar – qatty, elastıkalyq qurylymdar, súıekti ózara qosyp, olar býyndy ornynda ustaıdy. Sozyp alý– baılamdardyń jaraqaty, onyń talshyqtarynyń jarylýynan týyndaıdy. Baılamdardyń jarylýy ishinara nemese tolyq bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy tobyq pen tizeniń aýmaǵynda jıi paıda bolady. Sozylǵan baılamdar tez isinedi jáne aýyrsynatyn bolady. Ádette, aýyrsyný men isiný kúshtirek bolsa, jaraqat ta aýyr bolady. Kópshilik jaǵdaıda azdaǵan sozylýda jaraqatty ózdiginshe emdeýge bolady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Osy keńesterdi oryndańyz__\r\n\r\n1.      Zaqymdanǵan aıaqqa demalys berý qajet. Dáriger jaraqattanǵan aýmaqqa 48 saǵat  boıy júkteme túsirýge tyıym salady. Alaıda, belsendilikti múlde úzbeńiz. Tobyqtyń sozylýynda da basqa bulshyq etterge azdaǵan júkteme berýge bolady. Mysaly, qol men ıyq beldeýin jattyqtyrý úshin velotrenajerdi qoldanýǵa bolady, bul kezde jaraqattanǵan tobyq býynyna júkteme shekteledi. Osylaısha, júrek-qantamyr júıesiniń jumysyn qoldaýǵa bolady.\r\n\r\n2.      Zaqymdanǵan aýmaqqa sýyq basyńyz. Bul jaraqattan keıingi isinýdi shekteýge kómektesedi. Jaraqattan keıin tezirek oǵan muz basyńyz, ony 15-20 mınýtten, kúnine 7-8 ret, 48 saǵat ishinde isiný ketkenge deıin oryndańyz. Muz basqanda abaılańyz, uzaq ustamańyz, sebebi, bul tindirdiń zaqymdanýyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\n3.      Jaraqattanǵan tusty qysyp, tańyńyz. Ony elastıkalyq bıntten nemese neoprennen jasaǵan durys.\r\n\r\n4.      Aıaqty kóterip qoıý qajet. Bul onyń isinýin tejeıdi nemese aldyn alady.\r\n\r\nEki kúnnen keıin abaılap, zaqymdanǵan tusty ıkemdep, qozǵalta bastaýǵa bolady. Birtindep, jaǵdaı jaqsarady. Saýyǵý barysynda paıda bolǵan aýyrsynýdy jeńildetý úshin aýyrsynýdy basatyn, qabynýǵa qarsy preparattar - ıbýprofen jáne atsetamınofendi qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\nEki nemese úsh kúnde sımptomdar jaqsarmasa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Shuǵyl medıtsınalyq kómekke qashan júginý qajet__\r\n\r\n* Deneiń salmaǵyn jaraqattanǵan aıaqqa sala almaısyz, býynda turaqsyzdyq nemese jansyzdanýdy sezinesiz, nemese býyndy qozǵalta almaısyz. Bul baılamdardyń tolyq jarylýyn bildiredi. Dárigerge baratyn jolda býynǵa sýyq basyńyz.\r\n* Qyzyl nemese qyzarǵan jolaqtar pıda bolǵan, olar jaraqattanǵan aýmaqtyń sheginen shyǵyp, taralady. Bul ınfektsııanyń belgisi bolýy múmkin.\r\n* Jaraqat ótkende birneshe ret jaraqattanǵan aýmaqta paıda bolǵan.\r\n* Baılamdardyń kúshti sozylýy bolsa. Emdeýdiń jetkiliksizdigi nemese kesh bastalýy býynnyń uzaq merzimdik turaqsyzdyǵyna nemese sozylmaly aýyrsynýǵa aparady. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bel-segizkóz radıkýlıtiniń','','','qz','s','',0,'',26717,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531731120,1563267120,1531734925,'Bel – bul súıekterden, bulshyq etterden jáne baılamdardan turatyn qurylym. Bel deneniń joǵarǵy jáne tómengi bóligin qosatyndyqtan, aýyr zattardy kótergende, bir nársege qol sozǵanda nemese omyrtqa buratylǵanda ol jaraqattarǵa asa beıim.  Belimiz aýyrsyný paıda bolǵanda, arqanyń ıkemdiligine, kúshtiligine táýeldi ekendigimizdi túsinemiz. Belimizde aýyrsyný paıda bolǵanǵa deıin kópshiligimiz arqanyń jáne ishtiń bulshyq etteriniń shıraqtyǵyn saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly oılanbaımyz.\r\n\r\nBarlyq adamdardyń 85% jýyǵy belinde aýyrsyný sezingen. Kóbinese, beldiń aýyrsynýy bulshyq etterdiń shamadan tys shıryǵýynyń jáne omyrtqa baǵanyn qoldap turatyn bulshyq etter men baılamdardyń jaraqattarynyń saldarynan týyndaıdy. Sırek túrde beldiń aýyrsynýy aýrýlarǵa nemese omyrtqa baǵanynyń deformatsııasyna baılanysty da bolady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Beldiń aýyrsynýy degenimiz ne jáne ol neniń saldarynan týyndaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Beldiń aýyrsynýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Beldiń aýyrsynýynyń sebebi qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Beldiń aýyrsynýynyń qaýip faktorlary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Úıdegi emdelý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dıskiniń jaryǵy boıynsha operatsııa jasaý qajet pe?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dıskiniń jaryǵy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Dıskiniń jaryǵy kezinde qandaı operatsııalar jasalady?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Beldiń aýyrsynýy degenimiz ne jáne ol neniń saldarynan týyndaıdy?__\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"66\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Bel__ – bul súıekterden, bulshyq etterden jáne baılamdardan turatyn qurylym. Bel deneniń joǵarǵy jáne tómengi bóligin qosatyndyqtan, aýyr zattardy kótergende, bir nársege qol sozǵanda nemese omyrtqa buratylǵanda ol jaraqattarǵa asa beıim.  Belimiz aýyrsyný paıda bolǵanda, arqanyń ıkemdiligine, kúshtiligine táýeldi ekendigimizdi túsinemiz. Belimizde aýyrsyný paıda bolǵanǵa deıin kópshiligimiz arqanyń jáne ishtiń bulshyq etteriniń shıraqtyǵyn saqtaýdyń mańyzdylyǵy týraly oılanbaımyz.\r\n\r\nBarlyq adamdardyń 85% jýyǵy belinde aýyrsyný sezingen. Kóbinese, beldiń aýyrsynýy bulshyq etterdiń shamadan tys shıryǵýynyń jáne omyrtqa baǵanyn qoldap turatyn bulshyq etter men baılamdardyń jaraqattarynyń saldarynan týyndaıdy. Sırek túrde beldiń aýyrsynýy aýrýlarǵa nemese omyrtqa baǵanynyń deformatsııasyna baılanysty da bolady.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýynyń túrleri: \r\n\r\n* Jiti, 3 aıǵa deıin sozylady. Kópshilik adamdarda úıde 4-6 apta emdelgennen keıin aýyrsyný jeńildeıdi. \r\n* Qaıtalanatyn, jiti sımptomdardyń qaıtalanatyn kórinisterimen. Kópshilik adamdarda beldiń aýyrsynýynyń qaıtalanýynyń, keminde, bir kórinisi baıqalady. \r\n* Sozylmaly, 3 aıdan artyq sozylady.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Beldiń aýyrsynýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\n«Beldiń aýyrsynýy» termıni sımptomrdardyń birqatar aýqymyn sıpattaý úshin qoldanylady. Sebepterine qaraı beldiń aýyrsynýy batyp, kúıdirip, jiti túrde aýyrsyný, úlken aýmaqty qamtıtyn nemese bir núktede shektelgen bolady. Birtindep damýy nemese kenetten paıda bolýy jáne bulshyq ettik túıilýmen nemese siresýmen qosarlanýy, nemese olarsyz ótýi múmkin.\r\n\r\nAıaqtaǵy sımptomdary (aýyrsyný, uıyp qalý nemese shanshý, ádette, tizeden tómen) omyrtqa baǵanynyń tómengi bóligindegi buzylystarǵa baılanysty aıaqqa baratyn nervtiń qysylýynan týyndaýy múmkin; olar ózdiginshe nemese beldiń aýyrsynýymen birge baıqalýy múmkin.  \r\n\r\nEki aıaqtaǵy álsizdik nesep qapty jáne/nemese ishekti baqylaý qyzmetin joǵaltýmen qosa «jylqy quıryǵy» atalatyn sındromdy bildiredi, bul jaǵdaıda shuǵyl medıtsınalyq kómek kórsetý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Beldiń aýyrsynýynyń sebebi qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nDáriger beldiń jiti aýyrsynýyn naýqastyń ótkendegi aýrýlary, jumysqa jáne dene belsendiligi, sondaı-aq, qarapaıym tekserýlerdiń negizinde anyqtaıdy. 95% jaǵdaıda emdeýge usynystar berý úshin dárigerge osy derekter jetkilikti.\r\n\r\nKeıde arqa aýmaǵyndaǵy buzylystar týraly kóbirek aqparat alýǵa múmkindik beretin kúrdeli kórnekilik tekserý ádisteri  qoldanylady. Arqa  aýmaǵyndaǵy buzylystardy anyqtaýdyń kórnekilik tekserý ádisterine jatatyndar: magnıttik- rezonanstyq tomografııa (MRT), kompıýterlik tomografııa (KT), súıekterdi skanerden ótkizý jáne rentgendik zertteý.\r\n\r\nMRT jáne kompıýterlik tomografııa nervterdiń syǵylýyna baılanysty buzylystardy týyndatatyn dıskiniń jaryǵyn nemese omyrtqa kanalynyń tarylýyn birdeı dárejede dál kórnekilikpen kórsetýge qabiletti. MRT kompıýterlik tomografııadan artyqshylyǵy - MRT kezinde ıondaýshy sáýlelený qoldanylmaıdy. \r\n\r\nEger tekserýdiń nátıjeleri naýqasta kúrdeli aýrýdyń bolýyn boljasa, sımptomdar 4-6 aptadan artyq sozylsa, nemese naýqastyń arqasynda udaıy kúshti aýyrsyný, aıaqtyń aýyrsynýy nemese uıyp qalýy bolsa, kórnekilik zertteý ádisteri naýqastyń aýrýynyń tabıǵatyn ashyp, sebebin anyqtaı alady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Beldiń aýyrsynýynyń qaýip faktorlary qandaı?__\r\n\r\nOrta jastaǵy erlerde, otbasynyń músheleriniń birinde arqasy tarapynan buzylystar bolsa, nemese júktiliktiń tolyq merzimin aıaqtasa, beldiń aýyrsyný qaýpi joǵary bolady. Sondaı-aq, qaýip faktorlaryna jatatyndar: temeki shegý, artyq salmaq, kóp otyratyn ómir salty, udaıy shıryǵý, arqanyń dirildeýi nemese buratylýy, súıekti álsiretetin dárilerdi uzaq ýaqyt qabyldaý (mysaly, kortıkosteroıdtardy).\r\n\r\n\'\'__Beldegi jiti aýyrsyný. __\'\'Kópshilik jaǵdaıda beldiń aýyrsynýy úıdegi emdeý kezinde basylady. Beldiń aýyrsynýynyń alǵashqy sımptomdarynda kelesi emdeýdi bastańyz:  \r\n\r\n3 kún muz basyp, sodan keıin ylǵaldy jylý qoıý qajet. Steroıdtyq emes qabynýǵa qarsy preparattardy aýyrsynýdy basý úshin qabyldaýǵa bolady. Kúndelikti belsendilikti jalǵastyrýǵa bolaly, eger arqadaǵy aýyrsyný kúsheımese.  Eki kúnnen asa tósekte bolý rejımi saýyǵýdy  báseńdetedi.\r\n\r\n\'\'__Beldiń kúsheıetin nemese jalǵasatyn aýyrsynýy.__\'\' Eger 4 apta boıy úıdegi emdeýge qaramastan, sımptomdar kúsheıetin bolsa, nemese ótpese,  tekserilý jáne úıdegi emdeýdi jalǵastyrý úshin dárigerge kórinińiz. Ýqalaýdy, akýpýnktýrany nemese balamalyq medıtsınanyń basqa, yńǵaıly túrlerin qoldanýǵa bolady. Ǵylymı zertteýlerdiń derekteri boıynsha belgisiz sebepti beldiń aýyrsynýynda nemese  bulshyq ettiń túıilýinde atalǵan emdeý túrleri árkimge ár túrli áser etedi. Bir shaǵyn zertteý kórsetkendeı, psıhologııalyq faktor mańyzdy rol atqarady: adamnyń asa senip jasaǵan em-sharasy beldiń aýyrsynýyn joıǵan.\r\n\r\n\'\'__Beldiń sozylmaly aýrýy.__ \'\' Eger beldiń máselesi 3 aıdan artyq ýaqytqa sozylsa, naýqas sozylmaly aýyrsynýdy emdep úırenýi qajet.  Sozylmaly aýyrsynýdy denelik jáne jigerlik turǵysynan jeńý úshin birneshe mamannan keńes alý qajet, emdik dene shynyqtyrý mamanyn qosa – arqaǵa jáne ishke arnalǵan jattyǵýlar keshenin tańdaý máselesi boıynsha. Beldiń sozylmaly aýyrsynýynda kómektesetin emdeýdiń qosymsha túrlerine aýyrsynýdy jeńý daǵdylaryna úıretýdiń tanymdyq-minez-qulyqtyq emdeýi, sondaı-aq, aýyrsynýdy basý úshin julyn kanalyna ınektsııa salý nemese úshtsıkldik antıdepressanttardy qabyldaý jatady.\r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeý úshin birqatar tájirıbelik nemese tekserilmegen emdeý ádisteri de bar, onyń ishinde, dısk ishilik elektrotermııalyq emdeý (VDET), morfındi sorǵyshtar jáne lazerlik dıskektomııa.  Bul ádisterge saqtyqpen qarańyz, mundaı emdeýge kirisý úshin birneshe pikirdi bilý qajet.\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn emdeý úshin sırek jaǵdaıda operatsııa qajet bolady. Beldiń aýyrsynýyn týyndatatyn keıbir jaǵdaılarda (mysaly, dıskiniń jaryǵynda) operatsııa kómektesýi múmkin. Biraq, bul jaǵdaılarda da kópshilik adamdar operatsııasyz emdele alady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn emdeýdiń nusqalary ár túrli: úıdegi emdeýden bastap, arqanyń sozylmaly aýrýlaryna qatysty tájirıbelik –ınvazıtik em-sharalarǵa deıin. Emdeýdiń keıbir ádisteri beldegi sozylmaly aýrýdy emdeý úshin jaramdy, biraq, jiti aýyrsynýdy basýǵa jaramsyz bolady.\r\n\r\nBeldiń jiti aýyrsynýyn basý úshin eki áreketti ádis:\r\n\r\n1) Belsendilikti saqtaý (tósekte jatpaý); 2) qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý. \r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń tıimdi eki ádisi:\r\n\r\n1) naýqastyń bulshyq etiniń kúshin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jattyǵýlar; 2) sozylmaly aýyrsynýdy emdeý.\r\n\r\nBelgisiz sebepti beldiń aýyrsynýyna nemese bulshyq ettiń túıilýine emdeýdiń ádisteri árkimge ár túrli áser etedi. Bir shaǵyn zertteý kórsetkendeı, adamnyń asa senip jasaǵan em-sharasy beldiń aýyrsynýyn jeńýge kómektesedi.\r\n\r\nEger naýqastyń beli jaraqatqa jaqynda ushyrasa, ony birneshe aptanyń ishinde tabysty emdeı alady.\r\n\r\nAldymen úıdegi emdeý ádisterin qoldaný qajet, oǵan 3 kún boıy muz basý, odan keıin ylǵal jylýdy qoıý,  sondaı-aq, steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý jatady.\r\n\r\nNaýqas óziniń kúndelikti belsendiligine, múmkindiginshe, tezirek oralýy qajet (tósekte bolý saýyǵýdy báseńdetedi). \r\n\r\nShydamdylyq qajet: beldegi jiti aýyrsynýdyń  90% jaǵdaılary  3 aıdyń barysynda tek úıdegi emdelý arqyly tabysty emdeledi. \r\n\r\nKóptegen adamdarda beldiń aýyrsynýynyń, keminde, bir qaıtalanýy bolady. Naýqastyń belinde aýyrsyný bolsa, arqasy burynǵydan áljýaz bolatynyn este ustaýy qajet. Omyrtqaǵa kútim jasaýdy kún tártibine mindetti engizý qajet:\r\n\r\nIshtiń jáne arqanyń bulshyq etteriniń kúshin saqtaý qajet, aýyrdy durys kóterip, arqany durys ustaýdy qadaǵalaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Úıdegi emdeý__\r\n\r\nNaýqastyń jaǵdaıynda qosymsha medıtsınalyq emdeý qajettigine qaramastan, úıdegi emdeý beldiń aýyrsynýynyń saýyǵýy úshin asa mańyzdy.\r\n\r\n\'\'__Beldiń jiti aýyrsynýy.__\'\' Naýqas arqasynyń alǵash jiti aýyrsynýyn sezinse, shuǵyl  dárigerdiń nazaryn talap etetin sımptomdardy bilýi tıis. Eger naýqasta\r\n kúrdeli aýrýdyń sımptomdary bolmasa, úıde emdelip kórýine bolady.\r\n\r\nAýyrsyný bastalǵannan keıingi alǵashqy birneshe kún boıy beldiń aýyrsynýyndaǵy kómek kórsetýdiń bastapqy usynystaryn oryndaý qajet. Mysaly, bókseni aınaldyra qozǵaý, bul jattyǵý omyrtqany jumsaq ajyratyp, beldi sozady.\r\n\r\n Kúndelikti júktemeni azaıtqan jón. Zertteýlerge saı, dene belsendiligin saqtaýǵa qaraǵanda tósekte bolýdyń paıdasy az (aýyrsynýdy basý úshin). Biraq, júktemelerdiń kólemin azaıtý qajet. Beldiń aýyrsynýyn týyndatatyn qımyldy jasaýdan alshaq bolý qajet.\r\n\r\nAýyrsynýdy basatyn dárilerdi nemese steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaý qajet, sondaı-aq, arqanyń aýyrsynýyn azaıtý úshin oǵan muz nemese jylý qoıý qajet.\r\n\r\n\'\'__Sozylmaly aýyrsynýdy emdeý. __\'\'Eger beldiń aýyrsynýy 3 aıdan artyq ýaqytqa sozylsa, naýqastyń sozylmaly aýyrsynýdy emdep úırenýi ómirlik mańyzdy. Organızm udaıy aýyrsynýǵa sezimtal bola bastaǵandyqtan, fızıologııalyq túrdegi serpininiń saldarynan aýyrsyný udaıy kúıge kóshedi.\r\n\r\nSozylmaly aýrý kezinde psıhologııalyq keńes jáne dári-dármekpen emdeý qajet, sebebi, aýyrsyný ishteı-syrttaı qajytady. Jaǵdaıǵa baılanysty túrde úıdegi emdeý sheńberinde kelesi emdeý túrleriniń birin nemese birnesheýin qoldanyp, aýyrsynýdy baqylaýǵa alýǵa bolady:\r\n\r\n* Arqanyń bulshyq etterin nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan jattyǵýlar: qajetti jattyǵýlardyń tizimin alý úshin emdik dene shynyqtyrý boıynsha mamanǵa nemese emdeýshi dárigerge barý qajet. \r\n* Eki kún boıy aýyrsynýdy basatyn dárilerdi qabyldaý – aýyrsynýdy basý úshin. \r\n* Emdik ýqalaý – bulshyq etiniń túıilýin basý úshin.\r\n* Omyrtqa baǵanyn túzetý – bul sharany manýaldyq emdeý mamany jasaýy tıis.\r\n* Akýpýnktýra (ınemen emdeý).\r\n* Úshtsıkldik antıdepressanttar –sozylmaly aýyrsynýdy emdeý úshin. Dárilerdiń bul túri kóńil-kúıdi ǵana emes, sozylmaly aýyrsyný kezinde qosymsha aýyrsynýdy basatyn áseri de bar. \r\n* Aýyrsynýdy basatyn preparattardyń ınektsııasy nemese kortıkosteroıdtar (gormondar) – aýyrsyný sezimin tejeý nemese qabynýdy azaıtý úshin. \r\n* Neırostımýlıatsııa  apparattarynyń kómegimen julyndy yntalandyrý – beldegi kúshti sozylmaly aýyrsyný kezinde qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Beldiń aýyrsynýyn onyń kúsheıgen nemese qaıtalanǵan kezinde emdeý. __\'\'\r\nNaýqasta eki kúnnen artyq beliniń aýyrsynýy bolsa, arqasynyń nemese aıaqtarynyń jaǵynan sımptomdary kúsheıse nemese úıdegi 4 aptalyq emdeýden keıin de saqtalsa, dárigerge kóriný qajet. Obektıvti tekserý jáne zertteýdiń kórnekilik ádisteri naýqastyń jaǵdaıy týraly jańa aqparat berip, ári qaraı emdeý taktıkasy jóninde durys sheshim qabyldaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n__Eger beldiń jeńil nemese ortasha aýyrsynýynyń eshqandaı kúrdeli sebebi anyqtalmasa__ (bul 85% jaǵdaıda bolady), naýqasqa úıdegi emdeýdi jalǵastyrýyna keńes beriledi. Aýrýdyń sımptomdaryn ýshyqtyrmasa, kúndelikti arqany nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaý usynylady. Steroıdty  emes qabynýǵa qarsy preparattar, jyly ylǵal basý, ýqalaý paıdaly bolady.\r\n\r\n__Eger aýyrsyný kúshti bolsa, dáriger opıattar tobynan aýyrsynýdy basatyn dárilerdiń qysqa merzimdik kýrsyn, steroıdtardyń__ (gormondardyń) epıdýraldyq ınektsııalaryn, nemese bulshyq ettik relaksanttardy usynýy múmkin. Bul preparattardyń oń áserimen qatar qarymdy zııandy jáne janama áserleri de bar.\r\n\r\n__Eger naýqasta negizgi aýrý bolsa__ – mysaly, dıskiniń jaryǵy, omyrtqa baǵanynyń tarylýy, ankılozdyq spondılıt, osteoartrıt, qaterli isik  nemese ınfektsııa bolsa, osy aýrýlardy emdeý úshin naýqas tıisti mamandarǵa barýy tıis. \r\n \r\n__Operatsııa__\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýyn  emdeý úshin operatıvtik emdeý sırek qoldanylady; kópshilik jaǵdaıda aýyrsynýdyń sebebin hırýrgııalyq túrde joıý múmkin emes, sebebi, ol belgisiz. Operatıvtik emdeý omyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde buzylystary bar adamdardyń 1%-nan az sanynda jasalady.   Omyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde  jasalatyn operatsııalardyń kópshiligi dısk jaryǵyna  qatysty oryndalady. Sonymen qatar, dıskiniń jaryǵy bar adamdardyń kópshiligine operatsııa qajet bolmaıdy. Kóbinese, dısk jaryǵyna  qatysty operatsııa dıskiniń buzylystary aýyr jáne jeke túrdegi quıańǵa aparǵanda jasalady.\r\n\r\nOperatıvtik emdeý kelesi jaǵdaılarda oryndalady:\r\n\r\n* Jaraqattyń  nátıjesindegi omyrtqanyń synyqtary. \r\n* Julyn sarysýynyń ınfektsııalary . \r\n* «Omyrtqa baǵanynyń turaqsyzdyǵy» jaǵdaıy – mysaly, spondılolız jáne spondılolıstez. \r\n* Julynnyń isigi.\r\n\r\n\'\'__Operatıvtik emdeýdiń nusqalary__\'\'\r\n\r\nOmyrtqa baǵanynyń tómengi bóliginde  jasalatyn operatsııalardyń nusqalary ár  túrli jáne omyrtqa baǵanynyń tómengi bóligindegi máselelerdiń sebebine baılanysty bolady.\r\n\r\nDıskiniń jaryǵyna qatysty operatsııa kezinde julyndy nemese nerv túbirshegin qysatyn dıskiniń zattegi alynyp tastalady.\r\n\r\nJulyndyq kanaldyń tarylýyna qatysty operatsııalar (julyndy omyrtqaǵa artrodez jasaýmen (býyndy bekitý) nemese jasamastan dekompressııalaý (qysymyn azaıtý)) kezinde tarylǵan julyn kanalynyń keńeıýi júrgiziledi jáne julynnyń nemese túbirshekterdiń qysylýy joıylady. \r\n\r\nSpondılolıstez jáne «omyrtqa baǵanynyń turaqsyzdyǵynyń» basqa kórinisterine qatysty  omyrtqany ankılozdaý operatsııasy kezinde  (artrodez) omyrtqalar julynǵa nemese túbirshekterge qysymyn azaıtýy úshin bir-birimen qosylady.\r\n\r\nJulynnyń isikterine qatysty operatsııalarǵa isikti artrodez jasaýmen nemese jasamastan alyp tastaý jáne turaqtandyrý jatady.  \r\n\r\nOmyrtqanyń ınfektsııalyq zaqymdanýyna qatysty operatsııalar kezinde  ony artrodez jasaýmen nemese jasamastan hırýrgııalyq óńdeý júrgiziledi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dıskiniń jaryǵy boıynsha operatsııa jasaý qajet pe?__\r\n\r\nBul aqparat naýqasqa óziniń nusqasyn túsinýge kómektesedi  –  dárigermen birge sheshim qabyldanatyn nemese tolyǵymen onyń usynystaryn oryndaıtyn jaǵadaılarda.\r\n\r\nDıskiniń jaryǵyn  hırýrgııalyq emes nemese operatıvtik tásildermen emdeýge bolady. Sheshim qabyldaı otyryp, kelesi tustardy eskerý qajet:\r\n\r\nDısk jaryǵynyń kóptegen jaǵdaılary emdelip, jazylady, jáne aýyrsyný birneshe aı boıy tynyshtyq, medıkamentozdyq emdeý, ınektsııalar jáne reabılıtatsııa sekildi hırýrgııalyq emes emdeýden keıin azaıady.  