(572,'article','360','Бұлшық ет әлсіздігі','kz','2018-08-08 05:38:32','2018-08-08 05:34:00','Сіз қалыпты диапазонды қозғалыс қабілетіңіз сақталып тұрса да, іштей ауырсынып, бұлшық ет әлсіздігін сезіне аласыз ба? Бұл жағдай бұлшық ет әлсіздігін білдіреді. Ол кезде сіз тым ширығып тұрссаңыз да мазасызданбайсыз, және сіздің қозғалыс қабілетіңіз қалыпты болып тұрады,сондай-ақ  әлі де белсенді қозғалыстар жасай бересіз.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=360',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бұлшық','y','   Бұлшық ет әлсіздігі Сіз қалыпты диапазонды қозғалыс қабілетіңіз сақталып тұрса да, іштей ауырсынып, бұлшық ет әлсіздігін сезіне аласыз ба? Бұл жағдай бұлшық ет әлсіздігін білдіреді. Ол кезде сіз тым ширығып тұрссаңыз да мазасызданбайсыз, және сіздің қозғалыс қабілетіңіз қалыпты болып тұрады,сондай-ақ  әлі де белсенді қозғалыстар жасай бересіз. Сіз қалыпты диапазонды қозғалыс қабілетіңіз сақталып тұрса да, іштей ауырсынып, бұлшық ет әлсіздігін сезіне аласыз ба? Бұл жағдай бұлшық ет әлсіздігін білдіреді. Ол кезде сіз тым ширығып тұрссаңыз да мазасызданбайсыз, және сіздің қозғалыс қабілетіңіз қалыпты болып тұрады,сондай-ақ  әлі де белсенді қозғалыстар жасай бересіз.\r\n\r\nБұлшық ет әлсіздігінің бірден-бір себебі, денеңіздегі қызмет етуші функциялардың біреуінің жоғалып кетуінен туындайды. Тіпті ол бірнеше минутқа созылса да миға қанның тұрақты барып тұруына кері әсерін тигізеді:\r\n\r\n•	Өтпелі ишемикалық ми қан айналымының бұзылуы, функциялардың қысқа уақытқа  немесе уақытша жоғалып кетуіне себепкер болады.\r\n•	Талып қалудан  функциялар  біртіндеп немесе ылғый жоғалып кете береді. Талып қалу қаупін байқасаңыз, тез арада жедел жәрдем  шақырыңыз.\r\n\r\nТегтер: \r\nбұлшық ет әлсіздігі \r\nбелсенді қозғалыс \r\n қан айналымы \r\nталма\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(573,'article','370','Саусақтардың тырысып қалуы','kz','2018-08-08 05:50:52','2018-08-08 05:50:00','Саусақтардың тырысып қалуы - деп саусақтардың не бүгілмей, не жазылмай қалуын айтады. Ол кезде саусақтар ерікке бағынбай, қатып қалған секілді сезіледі, немесе қозғаған кезеде тырсылдайды.\r\nАуырған саусағыңыздың айналасы ісіп, сезімталдығы артады. Саусақтарды ашып-жұмғанда домбыққан жер қозғалып сыздатады. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=370',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Саусақтардың','y','   Саусақтардың тырысып қалуы Саусақтардың тырысып қалуы - деп саусақтардың не бүгілмей, не жазылмай қалуын айтады. Ол кезде саусақтар ерікке бағынбай, қатып қалған секілді сезіледі, немесе қозғаған кезеде тырсылдайды.\r\nАуырған саусағыңыздың айналасы ісіп, сезімталдығы артады. Саусақтарды ашып-жұмғанда домбыққан жер қозғалып сыздатады. \r\n Саусақтардың тырысып қалуы - деп саусақтардың не бүгілмей, не жазылмай қалуын айтады. Ол кезде саусақтар ерікке бағынбай, қатып қалған секілді сезіледі, немесе қозғаған кезеде тырсылдайды.\r\nАуырған саусағыңыздың айналасы ісіп, сезімталдығы артады. Саусақтарды ашып-жұмғанда домбыққан жер қозғалып сыздатады. \r\nСаусақтардың тырысып қалуы сіңірлерді ісітіп және оның қабықтарын жуартады. Оның қабығында -  түтікшелі тесік бар. Оның бойында сіңір әдетте бір қалыпты қозғалатын.\r\nСаусақтардың тырысуының нақты себебі анықталмаған. Алайда, бұл жай-күйі қант диабетіне шалдыққан адамдарда, ревматоид, артриті бар жандарда  немесе  көп  жарақат алғандарда кездеседі.\r\nДәрігер аурудың негізгі белгілерін анықтап, саусақтарды толық тексергеннен кейін диагноз қоя алады. Рентген және басқа тесттер қажет емес.\r\nТырысқан саусақтарды емдеу үшін ең алдымен ауырған қолды көп қимылдата бермей, деп алдыру керек. Қабынуға қарсы дәрілерді қабылдап, кортизон инъекциясы мен таңғыш қалақты таңып жүру керек.  Басқа ешқандай шара болмаса ғана ота жасалады. \r\n \r\nТегтер: \r\nСаусақтың бүгілуінің қиындығы\r\nревматоидный артрит\r\nРевматизм\r\nСаусақ жарақаты\r\nСаусақтың бүгілмеу белгісі\r\nсаусақтың бүгілмеуінің емі\r\n\r\n     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(574,'article','385','Жұлынған сынық','kz','2018-08-08 06:51:23','2018-08-08 06:50:00','__Жұлынған сынық__ – буыннан қатты жарақат алғанда, сіңірлермен байланысып тұрған кішкентай сүйектердің де бірге үзіліп кетуі.\r\nЖұлынған сынық - тікелей күштің әсерінен (мысалы, гандбол ойынындағы аяқтан шалудан) немесе жанама күштің әсерінен (мысалы,  футбол немесе баскетбол ойындарында жартылай қорғаушының қасақана итеруінен) болуы мүмкін.\r\nӘдетте, шағын жұлынған сыныққа мұз басады және дем алдырады; кішігірім сынықтардың жазылғаннан кейін,  қандайда бір ауру сезімін немесе ыңғайсыздық тудыруы сирек кездеседі. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=385',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жұлынған','y','   Жұлынған сынық __Жұлынған сынық__ – буыннан қатты жарақат алғанда, сіңірлермен байланысып тұрған кішкентай сүйектердің де бірге үзіліп кетуі.\r\nЖұлынған сынық - тікелей күштің әсерінен (мысалы, гандбол ойынындағы аяқтан шалудан) немесе жанама күштің әсерінен (мысалы,  футбол немесе баскетбол ойындарында жартылай қорғаушының қасақана итеруінен) болуы мүмкін.\r\nӘдетте, шағын жұлынған сыныққа мұз басады және дем алдырады; кішігірім сынықтардың жазылғаннан кейін,  қандайда бір ауру сезімін немесе ыңғайсыздық тудыруы сирек кездеседі. \r\n Жұлынған сынық – буыннан қатты жарақат алғанда, сіңірлермен байланысып тұрған кішкентай сүйектердің де бірге үзіліп кетуі.\r\nЖұлынған сынық - тікелей күштің әсерінен (мысалы, гандбол ойынындағы аяқтан шалудан) немесе жанама күштің әсерінен (мысалы,  футбол немесе баскетбол ойындарында жартылай қорғаушының қасақана итеруінен) болуы мүмкін.\r\nӘдетте, шағын жұлынған сыныққа мұз басады және дем алдырады; кішігірім сынықтардың жазылғаннан кейін,  қандайда бір ауру сезімін немесе ыңғайсыздық тудыруы сирек кездеседі. \r\nЕгер үзілген сүйек үлкен болса, негізгі сүйектен әлде-қайда бөлектеніп қалса, сіңір байламдары кәдімгідей бөлшектеніп кетсе,  оны тек хирургиялық жолмен қайта қалпына келтіреді. Жас балалар өсуіп келе жатқан кезде жұлынған сыныққа душар болса, оған да тек ота жасау қажет болады. \r\n\r\nТегтер: \r\nжұлынған сынық\r\nсіңірдің үзілуі\r\nбайламдардың үзілуі\r\nжұлынған сынықты хирургиялық жолмен қалпына келтіру\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(575,'article','570','Ыстықтан ісіну','kz','2018-10-05 11:15:26','2018-10-05 11:14:00','Ыстық климаттық жағдайда  ұзақ уақыт отырғаннан қолдың, аяқтың ісінуі  кездесіп жатады. Ыстықтан қантамырлар кеңейіп, ағзадағы сұйықтық қол мен аяқта тежеледі  Организмдегі тұздың тепе-теңдігінің бұзылуынан – ыстықтан ісіну қаупі туындайды. Егер тұз организмнен қалыптыдан төмен  шықса, концентрациясы жоғарлаған тұздар сұйықтықты қол-аяққа жібермей  тежеп тастайды','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=570',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ы','Ыстықтан','y','   Ыстықтан ісіну Ыстық климаттық жағдайда  ұзақ уақыт отырғаннан қолдың, аяқтың ісінуі  кездесіп жатады. Ыстықтан қантамырлар кеңейіп, ағзадағы сұйықтық қол мен аяқта тежеледі  Организмдегі тұздың тепе-теңдігінің бұзылуынан – ыстықтан ісіну қаупі туындайды. Егер тұз организмнен қалыптыдан төмен  шықса, концентрациясы жоғарлаған тұздар сұйықтықты қол-аяққа жібермей  тежеп тастайды Ыстық климаттық жағдайда  ұзақ уақыт отырғаннан қолдың, аяқтың ісінуі  кездесіп жатады. Ыстықтан қантамырлар кеңейіп, ағзадағы сұйықтық қол мен аяқта тежеледі  Организмдегі тұздың тепе-теңдігінің бұзылуынан – ыстықтан ісіну қаупі туындайды. Егер тұз организмнен қалыптыдан төмен  шықса, концентрациясы жоғарлаған тұздар сұйықтықты қол-аяққа жібермей  тежеп тастайды.\r\n\r\nҚарт адамдар  қанайналымға әсер ететін басқа да аурулары болса –  қауіп факторына кіреді.\r\nСуық климаттық жағдайдан ыстық климаттық жағдайға баратын адамдарда да ыстықтан ісіну қаупі жоғары.\r\n \r\nТегтер: \r\nАяқтың ісінуі\r\nЫстық ауа райы\r\nЖылы ісіну\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(576,'article','584','Трихотиломания','kz','2018-10-05 11:39:40','2018-10-05 11:38:00','__Трихотиломания __– деген, жүйке жүйесі  бұзылысының бір түрі. Бұл аурумен ауырған адам  өз шашын өзі жұла бергісі келді. Кейде шашымен қоса, кірпік пен қастарын да жұлады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=584',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Трихотиломания','y','   Трихотиломания __Трихотиломания __– деген, жүйке жүйесі  бұзылысының бір түрі. Бұл аурумен ауырған адам  өз шашын өзі жұла бергісі келді. Кейде шашымен қоса, кірпік пен қастарын да жұлады. Трихотиломания – деген, жүйке жүйесі  бұзылысының бір түрі. Бұл аурумен ауырған адам  өз шашын өзі жұла бергісі келді. Кейде шашымен қоса, кірпік пен қастарын да жұлады.\r\n\r\nТрихотилломания көбінесе бойжеткен қыздарда кездесіп жатады. Кейде жас балаларда да болып қалады, тіпті егде жастағы ер-әйелдерде де ұшырасып жатады бұл ауру.\r\n\r\nӨкінішке қарай мұның нақты себебі анықталмады.  Бірақ күйзелістік жағдайлар, есіркі қолдану мен  мидағы  химиялық үйлесімсіздіктің әсерінен адамдар обсессивті-компульсивтік бұзылысқа ұшырап жататын көрінеді.\r\n\r\nБелгілері мынадай болуы мүмкін:\r\n	Бас терісі тықырлана бастайды;\r\n	Шашы сынғыш  келеді;\r\n	Қасы мен кірпігі сирей бастайды;\r\n	Шашын өзі жұла беретінін мойындамайды, және бұл мәселенің бетін жабық қалдырады.\r\n\r\nАлайда емделудің жолы бар. Ол психотерапевтке қаралып,  дәрі қолдану керек.\r\n\r\nТегтер:\r\nобсессивті-компульсивтік бұзылыс\r\nкүйзеліс        \r\nесірткі қолдану\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(577,'article','618','Ұйқының қануы – саулықтың кілті','kz','2018-11-05 06:33:02','2018-11-05 06:24:00','Ұйқының толық қануы денсаулық үшін аса маңызды. Ұйықтағанда ағза тынығады, жаңартылып тұрады. Сонымен қатар, иммундық жүйенің «қуатталады», негізгі органдардың жұмысы қайта қалпына келеді, ал ескі жасушалар жаңаларға ауыстырылады. Сіздің ақыл-есіңіз тыныш, жаңа деңгейге ауысады.\r\n\r\nАл керісінше ұйқы қанбаса ағза үшін ол  зиянды болып қалуы мүмкін. Түнгі тыныш ұйқы - бұл тегін ләззат алу, ал ұйқының жетіспеушілігі сіздің денсаулығыңыз үшін  қымбат тұрады. Өкінішке қарай, көптеген адамдар ұйқысыздықтан зардап шегеді, сондықтан денсаулығына байланысты проблемалар туындайды.\r\n','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=618',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ұ','Ұйқының','y','   Ұйқының қануы – саулықтың кілті Ұйқының толық қануы денсаулық үшін аса маңызды. Ұйықтағанда ағза тынығады, жаңартылып тұрады. Сонымен қатар, иммундық жүйенің «қуатталады», негізгі органдардың жұмысы қайта қалпына келеді, ал ескі жасушалар жаңаларға ауыстырылады. Сіздің ақыл-есіңіз тыныш, жаңа деңгейге ауысады.\r\n\r\nАл керісінше ұйқы қанбаса ағза үшін ол  зиянды болып қалуы мүмкін. Түнгі тыныш ұйқы - бұл тегін ләззат алу, ал ұйқының жетіспеушілігі сіздің денсаулығыңыз үшін  қымбат тұрады. Өкінішке қарай, көптеген адамдар ұйқысыздықтан зардап шегеді, сондықтан денсаулығына байланысты проблемалар туындайды.\r\n Ұйқының толық қануы денсаулық үшін аса маңызды. Ұйықтағанда ағза тынығады, жаңартылып тұрады. Сонымен қатар, иммундық жүйенің «қуатталады», негізгі органдардың жұмысы қайта қалпына келеді, ал ескі жасушалар жаңаларға ауыстырылады. Сіздің ақыл-есіңіз тыныш, жаңа деңгейге ауысады.\r\n\r\nАл керісінше ұйқы қанбаса ағза үшін ол  зиянды болып қалуы мүмкін. Түнгі тыныш ұйқы - бұл тегін ләзат алу, ал ұйқының жетіспеушілігі сіздің денсаулығыңыз үшін  қымбат тұрады. Өкінішке қарай, көптеген адамдар ұйқысыздықтан зардап шегеді, сондықтан денсаулығына байланысты проблемалар туындайды.\r\n\r\nҚаныққан ұйқының пайдасы\r\n\r\nСалауатты ұйқы маңызды гормондардың, атап айтқанда  синтездеуші гормонларды реттейді. Бұл гормон балалардың бойының өсуін арттыру үшін жауап береді, ал ересектерде бұлшықеттердің дамуын және майлы тіннің жиналуын реттейді. Ұйқының болмауына байланысты бұл гормонның өндірісі бұзылып, балалардың өсуі тежеліп және ересектердегі майлы тіннің жиналуы орын алады.\r\n\r\nСалауатты ұйқы «стресс гормондары» деп аталатын стероидті гормондардың деңгейін төмендетеді. Осыған орай, ұйқысы қанғаннан кейін адамдар оң эмоционалды қатынасқа ие болады. Ұйқысы толық қанып жүретін  адамдар депрессия мен үрейге бой алдырмайды.\r\n\r\n \r\n\r\nСалауатты ұйқы ми функциясына жағымды әсер етеді - концентрацияны, есте сақтау және жаңа нәрселерді үйрену қабілетін жақсартады. Ұйқының иммундық жүйесін ынталандырады. Ғылыми зерттеулерге сәйкес, сау ұйқы бактериялар, вирустар мен рак жасушаларын өлтіруге арналған иммундық жасушалар деп аталатын табиғи киллерлік жасушалардың белсенділігін ынталандырады.\r\n\r\nҚаша уақыт ұйықтау  керек\r\n\r\nКөптеген ересектерге тәулігіне 7-8 сағат үзіліссіз ұйықтау ұсынылады. Нәрестелер тәулігіне 16 сағат ұйықтай алады. Мектепке дейінгі балаларға 11 сағаттық ұйқы қажет, ал мектепке баратындар күніне шамамен 10 сағат ұйықтауы керек. Жасөспірімдер үшін 9 сағаттық ұйқы жеткілікті.\r\n\r\nҰйқының ұзақтығы ғана емес, оның сапасы да маңызды екенін атап өту маңызды. Егер ұйқыңыз бірнеше рет үзілсе, ұйқының сапасы төмендейді.\r\n\r\nЕресектерде ұйқының болмауы тәулік бойы ұйқышылдық пен дел- алдық түрінде сезіледі. Ұйқының тепе-теңдігі тек ұзақтығымен ғана емес, ұйқының тереңдігімен, сондай-ақ ұйқы циклдарының санын да анықталады. Орта және кәрі адамдарда ұйқының тереңдігіне тән сипаттар байқалады, себебі олар ұйқының гормоны - мелатониннің аз мөлшерін, шығарады. Егде жастағы адамдарда ұйқысы  аз, үзік-үзік болады. Олар жастарға қарағанда жиі оянады.\r\nҒылыми зерттеулер күндізгі қысқа ұйқының пайдалы екенін көрсетті, оның ұзақтығы жарты сағат болса жеткілікті. Күндізгі қысқа ұйқы тынығу үшін, концентрацияны және көңіл-күйді жақсартады. Латын Америка елдерінде бұл сиеста деп аталады. Көптеген көрнекті адамдар үнемі күндізгі ұйқыны орындаған: Наполеон, Альберт Эйнштейн, Уинстон Черчилль және Джон Ф. Кеннеди. Ғарышкерлермен жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, қысқа мерзімді ұйқы физикалық белсенділікті 34 пайызға жақсартады, ал шоғырлану және назардың анықтығы 100 пайызға артатын көрінеді.\r\n\r\nҰйқының қатты бұзылуы ұзақ рейстерден кейін, әсіресе мұхиттағы аласапыран сапардан кейін  айтарлықтай пайда болады. Бұл негізінен  аймақтардың уақыттық өзгеруіне байланысты. Басқа елге келу, кейде сіз түнде ұйықтай алмайсыз, ал күндіз ұйқыңыз келеді және өзіңізді дел-сал  сезінесіз. Ерте бейімделуге жаңа уақыт белдеуіне бейімдеу арқылы қол жеткізуге болады. Мысалы, егер түстен кейін ұшып шығып, мекен-жайыңызға түнде келген болсаңыз, бірден жата салмау керек, бірақ түнде қабылдаушы елге дейін шыдамды болу керек. Басқаша айтқанда, сіз дереу күндіз-түні жаңа циклге бейімделуге немесе жаңа циркандық ырғаққа икемделуге тиіссіз. Дегенмен, егер бұл көмектеспесе, сіз жаңа сағаттардың ырғағын қалпына келтіруге көмектесетін қауіпсіз диеталық қоспа мелатонинге жүгінуге болады.\r\n\r\nҰйқы қанбаса не болады?\r\n\r\nҒылыми зерттеулер көрсеткендей, тіпті салауатты адамдарда ұйқының тұрақты болмауынан ағзасы қан құрамындағы  қантты тазалай алмай қант диабетіне қатысты жағдайға алып келеді екен.  Сондықтан 2 типті диабеттің даму қаупі жеткілікті ұйықтамайтын адамдар үшін жоғары.\r\n\r\nҰйқының болмауы психикалық сезімін, көңіл-күйін, ақыл шоғырлануын және есте сақтауды төмендетеді. Автокөлік жүргізгенде бұл жүргізушіге де, басқа жол пайдаланушыларға да қауіпті. Менеджерлер үшін бұл менеджмент сапасына және басқа да шешімдер қабылдауға кері әсерін тигізуі мүмкін.\r\n\r\nСтероидті гормондардың деңгейін жоғарылату ұйқының болмауы сексуалдық гормондарға қалыпты жауап берудің бұзылуына соқтырады. Бұл жыныстық функцияны азайтады.\r\n\r\nШаршау мен тықыршудан басқа, ұйқысыздық қан қысымын, артрит, аутоиммунды аурулардың жоғарлауы және бактериалды және вирустық инфекцияларға деген жоғары сезімталдық сияқты бірқатар бұзылуларға әкеледі. Жақында ұйқының жоқтығынан зардап шегетін адамдар семіздікке көбірек бейімді екендігі анықталды.\r\n\r\nҒылыми зерттеулері көрсеткендей, күнделікті ұйықтамайтын адамдар күнделікті орташа алғанда шамамен 7 сағат ұйықтайтын адамдарға қарағанда зияткерлік жұмыспен күреседі. Бұдан басқа, күніне 7 сағаттан аса ұйықтайтын адамдардың орташа өлім-жітімі орта есеппен 7 сағат ұйықтайтын адамдарға қарағанда жоғары болатын көрінеді. Айта кету керек, артық ұйқы да жақсылыққа жеткізбейді.\r\n\r\nҰйқының қануын қалай қамтамассыз етуге болады?\r\n\r\nКейде ұйқыны қандыруға кедергі келтіретін факторларды бақылау  және олардан толық қорғау қиын. Дегенмен, жағдай жасауға және осы дағдарыстың дамуына көмектесетін дағдыларды дамытуға болады. Олар төмендегі ұсыныстарды қамтиды.\r\n\r\n1. Күнделікті бір уақытта ұйықтап, бір уақытта ұйқыдан тұру керек, тіпті демалыс күндері де бұл әдетті өзгертпегеніңіз абзал. Мұндай режимді ұстана отырып, түнде ұйықтап кетуге мүмкіндік беретін  ұйқының оңтайлы циклын құра аласыз.\r\n\r\n2. Ұйқыға дейін көп мөлшерде азық-түліктер мен сұйықтықтарды қабылдамаңыз. Жеңіл кешкі ас ұйқыдан 2 сағаттан кешіктірмей ұсынылады. Егер сіз қыжылдан зардап шексеңіз, онда дәмді және майлы тамақтардан аулақ болуыңыз керек, сонда қызылға ұрынбайсыз, және таңда жақсы тұрасыз.Түнде сұйықтықты шектеу де маңызды, өйткені сұйықтықтың шамадан тыс тұтынылуы дәретханаға шығу қажеттілігін тудырады.\r\n\r\n3. Шылым шегуден, алкогольден және кофеиннен аулақ болыңыз ұйықтамас бұрын. Олар ұйқыны қашыратын стимуляторлар болып табылады.  Темекі шегу зиянды болып табылады. Ұйқы кезінде шылым шегетіндерге тыныс алудың және тұншығудың жетіспеушілігі сезіледі. Түнгі уақытта кофеин ішуден аулақ болу керек. Өйткені, адам денесінің өзі кофеин шығармайды және кофеинді жою үшін ағза шамамен 8 сағат жұмыс істейді. Осы уақыт аралығында кофеиннің ынталандырушы әсері бар. Сондықтан кофеині бар сусындар ұйқыға дейін 8 сағаттан бұрын қабылдануы керек. Алкогольдің зияндылығына қарамастан, оның тыныштандыратын да әсері бар, алкогольдік ішімдіктер толығымен ұйқыға кедергі келтіреді.\r\n\r\n4. Физикалық жағынан  белсенді болыңыз. Тұрақты дене белсенділігі, әсіресе аэробты жаттығулар, жылдам ұйықтау мен жақсы ұйқыға ықпал етеді. Алайда, кейбір адамдар үшін,  кешкі уақытта жаттығу ұсынылмайды, өйткені оларға физикалық белсенділік өте кері әсер етеуі мүмкін.\r\n\r\n5. Салқын, қараңғы және тыныш орта ұйқының қануына ықпал етеді. Мұны істеу үшін жайлылықты, ылғалдылықты және температураны ыңғайлы деңгейде қолдануға ыңғайлы жағдай жасау қажет. Бұған қалың қараңғы перделер, қосымша көрпе, дыбыссыз желдеткіш немесе кондиционер, дымқылдатқыш және басқа құрылғылар арқылы қол жеткізуге болады.\r\n6. Түнде ұйықтауға тырысыңыз. Күндізгі уақытта сізге тағамдарды қабылдауға болады, бірақ жарты сағаттан артық емес. Күндізгі ұйықтау түнгі ұйқының маңызды сағаттарын «ұрлап» әкетеді. Егер сіз түнде жұмыс жасайтын болсаңыз және күндіз ұйықтауға мәжбүр болсаңыз, жатын бөлмені жеткілікті түрде қараңғылықпен лайықты орта жасауыңыз керек. Бұл сізге ішкі биологиялық сағатты реттеуге және жеткілікті ұйықтауға мүмкіндік береді.\r\n\r\n7. Ыңғайлы матрацтар мен жастықтарды пайдаланыңыз. Жайлылық - субъективті сезім, сондықтан сіздің жеке таңдау жасауыңыз керек. Балалардан және үй жануарларынан бөлек бөлмеде ұйықтау ұсынылады, өйткені олар ұйқының бұзылуына үлес қосады.\r\n\r\n8. Күнделікті бір уақытта ұйықтауға бейімделіңіз. Егер сіз күн сайын бірдей нәрсені жасасаңыз, денеңізге «төсекке кету уақыты келді» деген белгі беріледі. Мысалы, төсекке жатпас бұрын күнделікті кітапты оқып немесе тыныштандыратын музыканы тыңдай аласыз. Егер мұның бәрі салыстырмалы түрде төмен жарықпен болса, онда мұндай орта белсенді күйден ұйқы күйіне көшуді жеңілдетеді.\r\n\r\n9. Шаршап тұрғандай сезінсеңіз төсекке жатыңыз. Егер сіз 15-20 минут ұйықтай алмасаңыз, онда тұрып, бірдеңе істеу керек, ал шаршаған кезде ұйқыға қайта жатыңыз. Ұйықтай  алмасаңыз өзіңізді қинап ұйықтауға тырыспаңыз. Бұл стресс тудырады және  тыныш ұйықтап қалуыңызға мүмкіндік бермейді.\r\n\r\n10. Ұйықтатын дәрілерді ешқандай мүмкіндік болмай қалған кезде ғана қолданыңыз. Ұйықтататын дәрілерді қолданбас бұрын, олардың жанама әсерлері жоқ екеніне көз жеткізу үшін дәрігермен кеңесіп, сіз  қолданатын басқа дәрі-дәрмектермен араласқанда нашар әсер бермеуін қадағалап қолданыңыз. Егер сіз ұйықтауға көмектесетін дәрілерді қабылдаймын деп шешсеңіз, кейін олардың мөлшерін ақырындап азайта беріңіз.  Ұйықтатын дәрілерді ешқашан спиртпен араластырмаңыз.\r\n\r\nБіздің қайсы біріміз болмасын ұйқысыз түнді бастан кешірдік. Көбінесе бұл қалыпты құбылыс, әдетте ұйқы қалпқа келеді. Алайда, егер ұйқының бұзылуы жиі кездесетін болса, әдетте дәрі-дәрмектермен және психотерапиямен емделетін анағұрлым ауыр бұзылуларды тексеріп отыру керек.\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nұйқы\r\nрежим\r\nауруларды алдын алу\r\nдемалыс\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(578,'article','649','Қысылған шап жарығы','kz','2018-11-15 09:21:05','2018-11-15 09:14:00','Қысылған шап жарығы – шапқа немесе ұмаға қысылып, іш қуысына кері қайтусыз қалатын жарықты атайды. Қысылған жарық әдетте ісиді, содан қысылған аш ішектің жалғасында қанайалымы бұзылады. Қысылған жарық ауыр дерт болып табылады және ол жедел медициналық көмек көрсетуді қажет етеді. Жарық жайында мына сілтемеден толық мағлұмат алсаңыз болады: http://www.zdrav.kz/node/9531','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=649',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қысылған','y','   Қысылған шап жарығы Қысылған шап жарығы – шапқа немесе ұмаға қысылып, іш қуысына кері қайтусыз қалатын жарықты атайды. Қысылған жарық әдетте ісиді, содан қысылған аш ішектің жалғасында қанайалымы бұзылады. Қысылған жарық ауыр дерт болып табылады және ол жедел медициналық көмек көрсетуді қажет етеді. Жарық жайында мына сілтемеден толық мағлұмат алсаңыз болады: http://www.zdrav.kz/node/9531 Мазмұны\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nСипмтомы\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nҚысылған шап жарығы – шапқа немесе ұмаға қысылып, іш қуысына кері қайтусыз қалатын жарықты атайды. Қысылған жарық әдетте ісиді, содан қысылған аш ішектің жалғасында қанайалымы бұзылады. Қысылған жарық ауыр дерт болып табылады және ол жедел медициналық көмек көрсетуді қажет етеді. Жарық жайында мына сілтемеден толық мағлұмат алсаңыз болады: http://www.zdrav.kz/node/9531\r\n\r\nСимптомдары\r\nҚысылған жарықтың симптомдары:\r\n•	Жарық пайда болған жер ашып ауырады және қызарып тұрады;\r\n•	Күтпеген жерден қатты ауырып кетеді де, қояды, және бұл жағдай қайталанып отырады;\r\n•	Дене қызуы жоғарылып, қалтырау пайда болады;\r\n•	Жүрек соғысы жылдамдам кетеді.\r\n\r\nЕмдеу\r\nБұл ауру емделмеген жағдайда, жүрек айнып, құсып, инфекцияның туындауына жол ашылады. Егер операция дер кезінде жасалмаса, адам өміріне қауіп төнуі де ғажап емес, және аш ішектің қысылған жеріндегі тіндер өле бастайды. Ондай жағдайда, зақымдалған аш ішекі кесіп тастауға тура келеді.\r\nДенеде қызарған төмпешік, дөңестердің пайда болуы (әйелдерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nҚысылған шап жарығы \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(579,'article','703','Омыртқаның  қисаюы (сколиоз)','kz','2018-11-20 12:14:09','2018-11-20 12:09:00','__Сколиоз__ – омыртқаның қисаюы. Сіздің арқаңыздың дәл ортасында орналасқан  омыртқаңыз бүкіл ағзаңыздың негізгі тірегі болып табылады. Кез келген салауатты адамда омыртқасы сәл бүгулі түрде болады.  Дегенмен, сколиоздан  зардап шегетін адамдарда жұлын бағанасының тым қатты қисаюы байқалады. Мұндай адамдардың омыртқасының иілген түрі «С»   немесе  латынша «S» әріпіне ұқсас болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=703',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Омыртқаның','y','   Омыртқаның  қисаюы (сколиоз) __Сколиоз__ – омыртқаның қисаюы. Сіздің арқаңыздың дәл ортасында орналасқан  омыртқаңыз бүкіл ағзаңыздың негізгі тірегі болып табылады. Кез келген салауатты адамда омыртқасы сәл бүгулі түрде болады.  Дегенмен, сколиоздан  зардап шегетін адамдарда жұлын бағанасының тым қатты қисаюы байқалады. Мұндай адамдардың омыртқасының иілген түрі «С»   немесе  латынша «S» әріпіне ұқсас болады. Сколиоз – омыртқаның қисаюы. Сіздің арқаңыздың дәл ортасында орналасқан  омыртқаңыз бүкіл ағзаңыздың негізгі тірегі болып табылады. Кез келген салауатты адамда омыртқасы сәл бүгулі түрде болады.  Дегенмен, сколиоздан  зардап шегетін адамдарда жұлын бағанасының тым қатты қисаюы байқалады. Мұндай адамдардың омыртқасының иілген түрі «С»   немесе  латынша «S» әріпіне ұқсас болады.\r\n\r\nПайда болу себептері\r\nКөп жағдайда сколиоздың пайда болу себептері белгісіз.  Мұндай жағдайдағы сколиоз түрін идиопатиялық сколиоз деп атайды. Бұл сколиоздың ең көп тараған түрі. Ауруды жас мөлшерлеріне қарай топтап қарастырады.\r\n•	3 жасқа дейінгі балалардағы – инфантильді (нәресте ) сколиозы \r\n•	4-10 жас аралығындағы  балалардағы – ювенильді сколиозы\r\n•	11-18 жас аралығындағы  балаларда кездесетін жасөспірімдер сколиозы\r\n\r\nКөбінесе, сколиозға қыз балалар жиі шалдығады. Белгілі бір санаттағы адамдардың омыртқасының қисаюы  анатомиялық бейімділіктеріне байланысты болады. Әдетте, жылдам өсу кезеңінде  омыртқаның қисайу қаупі артады.\r\n\r\nСколиоздың басқа түрлері:\r\nТуа біткен сколиоз. Бала туылғаннан кейін бірден анықталатын сколиоз түрі. Мұндай сколиоздың түрі жас баланың қабырғалары мен омыртқалары дұрыс қалыптаспаған жағдайда туындайды.\r\n\r\nНейромускулярлы сколиоз. Жүйке жүйесінің мәселелерінің себебінен  бұлшықетке әсер ететін сколиоз түрі. Мысалы, ДЦП, бұлшықет дистрофиясы, омыртқалардың бөлінулері және полиомиелит.\r\n\r\nСимптомдары\r\nӘдетте сколиоздың  белгілері байқалмайды. Егер байқалған жағдайда, белгілер мыналарды қамтиды:\r\n\r\n•	Арқаның және белдің ауырсынуы\r\n•	Ұзақ уақыт отырған немесе тұрып  тұрғаннан кейін омыртқадағы шаршау сезімдерінің пайда болуы\r\n•	Жамбастың немесе иықтың пропорцияларының бірдей болмауы  (бір иық екіншісінен жоғары болуы мүмкін)\r\n•	Омыртқаның бір жақ бағытқа қарай қатты қисайып тұруы\r\n\r\nКифосколиоз -  омыртқаның тағы бір қалыпты қисаюының түрі болып табылады.\r\n \r\n    \r\nДиагностика\r\nАуруды диагностикалау үшін дәрігер физикалық тексеруден  өткізеді. Сонымен қатар дәрігер омыртқаны егжей тегжейлі анық көру үшін сіздің алдыға қарай еңкеюіңізді сұрайды. Сколиоздың даму кезеңінің бастапқы сатысында омыртқадағы өзгерістерді байқау қиын болады.\r\nДәрігердің тексеру барысында мына нәрселер байқалуы мүмкін.\r\n•	Бір иығыңыздың екіншісінен биік болуын\r\n•	Жамбастың бір жағына қарай қисаюы\r\n\r\nАуруды анықтау үшін кейде омыртқа рентгенін жасау керек. Бұл да өте маңызды, кейде физикалық тексеруден көрінгеннен гөрі жағдай әлдеқайда ауыр болуы мүмкін.\r\nАуруды анықтаудың басқа әдістері:\r\n•	Омыртқаның қисықтығын өлшеу (сколиграф арқылы өлшеу)\r\n•	Омыртқаға МРТ жасау\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nӘр түрлі факторлаға байланысты  емдеу жүргізіледі\r\n\r\n•	Сколиоздың пайда болу себебі\r\n•	Омыртқаның қисайуы тұсы қай жер\r\n•	Қаншалықты қатты қисайған\r\n•	Науқастың ағзасы өсу үстінде ме?\r\n\r\nКөп жағдайда идиопатиялық  сколиозды емдеу  талап етілмейді. Дегенмен, мұндай науқастар жарты жылда бір рет дәрігердің қаралуына барып тұрулары керек.\r\nЕгер науқастың организмі өсу барысында болса, дәрігер корсет киюді ұсынуы мүмкін.  Корсет  омыртқаның ары қарай қисаюын тоқтатады.  Корсеттердің түрлері әр түрлі болады, олар омыртқаның  қисаю тұсы мен көлеміне байланысты таңдалады. Емдеуші дәрігер пациентке ең қолайлы корсет түрін тағайындайды және оны қалай қолдану керек екендігін көрсетеді. Корсеттер дененің өсуіне байланысты ауыстырылуы мүмкін.\r\nКорсет кию  көбінесе 10 жастан асқан балаларға көмектеседі . Алайда, туа біткен немесе  нейромускулатуралы  сколиозда корсетпен емдеу  тиімсіз болып табылады.\r\nКейбір жағдайларда қисық омыртқаны түзету үшін хирургиялық бағытта араласу керек болады. Омыртқа сүйектері толығымен қалпына келіп, бітіп кеткенінше, операция барысында омыртқа сүйектері  ілгектер мен болттардан құралған  арнайы метал түйреуіштермен бекітіледі. Операцияны арқа, іш және қабырғадан тілу арқылы жасауы мүмкін.\r\nОперациядан кейін пациентке омыртқасын түзету үшін корсет киюі керек. \r\nСондай-ақ,  науқастың омыртқасы тым қисайған және қарқынды түрде жағдайы одан ары нашарлайтын болса ота жасау қажет болады. хирург мүмкіндігінше , науқастың өсу кезеңінен өтіп кетуін күтеді, бірақ, өкінішке орай мұндай мүмкіндіктер бола бермейді.\r\nСондай-ақ сколиозды емдеуге жататындар:\r\nЭмоционалды қолдау көрсету. Кейбір балалар, әсіресе жасөспірімдер  корсет киіп жүруден қатты ұялуы мүмкін.\r\nФизиотерапевтер және басқа мамандар емдеудің мақсатын түсіндіре отырып, корсет науқас үшін өте қолайлы екендігіне көз жеткізе алады.\r\n\r\nАуру аясында\r\nОмыртқа қисықтығының сәтті емделуі сколиоздің түріне, себептеріне және ауру дәрежесіне байланысты. Омыртқа неғұрлым қатты қисық болса, дененің өсуі тоқтаған кезде, омыртқаның нашарлау ықтималдығы соғұрлым күшейеді.\r\nСколиоздың жеңіл түрімен зардап шегетін адамдар корсет кигеннен өздерін жақсы сезінеді. Әдетте сколиоздің бұл формасына ұшыраған адамдарда ұзаққа созылатын мәселелер туындамайды. Дегенмен, жас ұлғайған шақта сколиоздің әсерінен арқаның ауырсынуы пайда болуы мүмкін.\r\nНейромускулярлы сколиоз немесе туа біткен сколиозы бар науқастарды  емдеудің нәтижелері әртүрлі. Нейромускулярлы сколиозбен зардап шегетін адамдарда қосымша тағы ауру түрі болғандықтан, емдеу түрі де өзгеше болады. Көбінесе, мұндай жағдайдағы хирургиялық араласудың мақсаты баланы мүгедектер арбасына дұрыс отыруға мүмкіндік беру.\r\nТуа біткен сколиозды емдеу өте қиын және бірнеше оперецияны талап етеді.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\nСколиоз кезінде пайда болатын асқынуларға мыналар жатады:\r\n•	Тыныс алу проблемалары (сколиоздің ауыр түрінде)\r\n•	Белдегі ауырсынулар\r\n•	Өзін төмен бағалау\r\n•	Омыртқа сүйектерінің қажалуынан үнемі ауырсынуды сезіну\r\n•	Операциядан кейінгі омыртқаға инфекция түсу\r\n•	Дұрыс түзетілмеген жағдайда немесе операция салдарынан омыртқаның немесе нервтің зақымдануы\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nЕгер балаңыздың омыртқасының қисықтығына күдіктенсеңіз, маманға көрсеткеніңіз жөн.\r\n\r\nАлдын алу\r\nСколиозді анықтауға арналған тексерулер орта және жоғарғы сынып оқушыларының арасында жүйелі түрде жүргізіледі.\r\n\r\nТүйін сөздер:\r\nсүйек\r\nомыртқа\r\nқисаю\r\nтравматология\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(580,'article','744','Вибрациялық ауру (діріл ауруы)','kz','2018-11-26 10:17:32','2018-11-26 10:15:00','\'\'__Бұл не?__\'\' __Вибрациялық ауру__ – бұл дененің кейбір бөліктері, әдетте бақайлар мен саусақтардың суыққа  деген үлкен реакцияға ие болуы немесе эмоциялық күйзеліс (стресс) жағдайы.\r\n\r\n\'\'__Бұл ауру кімдерде пайда болады?__\'\' Ауру әдетте құрылысшыларда, машинисттерде,тігін машинасымен қолданатын тігіншілерде яғни тұрақты дірілдейтін құралдармен жұмыс жасайтын жұмысшыларда пайда болады.Осындай құралдар бұлшықеттің, байламдардың, сүйек және буындардың өзгерістеріне алып келіп, сол жердегі нерв жүйесін зақымдайды.Зақымдалған аймақтардың қан тамырлары қысылып, қандануы бұзылады.Кейбір адамдарда вибрациялық ауру жарақат нәтижесінде, түрлі аурулар салдарынан (склеродермия,ревматоидты артрит) немесе қан айналымды зақымдайтын дәрілерді (мысалы:никотин, кофеин,құрамында эфедрин бар препараттар) қабылдау әсерінен болады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=744',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','В','Вибрациялық','y','   Вибрациялық ауру (діріл ауруы) \'\'__Бұл не?__\'\' __Вибрациялық ауру__ – бұл дененің кейбір бөліктері, әдетте бақайлар мен саусақтардың суыққа  деген үлкен реакцияға ие болуы немесе эмоциялық күйзеліс (стресс) жағдайы.\r\n\r\n\'\'__Бұл ауру кімдерде пайда болады?__\'\' Ауру әдетте құрылысшыларда, машинисттерде,тігін машинасымен қолданатын тігіншілерде яғни тұрақты дірілдейтін құралдармен жұмыс жасайтын жұмысшыларда пайда болады.Осындай құралдар бұлшықеттің, байламдардың, сүйек және буындардың өзгерістеріне алып келіп, сол жердегі нерв жүйесін зақымдайды.Зақымдалған аймақтардың қан тамырлары қысылып, қандануы бұзылады.Кейбір адамдарда вибрациялық ауру жарақат нәтижесінде, түрлі аурулар салдарынан (склеродермия,ревматоидты артрит) немесе қан айналымды зақымдайтын дәрілерді (мысалы:никотин, кофеин,құрамында эфедрин бар препараттар) қабылдау әсерінен болады. Бұл не? Вибрациялық ауру – бұл дененің кейбір бөліктері, әдетте бақайлар мен саусақтардың суыққа  деген үлкен реакцияға ие болуы немесе эмоциялық күйзеліс (стресс) жағдайы.\r\n\r\nБұл ауру кімдерде пайда болады? Ауру әдетте құрылысшыларда, машинисттерде,тігін машинасымен қолданатын тігіншілерде яғни тұрақты дірілдейтін құралдармен жұмыс жасайтын жұмысшыларда пайда болады.Осындай құралдар бұлшықеттің, байламдардың, сүйек және буындардың өзгерістеріне алып келіп, сол жердегі нерв жүйесін зақымдайды.Зақымдалған аймақтардың қан тамырлары қысылып, қандануы бұзылады.Кейбір адамдарда вибрациялық ауру жарақат нәтижесінде, түрлі аурулар салдарынан (склеродермия,ревматоидты артрит) немесе қан айналымды зақымдайтын дәрілерді (мысалы:никотин, кофеин,құрамында эфедрин бар препараттар) қабылдау әсерінен болады.\r\n    \r\nОл қалай пайда болады? Әдетте адам ағзасы дене қызуын сақтау үшін суық сезінген кезде қан тамырларын тарылтады. Стресс немесе суық адам ағзасындағы бұл функциясының ұлғаюына себеп болуы мүмкін. Саусақ пен бақай (сирек жағдайларда аяқ, мұрын немесе құлақ) бозарып кетеді, ал қолмен ұстап көргенде суықтану сезіледі. Кейде бақай мен саусақ ұйып қалады немесе шаншып ауырады. Сондай-ақ қатты ауырсынып, ісінуі мүмкін. Вибрациялық ауры кезінде бұл белгілер анық білінуі немесе мүлдем болмауы мүмкін.\r\n\r\nВибрациялық аурудың симптомдары қандай? Вибрациялық аурумен ауыратын науқастар мынадай шағымдары болады:\r\n\r\n•	Аз ғана уақыт болған суықтың әсерінен қолдарының немесе саусақтарының бозару белгілеріне. \r\n•	Саусақтардың шаншып ауырсынуы мен сезімталдығының төмендеуіне\r\n•	Саусақтардың бозару аралығына болатын ауырсыну және суықтану сезіміне\r\n•	Қол ұшы күшінің төмендеуіне\r\n\r\nВибрациялық аурудың емі алдын алу шараларымен қатар жүргізіледі. Атап айтқанда суықтан, күйзелістен және басқа да тітіркендіргіштерден аулақ болу жатады.Егер осындай шаралар көмектеспесе, онда дәрілік препарттар қабылдау қажет болады.\r\n \r\n\r\nТегтер:\r\n \r\nвибрациялық ауру\r\nаяқ-қолдың ұюы\r\nқол ұшы күшінің төмендеуі\r\nсаусақтардың шаншып ауырсынуы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(581,'article','798','Адам папиллома вирусынан туындаған ауру','kz','2018-11-28 11:36:47','2018-11-28 11:30:00','Адам папиллома вирусы (АПВ) кең таралған вирус болып табылады, ол, кондиломалардың түзілуімен сипатталады. АПВ-ның 100-ден астам түрі бар. Көбісі қауіпті емес, бірақ 30 жуық түрі қатерлі ісікке соқтырады. АПВ жыныс мүшелерін зақымдайды және инфекцияланған адаммен  жыныстық қатынас жасағанда таралады. Вирустар қатерлі ісікті тудыруы мүмкіндігі жағынан  жоғарғы және төменгі дәрежемен бағаланады. АПВ –ның төменгі қаупті түрі сүйір ұшты кондиломаның түзілуіне жағдай жасап береді. АПВ-ның  жоғары қауіпті түрі жатыр мойның, вульваның, қынаптың және әйел адамның анал тесігінің қатерлі ісігін туындатады. Ер адамдарда бұл аурудың салдарынан тік ішекте және жыныс мүшесінде ісік пайда болады.\r\n\r\nКөп адамдарда АПВ сүйір ұшты кондилома түзе бермейді, кейде пациенттер ешбір симптом байқамағандығын айтып жатады. Дәрігер сүйір ұшты кондиломаны емдейді немесе жояды. АПВ бар әйелдерді Папаниколау жағындысы бойынша тексергенде ісікке алып келетін жатыр мойының өзгерісін байқауға болады.\r\n\r\nМүшеқаптарды дұрыс қолданғаннан АПВ-ны  жұқтыру немесе тарату қаупі азаяды, бірақ одан ауру толығымен тоғытылмайды. Вакциналар АПВ-ның кейбір ісік тудыратын түрлерінен қорғауы мүмкін.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=798',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Адам','y','   Адам папиллома вирусынан туындаған ауру Адам папиллома вирусы (АПВ) кең таралған вирус болып табылады, ол, кондиломалардың түзілуімен сипатталады. АПВ-ның 100-ден астам түрі бар. Көбісі қауіпті емес, бірақ 30 жуық түрі қатерлі ісікке соқтырады. АПВ жыныс мүшелерін зақымдайды және инфекцияланған адаммен  жыныстық қатынас жасағанда таралады. Вирустар қатерлі ісікті тудыруы мүмкіндігі жағынан  жоғарғы және төменгі дәрежемен бағаланады. АПВ –ның төменгі қаупті түрі сүйір ұшты кондиломаның түзілуіне жағдай жасап береді. АПВ-ның  жоғары қауіпті түрі жатыр мойның, вульваның, қынаптың және әйел адамның анал тесігінің қатерлі ісігін туындатады. Ер адамдарда бұл аурудың салдарынан тік ішекте және жыныс мүшесінде ісік пайда болады.\r\n\r\nКөп адамдарда АПВ сүйір ұшты кондилома түзе бермейді, кейде пациенттер ешбір симптом байқамағандығын айтып жатады. Дәрігер сүйір ұшты кондиломаны емдейді немесе жояды. АПВ бар әйелдерді Папаниколау жағындысы бойынша тексергенде ісікке алып келетін жатыр мойының өзгерісін байқауға болады.\r\n\r\nМүшеқаптарды дұрыс қолданғаннан АПВ-ны  жұқтыру немесе тарату қаупі азаяды, бірақ одан ауру толығымен тоғытылмайды. Вакциналар АПВ-ның кейбір ісік тудыратын түрлерінен қорғауы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nАдам папиллома вирусы (АПВ) кең таралған вирус болып табылады, ол, кондиломалардың түзілуімен сипатталады. АПВ-ның 100-ден астам түрі бар. Көбісі қауіпті емес, бірақ 30 жуық түрі қатерлі ісікке соқтырады. АПВ жыныс мүшелерін зақымдайды және инфекцияланған адаммен  жыныстық қатынас жасағанда таралады. Вирустар қатерлі ісікті тудыруы мүмкіндігі жағынан  жоғарғы және төменгі дәрежемен бағаланады. АПВ –ның төменгі қаупті түрі сүйір ұшты кондиломаның түзілуіне жағдай жасап береді. АПВ-ның  жоғары қауіпті түрі жатыр мойның, вульваның, қынаптың және әйел адамның анал тесігінің қатерлі ісігін туындатады. Ер адамдарда бұл аурудың салдарынан тік ішекте және жыныс мүшесінде ісік пайда болады.\r\n\r\nКөп адамдарда АПВ сүйір ұшты кондилома түзе бермейді, кейде пациенттер ешбір симптом байқамағандығын айтып жатады. Дәрігер сүйір ұшты кондиломаны емдейді немесе жояды. АПВ бар әйелдерді Папаниколау жағындысы бойынша тексергенде ісікке алып келетін жатыр мойының өзгерісін байқауға болады.\r\n\r\nМүшеқаптарды дұрыс қолданғаннан АПВ-ны  жұқтыру немесе тарату қаупі азаяды, бірақ одан ауру толығымен тоғытылмайды. Вакциналар АПВ-ның кейбір ісік тудыратын түрлерінен қорғауы мүмкін.\r\n\r\nСүйір ұшты кондилома \r\n\r\nСүйір ұшты кондиломалар – жыныс мүшелерінің терісінде және шырышты қабаттарында пайда болатын, жұмсақ түзіліс. Олар жыныс мүшесінде, вульвада, уретрада, қынапта, жатыр мойында және тік ішектің айналасында орналасу мүмкін.\r\nСүйір ұшты кондиломалар – жыныстық қатынас жолымен таралатын инфекция.\r\n \r\n\r\nСебептері\r\n\r\nСүйір ұшты кондиломаны түзетін  вирусты, адам папиллома вирусы (АПВ) деп атайды. АПВ-ның 70-тен астам түрі бар. Кейбір түрлері жатыр мойының ісікалды өзгерістерін, жатыр немесе тік ішектің ісіктеріне алып келу мүмкін.  АПВ-ның бұл түрлері, ісік тудыратын жоғары қауіпті вирустар болып табылады.\r\n\r\nАПВ-ның барлы түрінен сүйір ұшты кондиломдар туындамайды. Кейбір АПВ түрлері адамның басқа дене бөлігінде папиллома түзу мүмкін. Мысалы, қол терісінде. Дегенмен, біз бұл мақалада жыныс мүшелерінде пайда болатын кондиломалар туралы әңгіме қозғаймыз.\r\n\r\nАПВ инфекциясы жыныс мүшелері аймағында таралған. Адамдардың көпшілігінде  симптомсыз дамиды. Әйелдерде АПВ вирусы  қынаптың ішкі қабырғасына қарай және жатыр мойнына таман таралуы мүмкін. Арнайы тексеру әдістерінсіз бұл өзгерістерді көру мүмкін емес.\r\n\r\n•	АПВ инфекциясы жыныс жолымен таралып, тік ішек, ауыз немесе қынапты зақымдайды. Сіз егер өзіңізде кондиломаны байқамасаңыз да басқаларға таратуыңыз мүмкін.\r\n•	Кондиломалар инфекция жұқтырғаннан кейін  6 аптадан – 6 айдай аралықта көзге көрінбейді. Сіз бірнеше жылдар бойы байқамай жүруіңіз мүмкін.\r\n•	АПВ және үшкірбасты кондиломалармен қатынаста болған адамдардың барлығында бұл ауру пайда бола бермейді.\r\n\r\nСіз де сүйір ұшты кондиломаның дамуына және оның таратуына бейім болуыңыз мүмкін, егер, сіз:\r\n\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатынас жасассаңыз;\r\n•	Өзіңіздің  қатынасқа түсіп жүрген серігіңізде инфекцияның бар-жоқтығын нақты білмесеңіз;   \r\n•	Ерте жастан бастап сексуальды  қатынасқа бейім болсаңыз;\r\n•	Ішімдік ішіп, шылым тартсаңыз;\r\n•	Герпес сияқты вирусты инфекцияңыз бар болса;\r\n•	Жүкті болсаңыз;\r\n•	Аурудан немесе емнің әсерінен иммунитетіңіз төмендеп кетсе.\r\n\r\nЕгер кондиломалар жас балада пайда болса, онда сексуалды зорлық-зомбылықтың алдын алу керек.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nСүйір ұшты кондиломалар өте ұсақ болғандықтан, оны байқау қиынға соғады.\r\nКондиломалардың түрі мынадай болуы мүмкін:\r\n\r\n•	Тері түсіне ұқсайтын дақтар секілді, терінің үстіне томпиып шығды немесе шықпай, сол күйінде тұрады.\r\n•	Жаңа пайда болған түзілістің жоғарғы жағы түрлі-түсті қырыққабатқа  ұқсайды\r\n\r\nӘйелдерде кондилома  орналасуы мүмкін жері:\r\n\r\n•	Қынапта немесе тік ішекте;\r\n•	Қынап сыртында немесе тік ішекте, бірақ айнала орналасқан аймақтарда;\r\n•	Жатыр мойнында;\r\n\r\nЕр адамдарда кондилома орналасу мүмкін жерлер:\r\n\r\n•	Жыныс мүшесінде;\r\n•	Ұмада;\r\n•	Шап жақтарында;\r\n•	Жамбаста;\r\n•	Тік ішектің ішінде немесе сыртында.\r\n\r\nСүйір ұшты кондиломалар және де мынадай жерлерде орналасуы мүмкін:\r\n\r\n•	Ерінде;\r\n•	Ауыз жақта;\r\n•	Тілде;\r\n•	Тамақта.\r\n\r\nСирек жағдайда мынадай симптомдар туындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Жыныс мүшесіндегі кондилома аймағындағы терінің мацерациясы пайда болады;\r\n•	Қынаптан  бөлінділердің шығу мөлшері артады;\r\n•	Генитальды қышу мазалайды;\r\n•	Жыныстық қатынас кезінде немесе одан кейін қынаптқы қан кетуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nДиагностикалау үшін дәрігердің тексеруі қажет болады.\r\nӘйелдердің кіші жамбас мүшелеріне тексеру жүргізеді. Көзге көрінбейтін кондиломаны іздеу үшін кольпоскопия жасалады. Дәрігер зақымдалған аймаққа сірке қышқылын себу мүмкін. Ол көрінбейтін кондиломаны табуға көмектеседі.\r\n\r\nКондилома тудыратын вирусты Папаниколау жағындысы арқылы анықтауға да болады. Егер сізде кондилома болса, онда бірнеше уақыт аралығында сіз жиі Папаниколау жағындысын тапсырып тұрасыз.\r\n\r\nАталмыш вирус болжам бойынша жатыр мойны ісігін тудыра ма, соған байланысты АПВ-на қарсы ДНҚ зерттеу жүргізіледі. Бұл тест жасалу мүмкін:\r\n\r\n•	30 жастан асқан әйелдерде  скрининг-тест ретінде өткізіледі;\r\n•	Кез-келген жастағы әйелдерде Папаниколау жағындысында өзгерістер білінеді\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nСүйір ұшты кондиломаны дәрігер ғана емдеуі керек. Өздігіңізден емделуге тырыспаңыз және дәрігердің тағайындаусыз  қандайда бір препараттарды қабылдамаңыз.\r\n\r\nТек дәрігеріңіз тағайындаған, үйде жүріп, аптасына бірнеше рет қабылдайтын  дәрілік препараттармен ғана емделуіңіз мүмкін. \r\n\r\nКондиломалар хирургиялық әдіспен жойылуы мүмкін. Ол үшін бірнеше әдістер бар:\r\n\r\n•	Криохирургия;\r\n•	Электрокаутеризация;\r\n•	Лазерлік терапия;\r\n•	Хирургиялық тілу.\r\n\r\nЕгер сізде кондилома болса, онда сіздің барлық жыныстық серіктестеріңіз дәрігерге тексеріліп, емделуі қажет.  Тіпті ауру симптомсыз өткен жағдайда да, сіз емделу курсын алып, алдағы асқынулар  мен инфекция таралуының алдын-алуға тиіссіз.\r\n\r\nЕмдеу курсынан кейін сіздің, кондиломаның жойылғандығына көз жеткізу үшін қайта тексерістен өткеніңіз абзал.\r\n\r\nСүйір ұшты кондиломасы болған әйелдер тұрақты түрде Папаниколау жағындысын тапсырып тұруы  керек. Егер жатыр мойнында кондилома болса, онда бірінші емделу курсынан кейін жағындыны әрбір 3-6 ай сайын тапсырып отыру керек.\r\n\r\nЖатыр мойнында АПВ-нан туындаған ісікалды өзгерістері бар әйелдер, алдағы уақытта да емделуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nКөптеген сексуалды  қатынасқа бейім жас әйелдер АПВ вирусын жұқтырып алады. Дегенмен  көп  жағдайда бұл ауру симптомсыз өтеді.\r\n\r\nКөптеген ерлерде АПВ ауруы симптомсыз дамиды. Алайда олар вирусты өзінің жыныстық серіктеріне  жұқтыру мүмкін.\r\n\r\nЕм курсын аяқтағаннан  кейін де, сіз, басқаларға зардап шеккізуіңіз мүмкін.\r\n\r\n \r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n\r\nКейбір АПВ вирустары жатыр мойны мен вульваның ісіктеріне алып келеді. Жатыр мойнын қатерлі ісігінің негізгі себебінің бірі осы.\r\n\r\nСүйір ұшты кондиломаны тудыратын АПВ ерлердің жыныс мүшесі ауруының немесе тік ішегінің қатерлі ісігінің негізгі себебі бола алмайды.\r\n\r\nКондилома көп және жеткілікті шамада үлкен болу мүмкін. Мұндай жағдайда ауқымды емдеу қажет болады.\r\n\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nМынадай жағдайларда дәрігерге қаралыңыз:\r\n\r\n•	Сіздің қазіргі немесе бұрынғы сексуалды серігіңізде сүйір ұшты кондилома бар болса;\r\n•	Сіздің жыныс мүшесінде кондиломаның сыртқы белгісі, қышыну, бөлінділер немесе аномальды қынаптық қан кетулер байқалаы. Ескеретін бір нәрсе, үшкір кондилома инфицирленген партнермен қатынасқаннан  кейін бірнеше жылдар бойы симпмтодар білінбей, содан соң барып көрініс беруі мүмкін.\r\n\r\n21 жастан асқан әйелдерге тұрақты түрде Папаниколау жағындысын тапсыру керек.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nЖыныстық қатынастан бас тарту АПВ алдын-алу үшін жалғыз ғана әдіс емес. Егер сіз бір ғана дені сау жыныстық серігіңізбен қатынас жасасып жүрсеңіз, бұл аурудың таралуының алдын алған болып саналасыз. \r\n\r\nЕрлерге және әйелдерге арналған мүшеқаптар сіздерді инфекциядан толық қанды қорғай алмайды. Себебі вирус немесе кондилома жыныс мүшелеріне жақын басқа терілерге орналасып алуы мүмкін. Дегенмен, мүшеқаптар жұқтыру қаупін төмендетеді, сондықтан сіз оны соңғы мүмкіндікте де пайдаланғаныңыз абзал. Кондилома және симптомдар болмаған сәтте де АПВ вирусын жұқтырып алу қаупі бар. Жыныстық қатынасты қауіпсіздендіру арқылы АПВ вирусынан сақтана аласыз.\r\n\r\nАПВ төрт түрінен қорғайтын 2 вакцина бар. Егу үш рет жасалады. Бұл вакцина 9-26 жас аралығындағы қыздар мен әйелдерге тағайындалады.\r\n\r\nБұл вакцинаның бір түрі ерлер мен балаларды генитальды және анальды кондиломалардан қорғайды. Егу шарасы үш рет жүзеге асырылады. Бұл вакцина 9-26 жас аралығындағы балалар мен ерлерге жасалады.\r\nАПВ қарсы вакцина сізге келе ма, оны дәрігерден кеңес алыңыз.\r\n\r\n\r\nСинонимдері\r\n\r\nСүйір ұшты кондиломалар; Ерлердің жыныс мүшесіндегі кондиломалар; Адап папиллома вирусы (АПВ); Венериялық сүйелдер; Кондилома; АПВ-ға ДНҚ тест; Төмендифференцацияланған АПВ дисплазиясы\r\n\r\n__\r\nТегтер:__\r\n\r\nадам папиллома вирусы\r\nАПВ\r\nдерматовенерология\r\nкондилома\r\nсүйір ұшты кондиломалар\r\nжыныс жолымен берілетін инфекциялар\r\nәйел мүшелері\r\nерлердің денсаулығы    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(582,'article','892','Аусыл','kz','2018-12-24 07:17:56','2018-12-24 07:11:00','Аусыл (ящур) – әдетте тамақтың қабынуынан басталатын, кең таралған инфекциялық вирусты ауру.\r\n\r\nГерпетикалық баспа осыған ұқсас инфекциялық ауру болып табылады.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=892',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аусыл','y','   Аусыл Аусыл (ящур) – әдетте тамақтың қабынуынан басталатын, кең таралған инфекциялық вирусты ауру.\r\n\r\nГерпетикалық баспа осыған ұқсас инфекциялық ауру болып табылады.\r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nАусыл (ящур) – әдетте тамақтың қабынуынан басталатын, кең таралған инфекциялық вирусты ауру.\r\nГерпетикалық баспа осыған ұқсас инфекциялық ауру болып табылады.\r\n\r\nСебептері\r\nАусылдың қоздырушысы – энтеровирустық Коксаки А16  вируы.\r\nАуру үй жануарларынан берілмейді, бірақ адамнан адамға таралуы мүмкін. Бұл ауру ауа түйіршіктері арқылы (жөтелгенде, түшкіргенде), сілекей арқылы, көпіршік сұйықтықтарымен, сондай-ақ аурулар қолданған  заттар арқылы жұғады. Ауру алғашқы аптасында көбінесе жұқпалы болып келеді.\r\n\r\nЖұққаннан кейін, симптомдар 3-7 күнге жақын уақыт аралығында дамып, біліне бастайды. \r\nЕң қауіпті факторы адамның жасы болып табылады. Инфекция 10 жасқа дейінгі балаларды көбірек зақымдайды, жас өпірімдер де кездеседі, ал кейде ересектерде де ұшырасқан жерлері болған. Ауру көбінесе жазда және күздің басында өрши  түседі.\r\n    \r\nАусыл Коксаки вирусынан туындаған вирустық инфекция болып табылады, ол тамақтың қабынуымен басталады. Аурудың симптомы болып: қалтырау, тамақтың ауруы, тамақта ойық жараның пайда болуы, бас ауруы және алақан мен табанда көлдіреуді бөртпелер шығады.\r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Бас ауруы;\r\n•	Тәбеттің жоғалуы;\r\n•	Қолда және табанда кішкентай көпіршіктері бар бөртпелер, оларды басса ауырады;\r\n•	Тамақтың ауруы; \r\n•	Тамақта ойық жараның (мендалиндерге) ауыз қуыссына жараның шығуы.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nӘдетте бұл ауру бұрынғы ағымына қарай, жеткілікті түрде диагностикаланады, ол кезде қолда және табанда  көпіршіктер толған бөртпе көрініс береді.\r\n\r\nЕмдеу\r\nЕмдеу ауру симптомдарын жеңілдетуге ғана бағыттарлады, одан артық, бұл инфекцияның арнайы емі жоқ.\r\nБұл ауруды емдеу үшін антибиотиктер тағайындалмайды, себебі олар әсер бере алмайды. Қалтырауды төмендету үшін, ацетаминофн (Тайленол) немесе ибупрофен секілді дәрілер қолдналады. Жұқпалы ауру кезінде 12 жақа дейінгі балаларға асперин берілмейді.\r\n\r\nШаюға арналған тұзды ертінді (1 стақан суға ½ шәй қасық тұз салынады) тыныштандыруға әсер етуі мүмкін, әрине егер бала жұтып алмай шаяалатын болса. Балаңыздың жеткілікті түрде сұйықтық ішуін қадағалаңыз. Қалтырау кезінде балаға көп мөлшерде сұйықтық ішуі керек. Ең тиімдісі, салқын сүтті сусындарды ішкені абзал. Көптеген балаларды шырыннан және газды сусындардан бас тартқызу керек, себебі олардың құрамында қышқыл бар, одан күю сезімі мен жара пайда болады. \r\n\r\nБолжамы\r\nӘдетте, науқас емделсе 5-7 күннің ішінде  сауғып кетеді.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n•	Құрғау;\r\n•	Фебрильді тырысу;\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nМойынның ауруы немесе аяқ-қолдың ауруы секілді асқыну белгілері байқалса, дәрігерге қаралыңыз. Тырысу секілті симптомдарға дереу арада медициналық көмек керек.\r\nСондай-ақ сіз төмендегідей жағдайларда дәрігеріңізбен кеңесеңіз болады:\r\n•	Дәрілік препараттар дене қызуын түсірмесе;\r\n•	Ағзаның сусыздану белгілері байқалса;\r\no	Телі құрғап, шырышты қабықтар пайда болсса;\r\no	Салмақ түссе;\r\no	Тітіркенсе;\r\no	Дел-сал болып қалса;\r\no	Несептің бөлінуі азайса, немесе несеп күңгірттеніп шықса.\r\n\r\nАлдын алу\r\nАуру адамдармен байланысты шектеңіз. Әрқашан, мұқият түрде қолдарыңызды жуыңыз, әсіресе ауру адамдармен байланысқаннан кейін.\r\n\r\nСинонимдері\r\nКоксаки вирусы\r\n\r\nЖас балалардың ауыз қуысындағы мәселелері (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nаусыл\r\nаусылдың симптомдары\r\nаусыл деген не\r\nденедегі бөртпе\r\nКоксаки вирусы\r\nвирустық жұқпа\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(583,'article','995','Etekkir aınalymynyń buzylysy - dısmenoreıa','qz','2018-07-19 08:23:08','2018-07-19 08:18:00','Dısmenoreıa – áıelderdiń etekkir aldynda nemese bastalýynda túıilýdi nemese aýyrsynýdy sezinýin sıpattaıtyn medıtsınalyq termın. Bul kúrdeli aýyrsyný emes.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=995',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Etekkir','y','   Etekkir aınalymynyń buzylysy - dısmenoreıa Dısmenoreıa – áıelderdiń etekkir aldynda nemese bastalýynda túıilýdi nemese aýyrsynýdy sezinýin sıpattaıtyn medıtsınalyq termın. Bul kúrdeli aýyrsyný emes. \r\nMazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nDısmenoreıa degenimiz ne?\r\n\r\nDısmenoreıa – áıelderdiń etekkir aldynda nemese bastalýynda túıilýdi nemese aýyrsynýdy sezinýin sıpattaıtyn medıtsınalyq termın. Bul kúrdeli aýyrsyný emes.\r\n\r\n \r\nEtekkirdiń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nEtekkirlik túıilý ishte, belde, bóksede nemese bókseniń ishki jaǵynda batyp aýyrsyný túrinde seziledi. Aýyrsyný etekkir aldynda nemese osy kezeńniń basynda bastalýy jáne 1-3 kún sozylýy múmkin. Aýyrsyný qarqyndy bolýy jáne kúndelikti qyzmetti shekteýi múmkin.\r\n\r\n \r\nKúrdeli máseleler bar ekendigi týraly qalaı bilýge bolady?\r\n\r\nKelesi sımptomdar bolýynda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Kesh bastalǵan aýyrsynatyn etekkir,\r\n* Etekkir kezeńiniń alǵashqy eki kúninde ǵana paıda bolatyn aýyrsyný\r\n* Inshekten bólinetin ádettegideı emes bólinister nemese qan ketýi\r\n* analgetıkalyq preparattar qabyldaýda ótpeıtin aýyrsyný.\r\n \r\n\r\nDısmenoreıanyń sebepteri qandaı?\r\n\r\nDısmenoreıanyń eki túri bar:\r\n\r\n* alǵashqy  dısmenoreıada aýyrsyný jıi etekkirlik túıilýden týyndaıdy\r\n* keıingi dısmenoreıada aýyrsyný ınfektsııa, analyq bezdiń kıstasy (analyq bezdegi suıyqtyq tolǵan qaltashalar), endometrıoz, jatyrdyń silemeı qabatynyń aýrýlarynan týyndaıdy.\r\n \r\n\r\nAýyrsynatyn kezeńder qalaı emdeledi?\r\n\r\nElektr qyzdyrǵysh jastyqshasyn qoldanýǵa nemese jyly vanna qabyldap kórýge bolady. Sondaı-aq, etekkir aldy sındromyn baqylaý úshin dárilik preparattardy qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\nBul dáriler aspırınniń nemese atsetamınofenniń kofeınmen, antıgıstamındik preparattarmen nemese dıýretıktermen birigýi. Mysaly: Mıdol, Pamprın, Premzın PMS.