INSERT INTO `tiki_articles_copy` VALUES ('','Qyjyl ','','','qz','s','',0,'',824,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279840,1576815840,1545279903,'Qyjyl - bul jaǵymsyz sezim nemese tóstiń artyndaǵy kúıdiretin aýyrsyný.  Ol tamaqtan keıin, tez arada adam jatqan kezde nemese alǵa eńkeıýinen keıin paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, qyjyl, keıbir dári-dármekterdi qabyldaǵannan keıin de paıda bolady.','Qyjyl - bul jaǵymsyz sezim nemese tóstiń artyndaǵy kúıdiretin aýyrsyný.  Ol tamaqtan keıin, tez arada adam jatqan kezde nemese alǵa eńkeıýinen keıin paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, qyjyl, keıbir dári-dármekterdi qabyldaǵannan keıin de paıda bolady.\r\n\r\nQyjyl asqazan shyrynynyń óńeshke keri aǵymy kezinde paıda bolady. Sondaı-aq, ol tóstiń artynda, kókirek qýysynyń otrasynda, al keıde jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda aýyrsyný nemese yńǵaısyzdyq týdyrady. Bul rette aýyzda qyshqyl nemese ashy dám bolýy múmkin.\r\n\r\nQyjyldy antatsıdter nemese basqada retseptsiz jiberiletin dáriler (qyshqyldardy azaıtatyn nemese baılanystyratyn preparattar) jeńildete alady\r\nQyjyl asqazan-ishek joldary aýrýlarynyń sımptomy bolyp tabylady.\r\n\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nqyjyl\r\njaǵymsyz sezim\r\nkekirik\r\ntóstiń artyndaǵy aýyrsyný\r\naýyzdaǵy qyshqyl nemese ashy dám\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aıaq - qol problemalaryn týdyrýy múmkin dári-dármekter','','','qz','s','',0,'',1926,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279900,1576815900,1545279958,'Keıbir dári-dármekterdiń janama áserleri aıaq-qol problemalaryn týdyrýy múmkin. Kóbinese dáriger basqa dári-dármekterdi taǵaıyndaı alady. Sondaı-aq, problemalardyń paıda bolý qaýpin azaıtýǵa kómektesetin preparattardy qabyldaýdaǵy  belgili bir tásilderi bolýy múmkin.','Keıbir dári-dármekterdiń janama áserleri aıaq-qol problemalaryn týdyrýy múmkin. Kóbinese dáriger basqa dári-dármekterdi taǵaıyndaı alady. Sondaı-aq, problemalardyń paıda bolý qaýpin azaıtýǵa kómektesetin preparattardy qabyldaýdaǵy  belgili bir tásilderi bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıbir preparattar qannyń uıý qaýpin arttyrady, olarǵa mynalar jatady:\r\n\r\n•	Kontratseptıvti preparattar (oraldy kontratseptıvter). Temeki tartatyn áıelderde shylym shekpeıtinderge qaraǵanda qaýip joǵary.\r\n•	tolyqtyrýshy gormondyq terapııa\r\n\r\nKeıbir dári-dármekterdiń jáne basqa zattardyń janama áseri bulshyqettiń qysylýy bolýy múmkin. Ol preparattarǵa mynalar jatady:\r\n\r\n•	Hlortalıdon (gıbranton), býmetanıd (býmetr) nemese fýrosemıd (lasık) sııaqty nesep aıdatqyshtar.\r\n•	Neıroleptıkalyk dáriler, mysaly, hlorpromazın (torazın) nemese galoperıdol (galdol).\r\n•	Prohlorperazın (kompazın) nemese prometazın (fenergan) sııaqty júrek aınýyn basatyn dáriler.\r\n•	Estrogen.\r\n•	Alkogol.\r\n•	Nıfedıpın (prokardııa), amlodıpın (norvask) nemese nıkardıpın (karden) sııaqty qan qysymyn basatyn dáriler.\r\n•	Lıtıı.\r\n•	Terbýtalın nemese albýterol sııaqty Beta2-agonıst.\r\n•	Sımvastatın (Zokor) nemese atorvastatın (Lıpıtor) sııaqty holesterındi tómendetetin dáriler.\r\n\r\nBulshyqettiń qysylýy belgili bir preparattardy, mysaly, steroıdtar nemese  tynyshtandyratyn dárilerdi qoldanýdy toqtatqan kezde paıda bolýy múmkin. Kelesi dozany qabyldamastan buryn, medıtsınalyq preparatty taǵaıyndaǵan dárigermen habarlasyńyz. Bálkim qabyldap júrgen dárilik preparattyń dozasyn ózgertý kerek nemese ony aýystyrýǵa, toqtata turýǵa týra keledi. Dárini taǵaıyndaý qajet bolmaýy múmkin.\r\n\r\nEger siz dárigerdiń taǵaıyndamaǵan dárilik preparatty qabyldap júrseńiz, ony dereý toqtatý kerek. Eger siz preparat qabyldaýdy jalǵastyrý qajet dep oılasańyz, keńes alý úshin dárigermen habarlasyńyz.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nkontratseptıvter\r\nestrogen\r\nalkogol (ishimdik)\r\ndáriler\r\nsteroıdtar\r\npreparat\r\njanama áserler\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mastopatııa ','','','qz','s','',0,'',1333,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279960,1576815960,1545280008,'__Mastopatııa__ (sút beziniń jappaı túıindelýi – sút bezindegi fıbrozdy-kıstozdy ózgerister) sút beziniń keń taralǵan kúıi bolyp tabylady. Mastopatııa - dáneker tini jáne epıtelıı komponentteriniń ara qatynasynyń buzylýymen, sút bezi tininiń ózgerýimen sıpattalatyn fıbrozdy-kıstozdy aýrý. Mastopatııa túrli gormonaldy buzylýlary (gıperestrogenııa, progesteron jetispeýshiligi jáne t.b.) bar áıelderdiń 30-40% dıagnostıkalanady.','__Mastopatııa__ (sút beziniń jappaı túıindelýi – sút bezindegi fıbrozdy-kıstozdy ózgerister) sút beziniń keń taralǵan kúıi bolyp tabylady. Mastopatııa - dáneker tini jáne epıtelıı komponentteriniń ara qatynasynyń buzylýymen, sút bezi tininiń ózgerýimen sıpattalatyn fıbrozdy-kıstozdy aýrý. Mastopatııa túrli gormonaldy buzylýlary (gıperestrogenııa, progesteron jetispeýshiligi jáne t.b.) bar áıelderdiń 30-40% dıagnostıkalanady.\r\n\r\nSút beziniń jappaı túıindelýi ádette etekkir aldynda aıqyn baıqalady jáne eki emshekte emshek ushynyń aınalasynda jáne ústińgi bóliginde seziledi.\r\n\r\nSút beziniń jappaı túıindelýi 35 jastan 50 jasqa deıingi áıelderge jıi kezdesedi. Ádette, ol etekkir úzilisi kezinde joǵalady. Gormondar almastyratyn terapııa boıynsha estrogen qabyldaıtyn áıelderde bul aýrý jalǵasýy múmkin. \r\n\r\n__Dáriger mastopatııany emdeýdi__ mynalardan soń ǵana taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n•	fıbrokıstozdyq aýrý túrin anyqtaǵan soń\r\n•	reprodýktıvti júıesin zerttegennen soń\r\n•	gormonaldy kúıin anyqtaǵannan soń\r\n\r\n__Mastopatııany aldyn alý.__ Eger emshekte ózgerister anyqtalǵan jaǵdaıda der kezinde dárigerge qaralý qajet. Áıel adamdarǵa 45 jastan keıin sút bezderiniń ózin-ózi tekserý, sondaı-aq mammolog qaraýyndaǵy profılaktıkalyq zertteýler mańyzdy bolyp tabylady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nmastopatııa\r\nemshek\r\nemshek ushy\r\nsút bezi\r\ngormondar \r\netekkir\r\n\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Manıakaldy-depressıvti sındrom ','','','qz','s','',0,'',5804,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279960,1576815960,1545280116,'\'\'__Bul ne?__\'\' Manıakaldy-depressıvti sındrom qozý kezeńderimen, sondaı-aq depressııa kezeńderine aýysýymen sıpattalady. Kútpegen jerden kóńil-kúı ózgeristeri paıda bolady.\r\n\r\n\'\'__Sebepteri, jıiligi jáne qaýip faktorlary.__\'\' Manıakaldy-depressıvtik sındrom kóńil-kúıdi retteýge jaýap beretin mı aýmaǵynyń zaqymdaný nátıjesi bolyp tabylady. Manıakaldy kúıde manıakaldy-depressıvtik sındromy bar adam ımpýlsıvti jáne belsendi bolady. Depressııanyń fazasy mazasyzdyqpen, ózin-ózi tómen baǵalaý jáne ózine-ózi qol jumsaý sezimimen sıpattalady.','\'\'__Bul ne?__\'\' Manıakaldy-depressıvti sındrom qozý kezeńderimen, sondaı-aq depressııa kezeńderine aýysýymen sıpattalady. Kútpegen jerden kóńil-kúı ózgeristeri paıda bolady.\r\n\r\n\'\'__Sebepteri, jıiligi jáne qaýip faktorlary.__\'\' Manıakaldy-depressıvtik sındrom kóńil-kúıdi retteýge jaýap beretin mı aýmaǵynyń zaqymdaný nátıjesi bolyp tabylady. Manıakaldy kúıde manıakaldy-depressıvtik sındromy bar adam ımpýlsıvti jáne belsendi bolady. Depressııanyń fazasy mazasyzdyqpen, ózin-ózi tómen baǵalaý jáne ózine-ózi qol jumsaý sezimimen sıpattalady.\r\n\r\nManıakaldy-depressıvtik sındromnyń eki negizgi tıpi bar. Birinshi tıpte depressııanyń anyq baıqalýymen, kem degende manıakaldy kúıdegi bir tolyq epızodtyń bolýy baıqalady.Ekinshi tıpte adamda manıakaldy kúıdegi tolyq epızody sırek baıqalady. Onyń ornyna sındromnyń birinshi formasyndaǵy adamdarda baıqalatyn, jetkiliksiz shamada baıqalatyn energııanyń jáne ımpýlsıvtiliktiń ósýi – gıpomanııa jaǵdaıy bolady.\r\n\r\nManıakaldy-depressıvti  sındromynyń az bilinetin formasy – tsıklotımııa dep atalady. Ol az bilinetin depressııamen gıpomanııa kezeńderin qamtıdy.\r\n\r\nManıakaldy-depressıvti sındrom bir deńgeıde erler men áıelderge  áser etedi jáne 15 jastan 25 jasqa deıin bolatyndyǵy baıqalady. Sındromnyń sebebi anyq emes, biraq naqty bir tuqymqýalaıtyn beıimdiliktiń bar ekeni belgili.\r\n\r\n__Sımptomdary __ \r\n\r\n\'\'__Manıakaldy faza__\'\' birneshe kúnnen birneshe aıǵa deıin sozylýy múmkin jáne tómendegi belgilermen sıpattalady:\r\n\r\n•	Kóńil-kúıdiń qozýy\r\n•	Aqyl-estiń aýytqýy\r\n•	Joǵary belsendilik\r\n•	Adamda energııanyń mol bolýy\r\n•	Ózin-ózi ustaı almaý\r\n•	Ózin-ózi aldaý, óziniń tym mańyzdy sezinýdegi jalǵan pikir\r\n•	Belsendilik pen qushtarlyqtyń kúrt artýy\r\n•	Retsiz, oısyz júrip turý\r\n•	Rásýasyzdyq\r\n•	Shekten tys tamaqtaný, ishimdik ishý jáne narkotıkti qoldaný\r\n•	Retsiz jynystyq qatynasta bolý\r\n•	Muqııattylyqtyń buzylýy\r\n•	Uıqyǵa qajettiliktiń azaıýy\r\n•	Qozǵyshtyq jáne titirkený\r\n•	Ózine-ózi ıe bolmaý\r\n\r\nBul belgiler birinshi tıpti manıakaldy-depressıvti sındromda baıqalady. Ekinshi tıptegi adamdarda gıpomanııalyq epızodtar joǵaryda kórsetilgen belgilermen sıpattalady, biraq olar az qarqyndylyqqa ıe.