Hırýrgııalyq  emes emdeý aýrýdyń sımptomdaryn edáýir azaıtýǵa jáne naýqastyń kúndelikti qyzmetine oralýyna kómektesedi.\r\n\r\nEger dıskiniń jaryǵynyń saldarynan naýqasta kúshti aýyrsyný nemese jambasta jáne aıaqtyń uıyp qalýy (quıań) bolsa, operatsııa jeńildetý ákeledi. \r\n\r\nEger aıqyndalǵan quıań bir aıdan artyq sozylsa, operatıvtik emdeý týraly oılaný qajet. Operatıvtik emdeýden keıin aýyrsyný tezirek ótýi yqtımal. Biraq, tájirıbege saı hırýrgııalyq emes emdeýdiń 4-8 jylynan keıingi nátıjeler hırýrgııalyq emdeýdiń nátıjelerimen uqsas keledi. \r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dıskiniń jaryǵy degenimiz ne?__\r\n\r\nOmyrtqany quraıtyn súıekter bir-birinen amortızatsııalaıtyn (soǵylýdy jumsartatyn) shaǵyn dıskilermen bólingen. Pishini jaǵynan dıskiler dóńgelek jáne jalpaq, tyǵyz syrtqy qabatymen (kapsýla nemese saqına), olar silikpe tárizdi zattekti (ıadrony) qorshap turady. Bul dıskiler saý bolǵanda, amortızator (soǵylýǵa jumsartqy) sekildi áreket etedi jáne omyrtqaǵa ıkemdilik beredi. Dısk jaraqattyń saldarynan, tabıǵı tozýdan, qartaıýdan nemese aýrýdyń saldarynan  zaqymdalǵan kezde olar ózgeshe túrde shyǵyńqy bolyp nemese jarylýy múmkin. Bul jaǵdaı dıskiniń jaryǵy nemese protrýzııasy atalady.\r\n\r\nDıskiniń  jaryǵy nemese protrýzııasy julynnan nerv taramdarynyń ajyraǵan jerinde nervti qysýy múmkin. Mundaı qysý aýyrsynýdy, uıyp qalýdy, shanshýdy, álsizdikti nemese aıaqtyń refleksterin joǵaltýdy týyndatýy múmkin. Bul kezde keıde belde aýyrsyný paıda bolady. Biraq, kóptegen jaǵdaıda dıskiniń jaryǵynyń sımptomdary bolmaıdy.  Eger MRT-zertteýinde dıskiniń jaryǵy bolsa, dáriger bul zertteý nátıjesin medıtsınalyq tekserip,qaraýdyń nátıjesimen muqııat salystyryp, sımptomdardyń sebebi MRT kezinde anyqtalǵan dıskiniń jaryǵy bolýyna kóz jetkizedi. \r\n\r\n\'\'__Qandaı jaǵdaıda dısk jaryǵynyń hırýrgııalyq emes emdeýi qoldanylady?__\'\'\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda dıskiniń jaryǵy hırýrgııalyq emes emdeýdiń birneshe aıynan keıin emdelip, jazylady. Hırýrgııalyq  emes emdeýge jatatyndar: qysqa merzimdik tynyshtyq kúı, aýyrsynýdy dárimen basý jáne emdik dene shynyqtyrý, sondaı-aq, dáriger taǵaıyndaǵan jattyǵýlar kesheni. Dıskiniń jaryǵyna shaldyqqan naýqastardyń shamamen 50%  - 1 aıdan keıin, al kópshiligi  - 6 aıdan keıin saýyǵady. Tek naýqastardyń  10%-da  - 5 aptadan keıin kúshti aýyrsyný saqtalady, bul kezde operatıvtik emdelý qajettigi týyndaıdy. \r\n\r\nEger hırýrgııalyq emes emdeýdiń 6 aptasynan keıin naýqastyń jaǵdaıy jaqsarsa, bul onyń organızminiń ári qaraı operatsııasyz saýyǵý múmkindigin kórsetetin oń belgi sanalady.  Kóbinese, organızm dıskiniń zattegin ózi joıady, bul nervtiń qysylýyna baılanysty týyndaǵan aýyrsynýdy jáne basqa sımptomdardy azaıtady. Bul úrdis rezorbtsııa atalady.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dısk jaryǵyna qatysty operatsııa qashan jasalady?__\r\n\r\nOperatıvtik emdeý dısk jaryǵy aýrýyna shaldyqqan adamdardyń shamamen, 10 paıyzyna jasalady. Dárigerlerdiń kópshiligi, ádette, operatıvtik emdeýdi qoldanýdy qarastyrýdyń aldynda 1-3 aı  kútedi. Eger osy ýaqyt ishinde hırýrgııalyq emes emdeý ádisterimen naýqas tabyssyz emdelse, operatsııa týraly oılaný qajet. Keıde dıskiniń jaryǵy 6 aıdan astam ýaqyt boıy aýyrsynýdy, álsizdikti nemese uıyp qalýdy týyndatady, bul jaǵdaıda nervtiń qaıtymsyz zaqymdanýy paıda bolýy múmkin, jáne mundaı adamdarda  operatıvtik emdeýdiń paıdasy az bolady.\r\n\r\nDısk jaryǵyna qatysty operatsııa aýyrsynýdy azaıtý jáne qımyldar men qyzmettiń  kólemin qalpyna keltirý maqsatynda jasalady. Operatıvtik emdeý kelesi jaǵdaılarda kórsetilgen:\r\n\r\n* Naýqasty aıaqtaǵy aýyrsyný mazalaıdy, sondaı-aq, álsizdik jáne kúndelikti belsendiliktiń shektelýi bar. \r\n* Obektıvti tekserý nátıjeleri naýqastan álsizdikti, qımyldyń qalypty kóleminiń shektelýin, sezimtaldyqtyń buzylysyn nemese refleksterdiń ózgerýin anyqtaıdy. \r\n* Magnıttik -rezonanstyq tomografııa (MRT), kompıýterlik tomografııa nemese mıelogramma\r\n sekildi dıagnostıka ádisteri dıskiniń jaryǵyn operatsııalyq jolmen emdeý qajettigin kórsetedi.\r\n\r\nDısk jaryǵyna qatysty operatsııa kelesi jaǵdaılarda jasalady:\r\n\r\n* Dıskiniń jarylýy nemese nerv túbirtekteriniń qysylýynyń sebebi bolatyn dısk zatteginiń bos bólikterin alyp tastaý. Eger quıańnyń kúshti aýyrsynýy hırýrgııalyq emes emdeýdiń 4-6 aptasynan keıin ótpese, dáriger naýqasqa operatıvtik emdeýdi usynýy múmkin. \r\n* Nervtiń kúrdeli zaqymdanýyn týyndatqan dıskiniń jaryǵy nemese protrýzııasy. Nervtiń zaqymdanýyna tán sımptomdar aıaqta seziledi jáne oǵan álsizdik, koordınatsııany joǵaltý nemese sezimtaldyqty joǵaltý jatady. \r\n* Tek hırýrgııalyq jolmen emdep, jazýǵa bolatyn súıektiń qurylymdyq buzylystary  (bul jaǵdaılarda hırýrgııalyq emes emdeý orynsyz bolady).\r\n\r\nDıskiniń jaryǵy kezinde qandaı operatsııalar jasalady?\r\n\r\nDısk jaryǵy kezinde asa jıi jáne jaqsy zerttelgen operatıvtik aralasýǵa jatatyndar:\r\n\r\n\'\'__Dıskektomııa__\'\' – bul nerv túbirtegin nemese julyndy qysyp turǵan dıski jaryǵynyń zattegin alyp tastaý. Bul operatsııa, sondaı-aq, dıskiniń protrýzııasynda nemese jarylýynda jasalady. Dıskektomııa  - hırýrgııalyq emes emdelýi tabyssyz bolǵan, eńbekke qabiletinen aıyratyn kúshti aýyrsynýy bar adamdar úshin operatıvti emdeýdiń asa tıimdi túri. \r\n\r\n\'\'__Lamınotomıa jáne lamınektomııa__\'\' – bul operatsııalar omyrtqanyń jasqa baılanysty týyndaıtyn julynnyń jáne/nemese julyn túbirtekteriniń qysylýyn azaıtý maqsatynda jasalady. Lamınotomııa kezinde julynnyń ústinde qorǵanys doǵalyn quraıtyn omyrtqalardyń juqa bóliginiń úlesi alynyp tastalady (lamina – nemese plastına atalatyn); lamınektomııa kezinde jeke omyrtqalardyń ústindegi plastınka tolyqtaı alynyp tastalady, sondaı-aq, keıde omyrtqalardyń sańylaýy, julyn sarysýy ótetin julyn kanalyn taryltatyn qalyńdaǵan tin kesiledi. Bul operatsııalardyń kez kelgeni dıskektomııamen qatar nemese ózdiginshe oryndalýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Teri arqyly dıskektomııa__\'\' jaryqtyń julyn kanaly arqyly shyǵyp turýyn quraıtyn dısk protrýzııasynda qoldanylady. Bul operatsııa kezinde arqadaǵy kishkentaı tilik arqyly arnaıy aspap engiziledi; odan keıin dıskiniń jaryǵy kesiledi nemese drenaj jasalady, bul kezde onyń ólshemi azaıady. Teri arqyly dıskektomııa  ashyq dıskektomııaǵa qaraǵanda tıimdiligi tómen operatsııa sanalady, qazirgi kezde ol sırek qoldanylady.\r\n\r\n\'\'__Dısk jaryǵyna qatysty opreratsııalardyń qosarlanǵan qaýipteri qandaı?__\'\'\r\n\r\nDıskektomııa jáne mıkrodıskektomııa – dısk jaryǵy kezindegi operatsııalardyń jıi túrleri – olar ádette, jaqsy kóterimdi jáne asqynýy sırek. Biraq, operatsııa kezinde nerv túbirtekterin nemese julynnyń qurylymdaryn zaqymdaýdyń azdaǵan qaýpi bar. Keıbir naýqastarda operatsııa aýmaǵynda úlken tyrtyq qalady. Sondaı-aq, operatsııadan keıingi ınfektsııalyq asqynýlar qaýpi de bar, olar burynǵy zaqymdanýdy ýshyqtyrýy múmkin. Infektsııalyq  asqynýlardy emdeýde úrdisterdi toqtatý úshin  antıbıotıkter jáne qosymsha operatsııalar qajet bolýy múmkin. \r\n\r\nKez kelgen operatsııa qaýippen qosarlanady. Sonymen qatar, jalpy narkozǵa tán qaýpterdiń saldarynan emdeýshi dáriger jáne medıtsına qyzmetkerleri naýqastyń jaǵdaıyn operatsııa kezinde jáne odan keıingi kezeńde muqııat qadaǵalaıdy.\r\n\r\n\'\'__Dısk jaryǵy kezindegi operatsııalar qanshalyqty tıimdi?__\'\'\r\n\r\nUzaq ýaqyt boıǵy, adamnyń ádettegi belsendiligin buzatyn, kúshti áserli aýyrsynýdy basatyn quraldardy qajet etetin sımptomdar baıqalatyn adamdar operatsııadan edáýir jeńildik alady. Zertteýlerge saı, operatıvti emdeý tómengi-beldik dısk jaryǵynan týyndaǵan orta dárejeli quıańy bar adamdarda joǵary, oń nátıje beredi. Hırýrgııalyq emdeýdiń nátıjelerin 5 jyldyq ǵylymı  zertteýine engizilgen 402 adamnyń ishinde  hırýrgııalyq emes emdeý qabyldaǵan adamdardyń  56% salystyrǵanda,  70%-da túbegeıli sımptomdar boıynsha jaqsarý baıqalǵan.\r\n\r\nKeıbir adamdar operatsııaǵa ómirlik jaǵdaılary tez saýyǵýdy talap etkende barady. Dene eńbegimen aınalyspaıtyn adamdar úshin qalypty qyzmetine oralý 2-4 aptadan keıin bolady, dene eńbeginiń adamdaryna 8-12 apta qajet bolady. \r\n\r\nKóptegen adamdar kúndelikti qyzmetin operatsııadan keıin jýyq arada jalǵastyrady. Keıbir jaǵdaıda dáriger naýqasqa operatsııadan keıingi reabılıtatsııa kýrsyn usynýy múmkin, oǵan arnaıy emdik dene shynyqtyrý jáne úıde oryndaıtyn jattyǵýlar kiredi.\r\n\r\nEmdeýdiń qandaı ádisteri bar? Kelesi nusqalary bar:\r\n\r\n# hırýrgııalyq emes emdeýdi qoldanyp kórý (mysaly, tynysh kúıde bolý, fızıo-emdeý jáne dene jattyǵýlary, sondaı-aq, dárilik quraldar). \r\n# Operatsııa jasaý.\r\n\r\n\'\'Dısk jaryǵyn operatıvtik emdeýdi qoldaıtyn  pikirler\'\'\r\n\r\n* Naýqasta eńbekke qabiletti joǵaltýǵa aparatyn kúshti aýyrsyný, aıaǵynyń uıyp qalýy nemese álsizdigi. \r\n* Aıaǵy jaǵynan sımptomdar 4 aptalyq  hırýrgııalyq emes emdeýden keıin azaımaıdy. \r\n* Nerv túbirteginiń qysylý belgileri kúsheıgen (aıaqtaǵy aýyrsyný kúsheıgen, sezimtaldyqtyń joǵalýy aıqyndalǵan,  saldaný nemese kúsheıgen álsizdik, koordınatsııany joǵaltý, refleksterdi tolyqtaı joǵaltý). \r\n* Naýqastyń jumysy eńbekke qabiletin tez qalpyna keltirýdi talap etedi \r\n* Operatsııadan keıingi birneshe apta boıy reabılıtatsııa rejımin muqııat oryndaı alý. \r\n \r\n\'\'Dısk jaryǵyn operatıvtik emdeýge qarsy pikirler\'\'\r\n\r\n* Naýqas dısk jaryǵynan  jazylý úshin fızıo-emdeý, jattyǵýlar, dárilik quraldar kiretin hırýrgııalyq emes emdeý ádisterin tańdaıdy. \r\n* Naýqastyń sımptomdaryn joıýǵa opreratsııanyń kepildigi joq. \r\n* Operatıvtik emdeýdiń hırýrgııalyq emes emdeýge qaraǵanda uzaq ýaqytqa kepildigi joq. \r\n* Operatsııa ınfektsııalyq asqynýlarmen, baıaý jazylýymen, qosymsha operatsııalar qajet bolýy qaýpimen qosarlanǵan.\r\n* Kez kelgen operatsııada júrek talmasy (mıokard ınfarkti) sekildi asqyný bar. \r\n* Naýqasqa qaıta operatsııa qajet bolmaýynyń kepildigi joq.\r\n\r\n\'\'__Emdeýdiń basqa túrleri__\'\'\r\n\r\nNaýqas  dárigermen birge beldiń aýyrsynýynyń denelik, psıhologııalyq, tájirıbelik jáne balamaly emdeý ádisteriniń birin tańdap alady. Bireýler qysqa merzimdik emdeýdi unatsa, basqalar beldiń sımptomdaryn ómir boıy ózdiginshe emdeý quraldaryn qalaıdy.\r\n\r\n\'\'__Keshendi emdeý jáne reabılıtatsııa  baǵdarlamalary__\'\'\r\n\r\nBeldiń sozylmaly aýyrsynýyn birikken durys emdeý ádisterin izdeýdegi ońtaıly sheshim – ıntegratsııalyq baǵdarlama. Keshendik reabılıtatsııalyq baǵdarlamalar emdik ádistemelerdiń jáne mamandardyń alýan túrin usynady. Mundaı baǵdarlama beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń asa tıimdi ádisi sanalady.\r\n\r\nBeldiń  aýyrsynýyn joıýǵa qatysty dene jattyǵýlary - beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeýdiń jáne baqylaýdyń eki tıimdi ádisiniń biri. Kúndelikti dene jattyǵýlary arqanyń aýyrsynýyn tıimdi joıyp, beldegi aýyrsynýdy uzaq ýaqytqa azaıtýǵa aparady. \r\n\r\nPsıho-emdeý beldiń jiti jáne sozylmaly aýyrsynýyn, eńbekke qabiletsizdikti azaıta alady.\r\n\r\nJulyndy yntalandyrý beldiń kúshti, sozylmaly aýyrsynýy jaǵdaıynda qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Beldiń aýyrsynýyn emdeýdiń tájirıbelik emdeý ádistemeleri__\'\'\r\n\r\nBeldiń aýyrsynýynan zardap shegetin adamdar úshin udaıy jańa tájirıbelik ádister ázirlenip, usynylady. Eger naýqas osyndaı ádisti qoldanǵysy kelse, dárigerden mindetti túrde bul emdeýdiń tıimdiliginiń jáne qaýipsizdiginiń ǵylymı dálelderi týraly, sondaı-aq,  osy ádistemeni óziniń qoldaný nátıjesi týraly surańyz. Tómende keltirilgen emdeý ádistemeleri tájirıbelik sanalady jáne keńinen qoldanylmaıdy. Olar uzaq ýaqyt boıy zerttelmegen, biraq, beldiń aýyrsynýynyń keıbir túrlerin emdeýde bolashaqty ádis retinde kórsetilgen.\r\n\r\n* Dısk ishilik elektrotermııalyq emdeý (VDET) – zaqymdanǵan omyrtqa dıskiniń saldarynan týyndaǵan beldiń sozylmaly aýyrsynýyn emdeıdi. \r\n* Botýlındik toksın (Botoksa) ınektsııalar beldegi aýyrsynatyn bulshyq et túıilýin basýǵa kómektesedi. \r\n* Omyrtqalardyń aksıaldyq dekompressııasy arqanyń omyrtqa dıskileriniń qysylýynan bolatyn aýyrsynýdy basýǵa kómektesedi.\r\n\r\n\'\'__Beldiń aýyrsynýyn keshendi emdeýde jáne ózdiginshe emdeýdegi qosymsha ádister__\'\'\r\n\r\nTómende keltirilgen qosymsha emdeý ádisteri beldegi aýyrsynýdy azaıtý úshin qoldanylady.\r\n\r\n* Ýqalaý beldiń jiti jáne sozylmaly aýyrsynýyn azaıtýdyń tıimdi ádisi, ásirese, arqaǵa kútim jasaý ádisterine úıretýmen, jattyǵýlarmen birge. \r\n* Manýaldyq osteopattyq emdeý jaqsy zerttelmegen, biraq, beldiń aýyrsynýyn emdeý úshin bolashaqty ádisteme sanalady.\r\n* Akýpýnktýra (ınemen emdeý) – ǵylymı zertteýlerdiń sońǵy júıelik sholýyna saı akýpýnktýranyń beldiń aýyrsynýyn emdeýdegi  tıimdiligi dáleldenbegen. \r\n* Antıdepressanttar kómegimen relaksatsııa ádistemesi bulshyq et shıryǵýyn jáne depressııany azaıtýǵa kómektesedi.','student_k',33,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bet nervisiniń saldanýy','','','qz','s','',0,'',3408,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531806060,1563342060,1531806426,'Bettiń bir jaǵyndaǵy birneshe nemese barlyq mımıkalyq bulshyq etterdiń qımyl qyzmetiniń buzylysy oryn alǵanda bet nervisiniń saldanýy (paralıchi) týraly aıtylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBettiń bir jaǵyndaǵy birneshe nemese barlyq mımıkalyq bulshyq etterdiń qımyl qyzmetiniń buzylysy oryn alǵanda bet nervisiniń saldanýy (paralıchi) týraly aıtylady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBet  nervisiniń saldanýynyń sebepteri:\r\n\r\n·         Mıdan bettiń bulshyq etterine sıgnaldar beretin bet nervisiniń zaqymdanýy nemese isinýi\r\n\r\n·         Mıdyń bettiń bulshyq etterine sıgnaldar beretin aýmaǵynyń zaqymdanýy\r\n\r\nSaý adamdarda bet nervisiniń nevrıti kóbinese, Bell paralıchimen baılanysty. Bul – bet nervisiniń qabyný jaǵdaıy. Bet nervisiniń saldanýy ınsýltten bolýy múmkin. Insýltte deneniń bir bóliginiń basqa bulshyq etteri de derttik úrdiske qamtylýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"67\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bet  nervisiniń nevrıti Bell paralıchimen baılanysty týyndaýy múmkin. Bul buzylys mononeıropatııa (bir nerviniń zaqymdanýy) atalady, bul kezde bassúıek-mı nervisiniń (bet nervisi) jetinshi juby zaqymdanady. Bet nervisi bet bulshyq etteriniń qımylyn baqylaıdy.\'\'\r\n\r\nMıdyń isigine baılanysty bolatyn bet nervisiniń saldanýy ádette, baıaý damıdy. Aýrýdyń sımptomdaryna bas aýrýy, qurysý nemese estimeı qalý jatady.\r\n\r\nAýrýdyń basqa sebepteri:\r\n\r\n·         Mıdyń nemese qorshaǵan tinderdiń ınfektsııasy\r\n\r\n·         Laım aýrýy\r\n\r\n·         Sarkoıdoz\r\n\r\n·         Bet nervisin qysatyn isik.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__\r\n\r\nDáriger tekserip qaraǵan kezde sizge aýrýyńyzdyń syrqatnamasy men sımptomdary týraly kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n·         Betińizdiń eki jaǵy da zaqymdanǵan ba?\r\n\r\n·         Jaqynda aýyrdyńyz ba, nemese jaraqat boldy ma?\r\n\r\n·         Basqa sımptomdary bar ma? Mysaly, silekeı, kóz jas aǵýy, bas aýrýy, qurysý, kórýdegi máseleler, álsizdik nemese saldaný.\r\n\r\nQajetti tekserister:\r\n\r\n·         Qan taldaýy, onyń ishinde, qandaǵy glıýkozany anyqtaý, qannyń jalpy taldaýy, erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵy (SOE), Laım aýrýyna test\r\n\r\n·         Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n\r\n·         Elektromıografııa\r\n\r\n·         Mıdyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT)\r\n\r\nDáriger fızıoterapevtke, logopedke nemese reabılıtologqa baǵyttaýy múmkin. Eger Bell paralıchi saldarynan paıda bolǵan bet nervisiniń nevrıti 6-12 aıdan artyq sozylatyn bolsa, bettiń syrtqy túrin jaqsartý úshin plastıkalyq hırýrgııa usynylýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý aýrýdyń týyndaý sebebine baılanysty. Emdeýshi dárigerdiń usynystaryn oryndańyz.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nEmdeýshi dárigerdiń úıdegi kútim týraly usynystaryn oryndańyz. Taǵaıyndalǵan dárilik preparattardy nusqaýlyǵyna sáıkes qabyldańyz.\r\n\r\nEger kóz tolyǵymen jabylmasa, móldirqabyqty kóz tamshylarynyń nemese geldiń kómegimen qurǵaqtanýdan qorǵaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBetińizde álsizdik nemese saldaný paıda bolsa, dárigerge kórinińiz. Bul sımptomdar kúshti bas aýyrýymen nemese kórmeı qalýmen qosarlansa, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBettiń saldanýy.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bilezik kanal sındromy','','','qz','s','',0,'',1387,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531806720,1563342720,1531806861,'__Bilezik kanal sındromy__  bileziktiń ortańǵy nervisisiniń qysýynan bolatyn aýrý. Sımptomdary – saýsaqtardyń, bileziktiń shanshýy, uıyp qalýy, álsizdigi nemese aýrsynýy.\r\n\r\nJúktilik kezinde, gıpotıreozda, dıabette, artrıtte,semizdikte qosarlanǵan aýrý retinde bilezik kanal sındromy damýy múmkin. Durys emes nemese uzaq ýaqyt boıy bilezik býynynyń qozǵalysynan ortańǵy nerv qysylyp, isik paıda bolýy nemese bilizik kanaly ishilik, bilizik kanaly mańyndaǵy tinderdiń qalyńdaýyna ákelýi múmkin. Bilezik kanal sındromyna shaldyǵatyn eń jıi naýqastar buryn sońdy bilezik býynynan jaraqat (ásirese sanyqtar) alǵandar bolyp tabylady.','__Bilezik kanal sındromy__  bileziktiń ortańǵy nervisisiniń qysýynan bolatyn aýrý. Sımptomdary – saýsaqtardyń, bileziktiń shanshýy, uıyp qalýy, álsizdigi nemese aýrsynýy.\r\n\r\nJúktilik kezinde, gıpotıreozda, dıabette, artrıtte,semizdikte qosarlanǵan aýrý retinde bilezik kanal sındromy damýy múmkin. Durys emes nemese uzaq ýaqyt boıy bilezik býynynyń qozǵalysynan ortańǵy nerv qysylyp, isik paıda bolýy nemese bilizik kanaly ishilik, bilizik kanaly mańyndaǵy tinderdiń qalyńdaýyna ákelýi múmkin. Bilezik kanal sındromyna shaldyǵatyn eń jıi naýqastar buryn sońdy bilezik býynynan jaraqat (ásirese sanyqtar) alǵandar bolyp tabylady.\r\n\r\nUzaq ýaqytqa sozylatyn jumysta, demalaysta bilezik kanal sındromynyń sebebi bolyp tabylýy múmkin. Bilezik kanal sındromyn shaqyrýshy is-qımyldar:\r\n\r\n* Baspada basý, derekterdi engizý, kompıýterlik tyshqandy qoldaný nemese shtrıh kodtaryn sanaý.\r\n* Qural-saımandarmen jumys isteý, ásirese dirildeýshi.\r\n* Uzaq ýaqyt boıy toqyma toqý nemese kıim tigý.\r\n* Uzaq ýaqyt boıy bilezikpen jumys isteý.\r\nBilezik kanal sındromynyń emi:qımyl-qozǵalysty jáne bilizikti titirkendiretinderdi shekteý, muz basý, tún ýaqytynda shına baılaý, qabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný. Sonymen qatar kofenınen, alkogolden, tabaktan bas tartý, qol men ıyqty bekitý, B6dárýmenniń qabyldaý óz kómegin tıgizedi. Keıbir jaǵdaıda operatsııalyq kómekke te qoldanylady.\r\n\r\n\r\nAýdarǵan: Berdibek Aǵabek','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bıtter','','','qz','s','',0,'',3792,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531807260,1563343260,1531808799,'Bıtter  - basqa adamdarmen tyǵyz qatynas arqyly juǵatyn kishkentaı jándikter (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nBıtterdiń eki túri bar: bastaǵy jáne qasaǵadaǵy bıtter.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBıtter  - basqa adamdarmen tyǵyz qatynas arqyly juǵatyn kishkentaı jándikter (Pediculushumanuscorporis).\r\n\r\nBıtterdiń eki túri bar: bastaǵy jáne qasaǵadaǵy bıtter.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"68\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Bul dene bıtiniń úlkeıtilgen beınesi. Bıtter qyshýdy jáne tyrnaqtyń izine uqsaıtyn teri bóritkenin týyndatady. Bıtter qyzbany, bórtpe súzegin jáne transheıalyq qyzbany týyndatatayn mıkroorganızmderdiń tasymaldaýshysy bolýy múmkin.