\r\n\r\nAýyrsynýdy basatyn dárilik preparattar da aýyrsynýdy jeńýge kómektesedi. Olarǵa jatatandar: ıbýprofen jáne naproksen. Bul dáriler jeńil nemese ortasha aýyrsynýdy basýǵa kómektesedi. Eger olar kómektespeıtin bolsa, dárigermen kúshtirek preparat týraly keńesińiz.\r\n\r\nDáriger uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy taǵaıyndaýy múmkin. Bul dáriler osy kezeńderdegi aýyrsynýdy jeńildetedi.\r\n\r\n \r\nBul emdeý kómektespese, ne isteý qajet?\r\n\r\nEger bul ádisterdiń bireýi de kómektespese, dáriger analyq bezdiń kıstasynyń bolýyna nemese endometrıozǵa tekseredi. Dáriger ÝDT (ÝZI) analyq bezdiń kıstasynyń bolýyn kórýge kómektesedi. Shaǵyn operatıvtik aralasý – laparoskopııa endometrıozdy anyqtaý úshin qoldanylady. Bul ádis teride shaǵyn tilik jasap, jińishke tútik engizý arqyly jatyrdyń ishin kórýge múmkindik beredi.\r\n\r\n \r\nDárigerge qoıylatyn suraqtar\r\n \r\n* Aýyrsyný etekkir aınalymynyń qalypty quraýshysy ma?\r\n* Qandaı da bir tekserý ótkizý qajet pe?\r\n* Aýyrsynýdy jeńildetý úshin ne isteýge bolady?\r\n* Ómir saltyn, emdámdi ózgertý nemese arnaıy jattyǵýlar aýyrsynýdy azaıtady ma?\r\n* Aýyrsyný ótpese nemese ýshyǵatyn bolsa, ne isteý qajet?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(584,'article','1003','Glossıt','qz','2018-07-23 03:27:25','2018-07-23 03:06:00','Glossıt – tildi isindirip jáne túsin ózgertetin, kóbinese, tildiń betin tym tegis etetin qabyný.\r\n\r\nTil dámdi sezýge, asty jutýǵa jáne shaınaýǵa kómektesedi. Sóıleý kezinde qoldanamyz. Til kóptegen bulshyq etterden turady. Tildiń joǵarǵy betinde dámdik retseptorlar bar.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1003',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Glossıt','y','   Glossıt Glossıt – tildi isindirip jáne túsin ózgertetin, kóbinese, tildiń betin tym tegis etetin qabyný.\r\n\r\nTil dámdi sezýge, asty jutýǵa jáne shaınaýǵa kómektesedi. Sóıleý kezinde qoldanamyz. Til kóptegen bulshyq etterden turady. Tildiń joǵarǵy betinde dámdik retseptorlar bar. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n \r\nGlossıt – tildi isindirip jáne túsin ózgertetin, kóbinese, tildiń betin tym tegis etetin qabyný.\r\n\r\n\r\n\r\nTil dámdi sezýge, asty jutýǵa jáne shaınaýǵa kómektesedi. Sóıleý kezinde qoldanamyz. Til kóptegen bulshyq etterden turady. Tildiń joǵarǵy betinde dámdik retseptorlar bar.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nGlossıt kelesi sebepterden paıda bolady:\r\n\r\n* Tis pastasyna, aýyzdy shaıatyn suıyqtyqqa, tynys alýdy sergitkishke, kámpıttiń boıaǵyshyna, tis proteziniń plastıgine nemese arterıaldyq qysymnan qabyldaıtyn keıbir dárilerge allergııalyq serpin\r\n* Silemeı bólinýiniń buzylysynda aýyzdaǵy qurǵaqtyq\r\n* Bakterııalardan nemese vırýstardan týyndaıtyn ınfektsııalar  \r\n* Kúıikten, tistiń kedir-budyrlyǵynan, stomatologııalyq sharalardan keıingi zaqymdaný nemese basqa jaraqattardan keıin\r\n* Qandaǵy temirdiń (temir tapshylyǵy) nemese keıbir V toby dárýmenderiniń (mysaly, V12) tómen deńgeıi\r\n* Temekiden, alkogolden, tatymdyqtan titirkenis\r\n* Aýyz qýysynyń zeńdik ınfektsııasy.\r\n \r\n\r\nGlossıt kelesi teri aýrýlarynda paıda bolady, mysaly:\r\n\r\n* Qyzyl tegis temiretki (bóritkenmen sıpattalatyn sozylmaly qyshıtyn teri aýrýy)\r\n* Kóp túrli erıtema (ınfektsııalyq-allergııalyq sıpattaǵy aýrý, temperatýranyń kóterilýimen, dimkástanýmen bastalady, jáne biraz ýaqyt ótkennen keıin ǵana bóritken paıda bolady)\r\n* Aftozdyq oıyqjaralar (shaǵyn tereń emes oıyq jaralar, aýyzda paıda bolady jáne tamaq ishýdi, sóıleýdi qıyndatady)\r\n* Qarapaıym kúldireýik (teride jáne silemeı qabatta kúldireýdiń paıda bolýymen kórinetin aýrý, kúldireý taralyp, qosylýy múmkin)\r\n* Merez, t.b.\r\n \r\nGlossıt tuqym qýalaýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nGlossıtte sımptomdar alýan túrli, kóbinese, aýrýdyń sebebine jáne damý satysyna baılanysty bolady. Biraq, árdaıym kelesi belgileri bolady:\r\n\r\n* Tildegi birkelki emes, daqty óńez\r\n* Aýyz qýysyndaǵy túrli tereńdikti jáne aýmaqty alatyn oıyqjaralar\r\n* Túsiniń ózgerýi (jalpy nemese jergilikti daqtar túrinde)\r\n* Tildiń isinýi, onyń búıir betinde tisterdiń «iziniń» qalýy\r\n* Tildiń qozǵalǵyshtyǵynyń shektelýi\r\n* Aýyzdan ıis shyǵýy\r\n* Silemeı bólinýiniń buzylýy\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nQaraý nátıjesinde dáriger (jalpy tájirıbe dárigeri, stomatolog, terapevt) tildiń nemese onyń bóliginiń isinýin anyqtaıdy, onyń betinde tildiń búrtikteriniń bolmaýy múmkin, naýqasty basqa aýrýlary jáne ómir salty týraly suraıdy, dıagnozdy anyqtaý úshin qan taldaýyn taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nSyrqattyń alǵashqy belgilerinde dárigerge kóriný qajet. Ol aýrýdyń sebebin anyqtap, sáıkes emdeýdi taǵaıyndaıdy. Emdeýdiń maqsaty – qabynýdy azaıtý.\r\n\r\nMehanıkalyq jaraqat kezinde stomatologta emdelý qajet, synǵan tistiń ótkir ushy egeledi nemese protez durystalady. Aýyz qýysynyń jaqsy gıgıenasynyń mańyzy zor. Tisti muqııat tazalaý qajet, kúnine, keminde eki ret, kúnine, keminde, bir ret stomatologııalyq jipti qoldanýmen. Aýyz qýysyn antıseptıkalyq eritindilermen shaıý usynylady. Eger glossıt ınfektsııalyq sıpatta bolsa, antıbıotıkter jáne zeńge qarsy preparattar taǵaıyndalady.  Emdámdi ózgertý anemııany jáne qorektik zattekterdiń tapshylyǵyn emdeý úshin qoldanylady.  Tildiń titirkenisin azaıtý úshin titirkendirgishterden alshaq bolý qajet (mysaly, ystyq nemese ashy taǵamdy, alkogol men temekini).\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nGlossıt ádette, emdeýge jaqsy kónedi, eger qabyný sebebi anyqtalyp, ýaqytyly emdeý bastalsa. Keıbir jaǵdaıda glossıt kúrdeli isinýge aparyp, tynys alý joldaryn tejeýi múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* tynys alý joldarynyń tejelýi\r\n* sóıleý, shaınaý nemese jutý kezindegi qıyndyqtar\r\n* jaısyzdyq\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge habarlasyńyz, eger:\r\n\r\n* glossıttiń sımptomdary 10 kúnnen artyq sozylady\r\n* tildiń kúshti isinýi\r\n* tynys alý jáne sóıleý asa qıyndaıdy.\r\n* Tynys alý joldarynyń bitelýi – tótenshe jaǵdaı, shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etedi.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nAýyz qýysynyń jaqsy gıgıenasy (Tisti muqııat tazalaý, stomatologııalyq jipti qoldanýmen, udaıy stomatologta kásiptik tazalaý) glossıttiń aldyn alýǵa kómektesedi.   glossıt.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(585,'article','1010','Ish ótýi men qusýdan bolatyn sýsyzdanýdy emdeýde qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler','qz','2018-07-23 11:40:09','2018-07-23 11:37:00','Qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler – qusý men ish ótýi kezinde joǵaltylatyn suıyqtyq pen qorektik zattekterdi tolyqtyrýdyń ońtaıly quraly. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1010',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Ish','y','   Ish ótýi men qusýdan bolatyn sýsyzdanýdy emdeýde qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler Qaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler – qusý men ish ótýi kezinde joǵaltylatyn suıyqtyq pen qorektik zattekterdi tolyqtyrýdyń ońtaıly quraly. \r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nQaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler degenimiz ne?\r\n\r\nQaıta sýlandyrý úshin ishiletin eritindiler – qusý men ish ótýi kezinde joǵaltylatyn suıyqtyq pen qorektik zattekterdi tolyqtyrýdyń ońtaıly quraly. Bul eritindiler sábılerge de, balalar men eresekterge de qaýipsiz. Olar birneshe túrde shyǵarylady:\r\n\r\n* Untaq, olardy sýmen ezý qajet;\r\n* Suıyqtyq, tutynýǵa daıyn eritindi;\r\n* Muzdatylǵan jemis balmuzdaǵy.\r\n \r\nDárihanadan Regıdron jáne basqa eritindilerdi satyp alýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nQusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý      \r\n    \r\nQusý kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý úshin eritindiniń azdaǵan mólsherin jıi qabyldaýdan bastaý qajet, mysaly, ár mınýt saıyn 1 sháı qasyqtan. Eger naýqas suıyqtyqty sińire alatyn bolsa, birtindep, baıaý túrde onyń mólsherin arttyrý qajet. Eger qaıta sýlandyratyn suıyqtyqty qabyldaǵannan keıin qusý paıda bolsa, 30-60 mınýt kútińiz, sodan keıin birneshe ret jutyp kórińiz. Suıyqtyqtyń shaǵyn úlesterin qabyldaý bir márte úlken úlesin ishkenge qaraǵanda jaqsy sińiriledi. Qusý toqtaǵanda ishiletin qaıta sýlandyrý eritindisiniń mólsherin arttyrýǵa bolady, jáne oǵan qaınatpalardy nemese gazdalǵan sýsyndardy qosýǵa bolady.  Qabyldanatyn suıyqtyqtyń shaǵyn úlesteri asqazannyń buzylysyn az týyndatady.\r\n\r\n \r\nIsh ótýi kezinde joǵaltylǵan suıyqtyqty tolyqtyrý\r\n\r\nEger naýqasta ish ótýi bolsa, ol qajet bolsa, qaıta sýlandyrý eritindilerimen qatar basqa da sýsyndardy qabyldaýyna bolady. Dáriger balanyń nemese eresektiń ishken suıyqtyǵynyń mólsherin qadaǵalaýdy suraıdy. Suıyqtyqtyń mólsherin qasyq nemese ólshem staqany arqyly ólsheýge bolady.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(586,'article','1012','Ishektiń túınelisi (bitelýi)','qz','2018-07-24 04:50:22','2018-07-24 04:41:00','Óńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady. Ishektiń túınelisi – ishektiń boıymen taǵamnyń ótýiniń tolyqtaı nemese ishinara toqtaýy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1012',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','I','Ishektiń','y','   Ishektiń túınelisi (bitelýi) Óńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady. Ishektiń túınelisi – ishektiń boıymen taǵamnyń ótýiniń tolyqtaı nemese ishinara toqtaýy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\n\r\n\r\nÓńesh, asqazan, ash jáne toq ishek, baýyr, ótqaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik bólikterin energııaǵa aınaldyrady jáne qorektik emes bólikterin qaldyqtarǵa ydyratady, qaldyqtar organızmnen syrtqa shyǵarylady. Ishektiń túınelisi – ishektiń boıymen taǵamnyń ótýiniń tolyqtaı nemese ishinara toqtaýy.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nIshek túınelisiniń paıda bolý sebepteri:\r\n\r\n* Mehanıkalyq sebepter, bul kezde ishektiń belgili bir bóliginde kedergi turady\r\n* Dınamıkalyq sebepter – bul kezde ishek durys jumys istemeıdi, biraq, onyń mehanıkalyq sebepteri bolmaıdy.\r\n \r\nIshektiń dınamıkalyq túınelisi – jalǵan bitelis dep te atalady, bul balalarda kezdesetin túınelistiń negizgi túri. Bul jaǵdaıdyń damý sebepteri:\r\n\r\n* Ishek ınfektsııasyn týyndatatyn bakterııalar nemese vırýstar (gastroenterıt)\r\n* Hımııalyq, elektrolıttik, nemese mıneraldyq úılesimsizdik (mysaly, kalıı deńgeıiniń tómendeýi)\r\n* Ish qýysy aǵzalaryndaǵy operatıvtik aralasýdan keıingi asqynýlar\r\n* Ishektiń qanmen qamtamasyz etilýiniń buzylýy (shajyrqaıdyń ıshemııasy)\r\n* Ish qýysy aǵzalaryndaǵy ınfektsııalyq aýrýlar, mysaly, appendıtsıt\r\n* Búırektiń nemese ókpeniń aýrýlary\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý, ásirese, esirtkilik.\r\n \r\nIshektiń mehanıkalyq túınelisiniń sebepteri:\r\n\r\n* Operatsııalyq aralasýdan keıin paıda bolatyn jabyspalar nemese tyrtyqtar.\r\n* Bógde zattekter (ishekti biteıtin túrli jutyp qoıǵan zattar)\r\n* Ót tastary (sırek)\r\n* Jaryqtar\r\n* Qatty nájis\r\n* Invagınatsııa (ishektiń bir bóliginiń basqasyna enýi)\r\n* Ishekti biteıtin isikter\r\n* Ishektiń qaıyrylýy\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n* Ishtiń kebýi\r\n* Tolyp ketý sezimi, jeldenýdiń artýy\r\n* Ishtiń aýyrsynýy jáne túıilýi\r\n* Aýyzdan jaǵymsyz ıis shyǵýy\r\n* Ishtiń qatýy\r\n* Dıareıa\r\n* Jel shyǵara almaý\r\n* Qusý  \r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nIsh aýmaǵyn teksergende dáriger ishtiń kebýin, aýyrsynýyn nemese jaryqtardy anyqtaıdy.\r\n\r\nIshektiń túınelisin anyqtaıtyn tekserister:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Barıılik zattekpen klızma jasaý\r\n* Óńeshti, asqazandy jáne ash ishekti zertteý úshin rentgenologııalyq sýretterdiń toptamasy\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nIshtiń kebýiniń sımptomdarynyń aldyn alý jáne qusyqty joıý úshin arnaıy tútik (zondty) muryn arqyly asqazanǵa nemese ishekke engiziledi.  \r\n\r\nToq ishektiń qaıyrylýynda tik ishekke tútikti engizý arqyly kómek kórsetiledi.\r\n\r\nZond engizý sımptomdardy jeńildetpegen jaǵdaıda nemese tinderdiń joıylýynyń belgileri paıda bolsa, ishektiń túınelisin týyndatatyn kedergilerdi joıý úshin operatıvtik aralasý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nIshektiń túınelisiniń paıda bolý sebebine balanysty. Kópshilik jaǵdaıda bul sebepter jeńil emdeledi.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nAsqynýlar aparýy múmkin:\r\n\r\n* Elektrolıttik (hımııalyq jáne mıneraldyq) úılesimsizdikke\r\n* Sýsyzdanýǵa\r\n* Ishektegi sańylaýdyń paıda paıda bolýyna (perforatsııa)\r\n* Juqpalanýǵa\r\n* Sary aýrýǵa (teri men kózdiń aǵynyń sarǵaıýy).\r\n \r\nEger kedergi ishektiń qanmen qamtamasyz etilýin bitese, bul juqpalansa jáne tinderdiń tirshiligin joıýǵa (gangrenaǵa) aparady. Tinderdiń joıylý qaýpi onyń bitelýiniń sebebimen jáne bitelý uzaqtyǵymen baılanysty. Jaryqta, ishektiń qaıyrylýynda, qynaptalýynda gangrenanyń damý qaýpi joǵary.\r\n\r\nJańa týǵan sábılerdegi ishektiń qabyrǵasyn buzatyn ishek túınelisi (nekrozdyq enterokolıt) ómirge qaýip  tóndiredi jáne qan men ókpeniń juqpalanýyna aparady.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Ishekti bosatyp, jelin shyǵara almaısyz\r\n* Uzaq ýaqyt boıy ketpeıtin ishtiń kebýi\r\n* Qusý saqtalady\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAldyn alý aýrýdy týyndatqan sebepterge baılanysty. Isik jáne jaryq sekildi aýrýlardy emdeý bitelistiń paıda bolý qaýpin azaıtady.\r\n\r\nBitelistiń keıbir sebepteriniń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nParalıchtik túınek; Ishektiń qaıyrlýy; ishektiń túınelisi; ishektiń jalǵan bitelisi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(587,'article','1015','Qajý (qatty sharshaý)','qz','2018-07-24 05:19:50','2018-07-24 05:17:00','Qajý – sharshaýdy, álsizdikti, kúshtiń bolmaýyn seziný.\r\n\r\nQajýdy uıqy basýdan aıyra bilý qajet. Uıqy basýy – uıqyǵa arnalmaǵan ýaqytta uıqysy kelýdi seziný.\r\n\r\nQajý – energııa men kúshtiń bolmaýy. Uıqy basýy jáne apatııa (aınalaǵa kóńil bólmeý) qajýdyń belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\nQajý – organızmniń denelik, kóńil-kúılik shıryǵýyna, zerigýge nemese uıqysyzdyqqa qalypty jáne negizgi jaýapty serpini bolýy múmkin. Alaıda, bul kúrdeli psıhıkalyq nemese denelik jaǵdaıdyń belgisi de bolýy múmkin. Eger qajý jetkilikti uıqydan, jaqsy tamaqtanýdan nemese tynyshtaný jaǵdaıynan keıin de basylmasa, dárigerge kóriný qajet. Qajý – jalpy sımptom jáne kúrdeli aýrýdyń sebebi emes.\r\n\r\nQajýdy tolyq sıpattaý – dárigerge onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesýi múmkin. Mysaly, eger tańerteń qalypty jaǵdaıda oıansańyz, biraq, qajý júktemeden keıin tez ornaıtyn bolsa, onyń sebebi qalqansha bezdiń qyzmetimen baılanysty bolýy múmkin. Al basqa jaǵynan, eger kúni boıyna sozylatyn qajý jáne energııa jetispeý sezimimen oıanatyn bolsańyz, bul depressııalyq jaǵdaı bolýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1015',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qajý','y','   Qajý (qatty sharshaý) Qajý – sharshaýdy, álsizdikti, kúshtiń bolmaýyn seziný.\r\n\r\nQajýdy uıqy basýdan aıyra bilý qajet. Uıqy basýy – uıqyǵa arnalmaǵan ýaqytta uıqysy kelýdi seziný.\r\n\r\nQajý – energııa men kúshtiń bolmaýy. Uıqy basýy jáne apatııa (aınalaǵa kóńil bólmeý) qajýdyń belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\nQajý – organızmniń denelik, kóńil-kúılik shıryǵýyna, zerigýge nemese uıqysyzdyqqa qalypty jáne negizgi jaýapty serpini bolýy múmkin. Alaıda, bul kúrdeli psıhıkalyq nemese denelik jaǵdaıdyń belgisi de bolýy múmkin. Eger qajý jetkilikti uıqydan, jaqsy tamaqtanýdan nemese tynyshtaný jaǵdaıynan keıin de basylmasa, dárigerge kóriný qajet. Qajý – jalpy sımptom jáne kúrdeli aýrýdyń sebebi emes.\r\n\r\nQajýdy tolyq sıpattaý – dárigerge onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesýi múmkin. Mysaly, eger tańerteń qalypty jaǵdaıda oıansańyz, biraq, qajý júktemeden keıin tez ornaıtyn bolsa, onyń sebebi qalqansha bezdiń qyzmetimen baılanysty bolýy múmkin. Al basqa jaǵynan, eger kúni boıyna sozylatyn qajý jáne energııa jetispeý sezimimen oıanatyn bolsańyz, bul depressııalyq jaǵdaı bolýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nQajý – sharshaýdy, álsizdikti, kúshtiń bolmaýyn seziný.\r\n\r\nQajýdy uıqy basýdan aıyra bilý qajet. Uıqy basýy – uıqyǵa arnalmaǵan ýaqytta uıqysy kelýdi seziný.\r\n\r\nQajý – energııa men kúshtiń bolmaýy. Uıqy basýy jáne apatııa (aınalaǵa kóńil bólmeý) qajýdyń belgileri bolýy múmkin.\r\n\r\nQajý – organızmniń denelik, kóńil-kúılik shıryǵýyna, zerigýge nemese uıqysyzdyqqa qalypty jáne negizgi jaýapty serpini bolýy múmkin. Alaıda, bul kúrdeli psıhıkalyq nemese denelik jaǵdaıdyń belgisi de bolýy múmkin. Eger qajý jetkilikti uıqydan, jaqsy tamaqtanýdan nemese tynyshtaný jaǵdaıynan keıin de basylmasa, dárigerge kóriný qajet. Qajý – jalpy sımptom jáne kúrdeli aýrýdyń sebebi emes.\r\n\r\nQajýdy tolyq sıpattaý – dárigerge onyń sebebin anyqtaýǵa kómektesýi múmkin. Mysaly, eger tańerteń qalypty jaǵdaıda oıansańyz, biraq, qajý júktemeden keıin tez ornaıtyn bolsa, onyń sebebi qalqansha bezdiń qyzmetimen baılanysty bolýy múmkin. Al basqa jaǵynan, eger kúni boıyna sozylatyn qajý jáne energııa jetispeý sezimimen oıanatyn bolsańyz, bul depressııalyq jaǵdaı bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nQajýdyń kóptegen sebepteri bolady:\r\n\r\n•        Anemııa (temirtapshylyqty anemııany qosa)\r\n\r\n•        Depressııa nemese qaıǵy\r\n\r\n•        Dárilik preparattar, mysaly, tynyshtandyratyn quraldar nemese antıdepressanttar\r\n\r\n•        Udaıy mazalaıtyn aýyrsyný\r\n\r\n•        Uıqynyń buzylysy, mysaly, uıqysyzdyq, uıqy kezinde tynys alýdyń kenetten toqtaýy nemese narkolepsııa\r\n\r\n•        Gıpotıreoz nemese gıpertıreoz (qalqansha bezdiń belsendiliginiń tómendeýi nemese artýy, sáıkesinshe)\r\n\r\n•        Alkogol nemese esirtki tutyný. Mysaly, kokaın nemese basqa esirtkilik preparattardy tutyný, ásirese, olardy udaıy tutynýda.\r\n\r\nSondaı-aq, qajý kelesi aýrýlar kezinde paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n•        Addıson aýrýy (búırek ústi bezderi gormondarynyń óndirilýiniń buzylysy)\r\n\r\n•        Anoreksııa nemese as qorytý joldarynyń basqa buzylystary\r\n\r\n•        Artrıt, jasóspirimdik revmatoıdtyq artrıtti qosa\r\n\r\n•        Aýtoımmýnndyq aýrýlar, júıelik qyzyljegi sekildi\r\n\r\n•        Qaterli isik\r\n\r\n•        Júrektiń irkilisti jetkiliksizdigi\r\n\r\n•        Dıabet\r\n\r\n•        Fıbromıalgııa (qarqyndylyǵy jáne ornalasýy ár túrli bolatyn bulshyq et-qańqalyq aýyrsyný sezimi)\r\n\r\n•        Reabılıtatsııasy (qalpyna kelýi) uzaq bolatyn ınfektsııalar, mysaly, bakterıaldyq endokardıt (júrektiń bulshyq etiniń jáne/nemese klapandarynyń ınfektsııalyq zaqymdanýy), parazıtarlyq ınfektsııalar, SPID, týberkýlez, mononýkleoz\r\n\r\n•        Búırek aýrýlary\r\n\r\n•        Baýyr aýrýlary\r\n\r\n•        Qorektik zattekterdiń jetkiliksizdigi\r\n\r\nKeıbir dárilik preparattar uıqy basýyn, nemese qajýdy týyndatýy múmkin, mysaly, allergııany emdeıtin dáriler (antıgıstamındik), joǵary arterıaldyq qysymdy emdeıtin dáriler, sondaı-aq, steroıdtar jáne nesep aıdaıtyn preparattar.\r\n\r\nSozylmaly sharshaý sındromy – tumaý sekildi sımptomdardan bastalyp, 6 aı nemese odan uzaq ýaqytqa sozylatyn jaǵdaı. Bul dıagnoz basqa múmkin sebepterdi eskergennen keıin qoıylady. Kópshilikte bul sındrom demalǵanda da jeńildeýi bolmaıdy.\r\n\r\n \r\nÚıdegi kútim\r\n\r\nQajýmen kúres boıynsha keńester:\r\n\r\n•        Kúndelikti jetkilikti ýaqyt boıy uıqtańyz.\r\n\r\n•        Salaýatty, jaqsy úılesimdi taǵamdy tutynyńyz jáne kúni boıy sýdy mol tutynyńyz.  \r\n\r\n•        Dene jattyǵýlaryn udaıy oryndańyz.\r\n\r\n•        Basqa bosańsyp, jaıbaraqattaný tásilderin qoldanyńyz. Mysaly, ıoga nemese medıtatsııany.\r\n\r\n•        Jumys ýaqytyn durys bólý.\r\n\r\n•        Kúızelisti, shıelenisti jaǵdaılardan alshaq bolyńyz. Múmkindiginshe, jumysta demalys alyp, nemese qatynastardy retteńiz.\r\n\r\n•        Kóp dárýmendik keshenderdi qabyldańyz, aldyn ala dárigermen keńesip.\r\n\r\n•        Alkogoldi, nıkotındi jáne esirtkilik zattekterdi tutynýdy qoıyńyz.\r\n\r\nEger sozylmaly aýyrsynýdan nemese depressııadan zardap shegetin bolsańyz, bul jaǵdaılardy emdeý qajýdy jeńýge kómektesedi. Alaıda, keıbir antıdepressııalyq dárilik preparattar qajý jaǵdaıyn týyndatýy nemese ýshyqtyrýy múmkin. Bul jaǵdaıda emdeý kómektesedi. Dárigermen aqyldaspaı dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz jáne ózgertpeńiz.\r\n\r\nYntalandyrǵyshtar (mysaly, kofeın sekildi) qajýdy emdeýde tıimdi emes. Olardy qoldanýdy toqtatýda jaǵdaı ýshyǵýy múmkin. Tynyshtandyratyn quraldar da jaǵdaıdy nasharlatady.\r\n\r\n \r\nQashan medıtsınalyq kómekke júginý qajet\r\n\r\nShuǵyl dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        Estiń qalypsyzdyǵy nemese bas aınalýy baıqalsa\r\n\r\n•        Kórýdiń buldyraýy bolsa\r\n\r\n•        Nesep az mólsherde bólinse, nemese júrmese jáne isiný men salmaq qosý bolsa.\r\n\r\nDárigerge  kórinińiz, eger:\r\n\r\n•        Túsiniksiz álsizdik nemese sharshaý paıda bolsa, ásirese, eger qyzba nemese salmaq joǵaltý bolsa\r\n\r\n•        Ish qatýy, teriniń qurǵaqtyǵy, salmaqtyń artýy baıqalsa, nemese sýyqty kótere almaıtyn boslsańyz.\r\n\r\n•        Túnde jıi oıansańyz\r\n\r\n•        Bas aýrýynan zardap shegesiz\r\n\r\n•        Taǵaıyndalǵan/taǵaıyndalmaǵan dárilik preparattaryn qabyldaısyz nemese esirtki qabyldaısyz, olar sharshaý nemese uıqy basý sezimin týyndatady\r\n\r\n•        Depressııa nemese basyńqy kóńil-kúı baıqalady\r\n\r\n•        Uıqysyzdyq mazalaıdy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(588,'article','1017','Klasterlik bas aýyrýy','qz','2018-07-24 10:55:40','2018-07-24 10:53:00','Klasterlik bas aýyrýy – bastyń bir jaǵyn zaqymdaıtyn, qaıtalanatyn aýyrsyný. Olar aınalyp kelip, kenetten paıda bolady jáne kúshti, qajytatyn aýyrsynýdy týyndatady, kóz jasy aǵýymen, muryn aǵýymen qosarlanýy múmkin (rınoreıamen) bastyń zaqymdanǵan jaǵynda. Olar kúndelikti bir ýaqytta, birenshe apta boıy qaıtalanady, sodan keıin basylyp, birneshe aptadan, aıdan, tipti, jyldan keıin qaıtadan paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nKlasterlik bas aýyrýynyń sebebi belgisiz, alaıda, olardyń paıda bolýy gıstamınniń jáne serotonınniń bosatylýymen qosarlanýy anyqtalǵan. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsyný kóbinese, temeki shegetin adamdarda baıqalatyndyǵy belgili. Saqınadan  aıyrmashylyǵy – olar kóbinese, áıelderge qaraǵanda erlerde jıi baıqalady. Klasterlik aýyrsynýlar kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, jasóspirimdik jáne orta jastyń arasynda. Otbasylyq beıimdilik anyqtalmaǵan.  Alkogol ishý, kúızelis jáne belgili taǵam ónimderin tutyný klasterlik aýyrsynýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1017',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Klasterlik','y','   Klasterlik bas aýyrýy Klasterlik bas aýyrýy – bastyń bir jaǵyn zaqymdaıtyn, qaıtalanatyn aýyrsyný. Olar aınalyp kelip, kenetten paıda bolady jáne kúshti, qajytatyn aýyrsynýdy týyndatady, kóz jasy aǵýymen, muryn aǵýymen qosarlanýy múmkin (rınoreıamen) bastyń zaqymdanǵan jaǵynda. Olar kúndelikti bir ýaqytta, birenshe apta boıy qaıtalanady, sodan keıin basylyp, birneshe aptadan, aıdan, tipti, jyldan keıin qaıtadan paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nKlasterlik bas aýyrýynyń sebebi belgisiz, alaıda, olardyń paıda bolýy gıstamınniń jáne serotonınniń bosatylýymen qosarlanýy anyqtalǵan. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsyný kóbinese, temeki shegetin adamdarda baıqalatyndyǵy belgili. Saqınadan  aıyrmashylyǵy – olar kóbinese, áıelderge qaraǵanda erlerde jıi baıqalady. Klasterlik aýyrsynýlar kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, jasóspirimdik jáne orta jastyń arasynda. Otbasylyq beıimdilik anyqtalmaǵan.  Alkogol ishý, kúızelis jáne belgili taǵam ónimderin tutyný klasterlik aýyrsynýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin. \r\nBul degenimiz ne?\r\n\r\nKlasterlik bas aýyrýy – bastyń bir jaǵyn zaqymdaıtyn, qaıtalanatyn aýyrsyný. Olar aınalyp kelip, kenetten paıda bolady jáne kúshti, qajytatyn aýyrsynýdy týyndatady, kóz jasy aǵýymen, muryn aǵýymen qosarlanýy múmkin (rınoreıamen) bastyń zaqymdanǵan jaǵynda. Olar kúndelikti bir ýaqytta, birenshe apta boıy qaıtalanady, sodan keıin basylyp, birneshe aptadan, aıdan, tipti, jyldan keıin qaıtadan paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nKlasterlik bas aýyrýynyń sebebi belgisiz, alaıda, olardyń paıda bolýy gıstamınniń jáne serotonınniń bosatylýymen qosarlanýy anyqtalǵan. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsyný kóbinese, temeki shegetin adamdarda baıqalatyndyǵy belgili. Saqınadan  aıyrmashylyǵy – olar kóbinese, áıelderge qaraǵanda erlerde jıi baıqalady. Klasterlik aýyrsynýlar kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq, kóbinese, jasóspirimdik jáne orta jastyń arasynda. Otbasylyq beıimdilik anyqtalmaǵan.  Alkogol ishý, kúızelis jáne belgili taǵam ónimderin tutyný klasterlik aýyrsynýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\nSımptomdary   \r\n\r\n·         Bas aýyrýy: \r\n   - udaıy jáne jiti, \r\n   - kúshti jáne qajytatyn, \r\n   - kenetten bastalady, ádette, uıqyǵa ketkennen keıin 2-3 saǵat ótkende.\r\n   - ýshyǵyp,  5-10 mınýt ishinde shyńyna jetedi, bul jarty saǵattan 2 saǵatqa deıin jalǵasady.\r\n   - ádette, bastyń bir jaǵyn zaqymdaıdy, negizinen, bettiń moıynnan samaıǵa deıingi bóligin zaqymdaıdy.\r\n   - kózdiń ishinde nemese aınalasynda seziledi. \r\n\r\n·         Bettiń qyzarýy.\r\n\r\n·         Kózdiń aldyndaǵy jáne mańaıyndaǵy isiný (ádette, bir kózdiń astynda).\r\n\r\n·         Bas aýyrýy shoǵyrlanǵan jaqtaǵy kózden jas aǵýy.\r\n\r\n·         Kózdiń qyzarýy (bas aýyrýy shoǵyrlanǵan jaqtaǵy) \r\n\r\n·         Bastyń zaqymdanǵan jaǵyndaǵy murynnyń bitelýi nemese aǵýy.\r\n\r\nDıagnostıka. Ádette, dıagnoz sımptomdardy taldaý negizinde qoıylady. Klasterlik bas aýyrýyn basqa kúrdeli aýrýlardan aıyrý mańyzdy, mysaly, mıdyń isikteri. Bul jaǵdaıda kompıýterlik tomografııa jáne ıaderlik-magnıttik rezonans sekildi ádister kómektesedi.\r\n\r\nEmdeý. Klasterlik bas aýyrýyn emdeý quraly bolmaǵanymen, dárilerdiń kómegimen aýyrsynýdyń jıiligin jáne uzaqtyǵyn azaıtýǵa bolady. Emdeýdiń maqsaty – sımptomdardy jeńildetý. Keıde aýyrsyný ózdiginshe ótedi. Aýyrsynýdy basatyn dáriler ádette kómektespeıdi, nemese baıaý áser etedi. Ottegini qabyldaý aýyrsyný sezimin jeńildetedi, ásirese, túnde baıqalatyn aýyrsynýdy.\r\n\r\nDárlik preparattardan ergotamın toby preparattarynyń tıimdiligi kórsetilgen. Alaıda, olar kúrdeli janama áserdi týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, antıgıstamındiler,  ındometatsın (dıklofenak), amıtrıptılın, verapamıl, propranolol, t.b. preparattar tıimdi bolýy múmkin.\r\n\r\nAlkogol ishýdi jáne temeki shegýdi qoıý mańyzdy. Sondaı-aq, klasterlik aýyrsynýdy týyndatatyn taǵam ónimderin tutynbaý qajet. hırýrgııalyq emdeý usynylmaıdy.\r\n\r\nMúmkin asqynýlary. Klasterlik bas aýyrýy ómirge qaýip tóndirmeıdi, alaıda, olar sozylmaly bolady, yńǵaısyzdyq týyndatyp, jumysqa qabiletke jáne ómir saltyna teris áser etýi múmkin. Keıde klasterlik bas aýyrýy kúshti bolatyny sonshalyq, ózine qol jumsaý oılaryn týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, naýqastar qabyldaýǵa májbúr bolatyn dárilik preparattardyń janama áserin de ataý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(589,'article','1019','Kómeıdiń streptokokktyq qabynýy','qz','2018-07-24 11:04:01','2018-07-24 11:03:00','Kópshilik farıngıtterdiń sebebi – vırýs. Farıngıt ózdiginshe, medıtsınalyq járdemsiz ótedi. Alaıda, farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń - bakterııadan týyndaǵan – bakterıaldyq juqpalanýdyń sımptomy bolýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1019',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kómeıdiń','y','   Kómeıdiń streptokokktyq qabynýy Kópshilik farıngıtterdiń sebebi – vırýs. Farıngıt ózdiginshe, medıtsınalyq járdemsiz ótedi. Alaıda, farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń - bakterııadan týyndaǵan – bakterıaldyq juqpalanýdyń sımptomy bolýy múmkin. Kópshilik farıngıtterdiń sebebi – vırýs. Farıngıt ózdiginshe, medıtsınalyq járdemsiz ótedi. Alaıda, farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń - bakterııadan týyndaǵan – bakterıaldyq juqpalanýdyń sımptomy bolýy múmkin.\r\n\r\nFarıngıt 3-15 jas aralyǵyndaǵy balalarda jıi kezdesedi, degenmen, kez kelgen jasta paıda bolýy múmkin. Kómeıdiń  streptokokktyq qabynýynyń sımptomdary – farıngıt, kelesilerdiń qosarlanýymen:\r\n\r\n·         Qyzba 38.3°C jáne odan joǵary.\r\n\r\n·         Jutýda kúsheıetin aýyrsyný.\r\n\r\n·         Jutýdaǵy qıyndyq.\r\n\r\n·         Kómeıdiń artqy jaǵyndaǵy jáne badamshabezdegi aq nemese sary daq nemese ózeń.\r\n\r\n·         Moıynnyń lımfa túıinderiniń isinýi.\r\n\r\nKómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń basqa sımptomdary - ásirese, balalarda, deneniń jalpy aýyrsynýy, bas aýyrýy, asqazandaǵy aýyrsyný, júrek aınýy, qusý nemese enjarlyq. Ádette, kómeıdiń streptokokktyq qabynýy sýyq tııý sımptomdarynda paıda bolmaıdy, mysaly, túshkirýde, muryn aǵýynda nemese bitelýinde, nemese jótelde. Jalpy, sýyq tııý sımptomdary kóp bolǵan saıyn bul farıngıt kómeıdiń streptokokktyq qabynýy ekendiginiń yqtımaldyǵy azyraq. Kómeıdiń streptokokktyq qabynýy ekspress-testiniń kómegimen nemese kómeıden alynǵan juǵyndynyń zertteýmen ǵana senimdi anyqtalady.   \r\n\r\nKópshilik jaǵdaılarda kómeıdiń streptokokktyq qabynýy onymen zaqymdanǵan adammen qatynasta berilmeıdi. Alaıda, onyń sımptomdaryn baqylaý mańyzdy. Farıngıt paıda bolsa, onyń streptokokktyq aýrýy bar adammen qatynastan keıin kómeıdiń streptokokktyq qabynýyna ótý yqtımaldyǵy bolady.   \r\n\r\nStreptokokktyq qabyný bóritkenmen bolǵanda skarlatına (jánshaý) atalady. Baıqalatyn sımptomdary kedir-budyrly, qyzyl bóritken, qyrǵysh qaǵazǵa uqsas keledi. bóritken keýde men ishte paıda bolady, sodan keıin 24 saǵat ishinde deneniń basqa bóligine taralady. Bóritken jáne qyzarý teri qyrtysynda jaqsy kórinedi, ásires, shaptyń aýmaǵynda, qoltyq astynda jáne shyntaq búgilisinde. Qyzba men farıngıt ádette, bóritkenniń paıda bolýynyń aldynda paıda bolady. Bóritken birtindep aptanyń ishinde joıylady, teri qabyrshaqtana bastaıdy.\r\n\r\nKómeıdiń streptokokktyq qabynýyn anyqtaǵanda ádette, revmatızmniń aldyn alý maqsatynda antıbıotıkter taǵaıyndalady, ol kómeıdiń streptokokktyq qabynýynyń asqynýy bolýy múmkin.  Revmatızm júrektiń, býynnyń, mı men teriniń máseleleriniń sebebi bolýy múmkin. Antıbıotıkter  revmatızmniń aldyn alýy múmkin, olardy kómeıdiń streptokokktyq qabynýy bastalǵannan 9 kún ishinde qoldanǵan jaǵdaıda.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(590,'article','1028','Kózge bógde zattyń túsýi','qz','2018-07-25 15:33:39','2018-07-25 15:32:00','Kózge túsetin bógde zattardyń kópshiligi (nysandar) – topyraq, kirpik nemese kıimniń qyldary sekildi shaǵyn bólshekter. Qaýiptisi – metaldyń bólshekteri nemese basqa nysandar, kózge úlken jyldamdyqpen túsetin. Olar mehanıkalyq aspaptardan, gazonshapqyshtan nemese qarýdan ushqan zattar bolýy múmkin. Olar kúrdeli jaraqat týyndatýy múmkin.\r\n\r\nKózdiń jaraqaty qan ketýin, qarashyqtyń ólsheminiń ózgerýin, kózburshaqtyń bulyńǵyrlanýyn, kórýdiń nasharlaýyn nemese kórýdiń ózgerýin týyndatýy múmkin. Bógde zattar kózge tereń enýi múmkin. Mundaıda olardy qozǵamaý qajet. Olardy kóz mamany alýy tıis (oftalmolog).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1028',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kózge','y','   Kózge bógde zattyń túsýi Kózge túsetin bógde zattardyń kópshiligi (nysandar) – topyraq, kirpik nemese kıimniń qyldary sekildi shaǵyn bólshekter. Qaýiptisi – metaldyń bólshekteri nemese basqa nysandar, kózge úlken jyldamdyqpen túsetin. Olar mehanıkalyq aspaptardan, gazonshapqyshtan nemese qarýdan ushqan zattar bolýy múmkin. Olar kúrdeli jaraqat týyndatýy múmkin.\r\n\r\nKózdiń jaraqaty qan ketýin, qarashyqtyń ólsheminiń ózgerýin, kózburshaqtyń bulyńǵyrlanýyn, kórýdiń nasharlaýyn nemese kórýdiń ózgerýin týyndatýy múmkin. Bógde zattar kózge tereń enýi múmkin. Mundaıda olardy qozǵamaý qajet. Olardy kóz mamany alýy tıis (oftalmolog). Kózge túsetin bógde zattardyń kópshiligi (nysandar) – topyraq, kirpik nemese kıimniń qyldary sekildi shaǵyn bólshekter. Qaýiptisi – metaldyń bólshekteri nemese basqa nysandar, kózge úlken jyldamdyqpen túsetin. Olar mehanıkalyq aspaptardan, gazonshapqyshtan nemese qarýdan ushqan zattar bolýy múmkin. Olar kúrdeli jaraqat týyndatýy múmkin.\r\n\r\nKózdiń jaraqaty qan ketýin, qarashyqtyń ólsheminiń ózgerýin, kózburshaqtyń bulyńǵyrlanýyn, kórýdiń nasharlaýyn nemese kórýdiń ózgerýin týyndatýy múmkin. Bógde zattar kózge tereń enýi múmkin. Mundaıda olardy qozǵamaý qajet. Olardy kóz mamany alýy tıis (oftalmolog).\r\n\r\nShaǵyn ólshemdi nysandardy alyp tastaý úshin ne isteý qajet? Aldymen, kózdi súrtýge bolmaıdy. Qoldy muqııat jýý qajet. Jaqsy jaryqta kózdi muqııat qaraý qajet. Eger nysan kózde kórinse, ony sýmen shaıýǵa bolady. nysan joǵarǵy nemese tómengi qabaqta bolýy múmkin. Mundaıda qabaqty ashyp turyp, maqta tyǵyndy qoldanýmen qabaq astynan zatty abaılap alyp tastaýǵa bolady. kózdiń ústinen zattardy alyp tastaýǵa maqta tyǵyndy qoldanýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nEger bógde zatty kózden úı jaǵdaıynda alyp tastaýǵa kelmese, kózdi taza tańǵyshpen jaýyp (kózdi qyspańyz), dárigerge kóriný qajet. Eger bógde zatty alyp tastasańyz, biraq, birazdan keıin kózde birnárse qalǵandaı sezim paıda bolsa, móldirqabyq zaqymdanýy múmkin. Bul jaǵdaıda dárigerge mindetti túrde barý qajet.\r\n\r\nKózge engen zattardy alyp tastaý úshin ne isteý qajet?  Zatty kózde qaldyrý qajet, ony QOZǴAÝǴA BOLMAIDY. Kózdi  taza tańǵyshpen jaýyp (kózdi qyspańyz), shuǵyl túrde dárigerge kóriný qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(591,'article','1030','Kseroftalmııa','qz','2018-07-25 15:52:39','2018-07-25 15:41:00','Kóz jasy kózdiń ylǵaldanýy jáne kózden bógde zattardy shaıý úshin qajet. Kózdiń saý plenkasy kórýdiń jaqsy bolýy úshin qajet.\r\n\r\nEger kózde kóz jasynyń óndirilýi qalypty bolmasa,  kseroftalmııa damıdy.\r\n\r\nMóldirqabyq  – bul kózdiń aldyńǵy bóligin jaýyp turatyn móldir qabyqsha. Móldirqabyq torqabyqta beıneni fokýstaý úshin kózburshaqpen birge qyzmet etedi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1030',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kseroftalmııa','y','   Kseroftalmııa Kóz jasy kózdiń ylǵaldanýy jáne kózden bógde zattardy shaıý úshin qajet. Kózdiń saý plenkasy kórýdiń jaqsy bolýy úshin qajet.\r\n\r\nEger kózde kóz jasynyń óndirilýi qalypty bolmasa,  kseroftalmııa damıdy.\r\n\r\nMóldirqabyq  – bul kózdiń aldyńǵy bóligin jaýyp turatyn móldir qabyqsha. Móldirqabyq torqabyqta beıneni fokýstaý úshin kózburshaqpen birge qyzmet etedi.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nKóz jasy kózdiń ylǵaldanýy jáne kózden bógde zattardy shaıý úshin qajet. Kózdiń saý plenkasy kórýdiń jaqsy bolýy úshin qajet.\r\n\r\nEger kózde kóz jasynyń óndirilýi qalypty bolmasa,  kseroftalmııa damıdy.\r\n\r\n\r\n\r\nMóldirqabyq  – bul kózdiń aldyńǵy bóligin jaýyp turatyn móldir qabyqsha. Móldirqabyq torqabyqta beıneni fokýstaý úshin kózburshaqpen birge qyzmet etedi. \r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nKseroftalmııa ádette, saý adamdarda kezdesedi. Jas óskende jıi kezdesedi. Gormondyq ózgeristerdiń saldarynan kóz jasynyń óndirilýi azaıǵanda paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKseroftalmııanyń taralýynyń basqa sebepteri:\r\n\r\n* Qorshaǵan ortanyń nemese jumys ornynyń aýasynyń qurǵaqtyǵy (jel, kondıtsıoner)\r\n* Kún sáýlesiniń áseri\r\n* Temeki shegýdiń nemese temeki tútinimen tynys alý áseri\r\n* Sýyq tııýden nemese allergııadan preparattar\r\n\r\nSondaı-aq, aýrýdyń paıda bolýynyń sharttalýy:\r\n\r\n* Qyzý nemese hımııalyq kúıikten\r\n* Aldyndaǵy kózdiń hırýrgııalyq emdeýi\r\n* Sırek aýtoımmýndyq aýrý – Shegren sındromy, bul kezde kóz jasyn óndiretin bezder buzylysqa ushyraıdy.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Kórýdiń buldyraýy\r\n* Kózdiń qyshýy, qyzarýy, ashý sezimi\r\n* Kózdegi shanshý nemese qum túsý sezimi\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nAýrýdy anyqtaý ádisterine jatatyndar:\r\n\r\n* Kórgishtikti ólsheý (kestelerdiń kómegimen)\r\n* Sańylaýly lampanyń (kózdiń kórinetin bólikteri – qabaqty, aqqabyqty, konıýnktıvany, nurly qabyqty, kózburshaqty, móldirqabyqty – mıkroskopııalyq taldaýdan ótkizetin apparat) kómegimen kózdi tekserý\r\n* Móldirqabyqty jáne kóz jasynyń plenkasyn dıagnostıkalyq boıaý\r\n* Kóz jasy plenkasynyń jarylý ýaqytyn anyqtaýǵa test (VRSP)\r\n* Kóz jasynyń óndirilý deńgeıin anyqtaý (Shırmer testi)\r\n* Kóz suıyqtyǵynyń kontsentratsııasyn ólsheý (osmolıarlyqty)\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nKseroftalmııany emdeýde, aldymen, kóz tamshysy sekildi «Jasandy kóz jasy» qoldanylady. «Jasandy kóz jasy» tamshylary saqtaýyshtarmen bolýy/bolmaýy múmkin. Saqtaýyshtary bar tamshylar yńǵaılyraq, biraq, keıbir naýqastarda olarǵa sezimtaldyq baıqalady. Tamshylardyń kóptegen túrleri bar, olar dárihanada retseptisiz bosatylady.\r\n\r\nTamshylardy keminde, aptasyna 2-4 ret qoldanyńyz. Eger  tamshyny udaıy qoldanýdan birneshe apta ótkende  sımptomdar ótpese:\r\n\r\n* Tamshylardy jıi qoldanýǵa tyrysyńyz (ár 2 saǵat saıyn)\r\n* Basqa preparatty qoldanyp kórinińz\r\n* Eger ózińizge jaramdy prepraratty tańdaı almasańyz, dárigermen keńesińiz.\r\n \r\nEmdeýdiń basqa ádisterine jatatyndary:\r\n\r\n* Balyq maıyn kúnine 2-3 ret qabyldaý\r\n* Kózde ylǵaldy saqtaıtyn, kún sáýlesinen qorǵaıtyn kózáınekti nemese kontaktilik lınzalardy kıip júrý\r\n* Restazıs, jergilikti kortıkosteroıdtar, tetratsıklın jáne doksıtsıklın sekildi dárilik preparattardy qabyldaý\r\n* Kóz jasy tútikterinde bolatyn mıkroskopııalyq tyǵyndar, olar kóz jasynyń aǵýyn jáne kózdi tejeıdi.\r\n \r\nBasqa paıdaly keńester\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz jáne temeki tútinin jutýdan, jel men jeldetkishtiń tike aǵynynan alshaq bolyńyz.\r\n* Ylǵaldandyrǵysh qoldanyńyz, ásirese, qysqy ýaqytta.\r\n* Allergııa men sýyq tııýden preparattar qabyldaýdy shekteńiz, olar qurǵaqtyq pen sımptomdardy nasharlatýy múmkin.\r\n* Ádeıilep kirpigińizdi jıi qaǵyńyz. Kózge demalys bermeńiz.\r\n* Udaıy kirpikti tazalap, jyly kompressti qoldanyńyz.\r\n \r\nKseroftalmııanyń keıbir sımptomdary saldarynan uıqy kezinde kózder sál ashylyp turýy múmkin. Bul jaǵdaıda jaqpa maı qoldanǵan durys. Olardy az mólsherde qoldaný qajet, sebebi, kórýdi nasharlatýy múmkin. Durysynda, uıqy aldynda qoldanǵan jón.\r\n\r\nHırýrgııalyq aralasý kómektese alady, eger sımptomdary qabaqtyń qurylysynyń durys bolmaýynan paıda bolsa.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nKseroftalmııaǵa shaldyqqan adamdardyń kópshiligi kórýdi joǵaltpaıdy, tek jaısyzdyqty sezinedi.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nAýyr jaǵdaılarda kózdiń móldirqabyǵy zaqymdanýy nemese juqpalanýy múmkin.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDereý dárigerge kórinińiz, eger:\r\n\r\n* Kózińiz qyzarsa nemese kózde aýyrsyný sezimi bolsa\r\n* Qabaq qabyrshaqtansa, kózden bólinister shyqsa, nemese kózdiń nemese qabaqtyń jaralanýy bolsa\r\n* Kózdiń jaraqaty, nemese kózdiń dóńestigi nemese qabaqtyń túsýi bolsa.\r\n* Kseroftalmııa  sımptomdarymen birge býyn aýyrsa, isiný nemese aýyzda qurǵaqtyq sezimi bolsa.\r\n* Kózdiń jaǵdaıy ózdiginshe emdelgennen keıin birneshe kún ishinde kózdiń jaǵdaıy jaqsarmasa.\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAýrýdyń sımptomdarynyń aldyn alý úshin qurǵaq jerde bolýdan jáne kózdi titirkendiretin zattardan alshaq bolý qajet.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(592,'article','1032','Qulaqtyń qulyǵy','qz','2018-07-25 16:19:27','2018-07-25 16:08:00','Estý kanaly túkti follıkýldardan jáne qulaqtyń qulyǵyn óndiretin bezderden turady. Qulyq ádette, syrtqa qaraı jyljıdy jáne qulaqty shaıǵanda ony tazalaýǵa bolady.\r\n\r\nBiraq, qulyq jınalyp, tyǵyn paıda bolýy jáne estý kanalyn biteýi múmkin. Qulyq – estimeı qalýdyń jıi kezdesetin sebepteriniń biri.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1032',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qulaqtyń','y','   Qulaqtyń qulyǵy Estý kanaly túkti follıkýldardan jáne qulaqtyń qulyǵyn óndiretin bezderden turady. Qulyq ádette, syrtqa qaraı jyljıdy jáne qulaqty shaıǵanda ony tazalaýǵa bolady.\r\n\r\nBiraq, qulyq jınalyp, tyǵyn paıda bolýy jáne estý kanalyn biteýi múmkin. Qulyq – estimeı qalýdyń jıi kezdesetin sebepteriniń biri. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nEstý kanaly túkti follıkýldardan jáne qulaqtyń qulyǵyn óndiretin bezderden turady. Qulyq ádette, syrtqa qaraı jyljıdy jáne qulaqty shaıǵanda ony tazalaýǵa bolady.\r\n\r\nBiraq, qulyq jınalyp, tyǵyn paıda bolýy jáne estý kanalyn biteýi múmkin. Qulyq – estimeı qalýdyń jıi kezdesetin sebepteriniń biri.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\n\r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan jáne syrtqy estý kanalynan turady.\r\n\r\nQulyq qulaqty qorǵaıdy:\r\n\r\n‘’Ol qulaqty shań, bakterııalar, basqa da mıkrobtar men usaq zattardyń túsýinen qorǵaıdy.\r\n\r\nQulaq kanalynyń názik terisin qulaq kanalynyń suıyqtyǵynan titirkenýinen qorǵaıdy.’’\r\n\r\nKeıbir adamdarda bezder qulyqty kóp óndiredi, jáne ol qulaqtan ońaı alynbaıdy.  Osydan, qulyq qulaq kanalynda qataıyp, ony biteıdi. Qulaqty tazalaý kezinde qulyq ári qaraı ótip, estý kanaly tejelýi múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Qulaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Qulaqtyń tolyp ketýi nemese estimeı qalatyndaı, bitelý sezimi\r\n* Qulaqtaǵy shýdyń estilýi\r\n* Estýdi ishinara joǵaltý, ol nasharlaýy múmkin.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda qulyqtan úı jaǵdaıynda arylýǵa bolady. Ony jumsartý úshin kelesi zattekterdi qoldanýǵa bolady:\r\n\r\n* Balalar maıy\r\n* Satylatyn tamshylar\r\n* Glıtserın\r\n* Mıneraldyq maı\r\n* Sý\r\n \r\nQulyqtan arylýdyń basqa tásilderi:\r\n\r\n* Dene temperatýrasyndaǵy sýdy qoldanyńyz (sýyq nemese ystyq sý qysqa merzimdik, biraq, kúshti bas aınalýyna aparýy múmkin).\r\n\r\n* Estý kanalyn túzetý úshin basty tik ustap, qulaqtyń qalqanyn joǵary sozyńyz.\r\n\r\n* Shprıtsti qoldanyp, sýdyń azdaǵan aǵynyn qulaq kanalyna qulyqtyń qasyna muqııat baǵyttaý qajet.\r\n\r\n* Sý aǵýy úshin basty bir jaqqa qısaıtý, ony birneshe ret oryndaý qajet.\r\n\r\nQulaqtyń zaqymdanýyn nemese ınfektsııasyn boldyrmaý úshin:\r\n\r\n* Dybys jarǵaǵynda sańylaý bolsa, qulaqty eshqashan shaımańyz.\r\n*  Aýyz qýysyn tazalaıtyn ırrıgatormen qulaqty shaımańyz.\r\n \r\nQulyqty alǵannan keıin qulaqty muqııat keptirińiz. Qulaqty keptirý úshin shashty keptiretin fendi qoldanýǵa bolady, az qýatyn paıdalanyp, nemese qulaqqa birneshe tamshy spırt tamyzýǵa bolady.\r\n\r\nQulaq kanalyn saýsaqqa oralǵan shúberekpen nemese qaǵaz salfetkamen tazalaýǵa bolady. Qulaqty ylǵaldandyrý jáne qulyqtyń keýip ketýiniń aldyn alý úshin mıneraldy maı qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n* Qulaqty tym jıi jáne qatty tazalaýǵa bolmaıdy. Qulyq qulaqty qorǵaıdy.\r\n* Estý kanalyn qandaı da bir zatpen, mysaly, maqtaly taıaqshamen tazalaýǵa tyryspańyz.\r\n \r\nEger qulyqty alyp tastaı almasańyz, nemese jaısyzdyq sezinseńiz, dárigerge kórinińiz, ol kelesi tásildermen qulyqty alyp tastaıdy:\r\n\r\n* Irrıgatsııalyq (ylǵaldy) jolmen\r\n* Estý kanalynyń ishindegisin sorý arqyly\r\n* Kıýretka atalatyn aspappen.\r\n* Mıkroskoptyń kómegimen.\r\n \r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nQulyqtar qaıtadan paıda bolýy múmkin. Estimeý bul kezde ýaqytsha bolady, ádette, qulyqty alǵannan keıin ornyna keledi.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda qulyqty ózdiginshe alyp tastaýǵa tyrysý estý kanalyndaǵy ınfektsııaǵa nemese dybys jarǵaǵynyń zaqymdanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nQulaqtaǵy qulyqty alyp tastaı almaǵanda dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nQulyq bolǵanda kelesi sımptomdar oryn alsa, dárigerge kóriný qajet:\r\n\r\n* Qulaqtan bólindi shyǵýy\r\n* Qulaqtyń aýyrsynýy\r\n* Qyzba  \r\n* Qulyqty alyp tastaǵannan keıingi estimeı qalý.\r\n \r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nQulyq; qulaqtyń bitelýi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(593,'article','1036','Qyzamyq','qz','2018-07-25 16:52:59','2018-07-25 16:44:00','Qyzamyq  – teride bóritken paıda bolýymen sıpattalatyn  ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nNaýqas ananyń qursaǵynda nárestege berilgen qyzamyq – týa bitken sanalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1036',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qyzamyq','y','   Qyzamyq Qyzamyq  – teride bóritken paıda bolýymen sıpattalatyn  ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nNaýqas ananyń qursaǵynda nárestege berilgen qyzamyq – týa bitken sanalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nQyzamyq  – teride bóritken paıda bolýymen sıpattalatyn  ınfektsııalyq aýrý.\r\n\r\nNaýqas ananyń qursaǵynda nárestege berilgen qyzamyq – týa bitken sanalady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nQyzamyqtyń qozdyrǵyshy – aýa-tamshylyq nemese qatynas arqyly taralatyn vırýs.\r\n\r\nBóritken paıda bolǵanǵa deıingi 1 apta jáne bóritken joıylǵannan keıingi 1-2 apta ishinde qyzamyǵy bar adam juqpaly bolýy múmkin.\r\n\r\nQazirgi ýaqytta kóptegen balalar qyzylshaǵa, parotıt pen qyzamyqqa qarsy biriktirilgen vaktsınadan ótedi, sondyqtan, aýrý sıregen. Barlyq vaktsına alǵandarda qyzamyqqa ımmýnıtet damıdy. Bul degenimiz, bul vırýstan organızmde qorǵanys bar.\r\n\r\nKeıde eresekterde bul qorǵanys álsireýi múmkin. Júktilikti josparlaǵan áıelder, sondaı-aq, kez kelgen eresek adam qaıta vaktsınadan ótýine bolady.\r\n\r\nQyzamyqqa qarsy egilmegen balalar men eresekter osy ınfektsııaǵa shaldyǵýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nBalalarda aýrý ádette, az sımptommen ótedi. Bóritken paıda bolǵanǵa deıin eresekterde qyzý, bas aýrýy, jalpy nashar seziný jáne murynnyń bitelýi bolýy múmkin. Olar bul sımptomdardy baıqamaýy múmkin.\r\n\r\nAýrýdyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Kógerýdiń paıda bolýy (sırek)\r\n\r\n* Kózdiń qabynýy (qyzarýy)\r\n\r\n* Bulshyq ettegi nemese býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n \r\n\r\nQyzamyqty kóbinese, úshkúndik qyzylsha ataıdy. Tıimdi vaktsınatsııaǵa baılanysty qyzamyq qazir sırek kezdesedi. Qyzamyqqa qarsy vaktsına qyzylshaǵa jáne epıdemııalyq parotıtke qarsy biriktirilgen vaktsınanyń quramyna kiredi.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nQozdyrǵyshtyń ósindisin zertteý úshin murynnan nemese ańqadan juǵyndy alynady.\r\n\r\nQyzamyqqa ımmýnıtet bolýyn tekserý úshin qan taldaýy alynýy múmkin. Júktilikti josparlaıtyn áıelderdiń bári osy tekseristen ótýi qajet. Nátıjesi teris bolsa, olarǵa egilý qajet.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nBul aýrýdy emdeýdiń ádisteri joq.\r\n\r\nDene temperatýrasyn túsirý úshin naýqastar atsetamınofen qabyldaýy qajet.\r\n\r\nTýa bitken qyzamyqta paıda bolatyn aqaýlardy emdeýge bolady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nÁdette, qyzamyq jeńil ótedi.\r\n\r\nSaýyqqannan keıin naýqastarda ómir boıy osy aýrýǵa ımmýnıtet saqtalady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nEger ana júkti kezinde juqtyrsa, balada týa bitken aqaýlary bolady. Sondaı-aq, túsik tastaý nemese óli týý oryn alaýy yqtımal.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigermen keńesińiz:\r\n\r\n* Bala órbitý jasyndaǵy áıel qyzamyqqa egilgendigine senimsiz bolsa.\r\n\r\n* Aýrý kezinde nemese saýyqqannan keıin eresekte nemese balada kúshti bas aýyrýy, moıyn bulshyq etteriniń siresýi, qulaqta aýyrsyný nemese kórýde máseleler paıda bolsa.\r\n\r\n* Eresekke nemese balaǵa biriktirlgen vaktsınadan ótý qajet bolsa.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nQyzamyqtyń aldyn alý úshin qaýipsiz jáne tıimdi vaktsına bar. Qyzamyqqa qarsy vaktsına barlyq balalarǵa usynylady. Egý bala 12-15 aılyq jasqa jetkende jasalady, biraq, keıde epıdemııa kezinde erterek jasalady. Ekinshi vaktsına balalarǵa 4-9 jasynda jasalady. Bul biriktirlgen vaktsına qyzylshadan, epıdemııalyq parotıtten jáne qyzamyqtan qorǵaıdy.\r\n\r\nBala órbitý jasyndaǵy áıelder ádette, qyzamyqqa ımmýnıtettiń bolýyn anyqtaý úshin qan taldaýyn tapsyrady. Eger áıel egilmese, vaktsına alǵannan keıin 28 kún boıy júktilikten saqtanýy tıis.\r\n\r\nKelesi adamdar vaktsınatsııadan ótpeıdi:\r\n\r\n* Júkti áıelder\r\n\r\n* Immýndyq júıesi qaterli isikten, kortıkosteroıdtar qabyldaýdan, nemese sáýlemen emdeýden álsiregen naýqastar.\r\n\r\nJúkti áıelge vaktsınatsııa jasaýǵa tyıym salynady. Degenmen, keıbir sırek jaǵdaılarda júkti áıelder egilgende, jańa týǵan sábılerde eshqandaı máseleler anyqtalmaǵan.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nÚshkúndik qyzylsha; Germanııa qyzylshasy    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(594,'article','1039','Laım nemese borrelıoz aýrýy','qz','2018-07-25 17:35:06','2018-07-25 17:22:00','Laım aýrýy – kenelerdiń keıbir túriniń shaǵýy arqyly beriletin bakterıaldyq ınfektsııa.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1039',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','L','Laım','y','   Laım nemese borrelıoz aýrýy Laım aýrýy – kenelerdiń keıbir túriniń shaǵýy arqyly beriletin bakterıaldyq ınfektsııa. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nLaım aýrýy – kenelerdiń keıbir túriniń shaǵýy arqyly beriletin bakterıaldyq ınfektsııa.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nLaım aýrýynyń qozdyrǵyshy - Borrelia burgdorferi (B. burgdorferi) atty bakterııa. \r\n\r\n\r\n\r\nBorrelia burgdorferi  Laım aýrýyn týyndatatyn spıroheta. Pishini jaǵynan soqpasúzek jáne merez sekildi basqa aýrýlardy  týyndatatyn spırohetalarǵa uqsas.\r\n\r\nBakterııalar adamǵa  birneshe Ixodes tektes topqa jatatyn,  juqpalanǵan ıksodtyq kenelerdiń shaǵýy arqyly beriledi. Keneler  B. burgdorferi  juqtyrǵan kemirgishterdi jáne iri qara maldy shaqqanda  juqtyrady.\r\n\r\n\r\n\r\nAýyspaly saqına tárizdi erıtema (qyzarý) Laım aýrýynyń birinshi belgisi jáne kóbinese, keneniń shaqqan jerinde paıda bolady. Bul – qyzyl, jalpaq nemese teriniń ústinen sál shyǵyp turatyn, ulǵaıatyn bóritken, onyń dıametri 10-50 sm-ge deıin bolady. \r\n\r\nLaım aýrýynyń 3 satysy bar:\r\n\r\n* 1- saty, erte shoǵyrlaný satysy. 1- satyda ınfektsııa organızmge taralmaǵan.\r\n* 2- saty bakterııalardyń organızmge taralýynyń bastalýymen sıpattalady.\r\n* 3- saty, kesh (keıingi) saty, bakterııalardyń organızmge taralýymen jáne keıbir aǵzalar men júıelerdi zaqymdaýymen sıpattalady.\r\n \r\nLaım aýrýynyń paıda bolýynyń qaýip faktorlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Ashyq aýada ótkiziletin is-sharalar (mysaly, baǵbandyq, ańshylyq nemese  joryqtar)\r\n* Úı janýarlary, olar kenelerdi úıge ákelýi múmkin\r\n* Bıik shópte serýendeý\r\n \r\nKenelerdiń shaǵýy jáne Laım aýrýy týraly  mańyzdy aqparat:\r\n\r\n* Kópshilik jaǵdaılarda kene denede 36 saǵat barysynda jabysyp turǵanda bakterııalar qan aǵymyna taralady.\r\n* Kenelerdiń ólshemi asa shaǵyn, kózge kórinbeıtindeı. Laım aýrýyna shaldyqqan kóptegen adamdar keneniń shaǵýyn baıqamaıdy nemese sezbeıdi.\r\n* Keneniń shaǵýyna ushyraǵan kóptegen adamdar Laım aýrýyna shaldyǵa bermeıdi.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nLaım aýrýynyń erte satysynyń sımptomdary (1- saty) juqpalanǵannan keıin birneshe kún nemese apta ótkende paıda bolady. Ol tumaýdyń sımptomdaryna uqsaıdy, mysaly:\r\n\r\n* qaltyraý\r\n* temperatýranyń joǵarylaýy\r\n* jalpy álsizdik\r\n* bastyń aýyrsynýy\r\n* býynnyń aýyrsynýy\r\n* bulshyq ettiń aýyrsynýy\r\n* moıyn bulshyq etiniń siresýi\r\n \r\nKeneniń shaqqan jerinde pishini jaǵynan «Buqanyń kózi» sekildi kórinetin, jáne jalpaq nemese sál shyǵyp turatyn bóritken paıda bolýy múmkin. Kóbinese, bóritkenniń ortasynda aıqyn shektelgen aýmaq bolady. Bul bóritkendi «jyljymaly erıtema» dep ataıdy. Emdelmegen jaǵdaıda 4 apta nemese odan kóp ýaqyt boıy oryn alady.\r\n\r\nSımptomdar paıda bolyp, joıylyp ketýi múmkin. Ýaqytyly emdeý bolmaǵan jaǵdaıda Laım aýrýy mıdy, júrekti, býyndardy zaqymdaýy múmkin.\r\n\r\nBakterııalardyń organızmge taralý satysynyń sımptomdary (2-saty) kene shaqannan keıin birneshe aptalar nemese aılar ótkende paıda bolýy múmkin, oǵan jatatyndar:\r\n\r\n* Nervterdiń boıymen uıyp qalý nemese aýyrsyný\r\n\r\n* Bet bulshyq etiniń saldanýy nemese álsizdigi\r\n\r\n* Júrektiń yrǵaǵynyń buzylysy (júrektiń jıi soǵýy), tóstiń astyndaǵy aýyrsyný nemese entigý\r\n\r\nLaımnyń kesh (keıingi) satysynyń sımptomdary juqpalanǵannan keıin aılar men jyldar ótkende paıda bolýy múmkin. Asa jıi sımptomy bulshyq et pen býyndaǵy aýyrsyný. Basqa sımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Bulshyq ettiń ádettegideı emes qımyly\r\n* Býyndardyń isinýi\r\n* Bulshyq et álsizdigi\r\n* Uıyp qalý, shanshý sezimi\r\n* Sóıleýdegi máseleler\r\n* Oılaýdaǵy máseleler\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nLaım aýrýynyń qozdyrǵyshtaryna antıdenelerdi anyqtaý úshin qannyń taldaý ótkiziledi. Kóbinese, ımmýndyq-fermenttik (ELISA) taldaý (IFT) qoldanylady. IFT nátıjelerin rastaý úshin «ımmýnoblottıng» atalatyn zertteý ádisi qoldanylady. Aýrýdyń erte satysynda qannyń taldaýy qalypty bolýy múmkin.