\r\n\r\nDepressıvti faza depressııanyń birqatar belgilerin qamtıdy:\r\n\r\n•	Turaqty qaıǵyly kúı\r\n•	Sharshaý jáne enjarly\r\n•	Uıqynyń buzylýy\r\n•	Uıqyshyldyq\r\n•	Uıqysyzdyq \r\n•	Tamaqtanýdyń buzylýy: artyq tamaqtaný nemese toıyp jeı almaý\r\n•	Tábettiń joǵalýy jáne salmaq joǵaltý\r\n•	Artyq tamaqtaný\r\n•	Ózin-ózi baǵalaýdyń jetkiliksizdigi\r\n•	Úmitsizdik sezimi, ózin kinálaý\r\n•	Muqııattylyqtyń, este saqtaý qabiletiniń buzylýy, sheshim qabyldaýda qıyndyqtardyń bolýy\r\n•	Dostardyń joqtyǵy\r\n•	Buryndary raqattana jasaıtyn áleýmettik belsendiliktiń bolmaýy\r\n•	Únemi ólim týraly oılar\r\n\r\nManıakaldy-depressıvti sındromy bar adamdar óz-ózine qol jumsaý qaýpine jıi ushyraıdy. Eki fazada jaǵdaıdy ýshyqtyrýǵa ákeletin spırtti shamadan tys tutynýmen sıpattalady,. Keıde eki fazanyń aralasyp ketýi bar, ıaǵnı bir mezgilde manıakaldy jáne depressıvti sımptomdar baıqalady. Muny aralas kúı dep ataıdy.\r\n\r\nSımptomdar jáne testter. Manıakaldy-depressıvti sındrom dıagnozyn qoıý kóptegen faktorlardy qajet etedi. Dıagnozdy qoıý kezinde kelesi áreketter mańyzdy ról atqarady:\r\n\r\n•	Minez-qulyq pen kóńil-kúıdi baqylaý\r\n•	Syrqatnamany taldaý, onyń ishinde baıqalǵan sımptomdar jáne onyń aldynda qandaı dári-dármekterdiń taǵaıyndalǵandyǵyn qaraý.\r\n•	Kóńil-kúıdiń buzylý uzaqtyǵyn baǵalaý\r\n•	Otbasylyq beıimdilikke múmkindigin taldaý\r\n•	Sımptomdardyń fızıkalyq sebepterin muqııat fızıkaldy  tekserý\r\n•	Qalqansha beziniń buzylýy men esirtkini paıdalaný múmkinshiligin zerthanalyq zertteýler arqyly qaraý\r\n•	Otbasylyq beıimdilik múmkindigin zertteý (bul otbasy múshelerimen jáne týystarymen jeke sóılesýdi talap etedi).\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Manıakaldy-depressıvti sındrom jıi lıtıı jáne karbamazepın sııaqty kóńil-kúıdi turaqtandyratyn dári-dármektermen emdeledi. Bul manıakaldy jáne depressıvti fazalardy óte tıimdi emdeýge jáne bolashaq sımptomdaryn aldyn alýdyń ádisi retinde qarastyryrýǵa bolady.\r\n\r\nAntıdepressanttar aýrýdyń depressıvti fazasynda tıimdi, ásirese kóńil-kúıdi turaqtandyrǵyshtarmen birge qoldanǵan kezde. Sońǵysy manıakaldy-depressıvti sındromdy emdeýde mańyzdy ról atqarady. Kóńil kúı turaqtandyrǵyshtarynsyz antıdepressanttar manıakaldy sımptomdardy týdyrýy múmkin. Antıpsıhotıkalyq preparattar shyndyqty qabyldaýdyń buzylýy sıptomdary bar patsıentterge tıimdi. Benzodıazemınder paıdaly bolýy múmkin. Keıde manıakaldy-depressıvti sındromy bar patsıentter aýrýhanaǵa jatqyzýdy jáne ol jaqta jaǵdaıdyń turaqtandyrylǵanyna deıin turýdy qajet etedi.\r\n\r\nElektrotúıilý emdeý ádisi - psıhıatrııada emdelýdiń erekshe túri, ol anestezııanyń aıasynda sińir tartylýyn týdyratyn elektr togyn paıdalanady. Birqatar zertteýler dáriler tıimsiz bolǵan jaǵdaılarda elektrotúıilýi emdeý ádisi depressııany emdeýde eń tıimdisi bolyp tabylatynyn kórsetti.\r\n\r\nJıi jetkilikti uıqy kómegi arqyly kóptegen naýqastardy turaqtandyrýǵa qol jetkizýge bolady. Psıhoterapııa manıakaldy-depressıvti sındromy bar naýqastarǵa jáne olardyń týystarynda paıdaly bolýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Boljamy.__\'\' Kóńil-kúıdi turaqtandyratyn dári-dármekter sımptomdardy baqylaýda tıimdi bolýy múmkin. Degenmen, naýqastar durys em alýda, manıakaldy kúı jáne depressııanyń epızodtarynyń ýaqtyly eskertýde basqa adamdardyń kómegine muqtaj bolady.\r\n\r\nJaqsarýdy sezingende nemese manıakaldy kúımen baılanysty belsendilikke nıet paıda bolǵan kezde, keıbir adamdar em alýdy toqtatady. Bul sımptomdar jaqsarýymen túsindirilgenimen, olar birqatar teris saldarlarǵa ıe bolýy múmkin.\r\n\r\nManıakaldy-depressıvti sındromynyń zardaptarynan eń qaýiptisi óz-ózine qol jumsaý týraly oılar. Manıakaldy-depressıvti sındromy bar naýqastarda óz-ózine qol jumsaý týraly oılar dereý túrde aralasýdy qajet etedi.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\ndepressııa\r\nózine qol jumsaý\r\nantıdepressanttar\r\nmazasyzdaný\r\nkóńil-kúı\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qasaǵadaǵy bıtter','','','qz','s','',0,'',4147,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280080,1576816080,1545280267,'\'\'__Qasaǵadaǵy bıtter__\'\' - bul jynystyq aımaqqa enip,  jumyrtqalaryn jatqyzatyn alty aıaqty kishkentaı tirshilik ıeleri. Qasaǵadaǵy bıtter, sondaı-aq qoltyqasty aımaqta, bastyń shashty betinde jáne qasta meken etýi múmkin.\r\n\r\n__Sebepteri men qaýip faktorlary__. Qasaǵadaǵy bıtterdiń ǵylymı ataýy - \'\'Phthirus pubis\'\'. Juqtyrý jasóspirimder arasynda jıi kezdesedi jáne venerologııalyq aýrý retinde sıpattalady. Juqtyrý qasaǵadaǵy bıti bar adamdarmen jynystyq qatynastar kezinde, kórpelerdi jáne dárethana oryndyqtaryn qoldanǵan kezde oryn alýy múmkin. Dúkenderde áıelderdiń sýǵa túsýge arnalǵan kostıýmderi kıip ólshep kórý kezinde  juqtyrý oqıǵalary da bar.','__Bul ne? __ \'\'__Qasaǵadaǵy bıtter__\'\' - bul jynystyq aımaqqa enip,  jumyrtqalaryn jatqyzatyn alty aıaqty kishkentaı tirshilik ıeleri. Qasaǵadaǵy bıtter, sondaı-aq qoltyqasty aımaqta, bastyń shashty betinde jáne qasta meken etýi múmkin.\r\n\r\n__Sebepteri men qaýip faktorlary__. Qasaǵadaǵy bıtterdiń ǵylymı ataýy - \'\'Phthirus pubis\'\'. Juqtyrý jasóspirimder arasynda jıi kezdesedi jáne venerologııalyq aýrý retinde sıpattalady. Juqtyrý qasaǵadaǵy bıti bar adamdarmen jynystyq qatynastar kezinde, kórpelerdi jáne dárethana oryndyqtaryn qoldanǵan kezde oryn alýy múmkin. Dúkenderde áıelderdiń sýǵa túsýge arnalǵan kostıýmderi kıip ólshep kórý kezinde  juqtyrý oqıǵalary da bar.\r\n\r\n__Qasaǵadaǵy bıtterdiń sımptomdary__ qasaǵa aımaǵynda teriniń titirkenýi jáne qyshýy arqyly sıpattalady, ol túnde kúsheıedi. Sebebi, qasaǵadaǵy bıtter – parazıtter bolyp tabylady, olardyń tirshilik etýleri úshin adamnyń qany qajet bolyp tabylady. Olar qasaǵa aımaǵyndaǵy shash follıkýldaryna enip, qandy sińiredi. Sonymen qatar olar terige hımııalyq zattar shyǵarady, óz kezeginde bul qyshytýdy týdyrady.\r\n\r\nKeıde qasaǵadaǵy bıtterdiń shaǵýy teri reaktsııasyn týdyrady. Ózdiginen qasaǵadaǵy bıtter titirkenýdi týdyrmaıdy, turaqty túrde taraý (qasyný) teri titirkenýin týdyrady, al ony taraý (qasyný) teriniń ınfektsııany juqtyrýyna  jáne ekinshilik ınfektsııanyń damýyna ákeledi.\r\n\r\nMuqııat tekserý barysynda dıametri 1,2 mm ólshemdi shaǵyn jándikter - bıtterdi baıqaýǵa bolady. Bıtterdi ulǵaıtqysh shyny astynda ońaı anyqtaýǵa bolady. Sondaı-aq, qasaǵa aımaǵyndaǵy shashtarǵa bekitilgen shaǵyn jumyrtqalardy tabýǵa bolady.\r\n\r\nÁdette qasaǵadaǵy bıtter úshin qolaıly ornalasý qasaǵa aımaǵy bolsa da, olar kirpikterde de ornalasýy múmkin. Kishkentaı balalarda blefarıt (kózdiń ınfektsııasyn) týdyrýy múmkin.\r\n\r\nAıta ketý kerek, bıtter qasaǵa aımaǵynan basqa deneniń basqa bólikterine, sondaı-aq bas teri betine de áser etýi múmkin.\r\n\r\n__Qaýip faktorlary__ mynadaı:\r\n\r\n•	Belsendi jynystyq ómirge ıe jasóspirimder\r\n•	Kóptegen jynystyq seriktesterdiń bolýy\r\n•	Qasaǵadaǵy bıtterdi juqtyrǵan adammen jynystyq qatynasta bolý\r\n•	Qasaǵadaǵy bıtterdi juqtyrǵan adammen tósek-oryndarmen bólisý\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Qasaǵa aımaǵynda qyshý\r\n•	Qasaǵadaǵy bıtterdi nemese olardyń jumyrtqalaryn kórýge bolady\r\n•	Jynys aımaǵyndaǵy shaǵý nemese jaralar\r\n•	Ekinshilik ınfektsııamen baılanysty bolýy múmkin bolǵan teriniń jáne jynys aımaǵyndaǵy basqa teriniń zaqymdalýlary. \r\n\r\n__Dıagnostıkalyq testter.__ Jynys aımaǵyn tekserý shashtyń negizine bekitilgen bıttiń kishkentaı jumyrtqalaryn, sondaı-aq eresek jándikterdi tabýǵa kómektesedi. Sońǵylary mıkroskop arqyly ońaı anyqtalady. Olar kóptegen aıaqtarmen teńiz shaıandaryna uqsaıtyndyqtan, olar teńiz shaıany tárizdi jándikter dep atalady.\r\n\r\n__Emdeý. __Qasaǵadaǵy bıtterdi emdeý úshin qasaǵa aımaǵyn dezınfektsııalaý quraldaryn qoldaný arqyly muqııat jýyp alý jetkilikti. Sýsabynmen 5 mınýt boıy muqııat jýý óte tıimdi bolýy múmkin. Budan basqa jumyrtqany alyp tastaý úshin qasaǵa aımaǵy shashtaryn muqııat taraý kerek. Keıde taraý kezinde jumyrtqany ketirýge kómektesetin sirke sýyn qoldaný usynylady. Emdeý úshin antıparazıtti zattardy qoldanýǵa bolady jáne emdeýdiń bir kýrsy ádette jetkilikti.\r\n\r\nEmdeý kezinde kıimdi ystyq sýmen muqııat jýyńyz. Jýýǵa bolmaıtyn kıim-keshek antıparazıtti zattarmen óńdelip, 10-14 kún ishinde polıetılendi paketterde saqtalady. Qasaǵadaǵy bıtter anyqtalǵan tulǵalar jynystyq jolmen beriletin basqa da aýrýlaryna tekserilýi qajet. \r\n\r\n__Boljamy.__ Qasaǵadaǵy bıtterdi joıý úshin sáıkes óńdeýmen birge adekvatty emdeý óte tıimdi bolyp tabylady.\r\n\r\n__Asqynýy.__ Ekinshilik ınfektsııa taraný nátıjesinde baıqalýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Eskertý.__\'\' Qasaǵadaǵy bıtterdi juqtyrǵan adamdarmen baılanysta bolmaý óte mańyzdy. Sonymen qatar jeke gıgıena erejelerin saqtaý qajet. Sondaı-aq, kıim satyp alý kezinde shomylý kostıýmderin kıip, ólshep kórýge jol bermeý kerek. Alaıda, siz áli de shomylý kostıýmin kıip, ony ólshep kórý jón dep oılasańyz, qasaǵadaǵy bıtter ınfektsııasynyń aldyn alý úshin óz ish kıimderińizben birge ólshep kórgen jón.