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBıtter kıimniń tigisinde jáne qatparynda tirshilik etedi. Olar adamnyń qanymen qorektenedi jáne jumyrtqalaryn, tirshiliginiń qaldyqtaryn teride jáne kıimde qaldyrady.\r\n\r\n* Olar kıimde 1 aıǵa deıin tirshilik etedi.\r\n* Bıtter adamnan túskende bólme temperatýrasynda 5-7 kúnde tirshiligin joıady.\r\n \r\n\r\nBıti bar adammen tikeleı qatynasta bıtter juǵady, sondaı-aq, juqpalanǵan kıimnen, súlgiden nemese tósek jabdyǵynan juǵady.\r\n\r\nDene bıtteri basqalaryna qaraǵanda iri keledi.\r\n\r\nKıimdi nemese deneni jıi jýmaǵanda, nemese tyǵyz (adamdar kóp ornalasqan) jaǵdaıda bıtterdi juqtyrýdyń yqtımaldyǵy joǵary.\r\n\r\nBıtter paıda bolmaıdy, eger:\r\n\r\n* Udaıy jýynatyn bolsa\r\n* Kıimdi jáne tósek jabdyǵyn, keminde, aptasyna bir ret jýatyn bolsa.\r\n \r\n\r\nKıimdi ystyq keptirgish qondyrǵyda óńdeý kıimdegi bıtterdi joıýǵa kómektesedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBıtter kúshti qyshýdy týyndatady. Qyshý ádette, beldiń, qoltyq astynyń aýmaǵynda, kıimniń denege jabysqan tusynda (mysaly, ish kıiminiń baýynyń astynda) kóbirek bolady.\r\n\r\nTeride qyzyl túıinshekter paıda bolýy múmkin. Túıinshekter qabyrshaqtanyp, nemese qasyǵannan keıin qatty bolýy múmkin.\r\n\r\nBeldiń nemese shaptyń aýmaǵyndaǵy teri qalyńdap nemese túsi ózgerýi múmkin, eger uzaq ýaqyt boıy osy aýmaqtar bıtpen zaqymdanǵan bolsa.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger teri men kıimdi bıtterdiń bolý belgisine tekseredi.\r\n\r\n* Eresek bıtter – kúnjit tuqymyndaı ólshemdi, alty aıaǵy bolady jáne aqshyl-sur tústi.\r\n* Sirkeler – bıtterdiń jumyrtqalary. Olar bıti bar adamdardyń kıiminde, ádette, belinde jáne qoltyǵynda baıqalady.\r\n \r\nDenesinde bıti bar adamnyń basyn, denesiniń ashyq tustaryn bıtter bolýyna tekserý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBıtter, negizinen, kıimde tirshilik etedi. Bıtterden qutylý úshin juqpalanǵan kıimdi joıý nemese ystyq sýda (keminde, 55°S) jýý qajet, odan keıin kir jýatyn mashınada ystyq aınalymmen jýý qajet.\r\n\r\nSondaı-aq, dáriger quramynda Permetrın, Malatıon (Karbofos) nemese Benzıl Alkogol bar kremdi terige jaǵý úshin nemese jýýda qoldaný úshin taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nKıimdi, tósek jabdyǵyn, súlgilerdi  jýý – bıtterdi emdeýdegi eń mańyzdy qadam.\r\n\r\nAtalǵan sharalardy oryndaý máseleni sheshedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nTıimdi emdeý (óńdeý) arqyly bıtter tolyǵymen joıylady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nTeridegi tyrnaq izderi juqpalaný qaýpin arttyrady. Sırek jaǵdaıda bıtter transheıalyq qyzba sekildi keıbir sırek aýrýlardyń tasymaldaǵyshy bolady. Bıtter bıti bar adamnyń qasyndaǵylarǵa jeńil beriletin bolǵandyqtan, olardy da bıtterdiń bolýyna muqııat qaraý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nKıimde bıt tabylsa nemese uzaq ýaqyt boıy qyshý ótpese, medıtsınalyq qyzmetkerdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nDene bıtteri; Pedıkýlez; kezbeler aýrýy.','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Blefarıt','','','qz','s','',0,'',2676,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531809660,1563345660,1531809883,'Qabaqtyń asa jıi kezdesetin aýrýlarynyń biri – blefarıt, qabaqtyń shetiniń qabynýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nQabaqtyń asa jıi kezdesetin aýrýlarynyń biri – blefarıt, qabaqtyń shetiniń qabynýy.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBlefarıtke shaldyqqan naýqastardyń kópshiligi kózderiniń mańaıynyń qyshýyn, ashýyn, bógde zat turǵandaı bolýyn, oıanǵan kezde qabyrshaqtardyń paıda bolýyn nemese jabysýyn sezinedi. Tekserip qaraǵan kezde qabaqtyń shetiniń qyzarýy, al kirpikte qabyrshaqtardyń bolýy baıqalady. Sondaı-aq, konıýnktıvanyń (kózdiń silemeı qabyǵynyń) qyzarýy nemese silemeı bólinýi oryn alady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"69\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBlefarıt qabaqtyń sozylmaly bakterıaldyq ınfektsııasy kezinde, kózdiń meıbomııalyq bezderiniń qyzmetiniń buzylysynda, seboreıa nemese «kóz rozatseasy» atalatyn aýrýda kezdesedi. Bul dıagnoz samaıdaǵy, jaqtaǵy, muryndaǵy jáne ıektegi qantamyrlarynyń keńeıýimen (teleangıektazııa) rastalady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nBlefarıtti negizgi emdeý jyly kompress qoıý, qabaqqa arnalǵan skrabtar (óńezdi shaıý úshin) jáne antıbıotıkti jaqpa maılardy qoldaný arqyly ótedi. Jyly kompresti 15 mınýtten, kúnine eki ret qoldaný qajet. Bul qabaqty titirkendiretin qabyrshaqtardy eritýge jáne meıbomııalyq bezderdiń sańylaýyn biteıtin silemeı óndirýin azaıtýǵa yqpal etedi. Jyly kompresten keıin qabaqqa skrab jaǵý qajet. Ol úshin balalarǵa arnalǵan sýsabyndy sýǵa ezip, kóbigin shyǵarý qajet. Qabaqty jaýyp, shetin muqııat túrde osy eritindimen maqta taıaqshamen nemese saýsaqpen tazartý qajet. Qabaqtyń shetine  erıtromıtsındi nemese basqa antıbıotıkti jaqpa maı jaǵý qajet. Jaqpa maıdy uıqyǵa keterde qoldaný qajet, sebebi, onyń saldarynan kórý buldyraýy múmkin. Infektsııa anyqtalǵan jaǵdaıda antıbıotıkti kóz tamshylary qoldanylýy múmkin.  \r\n\r\nEger aýrý qoldanylǵan emge ketpegen jaǵdaıda, bakterıaldyq taldaý jasaý (qabaqtan juǵyndy alý) qajet, bul rezıstenttik (antıbıotıkterge turaqty) mıkroorganızmdermen juqpalaný múmkindigin anyqtaý úshin qajet.  Mundaı jaǵdaılarda nemese «kóz rozatseasy» anyqtalǵan adamdarǵa ishke qabyldanatyn antıbıotıkter taǵaıyndalýy múmkin. Aýyr jaǵdaıda blefarıt móldirqabyqtyń oıyqjarasyna nemese ınfıltrat paıda bolýyna aparýy múmkin. Sırek jaǵdaıda rezıstenttik birjaqty nemese ekijaqty blefarıttiń sebebi bez kartsınomasy bolýy múmkin.    \r\n\r\nNaýqastar blefarıttiń sozylmaly aýrý ekendigin jáne qabaqtyń gıgıenasyn únemi qadaǵalaý qajettigin bilýi tıis. Onyń barysyn baqylaýǵa alǵan kezde naýqastarǵa kúnine bir ret skrabty qoldaný jetkilikti bolady. ','student_k',43,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bógde zat','','','qz','s','',0,'',7484,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531810140,1563346140,1531810891,'Bógde zat – qulaqqa, murynǵa nemese kómeıge túsip, turyp qalǵan zat.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Bógde zat degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Kimde bógde zat máselesi jıi týyndaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Qandaı zattar ádette, bógde zat sanalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Balanyń bógde zatty jutýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Balanyń tynys alý joldarynda birdeńe turyp qalýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Muryndaǵy bógde zattyń bolýynyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Balanyń qulaǵynda bógde zat bolsa, ne isteý qajet?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")}__Balany osy máselelerden qalaı qorǵaı alasyz?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"12\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet?__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Bógde zat degenimiz ne?__\r\n\r\nBógde zat – qulaqqa, murynǵa nemese kómeıge túsip, turyp qalǵan zat.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Kimde bógde zat máselesi jıi týyndaıdy?__\r\n\r\nBógde zat máselesi kez kelgen jasta týyndaıdy, biraq, 1-3 jastaǵy sábılerde jıi kezdesedi.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qandaı zattar ádette, bógde zat sanalady?__\r\n\r\nKishkentaı, ádemi, jyltyr zattar balalardyń nazaryn aýdarady jáne jeńil túrde bógde zat bolady.\r\n\r\nKishkentaı balalar ádette, tamaqty jutady (et, jańǵaq, dánder, kámpıt, jemis súıekteri jáne popkorn). Tıyndar, sharlar, túıreýishter, knopkalar, qaryndash bólikteri, lastıkter, qaǵaz bólikteri, tastar jáne monshaqtar bógde zat bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalar kishkentaı batareıalardy jeńil jutýy múmkin. Olar ýyttylyǵyna saı qaýipti.\r\n\r\nTis tazartqysh jáne ustaralar da qaýipti.\r\n\r\nSondaı-aq, usaq bólikter, mysaly, vınt, oıynshyqtardyń kózi, murny, basqa bólikteri qaýipti.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Balanyń bógde zatty jutýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nEger bala birdeńe jutyp qoısa, balada jaısyzdyq sezimi paıda bolady. Tynys alýynda, sóıleýde, jutýda nemese jylaýda máseleler paıda bolady. Balada silemeı aǵýy kúsheıedi, qusý, keýdesinde nemese asqazanynda aýyrsyný paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__\r\n\r\nEger bala kishkene batareıany jutyp qoısa, shuǵyl túrde dárigerdi shaqyryńyz.\r\n\r\nEger bala birdeńe jutyp qoıǵandyǵyn bilseńiz, jaısyzdyq belgilerin qadaǵalańyz.\r\n\r\nEger balada tynys alýynda, sóıleýde, jutýda nemese jylaýda másele bolsa, sondaı-aq, loqsý, silemeı aǵýy, qusý, keýdesinde nemese ishinde aýyrsyný bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nKúshti jaısyzdyqta nemese baladaǵy jaısyzdyq tıyndy jutqannan keıin paıda bolsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Ózin jaqsy sezinse de, birneshe kún boıy qadaǵalap, nájisinen jutqan tıyndy tekserińiz.\r\n\r\nÁdette, bala bir zatty (túıreýish nemese áınek sekildi ótkir bolsa da) kezdeısoq jutyp qoısa, olar nájispen ózdiginshe shyǵyp, zııan keltirmeýi múmkin.\r\n\r\nBalanyń nájisin tekserip, bógde zattyń organızmnen shyǵýyna kóz jetkizińiz.\r\n\r\nIsh júrgizetin nemese qosymsha talshyq bermeńiz.\r\n\r\nEger bógde nysan birneshe kún boıy nájiste bolmasa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Balanyń tynys alý joldarynda birdeńe turyp qalýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nEger bir zatty jutýda ol kómeıde turyp qalsa, onyń tynys joldary bitelip qalýy múmkin.\r\n\r\nEger tynys alý joldary jartylaı jabyq bolsa, jótel, qarlyǵý nemese basqa tynys alý máseleleri paıda bolýy múmkin. Shuǵyl medıtsınalyq kómek qyzmetine habarlasý qajet.\r\n\r\nBul sımptomdar ózdiginshe ótse, balany birneshe kún boıy respıratorlyq ınfektsııa sımptomdaryna (mysaly, qyzba nemese jótel) qadaǵalańyz. \r\n\r\nBalanyń tynys alý joldarynda bógde zat turyp qalýy týraly ınfektsııa nemese qabyný paıda bolǵansha bilmeýińiz de múmkin.\r\n\r\nEger balanyń tynys alý joldary tolyq jabylyp qalsa, bala tynys ala almaıdy.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__\r\n\r\nDereý dárigerge habarlasyńyz, eger balanyń kómeıinde bógde zat turyp qaldy dep sanaıtyn bolsańyz.\r\n\r\nTynys alýy qıyndasa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Eger bala esin bilse jáne ózdiginshe tynys alatyn bolsa, kómek kelgenge deıin muqııat qadaǵalańyz. Eger bala esin bilmese, nemese tynys almasa, ádisin bilseńiz, jasandy tynys alýdy,  Geımlıh sharasyn, arqasyn qaǵyp, ish qabyrǵasyn saýsaqpen azdap urǵylaýdy oryndańyz.\r\n\r\nBalaǵa tamaq, sý bermeńiz, bógde zatty saýsaqpen ıtermeńiz.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Muryndaǵy bógde zattyń bolýynyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\n* Murynnan shyǵatyn bólindi sasyq ıisti nemese qan aralasqan.\r\n* Murynmen tynys alý qıyndaǵan.\r\n* Muryndaǵy titirkenis.\r\n* Bala murnynda bógde zatty sezedi.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Qandaı kómekti ózińiz kórsete alasyz?__\r\n\r\nMuryndaǵy bógde zat titirkenis, ınfektsııany, nemese tynys alýdyń qıyndaýyn týyndatýy múmkin. \r\n\r\nKórinbeıtin nemese jeńil túrde alynbaıtyn nysandy alýǵa tyryspańyz, sebebi, ony ári qaraı muryn qýysyna qaraı ıterip jiberýińiz múmkin.\r\n\r\nQysqyshty, maqta tyǵyndy nemese basqa aspaptardy bógde zatty alý úshin qoldanbańyz. \r\n\r\nBala muryn arqyly emes, aýyz arqyly tynys alsyn.\r\n\r\nEger jeńil jáne qaýipsiz isteı alsańyz, murynda qandaı nysan turyp qalǵandyǵyn anyqtańyz. Bir jaǵyn basyp, balany abaılap, bógde zat turyp qalǵan ekinshi jaǵymen tynys alýyn surańyz. Osy jaǵymen tym qatty nemese kóp tynys almaýyn ótinińiz.\r\n\r\nBul shara kómektespese, nemese nysandy alyp tastaý qıyn bolsa, dárigerge kórinińizder.\r\n\r\nEger balanyń muryn qýysy bógde zatty alyp tastaǵan soń titirkengen, nemese juqpalandy dep sanasańyz, dárigerge kórinińizder.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Balanyń qulaǵynda bógde zat bolsa, ne isteý qajet?__\r\n\r\nQulaqtaǵy bógde zat qulaqtyń ınfektsııasyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nDáriger balanyń qulaǵynda turyp qalǵan kez kelgen zatty alyp tastaýy qajet. Kóptegen zaqymdaýlar ata-analar ózderi bógde zatty alyp tastaýǵa tyrysqanda oryn alady.\r\n\r\nQysqysh, maqta tyǵyndy nemese basqa aspaptardy bógde zatty alý úshin qoldanbańyz.\r\n\r\nDárigerge kórinińizder.\r\n\r\nQulaqta qońyz jáne basqa jándikter turyp qalýy múmkin.\r\n\r\nKeıde jándikterdi jyly sýmen muqııat jýyp, alyp tastaýǵa bolady.\r\n\r\nBul da kómektespese, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n {ANAME()}11{ANAME}\r\n__Balany osy máselelerden qalaı qorǵaı alasyz?__\r\n\r\nUsaq, ádemi, jyltyr zattardy balanyń qoly jetpeıtin jerde saqtańyz.\r\n\r\n7 jasqa deıingi balalarǵa jutyp qoımas úshin arahıs, popkorn nemese saǵyzdy berýge bolmaıdy.\r\n\r\nTamaqty usaq bólikterge kesińiz, bala ony jeńil shaınaı alady. Etti jáne tutas júzimdi usaq etip kesińiz, hot-dogtardy – usaq taıaqshaǵa (dóńgelek bólikterge emes) bólińiz.\r\n\r\n7 jasqa deıingi balalarǵa qaqalyp qalmas úshin saǵyzdy nemese soratyn kámpıtti bermeńiz.\r\n\r\nKishkentaı batareıalardy balanyń qoly jetpeıtin jerde saqtańyz.\r\n\r\nOıynshyqtardyń japsyrmasyn oqyńyz, balanyń jasyna qatysty usynystardy oryndańyzdar.  3 jasqa deıingi balalarǵa usaq bóligi bar oıynshyqtarmen oınaýǵa ruqsat bermeý qajet.\r\n\r\nBalanyń oıynshyǵyn qarap otyryńyz. Synbaýyn tekserip, synǵandaryn laqtyryp otyryńyz.\r\n\r\nBalalarǵa aýyzǵa, murynǵa oıynshyqtardy salmaýyn, nemese jutpaýyn aıtyńyzdar.\r\n\r\nBalalar jylaǵanda nemese jıi tynys alǵanda tamaq jegizbeńizder. \r\n\r\nTunshyǵýdyń aldyn alý úshin balalarǵa tamaq ishetin kezde oınaýǵa, kúlýge nemese sóıleýge jol bermeńizder.\r\n\r\n {ANAME()}12{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet?__\r\n\r\nBalanyń tynys alý joldarynda birdeńe turyp qalsa, (tynys alýy kenet qıyndasa) medıtsınalyq járdemdi shaqyryńyz.\r\n\r\nEger balańyz jaısyzdyqty sezinse, ony shuǵyl járdem bólimshesine jetkizińiz.\r\n\r\nBalańyzdyń jaǵdaıy týraly kúmánińiz nemese suraqtaryńyz bolsa,  dárigerge kórinińiz.','student_k',34,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Brýtsellıoz','','','qz','s','',0,'',3978,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531810980,1563346980,1531811096,'Brýtsellıoz (Sın. Bang aýrýy, Brıýs aýrýy, melıtokokkoz) – ınfektsııalyq aýrý, uzaq ótýimen, júıke jáne júrek-qantamyr júıelerin, sondaı-aq, súıek-býyn apparatyn zaqymdaýmen sıpattalady.\r\n\r\nBrýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary — brýtsella tektes bakterııalar — tómen temperatýrany jáne muzdatýdy jaqsy kóteredi, sýda 5 aıǵa deıin, topyraqta — 3 aı jáne odan joǵary, sıyr sútinde — 45 kúnge deıin, jumsaq súzbede (brynza) — 60 kúnge deıin, maıda, kilegeıde, prostokvashada, balǵyn syrda — olardyń taǵamdyq qundylyǵy boıy saqtalady; muzdatylǵan ette — 5 aıdan artyq, tuzdalǵan teride — 2 aı, júnde — 3—4  aıǵa deıin saqtalady. Sútti qaınatqanda, pasterlegende brýtsellalar joıylady. Zararsyzdandyratyn quraldar bakterııalardy birneshe mınýt ishinde joıady.\r\n\r\nBrýtsellıozben kóbinese, úı janýarlary aýyrady (eshki, qoı, sıyr, shoshqa), bul kezde janýarlarda túsikter nemese óli týý baıqalady. Brýtsellalar qorshaǵan ortaǵa aýyratyn janýarlardyń sútimen, nesebimen jáne túsik kezinde jatyrdan bólindimen túsedi. Brýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary sondaı-aq, aýyratyn janýarlardyń etinde bolady.','__Brýtsellıoz__ (Sın. Bang aýrýy, Brıýs aýrýy, melıtokokkoz) – ınfektsııalyq aýrý, uzaq ótýimen, júıke jáne júrek-qantamyr júıelerin, sondaı-aq, súıek-býyn apparatyn zaqymdaýmen sıpattalady.\r\n\r\nBrýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary — brýtsella tektes bakterııalar — tómen temperatýrany jáne muzdatýdy jaqsy kóteredi, sýda 5 aıǵa deıin, topyraqta — 3 aı jáne odan joǵary, sıyr sútinde — 45 kúnge deıin, jumsaq súzbede (brynza) — 60 kúnge deıin, maıda, kilegeıde, prostokvashada, balǵyn syrda — olardyń taǵamdyq qundylyǵy boıy saqtalady; muzdatylǵan ette — 5 aıdan artyq, tuzdalǵan teride — 2 aı, júnde — 3—4  aıǵa deıin saqtalady. Sútti qaınatqanda, pasterlegende brýtsellalar joıylady. Zararsyzdandyratyn quraldar bakterııalardy birneshe mınýt ishinde joıady.\r\n\r\nBrýtsellıozben kóbinese, úı janýarlary aýyrady (eshki, qoı, sıyr, shoshqa), bul kezde janýarlarda túsikter nemese óli týý baıqalady. Brýtsellalar qorshaǵan ortaǵa aýyratyn janýarlardyń sútimen, nesebimen jáne túsik kezinde jatyrdan bólindimen túsedi. Brýtsellıozdyń qozdyrǵyshtary sondaı-aq, aýyratyn janýarlardyń etinde bolady.\r\n\r\n·         B. eshki-qoı túri – etıologııalyq B. nusqasy, adamda Brucella melitensis arqyly týyndaıdy aýyr ótedi, kóp qaıtalanady, túrli asqynýy bolady.\r\n\r\n·         B. sıyr túri - etıologııalyq B. nusqasy, Brucella abortus arqyly týyndaıdy; adamda aýrýdyń salystyrmaly túrde jeńil ótýimen sıpattalady.\r\n\r\n·         B. jiti túri - klınıkalyq B. túri, qyzbamen, qaltyraýmen, kúshti terleýmen, ýyttanýmen, polıadenıtpen, artrıtpen, baýyr men kók baýyrdyń ulǵaıýymen, leıkopenııamen, júıke-vegetatıvtik buzylystarmen sıpattamalady.\r\n\r\n·         B. kók túri - etıologııalyq B. nusqasy, Brucella suis týyndaıdy; adamda sırek kezdesedi, salystyrmaly túrde jeńil ótýimen sıpattalady.\r\n\r\n·         B. sozylmaly túri - klınıkalyq B. túri, uzaq ótýimen, organızmniń allergııalyq serpini kezinde qandaı da bir aǵzalar men júıelerdiń zaqymdanýyna sáıkes damıtyn kóptegen túrli sımptomdarmen sıpattalady.\r\n\r\nAdam organızmine brýtsellalar tynys alý jáne as qorytý joldarynyń silemeı qabaty  arqyly, sondaı-aq, zaqymdanǵan teri arqyly (syzattar, t.b.) ótedi. Adam brýtsellıozben aýyratyn janýarlardyń shıki sútin jáne odan daıyndalǵan ónimderdi (syr, maı, súzbe, brynza) jáne durys pispegen nemese durys qýyrylmaǵan etti tutynǵanda  juqpalanady. Juqpalaný teri men júndi óńdeıtin óndiriste, aýyratyn janýarlardy baqqanda olardyń bólindisimen juqpalanǵan zattar arqyly oryn alýy múmkin. Saýynshylar, buzaý baǵýshylar, qoıshylar, mal dárigerlik mamandar, zootehnıkter jıi shaldyǵady.\r\n\r\nInkýbatsııalyq (jasyryn) kezeńi bir aptadan birneshe aıǵa deıin sozylady, kóbinese, 1-3 apta. Brýtsellıoz kóptegen klınıkalyq sımptomdarmen sıpattalady, onyń barysy túrli aýyrlyqty dárejede ótedi. Aýrý birtindep bastalady: azdap álsizdený, uıqysyzdyq, keıde ashýshańdyq, bas aýyrýy, býyn men bulshyq ettegi aýyrsyný, tábettiń tómendeýi, dene temperatýrasynyń 37,1—37,3°S artýy baıqalady. Brýtsellıoz jıi jiti túrde kelesideı bastalady: temperatýra 39— 40°S deıin artady, qaltyraý, álsizdik, kóp terleý, bulshyq ettegi kúrt aýyrsyný, býynnyń qurysýy jáne aýyrsyný bolady. qantamyrlardyń, júıke júıesiniń, súıek-býyn apparatynyń zaqymdanýy tán, keıde psıhıkalyq buzylystar bolady. Aýrý ortasha shamamen, 3 aıǵa sozylady, biraq, 1-2 jyl nemese odan uzaqqa sozylýy múmkin. Brýtsellıozdyń turaqty qalǵan kórinisteri múgedektikke aparýy múmkin. Júkti áıelderde ózdiginshe túsik tastaý oryn alýy múmkin.\r\n\r\n__Emdeý.__ Jiti septıkalyq túrinde negizgisi - etıotroptyq emdeý, ol 3-4 apta boıy jalǵasady. Tetratsıklın tobynyń antıbıotıkteri, streptomıtsın, levomıtsetın, rıfampıtsın taǵaıyndalady. Sozylmaly túrinde vaktsınalyq emdeýmen qosa jalpy nyǵaıtý sharalary ótkiziledi. Sanatorlyq-kýrorttyq emdeý  brýtsellezdiń klınıkalyq sımptomdary joıylǵannan keıin 6 aıdan keıin usynylady. Ómirge boljamy – oń, alaıda, aýrý eńbekke qabiletti ishinara joǵaltýǵa aparady.