\r\n\r\nLaım aýrýy keń taralǵan geografııalyq óńirlerde dáriger aýrýdy taralý satysynda (2- saty) zerthanalyq zertteýlerdi júrgizbeı-aq anyqtaıdy.\r\n\r\nAýrýdyń taralý satysyndaǵy zertteý ádisterine jatatyndar: \r\n\r\n* Elektrokardıogramma\r\n* Ehokardıogramma\r\n* Mıdyń MRT\r\n* Julynnyń pýnktsııasy (julynnyń sarysýyn zertteý úshin belden alynatyn pýnktsııa)\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nKene shaqqan adamdy bóritken nemese basqa sımptomdardy anyqtaý úshin, keminde, 30 kún boıy muqııat baqylaý qajet.\r\n\r\nKelesi sharttardyń bolýyna sáıkes   doksıtsıklınniń (antıbıotık) bir rettik mólsherlemesi taǵaıyndalýy múmkin:\r\n\r\n* Adamnyń denesinde Laım aýrýynyń tasymaldaǵyshy bolatyn kene tabylsa. Ádette, naýqasty qaraý ústinde keneni dáriger nemese medbıkeler anyqtaıdy.\r\n* Kene adamnyń denesinde, keminde, 36 saǵat boıy jabysyp tursa.\r\n* Naýqas keneni alyp tastaǵannan keıin 72 saǵattan keıin antıbıotıkter qabyldaı bastaýyna bolady.\r\n* Naýqas 8 jastan asqan bolýy, júkti emes nemese bala emizbeıtin bolýy tıis.\r\n* Kenelerdiń 20 %  B. Burgdorferi  tasymaldaǵyshtary.\r\n \r\nAntıbıotıkpen emdeýdiń 4 aptasynyń 10 kúni antıbıotıkti durys tańdaýǵa ketetindigin aıtý qajet:\r\n\r\n* Antıbıotıkti tańdaý aýrýdyń satysyna jáne sımptomdaryna táýeldi\r\n* Negizgi preparattarǵa jatatyndar: doksıtsıklın, amoksıtsıllın, azıtromıtsın, tsefýroksım jáne tseftrıakson.\r\n \r\nBýynnyń qozǵalýynyń qıyndaýynda  ıbýprofen sekildi aýyrsynýdy basatyn preparat taǵaıyndalady.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nLaım aýrýy erte anyqtalsa, antıbıotıktermen tıimdi emdeledi. Emdelmegen jaǵdaıda býyndardyń, júrektiń jáne júıke júıesiniń jaǵynan asqynýlar paıda bolýy múmkin. Degenmen, asqynýlardy da emdeýge bolady.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda antıbıotıktermen emdelgennen keıin de kúndelikti ómirge kedergi keltiretin sımptomdar qalýy múmkin. Bul Laım aýrýynyń post-sındromy retinde belgili. Bul sındromnyń sebebi belgisiz.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlar\r\n\r\nAýrýdyń 3-satysy nemese taralý satysy býyndardyń sozylmaly qabyný aýrýyn (Laım artrıti) jáne júrek yrǵaǵynyń buzylysyn týyndatýy múmkin. Sondaı-aq, mıdyń jáne nerv júıesiniń zaqymdanýy múmkin, kelesideı túrde:\r\n\r\n* Nazardy shoǵyrlandyrýdyń tómendeýi\r\n* Este saqtaýdyń buzylysy\r\n* Nervterdiń zaqymdanýy\r\n* Uıyp qalý\r\n* Aýyrsyný\r\n* Bettiń bulshyq etteriniń saldanýy\r\n* Uıqynyń  buzylysy\r\n* Kórýdegi máseleler\r\n \r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq kómekke júginý qajet:\r\n\r\n* Úlken, ulǵaıatyn, qyzyl, túri «buqanyń kózine» uqsaıtyn bóritkenniń bolýy\r\n* Kene shaqqanda, odan keıin álsizdik, uıyp qalý, shanshý sezimi nemese júrek máseleleri paıda bolǵanda.\r\n* Laım aýrýynyń sımptomdarynyń bolýy, ásirese, kene shaqqan bolsa.\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nKeneniń shaǵýynyń aldyn alý úshin saqtyq sharalaryn qabyldańyz. Ásirese, jyldyń jyly ýaqytynda abaı bolyńyz. Múmkindiginshe, ormanǵa joryqqa barýdan jáne bıik shópte serýendeýden alshaq bolý qajet.\r\n\r\nJoryqtarda jáne jaıaý qaýipti sanalatyn jerde serýendeýde keneniń shaǵýynyń aldyn alý sharalaryn qabyldańyz:\r\n\r\n* Ashyq tústi kıim kııý qajet, sonda keneni baıqaý ońaı bolady.\r\n\r\n* Jeńi uzyn kıim kııý qajet, shalbardyń shetin shulyqqa salǵan jón.\r\n\r\n* Deneniń ashyq bólikterine jándikterge qarsy spreıdi sebý qajet.\r\n\r\n* Úıge kelgennen keıin deneńizdy muqııat qarańyz, onyń ishinde, bastyń terisin de. Baıqalmaǵan kene bolsa, shaıyp tastaý úshin tezirek dýsh astynda shomylyńyz.   \r\n\r\nDeneńizge kene jabyssa, ony alyp tastaý úshin kelesi sharalardy qabyldaý qajet:\r\n\r\n* Keneni qysqyshpen basyna nemese quıryqshasyna qaraı ustańyz. Jalańash qolmen ustamańyz, mata nemese qaǵaz súlgini qoldanyńyz.\r\n\r\n* Baıaý túrde aınaldyra otyryp, keneni muqııat shyǵaryp alyńyz. Ony qyspańyz jáne jarmańyz.  Teride keneniń basyn nemese quıryqshasyn qaldyrmańyz. \r\n\r\n* Zaqymdanǵan tusty sabyndy sýmen jýyńyz. Qolyńyzdy da muqııat jýyńyz.\r\n\r\n* Keneni bankege salyńyz.\r\n\r\n* Kelesi birneshe apta boıy Laım aýrýynyń sımptomdarynyń paıda bolýyn baqylaý qajet. \r\n\r\n* Keneniń barlyq bólikterin alyp tastmaǵan jaǵdaıda, dárigerge kórinińiz. Emdeýshi dárigerge kene salynǵan bankeni berińiz.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(595,'article','1047','Menıngıt','qz','2018-07-28 13:02:45','2018-07-28 12:51:00','Menıngıt – bul mıdy jáne julyndy jaýyp turatyn qabyqshanyń bakterıaldyq qabynýy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1047',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Menıngıt','y','   Menıngıt Menıngıt – bul mıdy jáne julyndy jaýyp turatyn qabyqshanyń bakterıaldyq qabynýy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nMenıngıt – bul mıdy jáne julyndy jaýyp turatyn qabyqshanyń bakterıaldyq qabynýy.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nMenıngıttiń jıi sebebi ádette, emdeýsiz ótetin vırýstyq ınfektsııalar. Biraq, bakterıaldyq ınfektsııadan bolǵan  menıngıt – asa kúrdeli aýrý jáne sáıkes emdegenniń ózinde ólim-jitimge nemese mıdyń zaqymdanýyna aparýy múmkin.\r\n\r\nSondaı-aq, menıngıtiń sebepteri:\r\n\r\n* Hımııalyq zattekter\r\n* dárilik allergııa\r\n* zeńder\r\n* Parazıtter\r\n* Isikter.\r\nvırýstyq menıngıttiń kópshiligi enterovırýstan bolady, bul ishektiń zaqymdaný sebebi de bolýy múmkin.\r\n\r\nMenıngıttiń paıda bolýy sebebi basqa da vırýstar bolýy múmkin.\r\n\r\n* Menıngıt gerpes vırýsynan bolýy múmkin. Biraq, gerpes oıyq jarasy nemese genıtaldyq gerpesi bar adamdar menıngıttiń damý qaýpi bar topqa jatpaıdy.\r\n* Boryqtaný (svınka) nemese AIT (VICh) qozdyratyn vırýstar - aseptıkalyq menıngıttiń paıda bolýy sebebin quraýy múmkin.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nVırýstyq menıngıt bakterıaldyqtan jıi kezdesedi jáne jeńil ótedi. Ádette, ol jazdyń sońynda jáne kúzdiń basynda kezdesedi. Kóbinese, balalar jáne 30 jasqa deıingi eresekter shaldyǵady.\r\n\r\nBakterıaldyq menıngıt – shuǵyl medıtsınalyq járdemdi qajet etetin aýrý. Bul jaǵdaıda naýqasty dereý aýrýhanaǵa jatqyzý qajet. Aýrýdyń sımptomdary tez damýy múmkin jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Qyzba jáne qaltyraý\r\n* Psıhıkalyq jaǵdaıdyń ózgerýi\r\n* Júrek aınýy jáne qusý\r\n* Jaryqqa sezimtaldyq\r\n* Kúshti bas aýyrýy\r\n* Bulshyq ettiń siresýi (menıngızm)\r\n\r\nOsy aýrý kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* Júıkelik qozý\r\n* Balalardyń eńbeginiń (balalardyń qatpaǵan eńbegi)  isinýi\r\n* Nazar qoıýdyń tómendeýi\r\n* Balanyń emshekti nashar emýi nemese titirkengishtigi\r\n* Tynys alýdyń jıileýi\r\n* Ádettegideı emes ornalasý, bul kezde basy men moıny artqa shalqaıǵan (opıstotonýs)\r\n\r\nMenıngıt jańa týǵan sábıler men balalarda qyzbanyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\nÓzin seziný jaǵdaıy boıynsha balada bakterıaldyq nemese vırýstyq menıngıt bolýyn anyqtaýǵa bolady. Bul emdeýshi dárigerdiń mindeti. Menıngıttiń sımptomdaryna tıisti nazar aýdaryńyz.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger nemese medbıke naýqasty qarap, tekseris ótkizedi. Tekserý barysynda baıqalýy múmkin:\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi (tahıkardııa)\r\n* Qyzba  \r\n* Psıhıkalyq jaǵdaıdyń ózgerýi\r\n* Moıyn bulshyq etiniń siresýi \r\n\r\n\r\n\r\nMenıngıttiń kórneki sımptomdarynyń biri - Brýdzınskıı sımptomy. Moıyn bulshyq etiniń aıqyndalǵan siresýinen basty tómen eńkeıtkende tize jáne jambas býyndary búgiledi. \r\n\r\n\r\n\r\nMenıngıttiń kórneki sımptomdarynyń biri - Kernıg sımptomy. Tize astylyq sińirdiń shıryǵýy saldarynan naýqas 90 gradýsqa búgilgen  aıaǵyn tikeıtip, jaza almaıdy.  \r\n\r\nEger dáriger Sizde nemese balańyzda menıgıt bar dep sanasa, ári qaraı zertteý úshin julyn sarysýynyń (lıkvordyń) úlgisin alý úshin julyn pýnktsııasyn ótkizý qajet. \r\n\r\nMenıngıtke kúmán bolsa, sondaı-aq, kelesi zertteý ádisteri de júrgiziledi:\r\n\r\n* Qan taldaýy\r\n* Keýde qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Mıdyń kompıýterlik tomografııasy (KT).\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nBakterıaldyq menıngıtti emdeý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady. Naqty bakterııaǵa qarsy preparatty tańdaý ınfektsııany týyndatqan bakterııanyń túrine baılanysty. Antıbıotıkter vırýstyq menıngıtti emdemeıdi.\r\n\r\nGerpestik menıngıti bar naýqastarǵa vırýsqa qarsy preparattar taǵaıyndalady.  \r\n\r\nEmdeýdiń basqa túrleri:\r\n\r\n* Suıyqtyqtardy tamyr arqyly engizý\r\n* Mıdyń isinýi, shok nemese qurysý sekildi sımptomdardy emdeý úshin dárilik preparattardy qabyldaý.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nNevrologııalyq asqynýlardyń aldyn alý úshin bakterıaldyq menıngıtti erte anyqtaý jáne sáıkes emdeý qajet. Vırýstyq menıngıt ádette, jeńil túrde ótedi. Al sımptomdary 2 aptadan keıin qandaı da bir asqynýy bolmastan joıylýy múmkin.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Mıdyń zaqymdanýy\r\n* Bassúıek pen mıdyń arasynda suıyqtyq jınalýy (sýbdýraldyq bólinis)\r\n* Estimeı qalý\r\n* Gıdrotsefalııa\r\n* Qurysý\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEger ózińizde nemese balańyzda menıngıttiń sımptomdary bolsa, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz. Emdeýdi erte bastaý jaqsy boljamdy beredi.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nKeıbir vaktsınalar menıngıttiń túrleriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n* Antıgemofıldik vaktsına (vaktsına HIB) balalardaǵy bakterıaldyq menıngıttiń sáıkes túriniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n*  Pnevmokoktyq konıýgırlengen vaktsına qazir balalardy mindetti túrde ımmýnızatsııalaý baǵdarlamasyna kiredi. Pnevmokokkty  menıngıttiń aldyn alýda asa tıimdi.\r\n \r\nMenıngokokty  menıngıtke shaldyqqan naýqaspen tyǵyz qarym-qatynasta bolǵan adamdarǵa juqpalanýdyń aldyn alý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nMenıngokokty vaktsınatsııa usynylady:\r\n\r\n* 11 – 12 jastaǵy jasóspirimderge jáne vaktsınatsııadan ótpegen joǵary synypty bitirýshilerge (15-18 jastaǵy).\r\n* Vaktsınatsııadan  ótpegen jáne jataqhanada turatyn kolledjdiń birinshi kýrs stýdentterine.\r\n* Kókbaýyry joq nemese ımmýndyq júıesinde basqa máseleler bar 2 jastaǵy nemese odan asqan balalarǵa.\r\n*  Menıngokokqa baılanysty aýrýlar keń taralǵan elge shyǵatyn adamdarǵa (dárigermen keńesińiz). \r\n     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(596,'article','1088','Pıelonefrıt','qz','2018-08-01 06:02:38','2018-08-01 05:55:00','Pıelonefrıt — búırek túbeginiń, tostaqshasynyń, parenhımasynyń qabyný aýrýy, túrli bakterııalardan týyndaıdy, kóbinese, ishek taıaqshasynan. \r\nBúırekter – jupty aǵza, nesep túzilý qyzmetin oryndaıdy. Nesepqap (qýyq) – ish qýysynyń tómengi bóliginde ornalasqan qýys aǵza. Onda búırektiń óndiretin suıyq qaldyǵy - nesep jınaqtalady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1088',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Pıelonefrıt','y','   Pıelonefrıt Pıelonefrıt — búırek túbeginiń, tostaqshasynyń, parenhımasynyń qabyný aýrýy, túrli bakterııalardan týyndaıdy, kóbinese, ishek taıaqshasynan. \r\nBúırekter – jupty aǵza, nesep túzilý qyzmetin oryndaıdy. Nesepqap (qýyq) – ish qýysynyń tómengi bóliginde ornalasqan qýys aǵza. Onda búırektiń óndiretin suıyq qaldyǵy - nesep jınaqtalady.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n \r\nPıelonefrıt — búırek túbeginiń, tostaqshasynyń, parenhımasynyń qabyný aýrýy, túrli bakterııalardan týyndaıdy, kóbinese, ishek taıaqshasynan. \r\n\r\n \r\n\r\nJenskaıa mochevydelıtelnaıa sıstema\r\n \r\n \r\n \r\nMýjskaıa mochevydelıtelnaıa sıstema\r\n\r\nBúırekter – jupty aǵza, nesep túzilý qyzmetin oryndaıdy. Nesepqap (qýyq) – ish qýysynyń tómengi bóliginde ornalasqan qýys aǵza. Onda búırektiń óndiretin suıyq qaldyǵy - nesep jınaqtalady. \r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nSaý adamnyń nesebi – zararsyz, sebebi, quramynda bakterııalar bolmaıdy, biraq, bakterııalar nesep joldaryna jaqyn ornalasqan aǵzalardan (ishek, jynys aǵzalary) ótý arqyly (nesep shyǵarý joly, nesepqap pen nesepaǵar) ótedi, sondaı-aq, lımfa jáne qan júıesi arqyly ótip, nesep júıesinde kóbeıedi. Pıelonefrıt, sondaı-aq, búırekten nesep aǵýy buzylǵan jaǵdaıda da damıdy.\r\n\r\nPıelonefrıtke kez kelgen jastaǵy adam shaldyǵady, kóbinese, 7 jasqa deıingi balalar, 18-30 jas aralyǵyndaǵy áıelder (jynystyq ómirdiń bastalýy, júktilik nemese bosanýǵa baılanysty), sondaı-aq, egde jastaǵy erler (qýyq asty beziniń adenomasyna, prostatıtke nemese ýretrıtke shaldyqqandar)  aýyrady.\r\n\r\nPıelonefrıttiń jıi sebebi – nesep-tas aýrýy jıi búırek shanshýymen.\r\n\r\nPıelonefrıttiń damýy yqtımaldyǵy organızmniń jalpy ımmýnıteti tómendegende, qant dıabetinde, týberkýlezde, gıpovıtamınozda, sozylmaly qabyný aýrýlarynda artady.  \r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nPıelonefrıttiń sımptomdary jáne emdeý tyǵyz baılanysty, sondyqtan, aýrýdyń túrleriniń kórinisindegi olarǵa tán aıyrmashylyǵyn bilý mańyzdy.\r\n\r\nJiti túri\r\n\r\n·      Neseptegi ózgerister: bulyńǵyr nemese sál qyzyl reńkti, alystan ótkir jáne sasyq ıisi bolýy múmkin;\r\n\r\n·      Býynda jáne/nemese belde syzdaıtyn, keıde jiti aýyrsyný, kóbinese, shapqa beredi. Naýqastar alǵa eńkeıgende aýyrsynýdyń kúsheıýin baıqaıdy;\r\n\r\n·      Udaıy júrek aınýy, qusýmen ustamasymen;\r\n\r\n·      Densaýlyq jaqsy bolǵan kezde temperatýranyń kúrt kóterilýi, qaltyraý;\r\n\r\n·      Birtindep kúsheıetin bas aýyrýy;\r\n\r\n·      Tábettiń tómendeýi, jalpy álsizdik.\r\n\r\nSozylmaly túri\r\n\r\nKóbinese sımptomsyz ótedi, osydan bul túrin anyqtaý qıyn. Kezeńdi túrde asqynýy baıqalady, olar kórinisi boıynsha jiti pıelonefrıtke uqsaıdy.\r\n\r\nPıelonefrıt balalarda sımptomsyz ótedi. Aýrýdy kelesi belgileri boıynsha baıqaýǵa bolady:\r\n\r\n·      Nesep shyǵarýdyń túsiniksiz jıileýi;\r\n\r\n·      Teriniń solǵyndyǵy;\r\n\r\n·      Kóńil-kúıdiń qubylýy;\r\n\r\n·      Balanyń sebepsiz sharshaýy.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nJiti pıelonefrıtti anyqtaýda zerthanalyq ádister asa mańyzdy:\r\n\r\n·      Qan taldaýy\r\n\r\n·      Qannyń jalpy taldaýy\r\n\r\n·      Nesepti mıkroorganızmderge zertteý jáne mıkroorganızmderdiń antıbıotıkterge sezimtaldyǵyn anyqtaý.\r\n\r\nSondaı-aq, dıagnostıka úshin ýltradybystyq zertteý, kompıýterlik tomografııa, tsıstoýretrografııa jáne basqa zertteý ádisteri júrgiziledi.\r\n\r\nNesep shyǵarý joldarynyń jaǵdaıyn naqtylaý úshin búırektiń ýltradybystyq zertteýin júrgizedi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nPıelonefrıtti emdeý úshin antıbıotıkter nemese basqa antıbakterıaldyq preparattar taǵaıyndalady. Emdeýdi tańdaýda nesep taldaýynyń nátıjelerine, mıkroorganızmderdiń antıbıotıkterge sezimtaldyǵyn anyqtaýǵa súıenedi. Jiti pıelonefrıttiń sozylmaly túrge kóshýiniń aldyn alý úshin antıbakterıaldyq emdeýdi 6 apta boıy jalǵastyrady. Durys emdeýde bir-eki aptadan keıin naýqastyń jaǵdaıy jaqsarady. Alaıda, antıbakterıaldyq preparattardy barlyq taǵaıyndalǵan merzim boıy qabyldaý qajet.\r\n\r\nPıelonefrıt búırektiń nemese nesep bólý júıesiniń basqa aýrýlary kezinde damyǵan bolsa, negizgi aýrýdy emdeý mindetti.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nJiti pıelonefrıtte boljamy kóbinese –oń, durys emdeýde - saýyǵý.\r\n\r\nSozylmaly  pıelonefrıtte boljamy – oń bola bermeıdi, sozylmaly búırek jetkiliksizdigi damýy múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nJiti pıelonefrıttiń asqynýy – qarama qarsy búırektegi jiti pıelonefrıttiń damýy, bakterıoýytty shok jáne sepsıs (qanǵa bakterııalar men olardyń ýyttarynyń úlken kóleminiń túsýi).\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nPıelonefrıttiń joǵaryda keltirilgen sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet. Aýrýdy úı jaǵdaıynda emdeýge tyryspańyz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nNesep-tas aýrýyn emdeý, tasty ýaqytyly alyp tastaý.\r\n\r\nSozylmaly  pıelonefrıttiń asqynýynyń aldyn alý\r\n\r\nSozylmaly ınfektsııa (baspa, tis jegi, gaımorıt) oshaqtaryn ýaqytyly anyqtaý jáne emdeý. \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://kidney.niddk.nih.gov/kudiseases/pubs/pyelonephritis/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Aıgerım Chegebaeva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Irına Goncharova,HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(597,'article','1108','Shaptyń jaryǵy','qz','2018-08-01 08:09:36','2018-08-01 08:03:00','Shaptyń jaryǵy – ish qýysynyń jáne jambas qýysynyń aǵzalary (ishek, úlken sharby, atalyq bez) shaptyń kanaly arqyly ishqýysynyń aldyńǵy qabyrǵasynan tys shyǵyp turatyn jaǵdaı.\r\n\r\nShaptyń jaryǵy túrli aýyrsynýdyń (ásires, dene shıryǵýynda) sezilýimen shaptyń aýmaǵynda tompaıýdyń bilinip turýymen kórinis beredi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1108',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shaptyń','y','   Shaptyń jaryǵy Shaptyń jaryǵy – ish qýysynyń jáne jambas qýysynyń aǵzalary (ishek, úlken sharby, atalyq bez) shaptyń kanaly arqyly ishqýysynyń aldyńǵy qabyrǵasynan tys shyǵyp turatyn jaǵdaı.\r\n\r\nShaptyń jaryǵy túrli aýyrsynýdyń (ásires, dene shıryǵýynda) sezilýimen shaptyń aýmaǵynda tompaıýdyń bilinip turýymen kórinis beredi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nShaptyń jaryǵy – ish qýysynyń jáne jambas qýysynyń aǵzalary (ishek, úlken sharby, atalyq bez) shaptyń kanaly arqyly ishqýysynyń aldyńǵy qabyrǵasynan tys shyǵyp turatyn jaǵdaı.\r\n\r\nShaptyń jaryǵy túrli aýyrsynýdyń (ásires, dene shıryǵýynda) sezilýimen shaptyń aýmaǵynda tompaıýdyń bilinip turýymen kórinis beredi.  \r\n\r\n   \r\n\r\n  \r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nEger ish qýysynyń aǵzalary shaptyń áljýaz aýmaǵy arqyly shyǵýynda paıda bolady. Bul kezde umada nemese shapta dóńestený túziledi, ol kóbinese, asa aýyrsynady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nNegizgi  sımptomy – shaptyń nemese umanyń aýmaǵynda dóńestený (isikke uqsaıtyn) paıda bolýy. Shaptyń jaryǵynyń kez kelgen túrinde erlerde ishek umaǵa enýi múmkin, bul ádette, shaptaǵy jáne umadaǵy aýyrsynbaıtyn dóńestenip, shyǵýmen qosarlanady. Adam  turǵan kezde bul túzilistiń ólshemi artýy múmkin, al jatqanda azaıýy múmkin, sebebi, jaryqtyń ishindegisi aýyrlyq kúshiniń áserimen artqa jáne alǵa jyljıdy.\r\n\r\nDóńestenip, shyǵyp turý birneshe apta nemese birneshe aılar boıy túzilýi múmkin. Aýyr kótergende, kúshti jótelde, eńkeıýde, shıryǵýda, kúlgende kenetten paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nJaryq kezinde aýyrsyný bolmaýy da múmkin.  \r\n\r\nAýyrdyń sımptomyna basqa da jatatyndar: jaryqtyń aýmaǵyndaǵy isiný jáne aýyrlyq sezimi, kúıdirý sezimi. Ádette, bul sımptomdar jatqan kezde jeńildeıdi. .\r\n\r\nEger kenetten aýyrsynýdy, júrek aınýyn nemese qusýdy sezinseńiz, jaryqta ishektiń bóligi bolýyn bildiredi. Mundaı sımptomdar bolsa, shuǵyl dárigerge kóriný qajet.  \r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nSımptomdarǵa jáne qaraý derekterine súıenip, dıagnozdy qoıý qıyn emes. Shaptaǵy nemese umadaǵy dóńestenýdi jeńil qolmen ustap, sezýge bolady. Qıyn jaǵdaıda ýltradybystyq (ÝZI) dıagnostıka qajet.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nShaptyń jaryǵyn hırýrg emdeıdi. Jaısyzdyqtyń alǵashqy sımptomdarynda dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\nJaryqty emdeýdegi hırýrgııalyq aralasý jaısyzdyq pen ólsheminiń kólemine baılanysty.\r\n\r\nEger ishektiń bóligi shaptyń kanalynda qysylsa, ishektiń osy bóliginde qabyný damýy múmkin. Mundaıda shuǵyl operatsııa qajet, ishekti shaptyń kanalynan shyǵaryp, sańylaýdy jaryq qaıta shyqpaıtyndaı etip taryltý úshin. Ishektiń qysylǵan bóligi tirshiligin joısa, hırýrgııalyq jolmen alynady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nShaptyń jaryǵy ózdiginshe ótpeıdi. Mazalamasa, hırýrgııalyq aralasýdy josparly túrde ótkizýge bolady. Alaıda, keıde aýrýdyń asqynýy múmkindigin este ustaý qajet. Naýqastardyń kópshiligine hırýrgııalyq emdeý qajet, sımptomdary mazalamasa da.\r\n\r\nHırýrgter ishek jaryq kanalynda qysylatyn qysylǵan jaryqqa qaraǵanda josparly operatsııa naýqas úshin az zaqymdy sanaıdy. Eger jaryq shaǵyn bolsa, aýyrsynbaıtyn bolsa, ony ishti basyp, jeńil túrde ornyna salýǵa bolady, operatsııany keıinge qaldyrýǵa bolady. Jańa týǵan sábıler men kishkentaı balalar qysylýǵa beıim keledi. Sol sebepti balalar hırýrgııalyq emdeýge muqtaj bolady.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nShaptyń jaryǵynyń alǵashqy sımptomdarynda dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nOperatsııadan keıin de jaryqtyń qaıta paıda bolý yqtımaldyǵy bar. Ony azaıtý úshin qaýip faktorynan alshaq bolý qajet – temeki shekpeý qajet, salmaqty qadaǵalaý, aýyr kótermeý qajet, dárethanada shıryqpaýǵa tyrysý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(598,'article','1111','Shýyldyń áseri','qz','2018-08-01 10:41:42','2018-08-01 10:39:00','Mańaıymyzda shýyl kóp: teledıdardan radıodan, shóp shabatyn nemese kir jýatyn mashınadan, t.s.s. ádette bul dybystar bizdiń estýimizge áser etpeıtin qaýipsiz deńgeıde. Biraq, tym kúshti dybystar nemese olardyń uzaq ýaqyt boıy áseri zııandy bolady. Olar ishki qulaqtyń sezimtal qurylymyn zaqymdap, shýyldyń áserinen bolatyn estýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1111',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shýyldyń','y','   Shýyldyń áseri Mańaıymyzda shýyl kóp: teledıdardan radıodan, shóp shabatyn nemese kir jýatyn mashınadan, t.s.s. ádette bul dybystar bizdiń estýimizge áser etpeıtin qaýipsiz deńgeıde. Biraq, tym kúshti dybystar nemese olardyń uzaq ýaqyt boıy áseri zııandy bolady. Olar ishki qulaqtyń sezimtal qurylymyn zaqymdap, shýyldyń áserinen bolatyn estýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nMańaıymyzda shýyl kóp: teledıdardan radıodan, shóp shabatyn nemese kir jýatyn mashınadan, t.s.s. ádette bul dybystar bizdiń estýimizge áser etpeıtin qaýipsiz deńgeıde. Biraq, tym kúshti dybystar nemese olardyń uzaq ýaqyt boıy áseri zııandy bolady. Olar ishki qulaqtyń sezimtal qurylymyn zaqymdap, shýyldyń áserinen bolatyn estýdi joǵaltýǵa aparýy múmkin. \r\n\r\n   \r\n\r\nQulaq syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólimderden turady. Syrtqy qulaq qalqanynan jáne syrtqy estý kanalynan turady. \r\n\r\nKóptegen adamdar qaýipti joǵary deńgeıli dybysqa udaıy ushyraıdy. 80 detsıbelden asatyn shýyldyń deńgeıi qaýipti sanalady. Bul asa qatty emes, kólik qaptaǵan kóshedegimen birdeı. Mýzykanyń daýysy qatty bolǵanda, ásirese, naýshnıkte, shýyldan bolatyn estýdi joǵaltýǵa jıi aparady.\r\n\r\n \r\nEstýdi qalaı qorǵaýǵa bolady\r\n\r\nEstýdi qorǵaý úshin kelesi sharalardy oryndaý qajet:\r\n\r\n* Mýzykany tyńdaýda daýysyn azaıtyńyz\r\n\r\n* Daýysy qatty qural-jabdyqpen jumys istegende berýshı (qulaqqa tyǵyn) kıińiz.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(599,'article','1134','Tromboflebıt','qz','2018-08-05 11:15:29','2018-08-05 11:03:00','Betkeılik tromboflebıt – betkeılik kóktamyrlardyń trombozy damýymen sıpattalatyn qabyný aýrýy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1134',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tromboflebıt','y','   Tromboflebıt Betkeılik tromboflebıt – betkeılik kóktamyrlardyń trombozy damýymen sıpattalatyn qabyný aýrýy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBetkeılik tromboflebıt – betkeılik kóktamyrlardyń trombozy damýymen sıpattalatyn qabyný aýrýy.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nBetkeılik tromboflebıt kóktamyrlardyń jaraqatynan nemese kóktamyrǵa qoıylǵan kateterden keıin paıda bolýy múmkin. Eger sizde bul aýrýdyń damýynyń joǵary qaýpi bolsa, ol kórinetin sebepsiz de paıda bolady.\r\n\r\nBetkeılik tromboflebıttiń paıda bolýynyń qaýip faktorlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* Turatyn aýmaqtyń hımııalyq lastanýy\r\n* Qannyń uıýynyń artýymen sıpattalatyn aýrýlar\r\n* Infektsııalar\r\n* Júktilik\r\n* Uzaq ýaqyt boıy otyrý nemese jatý\r\n* Uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy qabyldaý\r\n* Kóktamyrdyń varıkozdy keńeıýi\r\n \r\nBetkeılik tromboflebıt kelesi aýrýlarmen baılanysty bolýy múmkin:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń qaterli isigi (mysaly, uıqybeziniń qaterli isigi)\r\n* Tereń kóktamyrdyń trombozy\r\n* Qannyń uıýynyń V faktory geniniń Leıdendik mýtatsııasy\r\n* Protrombın genindegi mýtatsııa\r\n* Oblıteratsııalaıtyn trombangııt\r\n \r\nBul aýrýǵa qatysty sırek buzylystarǵa III (AT-III) antıtrombınniń, S jáne S proteınderiniń jetkiliksizdigi jatady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Teriniń teriastylyq kóktamyr boıymen qyzarýy nemese qabynýy\r\n* Teri ustaǵanda jyly\r\n* Teriastylyq kóktamyrda shıryǵý nemese aýyrsyný bar – aýyrsyný basqanda kúsheıedi\r\n* Aıaqtyń aýyrsynýy\r\n* kóktamyrdyń tyǵyzdalýy (ındýratsııa)\r\n \r\n\r\n\r\nBul sýrette aıaqtyń tamyry ústinde erıtema (qyzarý) kórinedi. Betkeılik kóktamyrlar qabynǵan, keńeıgen, olardyń túsiniń ózgerýi baıqalady.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger zaqymdanǵan aýmaqtyń syrtqy túrine qarap, betkeılik tromboflebıt bolýyn anyqtaıdy. Tamyr soǵýyn, arterıaldyq qysymdy, temperatýrany jıi ólsheý, teri men qan aǵymynyń jaǵdaıyn jıi anyqtaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nKelesi naqtamalyq zertteýler aýrýdyń bolýyn rastaýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Ýltradybystyq dopplerografııa\r\n* Qantamyrlaryn ýltradybystyq dýplekstik skanırleý\r\n* Venografııa\r\n \r\nInfektsııa belgileri bolýynda teri nemese qan mıkroorganızmderiniń ósindilerin zertteý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – aýyrsyný men qabynýdy azaıtý, asqynýdyń aldyn alý.\r\n\r\nJaısyzdyq pen isinýdi azaıtý úshin elastıkalyq shulyq kıip, qabynǵan aıaqty joǵary qoıý qajet. Sondaı-aq, zaqymdanǵan jerge jyly kompress qoıý paıdaly.\r\n\r\nEger betkeılik tromboflebıt kóktamyr ishilik kateterden bolsa, ony dereý alyp tastaý qajet.\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıtti emdeıtin dárilik preparattar:\r\n\r\n* Qabynýdy azaıtýǵa arnalǵan steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar (NPVP)\r\n* Aýyrsynýdy basatyn preparattar\r\n \r\nEger tereń kóktamyr trombozy bolsa, dáriger qandy suıyltatyn dárilerdi (antıkoagýlıanttardy) taǵaıyndaıdy. Antıbıotıkter ınfektsııa bolsa taǵaıyndalady.\r\n\r\nKóktamyrdyń varıkozdyq keńeıýiniń jáne tromboflebıttiń qaıtalanatyn kórinisteriniń aldyn alý úshin joǵary qaýipti top naýqastaryna zaqymdanǵan kóktamyrdy hırýrgııalyq alyp tastaý (flebektomııa) nemese skleroterapııa usynylady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıt ádette, jeńil ótedi jáne eshqandaı asqynýdy týyndatpaıdy. Sımptomdary, ádette, 1-2 apta ishinde ótedi, biraq, kóktamyrdyń shıryǵýy uzaq ýaqyt boıy saqtalady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıttiń asqynýy sırek kezdesedi. Múmkin máseleler:\r\n\r\n* Infektsııalar\r\n* Tereń kóktamyr trombozy\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nOsy aýrýdyń sımptomdary bolsa, dárigerge nemese medbıkege habarlasyńyz.\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıt anyqtalsa, emdeýden jaǵdaı jaqsarmasa, nemese sımptomdar ýshyǵatyn bolsa, dárigerge kórinińiz.  \r\n\r\nJańa sımptomdar paıda bolsa, mysaly, aıaqtaryńyz solǵyn tartsa, ustaǵanda sýyq bolsa, nemese qaltyraý jáne qyzba bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nEger sizge qandaı da bir preparatty kóktamyr arqyly engizý qajet bolsa, kóktamyrǵa baratyn jerdi udaıy ózgertý jáne qabyný belgisi bolsa kóktamyrǵa qoıylatyn kateterdi dereý alyp tastaý arqyly betkeılik  tromboflebıttiń qaýpin azaıtýǵa bolady.\r\n\r\nMúmkindiginshe, aıaq-qoldy uzaq ýaqyt boıy bir jaǵdaıda ustamaý qajet. Aıaqty jıi qozǵaltý qajet, uzaq ushý, kólikte bolý, nemese uzaq ýaqyt boıy otyrýǵa nemese jatýǵa týra keletin basqa jaǵdaılar kezinde aıaqty qozǵaltyp, serýendeýge tyrysyńyz. Betkeılik  tromboflebıttiń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin operatsııadan nemese aýrýǵa baılanysty uzaq ýaqyt tósek tartýdan keıin erterek turýǵa nemese serýendeýge tyrysyńyz.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nBetkeılik  tromboflebıt.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(600,'article','1264',' Ókpe  ','qz','2018-10-05 07:41:04','2018-10-05 07:38:00','__Ókpe__ – kókirek qýysynyń oń jaq jáne sol jaq bólikterinde ornalasqan, pishini jartylaı konýs tárizdi aǵza. Ókpe tynys alý júıesiniń qyzmetin atqarady. Oń jaqtaǵy ókpe bóligi úsh bólikten turady. Ol sol jaqtaǵy eki bólikten turatyn ókpeden qaraǵanda úlkendeý bolady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1264',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','',' ',' Ókpe  ','y','    Ókpe   __Ókpe__ – kókirek qýysynyń oń jaq jáne sol jaq bólikterinde ornalasqan, pishini jartylaı konýs tárizdi aǵza. Ókpe tynys alý júıesiniń qyzmetin atqarady. Oń jaqtaǵy ókpe bóligi úsh bólikten turady. Ol sol jaqtaǵy eki bólikten turatyn ókpeden qaraǵanda úlkendeý bolady.  \r\n\r\nÓkpe – kókirek qýysynyń oń jaq jáne sol jaq bólikterinde ornalasqan, pishini jartylaı konýs tárizdi aǵza. Ókpe tynys alý júıesiniń qyzmetin atqarady. Oń jaqtaǵy ókpe bóligi úsh bólikten turady. Ol sol jaqtaǵy eki bólikten turatyn ókpeden qaraǵanda úlkendeý bolady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, al ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimi bolyp tabylady.\r\n\r\nTegter: \r\nókpe     \r\ndep alý júıesi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(601,'article','1273','Uıqy bezi (pankreas)','qz','2018-10-05 10:04:01','2018-10-05 10:02:00','__Uıqy bezi __– ish qýysynda asqazan men bel omyrtqanyń arasynda ornalasqan, asqorytý júıesiniń mańyzdy múshesi bolyp tabylady. Ol – baýyrmen, ishektermen jáne basqa da ishki múshelermen shektesedi. Qalypty  uıqy beziniń uzyndyǵy 15 sm quraıdy. Qalpy – uzyn almurt tárizdi. Uıqy beziniń  keń bóligin – basy, ortańǵy bóligin – denesi, jińishke bóligin – quıryǵy dep ataıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1273',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Uıqy','y','   Uıqy bezi (pankreas) __Uıqy bezi __– ish qýysynda asqazan men bel omyrtqanyń arasynda ornalasqan, asqorytý júıesiniń mańyzdy múshesi bolyp tabylady. Ol – baýyrmen, ishektermen jáne basqa da ishki múshelermen shektesedi. Qalypty  uıqy beziniń uzyndyǵy 15 sm quraıdy. Qalpy – uzyn almurt tárizdi. Uıqy beziniń  keń bóligin – basy, ortańǵy bóligin – denesi, jińishke bóligin – quıryǵy dep ataıdy. \r\n\r\nUıqy bezi – ish qýysynda asqazan men bel omyrtqanyń arasynda ornalasqan, asqorytý júıesiniń mańyzdy múshesi bolyp tabylady. Ol – baýyrmen, ishektermen jáne basqa da ishki múshelermen shektesedi. Qalypty  uıqy beziniń uzyndyǵy 15 sm quraıdy. Qalpy – uzyn almurt tárizdi. Uıqy beziniń  keń bóligin – basy, ortańǵy bóligin – denesi, jińishke bóligin – quıryǵy dep ataıdy.\r\n\r\nUıqy bezi – ózinen ınsýlın jáne taǵy da basqa gormondar bóledi. Bul gormondar qanaǵymǵa enip, búkil organızmge taralady. Bul gormondardyń qyzmeti – tamaq arqyly túsken energııany saqtaý jáne paıdalaný bolyp tabylady. Mysaly, ınsýlın qandaǵy qanttyń deńgeıin qalypty  ustap turýǵa qatysady. Insýlınniń jetkiliksizdiginen qant dıabetti týyndaıdy.\r\n\r\nUıqy bezi sonymen qatar asty qorytýǵa qajetti asqorytý sólin – fermentterdi óndiredi. Odan óndirilgen asqorytý fermentteri arnaıy tútiksheler arqyly on eki ishekke túsedi. ( on eki ishek – biz qabyldaǵan tamaqtyń alǵashqy korytylýy júretin, ash ishektiń bastapqy bóligi.)\r\n \r\nTegter: \r\nBaýyr\r\nınsýlın\r\nQant dıabetti\r\nFermentter\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(602,'article','1274','Kóldeneń jıek ishek (toq ishek) jáne tik ishek','qz','2018-10-05 10:05:42','2018-10-05 10:04:00','__Kóldeneń jıek ishek jáne tik ishek__– asqorytý júıesiniń bólikteri bolyp tabylady. Olar bulshyq etti uzyn tútiksheni qurady, ony – toq ishek dep ataıdy. Kóldeneń jıek ishek – bul toq ishektiń 122-153 sm uzyndyqtaǵy bóligin qamtıdy, al  qalǵan birneshe bóligi tik ishektiki','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1274',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kóldeneń','y','   Kóldeneń jıek ishek (toq ishek) jáne tik ishek __Kóldeneń jıek ishek jáne tik ishek__– asqorytý júıesiniń bólikteri bolyp tabylady. Olar bulshyq etti uzyn tútiksheni qurady, ony – toq ishek dep ataıdy. Kóldeneń jıek ishek – bul toq ishektiń 122-153 sm uzyndyqtaǵy bóligin qamtıdy, al  qalǵan birneshe bóligi tik ishektiki \r\n \r\n\r\nKóldeneń jıek ishek jáne tik ishek– asqorytý júıesiniń bólikteri bolyp tabylady. Olar bulshyq etti uzyn tútiksheni qurady, ony – toq ishek dep ataıdy. Kóldeneń jıek ishek – bul toq ishektiń 122-153 sm uzyndyqtaǵy bóligin qamtıdy, al  qalǵan birneshe bóligi tik ishektiki.\r\n\r\nAsh ishekte jartylaı qorytylǵan tamaq toq ishektiń joǵarǵyn bóligine túsedi. Toq ishekte sý men tamaqtyq ónimderi sińirilip, qalǵan qaldyq nájis tuzýge qatysady. Qaldyq ónimder toq ishektiń qalǵan bóligi arqyly tik ishekke baryp, artqy anal tesigi arqyly syrtqa shyǵady.\r\n\r\nTegter: \r\ntik ishek\r\nmúshe\r\nishek\r\nsý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(603,'article','1294','Sklerodermııa','qz','2018-10-05 11:00:55','2018-10-05 11:00:00','__Sklerodermııa__ – bul sırek kezdesetin aýrý. Teriniń belgili bir aýmaǵy, býyndar jáne qantamyrlar zaqymdalyp, talshyqty dáneker tinge aınalady. Sonymen qatar ishki músheler de zaqymdalyp, júrek, baýyr jáne ókpe jetkiliksizdigine ákelip soqtyrady nemese basqa da ómirge qaýipti jaǵdaıǵa ákelýi múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1294',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Sklerodermııa','y','   Sklerodermııa __Sklerodermııa__ – bul sırek kezdesetin aýrý. Teriniń belgili bir aýmaǵy, býyndar jáne qantamyrlar zaqymdalyp, talshyqty dáneker tinge aınalady. Sonymen qatar ishki músheler de zaqymdalyp, júrek, baýyr jáne ókpe jetkiliksizdigine ákelip soqtyrady nemese basqa da ómirge qaýipti jaǵdaıǵa ákelýi múmkin. Sklerodermııa – bul sırek kezdesetin aýrý. Teriniń belgili bir aýmaǵy, býyndar jáne qantamyrlar zaqymdalyp, talshyqty dáneker tinge aınalady. Sonymen qatar ishki músheler de zaqymdalyp, júrek, baýyr jáne ókpe jetkiliksizdigine ákelip soqtyrady nemese basqa da ómirge qaýipti jaǵdaıǵa ákelýi múmkin.\r\n\r\nSklerodermııanyń sımptomdary: teri qalyńdaıdy, býyndar aýyrsynady jáne qımyl bersendiligi tómendeıdi, jutyný qıynǵa soǵady, saýsaq bastary tyrysyp, aǵaryp nemese kógeredi. Eger aýrý órship nemese basqa da ómirge mańyzdy aǵzalardy zaqymdaıtyn bolsa, budan da aýyr sımptomdary paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nSklerodermııa kóbinese orta jastaǵy áıelderde bolady. Onyń naqty sebebi áli anyqtalmady, biraq boljam retinde aýtoımmýndy aýrý, ıaǵnı ózinniń ımmmýndy júıesi óz jasýshalaryn zaqymdaǵannan paıda bolady dep tujyrymdalýda. Bul aýrýǵa qarsy qazirshe dári-dármek te  joq, biraq emdelý arqyly sımptomdaryn boldyrmaýǵa múmkindik bar.\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nSklerodermııa\r\nJúıelik aýrýlar\r\nTeriniń zaqymdanýy\r\nBýynnyń zaqymdanýy\r\nDáneker tininiń zaqymdanýy\r\nJúıelik skleroz\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(604,'article','1337','Qyshyma','qz','2018-10-30 08:09:59','2018-10-30 08:08:00','__Qyshyma__ - teriniń ústińgi qabatynyń astynda ómir súretin kishkentaı kenelerden paıda bolatyn teriniń qyshýyn aıtady. Qyshyma - ınfektsııa juqtyrǵan adammen baılanysyp, janasýy arqyly nemese bir tósekte jatý arqyly juǵady.\r\nQyshymanyń birden-bir \'\'__sımptomdary__\'\', deneniń qatty qyshýy bolyp tabylady. Bul ádette túngi ýaqytta órshıdi. Denede bir syzyq boıymen nemese sheńber jasap ornalasqan kishkentaı qabyrshaqty nemese jara tárizdi bórtpe paıda bolady. Bul belgiler ádette qol saýsaqtarynyń arasynda, shyntaqtyń ishki jaǵynda nemese qoltyq astynda, bilek aınalasynda, jynys múshelerinde jáne anýs aınalasynda paıda bolady. Balalarda moıyn, bet, bas terisi, alaqanda nemese tabanynda kezdesedi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1337',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qyshyma','y','   Qyshyma __Qyshyma__ - teriniń ústińgi qabatynyń astynda ómir súretin kishkentaı kenelerden paıda bolatyn teriniń qyshýyn aıtady. Qyshyma - ınfektsııa juqtyrǵan adammen baılanysyp, janasýy arqyly nemese bir tósekte jatý arqyly juǵady.\r\nQyshymanyń birden-bir \'\'__sımptomdary__\'\', deneniń qatty qyshýy bolyp tabylady. Bul ádette túngi ýaqytta órshıdi. Denede bir syzyq boıymen nemese sheńber jasap ornalasqan kishkentaı qabyrshaqty nemese jara tárizdi bórtpe paıda bolady. Bul belgiler ádette qol saýsaqtarynyń arasynda, shyntaqtyń ishki jaǵynda nemese qoltyq astynda, bilek aınalasynda, jynys múshelerinde jáne anýs aınalasynda paıda bolady. Balalarda moıyn, bet, bas terisi, alaqanda nemese tabanynda kezdesedi.\r\n Qyshyma - teriniń ústińgi qabatynyń astynda ómir súretin kishkentaı kenelerden paıda bolatyn teriniń qyshýyn aıtady. Qyshyma - ınfektsııa juqtyrǵan adammen baılanysyp, janasýy arqyly nemese bir tósekte jatý arqyly juǵady.\r\n\r\nQyshymanyń birden-bir sımptomdary, deneniń qatty qyshýy bolyp tabylady. Bul ádette túngi ýaqytta órshıdi. Denede bir syzyq boıymen nemese sheńber jasap ornalasqan kishkentaı qabyrshaqty nemese jara tárizdi bórtpe paıda bolady. Bul belgiler ádette qol saýsaqtarynyń arasynda, shyntaqtyń ishki jaǵynda nemese qoltyq astynda, bilek aınalasynda, jynys múshelerinde jáne anýs aınalasynda paıda bolady. Balalarda moıyn, bet, bas terisi, alaqanda nemese tabanynda kezdesedi.\r\n\r\nQyshymanyń taralýy, qyshý, teri jarasy paıda bolǵanǵa deıin sozylady. Alǵashqy ınfektsııa juqqan kezinde sımptomdar 4-6 aptadan keıin bilinedi. Infektsııa qaıtalana juqsa sımptomdar birneshe kún ishinde belgili bolady.\r\nQyshyma ózdiginen ketpeıdi. Dárigerdiń retseptisine sáıkes ınfektsııaǵa qarsy dári-dármekter, ádette kremder nemese losondar qoldanylady. Emdeýdi keshiktirý basqa adamdarǵa juqtyrý qaýpin arttyrady.\r\nInfektsııa juqtyrǵan adamnyń paıdalanǵan tósegin, súlgilerin jáne kıimderin qaınatyp, jýý kerek.\r\n \r\nTegter: \r\nqyshyma, \r\nteri astyndaǵy keneler, \r\nteri aýrýlary, \r\ntúnde teriniń qyshýy, \r\nbórtpe qyshymany emdeý, \r\nqyshyma belgileri,\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(605,'article','1349','Uıqynyń qanýy – saýlyqtyń kilti','qz','2018-11-05 06:33:02','2018-11-05 06:24:00','Uıqynyń tolyq qanýy densaýlyq úshin asa mańyzdy. Uıyqtaǵanda aǵza tynyǵady, jańartylyp turady. Sonymen qatar, ımmýndyq júıeniń «qýattalady», negizgi organdardyń jumysy qaıta qalpyna keledi, al eski jasýshalar jańalarǵa aýystyrylady. Sizdiń aqyl-esińiz tynysh, jańa deńgeıge aýysady.\r\n\r\nAl kerisinshe uıqy qanbasa aǵza úshin ol  zııandy bolyp qalýy múmkin. Túngi tynysh uıqy - bul tegin lázzat alý, al uıqynyń jetispeýshiligi sizdiń densaýlyǵyńyz úshin  qymbat turady. Ókinishke qaraı, kóptegen adamdar uıqysyzdyqtan zardap shegedi, sondyqtan densaýlyǵyna baılanysty problemalar týyndaıdy.\r\n','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1349',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Uıqynyń','y','   Uıqynyń qanýy – saýlyqtyń kilti Uıqynyń tolyq qanýy densaýlyq úshin asa mańyzdy. Uıyqtaǵanda aǵza tynyǵady, jańartylyp turady. Sonymen qatar, ımmýndyq júıeniń «qýattalady», negizgi organdardyń jumysy qaıta qalpyna keledi, al eski jasýshalar jańalarǵa aýystyrylady. Sizdiń aqyl-esińiz tynysh, jańa deńgeıge aýysady.\r\n\r\nAl kerisinshe uıqy qanbasa aǵza úshin ol  zııandy bolyp qalýy múmkin. Túngi tynysh uıqy - bul tegin lázzat alý, al uıqynyń jetispeýshiligi sizdiń densaýlyǵyńyz úshin  qymbat turady. Ókinishke qaraı, kóptegen adamdar uıqysyzdyqtan zardap shegedi, sondyqtan densaýlyǵyna baılanysty problemalar týyndaıdy.\r\n Uıqynyń tolyq qanýy densaýlyq úshin asa mańyzdy. Uıyqtaǵanda aǵza tynyǵady, jańartylyp turady. Sonymen qatar, ımmýndyq júıeniń «qýattalady», negizgi organdardyń jumysy qaıta qalpyna keledi, al eski jasýshalar jańalarǵa aýystyrylady. Sizdiń aqyl-esińiz tynysh, jańa deńgeıge aýysady.\r\n\r\nAl kerisinshe uıqy qanbasa aǵza úshin ol  zııandy bolyp qalýy múmkin. Túngi tynysh uıqy - bul tegin lázat alý, al uıqynyń jetispeýshiligi sizdiń densaýlyǵyńyz úshin  qymbat turady. Ókinishke qaraı, kóptegen adamdar uıqysyzdyqtan zardap shegedi, sondyqtan densaýlyǵyna baılanysty problemalar týyndaıdy.\r\n\r\nQanyqqan uıqynyń paıdasy\r\n\r\nSalaýatty uıqy mańyzdy gormondardyń, atap aıtqanda  sıntezdeýshi gormonlardy retteıdi. Bul gormon balalardyń boıynyń ósýin arttyrý úshin jaýap beredi, al eresekterde bulshyqetterdiń damýyn jáne maıly tinniń jınalýyn retteıdi. Uıqynyń bolmaýyna baılanysty bul gormonnyń óndirisi buzylyp, balalardyń ósýi tejelip jáne eresekterdegi maıly tinniń jınalýy oryn alady.\r\n\r\nSalaýatty uıqy «stress gormondary» dep atalatyn steroıdti gormondardyń deńgeıin tómendetedi. Osyǵan oraı, uıqysy qanǵannan keıin adamdar oń emotsıonaldy qatynasqa ıe bolady. Uıqysy tolyq qanyp júretin  adamdar depressııa men úreıge boı aldyrmaıdy.\r\n\r\n \r\n\r\nSalaýatty uıqy mı fýnktsııasyna jaǵymdy áser etedi - kontsentratsııany, este saqtaý jáne jańa nárselerdi úırený qabiletin jaqsartady. Uıqynyń ımmýndyq júıesin yntalandyrady. Ǵylymı zertteýlerge sáıkes, saý uıqy bakterııalar, vırýstar men rak jasýshalaryn óltirýge arnalǵan ımmýndyq jasýshalar dep atalatyn tabıǵı kıllerlik jasýshalardyń belsendiligin yntalandyrady.\r\n\r\nQasha ýaqyt uıyqtaý  kerek\r\n\r\nKóptegen eresekterge táýligine 7-8 saǵat úzilissiz uıyqtaý usynylady. Náresteler táýligine 16 saǵat uıyqtaı alady. Mektepke deıingi balalarǵa 11 saǵattyq uıqy qajet, al mektepke baratyndar kúnine shamamen 10 saǵat uıyqtaýy kerek. Jasóspirimder úshin 9 saǵattyq uıqy jetkilikti.\r\n\r\nUıqynyń uzaqtyǵy ǵana emes, onyń sapasy da mańyzdy ekenin atap ótý mańyzdy. Eger uıqyńyz birneshe ret úzilse, uıqynyń sapasy tómendeıdi.\r\n\r\nEresekterde uıqynyń bolmaýy táýlik boıy uıqyshyldyq pen del- aldyq túrinde seziledi. Uıqynyń tepe-teńdigi tek uzaqtyǵymen ǵana emes, uıqynyń tereńdigimen, sondaı-aq uıqy tsıkldarynyń sanyn da anyqtalady. Orta jáne kári adamdarda uıqynyń tereńdigine tán sıpattar baıqalady, sebebi olar uıqynyń gormony - melatonınniń az mólsherin, shyǵarady. Egde jastaǵy adamdarda uıqysy  az, úzik-úzik bolady. Olar jastarǵa qaraǵanda jıi oıanady.\r\nǴylymı zertteýler kúndizgi qysqa uıqynyń paıdaly ekenin kórsetti, onyń uzaqtyǵy jarty saǵat bolsa jetkilikti. Kúndizgi qysqa uıqy tynyǵý úshin, kontsentratsııany jáne kóńil-kúıdi jaqsartady. Latyn Amerıka elderinde bul sıesta dep atalady. Kóptegen kórnekti adamdar únemi kúndizgi uıqyny oryndaǵan: Napoleon, Albert Eınshteın, Ýınston Cherchıll jáne Djon F. Kennedı. Ǵaryshkerlermen júrgizilgen zertteýler kórsetkendeı, qysqa merzimdi uıqy fızıkalyq belsendilikti 34 paıyzǵa jaqsartady, al shoǵyrlaný jáne nazardyń anyqtyǵy 100 paıyzǵa artatyn kórinedi.\r\n\r\nUıqynyń qatty buzylýy uzaq reısterden keıin, ásirese muhıttaǵy alasapyran sapardan keıin  aıtarlyqtaı paıda bolady. Bul negizinen  aımaqtardyń ýaqyttyq ózgerýine baılanysty. Basqa elge kelý, keıde siz túnde uıyqtaı almaısyz, al kúndiz uıqyńyz keledi jáne ózińizdi del-sal  sezinesiz. Erte beıimdelýge jańa ýaqyt beldeýine beıimdeý arqyly qol jetkizýge bolady. Mysaly, eger tústen keıin ushyp shyǵyp, meken-jaıyńyzǵa túnde kelgen bolsańyz, birden jata salmaý kerek, biraq túnde qabyldaýshy elge deıin shydamdy bolý kerek. Basqasha aıtqanda, siz dereý kúndiz-túni jańa tsıklge beıimdelýge nemese jańa tsırkandyq yrǵaqqa ıkemdelýge tıissiz. Degenmen, eger bul kómektespese, siz jańa saǵattardyń yrǵaǵyn qalpyna keltirýge kómektesetin qaýipsiz dıetalyq qospa melatonınge júginýge bolady.\r\n\r\nUıqy qanbasa ne bolady?\r\n\r\nǴylymı zertteýler kórsetkendeı, tipti salaýatty adamdarda uıqynyń turaqty bolmaýynan aǵzasy qan quramyndaǵy  qantty tazalaı almaı qant dıabetine qatysty jaǵdaıǵa alyp keledi eken.  Sondyqtan 2 tıpti dıabettiń damý qaýpi jetkilikti uıyqtamaıtyn adamdar úshin joǵary.\r\n\r\nUıqynyń bolmaýy psıhıkalyq sezimin, kóńil-kúıin, aqyl shoǵyrlanýyn jáne este saqtaýdy tómendetedi. Avtokólik júrgizgende bul júrgizýshige de, basqa jol paıdalanýshylarǵa da qaýipti. Menedjerler úshin bul menedjment sapasyna jáne basqa da sheshimder qabyldaýǵa keri áserin tıgizýi múmkin.\r\n\r\nSteroıdti gormondardyń deńgeıin joǵarylatý uıqynyń bolmaýy seksýaldyq gormondarǵa qalypty jaýap berýdiń buzylýyna soqtyrady. Bul jynystyq fýnktsııany azaıtady.\r\n\r\nSharshaý men tyqyrshýdan basqa, uıqysyzdyq qan qysymyn, artrıt, aýtoımmýndy aýrýlardyń joǵarlaýy jáne bakterıaldy jáne vırýstyq ınfektsııalarǵa degen joǵary sezimtaldyq sııaqty birqatar buzylýlarǵa ákeledi. Jaqynda uıqynyń joqtyǵynan zardap shegetin adamdar semizdikke kóbirek beıimdi ekendigi anyqtaldy.\r\n\r\nǴylymı zertteýleri kórsetkendeı, kúndelikti uıyqtamaıtyn adamdar kúndelikti ortasha alǵanda shamamen 7 saǵat uıyqtaıtyn adamdarǵa qaraǵanda zııatkerlik jumyspen kúresedi. Budan basqa, kúnine 7 saǵattan asa uıyqtaıtyn adamdardyń ortasha ólim-jitimi orta eseppen 7 saǵat uıyqtaıtyn adamdarǵa qaraǵanda joǵary bolatyn kórinedi. Aıta ketý kerek, artyq uıqy da jaqsylyqqa jetkizbeıdi.\r\n\r\nUıqynyń qanýyn qalaı qamtamassyz etýge bolady?\r\n\r\nKeıde uıqyny qandyrýǵa kedergi keltiretin faktorlardy baqylaý  jáne olardan tolyq qorǵaý qıyn. Degenmen, jaǵdaı jasaýǵa jáne osy daǵdarystyń damýyna kómektesetin daǵdylardy damytýǵa bolady. Olar tómendegi usynystardy qamtıdy.\r\n\r\n1. Kúndelikti bir ýaqytta uıyqtap, bir ýaqytta uıqydan turý kerek, tipti demalys kúnderi de bul ádetti ózgertpegenińiz abzal. Mundaı rejımdi ustana otyryp, túnde uıyqtap ketýge múmkindik beretin  uıqynyń ońtaıly tsıklyn qura alasyz.\r\n\r\n2. Uıqyǵa deıin kóp mólsherde azyq-túlikter men suıyqtyqtardy qabyldamańyz. Jeńil keshki as uıqydan 2 saǵattan keshiktirmeı usynylady. Eger siz qyjyldan zardap shekseńiz, onda dámdi jáne maıly tamaqtardan aýlaq bolýyńyz kerek, sonda qyzylǵa urynbaısyz, jáne tańda jaqsy turasyz.Túnde suıyqtyqty shekteý de mańyzdy, óıtkeni suıyqtyqtyń shamadan tys tutynylýy dárethanaǵa shyǵý qajettiligin týdyrady.\r\n\r\n3. Shylym shegýden, alkogolden jáne kofeınnen aýlaq bolyńyz uıyqtamas buryn. Olar uıqyny qashyratyn stımýlıatorlar bolyp tabylady.  Temeki shegý zııandy bolyp tabylady. Uıqy kezinde shylym shegetinderge tynys alýdyń jáne tunshyǵýdyń jetispeýshiligi seziledi. Túngi ýaqytta kofeın ishýden aýlaq bolý kerek. Óıtkeni, adam denesiniń ózi kofeın shyǵarmaıdy jáne kofeındi joıý úshin aǵza shamamen 8 saǵat jumys isteıdi. Osy ýaqyt aralyǵynda kofeınniń yntalandyrýshy áseri bar. Sondyqtan kofeıni bar sýsyndar uıqyǵa deıin 8 saǵattan buryn qabyldanýy kerek. Alkogoldiń zııandylyǵyna qaramastan, onyń tynyshtandyratyn da áseri bar, alkogoldik ishimdikter tolyǵymen uıqyǵa kedergi keltiredi.\r\n\r\n4. Fızıkalyq jaǵynan  belsendi bolyńyz. Turaqty dene belsendiligi, ásirese aerobty jattyǵýlar, jyldam uıyqtaý men jaqsy uıqyǵa yqpal etedi. Alaıda, keıbir adamdar úshin,  keshki ýaqytta jattyǵý usynylmaıdy, óıtkeni olarǵa fızıkalyq belsendilik óte keri áser eteýi múmkin.\r\n\r\n5. Salqyn, qarańǵy jáne tynysh orta uıqynyń qanýyna yqpal etedi. Muny isteý úshin jaılylyqty, ylǵaldylyqty jáne temperatýrany yńǵaıly deńgeıde qoldanýǵa yńǵaıly jaǵdaı jasaý qajet. Buǵan qalyń qarańǵy perdeler, qosymsha kórpe, dybyssyz jeldetkish nemese kondıtsıoner, dymqyldatqysh jáne basqa qurylǵylar arqyly qol jetkizýge bolady.\r\n6. Túnde uıyqtaýǵa tyrysyńyz. Kúndizgi ýaqytta sizge taǵamdardy qabyldaýǵa bolady, biraq jarty saǵattan artyq emes. Kúndizgi uıyqtaý túngi uıqynyń mańyzdy saǵattaryn «urlap» áketedi. Eger siz túnde jumys jasaıtyn bolsańyz jáne kúndiz uıyqtaýǵa májbúr bolsańyz, jatyn bólmeni jetkilikti túrde qarańǵylyqpen laıyqty orta jasaýyńyz kerek. Bul sizge ishki bıologııalyq saǵatty retteýge jáne jetkilikti uıyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n7. Yńǵaıly matratstar men jastyqtardy paıdalanyńyz. Jaılylyq - sýbektıvti sezim, sondyqtan sizdiń jeke tańdaý jasaýyńyz kerek. Balalardan jáne úı janýarlarynan bólek bólmede uıyqtaý usynylady, óıtkeni olar uıqynyń buzylýyna úles qosady.\r\n\r\n8. Kúndelikti bir ýaqytta uıyqtaýǵa beıimdelińiz. Eger siz kún saıyn birdeı nárseni jasasańyz, deneńizge «tósekke ketý ýaqyty keldi» degen belgi beriledi. Mysaly, tósekke jatpas buryn kúndelikti kitapty oqyp nemese tynyshtandyratyn mýzykany tyńdaı alasyz. Eger munyń bári salystyrmaly túrde tómen jaryqpen bolsa, onda mundaı orta belsendi kúıden uıqy kúıine kóshýdi jeńildetedi.\r\n\r\n9. Sharshap turǵandaı sezinseńiz tósekke jatyńyz. Eger siz 15-20 mınýt uıyqtaı almasańyz, onda turyp, birdeńe isteý kerek, al sharshaǵan kezde uıqyǵa qaıta jatyńyz. Uıyqtaı  almasańyz ózińizdi qınap uıyqtaýǵa tyryspańyz. Bul stress týdyrady jáne  tynysh uıyqtap qalýyńyzǵa múmkindik bermeıdi.\r\n\r\n10. Uıyqtatyn dárilerdi eshqandaı múmkindik bolmaı qalǵan kezde ǵana qoldanyńyz. Uıyqtatatyn dárilerdi qoldanbas buryn, olardyń janama áserleri joq ekenine kóz jetkizý úshin dárigermen keńesip, siz  qoldanatyn basqa dári-dármektermen aralasqanda nashar áser bermeýin qadaǵalap\n qoldanyńyz. Eger siz uıyqtaýǵa kómektesetin dárilerdi qabyldaımyn dep sheshseńiz, keıin olardyń mólsherin aqyryndap azaıta berińiz.  Uıyqtatyn dárilerdi eshqashan spırtpen aralastyrmańyz.\r\n\r\nBizdiń qaısy birimiz bolmasyn uıqysyz túndi bastan keshirdik. Kóbinese bul qalypty qubylys, ádette uıqy qalpqa keledi. Alaıda, eger uıqynyń buzylýy jıi kezdesetin bolsa, ádette dári-dármektermen jáne psıhoterapııamen emdeletin anaǵurlym aýyr buzylýlardy tekserip otyrý kerek.\r\n\r\nTegter:\r\n\r\nuıqy\r\nrejım\r\naýrýlardy aldyn alý\r\ndemalys\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(606,'article','1364','Tyrnaq jáne taban terisindegi sańyraýqulaqshalar','qz','2018-11-14 10:52:38','2018-11-14 10:45:00','Tyrnaq sańyraýqulaqshasy – bul ınfektsııalyq aýrý. Ol qol men tyrnaqtyń aınalasy men ústine shyǵatyn sańyraýqulaq tıptes ósindimen sıpattalady.\r\n \r\nParonıhııa – bul tyrnaqtyń aınalasymen terisiniń qabynýy. Kóptegen mıkroaǵzalar paronıhııany týyndatady. Qazirgi jaǵdaıda bul aýrý Candida degen ashytqysh mıkroaǵzalardan týyndaýda. Tyrnaǵyńyzda qabyný paıda bolǵan kezde (qyzaryp, isingen kezde) ıaǵnı tyrnaqtaryńyz qalyptydan ózgere bastasa oǵan nazar aýdýryńyz.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1364',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tyrnaq','y','   Tyrnaq jáne taban terisindegi sańyraýqulaqshalar Tyrnaq sańyraýqulaqshasy – bul ınfektsııalyq aýrý. Ol qol men tyrnaqtyń aınalasy men ústine shyǵatyn sańyraýqulaq tıptes ósindimen sıpattalady.\r\n \r\nParonıhııa – bul tyrnaqtyń aınalasymen terisiniń qabynýy. Kóptegen mıkroaǵzalar paronıhııany týyndatady. Qazirgi jaǵdaıda bul aýrý Candida degen ashytqysh mıkroaǵzalardan týyndaýda. Tyrnaǵyńyzda qabyný paıda bolǵan kezde (qyzaryp, isingen kezde) ıaǵnı tyrnaqtaryńyz qalyptydan ózgere bastasa oǵan nazar aýdýryńyz.\r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nTyrnaq sańyraýqulaqshasy – bul ınfektsııalyq aýrý. Ol qol men tyrnaqtyń aınalasy men ústine shyǵatyn sańyraýqulaq tıptes ósindimen sıpattalady.\r\n  \r\nParonıhııa – bul tyrnaqtyń aınalasymen terisiniń qabynýy. Kóptegen mıkroaǵzalar paronıhııany týyndatady. Qazirgi jaǵdaıda bul aýrý Candida degen ashytqysh mıkroaǵzalardan týyndaýda. Tyrnaǵyńyzda qabyný paıda bolǵan kezde (qyzaryp, isingen kezde) ıaǵnı tyrnaqtaryńyz qalyptydan ózgere bastasa oǵan nazar aýdýryńyz.\r\n\r\nSebepteri\r\nSańyraýqulaqshalar shashtyń óli tinderinde, tyrnaqta, teriniń syrtqy qabatynda mekendeıdi. Kóp taralǵan sańyraýqulaq ınfektsııasy mynalarmen baılanysty:\r\n•	Sportshynyń tabany;\r\n•	Qotyr  (sańyraýqulaq ınfektsııasy, zaqymdanýshy jynys músheleri,  jambas pen saýyrdyń ishi men ústińgi jaǵy );\r\n•	Temiretki, zaqymdalǵysh dene terisi jáne bastyń shashty bólgi.\r\n\r\nSańyraýqulaq ınfektsııasy eresekterde kóp kezdesedi. Olardy tabandaryna sańyraýqulaqshalar jıi mazalaıdy. Aıaqtyń tyrnaqtary, qoldykinen qaraǵanda sańraýqulaq ınfektsııasymen kóbirek zaqymdanady.\r\nQoǵamdyq basseınderge, sporttyq zaldardarǵa baratyndar, nemese jalpyǵa ortaq dýsh qabyldaıtyndar, kóp terleıtinder osy atalmysh ınfektsııamen zaqymdanyp jatady. Sańyraýqulaqshalar teriniń dymqyl jerinde ómir súredi.\r\n\r\nEger siz tómende keltirilgen jaǵdaılarǵa tap bolsańyz, taban sańyraýqulaqshasy shyǵatyn top qataryna kiresiz:\r\n•	Sizdiń terińizde nemese tyrnaǵyńyzda kishigirim jaraqat bolsa;\r\n•	Tyrnaǵyńyz deformatsııalansa nemese tyrnaǵyńyz aýyrsa;\r\n•	Terińiz uzaq ýaqyt dymqyldanyp júrse;\r\n•	Immýn júmeńizde máselelerr týyndasa;\r\n•	Siz aýa kirmeıtin aıaq kıim kıip júrseńiz.\r\n\r\nSımptomdary\r\nAýrý sımptomdary bir nemese birneshe tyrnaqtyń (ásirese aıaqtyń) ózgerýimen sıpattalady:\r\n•	Synǵysh keledi;\r\n•	Tyrnaqtyń formasy ózgeredi;\r\n•	Tyrnaqtyń syrtqy aınalasy buzylady;\r\n•	Qol tyrnaqtarynyń qabyqshalanyp ashylyp ketedi;\r\n•	Móldirligi joǵalaady;\r\n•	Tyrnaq jýarady;\r\n•	Tyrnaqta aq jáne sary jolaqtar paıda bolady.