\r\n\r\n\'\'Jynys músheleriniń titirkenýi (áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nqasaǵadaǵy bıtter\r\nqyshý, qyshytý\r\nqasaǵa aımaǵy \r\njasóspirimder\r\njynystyq ómir\r\nshaǵý','translator',8,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Lımfogranýlematoz ','','','qz','s','',0,'',1222,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280260,1576816260,1545280336,'__Lımfogranýlematoz__ (Hodjkın aýrýy) - qaterli lımfomalarǵa jatatyn aýrýlardyń úlken bir toby bolyp tabylady. Iaǵnı, bul lımfa júıesiniń  (adamdy aýrýdan qorǵaıtyn, organızm men qanaǵym tinderiniń arasyndaǵy suıyqtyqty, lımfa men qorektik zattardy tasymaldaıtyn joldarynyń) qaterli isigi.','__Lımfogranýlematoz__ (Hodjkın aýrýy) - qaterli lımfomalarǵa jatatyn aýrýlardyń úlken bir toby bolyp tabylady. Iaǵnı, bul lımfa júıesiniń  (adamdy aýrýdan qorǵaıtyn, organızm men qanaǵym tinderiniń arasyndaǵy suıyqtyqty, lımfa men qorektik zattardy tasymaldaıtyn joldarynyń) qaterli isigi.\r\n\r\n\'\'__Lımfogranýlomatozdyń sımptomdaryna__\'\' lımfa túıinderdiń ulǵaıýy, bezgek, tábet joǵaltý, salmaq joǵaltý jáne túndegi tersheńdik jatady. Aýrý ádette tolyq densaýlyq jaǵdaıynda jatyr moıny men bǵana ústi lımfa túıinderiniń zaqymdanýynan bastalady. Bul jaǵdaıda, ádette, lımfa túıinder ulǵaıǵan, aýyrtpalyqsyz bolady. Eresek patsıentterde kókirek aralyq lımfa túıinderiniń qatysýymen sıpattalady jáne bul ózgerister keýde rentgeninde anyq kórinedi. Protsess kókirek organdaryn qamtýy múmkin. Dıafragmanyń tómengi bóligindegi lımfa túıinder áldeqaıda az qamtylady.\r\n\r\n\'\'__Lımfogranýlomatozdyń dıagnostıkasy__\'\' Hodjkın jasýshalary jáne Berezovskıı-Shternberg jasýshalaryn anyqtaýmen negizdeledi.\r\n\r\nLımfogranýlomatozben áıelderge qaraǵanda erler jıi zaqymdanady.\r\n\r\nLımfogranýlomatozdyń sebebi belgisiz.\r\n\r\n\'\'__Lımfogranýlomatozdy emdeý__\'\' lımfomanyń satysyna baılanysty, sondaı-aq ol hımııalyq jáne sáýlelik terapııany qamtýy múmkin.\r\n\r\n','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Túbirlik kanaldy emdeý ','','','qz','s','',0,'',474,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280320,1576816320,1545280365,'Túbirlik kanaldy emdeý (tis ulpasynyń túbirlik kanaly dep te atalady) – bul tistiń ınfektsııalanǵan ıadrosyn (ulpasyn) joıý protsedýrasy. Ol tis aýrýyn azaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy, ınfektsııanyń taralýyn toqtatady jáne emdeýdi jedeldetedi.','Túbirlik kanaldy emdeý (tis ulpasynyń túbirlik kanaly dep te atalady) – bul tistiń ınfektsııalanǵan ıadrosyn (ulpasyn) joıý protsedýrasy. Ol tis aýrýyn azaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy, ınfektsııanyń taralýyn toqtatady jáne emdeýdi jedeldetedi.\r\n\r\nTistiń saý ulpasy tisti qorektendiredi jáne ınfektsııamen kúresedi. Qýystyń keńeıýi nemese syzattardyń paıda bolýy saldarynan ulpa zaqymdansa, ınfektsııa juqtyrý múmkin. Infektsııa aýyrsynýdy týdyryp, sondaı-aq irińniń paıda bolýyna ákelýi múmkin.\r\n','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Demikpeni bronhodılıatatorlardyń kómegimen emdeý ','','','qz','s','',0,'',482,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280320,1576816320,1545280417,'__Bronhodılıatatorlar__ tynys-alý joldary sańylaýyn taryltatyn bulshyqet saqınasyn álsiretý arqyly demikpe sımptomdaryn jeńildetedi. Olardyń bul áreketi tynys alý joldarynyń jyldam ashylýyna ákelip, úlken kólemdegi aýanyń ókpege kirip shyǵýyna múmkindik beredi. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılıatatorlar, sondaı-aq, ókpeni  shyryshtan tazartýǵa kómektesedi. Tynys-alý joldary ashylýymen, shyryshtyń ilgerilenýi úshin bos oryn ashylady. Óz kezeginde shyrysh jótelmen birge shyǵýy múmkin.','__Bronhodılıatatorlar__ tynys-alý joldary sańylaýyn taryltatyn bulshyqet saqınasyn álsiretý arqyly demikpe sımptomdaryn jeńildetedi. Olardyń bul áreketi tynys alý joldarynyń jyldam ashylýyna ákelip, úlken kólemdegi aýanyń ókpege kirip shyǵýyna múmkindik beredi. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılıatatorlar, sondaı-aq, ókpeni  shyryshtan tazartýǵa kómektesedi. Tynys-alý joldary ashylýymen, shyryshtyń ilgerilenýi úshin bos oryn ashylady. Óz kezeginde shyrysh jótelmen birge shyǵýy múmkin.','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kekirikke, gazdyń jınalýyna nemese ishtiń kebýine ákep soqtyratyn dárilik preparattar','','','qz','s','',0,'',842,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280380,1576816380,1545280453,'Taǵaıyndalǵan jáne taǵaıyndalmaǵan preparattar, sondaı-aq dıetalyq preparattar ishti gazdaý, keptirý kezindegi mynadaı jaǵymsyz áserlerge ákeledi:\r\n\r\n•	Aýyrsynǵandy qatty sezdirmeıtin narkotıkalyq preparattar.\r\n•	Imodıým, kaopekteıt ı lomotıl  sekildi dııareıany emdeýge qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul qospalardy shamadan tys, az ýaqyt aralyǵynda kóp paıdalanǵan jaǵdaıda,  kóbine gaz ben ishtiń kebý sezimine ákep soqtyrady.\r\n•	Tsetrýsel nemese Fıberkon sekildi jappaı óndiris quraldary.\r\n•	Temirquramdas qospalar.','Taǵaıyndalǵan jáne taǵaıyndalmaǵan preparattar, sondaı-aq dıetalyq preparattar ishti gazdaý, keptirý kezindegi mynadaı jaǵymsyz áserlerge ákeledi:\r\n\r\n•	Aýyrsynǵandy qatty sezdirmeıtin narkotıkalyq preparattar.\r\n•	Imodıým, kaopekteıt ı lomotıl  sekildi dııareıany emdeýge qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul qospalardy shamadan tys, az ýaqyt aralyǵynda kóp paıdalanǵan jaǵdaıda,  kóbine gaz ben ishtiń kebý sezimine ákep soqtyrady.\r\n•	Tsetrýsel nemese Fıberkon sekildi jappaı óndiris quraldary.\r\n•	Temirquramdas qospalar.\r\n\r\nDárilik preparattardy nemese qospalardy sımptomdardyń sebebi retinde qarastyrǵan jón. Ásirese jańa preparattar men qospalardy qabyldaǵannan keıin paıda bolǵan kezde. Eger kekiriktiń nemese ishtiń kebýiniń paıda bolýy sebebi qabyldanyp júrgen dárilik preparattar bolsa, dáriger sizge basqa preparattardy taǵaıyndaı alady.\r\n','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tamaqtyń isip aýrýy (Krýp)','','','qz','s','',0,'',6909,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280440,1576816440,1545280701,'Krýp (tamaqtyń isip aýrýy) – bul aýrý, toqtaýsyz qatty jótelgen kezde, demniń qysylǵan kezinde mazalaıdy.  Krýp  dybys baılamynyń aınalasyndaǵy tinderdiń isinýinen týyndaıdy.  Bul jaǵdaı sábılerde  jáne  jas balalarda jıi kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKrýp (tamaqtyń isip aýrýy) – bul aýrý, toqtaýsyz qatty jótelgen kezde, demniń qysylǵan kezinde mazalaıdy.  Krýp  dybys baılamynyń aınalasyndaǵy tinderdiń isinýinen týyndaıdy.  Bul jaǵdaı sábılerde  jáne  jas balalarda jıi kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKrýpty damytatyn sebepterge mynalar jatýy múmkin:\r\n\r\n•	Vırýsty ınfektsııa (barynsha kóp taralǵan sebep)\r\n•	Bakterııalyq ınfektsııa\r\n•	Allergııa\r\n•	Tynys alý joldaryn titirkendiretin bir zattardy aýamen jutyp alǵannan\r\n\r\nKrýptyń týyndaýynyń birden-bir sebebi paragrıpp vırýsy.  Al krýpty týdyratyn basqa vırýsqa RSV, qyzylsha vırýsy, adenovırýs jáne tumaý vırýstary jatady.\r\n\r\nKrýp bir kezderi dıfterııa bakterııasynan týyndap, ólimge aparatyn aýrý bolǵan. Qazir ol zamanaýı antıbıotıktermen emdeledi, onyń aldyn alý úshin ekpe salynady.  Qazirgi ýaqytta, krýp kóbinese jeńil ketedi. Degenmen, ol áli de qaýipti bolýy múmkin.\r\n\r\nKrýp kóp jaǵdaıda, 3 aıdan 5 jasqa deıingi balalar arasynda jáne basqada jas toptarynda damıdy.Keıbir balalarǵa krýp ábden ornyǵap qalǵan, sondyqtan olar bul aýrýmen birneshe ret aýrýy múmkin.\r\n\r\nAQSh-ta krýp qazan jáne naýryz kezeńderiniń arasynda barynsha taralǵan, biraq ol jyldyń basqa mezgilderinde de kezdesýi múmkin.\r\n\r\nKrýptyń aýyr aǵymy joǵarǵy tynys alý joldarynyń bakterııalyq ınfektsııasynmen baılanysty.  Bul jaǵdaı bakterııaly keńirdek dep atalady jáne emhenelyq jaǵdaıda emdeýdi qajet etedi, sonymen qatar, ishki kúretamyrǵa antıbıotıkter engiziledi.  Qabynǵan protsess kómeımen qatysty bolyp ketse, keńirdek sańlaýy tolyqtaı jabylýy múmkin, mundaı ómirge qaýpti jaǵdaı  -  epıglottıt dep atalady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKrýp  «úrgendeı» jótel túrinde paıda bolady. Birneshe kún boıy úrmeli jótel týyndaıdy, mundaı, jeńil tumaý sekildi, sımptomdar kóbinese balalarda bolady. Jótel órshigen saıyn, balanyń tynys alýy qıyndaı túsedi nemese strıdor paıda bolady (tosyn bolatyn, keýdedegi dybys, ol ásirese dem shyǵarǵan kezde týyndaıdy).\r\n\r\nAsqynǵan jaǵdaı kóbinese túnde oryn alady.  Kóbinese ol 5 nemese 6 túnge deıin sozylady, biraq aýrýdyń shegi alǵashqy 2-shi túnde-aq  bilinedi. Keı jaǵdaıda ǵana krýp aptaǵa deıin sozylady. Eger krýp aptadan asyp ketse,  qaıtalanbaly aǵymda bols, onda siz birden dárigerge tekserilińiz, ol bul jaǵdaıdyń sebebin anyqtap beredi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nBalalarǵa  dárigerlik tekserý jasalǵannan keıin dıagnoz qoıylady.  Keıde dáriger krýpty, balanyń jótelin telefonnan estip-aq anyqtaı alady. Keı jaǵdaıda dıagnostıkalaý úshin, rentgenologııa sııaqty ádisterdi ótkizý qajet bolady.   \r\n\r\nJalpy tekserý ótkizý arqyly dem alý kezindegi keýde jasýshalarynyń qysylýyn anyqtaýǵa bolady. Stetoskoptyń kómegimen keýde jasýshasyn tyńdaǵanda sozylǵan dem alý nemese dem shyǵarý, syryl jáne demniń birtúrli shyǵýy baıqalady.