\r\n\r\n__Aldyn alý.__ Aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń brýtsellezimen kúres. Brýtsellezge qarsy vaktsınatsııa – qaýip tobyndaǵy adamdar arasynda.','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bulshyq ettiń sozylýy','','','qz','s','',0,'',803,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531811100,1563347100,1531811185,'Bulshyq ettiń sozylýynyń kópshiligi  (tartylǵan bulshyq et) bulshyq ettiń shamadan tys sozylýynan týyndaıdy. Sozylýlar álsiz nemese kúshti bolýy múmkin, mysaly, bulshyq ettiń nemese sińirdiń úzilýi.','Bulshyq ettiń sozylýynyń kópshiligi  (tartylǵan bulshyq et) bulshyq ettiń shamadan tys sozylýynan týyndaıdy. Sozylýlar álsiz nemese kúshti bolýy múmkin, mysaly, bulshyq ettiń nemese sińirdiń úzilýi.\r\n\r\nBulshyq ettiń sozylýynyń sımptomdary tartylý kúshine táýeldi túrde ózgeredi, oǵan jatatyndar:\r\n\r\n·         Aýyrsyný jáne sezimtaldyq, qozǵalǵan saıyn kúsheıedi.\r\n\r\n·         Isiný jáne kógerý.\r\n\r\n·         Qalypty nemese shektelgen qozǵalys.\r\n\r\n·         Tolyq úzilý tusyndaǵy isiný jáne pishinniń ózgerýi.\r\n\r\nBulshyq ettiń sozylýynda qalpyna kelý ýaqyty densaýlyq jaǵdaıyna jáne jasqa, sozylýdyń túri men dárejesine táýeldi ózgeredi. Álsiz sozylý úıde emdeýmen ótedi, al aýyr sozylýda medıtsınalyq járdem qajet. Kúshti sozylýdy emdemese, adam aýyrsynýdy uzaq sezinedi, qozǵalý qabileti shekteledi, aqaýǵa shaldyǵady. ','student_k',47,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Búırektiń sozylmaly aýrýy','','','qz','s','',0,'',8448,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531811160,1563347160,1531811968,'Búırektiń sozylmaly aýrýy – búırektiń zaqymdanýymen jáne qyzmetiniń birtindep buzylysymen sıpattalatyn aýrý. Búırektiń negizgi qyzmeti – organızmnen zalmasý ónimderin jáne artyq sýdy syrtqa shyǵarý. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Qoldaý toptary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy – búırektiń zaqymdanýymen jáne qyzmetiniń birtindep buzylysymen sıpattalatyn aýrý. Búırektiń negizgi qyzmeti – organızmnen zalmasý ónimderin jáne artyq sýdy syrtqa shyǵarý. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"70\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Búırek organızmnen almasý ónimderin shyǵarýǵa, elektrolıttik úılesimdi jáne arterıaldyq qysymdy retteýge, sondaı-aq, erıtropoezdi(erıtrotsıtterdi túzý) yntalandyrýǵa  jaýap beredi.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy (BSA)  - baıaý ýshyǵatyn aýrý. Belgili bir kezeń ishinde aýrý sımptomsyz ótedi. Keıde qyzmetiniń buzylýy baıaý damyǵanda sımptomdary búırektiń jumysy toqtaǵanǵa deıin bolmaýy múmkin.\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń qorytyndy kezeńi - sozylmaly búırek jetkiliksizdiginiń sońǵy satysy. Bul kezde búırekter zattek almasýyn jáne artyq suıyqtyqty organızmnen syrtqa shyǵara almaıdy. Gemodıalız nemese búırek almastyrý qajet bolady.\r\n\r\nKóbinese, búırektiń sozylmaly aýrýynyń damý sebebi – qant dıabeti jáne joǵary arterıaldyq qysym.\r\n\r\nBúırektiń zaqymdalýyna aparýǵa qabiletti basqa da aýrýlar:  \r\n\r\n* Aýtoımmýndyq aýrýlar (mysaly, júıelik qyzyljegi jáne sklerodermııa)\r\n* Búırektiń týa bitken aqaýlary (mysaly, búırektiń polıkıstozy)\r\n* Keıbir hımııalyq zattekterdiń áseri\r\n* Búırektiń jaraqaty\r\n* Búırektegi tastar jáne ınfektsııalar\r\n* Búırek tamyrlaryndaǵy máseleler\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý (analgetıkter jáne qaterli isikterdi emdeıtin preparattar)\r\n* Búırekke neseptiń keri aǵýy (reflıýks-nefropatııa)\r\n* Búırektiń basqa aýrýlary.\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy organızmde suıyqtyqtyń jáne almasý ónimderiniń jınalýyna aparady. Bul organızmniń kóptegen júıeleriniń buzylysyn týyndatady, onyń ishinde:\r\n\r\n* Arterıaldyq qysymnyń artýy\r\n* Qan jasýshalarynyń sanynyń azaıýy\r\n* D dárýmeni almasýynyń buzylysy jáne súıek saýlyǵynyń nasharlaýy.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń erte sımptomdary basqa kóptegen aýrýlardyń sımptomdaryna uqsas. Olar aýrýdyń erte satysyndaǵy jalǵyz belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\nOlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Jalpy álsizdik\r\n* Bas aýyrýy\r\n* Júrek aınýy\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n \r\nAýrýdyń  ýshyǵýynda paıda bolatyn sımptomdary:\r\n\r\n* Aýytqýly qoshqyl nemese aqshyl teri\r\n* Súıektegi aýyrsyný\r\n* Uıqy basýy nemese nazar qoıýdaǵy máseleler\r\n* Qol-aıaqtyń uıyp, isinýi\r\n* Bulshyq ettiń tartylýy jáne qurysý\r\n* Aýyzdan jaǵymsyz ıis shyǵýy\r\n* Kógerý paıda bolýy, nájiste qan bolýy\r\n* Shamadan artyq shóldeý\r\n* Yqylyq tııýdiń jıi ustamalary\r\n* Jynystyq qyzmettiń buzylysy\r\n* Etekkirdiń bolmaýy (amenoreıa)\r\n* Entigý  \r\n* Uıqydaǵy máseleler\r\n* Qusý, kóbinese, tańerteń.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nKóptegen naýqastrda búırektiń sozylmaly aýrýynyń barlyq satysynda joǵary arterıaldyq qysym baıqalady. Medıtsınalyq qaraý kezinde dáriger júrektiń jáne ókpeniń aýytqýly shýylyn anyqtaýy múmkin. Nevrologııalyq qaraýda nervterdiń zaqymdalýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nNeseptiń taldaýynda proteınýrııa (neseptegi aqýyz) jáne basqa ózgerister baıqalýy múmkin. Osy ózgerister paıda bolǵannan aýrýdyń sımptomdaryna deıin 6 aıdan 10 jylǵa deıin jáne odan asatyn ýaqyt ótýi múmkin.\r\n\r\nBúırektiń qyzmettik qabiletin baǵalaý úshin kelesi zertteýler taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Kreatının klırensi\r\n* Kreatının deńgeıi\r\n* Qandaǵy nesepnár azotyn anyqtaý (AMK)\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy kóptegen zertteýlerdiń nátıjesine áser etedi. Búırektiń sozylmaly aýrýy ýshyǵýynda ár 2-3 aı saıyn kelesi kórsetkishterdi anyqtaý qajet:\r\n\r\n* Albýmın\r\n* Kaltsıı\r\n* Qandaǵy holesterın deńgeıi\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n* Qandaǵy elektrolıtter deńgeıin anyqtaý\r\n* Magnıı\r\n* Fosfor\r\n* Kalıı\r\n* Natrıı\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń sebebin nemese túrin anyqtaý úshin basqa tekserýler:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń KT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń MRT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDT(ÝZI)\r\n* Búırektiń bıopsııasy\r\n* Búırekti skanerleý\r\n* Búırektiń ÝDT (ÝZI).\r\n \r\nAýrý kelesi tekserýlerdiń nátıjelerine áser etýi múmkin:\r\n\r\n* Erıtropoetın deńgeıi\r\n* Paratgormon deńgeıi\r\n* Súıektiń densıtometrııasy\r\n* D dárýmeniniń deńgeıi.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nArterıaldyq qysymdy baqylaý búırektiń zaqymdaný úrdisin báseńdetedi.\r\n\r\n* Bul úshin angıotenzın- aınaldyratyn fermentti tejeýshiler (APF) nemese angıotenzın retseptorlaryn basýshylar (BRA) taǵaıyndalady.\r\n* Maqsat – arterıaldyq qysymdy 130/80 mm.syn.baǵ deńgeıinde nemese odan tómen deńgeıin qoldaý.\r\n \r\nÓmir saltyna kelesi ózgeristerdi engizý búırekterdi qorǵaýǵa jáne júrektiń aýrýlarynyń, ınsýlttiń aldyn alýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz.\r\n* Maıdyń jáne holesterınniń mólsheri tómen taǵamdy tutynyńyz.\r\n* Dene jattyǵýlaryn udaıy oryndańyz (jattyǵý aldynda dárigermen keńesińiz)\r\n* Qajet bolsa, holesterın deńgeıin tómendetý úshin dárilik preparattardy qabyldańyz\r\n* Qandaǵy qant deńgeıin baqylaýda ustańyz.\r\n* Tuz nemese kalııdi tutynýdy shekteńiz.\r\n \r\nQandaı da bir dárilik preparattardy qabyldaý aldynda nefrologpen keńesińiz. Bul dárýmenderge, shópterge jáne taǵamdyq qospalarǵa da qatysty. Sizdi baqylaıtyn barlyq dárigerler búırektiń sozylmaly aýrýyna shaldyqqandyǵyńyz týraly bilýi tıis.\r\n\r\nBasqa emdeý ádisteri:\r\n\r\n* Qandaǵy fosfordyń deńgeıiniń artýynyń aldyn alý úshin fosfat baılanystyratyn dárilik preparattardy qabyldaý \r\n* Ratsıondaǵy temirdiń mólsheriniń artýy, temirdiń dárilik preparattary, anemııany emdeý úshin erıtropoetın ınektsııalary jáne  qan quıý\r\n* Kaltsıı jáne D dárýmeni preparattaryn qabyldaý (qabyldaý aldynda dárigermen keńesińiz)\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynda arnaıy emdám ustaný usynylady:\r\n\r\n* Suıyqtyqty shekteý\r\n* Aqýyzdyq ónimderdiń mólsherin azaıtý\r\n* Tuzdy, kalıı, fosfor, basqa elektrolıtterdi shekteý\r\n* Salmaq joǵaltýdyń aldyn alý úshin kalorııalar sanyn ulǵaıtý\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýyna shaldyqqan naýqastar kelesilerge qarsy vaktsına alýy tıis:\r\n\r\n* A gepatıtinen\r\n* V gepatıtinen\r\n* Tumaýdan\r\n* Pnevmokokk  ınfektsııasynan.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen  naýqastarǵa búırektiń sozylmaly aýrýy dıagnozy búırek qyzmetteriniń kópshiligin joǵaltqanǵa deıin qoıylmaýy múmkin.\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy emdelip, aıaǵyna deıin jazylmaıdy. Birtindep ýshyǵyp, sozylmaly búırek jetkiliksizdiginiń sońǵy satysyna deıin jetedi. Sımptomdardyń damý jyldamdyǵy kelesilerge táýeldi:\r\n\r\n* Búırektiń zaqymdaný sebebine\r\n* Naýqastyń ózine qamqorlyǵyna\r\n \r\nBúırek  jetkiliksizdigi - búırektiń sozylmaly aýrýynyń sońǵy satysy. Bul kezde búırek organızmniń qajettiligin qoldaı almaıdy.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqaspen gemodıalız ótkizý qajettiligin talqylaıdy. Sharanyń oryndalýy kezinde almasý ónimderi joıylady, sebebi, búırek bul qyzmetti oryndaı almaıdy.\r\n\r\nÁdette, dıalız búırektiń qyzmeti   10 - 15% saqtalǵanda taǵaıyndalady. Gemodıalızdi ótkizý búırek almastyrýǵa kútý qaǵazynda tirkelgen naýqastarǵa da qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlar__\r\n\r\n*  Anemııa\r\n\r\n* Ishekten nemese asqazannan qan ketýi\r\n\r\n* Súıektegi, býyndaǵy jáne bulshyq etindegi aýyrsyný\r\n\r\n* Qandaǵy qant deńgeıiniń ózgerisi\r\n\r\n* Qol-aıaqtyń nervteriniń zaqymdanýy (perıferııalyq neıropatııa)\r\n\r\n* Dementsııa (aqyl-esten ajyraý)\r\n\r\n* Plevra qýysynda suıyqtyq jınalýy (plevrıt)\r\n\r\n* Júrek jáne qantamyrlar jaǵynan asqynýlar\r\n\r\n# Sozylmaly júrek jetkiliksizdigi\r\n# Júrektiń ıshemııalyq aýrýy\r\n# Joǵary  arterıaldyq qysym\r\n# Perıkardıt\r\n# Insýlt\r\n\r\n* Qandaǵy fosfor deńgeıiniń artýy\r\n* Qandaǵy kalıı deńgeıiniń artýy\r\n* Gıperparatıreoz\r\n* Infektsııanyń  paıda bolýynyń joǵary qaýpi\r\n* Baýyrdyń zaqymdanýy nemese baýyr jetkiliksizdigi\r\n* Tamaqtanýdyń jetkiliksizdigi\r\n* Túsik tastaý jáne bedeýlik\r\n* Qurysý  \r\n* Isinýler  \r\n* Súıektiń álsireýi jáne syný paıda bolý qaýpiniń artýy.\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nMáseleniń  sebebi bolatyn aýrýlardy emdeý búırektiń sozylmaly aýrýynyń aldyn alýǵa nemese damýyn kesheýildetý úshin kómektese alady. Qant dıabetine shaldyqqan naýqastar qandaǵy qant deńgeıin, arterıaldyq qysymdy baqylaýy tıis jáne temeki shekpeýi tıis.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly jetkiliksizdigi.','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tselıakııa','','','qz','s','',0,'',7854,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531812660,1563348660,1531813718,'Tselıakııa  aýrýy - tamaqqa glıýtendi qoldaný barysynda asqorytý júıesindegi ash ishektiń buzylýymen sıpattalady. Glıýten – aqýyzda, bıdaı men arpanyń quramynda bolady. Tselıakııamen aýyratyn adamdar úshin glıýten «ý» bolyp sanalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Tselıakııa degen ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Tselıakııassy bar adamdardyń aǵzasyna glıýten  qalaı áser etedi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Tselıakııanyń sımptomdary qalaı bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Men tselıkatsııaǵa qalaı shaldyqtym?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Eger men tselıakııamen aýyrsam, onyń belgilerin qalaı baıqaımyn?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Tselıakııa – aýyr dert. Men ony qalaı qadaǵalaı alamyn?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Tselıakııamen aýyratyndar úshin qandaı resýrstar bar?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Mende tselıakııa bolmasa, glıýtendi sezine alam ba?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sizdiń dárigerge qoıatyn suraqtaryńyz__{ALINK}\r\n\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Tselıakııa degen ne__\r\n\r\nTselıakııa  aýrýy - tamaqqa glıýtendi qoldaný barysynda asqorytý júıesindegi ash ishektiń buzylýymen sıpattalady. Glıýten – aqýyzda, bıdaı men arpanyń quramynda bolady. Tselıakııamen aýyratyn adamdar úshin glıýten «ý» bolyp sanalady.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"71\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Asqortý júıesi aǵzalary \'\'\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Tselıakııassy bar adamdardyń aǵzasyna glıýten  qalaı áser etedi?__\r\n\r\nTselıakııasy bar adamdarda glıýten, adamnyń óziniń ash ishegi aǵzalaryna qarsy aýtoımmýndy reaktsııa jiberedi. Ol ash ishekti zaqymdaıdy da, ishilgen qorektik zattardyń ash ishekke sińirilýine kedergi jasaıdy. Bul jaıt oryn alǵandaı aǵzańyz kaltsıı, aqýyz, kómirsýlar, maı sııaqty qajetti dárýmendermen qorektene almaı qalady. Al bul dárýmendersiz aǵza durys jumys isteı almaıdy.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Tselıakııanyń sımptomdary qalaı bolady?__\r\nTselıaktsııa kóptegen sımptomdarmen damıdy, sondaı-aq bul aýrýdyń sımptomdary ýaqyt óte kele aýysyp turady nemese múldem joǵalyp ketedi. Jalpy ol mynadaı sımptomdarmen belgi beredi:\r\n\r\n•	Tselıaktsııamen aýyratyn jas balalarda kóp kezdesetin sımptomdar, alǵashqyda asqortý júıesiniń buzylýymen sıpattalady. Asqazan aýyrady, qusady, ishi ótedi(tipti nájisine qan aralasýy múmkin), ishi qatady, sondaı-aq, óz qatarlylarymen salystyrǵanda boıy men salmaǵy óspeı qalady. Bala titirkengish, kirpıaz, ásershil bolyp ketýi múmkin. Eger balaǵa durys qorek jetispese, onyń ishi úlkeıip, bulshyq etteri men sandary jińishkerip ketedi. Kóptegen tselıaktsııamen aýyratyn balalarda artyq salmaq paıda bolyp, semizdik basyp ketýi de múmkin.\r\n•	Tselıaktsııamen aýyratyn jas óspirimderde ish ótý men ish qatý paıda bolady. Qysqa merzimdi. Kesh jynystyq jetilý kezeńi sekildi sımptomdary bilinýi múmkin. Sondaı-aq, tselıaktsııa shash túsý (oshaqty alopetsııa) nemese tis aýrýy sekildi jaǵdaılarmen mazalaýy múmkin.\r\n•	Eresekterde asqorytý júıesiniń buzylý sımptomy sırek kezdesedi.  Biraq onyń ornyna, jalpy qaljyraý, sharshaý, súıekterdiń aýrýy nemese býyndardyń solqylaýy, titirkengishtik, mazasyzdyq, kúızelis, sondaı-aq áıelderde etekkir tsıkliniń buzylysy paıda bolady. Keıbir jaǵdaılarda, ish ótý men ish qatý mazalýy múmkin.\r\n•	Tselıaktsııasy bar  eresek adamdarda oteoporoz (súıektegi kaltsıdiń joǵalýy) jáne anemı jıi kezdesip jatady. Osteoporozdyń sımptomdary keshki súıek aýrýymen sıpattalady. \r\n•	Sút qantyn paıdalana almaıdy (sútti taǵamdardy qaınata almaıdy) bul sımptom barlyq jastaǵy naýqastarda kezdesedi.\r\n•	Gerpetıformdyq dermatıt (tride qyshytatyn kóldireýler paıda bolady ) jáne aýyz qýysynyń ýylýy tselıaktsııamen aýyratyn barlyq naýqastarda bolatyn sımptomdar.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Men tselıkatsııaǵa qalaı shaldyqtym?__\r\nDárigerler men ǵalymdar tselıaktsııanyń naqty neden paıda bolatynyn bilmeıdi. Alaıda bul aýrý tómendegideı jaǵdaılardan kóptep kezdesedi eken.\r\n•	Eger januıańyzda 1 adamda tselıaktsııa bolsa,  áýletterińizdegi basqa da ár 10 adamnyń birinde bolsa bul aýrý oryn alýy múmkin.\r\n•	Bul aýtoımmýndy aýrý kezinde, dıabettiń 1 túri, revmatoıdty artrıt, aýtoımmýndy tıreoıdıt nemese gepatıt, Addıson aýrýy nemese Shegren sındromy oryn alýy múmkin.\r\n•	Genetıkalyq buzylys kezinde Daýna sındromy men Terner sındromy kezinde de paıda bolýy ǵajap emes.\r\nTselıaktsııa barlyq ýaqytta birden paıda bola salmaıdy. Keıbir ýaqyttardyń ishinde aýrý sımtomsyz damı beredi. Aýrýdy órshiterin faktorlarǵa: kúızelis, fızıkalyq jaraqat, ınfektsııa, bosaný nemese jedel jaǵdaılar jatady.\r\n\r\nEger men tselıakııamen aýyrsam, onyń belgilerin qalaı baıqaımyn?\r\nAýrýdy anyqtaý úshin dáriger qan taldamasyn alýy múmkin. Eger siz ózińizde tselıaktsııa bar dep kúmándansańyz dárigermen keńesip kórińiz. Taldama tapsyrǵansha quramynda glıýteni bar undy taǵamdardy birden doǵaryp tastamańyz, aldymen taldama nátıjesin tekserip alǵan jón. \r\nEger sizdiń qan taldamańyzdyń qorytyndysynda tselıkatsııa bolmasa, ishektiń bıopsııasyna dıagnoz qoıylýy múmkin (jińishke tútiksheniń kómegimen ash ishektiń tininen azǵantaı bólik alynady) nemese gerpetıformdyq dermetıtke dıagnoz qoıady (teridegi bórtpeniń túrin anyqtaý úshin ).\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Tselıaktsııa  - aýyr dert. Qalaı men ony baqylaı alamyn?__\r\nTselıaktsııa – aýyr dert. Qýanyshqa oraı siz glıýtensiz dıetany saqtaı otyryp, tselıaktsııany baqylaı alasyz. Iaǵnı, endige ómir boıy quramynda glıýteni joq  taǵamdardy paıdalanýyńyz kerek. Dıetany saqtaý arqyly aýrýdyń saldarynan zaqymddanǵan jerlerińizdi qaıta qalpyna keltirýge de bolady, ári óz-ózińizdi jaqsy sezinýge de múmkindik jasaýǵa bolady. Biraq ishektiń ratsıondyq zaqymdanǵan buzylysy qaıta mazalaýy múmkin, tipti siz birden ózińizdi nashar sezinbeseńizde.\r\n\r\nGlıýtensiz dıetany saqtap júrgen adamdar, quramynda bıdaı, arpa, qara bıdaı, úshqulaq, sondaı-aq nannyń kóptegen sorttary, makarondyq ónimder bar azyq-túlikten aýlaq júrgeni durys.  Kúrish, júgeri, sýly, alabota, qara qumyq, tary sııaqty ónimderde glıýten bolmaıdy. Keıbir naýqastar quramynda glıýten ber dep, sulyny da qoldanbaıdy eken. Keıbir dári óndiretin óndiris oryndarynda lıýtendi paıdalanady, sondyqtan jańa dárilerdi qoldanarda dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nBastapqyda glıýtensiz dıetany ustaý qıynǵa soǵady. Sol úshin ózińiz jáne januıańyzdaǵy adamdar quramynda glıýteni bar azyq-túlikten qajetti ýaqytta bas tartqan durys.  Taǵamdardyń quramynda glıýten bar-joqtyǵyn bilý úshin, alǵan azyǵyńyzdyń japsyrma qaǵazyn muqııat oqyp alǵanyńyz durys. Siz dúkennen azyq-túlik alatyn kezde abaılaǵanyńyz jón, nemese úıden basqa jerde tamaqtanatyn kezde de isher asyńyzǵa jaqsylap mán bergenińiz abzal. Jáne de siz tamaq daıyndaǵanda keıbir quramynda un bar retsepterden bas tartýyńyzǵa týra keledi.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Tselıakııamen aýyratyndar úshin qandaı resýrstar bar?__\r\nGlıýtensiz ómir súrý úshin arnaıy retsepter men keńester  jazylǵan  kóptegen kitaptar, veb-saıttar bar.\r\nSondaı-aq dıetologpen keńesseńiz de sizge paıdaly bolmaq. Dáriger-dıetolog sizge ratsıondaǵy qandaı azyqtardan aýlýq bolý kerektigin, syrtqy japsyrma qaǵazyn oqýǵanda nege basa nazar aýdýrý kerektigin, qandaı taǵamdardy qoldanýdy tejeý kerektigin, jáne sizge neni jegen tıimdi ekendigin aıtyp, túsindirip  beredi.  Azyqty iriktep alý úshin  dıetologtan kómek surasańyz bolady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Mende tselıakııa bolmasa, glıýtendi sezine alam ba?__\r\nIá, siz aǵzańyzdaǵy ımmýn júıeńizde glıýtenge áser bolmasa da, oǵan sezimtal bola alasyz. Glıýtenge sezimtaldyq sımptomy tselıaktsııa kezinen qaraǵanda jeńil damıdy, jáne aglıýtendi dıetany saqtaý kezinde ótedi. Glıýtenge sezimtaldyq sımptomy bolǵan jaǵdaıda, ne bolatyny jaıynda dárigermen jaqsylap aqyldasyp alyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sizdiń dárigerge qoıa alatyn suraqtaryńyz__\r\n•	Meniń anam tselıaktsııamen aýyrady. Mende bul aýrýǵa shaldyǵý qaýip bar ma?\r\n•	Men tselıaktsııamen aýyramyn. Meniń  balalarymda osy aýrýǵa shaldyǵý qaýpi bar ma?\r\n•	Tselıaktsııanyń sımptomdary qandaı bolady jáne ol as qortý júıesindegi  basqa problemalardan qalaı erekshelenedi?