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nDárigerler sańyraýqulaq ınfektsııasy ekendigine kóz jetkizý úshin tyrnaqtaryńyzdy tekserýi kerek. Tyrnaq qyryndysyn mıkroskoppen tekserý barasynda dıagnoz qoıylýy múmkin. Bul ádis sańraýqulaqshanyń túrin anyqtaýǵa kómektesedi.  Úlgi, bólingen qozdyrǵyshtyń qalaı kóbeıetindigin anyqtaý maqsatynda zerthanaǵa joldanady. (nátıjesi 3 aptadan keıin daıyn bolady)\r\n\r\nEmdeý\r\nTúrli jaqpa maılar men kremder bul aýrýdyń jazylýyna septigin tıgizbeıdi. \r\nTyrnaqtaǵy sańraýqulaqshany jazý úshin ishke engiziletin sańraýqulaqsha ınfektsııasyna qarsy dárilik preparattar  taǵaıyndalý kerek.\r\n•	Tyrnaqtaryńyz zaqymdanǵan kezde sizge 2-3 aı qoldanatyn dárilik preparattar taǵaıyndalady; qol tyrnaqtarynyń emdeý kýrsy bul ýaqyttan azyraq bolyp keledi.\r\n•	Bul aýrýdyń emine sańyraýqulaq ınfektsııasyna qarsy flýkonazol sekildi dáriler taǵaıyndalady.\r\nBul dárilerdi qabyldaý kezinde dáriger sizden zerthanalyq taldama alady, baýyryńyzdyń zaqymdanbaǵanyn bilý úshin.\r\nLazerlik qabyldaýlar da sizdiń tyrnaq sańyraýqulaqshasynan qutylýǵa kómektesedi.\r\nKeı jaǵdaıda tipti, aýrýdan aıyǵý úshin tyrnaǵyńyzdy alyp tastaýy da múmkin.\r\n\r\nBoljamy\r\nSańyraýqulaq ınfektsııasyn durystap emdese, qaıda zaqymdalmaǵan tyrnaq ósip shyǵý múmkindigi týady. Biraq olar asyqpaı ósedi. Tipti emdik shara keremet bolǵannyń ózinde saý tyrnaq bir jyldyń kóleminde ósip shyǵady. \r\nNegizi tyrnaq sańyraýqulaǵyn emdeý qıyn. Dárilik preparattar osy aýrýǵa shaldyqqandardyń tek shamamen jartysyn ǵana emdegen shyǵar.\r\nTipti sátti emdelgen sańyraýqulaq ınfektsııasynyń ózinen, qaıta ınfektsııa qylań berýi ǵajap emes.\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nMynadaı jaǵdaılar oryn alsa, dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Tyrnaǵyńyzda ylǵı sańyraýqulaq ınfektsııasy bolsa;\r\n•	Saýsaqtaryńyz aýyrǵysh bolyp ketse, ylǵı qyzaryp tursa.\r\n\r\nAldyn alý \r\nDensaýlyqty jaqsartý úshin jáne jeke gıgıenany saqtaý úshn sańyraýqulaq ınfektsııasyn týdyratyn jaǵdaılardyń aldyn alý kerek:\r\n•	Manıýkıýr men pedıkıýrge arnalǵan quraldardy ózgelermen birge qoldanbańyz;\r\n•	Terińizdi taza, qurqaq etip ustańyz;\r\n•	Tyrnaqtaryńyzǵa durystap kóńil bólińiz;\r\n•	Kez-kelgen sańyraýqulaq ınfektsııasymen baılanysqannan keıin qolyńyzdy jaqsylap jýyńyz.\r\n\r\nSınonımderi\r\nTyrnaqtyń sańyraýqulaq ınfektsııasy; Onıhomıkoz; Tabannyń qaýipti temiretkisi.\r\n\r\nTegter: \r\nzaqymdanǵan jerdiń aýyrǵyshtyǵy \r\ntyrnaqtyń aınalasyndaǵy teriniń qyshýy \r\ntyrnaqtyń qabyrshyqtaýy\r\núgitilý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(607,'article','1383','Shashyrańqy skleroz ','qz','2018-11-16 04:13:24','2018-11-16 04:12:00','__Shashyrańqy skleroz__ – bul ortalyq nerv júıesiniń sozylmaly nevrologııalyq aýrýy. Ol bas mıyna, julyndy jáne kórý nervterine erekshe áser etedi. Shashyrańqy skleroz bulshyqetterdiń qozǵalysy men kúshiniń, kórýdiń, tepe-teńdiktiń, sezimtaldyqtyń jáne aqyl-oıdyń qıynshylyqtaryn týdyrady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1383',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shashyrańqy','y','   Shashyrańqy skleroz  __Shashyrańqy skleroz__ – bul ortalyq nerv júıesiniń sozylmaly nevrologııalyq aýrýy. Ol bas mıyna, julyndy jáne kórý nervterine erekshe áser etedi. Shashyrańqy skleroz bulshyqetterdiń qozǵalysy men kúshiniń, kórýdiń, tepe-teńdiktiń, sezimtaldyqtyń jáne aqyl-oıdyń qıynshylyqtaryn týdyrady. Shashyrańqy skleroz – bul ortalyq nerv júıesiniń sozylmaly nevrologııalyq aýrýy. Ol bas mıyna, julyndy jáne kórý nervterine erekshe áser etedi. Shashyrańqy skleroz bulshyqetterdiń qozǵalysy men kúshiniń, kórýdiń, tepe-teńdiktiń, sezimtaldyqtyń jáne aqyl-oıdyń qıynshylyqtaryn týdyrady.\r\n\r\nOrtalyq nerv júıesiniń nerv talshyqtaryn qaptap, qorǵap turatyn zatty mıelın dep ataıdy. Mıelın, demıelınızatsııaǵa ushyrasa, ıaǵnı buzylyp nemese qabynsa, nerv ımpýlstarynyń ótýi buzylady. Nerv júıesiniń kez kelgen jeri qabynýǵa ushyraǵanda nemese demıelınızatsııa baıqalǵan jaǵdaılarda shashyrańqy skleroz anyqtalady.\r\n\r\nShashyrańqy sklerozdyń sebepteri áli anyqtalmady. Aýrý emge kónbeıdi, biraq dári-dármekter aýrý ustamalarynyń jıiligi men qıynshylyqtaryn basýǵa kómektesedi. Kóptegen adamdar osy aýrýmen birge birneshe jyldar boıy ómir súred, sondyqtan da olar aýrýdyń qıynshylyqtarymen tek qana sońǵy jyldarda ǵana zardap shegedi. \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(608,'article','1393','Umytshaqtyq jáne (nemese) sananyń shatasýy ','qz','2018-11-19 03:15:52','2018-11-19 03:15:00','Zamanaýı ómir yrǵaǵynda sáıkes, adamdardyń kóbisinde keıde umytshaqtyq baıqalyp jatady. Atalmysh problema tek qana úlken kisilerdi emes, jas adamdardy da mazalaıtyn bolǵan. Sananyń shatasýy – bul adamnyń anyq oılaýǵa qabiletiniń buzylýy bolyp tabylady. Eger sizdi umytshaqtyq nemese sananyń shatasý ustamalary jıi mazalap jatsa, siz mińdetti túrde dárigerge qaralýyńyz kerek. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1393',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Umytshaqtyq','y','   Umytshaqtyq jáne (nemese) sananyń shatasýy  Zamanaýı ómir yrǵaǵynda sáıkes, adamdardyń kóbisinde keıde umytshaqtyq baıqalyp jatady. Atalmysh problema tek qana úlken kisilerdi emes, jas adamdardy da mazalaıtyn bolǵan. Sananyń shatasýy – bul adamnyń anyq oılaýǵa qabiletiniń buzylýy bolyp tabylady. Eger sizdi umytshaqtyq nemese sananyń shatasý ustamalary jıi mazalap jatsa, siz mińdetti túrde dárigerge qaralýyńyz kerek.  Zamanaýı ómir yrǵaǵynda sáıkes, adamdardyń kóbisinde keıde umytshaqtyq baıqalyp jatady. Atalmysh problema tek qana úlken kisilerdi emes, jas adamdardy da mazalaıtyn bolǵan. Sananyń shatasýy – bul adamnyń anyq oılaýǵa qabiletiniń buzylýy bolyp tabylady. Eger sizdi umytshaqtyq nemese sananyń shatasý ustamalary jıi mazalap jatsa, siz mińdetti túrde dárigerge qaralýyńyz kerek. \r\n\r\nNAZAR AÝDARYŃYZ!\r\n\r\nEger sizde sananyń shatasýy, ýaqyt pen keńistiktegi baǵdarynyń buzylýy nemese shyn máninde joq zattar kórinip, estiletin bolsa, onda siz shuǵyl túrde dárigerge qaralýyńyz kerek. Sondaı-aq tereńdetilgen dıagnostıkalyq tekserýden ótý qajet.\r\n \r\nEger sizdi bul jaǵdaı alańdatsa, sebebin anyqtaý úshin onlaın-dıagnostıkadan ótýge bolady.\r\n\r\n\r\nUmytshaqtyq jáne (nemese) sananyń shatasýy (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(609,'article','1394','Dıvertıkýlez ','qz','2018-11-19 03:16:40','2018-11-19 03:16:00','Dıvertıkýlez –toq ishektiń qabyrǵasynda óspe tárizdi qurylymnyń (ishek dıvertıkýly) ósip shyǵýymen sıpattalatyn aýrý. Dıvertıkýldar eshqandaı sımptomdar týdyrmaýy múmkin, ádette olardyń qanaýy nemese aýyrsynýy, qabynýy nemese juqtyrylýy da yqtımal.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1394',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dıvertıkýlez','y','   Dıvertıkýlez  Dıvertıkýlez –toq ishektiń qabyrǵasynda óspe tárizdi qurylymnyń (ishek dıvertıkýly) ósip shyǵýymen sıpattalatyn aýrý. Dıvertıkýldar eshqandaı sımptomdar týdyrmaýy múmkin, ádette olardyń qanaýy nemese aýyrsynýy, qabynýy nemese juqtyrylýy da yqtımal. Dıvertıkýlez –toq ishektiń qabyrǵasynda óspe tárizdi qurylymnyń (ishek dıvertıkýly) ósip shyǵýymen sıpattalatyn aýrý. Dıvertıkýldar eshqandaı sımptomdar týdyrmaýy múmkin, ádette olardyń qanaýy nemese aýyrsynýy, qabynýy nemese juqtyrylýy da yqtımal.\r\n\r\nIshek dıvertıkýly ishilik qysymnyń ártúrli sebepterge baılanysty joǵarylaýynan paıda bolady. Bul jaǵdaıda, ishek qabyrǵasynyń álsiz jerleri ishilik qysymynyń áserinen, móshek tárizdi keńeıip qursaq qýysyna shyǵady. Ishek dıvertıkýlynyń ólshemderi ár túrli bolady (qaryndash grıfelinen kishi nemese 6,4 mm-den joǵary dıametrde).\r\n\r\nIshek dıvertıkýly, kóbinese, 20-60 jas aralyǵyndaǵy adamdarda kezdesedi. Dıvertıkýldar tek qana toq ishekte emes, basqa da as qorytý júıesiniń bólimderinde paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAdamdardyń kóbisi olarda dıvertıkýlez baryn bilmeı júredi. Eger dıvertıkýlez anyqtalǵan jaǵdaıda, ony talshyqtyń mólsheri kóbeıtilgen arnaıy dıetamen jáne ishtiń qatýyna jol bermeý arqyly emdeý taǵaıyndalady. \r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\ndıvertıkýlez\r\ndıvertıkýl\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(610,'article','1397','Epıdermalyq jylaýyq (kısta)','qz','2018-11-19 03:26:43','2018-11-19 03:25:00','Epıdermalyq jylaýyq nemese maıly jylaýyq - bul teriniń joǵarǵy qabatynyń astynda paıda bolatyn, irimshik tárizdi maıly zatqa (teri maıyna) toly qýys.  Bul jylaýyqtar jıi bas, qulaq, bet, arqa, uma terisinde paıda bolady. Onyń basty sebebi, shash follıkýly ózeginiń bitelip qalýy.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1397',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Epıdermalyq','y','   Epıdermalyq jylaýyq (kısta) Epıdermalyq jylaýyq nemese maıly jylaýyq - bul teriniń joǵarǵy qabatynyń astynda paıda bolatyn, irimshik tárizdi maıly zatqa (teri maıyna) toly qýys.  Bul jylaýyqtar jıi bas, qulaq, bet, arqa, uma terisinde paıda bolady. Onyń basty sebebi, shash follıkýly ózeginiń bitelip qalýy. Epıdermalyq jylaýyq nemese maıly jylaýyq - bul teriniń joǵarǵy qabatynyń astynda paıda bolatyn, irimshik tárizdi maıly zatqa (teri maıyna) toly qýys.  Bul jylaýyqtar jıi bas, qulaq, bet, arqa, uma terisinde paıda bolady. Onyń basty sebebi, shash follıkýly ózeginiń bitelip qalýy.\r\n \r\nTeri astynda paıda bolatyn túıirshikter men tómpeshikter – jylaýyqtyń basty belgileri jáne sımptomdary bolyp tabylady. \r\n\r\nBul tómpeshikter:\r\n\r\n•	Qatty bolady jáne ońaı qozǵalady;\r\n•	Sary jáne aq tústi bolady. Al jaraqat alǵan jaǵdaıda, qabyný nemese ınfektsııalanǵan kezinde ol qyzyl tústi bolýy múmkin;\r\n•	Aýyrsynýsyz keledi (jaraqat kezinde nemese ınfektsııalanǵan bolsa aýyrsynýy múmkin);\r\n•	Dıametri 1-den 4 sm-ge deıin. Gormonaldy yntalandyrý nemese jaraqat alý jylaýyq kóleminiń úlkeıýine ákep soqtyrady.\r\n\r\nEger jylaýyq sımptomdar týdyrmasa, onda ádette medıtsınalyq aralasý qajet emes. Eger onyń jaraqaty kezinde nemese ınfektsııalanǵan bolsa, nemese ynǵaısyzdyq týdyratyn bolsa, jylaýyqty alyp tastaıdy. Eger jylaýyq ınfektsııaǵa ushyraǵan bolsa, onda ony alyp tastaǵannan keıin antıbıotıkalyq terapııa kýrsyn júrgizýge bolady.\r\n \r\n\r\nTegter: \r\n\r\njylaýyq\r\ntómpeshikter\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(611,'article','1399','Seksýaldy tartymdylyq','qz','2018-11-19 05:03:59','2018-11-19 05:00:00','Erler sekspen lázzat alý úshin, al áıelder - mahabbat úshin aınalysady. Bul málimdeme ǵasyrlar boıy jalǵasyp keledi. Shynymen de solaı ma? Nege Vıagra sııaqty dáriler áıelder úshin emes, erler úshin sonshalyqty tanymal jáne tıimdi? Bul preparat erektsııany týdyrýy múmkin, biraq mahabbat syılaı alma ma? Árıne, Vıagra sekildi dári-dármekter erlerde áıelderge qaraǵanda, erlerdiń jynystyq qozýyn  týdyrýy ońaıyraq. Biraq, biz kórip otyrǵanymyzdaı, bul ortaq lázzatty bere almaıdy,  áıelderge jynystyq jaǵynan lázzat alý úshin, oǵan aldymen súıispenshilik qajet.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1399',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Seksýaldy','y','   Seksýaldy tartymdylyq Erler sekspen lázzat alý úshin, al áıelder - mahabbat úshin aınalysady. Bul málimdeme ǵasyrlar boıy jalǵasyp keledi. Shynymen de solaı ma? Nege Vıagra sııaqty dáriler áıelder úshin emes, erler úshin sonshalyqty tanymal jáne tıimdi? Bul preparat erektsııany týdyrýy múmkin, biraq mahabbat syılaı alma ma? Árıne, Vıagra sekildi dári-dármekter erlerde áıelderge qaraǵanda, erlerdiń jynystyq qozýyn  týdyrýy ońaıyraq. Biraq, biz kórip otyrǵanymyzdaı, bul ortaq lázzatty bere almaıdy,  áıelderge jynystyq jaǵynan lázzat alý úshin, oǵan aldymen súıispenshilik qajet. Erler sekspen lázzat alý úshin, al áıelder - mahabbat úshin aınalysady. Bul málimdeme ǵasyrlar boıy jalǵasyp keledi. Shynymen de solaı ma? Nege Vıagra sııaqty dáriler áıelder úshin emes, erler úshin sonshalyqty tanymal jáne tıimdi? Bul preparat erektsııany týdyrýy múmkin, biraq mahabbat syılaı alma ma? Árıne, Vıagra sekildi dári-dármekter erlerde áıelderge qaraǵanda, erlerdiń jynystyq qozýyn  týdyrýy ońaıyraq. Biraq, biz kórip otyrǵanymyzdaı, bul ortaq lázzatty bere almaıdy,  áıelderge jynystyq jaǵynan lázzat alý úshin, oǵan aldymen súıispenshilik qajet.\r\n\r\n\r\n\r\nAmerıkandyq psıholog Robert Shternbergtiń «úsh komponentti mahabbat teorııasyna» sáıkes mahabbat - bul jaqyndyq, qumarlyq pen adaldyq. Osy komponentterdiń yqtımal kombınatsııalaryna súıene otyryp, Shternberg jeti túrli «mahabbat stılin» anyqtady. Mysaly, súıispenshilik, adaldyq sezimi bar, biraq  jaqyndyq pen qumarlyq bolmasa, ol «bos mahabbat» dep atady. Bul meıramhanalarda birge únsiz tamaqtanyp, bir-birin súıispenshilik sezimine nemese basqa balamalardyń bolmaýyna baılanysty jaqsy kóretin adamdarǵa qatysty. Súıispenshilik pen tyǵyz qarym-qatynas bolǵan kezdegi súıispenshilik «essiz mahabbat» dep atalady. \r\n\r\nÁdette, mundaı súıispenshilikti qarym-qatynas quıyndaı aǵymmen sıpattalady, ol bastapqyda aıqyn emotsııalar ákeledi, sodan keıin , sónedi, keıin baryp olardyń biri nemese ekeýi de jynystyq qatynastardan ózgeshe eshnárse joq ekenin túsinedi. «Dostyq súıispenshilik» - munda qumarlyqta, jaýapkershilikte  bolmaıdy. Ola ary ketse aty atalyp turǵandaı tek dos bolýydyń negizinde qalip qoıady. Onyń kerisinshesi bar onda – mahabat ta, súıispenshilik te, jáne qushtarlyq ta bar, biraq jaýapkershilik ataýymen bolmaıdy. Ony Shternberg «romantıkalyq mahabbat» dep ataǵan.  «Súıispenshilikti mahabbaty» súıispenshilikke nemese jaýapkershilikke negizdelgen, al «senimdi mahabbat» jaqyndyq pen adaldyqty qamtıdy, biraq onda qumarlyq óte az bolady. Qupııa mahabbat uzaq ýaqytqa sozylatyn odaqtastarǵa tán.\r\n\r\nKez kelgen mahabbat tirkesimi jynystyq qatynastarda mańyzdy oryn alady. Biz ártúrli sebeptermen jynystyq qatynasqa baramyz: mysaly,  bizdiń balalary bolǵymyz keledi; súıgen adamymyzǵa súıispenshiligimizdi bildirgimiz keledi; tipti keıde jaı ǵana kóńil kóterýdi qalaımyz; aıta berse syltaý kóp, keıde tipti teledıdarda qyzyqty eshteńeniń bolmaýy da áser etedi. Amerıkalyq statıstıka boıynsha, 18 ben 29 jas aralyǵyndaǵy adamdar ortasha eseppen jylyna 112 ret jynystyq qatynasta bolady eken. Keıinnen bul jıilik 30-dan 39 jasqa deıingi adamdar arasynda jylyna 86 ǵa tómendeıdi; Jylyna 67 ret 50-59 jas aralyǵynda,  40-49 jastaǵylar jylyna 58 ret jynystyq  qatynasqa túsedi eken.\r\n20-30 mınýttyq jynystyq qatynasta (óte sırek kezdesedi) denedegi 300-ge jýyq kalorııa jaǵylady, bul bes shaqyrym júgirýmen teń. \r\n\r\nAlaıda jynystyq qatynastyń uzaqtyǵy 2-den 6 mınýtqa deıin bolsa, jıyrma bes kalorııa ǵana órteledi (jarty kılometrden az júgirgende). Bizdiń jynystyq mádenıetimizde tek mahabbat pen qumarlyq qana emes, zaqymdalǵan múshaqaptarǵa, jynystyq jolmen beriletin aýrýlarǵa, bedeýlikke jáne erektıldi dısfýnktsııaǵa da oryn bar.  Jynystyq ómir kúrdeli jáne jekege negizdelgen, biraq olar rııasyz, ashyq jáne tolyq talqylaýǵa muqtaj, óıtkeni bizdiń fızıkalyq jáne aqyl-oıymyzdyń jaqsy bolýy soǵan baılanysty. Bul jaǵdaıda áriptesti durys tańdaý mańyzdy bolyp tabylady.\r\n\r\nÁdette erler seriktes tańdaǵanda syrtqy kelbetke kóbirek nazar aýdarady, alaıda, bastapqy tartymdylyqtyń paıda bolýy úshin áıelderge sıgnaldardyń keń aýqymyna, sonyń ishinde ıis pen jeke qasıetterge basa nazar aýdarý kerek. Argentınadan Zımbabvege deıingi ártúrli mádenıetterdegi adamdar burań bel, jýan jambasty  áıelderdi tańdaıdy, bul ereksheligi áıeldiń jaqsy densaýlyǵy men qunarlylyǵy týraly beısanalyq sıgnal retinde qarastyrylady. Áıelder, ómirlik qarym-qatynasqa laıyqty seriktes tańdaǵanda, barynsha uzaq ýaqytty talap etedi.\r\n\r\nǴalymdar áıelderdiń boıynan 200-den astam túrli jynystyq yntalandyrýdy anyqtady. Buǵan tańyrqamaı-aq qoısa da bolady, olar ártúrliligimen erekshelenedi - eń qarapaıymnan («Maǵan qyzyqsyz») rýhanıǵa deıin  («Men Qudaıǵa jaqyn bolǵym keldi»), altrýıstter arasynda («Men, óz kúıeýimniń ózi jaıynda  jaqsy pikirde bolǵanyn qalaımyn») jáne tipti kek alý maqsatynda («Men kúıeýimdi aldaǵany úshin jazalaǵym keldi») sekildi yntalandyrýlar bolyp jatady. Keıbir áıelder ózderin myqty seziný úshin sekspen aınalysady, basqalar oǵan jetkilikti túrde  tym qatal mámle kórsetedi, ózin kemsitýge májbúr bolady.  Keıbireýleri óz dostaryna lázzat sılaý úshin aınalysady;  endi bileýleri óz dushpandaryna zııan keltýrý úshin qatynasqa túsedi («Men baqtalasymnyń jaqsy qarym-qatynasyn buzý úshin onyń jigitimen tósek qatynasyna tústim»). Keıbireýler aıqyn romantıkalyq súıispenshilikpen qatynasqa túsedi («Men basqa adammen jalǵyz qalýdy qaladym»); basqalary jek kórinishpen qatynas jasasady («Men jynystyq jolmen keıbireýdi zaqymdaǵym keledi») degen maqsattarmen qatynasqa túsetin kórinedi. Alaıda, osy sebepterdiń eshqaısysy «nege» degen suraqqa shyn máninde jaýap bermeıdi, osy sebepterdiń árqaısysynyń artynda turǵan nárseni aıtpaıdy.\r\n\r\nShyqty, erlerdiń tartymdylyǵyn anyqtaıtyn kóptegen faktorlar arasynda. Jyldam, ashyq jáne tikeleı kózqarasstan basqa, adamnyń eń mańyzdy faktorlarynyń biri - adamnyń qozǵalysy.\r\n \r\nFEROMONDAR\r\n\r\nZertteýshiler erlerdiń feromenderiniń áser etýi áıelderdiń qunarlylyǵyn arttyra alatynyn kórsetti. Feromondar - bul anýstan, qoltyqtan, nesep shyǵarý arnasynan, keýdeden jáne aýyzdyń aımaǵyndaǵy bezderdiń bólinetin zattar. Sútqorektilerdiń basqa múshelerine vomeronazaldy múshe dep atalatyn arnaıy ıis shyǵaratyn qurylymy bar. Ol feromondardyń ıisin izdeıdi, óıtkeni kóptegen janýarlar men jándikter úshin olar ıgerý sıgnaldary bolyp tabylady. Bir zertteýde erlermen turaqty jynystyq qatynas (kem degende aptasyna bir ret bolý) áıelderdiń etekkir tsıklyn qalypqa kelýine  yqpal etip, ovýlıatsııadan keıingi etekkir tsıkliniń qumarlyq satysynda bazaldy temperatýrany kóterip, estrogendi arttyrýǵa kómektesetinin kórsetti. Taǵy bir zertteý kórsetkendeı, erlermen jynystyq qarym-qatynas jasaǵan áıelderdiń, jaamaǵandarǵa qaraǵanda  qyryq kún ishinde eki-úsh ese kóp ovýlıatsııa bolatyny belgili boldy. \r\n\r\nSEKSÝALDY DARALYQ JÁNE ÁZIL SEZIMI\r\n\r\nÁzil-syqaq sezimi er adamnyń áıelderdi tartý úshin qoldanatyn eń tıimdi taktıkasy bolyp tabylady.\r\n\r\nÓmirde mynadaı da aıyrmashylyqtar bar, mysaly siz ázil aıtqan kezde basqa adamdar kúllý úshin, óz sezimińizben aıtasyz, sizdiń ssezimińizdi túsingendikten basqa adamdar da oǵan kúledi. Sondaı aıyrmashylyqtar jynys arasynda da bolady – erler ázilge yryq beretin áıelderdi tańdaıdy, sebebi, er adam óziniń áziline sol áıeldiń áziline kúlgenin qalaıdy. Áıelge  ásirese erkektiń  jynystyq qarym-qatynastaǵy ázili unap jatady.  \r\n\r\nÁıelderdiń, ekinshi jaǵynan, ázil-ospaq aıtatyn erkekterge ańsary aýady, jáne  bul barlyq qarym-qatynasta da, bir túnge de, ómirboıyna da.\r\n\r\nJaqsy ázil sezimi kezinde, ádette, tulǵanyń kóńildi, salmaqty, yryqqa kóngish qasıetteri oıanady. Ázil adamǵa áleýmettik jeke daralyǵy, ózin-ózi taný jáne ózine degen senimdilik beredi. Keıde qoǵamdy buzatyn ázil-ájýalardy aıtý qıyn jáne ol qorlaýǵa ushyraıdy, demek, boıynda uıalshaqtyǵy bar adamdar, ádette, ondaılardy aıtýǵa tyryspaıdy. Zertteýshiler áıelderdiń ázil aıtýǵa ıkemi bar jáne tájirıbeli jáne ózine senimdi adamdardy baǵalaıtynyn túsindi.\r\n\r\nTanymal Genrı Kıssındjer: «Bılik - eń kúshti afrodızıak» dep aıtqan. Sondaı-aq, Kıssındjerdiń taǵy bir, tanymal sózi bar: «Endi, men  keshterde adamdardan jalyqqan kezde, olar munymdy, ózderiniń kinásinen dep oılaıdy».\r\n\r\nBiraq bizge áıelderdiń nege kıno juldyzdarymen nemese ataqty sportshylarmen jynystyq qatynasqa túskisi keletinin bilý qyzyq, tipti olar bul birneshe saǵattyq nemese bir túndik bolatynyn bilse de osy sheshimdi qabyldaıdy. Múmkin bolatyn túsindirýdiń bir joly bar, ony bıologtar «elikteý» dep ataıtyny. Áıelder erkekterdi qorshaǵan áıeldermen turǵan kezin kórgende, jalǵyz nemese basqa adamdarmen salystyryp qaraǵanda, olarǵa sol jaıt  tartymdy kórinip ketedi. Sýlý áıel er adamǵa jaqynyraq bolsa, ol basqa áıelderdiń kózine  túsedi. Bir qyzyǵy, erlerde bul reaktsııa múldem kerisinshe boldy, bul qundylyqty azaıtýdyń áseri. Erler basqa erlermen qorshalǵan áıelderdi onsha tartymdy dep sanamaıdy.\r\n\r\nUQSASTYQTYŃ TARTYMDYLYǴY\r\n\r\nÁrıne, keıde ózimizden erekshelenetin adamdar biz úshin tartymdy bolyp kórinedi. Degenmen, uzaq merzimdi jynystyq seriktesti naqty tańdaýǵa qatysty erejede «uqsastyq tartylady» degendi bildiredi. Birneshe zertteýlerde erler men áıelderdiń senim, soǵys jáne saıasatqa degen qarym-qatynastarynda, sondaı-aq  densaýlyqtarynda, shyǵý tegine, jasyna, ultyna, dinine jáne bilim deńgeıine degen uqsastyqtaryndaǵy eleýli jaqyndyǵyn kórsetti. Erli-zaıyptylardyń  fızıkalyq tartymdylyǵy uqsas, al jas juptardyń salmaǵy shamamen teń bolýy múmkin. «Sáıkestik gıpotezasynyń» dáleldeýinshe -  áleýmettik psıhologtar aıtpaqshy - sebebi adamdardy syrtqy tartymdylyq turǵysynan bir-birine sáıkes kelmeıtin juptar birin biri onsha jaqtyra bermeıdi degen pikirde. \r\n\r\nNege keıbir uqsastyqtar tartymdy bolady? Fızıkalyq tartymdylyq turǵysynan qaraǵanda, ózine\n uqsas adam tabýdyń negizi – qabyldanbaıdy, ol tipti  qorqynyshy bolyp kórinýi múmkin. Bizdiń kózqarastarymyz ben nanymdarymyzǵa kelisetin adam tabylsa, ol óte tartymdy, óıtkeni ol biz sengen nárselerge tekserýde nemese rastaýda birizdilik beredi. Iaǵnı bizdiń kózqarasymyzdy bólisetin seriktes bizdi durys dep esepteıdi. Bizge  uqsas kózqarastar bizdi jaǵymdy emotsııalarǵa, qarapaıym adamdarǵa keri áser bermeıdi.\r\n\r\nUqsastyq - uzaq merzimdi qarym-qatynas úshin jaqsy perspektıva. Ol emotsııalyq qarym-qatynasty, yntymaqtastyqty, qarym-qatynasty, nekede baqyttyń sapasyn joǵarylatady jáne  kóńil túsirý qaýpin tómendetedi. Osylaısha, qarama-qaıshylyqtar keıde bir-birin tartady, biraq qarym-qatynasqa kelsek, onda kelesi málimdeme bar: «balyqshy qashyqtan balyqshyny kóredi».\r\n\r\nQaıratty tulǵa\r\n\r\nErkektik keskin-kelbettiń qalyptasýy testotteronnyń bólindisine qatty baılanysty, ásirese jas ópirim kezinde, ol kezde bettiń súıekteri eresek keıipterge ene bastaıdy. Nelikten barlyq erkekterge erkektik kekin-kelbet pen qaıratty deneler bolady? Qarapaıym jaýap - jetkiliksiz, testosteronnyń jaǵymsyz janama áserleri bolyp tabylady. Testosteronnyń joǵary deńgeıi ımmýndyq júıeniń nasharlaýyna yqpal ete alady, nátıjesinde adam denesi aýrýlarmen jáne parazıttermen kúreste kúrdelene túsedi. Mine, paradoks: jaqsy densaýlyǵy bar er adamdar tek testosteronnyń joǵary dárejesin alýǵa múmkindigi bolady, bul olardyń bet-álpetine ásserin tıgizedi. Saý jasóspirimderdiń ózderiniń kúshi jetkiliksiz ımmýndyq júıesimen ymyraǵa kelýine kedergi bolady, sondyqtan testosteron deńgeıiniń tómendeýin týdyrady jáne bul kezdegi bet qańqasynyń súıekteri eresekterdiń erekshelikterin qabyldaı bastaıdy. Adamnyń bet-álpeti er adamnyń densaýlyǵyna, basqa adamdarmen básekelesýge qabilettiligine, onyń qorǵaný qabilettiligine baılanysty. Bul áıelderdiń kópshiliginiń bet álpetine tán erekshelikterin tabýdyń túsindirmesi.\r\n\r\nÁıelder erkektik jynystyq qatynasqa seksýaldyq jáne tartymdy seriktester retinde er adamdarǵa qaraıdy. Kerisinshe, osy qasıetterge az nazar aýdaratyn áıelder uzaq merzimdi qarym-qatynastarǵa beıim. Testosteron óndirisinen týyndaǵan tulǵanyń batyl erekshelikterine áıelderdiń seksýaldyq áýetigi, ásirese etekkir tsıkliniń qunarly fazasynda kúshti áser etedi.\r\n\r\nErler nelikten uzaq merzimdi qarym-qatynastardy damytýǵa, otbasyn qurýǵa nemese ómirge degen súıispenshilikti damytýǵa laıyq áıelderdi izdemeıdi? Jaýap: mundaı adamdar óz áriptesterine jynystyq jaǵynan adal bolyp keledi. Ádette, olar ózderiniń aınalaynda «jaman jigitter» atty bedelge ıe. Demek, áıelderdiń basym kópshiligi tańdaý jasaıdy: eger olar az seriktesterdi tańdaıtyn bolsa, onda olar jaqsy áke men jynystyq jaǵynan adal seriktes bola alady, biraq olar densaýlyǵyna jaýapty jaqsy genderdi ala almaıdy. Eger olar odan da batyl seriktes tańdap alsa, onda olar óz balalaryna jaqsy densaýlyq genin berýi múmkin, biraq sonymen qatar, olardyń áriptesteriniń jynystyq kúshi basqa áıelderge baǵyttalýy múmkin ekenine de nazar aýdarý kerek.\r\n\r\nDaýystyń róli\r\n\r\nTanymal ártister árqashan áıelderge tartymdy bolyp kórinedi. Olardyń seksýaldyq tartymdylyǵynyń bir bóligi olardyń tanymaldyǵy men alǵan áleýmettik mártebesiniń nátıjesi bolyp tabylady. Biraq olardyń daýystarynda seksýaldyqty kúsheıtetin bir  nárse bar, ol áıelderdi seksýaldyq eıforııaǵa ushyratady. Dybys tembri - adamnyń sóıleýiniń ereksheligine tán belgi.  Jasóspirimdikke deıin erler men áıelderdiń daýystary óte uqsas bolyp keledi. Olardyń jasóspirimdik kezinde mańyzdy ózgerister oryn alady. Osy ýaqytta, uldardyń  vokaldyq baýlary kúrt uzaryp ketedi, olar qyzdarǵa qaraǵanda 60 paıyz uzyndap shyǵa keledi. Uzyn vokaldyq qatparlar men tereń dybys vokaldyq baılamdary, barynsha rezonanstyq úni shyǵarady. Jynystyq jetilý kezinde, testosteronnyń joǵary deńgeıi erler eresek daýysǵa aıtarlyqtaı áser etýi múmkin.\r\n\r\nQysqa merzimdik perspektıvaly kóz qaraspen qaraǵanda áıeldik qarym-qatynaty daýys tembry tereń  erkek tez ıgere alady eken.  Sonymen qatar, áıelderdiń sekssýaldyq daýysy erler úshin, kúshti jynystyq  ovýlıatsıı ýaqytynda daýsy bolyp sanalady. Zertteýler áıelderdiń nege erlerdiń daýysyn basqalarǵa qaraǵanda tartymdy etetinin túsindirýge kómektesetin eki sebepke qol jetkizdi. Birinshi sebep - adam densaýlyǵynyń jaqsy ekenin bildiretin sıgnal, denesiniń ekijaqty sımmetrııasy tek, jaqsy gen bolyp tabylǵandyqtan, ondaı daýysty adamdar aýyrtpalyqty kótere alatyn,  aýrýǵa des bermeıtin, jaraqat pen genetıkalyq mýtatsııany ıgere alatyn bolyp sanalady.  Ádette,  denesi teń sımmetrııaly adamdardyń daýssynda tereń ún bolady. Sondyqtan, áıelder óziniń ovýlıatsııalyq tsıkliniń fazasynda, daýys tembri tereń erkektik daýysty qalaıdy, sebebi, ol óziniń keleshek urpaǵynyń sımetrııasyn sezinedi. Tartymdy daýystar adam denesiniń morfologııasyn kórsetedi. Psıholog Sıýzan Hıýz tartymdy daýysty erkek, óz qatarlastarynan qaraǵanda jambasy men  ıyǵynyń uzyn, jáne tartymdy V-tárizdi bolatynyn ekenin anyqtady. Áıelder, densaýlyǵy myqty, qaıratty,  fızıkalyq jaǵynan ústem, óz qatarlastaryna qurmetpen qaraıtyn  tómen tembrli daýysty erlerdi de jaqsy qabyldaıdy. \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(612,'article','1402','Úrpiniń (nesep shyǵarý jolynyń) máseleleri','qz','2018-11-19 05:19:43','2018-11-19 05:12:00','Úrpi (nesep joly) – bul tútikshe, onyń boıymen nesep aǵzadan aǵyp shyǵady. Erkekterde, bul tútikshe uzyn bolady, ol syrtqy jaǵy jynys múshesimen jalǵasady. Erkekterde ol tútiksheden sháýet te shyǵarylady. Al áıelderde úrpi  qysqa bolady, jáne ol jatyrdyń ústinde ornalasqan . Úrpi máseleleri aǵza qartaıǵanda, túrli aýrýlarǵa tap bolǵanda nemese jaraqat alǵanda mazalaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1402',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','U','Úrpiniń','y','   Úrpiniń (nesep shyǵarý jolynyń) máseleleri Úrpi (nesep joly) – bul tútikshe, onyń boıymen nesep aǵzadan aǵyp shyǵady. Erkekterde, bul tútikshe uzyn bolady, ol syrtqy jaǵy jynys múshesimen jalǵasady. Erkekterde ol tútiksheden sháýet te shyǵarylady. Al áıelderde úrpi  qysqa bolady, jáne ol jatyrdyń ústinde ornalasqan . Úrpi máseleleri aǵza qartaıǵanda, túrli aýrýlarǵa tap bolǵanda nemese jaraqat alǵanda mazalaıdy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nÚrpi (nesep joly) – bul tútikshe, onyń boıymen nesep aǵzadan aǵyp shyǵady. Erkekterde, bul tútikshe uzyn bolady, ol syrtqy jaǵy jynys múshesimen jalǵasady. Erkekterde ol tútiksheden sháýet te shyǵarylady. Al áıelderde úrpi  qysqa bolady, jáne ol jatyrdyń ústinde ornalasqan . Úrpi máseleleri aǵza qartaıǵanda, túrli aýrýlarǵa tap bolǵanda nemese jaraqat alǵanda mazalaıdy. Úrpi mynadaı máselelermen mazalaýy múmkin:\r\n•	Úrpiniń tarylýy – úrpiniń tesigi tarylady;\r\n•	Úrpiniń qabynyp aýrýy – nesepshyǵarǵysh joldyń qabynýy, keıde ol ınfektsııadan paıda boldy;\r\n \r\nÁıeldiń nesep-jynystyq júıesi\r\n   \r\nErkektiń nesep-jynystyq júıesi\r\nÁıel men erkektiń nesep-jynystyq júıesi úrpiniń uzyn-qysqalyǵymen ajyratylady.\r\n\r\nSımptomdary\r\nÚrpiniń máselesi týyndaǵanda, ol aýyrady nemese nesep shyǵarý qıyndap ketedi. Sondaı-aq úrpiden qan aǵýy múmkin nemese nesepshyǵarý jolynan bólindi shyǵady. \r\n \r\nDıagnostıkasy\r\nDárigerler úrpiniń týyndaǵan máselesin túrli tekserýlerdiń kómegimen anyqtaıdy. Olar: nesep taldaýy, rentgen, tsıstoskoptyń kómegimen nesepshyǵarý jolyn tekserý.\r\n\r\nEmdeý\r\nEmdeý, úrpi máselesiniń neden týyndaǵanyna baılanysty júrgiziledi. Ol dári qabyldaýmen jazylýy múmkin, nemese aýyr jaǵdaıda ota jazalýy da yqtımal. \r\n\r\nTegter: \r\nNesep shyǵarý joldarynyń aýrýy\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(613,'article','1403','Shankr (qatty shankr)','qz','2018-11-19 05:22:17','2018-11-19 05:20:00','Qatty shankr – bul kishkentaı, asa qatty aýyrmaıtyn ashyq oıyq jara, jynystyq músheniń terisinde, aýyz qýysynda, tik ishek nemese ash ishekte merez kezinde kezdesedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1403',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shankr','y','   Shankr (qatty shankr) Qatty shankr – bul kishkentaı, asa qatty aýyrmaıtyn ashyq oıyq jara, jynystyq músheniń terisinde, aýyz qýysynda, tik ishek nemese ash ishekte merez kezinde kezdesedi. Qatty shankr – bul kishkentaı, asa qatty aýyrmaıtyn ashyq oıyq jara, jynystyq músheniń terisinde, aýyz qýysynda, tik ishek nemese ash ishekte merez kezinde kezdesedi.\r\n\r\nMerez (sıfılıs) jaıynda tolyq aqparat alý úshin myna siltemeni basyńyz: https://www.zdrav.kz/kk/azbuka/merez:\r\n\r\nTegter: \r\nShankr (qatty shankr), \r\nsıfılıs, \r\njynys múshedegi kishkentaı oıyq jara\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(614,'article','1415','Mıdyń qaterli isigi','qz','2018-11-20 04:04:03','2018-11-20 03:57:00','__ONKOLOGIIaLYQ AÝRÝ JAIYNDAǴY TÚSINIK__\r\n\r\nQaterli isik tinderdi túzetin, qurylym elementterinen, jasýshalardan bastalady. Tinder múshelerdi túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1415',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Mıdyń','y','   Mıdyń qaterli isigi __ONKOLOGIIaLYQ AÝRÝ JAIYNDAǴY TÚSINIK__\r\n\r\nQaterli isik tinderdi túzetin, qurylym elementterinen, jasýshalardan bastalady. Tinder múshelerdi túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi.  ONKOLOGIIaLYQ AÝRÝ JAIYNDAǴY TÚSINIK\r\n\r\nQaterli isik tinderdi túzetin, qurylym elementterinen, jasýshalardan bastalady. Tinder múshelerdi túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz iskterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nZalaldy isikter qaterili isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaýipti isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa múshelerge nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  qýyq asty beziniń qaterli isigi súıekke jaıylsa, ol qýyq asty beziniń metastazdanýy bolady, súıektiń qaterli isigi bolyp sanalmaıdy. Eger ol osyndaı sebepterden týyndasa, súıek isigi emes, qýyq asty beziniń isigi boıynsha emdeledi. Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy. \r\n\r\nMI ISIGINIŃ DAMÝ SATYLARY\r\n\r\nDárigerler keıde mı isigin damý satysy boıynsha toptaıdy – tómengisinen (I satysy) joǵarǵy satysyna deıin (IV kezeń).  Isiktiń damý satylary mıkroskop arqyly, isik jasýshalarynyń syrtqy túri boıynsha anyqtalady. Joǵarǵy satyda damyǵan isik jasýshalary basqasha bolady jáne olar ádette, tómengi satydaǵy isik jasýshalaryna  qaraǵanda  tez úlkeıedi. \r\n\r\nBirinshilikti mı isigi\r\n\r\nIsikterdiń damýy mı tinderinen bastaý alady.\r\n\r\nMı tinderiniń isinýimen bastalatyn isikter birinshilikti mı isikteri ekeni belgili.  (ekinshilikti mı isikteri jaıynda kelesi bólimderde aıtylady). Birinshilikti isikter jasýshalardyń túrine qaraı nemese bastaý alǵan mı bólikterine sáıkes óz ataýlaryn alady. \r\n \r\nEń kóp taralǵan birinshilikti mı isigi bolyp glıomdar sanalady. Olar glıaldi jasýshalardan bastaý alady. Glıomdardyń kóptegen túri bar:\r\n\r\n•	Astrotsıtoma – astrotsıtamdar dep atalatyn juldyzsha formasyndaǵy glıaldi jasýshalardan damıtyn isik. Astrotsıtomalar úlkenderdiń mıiniń jartysharynda kóptep damıdy. Al balalardyń mı baǵanalarynda, jartysharynda jáne mıshyǵynda kezdesedi . Astrotsıtomanyń III satysy ádette, anaplastıkalyq astrotsıtoma dep atalady. Astrotsıtomanyń IV satysy, ádette, mýltıformaly glıoblastoma dep atalady.\r\n•	Mı baǵanasynyń glıomasy – bul isik mıdiń eń tómengi bóliginde damıdy. Baǵanalyq glıomalar kóbinese jas balalarda jáne orta jastaǵy adamdarda jıi anyqtalyp jatady. \r\n•	Ependıdoma – julynnyń ortalyq arnasynda nemese qarynshadaǵy tóselgen jasýshalarda damıtyn isik. Bul isik túri kóbinese balalarda jáne jas adamdarda kezdesedi.\r\n•	Olıgodendroglıoma – bul isik sırek kezdesedi. Ol júıkeni qorǵap jáne jaýyp turatyn maıdy jınaýǵa qatysatyn jasýshalarda damıdy.  Munaı isikter ádette, mıdyń jartysharynda kezdesedi. Olar aqyryn úlkeıedi jáne mıdyń aınalasyndaǵy tinderge asa tarala qoımaıdy.  Olar kóbinese orta jastaǵy eresekter arasynda jıi kórinis berip jatady.\r\n\r\nKeıbir mı isikteriniń túrleri glıaldi jasýshalardan bastaý almaıdy. Ondaılardyń kóptep taralǵandary tómende kórsetildi:\r\n\r\n•	Medýlloblastoma – Bul isik ádette mıshyqta damıdy. Bul balalardyń mı isiginde kóptep kezdesedi. Olar keıde, eleýsiz neıroektodermaldi isik dep atalady.\r\n•	Menıngıoma – bul isik mı qabynda damıdy. Ol ádette aqyryndam úlkeıedi.\r\n•	Shvannoma -  isik shvannomdyq jasýshalarda (lemotstııer) damıdy.  Bul atalmysh jasýshalar júıkeni jaýyp turady, tepe-teńdikti saqtaýǵa jáne estýge yqpal etedi. Bul nerv qulaqtyń ishine ornalasqan.  Isik te soǵan sáıkes, akýstıkalyq nerv dep atalyp ketken.  Ol kóbinese úlken adamdarda kezdesedi.\r\n•	Kranıofarıngıoma – bul isik mı negizinde, gıpofızben birge úlkeıedi. Isiktiń bul túri kóbinese  balalarda kezdesedi.\r\n•	Embrıondyq – mıdyń jasýshaly isigi – isik embrıondyq jasýshada damıdy. Embrıondyq-jasýshaly  mı isigi kóbinesse 30 jasqa tolmaǵan adamdar arasynda kóptep kezdesedi. Embrıondyq-jaýshaly mı isiginiń barynsha kóp taralǵan túri germınoma bolyp tabylady.\r\n•	Tompaıǵan jerdegi isik – bul sırek kezdesetin mı isigi, ol domalaq bezde paıda bolady nemese onyń janynda týyndaıdy.  Domalaq bez jartyshar men mıshyqtyń arasynda ornalasqan.\r\n\r\nEkinshilikti mı isigi\r\n\r\nQashan qaterli isik óziniń alǵashqy paıda bolǵan jerinen deneniń basqa jerine aýytqı bastaǵanda, jańa isikterde , birinshilikti isik sekildi anomaldi jasýshalar quraı bastaıdy.  Mıda deneniń basqa jerinen shapqan qaterli isik, birinshilikti isikten ózgeshelene bastaıdy. Eger qaterli isik jasýshalary mıda basqa múshelerge (mysaly, ókpeden, sút bezinen) taralyp bara jatsa, dárigerler mıdaǵy isikti ekinshilikti nemese metastatıkalyq isik dep taǵaıyndaıdy. Ekinshilikti mı isigi, birinshiliktiden qaraǵanda edáýir keń taralǵan.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ QAÝIP TÝDYRATYN FAKTORLARY\r\n\r\nMıdyń qaterli isigin týdyratyn naqty sebepter eshkimge de belgili emes. Dárigerler uzaqtan beri mı isiginiń keı bireýlerde damyp, al keıbireýlerde damymaıtyndyǵynyń ne úshin ekendigin túsindire almaıdy. Tek bir belgilisi mı isigi – juqpaly emes.  Bul aýrýdyń basqa adamdarǵa juǵýy múmkin emes.\r\n\r\nZertteýlerdiń nátıjesi boıynsha adamdar belgili bir qaýipti faktorlardyń áserinen zaqymdansa, olarda mı isiginiń túzilý beıimdiligi arta túsetin kórinedi. Barlyq qaýipti faktorlar adamnyń isik aýrýynyń damýyna soqtyrýy múmkin.   Tómende kórsetilgen qaýip  faktorlary adamnyń birinshilikti mı  isiginiń damýymen baılanysty:\r\n\r\n•	Er adamdarǵa qatysty – mı isigi tolyǵymen, kóbinese áıelderden qaraǵanda, er adamdarda jıi kezdesedi. Negizi menıngıomadan  kóbinese áıelderge tıesili.\r\n•	Násilge qatysty – isikter kóbinese basqa násilderdiń ókilderine qaraǵanda aq násildilerde jıi kezdesetin kórinedi.\r\n•	Jas mólsherine qatysty – mı isiginiń kóbinese 70 jastan asqan qarttarda anyqtalyp jatady. Jáne de ekinshi orynda, mı isigine baılanysdy onkologııalyq aýrýlarǵa ushyrap jatatyn balalar eken. (leıkemııa – balalarda eń kóp kezdesetin isik aýrýy).  Balalarda kezdesetin mı isigi kóbinese 8 jastan kishi balalarda oryn alady eken.\r\n•	Otbasyna qatysty – otbasynda glıommen aýyratyn adam bolsa, onda ol januıada da isik aýrýynyń damý qaýpi bolady.   \r\n•	Radıatsııanyń áseri nemese jumystaǵy belgili bir hımılyq zattyń saldaryna qatysty:\r\no	Radıatsııa- ıadrolyq ónerkásipte jumys isteıtinder zaqymdanyp, mı isigi aýrýyna shaldyǵýy múmkin.\r\no	Formaldegıd – potologanatomdar jáne farmaldegıdpen balzamdaý bolıynsha jumys isteıtin mamandar mıdyń qaterli isigi damıtyn toptardyń qatarynda bolyp sanalady. Ǵalymdar formaldegıdtiń áserinen basqa, ónerkásiptik oryndarda jumys isteıtinderdiń arasynan mı isigine soqtyratyn qaýiptilikti anyqtamapty. \r\no	Hlorly  vınıl – plastık daıyndaıtyn jumyskerler hlorly vınıldiń áserine tap bolýyshylar bolýy múmkin. Bul hımııalyq zat mı isigin damytýshy qaýip bolýy múmkin.\r\no	Akrılonırıl – mata jáne plastık óndiretinder akrılonıtrıldiń áserine urynýshylar bolýy múmkin.  Bul  hımııalyq zattan adamdarda  mı isigi damýy múmkin.\r\n\r\nǴalymdar qalta telefony mıdyń isigin damytýy múmkin be degen suraqtyń jaýabyn izdeýde. Biraq bul teorııaǵa qatysty zertteý nátıjeleri áli aıaqtala qoımady.  Qazirgi ýaqytqa deıin ǵalymdar basynan jaraqat alǵan adamnyń mı isigi damýy múmkin degen naqty faktige qol jetkize almady.\r\n  \r\nKeıde osy atalmysh toptardyń ishinde bolǵan jandar qaterli isik aýrýymen aýyrmaıdy. Basqa jaǵynan qarasań, kóptegen osy aýrýmen aýyratyn naýqastar  bul qaýiptilik faktoryna kirmeıtinder bolyp shyǵady. Eger siz ózińizdi «belgili bir  aýrý qaýiptiligi bar toptar qataryndamyn» dep esepteseńiz, ony aldymen dárigerińizben keńesip sheship alǵanyńyz jón. Dáriger sizge qaýiptiliktiń aldyn qalaı alý kerek, jáne turaqty tekserilý grafıgin qalaı túzý kerektigin rettep beredi.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ SIMPTOMDARY\r\n\r\nMı isiginiń sımptomdary olardyń kólemine, túrine jáne ornalasý ornyna  baılanysty bolady. Sımptomdar  isiktiń júıkeni qysýymen nemese mıdiń belgili bir jeriniń zaqymdanýymen týyndaýy múmkin. Olar sondaı-aq mıdiń isinýimen  nemese bas súıektiń qýysyna suıyqtyqtyń\n jınalýymen kórinis berýi múmkin. Mı isiginiń barynsha kóp taralǵan sımptomdary tómede kórsetildi:\r\n\r\n•	Bastyń aýrýy (ádette tań erteńgisin qatty aýyrady);\r\n•	Júrek aıný nemese qusý;\r\n•	Sóıleý, kórý, estý júıesi ózgeredi;\r\n•	Júrgende tepe-teńdikti saqtaý qıynǵa oǵady;\r\n•	Kóńil-kúıi turaqsyzdanady, keıbir jaıttardy bir-birimen baılanystyra almaı qalyp jatady;\r\n•	Este saqtaý qabileti nasharlaıdy;\r\n•	Tyryspa paıda bolady, jáne bulshyqetteri ózine baǵynbaı qalady (paroksızmalar nemese konvýlsııalar) \r\n•	Qol men aıaqtyń uıýy nemese terleı berýi.\r\n\r\nBul sımptomdar tek mı isigi úshin bolýy mindetti emes. Olar sondaı-aq, basqa da jaǵdaılarmen baılanysty bolýy múmkin.  Eger osy sımptomdardyń qaısy bireýi bolmasyn sizde týyndasa, onda dárigermen jaǵdaıyńyz jaıynda aqyldasyp alyńyz.  Tek dáriger ǵana dıagnoz qoıyp, em taǵaıyndaıtynyn esten shyǵarmańyz.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ DIAGNOSTIKASY\r\n\r\nAdamda sımptomdar paıda bolǵan kezde, mı isigi bolýy múmkin degen kúmán bolsa, dáriger bir nemese birneshe tómendegideı sharalardy taǵaıyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Tekserý – Dáriger densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyn qaraıdy.\r\n•	Nevrologııalyq tekseris – Dáriger naýqastyń  zeıindilik satylaryn, bulshyqeettik kúshin, koordınatsııasyn, aýrýǵa reflektsııasy men reaktsııasyn anyqtaıdy.  Sondaı-aq dáriger kózdi qaraıdy, mıdiń kózben baılanysyn, júıkeni qysýyn, isik týdyrýyn t.b. jaıttardy tekseredi.\r\n•	Kompıýterli tomografııa (KT) –  kompıýterge jalǵanǵan rentgen qurylǵysynyń kómegimen  bas súıek keskindemesiniń serııalary jasalady. Naýqas mıynyń anyq keskindemesin alý úshin oǵan arnaıy qarama-qarsy zattyq ınektsııa saldyrylady. Keskinde mıdaǵy isiktiń sýreti berilýi múmkin. \r\n•	Iadroly magnıttik rezonans (IaMR) – kompıýterge jalǵanǵan myqty magnıt deneniń ishki bóliginiń jeke keskinin anyq túsirip beredi. Bul keskinder monıtordan qaralady jáne qaǵazǵa basylyp shyǵýy da múmkin.  Keıde mı tinderin jeke belgilep alý úshin kontrasty zattar ishke engiziledi.  Keskinnen isikti nemese mıdaǵy basqa da máselelerdi kórýge bolady. \r\nDáriger tómendegiideı tekserýlerdiń basqa da túrlerin taǵaıyndaýy múmkin:\r\n•	Angıogramma – bul kontasty zat, qan aǵysyna engiziledi, ol mıdiń tamyrlaryna túsedi, jáne olardy rengenogrammadan kórinetindeı etedi.  Isik bolsa, dáriger ony rengendik keskinnen  kóre alady.\r\n•	Bas súıek rengenogrammasy – mı isikteriniń keıbir túrleri mıda kaltsıdiń túzilýine sebep bolady nemese bas súıekti ózgertýi múmkin. Rengenogrammanyń kómegimen dáriger, bul ózgeristerdi anyqtaıdy\r\n•	Julyndyq pýnktsııa – dáriger julyn suıyqtyǵynyń úlgisin alýy múmkin (bas súıektik ishindegi jáne mı men julynnyń aınalasyndaǵy). Bul em-shara jergilikti anestezı kezinde júzege asady. Dáriger julyn arnasynan suıyqtyq jınaý úshin uzyn, jińishke ıneni paıalanady. Julyndyq pýnktsııa 30 mınýtqa jýyq ýaqyt alady. Naýqas pýnktsııadan  keıin basy aýyrmas úshin birneshe saǵat jata turýy kerek. Zerthanada suıyqtyqta rak jasýshasy bar ma, álde basqa da máselelerdiń belgileri bar ma, sony zertteıdi.  \r\n•	Melıogramma – julynǵa jasalatyn retgenologııalyq tekserý.  Julyn suıyqtyǵyna arnalǵan ınektsııalanatyn kontrasty zat,  julyndyq pýnktsııa óndiriledi. Kontrasty zat julyn suıyqtyǵyna aralasý úshin naýqas júrelep, basyn tómen salbyratyp otyrady. Bul tekserý arqyly dáriger julyndaǵy isikti anyqtaıdy.\r\n•	Bıopsııa – anyqtalǵan isik jasýshalaryndaǵy tinderdiń úlgilerin joıatyn ádis. Bıopsııa qaterli isikke aınala bastaǵan tinderge, sondaı-aq basqa da jaǵdaılarǵa qoldanylady. Bıopsııa mı isigine dıagnoz qoıýdyń birden-bir senimdi ádisi bolyp tabylady. \r\nIsik jasýshalaryn anyqtaý úshin hırýrgtar, tindi úsh tásilmen alýy múmkin:\r\n•	Ineli bıopsııa – Hırýrg bas terisin azdap tiledi jáne súıekti burǵylap kishkentaı sańlaý jasaıdy.  Muny trepanatsııalyq sańlaý dep ataıdy. Dáriger ıneni trepanatsıondy sańlaý arqyly suǵyp mı isigindegi tinniń úlgisin alady.\r\n•	Stereotaktıkalyq bıopsııa – Kompıýterli tomografııa nemese IaMR sıaqty qurylǵynyń kómegimen sýret keskin alady, ıne trepanatsıondy sańlaý arqyly isik ornalasqan jerge kirgiziledi.  Hırýrg ıneniń kómegimen tin úlgisin tartyp alady.\r\n•	Emdeýmen qatar júretin bıopsııa – Keıde hırýrg isikti joıý barysynda operatsııa jasap jatqan kezde tin úlgisin alady.\r\n\r\nKeıde bıopsııany alý múmkin bolmaı qalady. Eger isik mı baǵanasyna nemese basqa da bir belgili orynǵa jaıǵasyp alsa, hırýrg basqa saý tinderdi zaqymdap almas úshin, isik tininiń úlgin ala almaıdy.  Ol kezde dáriger sýret keskinin alý úshin IaMR, KT nemese basqa da tásilderdi qoldanyp kórýi múmkin.\r\n\r\nMIDYŃ QATERLI ISIGINIŃ EMDELÝI\r\n\r\nKóptegen mı isigi bar  naýqastar birkelki medıtsınalyq kútim alý úshin naqty sheshim qabyldap, em-sharaǵa belsendi túrde atsalysady. Olar óz aýrýlary jaıynda bárin bilip alǵysy keledi jáne emdelýniń nusqalarymen de tanysýdy qalaıdy. Biraq, keıbir adamdar ózderinde qaterli isik bar degen dıagnoz qoıylǵanda eseńgirep, kúızeliske ushyrap jatady. Sonyń saldarynan  oıyn jınaqtaı almaı, dárigerge qajetti suraqtaryn qoıa almaı qalady. Dáriger qabyldaýyna barmas buryn suraqtar tizimin túzip alsa, kóptegen máseleniń basyn ashyp alýǵa kómegi tıedi. Naýqas dárigerdiń ne aıtqandaryn tolyǵymen este saqtaýp alý úshin shamasy kelgenshe jazyp alǵany jón, nemese dárigerdiń ruhsatymen dıktofon qoldansa da bolady. Keıbir naýqastar dáriger qabyldaýyna barǵan kezde aıtylǵan áńgimelerdi túsinip, tolyq ıgerý úshin qasynda týysy nemese dosynyń bolǵanyn qalaıdy.\r\n\r\nDáriger naýqasty arnaıy mamanǵa baǵyttaýy múmkin, nemese naýqas ózi sol baǵytqa suranýy múmkin. Mı isigin emdeýmen aınalysatyn mamandar: neırohırýrgtar, neıroonkologtar, onkologtar jáne onkologı-radıologtar.  Nemese naýqas sondaı bir komandada jumys isteıtin basqa dárigerge joldanýy múmkin. Ondaı medıtsınalyq komanda medbıkeler, dıetologtar, mentaldi densaýlyq boıynsha keńesshiler, áleýmettik jumysshylar, fızıoterapevter, terapevter jáne logopedter bolýy múmkin. Balalarǵa oqýyna kómek berý úshin repetıtorlar da paıdasyn tıgizedi. \r\n\r\nEmge daıyndalý\r\n\r\nDáriger emdelýdiń nusqalaryn aıtýy múmkin jáne olardyń árqaısysynyń kútiletin nátıjesi jaıynda da sóz qozǵalady. Naýqastyń qajettiligine qaraı dáriger men naýqas arasynda emdelýdiń ortaq jospary jasalýy múmkin.\r\n\r\nEmdelý faktorlardyń qataryna, túrine, ornalasýyna,  isiktiń kólemi men damý satysyna  baılanysty bolady. Mı isiginiń keıbir túrleri kezinde dárigerge aldymen isiktiń qaıdan bastaý alyp turǵanyn bilýi mańyzdy, mysaly,  isik jasýshalary julyn suıyqtyǵnda ma degen sekildi.\r\n\r\nAdamdarǵa kez-kelgen barlyq suraqtaryn qoıýdyń nemese barlyq jaýapty birden túsinýdiń qajeti joq. Olarda aldaǵy ýaqytta túsinbegen suraqtaryn dárigerge qaıta qoıýǵa nemese qosymsha aqparattar alýǵa múmkindik týady. \r\n\r\nEmdeý ádisteri\r\n\r\nMı isigi bar naýqastar úshin emdelýdiń birneshe nusqasy bar. Naýqastyń isikteriniń túri men satysyna qaraı, hırýrgııalyq em júrgizilýi múmkin, sáýle terapııasy nemese hımıoterapııa qoldanylýy yqtımat. Keıbir jaǵdaılarda aýrýlarǵa keshendi em taǵaıyndalady.  Jalpy, naýqastarǵa aýrýdyń kez-kelgen satysy boıynsha   em júrgizilýi múmkin, ol mynadaı sharalarmen tolyǵady: aýrýdy baqylaýǵa alý, qaterli isiktiń basqa sımptomdaryn anyqtaý, terapııanyń janama áserin tómendetý, sondaı-aq emotsııalyq máselelerdi sheshý t.b. Emdeýdiń mundaı túrler sımptodyq, zaqymdyq nemese pallıatıvtilik  kútimder dep atalady. \r\n\r\nEń  jaqsysy, dárigerdiń ózi emdelýdiń nusqalary jaıynda aıtyp, olardyń nátıjesi týraly túsindirip bergeni.\r\n\r\nKóptegen mı isigi úshin hırýrgııalyq operatsııa eń kóp qoldanylatyn em  bolyp tabylady. Jabyq bas súıekke jasalatyn operatsııa kranıotomııa dep atalady. Ol jalpy narkozben júrgiziledi. operatsııanyń adynda bas terisin tyrady. Sodan dáriger terini tiledi jáne bas súıektiń bóligin joıý úshin arnaıy arany qoldanady. Bólikti  nemese  barlyq isikti joıǵannan keıin hırýrg bas súıektiń aramen kesip alynǵan bóligimen nemese arnaıy metaldan nemese matadan jasalǵan plastınamen  sańlaýdy jabady. Odan keıin hırýrg bas súıek terisindegi tilikti tigedi.\r\n\r\nKeıde hırýrgııalyq jolmen emdeý múmkin bolmaı qalady. Eger isik mı baǵanalaryna nemese  mıdiń belgili bir jerine ornalasyp alsa, hırýrg basqa  saý tinderdi zaqymdap alýym múmkin degen qaýippen operatsııa jasaýdan bas tartady. Operatsııa júrgizýge kelmeıtin naýqastarǵa sáýle terapııasy nemese emdeýdiń basqa túrledi qoldanylady.\r\n\r\nSáýle terapııasy (radıoterapııa dep te atalady) isik jasýshalaryn joıý úshin, joǵaryenergııa kózi sáýlesin paıdalanady. Radıatsııanyń qaınar kózi – rentgen sáýlesi, gamma sáýlesi nemese protondar bolýy múmkin. Úlken qurylǵy radıatsıany isikke jáne tinderge jaqyn baǵyttaıdy. Keıde radıatsııa túgeldeı mıǵa nemese julynǵa baǵyttalady.\r\nÁdette  sáýle terapııasy operatsııadan keıin júzege asyrylady. Radıatsııa isiktiń aınalasynda qalyp qoıǵan  jasýshalardy joıady. Keıde radıatsııa terapııasy, hırýrgııalyq operatsııa jasaýǵa múmkin emes  aýrýlarǵa  qoldanylady. Sáýle terapııasy emhanada nemese klınıkada jasalady. Emdeý kúntizbesi isiktiń túrine, kólemine, sondaı-aq naýqastyń jasyna baılanysty túziledi. Ár em-shara bir-neshe mınýtqa sozylady. \r\n\r\nDáriger isik mańyndaǵy saý tinderdi qorǵaý úshin mynadaı qaýipsizdik sharalaryn qoldanady:\r\n\r\n•	Fraktsııalaý. Sáýle terapııasy bir-neshe aptaǵa sozylyp, aptasyna  tek 5 kún ótkiziledi. Bólsheptep taǵaıyndaý. Radıatsııanyń barlyq mólsherin ýzaq ýaqytqa sozyp emdeý, isik mańyndaǵy saý  tinderdiń amandyǵyna kepil bolady.\r\n•	Gıperfraktsııalaý.  Naýqas radıatsııanyń bir kúnde berileten mólsherin, eki-úsh kúnge bólip qoldanady. \r\n•	Stereotaktıkalyq sáýle terapııasy. Radıatsııanyń shińishke sáýleleri isiktiń ár buryshyna baǵytalady.  Bul em-shara kezinde, naýqas basyna búgilmeıtin jıektemeni kııip alady. MIaR nemese KT-nyń túsirmesi isiktiń dál  jaıylǵan ornynyń sýretin túsirip beredi. Dáriger kompıýter arqyly radıatsııanyń qajetti mólsherin, sondaı-aq ólshemin jáne radıatsııalyq sáýleniń buryshtaryn  anyqtaıdy.  Emdeý sharalary dárigerdiń bir ret qabyldaýynda júzege\n asyrylýy múmkin nemese birneshe seansynda júrgiziledi.\r\n•	3 ólshemdi konformdy radıatsııalyq terapııa. Kompıýter isiktiń úsh ólshemdi sýretin jáne aınalasyndaǵy tinderin kórsetedi. Dáriger isiktiń qaıtalanǵan nysanyn dál bilý úshin, kóptegen radıatsııa sáýlelerin baǵyttaıdy. Tamasha radıatsııalyq fokýs mıdyń saý tinderin qorǵaıdy.\r\n•	Proton sáýlelerimen jasalǵan radıatsııalyq terapııa. Bul  radıatsııa rentgen sáýlelerin bólmeıdi, proton sáýlelerin bóledi. Dáriger proton sáýlelerin isikke baǵyttaıdy. Protondar saý tinderdi zaqymdamaı ótetin qasıetke ıe.\r\n\r\nHımıoterapııa – qaterli isik kletkalaryn dári-dármektermen joıady. Olardy  kóbinese mıdaǵy isikti emdeýge qoldanady. Preparattardy ishý arqyly nemese ınektsııa túrinde engizedi. Qaı jaǵdaıda bolmasyn olar, qan quramyna enip, barlyq aǵzaǵa taralady. Dári-dármekter qoldaný tsıklyna qaraı bylaı sıpattalady: emdelý qanshalyqty durys bolsa, jazylý da soǵan baılanysty bolyp keledi.\r\n\r\nHımıoterapııany emhanada, dariger kabınetinde nemese úı jaǵdaıynda da qoldanylady.  Naýqastyń  emhanaǵa jatqyzylýy sırek bolatyn jaǵdaı. Eresek adamdarǵa qaraǵanda, jas balalarǵa hımııaterapııany jıi qoldanady. Degenmen operatsııa jasalǵannan keıin nemese sáýle terapııasynan keıin eresekterge hımııaterapııasyn júrgizýi múmkin. Keıbir adamdarda qaıtalana beretin  mı qaterli isiki bolady. Dáriger  ondaı isikti alyp tastap, ornyna hımıoterapevtıkalyq birneshe plastınalar ornatady. Ár plastına 10 tsenttiń ólshemine teń. Biraz aptadan soń, plastınadaǵy dárilik zattar mıǵa sińip, qaterli isik klekalaryn joıa bastaıdy.\r\n\r\nMI ISIKTERIN EMDEÝDEGI JANAMA ÁSERLER \r\n\r\nEm qoldaný barysynda, saý kletkalar zaqymdanady. Bul  janama áserlerdi jıi týdyrady. Janama áserlerdiń paıda bolýy,  ár túrli faktorlarǵa, sonymen qatar isiktiń túrine, qabyldaǵan em kólemine baılanysty bolýy múmkin. Emdeý kýrstary aýysqan saıyn ár naýqasta ár túrli janama áserler paıda bolyp jatady. Emdelýdiń  aldynda  medqyzmetkerler komandasynyń músheleri janama áserler týraly aıtyp, naýqasqa onymen kúresýdiń joldaryn usynady.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdelýdegi janama áserler\r\n\r\nOperatsııa jasalǵannan keıin alǵashqy kúnderi naýqastyń jıi basy aýyryp, ózderin jaısyz sezinýi múmkin. Degenmen, ol kezde aýrýdy basý úshin dári-dármekterdi qoldanýǵa bolady.  Tipti kerek bolsa, naýqas dárigermen nemese medbıkemen aýrýdy basý úshin ne isteý kerektigin aqyldassa da bolady. \r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi, naýqas ylǵı ózin álsiz sezinip, sharshaı beredi. Ár naýqastyń operatsııadan keıin saýyǵyp ketýi úshin eń aldymen biraz ýaqyt kerek. Basqa da, kóptegen máseleler orynǵa kelip tireledi.\r\n\r\nMı-julyn suıyqtyǵy nemese qan bastaǵy mıǵa shabýy múmkin. Mundaı jaǵdaı – isiný dep atalady. Dárigerler naýqastyń boıynda mundaı máseleniń oryn almaýyn qatty qadaǵalaıdy. Isiktiń kishireıýshi úshin naýqas steroıdty dárilerdi qabyldaýy múmkin. \r\nSuıyqtyqty bólý úshin ekinshi ret operatsııa jasalýy múmkin. Hırýrg mı qatparshasyna uzyn jińishke tútiksheni (shýnt) ornatady. Tútikshe teriniń astymen, deneniń basqa bóligine júrgiziledi, ádette ol  qursaq qýysymen júrgiziledi. Mıdan artyq suıyqtyq bólinip, qursaq qýysy qurǵaıdy. Keıde onyń ornyna suıyqtyq júrekte drenajdalady.\r\n\r\nInfektsııa – bul hırýrgııalyq operatsııadan keıin damýy yqtımal taǵy bir másele. Mundaı jaǵdaıda dárigerler naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nMıǵa operatsııa jasalǵanda saý tinder zaqymdanýy múmkin. Mıdyń bulaı zaqymdanýy qaýipti másele bolyp esepteledi. Ol kezde naýqastyń bulshyq etterinde, kórý júıesinde, sóıleýinde kádimgideı aýytqýlar bolýy yqtımal. Ondaı jaǵdaıda  naýqasta tyrysý nemese biraz ózgerister paıda bolady. Kóbinese bul sımptomdar azaıyp, ýaqyt óte kele joǵalady. Biraq keıde zaqymdanýlar, mıdaǵy aýytqýlar qalypty sıpatqa ıe bolady. Aýrýlarǵa fızıoterapııa da qajet bolýy múmkin, logoped nemese basqa dáriger mamany da kómektese alady.\r\n \r\nSáýle terapııasymen emdelýdegi janama áserler\r\n\r\nKeıbir naýqastar emdelgennen keıin birneshe saǵattyń ishinde júrek aınýy saqtalyp, ketpeı qoıady. Dárigerler naýqasqa bul problemamen qalaı kúresý kerektigin aıta alady.  Sáýle terapııasy da keıde búkil emdelý barysynda naýqasty  qatty qaljyratady. Mundaıda demalý da mańyzdy, biraq dáriger naýqasqa múmkindiginshe belsendi bolý kerektigin aıtady. \r\n\r\nTaǵy bir aıta keterligi, sáýle terapııasy kóbinese shashtyń túsýine sebepker bolady. Alaıda shashatar birneshe aılan keıin qaıta ósedi. Sáýle terapııasy terige de aıtarlyqtaı áser etedi.  Bas terisi men qulaqtar qyzaryp, qurǵaıdy jáne sezimtal bolyp ketedi. Medıtsına qyzmetkerleri bul máselelerdiń sheshý joldaryn aıtýy múmkin. Keıde sáýle terapııasynyń áserinen mı tinderi bórtip ketedi. Dárigerler aýrýdy tekserip mundaı sımptomdardyń mundaı jaǵdaıda oryn almaýyn qadaǵalaý kerek. Aýrýdyń ózin jaqsy sezinýin damytý úshin, emdik dári-dármekter usynylady. \r\n\r\nRadıatsııa keıde mıdyń saý jasýshalaryn joıyp jiberedi. Bul janama áser – radıatsııalyq nekroz dep atalady. Mundaı sımptomdar basty aýyrtady, deneni tyrystyryp, tipti naýqastyń ólimine sebepker bolady.