\r\n\r\nTamaqty qaraý kezinde, kómeıdiń qyzarǵany bilinýi múmkin. Moıynǵa rentgenografııa ótkizgen kezde, bógde dene ne bolmasa keńirdek sańlaýynyń tarylǵany kórinýi múmkin\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóp jaǵdaıda krýpty úıde emdese de jaqsy em qonady, biraq siz túnde bolsa da em qabyldaý jaıynda dárigermen habarlasyp keńesip alǵanyńyz durys.\r\n\r\nSalqyn nemese dymqyl aýa jeńildik berýi múmkin. Bastapqyda balany vanna býyna kirgizip kórińiz nemese salqyn túngi aýa shyǵaryńyz. Eger sizde aýaylǵaldandyrǵysh bolsa, balanyń jatyn bólmesine birneshe túnder boıy qosyp qoıyńyz.\r\n\r\nAtsıtamınofenniń balanyń jaǵdaıyn jeńildetýge kómegi tıedi, ystyqty  basyp, tynysyn jeńildetedi. Dárigermen  dárilerdi qoldanýdyń qajettiligi jaıynda keńespeı turyp,  jótelge qarsy dári-dármekterdi qoldanbańyz. \r\n\r\nSterıoıdty dárilik preparattardyń áseri óte jaqsy bolýy múmkin. Olar krýptyń sımptomdaryn jeńildetedi. Sondaı-aq  quramynda aerozoldary bar dárilik preparattar da jaqsy áserdi ıgeredi.\r\n\r\nAýrýdyń salmaqty aǵymynda aýrýǵanaǵa gospıtalızatsııalaý kerek. Sımptomdardyń kóterilýi, tynys alý joldaryndaǵy turaqty máseleler, sharshaý, teriniń kógildir túske boıalýy nemese sýsyzdaný dárigerdiń kómegine júginýdi nemese aýrýhanaǵa jatqyzý kerektigin bildiredi. \r\n\r\nDári-dármekter joǵary tynys alý joldarynyń isigin basý maqsatynda qoldanylady.  Ishke qabyldaý úshin aerozoldy ratsemıkalyq epınefrın, kortıkosteroıdtar taǵaıyndalady. Mysaly, deksametazon jáne prednızolon, sondaı-aq, ıngalıatsııalaý nemese kortıkosteroıdtyń ınektsııalyq túri qoldanylady. Ylǵaldy ottegi ádette, tósektiń astynda ornalasqan  ottekti shatyrǵa  beriledi. Bakterııalyq ınfektsııa antıbakterııaldy terapııany taǵaıyndaýdy qajet etedi.\r\n\r\nTynys alý joldarynyń obstrýktsııasy asqynǵanda ıntýbatsııa ótkizýdi qajet etedi (tútikshe muryn nemese aýyz arqyly, kómekeıden ókpege aýa jiberý úshin kirgiziledi). Sýsyzdanǵan kezinde  tamyrǵa suıyqtyq engizý taǵaıyndalady. Keıbir jaǵdaılarda kortıkosteroıdterdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette, vırýsty etıologııalyq krýp  3-7 kúnnen keıin saýyǵa basataıdy. Bakterııalyq etıolgııalyq krýp kezinde  qajetti terapııany qoldansa, nátıjesi oń bolmaq. \r\nTynys alý joldarynyń obstrýktsııasyn durys emdemegen jaǵdaıda respıratorly dıstress damýy múmkin (tynys alýdyń qıyndaýy) nemese tynys ala almaı qalady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Respıratorly dıstress\r\n•	Tynys ala almaý\r\n•	Epıglottıt\r\n•	Bakterıaly traheıt\r\n•	Atelektaz (ókpeniń jartylaı bólinýi)\r\n•	Sýsyzdaný \r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nKrýp kóbinese úı jaǵdaıynda da jaqsy emdeledi.  Siz dárigerińizben tek telefon arqyly ǵana sóılesip,  emdeýdiń jetkilikti qoldanymdaryn alsańyz bolady.\r\n\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa, jedel medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n\r\n•	Krýp belgili bir jándiktiń shaǵýynyn nemese qandaı da bir zatty jutynyp alǵannan paıda bolsa;\r\n•	Balanyń erinderi kógerip, nemese terisi kógildir túske boıalsa;\r\n•	Balanyń silekeıi aqsa;\r\n•	Balanyń jutynýynda másleler týyndasa;\r\n\r\nMynadaı jaǵdaılardyń aýyrlyǵyna baılanysty,  dereý arada dárigerge  nemese jedel járdem qyzmetkerlerine habarlasyńyz:\r\n\r\n•	Strıdor (dem alǵanda estiletin  dybys)\r\n•	Tynys alǵanda qabyrǵa aralarynyń tartylýy\r\n•	Tynys alǵan kezde qosymsha kúsh jumsaý\r\n•	Agıtatsııa nemese tyqyrshý\r\n•	Úı jaǵdaıyndaǵy terapııanyń áseri bolmaýy\r\n\r\nMásele ońalady dep, tańǵa deıin kútpeńiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý __\r\n\r\nQolyńyzdy jıi jýyp turyńyz, respıratorly ınfektsııaly aýrý adammen tyǵyz baılanysta bolmańyz.\r\n\r\nDıfterıge, gemofılııalyq taıaqshalaryna jáne qyzylshaǵa qarsy ekpe saldyryńyz.\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000959.htm\r\n\r\n','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qanaǵym jáne erektsııa problemalary','','','qz','s','',0,'',1083,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280680,1576816680,1545280743,'Úńgirli dene – atalyq jynys múshesi denesiniń ár jaq boıyndaǵy keýekti qýystar. Erektsııa kezinde osy qýystardaǵy biryńǵaı salaly bulshyqet bosańsıdy, atalyq jynys múshesi arterııalary arqyly qan ótip, jáne qýys qanǵa tolyp keńeıtiledi. Keńeıgen qýystar venalardy (ádettegi jaǵdaıda atalyq jynys múshesi qandy shyǵarady) basý arqyly qandy ishinde ustap, atalyq jynys múshesin túzý etedi.','Úńgirli dene – atalyq jynys múshesi denesiniń ár jaq boıyndaǵy keýekti qýystar. Erektsııa kezinde osy qýystardaǵy biryńǵaı salaly bulshyqet bosańsıdy, atalyq jynys múshesi arterııalary arqyly qan ótip, jáne qýys qanǵa tolyp keńeıtiledi. Keńeıgen qýystar venalardy (ádettegi jaǵdaıda atalyq jynys múshesi qandy shyǵarady) basý arqyly qandy ishinde ustap, atalyq jynys múshesin túzý etedi.\r\n\r\nEıakýlıatsııadan keıin nemese jynystyq qozý joǵalǵan soń arterııalar tarylyp, venalar keńeıedi, sodan soń qan qaıta ketedi. Atalyq jynys múshesi qatty emes bolyp qalady.\r\n\r\nAtalyq jynys múshesin qanmen qamtamasyz etetin jáne odan qandy shyǵaratyn arterııa, sonymen birge venalardaǵy buzylystar erektsııamen baılanysty problemalarǵa alyp kelýi múmkin. Arterııalardaǵy buzylystar mynalardan bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Atalyq jynys múshesindegi arterııalardyń qataıýy (ateroskleroz).\r\nBul atalyq jynys múshesin qanmen toltyratyn arterııalardaǵy qan aǵymyn jaýyp tastaýy múmkin.\r\n•	Dári-dármektiń janama áseri (mysaly, joǵary qysymǵa qarsy keıbir dári-dármekter).\r\n•	Atalyq jynys múshesi úńgirli denesiniń venalarynan qannyń aǵýy.\r\n','translator',7,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qantalaý (kógerý nemese gematoma túzilý)','','','qz','s','',0,'',3012,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280740,1576816740,1545280821,'__Qantalaý nemese kógerý (gematoma)__ – bul deneniń jaraqat alýynyń saldarynan týyndaıtyn jaǵdaı.  Ol qantamyrlarynyń jarylǵandyǵynyń jáne teri asty jınalǵan tinderiniń zaqymdanýynyń nátıjesiniń kórinisi. ','\'\'__Bul ne?__\'\' __Qantalaý nemese kógerý (gematoma)__ – bul deneniń jaraqat alýynyń saldarynan týyndaıtyn jaǵdaı.  Ol qantamyrlarynyń jarylǵandyǵynyń jáne teri asty jınalǵan tinderiniń zaqymdanýynyń nátıjesiniń kórinisi. \r\n\r\n\'\'__Sebepteri.__\'\' Azǵantaı  túzilgen qantalaýlar baıqamaı jaraqattanyp qalǵanda jıi bolyp turady.  Osyndaı kezde azdaǵan isinýler de kezedesedi. Qantalaýlar azdap úlkeıýi de múmkin, onyń birneshe sebepteri bar. Mysaly, sizdiń qanaınalymyńyz buzylýy múmkin nemese siz artyq trombtúzilimderdi joıý úshin qan suıyltqysh dári-dármekterdi  qoldanyp júrýińiz múmkin. Ondaı dárilerge asperın jatady, jáne ony  eresek jastaǵy adamdardyń qoldanbaı-aq qoıǵany abzal, sebebi ol dári júrek qantamyrlary aýrýynyń qaýpin arttyrady.\r\n\r\nQantalaýdyń (gematomalardyń) úsh negizgi túri bar, olar jaraqattyń tereńdeýine baılanysty ajyratylady.\r\n\r\n1.	Teri ústilik;\r\n2.	Bulshyqet ishilik;\r\n3.	Súıektik\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary. __\'\'Basty sımptomy – ol aýyrsynýy, isinýi jáne jaraqat alǵan jerdiń terisiniń túsi – qyzyl-kúlgin túske enýi, jáne aqyryndap kógerip, artynan jasyl, jasyl-sary túske enýi jatady. \r\n\r\nQantalaýlar birneshe kúnnen aı jýyq ýaqytqa deıin saqtalady. Qantalaýlardyń kópshiligi qaýiptilikke uryndyrmaıdy. Keıde qantalaǵan jerler barlyq denege taralady. Aıaqtaǵy qantalaýlar, bet pen qolǵa qaraǵanda uzaq ýaqyt boıy keıpeı júredi. Bul aýrýdyń eń aýyry jáne qatty aýyrtatyny súıektik gematoma  bolyp sanalady.\r\n\r\nAlǵashqy kómek:\r\n\r\n•	5-10 mınýt muz basyńyz. Bul isiktiń basylýyna  jáne kantalaǵan jerdiń tez qalpyna kelýine septigin tıgizedi. Eń durysy muzdy plastıkalyq qaltasha men nemese qaǵaz ne, matamen orap alyp ustaǵan durys. Bir eskerterligi, muzdy deneniń zaqymdanǵan jerine basyp júrmeńiz.\r\n•	Aýrýyn basý úshin, aýrýyn basatyn dárilerdi qoldanýǵa bolady.\r\n•	Amal bolsa, zaqymdalǵan jerdi, júrek tusynan joǵary kóterip usstaý kerek. Sonda, jaraqattarǵan jerdegi isiktiń tez basylýyna jaǵdaı týady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý. __\'\'Azǵantaı qantalaý kezinde, ádette, úı jaǵdaıyndaǵy em-sharalar jetkilikti bolady. Eń bastysy jaraqat alǵannan keıin salmaq túsirýden saqtaný kerek. Ineniń kómegimen qantalaǵan jerdi sorýǵa tyryspańyz. Jaraqattan keıin 30 mınýttyń ishinde túzilgen, úlken aýyrtatyn isingen qantalaýlar, qaýipti jaraqat boýy múmkin, olar mysaly: \r\n\r\n•	Baılamdardyń qatty sozylýynan;\r\n•	Synyqtan;\r\n•	Shyǵýdan;\r\n•	Ortasha nemese úlken qantamyrlardyń zaqymdanýynan;\r\n•	Qanaınalymynyń buzylýynan.\r\n\r\nShuǵyl em qoldaný arqyly asqynýdyń aldyn alyp, kógerýdiń tez qalypqa kelýine yqpal jasalady. Eger siz jaraqat alǵan jerden nemese qantalaýdyń paıda bolǵan orynnan qatty aýyrsyný men qysymdy sezinseńiz, dereý dárigerge qaralyńyz, sebebi bul qandanýdyń azǵantaı  buzylýynyń dáleli bolýy múmkin. Sondaı-aq, bul densaýlyqqa tónip turǵan qaýiptiliktiń dáp ózi bolýy da ǵajap emes. \r\n\r\nSondaı-aq, siz ınfektsııanyń túskenin sezseńiz, terińiz qyzaryp jáne jaraqat alǵan jerińizdiń qysymy kóterilip bara jatsa, irindi bólindiler paıda bolsa, jalpy qaltyraý nemese basqa da belgiler bilinse, dereý dárigerge qaralyńyz. \r\n\r\n','translator',6,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Synyqtyń, býynnyń shyǵyp ketýiniń nemese baılamdardyń qatty sozylý saldarynan bolatyn súıek-býyn deformatsııasy','','','qz','s','',0,'',1528,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280800,1576816800,1545280887,'Synyqtar, býynnyń shyǵyp ketýi jáne baılamdardyń qatty sozylýy kóbinese, aıaq-qoldyń nemese býynnyń buratylýynyń ne olardyń qalypty jaǵdaıdan jyljýynyń sebebi bolyp tabylady. Synyqtar, býynnyń shyǵyp ketýi jáne baılamdardyń qatty sozylýy kelesi jaǵdaılardy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n•	Qatty aýyrsyný.