\r\n•	Tselıaktsııa densaýlyqtyń basqa da máseleleriniń belgisi bolyp tabyla ma? Demek bul mende densaýlyǵyma baılanysty basqa da problemalar bar degen sóz be?\r\n•	Tselıaktsııany emdeýge bola ma?\r\n\r\nBalalardyń salmaǵyna baılanysty máseleler (erlerde/áıelderde)\r\nBalalardyń ish ótýi (erler/áıelde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naǵzanyń glıýtenge tóze almaýy\r\n','student_k',40,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tsıstıt','','','qz','s','',0,'',3780,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531813740,1563349740,1531813932,'Tsıstıt – qýyqtyń silemeı qabatynyń qabynýy  (sondaı-aq, qarańyz: Nesepqap (qýyq) ınfektsııasy). Bul nesep-jynys aǵzalarynyń ishindegi eń keń taralǵan qabyný aýrýlarynyń biri. Áıelderdiń 20-25 % tsıstıttiń qandaı da bir túrine shaldyǵady, al 10 % sozylmaly tsıstıtten zardap shegedi, bul san jyl saıyn úzdiksiz arta túsýde. Erler bul aýrýmen sırek aýyrady – tsıstıt erlerdiń 0,5%-da kezdesedi.\r\n\r\nTsıstıttiń alǵashqy jáne ekinshi, jiti jáne sozylmaly, juqpaly jáne juqpaly emes túrleri  bolady.','__Tsıstıt__ – qýyqtyń silemeı qabatynyń qabynýy  (sondaı-aq, qarańyz: Nesepqap (qýyq) ınfektsııasy). Bul nesep-jynys aǵzalarynyń ishindegi eń keń taralǵan qabyný aýrýlarynyń biri. Áıelderdiń 20-25 % tsıstıttiń qandaı da bir túrine shaldyǵady, al 10 % sozylmaly tsıstıtten zardap shegedi, bul san jyl saıyn úzdiksiz arta túsýde. Erler bul aýrýmen sırek aýyrady – tsıstıt erlerdiń 0,5%-da kezdesedi.\r\n\r\nTsıstıttiń alǵashqy jáne ekinshi, jiti jáne sozylmaly, juqpaly jáne juqpaly emes túrleri  bolady.\r\n\r\n\'\'__Ekinshi tsıstıt qýyq__\'\' (tas, isik) nemese jaqyn aǵzalardyń (adenoma jáne qýyq asty beziniń qaterli isigi, jynystyq aǵzalardyń sozylmaly qabyný aýrýlary) aýrýlary kezinde damıdy.\r\n\r\n\'\'__Alǵashqy jiti tsıstıt__\'\' – negizinen, áıelder shaldyǵatyn aýrý. Onyń paıda bolýy salqyn tııýmen, juqpadan keıin, quralmen tekserýden keıin, jeke gıgıena erejelerin buzýmen baılanysty. Tsıstıttiń damýynyń boljamdy faktorlarynyń biri - qant dıabeti. Tsıstıttiń damýy organızmniń allergııalyq serpininiń saldarynan da bolýy múmkin.\r\n\r\nTsıstıttiń damýyna yqpal etetin faktorlar – silemeı qabattyń jaraqaty, jambas qýysyndaǵy kóktamyrlardyń qan aǵyny, gormondyq buzylystar, dárýmensizdik, salqyn tııýi, t.b. Sondaı-aq, ýrodınamıkanyń buzylysynyń mańyzy zor, onyń ishinde, qýyqtyń bosatylýynyń qıyndaýy nemese tolyq bosatylmaýy, qýyq bulshyqetiniń   shıraqtyǵynyń buzylýyna, neseptiń irkilýine nemese ydyraýyna aparady. Juqpaly tsıstıtte joǵary nemese tómen qaraı, lımfa nemese qan arqyly juqpalaný joldary bolýy múmkin.\r\n\r\nBalalarda tsıstıttiń paıda bolýynyń jáne barysynyń keıbir ekreshelikteri bolady. Mysaly, uldarda nesep joldarynyń juqpalanýǵa yqpal etetin qandaı da bir anatomııalyq ózgeristeri (nesep shyǵarý tútiginiń syrtqy sańylaýynyń nemese klapanynyń stenozy, qýyq moınynyń týa bitken sklerozy) bolmaǵanda jiti tsıstıt sırek paıda bolady. Qyzdarda tsıstıt jeke gıgıenanyń buzylysymen jıi baılanysty. Balalarda aýrý eriksiz nesep shyǵarýmen, onyń ishinde, túnde ýaqytta tósekte , keıde – nájistiń eriksiz shyǵýy bolýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Tsıstıtti emdeý.__\'\' Eger tsıstıttiń belgileri paıda bolsa – óz betińizben emdeýge tyryspańyz, jáne aýrýdy ýshyqtyrmańyz. Durys emdelmegen nemese sońyna deıin emdelmegen tsıstıt sozylmaly túrge kóshýi múmkin, ony ómir boıy emdeýge týra keledi. Tez arada ýrologqa nemese gınekologqa kóriný qajet.\r\n\r\nJiti tsıstıt kezinde tynysh kúıdi saqtaý, emdám ustaný, suıqtyqty kóp mólsherde (kúnine 2-2,5 l) ishý usynylady; denege salqyn tıgizbeý, ishektiń udaıy qyzmetin qoldaý qajet, jynystyq qatynasqa túsýge bolmaıdy. Aýyrsyný qatty bolsa, rektaldyq (aınalshyq ishine) nemese vagınaldyq (inshek ishine) aýyrsynýdy basatyn sýppozıtarııler qoıý taǵaıyndalady. Bakterııaǵa qarsy emdeý antıbıotıkogramma boıynsha ótkiziledi, oǵan deıin keń aýqymdy áreket etetin antıbıotıkter, nıtrofýrandar, antıgıstamındik preparattar taǵaıyndalady. Alǵashqy sozylmaly tsıstıtti emdeýde ınfektsııa oshaǵyn anyqtaý jáne joıý, áıelderde – gınekologııalyq aýrýlardy nemese inshek juqpalaryn emdeý  mańyzdy rol atqarady. Tsıstıttiń sebepteriniń biri – ımmýnıtettiń tómendeýi bolǵandyqtan, jalpy kúsh jınaý úshin dárýmendik nemese fızıo-emdeý kýrstaryn ótkizý qajet. Sozylmaly tsıstıtti qabynýǵa qarsy emdeý antıbıotıkogramma boıynsha 3-4 apta boıy ótkiziledi, odan keıin uzaq ýaqytqa (3-6 aı) nıtrofýrandar nemese baktrım  taǵaıyndalady. Aı saıyn neseptiń bakterıologııalyq zertteýin ótkizý qajet, ásirese, dári qabyldaýdy toqtatqannan keıingi 6 aı ishinde.\r\n\r\nSozylmaly tsıstıtti emdeý , ásirese, ınterstıtsıaldyq túrin, áıelderde birshama qıyndyq týyndatady. Antıgıstamındik jáne gormondyq preparattardy (gıdrokortızon, prednızolon) qoldaný jaramdy, geparınmen emdeýge bolady (ınstıllıatsııa jáne ınfýzııalyq emdeý). Interstıtsıaldyq tsıstıtte fızıo-emdeý sharalary taǵaıyndalady. Qýyqtyń tyrtyqty ózgerisinde hırýrgııalyq operatsııa taǵaıyndalýy múmkin. ','student_k',29,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Degıdratatsııa (sýsyzdaný)','','','qz','s','',0,'',6605,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531813920,1563349920,1531815036,'Degıdratatsııa (sýsyzdaný) – organızmde sýdyń jáne suıyqtyqtyń jetkilikti mólsheri bolmaıtyn jaǵdaı.  \r\n\r\nDegıdratatsııa  jeńil, ortasha nemese aýyr bolady, ol organızmniń joǵaltqan nemese tolyqtyrylmaǵan suıyqtyǵynyń kólemine baılanysty. Aýyr  degıdratatsııa ómir úshin asa qaýipti jaǵdaı.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDegıdratatsııa (sýsyzdaný) – organızmde sýdyń jáne suıyqtyqtyń jetkilikti mólsheri bolmaıtyn jaǵdaı.  \r\n\r\nDegıdratatsııa  jeńil, ortasha nemese aýyr bolady, ol organızmniń joǵaltqan nemese tolyqtyrylmaǵan suıyqtyǵynyń kólemine baılanysty. Aýyr  degıdratatsııa ómir úshin asa qaýipti jaǵdaı.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nDegıdratatsııa suıyqtyqtyń úlken kólemin joǵaltýǵa, organızmge sýdyń jetkilikti kóleminiń túspeýine nemese osy eki sebeptiń saldarynan da paıda bolady.\r\n\r\nOrganızm kelesi jaǵdaılarda suıyqtyqtyń úlken kólemin joǵaltýy múmkin:\r\n\r\n* Tersheńdikte (mysaly, dene jattyǵýlarynan)\r\n* Neseptiń kóp bólinýinen, mysaly, baqylaýǵa alynbaǵan dıabette, nemese dıýretıkter qabyldaýda (organızmnen suıyqtyqty shyǵaratyn dárilik preparattardy qabyldaýda)\r\n* Qyzbada\r\n* Qusýda nemese dıareıada\r\n \r\n\r\nNaýqas kelesilerdiń saldarynan suıyqtyq ishpeýi múmkin:\r\n\r\n* Aýrý kezindet tábetti joǵaltýdan\r\n* Júregi aınýynan\r\n* Kómeıdegi aýyrsynýdan jáne aýyzdaǵy oıyq jaralardan\r\n* Naýqas balalardaǵy sýsyzdaný kóbinese, taǵamdy nemese suıyqtyqty qabyldaýdan bas tartýmen birge qusýda, ish ótýinde nemese qyzbada suıyqtyq joǵaltýmen qosarlanýdyń nátıjesinde bolady.\r\n\r\nSábıler men balalar eresekterge qaraǵanda sýsyzdanýǵa kóbirek beıim, sebebi, olardyń salmaǵy az, olardyń organızmi suıyqtyq pen elektrolıtterdi tezirek joǵaltady.  Egde adamdar jáne túrli aýrýlary bar adamdar da joǵary qaýiptilik sanatynda.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n* Aýyz qýysynyń qurǵaqtyǵy nemese jabysqaqtyǵy\r\n* Letargııa nemese koma (aýyr degıdratatsııada)\r\n* Neseptiń bólinýi azaıǵan nemese bólinbeıdi; nesep qoshqyl-sary tústi\r\n* Kóz jasynyń bolmaýy\r\n* Kózdiń shúńireıýi\r\n* Balada eńbeginiń (tóbesindegi jumsaq tusy) túsip ketýi\r\n \r\nSondaı-aq, naýqasta qusý. Ishtiń ótýi, nemese eshteńe istegisi kelmeıtin ejarlyq bolýy múmkin. Osynyń bári sýsyzdanýǵa baılanysty bolýy múmkin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"72\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTeriniń serpimdiliginiń (týrgor) azaıýy teriniń (eresek adamnyń alaqanynyń syrtynda nemese balanyń ishinde) birneshe sekýndqa qyrtysqa jınalyp, kóterilgennen keıin jibergende qaıtadan ornyna kelmeýinen baıqalady. Teriniń týrgorynyń azaıýy -sýsyzdanýdyń kesh (keıingi) belgisi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNaýqasty teksergende kelesiler anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n* Kóldeneńnen tik qalypqa kóshkende arterıaldyq qysymnyń tómendeýi\r\n* Qyltamyrlardyń tolyqpaýy\r\n* Tómen arterıaldyq qysym\r\n* Teriniń týrgorynyń tómendigi – teri ádettegideı sozylymdy bolmaýy, dáriger qyrtysqa jınaǵanda ornyna kelýi baıaýlasa (ádette, teri birden ornyna kelýi qajet)\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi\r\n* Shok (soqqy)\r\n \r\nTekserýge kiredi:\r\n\r\n* Qannyń bıohımııalyq taldaýy (elektrolıtterdiń, ásirese, natrııdiń, kalııdiń jáne bıkarbonattyń deńgeılerin anyqtaý úshin)\r\n* Qandaǵy nesepnárdiń deńgeıin anyqtaý\r\n* Qannyń jalpy taldaýy\r\n* Kreatının\r\n*  Neseptiń menshikti salmaǵy\r\n \r\nSýsyzdanýdyń sebebin anyqtaý úshin basqa da tekserýler ótkiziledi (mysaly, qant dıabetine tekserý úshin qandaǵy qant deńgeıin anyqtaý).\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSuıyqtyqty tutyný ádette, ortasha sýsyzdanýdy emdeý úshin jetkilikti. Suıyqtyqty bir rettik, mol kólemde ishýge qaraǵanda  azǵantaı mólsherde, jıi ishken jón (sábı nemese bala úshin sháı qasyqty nemese shprıtsti qoldanyp). Bir rettik kóp ishý qusýdy týyndatýy múmkin.\r\n\r\nElektrolıtterdiń nemese salqyn kópirshikti sýsyndardyń eritindileri de tıimdi. Olar dárihanalarda bolady. Sporttyq sýsyndarda qant kóp, olar ishtiń ótýin ýshyqtyrýy múmkin. Sábıler men balalarda alǵashqy almastyratyn suıyqtyq retinde sýdy qoldanbaǵan jón.   \r\n\r\nOrtasha jáne aýyr sýsyzdanýda suıyqtyqty  kóktamyr ishilik engizý jáne aýrýhanada emdeý qajet bolýy múmkin. Munda dáriger sýsyzdanýdyń sebebin anyqtap, emdeıdi.\r\n\r\nKópshilik jaǵdaıda ishektiń vırýstyq aýrýlary (vırýstyq gastroenterıt) ádette, birneshe kúnnen keıin ózdiginshe ótedi.\r\n\r\nQarańyz: Dıareıa.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nErte anyqtalyp, emdelse, ádette, nátıjesi oń bolady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nEmdelmegen jaǵdaıda aýyr degıdratatsııa kelesilerge aparýy múmkin:\r\n\r\n* Ólim-jitimge\r\n* Mıdyń qaıtymsyz zaqymdanýyna\r\n* Qurysýǵa\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nEger balańyzda kelesi sımptomdar bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdemge (mysaly, «103») habarlasyńyz:\r\n\r\n* Estiń qalypty bolmaýy\r\n* Bastyń aınalýy\r\n* Enjarlyq  \r\n* Sandyraqtaý\r\n \r\nEger balańyzda kelesi sımpomdar bolsa, dereý dárigerińizge habarlasyńyz:\r\n\r\n* Nájiste nemese qusyqta qan bolsa\r\n* Dıareıa nemese qusý (2 aılyqtan kishi sábılerde)\r\n* Aýyzdyń nemese kózdiń qurǵaqtyǵy\r\n* Qurǵaq teri, qyrtysqa jınalǵannan keıin qaıtadan ornyna baıaý keledi  \r\n* Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n* Enjarlyq jáne selqostyq\r\n* Neseptiń azdyǵy nemese 8 saǵat ishinde bolmaýy\r\n* Kóz jasynyń bolmaýy\r\n* Kózdiń shúńireıýi\r\n* Balanyń eńbegi (tóbesindegi) ishine qaraı túsken\r\n \r\nEger sábıge jetkilikti suıyqtyq beretinińizge senimsiz bolsańyz, dárigerge habarlasyńyz.\r\n\r\nSondaı-aq, kelesi jaǵdaılarda dárigerge habarlasýyńyzǵa bolady:\r\n\r\n* Siz nemese sábıińiz aýrý kezinde suıyqtyqty ustap tura almaısyzdar\r\n* Eresekte qusý 24 saǵattan artyq, sábıde 12 saǵattan artyq bolsa\r\n* Eresekte nemese balada ishtiń ótýi 5 kúnnen artyq bolsa\r\n* Bala ádettegige qaraǵanda belsendi emes, nemese ashýshań bolsa\r\n* Balańyzda nemese ózińizde ádettegige qaraǵanda nesep jıi júredi, ásirese, eger otbasynda qant dıabetimen aýyrǵandar bolsa nemese nesep aıdaıtyn preparattar qabyldaıtyn bolsańyz.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSaý bolǵan kezde de, kúndelikti suıyqtyqty kóp ishińiz. Ystyqta nemese dene jattyǵýlaryn oryndaıtyn bolsańyz, suıyqtyqty kóp ishińiz.\r\n\r\nNaýqastardy, ásirese, balalar men egde jastaǵy adamdardy muqııat qadaǵalańyzdar.\r\n\r\nEger sýsyzdaný sımptomdaryn baıqasańyz, dárigerge erte habarlańyz. Qusý jáne ishtiń ótýi paıda bolsa, sýsyzdaný belgilerin KÚTPEŃIZ, dereý suıyqtyqty tolyqtyrýdy bastańyz.\r\n\r\nAýyratyn adamnyń suıyqtyq ishýin qoldańyz. Qyzbada, qusýda nemese ishtiń ótýinde suıyqtyqqa qajettiliktiń joǵary bolatyndyǵyn este ustańyz. Monıtorıng jasaýdyń jeńil belgisi – dıýrez – bólinetin neseptiń jıiligi men kólemin baqylaý  (dárihanaǵa jıi barý nemese jıi ylǵal tósemsheler bolmaýy tıis).','student_k',67,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Depressııa','','','qz','s','',0,'',6873,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531815300,1563351300,1531815951,'Depressııa – kúrdeli emotsıonaldyq (affektıvti) buzylys, bul kezde udaıy ýaıym, muń, ashýlaný, frýstratsııa (tilektiń múmkindikke saı bolmaýy), kúshtiń bolmaýy adamnyń kúndelikti ómirine teris áser etedi. Klınıkalyq depressııa aptalar, aılar, jyldar boıy sozylýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDepressııa – kúrdeli emotsıonaldyq (affektıvti) buzylys, bul kezde udaıy ýaıym, muń, ashýlaný, frýstratsııa (tilektiń múmkindikke saı bolmaýy), kúshtiń bolmaýy adamnyń kúndelikti ómirine teris áser etedi. Klınıkalyq depressııa aptalar, aılar, jyldar boıy sozylýy múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"73\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKópshilik adamdar ómiriniń belgili bir sátterinde qysqa merzimdi depressııanyń qandaı da bir túrin basynan keshiredi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nDepressııanyń paıda bolýynyń naqty sebepteri belgisiz. Kóptegen medık-ǵalymdardyń oıynsha, aýrý kúızelisten keıin mıda hımııalyq ózgerister nátıjesinde paıda bolady. Tuqym qýalaý beıimdiligi de bar. Kóbinese, depressııaǵa osy faktorlardyń birigýi aparady. Depressııa otbasynda eshkimde mundaı buzylys bolmasa da paıda bolýy múmkin. Depressııa kez kelgen adamda, tipti, balada da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKelesi faktorlar depressııanyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin:\r\n\r\n·      Belgili bir aýrýlar, gıpotıreozdy qosa (qalqansha bez qyzmetiniń tómendeýi), qaterli isik, udaıy aýyrsynýǵa aparatyn aýrýlar;\r\n\r\n·      Uıqydaǵy máseleler (uıqysyzdyq, túngi úreıli túster);\r\n\r\n·      Alkogoldi nemese esirtki zattekterge úıir bolý;\r\n\r\n·      Keıbir dárilerdi tutyný, mysaly, steroıdtardy (prednızolon).\r\n\r\nDepressııaǵa aparatyn ómirdegi jıi kúızelis jaǵdaılary:\r\n\r\n·      Súıikti adammen qoshtasý;\r\n\r\n·      Emtıhan tapsyra almaý;\r\n\r\n·      Jaqyn adamnyń qaıtys bolýy nemese aýyrýy;\r\n\r\n·      ajyrasý;\r\n\r\n·      bala kezdegi zorlyq kórý, nemese ata-ana jaǵynan nazar qoıýdyń jetispeýi;\r\n\r\n·      jumysty joǵaltý;\r\n\r\n·      áleýmettik oqshaýlaný (jalǵyzdyq), ádette, egde jastaǵy adamdarda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nDepressııa ózin-ózi baǵalaýdy buzýy, ómirdi nasharlatyp, qorshaǵan ortadaǵy adamdardyń ómirine zııan keltirýi múmkin.\r\n\r\nDepressııaǵa shaldyqqan adamdar ádette, ómirdi kúńgirt, kóńilsiz kúıde kóredi. Kóbinese, naýqas qandaı da bir máseleniń nemese jaǵdaıdyń oń sheshimine senbeıdi. \r\n\r\nDepressııanyń sımptomdary:\r\n\r\n·      tolqý, mazasyzdyq, ashýshańdyq;\r\n\r\n·      qorshaǵan álemnen aýlaqtaný, oqshaýlaný;\r\n\r\n·      járdemsizdik jáne úmitsizdik;\r\n\r\n·      qajetsizdik, ózin jek kórý nemese kináli seziný;\r\n\r\n·      buryn qanaǵattaný ákeletin kúndelikti áreketke qyzyǵýshylyqty nemese qanaǵattanýdy joǵaltý;\r\n\r\n·      qandaı da bir zatqa zeıin qoıýdyń qıyndaýy;\r\n\r\n·      tábettiń ózgerisi, kóbinese, depressııaǵa salmaq qosý qosarlanady;\r\n\r\n·      sharshaý, energııanyń jetispeýi;\r\n\r\n·      uıqtaı almaý nemese tym kóp uıqtaý;\r\n\r\n·      ólim nemese ózine qol jumsaý týraly oılar.\r\n\r\nDepressııa syrtynan muń sezimi emes, yzalaný jáne aıyptaý sekildi kórinýi múmkin.\r\n\r\nEger depressııa asa aýyr bolsa, kúrdeli sımptomdary, mysal, elesteý (joq zattar men dybystardy shynaıy qabyldaý) jáne sandyraq paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDáriger ádette, aýrýdyń sımptomdary men uzaqtyǵy týraly kóbirek aqparat alý úshin birqatar suraqtar qoıady. Dáriger psıhologııalyq testilerge jaýap berýdi usynady. Naýqastyń belgili bir suraqtarǵa jaýaptary mamanǵa durys dıagnoz qoıýǵa jáne depressııanyń aýyrlyq dárejesin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDepressııaǵa alyp kelgen aýrýdy anyqtaý úshin keıde elektroentsefalografııa (mıdyń elektr belsendiligin anyqtaý) qoldanylady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDepressııany emdeýge kiredi:\r\n\r\n·      depressııany týyndatqan alǵashqy sebepti anyqtaý.\r\n\r\n·      Mamanmen terapııalyq áńgimelesý (psıhoterapııa)\r\n\r\n·      antıdepressantardy – mıdaǵy kóńil-kúıdi kóterýge jaýap beretin ózindik hımııalyq dárilik quraldardy qabyldaý. Depressııaǵa shaldyqqan naýqasta olar kóńil-kúıdi jaqsartady, ýaıymdy, úreıdi, emotsıonaldyq shıryǵýdy basady, psıhıkalyq belsendilikti arttyrady, uıqyny, tábetti retteıdi. Bul preparattardyń kópshiligi tıimdi, biraq, janama áseri bolady.\r\n\r\nEger depressııa shaǵyn bolsa, emdeýdiń bir túri ǵana qajet bolýy múmkin. Depressııanyń aýyr túrine shaldyqqan adamdar emdeýdiń birneshe túriniń birigýine muqtaj bolady. Saýyǵý úshin belgili bir ýaqyt ketedi, biraq, ádette, saýyǵý emdeýdiń basynan birneshe kún ótkende baıqala bastaıdy.\r\n\r\nNaýqasta ózine qol jumsaý oılary paıda bolsa, basyńqylyq jáne qarapaıym áreketti oryndaı almaý kúsheıgende arnaıy (psıhıatrııalyq) aýrýhanada emdelý qajet bolady.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nDepressııada keıbir naýqastarǵa antıdepressanttardy qabyldaýdan 2 apta ótkende jaqsarý paıda bolady. Degenmen, kóptegen naýqastarǵa jaǵdaıdyń jaqsarýy jáne qaıta ustamalardyń aldyn alý úshin dárilerdi 4-9 aı qabyldaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\n·      alkogol nemese esirtki zattekterge úıir bolýdyń bastalýy\r\n\r\n·      densaýlyqta máseleler paıda bolý yqtımaldyǵy\r\n\r\n·      ózine qol jumsaý\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\n·      sebepsiz jylaýdyń jıi ustamasy paıda bolsa.\r\n\r\n·      Qabyldaıtyn dári kómektespeıtindeı nemese, kerisinshe, janama áseriniń týyndaıtyndaı bolyp kórinedi. Preparatty qabyldaýdy ózdiginshe toqtatýǵa bolmaıdy, mundaı sheshimdi dáriger qabyldaýy tıis.\r\n\r\n·      Depressııanyń qaıta ustamalary paıda bolsa.\r\n\r\n·      Depressııa jaǵdaıy jumysqa, mektepke, otbasyna teris áser etedi.\r\n\r\n·      Ózine nemese qorshaǵan adamdarǵa zııan ákelý oılary paıda bolsa.\r\n\r\n·      Estý elesteri paıda bolsa, qasynda joq adamdardyń daýysyn estý oryn alsa.\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAlkogol  nemese esirtki zattekterdi qabyldaýdan bas tartyńyz, sebebi, bul depressııany ýshyqtyryp, ózine qol jumsaýǵa ıtermeleýi múmkin.\r\n\r\nDáriger taǵaıyndaǵan dárini qabyldańyz. Dárigerden dárilerdiń múmkin janama áseri jáne bul kezde ne isteý qajettigi týraly surańyz. Depressııanyń ýshyǵýynyń erte sıgnaldaryn tanyp úırenińiz.\r\n\r\nKelesi áreketter ózin jaqsy sezinýge kómektesýi múmkin:\r\n\r\n·      Dene belsendiligine kóbirek ýaqyt bólý\r\n\r\n·      Uıqynyń durys tártibin qadaǵalaý\r\n\r\n·      Qanaǵattaný sezimin ákeletin qyzmetpen aınalysý\r\n\r\n·      Senetin adammen áńgimelesý\r\n\r\n·      Ózińizdi baǵalaıtyn, keń peıildi adamdardyń arasynda bolý. \r\n\r\n\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\n__Materıaldy daıyndaǵandar:__ Aleksandr Korolkov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Saltanat Hıshına, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\n__Redaktsııalyq alqa:__\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dıabet','','','qz','s','',0,'',6235,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531815960,1563351960,1531816949,'Dıabet – bul qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýymen sıpattalatyn sozylmaly aýrý.