\r\n\r\nRadıatsııalyq sáýlelendirý balalarda gıpofıza nemese mıdyń basqa bóliginiń zaqymdanýyna sebepker bolady. Bul olardyń oqýynda úlken problema bolýy múmkin nemese boıy men ósimi baıaýlap qalady. Budan basqa, bala kezde sáýlelendirý onyń bolashaq ómirinde ekinshilikti mı isiginiń paıda bolý qaýpin týyndatady.  Ǵalymdar  kishkentaı balanyń mı isigine hımıoterapııany sáýle terapııasymen birge qoldanýdyń múmkinshiligin  úırenýde.\r\n\r\nHımıoterapııadaǵy janama áserler\r\n\r\nHımıoterapııanyń janama áseri negizinen qoldanǵan dárilik zattarǵa baılanysty bolady. Janama áserdiń aıryqsha belgileri: qyzý kóteriledi jáne qaltyraıdy, qusyp, tábet joǵalady jáne álsizdik paıda bolady. Keıbir janama áserler dáriniń kómegimen azaıady. \r\n\r\nDárilermen qamtamassyz etiletin  ımplantty (plastınaly) naýqastar, hırýrgııalyq emdi birge alǵannan keıin ınfektsııa sımptomdary basyp ketpeý úshin  dárigerdiń qaraýynda bolady. Aýrýda ınfektsııa bolǵan jaǵdaıda oǵan antıbıotık taǵaıyndalady.\r\n\r\nQOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA\r\n\r\nKeıbir qaterli isikke shaldyqqandar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń ádisterin ońtaıly dep sanaıdy:\r\n\r\nQosymsha ádister hmıoterapııa jáne radıoterapııa sııaqty mı isigen emdeýge arnalǵan standartty  emdeý túrlerimen qatar qoldanylady. Alternatıvti ádis – standartty emdeý ádisteriniń orynyna qoldanylady. \r\n\r\nAkýpýnktýra (ıneterapııasy), emdik massaj, shóp ónimderi, dárýmender nemese arnaıy dıeta, sonymen qatar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne túrli rýhanı emder qosymsha nemese alretnatıvti medıtsınaǵa jatady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq aýrýlar qosymsha nemese alternatıvti terapııanyń arqasynda ózderin edáýir jaqsy ssezinip qalatyndyǵyn aıtyp júr. Jáne bir aıta keterligi, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına hımıoterapııa men radıoterapııanyń keıbir mehanızmderiniń áserin ózgertedi. Bul ózgerister aýrýǵa aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin. Budan basqa, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına, tipti jeke qoldanylsa da ózdiginen zııanyn tıgizip qoıýy da ǵajap emes. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleri qymbat turatyn bolyp keledi.\r\n\r\nNAÝQASTARDYŃ KÚTIMINE QOLDAÝ KÓRSETÝ\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsııalyq jáne praktıkalyq problemalaryn sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, keıbireýdeli emdelý úshin ózine paıdaly keńes alyp qaıtyp jatady. \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Ondaı aýrý adamdarǵa  barynsha  sabyr saqtap júrgen durys, olarǵa emdeletini jaıynda, emhanada alańsyz bolýy kerektigi jaıynda, medıtsınalyq kómekti barynsha durys qoldaný kerektigi jaıynda áńgimelesip turǵan júrgen jón. Onkologııalyq aýrýlardyń kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\nAýrýdyń satylaryna qaramastan qaterli isikke shaldyqqan adamdar ózin mazalaǵan máseleniń aldyn alý úshin aldymen jaqsylap kútiný kerek. Ol úshin ózine jaıly jaǵdaı jasap, emdelý barysynda ómir súrý sapasyn jaqsartý kerek. Naýqas aýrýyn emdeý barysynda jáne mı isikteriniń basqa sımptomdary paıda bolmas úshin ózin bir qalypta ustap, terapııanyń janama áserleriniń azaıýyn qadaǵalap, sondaı-aq kóńil-kúıindegi aýytqýlardy sheship alǵany jón.\r\n\r\nMı isigimen aýratyn adamdardy kútimildeýdiń mynadaı túrleri barynsha keń taralǵan:\r\n\r\n•	Steroıdty dári-dármekter. Mı isigi bar naýqastardyń kópshiligine isiktiń kishireıýi úshin qoldanylady.\r\n•	Antıkonvýlsanttar. Mı isigi adamnyń tyrysyp qalýyna sebepker bolady. Onyń aldyn alý úshin nemese baqylaýda ustaý úshin naýqas tyrysýǵa qarsy dárilerdi qabyldaý kerek. \r\n•	Anastomoz (shýnt). Mıǵa suıyqtyq jınalǵan jaǵdaıda hırýrg ony shyǵarý úshin anastomaz (shýnt) ornatady.\r\n\r\nAýrýyn asqyndyrmas úshin kóptegen naýqastar emdelý men qatar kútimildenýdi qolǵa alady. Al keıbireýler tek kútimildenip, sımtomdardy baqylaý úshin isikke qarsy terapııany qoldanbaıdy.\r\n\r\nNAÝQASTARDYŃ KÚTIMINE QOLDAÝ KÓRSETÝ\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardyń ózin ózi kútingeni aa mańyzdy bolyp tabylady. Ol úshin jaqsy tamaqtanyp, jetkilikti túrde belsendi qozǵalys jasaý kerek. \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlar salmaǵyn turaqty utap turý úshin náýyzy baı taǵamdarmen qorektenýi kerek. Ásirese aǵýyzy mol taǵamdardy paıdalanǵany abzal. Jaqsy tamaqtaný arqyly ózin-ózi jaqsy sezinedi jáne kóp energııa alady. Sebebi, onkologııalyq aýrýlardyń emdelgen kezde nemese emdelgennen keıin tábeti nasharlap ketedi. Olar ózin delsal sezinedi nemese sharshańqy júredi, ne bolmasa, dám sezýi ózgerip ketedi. Budan basqa, emdeýdiń janama áserleri (tábetiniń nasharlaýy, júregi aınýy, qusýy nemese aýzynyń qyshýy sııaqty)\n salmaqty máselelerdi týyndatýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa da medıtsınalyq qyzmetkerler tamaqtanýǵa baılanysty másselelerdi sheshýge kómektesýi múmkin.  Kóptegen adamdar salaýatty ómir saltyn saqtaý arqyly ózin kádimgideı jaqsy sezinip júredi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý, jáne osyndaı sporttardyń biraz túrleri  kúshtiń saqtalýyna jáne energııany turaqty ustaýǵa jáne ómirlik tonýsty kóterýge yqpal etedi.  Jattyǵýlar emdelý protsesinde júrek aıný, aýrý sekildi jaǵdaılardy jeńildetedi. Olar sondaı-aq, kúızelisten aıyǵýǵa da kómek beredi. Dese de, fızıkalyq júkteme jaıynda dárigermen keńesip alýdyń mańyzy zor bolmaq. Eger fızıkalyq júktemeden aýrý nemese basqa da máseleler týyndap jatsa, ol jaıynda mindetti túrde dárigerge habarlaý kerek, dáriger atalmysh jattyǵýlardyń basqasha túrlerine baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\nREABILITATsIIa\r\n\r\nReabılıtatsııa – emdeý josparynyń eń mańyzdy bóligi bolap tabylady. Reabılıtatsııanyń maqsaty adamnyń qajettiligine qaraı jáne isiktiń naýqasqa  kúndelikti qalaı áser eteýine baılanysty qoldanylady. Naýqastyń qalypty ómirge tezirek oralýyna kómektesý úshin dárigerler barlyq múmkindikterdi qarastyrady. Mynadaı mamandardyń kómegi qajet bolýy yqtımal: \r\n\r\n•	Fızıoterapevter. Mıdaǵy isikten jáne ony emdeý barysynda naýqas sal bolyp qalýy múmkin.  Sondaı-aq olar adamnyń álsireýine jáne tepe-teńdik sezimin saqtaýda máseleler týdyrýy múmkin. Fızıoterapevter naýqastardyń kúsh jınap, tepe-teńdikti qaıta qalpyna keltirýine kómektesedi.\r\n•	Logopedter. Logopedter naýqas jandardyń sóıleýdegi problemalaryn sheship, oılaryn tolyq aıtyp jetkize alýyna kómektesedi. \r\nMı isigine shaldyqqan balalarda erekshe muqtajdyqtar bolýy múmkin. Keıde olarǵa úıde de, aýrýhanada da repetıtorlary  bolady.   Úlgerimi nashar nemese este saqtaý qabiletinde problemalary bar balalarǵa repetıtorlar nemese mektepten keıin arnaıy sabaqtar ótkizilýi kerek. \r\n\r\nALDAǴY ÝAQYTTAǴY KÚTIM   \r\n\r\nMı isiginen emdelgennen keıin turaqty kútimildený óte mańyzdy. Dárigerler isiktiktiń qaıtalanbaıtynyna kóz jetkizý úshin egjeı-tegjeıli tekserýler júrgizedi. Ol úshin fızıkalyq turǵydan jáne nevrologııalyq turǵydan tekserýler ótkizedi. Naýqasqa ýaqytyna qaraı MIaR nemese KT taǵaıyndalady. Eger, naýqasta anastomaz ornatylǵan bolsa, dáriger oynń qalypty jumys isteýin qadaǵalaıdy.  Dáriger  aldǵy ýaqyttaǵy kútimildený josparyn aıtyp, naýqasqa qaı ýaqyttarda kelý kerek, jáne qandaı analızder tapsyrý kerek ekendigin túsindiredi.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(615,'article','1422','Prostatıt ','qz','2018-11-20 04:23:52','2018-11-20 04:23:00','__Prostatıt__ – bul erlerde qýyqtan tómen ornalasqan jańǵaq tárizdi múshe qýyq asty beziniń qabynýy bolyp tabylady. Qýyq asty beziniń kóp bóligi uryq suıyqtyǵyn bóledi.\r\n\r\nJıi prostatıttiń sebebi belgisiz bolyp jatady. Prostatıti bar er adamdardyń kóbisinde  qabyný belgileri bolmaıdy, sondyqtan onyń naqty sebebin anyqtaý múmkin emes. \r\nProstatıttiń sebebi ınfektsııa nemese  ınfektsııamen baılanysty emes qabyný bolýy múmkin. Ol jedel (qysqa merzimdi) nemese sozylmaly (uzaq merzimdi) bolýy múmkin.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1422',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Prostatıt','y','   Prostatıt  __Prostatıt__ – bul erlerde qýyqtan tómen ornalasqan jańǵaq tárizdi múshe qýyq asty beziniń qabynýy bolyp tabylady. Qýyq asty beziniń kóp bóligi uryq suıyqtyǵyn bóledi.\r\n\r\nJıi prostatıttiń sebebi belgisiz bolyp jatady. Prostatıti bar er adamdardyń kóbisinde  qabyný belgileri bolmaıdy, sondyqtan onyń naqty sebebin anyqtaý múmkin emes. \r\nProstatıttiń sebebi ınfektsııa nemese  ınfektsııamen baılanysty emes qabyný bolýy múmkin. Ol jedel (qysqa merzimdi) nemese sozylmaly (uzaq merzimdi) bolýy múmkin. Prostatıt – bul erlerde qýyqtan tómen ornalasqan jańǵaq tárizdi múshe qýyq asty beziniń qabynýy bolyp tabylady. Qýyq asty beziniń kóp bóligi uryq suıyqtyǵyn bóledi.\r\n\r\nJıi prostatıttiń sebebi belgisiz bolyp jatady. Prostatıti bar er adamdardyń kóbisinde  qabyný belgileri bolmaıdy, sondyqtan onyń naqty sebebin anyqtaý múmkin emes. \r\nProstatıttiń sebebi ınfektsııa nemese  ınfektsııamen baılanysty emes qabyný bolýy múmkin. Ol jedel (qysqa merzimdi) nemese sozylmaly (uzaq merzimdi) bolýy múmkin.\r\n\r\nProstatıt sımptomdaryna mynalar jatady:\r\n\r\n•	Jıi zár shyǵarý (az kólemde zár shyǵarý baıqalady). Sonymen qatar, zár shyǵarǵanda kúıdirý sezimi týyndap, qýyqty tolyq bosata almaý jaǵdaıy paıda bolady.\r\n•	Zár shyǵarýdyń bastapqy kezindegi qıyndyqtar, úzilmeli aǵym (úzdiksiz zár shyǵarý ornyna tolqyn tárizdi zár shyǵarý), qalyptyǵa qaraǵanda óte álsiz, tamshylatyp zár shyǵarý.\r\n•	Bel aımaǵynda, uma men anýs aımaǵynda, ishtiń tómengi jaǵynda, umada, sannan joǵary, qasaǵa aımaǵynan joǵary aýyrsyný sezimi men jaısyzdyqtyń bolýy.\r\n•	Túngi ýaqytta shekten tys zár shyǵarý.\r\n•	Qýyq asty bezindegi aýrý sezimi nemese eıakýlıatsııa kezindegi belgisiz jaısyzdyq.\r\n\r\nProstatıtti emdeý onyń paıla bolý sebepterine baılanysty. Kóp jaǵdaıda medıkamentozdy emdi qajet etedi.\r\n \r\n\r\nTegter:\r\nqabyný\r\nınfektsııa\r\naýyrsyný\r\nzár shyǵarý kezigdegi jaısyzdyq\r\neıakýlıatsııa kezindegi jaısyzdyq \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(616,'article','1429','Bógde zat','qz','2018-11-20 12:01:34','2018-11-20 11:58:00','Bógde zat – shań men parazıtteri bar, sizdiń aǵzańyzǵa engen zat. Eger sizge kez-kelgen tikenek qadalsa, nemese, sizdiń kózińizge qum túsip ketse, dál osylar bóten zatqa mysal bola alady.\r\nBógde zat tynys alǵanda, nemese, deneniń kez kelgen jerinen jaraqat alǵan kezde aǵzaǵa túsedi. Bulardan ásirese balalar jıi zardap shegedi, sebebi, olar aýyzdaryna, qulaǵyna jáne muryndaryna kóringen nárseni salady, ol balaǵa zardabyn tıgizbeı qoımaıdy. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1429',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bógde','y','   Bógde zat Bógde zat – shań men parazıtteri bar, sizdiń aǵzańyzǵa engen zat. Eger sizge kez-kelgen tikenek qadalsa, nemese, sizdiń kózińizge qum túsip ketse, dál osylar bóten zatqa mysal bola alady.\r\nBógde zat tynys alǵanda, nemese, deneniń kez kelgen jerinen jaraqat alǵan kezde aǵzaǵa túsedi. Bulardan ásirese balalar jıi zardap shegedi, sebebi, olar aýyzdaryna, qulaǵyna jáne muryndaryna kóringen nárseni salady, ol balaǵa zardabyn tıgizbeı qoımaıdy. \r\n   \r\nBógde zat – shań men parazıtteri bar, sizdiń aǵzańyzǵa engen zat. Eger sizge kez-kelgen tikenek qadalsa, nemese, sizdiń kózińizge qum túsip ketse, dál osylar bóten zatqa mysal bola alady.\r\nBógde zat tynys alǵanda, nemese, deneniń kez kelgen jerinen jaraqat alǵan kezde aǵzaǵa túsedi. Bulardan ásirese balalar jıi zardap shegedi, sebebi, olar aýyzdaryna, qulaǵyna jáne muryndaryna kóringen nárseni salady, ol balaǵa zardabyn tıgizbeı qoımaıdy. \r\nUsaq bógde zattardyń kópshiligi, mysaly, tikenekter, densaýlyqqa zııan keltirmeıdi. Jutylǵan bógde zattar tunshyǵýǵa nemese ishek ótimsizdigine ákelýi múmkin, bul kezde dárigerlik kómek qajet.\r\nEger bógde zatty alyp tastaý múmkin bolmasa, tómendegi silteme arqyly «Jaraqattan bógde zatty ala almaý jaıyndaǵy» maqalany oqýǵa keńes beremiz: http://www.zdrav.kz/node/447\r\n\r\nTegter:\r\n \r\nbógde zat\r\nshań\r\nteri\r\naǵza\r\nbakterııalar\r\njara\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(617,'article','1434','Esten taný (Essizdik)','qz','2018-11-21 04:56:30','2018-11-21 04:55:00','Adam esinen tanǵan sátte qorshaǵan ortadaǵy bolyp jatqanǵa áreket etpeıdi, jaýap qaıtarmaıdy jáne esh baılanysqa túspeıdi. Esti joǵaltýdy kóbinese «nokaýt» retine sıpattaıdy.\r\n\r\nEsinen tanyp jatqan adamdy sezimge keltirý áreketteri sátsiz bolýy múmkin. Adam múldem jaýap bermeýi múmkin nemese yńyrsý, essiz qozǵalystar arqyly jaýap berýi múmkin. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1434',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Esten','y','   Esten taný (Essizdik) Adam esinen tanǵan sátte qorshaǵan ortadaǵy bolyp jatqanǵa áreket etpeıdi, jaýap qaıtarmaıdy jáne esh baılanysqa túspeıdi. Esti joǵaltýdy kóbinese «nokaýt» retine sıpattaıdy.\r\n\r\nEsinen tanyp jatqan adamdy sezimge keltirý áreketteri sátsiz bolýy múmkin. Adam múldem jaýap bermeýi múmkin nemese yńyrsý, essiz qozǵalystar arqyly jaýap berýi múmkin.  Adam esinen tanǵan sátte qorshaǵan ortadaǵy bolyp jatqanǵa áreket etpeıdi, jaýap qaıtarmaıdy jáne esh baılanysqa túspeıdi. Esti joǵaltýdy kóbinese «nokaýt» retine sıpattaıdy.\r\n\r\nEsinen tanyp jatqan adamdy sezimge keltirý áreketteri sátsiz bolýy múmkin. Adam múldem jaýap bermeýi múmkin nemese yńyrsý, essiz qozǵalystar arqyly jaýap berýi múmkin. \r\n\r\n60 sekýnd boıy esten taný oryn alsa, bul jaǵdaıda dárigerlik tekseris qajet bolady.\r\n\r\nBas jaraqatynan keıin esten taný (qysqamerzimdik bolsa da) dereý túrde dárigerdiń tekserýin qajet etedi.\r\n\r\n\r\nTegter:\r\n\r\nbastyń aınalýy\r\njúrektiń aınýy \r\njaraqat\r\nstress\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(618,'article','1435','Kózge jelimniń túsýi','qz','2018-11-21 04:57:16','2018-11-21 04:56:00','Kózińizge jelim túsken jaǵdaıda ol sizge qıyndyq týdyrady, al ony ketirý úshin jasalǵan emder kózińizdiń zaqymdalýyna ákep soqtyrýy múmkin. Kóptegen jelimderdi sýmen jýyp ketirýge bolady. Sýper jelimdi medıtsınalyq jolmen ketirý qajet. Kózdegi jelimdi ketirý úshin oftalmologqa qaralýǵa bolady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1435',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kózge','y','   Kózge jelimniń túsýi Kózińizge jelim túsken jaǵdaıda ol sizge qıyndyq týdyrady, al ony ketirý úshin jasalǵan emder kózińizdiń zaqymdalýyna ákep soqtyrýy múmkin. Kóptegen jelimderdi sýmen jýyp ketirýge bolady. Sýper jelimdi medıtsınalyq jolmen ketirý qajet. Kózdegi jelimdi ketirý úshin oftalmologqa qaralýǵa bolady. Kózińizge jelim túsken jaǵdaıda ol sizge qıyndyq týdyrady, al ony ketirý úshin jasalǵan emder kózińizdiń zaqymdalýyna ákep soqtyrýy múmkin. Kóptegen jelimderdi sýmen jýyp ketirýge bolady. Sýper jelimdi medıtsınalyq jolmen ketirý qajet. Kózdegi jelimdi ketirý úshin oftalmologqa qaralýǵa bolady.\r\n \r\n\r\nTegter:\r\n\r\naýyrsynýlar\r\nshyryshty qabyqtyń zaqymdalýy\r\njaısyzdyq\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(619,'article','1436','Polıp ','qz','2018-11-21 04:58:23','2018-11-21 04:57:00','__Bul ne? Polıp__ – bul qýystyq múshelerdiń shyryshty qabatynda (mysaly, ishek nemese nesep joldarynda) ósetin artyq tinnen túzilgen shaǵyn túzilis. Jıi polıpter muryn qýysynda nemese tamaqta paıda bolady. Polıptiń negizi keń nemese ol «aıaqshada» ósýi múmkin.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1436',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Polıp','y','   Polıp  __Bul ne? Polıp__ – bul qýystyq múshelerdiń shyryshty qabatynda (mysaly, ishek nemese nesep joldarynda) ósetin artyq tinnen túzilgen shaǵyn túzilis. Jıi polıpter muryn qýysynda nemese tamaqta paıda bolady. Polıptiń negizi keń nemese ol «aıaqshada» ósýi múmkin. Bul ne? Polıp – bul qýystyq múshelerdiń shyryshty qabatynda (mysaly, ishek nemese nesep joldarynda) ósetin artyq tinnen túzilgen shaǵyn túzilis. Jıi polıpter muryn qýysynda nemese tamaqta paıda bolady. Polıptiń negizi keń nemese ol «aıaqshada» ósýi múmkin.\r\n\r\nSımptomdary polıptiń mólsherine jáne ornalasýyna baılanysty. Bular polıptiń qorshaǵan tinderge qysymy áserinen sonymen qatar polıpter ósý barysynda ishek qýysyn nemese jańa joldardy jabýy áserinen paıda bolýy múmkin. Keıde polıpter azǵantaı qansyraýǵa ákeledi.\r\n\r\nBoljamy jáne emi. Polıpterdiń kóbisi zalalsyz (qaterli emes), biraq ýaqyt óte kele olar qaterli bolýy (qaterli isikke aınalýy) múmkin. Kórsetilgen sebepterge baılanysty alyp tastaý jáne qaterli isiktiń ósýin mıkroskopııalyq zertteýge jiberý usynylady.\r\n \r\n\r\nTegter: \r\n\r\nshaǵyn túzilis\r\nzalalsyz isik\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(620,'article','1450','San súıeginiń synýy ','qz','2018-11-21 05:13:39','2018-11-21 05:12:00','__San súıeginiń synýy__ – bul san súıeginiń joǵary bóliginiń, ıaǵnı san súıegi men jambas súıeginiń qosylǵan jeriniń synýy (urshyq býynynda) bolyp tabylady. San súıeginiń synýy kóbine san súıeginiń moıyn jaǵynan tómen jáne urshyqaralyqtan  sál tómen aýmaqta kezdesedi.  Kóptegen jaǵdaıda san súıegi tolyǵymen synady. Tolyq emes synýy da bolýy múmkin (synyq túrine baılanysty), biraq bul jaǵdaı keń taralmaǵan jáne ol rentgendik zertteýde kórinbeýi de yqtımal.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1450',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','San','y','   San súıeginiń synýy  __San súıeginiń synýy__ – bul san súıeginiń joǵary bóliginiń, ıaǵnı san súıegi men jambas súıeginiń qosylǵan jeriniń synýy (urshyq býynynda) bolyp tabylady. San súıeginiń synýy kóbine san súıeginiń moıyn jaǵynan tómen jáne urshyqaralyqtan  sál tómen aýmaqta kezdesedi.  Kóptegen jaǵdaıda san súıegi tolyǵymen synady. Tolyq emes synýy da bolýy múmkin (synyq túrine baılanysty), biraq bul jaǵdaı keń taralmaǵan jáne ol rentgendik zertteýde kórinbeýi de yqtımal. San súıeginiń synýy – bul san súıeginiń joǵary bóliginiń, ıaǵnı san súıegi men jambas súıeginiń qosylǵan jeriniń synýy (urshyq býynynda) bolyp tabylady. San súıeginiń synýy kóbine san súıeginiń moıyn jaǵynan tómen jáne urshyqaralyqtan  sál tómen aýmaqta kezdesedi.  Kóptegen jaǵdaıda san súıegi tolyǵymen synady. Tolyq emes synýy da bolýy múmkin (synyq túrine baılanysty), biraq bul jaǵdaı keń taralmaǵan jáne ol rentgendik zertteýde kórinbeýi de yqtımal.\r\n\r\n\r\nTegter:\r\n \r\nsan súıeginiń synýy\r\nurshyq býyny\r\nsan súıeginiń moıny\r\nrentgendik zertteý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(621,'article','1467','Jatyr obyry','qz','2018-11-26 08:31:19','2018-11-26 08:24:00','Jatyr – áıelderdegi óndiristik  júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan.\r\n \r\nJatyr moıyndyǵy – jatyrdyń tómengi bóliginde ornalasqan, tarylǵan jeri. Jatyrdyń keń bóligi, moıyndyqtyń ústińgi jaǵynda ornalasqan, ony – jatyr denesi deıdi.  Jatyrdyń kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi -  jatyrdyń túbi dep atalady. Jatyrdan qarama-qarsy eki jaq betinen Fallopıev tútiksheleri shyǵady. Olar analyq bezge jalǵasyp tuıyqtalady.\r\nJatyr 3 qabattan turady. Ishki qabatty – endometrıı. Ortańǵy qabatty – mıometrıı – (bulshyqetti qabat). Syrtqy qabatty – perımetrıı.\r\n\r\nBala týý  jasyndaǵy áıelderdiń  ár aı saıyn endometrıi jýaryp turady, bul jatyrdyń júktilikke daıyndalýyna baılanysty bolatyn qubylys. Eger júktilik bolmasa, endometrıı qabatty sylynyp, qynap arqyly qanmen aralasyp syrtqa shyǵyp ketedi. Ony – etekkir  (menstrýatsııa) dep ataıdy.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1467',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jatyr','y','   Jatyr obyry Jatyr – áıelderdegi óndiristik  júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan.\r\n \r\nJatyr moıyndyǵy – jatyrdyń tómengi bóliginde ornalasqan, tarylǵan jeri. Jatyrdyń keń bóligi, moıyndyqtyń ústińgi jaǵynda ornalasqan, ony – jatyr denesi deıdi.  Jatyrdyń kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi -  jatyrdyń túbi dep atalady. Jatyrdan qarama-qarsy eki jaq betinen Fallopıev tútiksheleri shyǵady. Olar analyq bezge jalǵasyp tuıyqtalady.\r\nJatyr 3 qabattan turady. Ishki qabatty – endometrıı. Ortańǵy qabatty – mıometrıı – (bulshyqetti qabat). Syrtqy qabatty – perımetrıı.\r\n\r\nBala týý  jasyndaǵy áıelderdiń  ár aı saıyn endometrıi jýaryp turady, bul jatyrdyń júktilikke daıyndalýyna baılanysty bolatyn qubylys. Eger júktilik bolmasa, endometrıı qabatty sylynyp, qynap arqyly qanmen aralasyp syrtqa shyǵyp ketedi. Ony – etekkir  (menstrýatsııa) dep ataıdy. Materıal medıtsına ǵylymynyń professory Almaz Sharmannyń AQSh-tyń Ulttyq onkologııa ıstıtýtyndaǵy «Sizge jatyr obyry jaıly ne bilý kerek» atty maqalasynyń negizinde daıyndaldy. (What do you need to know about uterine cancer).\r\n\r\nJatyr\r\n\r\n\r\n\r\nJatyr – áıelderdegi óndiristik  júıeniń bir bóligi bolyp sanalady. Bul múshe almurt tárizdi bolyp keledi, onda - uryq  damıdy. Jatyr – qýyq pen tik ishektiń arasynda, kishi jambas qýysynda ornalasqan.\r\n \r\nJatyr moıyndyǵy – jatyrdyń tómengi bóliginde ornalasqan, tarylǵan jeri. Jatyrdyń keń bóligi, moıyndyqtyń ústińgi jaǵynda ornalasqan, ony – jatyr denesi deıdi.  Jatyrdyń kúmbez tárizdi joǵarǵy bóligi -  jatyrdyń túbi dep atalady. Jatyrdan qarama-qarsy eki jaq betinen Fallopıev tútiksheleri shyǵady. Olar analyq bezge jalǵasyp tuıyqtalady.\r\nJatyr 3 qabattan turady. Ishki qabatty – endometrıı. Ortańǵy qabatty – mıometrıı – (bulshyqetti qabat). Syrtqy qabatty – perımetrıı.\r\n\r\nBala týý  jasyndaǵy áıelderdiń  ár aı saıyn endometrıi jýaryp turady, bul jatyrdyń júktilikke daıyndalýyna baılanysty bolatyn qubylys. Eger júktilik bolmasa, endometrıı qabatty sylynyp, qynap arqyly qanmen aralasyp syrtqa shyǵyp ketedi. Ony – etekkir  (menstrýatsııa) dep ataıdy.\r\n\r\nQaterli isik degen ne?\r\n\r\nQaterli isik tinderdi túzetin, qurylym elementterinen, jasýshalardan bastalady. Tinder múshelerdi túzedi.\r\n\r\nQalypty jasýshalar ósedi jáne bólshektenedi, aǵzanyń qajetine qaraı jańa jasýshalardy týdyrady. Kónergen jasýshalar joıylady, al olardyń orynyn jańa jasýshalar basady. Keıde, bur retti protsess buzylady. Aǵzaǵa qajet emes jańa jasýshalar túzilip, kóne jasýshalar oryn bosatpaı qoıady. Bul qosalqy jasýshalar jańatúzindi nemese isik dep atalatyn tinder massasyn túzedi. \r\n\r\nIsikter zalaldy jáne zalalsyz bolyp bólinedi:\r\n\r\nZalalsyz isikterde qaterli isiktiń kategorııalary bolmaıdy.\r\n\r\n•	Zalalsyz isikter ómirge kóp qaýip tóndire bermeıdi.\r\n•	Ádette zalalsyz isikter joıylǵannan keıin qaıta paıda bolmaıdy.\r\n•	Zalalsyz isikterdiń jasýshalary mı tinderiniń aınalasyna ósip shyqpaıdy.\r\n•	Zalalsyz isiktiń jasýshalary basqa múshelerge jáne deneniń basqa bólikterine taralmaıdy.\r\n\r\nJatyr obyrynyń zalalsyz túri kelesilerdi de qamtıdy:\r\n\r\nFıbroıdty isikter (jatyr mıomasy) jatyrdyń bulshyqetti qabatynda jaıylatyn   keń taralǵan isik túri bolyp tabylady. Bul araý kóbinese 40 jastan asqan áıelderde jıi kezdesedi. Bul indetke urynǵan áıelerde bir ýaqytta birneshe fıbroıdty túıinder paıda bolady. Fıbroıdty isik obyr túrine aýysyp ketpeıdi. Menopaýza kezine óte bastaǵan fıbroıdty isikterdiń barlyǵynyń kólemi jıi kishirıedi jáne keıbireýleri ózdiginen joǵalyp ketedi.\r\n\r\nÁdette fıbroıdty isikter (jatyr mıomasy) eshqandaı sımptom týdyrmaıdy. Biraq kólemine, ornalasý mekenine qaraı fıbroıdty túıinder qan ketýmen, qynap bólindilerimen jáne jıi zár shyǵarýlarmen astasyp ketip jatady. Mundaı sımptomdary kórinis tapqan áıelder mindetti túrde dárigerge qaralýy kerek. Eger kóp mólsherde qan ketýler oryn alsa, jáne isik jaqyn turǵan aǵzalarty basyp bara jatsa, qatty aýrý ezimin týyndatsa dárigerler hırýrgııalyq aralasýlar nemese basqa da túrli em-sharalardy oryndaýǵa keńes beredi. \r\n\r\nEndometrıoz jatyrdyń taǵy da bir zalalsyz ózgerisiniń bir túri.  Ol kóbinese 30-40 jasar, ásirese júkti bolmaǵan áıelderde baıqalyp jatady. Endometrıoz jatyrdaǵy endometrıaldi tinderdiń jaqyn aǵzalarǵa taralýymen sıpattalady. Bul jaǵdaı oryn alǵanda, etekkir kelgende qatty aýyrǵan sezimder bilinedi, qynaptan potologııalyq bólindiler bólinedi jáne bedeýlik damýy múmkin. Biraq endometrıoz jatyr obyryn týdyrmaıdy. Endometrıozy bar áıelderge ádette, gormonaldi terapııamen emdelýge bolady degen keńester beriledi.\r\n\r\nEndometrııa gıperplazııasy – bul basqa bir zalalsyz jaǵdaı, jatyr ishkilik qabattardaǵy jasýshalardyń sany artyp ketýimen sıpattalady. Endometrııa gıperplazııasy – obyr emes, biraq ol obyrǵa ákep soqtyratyn jaǵdaı. Endometrııa gıperplazııasy etekkirdiń artýymen, etekkir aralyq qan ketýlermen, sondaı-aq, menopaýza kezeńderinde qan bólinýimen sıpattalady. Bul jaǵdaı kóbinese 40 jastan asqan áıelderde jıi  kezdesedi.\r\n\r\nDáriger jatyr obyrynyń damýynyń aldyn alý úshin endometrııalyq gıperplazııasy bar áıeldiń jatyryn alyp tastaýǵa (gısterektomııa) keńes beredi. Sondaı-aq, progesteron garmonynyń kómegimen emdelýge de bolady jáne ylǵyı gınekologtiń baqylaýynda bolýy tıis.  \r\n\r\nZalaldy isikter qaterli isikpen tikeleı baılanysty bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Zalaldy isikter zalalsyzdarǵa qaraǵanda salmaqtyraq sımptomdarmen kórinis beredi. Olar naýqastyń ómirine qaýip tóndirýi de múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter kóp jaǵdaıda joıylady, biraq qaıta paıda bolýy da múmkin.\r\n•	Zalaldy isikter ózine tıesili músheler men tinderdi zaqymdaýy múmkin, nemese olardy isitedi.\r\n•	Zalaldy isikterdiń jasýshalary basqa músheler men dene bólikterine taralady (metastazdanady). Qaterli isik jasýshalary taralyp, ózimen baılanysqan, qan aǵymyn nemese lımfa túıinderdi isite bastaıdy. Isik jasýshalary basqa múshelerde damıdy, ol jerde músheni zaqymdaıtyn jańa isikter túzedi. Basqa múshelerge taralǵan qaterli isik jasýshalaryn metastazdar dep ataıdy, al olardyń taralý protsessi metastazdaný bolyp tabylady. \r\n\r\nIsiktiń jaıylýy kezinde jáne  basqa aǵzalarǵa nemese dene bólikterinde jańa isikterdiń túzilýi kezinde olar anomaldi jasýshalar quraıdy jáne olardyń barlyǵyn alǵashqylyq dep ataıdy. Mysaly,  jatyr qaterli isigi ókpege  taralsa, ókpedegi obyr isigi – jatyr obyrlyq isigi bolyp sanalady. Bul aýrý jatyr obyrynyń metastazdanýy bolady, ókpeniki emes. Eger ol osyndaı sebepterden indet týyndasa, ol  jatyr obyry boıynsha emdeledi, ókpe obyry boıynsha emes.  Dárigerler bulaı týyndaǵan isikterdi keıde «dıstantty» nemese metastatıkalyq aýrý dep ataıdy.\r\n\r\nJatyr obyry kóbinese «endrmetrııa» dep atalatyn ishki qabattan damıdy. Obyrdyń mundaı túri endometrıaldi obyr dep atalady, biraq, ony kópshilik jatyr obyry dep ataı beredi. Iaǵnı budan túıerimiz, obyr endometrııadan bastalady degen sóz.\r\n\r\nJATYR OBYRYNYŃ SIMPTOMDARY\r\n\r\nJatyr obyry kóbinese menopaýzadan keıin damıdy. Biraq ol menopaýza kezinde de damı berýi múmkin. Qynaptan potologııalyq qandy bólindiniń shyǵýy jatyr obyryrynyń barynsha keń taralǵan sımptomy bolyp tabylady. Qan ketý azdaǵan qan aralasqan sýly bólindi túrinde bastalady. Sodan qandy túri qoıýlana túsedi. Budan keıin «menopaýzadan munshalyqty qan ketpeý kerek edi ǵoı» degen kúmánmen tekerilip kórgenińiz durys.\r\n \r\nÁıelderde tómende kórsetilgen sımptomdardyń ishinara bolmasyn biri kezdesse, dárigerge  habarlasýy kerek:\r\n\r\n•	Qynaptan ádettegiden tys qan men bólindiler shyqsa;\r\n•	Zár shyǵarǵan kezde qınalý, aýrý sezimderi bolady;\r\n•	Jynystyq qatynas kezinde aýrý sezimderi mazalaıdy;\r\n•	Shapta aýrý sezimi bolyp júredi.\r\n\r\nKórsetilgen sımptomdar qaterli isiktiń protsessin týyndatady nemese basqa da kúrdeli máselelerdiń bolǵanyn meńzeıdi. Degenmen ondaı jaǵdaıdyń bári birdeı qaterli isikten bola mermeıdi, biraq naqty, senimdi dıagnozdy dáriger ǵana qoıa alady. \r\n\r\nJatyr obyrynyń dıagnostıkasy\r\n\r\nEger áıelderdi jatyr obyrynan týyndaǵan  sımptomdar mazalasa, onda olarǵa «dárigerge qaralyńyz» dep keńes berer edik. Sebebi dáriger jalpy tekserý júrgizedi jáne qan men nesep  taldamasyn ótkizýdi taǵaıyndaıdy. Dáriger tómende kórsetilgendeı túrli, qajetti tekserýlerdi júrgizýi múmkin:\r\n\r\n•	Gınekologııalyq tekserý – dáriger tómengi múshelerge (qynapqa, jatyrǵa, qýyqqa jáne ash ishekke) tekserý júrgizedi. Tekserý atalǵan aǵzalardyń kólemi men qurylymyn qaraý úshin júrgiziledi. Qynap pen jatyr moınyn tekserý arnaıy qurylǵynyń kómegimen júzege asyrylady.\r\n•	Jatyr moınynyń juǵyndysy – dáriger potologııalyq jasýshalardyń zerthanalyq jáne mıkroskopııalyq  jaǵdaıda tekserý úshin jatyr moınynan jáne qynaptyń joǵarǵy bóliginiń juǵyndysyn jınaıdy. Bul test  Papanıkalaý boıynsha jyǵyndy alý (avtordyń aty berilgen) dep atalady nemese ony Pap-test dep te qysqartyp aıtsa bolady. Bul test arqyly jatyr moınyndaǵy obyr jasýshasyn anyqtaýǵa bolady, obyrdy tabý úshin sol jatyrǵa bıopsııa júrgizý kerek, ıaǵnı jatyr qýysyna arnaıy quraldy kirgizý kerek jáne mıkroskoppen tekserý úshin tin bólshegin alý qajet. \r\n•	Transqynapty ýltradybysty tekserý – dáriger arnaıy quraldy qynapqa kirgizedi, ıaǵnı, joǵary jıilikti shaǵylysatyn tolqynnyń kómegimen jatyrdyń ishki joǵarǵy qurylymen qarap shyǵady. Atap aıtqanda, bul ádis bıopsııa júrgizý úshin endrometrııanyń potologııalyq tolysýyn anyqtaýǵa múmkindik beretin negizgi sheship bolyp tabylady. \r\n•	Bıopsııa – dáriger jatyrdyń ishki joǵarǵy jaǵynan tin bólshekterin jınaıdy. Bul shara jatyrdy keńeıtýge arnalǵan arnaıy qurylǵynyń kómegimen júzege asaýy múmkin.  Osymen birge jatyrdyń  shyryshty qabatyndaǵy tunyp qalǵan zattardy qyrýdy da júzege asyrýǵa bolady.  Odan ári\n qaraı alynǵan bıopsııanyń kómegimen  tinderge mıkroskoptyq tekserý júrgiziledi. Sondaı-aq, gıperplazııalyq nemese tabylǵan obyr jasýshalaryn jáne t.b. potologııalyq belgilerdi anyqtaý úshin qyrylǵan materıaldar da tekseriledi. Osyndaı sharalardan keıin belgili bir ýaqytqa ishinde áıeldiń asqazanynyń tómengi jaǵynda nashar sezimder týyndaýy  múmkin jáne azǵantaı qandy bólindiler kórinis beredi.\r\n\r\nJATYR OBYRYNYŃ DAMÝ SATYLARY\r\n\r\nDáriger dıagnoz qoıǵannan keıin, durys emdeý sharasyn taǵaıyndaý úshin, naýqasta qandaı qaterli isiktik protsess júrip jatqandyǵyn bilýi kerek. Aýrýdyń satysyn anyqtaý – obyrdyń qaı satyda taralyp bara jatqanyn, jáne qandaı aǵzalarǵa taralǵanyn anyqtaý bolyp sanalady.\r\n\r\nDáriger bul suraqtar tóńireginde jaýap izdeý úshin qan jáne nesep taldamasyn zertteýdi taǵaıyndaıdy, sonymen qatar rentgenologııalyq zertteýde qalys qalmaýy múmkin. Bularǵan basqa, kompıýterli tomografııa, ýltrodybystyq zertteý, ıaderli-magnıtti rezonans, sıgmoıdoskopııalyq nemese kolonskopııalyq zertteýler júrgizilýi múmkin. \r\nKóp jaǵdaıda qaterli isiktiń satysyn anyqtaýǵa arnalǵan senimdi jol jatyrdy joıý bolyp tabylady (gısterektomııa) jáne qaterli isiktik protsesstiń damý satysy vızýaldy túrde, ıaǵnı qarapaıym kózden kórý arqyly anyqtalýy múmkin. Kóbinese jatyrdyń bulshyqettik tini zaqymdandy ma, zaqymdanbady ma, jáne lımpfatıkalyq túıinderge sondaı-aq, jaqyn turǵan shap aǵzalaryna taraldy ma sony anyqtaý asa mańyzdy ról atqarady. Sondaı-aq, obyr jasýshalary bar alynǵan tinge mıkroskoptyq zertteý júrgiziledi.\r\n\r\nJatyrdyń satylanýy tómende keltirilgen belgilerdiń nezizinde qoıylady:\r\n\r\n•	I Satysy- qaterlli isiktiń protsessi jatyrdy ǵana zaqymdaıdy jáne jatyr moınyna taralmaıdy;\r\n•	II satysy – qaterli isiktiń jatyr moıny men denege taralaý protsessi;\r\n•	III satysy – qaterli isik jatyr mańyna taralady, biraq, shap mańyna shyqpaıdy (biraq, ol qýyq pen tik ishekti zaqymdamaı turǵan kezde) júretin protsessi. Shaptaǵy  lımfatıkalyq túıinderde jatyr isigi quralady.\r\n•	 IV satysy – qaterli isiktiń qýyq pen tik ishekke nemese shap jaqtaǵy basqa da aǵzalarǵa taralatyn protsessi\r\n\r\nJATYR OBYRYN EMDEÝ \r\n\r\n«Jatyrynda qaterli isigi bar» dep dıagnoz qoıylǵan kóptegen áıelder emdeý ádisterine qajetti sheshimderdiń bárin qabyldap, emdelýge belsendi túrde kirisedi. Biraq keıbireýler qoıylǵan dıagnosyn estigende eseńgirep, kúızelip aýrýdyń adekvantty maǵlumattaryn eskere almaı qalyp jatady. Mysaly, naýqastar ózine bilýi kerek kóptegen suraqtardy dárigerge qoıa almaı qalady.  Osyndaı sebepterge baılanysty naýqastar dáriger qabyldaýyna barǵan kezde qasyna týysyn nemese dosyn ertip alǵany abzal, olar aýrýǵa ózdiginshe kómek bolady.\r\n\r\nDáriger aýrýdy arnaıy mamandarǵa baǵyttaýy múmkin, mysaly, gınekologqa (áıelderdiń osyndaı máselelerimen aınalysatyn maman), nemese onkologqa (qaterli isikterdi emdeýmen aınalysatyn maman).\r\n\r\nEmdeý ádisteri\r\n\r\nJatyr obyryn emdeý áditeri isiktiń kólemine, aýrý satysyna, sondaı-aq, isiktiń isiýine áıeldik gormonnyń qaı atysy áser etetindigine baılanysty júrgiziledi. Sondaı-aq obyr jasýshasynyń dıfferentsıatsııa satysy  mańyzdy faktor bolyp tabylady. Iaǵnı, bul jasýshalar qaı satysynda qalypty jaýshalardan erekshelenetinine qarasty ajyratylady. Aıyrmashylyǵy qansha kóp bolsa, isik sonshalyqty tez damıdy. Budan basqa, emdeý ádisindegi sheshim qabyldaýǵa májbúr etetin faktor áıeldiń jalpy densaýlyq jaǵdaıy bolyp tabylady. \r\n\r\nJatyr obyryn emdeıtin birneshe qatarly emdeý túrleri bar. Jatyr obyry bar áıeldeerge kóbinese hırýrgııalyq em júrgiziledi. Keıbireýlerge radıatsııalyq terapııa taǵaıyndalady. Keıde, gormonaldi terapııa dep atalatyn em túrin qabyldaýǵa keńes beriledi. Al aýrýlardyń endi bireýlerine biriktirilgen em túri taǵaıyndalady. \r\nJatyr obyry bar kóptegen áıelderdiń jatyryn alyptastaý (gısterektomııa) maqsatynda jırýrgııalyq aralasýlar oryndalady. Operatsııa qursaq qýysynyń qabyrǵasyn tilý arqyly júzege asyrylady. Hırýrg ádette jatyrmen birge qos fallopıev tútikterin  jáne analyq bezderli alyp tastaıdy, ıaǵnı, bılateraldi salpıgo-ooforektomııa dep atalatyn em túri júrgiziledi.\r\n\r\nSondaı-aq hırýrýg, eger obyr jasýshalary lımfatıkalyq túıinderde quralsa, ol túıinderdi de alyp tastaıdy. Eger obyr jasýshasy lımfatıkalyq túıinderde ornalassa, onda obyrlaný protsessi aǵzayń basqa bólikterine de taraldy degen sóz. Eger obyr endrometrııada shektelse, áıelge hırýrgııalyq operatsııadan basqa, emdeýdiń qosymsha túrleri qajet bolmaıdy.   \r\n\r\nRadıoaktıvti terapııa obyr jasýshalaryn joıa alaıyn joǵary ekergııaly radıoaktıvti sáýleni qoldanýmen sıpattlady. Hırýrgııalyq aralasýlar men radıoterapııa uqsas túrde emdeýdiń jerligikti túrimen astasady, árıne ol, óz aıamǵynda qanshama obyr jasýshalaryn joıǵandyǵyna baılanysty.\r\n\r\nKeıbir áıelder jatyr obyrynyń I, II nemese III satysynda hırýrgııalyq aralasýlar men radıatsııalyq terapııanyń birikken túrin qajetsinedi. Olarǵa aldymen isiktiń kólemin kishireıtý úshin radıoterapııa júrgiziledi, odan keıin hırýrgııalyq operatsııa oryndalady. Biraq, keıde radıoterapııa qalyp qoıǵan isikterdi ketirý úshin hırýrgııalyq operatsııadan keıin júzege asyrylady. Budan basqa, radıoterapııa hırýrgııalyq operatsııa jasaı almaıtyn áıelderge júrgiziledi.\r\n\r\nJatyr obyryn emdeý úshin radıatsııalyq terapııanyń eki túri qoldanylady:\r\n\r\n•	Syrtqy terapııa: syrtqy radıoterapııa úshin radıatsııanyń syrtqy kózi qoldanylady (arnaıy apparat), bul sáýle isiktiń ornalasqan jerine baǵyttalady. Mundaı em birneshe aptanyń ishinde, aptasyna 5 kún júrgiziledi. Bulaı isteý arqyly qaterli isiktiń jasýshalaryn jınastyrýǵa bolady.\r\n•	Ishki radıoterapııa: ishki radıoterapııa úshin qynap arqyly arnaıy radıatsııalyq shaǵyn tútikshe engiziledi (ımplanttanady) jáne ol birneshe kúnge deıin ishte qaldyrylady.   Aldaǵy emdelýlerde áıelge týystarymen jáne dostarymen qarym-qatynas jasaýyna shekteý qoıylady. Bul ádisti oryndaǵannan keıin osy sheshim barynsha qaýipsiz bolyp sanalady. Keıbir áıelder úshin   rradıoterapııanyń ishkisiniń de, syrtqysynyń da biriktirilgen túri yńǵaıly bolyp keledi.\r\n\r\nGormonaldi terapııa arnaıy dárilerdi qoldanýdy qamtıdy. Iaǵnı ol dáriler garmonmen birge obyr jasýshalaryna toralǵy bola turyp baqylaýǵa múmkindik týǵyzady.  Gormondar arnaıy retseptorlar arqyly obyr jasýshalarymen birlese damıdy.  Gormonaldi terapııany bastamas buryn, gormonaldi retseptorlarǵa testileý júrgiziledi. Ol ásirese, jatyrdyń estrogendi jáne progesterondy retseptorlaryna júrgiziledi. Eger retseptorlar qatystyrylsa isik jasýshalary gormonaldi terapııaǵa jol bergen bolyp sanalady.\r\n\r\nGormonaldi terapııa, aǵzadaǵy obyr jasýshalaryna qanshalyqty áser etkendigine qaraı júıeli terapııanyń kategorııalarymen baılanysady. Ádette gormonaldi terapııada sapasyna qaraı, quramynda progesteron bar tabletkaler qabyldanady. \r\n\r\nKeıde hırýrgııalyq aralasýlar men radıoterapııany qoldanýǵa kelmeıtin áıelderge gormonaldi terapııa júrgiziledi. Budan basqa jaǵdaıda, dáriger naýqastardyń boıyndaǵy isik ókpesine nemese basqa aǵzalaryna taralsa gormonaldi terapııany taǵaıyndaıdy. Sondaı-aq gormonaldi terapııa jatyr qaterli isigi qaıtalanǵan aýrýlarǵa taǵaıyndalady.\r\n\r\nJATYR QATERLI ISIGINIŃ JANAMA ÁSERLERI\r\n\r\nHırýrgııalyq emniń janama áserleri\r\n\r\nGısterektomııadan keıin áıelderde álsireý jáne aýrý sezimderi baıqalady. Kóptegen áıelderdiń qaıta qalpyna kelýi úshin 4-8 aptadaı ýaqyt qajet. Alaıda, keıbir áıelderge odanda artyq ýaqyt qajet bolady qaıta qalpyna kelýi úshin.\r\n\r\nKeıbireýleri jedel aralasýlardan keıin júrek aıný, qusý jaǵdaılary oryn alaıyndyǵyn aıtady. Sondaı-aq, qaýyq pen ishekterde de máseleler týyndaýy múmkin. Sol úshin dáriger birqatar tamaqtar men suıyqtyqtardy paıdalanýdy doǵara turýdy talap etedi. Keıin aqyryndap, qalypty tamaqtanýyna da bolady.\r\n\r\nGısterektomııadan keıin áıelderde etekkir joǵalyp ketedi, jáne olar eshqashan bala kótere almaı qalady. Ondaı áıelderde klımakstiń paıda bolatyndyǵy jaıynda naqty málimetter bar. Ondaı jaǵdaıda, keıde terapııany estrogen-quramdy preparat aýystyrýy múmkin.  olar jaǵdaıdy jeńildetýge múmkindik beredi. Biraq keıbir dárigerler buǵan kereǵar pikirde, ıaǵnı olardyń aıtýy boıynsha, «kimde qashan bir jatyr qaterli isigi bolǵan bolsa, olarǵa estrogen berýdiń qajeti joq» deıdi.\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııanyń janama áserleri\r\n\r\nRadıatsııalyq terapııanyń janama áerleri, ásirese radıoaktıvti sáýleniń qoldanylǵan dozasy men áser etken ornyna baılanysty bolady. Keń taralǵan janama áserler: qurǵaý jáne áser etken jeriniń terisiniń qyzarýy, qyshý jáne qynap ishiniń kúıý sezimi. Bulardan basqa, radıoterapııadan dıareıa, sondaı-aq, zár shyǵarýdyń jıileýi men shyǵarar kezde aýrý seziminiń mazalaýy paıda bolady. Radıatsııanyń áseriniń nátıjesinde, sondaı-aq ınfektsııadan qorǵaıtyn qannyń aq túıirshikteri ( leıkotsıtter) azaıyp ketedi.   \r\n\r\nDárigerler radıatsııalyq terapııadan ótken áıelderge jynystyq qatynasta bolmaı turý kerektini jaıynda keńes beredi.  Biraq, atalmysh terapııadan keıin birneshe apta ótken soń, áıelder tósek qatynasyn jalǵastyra berse bola beredi.\r\n\r\nGormonaldi terapııanyń janama áserleri\r\n\r\nProgesterony bar tabletkalardy qabyldaıtyn áıelderdiń organızmderi suıyqtyq jınalýǵa beıip keledi. Sondaı-aq, gormonaldi terapııanyń janama áseri tábettiń tómendeýi jáne salmaqtyń túsýi bolyp tabylady. Áıelderiń  saqtalǵan etekkirli fýnktsııasy buzylýy múmkin.\r\n\r\nQOSYMShA JÁNE ALTERNATIVTI MEDITsINA\r\n\r\nKeıbir qaterli isikke shaldyqqandar qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń ádisterin ońtaıly dep sanaıdy:\r\n\r\nQosymsha ádister hmıoterapııa jáne radıoterapııa sııaqty mı isigen emdeýge arnalǵan standartty  emdeý túrlerimen qatar qoldanylady. Alternatıvti ádis – standartty emdeý ádisteriniń orynyna qoldanylady. \r\n\r\nAkýpýnktýra (ıneterapııasy), emdik massaj, shóp ónimderi, dárýmender nemese arnaıy dıeta, sonymen qatar, vızýalızatsııa, medıtatsııa jáne túrli rýhanı emder qosymsha nemese alretnatıvti medıtsınaǵa jatady.\r\n\r\nKeıbir onkologııalyq aýrýlar qossymsha nemese alternatıvti terapııanyń arqasynda ózderin edáýir jaqsy\n sezinip qalatyndyǵyn aıtyp júr. Jáne bir aıta keterligi, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına hımıoterapııa men radıoterapııanyń keıbir mehanızmderiniń áserin ózgertedi. Bul ózgerister aýrýǵa aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin. Budan basqa, qosymsha jáne alternatıvti medıtsına, tipti jeke qoldanylsa da ózdiginen zııanyn tıgizip qoıýy da ǵajap emes. Keıbir qosymsha jáne alternatıvti medıtsınanyń túrleri qymbat turatyn bolyp keledi.\r\n\r\nAýrýlardyń kútimine qoldaý kórsetý\r\n\r\nQaterli isik sekildi kúrdeli aýrýmen ómir súrý ońaı emes. Keıbir adamdarǵa bul aýrýmen baılanysty emotsıonaldyq jáne praktıkalyq máselelerin sheshý úshin kómek qajet. Ondaı jaǵdaıda aýrýǵa qandaı jaǵynan bolsyn kómek qolyn sozsa da paıdaly bolmaq. Bul uıǵarym ásirese batys jaqta jaqsy damyǵan. Qaterli isikpen aýyratyndar men atalmysh toptar bas qosyp turady, árqaısysy óz jaǵdaıymen bólisip, keıbireýleri emdelý úshin ózine paıdaly keńes alyp qaıtyp jatady.  \r\n\r\nOnkologııalyq aýrýy bar adamdar óz otbasy jaıly kóp oılaıdy, óziniń jumys ornynyń saqtalýyn, kúndelikti turmys-tirshiligin jıi ýaıymdap júredi. Ondaı aýrý adamdarǵa  barynsha  sabyr saqtap júrgen durys, olarǵa emdeletini jaıynda, emhanada alańsyz bolýy kerektigi jaıynda, medıtsınalyq kómekti barynsha durys qoldaný kerektigi jaıynda áńgimelesip turǵan júrgen jón. Onkologııalyq aýrýlardyń kóptegen suraqtaryna ádette medıtsına qyzmetkerleri jaýap beredi.\r\n\r\nDurys tamaqtaný men fızıkalyq belsendilik\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlardiń ózin ózi kútingeni asa mańyzdy bolyp tabylady. Ol úshin jaqsy tamaqtanyp, jetkilikti túrde belsendi qozǵalys jasaý kerek. Onkologııalyq aýrýlar salmaǵyn turaqty ustap turý úshin náýyzyǵa baı taǵamdarmen qorektenýi kerek. Ásirese aǵýyzy mol taǵamdardy paıdalanǵany abzal. Jaqsy tamaqtaný arqyly ózin-ózi jaqsy sezinedi jáne kóp energııa  jınaıdy.\r\n\r\nOnkologııalyq aýrýlar kóbinese emdelgen kezde nemese emdelgennen keıin tábeti nasharlap ketedi. Olar ózin delsal sezinedi nemese sharshańqy júredi, ne bolmaa, dám sezýi ózgerip ketedi. Budan basqa, emdeýdiń janama áserleri (tábetiniń nasharlaýy, júregi aınýy, qusýy nemese aýzynyń qyshýy sııaqty) salmaqty máselelerdi týyndatýy múmkin. Dáriger, dıetolog nemese basqa da medıtsınalyq qyzmetkerler tamaqtanýǵa baılanysty máselelerdi sheshýge kómektesýi múmkin. \r\n\r\nKóptegen adamdar salaýatty ómir saltyn saqtaý arqyly ózin kádimgideı jaqsy sezinip júredi. Júrý, ıogamen aınalysý, júzý, jáne osyndaı sporttardyń biraz túrleri  kúshtiń saqtalýyna jáne energııany turaqty ustaýǵa jáne ómirlik tonýsty kóterýge yqpal etedi.  Jattyǵýlar emdelý protsesinde júrek aıný, aýrý sekildi jaǵdaılardy jeńildetedi. Olar sondaı-aq, kúızelisten aıyǵýǵa da kómek beredi. Dese de, fızıkalyq júkteme jaıynda dárigermen keńesip alýdyń mańyzy zor bolmaq. Eger fızıkalyq júktemeden aýrý nemese basqa da máseleler týyndap jatsa, ol jaıynda mindetti túrde dárigerge habarlaý kerek, dáriger atalmysh jattyǵýlardyń basqasha túrlerine baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\nALDAǴY ÝAQYTTAǴY KÚTIM   \r\n\r\nEmdelgennen keıin turaqty kútimildený óte mańyzdy. Dárigerler isiktiktiń qaıtalanbaıtynyna kóz jetkizý úshin egjeı-tegjeıli tekserýler júrgizedi. Ýaqytyly tekserýler júrgizilip tursa, atalmysh ózgeristirdi anyqtaýǵa bolady. Ol úshin ýaqytymen gınekologııalyq tekserýlerden ótip, zerthanalyq testter júrgizip, rentgenologııalyq zertteılerden ótip, t.b. tekseristerden qalmaı qaralyp turǵan durys. \r\n\r\nǴYLYMI ÓŃDEÝLER\r\n\r\nQazirgi ýaqytta ǵalymdar jatyrdyń hırýrgııalyq jolmen aýyrpaı alyný ádisterin qarastyrýda. Negizinde, jatyrdy alyp tastaý ádisi qynap arqyly engiziletin laparoskoptyń kómegimen óńdeledi. Bul jol arqyly qursaq qýysyn asa úlken kólemde kesilýinen saqtanýǵa bolady jáne qaterli isiktiń taralǵan jerlerine, ıaǵnı qursaq qýysyna aýyrtpaı zertteý júrgizýge múmkindik týady.\r\n\r\nTaǵy bir zertteýshiler toby hırýrgııalyq aralasýdan keıin radıatsııalyq terapııanyń utymdy jolyn meńgerýde, sondaı-aq, biriktirilgen hırýrgııany qabyldaýda, ıaǵnı, hımıoterapııa men radıoterapııany qosa qoldaný joldaryn meńgerýde. AQSh-ta jáne basqa elderde bıologııalyq terapııany (jańa dáriler men biriktirilgen klınıkalyq synama) qoldanylýda. Bul zertteýlerdiń keıbieýi janama áserlerdi tómendetýge jáne aýrý jannyń keıingi ómirin sapalandyrýǵa baǵyttalady.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nkaser, \r\nendometrıým.\r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(622,'article','1470','Bedeýlik','qz','2018-11-26 10:11:19','2018-11-26 10:10:00','\'\'__Ol degenimiz ne?__\'\' __Bedeýlik __bala kótertpeıtin dárlerdi qoldanbaı, qos juptyń 2 jyl jynystyq qatynasta bolýyna qaramastan júkti bolý qabiletsizdigimen sıpattalady. Fertıldi jastaǵy áıelderdiń 80% jýyǵy bala kóterýge qabiletti. Alaıda, ár 8 jup bedeýlikke dýshar bolady.\r\n\r\n\'\'__Onyń sebepteri qandaı?__\'\' Bedeýliktiń bolýy erkekterde de áıelderde de kóp kezdesedi.Eń kóp taraǵan sebepteri – ovýlıatsııanyń jáne spermatozoıdtardyń óndirilý qabiletiniń buzylysy, fallopıvıevtik tútiktiń, jatyrdyń jáne prostatanyń qabynýy, jynystyq qatynastyń retsizdigi bolyp tabylady. Keıbir kezderde bedeýliktiń sebebi anyqtalmaı da  jatady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1470',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bedeýlik','y','   Bedeýlik \'\'__Ol degenimiz ne?__\'\' __Bedeýlik __bala kótertpeıtin dárlerdi qoldanbaı, qos juptyń 2 jyl jynystyq qatynasta bolýyna qaramastan júkti bolý qabiletsizdigimen sıpattalady. Fertıldi jastaǵy áıelderdiń 80% jýyǵy bala kóterýge qabiletti. Alaıda, ár 8 jup bedeýlikke dýshar bolady.\r\n\r\n\'\'__Onyń sebepteri qandaı?__\'\' Bedeýliktiń bolýy erkekterde de áıelderde de kóp kezdesedi.Eń kóp taraǵan sebepteri – ovýlıatsııanyń jáne spermatozoıdtardyń óndirilý qabiletiniń buzylysy, fallopıvıevtik tútiktiń, jatyrdyń jáne prostatanyń qabynýy, jynystyq qatynastyń retsizdigi bolyp tabylady. Keıbir kezderde bedeýliktiń sebebi anyqtalmaı da  jatady. Ol degenimiz ne? Bedeýlik bala kótertpeıtin dárlerdi qoldanbaı, qos juptyń 2 jyl jynystyq qatynasta bolýyna qaramastan júkti bolý qabiletsizdigimen sıpattalady. Fertıldi jastaǵy áıelderdiń 80% jýyǵy bala kóterýge qabiletti. Alaıda, ár 8 jup bedeýlikke dýshar bolady.\r\n\r\nOnyń sebepteri qandaı? Bedeýliktiń bolýy erkekterde de áıelderde de kóp kezdesedi.Eń kóp taraǵan sebepteri – ovýlıatsııanyń jáne spermatozoıdtardyń óndirilý qabiletiniń buzylysy, fallopıvıevtik tútiktiń, jatyrdyń jáne prostatanyń qabynýy, jynystyq qatynastyń retsizdigi bolyp tabylady. Keıbir kezderde bedeýliktiń sebebi anyqtalmaı da  jatady.\r\n \r\n\r\nTegter:\r\n \r\nbedeýlik\r\njatyr\r\novýlıatsııa\r\nsháýet\r\nbdeýliktiń sebepteri\r\nbedeýliktiń emi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(623,'article','1472','Vıbratsııalyq aýrý (diril aýrýy)','qz','2018-11-26 10:17:32','2018-11-26 10:15:00','\'\'__Bul ne?__\'\' __Vıbratsııalyq aýrý__ – bul deneniń keıbir bólikteri, ádette baqaılar men saýsaqtardyń sýyqqa  degen úlken reaktsııaǵa ıe bolýy nemese emotsııalyq kúızelis (stress) jaǵdaıy.\r\n\r\n\'\'__Bul aýrý kimderde paıda bolady?__\'\' Aýrý ádette qurylysshylarda, mashınıstterde,tigin mashınasymen qoldanatyn tiginshilerde ıaǵnı turaqty dirildeıtin quraldarmen jumys jasaıtyn jumysshylarda paıda bolady.Osyndaı quraldar bulshyqettiń, baılamdardyń, súıek jáne býyndardyń ózgeristerine alyp kelip, sol jerdegi nerv júıesin zaqymdaıdy.Zaqymdalǵan aımaqtardyń qan tamyrlary qysylyp, qandanýy buzylady.Keıbir adamdarda vıbratsııalyq aýrý jaraqat nátıjesinde, túrli aýrýlar saldarynan (sklerodermııa,revmatoıdty artrıt) nemese qan aınalymdy zaqymdaıtyn dárilerdi (mysaly:nıkotın, kofeın,quramynda efedrın bar preparattar) qabyldaý áserinen bolady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1472',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','V','Vıbratsııalyq','y','   Vıbratsııalyq aýrý (diril aýrýy) \'\'__Bul ne?__\'\' __Vıbratsııalyq aýrý__ – bul deneniń keıbir bólikteri, ádette baqaılar men saýsaqtardyń sýyqqa  degen úlken reaktsııaǵa ıe bolýy nemese emotsııalyq kúızelis (stress) jaǵdaıy.\r\n\r\n\'\'__Bul aýrý kimderde paıda bolady?__\'\' Aýrý ádette qurylysshylarda, mashınıstterde,tigin mashınasymen qoldanatyn tiginshilerde ıaǵnı turaqty dirildeıtin quraldarmen jumys jasaıtyn jumysshylarda paıda bolady.Osyndaı quraldar bulshyqettiń, baılamdardyń, súıek jáne býyndardyń ózgeristerine alyp kelip, sol jerdegi nerv júıesin zaqymdaıdy.Zaqymdalǵan aımaqtardyń qan tamyrlary qysylyp, qandanýy buzylady.Keıbir adamdarda vıbratsııalyq aýrý jaraqat nátıjesinde, túrli aýrýlar saldarynan (sklerodermııa,revmatoıdty artrıt) nemese qan aınalymdy zaqymdaıtyn dárilerdi (mysaly:nıkotın, kofeın,quramynda efedrın bar preparattar) qabyldaý áserinen bolady. Bul ne? Vıbratsııalyq aýrý – bul deneniń keıbir bólikteri, ádette baqaılar men saýsaqtardyń sýyqqa  degen úlken reaktsııaǵa ıe bolýy nemese emotsııalyq kúızelis (stress) jaǵdaıy.\r\n\r\nBul aýrý kimderde paıda bolady? Aýrý ádette qurylysshylarda, mashınıstterde,tigin mashınasymen qoldanatyn tiginshilerde ıaǵnı turaqty dirildeıtin quraldarmen jumys jasaıtyn jumysshylarda paıda bolady.Osyndaı quraldar bulshyqettiń, baılamdardyń, súıek jáne býyndardyń ózgeristerine alyp kelip, sol jerdegi nerv júıesin zaqymdaıdy.Zaqymdalǵan aımaqtardyń qan tamyrlary qysylyp, qandanýy buzylady.Keıbir adamdarda vıbratsııalyq aýrý jaraqat nátıjesinde, túrli aýrýlar saldarynan (sklerodermııa,revmatoıdty artrıt) nemese qan aınalymdy zaqymdaıtyn dárilerdi (mysaly:nıkotın, kofeın,quramynda efedrın bar preparattar) qabyldaý áserinen bolady.\r\n    \r\nOl qalaı paıda bolady? Ádette adam aǵzasy dene qyzýyn saqtaý úshin sýyq sezingen kezde qan tamyrlaryn taryltady. Stress nemese sýyq adam aǵzasyndaǵy bul fýnktsııasynyń ulǵaıýyna sebep bolýy múmkin. Saýsaq pen baqaı (sırek jaǵdaılarda aıaq, muryn nemese qulaq) bozaryp ketedi, al qolmen ustap kórgende sýyqtaný seziledi. Keıde baqaı men saýsaq uıyp qalady nemese shanshyp aýyrady. Sondaı-aq qatty aýyrsynyp, isinýi múmkin. Vıbratsııalyq aýry kezinde bul belgiler anyq bilinýi nemese múldem bolmaýy múmkin.\r\n\r\nVıbratsııalyq aýrýdyń sımptomdary qandaı? Vıbratsııalyq aýrýmen aýyratyn naýqastar mynadaı shaǵymdary bolady:\r\n\r\n•	Az ǵana ýaqyt bolǵan sýyqtyń áserinen qoldarynyń nemese saýsaqtarynyń bozarý belgilerine. \r\n•	Saýsaqtardyń shanshyp aýyrsynýy men sezimtaldyǵynyń tómendeýine\r\n•	Saýsaqtardyń bozarý aralyǵyna bolatyn aýyrsyný jáne sýyqtaný sezimine\r\n•	Qol ushy kúshiniń tómendeýine\r\n\r\nVıbratsııalyq aýrýdyń emi aldyn alý sharalarymen qatar júrgiziledi. Atap aıtqanda sýyqtan, kúızelisten jáne basqa da titirkendirgishterden aýlaq bolý jatady.Eger osyndaı sharalar kómektespese, onda dárilik preparttar qabyldaý qajet bolady.\r\n \r\n\r\nTegter:\r\n \r\nvıbratsııalyq aýrý\r\naıaq-qoldyń uıýy\r\nqol ushy kúshiniń tómendeýi\r\nsaýsaqtardyń shanshyp aýyrsynýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(624,'article','1508','Arterııalyq gıpotenzııa','qz','2018-11-28 10:22:22','2018-11-28 10:20:00','__Arterııalyq gıpotenzııa__ \'\'__(sın. arterııalyq gıpotonııa )__\'\' arterııalyq qysym mólsheriniń  tómendeýimen sıpattalady. Eresekterde qarterııalyq qysymnyń qalypty shegi  105/65 mm.syn.baǵ, al balalarda 85/60 mm.syn.baǵ bolý kerek. \r\n\r\nKeıbir adamdardyń týmysynan qan qysymy tómen bolady jáne olar sol kúıinde de ózderin jap-jaqsy sezinedi.  Olar úshin tómengi qan qysymy qalypty  bolyp sanalady. Gıpotonııa kóbinese 30-40 jastaǵy áıel adamdarda nemese odanda jas 19-30 jas aralyǵynda qyzdarda kezdesedi.Áıelder de negizinen erkekterge qaraǵanda qan qysymy  tómen bolyp keledi, al jaǵymsyz aýa-raıy nemese gormonaldy ózgerister kezinde tipten tómendep ketýi múmkin. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1508',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Arterııalyq','y','   Arterııalyq gıpotenzııa __Arterııalyq gıpotenzııa__ \'\'__(sın. arterııalyq gıpotonııa )__\'\' arterııalyq qysym mólsheriniń  tómendeýimen sıpattalady. Eresekterde qarterııalyq qysymnyń qalypty shegi  105/65 mm.syn.baǵ, al balalarda 85/60 mm.syn.baǵ bolý kerek. \r\n\r\nKeıbir adamdardyń týmysynan qan qysymy tómen bolady jáne olar sol kúıinde de ózderin jap-jaqsy sezinedi.  Olar úshin tómengi qan qysymy qalypty  bolyp sanalady. Gıpotonııa kóbinese 30-40 jastaǵy áıel adamdarda nemese odanda jas 19-30 jas aralyǵynda qyzdarda kezdesedi.Áıelder de negizinen erkekterge qaraǵanda qan qysymy  tómen bolyp keledi, al jaǵymsyz aýa-raıy nemese gormonaldy ózgerister kezinde tipten tómendep ketýi múmkin.  Arterııalyq gıpotenzııa (sın. arterııalyq gıpotonııa ) arterııalyq qysym mólsheriniń  tómendeýimen sıpattalady. Eresekterde qarterııalyq qysymnyń qalypty shegi  105/65 mm.syn.baǵ, al balalarda 85/60 mm.syn.baǵ bolý kerek. \r\n\r\nKeıbir adamdardyń týmysynan qan qysymy tómen bolady jáne olar sol kúıinde de ózderin jap-jaqsy sezinedi.  Olar úshin tómengi qan qysymy qalypty  bolyp sanalady. Gıpotonııa kóbinese 30-40 jastaǵy áıel adamdarda nemese odanda jas 19-30 jas aralyǵynda qyzdarda kezdesedi.Áıelder de negizinen erkekterge qaraǵanda qan qysymy  tómen bolyp keledi, al jaǵymsyz aýa-raıy nemese gormonaldy ózgerister kezinde tipten tómendep ketýi múmkin. \r\n\r\nGıpotonııanyń sımptomy\r\n\r\nQan qysymy tómendegen kezde adamda álsizdik, uıqyshyldyq, bastyń aınalýy, aýyr jaǵdaıda naýqastyń talyp qalýy jáne az ǵana fızıqalyq jattyǵý kezinde júreginiń qatty soǵýy baıqalady. Gıpotonııanyń eń jaǵymsyz sımptomdarynyń biri – ortostatıkalyq gıpotonııa bolyp tabylady. Bul sımptom kezinde adam otyrǵan nemese jatqan jerinen atyp turǵan ýaqytta basynyń aınalýy,kóziniń qaraýyltýy tipti keıde naýqas esinen tanyp qalýy da múmkin.