\r\n•	Isiný jáne gematomalardyń (qantalaýlardyń) túzilýi.\r\n•	Súıektiń jyljýynyń sezilýi. \r\n•	Býynnyń salbyraýy.\r\n•	Aıaq-qol nemese býynnyń durys qozǵalmaýy.\r\n•	Býynnyń qysylýy (búgilmeıdi nemese túzelmeıdi).\r\n•	Jaraqat tusynda nemese odan tómen tusta teriniń salqyndaýy nemese surlanýy, uıyp qalýy jáne shanshýy. Bul júıke nemese qan tamyrlar jaraqattansa, álde qysylsa oryn alady.','Synyqtar, býynnyń shyǵyp ketýi jáne baılamdardyń qatty sozylýy kóbinese, aıaq-qoldyń nemese býynnyń buratylýynyń ne olardyń qalypty jaǵdaıdan jyljýynyń sebebi bolyp tabylady. Synyqtar, býynnyń shyǵyp ketýi jáne baılamdardyń qatty sozylýy kelesi jaǵdaılardy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n•	Qatty aýyrsyný.\r\n•	Isiný jáne gematomalardyń (qantalaýlardyń) túzilýi.\r\n•	Súıektiń jyljýynyń sezilýi. \r\n•	Býynnyń salbyraýy.\r\n•	Aıaq-qol nemese býynnyń durys qozǵalmaýy.\r\n•	Býynnyń qysylýy (búgilmeıdi nemese túzelmeıdi).\r\n•	Jaraqat tusynda nemese odan tómen tusta teriniń salqyndaýy nemese surlanýy, uıyp qalýy jáne shanshýy. Bul júıke nemese qan tamyrlar jaraqattansa, álde qysylsa oryn alady.\r\n\r\nSynyq teriniń jarylýyn týyndatýy múmkin. Keıbir jaǵdaılarda synǵan súıek teri arqyly shyǵýy múmkin. Jaraqat aýmaǵyna bakterııalar túsip, teriniń ınfektsııasymen qatar býynnyń nemese súıektiń tereń ınfektsııasyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nShyǵyp ketken súıek súıektiń mańaıyndaǵy qan tamyrlaryn, júıkelerdi, baılamdardy, sińirlerdi jáne bulshyqetti de zaqymdaýy múmkin. \r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy úlken isinýdi týyndatýy múmkin. Onyń saldarynan qosymsha jasyryn jaraqatty anyqtaý qıynǵa soǵady. Baılamdardyń sozylýy shaǵyn, orta, qatty bolýy múmkin.\r\n\r\nEger sizde aıaq-qoldyń nemese býynnyń buratylýynyń ne olardyń qalypty jaǵdaıdan jyljýyn týyndatqan jaraqat bolsa, dereý dárigerge kóriný qajet bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy men ajyraýy turǵysynan tolyǵyraq myna siltemeden oqysańyz bolady: http://www.zdrav.kz/node/8655 \r\n\r\n\'\'Býyndardaǵy aýyrsyný (áıelderde | erlerde)\'\'\r\n','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qyzylsha','','','qz','s','',0,'',2798,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280860,1576816860,1545281132,'__Qyzylsha__ – bul juqpaly vırýstyq aýrý. Ol bórtpeniń shyǵýymen, dene qyzýynyń kóterilýimen, jótelýmen, kózdiń qyzarýymen – konıýktıvıtpen sıpattalady. Qyzylsha balalardyń arasynda kóp taralǵanda, bir qýanyshymyzǵa oraı qyzylshaǵa qarsy ekpe qoldanylyp, bul indettiń beti qaıtaryldy. Qyzylshaǵa qarsy  vaktsına jetkilikti túrde qaýipsiz bolyp sanalady, jáne odan keıbireýler aıtyp júrgendeı, aýtızm týyndamaıdy.  ','\'\'__Qyzylsha degen ne?__\'\' __Qyzylsha__ – bul juqpaly vırýstyq aýrý. Ol bórtpeniń shyǵýymen, dene qyzýynyń kóterilýimen, jótelýmen, kózdiń qyzarýymen – konıýktıvıtpen sıpattalady. Qyzylsha balalardyń arasynda kóp taralǵanda, bir qýanyshymyzǵa oraı qyzylshaǵa qarsy ekpe qoldanylyp, bul indettiń beti qaıtaryldy. Qyzylshaǵa qarsy  vaktsına jetkilikti túrde qaýipsiz bolyp sanalady, jáne odan keıbireýler aıtyp júrgendeı, aýtızm týyndamaıdy.  \r\n\r\n\'\'__Qyzylshanyń sebepkeri__\'\' – vırýs bolyp tabylady. Infektsııa aýa túıirshikteri arqyly taralady. Juqqany men sımptomdarynyń paıda bolýy ýaqytynyń arasy 8 den, 12 kúnge deıin. Bul kezeń – ınkýbatsııalyq dep atalady.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary.__\'\' Qyzylsha kezinde, ádette, barlyq denege qyshymaıtyn, qyzyl bórtpeler qaptaıdy. Bórtpeler ádette, aýrýdyń 5-shi kúni paıda bolady da, 4-7 kúnge deıin sozylady. Bórtýler bastan bastalady da, deneniń barlyq bóligine taralady. Qyzylsha bórtpeleri, ádette, makýlepapýlezdy bolady, naqtyraq aıtsaq, olar jalpaq, tússiz búrtik-búrtik bolady jáne aınalasy azdaǵan qatty qoıý-qyzyl túske bólenedi, sondaı-aq, olar bir-birine quıylýy da múmkin.\r\n\r\nQyzylshanyń basqa sımptomdary  tumaýǵa uqsaıdy:  qyzý kóteriledi, túshkiredi, murynnan sý aǵady, tamaq aýyrady, jótel paıda bolady, bezder úlkeıedi, kóz qyzaryp, titirkenip turady, sharshaǵysh keledi, tábet joǵalady. Qalaı joǵarylap bara jatsa, qyzylshaǵa anyqtalady da, qýanyshqa oraı ekpe salynady. Vaktsına salynbaǵan jandarda, ásirese, eresekter arasynda, qyzylshanyń damý qaýpi basym. Ondaı jas óspirimder men stýdentter juqpanyń negizgi kózi bolyp tabylady. \r\n\r\nQyzylsha  eseıgen kezde aýyr soǵady jáne túrli asqynýlar týyndatýy múmkin. Eger júkti áıel qyzylshamen aýyrsa, onyń túsik tastaý qaýpi artady, merziminen buryn bosanýy múmkin nemese óli týýy múmkin. Bir aıta keterligi qyzylsha ınfektsııasy týa bitken aqaýlardyń damýyna sebep bolmaıdy.\r\n\r\n\'\'__Dıagnoz__\'\' klınıkalyq sımptomdardyń taldamasynyń negizinde qoıylady, sondaı-aq, zerthanalyq taldamalar arqyly, qyzylshaǵa qarsy antıdeneni tabý úshin bakterıologııalyq zertteý jáne qan taldamasy júrgiziledi. \r\n  \r\n\'\'__Qyzylshany emdeý__\'\' úshin tynyǵý kerek, paretsetamoldy kóp mólsherde iship, qabyldaý kerek nemese sımptomdardy túsirý úshin basqa da dárilik preparattar qoldanylady. Qyzylshamen aýyratyn kóptegen aýrýlar, asqyndyrmaı saýyǵyp jatady. Biraq, sábılerde, qart adamdarda jáne ımmýn júıesi buzylǵan jandarda  túrli asqyný qaýiptilikteri bar, olar mysaly qulaq ınfektsııasy, tamaqtyń sreptokokktik zaqymdalýy, pnevmonııa nemese mıdyń qabynýy (entsefalıt) sııaqty aýrýlar.\r\n\r\n\'\'__Aldyn alý sharasy__\'\' – zamanaýı jáne durys vaktsınalaý.\r\n\r\n\r\n\'\'Dene qyzýynyń kóterilýimen birge shyǵatyn bórtpe (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Estýdiń joǵalýy (erlerde /áıelderde)\'\'\r\n\'\'Balalrdyń dene qyzýynyń kóterilýimen birge shyǵatyn bórtpe (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n\r\n','translator',7,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Janaspaly  dermatıt','','','qz','s','',0,'',8221,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545362100,1576898100,1545362556,'Janaspaly dermatıt – bul aýrý qandaı  da bir zatpen tikeleı janasqannyń saldarynan týyndaıdy. Ol qabynbaly, jaraǵa túrinde bolady, ústińgi jaǵy qyzaryp turady. \r\nJanaspaly dermatıttiń eki formasy bar: allergııadan  jáne titirkenýden (tıgen bir zattyń áserinen)  týyndaǵan.\r\n\r\nKeıbir ósimdikter ýyt bóledi, odan teri titirkenedi. Bul emen aǵashynyń japyraǵynan týyndaǵan ý bolýy múmkin. Bul japyraqqa teri tıip ketken kezde, túzý jolaqtar paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJanaspaly dermatıt – bul aýrý qandaı  da bir zatpen tikeleı janasqannyń saldarynan týyndaıdy. Ol qabynbaly, jaraǵa túrinde bolady, ústińgi jaǵy qyzaryp turady. \r\nJanaspaly dermatıttiń eki formasy bar: allergııadan  jáne titirkenýden (tıgen bir zattyń áserinen)  týyndaǵan.\r\n\r\nKeıbir ósimdikter ýyt bóledi, odan teri titirkenedi. Bul emen aǵashynyń japyraǵynan týyndaǵan ý bolýy múmkin. Bul japyraqqa teri tıip ketken kezde, túzý jolaqtar paıda bolady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBir zattyń tııýi saldarynan titirkengen dermatıt, aýrýdyń eń kóp taralǵan formasy bolyp tabylady. Bul aýrýdyń sebepshileri: túrli qyshqyldar, qabyrshyqty materıaldar, sabyn sııaqty, jýý quraldary, jeldetkishter, ertindiler men basqa da zattar. Mundaı zattardan tiri kúıgendeı áser beredi.\r\n\r\nBasqa da titirkendirgishter mynalar:\r\n\r\n•	Tsement;\r\n•	Shashqa arnalǵan boıaq;\r\n•	Jórgekterdi uzaq ýaqyt aýystyrmaý;\r\n•	Pestıtsıdter men gerbıtsıdter\r\n•	Rezınaly qolǵaptar;\r\n•	Sýsabyn.\r\n\r\nAllergııalyq janaspaly dermatıt, eger sizdiń terińizde allergııa nemese gıpersezimtaldyq bolsa, onda alergen bolyp esepteletin keıbir zattyń nemese materıaldyń áser berýinen týyndaıdy. \r\n\r\nKóbinese allergen bolyp tabylatyndar, tómende berilgen:\r\n\r\n•	Kirpik japsyratyn kileı jáne shash jalǵaıtyn quraldar;\r\n•	Antıbıotıkter, (neomıtsın sekildi) teriniń ústine jaǵatyn;\r\n•	Balza Perý (kóptegen arnaıy tamaqqa arnalǵan qospalar, boıaqtar sondaı-aq kóptegen azyq-túlik pen sýsyndar);\r\n•	Matalar men kıimder;\r\n•	Aromatıkalyq zattar, parfıýmerlik, kosmetıkalyq, azyqtyq, sabyn jáne dymqyldandyrǵysh losondar;\r\n•	Tyrnaqqa arnalǵan laktar, shashqa arnalǵan boıaqtar, ketirýge arnalǵan sertindiler;\r\n•	Japsyrǵyshtar nemese basqa da materıaldar (baǵaly buıymdar, saǵat baýlary, metal túımeler, ishkıimniń temir ilgekteri, bekitkishter, qalta pyshaqtary, pomadalar men opalardyń qaptary);\r\n•	Ýly shyrmaýyq, emen, sirke aǵashy nemese basqa da ósimdikter;\r\n•	Rezınaly nemese latekstik qolǵaptar men aıaq kıimder\r\n\r\nKez-kelgen zatmen alǵashqy ret baılanys boǵan kezde sizge esh áser bilinbeýi múmkin, biraq ylǵı turaqty túrde olardy qoldansańyz boıyńyzdaǵy sezimtaldyqty seze bastaısyz, mine ol sol zattan sizdiń allergııańyz bar degen sóz.