\r\n\r\nInsýlın – uıqybeziniń qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin óndiretin gormony. Dıabet ınsýlınniń óndirilýiniń tómendeýimen, ınsýlınge turaqtylyqpen (tótemelilik) nemese eki sebeptiń de saldaryna baılanysty bolýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıabet – bul qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýymen sıpattalatyn sozylmaly aýrý.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nInsýlın – uıqybeziniń qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin óndiretin gormony. Dıabet ınsýlınniń óndirilýiniń tómendeýimen, ınsýlınge turaqtylyqpen (tótemelilik) nemese eki sebeptiń de saldaryna baılanysty bolýy múmkin. \r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"74\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQant dıabetiniń mánin túsiný úshin qalypty úrdisti túsiný qajet, ol kezde taǵam ydyraıdy jáne organızm ony energııany óndirý úshin qoldanady. As qorytý kezinde kelesi úrdister júredi:\r\n\r\n* Glıýkoza atalatyn qant qan aǵymyna túsedi. Glıýkoza - organızm úshin energııa kózi.\r\n* Uıqybezi atalatyn aǵza ınsýlındi óndiredi. Insýlınniń roli – glıýkozanyń qan aǵymynan bulshyq etke, maı jasýshalaryna jáne baýyr jasýshalaryna tasymaldanýynda, olarda energetıkalyq qýat kózi retinde qoldanylady. \r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"75\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQant dıabeti bar adamdarda qant deńgeıi joǵary, sebebi, organızm glıýkozany energııaǵa aınaldyrý úshin maı jasýshalaryna, baýyrǵa jáne bulshyq etine tasymaldaı almaıdy. Bul kelesi sebepterden bolady:\r\n\r\n* Uıqybezi ınsýlınniń jetkilikti mólsherin óndirmeıdi\r\n\r\n* Jasýshalar ınsýlınge serpin bermeıdi\r\n\r\n* Eki sebeptiń de saldary.\r\n\r\nQant dıabeti eki túrli bolady. Osy túrlerdiń árqaısysy úshin paıda bolý sebebi jáne qaýip faktorlary ár túrli:\r\n\r\n* ===1 tıpti qant dıabeti===  kez kelgen jasta papıda bolýy múmkin, biraq, ol kóbinese balalarda, jasóspirimder men jas adamdarda anyqtalady. Aýrýdyń bul túrinde organızm ınsýlındi az óndiredi nemese óndirmeıdi. Naqastar kúndelikti ınsýlındi egýge muqtaj. Aýrýdyń paıda bolýynyń naqty sebebi belgisiz.\r\n\r\n* ===2 tıpti qant dıabeti=== dıabettiń kópshilik jaǵdaılaryn quraıdy. Ol kóbinese, eresekterde paıda bolady. Biraq, balalar men jastardyń arasynda semizdiktiń keń taralǵandyǵyna saı olardyń arasynda da dıabettiń bul túri kezdese bastady. 2 tıpti dıabeti bar adamdardyń kópshiligi ózderiniń bul aýrýǵa shaldyqqandaryn bilmeıdi.\r\n\r\n* Qant dıabetiniń basqa sebepteri de bar, al keıbir naýqastardy eshqandaı topqa jatqyzýǵa kelmeıdi.\r\n\r\nGestatsııalyq dıabet – qandaǵy qant deńgeıiniń artýy, ol alǵash ret áıelderde júktilik kezinde paıda bolady.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıiniń joǵary bolýy kelesi sımptomdardy týyndatýy múmkin:\r\n\r\n* Kórýdiń aıqyn emestigi\r\n\r\n* Shóldeý sezimi\r\n\r\n* Sharshaý  \r\n\r\n* Ashyǵý\r\n\r\n* Neseptiń júrýiniń jıileýi\r\n\r\n* Salmaq joǵaltý\r\n\r\n2 tıpti dıabet baıaý damıtyndyqtan, qandaǵy qant deńgeıi joǵary bolatyn adamdarda aýrý uzaq ýaqyt boıy sımptomdarsyz ótýi múmkin.\r\n\r\n1 tıpti dıabettiń sımptomdary tez damıdy. Dıagnoz qoıylǵan kezde adamdardyń aýrýǵa shaldyǵýy ýshyǵady.\r\n\r\nAýrýdyń uzaq ýaqyt boıy ótýi saldarynan dıabet basqa kúrdeli máselelerge aparýy múmkin. Bul máseleler dıabettik asqynýlar retinde belgili, olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Kórý máseleleri (ásirese, túnde), jaryqqa sezimtaldyq, kórýdi joǵaltý\r\n* Aıaqtaǵy nemese tabandaǵy aýyrsynatyn oıyq jaralar, olar emdelmegen jaǵdaıda aıaqtyń nemese tabannyń bóligin joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n* Nervterdiń zaqymdanýy, onyń saldarynan aýyrsyný, shanshý jáne sezimtaldyqty joǵaltý, as qorytý máseleleri, erektsııanyń buzylysy paıda bolýy múmkin.\r\n* Búırektiń máseleleri, bul  búırek jetkiliksizdigine aparýy múmkin.\r\n* Immýndyq júıeniń álsireýi, bul da jıi ınfektsııalarǵa aparýy múmkin.\r\n* Júrek talmasynyń nemese ınsýlttiń paıda bolý yqtımaldyǵynyń artýy. \r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nNesep taldaýy qandaǵy qanttyń joǵary deńgeıin kórsetýi múmkin. Biraq, qant dıabeti tek nesep taldaýy boıynsha ǵana anyqtalmaıdy.\r\n\r\nDáriger dıabettiń bolýyn  qandaǵy qant deńgeıi 200 mg/dl artyq bolǵanda boljaıdy. Dıagnozdyń rastalýy úshin kelesi tekserýlerdi ótkizý qajet:\r\n\r\nQan taldaýy:\r\n\r\n* Ash qarynǵa glıýkozanyń deńgeıin anyqtaý - qant dıabeti qoıylady, eger bul deńgeı  kelesi kórsetkishten: «126 mg/dl» - eki esege asatyn bolsa. 100 - 126 mg/dl arasyndaǵy deńgeı ashqarynǵa glıkemııa buzylysy nemese dıabet aldy atalady. Bul  2 tıpti qant dıabeti paıda bolýynyń qaýip faktory.\r\n\r\n* HbA1c (glıkozıldengen gemoglobın) deńgeıin anyqtaý\r\n\r\n# Normasy: 5.7% kem\r\n\r\n# Dıabet aldy: 5.7% - 6.4%\r\n\r\n# Dıabet: 6.5% nemese odan joǵary.\r\n\r\n* Glıýkozaǵa tózimdilik testi - qant dıabeti qoıylady, eger qandaǵy glıýkozanyń deńgeıi glıýkoza qabyldaǵannan keıin 2 saǵat ótkende 200 mg/dl asatyn bolsa. (bul test 2 tıpti dıabetti anyqtaý úshin jıi qoldanylady).\r\n\r\nAýrýdyń qandaı da bir sımptomdarynsyz 2 tıpti qant dıabetine skrınıngti ótý kelesi adamdarǵa usynylady:\r\n\r\n* Artyq salmaǵy bar balalar jáne qant dıabeti damýynyń basqa qaýipteri bar balalar 10 jasynan bastap, ár 2 jyl skrınıngten ótýi tıis.\r\n* Artyq salmaǵy bar eresekter (dene salmaǵynyń ındeksi - DSI > 25 bolsa) basqa qaýip faktorlary bolýynda.\r\n* 45 jastan asqan eresekter ár 3 jyl saıyn skrınıngten ótýi tıis.\r\n         \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\n2 tıpti qant dıabeti ómir saltyn ózgerýinde, ásirese, salmaq azaıtý men emdám saqtaýda, keri qaıtýy baıqalady. Sonymen qatar, 2 tıpti qant dıabeti salmaq azaıtý operatsııalarynan keıin de qaıtýy múmkin.\r\n\r\n1 tıpti qant dıabeti emdelmeıdi. Qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin  naýqastarǵa ınsýlın preparatyn engizý qajet.\r\n\r\n1 jáne 2 tıpti dıabetti emdeýge dárilik preparattar, emdám saqtaý jáne dene jattyǵýlary jatady, bul sharalar qandaǵy qant deńgeıin baqylaýǵa arnalǵan.\r\n\r\nQandaǵy qant jáne holesterın deńgeıin, arterıaldyq qysymdy udaıy baqylaý búırektiń, kózdiń, júıke júıesiniń aýrýlarynyń, ınfarkt pen ınsýlttiń damý qaýpin azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDıabettiń asqynýynyń aldyn alý úshin jylyna keminde, 2-4 ret dárigerge baryp turý qajet. Máseleler týraly dárigermen keńesińiz. Dıabetti baqylaý týraly dárigerdiń keńesin oryndańyz.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBelsendi ómir saltyn ustaný jáne ońtaıly dene salmaǵyn saqtaý 2 tıpti qant dıabetiniń paıda bolýynyń aldyn alýy múmkin.\r\n\r\n1 tıpti qant dıabetiniń aldyn alýǵa kelmeıdi. ','student_k',23,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dıabettik koma','','','qz','s','',0,'',12661,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531888380,1563424380,1531890148,'Dıabettik koma – dıabettiń ómir úshin qaterli asqynýy, bul kezde adam esin joǵaltýǵa deıin barady. Qandaǵy qanttyń joǵary (gıperglıkemııa) nemese tómen (gıpoglıkemııa) mólsheri asa qaýipti, sebebi, ekeýi de dıabettik komaǵa aparýy múmkin. Dıabettik komaǵa ushyraǵan naýqas tiri bolǵanmen, onyń jaǵdaı uıqydaǵydaı sekildi, esin tolyǵymen joǵaltady, syrtqy titirkendirgishterge serpini bolmaıdy. Shuǵyl em kórsetilmegen jaǵdaıda dıabettik koma ólim-jitimge aparady. Dıabettik komanyń paıda bolý yqtımaldyǵy ómir úshin qaýipti, biraq, onyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin aldymen, dıabetti durys emdeýden bastaý qajet.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan kóriný__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Qaýip faktorlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Erekshe nusqaýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıabettik koma – dıabettiń ómir úshin qaterli asqynýy, bul kezde adam esin joǵaltýǵa deıin barady. Qandaǵy qanttyń joǵary (gıperglıkemııa) nemese tómen (gıpoglıkemııa) mólsheri asa qaýipti, sebebi, ekeýi de dıabettik komaǵa aparýy múmkin. Dıabettik komaǵa ushyraǵan naýqas tiri bolǵanmen, onyń jaǵdaı uıqydaǵydaı sekildi, esin tolyǵymen joǵaltady, syrtqy titirkendirgishterge serpini bolmaıdy. Shuǵyl em kórsetilmegen jaǵdaıda dıabettik koma ólim-jitimge aparady. Dıabettik komanyń paıda bolý yqtımaldyǵy ómir úshin qaýipti, biraq, onyń aldyn alýǵa bolady. Ol úshin aldymen, dıabetti durys emdeýden bastaý qajet.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nDıabettik komanyń aldynda qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýyn nemese tómendeýin kórsetetin telimdi sımptomdary bolady.\r\n\r\n__Qandaǵy qanttyń joǵary deńgeıi (gıperglıkemııa)__\r\n\r\n Eger qandaǵy qanttyń deńgeıi tym joǵary bolsa, naýqas sezinýi múmkin:\r\n\r\n•        Kúshti shóldeý\r\n\r\n•        Neseptiń jıi júrýi\r\n\r\n•        Enjarlyq\r\n\r\n•        Júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n•        Entigý\r\n\r\n•        Ishtegi aýyrsyný\r\n\r\n•        Aýyzdan atsetonnyń jemisti ıisi paıda bolady\r\n\r\n•        Aýyzdyń qurǵaqtyǵy\r\n\r\n•        Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n__Qandaǵy qanttyń tómen deńgeıi (gıpoglıkemııa)__\r\n\r\nQandaǵy qanttyń tómen deńgeıinde baıqalady:\r\n\r\n•        Diril nemese kúıgelektik\r\n\r\n•        Sharshaý\r\n\r\n•        Tersheńdik\r\n\r\n•        Ashyǵý\r\n\r\n•        Júrek aınýy\r\n\r\n•        Ashýshańdyq\r\n\r\n•        Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n\r\n•        Sóıleýdiń buzylysy\r\n\r\n•        Minez-qulyqtyń ózgerýi\r\n\r\nKeıbir naýqastar qandaǵy qanttyń tómendeýin kórsetetin gıpoglıkemııanyń sımptomdaryn sezinbeýi múmkin.\r\n\r\nEger qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýyna nemese tómendeýine  tán sımptomdardy baıqasańyz, qan taldaýynyń nátıjesine negizdelgen emdeýdi ustanyńyz. Eger jaǵdaıyńyz jaqsarmasa, nemese nasharlasa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nDıabettik koma – shuǵyl járdemdi talap etedi. Eger qandaǵy qanttyń deńgeıiniń kúrt artýyna nemese kúrt tómendeýine  tán sımptomdardy baıqasańyz, jáne talyp qalýyńyz múmkindigin sezinseńiz, «jedel járdemdi» shaqyryńyz. Eger qasyńyzda dıabetke shaldyqqan adam bolsa, jáne ol talyp qalsa, «jedel járdemdi» shaqyryńyz jáne onyń qyzmetkerlerine mindetti túrde talǵan naýqastyń dıabetpen aýyratyndyǵyn habarlańyz.  \r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQandaǵy qanttyń tómen deńgeıden joǵaryǵa deıin udaıy ózgeristeri nemese uzaq ýaqyt boıy joǵary kórsetkishteriniń saqtalýy dıabettik komaǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n__Dıabettik ketoatsıdoz.__\r\n\r\nBulshyq et tininiń energetıkalyq resýrstarynyń taýsylǵan kezinde organızm maı qoryn buza bastaýy múmkin. Bul úrdistiń nátıjesinde keton atalatyn ýytty qyshqyldar túziledi. Tıisti emdeý bolmasa, dıabettik ketoatsıdoz dıabettik komaǵa aparýy múmkin.\r\n\r\nDıabettik ketoatsıdoz – 1 tıpti qant dıabetiniń jıi kezdesetin asqynýy, biraq, 2 tıpti dıabette jáne gestatsııalyq dıabette (júktiliktegi) de paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n__Dıabettik gıperosmolıarlyq sındrom.__ Eger qandaǵy qanttyń deńgeıi detsılıtrge (mg/dl) 600 mıllıgrammnan asatyn bolsa nemese lıtrge (mmol/l) 33.3 mılımolden asatyn bolsa, bul jaǵdaı dıabettik gıperosmolıarlyq sındrom atalady.\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıi osy kórsetkishterden asatyn bolsa, qan tutqyr jáne qoıý bolady. Qanttyń artyq mólsheri qannan nesepke ótedi jáne organızmnen suıyqtyqtyń úlken kóleminiń shyǵarylýyna yqpal etedi.\r\n\r\nEger gıperosmolıarlyq sındromǵa ushyraǵan naýqasqa ýaqytyly kómek kórsetilmese, ómir úshin qaýipti sýsyzdaný oryn alýy múmkin, bul túbinde komaǵa aparýy yqtımal.  \r\n\r\nDıabettik gıperosmolıarlyq sındrom 2 tıpti dıabetke ushyraǵan egde jastaǵy adamdar men  orta jastaǵy adamdar arasynda jıi kezdesedi.\r\n\r\n__Gıpoglıkemııa.__ Glıýkoza mıdyń qalypty jumysy úshin qajet. Aýyr jaǵdaılarda qandaǵy qanttyń deńgeıi esten tanýǵa aparýy múmkin. Gıpoglıkemııanyń paıda bolý sebebi qandaǵy ınsýlınniń joǵary deńgeıi nemese organızmge taǵamnyń jetkiliksiz túsýi bolýy múmkin. Sondaı-aq, bul jaǵdaı shamadan tys dene júktemeleri men alkogoldi artyq tutynýda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdar gıpoglıkemııanyń túpkilikti nátıjesine áser etedi. Uzaq ýaqyt boıy ótetin dıabettiń barysynda  ashyǵý jáne terleýdiń artýy sekildi sımptomdardy baıqamaýyńyz da múmkin, olar qandaǵy qant deńgeıiniń qaýiptiligi týraly belgi beredi. Bul jaǵdaı tanylmaǵan gıpoglıkemııa atalady.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Qaýip faktorlary__\r\n\r\nQant dıabeti bar kez kelgen naýqas dıabettik koma paıda bolý qaýpine ushyraýy múmkin.\r\n\r\n__Eger sizde 1 tıpti dıabet bolsa__, dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesilermen baılanysty:\r\n\r\n•        Qandaǵy qanttyń tómen deńgeıi (gıpoglıkemııa)\r\n\r\n•        Dıabettik ketoatsıdoz\r\n\r\n__Eger sizde 2 tıpti dıabet bolsa,__ dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesilermen baılanysty:\r\n\r\n•        Dıabettik gıperosmolıarlyq sındrom, ásirese, jasyńyz ortadan asqan bolsa.\r\n\r\n__Eger sizde 1 nemese 2 tıpti dıabet bolsa,__ dıabettik koma paıda bolý qaýpi kelesi faktorlarǵa baılanysty:\r\n\r\n•        Insýlın jetkizý máseleleri. Eger sizge ınsýlındik pompa (sorǵy) qoıylsa, qandaǵy qant deńgeıin jıi tekserý qajet, sebebi, ınsýlındik pompanyń tútigi buralyp qalýy múmkin, osydan organızmge ınsýlın jetkizilýi tejeledi. Kamerasyz pompa bolǵanda da keıde ınsýlındi jetkizýdiń toqtaýyna aparatyn máseleler bolýy múmkin. Eger naýqasta 1 tıpti dıabet bolsa, organızmge ınsýlınniń túsýiniń toqtaýy tez dıabettik ketoatsıdozǵa aparýy múmkin.\r\n\r\n•       __ Aýrý, jaraqat nemese operatsııa.__ Túrli aýrýlar jáne jaraqattar kezinde qandaǵy qant deńgeıi edáýir artýy múmkin. Bul 1 tıpti dıabette dıabettik ketoatsıdozǵa aparmaýy úshin, sondaı-aq, bul jaǵdaıdy retteý úshin organızmge túsetin ınsýlındi arttyrý qajet. Júrektiń nemese búırektiń irkilisti jetkiliksizdigi sekildi basqa aýrýlar  dıabettik gıperosmolıarlyq sındromnyń damý qaýpin arttyrýy múmkin.\r\n\r\n•       __ Dıabetti durys emdemeý.__ Eger qandaǵy qant deńgeıin qatań baqylaýǵa almasańyz, dárilik preparattardy dárigerdiń taǵaıyndaýmen qabyldamaıtyn bolsańyz, asqynýlar men dıabettik komanyń damý qaýpi joǵary bolady.\r\n\r\n•        __Insýlınnen ádeıi bas tartý.__ Keıde dıabeti bar, artyq salmaqty  adamdar aryqtaýǵa úmittenip, ınsýlındi qabyldaýdan bas tartady. Bul ómir úshin qaterli jáne dıabettik komanyń damýyna aparady.\r\n\r\n•        __Alkogol qabyldaý.__ Alkogol qandaǵy qanttyń deńgeıine boljamsyz áser etedi. Keıde alkogoldi qabyldaǵaǵan 1-2 kún ishinde qandaǵy qanttyń dál emes deńgeıi baqylanady. Bul gıpoglıkemııa saldarynan bolatyn dıabettik komanyń damý qaýpin arttyrady.\r\n\r\n•        __Tyıym salynǵan esirtkilik preparattardy qoldaný.__ Kokaın jáne ekstazı sekildi tyıym salynǵan esirtkilik preparattar qandaǵy qant deńgeıiniń edáýir artýyna jáne dıabettik komanyń damýyna yqpal etedi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Asqynýlary__\r\n\r\nEmdeýden bas tartqanda dıabettik koma aparýy múmkin:\r\n\r\n•        Mıdyń zaqymdanýyna\r\n\r\n•        Ólim-jitimge.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Erekshe nusqaýlary__\r\n\r\nDıabettik koma – boljanbaıtyn jaǵdaı, oǵan daıyndalýǵa ýaqyt bolmaıdy. Eger qandaǵy qant deńgeıiniń kúshti artýyn nemese tómendeýin sezinseńiz, esten tanbaı turyp, «jedel járdemdi» shaqyrýǵa úlgerý qajet.\r\n\r\nEger dıabetke shaldyqqan adamnyń qasynda bolsańyz, onyń esten taný múmkindigin baıqasańyz nemese qımyly túsiniksiz bolyp kórsinse, dereý «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\n«Jedel járdem» kelgenge deıin ne isteýge bolady?\r\n\r\nEger dıabetti emdeý týraly eshteńe bilmeseńiz, jedel járdem brıgadasyn kútińiz.\r\n\r\nEger dıabetti emdeýmen tanys bolsańyz, kelesi áreketterdi oryndańyz:\r\n\r\n1.      Esten tanǵan adamnyń qandaǵy qant deńgeıin tekserińiz.\r\n\r\n2.      Eger qandaǵy qant deńgeıi 70 mg/dl (3.9 mmol/l) bolsa, oǵan glıýkagon ınektsısyn salyńyz. Eger glıýkagon bolmasa, glıýkoza gelin, baldy nemese qantty shárbatty jaǵynyń ishine jaǵý qajet. Qandaǵy qant deńgeıi tómen bolsa, ınsýlın bermeńiz.\r\n\r\n3.      Eger qandaǵy qant deńgeıi 70 mg/dl joǵary bolsa, jedel járdem brıgadasyn kútińiz. Qandaǵy glıýkoza  deńgeıi joǵary adamǵa qant bermeńiz.\r\n\r\n4.      Jedel  járdem brıgadasyna dıabet jáne qabyldanǵan sharalar týraly aıtyńyz.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıabettik komada  dıagnozdy  tez  qoıý asa mańyzdy. Jedel   járdem brıgadasy tekserý ótkizgende týystaryńyzdan sizdiń aýrýyńyzdyń tarıhyn suraıdy.\r\n\r\n__Qajetti tekserýler__\r\n\r\nKelesi kórsetkishterdi baǵalaý úshin túrli zerthanalyq testiler ótkizý qajet bolady:\r\n\r\n•\r\n        Qandaǵy qant deńgeıi\r\n\r\n•        Ketondyq deneler deńgeıi\r\n\r\n•        Qandaǵy azottyń nemese kreatınınniń mólsheri\r\n\r\n•        Qandaǵy kalııdiń, fosfattyń jáne natrııdiń mólsheri\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nDıabettik koma kezindegi jedel járdem kórsetý ádistemesin tańdaý qandaǵy qanttyń deńgeıine baılanysty. \r\n\r\n__Qandaǵy qant deńgeıi joǵary__\r\n\r\nEger qandaǵy qant deńgeıi tym joǵary bolsa, qajet bolady:\r\n\r\n•        Kóktamyr arqyly eritindiler engizip, sý balansyn qalpyna keltirý\r\n\r\n•        Jasýshalar durys qyzmet etýi úshin kalıı, natrıı nemese fosfat qosylady\r\n\r\n•        Organızm tinderine glıýkozany sińirýine kómektesý úshin ınsýlın\r\n\r\n•        Kez kelgen negizgi ınfektsııalardy emdeý.\r\n\r\n__Qandaǵy qant deńgeıi tómen__\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıi tómen bolsa, glıýkagon ınektsııasy qajet bolýy múmkin, ol qandaǵy glıýkoza mólsherin arttyrýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nÁdette, qandaǵy qant deńgeıi rettelgende, es qalpyna keledi.\r\n\r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nDıabettiń barysyn kúndelikti qatań baqylaý dıabettik komanyń aldyn alýǵa kómektesedi. Kelesi keńesterdi este ustańyz:\r\n\r\n•        Tamaqtaný tártibin jasap, qadaǵalańyz. Taǵamdy durys qabyldaý qandaǵy qant deńgeıin retteýge kómektese alady.\r\n\r\n•        Qandaǵy qant deńgeıin qadaǵalańyz. Glıkemııanyń deńgeıin jıi anyqtaý qandaǵy qanttyń deńgeıin normasynyń sheginde qoldaı alatyndyǵyńyzǵa senimdi bolýyńyzǵa kómektesedi. Sondaı-aq, bul glıýkozanyń deńgeıiniń artýynyń nemese tómendeýiniń qaýiptiligi bar ekendigi týraly saqtandyrady.\r\n\r\n•        Taǵaıyndalǵan emdeýdi qatań oryndańyz. Eger qandaǵy glıýkozanyń mólsheriniń kórsetkishteri jıi ózgeretin bolsa, emdeýshi dárigerge habarlaý qajet. Ol naýqasqa qajetti emdeýdi tańdaıdy.\r\n\r\n•        Kún tártibi. Qandaı da bir aýrýdyń kezinde qandaǵy qanttyń deńgeıi kúrt artýy múmkin. Aýrý kezinde qandaǵy qant deńgeıiniń artýyn qalaı retteýge bolatyndyǵy týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n•        Qandaǵy qant deńgeıiniń artýynda ketondar deńgeıin anyqtańyz. Eger qanttyń deńgeıi 240 mg/dl (13.3 mmol/l artyq bolsa, ketondyq denelerdi anyqtaý úshin nesepti taldaýǵa tapsyryńyz. Ketondardyń mólsheri artqanda dárigerge kórinińiz. Nesepte ketondar bolsa, jáne osy kezde qusý oryn alsa, dereý dárigerińizdi shaqyryńyz.