\r\n\r\nGıpotonııanyń túrleri\r\n\r\nJedel gıpotonııa jartty túrde bólinedi (qysymnyń túsýi, kenetten kóterilýi) jáne sozylmaly gıpotonııa (qysym belgili bir ýaqytqa deıin tómendeıdi). Sondaı-aq gıpotonııa birinshilikti  (qan qysymyn túsýi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolmaıdy) jáne sımptomdyq (qan qysymynyń túsýi basqa aýralardyń sımptomdaryna baılanysty damıdy) bolyp bólinedi.\r\n\r\n•	Jedel sımptomatıkalyq gıpotonııa (qan qysymnyń birden tómendep ketýi)  kezinde ómirge qaýip tónýi múmkin, sondyqtan kóp kúttirmeı mamandandyrylǵan medıtsınalyq kómek kórsetý qajet bolady. Sebebi qan qysymynyń tym qatty tómendýi   jedel ınfarktik mıokardasymen,  ókpe arterııalarynyń tromboembolııasymen, aýyr arıtmııalarmen, júrek ishilik blokadasymen, allergııalyq reaktsııamen, qan ketýlermen t.b. da jaıttarmen astasyp ketýi múmkin. Adamnyń qan qysymyna baılanysty ózin-ózi tossynnan nashar seziný jaǵdaıy oryn alǵanda, ózdigińizden em-shara qoldanbaı, tez arada dárigerge habarlasyńyz. \r\n•	Sozymaly birinshilikti gıpotonııa – kóbinese jastarda kezdesedi, ol  tamyr tonýsy aınalymynyń buzylystarymen (vegeto-tamyrlyq dıstonııa)  kórinis beredi. Qan tamyrlar júıkelik jáne endokrındik buzylystarǵa baılanysty keńeıedi sosyn qan aǵý jyldamdyǵy tómendeıdi. Osydan keıin múshelerge qorektik zattardyń tasymaldanýy nasharlaıdy, aldymen mı zaqymdalady da soǵan baılanysty álsizdik, uıqyshyldyq, aqyl-esiniń nasharlaýy sııaqty belgileri paıda bolady. Sonymen qatar sozylmaly qan qysymynyń tómendeýine kúızelistik jaǵdaılar, aýyr depressııalar da aıtarlyqtaı áserin tıgizedi. Bul jaǵdaıda psıhoterapevttiń kómegi qajet.\r\n\r\nSozylmaly qan qysymynyń tómendeýi endokrındik aýrýlar (gıpoterıoz,búırek ústi beziniń jetkilisizdigi) kezinde jáne júrektiń jıyrylý qyzmeti nasharlaǵanda (sımptomatıkalyq gıpotonııa) damıdy. \r\n\r\nAdam klımattyq deńgeıin ózgertkende adaptatsııa ýaqytynda nemese aýa-raıyn jaǵymsyz sezingende qan qysymy tómendeıdi. Mysaly, orta aımaqtarda turatyn adam taýly aımaqqa barǵanda nemese kerisinshe tropıkalyq jerge barǵanda qan qysymynyń tómendeýi baıqaýly múmkin. Taǵy da kóptegen faktorlar qan qysymynyń tómendeýine áser etedi, mysaly: joǵary ylǵaldylyq, elektromagnıttik óristerdiń áseri,radıatsııa jáne t.b. Keıbir allergııalyq reaktsııalardyń kórinsteri de gıpotonııa bolýy múmkin. Basqa da tamyrlyq aýrýlar, mysaly gıpertonııalyq aýrý men salytyrǵanda gıpotenııa zııansyz aýrý bolyp kórinedi. Degenmen gıpotonııanyń áserinen basqa júıelerde aýyr asqynýlar bolýy múmkin. Sondyqtan emdi kardıolog-dárigerdiń bastaýymen saýatty ári sapaly júrgizý kerek.\r\n\r\nGıpotonııanyń emdelýi\r\n\r\n•	Sebep bolǵan aýrýdy emdeý;\r\n•	Kún tártibin qalyptastyrý (demalys jáne jumys ýaqytyn bir deńgeıge ákelý)\r\n•	Kúnine 4-6 ret tolyq jáne toıymdy tamaqtaný\r\n•	Adaptogenderdi qoldaný (jenshen, eleýterokokk, pantokrın jáne t.b)\r\n•	Emdik jattyǵýlar jasaý\r\n•	Inemen emdeý (ıglorefleksoterapııa)\r\n•	Massaj jasatý\r\n•	fıtoterapııa, aromaterapııa, ıglorefleksoterapııa, psıhoterapııa, vıtamınoterapııa.\r\n\r\n\r\nTegter:\r\n\r\narterııalyq gıpotenzııa\r\narterııalyq gıpotenzııa sımptomdary\r\narterııalyq gıpotenzııa emi\r\narterııalyq gıpotonııa\r\ngıpotonııa\r\ngıpotonııa emi\r\ngıpotonııa sımptomdary\r\narterııalyq gıpotenzııa dıagnostıkasy\r\ntómen qan qysymy\r\ntómen arterııalyq qan qysymy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(625,'article','1514','Allergııa jáne demikpe','qz','2018-11-28 10:30:49','2018-11-28 10:27:00','Demikpe ustamalary (demikpeniń asqynǵan sımptomdary) allergııalyq reaktsııanyń saldarynan oryn alýy múmkin. Bul jaǵdaıda, allergııaǵa beıim adamnyń  tynys alý joldarynyń qabynýy ýaqytsha kúsheıýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Allergııa degen ne?__\'\'\r\n\r\nAllergııa – bul adamnyń ımmýndy júıesiniń áser etken syrtqa faktorlarǵa qaıtarǵan jaýaby. Ondaı syrtqy faktorlarǵa: barlyq túrli jaǵdaılarda oılamaǵan jerden tıip ketken zattar, mysaly, ósimdiń tozańy, shań nemese jún, teri nemese janýardyń silekeıi jatady.  Allergııasy bar adamdardyń ımmýndy júıesi ózine jaǵymsyz zattardy birden sezedi, negizinde olardy, «allergender» dep ataıdy, olar qanshalyqty zııandy bolsa, aǵzanyń qalypty fýnktsııasyn sonshalyqty buzady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1514',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Allergııa','y','   Allergııa jáne demikpe Demikpe ustamalary (demikpeniń asqynǵan sımptomdary) allergııalyq reaktsııanyń saldarynan oryn alýy múmkin. Bul jaǵdaıda, allergııaǵa beıim adamnyń  tynys alý joldarynyń qabynýy ýaqytsha kúsheıýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Allergııa degen ne?__\'\'\r\n\r\nAllergııa – bul adamnyń ımmýndy júıesiniń áser etken syrtqa faktorlarǵa qaıtarǵan jaýaby. Ondaı syrtqy faktorlarǵa: barlyq túrli jaǵdaılarda oılamaǵan jerden tıip ketken zattar, mysaly, ósimdiń tozańy, shań nemese jún, teri nemese janýardyń silekeıi jatady.  Allergııasy bar adamdardyń ımmýndy júıesi ózine jaǵymsyz zattardy birden sezedi, negizinde olardy, «allergender» dep ataıdy, olar qanshalyqty zııandy bolsa, aǵzanyń qalypty fýnktsııasyn sonshalyqty buzady. Demikpe ustamalary (demikpeniń asqynǵan sımptomdary) allergııalyq reaktsııanyń saldarynan oryn alýy múmkin. Bul jaǵdaıda, allergııaǵa beıim adamnyń  tynys alý joldarynyń qabynýy ýaqytsha kúsheıýi múmkin.\r\n\r\nAllergııa degen ne?\r\n\r\nAllergııa – bul adamnyń ımmýndy júıesiniń áser etken syrtqa faktorlarǵa qaıtarǵan jaýaby. Ondaı syrtqy faktorlarǵa: barlyq túrli jaǵdaılarda oılamaǵan jerden tıip ketken zattar, mysaly, ósimdiń tozańy, shań nemese jún, teri nemese janýardyń silekeıi jatady.  Allergııasy bar adamdardyń ımmýndy júıesi ózine jaǵymsyz zattardy birden sezedi, negizinde olardy, «allergender» dep ataıdy, olar qanshalyqty zııandy bolsa, aǵzanyń qalypty fýnktsııasyn sonshalyqty buzady.\r\n\r\nAllergııa demikpeni qalaı týyndatady?\r\n\r\nAýamen jutylatyn allergender. Kóbinese demikpemen aýyratyn adamdar úshin belgili demmen ishke enip ketetin allergender.  Sońǵylary mynalar:\r\n\r\n•	Janýarlardyń aǵzasynan óndiriletinder (teri, silekeı);\r\n•	Shań tozańdary;\r\n•	Taraqandardyń deneleriniń bólshekteri;\r\n•	Zeń túıirshikteri;\r\n•	Tozańdar.\r\n\r\nMedıtsına qyzmetkerleri demikpemen aýyratyn adamdardyń jutylatyn allergen men sezimtaldyǵyn sáıkestendrip kóredi.\r\n\r\nTaǵamdyq allergııa. Taǵamnan bolatyn allergııa demikpeni anda-sanda týyndatýy múmkin. Aıta keterligi, allergııa sımptomdarymen astasyp kete beretin azyq-túliktiń kóp taralǵan túrleri:\r\n\r\n•	Jumyrtqa;\r\n•	Súıt;\r\n•	Arahıs;\r\n•	Soıa;\r\n•	Bıdaı;\r\n•	Balyq, \r\n•	Asshaıandar.\r\n\r\nKonservilengen taǵamdyq zattar da demikpeni qozdyrýy múmkin. Natrıı gıdrosýlfaty, kalıı gıdrosýlfaty, natrıı pırosýlfaty, kalıı pırosýlfaty jáne natrıı sýlfaty sekildi qospalar ádette taǵamdyq azyqtardy óńdegende nemese daıyndaǵanda qoldanylady, olar mynadaı azyq-túlikte kezdesýi múmkin:\r\n\r\n•	Keptirilgen jemister men kókónister;\r\n•	Kartop (jartylaı qaptalǵan fabrıkat);\r\n•	Sharap pen syra;\r\n•	Shynydaǵy laım nemese lımon shyryndary;\r\n•	Asshaıandar (balǵyn, qatyrylǵan nemese paıdalanýǵa daıyn túrleri);\r\n•	Marınadtalǵan ónimder.\r\n\r\nTaǵamdyq allergııa kóbinese adamdarda esekjem túrinde kórinis beredi, bórtpe shyǵady, júrek aınıdy, qusady jáne  ishi ótedi. Eger siz demikpeni qozdyratyn taǵamdyq allergııadan zardap shegip júrseńiz, joǵaryda aıtylǵan allergııa sımptomdary sizdiń kelesi demikpeńizdiń aldynda paıda bolýy múmkin.  Eger de, ol protsessti dereý toqtatpasa, keńirdek isip, tynys alatyn múmkindik qalmaı qalýy múmkin.\r\n\r\nEger sizdiń demikpeńizdi qozdyrady degen taǵamdarǵa kúmánińiz bolsa, onda dárigerińizben keńesip alyńyz. Sizdiń ol taǵamdyq azyq-túlikkepen  allergııalyq sezimtaldyǵyńyzdyń baılanysyn  anyqtaý úshin, sizge terilik-allergııalyq synama jasalýy múmkin.\r\n\r\nMende allergııa bolsa ne isteýim kerek?\r\n\r\nÓzińizdiń allergııańyzdy qozdyratyn zattardan aýlaq júrýge tyrysyńyz.  Tómende, kóp taralǵan allergendermen baılanysyp qalmaý úshin ne isteýge bolatyndyǵy jaıynda jazylǵan.  \r\n\r\nShań-tozańǵa bólikterine allergııa bolsa\r\n\r\n•	Allergender ótip ketpeıtindeı qarapaıym nemese serippeli matrasty qaptamamen qaptańyz;\r\n•	Barlyq jatyn ornyńyzdy aptasyna bir ret ystyq sýmen jýyp turyńyz;\r\n•	Edenge kilemshe japqyshtardy tósemeı-aq qoıǵan durys.  Eger kilemshe japqyshtardy alyp tastaı almasańyz, olardy allergen  ótkizbeıtin, kópqabatty vakýmdy shańsorǵyshpen jıi tazalap turyńyz.  Kilemshedegi shań-tozańdardy ketiretin arnaıy zattardy qoldanýǵa da bolady.\r\n•	Perde men porterderdi de taqpaı-aq qoıǵanyńyz jón. Jalıýzdiń ornyna qarapaıym kenep mataly perdeni ilip qoıyńyz.  Jýylatyn perdelerdi ystyq sýmen aptasyna 2-4 ret jýyp turý kerek.\r\n•	Shap qalpaqshalarynyń, tereze taqtaıshalarynyń ústin dymqyl matamen jıi súrtip turyńyz.\r\n•	Zattaryńyzdy jınaqy ustańyz. Oıynshyqtar men kitaptar esigi jabylatyn kitap sórelerinde  nemese qorapshalar men shkaftarda turýy kerek.\r\n•	Burynǵy jumsaq oıynshyqtardy jańa, jýylatyn oıynshyqtarǵa aýystyryńyz.\r\n•	Barlyq kıim-keshekterińizdi jabyq qoraptar men shkaftarǵa salyp qoıyńyz. \r\n•	Jastyqtar men tósek-oryndardyń amal bolsa qus qaýyrsynynan jasalǵandaryn qoldanbaǵan durys.\r\n•	Úıdiń ishinde tómengi dymqyldyqty qalyptastyryńyz   (25%-50%)   aýa keptirgishti de qoldanyńyz.\r\n•	Jyltqysh pen salqyndatqyshtyń fıltirlerin turaqty túrde aýystyryp turyńyz.\r\n\r\nÓńezdelgen sańyraýqulaqtarǵa jáne zeńge allergııa bolsa\r\n\r\n•	Ylǵaldanyp turatyn jerlerdi jıi qarap turyńyz.  Úıdiń ylǵaldylyǵyn 25% jáne 50% aralyǵynda ustap turatyn qurǵatqyshty qosyp júrińiz.\r\n•	Aýa kondıtsenerlerin múmkindiginshe paıdalanyńyz;\r\n•	Jýynatyn bólmelerdegi záı tartýy múmkin jerlerdi arnaıy tazartqysh zattarmen súrtip, tazalap júrińiz, býdy shyǵaryp turatyn tazartqyshty aýystyryp turyńyz. Ondaı jerlerge kilemshe tósemeńiz;\r\n•	Uıyqtaıtyn bólmede úı ósimdikterin ósirmeńiz;\r\n•	Úıdi syrlaǵan kezde shańǵa arnalǵan tejegishterdi de quramyna qosyńyz. \r\n•	Úıdiń ishinde kógeretin zattardy, mysaly, sý japyraq, baqshadaǵy qoqystardy saqtamańyz.\r\n\r\nJándiktikterge allergııa bolsa. Kóptegen úılerde taraqandar men túrli jándikter bar. Keıbir demikpesi bar adamdardyń, sol jándikterge de allergııasy bolady. ol allergenderdi baqylaý úshin úıde:\r\n\r\n•	Taraqan ustaıtyn zattardy paıdalanyńyz;\r\n•	Taraqandarǵa shashatyn zattardy da qoldanýǵa bolady, biraq olardy úıde eshkim joq kezde ǵana istetý kerek. Eger sol zattar shashylǵannan keıin ózińiz nemese balańyz úıge kirer bolsańyzdar, bólmelerdi birneshe aǵat boıy ashyp qoıyp aýasyn tazartyńyz;\r\n\r\nShańǵa allergııa bolsa. Shańnan qutylý ońaı emes, sebebi ony atmosferadan joıý aqylǵa sımaıtyn nárse. Siz ózińizben balańyzdy shańnan azda bolsa qorǵaý úshin mynadaı sharalar qoldansańyz bolady:\r\n\r\n•	Aýada shań kóterilip turatyn ýaqyttarda dalada kóp júrmeýge tyrysyńyz;\r\n•	Aýada shań qatty kóteriletin kezde terezelerdi jaýyp qoıyńyz;\r\n•	Múmkindigine qaraı aýa tazartqyshtardy qoldanyńyz.\r\n\r\nJanýarlardyń aǵzasynan óndiriletin zattarǵa allergııa bolsa.\r\n\r\n•	Eger ózińizde, nemese balańyzda asa qatty allergııalyq serpilis bolsa, úıińizde janýar ustamaı-aq qoıǵanyńyz abzal.\r\n•	Úıinde úı janýarlar asyraıtyn qurbyńyzdyń úıinde uzaq bolmaı-aq qoıyńyz. Tipti ol kezde ózińiz nemese balańyz demikpege qarsy qurylǵyny ózimen birge alyp júrgeni durys. Qonaqqa barǵanda janýarlarǵa qysqa ýaqytta ǵana qarap, ketip qalǵany jón.\r\n•	Eger sizge mysyq nemese ıt baǵý qajet bolsa, olardyń ornyn, júretin jerin shektep qoıyńyz. Olar sizdiń nemese balańyzdyń jatyn bólmelerine múldem kire almaǵany jón. Múmkindiginshe , janýarlardy dalada ustańyz.\r\n•	Úı janýaryńyzdy kún saıyn jýyndyryp turyńyz.\r\n•	Úıge kilemsheler tósemeńiz. Janýarlardan óndiriletin zattar kilemsheni olar basqanda, jabysyp qalady da sol jerde turaqtap, saqtalynyp jatady. \r\n\r\nTaǵamdyq allergenderden qutylý múldem múmkin emes. Siz endi joq degende jeıtin asyńyzdyń syrtyndaǵy japsyrma qaǵazyn jaqsylap oqyp júrińiz, úıden tys jerlerde tamaqtanǵanda, tamaqtyń quramynda qandaı qosspalar bar ekenin naqtylap surap alyńyz.  \r\n\r\nAllergııaǵa qarsy ekpeler bar ma eken, izdep kórińiz. Keleside, siz ımmýn júıeńizdiń qanshalyqty allergııaǵa qanshalyqty qarsy turatynyn anyqtaı alasyz.  Dáriger sizge allergııaǵa qarsy dárilerdi taǵaıyndaýy múmkin (olar, allergııalyq ımmýnoterapııa dep atalady).  Allergııaǵa qarsy ekpe, sizdiń biraz allergııalyq reaktsııańyzdy qozǵaýy múmkin. Sol allergııaǵa qarsy ekpeni qaıtalap saldyrǵanda sizdiń ımmýn júıeńiz aqyryndap úırenise bastaıdy. Aldymen sizge allergııaǵa qarsy ekpe saldyrýǵa bola ma, sony dárigerińizden surap, naqtylap alyńyz.\r\n\r\n\r\nBalalardyń jótelýi \r\nDemikpe (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n\r\nTegter:  \r\n\r\nallergııa\r\nallergen\r\nallergııalyq demikpe\r\ntaǵamdyq allergııa\r\nshańǵa allargııa\r\nzeńge allergııa\r\ntozańǵa allergııa\r\njúnge allergııa\r\nallergııalyq jótel\r\nmysyqqa allergııa    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(626,'article','1520','Zeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS)','qz','2018-11-28 10:57:53','2018-11-28 10:41:00','Zeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS) – bul adamnyń qate damý protsesi. Mundaı adamdarda bir nársege nazar aýdara almaý, joǵary belsendilik tanyta almaý, minez-qulqyn erkin ıgere almaý nemese keıbir oılaryn qıystyra almaý sekildi sımptomdar baıqalady. Degenmen, ZJGS-qa dıagnoz qoıý úshin atalǵan minez-qulyqtyq sımptomdary tolyqqandy dáleldeme bola almaıdy. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1520',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Z','Zeıin','y','   Zeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS) Zeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS) – bul adamnyń qate damý protsesi. Mundaı adamdarda bir nársege nazar aýdara almaý, joǵary belsendilik tanyta almaý, minez-qulqyn erkin ıgere almaý nemese keıbir oılaryn qıystyra almaý sekildi sımptomdar baıqalady. Degenmen, ZJGS-qa dıagnoz qoıý úshin atalǵan minez-qulyqtyq sımptomdary tolyqqandy dáleldeme bola almaıdy.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nZeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS) – bul adamnyń qate damý protsesi. Mundaı adamdarda bir nársege nazar aýdara almaý, joǵary belsendilik tanyta almaý, minez-qulqyn erkin ıgere almaý nemese keıbir oılaryn qıystyra almaý sekildi sımptomdar baıqalady. Degenmen, ZJGS-qa dıagnoz qoıý úshin atalǵan minez-qulyqtyq sımptomdary tolyqqandy dáleldeme bola almaıdy. \r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nZJGS, negizi, bala kezde bastaý alady, desede, eseıgende de kezdesip qalýy ǵajap emes. Bul kóbinese balanyń minez-qulqynyń buzylysyna qarap anyqtalady. ZJGS qyz balalarǵa qaraǵanda, er balalarda kóptep kezdesip jatady.\r\n\r\nZJGS-tiń qandaı sebepterden týyndaıtyny áli kúnge deıin anyqtalǵan joq.  Tek bir biletinimiz, bul aýrýdyń damýynda adamnyń tuqym qýalaýshylyq faktorlary men qoǵamdyq ortadaǵy faktorlary  zor ról atqarady eken. Ǵalymdar zertteı kele ZJGS bar balamen, bul aýrýǵa shaldyqpaǵan balanyń mıynyń aıyrmashylyǵy bolatyndyǵyn anyqtapty.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nZJGS-tiń sımptomdary mynadaı 3 topqa bólinedi:\r\n\r\n•	Oıyn bir jerge shoǵyrlandyra almaıdy (alańǵasar);\r\n•	Aıaq astynan belsendilik tanytyp ketedi (gıperaktıvti);\r\n•	Minez-qulqyn ıgere almaıdy (ımpýlsıvti).\r\n\r\nZJGS-i bar adamdarda kóptep kezdesetin sımptom,  olardyń zeıinsizdigi. Keıbireýlerde, gıperaktıvtiligi men ımpýlsıvtiligi basym kórinis beredi. Al úshinshi toptaǵylarda oıyn qııýlastyra almaý sekildi túrli sıpmtomdar bolady. Eger adamda, zeıin qoıa almaý sekildi sımptomdar bolsa,  ondaıdy keıde zeıin jetkiliksizdigi sındromy (ZJS) dep ataıddy. Onyń ZJGS-tan qaraǵanda jeńilirek keledi.\r\n\r\nZeıinsizdik sımptomdary:\r\n\r\n•	Oıyn bir jerge shoǵyrlandyra almaıdy, mektepte, úıde keı bir nárselerli umytyp, nemese ońaı istiń ózin oryndaı almaı jatady;\r\n•	Oınap jatqan kezde qarapaıym tapsyrmalardy oryndaı almaı qınalyp jatady;\r\n•	Qandaı da bir adam sóılese, ony estimeıdi;\r\n•	Ár istiń qoldanylý tásilin meńgere almaıdy, mekteptegi, turmystaǵy tapsyrmalardy istese de aıaqtaı almaı qınalady;\r\n•	Sharalar men tapsyrmalardy uıymdastyrýda qınalady;\r\n•	Ondaı balalarǵa mıyna salmaq túsiretin  tapsyrmalar (ásirese, sabaqta úıge berilgen  tapsyrmalar) unamaıdy;\r\n•	Oıynshyqtaryn, qaryndashtaryn, kitaptaryn nemese qural-jabdyqtaryn jıi joǵaltady;\r\n•	Ár nársege kóńili aýyp kete beredi;\r\n•	Kúndelikti jumystar men áreketterin umytyp qala beredi.\r\n\r\nGıperaktıvtilik sımptomdary:\r\n\r\n•	Mazasyzdanyp, qol-aıaqtaryn qozǵalta beredi nemese otyrǵan oryndyǵyn tyqyldatyp uryp otyrady;\r\n•	Ózi  sııaqty basqalar otyrǵan jerde, ol tynysh oryna almaıdy;\r\n•	Beı-bereket júgire beredi;\r\n•	Jáı salmyqty túrde, qalypty oınaı almaıdy;\r\n•	Ylǵyı júre beredi, ózin «taq bir, qozǵaltqysh aınaldyryp jatqandaı sezinedi»;\r\n•	Kóp sóıleıdi.\r\n\r\nImpýlsıvtilik sımptomdary:\r\n\r\n•	Suraqty qoıyp bolǵansha, jaýap qaıtarady;\r\n•	Kezek kúte almaıdy;\r\n•	Ózgelerdi toqtata beredi nemese ura beredi (sóıleskende nemese oınaǵanda).\r\n\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n\r\nZJGS-tyń bolýy múmkin dep, kúmándanǵan adam, arnaıy mamanǵan qaralýy tıis. ZJGS-ti anyqtaıtyn, dıagnozyn qoıatyn test túri joq. Dıagnozy tek, joǵaryda jazylǵan sımptomdar arqyly ǵana anyqtalady. Bala qashan ZJGS-qa shaldyqsa, onyń sımptomdaryn ata-anasy men muǵalimi de baǵamdaýǵa bolady.\r\nZJGS-qa ushyraǵan kóptegen balalar, keıin psıhologııalyq jaǵynan durys damymaı qalady, mysaly, kóńil-kúıi buzyla beredi, ashýshań bolyp ketedi, psıhoaktıvti zattardy paıdalanady, oqý úlgerimi nashar bolady nemese minez-qulqy nasha bolyp ósýi  múmkin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nZJGS-ti emdeý patsıent pen dáriger arasynda óz ara seriktestik  dárejesinde júrgiziledi.  Eger, patsıent bala bolsa, ata-anasy men muǵalimi de emdeýge qatysady. Emdeý úshin mynalar mańyzdy bolmaq:\r\n\r\n•	Naqty maqsat qoıý kerek;\r\n•	Dárilik nemese minez-qulyqtyq terapııany bastaý kerek;\r\n•	Alǵa qoıǵan maqsaty jaıynda, nátıje men dárilerdi qoldaný barymynda qandaıda bir kereǵar áserler týyndamaýy jaıynda dárigermen turaqty túrde keńesip turǵan jón.\r\nBul qabyldaýlar barysynda patsıent jaıynda qajetti aqparattar jınalýy kerek, sondaı-aq, ata-anasy men muǵalimi jaıynda da keıbir málimetter qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEger bulaı emdeý kómektespese, dárigerge tómendegideı jaıttardy oryndaý kerek:\r\n\r\n•	Naýqasta shynymen de ZJGS bar ma anyqtaý kerek;\r\n•	Budan da kúrdeli sımptomdardy  týdyratyn aýrýdy anyqtaý kerek;\r\n•	Emdelý jospary tolyq oryndalyp jatqanyna kóz jetkizý kerek.\r\n\r\nAýrýǵa qarsy preparattar:\r\n\r\nMinez-qulyqtyq terapııaǵa arnalǵan dári-dármekter ylǵı jaqsy nátıje kórsetedi. ZJGS kezinde qoldanatyn birneshe túrli dáriler bar.  Olardy jeke qoldansa da, nemese basqa emdik sharalarmen yńǵaılastyryp qoldansa da bolady. Osylarǵa baılanysty nemese basqa da dárilerdi  patsıenttiń qajettiligine qaraı jáne aýrý sımptomdaryna baılanysty tańdaýdy tek dáriger jasaıdy.\r\n    \r\nPsıhoyntalandyrýshy (kópshilikke údetkish atymen belgili) ZJGS-ti emdeýge arnalǵan jıi qoldanatyn dári bolyp tabylady. Bul preparattar údetkish dep atalǵanymen, negizinde tynyshtandyrý ásererin jaqsy ıgeredi.\r\n\r\nZJGS-qa qarsy preparattardy qoldanarda dárigerińizdiń úıretken qoldaný tásilin múqııat oryndańyz.\r\n\r\nKeıbir dáriler janama áser beredi. Janama áserler bola qalǵan jaǵdaıda, dárigerge qaralyńyz. Múnkin ol dárini aýystyratyn basqa dári bar shyǵar, nemese onyń qabyldaý mólsherin azaıtýy yqtımal.\r\n\r\nTerapııa\r\n\r\nNaýqasty emdegendeı januıa músheleri ZJGS-pen baılanysty  kúızelis sımptomdary bar adamdy durys túsinip, onyń áreketterine túsinistikpen qarap, onyń jaǵdaıdy erkin ıgerip ketýine barynsha yqpal etýler kerek. \r\n\r\nZJGS-tiń keń taralǵan túr – minez-qulyqtyq terapııasy. Bul emdeý tásili balalarǵa da, olardyń ata-analaryna da, qalypty ómir súrý úshin jáne minezderin durystaý úshin aıtarlyqtaı kómek beredi. ZJGS-tiń jeńil túri kezdesip jatsa, olardy dári-dármeksiz-aq, osy minez-qulyqtyq terapııa arqyly emdeýge bolady.\r\n\r\nQoldaýshy toptar patsıentke jáne onyń otbasyna basqa adamdarmen osyǵan uqsas máselelerde erkin áńgimelesýine kómektesýi múmkin.\r\n\r\nZJGS bar balaǵa kómek bolatyn basqa da keńester:\r\n\r\n•	Balanyń uzsaty men turaqty túrde áńgimelesińiz;\r\n•	Balanyń úı tapsyrmasyn oryndaýǵa, tamaqtanýyna, taza aýada serýendeýine turaqty túrde kóńil bólý úshin kúntizbe qurańyz. Sabaq kestesin taqalǵanda qaramaı, erterek rettep qoıyńyz;\r\n•	Balanyń aınalasyndaǵy kóńilin bóle beretin jaıttardy shekteńiz;\r\n•	Balanyń denssaýlyǵyna kóńil bólińiz, tamaq quramyndaǵy qunarly zattarǵa mán berińiz;\r\n•	Balanyń jetkilikti uıyqtap, tynyǵýyna kóńil bólińiz;\r\n•	Balanyń jaqsy minez-qulyqtaryn maqtap, marqaıtyp qoıyńyz;\r\n•	Balaǵa naqty, júıeli zańdylyqty úıretińiz.\r\n\r\nZJGS kezinde jaqsy áser beredi degen fototerapııa, tamaqqa qosymsha  zattar qosý,  sekildi alternatıti emdeý ádisteriniń  paıdasy shamaly.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nZJGS uzaq ýaqytqa sozlatyn, sozylmly jaǵdaı bolyp tabylady. Eger ZJGS-ti durys emdemese, mynadaı jaıttarǵar soqtyrýy múmkin:\r\n•	Alkogol nemese shylym sekildi zııandy zattardy tutynady;\r\n•	Mektepte kóptegen jaısyzdyqtarǵa urynady;\r\n•	Juysynda turaqsyz bolady;\r\n•	Kóp zań buza berýi múmkin.\r\nZJGS-ke shaldyqqan kóptegen balalar eseıe kele zeıinsizdik, gıperaktıvtilik jáne ımpýlsıvtilik sekildi sımptomdardan zardap shetip ósedi. Al ZJGS-i bar eresekter túrli jaǵdaıdy ıgere almaıdy, óziniń minez-qulqyndaǵy yńǵaısyzdyótardy jasyryp, tuıyqtalýmen qınalady.\r\n\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n\r\nEger siz mektep qyzmetkeri bolsańyz, balanyń damýynda ZJGS-tiń bar ekenine kúmándansańyz, dárigerge habalasyńyz. Siz dárigerge myna jaıttardy habarlaýyńyz kerek:\r\n•	Úıdegi máseleleri, mekteptegi ózimen jasty balalarǵa degen qarym-qatynasy jaıynda;\r\n•	ZJGS-ti emdeý úshin qabyldaýp júrgen dárileriniń janama áseri jaıynda;\r\n•	Kúızelis belgileri jaıynda.\r\n\r\n\r\nSınonımderi\r\n\r\nZeıin jetispeýshiligi sındromy (ZJS); Zeıin jetispeýshiligi jáne gıperaktıvtilik ssındromy (ZJGS); balalyq gıperkınezder.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nzeıin shoǵyrlandyrýynyń buzylysy\r\ngıperaktıvtilik\r\nımpýlsıvtilik\r\nzeıinsizdik    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(627,'article','1529','Tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy','qz','2018-11-28 12:03:24','2018-11-28 12:00:00','Tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy, jeke adamnyń psıhologııasynyń buzylǵan jaǵdaıy dep te aıtylady.  Adamnyń tek óz maqsatyn júzege asyrý úshin túrli aıla-sharalar jasaýǵa, basqa adamnyń quqyǵyna qaramaı jáne sol isin óziniń durys sanaýymen sıpattalatyn minezi.  Mundaı adam jıi qylmysker bolyp jatady.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1529',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tulǵanyń','y','   Tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy Tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy, jeke adamnyń psıhologııasynyń buzylǵan jaǵdaıy dep te aıtylady.  Adamnyń tek óz maqsatyn júzege asyrý úshin túrli aıla-sharalar jasaýǵa, basqa adamnyń quqyǵyna qaramaı jáne sol isin óziniń durys sanaýymen sıpattalatyn minezi.  Mundaı adam jıi qylmysker bolyp jatady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy, jeke adamnyń psıhologııasynyń buzylǵan jaǵdaıy dep te aıtylady.  Adamnyń tek óz maqsatyn júzege asyrý úshin túrli aıla-sharalar jasaýǵa, basqa adamnyń quqyǵyna qaramaı jáne sol isin óziniń durys sanaýymen sıpattalatyn minezi.  Mundaı adam jıi qylmysker bolyp jatady.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysynyń sebepteri belgisiz. Genetıkalyq  jáne qorshaǵan ortadaǵy túrli faktorlar, balaǵa qatal mámle tanytý sekildi jaǵdaılar, atalmysh aýrýdyń damýyna sebep bolýy múmkin. Mundaı adamdar, ásirese,  áleýmetke qarsy toptardyń ishinen, ishimdikke qul bolǵan januıadan shyǵýy múmkin. Atalmysh buzylystar áıelderdiń arasynan qaraǵanda, erlerden kóptep shyǵyp jatady. Sondaı-aq,  bular sottalǵandar arasynda da kóptep kezdesedi.\r\n\r\nBirnárseni órteýge beıim bolý, bala kezde janýarlarǵa qatizerdik tanytý sııaqty minezder, áleýmetke qarsylyqtyń bastapqy satylary bolýy múmkin. Keıbir dárigerler esalańdyq pen jeke tulǵanyń dıssotsıaldi buzylysy  - ekeýi de bir aýrý dep sanaıdy. Al, keıbireýler esalańdyq – odan qaraǵanda salmaqtyraq buzylys dep  esepteıdi.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nJeke tulǵanyń dıssotsıaldy buzylysy bar adamnyń sıpaty mynadaı bolady:\r\n\r\n•	Tapqyr jáne súıkimdi;\r\n•	Basqa adamdardyń emotsııalarymen epti aıla-amal jasaı alady\r\n•	Jıi zań buzady;\r\n•	Ózinniń jáne basqalardyń qaýipsizdigi týraly bas qatyrmaıdy;\r\n•	Aldaıdy, urlaıdy jáne jıi tóbelesedi;\r\n•	Óz qateligin túsinbeıdi, moıyndamaıdy;\r\n•	Jıi ashýlanady jáne tákappar keledi.\r\n\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy adamnyń jeke basynyń psıholgııalyq baǵalanýy, burynǵy aýrýlarynyń jáne olardyń salmaqty sımptomdarynyń  negizinde dıagnostıkalanady.  Sondaı-aq dıagnoz,  jeke tulǵanyń bala kezdegi minez-qulqynyń saralanýymen de júzege asyrylady.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy -  emdelýi  eń qıyn aýrýlar qataryna jatady. Mundaı aýrýy bar adamdar ózdiginen medıtsınalyq kómekke  júgine bermeıdi. Olar terapııany tek sottyń taǵaıyndaýymen qabyldaýy múmkin.\r\n\r\nMinez-qulyqtyq terapııa, ondaı adamnyń jaqsy minezderi úshin marapattap, nashar qylyqtary jaıynda, jaǵymsyz túrde qaıta saralaý ótkizý arqyly júzege asady. Sondaı-aq áńgime terapııasynyń (psıhoterapııa) birneshe formasy qoldanylady.  \r\nJeke dıssotsıaldyq buzylysy bar adam, basqa da osyǵan saı buzylystyrmen aýyratyndar,  kóńil-kúıin turaqtaı almaıtyndar nemese mıy zaqymdanǵandar, jalpy, emdeledi.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nÁdette sımptomdarynyń sońǵy belgileri jasóspirimdik kezeńiniń sońyna jáne 20 jastan keıingi alǵashqy jyldarynda kórinedi. Keıde sımptomdar ózdiginen 40 jasqa taman jaqsaryp jatady.\r\n\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n\r\nBul aýrýdyń sońy, túrmege túsýmen, esirtkige urynýmen, zorlyq-zombylyq jasaýmen  nemese ózin ózi óltirýimen tynýy múmkin. \r\n\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n\r\nEger sizde nemese basqa da tanystaryńyzda jeke tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy sımptomdary baıqalsa, psıhıkalyq em salasynda qyzmet etetin dárigerge nemese mamanǵa qaralyńyz.\r\n\r\n\r\nSınonımderi\r\n \r\nSotsıopattyq tulǵa; sotsıopatııa; tulǵa buzylysy – antısotsıaldyq\r\n\r\n\r\nTegter: \r\n\r\npaıdalanýǵa umtylys\r\nbalalarǵa degen qatigezdik\r\nqarym-qatynas\r\nmaskúnemder\r\nerlerde kezdesedi\r\ntúrme\r\nnarkomanııa\r\nzorlyq\r\nózin-ózi óltirý    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(628,'article','1539','Gıpopıtýıtarızm ','qz','2018-12-19 06:13:24','2018-12-19 06:08:00','Gıpopıtýıtarızm – gıpofızdiń bir nemese birneshe gormondarynyń qajetti mólsherde óńdirilmeýinen týyndaıtyn aýrý.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1539',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gıpopıtýıtarızm','y','   Gıpopıtýıtarızm  Gıpopıtýıtarızm – gıpofızdiń bir nemese birneshe gormondarynyń qajetti mólsherde óńdirilmeýinen týyndaıtyn aýrý. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm – gıpofızdiń bir nemese birneshe gormondarynyń qajetti mólsherde óńdirilmeýinen týyndaıtyn aýrý.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nGıpofız – bas mıynyń negizinde ornalasqan kishikentaı anatomııalyq qurylys. Ol aıaqshalar kómegimen gıpotalamýsqa (onyń fýnktsııalaryn qadaǵalaıtyn mı aımaǵyna) bekinedi.\r\n\r\nGıpofız bóletin gormondar jáne olardyń fýnktsııalary:\r\n\r\n•	Adrenokortıkotropty gormon (AKTG) – búırek ústi bezderiniń kortızoldy bosatýyn yntalandyrady; kortızol qan qysymyn jáne qant deńgeıin saqtaýǵa qatysady.\r\n•	Antıdıýretıkalyq gormon (ADG) - organızmde sýdyń búırekterden shyǵarylýyn retteıdi.\r\n•	Follıkýlostımýldeýshi gormon (FSG) – erlerdiń jáne áıelderdiń seksýaldy fýnktsııasy men uryqtandyrýdy retteıdi.\r\n•	Ósý gormony (ÓG) - tinder men súıektiń ósýin retteıdi.\r\n•	Lıýteındeýshi gormon (LG) - erlerdiń jáne áıelderdiń seksýaldy fýnktsııasy men uryqtandyrýdy retteıdi.\r\n•	Oksıtotsın - bosaný kezińde jatyr qabyrǵalarynyń jıyrylýyn, sút joldaryn qorshaıtyn jasýshalardyń jıyrylýyn retteıdi.\r\n•	Prolaktın - áıel emshekteriniń damýyn jáne emshek sútiniń prodýktsııasyn retteıdi.\r\n•	Tıreotropty gormon (TTG) – organızmdegi zat almasýǵa áser etetin qalqansha beziniń gormondaryn óndirýin yntalandyrady. \r\n\r\n \r\n \r\nGıpofız –bas mıynyń negizinde ornalasqan, jynystyq qatynas, jynystyq damý jáne reprodýktıvtik fýnktsııany retteıtin gormondar shyǵaratyn bez bolyp tabylady.\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm kezinde bir nemese birneshe gıpofız gormondary jetkilikti túrde bólinbeıdi. Qanda gormondar deńgeıiniń tómendeýi, jumys atqaratyn aǵzalardyń fýnktsııasynyń buzylysyna ákelip soǵady. Mysaly, TTG deńgeıiniń tómendeýi qalqansha beziniń fýnktsııasynyń buzylysyn shaqyrady.\r\n\r\nGıpopıtýıtarızmge sebepshi bolý múmkin: \r\n\r\n•	Mıdaǵy hırýrgııalyq aralasý\r\n•	Bas mıynyń qaterli isigi\r\n•	Bas jaraqaty\r\n•	Mıdy qorshaıtyn tinderdiń ınfektsııasy\r\n•	Radıatsııa\r\n•	Paralıch\r\n•	Sýbarahnoıdaldy qan quıylý (anevrızmanyń jarylýynan)\r\n•	Gıpofısh nemese gıpotalýmýs isigi \r\n\r\nKeıde gıpopıtýarızm ımmýndyq júıedegi buzylystarǵa nemese metabolıkalyq aýrýlarǵa baılanysty, mysaly:\r\n\r\n•	Gemohromatoz\r\n•	Gıstıotsıtoz H\r\n•	Lımfotsıtarly gıpofızıt\r\n•	Sarkoıdoz\r\n\r\nSondaı-aq, gıpopıtýıtarızm júktiliktiń sırek asqyný túri bolyp tabylady. Ol Shıhan sındromy dep atalady\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\n•	Ishtegi aýrý sezimi\r\n•	Tábettiń joǵalýy\r\n•	Seksýaldy qyzyǵýshylyqtyń tómendeýi (erlerde)\r\n•	Súttiń shyǵýynyń buzylýy (áıelderde)\r\n•	Sharshaǵyshtyq\r\n•	Bas aýrýy\r\n•	Bedeýlik (áıelderde)\r\n•	Jynystyq qatynasqa qyzyǵýshylyqtyń joq bolýy (áıelderde)\r\n•	Qoltyqta nemese qasaǵada shashtyń túsýi\r\n•	Denede nemese bette shashtardyń túsýi (erlerde)\r\n•	Tómeńgi arterıaldy qysym\r\n•	Sýyqqa sezimtaldyq\r\n•	Eresekterde boıdyń tómen bolýy (152 sm kishi)\r\n•	Jynystyq damýdyń tejelýi (balalarda)\r\n•	Menstrýatsııanyń bolmaýy (áıelderde)\r\n•	Kórý nasharlaýy\r\n•	Álsizdik\r\n•	Salmaq joǵaltý\r\n\r\nEskertý: Sımptomdar baıaý damý múmkin jáne de aıtarlyqtaı ózgerýi múkin. Ol mynaǵan baılanysty: \r\n\r\n•	Sıntezdelmegen gormondardyń jáne olar áser etetin organdar sany\r\n•	Aýrýdyń aýyrlyǵyna\r\nAtalmysh aýrýda kezdesetin basqa da sımptomdar:\r\n•	Bettiń isinýi\r\n•	Shashtyń túsýi\r\n•	Daýystyń ózgerýi\r\n•	Salmaq qosý (ádeıi emes)\r\n\r\n\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm dıagnozyn qoıý úshin qandaǵy gıpofızdyń qaı gormonyń deńgeıi tómendegeniń anyqtaý qajet. Sonymen qatar sol gormon áser etetin aǵzanyń aýrýlaryn joıý qajet.\r\n\r\nTekserý ádisteri:\r\n\r\n•	Bas mıynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n•	Gıpıfızdiń magnıtti-rezonansty tomografııasy (MRT)\r\n•	Qandaǵy AKTG quramyn anyqtaý\r\n•	Qandaǵy kortızol deńgeıi\r\n•	Qandaǵy follıkýlstımýldeýshi gormonnyń (FSG) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy estradıol (estrogen) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy ınsýlıntárizdi ósý faktor 1 (IFR-1) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy lıýtındeýshi gormon deńgeıi\r\n•	Qandaǵy testosteron deńgeıi\r\n•	Qandaǵy tıreotropty gormon (TTG) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy qalqansha bez gormon (T4) deńgeıi\r\n\r\nGıpofız isigi bolǵan jaǵdaıda, sol nemese basqa gormonyń kóp mólsherde sındezdeýine baılanysty, qanda sol gormon deıgeıi joǵary bolady. Isik gıpofızdiń basqa jasýshalaryn zaqymdaıdy, sol sebepten basqa gormondar deńgeıiniń tómendeýineákelip soqtyrady.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEger gıpopıtýıtarızm isikten damysa, onda operatıvti em,sáýlelik terapııamen nemese sáýlelik terapııasyz emdeý qajet bolady.\r\n\r\nAry qaraı sizge ómir boıy gormon almastyrýshy terapııa qajet bolady. Oǵan mynalar jatady:\r\n\r\n•	Kortıkosteroıdtar (kortızol)\r\n•	Ósý gormony\r\n•	Jynys gormondary (testosteron erlerge jáne estrogen áıelderge)\r\n•	Qalqansha bez gormondary\r\n•	Áıelder men erlerdegi bedeýlikti emdeýde qoldanylatyn preparattar.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm ádette ómir boıy emdi qajet etedi. Alaıda, oǵan qaramastan siz qarapaıym ómir súre alasyz.\r\n\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n\r\nDári-dármek terapııasynyń jaǵymsyz áserleri damýy múmkin. Aýyr aýrý kezinde kortıkosteroıdterdiń qosymsha dozasyn qoldanýdyń múmkin emestigi ómirge qaýipti bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\n\r\nEger sizde gıpopıtýıtarızm sımptomdary bar bolsa dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nKóp jaǵdaıda bul aýrýdyń aldyn alý múmkin emes. Bul aýrýdyń paıda bolý qaýpin bilý – erte dıagnostıkaǵa jáne emdelýge yqpal etýi múmkin.\r\n \r\n\r\nTegter:\r\n\r\ngıpopıtýıtarızm\r\ngıpofız gormondarynyń jetkiliksizdigi\r\ngıpofız\r\ngormondar deńgeıiniń tómendeýi\r\nbettiń isinýi\r\nshashtyń túsýi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(629,'article','1622','Qatal qaraý','qz','2018-12-24 07:31:19','2018-12-24 07:29:00','Qatal qaraý (kúshteý, qatygezdik tanytý) fızıkalyq bolýy múmkin (mysaly, dene jaraqaty) nemese emotsıonaldi, seksýaldi nemese tipti qarjylyq bolýy múmkin. Qatal qaraýdan balalar jaraqattanyp, eresekter asa bir zardap shegip jatady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1622',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qatal','y','   Qatal qaraý Qatal qaraý (kúshteý, qatygezdik tanytý) fızıkalyq bolýy múmkin (mysaly, dene jaraqaty) nemese emotsıonaldi, seksýaldi nemese tipti qarjylyq bolýy múmkin. Qatal qaraýdan balalar jaraqattanyp, eresekter asa bir zardap shegip jatady. Qatal qaraý (kúshteý, qatygezdik tanytý) fızıkalyq bolýy múmkin (mysaly, dene jaraqaty) nemese emotsıonaldi, seksýaldi nemese tipti qarjylyq bolýy múmkin. Qatal qaraýdan balalar jaraqattanyp, eresekter asa bir zardap shegip jatady.\r\n\r\nFızıkalyq kúshteý dep esepteledi, eger:\r\n•	Eger jaraqat túsiniksiz jaıttan oryn alsa;\r\n•	Deneniń birneshe jerinde kópgenen túsiniksiz jaraqattar oryn alsa;\r\n•	Jaraqattyń paıda bolýyna sáıkes kelmeıtin túsindirmeler aıtylsa.\r\n\r\nEger sizge dáriger qatal qarymqatynas jaıly suraqtaryn qoısa, siz yńǵaısyzdyq sezimin sezinýińiz múmkin.Densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerleriniń kásibı jáne quqyqtyq mindetteri bar, jalpy qatal qarym-qatynas etýdiń múmkindikterin baǵalaýǵa. Sebebi, sizde oryn alǵan jaraqattyń sebebiniń anyqtalǵany mańyzdy bolyp tabylady.\r\nEger sizde qandaı da bir qatal qarym-qatynas oryn alǵandyǵy jaıynda kúmán bolsa,  dárigerge habarlasyńyz. Kez-kelgen ýaqytta jergilikti balalar nemese eresekter emhanasyna, saqshylarǵa, áleýmettik qyzmet ornyna habarlasýyńyzǵa bolady.\r\n\r\nEger sizdiń balańyzǵa qandaı da bir qatal qarym-qatynas jasalǵandyǵy jaıynda kúmán týyndasa, siz  polıtsııaǵa habarlasýǵa mindettisiz nemese myna telefon nómirine qońyraý shalyńyz: 8(727) 2709497. Bul «Zabota»  Krızıstik  ortalyǵy. Ortalyq Almaty qalasy, Tóle bı kóshesindegi 159 úıde ornalasqan. Eresekter jas balalardy qoǵaýy kerek, sebebi olar ózderi qorǵana almaıdy.\r\n\r\nTegter: \r\nqatal qaraý\r\nfızıkalyq qoqan-loqy \r\njaraqat \r\naýrý\r\ndene jaraqaty\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(630,'article','1626','Shyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi','qz','2018-12-24 07:49:19','2018-12-24 07:48:00','__Bul ne? Shyryshtyń muryn__-jutqynshaqqa túsýi, qabynýdyń saldarynan nemese basqa da patologııalyq protsessterden  shyryshtyń muryn qaýysynan bólinip, jutqynshaqqa túsý jaǵdaı oryn alady.Bul farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy, qarlyǵý, keıde demikpeni týdyrýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1626',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Shyryshtyń','y','   Shyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi __Bul ne? Shyryshtyń muryn__-jutqynshaqqa túsýi, qabynýdyń saldarynan nemese basqa da patologııalyq protsessterden  shyryshtyń muryn qaýysynan bólinip, jutqynshaqqa túsý jaǵdaı oryn alady.Bul farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy, qarlyǵý, keıde demikpeni týdyrýy múmkin. Bul ne? Shyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi, qabynýdyń saldarynan nemese basqa da patologııalyq protsessterden  shyryshtyń muryn qaýysynan bólinip, jutqynshaqqa túsý jaǵdaı oryn alady.Bul farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy, qarlyǵý, keıde demikpeni týdyrýy múmkin.\r\n\r\nQandaı shara qoldaný kerek? Shyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi kóbinese ózdiginen jazylyp ketedi, biraq aýrý sozylyp ketetin bolsa dári dármektermen emdeý kerek.\r\n\r\nTegter:\r\nShyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi\r\nTamaqtyń aýyrsynýy\r\nTemperatýra\r\nJótel\r\nLarıngıt\r\nFarıngıt\r\nBastyń  aýyrýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(631,'article','88','Аталық бездің жарақаты','kz','2018-07-16 04:15:31','2018-07-16 04:09:00','Аталық бездерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік түзіліс) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағзалар.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=88',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аталық','y','   Аталық бездің жарақаты Аталық бездерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік түзіліс) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағзалар. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\n\r\n\r\nАталық бездерде ерлердің гормондары және шәует өндіріледі. Бұл ұманың (пенистің артында орналасқан тері-бұлшық еттік түзіліс) ішіндегі екі жұмыртқа тәрізді ағзалар.\r\n\r\n \r\nАталық бездің жарақаттарының себебі қандай?\r\n\r\nАталық бездің жарақаттары өтіп кететін (мысалы, пышақтан, қарудан) немесе сырттай (затпен соққы) болатындығына қарамастан, олардың барлығы аталық бездің ішінара және толық жарылысына, аталық безді жоғалтуға апаруы мүмкін,\r\n\r\nОқ немесе пышақ секілді өтіп кететін заттардан болатын жарақаттар ұманың аздаған зақымдануына, және қантамырлары мен аталық бездің өзінің ауыр жарақаттарына апаруы мүмкін. Сондай-ақ, жарақаттар тікелей соққыдан болуы мүмкін, мысалы, бейсбол ойынында, бұл кезде аталық бездің қабығы жарылуы және оның қантамырлары зақымдануы мүмкін.\r\n\r\n \r\nАталық бездің жарақатының симптомдары қандай?\r\n\r\nАталық бездің немесе ұманың жарақатында алғашқы симптом ретінде күшті ауырсыну пайда болатындығына қарамастан,  жарақаттың ұманың ішінде зақымдану туындататындығын ескеру қажет. Аталық бездің қабығының зақымдануында немесе жарылуында қан кетуі пайда болады, қан ұманы созып, ширықтырады. Сонымен қатар, қанның жиналуы инфекцияға апаруы да мүмкін, сондай-ақ, аталық безді жоғалту нәтижесінде немесе қалған аталық безді өзіндік иммундық жүйенің зақымдауында бала өрбітуде мәселелер пайда болуы мүмкін. Ауыр жарақаттарда зақымданған аталық безді ішінара немесе толық алып тастау қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nАталық бездің маңындағы күшті ауырсыну эпидидимитке – аталық бездің қосалқысының жұқпасымен немесе қабынуымен байланысты болуы мүмкін. Эпидидимитте қосалық аталық безбен қоса аздап ісініп, қабынады. Бұл ауруды емдемесе, қан айналымы бұзылысы салдарынан аталық безді жоғалтуға апаруы мүмкін.\r\n\r\nЖоғарыда аталған симптомдар әдетте, жеңіл емделеді. Бірақ, бір таң қалатыны, аталық бездің ісіктерінің едәуір саны аздаған жарақаттардан кейін, аталық бездерді мұқият қарағанда анықталады. Көптеген ерлер өздерін дұрыстап қарағанға дейін аталық бездің қабығының үстінде болатын ауырсынбайтын, қатты түзілістің бар екендігін біле бермейді. Көпшілік соққыны елемей, медициналық көмекке жүгінбей, қателеседі. Аталық бездің жарақаты шұғыл медициналық көмекті талап етеді! Егер аталық бездің қатерлі ісігі ерте сатысында анықталса, оны емдеп, жазуға болады. Кеш сатысында анықталған қатерлі ісіктер көбінесе, операцияны, сәулелік, химиялық емдеуді талап етеді.\r\n\r\nҰманың жарақатын алған ерлер уролог-дәрігерге баруы қажет. Медициналық көмекке жүгіну себептері:\r\n\r\n* Ұманың кез келген өтіп кеткен жарақаттары\r\n* Ұманың соққысы және/немесе ісінуі\r\n* Несеп шығарудың қиындауы немесе несепте қан болуы\r\n* Аталық бездің жарақатынан кейін пайда болатын қызба.\r\n \r\n\r\nАталық бездің жарақаттары қалай емделеді?\r\n\r\nУролог аталық бездің зақымдану дәрежесін қарапайым медициналық қарап, тексеруде анықтай алады. Жарақат және аурудың тарихы туралы сұрақтардан кейін уролог ұманың ішін зерттеуге кіріседі. Бұл кезде дәрігер аталық безді жауып тұрған қабықшаны, және аталық бездің жұмсақ қосалқысын жеңіл табады. Дәрігер аталық бездің құрылысын, тамырларын сезінуі қажет, олардың зақымданбауын білу үшін.\r\n\r\nЕгер барлығы қалыпты болса, және қандай да бір зақымдану болмаса, уролог ауырсынуды басатын препараттарды тағайындайды, мысалы, ацетаминофен немесе ибупрофен. Науқасқа ұманы ұстау үшін Джок белдігін киіп жүру ұсынылады.\r\n\r\nЕгер урологқа зақымдану түсініксіз болса, ұманың УДТ (УЗИ) тағайындалады. Тексеру барысында дәрігер ұманың, аталық бездің, қосалқыларының, ұрық түтігінің бейнесін алып, қан ағымын зерттейді.\r\n\r\nКөрнекі әдістердің ешқайсысы 100% дәлдік бермесе де, ультрадыбыстық зерттеу – таңдаулы әдіс, себебі, оны орындау жеңіл, рентген сәулесі қолданылмайды, ұманың құрылысын айқын бейнелейді. Сирек жағдайда урологтар МРТ тағайындайды, бұл күрделі тексеру түрі, ол УДТ (УЗИ) кейін көптеген сұрақтар қалса, өткізіледі.\r\n\r\nЕгер кез келген көрнекі тексерулерде аталық бездің жарақаты анықталса, әдеттегі әрекеттер алгоритмі – жалпы наркозбен операция жасау, ол кезде ұмада тілік жасалып, ішіндегісі зерттелінеді. Егер аталық бездің жарылуы аз және оны қалпына келтіру мүмкін болса (қанмен жақсы қамтамасыз етілу, аталық бездің қалған бөлігінің жақсы сақталуы), уролог әдетте, ақауды тігіс салумен қалпына келтіреді, содан кейін ұмадағы тілікті тігіспен жабады. Кейде дренаж мақсатында ұмада пластик түтік қалдырылады. Бұл кезде түтік бойымен қан және басқа сұйықтық алынып тасталынады.\r\n\r\nКейде жарақат күрделі болуына сай, аталық без қалпына келмейді. Мұндайда уролог аталық безді алып тастайды. Бұл дегеніміз – бедеулік емес. Екінші аталық без сау болса, бала өрбіту қабілеті сақталады. Сонымен қатар, науқастың гормон деңгейі тұрақты болуы тиіс, себебі, бір ғана аталық без қызмет етеді.\r\n\r\nЕгер науқасты қарау және УДТ (УЗИ) жарақат эпидидимитке байланысты болғандығын көрсетсе, хирургиялық емдеудің қажеті жоқ, науқасқа қабынуға қарсы дәрілік препараттар тағайындалады, мысалы,  ибупрофен және Джок белдігін киіп жүру ұсынылады. Қажет болса, уролог антибиотиктерді тағайындайды. Ісіну әдетте, 6-8 апта ішінде өтеді. Өзгерісті бақылау үшін науқасқа бірнеше рет урологқа көріну қажет. Алайда, дәрілер және Джок белдігі көмектеспейтін болса, хирургиялық операция және аталық безді алып тастау қажет болуы мүмкін.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(632,'article','104','Бауыр циррозы және портальдық гипертензия','kz','2018-07-16 08:44:36','2018-07-16 08:39:00','Циррозға шалдыққан адамдарда бауыр жасушалары зақымданады және өздігінше қалпына келу қабілетін жоғалтады. Бауыр жасушалары тіршілігін жойғанда тыртық тіні қалыптасады. Тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады.\r\n\r\nӘдетте, улы заттектер мен алмасу өнімдері бауыр арқылы өткенде сүзгіленеді. Себебі, тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады, қан сүзгіленбейтін болады. Улы заттектер және алмасу өнімдері организмде жинақталады. Ауыр жағдайларда цирроз комаға және өлім-жітімге апарады.  ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=104',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бауыр','y','   Бауыр циррозы және портальдық гипертензия Циррозға шалдыққан адамдарда бауыр жасушалары зақымданады және өздігінше қалпына келу қабілетін жоғалтады. Бауыр жасушалары тіршілігін жойғанда тыртық тіні қалыптасады. Тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады.\r\n\r\nӘдетте, улы заттектер мен алмасу өнімдері бауыр арқылы өткенде сүзгіленеді. Себебі, тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады, қан сүзгіленбейтін болады. Улы заттектер және алмасу өнімдері организмде жинақталады. Ауыр жағдайларда цирроз комаға және өлім-жітімге апарады.   Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЦирроз дегеніміз не?\r\n\r\n\r\n\r\nЦиррозға шалдыққан адамдарда бауыр жасушалары зақымданады және өздігінше қалпына келу қабілетін жоғалтады. Бауыр жасушалары тіршілігін жойғанда тыртық тіні қалыптасады. Тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады.\r\n\r\nӘдетте, улы заттектер мен алмасу өнімдері бауыр арқылы өткенде сүзгіленеді. Себебі, тыртық тіні аса ұлғайғанда бауырдың қанмен қамтамасыз етілуі бұзылады, қан сүзгіленбейтін болады. Улы заттектер және алмасу өнімдері организмде жинақталады. Ауыр жағдайларда цирроз комаға және өлім-жітімге апарады.  \r\n\r\n \r\nПортальдық гипертензия дегеніміз не?\r\n\r\nҚалыпты жағдайда бауырдан қанның ағуы қақпа көктамыры (венасы) атты ірі қантамыры арқылы жүзеге асырылады. Егер цирроздың салдарынан бауыр арқылы қан ағуы бұзылса, осы көктамырдағы қан ағымы бәсеңдейді және қысымның артуына ықпал етеді. Қақпа венадағы қысымның артуы портальдық гипертензия аталады.\r\n\r\n \r\nБауыр циррозының симптомдары қандай?\r\n\r\nДәрігер келесі симптомдардың болуы туралы сұрайды:\r\n\r\n* Тәбетті жоғалту\r\n* Жоспарланбаған салмақ жоғалту\r\n* Әлсіздік және шаршау\r\n* Жүрек айнуы\r\n* Сары ауру (терінің және көздің ағының сарғаюы)\r\n* Қошқыл-қоңыр түсті несеп\r\n* Қызыл алақан\r\n* Қан аралас құсық\r\n* Етеккір айналымының бұзылысы (әйелдерде)\r\n* Назар қоюдағы қиындықтар, ұмытшақтық\r\n* Терінің қышуы\r\n* Іштің кебуі (іш қуысында сұйықтық жиналуымен).\r\n \r\n\r\nБауыр циррозының пайда болу себептері қандай?\r\n\r\nЦирроз кейде гепатитке байланысты болады (бауырдағы вирустық жұқпа), немесе организмге зиянды химиялық заттектердің ұдайы түсуінде пайда болады. Цирроздың пайда болуының кең таралған себебі – алкогольді үлкен мөлшерде тұтыну. Бұл алкогольдік цирроз аталады.\r\n\r\nАлкогольді үлкен мөлшерде тұтынатын әйелдер бауырдың алкогольдік циррозына бейім келеді. Егер алкоголь тұтынатын болсаңыз, бауыр циррозы белгісін тексеруі үшін бұл туралы емдеуші дәрігерге айту қажет. Алкогольді ұзақ уақыт бойы тұтынумен қатар және мастану (қысқа уақыт ішінде көп мөлшерде алкоголь ішу) да бауыр циррозының пайда болуына ықпал етуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nПортальдық гипертензияның себептері қандай?\r\n\r\nЕгер қақпа венасы арқылы қан ағымының өтуі бұзылса, қан жүрекке басқа қантамырлар арқылы қайтуы тиіс, көбінесе, асқазан, өңеш және ішек веналары арқылы. Өтетін қанның көлемі артқандықтан, бұл тамырлар ісініп, кеңейеді. Бұл веналардың варикоздық кеңеюі.  Бұл тамырлардың қабырғалары жұқарған және жеңіл жарылуы мүмкін, себебі, олар қандағы биік қысымға бейімделмеген.  Мұндай тамырлардан қан кетуі күрделі болуы, тіпті, өлім-жітімге апаруы мүмкін. Қақпа вена жүйесінде қан ағымы бұзылуынан уыттар бауырда жойылмайды, демек, организмде қалады. \r\n\r\n \r\nДәрігер циррозды қалай анықтайды?\r\n\r\nДәрігер науқасты қарап, бауырдың қызметін зерттеу үшін тексерулерді тағайындайды. Бауырдың биопсиясы да тағайындалады. Бұл кезде бауырға жұқа ине енгізіледі, онымен тіннің шағын бөлікшесі алынады. Бауырды көрнекі ету үшін ультрадыбыстық щерттеу дк тағайындалады.\r\n\r\nБауыр циррозын және портальдық гипертензияны емдеудің нұсқалары қандай?\r\n\r\nБауыр жасушалары зақымдалғанда оларды қалпына келтіру үшін ештеңе жасауға келмейді, цирроз да емдеп, жазылмайды. Емдеу  бауырдың әрі қарай зақымдалуын жоюға және асқынуын емдеуге бағытталған (мысалы, зақымдалған қантамырларынан қан кетуі). Қантамырлардың қабырғаларының зақымдануының алдын алу үшін дәрігер дәрілік препараттарды тағайындайды. Алайда, олардың жанама әсерлері болады және кейбір науқастар оны қабылдай алмайды. Сондай-ақ, портальдық гипертензия болғанда дәрігер қысымды азайту үшін препараттарды тағайындайды.\r\n\r\nЕгер дәрілік препараттарды қабылдау жеткіліксіз болса, қан кетуін тоқтату үшін оперативтік араласу қажет болады. Нұсқалардың бірі – өңештен асқазанға өтетін тұсында варикоздық кеңейген венада қан ағымын тежеу. Ем-шараны өткізу үшін ұшында шамы бар икемді түтік ауыз арқылы асқазанға енгізіледі. Осыдан кейін кеңейген қан тамырына оларды тежеу үшін арнайы резеңке салынады немесе химиялық заттектер енгізіледі.\r\n\r\nЕгер ем-шара тиімсіз болса, портальдық гипертензиясы бар науқасқа хирургиялық операция жасау қажет болуы мүмкін, оның барысында хирург қантамырларын қан ағымы бауырды айналып өтетіндей етіп қосады. Кейбір жағдайда  ТИПС (трансъюгулярлық бауыр ішілік портокавальдық шунтирлеу) аталатын ем-шара қоса жасалуы мүмкін.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(633,'article','141','Етеккір айналымының бұзылысы - дисменорея','kz','2018-07-19 08:23:08','2018-07-19 08:18:00','Дисменорея – әйелдердің етеккір алдында немесе басталуында түйілуді немесе ауырсынуды сезінуін сипаттайтын медициналық термин. Бұл күрделі ауырсыну емес.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=141',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Е','Етеккір','y','   Етеккір айналымының бұзылысы - дисменорея Дисменорея – әйелдердің етеккір алдында немесе басталуында түйілуді немесе ауырсынуды сезінуін сипаттайтын медициналық термин. Бұл күрделі ауырсыну емес. \r\nМазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nДисменорея дегеніміз не?\r\n\r\nДисменорея – әйелдердің етеккір алдында немесе басталуында түйілуді немесе ауырсынуды сезінуін сипаттайтын медициналық термин. Бұл күрделі ауырсыну емес.\r\n\r\n \r\nЕтеккірдің симптомдары қандай?\r\n\r\nЕтеккірлік түйілу іште, белде, бөкседе немесе бөксенің ішкі жағында батып ауырсыну түрінде сезіледі. Ауырсыну етеккір алдында немесе осы кезеңнің басында басталуы және 1-3 күн созылуы мүмкін. Ауырсыну қарқынды болуы және күнделікті қызметті шектеуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nКүрделі мәселелер бар екендігі туралы қалай білуге болады?\r\n\r\nКелесі симптомдар болуында дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* Кеш басталған ауырсынатын етеккір,\r\n* Етеккір кезеңінің алғашқы екі күнінде ғана пайда болатын ауырсыну\r\n* Іншектен бөлінетін әдеттегідей емес бөліністер немесе қан кетуі\r\n* анальгетикалық препараттар қабылдауда өтпейтін ауырсыну.\r\n \r\n\r\nДисменореяның себептері қандай?\r\n\r\nДисменореяның екі түрі бар:\r\n\r\n* алғашқы  дисменореяда ауырсыну жиі етеккірлік түйілуден туындайды\r\n* кейінгі дисменореяда ауырсыну инфекция, аналық бездің кистасы (аналық бездегі сұйықтық толған қалташалар), эндометриоз, жатырдың сілемей қабатының ауруларынан туындайды.\r\n \r\n\r\nАуырсынатын кезеңдер қалай емделеді?\r\n\r\nЭлектр қыздырғыш жастықшасын қолдануға немесе жылы ванна қабылдап көруге болады. Сондай-ақ, етеккір алды синдромын бақылау үшін дәрілік препараттарды қабылдауға болады.\r\n\r\nБұл дәрілер аспириннің немесе ацетаминофеннің кофеинмен, антигистаминдік препараттармен немесе диуретиктермен бірігуі. Мысалы: Мидол, Памприн, Премзин ПМС.\r\n\r\nАуырсынуды басатын дәрілік препараттар да ауырсынуды жеңуге көмектеседі. Оларға жататандар: ибупрофен және напроксен. Бұл дәрілер жеңіл немесе орташа ауырсынуды басуға көмектеседі. Егер олар көмектеспейтін болса, дәрігермен күштірек препарат туралы кеңесіңіз.\r\n\r\nДәрігер ұрықтануға қарсы таблеткаларды тағайындауы мүмкін. Бұл дәрілер осы кезеңдердегі ауырсынуды жеңілдетеді.\r\n\r\n \r\nБұл емдеу көмектеспесе, не істеу қажет?\r\n\r\nЕгер бұл әдістердің біреуі де көмектеспесе, дәрігер аналық бездің кистасының болуына немесе эндометриозға тексереді. Дәрігер УДТ (УЗИ) аналық бездің кистасының болуын көруге көмектеседі. Шағын оперативтік араласу – лапароскопия эндометриозды анықтау үшін қолданылады. Бұл әдіс теріде шағын тілік жасап, жіңішке түтік енгізу арқылы жатырдың ішін көруге мүмкіндік береді.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қойылатын сұрақтар\r\n \r\n* Ауырсыну етеккір айналымының қалыпты құраушысы ма?\r\n* Қандай да бір тексеру өткізу қажет пе?\r\n* Ауырсынуды жеңілдету үшін не істеуге болады?\r\n* Өмір салтын, емдәмді өзгерту немесе арнайы жаттығулар ауырсынуды азайтады ма?\r\n* Ауырсыну өтпесе немесе ушығатын болса, не істеу қажет?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(634,'article','175','Крон ауруы','kz','2018-07-25 15:41:14','2018-07-25 15:33:00','Крон ауруы  –  асқазан-ішек жолдарының барлық бөлігінде – ауыз қуысынан бастап айналшыққа дейін ойық жара пайда болуымен сипатталатын ішектің қабыну ауруы. Қрон ауруы кезінде ішектің сау бөліктері мен зақымданған тұстары кезектесіп тұрады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=175',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Крон','y','   Крон ауруы Крон ауруы  –  асқазан-ішек жолдарының барлық бөлігінде – ауыз қуысынан бастап айналшыққа дейін ойық жара пайда болуымен сипатталатын ішектің қабыну ауруы. Қрон ауруы кезінде ішектің сау бөліктері мен зақымданған тұстары кезектесіп тұрады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nКрон ауруы дегеніміз не?