\r\n\r\nKeıbir zattardan týyndaıtyn allergııalyq reaktsııa, terimen uzaq ýaqyt boıy úıkelip, kún sáýlesimen astasyp baryp áser beredi. Olarǵa qyrynýǵa arnalǵan losondar, kúnnen qorǵaǵysh krem, sýlfanılamıdti jaqpa maı, keıbir átirler, tasty-kómirqyshqyldy  shaıyrlar men maılar jatady. Keıbir aýamen áser etetin allergender bar, olar:  shań nemese ınsektıtsti aerozoldar, sondaı-aq, olar janaspaly dermatıttiń sebepkeri bolýy múmkin.\r\n\r\nMetal, nıkel degender terini qabyndyrýy múmkin (erıtema), bórtpe jáne qyshý týyndatady. \r\n\r\nNıkeldi dermatıt te jetkilikti túrde keń taralǵan aýrý bolyp tabylady.  Onyń belgileri: artqy jaǵy  quryshty bolattan jasalǵan saǵatty taqqanda bilekten bilinebi, sondaı-aq taǵylǵan nıkeldi syrǵalardyń áserinen qulaqtan bilinedi, nemese temirden jasalǵan kıim túımelerinen belgilerdi baıqaýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdar aýrýdyń paıda bolǵan sebepterine qaraı ajyratylady, sondaı-aq, allergııalyq dermatıttiń týdyrýshy allergenderine baılanysty bolady.  Ár adamda aýrý sımptomdary ár túrli sıpatta kórinis berýi múmkin.\r\n\r\nAllergııalyq reaktsııa kútpegen jerden týyndaýy múmkin. nemese allergenge jolaǵannan keıin birneshe aıdan keıin baıqalýy múmkin.\r\n\r\nJanaspaly dermatıt kóbinese qolda paıda bolady. Shash kútimine arnalǵan zattardyń, kosmetıkalardyń, parfıýmenııalardyń saldarynan bet terisinde, basta, moıynda allergııalyq reaktsııa jıi baıqalyp turady. Zergerllik buıymdar da janaspaly dermatıttiń sebepkeri bola alady. Ondaı jaǵdaılar tek olardy taqqan kezde ǵana oryn alady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"510\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJıi kezdesetin sımpomdary teriniń zaqymdanǵan oshaǵynyń qyshýy. Allergııalyq dermatıtte qyshý sımptomy óte kúshti bolady. Dermatıt  kezinde berilgen áserden teri titirkenip, sondaı-aq kúıý men aýrý sezimderi mazalaýy múmkin.\r\n\r\nAllergııalyq dermatıt kezinde allergen tıgen jerdegi teri qyzaryp,  jolaqty nemese daq sekildi bórtpeler shyǵady. Kóp jaǵdaıda allergııalyq reaktsııa, allergenmen janasqannan keıin , 24-48 saǵattan keıin bórtpe túrinde bastalady. Bórtpeler mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Ústińgi  jaǵy dymqyl, kúldireýik túrinde túzilgen tompıǵan qyzyldar birigýge beıim bolady;\r\n•	Sıpalaǵanda ystyq  bolady jáne aýyrsyndyryp  turady;\r\n•	Sıpalaǵanda jabysqaq, dymqyl bolady nemese qabyrshyqtanyp turady;\r\n•	Beti arshylyp-arshylyp turady, jara bolyp ketedi nemese úlkeıedi.\r\n\r\nDermatıt kezinde áser etken titirkendirgishterdyń damýy barysynda, teri qurǵaýy múmkin,  erin de qyzaryp ketedi. Qoldarda tilikter (shytynaý sekildi) paıda bolady. Eger titirkenýdiń aldy alyn basa qabynýy da múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"511\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDıagnozy teriniń syrtqy betiniń negizine jáne titirkendirgishpen nemese allergenmen qashan janasqanyna baılanysty qaralyp, tekserilip qoıylady.  \r\n\r\nApplıkatsıondy allergologııalyq testterdiń (patch-testter) ótkizý joldarymen teriniń reaktsııasyn týdyrǵan  allergenniń sebebi anyqtalýy múmkin. Bul tekserý dermatıtten uzaq ýaqyt boıy zardap shegip júrgen naýqastarǵa qoldanylady. \r\n\r\nBul sharany ótkizý úshin, dárigerge úsh márte baryp-turýǵa týra keledi. Ony kásibı biliktiligi bar jáne  bul sharany jaqsy taldap bere alatyn dáriger júrgizedi.\r\n\r\nTerige emdeý sharalaryn júrgizý barysynda allergen bolýy yqtımal applıkatsııa tańylady. Olardyń 48 aǵattan keıin sheship, teriniń paıda bolǵan reaktsııasyn  baǵalaıdy. \r\nÚshinshi jolyǵý applıkatsııany alyp tastaǵannan keıin 2 kún ótken soń taǵaıyndalady, endi bul, óte kúrdeli reaktsııany baǵalaý úshin qajet bolady.\r\n\r\nEger siz teriniń azǵantaı bóligine qandaı da-bir materıaldy testileýden ótkizgen bolsańyz, allergııalyq reaktsııany baıqasańyz,  onda noy ózińizben birge alyp kelgenińiz jón.\r\nBasqa da aýrýlardyń týyndaý múmkindigi bar degen kúmán bolsa, onda sizge basqa tekserý joldary taǵaıyndalady.Mysaly, teri telimine bıopsııa júrgizý nemese zaqymdalǵan telimge bakterıologııalyq zertteý júrgiziledi (sm. bakterıologııalyq zertteý teri úlgisine  nemese shyryshty qabyqa bıopsııa jasalady).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTerige titirkendirgish tıse, ony tolyǵymen joıý maqsatynda aldymen teriniń zaqym alǵan jerin kóp mólsherdegi sýmen jýý kerek. Keıin ol belgili bolǵan allergen nemese titirkendirgishke qaıtalap, jýymaı-aq qoıǵan jón. \r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda, eń tıimdi sheshiim, zaqymdalǵan jerge qol tıgizbeı-aq qoıý bolyp tabylady.\r\n\r\nJumsartqyz zattar nemese ylǵaldandyrǵyshtar terini ylǵaldandyryp turýǵa kómek beredi, sondaı-aq, teriniń qaıta qalpyna kelýine jaǵdaı jasaıdy. Olar teriniń qaıta qabynýdan qorǵaıdy. Atalmysh zattar aldyn alý sharasynyń jáne janaspaly dermatıt eminiń alǵashqy qadamy bolyp sanalady. \r\n\r\nQuramynda teriniń qabynýyn tómendetetin kortıkosteroıdtary bar jaqpa maılar men kremder aıtarlyqtaı kómen berýi múmkin. Bul jaqpa maılar men kremderdi qoldanarda, onyń qoldanýly tásiline aa mán bergen abzal. Atalmysh dárilerdi shamadan tys qoldansa, olar bolashaqta teri aýrýlaryna soqtyrýy múmkin.\r\n\r\nDáriger teriniń syrtyna jaǵý úshin kartıkosteroıdtarmen birge takrolımýsti jaqpa maılardy nemese pımekrolımýsty kremderdi qoldanýdy taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nAýyr jaǵdaıda kortıkosteroıdty dárilik preparattar taǵaıyndalýy múmkin.  Dárilerdiń joǵary dozaly terapııasy 12 kúndik qabyldaýlarmen  júzege asady. Sondaı-aq sizge kortıkosteroıdtarmen pýls-terapııa taǵaıyndalady. \r\n\r\nBasqa da sımptoptardy jeńildetý úshin tynyshtandyrǵysh jáne teriniń qyshýyna qarsy ketirgish losondy dymqyl tańǵysh baılaý taǵaıyndalady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nJanaspaly dermatıt ádette , asqynbasa, 2 nemese 3 aptanyń ishinde jazylady. Degenmen aýrý qıyndaýy da múmkin, allergendi nemese qatysty zattyń elımınatsııasy tabylmasa  aýrýdyń betin qaıtarý qıynǵa  soǵady.\r\n\r\n__Derekkóz: __http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000869.htm    \r\n\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aıaq-qoldyń kógerýi men aǵarýy','','','qz','s','',0,'',477,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545362520,1576898520,1545362607,'__Aıaq-qoldyń óńsiz aǵarýy nemese kógerýi__\r\n\r\nQol nemese aıaq terisiniń túsi ózgerýi temperatýraǵa balanysty jáne qol-aıaqtyń uzaq ýaqyt belgili bir kúıde bolǵanynan bolýy múmkin.\r\n\r\nQanaǵymnyń tómendeýinen nemese toqtatylýynan, sýyqtan da aıaq-qoldyń aǵarýy, kógerýi, surlanýy baıqalady. Bul jaǵdaı tez arada medıtsınalyq aralasýdy talap etedi. Ásirese aıaq-qoldar uıyp, salqyn tartyp, jaısyzdyq sezý sekildi sımptomdar kenetten paıda bolǵan bolsa jáne ol uzaq ýaqyt boıy saqtalsa.','__Aıaq-qoldyń óńsiz aǵarýy nemese kógerýi__\r\n\r\nQol nemese aıaq terisiniń túsi ózgerýi temperatýraǵa balanysty jáne qol-aıaqtyń uzaq ýaqyt belgili bir kúıde bolǵanynan bolýy múmkin.\r\n\r\nQanaǵymnyń tómendeýinen nemese toqtatylýynan, sýyqtan da aıaq-qoldyń aǵarýy, kógerýi, surlanýy baıqalady. Bul jaǵdaı tez arada medıtsınalyq aralasýdy talap etedi. Ásirese aıaq-qoldar uıyp, salqyn tartyp, jaısyzdyq sezý sekildi sımptomdar kenetten paıda bolǵan bolsa jáne ol uzaq ýaqyt boıy saqtalsa.','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kókjótel ','','','qz','s','',0,'',2090,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545362580,1576898580,1545362732,'__Kókjótel__ - bul joǵary tynys alý joldarynyń juqpaly ınfektsııasy  (Borde-Jangý nemese parakoklıýsh bakterııasy ). Ol ásirese jutqynshaqtyń artqy jaǵyna ornalasqan muryn joldarynda paıda bolady. Infektsııadan joǵary tynys alý joldary titirkenip, tynys alý barysynda qatty jótel qysyp, qyryldaǵan nemese úrgen daýys qosa shyǵady.','__Kókjótel__ - bul joǵary tynys alý joldarynyń juqpaly ınfektsııasy  (Borde-Jangý nemese parakoklıýsh bakterııasy ). Ol ásirese jutqynshaqtyń artqy jaǵyna ornalasqan muryn joldarynda paıda bolady. Infektsııadan joǵary tynys alý joldary titirkenip, tynys alý barysynda qatty jótel qysyp, qyryldaǵan nemese úrgen daýys qosa shyǵady.\r\n\r\nAdam bul ınfektsııanyń  kózi bolyp tabylady, ıaǵnı ınfektsııany kókjótelmen  aýyratyn, nemese bakterııasy bar saý adamdar taratady. Infektsııa aýa - tamshylary arqyly taralady. Sezimtal adamdarda aýrýdy juqtyrý qaýpi 90% ǵa deıin artady.\r\n\r\nÁdette, sımtomdar úsh túrli kezeńde baıqalady. Barlyǵyn tutas qaraǵanda 6-10 kúnge sozylýy múmkin. 1 kezeńdegi sımptomdar túshkirý, murynnan sý aǵý azdaǵan jótel sııaqty, kádimgi sýyq tııý belgilerine uqsas keledi. Ekinshi kezeń – qurǵaq  jótel, úzik-úzik jótel, odan asqynyp adam ózin toqtata almaıtyn qatty jóteledi. Úshinshi kezeń bul – qatty dybyspen shyǵatyn jótel.  Qatty jótelden teri jáne tyrnaqtyń asty kógerip, adam qusyp jáne álsirep ketýi múmkin.\r\n\r\nKókjótel barlyq jastaǵy adamdarda kezdesedi. Biraq kóbinese 4 aıdan kishi jáne 60 jastan asqan eresek adamdarda asqyný qaýpi jıi kezdesedi. 