\r\n\r\n•        Qol astynda glıýkagon jáne tez áser etetin qant kózderin ustańyz. Eger ınsýlın qabyldaıtyn bolsańyz, qol astynda glıýkagon jáne tez áser etetin qant kózderi, mysaly, glıýkoza tabletkasy nemese  apelsın shyryny bolýyn qadaǵalańyz, olardy qandaǵy qant deńgeıi tómen bolǵanda qabyldaý qajet.\r\n\r\n•        Qandaǵy glıýkozanyń shoǵyrlanýyna úzdiksiz monıtorıng (CGM). Bul ásirese, qajet, eger glıkemııanyń turaqty deńgeıin qoldaýda qıynydyqtar bolsa, nemese qandaǵy qant deńgeıiniń tómendeýin sezbeıtin bolsańyz (tanylmaıtyn gıpoglıkemııa).\r\n\r\nCGMs – teri astyna qoıylǵan kishkene datchıkter kómegimen qandaǵy qant deńgeıi baqylanatyn qural-jabdyq, ári qaraı bul aqparat symsyz qural-jabdyqqa beriledi.\r\n\r\nBul qural-jabdyqtar qandaǵy qant deńgeıiniń tómendiginiń qaýiptiligi týraly habar beredi. Biraq, CGM qoldanatyn bolsańyz da, qandaǵy qant deńgeıi glıýkometrdiń kómegimen anyqtalýy tıis.  Glıýkometrmen salystyrǵanda CGMs – qymbat qural-jabdyq, biraq, ol glıýkozanyń deńgeıin baqylaýda jaqsy nátıje beredi.\r\n\r\n•        Alkogol tutynýdy shekteńiz. Alkogoldiń qandaǵy qant deńgeıine áseri boljamdy emes, spırttik ishimdikterden bas tartqan jón.\r\n\r\n•        Týystaryńyzdy, dostaryńyzdy jáne áriptesterińizdi úıretińiz. Týystaryńyzdy, dostaryńyzdy qandaǵy qant deńgeıiniń kúrt ózgerýine tán sımptomdardy anyqtaýǵa úıretińiz, sondaı-aq, esten tanǵan kezde, «jedel járdem» shaqyrý qajettigin aıtyńyz.\r\n\r\n•        Medıtsınalyq  ıdentıfıkatsııalyq bilezik nemese alqa taǵyp júrgen jón. Eger naýqas esten tansa, mundaı aqparaty bar bilezik týystaryńyzǵa, dostaryńyzǵa jáne áriptesterińizge, jedel járdem qyzmetkerlerine paıdaly aqparat beredi. ','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dıabettik retınopatııa','','','qz','s','',0,'',7760,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531891860,1563427860,1531892379,'Dıabettik retınopatııa – 1 jáne 2 tıpti qant dıabetinde kózdiń torqabyǵynyń derttik ózgeristeriniń biri, ol, kóbinese, aýrý bastalǵannan keıin 5-10 jyl ótkende paıda bolady.\r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Kóz uıasy qabattardan turady, olar kózdiń ishki ózegin – áınek tárizdi deneni, kóz burshaǵyn, sýly ylǵalyn qorshaıdy. Kóz uıasynyń ózegin úsh qabat qorshaıdy: syrtqy, ortańǵy jáne ishki. Syrtqy – óte tyǵyz fıbrozdyq qabyq. Ol aldyńǵy móldir qabyqtan jáne artqy móldir emes bólik - aqqabyqtan turady. Ortańǵy – kóz uıasynyń tamyrly qabyǵy. Ol qantamyrlaryna, pıgmentterge baı jáne nurqabyqpen , kirpik denesimen jáne tamyrly qabyqshanyń ózinen turady. Ishki torqabyq – kórý analızatorynyń retseptorlyq bóligi, bul jerde jaryqty qabyldaý ótedi.\r\n\r\nAdam qant dıabetimen kóp aýyrǵan saıyn  dıabettik retınopatııanyń paıda bolý yqtımaldyǵy joǵary. Naýqastardyń 40-45 paıyzǵa jýyǵy dıabettik retınopatııanyń qandaı da bir satysynan zardap shegedi.\r\n\r\nJúktilik kezinde dıabettik retınopatııa dıabetke shaldyqqan áıelderde kúrdeli máseleler týyndatýy múmkin. Dıabettik retınopatııamen qatar qant dıabeti katarakta, glaýkoma sekildi aýrýlardy týyndatýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıabettik retınopatııa – 1 jáne 2 tıpti qant dıabetinde kózdiń torqabyǵynyń derttik ózgeristeriniń biri, ol, kóbinese, aýrý bastalǵannan keıin 5-10 jyl ótkende paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"76\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nKóz – sfera tárizdi kórý aǵzasy. Ol suıyqtyqqa toly. Kóz uıasy qabattardan turady, olar kózdiń ishki ózegin – áınek tárizdi deneni, kóz burshaǵyn, sýly ylǵalyn qorshaıdy. Kóz uıasynyń ózegin úsh qabat qorshaıdy: syrtqy, ortańǵy jáne ishki. Syrtqy – óte tyǵyz fıbrozdyq qabyq. Ol aldyńǵy móldir qabyqtan jáne artqy móldir emes bólik - aqqabyqtan turady. Ortańǵy – kóz uıasynyń tamyrly qabyǵy. Ol qantamyrlaryna, pıgmentterge baı jáne nurqabyqpen , kirpik denesimen jáne tamyrly qabyqshanyń ózinen turady. Ishki torqabyq – kórý analızatorynyń retseptorlyq bóligi, bul jerde jaryqty qabyldaý ótedi.\r\n\r\nAdam qant dıabetimen kóp aýyrǵan saıyn  dıabettik retınopatııanyń paıda bolý yqtımaldyǵy joǵary. Naýqastardyń 40-45 paıyzǵa jýyǵy dıabettik retınopatııanyń qandaı da bir satysynan zardap shegedi.\r\n\r\nJúktilik kezinde dıabettik retınopatııa dıabetke shaldyqqan áıelderde kúrdeli máseleler týyndatýy múmkin. Dıabettik retınopatııamen qatar qant dıabeti katarakta, glaýkoma sekildi aýrýlardy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAýrý kózdiń torqabyǵynyń qantamyrlaryndaǵy ózgeristerdiń saldarynan paıda bolady. Naýqastardyń bir bóliginde dıabettik retınopatııa kózden suıyqtyqtyń aǵýymen jáne torqabyqtyń isinýimen kórinis beredi, al keıbir naýqastarda torqabyqtyń betinde qalypsyz qantamyrlarynyń ósýi bastalady.\r\n\r\nDıabettik retınopatııa tórt satyda damıdy:\r\n\r\n# Retınopatııanyń  prolıferatıvtik emes jeńil túri.  Torqabyqta mıkroanevrızma (usaq tamyrlardyń keńeıýi) paıda bolýymen sıpattalady.\r\n# Retınopatııanyń  prolıferatıvtik emes ortasha túri. Ári qaraı aýrý ýshyqqan saıyn kózdiń torqabyǵyn qorektendiretin keıbir qantamyrlar tejeledi.\r\n# Retınopatııanyń  prolıferatıvtik emes aýyr túri. Bul satyda kóptegen qantamyrlary tejelgen, torqabyqtyń qalypty qanaınalymy bar birneshe aýmaǵy ǵana qalady. Osy aýmaqtar  torqabyqqa qorektik zattekterdiń burynǵy aǵymyn qalpyna keltirýde organızmde jańa qantamyrlary óse bastaýy úshin sıgnal jiberedi.\r\n# Prolıferatıvtik retınopatııa. Bul aýrýdyń sońǵy satysy. Munda jańa qantamyrlarynyń jappaı ósýi ótedi. Suıyqtyq torqabyqtyń qalypsyz, juqa  tamyrlarynan makýlaǵa (torqabyqtyń ortasy) túsedi, ol kórýdiń fokýstelýine jaýap beredi, bul aldymen isinýdi týyndatady, sodan keıin kórýde buzylystar paıda bolady, kórmeı qalýǵa deıin. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"77\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}{img type=\"fileId\" fileId=\"78\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Kórýi qalypty adamǵa kórinetin kórinistiń beınesi   Dıabettik  retınopatııasy bar naýqastyń kórýi\'\' \r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKóbinese, dıabettik retınopatııa  sımptomsyz ótedi, ásirese, aýrýdyń erte satysynda. Bastapqyda naýqas qannyń bólikterin, nemese kóz aldynda qalqıtyn ádettegi daqtardy kóredi.\r\n\r\nKeıde daqtar emdeýsiz ótedi, al naýqastyń kórýi jaqsara bastaıdy. Degenmen, qan ketýi qaıtalanýy jáne kórýdiń bulyńǵyrlanýyna jáne jaǵdaıdyń nasharlaýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nEmdemegen jaǵdaıda prolıferatıvtik retınopatııa kórýdi edáýir joǵaltýǵa, tipti, kórmeı qalýǵa aparady. Emdeý neǵurlym erte bastalsa, tıimdiligi soǵurlym joǵary bolatyndyǵyn bilý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nDıagnostıka oftalmologııalyq taldaýlar arqyly júzege asyrylady:\r\n\r\n* Kórýdi anyqtaý testi – arnaıy kesteniń kómegimen naýqastyń kórgishtigin anyqtaý.\r\n* Keńeıtilgen qarashyq kezindegi oftalmoskopııa. Naýqastyń kózine qarashyǵyn keńeıtý úshin arnaıy tamshylar tamyzylady. Bul oftalmologqa kózdiń ishki bóligin kórýge jáne  dıabettik retınopatııaǵa nusqaıtyn belgilerdiń bolýyn tekserýge múmkindik beredi.\r\n* Tonometrııa – arnaıy quraldyń kómegimen kózdiń qysymyn ólsheý. Bul testini ótkizý úshin dáriger arnaıy tamshylardy qoldanýy múmkin.\r\n* Flıýorestsenttik angıografııa– kózdiń torqabyǵyn zertteýdiń kórneki ádisi. Naýqasqa kóktamyr arqyly arnaıy boıaǵysh engiziledi, ol torqabyqtyń qantamyrlaryna túsedi, osydan keıin dáriger beınelerdi túsiredi.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nAýrýdyń alǵashqy satylarynda naýqasta sary daqtyń isinýi bolmasa, emdeý qajet bolmaıdy. Aýrýdyń ári qaraı damýynyń aldyn alý úshin qant dıabetimen aýyratyn naýqastarǵa qandaǵy qant deńgeıin, arterıaldyq qysymdy jáne qandaǵy holesterın deńgeıin muqııat baqylaý qajet. Dıabettik retınopatııanyń erte satysyndaǵy naýqastar emdeýge muqtaj bolmaıdy, biraq, olar kórýindegi ózgeristerdi muqııat qadaǵalaýy jáne oftalmologta udaıy tekserilýi qajet. Eger oftalmolog kózdiń torqabyǵynda jańa tamyrlardyń ósýin nemese sary daqtyń isinýin baıqasa,  emdeý qajet bolady. Kóz hırýrgııasy - dıabettik retınopatııany emdeýdiń negizgi ádisi. Lazerlik hırýrgııa – kózdiń torqabyǵynda jańa tamyrlardyń ósý tusynda shaǵyn kúıikter jasaýǵa múmkindik beretin ádis. Bul úrdis fotokoagýlıatsııa atalady.\r\n\r\nBasqa hırýrgııalyq ádis – vıktrektomııa – bul «áınek tárizdi» deneni joıý, ol qan ketýin joıýǵa jáne torqabyqtyń ajyraýyn toqtatýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nDıabettik  retınopatııanyń  aýyr asqynýlary – ekinshi glaýkoma, katarakta, torqabyqtyń ajyraýy, gemoftalm («áınek tárizdi» denege qan quıylýy), kórýdiń edáýir tómendeýi, tolyq kórmeı qalý bolýy múmkin. Osy jaǵdaılardyń bári qant dıabetine shaldyqqan naýqastardyń endokrınologtyń jáne oftalmologtyń udaıy baqylaýynda bolýyn talap etedi. \r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin asqynýlary__\r\n\r\nDıabettik retınopatııa kórýdiń tómendeýine jáne kórmeýge aparýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nEger qant dıabetine shaldyqsańyz jáne kelesi sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Jaryq kómeski bolǵanda kórýińiz nashar;\r\n* Kóz aldynda aq daqtardyń paıda bolýyn baıqaısyz;\r\n* Zattar qos bolyp kórinýi nemese bulyńǵyr kórinýi;\r\n* Kózdegi aýyrsyný, bas aýyrýymen  qosarlanǵan;\r\n* Kórýdiń óz jaǵyńyzda zattardy kórmeısiz;\r\n* Kózde júzetin kóleńkeni nemese daqtardy kóresiz.\r\n \r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEger sizde qant dıabeti bolsa, jylyna bir ret qarashyqty keńeıtip, oftalmoskopııa sharasyn ótý qajet:\r\n\r\n* Prolıferatıvtik retınopatııa sımptomsyz damýy múmkin. Aýrýdyń osy satysynyń ózinde kórýdi joǵaltý yqtımaldyǵy joǵary.\r\n* Sary daqtyń isinýi dıabettik retınopatııanyń tórt satysynyń kez kelgeninde sımptomsyz damýy múmkin.\r\n* Prolıferatıvtik retınopatııa jáne sary daqtyń isinýi  bir mezgilde paıda bolýy múmkin, biraq, naýqas kórýdiń buzylysyn sezinbeýi múmkin.\r\n* Oftalmolog sary daqtyń isinýin nemese dıabettik retınopatııanyń qandaı da bir satysy bar ekendigin naqty anyqtaı alady. Dıabettik retınopatııanyń sımptomdary  bolýyna táýelsiz túrde aýrýdy erte anyqtaý jáne ýaqytyly emdeý kórýdi joǵaltýdyń aldyn alýǵa jáne ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.\r\n \r\nEger dıabettik retınopatııa anyqtalsa, oftalmologta jıirek tekserilý usynylady. Bul aýrýdan zardap shegetin adamdar ýaqytyly emdeýdi bastap, kórmeı qalý qaýpin 95 paıyzǵa azaıta alady.\r\n\r\ndıabettik retınopatııanyń ýshyǵýynyń aldyn alýda qandaǵy qanttyń jáne arterıaldyq qysymnyń  deńgeılerin durys uıymdastyrylǵan baqylaý, qant pen qysymdy azaıtatyn preparattardy ýaqytyly qabyldaý úlken rol atqarady.\r\n\r\nTorqabyqtyń profılaktıkalyq lazerkoagýlıatsııasy kóz túbindegi ózgeristerdiń toqtaýyna jáne keri qaıtýyna yqpal etedi.','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dısmorfofobııa','','','qz','s','',0,'',3756,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531892340,1563428340,1531892987,'Dısmorfofobııa – sozylmaly psıhıkalyq aýrý, bul kezde naýqas óziniń syrtqy pishini týraly kóp oılaıdy, al olqylyqtary mańyzdy emes nemese oıdan shyǵarylǵan bolady, soǵan qaramastan naýqasqa pishini usqynsyz kórinedi, bireýlerdiń ózin baıqaǵanyn qalamaıdy.\r\n\r\nNaýqasta dısmorfofobııa bolsa, ol óziniń syrtqy pishini men dene symbatynyń beınesine shamadan tys, kúnine kóp saǵattan kóńil qoıyp, osy týraly mazalanady. Boljamdy olqylyǵy naýqasqa qaıǵyrý ákeledi, osy mezi qylatyn oıy kúndelikti ómirine áser etedi. Naýqas kóptegen kosmetıkalyq sharalaǵa júginedi nemese shamadan tys jattyǵady, boljamdy olqylyǵyn «túzetýge» tyrysady, biraq, eshqashan nátıjesimen qanaǵattanbaıdy. Dene dısmorfofobııasy kemtar bolyp kóriný úreıi sekildi de belgili.\r\n\r\nDısmorfofobııany emdeýge kognıtıvtik-minez-qulyqtyq emdeý kirýi múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDısmorfofobııa – sozylmaly psıhıkalyq aýrý, bul kezde naýqas óziniń syrtqy pishini týraly kóp oılaıdy, al olqylyqtary mańyzdy emes nemese oıdan shyǵarylǵan bolady, soǵan qaramastan naýqasqa pishini usqynsyz kórinedi, bireýlerdiń ózin baıqaǵanyn qalamaıdy.\r\n\r\nNaýqasta dısmorfofobııa bolsa, ol óziniń syrtqy pishini men dene symbatynyń beınesine shamadan tys, kúnine kóp saǵattan kóńil qoıyp, osy týraly mazalanady. Boljamdy olqylyǵy naýqasqa qaıǵyrý ákeledi, osy mezi qylatyn oıy kúndelikti ómirine áser etedi. Naýqas kóptegen kosmetıkalyq sharalaǵa júginedi nemese shamadan tys jattyǵady, boljamdy olqylyǵyn «túzetýge» tyrysady, biraq, eshqashan nátıjesimen qanaǵattanbaıdy. Dene dısmorfofobııasy kemtar bolyp kóriný úreıi sekildi de belgili.\r\n\r\nDısmorfofobııany emdeýge kognıtıvtik-minez-qulyqtyq emdeý kirýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nDısmorfofobııanyń belgileri men sımptomdaryna kelesiler kiredi:\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini úshin yńǵaısyzdyq seziminde bolady\r\n\r\n• aınaǵa qarap, ózin jıi zertteý nemese kerisinshe, aınaǵa qaramaý\r\n\r\n• óziniń syrtqy pishininde aýytqý, aqaý bolýyna senimdilik\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini týraly basqalar ádeıi teris pikir aıtady dep senedi\r\n\r\n• qoǵamnan oqshaýlaný\r\n\r\n• úıden shyqpaý\r\n\r\n• naýqas óziniń syrtqy pishini týraly basqalardan jubatý izdeıdi\r\n\r\n• jıi  kosmetıkalyq sharalar qanaǵattandyrmaıdy\r\n\r\n• terini tazalaý nemese túgin julý nemese olqylyqty joıý úshin shamadan tys sátsiz kúsh salý sekildi shamadan tys kútim jasaý\r\n\r\n• boljamdy olqylyqty joıý úshin tym kóp kosmetıka qoldaný, kıiný nemese saqal ósirý\r\n\r\n• óziniń syrtqy pishinin bireýmen salystyrý\r\n\r\n• kópshilik aldynda sóıleýden qashý\r\n\r\nNaýqas denesiniń bir bóligine kóp kóńil bóledi, ásirese, bir erekshe bólikterin uzaq ýaqyt boıy qarastyryp, nazaryna alady.\r\n\r\nAdamdar óziniń nazaryn bóledi:\r\n\r\n• betine  (murny, betiniń óńi, ájimderi, bezeý nemese basqa daqtar)\r\n\r\n• shashyna (paıda bolýy, juqarýy nemese tazdanýy)\r\n\r\n• terige nemese kóktamyrynyń syrtqa bilinýine\r\n\r\n• emsheginiń ólshemine\r\n\r\n• bulshyq etiniń ólshemine jáne shıraqtyǵyna\r\n\r\n• jynystyq múshelerine.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan kóriný qajet__\r\n\r\nNaýqastyń syrtqy pishinine qatysty uıalý jáne yńǵaısyzdyq dısmorfofobııany emdeýge kedergi keltirýi múmkin. Biraq, dısmorfofobııanyń belgileri nemese sımptomdary baıqalsa, dárigerge, psıhoterapevtke nemese basqa medıtsına qyzmetkerine habarlańyz.\r\n\r\nDısmorfofobııa  ádette, ózdiginshe emdelmeıdi, belgili bir ýaqyt ótýinde ýshyǵýy múmkin, jáne minez-qulyqtyń ózgerisine, tipti ózine qol jumsaýǵa deıin aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nDısmorfofobııanyń sebepteri belgisiz. Kóptegen psıhıkalyq aýrýlar sekildi dısmorfofobııa kelesi jaıttardyń saldary bolýy múmkin:\r\n\r\n•        Mıdyń buzylystary. Mı qurylymyndaǵy nemese júıke júıesi bıohımııasynyń aýytqýlary dısmorfofobııanyń paıda bolýynda mańyzdy rol atqarýy múmkin.\r\n\r\n•        Tuqym qýalaý. Keıbir zertteýler kórsetkendeı, dısmorfofobııa tuqym qýalaýy boıynsha berilýi múmkin.\r\n\r\n•        Qorshaǵan orta. Qorshaǵan orta, ómirlik oqıǵalar jáne mádenıet dısmorfofobııaǵa yqpal etýi múmkin, ásirese, olar syrtqy pishinge baılanysty teris oqıǵalar ákeletin bolsa. \r\n\r\n \r\n__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:  http://www.mayoclinic.com/print/body-dysmorphic-disorder/DS00559/DSECTION=all&METHOD=print\r\n\r\n \r\n__Aýdarmashy:__ Ekaterına Shýmareva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.','student_k',122,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dıspepsııa (as qorytýdyń buzylysy)','','','qz','s','',0,'',4019,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531893000,1563429000,1531894288,'Dıspepsııa nemese as qorytýdyń buzylysy – bul ishtiń joǵarǵy bóligindegi jeńil jaısyzdyq, tamaq ishý kezinde nemese ishkennen keıin paıda bolady, kelesi túrde sezilýi múmkin:\r\n\r\nKindik pen tóssúıeginiń arasyndaǵy qyzý, kúıdirý nemese aýyrsyný sezimi\r\nTamaq ishken kezde nemese ishkennen keıin birden paıda bolatyn jaǵymsyz, ishtiń tolyp ketý sezimi\r\n \r\nIshtiń kebýi jáne júrek aınýy - jıi kezdespeıtin sımptomdary.\r\n\r\nDıspepsııa – qyjyldyń sımptomyna jatpaıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Sınonımdary__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıspepsııa nemese as qorytýdyń buzylysy – bul ishtiń joǵarǵy bóligindegi jeńil jaısyzdyq, tamaq ishý kezinde nemese ishkennen keıin paıda bolady, kelesi túrde sezilýi múmkin:\r\n\r\n* Kindik pen tóssúıeginiń arasyndaǵy qyzý, kúıdirý nemese aýyrsyný sezimi\r\n* Tamaq ishken kezde nemese ishkennen keıin birden paıda bolatyn jaǵymsyz, ishtiń tolyp ketý sezimi\r\n \r\nIshtiń kebýi jáne júrek aınýy - jıi kezdespeıtin sımptomdary.\r\n\r\nDıspepsııa – qyjyldyń sımptomyna jatpaıdy.\r\n\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"79\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Óńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady.\'\'\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKóbinese, eger qan ketýi, salmaq joǵaltý nemese jutý sekildi basqa sımptomdarmen birge bolmasa, dıspepsııa densaýlyqqa qatysty kúrdeli máseleniń belgisi emes.\r\n\r\nKeıbir sırek jaǵdaıda júrek ustamasy kezindegi jaısyzdyq dıspepsııa retinde qate qabyldanýy múmkin.\r\n\r\nDıspepsııanyń týyndaý sebepteri:\r\n\r\n•      Alkogoldi shamadan tys tutyný\r\n\r\n•      Tatymdylyǵy kóp, maıly nemese qýyrylǵan taǵam\r\n\r\n•      Tamaqty shamadan kóp ishý\r\n\r\n•      Tamaqty tez ishý\r\n\r\n•      Kúızelis nemese kúıgelektený\r\n\r\n•      Talshyǵy mol tamaqty tutyný\r\n\r\n•      Temeki shegý\r\n\r\n•      Kofeındi shamadan tys kóp tutyný\r\n\r\nDıspepsııanyń basqa sebepteri:\r\n\r\n•      Ót tastary\r\n\r\n•      Gastrıt (asqazannyń silemeı qabatynyń qabynýy jáne isinýi)\r\n\r\n•      Uıqybeziniń qabynýy (pankreatıt)\r\n\r\n•      Oıyqjaralar  (asqazannyń nemese ishektiń)\r\n\r\n•      Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý, mysaly, antıbıotıkterdi, aspırındi nemese aýyrsynýdy basatyndar (NPVP – steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar).\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Úıdegi kútim__\r\n\r\nTamaqtaný tártibin ózgertý sımptomdardy jeńildetedi, ol úshin oryndaý qajet:\r\n\r\n•      Tamaqty asyqpaı ishý \r\n\r\n•      Tamaqty muqııat jáne tolyǵymen shaınaý\r\n\r\n•      Tamaq ishkende sóılespeýge tyrysyńyz\r\n\r\n•      Tamaq ishkenen keıin birden tolqý nemese dene jattyǵýlaryn oryndaýdan alshaq bolyńyz.\r\n\r\n•      Jaıbaraqattanyp, demalyńyz, eger buzylys kúızelisten týyndasa.\r\n\r\nAspırındi nemese basqa NPVP - steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattardy qabyldaýdan alshaq bolyńyz. Eger olardy qabyldaý qajet bolsa, tamaq ishkennen keıin qabyldańyz.\r\n\r\nAntatsıdterdi qabyldaý (asqazan sólindegi tuz qyshqylyn beıtaraptandyratyn preparat) dıspepsııany jeńildetedi.\r\n\r\nRanıtıdın  (Zantak) jáne omeprazol (Prılosek) sekildi dárilik preparattar da sımptomdardy jeńildetedi. Dáriger osy dárilerdi úlken mólsherlemesimen nemese uzaq ýaqyt boıy qabyldaýdy usynady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nIegińizde, keýdeńizde, arqańyzda aýyrsyný bolsa, tersheńdik, mazasyzdaný nemese sharasyzdyq sezimi bolsa, shuǵyl dárigerge kóriný qajet. Bul júrek ustamasynyń sımptomdary bolýy múmkin.