\r\n\r\nКрон ауруы  –  асқазан-ішек жолдарының барлық бөлігінде – ауыз қуысынан бастап айналшыққа дейін ойық жара пайда болуымен сипатталатын ішектің қабыну ауруы. Қрон ауруы кезінде ішектің сау бөліктері мен зақымданған тұстары кезектесіп тұрады. Кейбір адамдарда аурудың ауыр симптомдары байқалады, ал басқаларда жеңіл түрде немесе емделмеген жағдайда симптомдарсыз өтеді. Аурудың ауыр барысында ұзақ уақыт бойы емделу, тіпті, хирургиялық араласу қажет болады.\r\n\r\n \r\nКрон ауруының симптомдары қандай?\r\n\r\nКрон ауруының симптомдары асқазан-ішек жолдарының зақымданған бөлігіне қарай әр түрлі болады. Аурудың жиі симптомдарына жататындар:\r\n\r\n* Диарея\r\n\r\n* Асқазанның түйіліп, ауырсынуы\r\n\r\n* Іште  қайталанып, пайда болатын ауырсыну\r\n\r\n* Нәжістегі қан\r\n\r\n* Тәбеттің төмендеуі\r\n\r\n* Жоспарланбаған салмақ жоғалту\r\n\r\nБасқа да қосалқы симптомдарына қалтырау, буындағы ауырсыну, көрудегі және терідегі мәселелер, шаршау сезімі жатады. \r\n\r\nКрон ауруының симптомдары жеңіл немесе ауыр болуы мүмкін. Әр уақытта қайталанып, жойылып, күрт немесе біртіндеп басталуы мүмкін.  \r\n\r\n\r\nКрон ауруының себептері қандай?\r\n\r\nІшектің осы қабыну ауруының пайда болу себептері осы уақытқа дейін белгісіз. Бір отбасының мүшелерінде кездесуі мүмкін, яғни, тұқым қуалау да белгілі бір роль атқарады. Көптеген зерттеушілер ішектің қабыну аурулары организмнің иммундық жүйесіндегі мәселелерге байланысты деп санайды. Қалыпты жағдайда иммундық жүйе организмді инфекциялардан қорғайды. Ішектің қабыну аурулары бар адамдардың иммундық жүйесі тамақты, пайдалы бактериялар мен басқа да заттектерді инфекция көзі деп қате қабылдайды. Осының салдарынан иммундық жүйе ішектің жасушаларын шабуылға алып,  оның қабынуына апарады.\r\n\r\n \r\nКрон ауруы қалай анықталады?\r\n\r\nДәрігер медициналық тексеруді жүргізіп, аурудың сипатталған симптомдарын нақтылайды. Анықтау үшін дәрігер қанның бірқатар талдауын және нәжістің үлгілерін зерттеуді тағайындайды. Сондай-ақ, дәрігер тоқ немесе тік ішекті көрнекі түрде қарау бойынша бір немесе бірнеше процедураларды, мысалы, асқазан-ішек жолдарының эндоскопиясы – тоқ ішектің саңылауына иілетін жіңішке түтік енгізу арқылы жасалатын колоноскопияны және ректороманоскопияны тағайындауы мүмкін.\r\n\r\nАсқазан-ішек жолдарының жоғары бөлімдерін зерттеу әдісі – фиброгастродуоденоскопия, ол арқылы дәрігер науқастың асқазанының және аш ішегінің жағдайын ойық жара болуына тексереді. Мұндай  эндоскопия екі түрлі болады. Бірінші жағдайда, шағын камераны жұту арқылы (капсулалық эндоскопия), немесе дәрігер иілетін эндоскопты ауыз қуысы арқылы енгізеді.\r\n\r\nАуруды анықтау үшін көрнекі түрде қарауға мүмкіндік беретін тексерулер, мысалы, рентген, компьютерлік томография немесе іш қуысының МРТ тағайындалуы мүмкін. \r\n\r\n \r\nКрон ауруы қалай емделеді?\r\n\r\nЕмдеудің мақсаты  - аурудың симптомдарын туындататын қабынуды басу. Мұндай дәрілік препараттарға қабынуға қарсы құралдар және иммундық жүйені басатын  препараттар жатады. Аурудың қандай да бір симптомдарының болуына сай дәрігер антибиотиктерді, диареяға қарсы, іш жүргізетін, ауырсынуды басатын препараттарды немесе дәрумендерді қабылдауды ұсынады. Аурудың ауыр түрде өтуінде көктамыр (вена) арқылы сұйықтық енгізу немесе оперативтік араласуды жүргізу үшін науқасты ауруханаға жатқызу қажет болады.\r\n\r\nЕмдеу барысында науқас отбасылық дәрігер, гастроэнтеролог (асқазан-ішек жолдарының маманы), қажет болса, хирург қатысатын дәрігерлер тобының бақылауында болады.\r\n\r\n \r\nАурудың симптомдарын қалай жеңілдетуге болады?\r\n\r\nӨзіңізге қамқорлық жасауды қолыңызға алыңыз. Емдәм ұстану қажет. Қандай да бір симптомдардың болуына байланысты дәрігер тамақтану рационындағы талшығы мол тағамды азайтуды немесе сүт өнімдерін тұтынбауды ұсынуы мүмкін.\r\n\r\nСондай-ақ, құрамында кофеин, алкоголь бар және газдалған сусындарды тұтынуды шектеу немесе тұтынбау қажет болуы мүмкін. Емдәм ұстанумен қатар, демалу, ұдайы спортпен шұғылдану қажет.  Күйзелісті бақылауға алу қажет, себебі, үйдегі немесе жұмыстағы мәселелерге байланысты күйзелісті жағдайлар ауруды қоздыруы мүмкін.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(635,'article','190','Мастит','kz','2018-07-28 12:30:25','2018-07-28 12:19:00','Сүт безінің инфекциясы – сүт безі тіндерінің жұқпалануы.\r\n\r\nЕмізетін әйелдерде көптеген инфекциялар бактериялардың емшек ұшы арқылы енуінде пайда болады. Ауыр инфекцияларда абсцестер (іріңді қабыну) пайда болады. Емдеу үшін антибактериалдық препараттар қолданылады. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=190',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мастит','y','   Мастит Сүт безінің инфекциясы – сүт безі тіндерінің жұқпалануы.\r\n\r\nЕмізетін әйелдерде көптеген инфекциялар бактериялардың емшек ұшы арқылы енуінде пайда болады. Ауыр инфекцияларда абсцестер (іріңді қабыну) пайда болады. Емдеу үшін антибактериалдық препараттар қолданылады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nСүт безінің инфекциясы – сүт безі тіндерінің жұқпалануы.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n‘’Суретте сау сүт безінің анатомиялық құрылысы көрсетілген. \r\n\r\nЕмізетін әйелдерде көптеген инфекциялар бактериялардың емшек ұшы арқылы енуінде пайда болады. Ауыр инфекцияларда абсцестер (іріңді қабыну) пайда болады. Емдеу үшін антибактериалдық препараттар қолданылады. ‘’\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nСүт безінің қабыну ауруларын сау адамның терісінде болатын алтын түсті стафилококк секілді кең таралған бактериялар туындатады. Бактериялардың енетін тұсы – емшек ұшындағы жарылу немесе сызаттар.\r\n\r\nИнфекция сүт безінің теріастылық-майлық жасушасында шоғырланады, бұл оның қабынуына апарады. Қабыну үрдісі сүт безінің түтіктері бойынша таралады. Нәтижесінде ісіну және ауырсыну пайда болады.\r\n\r\nӘдетте,  бұл ауру емізетін әйелдерде пайда болады. Бала емізуге байланысты емес емшек инфекциялары сүт безінің қатерлі ісігінің сирек түрі болуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n \r\n•        Бір емшек безінің ғана ұлғаюы\r\n\r\n•        Емшектегі қатаюлар\r\n\r\n•        Емшектегі ауырсыну\r\n\r\n•        Қызба немесе тұмаудың симптомдары, жүрек айнуы және құсу\r\n\r\n•        қышу\r\n\r\n•        емшек ұшынан бөлініс (іріңді болуы мүмкін)\r\n\r\n•        емшек ұштарының сезімталдығының өзгерістері\r\n\r\n•        сүт бездерінің тіндерінің ісінуі, ауырсынуы, қызаруы және температурасының артуы\r\n\r\n•        зақымдану жағындағы лимфа түйіндерінің ауырсынуы немесе ұлғаюы\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nЕмізетін әйелдер әдетте, тексерілмейді. Алайда, жиі тексеру ауруды анықтауға көмектеседі және абсцесс (іріңді қабыну) секілді асқынуларының алдын алады.\r\n\r\nҰзақ уақыт бойы өтетін инфекциялық үрдісте емшек сүтін бактериологиялық себу арқылы тексеріс өткізіледі. Емізбейтін әйелдерде сүт безінің биопсиясы немесе  маммография өткізілуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nҮйде жасалатын күтім: сүт безінің зақымданған аумағына спиртті ылғалды компресс қолдану, күніне төрт рет, 15-20 минуттен.\r\n\r\nБұл ауруды емдеуде антибиотикпен емдеу пайдалы. Емдеу уақытына емшек емізуде зақымданған жақта міндетті түрде сүт сауғыш қолдану ұсынылады.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\n\r\nБактерияға қарсы препараттарды уақытылы қолдануда ауру тез өтеді.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nАуру ауыр өткенде абсцесс (іріңді қабыну) дамуы мүмкін. Абсцесс хирургиялық жолмен босатылуы тиіс. Абсцеске шалдыққан әйелдер уақытша емізуді тоқтатуы тиіс.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге көрініңіз, егер:\r\n\r\n•        сүт безінің бір тұсында қызару, ауырсыну, ісіну немесе жергілікті температурасының артуы пайда болса\r\n\r\n•        емізгенде дене температурасының артуы байқалады\r\n\r\n•        қолтық асты лимфа түйіндері ауырсынып, ұлғайған.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nКелесі ұсыныстар сүт безінің жұқпасының қаупін азайтуға көмектеседі:\r\n\r\n•        қабыну және сызаттардың алдын алу үшін емшек ұшына қамқорлық жасау қажет\r\n\r\n•        сүт безінің қатаюының алдын алу үшін жиі емізу және сауып отыру\r\n\r\n•        емізгенде балаға емшекті дұрыс беру\r\n\r\n•        емшек емізуді күрт үзбеу, сәбиді емшектен біртіндеп айыру\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nСүт безі тінінің инфекциясы; емшек абсцесі.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(636,'article','201','Несеп шығару жолдарының инфекциялары','kz','2018-07-28 15:04:12','2018-07-28 14:58:00','Несеп шығару жолдарының жүйесі – организмнен алмасу заттектері және артық сұйықтық шығарылатын жүйе. Несеп шығару жүйесіне жататындар: бүйректер, несепағарлар, несепқап және үрпі. Несеп шығару жолдарының инфекциясы (НШЖИ), мысалы, цистит және уретрит, организмнің инфекцияларының ішінде кездесу жиілігі бойынша екінші орында.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=201',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Н','Несеп','y','   Несеп шығару жолдарының инфекциялары Несеп шығару жолдарының жүйесі – организмнен алмасу заттектері және артық сұйықтық шығарылатын жүйе. Несеп шығару жүйесіне жататындар: бүйректер, несепағарлар, несепқап және үрпі. Несеп шығару жолдарының инфекциясы (НШЖИ), мысалы, цистит және уретрит, организмнің инфекцияларының ішінде кездесу жиілігі бойынша екінші орында. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nНесеп шығару жолдарының жүйесі – организмнен алмасу заттектері және артық сұйықтық шығарылатын жүйе. Несеп шығару жүйесіне жататындар: бүйректер, несепағарлар, несепқап және үрпі. Несеп шығару жолдарының инфекциясы (НШЖИ), мысалы, цистит және уретрит, организмнің инфекцияларының ішінде кездесу жиілігі бойынша екінші орында.\r\n\r\n                                         \r\n\r\n    Әйелдердің несеп-жыныс жүйесі                                 \r\n\r\n \r\n\r\nЕрлердің несеп-жыныс жүйесі\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nНШЖИ келесі симптомдармен сипатталады:\r\n\r\n* Несеп шығару кезіндегі ауырсыну және күйдіру\r\n* Қызба, шаршау немесе тершеңдік\r\n* Несепті жиі шығарғысы келу\r\n* Іштің төменгі бөлігіндегі ауырлық сезімі\r\n* Несептің сасықтығы, тұнба немесе түсінің қызылдау болуы\r\n* Арқадағы  немесе қабырға астындағы ауырсыну\r\n \r\nКез келген жастағы адам НШЖИ ауруларына шалдығуы мүмкін. Бірақ, әйелдер ерлерден төрт еседей жиі ауырады. Сондай-ақ, диабет, жұлынның зақымы, немесе несеп катетері болғанда аурудың жоғары қаупі орын алады.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nЕгер НШЖИ барына күмәніңіз болса, дәрігерге көріну қажет. Диагнозды растау үшін дәрігер несеп талдауларын зерттеуі қажет.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nНШЖИ емдеу үшін бактерияға қарсы препараттар тағайындалады.\r\n\r\nБұл сайтта берілген ақпарат Сізді қызықтыратын мәселемен жалпы танысуға арналғандықтан ауруларды немесе денсаулыққа байланысты қандай да бір мәселелерді анықтау және емдеу үшін қорытынды негіздеме болмайды.\r\n\r\nШұғыл жағдайларда «Жедел жәрдем» қызметіне хабарласыңыз.\r\n\r\n \r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/urinarytractinfections.html\r\n\r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(637,'article','216','Омыртқа бағаны каналының стенозы','kz','2018-07-28 17:26:50','2018-07-28 17:18:00','Омыртқа бағаны каналының стенозы – омыртқа бағаны каналының тарылуы, ол жұлынға қысым түсуі немесе омыртқалар арасындағы саңылаудың тарылуы салдарынан болады. ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=216',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','О','Омыртқа','y','   Омыртқа бағаны каналының стенозы Омыртқа бағаны каналының стенозы – омыртқа бағаны каналының тарылуы, ол жұлынға қысым түсуі немесе омыртқалар арасындағы саңылаудың тарылуы салдарынан болады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат   \r\n \r\nОмыртқа бағаны каналының стенозы – омыртқа бағаны каналының тарылуы, ол жұлынға қысым түсуі немесе омыртқалар арасындағы саңылаудың тарылуы салдарынан болады. \r\n\r\n\r\n\r\nОмыртқа бағаны каналының стенозы -  омыртқа бағанының бел немесе мойын бөлімінің тарылуы. Стеноз нерв түбіртектерінің қысылуына және аяқтағы ауырсынудың және әлсіздіктің пайда болуына апаруы мүмкін. Қабынуды азайту үшін дәрілер немесе стероидтық препараттардың инъекциялары тағайындалады. Консервативтік емдеу әдістерінің тиімсіздігі жағдайында хирургиялық операция өткізіледі, ол нервтерге түсетін қысымды азайтуға бағытталады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nОмыртқа бағаны каналының стенозы әдетте, егде жастағыларда кездеседі. Жұлын мен омыртқа бағаны каналының қабырғасының арасында кеңістік орналасқан, ол жұмсақ майлы талшыққа және жұлын сарысуына толған. Жас өте келе осы кеңістік бұзылысқа және кебуге ұшырайды, сондай-ақ, артриттің салдарынан омыртқа бағаны сүйегінің және байламдардың қалыңдауы орын алады.\r\n\r\nОмыртқа бағаны каналының стенозы, сондай-ақ, келесі жағдайлардан туындайды:\r\n\r\n• Омыртқа бағанының артриті, әдетте, егде жастағы және орта жастағы адамдарда кездеседі\r\n\r\n• Педжет ауруы және ахондроплазия секілді сүйек аурулары\r\n\r\n• туа біткен стеноз, омыртқа бағанының анатомиялық ерекшеліктеріне байланысты\r\n\r\n• омыртқа аралық дискілердің жарығы немесе ауытқуы\r\n\r\n• нерв түбіртектеріне немесе жұлынға қысым түсіретін жарақаттың болуы    \r\n\r\n• омыртқа бағанының ісіктері.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nАурудың симптомдары уақыт өте келе нашарлауы мүмкін. Симптомдар, көбінесе, дененің бір жағында пайда болады, бірақ, екі аяқты да зақымдауы мүмкін.\r\n\r\nСимптомдарына жатады:\r\n\r\n• арқаның, бөксенің, сирақтың немесе мойындағы, иықтағы, білектегі жансыздану, құрысу немесе ауырсыну \r\n\r\n• қолдағы немесе аяқтағы әлсіздік\r\n\r\nКөбінесе, симптомдар тік тұрған жағдайда немесе жүргенде пайда болады немесе нашарлайды. Олар отырғанда немесе алға еңкейгенде азаяды немесе жойылады. Науқастардың көпшілігі ұзақ жаяу жүруді көтере алмайды.\r\n\r\nБұл ауруға шалдыққандар велосипедті жүргізгенде жеңіл ауырсынуды сезінеді.\r\n\r\nКүрделі  симптомдарына жатады:\r\n\r\n• тепе-теңдіктің және жүрістің бұзылуы\r\n\r\n• несептің немесе нәжістің ұстамауы\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nҚарау кезінде дәрігер ауырсынудың тұсын табуға тырысып, қозғалысқа әсерін анықтайды. Дәрігер Сізден өтінеді:\r\n\r\n•        Отыруды, тұруды және жүруді.\r\n\r\n•        Өкшеге, аяқтың ұшына тұруды.\r\n\r\n•        Алға, артқа және жан-жаққа иілуді.\r\n\r\n•        Арқаға жатып, аяқты тік көтеруді.\r\n\r\nЕгер бұл кезде ауырсыну күшейетін болса, аяқта жансыздану және шаншу болса, бел- сегізкөз радикулиті болуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер күшіңізді және аяқты қозғалту, тізені бүгу-жазу қабілетін бағалайды.\r\n\r\nЖүйке жүйесін тексеруде рефлекстерді тексеру үшін дәрігер резеңке балғаны қолданады. Сезімталдықты тексеру теріге ине тигізумен, мақта тығынмен немесе  қауырсынмен анықталады.   Дененің қай жерінде сезіну аздығын айту қажет.\r\n\r\nМиды және жүйке жүйесін зерттеу аяқтағы әлсіздікті және сезімталдықтың төмендеуін растайды. Келесі зерттеулер өткізілуі мүмкін:\r\n\r\n• Электромиография\r\n\r\n• омыртқа бағанының МРТ немесе КТ\r\n\r\n• омыртқа бағанының рентгенографиясы.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nБелдегі ұдайы және кейде күшейетін ауырсынуда үй жағдайындағы күтім және ауырсынудың қайталанатын көріністерінің алдын алу хирургиялық емдеуге жүгінбеуге көмектесе алады.\r\n\r\nЕмдеуші дәрігер науқасты ауырсынумен күресуге және салауатты өмір салтын ұстануға үйретеді.  \r\n\r\n•        Дәрігер физиотерапияны тағайындайды. Физиотерапевт ауырсынуды азайтатын арнайы дене жаттығуларын орындауға кеңес береді. Мойын бұлшық еттерін нығайтатын жаттығуларды орындауды көрсетеді.\r\n\r\n•        Массаж және ине салу да ұсынылады. Кейде олардың бірнеше сеансы арқадағы және мойындағы ауырсынуды азайтуға көмектеседі.\r\n\r\n•        салқын компресс және жылу басу асқыну кезіндегі ауырсынуды азайтады.\r\n\r\n•        Арқадағы және белдегі ауырсынуда қолданылатын көптеген препараттар бар.\r\n\r\nАуырсыну өмірге күшті әсер етсе, психологпен кеңесу қажет. Емдеудің бұл түрі ауырсынуды түсіне білуге және онымен күресуге көмектеседі.\r\n\r\nХирургиялық емдеу\r\n\r\nЕгер ауырсыну консервативтік емдеуде жойылмаса, сезімталдықтың төмендеуінде және қозғалудың қиындауында хирургиялық операция жасау қажет. Операция нервтерге немесе жұлынға қысым түсіруді азайту мақсатында өткізіледі.\r\n\r\nДәрігермен кеңесіп, операцияның күнін белгілеу қажет.\r\n\r\nУақыт өткенде омыртқа бағаны каналы стенозының симптомдары күшейеді, бұл ұзақ уақыт ішінде орын алады. \r\n\r\n•        Ұзақ уақыт бойы белі ауыратын адамдар операцияны өткізгеннен кейін толығымен ауырсынудан толық құтыла бермейді. Спондилодез (омыртқаларды және дискілерін тұрақтандыруға бағытталған хиургиялық араласу) ауырсынуды және аурудың қалған симптомдарын толығымен жоймауы мүмкін.\r\n\r\n•        МРТ және басқа зерттеу әдістерін қолданудың өзінде хирург операциядан кейін жағдайдың жақсаруы туралы болжай алмайды.\r\n\r\n \r\nАурудың болжамы\r\nЖұмысқа және тіршілікке өзгеріс енгізіп, омыртқа бағаны каналы стенозына шалдыққан көптеген адамдар ұзақ жылдар бойы белсенді өмір салтын ұстана алады.\r\n\r\nОмыртқа бағанындағы операция аурудың симптомдарын ішінара немесе толығымен жояды. Ұзақ уақыт бойы белі ауыратын адамдар операцияны өткізгеннен кейін толығымен ауырсынудан толық құтыла бермейді. Спондилодез (омыртқаларды және дискілерін тұрақтандыруға бағытталған хиургиялық араласу) ауырсынуды және аурудың қалған симптомдарын толығымен жоймауы мүмкін.\r\n\r\nОперациядан кейін омыртқа бағаны жағынан асқыну пайда болуы мүмкін. Ұстағыш немесе бандаж қолдану қажет. Болашақта бірнеше операция (ламинэктомия және спондилодез) өткізгенде асқынулар қаупі жоғары.  \r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nСезімталдықтың болмауы аяқтың зақымдануына апаруы мүмкін. Ауырсынуды сезінбегендіктен, инфекция қосылуы мүмкін. Нервтерге қысым түсуінен болған өзгерістер ұдайы болуы мүмкін, қысымды азайту шараларын орындағанның өзінде.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nОмыртқа  бағаны каналының стенозының симптомдарында медициналық көмекке жүгіну қажет. Мұқият қадағалауды қажет ететін күрделі симптомдар келесідей:\r\n\r\n• тепе-теңдіктің бұзылуы және жүрістің тұрақты еместігі\r\n\r\n• несептің немесе нәжістің ұстамауы.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nПсевдо-ақсау; Омыртқа  бағаны каналының орталық стенозы; арқа стенозы; Омыртқа  бағаны каналының фораминалдық стенозы; омыртқа бағанының бұзылысты ауруы.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(638,'article','255','Сары ауру','kz','2018-08-01 07:44:19','2018-08-01 07:43:00','Сары ауру – түрлі аурулардың симптомы: сілемей қабықтың, көздің ағының және терінің сарғаюы, оларда сары пигменттің жинақталуына байланысты. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=255',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сары','y','   Сары ауру Сары ауру – түрлі аурулардың симптомы: сілемей қабықтың, көздің ағының және терінің сарғаюы, оларда сары пигменттің жинақталуына байланысты.  Сары ауру – түрлі аурулардың симптомы: сілемей қабықтың, көздің ағының және терінің сарғаюы, оларда сары пигменттің жинақталуына байланысты. \r\n\r\nПатофизиология\r\n\r\n·         Сары аурудың барлық түрлерінің бір ортақ белгісі бар - гипербилирубинемия, оған терінің түсінің айқындығы тәуелді: ашық-лимонды реңктен қызғылт-сары және жасылдау немесе зәйтүн-сары түске дейін.\r\n\r\n·         Тері мен көздің ағының сарғаюы билирубиннің мөлшері 26 ммоль/л-ден асқанда басталады.\r\n\r\n·         Терінің пигментке қанығуына уақыт қажет: жалпы өт түтігін тәжірибелік байлауда гипербилирубинемия 24 сағаттан кейін артады, ал тері 5-8 күннен кейін ғана сарғаяды.\r\n\r\n·         Билирубин Нb бұзылысты эритроциттердің ыдырауында түзіледі. Алдымен, ақуызды дене  - глобин және темір құрамдас гематин пайда болады. Соңғыдан, темірді бөлу және гидроксильді топты қосу арқылы билирубин пайда болады (оның тікелей емес фракциясы). \r\n\r\n·         Тікелей емес билирубиннің түзілуі ретикулоэндотелиалдық жүйеде өтеді (көк бауыр, сүйек кемігі, т.б.).\r\n\r\n·         Бауыр жасушалары  тікелей емес билирубинді глюкуронды қышқылдармен біріктіреді. Бұл кезде түзілетін билирубиннің тікелей  фракциясы кейіннен өтпен бірге бөлініп шығады.\r\n\r\n·         Сау адамдарда қан сарысуының билирубині негізінен, 20 мкмоль/л аспайтын тікелей емес фракциямен беріледі, ал тікелей билирубин аз мөлшерде болады.\r\n\r\n·         Егер бауыр сау болса, және өт жолдары өтімді болса, қанда артық жиналатын билирубин (мысалы, эритроциттердің көп ыдырауында) бауыр арқылы ішекке өтумен жойылады.\r\n\r\n·         Өт жолдарының бітелуінде немесе бауырдың зақымдануында билирубин несеппен шыға бастайды және несепті сыра түсіне бояйды, бұл кезде нәжіс те түссізденеді.\r\n\r\n·         Себебіне тәуелсіз, сары ауру барлық ағзалардың зақымдануына апарады, әсіресе, бауыр мен бүйректің.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(639,'article','258','Сепсистік артрит','kz','2018-08-01 07:57:54','2018-08-01 07:54:00','Бұл дегеніміз не?  Сепсистік артрит (оны тағы да инфекциялық артрит деп атайды) буынның ішіндегі бактериалдық, вирустық немесе зеңдік инфекциядан туындайды.\r\n\r\nСепистік артрит инфекция қан ағымы жолдарымен таралып, буынға түскенде дамуы мүмкін. Сонымен қатар, инфекция буынға қасындағы жұқпаланған жарадан түсуі мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=258',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сепсистік','y','   Сепсистік артрит Бұл дегеніміз не?  Сепсистік артрит (оны тағы да инфекциялық артрит деп атайды) буынның ішіндегі бактериалдық, вирустық немесе зеңдік инфекциядан туындайды.\r\n\r\nСепистік артрит инфекция қан ағымы жолдарымен таралып, буынға түскенде дамуы мүмкін. Сонымен қатар, инфекция буынға қасындағы жұқпаланған жарадан түсуі мүмкін. Бұл дегеніміз не?  Сепсистік артрит (оны тағы да инфекциялық артрит деп атайды) буынның ішіндегі бактериалдық, вирустық немесе зеңдік инфекциядан туындайды.\r\n\r\nСепистік артрит инфекция қан ағымы жолдарымен таралып, буынға түскенде дамуы мүмкін. Сонымен қатар, инфекция буынға қасындағы жұқпаланған жарадан түсуі мүмкін.\r\n\r\nҚауіп факторлары: созылмалы аурулардың болуы, иммундық жүйені басатын дәрілерді қабылдау, аутоиммундық аурулардың  болуы, жақында буынға жасалған операция (артроскопия), көктамыр ішілік есірткілерді пайдалану.\r\n\r\nАуру әдетте, буынның ісінуімен және күшті ауырсынумен, сондай-ақ, температураның артуымен сипатталады.\r\n\r\nСепсистік артрит балаларда кез келген жаста байқалуы мүмкін, бірақ, көбінесе, 3 жасқа дейінгі балаларда. Сәбилерде көбінесе, жамбас буындары зақымданады. Оларда ауру әдетте, В тобының стрептококтардың, сондай-ақ, Haemophilus influenza салдарынан туындайды.\r\n\r\nАуру 3 жастан жасөспірімдік кезеңге дейін сирек кездеседі. Әрі қарай ауру гонококктардан туындайды.\r\n\r\nЕресектерде көбінесе ірі буындар зақымданады: мысалы, жамбас, тізе, иық, шынтақ буындары. Инфекциялық артрит әдетте, бір буынды зақымдайды, бірақ, бірнеше буынды да қамтуы мүмкін. Ересектерде аурудың себептері - стафилококтар, стрептококтар, сондай-ақ, туберкулез микобактериялары және Candida albicans.\r\n\r\nСимптомдары. Сәбилердегі симптомдары - зақымданған қол-аяқтың қимылы шектелуі (жалған паралич). Сәби қол-аяғын қозғағанда немесе жаялығын ауыстырғанда жылайды. Температура артуы мүмкін.\r\n\r\nЕресектерде симптомдары келесідей сипатталуы мүмкін:\r\n\r\n·         Жалпы әлсіздік және бас ауыруы. \r\n\r\n·         Буынның ауырсынуы, қызаруы, ісінуі және тежелуі. \r\n\r\n·         Буынды аздап қозғағанда немесе қысым түсіргенде күшті ауырсыну. \r\n\r\n·         Жоғары температура және қалтырау. \r\n\r\n·         Буынның қасындағы қызыл жолақтар. \r\n\r\n·         Лимфа түйіндерінің ұлғаюы.\r\n\r\nЕмдеу. антибиотиктермен шұғыл емдеу қажет. бактерияға сезімталдыққа байланысты арнайы таңдалған антибиотиктерді қолдану оңтайлы.\r\n\r\nЗақымданған буынды хирургиялық тәсілмен шаю инфекцияның таралуының және буынның бұзылуының алдын алуы мүмкін. Аяқ-қолды тыныш күйде ұстау қажет. ауырсынуды жеңілдету үшін жылы компресс басуға болады.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(640,'article','268','Шеткері артериялардың аурулары (ұстамалы ақсау, бітейтін атеросклероз, тромбангит)','kz','2018-08-01 10:38:52','2018-08-01 10:31:00','Шеткері артериялардың аурулары – аяқты және аяқтың ұшын қанмен қамтамасыз ететін артериялардың қабырғаларын нығайтуға және тарылтуға апаратын дерттік жағдай.\r\n\r\nТамырлардың саңылауының тарылуы олардағы қан ағымының азаюына апарады, бұл нервтер мен тіндердің зақымдануын туындатады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=268',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ш','Шеткері','y','   Шеткері артериялардың аурулары (ұстамалы ақсау, бітейтін атеросклероз, тромбангит) Шеткері артериялардың аурулары – аяқты және аяқтың ұшын қанмен қамтамасыз ететін артериялардың қабырғаларын нығайтуға және тарылтуға апаратын дерттік жағдай.\r\n\r\nТамырлардың саңылауының тарылуы олардағы қан ағымының азаюына апарады, бұл нервтер мен тіндердің зақымдануын туындатады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nШеткері артериялардың аурулары – аяқты және аяқтың ұшын қанмен қамтамасыз ететін артериялардың қабырғаларын нығайтуға және тарылтуға апаратын дерттік жағдай.\r\n\r\nТамырлардың саңылауының тарылуы олардағы қан ағымының азаюына апарады, бұл нервтер мен тіндердің зақымдануын туындатады.\r\n\r\n  \r\n\r\nАяқтың атеросклерозы – аяқты және аяқтың ұшын қанмен қамтамасыз ететін артериялардың тарылуымен және қабырғасының нығаюымен сипатталатын шеткері қан тамырларының ауруы. Артериялардың тарылуы қан ағымының азаюына апарады. Аурудың симптомдарына жататындар – аяқтағы ауырсыну және жансыздану, ұйып қалу сезімі, аяқтың және аяқ ұшының мұздау сезімі, сандағы, балтырдағы немесе аяқ ұшындағы бұлшық еттің ауырсынуы.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nШеткері артериялардың аурулары атеросклероз немесе «артериялар қабырғасының қатаюы» салдарынан туындайды. Бұл дерттік жағдай май бөліктерінің тамырлар қабырғасындағы жинақталуында пайда болады, нәтижесінде саңылау тарылады. Сондай-ақ, артериялардың қабырғасы тығыз бола түседі және оларда қан ағымы күшейгенде кеңейе алмайды.\r\n\r\nНәтижесінде, аяқтың жұмысының күшеюінде, мысалы, жаттығу немесе серуендеу кезінде олар қанның және оттегінің қажетті мөлшерін ала алмайды. Аурудың ушығуында, түбінде, организм бұл бұлшық еттерін қан мен оттегінің жеткілікті мөлшерімен тыныш күйдің өзінде қамтамасыз ете алмайды.\r\n\r\nШеткері артериялардың аурулары – жиі тараған ауру. Ол 50 жастан асқа ерлердің арасында жиі кездеседі. Адамдар келесі жағдайларда жоғары қауіпке ие болады:\r\n\r\n* Қандағы холестериннің жоғары мөлшері\r\n* Қант  диабеті\r\n* Жүрек аурулары (жүректің ишемиялық ауруы)\r\n* Артериалдық қысымның артуы (артериалдық гипертония)\r\n* Бүйрек аурулары,  гемодиализ өткізу қажеттігімен\r\n* Темекі шегу\r\n* Инсульт (мидың қанмен қамтамасыз етілуінің бұзылуы немесе қан құйылуы)\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nӘдеттегі симптомдары : аяқ ұшының, балтырдың немесе  санның бұлшық етіндегі ауырсыну, шаршау, күйдіру немесе жайсыздық сезімі. Бұл симптомдар әдетте, серуендеу немесе дене жаттығулары кезінде пайда болады және бірнеше минут демалғаннан кейін өтеді.\r\n\r\nАурудың бастапқы кезінде бұл симптомдар тауға шығатын кезде, тез жүруде, немесе үлкен қашықтықтағы жолды жүргенде пайда болады. \r\nКешірек бұл симптомдар жиірек және аз жүктемеде де пайда болады.\r\nТыныш күйде аяқтың және аяқ ұшының ұйып қалуы сезіледі. Аяқты ұстағанда -салқын, ал терісі солғын болып көрінеді.\r\n \r\nШеткері артериялардың аурулары ушыққан кезде келесі симптомдар дамуы мүмкін:\r\n\r\n* Импотенция\r\n* Түнгі кездегі ауырсыну және құрысу\r\n* Аяқ ұшындағы немесе бақайлардағы ауырсыну немесе шаншу, олар айқын болғандықтан, аяққа киім немесе төсек тигенде ауырсыну сезімі пайда болады.\r\n* Аяқты көтергенде нашарлайтын және төсектен төмен түсіргенде әлсірейтін ауырсыну\r\n* Тері қошқыл және көгерген болып көрінеді\r\n* Жазылмайтын жаралардың пайда болуы\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігермен кеңесуде анықталуы мүмкін:\r\n\r\n* Зақымданған артерия үстіндегі фонендоскоппен тыңдалатын, ысқыратындай дыбыс\r\n* Зақымданған аяқтағы артериалдық қысымның төмендеуі\r\n* Аяқтың түктерінің жойылуы\r\n* Аяқтағы тамырдың соғуының әлсіздігі немесе болмауы\r\n \r\nШеткері артериялар ауруларының ауыр өтуінде пайда болатын симптомдар:\r\n\r\n* Санның бұлшық етінің жұқаруы, атрофиясы\r\n* Бақайдың үстіндегі және аяқ ұшының түктерінің түсуі\r\n* Аяқтағы немесе бақайлардағы ауырсынатын, қанамайтын, баяу жазылатын ойық жаралар (қара түсті)\r\n* Бақайдың немесе аяқ ұшының терісінің солғындығы немесе көгерген түсі (цианоз)\r\n* Жылтыр, тартылған тері\r\n* Тырнақтың қалыңдауы\r\n* Қан талдауында холестерин деңгейінің артуы немесе қант диабеті анықталады.\r\n\r\nШеткері артериялардың ауруларында қажетті тексерулер:\r\n\r\n* Аяқтың артерияларының ангиографиясы (артериография)\r\n* Қол-аяқтағы артериалдық қысымды өлшеу және салыстыру (тобықтық-иықтық индекс)\r\n* Ультрадыбыстық допплерография\r\n* Магниттік-резонанстық ангиография немесе КТ- ангиография\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\n* Дене жаттығулары мен демалысты үйлестіріңіз. Жаяу жүріңіз немесе басқа жаттығуларды орындаңыз, ауырсынуға қарамастан жүруді демалумен кезектестіріңіз. Уақыт өте келе жаңа, шағын (коллатералдық) қантамырлар қалыптасуымен қан айналымы жақсарады. Жаттығу алдында дәрігермен кеңесіңіз.\r\n* Темекі шекпеңіз. Темекі шегу артерияларды тарылтады, осылайша, қанның оттегіні тасымалдау қабілеті төмендейді, бұл кезде тромбы және эмболия қалыптасу қаупі артады.\r\n* Аяққа күтім жасау қажет, әсіресе, қант диабеті болса. Ыңғайлы аяқ киім кию қажет. Кез келген кесіп алуға, зақымға назар аудару қажет және дәрігерге көріну қажет. Тіндер баяу жазылады және қан айналымы бұзылуы болғанда жиі жұқпаланады.\r\n* Артериалдық қысымның жақсы бақылануына көз жеткізіңіз.\r\n* Артық салмақ болса, азайтыңыз.\r\n* Егер холестерин деңгейі жоғары болса, холестерин мен майдың мөлшері төмен болатын емдәм ұстаныңыз.\r\n* Диабет болса, қандағы қант деңгейін бақылаңыз.\r\n \r\nБұл топтың ауруларын бақылау үшін дәрілік препараттар қабылдау қажет болады, мысалы:\r\n\r\n* Аспирин немесе клопидогрель (Плавикс) препараты, ол артериялардағы тромбының қалыптасуының алдын алады. Дәрігермен кеңеспей, бұл дәрілерді қабылдауды ТОҚТАТПАҢЫЗ.\r\n* Зақымданған артерияның саңылауын кеңейтетін дәрілер. Сондай-ақ, артериялардың жеңіл және ауыр зақымдануы бар адамдарда қолданылады, оперативтік емдеуге баратындардан басқаларда. \r\n* Холестерин деңгейін төмендететін препараттар\r\n* Ауырсынуды басатын құралдар.\r\n Егер жоғары артериалдық қысымнан және қант диабетінен дәрі қабылдайтын болсаңыз, оларды дәрігердің ұсынысына сай қабылдауды жалғастырыңыз.\r\n\r\nАурудың барысы ауыр болса, жұмысқа немесе басқа қызметке әсер етсе, немесе тыныш күйде ауырсыну сезілсе, хирургиялық араласу орындалады. Мүмкін нұсқалары:\r\n\r\n* Шеткері артериялардыың ангиопластикасы және стенттеу (жүректің коронарлық артериясын ашуда қолданылатын әдіске ұқсас, тек зақымданған аяқтың қантамырында орындалады)\r\n* Аяқтың артериясын шунтирлеу (тамырдың зақымданған бөлігін айналып өту үшін қанмен қамтамасыз етуге қосымша жол жасау)\r\n Шеткері артериялардың аурулары бар науқастардың кейбіріне ампутация қажет болуы да мүмкін.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nӘдетте, шеткері артериялардың ауруларын хирургиялық араласусыз да бақылауға болады. Ауыр жағдайда хирургиялық емдеу аурудың симптомдарын жеңеді.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n* Тромбоз немесе эмболия, олар ұсақ артерияларды бітейді.\r\n* Жүректің ишемиялық ауруы\r\n* Импотенция\r\n* Аяқтың ашық жарасы (ишемиялық ойық жаралар)\r\n* Тіндердің жойылуы (гангрена)\r\n \r\n\r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nКелесі симптомдар кезінде дәрігерге көрініңіз:\r\n\r\n* Аяқтың немесе аяқ ұшының терісі ұстағанда суық, солғын түсті, көгерген немесе жансызданып, ұйып қалуын сезінесіз\r\n* Кеудедегі ауырсыну немесе ентігу, аяқтың ауырсынуымен қоса.\r\n* Аяқтың ауырсынуы, демалғанда немесе қимылсыз болғанда да өтпейтін (тыныш күйдегі ауырсыну)\r\n* Аяқтар қызыл, ұстағанда ыстық немесе ісініп көрінеді\r\n* Жаңа жаралардың/ойық жаралардың пайда болуы\r\n* Инфекция белгілері (қызба, қызару, жалпы нашар сезіну)\r\n* Аяқ атеросклерозының симптомдары\r\n \r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nШеткері артериялардың аурулары; Бітейтін атеросклероз; сирақтың артерияларының бітелуі; ұстамалы ақсау; Вазоокклюзивтік аяқ аурулары; Аяқтың артериалдық жеткіліксіздігі; аяқтағы кезеңді ауырсынулар және құрысулар    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(641,'article','270','Сілемей безінің қатерлі ісігі','kz','2018-08-01 10:47:23','2018-08-01 10:41:00','Сілемей бездері түтіктер арқылы ауыз қуысына сілемей аталатын сұйықтықты бөледі. Сілемей тамақты ылғалдап, шайналуы мен жұтылуын жеңілдетеді. Бұл жайлы қорытылуына ықпал етеді. Сондай-ақ, сілемей ауыз қуысын тазартады, оың құрамында микробтармен күресетін антиденелер бар. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=270',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сілемей','y','   Сілемей безінің қатерлі ісігі Сілемей бездері түтіктер арқылы ауыз қуысына сілемей аталатын сұйықтықты бөледі. Сілемей тамақты ылғалдап, шайналуы мен жұтылуын жеңілдетеді. Бұл жайлы қорытылуына ықпал етеді. Сондай-ақ, сілемей ауыз қуысын тазартады, оың құрамында микробтармен күресетін антиденелер бар.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nСілемей бездері түтіктер арқылы ауыз қуысына сілемей аталатын сұйықтықты бөледі. Сілемей тамақты ылғалдап, шайналуы мен жұтылуын жеңілдетеді. Бұл жайлы қорытылуына ықпал етеді. Сондай-ақ, сілемей ауыз қуысын тазартады, оың құрамында микробтармен күресетін антиденелер бар. \r\n\r\n \r\n\r\nСілемей безінің қатерлі ісігі – бас пен мойынның ісіктерінің бірі. Сирек кездесетін ауру. Симптомдарсыз немесе келесідей көріністе болуы мүмкін:\r\n\r\n* Құлақта, жақта, ерінде немесе ауызда ісіктің болуы\r\n* Құлақтан бөлінді шығуы\r\n* Жұтуда және ауыз ашудағы қиындық\r\n* Бет аумағындағы жансыздану және ауырсыну.\r\n \r\nСілемей безінің қатерлі ісігі қарау арқылы, зерттеудің көрнекі әдістері және биопсия арқылы қойылады. Емдеуге хирургиялық операция, сәулелік және/немесе химиялық емдеу кіреді.\r\n\r\n \r\nҚатерлі ісік дегеніміз не?\r\n\r\nАдамның организмі шамамен,  10 триллион жасушадан тұрады. Олар организмнің құрылымдық негізін құрайды («кірпіштерін») және микроскоппен ғана көрінеді. Жасушалар әр түрлі өлемді және пішінді болады, және сан алуан қызметті атқарады. Өзара жақын орналасқан жасушалар тіндерді құрайды, мысалы, тері немесе бұлшық ет тіні. Басқа түрлері организмде бос күйінде болады. Оларға жататындар: қан жасушалары, мысалы, қанның оттегіні тасымалдауға жауапты қызыл жасушалары – эритроциттер, қанның бактериялардан, вирустар мен қатерлі ісік жасушаларынан қорғанысқа жауап беретін ақ жасушалары – лейкоциттер. Жасушалардың кейбір түрлері арнайы заттектерді – гормондарды, ферменттер мен сілемейді түзеді.  \r\n\r\n  \r\n\r\nОрганизмнің көптеген жасушалары өздері ешнәрсе өндірмейді, бірақ, белгілі бір қызметті атқарады. Мысалы, жүрек бұлшық етінің жасушасы жүректің жиырылуын қамтамасыз етеді, ал жүйке жасушалары жүйке импульсін дененің түрлі бөлігіне беруге жауапты.\r\n\r\nОрганизмнің жасушалары мәңгілік емес, белгілі бір уақыттан кейін жойылады. Сонымен қатар, олар бөлінуге қабілетті, осылайша, санын толықтырады. Шаш фолликулдарының, қанның және ішек эпителийінің бөлінуі жиі болады, ал жүйке жасушалары сирек бөлінеді.\r\n\r\nҚалыпты жағдайда жасушалар өседі және организмнің қажеттілігіне сай жаңа жасуша түзу арқылы бөлінеді. Қартайған жасушалар жойылып, орнын жаңа жасушалар басады. Кейде бұл тәртіпті үрдіс бұзылады: жаңа жасушалар организмге қажет болмаса да түзіледі, ал ескілері уақытында жойылмайды. Осы қосымша жасушалар ісік аталатын тін массасын құрайды.\r\n\r\nІсіктер қатерлі және қатерсіз болады:\r\nқатерсіз ісіктер қатерлі ісіктердің санатына жатпайды.\r\n\r\n* қатерсіз ісіктер өмірге сирек қауіп төндіреді.\r\n\r\n* қатерсіз ісіктерді алып тастағаннан кейін қайтадан шықпайды.\r\n\r\n* қатерсіз ісіктердің жасушалары қоршаған тінге өспейді.\r\n\r\n* қатерсіз ісіктердің жасушалары басқа ағзалар мен дененің бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nҚатерлі ісіктер:\r\n\r\n* Қатерлі ісіктердің қатерсіз ісіктерге қарағанда күрделі симптомдары болады. Олар көбінесе, науқастың өміріне қауіп төндіреді.  \r\n\r\n* Қатерлі ісіктерді көптеген жағдайда хирургиялық жолмен алып тастауға болады, бірақ, олар қайтадан өсуге бейім.\r\n\r\n* Қатерлі ісіктердің жасушалары жақын жердегі тіндер мен ағзаларға өсіп, зақымдауы мүмкін.\r\n\r\n* Қатерлі ісіктердің жасушалары басқа ағзаларға және дененің бөліктеріне таралады (метастаздану).\r\n\r\n \r\nҚатерлі ісік қалай таралады және метаздары дегеніміз не\r\n\r\nҚатерлі ісіктердің жасушалары бастапқы ісіктің ажыраған бөлігінің қан ағымына немесе лимфа жүйесіне түсуі арқылы таралады. Жасушалар басқа ағзаларға өсіп, осы ағзаларды зақымдайтын жаңа ісіктерді түзуі мүмкін. Көбінесе, қатерлі ісіктер жасушаларының өкпе, бауыр, ми және сүйек секілді ағзаларға метастаздануы болады. Басқа ағзаларға таралған қатерлі ісіктердің жасушаларын – метастаздар, таралу үрдісін – метастаздану деп атайды.\r\n\r\nҚатерлі ісіктің таралуында және басқа ағзада немесе дененің бөлігінде жаңа ісік түзуінде ол да ауытқулы жасушалардан тұрады және атауы да бастапқыдай болады. Мысалы, қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке таралса, сүйекте анықталатын қатерлі ісік жасушалары сүйектің қатерлі ісігі емес, қуық асты безінің метастазданған қатерлі ісігі болады. Сондықтан, ол  қуық асты безінің қатерлі ісігі ретінде емделеді. Дәрігерлер жаңа ісікті кейде «метастаздану ауруы» деп атайды.\r\n\r\n \r\nҚатерлі ісіктің симптомдары\r\n\r\nҚатерлі ісіктің симптомдары оның түріне, орналасуы мен өлшеміне, сондай-ақ, таралуының және басқа ағзаларды зақымдауының дәрежесіне байланысты болады. Егер қатерлі ісіктің метастаздануы (басқа ағзаларға таралуы) болса, симптомдары организмнің түрлі бөлігінде болады.\r\n\r\nҚатерлі ісіктің кейбір түрлері симптомсыз болады, бірақ, біраз уақыттан кейін көрініс береді. Мысалы, қатерлі ісіктің жасушалары жүйке тініне өсіп, беле ауырсыну туындатқанға дейін ұйқыбезінің қатерлі ісігі симптомсыз өтуі мүмкін. Өт жолдарына өсетін ісік сары ауруды туындатады. Бұл сатыдағы ісіктер кең таралған.\r\n\r\nҚатерлі ісіктердің көптеген түрлеріне тән симптомдар:\r\n\r\n* қалтырау\r\n\r\n* дене температурасының артуы - кең таралған симптом, бірақ, қатерлі ісіктің басқа ағзаларға таралуында –метастаздануында жиі кездеседі. Қызба көбінесе қанның қатерлі ісігінің ерте симптомы болуы мүмкін (лейкемия немесе лимфома).\r\n\r\n* Шаршау, қажу - маңызды симптом, ісік өскен сайын көрініс береді. Ол қатерлі ісіктің лейкемия немесе қан жоғалтумен қосарланатын түрлерінің ерте сатысында көрініс беруі мүмкін.\r\n\r\n* Жалпы нашар сезіну\r\n\r\n* Түнгі тершеңдік\r\n\r\n* Қысқа уақыт ішінде түсініксіз салмақ жоғалту (5 кг астам). Бұл қатерлі ісіктің алғашқы симптомдарының бірі.\r\n\r\n* Тәбеттің болмауы.\r\n\r\n* Ауырсыну сезімі қатерлі ісіктің метастаздануы кезінде жиі болады, бірақ, сүйектің немесе аталық бездің қатерлі ісігінің ерте симптомы болуы мүмкін. Бас арурулары мидың қатерлі ісігінде болады. Белдегі ауырсыну аналық бездің, тоқ және тік ішектің қатерлі ісігінде болуы мүмкін. Қатерлі ісікте ауырсыну болатын себебі – ол басқа ағзаларға тарайды және нервтерді қысады.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(642,'article','297','Транзиторлық ишемиялық шабуыл','kz','2018-08-05 10:50:55','2018-08-05 10:43:00','Транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) – мидағы қан айналымының қысқа мерзімді бұзылысы. Кейде микроинсульт аталады. Алайда, инсульттен айырмашылығы (мидың қанмен қамтамасыз етілуінің тоқтауы) транзиторлық ишемиялық шабуылдың симптомдары басылғаннан бір сағаттан кейін жойылады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=297',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Транзиторлық','y','   Транзиторлық ишемиялық шабуыл Транзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) – мидағы қан айналымының қысқа мерзімді бұзылысы. Кейде микроинсульт аталады. Алайда, инсульттен айырмашылығы (мидың қанмен қамтамасыз етілуінің тоқтауы) транзиторлық ишемиялық шабуылдың симптомдары басылғаннан бір сағаттан кейін жойылады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат  \r\n               \r\nТранзиторлық ишемиялық шабуыл (ТИШ) – мидағы қан айналымының қысқа мерзімді бұзылысы. Кейде микроинсульт аталады. Алайда, инсульттен айырмашылығы (мидың қанмен қамтамасыз етілуінің тоқтауы) транзиторлық ишемиялық шабуылдың симптомдары басылғаннан бір сағаттан кейін жойылады.\r\n\r\n\r\n\r\nМида қан келудің негізгі ағыны мойын аумағында орналасқан артериялар (ұйқы артериясы) арқылы жүзеге асырылады. ТИШ мидың белгілі бір бөлігіне қанның келуінің уақтыша азаюынан туындайды. Көбінесе, қан ағымы қантамырларының ұсақ қан ұйындыларынан тежелу салдарынан төмендейді, қан ұйындылары миға қан келуін және қоректік заттектердің түсуін уақытша тежейді.  Мидың қанмен қамтамасыз етілуінің уақытша бұзылысы кезінде оның қызметінің күрт бұзылысы орын алады.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nТИШ кезінде мидың қайтымсыз зақымдануы болмайды. Бірақ, алаңдау қажет, себебі, бірінші ұстамасынан кейін екінші, үшінші болуы, инсульт те болуы мүмкін.\r\n\r\nТИШ симптомдарының себебі — мидың жергілікті ишемиясы (қан жетіспеуі), нәтижесінде ишемия даму орнына байланысты ошақтық симптомдар пайда болады.\r\n\r\nИшемияның даму үшін көптеген алғы шарттар болады, олар мидың қантамырларының жағдайына әсер етеді.\r\n\r\nОлардың негізгілері:\r\n\r\n·      Гипертониялық ауру (артериалдық қысымның артуы)\r\n\r\n·      қант диабеті,\r\n\r\n·      темекі шегу,\r\n\r\n·      55 жастан асу,\r\n\r\n·      Май алмасуының бұзылуы,\r\n\r\n·      Алкогольді шамадан артық тұтыну,\r\n\r\n·      Аз қимылды өмір салты,\r\n\r\n·      Артық салмақ,\r\n\r\n·      Қан ұюының артуы.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nТИШ, әдетте, бірнеше минуттан 1 сағатқа дейін созылуы мүмкін, және көпшілік симптомдар бір сағаттан кейін жойылады. Науқаста шабуылдар бірінен соң бірі пайда болуы мүмкін — мұндай жағдайдағы симптомдар:\r\n\r\n·      Қозғалудың бұзылысы, бас айналуы\r\n\r\n·      Ұйқы басуы, сигналдарға нашар серпін, естің бұзылысы немесе тіпті, коматозды жағдай\r\n\r\n·      Температураға, ауырсыну тітіркендіргіштеріне, қысымға, есту сигналдарына және дәм сезуге сезімталдықтың бұзылуы\r\n\r\n·      Естің қалыпты болмауы немесе есті жоғалту\r\n\r\n·      Оқу мен жазудың қиындауы\r\n\r\n·      Жұтудың қиындауы\r\n\r\n·      Беттің маска тәрізденіп, ешқандай сезім білдірмеуі\r\n\r\n·      Нысандар мен адамдарды тану қабілетінің бұзылуы\r\n\r\n·      Қуық пен ішекті бақылаудың бұзылысы (несеп пен нәжісті ұстамау)\r\n\r\n·      Қимыл үйлесімінің бұзылысы – үйлесімнің бұзылуы, қолайсыздық, әдеттегідей емес жүріс\r\n\r\n·      Бір немесе екі көздің көруінің бұзылысы\r\n\r\n·      Дененің бір немесе бірнеше бөлігінде ұйып, жансыздануы\r\n\r\n·      Көңіл-күй бұзылысы, нашарлауы\r\n\r\n·      Сөзді түсінуде және айтудағы қиындықтар\r\n\r\n·      Дененің бір бөлігіндегі әлсіздік.\r\n\r\nТИШ болған науқаста беттің ассимметриялығы (біркелкі еместігі), ауыз бен көз бұлшық етінің енжарлығы байқалады. Кейбір жағдайда зақымданған адам қолын жоғары көтеріп ұстай алмайды. Сөйлеу айқын болмайды.\r\n\r\nЕгер миға ұзақ уақыт бойы қан түспесе, немесе симптомдардың ұзақтығы 24 сағаттан асатын болса, шабуыл инсульт саналады. Егер біреуде ТИШ байқасаңыз, жоғарыда келтірілген белгілердің болуын тексеріңіз.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nДиагноз қою күрделілігі бұл жағдайда дәрігер анықтап үлгеруі үшін ТИШ аз уақытқа созылуында. Дәрігер инсульт және ТИШ пайда болуымен байланысты қауіп факторларының болуын міндетті түрде тексереді. Кейде неврологиялық тексеру жүргізіледі.\r\n\r\nҚарау кезінде дәрігер жүректің жағдайын тексеріп, артериалдық қысымды өлшейді. Сондай-ақ, жүйке жүйесінің, бұлшық еттің жағдайы бағаланады. Сондай-ақ, дәрігер стетоскоптың көмегімен ұйқы артериясын тыңдап, қан ағымының бұзылысымен байланысты шуылды анықтайды.\r\n\r\nНақты диагнозды қойып, инсульт болуын анықтау үшін дәрігер келесі зерттеулерді жүргізеді:\r\n\r\n·      Мидың КТ (компьютерлік томографиясы)— суреттер топтамасы 3-D бейнелеу.\r\n\r\n·      КТС (компьютерлік-томографиялық сканерлеу, ангиография) — мидың және мойынның артерияларының жағдайын анықтау үшін жүргізіледі. Қантамырға контрастылық заттек енгізіледі, сканерлеуді жеңілдету үшін;\r\n\r\n·      ЭКГ (электрокардиограмма) — жүректің кез келген қалыпсыз ырғағын анықтауға көмектесетін тест. ЭКГ кезінде науқасқа жүректің электр белсенділігін анықтау үшін электродтар бекітіледі;\r\n\r\n·      МРТ (магниттік-резонанстық томография) — радиотолқындар және магнит өрісінің көмегімен ішкі ағзалардың бейнесін алу үрдісі.\r\n\r\nИнсульт кезінде. Әдетте, мидың бұзылыстары анықталады, ал ТИШ кезінде мұндай өзгерістер анықталмайды.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЖарамды емдеуді таңдау көптеген факторларға байланысты: науқастың жасы, аурудың тарихы, кейбір белгілері мен симптомдарының сипаттамасы.\r\n\r\nДұрыс және тиімді емдеу ТИШ қайталану немесе инсульт болу қаупін едәуір азайтады.\r\n\r\nДәрігер дәрі тағайындайды. Олардың ішінде: анти-тромбоцитарлық (қан ұйындысы түзілуінің алдын алатын) препараттар, мысалы, аспирин немесе  клопидогрель негізіндегі  (Плавикс) препараттар – қан ұюын бақылау үшін, гипертонияны емдейтін препараттар, сондай-ақ, холестеринді азайтатын дәрілер.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nТИШ – шұғыл медициналық жәрдемді қажет етеді. Симптомдар пайда болысымен Жедел жәрдемді шақырыңыз. Симптомдар өздігінше өткендігіне қарамастан, оларға міндетті түрде назар аудару қажет.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nТИШ, әдетте, мидың зақымдануын туындатпайды.\r\n\r\nАлайда, ТИШ  - нағыз инсульттің жуырдағы күндерде немесе айларда болуының мүмкіндігінің маңызды ескерту дабылы. ТИШ болған адамдардың 10 пайызынан астамында 3 айдың ішінде инсульт дамиды. Бұл жағдайлардың жартысында жақын арадағы 48 сағат ішінде болады. Инсульт сол күні немесе кешірек болуы мүмкін. Кейбір адамдарда бір, басқаларда бірнеше көрінісі болуы мүмкін.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\n·      Негізгі ауруларды уақытылы емдеу,\r\n\r\n·      Зиянды әдеттерден бас тарту,\r\n\r\nДене жаттығуларымен айналысу.\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:  http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000730.htm\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Евгений Туфуминов, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  Илья Феликс, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(643,'article','301','Туберкулез','kz','2018-08-05 11:26:50','2018-08-05 11:15:00','Туберкулез (ТБ) –бактериялардан туындаған инфекциялық ауру.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=301',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Туберкулез','y','   Туберкулез Туберкулез (ТБ) –бактериялардан туындаған инфекциялық ауру. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nТуберкулез дегеніміз не?\r\n\r\nТуберкулез (ТБ) –бактериялардан туындаған инфекциялық ауру. Әдетте, туберкулез кезінде өкпе зақымданады, бірақ, үрдіс буындарға, несепқапқа, омыртқа бағанына, миға, және дененің басқа бөліктеріне тарауы мүмкін.\r\n\r\nТБ екі түрі болады:\r\n\r\n* Жасырын немесе белсенді емес туберкулез: организмде бактериялар болғанымен, аурудың симптомдары туындамайды. ТБ бұл түрі жұқпалы емес.\r\n* Белсенді туберкулез: организмде бактериялар болады және симптомдары туындайды. Науқас инфекция көзі болып, қоршаған адамдарға жұқтыруы мүмкін.\r\n \r\n\r\nАурудың симптомдары қандай?\r\n\r\nТуберкулез белсенді болмаса, аурудың ешқандай симптомдары болмайды. Белсенді  туберкулездің симптомдары:\r\n\r\n* 3 аптадан артық уақытқа созылатын, кейде қан қақырығы болатын жөтел \r\n* Кеудедегі ауырсыну\r\n* Қызба\r\n* Шаршау\r\n* Жоспарланбаған салмақ жоғалту\r\n* Тәбетті жоғалту\r\n* Қалтырау және түнгі тершеңдік.\r\n \r\nТуберкулез буынды зақымдаса, артритке ұқсайтын ауырсыну пайда болуы мүмкін. Туберкулез несепқапты зақымдағанда несеп шығаруда ауырсыну  және несепте қан байқалуы мүмкін.   Омыртқа бағанының туберкулезі арқада ауырсыну пайда болуымен және аяқтың салдануымен сипатталады. Мидың туберкулезі бас ауыруын, жүрек айнуын және мидың зақымдануын (емделмесе) туындатады.\r\n\r\n \r\nДәрігер науқасты туберкулезге қалай тексереді?\r\n\r\nКөпшілік жағдайда туберкулезді анықтау кеуде қуысының шолу рентгенографиясы және қарап,  тексерумен жүргізіледі. Оның барысында туберкулездің белсенділігі анықталып, басқа адамдарға жұқтыруға қабілеттілік анықталады.\r\n\r\n \r\nТуберкулездің белсенді екендігін қалай білуге болады?\r\n\r\nТуберкулез бактериялары  организмде  болуы мүмкін, бірақ науқас ол туралы білмеуі мүмкін. Дегенмен, белсенді туберкулезде аурудың симптомдары көрініс береді.\r\n\r\nБелсенді туберкулезбен ауырған адам, толық емдеу курсын өткеннің өзінде өмір бойы ұдайы медициналық тексеруден өтіп, кеуде қуысының рентгенін түсіріп отыруы қажет, қайтадан туберкулезге шалдықпауы туралы сенімді болуы тиіс.\r\n\r\n \r\nТуберкулез қалай емделеді?\r\n\r\nТуберкулезді емдеу үшін антибиотиктер тағайындалады. Дәрілік препараттарды таңдау жасқа, денсаулық жағдайына, туберкулез үрдісінің түріне (белсенді немесе белсенді емес), сондай-ақ, ТБ дәрілік препараттарға тұрақтылығына (препараттардың барлығы емдеуге жарамды емес) байланысты болады.\r\n\r\nТуберкулезден препараттарды 6-9 ай бойы қабылдау қажет. Дәрігер қанша уақыт бойы ішу қажеттігін айтады. Дәрігердің нұсқауын мұқият орындау қажет. Ұмытпау үшін дәріні көрінетін жерде ұстаған жөн. Күнделікті бір уақытта қабылдаған жөн. Қабылдауды өткізіп алмау, тоқтатпай қабылдау қажет. Олай болмаса, ауру емдеуге көнбеуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nТуберкулезді емдеу үшін қандай препараттар қолданылады?\r\n\r\nТуберкулезді емдеудің кең таралған дәрілік препараттары:\r\n\r\n* Изониазид\r\n* Рифампицин\r\n* Этамбутол\r\n* Пиразинамид\r\n \r\nДәрігердің ұсынысына сай осы дәрілердің бірін немесе бірнешеуін қабылдау қажет. Олардың әдетте, жанама әсерлері жоқ. Дегенмен, туберкулезге қарсы препараттар бауырды зақымдауы мүмкін. Күрделі жанама әсерінің тізімі төменде келтіріледі.\r\n\r\nБұл дәрілерді қабылдауда алкогольді немесе ацетаминофенді тұтынуға тыйым салынады. Олар бауырда мәселелер пайда болу қаупін арттырады. Кез келген басқа дәрілерді қабылдауда дәрігермен кеңесу қажет, себебі, антибиотиктермен бірге қабылдауда жанама әсерлері пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nЕмдеу курсын өтуде дәрігер науқасты ай сайын бақылайды. Мысалы, дәрігерге тексерілу, рецепт алу және препараттардың жанама әсері болуын тексеру үшін көрінесіз.\r\n\r\nТуберкулезге  қарсы препараттардың жанама әсерлері сирек болғанымен, олар күрделі болуы мүмкін. Келесі сипмтомдардың бірі пайда болса, шұғыл түрде дәрігерге көріну қажет:\r\n\r\n* Жүрек айнуы\r\n* Құсу\r\n* Іштегі ауырсыну\r\n* Көрудің айқын болмауы немесе дальтонизм\r\n* Несеп қошқыл-кофе түсті\r\n* Қызба, 3 күннін артық\r\n* Сары ауру (тері мен көздің ағының сарғаюы)\r\n \r\n\r\nДәрігерге қойылатын сұрақтар\r\n\r\n* Туберкулез қалай жұғады?\r\n* Ауруханада жұмыс істеймін. Менеджерге ауруханада туберкулезді жұқтырған болуым мүмкін екендігін айтуым қажет пе?\r\n* Қандай емдеу маған жарамды?\r\n* Туберкулездің белсенді түрімен ауыруым мүмкін бе?\r\n* Егер симптомдарым нашарласа, қашан дәрігерге көрінуім қажет?\r\n* Отбасымның қасында болуым қауіпсіз бе?\r\n* Жөтелді жеңілдетуім үшін дәрілік препарат бар ма?\r\n* Басқа дәрілерді қабылдаймын. туберкулезге қарсы емдеуде қандай препараттарды бірге қабылдау қауіпсіз болады?\r\n* Дәрігерге қаншалықты жиі көрінуім қажет?\r\n* Туберкулезді емдеп жазу мүмкін бе?\r\n​    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(644,'article','348','Жатыр мойнының дисплазиясы (эрозиясы)','kz','2018-08-07 10:32:39','2018-08-07 10:13:00','Жатыр мойнының дисплазиясы жатыр мойны бетіндегі жасушалардағы ауытқулы өзгерістермен сипатталады. Жатыр мойны – жатырдың қынаппен жалғасатын төменгі бөлігі.\r\n\r\nАуытқулы өзгерістер – қатерлі ісік емес. Бірақ, емделмеген жағдайда жатыр мойнының қатерлі ісігіне апаруы мүмкін.