2 aıdan 6 jasqa deıingi jas aralyǵynda kókjótelge qarsy vaktsınany egý arqyly bul aýrýdyń aldyn alyp nemese aýrýdy qadaǵalaý múmkindigi bolady.\r\n\r\nDegenmen, vaktsınanyń qorǵaý áseri ýaqyt óte kele joıylady.\r\n\r\nErte kezeńdegi aýrý belgilerin antıbıotıkter qabyldaý arqyly  qolǵa alýǵa bolady, sondaı-aq aýrýdyń sozylyp nemese asqynyp ketýinen saqtanýǵa da múmkindik týady. Kókjótelmen naýqastanǵan balalardy, ásirese 4 aıdan kishi jastaǵylardy aýrýhanaǵa jatqyzý kerek bolady.\r\n\r\nAýrý  asqynǵanda pnevmonııaǵa, sozylǵan qatty jótel kezinde jaryqqa (gryja) dýshar qylýy múmkin.\r\n\r\nKókjóteldiń ólimge aparýy sırek jaǵdaıda oryn alady.\r\n\r\nKókjetelmen aýyryp jazylǵan adamdar (sondaı- aq, kókjótelge qarsy ekpeden) ómir boıǵy ımmýnıtetpen qamtamasyz etiledi degendi bildirmeıdi. Sondyqtan aýrý qaıtalanýy múmkin (eresek adamdardyń 5% ynda kókjótel kezdesedi).\r\n\r\n\'\'Balalardaǵy jótel (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Balalardyń qusýy (erlerde / áıelderde)\'\'','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','2 jasqa deıingi balalardyń bórtpesi','','','qz','s','',0,'',9795,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545362760,1576898760,1545363988,'Nárestelerdiń denesine shyqqan tómpeshikter men daqtar kóbinese asa zııandylyq týǵyzbaıdy, olar ózdiginen ketip qalady. \r\n\r\nSábılerde eń kóp taralǵan problema bazdaný bolyp tabylady. Bazdaný – bul terige zár men nájistiń tıip, ylǵaldanýynan, teri bólikteriniń titirkenýinen týyndaıtyn jaǵdaı.  Bala kóbinese jórgekte uzaq jatǵan kezde bazdaný týyndaıdy. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Sıpattamasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Úıde kútim jasaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Dáriger qabyldaýynda qandaı tekserýler oryn alady?__{ALINK}\r\n\r\n\r\nBórtpe – teriniń túsiniń nemese tekstýrasynyń ózgerýi. Bórtpe mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Beti budyr bolýy múmkin;\r\n•	Beti jalpaq bolýy múmkin;\r\n•	Qyzyl tús teriniń qalypty túsimen sáıkes keledi, qoıý qyzyl tús nemese kúńgirt tús qalypty ózgergeni bolýy múmkin;\r\n•	Qabyrshyqty.\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sıpattamasy__\r\n\r\nNárestelerdiń denesine shyqqan tómpeshikter men daqtar kóbinese asa zııandylyq týǵyzbaıdy, olar ózdiginen ketip qalady. \r\n\r\nSábılerde eń kóp taralǵan problema bazdaný bolyp tabylady. Bazdaný – bul terige zár men nájistiń tıip, ylǵaldanýynan, teri bólikteriniń titirkenýinen týyndaıtyn jaǵdaı.  Bala kóbinese jórgekte uzaq jatǵan kezde bazdaný týyndaıdy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"512\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nBasqa aýrýlardan da teride bórpeniń paıda bolýy kezdesedi. Kóp jaǵdaıda olar qaýipti emes, eger basqa sımptomdarmen qosarlaspasa.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBórtpeler mynadaı sebepterden týyndaıdy:\r\n\r\n·	Bazdanýlar (jórgek jabylatyn jerdegi bórtpeler) – teriniń titirkengen bóligi, zár nemese nájistiń tııýinen uzaq ýaqyt ylǵaldanyp qalǵan jaǵdaıdan týyndaıdy.\r\n·	Sańraýqulaqty bazdaný – bórtpe. Ashytqyly ınftsektsııa aýyz qýysynyń sańraýqulaqty qabynýyn týyndatatyn, candida – atty ınfektsııanyń sebebinen týyndaıdy. Mundaı bórtpeler kádimgi teriniń jarylýynan ózgeshe bolady. ol ashyq qyzyl tústi, al syrtqy jıekterinde domalanǵan dómpeshikter kórinis beredi. Mundaı bórtpe túrin emdeý úshin dári-dármekter taǵaıyndalýy kerek.\r\n·	Ystyqtan shyǵatyn bórtpe, nemese terlegennen  týyndaıtyn bórtpeler ter shyǵaratyn bezderdiń bitelip qalýynan paıda bolady. Olar kóbinese ystyq jáne ylǵaldy aýa raıynda kezdesedi. Ter teride turyp qalady da, odan kishkentaı qyzyl tómpeshikter nemese shaǵyn kópirshikter túziledi.\r\n·	Toksıkalyq erıtema jáne bezeýler, jas nárestelerdiń jartysynan kóbinde kezdesedi, olar ádette jalpaq qyzyl daqtardy túzedi (ádette aq daqtar, ortasy bezeýlerge uqsaıdy) . Bul  bórtpeler sırek kezdesedi, 5 nemese 7-14 kúndik balalarda paıda bolyp, ózdiginen joǵalyp ketedi. Buǵan alańdamaı-aq qoısańyz da bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"513\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n·	Balada bezeýlerdiń paıda bolýy anasynyń gormonynyń áserinen týyndaıdy. Dalada, jańa týylǵan nárestelerdiki qyzyl tompaq bolyp kórinedi, keıde ortasynda aq daǵy da qylań beredi.   Bezeýler 2-4 aptalyq nárestelerde týyndaıdy, tipti ony 4 aılyqtarda da deıin kezdestirýge bolady, keıde tipti bul bezeýsheler balanyń 12-18 aılyǵyna deıin saqtalyp turatyn kórinedi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"514\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n·	Seboreıli dermatıt nárestelerde maıly, qabyrshyqty, bas terisinde jarylǵan daq túrinde paıda bolady, olar ádette 3 aılyq balalarda kezdesedi.  Olar kóbinese ózdiginen ketedi. Biraq keıde, dárilik preparattarmen de emdeýge týra keledi. \r\n·	Ekzema qurǵaq, qyzyl (kúńgirt) qabyrshyqty, teriniń qyshymaly túrinde paıda bolady. Eger ekzema uzaq ýaqyt boıy saqtalyp tursa, bul jerdegi teriler tompııa bastaıdy. Mundaı jaǵdaılar  - allergııamen jáne astmamen baılanysty bolady, keıde, biraq, eshqandaı aýyr sebepsiz ózdiginen de paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"515\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"516\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"517\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n·	Esekjem teride qyzyl jolaqtar túrinde paıda bolady, olar teride kóship júrýi de múmkin. Mysaly, siz terini anyqtap qarap shyqsańyz belgili bir jerinen qyzyl sheńberli jolaqtardy baıqaısyz, biraq birneshe saǵattan keıin ol sheńber basqa jerden kórinis beredi, al qyzyl jolaq ishke engendeı kórinedi jáne olar oryny aýystryp turady. Olar keıde, ártúrli formalarmen de erekshelenedi. Esekjem bir-neshe kúnge deıin saqtalýy múmkin. Onyń paıda bolýy sebebi belgisiz.  \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Úıde kútim jasaý__\r\n\r\n\'\'__Bazdaný__\'\'\r\n\r\nTeriniń qurǵaqtyǵyn saqtaý amaldaryn jasańyz. Sýlanǵan jórgekterdi múmkindiginshe jıirek aýystyryp turyńyz. Tipti balanyń terisin aýaǵa keptirip turyńyz. Mataly jórgekterdi jumssaq sabynmen muqııat jýyp turyńyz. Terini titirkendiretin salfetkalardy paıdalanbańyz (ásirese quramynda spırti bar bolsa).\r\n\r\nJaqpa maılar men kremder balanyń terisin qyrylýdan, titirkenýden qorǵaıdy.  Júgeri krahmaly nemese talk sekildi untaqtardy abaılap qoldanyńyz, sebebi bala ony dem arqyly ishke jutyp alsa, ókpesin zaqymdaýy múmkin. \r\n\r\nEger balańyzda sańraýqulaqty bazdaný paıda bolsa, dáriger sizge oǵan qarsy turatyn jaqpa maıdy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n\'\'__Basqasha bórtpe__\'\'\r\n\r\nYstyqtan nemese terden bolatyn bórtpelerdi emdeýdiń eń tıimdi joly – balany salqyn jáne barynsha qurǵaqtaý jerge ornalastyrý.\r\n\r\nMundaı bórtpelerge seppeler qoldanylmaıdy, ondaı seppelerdi, tipti balanyń qoly jetpeıtin jerlerge qoıyńyz, sebebi ol baıqaýsyzda olardy ishke jutyp qoıýy múmkin. Kremder men jaqpa maılardy qoldanbańyz, olar sebebi terini jipsitip, terdiń shyǵýyn tejeýi múmkin.\r\n\r\nToksıkalyq erıtema – onyń balalarda paıda bolýy qalypty bolyp sanalady, ol birneshe kúnniń ishinde ózdiginen joıylady. Sizge ony emdeýdiń qajeti joq. \r\n\r\nAq nemese tússiz bezeýler ózdiginen ketedi. Olardy da emdeýdiń qajeti joq. \r\n\r\nEsekjem paıda bolsa, dárigerge habarlasyńyz,  sebebi onyń paıda bolý sebebin dereý anyqtaý kerek. Keıbir jaǵdaıda, dáriger ózi sizge dárilik preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Angıstamındi preparattar qyshý sezimin basýy múmkin. \r\n\r\n\'\'__Balalardaǵy akne__\'\'\r\n\r\nÁdettegi jýyný. Kóp jaǵdaıda balany jýyndyrý arqyly akneden aıyqtyrýǵa bolady. Ádettegi taza sý men balalarǵa arnalǵan jumsaq sabyndy qoldaný arqyly, balany ár 2-3 kún saıyn shomyldyryp turǵan jón. Akneni emdeýge arnalǵan dáriler tek eresekter men jasóspirimderge qoldanylady.\r\n\r\n\'\'__Seboreıli dermatıt__\'\'\r\n\r\nSeboreıli dermatıt kezinde, basty sýmen nemese balalarǵa arnalǵan jumsaq sýsabynmen jýý kerek. Qurǵaq teridegi qabyrshyqtardy ketirý úshin shetka qoldanyńyz. Eger qabyrshyqtar ketpese, olarǵa maı jaǵyńyz, sonda olar jumsarady. Seboreıli dermatıt, ádette, 18 aıdyń ishinde ketedi. Eger aýrýdyń beti qaıtpaı qoısa, oǵan arnaıy em júrgiziledi, eger ol jer ınfıtsırlense, ne isteý kerektigin dárigermen keńesip, sheshińiz.\r\n\r\n\'\'__Ekzema__\'\'\r\n\r\nTeriniń máseleleri kezinde, ásirese ekzemaǵa kezdeskende, teriniń tyrnaýǵa, qasýǵa bolmaıdy, odan da oǵan yldaldy jaǵdaı jasap turý kerek.\r\n\r\n•	Balanyń qol tyrnaqtaryn alyp turińiz, túnde qolǵap kıgizińiz, sonda onnyń tyrnalap tastaýynyń aldyn alasyz;\r\n•	Qurǵatqysh sabyndardy qoldanbańyz, olar keıin terini titirkendirýi múmkin.\r\n•	Jýyndyrǵannan keıin, birden ylǵaldandyrǵysh kremder men maılardy jaǵyńyz.\r\n•	Ystyq vanna, ol jerde balany uzaq otyrǵyzý, vannany kóp mólsherde kópirshiktendirý bala terisiniń qurǵaýyna sebepken bolady. Sondyqtan olaı istemeý kerek.\r\n•	Balaǵa erkin turatyn kıim kıdirińiz, erkin kıim terdi jaqsy sińiredi.