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n•      Dıspepsııa sımptomdarynyń ózgerisin baıqasańyz\r\n\r\n•      Sımptomdar birneshe kúnnen artyq sozylsa\r\n\r\n•      Túsiniksiz salmaq joǵaltý paıda bolsa\r\n\r\n•      Kenetten, kúshti aýyrsyný paıda bolsa\r\n\r\n•      Jutýda máseleler paıda bolsa\r\n\r\n•      Teri men kózdiń aǵy sarǵaısa (sary aýrý)\r\n\r\n•      Qusyqta nemese nájiste qan paıda bolsa\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge kórinýden neni kútýge bolady__\r\n\r\nDáriger asqazan men as qorytý joldarynyń aýmaǵyn tekseredi. Sımptomdar týraly suraqtar qoıady.\r\n\r\nDáriger kelesi tekserýlerdi taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n•      Ish qýysynynń ÝDT (ÝZI)\r\n\r\n•      Qan taldaýy\r\n\r\n•      Fıbrogastrodýodenoskopııa.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Sınonımdary__\r\n\r\nIndıgestııa; tamaq ishkennen keıingi ishtiń tolyp ketý sezimi.','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dıvertıkýlıt','','','qz','s','',0,'',4949,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531906980,1563442980,1531908071,'Dıvertıkýlıt – bul toq ishektiń silemeı qabatyn zaqymdaıtyn aýrý.  Aýrý ishektiń qabyrǵasynda shaǵyn qalta tárizdi tompaıǵan tustar - dıvertıkýldardyń qalyptasýymen sıpattalady, olar as qorytý joldarynyń kez kelgen bóliminde paıda bolýy múmkin, biraq, toq ishektiń sońǵy bóliginde (tik ishekte) jıi kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Dıvertıkýlıt degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Bul aýrýdyń paıda bolýyna kim jáne nelikten beıim?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dáriger dıvertıkýlıtti qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıvertıkýlıt qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrýdyń aldyn alý sharalary bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Dıvertıkýlıt degenimiz ne?__\r\n\r\nDıvertıkýlıt – bul toq ishektiń silemeı qabatyn zaqymdaıtyn aýrý.  Aýrý ishektiń qabyrǵasynda shaǵyn qalta tárizdi tompaıǵan tustar - dıvertıkýldardyń qalyptasýymen sıpattalady, olar as qorytý joldarynyń kez kelgen bóliminde paıda bolýy múmkin, biraq, toq ishektiń sońǵy bóliginde (tik ishekte) jıi kezdesedi.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"80\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń asa keń taralǵan túrleri\r\n\r\n* __Dıvertıkýlez.__ Dıvertıkýlezi bar adamdardyń toq isheginde qalta tárizdi tompaıǵan tustar qalyptasady. Negizinen, aýrý sımptomsyz ótedi jáne naýqastardyń kópshiligi ózderiniń aýyrǵandyǵyn bilmeýi múmkin.\r\n* __Dıvertıkýlıt.__ Aýrý qaltalardyń juqpalanýy jáne qabynýy kezinde damıdy. Dıvertıkýlıttiń sımptomdaryna ishtegi jiti aýyrsyný, qyzba, júrek aınýy, ish qatýy nemese ish ótýi jatady. Sırek bolatyn sımptomdaryna qusý jáne jıilegen, aýyrsynǵan nesep júrýi jatady. Aýyrsyný kóbinese, ishtiń tómengi sol jaq bóliginde shoǵyrlanady. Dıvertıkýlıttiń asqynýyna ishektiń túınelisi jáne prerforatsııasy jatady. \r\n* __Dıvertıkýlıarlyq qan ketýi.__ Dıvertıkýlıarlyq qan ketýi dıvertıkýlıarlyq qaltashanyń qasyndaǵy qantamyrynyń zaqymdanýynda paıda bolady. Nájis júrgende qan bolýy múmkin. Eger ózińizde rektaldyq (tik ishektik) qan ketýine kúmánińiz bolsa, shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Bul aýrýdyń paıda bolýyna kim jáne nelikten beıim?__\r\n\r\nDıvertıkýlıt áıelderde de, erlerde de kezdesedi, kóbinese 40 jastan asqanda. Aýrý taǵam talshyqtaryn jetkiliksiz tutynǵanda týyndaıdy. Talshyqty az tutynǵanda ish qatýy oryn alady. Ish qatýy ishektiń qabyrǵasynda qysymnyń artýyna yqpal etedi. Bul qysym dıvertıkýlıarlyq qaltashanyń qalyptasýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dáriger dıvertıkýlıtti qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nDáriger aýrýdy anyqtaý úshin ish aýmaǵyn aýyrsyný bolýyna zertteıdi, ishektiń jumysy, emdám jáne qabyldaıtyn dárilik preparattar týraly surastyrady.  Dıvertıkýlıtti anyqtaý úshin dáriger keıbir tekseris túrlerin taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\n* __Barıı qoldanylýymen klızma. __Bul zertteý úshin rentgenkontrastylyq suıyqtyqpen (suıyqtyq tik ishekke engiziledi) klızma jasalady.\r\n* __Sıgmoıdoskopııa.__ Bul tekserýdi ótkizý úshin naýqastyń tik ishegine jińishke, ıkemdi, qýys, ushynda jaryq kózi bar tútik engiziledi. Tútik asa kishkentaı beınekameramen qosylǵan, ol arqyly dáriger tik ishekti jáne toq ishektiń sońǵy bólimderi kórinedi.\r\n* __Kolonoskopııa. __Zertteýdiń aldynda naýqasqa dárilik preparat beriledi, ol naýqastyń bosańsyp, jeńil uıqyǵa ketýine múmkindik beredi. Odan keıin tik ishekke jińishke ıkemdi, beınekameraǵa qosylǵan tútik engiziledi. Bul dárigerge toq ishektiń óne boıyn zertteýge múmkindik beredi. Kolonoskopııa  jaǵymsyz, biraq, aýyrsynbaıtyn em-shara.\r\n* __Kompıýterlik tomografııa.__ Bul tekserý rentgendik kórneki etýdiń túrleriniń biri, ol dárigerge as qorytý joldarynyń tompaıǵan (qaltashalar), juqpalanǵan nemese qabynǵan tustaryn kórýge múmkindik beredi.\r\n\r\n Keıde dıvertıkýlıt basqa aýrýdy tekserý kezinde nemese kolorektaldyq qaterli isikke jáne as qorytý joldarynyń basqa máselelerin anyqtaýǵa skrınıng kezinde kezdeısoq tabylady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıvertıkýlıt qalaı emdeledi?__\r\n\r\nDıvertıkýlıt kezinde juqpalaný jáne qabyný qaltalarynyń aldyn alý úshin dáriger naýqasqa taǵamǵa talshyǵy bar ónimderdi kóbirek tutynýdy, suıyqtyqty kóp ishýdi, jáne udaıy sportpen shuǵyldanýdy usynady.\r\n\r\nAýrýdyń jeńil ótýinde dáriger antıbıotıkterdi taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq, bolashaqtaǵy máselelerdiń aldyn alý úshin dáriger naýqasqa taǵamǵa talshyǵy bar ónimderdi kóbirek tutynýdy, suıyqtyqty kóp ishýdi, jáne udaıy sportpen shuǵyldanýdy usynady.\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń aýyr ótýinde nemese dıvertıkýlıarlyq qan ketýi oryn alǵanda toq ishektiń zaqymdanǵan bóligin jáne qaltashalaryn alyp tastaý úshin operatıvtik aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrýdyń aldyn alý sharalary bar ma?__\r\n\r\nDıvertıkýlıttiń aldyn alý úshin talshyǵy mol emdám ustaný qajet. Ratsıonǵa jemis-jıdekti, tutas dándi ónimderdi engizip, talshyqtyń kólemin arttyrýǵa bolady. Sonymen qatar, mindetti túrde suıyqtyqty kóp ishý jáne udaıy sportpen shuǵyldaný qajet.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qoıylatyn suraqtar__\r\n\r\n* Dıvertıkýlıttiń ýshyǵýynyń aldyn alý úshin ómir saltyn qalaı ózgertý qajet?\r\n* Dıvertıkýlıt toq ishektiń qaterli isiginiń nemese basqa aýrýdyń sımptomy ma?\r\n* Dıvertıkýlıttiń bolýy kolorektaldyq qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady ma?\r\n* Dıvertıkýlıtti emdeý úshin dáriler bar ma?\r\n* Dıvertıkýlıtti operatıvtik emdeý qajet pe? Basqa nusqalary bar ma?','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs','','','qz','s','',0,'',4435,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531908480,1563444480,1531908779,'Ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs (quıymshaqtyq epıtelıılik jol, pılonıdaldyq sınýs) – bul segizkóz aýmaǵyndaǵy maıly talshyqta  teri astyndaǵy tar tútik túrinde kórinetin jáne bókse arasyndaǵy ortańǵy syzyq boıynsha bir nemese birneshe sańylaýmen ashylatyn aýrý.\r\n\r\nSınýstyń uzyndyǵy: 2 - 10 sm bolýy múmkin, teri astyndaǵy talshyqta aıaqtalady jáne quıymshaqpen tikeleı baılanysty emes. Quıymshaqtyq epıtelıılik joldyń ishki betinde túkter, ter jáne maı bezderi bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qashan dárigerge kóriný qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__ Jalpy aqparat__\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs (quıymshaqtyq epıtelıılik jol, pılonıdaldyq sınýs) – bul segizkóz aýmaǵyndaǵy maıly talshyqta  teri astyndaǵy tar tútik túrinde kórinetin jáne bókse arasyndaǵy ortańǵy syzyq boıynsha bir nemese birneshe sańylaýmen ashylatyn aýrý.\r\n\r\nSınýstyń uzyndyǵy: 2 - 10 sm bolýy múmkin, teri astyndaǵy talshyqta aıaqtalady jáne quıymshaqpen tikeleı baılanysty emes. Quıymshaqtyq epıtelıılik joldyń ishki betinde túkter, ter jáne maı bezderi bolady.      \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"81\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs kelesi túrde bolýy múmkin:\r\n\r\n·         pılonıdaldyq abstsess (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqta irińdeý)\r\n\r\n·         pılonıdaldyq kısta (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqtaǵy teriniń damýynyń anomalııasy)\r\n\r\n·         pılonıdaldyq sınýstyq túıin (segizkóz-quıymshaqtyq aýmaqtaǵy kıstozdyq qýystyń túzilýi)\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__ Sebepteri__\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýstyń paıda bolý sebepteri tolyq anyqtalmaǵan. Birqatar zertteýshiler bul aýrýdy týa bitken sanaıdy, embrıonnyń ósýi barysynda quıymshaqtyń damýynyń tolyq emes tsıkline baılanysty. Basqa ǵalymdar bul jaǵdaı bókse arasyndaǵy qyrtysta teri  astyna óse bastaıtyn túkterge baılanysty týyndaıdy dep sanaıdy.\r\n\r\nBul aýrý jıi baıqalady:\r\n\r\n·         erlerde\r\n\r\n·         artyq salmaǵy bar adamdarda\r\n\r\n·         atalǵan aýmaqtaǵy jaraqattan nemese titirkenisten\r\n\r\n·         teride shamadan artyq túktený bolatyn adamdarda\r\n\r\n·         kóp otyratyn adamdarda\r\n\r\n·         qysatyn kıim kıetin adamdarda.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n __Sımptomdary__\r\n\r\n·         quıymshaq aýmaǵynda iriń aǵýy\r\n\r\n·         naýqas otyratyn aýmaǵynyń isinýi\r\n\r\n·         quıymshaqtyń qasyndaǵy aýmaqta isiný, qyshý, jergilikti temperatýranyń artýy\r\n\r\n·         dene temperatýrasynyń artýy, álsizdik, jalpy nashar seziný\r\n\r\n·         bir nemese birneshe sańylaýdyń bolýy, olardan túkter shyǵyp turady, basqanda suıyqtyq shyǵady.\r\n\r\nAýrý sımptomsyz ótýi múmkin, bul jaǵdaıda bókse arasyndaǵy qyrtysta shaǵyn shuńqyr ǵana baıqalady.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\n\r\nAýrý dárigerdiń qaraýy qaraýy kezinde anyqtalady. Dáriger kelesi suraqtardy qoıady:\r\n\r\n·         bókse aýmaǵynda teride kórinetin ózgerister bar ma?            \r\n\r\n·         Bókse aýmaǵynda irińdeý baıqalady ma?\r\n\r\n·         Basqa shaǵymdaryńyz bar ma?\r\n\r\nKeıde zaqymdanǵan aýmaqtyń kompıýterlik tomografııasy ótkiziledi.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs qaýipti sımptomdardy týyndatpasa, emdeýdi qajet etpeıdi.\r\n\r\nPılonıdaldyq abstsessti ashyp, shaıyp, antıbakterıaldyq quraldarmen óńdeý qajet.  Antıbıotıkter aýrý aıqyn bolsa qoldanylady, eger ınfektsııa teriniń basqa aýmaǵyna taralatyn bolsa.\r\n\r\nQuıymshaqtyq epıtelıılik joldy joıý boıynsha basqa hırýrgııalyq operatsııalarǵa jatady:\r\n\r\n·         terini almastyrý\r\n\r\n·         Qaıta paıda bolǵan abstsessti joıý boıynsha hırýrgııalyq operatsııa.\r\n\r\n ınfektsııanyń aldyn alý úshin zaqymdanǵan aýmaqty taza ustap, udaıy túkterdi alyp tastap otyrsa, jaǵdaı jaqsarady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aýrýdyń boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń túri men emdeýdiń barysyna baılanysty ektodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýs ádette, 4-10 apta ishinde ótedi.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Qashan dárigerge kóriný qajet__\r\n\r\nBókse arasyndaǵy aýmaqta  kelesilerdi baıqasańyz dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n·         aýyrsyný\r\n\r\n·         isiný\r\n\r\n·         qyzarý\r\n\r\n·         irińdeý\r\n\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEktodermaldyq segizkóz-quıymshaqtyq sınýstyń aldyn alýdyń jalǵyz tásili  - ony joıý boıynsha ýaqytyly josparly hırýrgııalyq operatsııa.\r\n\r\nOperatsııadan keıin asqynýlardyń aldyn alý úshin usynylady:\r\n\r\n·         operatsııadan keıin úsh apta boıy otyrýǵa, aýyr kóterýge bolmaıdy\r\n\r\n·         tigisti alyp tastaǵannan keıin kúndelikti gıgıenalyq dýsh qabyldaý qajet (atalǵan aýmaqty shaıý qajet)\r\n\r\n·         operatsııadan keıin 6 aı boıy aıyna 2 ret operatsııa aýmaǵynda epılıatsııa ótkizý qajet\r\n\r\nqatty ortańǵy tigisi bar tar kıim kımeý (operatsııadan keıingi tyrtyqtyń jaraqatynyń aldyn alý úshin).','student_k',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Endometrıoz','','','qz','s','',0,'',6135,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1531975800,1563511800,1531976178,'\"Endometrıoz\"  termınimen jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýy atalady. Jatyrdyń silemeı qabaty endometrıı nemese endometroıdtyq tin atalady. Qalypty jaǵdaıda etekkir kezinde endometrııdiń ajyraýy ótedi.\r\n\r\nEndometrıı - jatyr qýysynyń  jabyndysy. Alaıda, endometrıoz kezinde jatyrdyń silemeı qabatynyń tini jatyr tútikteri arqyly analyq bezge, jambas qýysyna, qýyqqa nemese basqa aýmaqqa túsýi múmkin. Etekkir kezinde bul tin jatyrdyń silemeı qabaty sekildi qanaıdy. Bul úrdis ádette, aýyrsynady jáne jambas qýysynda tyrtyq tininiń túzilýine aparady.\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Endometrıoz degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Endometrıozdyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dáriger endmetrıozdy qalaı anyqtaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Endometrıoz qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý kýrsynyń uzaqtyǵy qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Operatıvtik emdeý týraly__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Etekkir toqtaý shaǵynda qandaı ózgerister bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Endometrıoz qaýipti me?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Júktilik jóninde__{ALINK}\r\n\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Endometrıoz degenimiz ne?__\r\n\r\n\"Endometrıoz\"  termınimen jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýy atalady. Jatyrdyń silemeı qabaty endometrıı nemese endometroıdtyq tin atalady. Qalypty jaǵdaıda etekkir kezinde endometrııdiń ajyraýy ótedi.\r\n\r\nEndometrıı - jatyr qýysynyń  jabyndysy. Alaıda, endometrıoz kezinde jatyrdyń silemeı qabatynyń tini jatyr tútikteri arqyly analyq bezge, jambas qýysyna, qýyqqa nemese basqa aýmaqqa túsýi múmkin. Etekkir kezinde bul tin jatyrdyń silemeı qabaty sekildi qanaıdy. Bul úrdis ádette, aýyrsynady jáne jambas qýysynda tyrtyq tininiń túzilýine aparady.\r\n\r\nJatyr áıeldiń reprodýktıvtik júıesiniń bóligi. Ol – uryqtyń damýy ótetin, almurt pishindi qýys aǵza. Jatyr jambas qýysynda,  nesep qap pen tik ishektiń arasynda ornalasqan.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"82\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJatyrdyń tómengi tarylǵan tusynda moıny ornalasqan. Jatyrdyń moıynnan joǵary ornalasqan keń bóligi jatyrdyń denesi atalady. Kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi jatyrdyń túbi atalady. Jatyr tútikteri - jatyrdyń eki jaǵynda ornalasqan ósindileri. Olar analyq bezdermen aıaqtalady.\r\n\r\nJatyrdyń qabyrǵalasy eki qabattan turady. Ishki qabaty endometrıı atalady. Jatyrdyń syrtqy qabaty bulshyq etten turady jáne mıometrıı atalady.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelderde ár aı saıyn endometrııdiń qalyńdaýy ótedi, bul jatyrdyń júktilikke daıyndyǵymen baılanysty. Eger júktilik ornamasa, endometrııdiń qalyń syrtqy qabaty ajyraıdy jáne qynap arqyly qan uıyndysymen birge syrtqa shyǵady. Bul etekkir atalady.\r\n\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Endometrıozdyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nEndometrıozdy anyqtaý óte qıyn. Eger jynystyq qatynas kezinde nemese etekkirdiń birinshi kúnderinde kúshti aýyrsyný bolsa, belde nemese tik ishek aýmaǵynda aýyrsyný bolsa, bul endometrıozdyń saldarynan bolýy múmkin. Bul sımptomdardyń bolýynyń ózinde dáriger naýqasta endometrıoz bolýyna senimdi bolmaıdy. Mundaı aýyrsynýlardyń sebebi kóptegen aýrýlarǵa tán bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dáriger endmetrıozdy qalaı anyqtaıdy?__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, aýrýdyń sımptomdary týraly suraıdy. Dáriger sımptomdardyń sebebi – endometrıoz ekendigi týraly kúmándanǵanymen, oǵan anyq kóz jetkizý úshin laparoskopııa jasaý qajet. Bul dárigerge jatyrdyń qýysyn zertteýge múmkindik beredi. Em-sharany oryndaý úshin teride kishkene tilik jasalyp, ol arqyly ish qýysyna jińishke tútik engiziledi. Dáriger shaǵyn kamerany paıdalanyp, endometrıoz oshaqtary bolýyn qaraı alady. Bul em-shara kezinde jalpy narkoz beriledi, naýqas aýyrsynýdy sezbeıdi.\r\n\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Endometrıoz qalaı emdeledi?__\r\n\r\nBirqatar dáriler aýyrsynýdy basady. Atsetamınofen nemese ıbýprofen sekildi preparattardy qabyldaýyńyzǵa bolady.\r\n\r\nKeıde gormondar deńgeıin retteý úshin uryqtanýǵa qarsy tabletkalar taǵaıyndalady. Kómektesetin taǵy bir preparat – áseri uzartylǵan progesteron (ol uryqtanýǵa qarsy preparat retinde de qoldanylady).\r\n\r\nEndometrıozdy emdeýdiń taǵy bir dárilik preparaty – danazol jáne gonadotropın – relızıng – gormonnyń analogi (GnRG). Olardyń áser etý mehanızmi etekkirdi tejeýinde. Olardy qoldanǵanda áıelder etekkir kezindegi sımptomdarǵa uqsas janama áserin sezinedi, mysaly, ysyný jáne inshek ishiniń qurǵaqtyǵy. Danazol  bettegi bóritkenge jáne túktenýge aparýy múmkin. Keıde GnRG analoginiń janama áseri  estrogeni bar preparattardy qatar qoldanǵanda ótedi.\r\n\r\nAromatazany tejeýshiler, mysaly, ekzemestan jáne letrozol, bul emdeý osyǵan deıin tájirıbelik sanalyp keldi, biraq, shaǵyn zertteýlerde jaqsy nátıje bergen. Aromatazany tejeýshilerdi qabyldaǵanda, joǵaryda keltirilgen preparattardyiń biri qosymsha taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý kýrsynyń uzaqtyǵy qandaı?__\r\n\r\nUryqtanýǵa  qarsy tabletkalardy,  danazoldy jáne GnRG analogin qoldanyp emdeý kýrsynyń uzaqtyǵy 6-9 aı aralyǵynda bolady. Bul kezde aýyrsyný azaıyp, jaǵdaı jaqsarady. Biraq, dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatqanda aýyrsyný qaıtadan paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Operatıvtik emdeý týraly?__\r\n\r\nEndometrıozdy emdeý úshin hırýrgııalyq emdeý de qoldanylady. Operatsııa kezinde (nemese dıagnostıkalyq laparoskopııa kezinde) dáriger jatyrdan tys shoǵyrlanǵan endometrıı tinderin alyp tastaıdy. Aýyr endometrıoz kezinde dáriger gısterektomııany usynady, bul operatsııa kezinde jatyr, keıde analyq bezder de tolyǵymen alynady.\r\n\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Etekkir toqtaý shaǵynda qandaı ózgerister bolady?__\r\n\r\nKóptegen áıelderde endometrıoz etekkir toqtaý shaǵynda joıylady. Oǵan deıin endometrıozdyń sımptomdarymen kúresýge dárilik preparattar jáne hırýrgııalyq emdeý kómektese alady.\r\n\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Endometrıoz qaýipti me?__\r\n\r\nKeıbir zertteýler endometrıozdy analyq bezdiń qaterli isiginiń qaýip faktory ekendigin kórsetken. Bul aýrý kezinde bala kóterýde de máseleler bolady.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME} \r\n__Júktilik jóninde__\r\n\r\nEndometrıozy bar áıelderde uryqtanýda máseleler bolady. Keıbireýler úshin uzaq ýaqyt boıy uryqtanýda máseleler bolady. Keıbirine bedeýlikti emdeýdiń hırýrgııalyq jáne / nemese basqa emdeýleri qajet bolady.  Eger naýqasta endometrıoz bolsa, jáne júktilikti josparlaıtyn bolsa, dáriger ony kópke keıin qaldyrmaýdy aıtady, sebebi, jas artqan saıyn endometrıoz da ýshyǵyp, júktilik múmkindigi azaıady.\r\n\r\nÁdette, endometrıoz sımptomdary júktilikte joıylady.  \r\n\r\nEndometrıozdy emdeý kýrsyn ótip júrgende júktilikke ruqsat etilmeıdi. Bul kýrstan keıin júkti bolǵyńyz kelse, bul preparattar júktilik múmkindigin arttyrmaıdy. Eger emdeý kýrsynan keıin júktilikti josparlamaıtyn bolsańyz, uryqtanýǵa qarsy preparattardy qabyldaýdy jalǵastyrýyńyz qajet.','student_k',45,0,0,'Article',7.00,'n','y'),