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=348',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жатыр','y','   Жатыр мойнының дисплазиясы (эрозиясы) Жатыр мойнының дисплазиясы жатыр мойны бетіндегі жасушалардағы ауытқулы өзгерістермен сипатталады. Жатыр мойны – жатырдың қынаппен жалғасатын төменгі бөлігі.\r\n\r\nАуытқулы өзгерістер – қатерлі ісік емес. Бірақ, емделмеген жағдайда жатыр мойнының қатерлі ісігіне апаруы мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n \r\nЖатыр мойнының дисплазиясы жатыр мойны бетіндегі жасушалардағы ауытқулы өзгерістермен сипатталады. Жатыр мойны – жатырдың қынаппен жалғасатын төменгі бөлігі.\r\n\r\nАуытқулы өзгерістер – қатерлі ісік емес. Бірақ, емделмеген жағдайда жатыр мойнының қатерлі ісігіне апаруы мүмкін.\r\n\r\n \r\nЖатыр анатомиясы\r\n\r\nЖатыр әйелдің репродуктивтік жүйесінің бөлігі. Ол – ұрықтың дамуы өтетін, алмұрт пішінді қуыс ағза. Жатыр жамбас қуысында,  несеп қап пен тік ішектің арасында орналасқан.\r\n \r\n\r\n\r\nЖатырдың төменгі тарылған тұсында мойны орналасқан. Жатырдың мойыннан жоғары орналасқан кең бөлігі жатырдың денесі аталады. Күмбез тәрізді жоғарғы бөлігі жатырдың түбі аталады. Жатыр түтіктері - жатырдың екі жағында орналасқан өсінділері. Олар аналық бездермен аяқталады.\r\n\r\nЖатырдың қабырғаласы екі қабаттан тұрады. Ішкі қабаты эндометрий аталады. Жатырдың сыртқы қабаты бұлшық еттен тұрады және миометрий аталады.\r\n\r\nБала өрбіту жасындағы әйелдерде әр ай сайын эндометрийдің қалыңдауы өтеді, бұл жатырдың жүктілікке дайындығымен байланысты. Егер жүктілік орнамаса, эндометрийдің қалың сыртқы қабаты ажырайды және қынап арқылы қан ұйындысымен бірге сыртқа шығады. Бұл етеккір аталады.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nЖатыр мойнының дисплазиясы кез келген жаста болуы мүмкін, бірақ, көбінесе, 25-35 жас аралығында пайда болады.\r\n\r\nЖатыр мойнының дисплазиясы көбінесе, адамның папиллома вирусының  (АПВ) салдарынан болады. АПВ жыныстық жолмен берілетін, кең таралған вирус. АПВ көптеген түрлері бар. Олардың кейбірі жатыр мойнының дисплазиясын немесе қатерлі ісікті туындатуы мүмкін. АПВ басқа түрлері жыныстық мүше сүйелінің пайда болуына ықпал етеді.   \r\n\r\nЖатыр мойны дисплазиясының пайда болу қаупін арттыратын факторлар:\r\n\r\n* 18 жасқа дейін жыныстық қатынасқа түсуді ерте бастау\r\n* 16 жасқа дейін ерте босану\r\n* Жыныстық  қатынаста бірнеше серіктестің болуы\r\n* Басқа аурулардың болуы немесе иммундық жүйені басатын дәрілік препараттарды қабылдау\r\n* Темекі шегу\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nКөптеген жағдайда ауру симптомсыз өтеді.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nНауқасқа гинекологиялық тексеріс өткізіледі.\r\n\r\nПапаниколау (цитологиялық жұғынды) жұғындыда анықталатын жатыр мойнының дисплазиясы сквамоздық интраэпителиалдық зақымдану  (СИЗ) аталады. Папаниколау жұғындысындағы бұл өзгерістер келесі түрде сипатталады:\r\n\r\n* Айқындалуының төмен дәрежесі (жалпақжасушалы интраэпителиалдық зақымдану– Т-ЖИЗ)\r\n* Айқындалуының жоғары дәрежесі (– Ж-ЖИЗ)\r\n* Қатерлі ісіктік зақымдану болуы мүмкін (қатерлену)\r\n* Атипиялық бездік жасушалар (жалпақжасушалы атипия анықталмаған мәнді - ЖААМ)\r\n \r\nЕгер Папаниколау жұғындысында ауытқулы жасушалар немесе жатыр мойнының дисплазиясы анықталса, науқасқа қосымша тексеріс өткізу қажет. Егер өзгерістер мәнді болмаса, біраз уақыттан кейін жұғындыны қайталау қажет. \r\n\r\nБірақ, аурудың расталуы үшін биопсия алу қажет. Биопсияның бірнеше түрлері бар:\r\n\r\n* Бағытталған биопсиямен кольпоскопия\r\n* Жатыр мойнының конус тәрізді биопсиясы\r\n* Кольпоскопия орындау арқылы  электрохирургиялық жолмен кесу\r\n \r\nЖатыр мойны биопсиясынан анықталатын дисплазия цервикалдық интраэпителиалдық неоплазия (ЦИН) аталады. Ол үш дәрежеге жіктелінеді:\r\n\r\n* 1 дәрежелі ЦИН– жеңіл дисплазия\r\n* 2 дәрежелі ЦИН– орташа дисплазия\r\n* 3 дәрежелі ЦИН– ауыр дисплазия немесе «қатерлі ісіктің орын алуы»\r\n \r\nАдамның папиллома вирусының (АПВ) кейбір штаммдары жатыр мойнының қатерлі ісігіне себепші болуы мүмкін. АПВ ДНҚ анықтау қатерлі ісіктің пайда болуының жоғары қаупімен байланысты АПВ түрін айқындауға көмектеседі. Бұл тексеру келесі адамдарда өткізіледі:\r\n\r\n* 30 жастан асқан әйелдерге тексерудің скрининг әдісі ретінде\r\n* Папаниколау жұғындысында өзгерістер бар кез келген жастағы әйелдерге\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеу дисплазияның айқындалу дәрежесіне байланысты. Жеңіл дисплазия (Т-ЖИЗ немесе 1 дәрежелі ЦИН) емдеусіз өтуі мүмкін\r\n\r\nНауқас ұдайы дәрігерге көрініп, Папаниколау жұғындысын 6-12 ай сайын қайтадан тапсыруы қажет.\r\nЕгер өзгерістер өтпесе, немесе ушығатын болса, емделу қажет.\r\n \r\nОрташа және ауыр дәрежелі дисплазияны, сондай-ақ, өздігінше өтпеген жеңіл дисплазияны емдеуге кіреді:\r\n\r\n* Ауытқулы жасушаларды мұздату арқылы тоқтату үшін криохирургия\r\n* Лазерлік емдеу, бұл кезде ауытқулы тінді күйдіру үшін сәуле қолданылады\r\n* Ауытқулы тінді электрохирургиялық кесу\r\n* Дертті тінді хирургиялық жолмен алып тастау (конус тәрізді биопсия)\r\n* Гистерэктомия (сирек жағдайда)\r\n \r\nЕгер науқаста дисплазия болса, әр 12 ай сайын дәрігерге қайтадан көріну қажет.\r\n\r\n \r\nБолжамы\r\n\r\nЕрте және уақытылы емдеуде жатыр мойны дисплазиясы емделіп, жазылады. Дегенмен, ауру қайталануы мүмкін.\r\n\r\nЖатыр мойнының ауыр дисплазиясын емдемеген жағдайда инвазивтік қатерлі ісікке айналуы мүмкін.  Жатыр мойнының дисплазиясы ушығып, қатерлі ісікке айналуы 10 немесе одан көп жыл ішінде орын алуы мүмкін. Жеңіл дәрежелі дисплазияда қатерлі ісіктің пайда болу қаупі төмен.\r\n\r\n \r\nДәрігерге қашан көріну қажет\r\n\r\nЕгер 21 жастан асқан болсаңыз, гинекологиялық тексеруден ешқашан өтпесеңіз, жұғынды тапсырып көрмесеңіз, дәрігерге көрінуді ұсынамыз.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nДәрігермен АПВ вакцинасы туралы кеңесіңіз. Жыныстық қатынасқа дейін осы вакцина егілген қыздарда жатыр мойны қатерлі ісігінің пайда болу қаупі төмендейді.\r\n\r\nКелесі шараларды орындау арқылы жатыр мойны дисплазиясының даму қаупін азайтуға болады:\r\n\r\n* Темекі шекпеңіз. Темекі шегу ауыр дисплазия мен қатерлі ісіктің даму қаупін арттырады.\r\n* 9-26 жас аралығында АПВ қарсы егуді алыңыз.\r\n* 18 жасқа жетпегенде немесе осы ауқымда жыныстық қатынасқа түсуді бастамаңыз.\r\n* Қауіпсіз жыныстық қатынасты қолдаңыз, презерватив қолданыңыз.\r\n* Моногамияны қолдаңыз. Бұл дегеніміз, жыныстық қатынаста тек бір серіктесіңіз болғаны жөн.\r\n \r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nЦервикалдық интраэпителиалдық неоплазия (ЦИН); жатыр мойнының қатерлі ісік алды өзгерістері.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(645,'article','355','Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар','kz','2018-08-07 11:41:46','2018-08-07 11:39:00','Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ) – жұқпаланған адаммен жыныстық қатынаста жұғатын аурулар.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=355',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жыныстық','y','   Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар Жыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ) – жұқпаланған адаммен жыныстық қатынаста жұғатын аурулар. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЖыныстық жолмен берілетін инфекциялар (ЖЖБИ) – жұқпаланған адаммен жыныстық қатынаста жұғатын аурулар.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nЖЖБИ  қоздырғыштары бактериялар, паразиттер және вирустар. ЖЖБИ 20 асатын түрі бар. Олардың кейбірін атасақ:\r\n\r\n* Хламидиоз\r\n* Гонорея\r\n* Жыныстық (гениталдық) герпес\r\n* АИТВ/ЖИТС (ВИЧ/СПИД)\r\n* АПВ (адамның паппилома вирусы)\r\n* Сифилис (мерез)\r\n* Трихомониаз\r\n \r\nКөптеген ЖЖБИ ерлерде де, әйелдерде де болады. Бірақ, денсаулыққа қатысты күрделі мәселелер көбінесе, әйелдерде орын алады. Егер жүкті әйелде ЖЖБИ болса, бұл сәбидің денсаулығында мәселелер әкелуі мүмкін.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\nЕгер ЖЖБИ қоздырғышы бактерия немесе паразит болса, дәрігер антибиотик немесе басқа дәрілік препараттарды тағайындайды. Егер инфекция вирустан болса, ол емдеп, жазуға келмейді. Кейде дәрілік препараттар аурудың барысын бақылауға мүмкіндік береді. Латексті презервативтерді дұрыс қолдану ЖЖБИ жұқтыру немесе таралу қаупін едәуір азайтады, бірақ, толығымен жоймайды.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(646,'article','372','Бірінші дәрежелі күйік','kz','2018-08-08 06:28:54','2018-08-08 06:27:00','Бірінші дәрежелі күйік деп –  күннің астында ұзақ жүргенде дене терісінің үстіңгі қабатынның қызалып кетуін айталды. Бұлай күйген кезде адамның ыстығы аздап көтеріліп, терінің беті суланып, сыздап тұрады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=372',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бірінші','y','   Бірінші дәрежелі күйік Бірінші дәрежелі күйік деп –  күннің астында ұзақ жүргенде дене терісінің үстіңгі қабатынның қызалып кетуін айталды. Бұлай күйген кезде адамның ыстығы аздап көтеріліп, терінің беті суланып, сыздап тұрады. Бірінші дәрежелі күйік деп –  күннің астында ұзақ жүргенде дене терісінің үстіңгі қабатынның қызалып кетуін айталды. Бұлай күйген кезде адамның ыстығы аздап көтеріліп, терінің беті суланып, сыздап тұрады.\r\n\r\nБірінші дәрежелі күйікті 3-5 тәулікте үйде емдеуге болады. Күйік толық жазылғанда денеде тыртық қлмайды.\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\nкүйік\r\nқызаруы\r\nтерінің беттік қабағы\r\nКүнкүйік\r\nІсу, ісіну\r\nАуырсынғыштық (аурушаңдық)\r\nкүйген кездегі дене қызуының байқалуы\r\nүйде емделу\r\nкүйгенкездегікөпіршіктер\r\nтыртықтар\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(647,'article','383','Улану','kz','2018-08-08 06:49:11','2018-08-08 06:48:00','__Улану қалай болады?__ Улану  кездейсоқ болып қалуы мүмкін,  немесе әдейі өзіне қол жұмсау мақсатымен де болып жатады. Деседе, уланудың қандай түрі болмасын, дәрігердің көмегі қажет.  Улы заттар  тыныс жолдары арқылы организмге сіңіп, зиянын тигізуі мүкін, сонымен қатар теріге құйылып немесе көзге тамып кеткен жағдайда да өз зардабын тартқызады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=383',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','У','Улану','y','   Улану __Улану қалай болады?__ Улану  кездейсоқ болып қалуы мүмкін,  немесе әдейі өзіне қол жұмсау мақсатымен де болып жатады. Деседе, уланудың қандай түрі болмасын, дәрігердің көмегі қажет.  Улы заттар  тыныс жолдары арқылы организмге сіңіп, зиянын тигізуі мүкін, сонымен қатар теріге құйылып немесе көзге тамып кеткен жағдайда да өз зардабын тартқызады. Улану қалай болады? Улану  кездейсоқ болып қалуы мүмкін,  немесе әдейі өзіне қол жұмсау мақсатымен де болып жатады. Деседе, уланудың қандай түрі болмасын, дәрігердің көмегі қажет.  Улы заттар  тыныс жолдары арқылы организмге сіңіп, зиянын тигізуі мүкін, сонымен қатар теріге құйылып немесе көзге тамып кеткен жағдайда да өз зардабын тартқызады.\r\n\r\nУлану дәрежелері - зардап шеккен адамның жас ерекшеліктеріне, улаған  заттың түріне және санына да қатысты болып келеді. Табиғатынан қызыққыш келгендіктен, жас балаларда  улану қауіпі  басым. Уланудан зардап шеккендердің 50%-дан астамы 6 жасқа толмаған балалар.  Бүйрегі  немесе бауыры ауыратын жандарда да  жиі уланып жатады\r\n\r\nҚандай шаралар қолдану керек?  Егер уланғаныңызды сезсеңіз, дереу  токсикологиялық  орталыққа, ауруханаға немесе  дәрігерлерге хабарласыңыз.  Жаныңызда  сізді улаған заттың құтысы болса, оны қолыңызға ұстап тұрыңыз, ондағы у жайындағы мәліметті, және оны қашан қолданғаныңызды маманға баяндап беріңіз. Және де жасыңыз бен салмағыңызды  дереу есіңізге түсіріп алыңыз.  \r\n\r\nУлану қаупін сезінсеңіз 03 – ке хабарласыңыз!!!\r\n\r\nТегтер:\r\nУлану, улы заттар,  улану қаупі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(648,'article','430','Дерматит','kz','2018-08-09 10:13:52','2018-08-09 10:12:00','__Дерматит__ - бұл терінің қабынуы, бөртпенің шығуы. Дерматиттің диагнозы бойынша терінің не үшін, неден  қабынатындығы жайында нақты мәлімет жоқ. Мысалы, кейде улы (шырмауық секілді) шөптерке тигеннен, кейбір адамдардың терісі қызарып, денесін қышымалы көпіршіктер жауып кетеді. Мұны __жанаспа__дерматит деп те атайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=430',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Дерматит','y','   Дерматит __Дерматит__ - бұл терінің қабынуы, бөртпенің шығуы. Дерматиттің диагнозы бойынша терінің не үшін, неден  қабынатындығы жайында нақты мәлімет жоқ. Мысалы, кейде улы (шырмауық секілді) шөптерке тигеннен, кейбір адамдардың терісі қызарып, денесін қышымалы көпіршіктер жауып кетеді. Мұны __жанаспа__дерматит деп те атайды. Дерматит - бұл терінің қабынуы, бөртпенің шығуы. Дерматиттің диагнозы бойынша терінің не үшін, неден  қабынатындығы жайында нақты мәлімет жоқ. Мысалы, кейде улы (шырмауық секілді) шөптерке тигеннен, кейбір адамдардың терісі қызарып, денесін қышымалы көпіршіктер жауып кетеді. Мұны жанаспадерматит деп те атайды.\r\n\r\nСуық, құрғақ, қысқы жел терінің қызаруы мен терінің қабыршақтануына алып келеді - бұл қыстық дерматит деп аталады. Кейбір адамдар тумысынан қызаруға бейім келеді және кеңсірік терісі, шаш арасындағы бас терісі,қас терісі, құлақтарыылғи қабыршықтанып тұрады – мұны себорелі экзема деп атайды.\r\n\r\nДерматиттің емделуі\r\nАтопиялық дерматитте аллергендер мыналар болуы мүмкін:\r\n•	Үйжануарыныңжүні\r\n•	Аквариумдағы балықтардың құрғақ тағамы\r\n•	Жастық-көрпешедегі жүн\r\n•	Косметика және парфюмерия\r\n•	Өсімдік тозаңы\r\n•	Азық-түліктер (бал, цитрустыжемістер, жаңғақ, шоколад, құрамындағыбояғыш тағамдар.)\r\n\r\nСондықтандәрі-дәрмектен басқа емдеу жолын табу үшін, аллергендерді мұқият іздестіру керек жәненауқассолаллергенменбайланысынтоқтатуықажет.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nатопиялық дерматит\r\nдерматит\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(649,'article','457','Қабырға дистрофиясы','kz','2018-08-10 07:50:52','2018-08-10 07:49:00','__Қабырға дистрофиясы__- бұл шеміршек тінінен құралған, қабырға мен кеудені қосып тұратын буынның қабынуы. Мұндай қабыну кеуде жасушаларының жарақаттануынан болуы мүмкін, бірақ көп жағдайда оның неден пайда болып жататыны табылмай жатады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=457',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Қ','Қабырға','y','   Қабырға дистрофиясы __Қабырға дистрофиясы__- бұл шеміршек тінінен құралған, қабырға мен кеудені қосып тұратын буынның қабынуы. Мұндай қабыну кеуде жасушаларының жарақаттануынан болуы мүмкін, бірақ көп жағдайда оның неден пайда болып жататыны табылмай жатады. Қабырға дистрофиясы- бұл шеміршек тінінен құралған, қабырға мен кеудені қосып тұратын буынның қабынуы. Мұндай қабыну кеуде жасушаларының жарақаттануынан болуы мүмкін, бірақ көп жағдайда оның неден пайда болып жататыны табылмай жатады.\r\nҚабырғаның дистрофиясына көп кездесетін белгілері мыналар:\r\n•	Кеуде қуысының кенеттен ауыруы және жалпы кеуденің ауырсынуы;\r\n•	Кеуденың белгілі бір аймағында қысым болғанда, әсіресе, кеуде мен қабырға байланысқан тұстағы шеміршектердың ауыстынуы күшейеді,\r\n•	Жөтел кезінде, түшкіргенде және терең тыныс алғанда ауыру сезімі күшее түседі, себебі олар шеміршекке немесе қабырғаға әсер етеді.\r\nҚабырғалардың дистрофиясы көбінесе бірнеше күнге ғана созылады. Айығу үшін, тыныштық күйде демалып, жылы компрессті  қабылдап, қабынуға қарсы препараттарды қолдану керек (мысалы мынадай: аспирин, ибупрофен, напроксен және кетопрофен).\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nҚабырға дистрофиясы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(650,'article','573','Токсоплазмоз','kz','2018-10-05 11:25:47','2018-10-05 11:24:00','__Токсоплазмоз__ – бұл адамдар, құстар мен жануарлар жиі шалдығатын, көбінесе білінбей қалатын немесе симптомдары әлсіз білінетін, тұмауға (дене температурасының 37 С көтерілуі, лимфатикалық түйіндерінің үлкейуі, 50% жағдайда көкбауыpдың үлкеюі) ұқсас ауру. Алайда бұл инфекция ұрықтың дамуына (анасы жұқтырған болса) және иммунды жүйесі әлсіз адамдарға қатты ауыр тиеді.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=573',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Токсоплазмоз','y','   Токсоплазмоз __Токсоплазмоз__ – бұл адамдар, құстар мен жануарлар жиі шалдығатын, көбінесе білінбей қалатын немесе симптомдары әлсіз білінетін, тұмауға (дене температурасының 37 С көтерілуі, лимфатикалық түйіндерінің үлкейуі, 50% жағдайда көкбауыpдың үлкеюі) ұқсас ауру. Алайда бұл инфекция ұрықтың дамуына (анасы жұқтырған болса) және иммунды жүйесі әлсіз адамдарға қатты ауыр тиеді. Токсоплазмоз – бұл адамдар, құстар мен жануарлар жиі шалдығатын, көбінесе білінбей қалатын немесе симптомдары әлсіз білінетін, тұмауға (дене температурасының 37 С көтерілуі, лимфатикалық түйіндерінің үлкейуі, 50% жағдайда көкбауырдың үлкеюі) ұқсас ауру. Алайда бұл инфекция ұрықтың дамуына (анасы жұқтырған болса) және иммунды жүйесі әлсіз адамдарға қатты ауыр тиеді.\r\n\r\nБұл инфекция адамға  паразитті (мысалы дұрыс өңделмеген бұзылған ет сияқты) тағамдардан жұғады. Немесе үй жануарларымен тікелей жанасу кезінде. Көп жағдайда инфекцияны жұқтырған адамдарда 2 айдан соң инфекцияға қарсы иммунитеті қалыптасады.\r\n\r\n•	Жүктілік кезінде инфекцияны жұқтыру жағдайы сирек кездеседі. Токсоплазмоз жаңа дүниеге келетін сәбиде соқырлықтың немесе бас-ми жарақаттарының пайда болу себебі болуы мүмкін. Екіқабат әйелді және нәрестені токсоплазмоздан антибиотиктер арқылы емдету керек.\r\n•	Иммунды жүйесі әлсіз науқастарда – токсоплазмозға шалдыққан науқаста өте ауыр өтеді. Ісікке қарсы ем алдырып жүрген, ЖИТС пен ауыратын науқаста немесе белгілі бір мүшеге трансплантация жасалған науқастарда өмірлік маңызы бар мүшелер: ми, өкпе, жүрек, сонымен қатар көзді зақымдауы мүмкін. Токсоплазмоздың профилактикасы және белсенді емі антибиотиктер болып табылады.\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nЖұқтыру\r\nТұмау\r\nЛимфатикалық түйіндер\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(651,'article','574','Жарақаттың әсерінен терінің бозарып, көгеруі','kz','2018-10-05 11:27:01','2018-10-05 11:26:00','__Жарақат алған жерден немесе одан төмен жерде терінің бозаруы немесе көгеруі__ – қантамыр қысылғанда немесе тікелей жарақат алған кезде пайда болады. Жарақатқа себеп болатын жайттар – оқ жарақаты немесе үшкір заттардың денеге қадалуынан болған жарақат, буынның шығуы және созылуы, күйіктер, сынықтар, езіліп-шаншылу, жыланның шағуы, медициналық процедура, операциялар болып табылады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=574',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жарақаттың','y','   Жарақаттың әсерінен терінің бозарып, көгеруі __Жарақат алған жерден немесе одан төмен жерде терінің бозаруы немесе көгеруі__ – қантамыр қысылғанда немесе тікелей жарақат алған кезде пайда болады. Жарақатқа себеп болатын жайттар – оқ жарақаты немесе үшкір заттардың денеге қадалуынан болған жарақат, буынның шығуы және созылуы, күйіктер, сынықтар, езіліп-шаншылу, жыланның шағуы, медициналық процедура, операциялар болып табылады. Жарақат алған жерден немесе одан төмен жерде терінің бозаруы немесе көгеруі – қантамыр қысылғанда немесе тікелей жарақат алған кезде пайда болады. Жарақатқа себеп болатын жайттар – оқ жарақаты немесе үшкір заттардың денеге қадалуынан болған жарақат, буынның шығуы және созылуы, күйіктер, сынықтар, езіліп-шаншылу, жыланның шағуы, медициналық процедура, операциялар болып табылады.\r\n\r\nОртепедиялық аппараттарды, гипсті, таңғыш қалақтарды салғаннан кейін қол немесе аяқ бозарып, көгеріп, салқындауы мүмкін. Бұл олардың қатты қысып тартылғанын білдіреді, ол өз кезегінде қол немесе аяқта қанайналымның азаюына немесе тоқтауына әкеп соқтырады. Егер қатты қысып тұрса мына амалдарды жасау керек:\r\n•	Қол немесе аяқты жүрек деңгейінен жоғары көтеру.\r\n•	Егер мүмкіншілік болса, қысып тұрған затты босату, бірақ шешпеу керек.\r\nТез арада дәрігерге жүгіну қажет. Асқынудың алдын алу үшін қанайналымды тез арада дұрыстау қажет.\r\n\r\n Тегтер: \r\nКөгерулер\r\nЖарақаттар\r\nБуынның шығуы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(652,'article','608','Энцефалит','kz','2018-10-30 08:21:29','2018-10-30 08:20:00','__Энцефалит__ – бұл әдетте вирустық инфекцияның әсерінен пайда болатын ми қабынуы (ісік және тітіркену). Егер энцефалитті дер кезінде емдемесе, ол мидың қалыпты қызметін өзгертіп, адам өміріне айтарлықтай қауіп төндіреді.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=608',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Э','Энцефалит','y','   Энцефалит __Энцефалит__ – бұл әдетте вирустық инфекцияның әсерінен пайда болатын ми қабынуы (ісік және тітіркену). Егер энцефалитті дер кезінде емдемесе, ол мидың қалыпты қызметін өзгертіп, адам өміріне айтарлықтай қауіп төндіреді. Энцефалит – бұл әдетте вирустық инфекцияның әсерінен пайда болатын ми қабынуы (ісік және тітіркену). Егер энцефалитті дер кезінде емдемесе, ол мидың қалыпты қызметін өзгертіп, адам өміріне айтарлықтай қауіп төндіреді.\r\nЭнцефалиттің кең таралған симптомдары:  қалтырау, бастың қатты ауруы, естен тану.\r\n\r\nСондай-ақ жарыққа сезімталдықтың артуы, жүрек айну, құсу, мойын бұлшық еттері мен омыртқаның ебедейсіздігі, ұйқышылдық секілді басқа да симптомдары білінуі мүмкін. Кейде тіпті, дірілдеп талу, мінез-құлықтың өзгеруі, комаға түсу секілді ауыр симптомдары да дамып кетуі ықтимал. Жалпы, энцефалиттің барлық формадағы симптомдары кездейсоқ дамиды, әуелбастан-ақ емдемесе өмірге қауіп төндіреді.\r\n\r\nЭнцефалит көбінесе вирустан туындап жатады. Мысалы, ол вирустарға қарапайым герпес және гениталды герпес, шошқаборық (свинка) қан, желшешек, мононуклеоз  (Эпштейн-Барр вирусы), тұмау немесе қызылша қызамығы вирустарын жатқызсақ болады. Энцефалит кене мен масалар арқылы да таралады.\r\n\r\nЭнцефалитті  емдеу үшін – науқасты  ауруханаға жатқызып, аурудың симптомдарын емдеуге арналған вирусқа қарсы Ацикловир дәрі-дәрмегін береді. \r\n\r\nКереңдік (ерлерде/әйелдерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nэнцефалит \r\nкене\r\nбас ауруы\r\nжарықтан жасқану \r\nжүрек айнуы\r\nқұсу\r\nестен тану\r\nқалтырау\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(653,'article','628','В гепатитіне қарсы вакциналар','kz','2018-11-12 09:09:33','2018-11-12 08:40:00','В гепатитіне қарсы мынадай адамдарға екпе енгізу керек: денсаулық сақтау салысының қызметкерлеріне, В гепатитімен ауыратындармен бірге өмір сүретіндерге, осы вирусты жұқтыру қаупі бар жандарға, В непатиті бауырды зақымдайды. Сондай-ақ иммунизация (екпе) жас сәбилерге және кішкентай кезінде салынбай қалған ересек баларға салынады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=628',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','В','В','y','   В гепатитіне қарсы вакциналар В гепатитіне қарсы мынадай адамдарға екпе енгізу керек: денсаулық сақтау салысының қызметкерлеріне, В гепатитімен ауыратындармен бірге өмір сүретіндерге, осы вирусты жұқтыру қаупі бар жандарға, В непатиті бауырды зақымдайды. Сондай-ақ иммунизация (екпе) жас сәбилерге және кішкентай кезінде салынбай қалған ересек баларға салынады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nВ гепатитіне қарсы вакциналар ағзаны В вирустық инфекциясынан қорғайды. Себебі, В гепатиті бауырды зақымдайтын қауіпті ауру.\r\n \r\nВ гепатитіне қарсы мынадай адамдарға екпе енгізу керек: денсаулық сақтау салысының қызметкерлеріне, В гепатитімен ауыратындармен бірге өмір сүретіндерге, осы вирусты жұқтыру қаупі бар жандарға, В непатиті бауырды зақымдайды. Сондай-ақ иммунизация (екпе) жас сәбилерге және кішкентай кезінде салынбай қалған ересек баларға салынады.\r\nВ гепатиті – В гепатиттік вирустан туындайды.\r\nВ гепатитіне қарсы В вакцинасының құрамында ақуыздық фракция (гепатит вирусының иммунногендік ақуызы) бар. Вакцинаның құрамында вирус жоқ, сондықтан вакцина егілгенде жұғып кету қаупі болмайды. Вакцина егілгеннен кейін 2 апта өткен соң, ағза ақуыздан антиденелерді бөліп шығарады.\r\n \r\nВ гепатиті сарысулы гепатит ретінде де танымал, себебі ол қан арқылы және жыныстық қатынас арқылы да таралады. Бұл сондай-ақ ,  есірткі қолданатындар, гомосексуалдар арасында да жиі жұғып жатарын ауру. Мына суретте – В вирустық гепатитінің ұсақ түйіршікті микроскоптық суреті бейнеленген. (Ауруды бақылау және алдын алу жөніндегі орталығы ұсынған сурет)\r\nВ гепатитіне қарсы вакцина басқа вирустық гепатит түрлерінен қорғай алмайды. Қазіргі уақытта А вирустық гепатитіне қарсы вакцина бар. А вирустық гепатитіне қарсы тұру үшін, адам өзіне вакцина қабылдауы қажет.\r\n\r\n\r\nКім екпе салдыруы керек\r\nСәбилер\r\nВ гепатитіне қарсы вакцина – балаларға салдыруға міндеттелген бірден-бір вакцина (екпе).\r\nБалаларға екпе үш кезеңде жүргізіледі (үш дүркін). Әр вакцина баланың жасына қарай салынады.\r\n•	Туылғаннан кейін, перзентханадан шығатын кезде. Егер баланың анасын В вирустық гепатитін тасымалдаушы болса, онда вакцина нәресте өмірге келген сәтте салынады. \r\n•	1 және 2 айдың арасында.\r\n•	6 айлығында.\r\nБалалар мен жасөспірімдер\r\nВакцина салдырылмаған балалар мен жасөспірімдерге, гепатитке қарсы вакцинаны барынша ерте салдыруға тырысу керек.\r\nЕресектерге \r\nЕресектер төмендегідей жағдайларда вакцинациялануы керек:\r\n•	Денсаулық сақтау саласының қызметкерлеріне;\r\n•	В гепатитін жұқтырған адамдармен тұрмыстық және жыныстық қатынас жасайтындарға;\r\n•	Еркектермен  жыныстық қатынасқа түсетін еркектерге (гомосексуалистерге);\r\n•	Гемодиализ процедурасын жүргізетіндерге;\r\n•	Диабетке шалдыққандарға;\r\n•	Бүйрек жетіспеушіліктің терминалдық сатысындағыларға, созылмалы бауыр ауыруымен ауыратындарға немесе АИТВ-инфекциясы барларға;\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатына жасайтындарға;\r\n•	Есірткіні ине арқылы  қолданатындарға;\r\n•	Мүшелік ауыстыруларға дайындық жасап жатқандарға, химиотерапия сияқты.\r\n\r\nКімдер салдырмайды\r\n•	Ашытқыға  аллергиясы бар адамдар;\r\n•	Бурын екпе қабылдағаннан ауыр формалы аллергияға ұшырағандар;\r\n•	Салмақты аурумен ауыратындар, суық тиіп, қызуы көтеріліп тұрған адамдарға, жалпы жағдай жақсарғаннан кейін салдырған дұрыс.\r\n\r\nҚауіптер және жанама әсерлер\r\nКөп адамдарды вакцинадан кейін ешқандай жанама әсерлер мазаламайды. Ал кейбір адамдарды болар-болмас мәселелер мазалайды, мысалы, вакцина салдырған жер ауырсыну, қызару, шамалы мазасыздану болады. Жағымсыз  жанама әсерлер сирек кездеседі және негізінен вакцинаның компоненттеріне аллергиялық реакцлардан туындайды. \r\nВ гепатитіне қарсы вакцина аутизмнің дамуына ешқандай үлес қоспайды, әрі оған ешқандай дәлел де  жоқ.\r\nЕшқандай вакцина өмір бойы әсер етіп жүрмейді.  Бұдан түйеріміз, В гепатитіне қарсы вакцина салдырғанның өзінде, гепатиттің жұғып кетуіне ол да толықтай қарсы тұра алмайды.\r\n\r\nМына жағдайлар орын алса, дәрігерге хабарласыңыз:\r\n•	Вакцина салдыруға сенімді болмасаңыз;\r\n•	Вакцинадан кейін ауыр салмақты симптомдар пайда болса;\r\n•	Вакцинаға байланысты қандай да бір мазалаған сұрағыңыз болса.\r\n\r\nСинонимдері\r\nНерВ – вакцинасы; В гепатиті – иммунизациясы; НерВ – иммунизациясы\r\n\r\nПерзентханада жаңа туылған нәрестені вакциналациялау ұсынылады. Содан кейін бірінші вакцинадан бір айдан соң, вакцинациялау 0-1-6 тізбегіне сәйкес жүрсе, иммунитет  15 жыл бойы сақталатындықтан қайтадан вакцинациялау қажет емес.\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(654,'article','667','Геморройдың алдын алудың тиімді әдістері','kz','2018-11-19 03:25:11','2018-11-19 03:22:00','__Құрметті дәрігер:__\r\n\r\nГеморройды өзіндік емдеудің қандай әдістерінің бар екендігін айтып бере аласыз ба?\r\n\r\n__Құрметті оқырман:__\r\n\r\nГеморрой – өте кең таралған және әбден жетер жеріне жетіп болған сырқат. Бақытымызға орай, аурудан туындаған ыңғайсыздықты азайтуға жеткілікті қарапайым және тиімді әдістер бар, олар да геморройды емдеуге үлес қосады.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=667',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Г','Геморройдың','y','   Геморройдың алдын алудың тиімді әдістері __Құрметті дәрігер:__\r\n\r\nГеморройды өзіндік емдеудің қандай әдістерінің бар екендігін айтып бере аласыз ба?\r\n\r\n__Құрметті оқырман:__\r\n\r\nГеморрой – өте кең таралған және әбден жетер жеріне жетіп болған сырқат. Бақытымызға орай, аурудан туындаған ыңғайсыздықты азайтуға жеткілікті қарапайым және тиімді әдістер бар, олар да геморройды емдеуге үлес қосады. Құрметті дәрігер:\r\n\r\nГеморройды өзіндік емдеудің қандай әдістерінің бар екендігін айтып бере аласыз ба?\r\n\r\nҚұрметті оқырман:\r\n\r\nГеморрой – өте кең таралған және әбден жетер жеріне жетіп болған сырқат. Бақытымызға орай, аурудан туындаған ыңғайсыздықты азайтуға жеткілікті қарапайым және тиімді әдістер бар, олар да геморройды емдеуге үлес қосады.\r\n\r\nГеморрой - ануста веналардың қалыпсыз кеңейуінен туындаған жағдай. Вена - жүректің веноздық қанын беретін қан тамырлары. Геморройлар тамырлардың кеңеюі (ісінуі) нәтижесінде туындайтын геморройдық түйіндерден көрінеді. Геморрой ішектің немесе ішектің ішінде пайда болуы мүмкін. Көптеген адамдарда  аталған аурудың екі түрі кездеседі. Веналардың ісінуі қан тамырларының жарылуына және қан кетуіне әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, науқаста ішектің қозғалысы кезінде салмақты ауру болуы мүмкін. \r\n\r\nТөменде геморройдың схемалық иллюстрациясы келтірілген:\r\n\r\n\r\n \r\nТөменде геморройды емдеуге көмектесетін кеңестерді ұсынуға тырысамын:\r\n\r\n• Диетаны таңдағанда талшыққа сүйеніңіз. Жеке рационыңызға талшығы көбірек  тағамдарды қосыңыз. Талшыққа (диеталық талшықтарға) бай тағамдар нәжісті жұмсартуға көмектеседі, нәтижесінде ішектің қозғалысын жеңілдетеді. Мұндай шара қан кету ықтималдығын азайтады. Тәулігіне 25-30 грамм талшықты тұтыну ұсынылады. Талшықтың үздік көздері: бұршақ, брокколи, сәбіз, кебек, тұтас дәндер. Сондай-ақ талшығы бар диеталық қоспаларды қабылдауға болады. Кебу мен газды болдырмау үшін талшықтарды біртіндеп арттыруға тырысыңыз.\r\n\r\nЖедел аурудың күрт эпизодтары кезінде келесі әдіс ұсынылады. Бір ас қасық минералды алма шырынымен  май немесе йогур араласқан қоспаны таңғы немесе түскі асқа қолданыңыз. Бұл нәжістің өтуін едәуір жақсартады.\r\n\r\n• Аз күшеніңіз. Дәретханада аз отыруға тырысыңыз және іш босату кезінде қатты күшенбеңіз . Шамадан тыс күшенуден геморрой асқынып кетуі мүмкін немесе аш ілектің басқа аумақтарында белгілі мөлшерде асқыну симптомдары орын алуы мүмкін. \r\n\r\nКенеттен ұстама эпизодтары басталған кезде іш босатуға отырмаңыз. Үлкен дәреттің тежелуінен іш қатуымүмкін және геморройға жағымсыз әсер етуі мүмкін. Іш өту кезінде  аяғыңыздың астына орындық қойып алыңыз, үлен  дәретке отырғанда астыңызға орындық қойып алсаңыз ішіңіздің ауырғаны сәл басылуы мүмкін. \r\n\r\nҚабынған анустың қалыпты сумен немесе жылы сумен жуса қолайсыздықты және қабынуды азайтуға көмектеседі. Ең жеңіл әдіс - жылы ваннаны қабылдау. Кейбір адамдар суға сірке суын, тұзды немесе ас содасын суға қосып, ыстық және суық су ванналарын ауыстырады. Алайда, мұндай әрекеттер емдеу үдерісін жылдамдатады ма, оған мен сенімді емеспін.\r\n\r\nЖоғарыда айтылған шараларға қарамастан, аурудың симптомдары нашарлауы немесе кетпеуі мүмкін болса, сіз әртүрлі медициналық процедуралар үшін дәрігерге баруыңыз керек. Бұл процедуралардың кейбірі дәрігерлік кеңседе орындалуы мүмкін, ал кейбіреулері кішігірім хирургияны қамтиды. Алайда, геморройға өзін-өзі емдеу әдістері әдетте аурудан зардап шекен  адамдарға көмектеседі деп сенемін.\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(655,'article','694','Простатит ','kz','2018-11-20 04:23:52','2018-11-20 04:23:00','__Простатит__ – бұл ерлерде қуықтан төмен орналасқан жаңғақ тәрізді мүше қуық асты безінің қабынуы болып табылады. Қуық асты безінің көп бөлігі ұрық сұйықтығын бөледі.\r\n\r\nЖиі простатиттің себебі белгісіз болып жатады. Простатиті бар ер адамдардың көбісінде  қабыну белгілері болмайды, сондықтан оның нақты себебін анықтау мүмкін емес. \r\nПростатиттің себебі инфекция немесе  инфекциямен байланысты емес қабыну болуы мүмкін. Ол жедел (қысқа мерзімді) немесе созылмалы (ұзақ мерзімді) болуы мүмкін.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=694',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','П','Простатит','y','   Простатит  __Простатит__ – бұл ерлерде қуықтан төмен орналасқан жаңғақ тәрізді мүше қуық асты безінің қабынуы болып табылады. Қуық асты безінің көп бөлігі ұрық сұйықтығын бөледі.\r\n\r\nЖиі простатиттің себебі белгісіз болып жатады. Простатиті бар ер адамдардың көбісінде  қабыну белгілері болмайды, сондықтан оның нақты себебін анықтау мүмкін емес. \r\nПростатиттің себебі инфекция немесе  инфекциямен байланысты емес қабыну болуы мүмкін. Ол жедел (қысқа мерзімді) немесе созылмалы (ұзақ мерзімді) болуы мүмкін. Простатит – бұл ерлерде қуықтан төмен орналасқан жаңғақ тәрізді мүше қуық асты безінің қабынуы болып табылады. Қуық асты безінің көп бөлігі ұрық сұйықтығын бөледі.\r\n\r\nЖиі простатиттің себебі белгісіз болып жатады. Простатиті бар ер адамдардың көбісінде  қабыну белгілері болмайды, сондықтан оның нақты себебін анықтау мүмкін емес. \r\nПростатиттің себебі инфекция немесе  инфекциямен байланысты емес қабыну болуы мүмкін. Ол жедел (қысқа мерзімді) немесе созылмалы (ұзақ мерзімді) болуы мүмкін.\r\n\r\nПростатит симптомдарына мыналар жатады:\r\n\r\n•	Жиі зәр шығару (аз көлемде зәр шығару байқалады). Сонымен қатар, зәр шығарғанда күйдіру сезімі туындап, қуықты толық босата алмау жағдайы пайда болады.\r\n•	Зәр шығарудың бастапқы кезіндегі қиындықтар, үзілмелі ағым (үздіксіз зәр шығару орнына толқын тәрізді зәр шығару), қалыптыға қарағанда өте әлсіз, тамшылатып зәр шығару.\r\n•	Бел аймағында, ұма мен анус аймағында, іштің төменгі жағында, ұмада, саннан жоғары, қасаға аймағынан жоғары ауырсыну сезімі мен жайсыздықтың болуы.\r\n•	Түнгі уақытта шектен тыс зәр шығару.\r\n•	Қуық асты безіндегі ауру сезімі немесе эякуляция кезіндегі белгісіз жайсыздық.\r\n\r\nПростатитті емдеу оның пайла болу себептеріне байланысты. Көп жағдайда медикаментозды емді қажет етеді.\r\n \r\n\r\nТегтер:\r\nқабыну\r\nинфекция\r\nауырсыну\r\nзәр шығару кезігдегі жайсыздық\r\nэякуляция кезіндегі жайсыздық \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(656,'article','714','Жазу кезіндегі қолдың құрысуы ','kz','2018-11-21 05:03:36','2018-11-21 05:03:00','Жазу кезіндегі қолдың құрысуы қолмен немесе саусақпен қозғалысты көп рет қайталағанда, мысалы, жазғанда немесе баспа құралымен тергенде дамиды. Ауырсыну әдетте қозғалысты үзіліссіз қайталағанда өрши түседі.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=714',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жазу','y','   Жазу кезіндегі қолдың құрысуы  Жазу кезіндегі қолдың құрысуы қолмен немесе саусақпен қозғалысты көп рет қайталағанда, мысалы, жазғанда немесе баспа құралымен тергенде дамиды. Ауырсыну әдетте қозғалысты үзіліссіз қайталағанда өрши түседі. Жазу кезіндегі қолдың құрысуы қолмен немесе саусақпен қозғалысты көп рет қайталағанда, мысалы, жазғанда немесе баспа құралымен тергенде дамиды. Ауырсыну әдетте қозғалысты үзіліссіз қайталағанда өрши түседі.\r\n\r\nЖазу кезіндегі қолдың құрысуы жиі үзіліс жасағанда бәсеңдеуі мүмкін. Басқа тәсілдермен, яғни қозғалысты өзгерту арқылы теріп немесе жазып, сондай-ақ баспа құралын ауыстыру едәуір көметеседі.\r\n\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nжазу кезіндегі қолдың құрысуы \r\nжазу кезіндегі қолдың құрысуының себептері\r\nтеру немесе басу кезінде туындайтын қолдың құрысуы \r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(657,'article','721','Бұғананың сынуы','kz','2018-11-21 05:12:47','2018-11-21 05:11:00','Бұғана дегеніміз не?\r\n\r\nБұғана - иық буынының негізгі сүйектерінің бірі. Ол иықты ұстап тұрады және шынтақпен және топшы-бұғаналық буынмен бірге тұрақтылықты және иықты күшпен қамтамасыз етеді.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=721',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бұғананың','y','   Бұғананың сынуы Бұғана дегеніміз не?\r\n\r\nБұғана - иық буынының негізгі сүйектерінің бірі. Ол иықты ұстап тұрады және шынтақпен және топшы-бұғаналық буынмен бірге тұрақтылықты және иықты күшпен қамтамасыз етеді. Бұғана дегеніміз не?\r\n\r\nБұғана - иық буынының негізгі сүйектерінің бірі. Ол иықты ұстап тұрады және шынтақпен және топшы-бұғаналық буынмен бірге тұрақтылықты және иықты күшпен қамтамасыз етеді. Бұғаналар сонымен қатар мойын мен иық аймағындағы нервтер мен қан тамырларын қорғайды.\r\n\r\nБұғананың  сынуына не себеп болады?\r\n\r\nБұғананың сынуы, әдетте, қолды тіреп құлағанда немесе бұғана не, иықпен тікелей байланыста болғаннан орын алып жатады.. Бұл көбінесе футбол, күрес немесе хоккей сияқты спорт түрлерімен айналысушылар арасында жиі туындап жататын жағдай.\r\nБұғана - жиі сынуға бейім сүйектердің бірі. Көптеген жағдайларда 13-пен 20 жас аралығындағы жастар бұғанасын сындырып алады, жас балалар да ойынап жүріп бұғанасын сындырып алуы мүмкін.\r\n\r\nСынған бұғананың симптомдары:\r\n\r\n•	Бұғана жақпен құлап түсіп немесе бұғана не, иық аймағын соғып алғаннан кейін дереу ауырсыну.\r\n•	Ауырсыну салдарынан зардап шеккен қолды көтере алмау.\r\n•	Зақымдалған қолды көтеруге тырысқанда қысым сезіледі.\r\n\r\nЗақымдалған иық әрдайым орнынан кете бермейді, бірақ деформация орын алса, бұл томпақ болып көрінуі мүмкін немесе топша-бұғаналық буынның дәл үштінде ісік пайда болады. Сүйектің теніні тесіп өту жағдайлары сирек орын алады, бірақ ол теріні томпайтып итеріп алуы мүмкін, ол жерге қалқа тәрізді ісік жиналып қалады. \r\n \r\nБұғананың сынуы әдетте ауыр жарақат болып есептелмейді. Бұғананың ынуы кейде ғана  өкпеге немесе қабырғаға зақым келтіруі мүмкін, немесе қолдың қозғалуына кедергі жасап қалуы ықтимал, ал кейде қолыңыздағы салқындық пен ұйымалық сезімдерін тудыруы мүмкін нервтерді немесе қан тамырларын қысып қалуы да ғажап емес.\r\n\r\nБұғананың сынғанын анықтау\r\n\r\nДәрігер әдетте сұрақтарды қою және науқасты қарау арқылы бұғананың сынығын анықтай алады. Дәрігер мыналарды тексереді:\r\n\r\n•	Зақымдалған аймақтан томпайған жерлер мен ісіктерді іздейді.\r\n•	Қан ағымы - импульсты есептеп, терінің түсін тексеріп және температураны өлшейді.\r\n•	Нерв және қан тамырларына зиян келген-келмегенін анықтайды.\r\n•	Иық пен басқа буындарды қозғалту мүмкіндігін қарайды.\r\n•	Иық бұлшықеттерінің күші тексереді.\r\n\r\nДәрігер әдетте сынықтың орнын және ауырлық дәрежесін анықтау үшін рентгеннен өткізеді.\r\n\r\nЕмдеу әдісі\r\n\r\nКөптеген жағдайларда сынған бұғана өздігінен емделеді және сирек жағдайда операцияны талап етеді. Сүйекті емдеу кезінде қол мен иықтың қозғалмауын қамтамасыз ету үшін мықты байламмен байлап қояды.. Ересек адам бірнеше күннен, аптаға дейін мықты ұстап тұратын киім киюі керек; балаға 3-4 апта қажет болуы мүмкін. Сондай-ақ, әсіресе балалар үшін, сегізге ұқсатып айқастырып таңғышты байлауға болады. Кейде кейде иықты дұрыс қалыпта ұстау үшін таңғышты түзету қажет болуы мүмкін.\r\n\r\nСодан кейін қарапайым жаттығуларды бастай беруге және ауырсынуды туындатпаса жаттығуларды е бірте-бірте күшейте беруге де болады. Дәрігерден жаттығуды бастау туралы сұрап алыңыз. Егер ол ерте басталса, бұғананың сынығы дұрыс емделмеуі мүмкін. Егер иықты оңай жылжыту мүмкін болмаса және иық мықты болмаса, белсенді адамдар спортпен және басқа да іс-шаралармен айналыса алмайды.\r\n\r\nАспирин, ибупрофен немесе нафроксен сияқты ацетаминофенді немесе стериойдты емес қабынуға қарсы препараттарды ауруды жеңілдету үшін қолдануға болады. Рей синдромына байланысты 20 жасқа толмаған адамдарға аспирин беруге болмайды.\r\n\r\nАуыр сынықтарда хирургиялық араласулар ұсынылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nбұғананың сынуы\r\nиық буыны\r\nбұғана сынығының симптомдары\r\nнервтің зақымдалуы\r\nқолдың терлеуі\r\nқолдың ұюы\r\nбұғана сынуының емделуі\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(658,'article','755','Бронходилататорлар (Бронх кеңейткіштері)','kz','2018-11-26 12:00:28','2018-11-26 11:58:00','__Бронходилататорлар__ тыныс алу жолдары саңылауын тарылтатын бұлшықет сақинасын әлсірету арқылы демікпе симптомдарын жеңілдетеді. Олардың бұл әрекеті тыныс алу жолдарының жылдам ашылуына әкеліп, үлкен көлемдегі ауаның өкпеге кіріп шығуына мүмкіндік береді. Нәтижесінде тыныс алу жақсарады. Бронходилятаторлар, сондай-ақ, өкпені  шырыштан тазартуға көмектеседі. Тыныс-алу жолдары ашылуымен, шырыштың ілгеріленуі үшін бос орын ашылады. Өз кезегінде шырыш жөтелмен бірге шығуы мүмкін.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=755',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бронходилататорлар','y','   Бронходилататорлар (Бронх кеңейткіштері) __Бронходилататорлар__ тыныс алу жолдары саңылауын тарылтатын бұлшықет сақинасын әлсірету арқылы демікпе симптомдарын жеңілдетеді. Олардың бұл әрекеті тыныс алу жолдарының жылдам ашылуына әкеліп, үлкен көлемдегі ауаның өкпеге кіріп шығуына мүмкіндік береді. Нәтижесінде тыныс алу жақсарады. Бронходилятаторлар, сондай-ақ, өкпені  шырыштан тазартуға көмектеседі. Тыныс-алу жолдары ашылуымен, шырыштың ілгеріленуі үшін бос орын ашылады. Өз кезегінде шырыш жөтелмен бірге шығуы мүмкін. Бронходилататорлар тыныс алу жолдары саңылауын тарылтатын бұлшықет сақинасын әлсірету арқылы демікпе симптомдарын жеңілдетеді. Олардың бұл әрекеті тыныс алу жолдарының жылдам ашылуына әкеліп, үлкен көлемдегі ауаның өкпеге кіріп шығуына мүмкіндік береді. Нәтижесінде тыныс алу жақсарады. Бронходилятаторлар, сондай-ақ, өкпені  шырыштан тазартуға көмектеседі. Тыныс-алу жолдары ашылуымен, шырыштың ілгеріленуі үшін бос орын ашылады. Өз кезегінде шырыш жөтелмен бірге шығуы мүмкін.\r\n\r\nБронходилататорлардың тез әрекет ететін формалары демікпе симптомдарын жеңілдетеді немесе басады және демікпе ұстамалары кезінде айтарлықтай  жақсы әсер етеді. Ұзақ уақыт қолданылатын бронходилататорлардың түрлері демікпе симптомдарын бақылау және оның кедергілерін болдырмау үшін тиімді болып табылады.\r\n\r\nБронходилататорлардың үш негізгі түрі бар: бета-2 антагонистер (жылдам әрекет ететін және ұзартылған әрекет нысандары), антихолинергия және теофиллин.\r\n\r\nБета 2 антагонистерінің - жылдам әрекет ететін ингаляциялық нысандарына мыналар жатады:\r\n\r\n•	Альбутерол (Провинтил ГФА, Вентолин ГФА, Акунеб)\r\n•	Алюпент\r\n•	Комбивент ( бета 2-антагонист және антихолинергетиктің біріктірілген түрі)\r\n•	Дуонеб (бета 2-антагонист және антихолинергетиктің біріктірілген түрі)\r\n•	Максэр\r\n•	Ксопинекс\r\n\r\nЖоғары жылдамдықты бета-2 антагонисты «тез жұмыс істейтін», «тыныштандыратын» немесе «құтқаратын» дәрілер деп те аталады, өйткені олар тыныс жолдарын босату арқылы демікпе симптомдарын тез арада реттейді. Бұл ингаляторлар күтпеген және ауыр немесе бірінші рет болған демікпе симптомдарын емдеуге арналған. Олардың әері 20 минут ішінде білінеді және 4-6 сағатқа дейін созылады. Осындай препараттардемікпе симптомдарын болдырмау үшін физикалық жүктеменің алдында 15-20 минут бұрын қабылданады.\r\n\r\nАльбутерол таблетка немесе сұйық формада ауызбен ішілетін дәрі. Ауызбен ішуге арналған 2-антагонистер көбінесе жанама әсерлер береді, өйткені олар жоғары дозада беріледі және өкпеге ауысатын қанға сіңеді. Ингаляциялық нысандар тікелей өкпеде жиналады, сондықтан олардың жанама әсері аз болады.\r\n\r\nЖылдам әрекет ететін 2-бета антагонисттерді асыра пайдалану демікпе тұрақсыздығын көрсетеді, бұл агрессивті емдеуді қажет етеді. Егер сізге тез әрекет ететін бета-2 антагонисті аптасына екі реттен артық пайдалану қажет болса, ұзақ уақыт қолданылатын дәрі-дәрмектерді бақылау, және сұйылтылған стероидтер және ұзартылған әрекеттердің бета-2 антагонистері (төменде қараңыз) сияқты санын көбейту керек пе? осы туралы дәрігеріңізбен сөйлесу керек.\r\n\r\nБета 2 антагонистері - ұзартылған әрекеттер нысандары:\r\n\r\n• Адвэр (бета 2 антагонисті және қабынуға қарсы препаратты біріктіреді)\r\n• Сиревент\r\n• Форадил\r\n\r\nЕСКЕРТПЕ: Бета 2 антагонисты демікпе ұстама симптомдарын тез жеңілдету үшін емес, демікпені бақылауда ұстау үшін қолданылады. Бұл дәрілер кеш әсер етеді, бірақ олардың әрекетінің әсері 12 сағатқа дейін созылады.\r\n\r\nТек қана Сиревент пен Форадил - тыныс алуға болатын 2-антагонист болып табылады. Ұзақ уақыт бойы тыныс жолындағы тыныс жолдарын ұстап тұру үшін күніне екі рет қабылдайды. Сондай-ақ, олардың жаттығулардан туындаған деміккенді емдеуде  тиімділігін растады. Сиревент пен Форадил ингаляцияға арналған құрғақ ұнтақ түрінде де шығарылады. Cerevent, сондай-ақ Адвэр препаратымен қоса пайдаланылады.\r\n\r\nБета-2 антагонистінің жанама әсерлері:\r\n\r\n• Нерв немесе әлсіздік\r\n• Өте асқыну немесе гиперактивтілік\r\n• Жүрек соғуының жиілуі\r\n• асқазанның бұзылуы (сирек кездесетін жағдай)\r\n• Ұйқының бұзылуы (сирек кездесетін жағдай)\r\n\r\nАнтихолинергиялық препараттар\r\n\r\nAtrovent - антихолинергиялық препараттармен байланысты бронходилатердің басқа түрі. Ол демікпе ауруларын бақылау үшін қолданылады және дереу немесе жылдам жеңілдететін дәрі емес. Ол өлшенген дозаның ингалятор түрінде де, ингаляциялық ерітінді түрінде де шығарылады. Астмамен ауыратын науқастарда ингаляциялық, тез әрекет ететін бета 2 антагонистімен бірге қолданғанда ең тиімді әсер береді. Бұл дереу жеңілдетілген дәрілік зат емес, өйткені ол қолданғаннан кейін 60 минуттан кейін әрекет етеді. Олар астма ұстамаларын  емдеу үшін сирек қолданылады.\r\n\r\nЖанама әсерлері кішігірім, көбінесе тамақтың құрғауы орын алады. Егер препарат көзге түсіп кетсе, көз бұлдырап көріп қалуы мүмкін.\r\n\r\nТеофиллин\r\n\r\nТеофиллин - бұл астманы бақылау үшін қолданылатын бронходилатордың тағы бір түрі. Ол Unifil, Theo-Dur, Slo-Bid және Theo-24 сауда белгісімен сатылады және ауызша (таблетка және сұйық) және веналық түрде қолданылады. Бұл ұзаққа  уақытта әсер беретін дәрі және демікпе ұстамаларының алдын алады. Теофиллин күрделі бақылауға немесе ауыр астма ауруларын емдеуге арналған және күн сайын қолданылуы керек дәрі.\r\n\r\nЖанама әсерлері:\r\n\r\n• Жүрек ауруы және / немесе құсу\r\n• Диарея\r\n• Асқазанның ауыруы, бас ауруы\r\n• жылдам және тұрақты емес жүрек соғысы\r\n• Бұлшықет құрысуы\r\n• ашуланшақтық және мінездің тұрақсыздығы\r\n• белсенділіктің артыуы\r\n\r\nБұл белгілер дәрінің дозаланғана байланысты пайда болуы мүмкін. Дәрігер сізге қолданатын дозаның дұрыстығына көз жеткізу үшін сізге алдымен сынама жүргізеді.\r\n\r\nДәрігерлерге сіз демікпені емдеу үшін теофиллинді  қабылдағаныңыз туралы және онымен қоса басқа да антибиотиктер, мысалы, эритромицинді қолданғаныңыз жайында хабардар етуіңіз керек,  сондай-ақ ұйқы безін емдеуге арналған дәрі-дәрмектер теофиллиннің әсер ету механизміне әсер етуі мүмкін де есекру маңызды болмақ. Сондай-ақ, сіздің дәрігеріңіз басқа барлық медициналық жағдайлар туралы білетініне көз жеткізіңіз, себебі кейбір  аурулардан сіздің денеңіздің Теофиллинге әсері басқаша болуы мүмкін.\r\n\r\nДемікпемен ауыратын адамдар үшін темекі шегу немесе темекі түтінін жұту аса қатты қауіпті, сонымен қатар теофиллиннің денеге кері әсерін тигізуі мүмкін екендігін есте сақтаңыз. Жалпы мүмкіндігінше түтіннен аулақ болған жөн.\r\n  \r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nбронходилататорлар\r\nбронх демікпесі\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(659,'article','762','Миопия (жақыннан көргіштік)','kz','2018-11-26 12:21:28','2018-11-26 12:11:00','__Миопия дегеніміз не?__\r\n\r\nМиопияға (жақыннан көре алмау) ұшыраған адамның көзі жақын объектілерді анық көре алады, бірақ алыста орналасқан затты – бұлыңғыр көреді.  \r\n\r\n__Миопияның  жоғары сатысы дегеніміз не?__\r\n\r\nМиопияның жоғарғы сатысы - аурудың ауыр түрі болып саналады. Миопияның ауыр түрі кезінде көз алмасы  созылып, ұзын болып созылады. Бұл көз торларында тесіктердің пайда болуына, жарылуына сондай-ақ оның қабаттанып кетуіне соқтыруы мүмкін. Көз торының астынан көру қабілетінің нашарлауына соқтыратын  жаңа тамырлар түзілуі мүмкін. Миопияға ұшыраған адамдар медициналық тексеруден жиі өтуге мұқтаж. Ерте анықтау және уақтылы емдеу көрудің жоғалуын болдырмауға көмектеседі.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=762',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Миопия','y','   Миопия (жақыннан көргіштік) __Миопия дегеніміз не?__\r\n\r\nМиопияға (жақыннан көре алмау) ұшыраған адамның көзі жақын объектілерді анық көре алады, бірақ алыста орналасқан затты – бұлыңғыр көреді.  \r\n\r\n__Миопияның  жоғары сатысы дегеніміз не?__\r\n\r\nМиопияның жоғарғы сатысы - аурудың ауыр түрі болып саналады. Миопияның ауыр түрі кезінде көз алмасы  созылып, ұзын болып созылады. Бұл көз торларында тесіктердің пайда болуына, жарылуына сондай-ақ оның қабаттанып кетуіне соқтыруы мүмкін. Көз торының астынан көру қабілетінің нашарлауына соқтыратын  жаңа тамырлар түзілуі мүмкін. Миопияға ұшыраған адамдар медициналық тексеруден жиі өтуге мұқтаж. Ерте анықтау және уақтылы емдеу көрудің жоғалуын болдырмауға көмектеседі. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nМиопия дегеніміз не?\r\n\r\nМиопияға (жақыннан көре алмау) ұшыраған адамның көзі жақын объектілерді анық көре алады, бірақ алыста орналасқан затты – бұлыңғыр көреді.  \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nМиопияның  жоғары сатысы дегеніміз не?\r\n\r\nМиопияның жоғарғы сатысы - аурудың ауыр түрі болып саналады. Миопияның ауыр түрі кезінде көз алмасы  созылып, ұзын болып созылады. Бұл көз торларында тесіктердің пайда болуына, жарылуына сондай-ақ оның қабаттанып кетуіне соқтыруы мүмкін. Көз торының астынан көру қабілетінің нашарлауына соқтыратын  жаңа тамырлар түзілуі мүмкін. Миопияға ұшыраған адамдар медициналық тексеруден жиі өтуге мұқтаж. Ерте анықтау және уақтылы емдеу көрудің жоғалуын болдырмауға көмектеседі.\r\n\r\n\r\nРефракция дегеніміз не?\r\n\r\nРефракция - жарықтың сыну процесі, ол кезде жарық бір нысаннан екінші бір нысанға  өтіп кеткендей көрінеді. Көз жанарынан және шынайнадан нысанның көрінісі жарық  сәулеге жағылысып шытынап, бұлдырап көрініп тұрады. Содан жарық көз торына сақталып қалады.  Көз торы жарық сәулелерді сигналдарға түрлендіреді. Олар миға көру жүйке арқылы беріледі. Миында сигналдар біз көретін кескінге айналады.\r\n\r\n\r\nРефракция қателіктері дегеніміз не?\r\n\r\nРефакция бұзылған кезде көздің пішіні жарықтың көз торына шоғырлануына кедергі жасайды. Көздің ұзындығы (ұзын немесе қысқалығы), шынайнаның кейпінің өзгеруі, көз жанарының тозуы рефракцияның бұзылуына алып келуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nМиопия қалай дамиды?\r\n\r\nМиопия бейненің көзге көрінбеуін емес, көз торының бұлдырап, нысанды дұрыс көрете алмай қалуымен сипатталатын ауру. Бұл жүре дамитын жағдай. Көз алмасы тым ұзарып алға қарай шығып кеткенде, көз торы көрген бейнелерді сақтай алмай қалған жағдайда дамиды. Сондай-ақ, ол шынайна мен көз жанарының формасының өгеруіне де байланысты дамитын ауру болып саналады.\r\n\r\n\r\nМиопияның дамуы мүмкін топтарға кімдер жатады?\r\n\r\nМиопия ересектер арасында да, сонымен қатар  балалар арасында да кездесуі мүмкін. Ауру барша адамның шамамен 25 пайызына зиянын тигізетін көрінеді. Миопияның диагнозы әдетте 8-12 жастағы балаларға қойылады және жасөспірімдердің ішінде де дамуы мүмкін. Шағын өзгерістер 20 жастан 40 жасқа дейінгілер арасында болуы мүмкін. Бірақ кейде миопия жас ұлғая дамуы мүмкін. Ата-анасы осы аурумен ауырған балалардың да миопияға шалдығу қаупі бар.\r\n\r\n\r\nМиопияның симптомдары қандай?\r\n\r\nМиопияның кейбір белгілері:\r\n\r\n• Бас ауруы\r\n• Көзде шамадан тыс қысымның болуы\r\n• Көзді сығырайту\r\n• Жол белгілері сияқты қашықтықтағы объектілерді көре алмау\r\n\r\n\r\nМиопияның  диагнозы қалай анықталады?\r\n\r\nКөз дәрігері миопия және басқа да рефракция бұзылуларын толық, жан-жақты тексеру кезінде анықтауы мүмкін. Науқас адамдар көбінесе көрудегі ыңғайсыздықтар немесе бұлыңғырланып көрінулер бойынша  маманға барып тексерілуге жүгінеді.\r\n\r\n\r\nМиопия қалай түзетіледі?\r\n\r\nМиопияны көзілдіріктермен, контактілі көзілдіріктермен немесе хирургиялық емдеумен түзетуге болады.\r\n\r\nКөзілдірікті таңдау миопияны түзетудің ең қарапайым және қауіпсіз әдісі болып табылады. Дәрігер сіздегі проблеманы шешетін және жақсы көруге көмектесетін көзілдіріктерді таңдап бере алады.\r\n\r\nКонтактілі көзілдіріктер көзге түсетін жарық сәулелер үшін бірінші сыну линзасы негізінде жұмыс істейді, осылайша жақсы сынумен және сақтаумен қамтамасыз етеді. Көптеген жағдайларда байланыс линзалары көру аймағын кеңейтіп, жайлылықты қамтамасыз ететін айқын көрініс береді. Олар дұрыс қолданылса және дұрыс орнатылған жағдайда қауіпсіз және тиімді болмақ. Алайда контактілі линзалар барлық адамдарға оңтайлы бола бермейді. Бұл мәселені маманмен  бірлесе отырып талқылау керек.\r\n\r\nРефракционды хирургия рефрагмент процесін жетілдіру кезінде, шырышты қабықтың түрін өзгертуге бағытталған. Хирургиялық өңдеу көзілдірікті немесе контактілі линзаларға тәуелділікті төмендетуі немесе жоюы мүмкін. Рефракционды операциялар мен хирургиялық тәсілдердің көптеген түрлері бар, оларды дәрігермен ақылдасып қабылдауға болады.\r\n\r\nДереккөз: https://www.nei.nih.gov/health/errors/myopia\r\n\r\n\r\nКөруді бұзылуы немесе әлсіреуі (ерлерде / әйелдерде)\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\n\r\nмиопия\r\nалысты көре алмау\r\nкөз\r\nжаксы көре алмау\r\nмиопияны емдеу\r\nлинзалар\r\nкөзілдіріктер\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL);