\r\n•	Eger bul jaǵdaılardyń barlyǵy balańyzdaǵy ekzemanyń ketýine kómek bolmasa (sizdiń balańyzǵa dárilik preparattar taǵaıyndaý kerek bolýy múmkin) nemese siz teriniń ınfıtsırlengenin baıqasańyz, dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nKóbinese, ekzemasy bar balalar osy problemamen ósedi, olardyń kópshiliginiń terisi eresek kezeńinde sezimtal bolyp qalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger balańyzda tómendegideı jaǵdaılar bolsa, dárigerge habarlasyńyz:\r\n\r\n	Bórtpen baılanysty qaltyraý nemese basqa da túsiniksiz sımptomdar oryn alsa;\r\n	Teriniń kez-kelgen jeri dymqyldanyp, qyzaryp, ınfektsııamen baılanysqandaı bolyp tursa;\r\n	Jórgek aýystyryp tursa da bórtpeler paıda bola berse;\r\n	Bala 3 aılyq bolsa da, bórtpe, daq, kúldireýler nemese qyzarýlar paıda bolsa;\r\n	Teri kóldirese;\r\n	3 kúndik úı eminen keıin de jaǵdaı jaqsarmasa;\r\n	Kóp jer tyrnalyp ketse.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dáriger qabyldaýynda qandaı tekserýler oryn alady?__\r\n\r\nDáriger jalpy tekserý júrgizedi. Balanyń terisi bórpelerdiń  satyly kezeńderin anyqtaý úshin muqııat tekseriledi. Balanyń terisin emdeý úshin qoldanylatyn qajetti zattardyń tizimin jazyp alyńyz.\r\n\r\nDáriger sizge mynadaı saýaldardy qoıýy múmkin:\r\n\r\n	Bórtpe qashan bastaldy?\r\n	Týylǵanda sımptomdary paıda bolǵan ba? Olar qaltyraýdy emdegennen keıin joıyldy ma?\r\n	Bórtpelerdiń teri jaraqattarymen baılasy bar ma? Olar deneniń basqa jerlerine tarady ma?\r\n	Taǵy qandaı sımptomdary kórinis berdi?\r\n	Siz balany qandaı sabynmen jýyndyrasyz?\r\n	Balanyń terisine qandaıda bir zatty jaqtyńyz ba (krem, loson, maı, parfıým)?\r\n	Balańyz qandaıda bir dárlik preparatty qabyldaı ma? Olardy qashannan beri qabyldaıdy?\r\n	Balańyz jaqyn arada basqada jańa bir tamaq jep pe edi?\r\n	Balańyz jaqyn arada aǵashpen janasqan ba edi?\r\n	Balańyz jaqyn arada aýyrdy ma?\r\n	Sizde burynnan tuqymyńyzda teri aýrýymen baılanysty máseleler bar ma edi? Sizdiń balańyzda jan-uııadaǵy bir músheden allergııasy bar ma?\r\nTekserýler sırek taǵaıyndalady, eger taǵaıyndala qalsa, olar mynalar:\r\n	Allergııalyq teri testi;\r\n	Qan taldamasy (jalpy qan taldamasy);\r\n	Teriniń\n zaqymdalǵan jerine mıkroskopııalyq tekserý;\r\n\r\nBórtpeniń paıda bolýy sebepterine baılanysty, teriniń qyshýyn basý úshin antıgıstamındi preparattar taǵaıyndalýy múmkin. Infektsııalyq bakterııalarmen baılanysty bolsa antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nSańyraýqulaqtan týyndaǵan bazdaný kezinde, dáriger arnaıy krem taǵaıyndaýy múmkin. Qaptap ketken bórpege, sańyraýqulaq ınfektsııasynan týyndamaǵan bola, quramynda kortıkosteroıdtar bar jaqpa maı usynylady.\r\n\r\nEkzema kezinde qabynýdy tómendetý úshin, dáriger  jaqpa maı  nemese quramynda kortızon bar dárilerdi taǵaıyndaıdy. \r\n\r\n__Derekkóz:__  https://medlineplus.gov/ency/article/003259.htm\r\n\r\n__Sınonımderi:__ Balalar bórtpesi; Terbórtpe;Qyzyl terbórtpe.\r\n\r\n\r\n','translator',6,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Teri ınfektsııasy','','','qz','s','',0,'',595,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545363960,1576899960,1545364063,'__Teri ınfektsııalarynyń sıpmtomdary__ mynalar:\r\n\r\n•	Aýyrsynýdyń kúsheıýi, kógerý, qyzarý nemese sıpap qaraǵanda teriniń jyly bolýy\r\n•	Infektsııa aımaǵynan bólinetin qyzyl jolaqtar.\r\n•	Krasnye poloskı, rashodıashıesıa ot mesta ınfıtsırovanııa.\r\n•	Irińniń nemese sarǵysh tústes suıyqtyqtyń aǵýy.\r\n•	Dene qyzýynyń kóterilýi\r\n•	Bezderdiń úlkeıýi.','{img type=\"fileId\" fileId=\"518\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Teri ınfektsııalarynyń sıpmtomdary__ mynalar:\r\n\r\n•	Aýyrsynýdyń kúsheıýi, kógerý, qyzarý nemese sıpap qaraǵanda teriniń jyly bolýy\r\n•	Infektsııa aımaǵynan bólinetin qyzyl jolaqtar.\r\n•	Krasnye poloskı, rashodıashıesıa ot mesta ınfıtsırovanııa.\r\n•	Irińniń nemese sarǵysh tústes suıyqtyqtyń aǵýy.\r\n•	Dene qyzýynyń kóterilýi\r\n•	Bezderdiń úlkeıýi.\r\n\r\nInfektsııa belgileri bolsa, dárigerińizben keńesińiz. Dáriger sizdiń sımptomyńyzdy baǵalaı alady jáne emdeý boıynsha keńes beredi. Infektsııany tez arada emdeý kúrdeli asqynýlardy boldyrmaýy múmkin.\r\n\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ishektik qan ketý','','','qz','s','',0,'',1591,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364080,1576900080,1545364137,'Nájiske qan aralasý nemese tik ishekten qan ketý kóptegen aýrýlardyń belgisi bolýy múmkin. Olar kóbinese kúrdeli jaǵdaılar, mysaly, qabynbaly protsess, ınfektsııa, oıyq jara men qaýipti isik bolýy múmkin. Ishektik qan ketý qannyń mólsherine jáne qan ketýdiń uzaqtyǵyna qarasty ajyratylady.','Nájiske qan aralasý nemese tik ishekten qan ketý kóptegen aýrýlardyń belgisi bolýy múmkin. Olar kóbinese kúrdeli jaǵdaılar, mysaly, qabynbaly protsess, ınfektsııa, oıyq jara men qaýipti isik bolýy múmkin. Ishektik qan ketý qannyń mólsherine jáne qan ketýdiń uzaqtyǵyna qarasty ajyratylady.\r\n\r\nÚlken dárettiń ústinde kóringen azǵantaı qan, ádette tik ishektiń kishkene jaraqattanýynan nemese titirkenýinen, sondaı-aq gemorroıdan paıda bolady.  Eger nájiste azǵantaı qan keıde ǵana kórinis berip júretin bolsa, siz ózińizdi kúndegideı sezinetin bolsańyz, ıaǵnı boıyńyzdan  esh ózgeris baıqamasańyz, alańdaıma-aq qoısańyzda bolady.\r\nEger ishekten kóp qan ketetin bolsa, nájisti ýnıtazǵa salsa, qyzyl tús basyp ketedi. Nájistegi qan qanyq qyzyl tústi, nemese qyzyl-qońyr tústi, kúńgirt ne bolmasa qara túske boıalyp turady. Bul endi, kannyń qaıdan shyqqanyna jáne onyń asqorytý joldary arqyly qansha ýaqytta kelgenine baılanysty.\r\n\r\nDárethana qaǵazynda bolsyn, basqa da belgilermen bolsyn, qannyń mólsheri tipti az bolsa da osyndaı jaǵdaı oryn ala qalsa dárigerge habarlasyńyz. Eger ol  qaýipti aýrý bolsa, nemese asqyný protsessi bolsa  dereý anyqqtaý kerek.\r\n\r\n__Emdeý.__ Eger nájiste qan kóringendeı jaǵdaı bolsa,  jeke dárigerińizge nemese turǵylyqty meken-jaı boıynsha qaralatyn hırýrgqa baryp qaralyńyz, eger  ketken qan qaýipti aýrýdyń sebebinen bolsa, anyqtap, aldyn alý qajet.\r\n\r\nMamandandyrylǵan kómek qolyn  proktolog dárigerleri (tik ishek aýlýlaryn emdeıtin hırýrg) kórsete alady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nqan ketý\r\nasqazan men on eki eli ishektiń oıyq jaraly aýrýy\r\nqaýipti isik \r\nınfektsııalyq protsess\r\n\r\n','translator',6,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kısta (jylaýyq)','','','qz','s','',0,'',735,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364080,1576900080,1545364192,'Kısta (jylaýyq) –   tindegi qap tárizdi qurylym. Ol aýamen nemese suıyqtyqpen (qan, tússiz suıyqtyq nemese irińmen) toltyrylýy múmkin.\r\n\r\nÓkpedegi jylaýyq ádette aýamen tolyqqan, al lımfa júıesimen baılanysty nemese búırekte ornalasqan jylaýyq ádette suıyqtyqpen tolady. Jylaýyq sonymen qatar ártúrli zııandy parazıtterdiń bolýyna ákep soqtyrady. Mysaly ehınokokk sııaqty, bul baýyrǵa, ókpege, bastaǵy mıǵa, bulshyqetterge tipti kózge de keri áserin tıgizedi.','Kısta (jylaýyq) –   tindegi qap tárizdi qurylym. Ol aýamen nemese suıyqtyqpen (qan, tússiz suıyqtyq nemese irińmen) toltyrylýy múmkin.\r\n\r\nÓkpedegi jylaýyq ádette aýamen tolyqqan, al lımfa júıesimen baılanysty nemese búırekte ornalasqan jylaýyq ádette suıyqtyqpen tolady. Jylaýyq sonymen qatar ártúrli zııandy parazıtterdiń bolýyna ákep soqtyrady. Mysaly ehınokokk sııaqty, bul baýyrǵa, ókpege, bastaǵy mıǵa, bulshyqetterge tipti kózge de keri áserin tıgizedi.\r\n\r\nJylaýyqtyń qalypty jáne qylyptan tys, sırek jaǵdaıda qaterli túri kezdesedi. Keıbir jaǵdaılarda jylaýyqtyń tolyqtaı alynyp tastalýy usynylady. Keıde ishindegisin alyp tastaý úshin ony jaı ǵana tiledi nemese tesip alady.\r\n\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nQan\r\nSuıyqtyq\r\nIriń\r\nJedel emdeý \r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kartsınoma','','','qz','s','',0,'',2357,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364140,1576900140,1545364293,'__Kartsınoma __- qaterli isik,  ishki aǵzalar jasýshalarynyń jáne adam terisindegi epıtelıaldy jasýshalardyń ólettenýi.\r\n\r\n__Bazaldy jasýshaly kartsınoma__ – shektelýli  jáne baıaý ósetin bolyp ajyratylady.  Aýrý teri betinde kishkentaı naqty bir kólemdi ǵana, úsińgi jaǵy kúlgin nemese qyzyl tústi, sylyq túıin bolyp bastalady. Bir qaraǵanda jartylaı móldir marjan tas jolaǵyna uqsaıdy. Isik ártúrli melandy pıgmentterdiń bólshekterinen quralǵan, sondyqtan onyń túsi kúlginnen qara-qońyr túske deıin ózgeredi. Túıinniń ósýi barysynda onyń ortańǵy bóligi qabyqshamen orylyp, qaptalǵan. Turaqty belgisi – teleangıetazııamen kórinis beredi.  Metastazdanýy sırek oryn alady.','__Kartsınoma __- qaterli isik,  ishki aǵzalar jasýshalarynyń jáne adam terisindegi epıtelıaldy jasýshalardyń ólettenýi.\r\n\r\n__Bazaldy jasýshaly kartsınoma__ – shektelýli  jáne baıaý ósetin bolyp ajyratylady.  Aýrý teri betinde kishkentaı naqty bir kólemdi ǵana, úsińgi jaǵy kúlgin nemese qyzyl tústi, sylyq túıin bolyp bastalady. Bir qaraǵanda jartylaı móldir marjan tas jolaǵyna uqsaıdy. Isik ártúrli melandy pıgmentterdiń bólshekterinen quralǵan, sondyqtan onyń túsi kúlginnen qara-qońyr túske deıin ózgeredi. Túıinniń ósýi barysynda onyń ortańǵy bóligi qabyqshamen orylyp, qaptalǵan. Turaqty belgisi – teleangıetazııamen kórinis beredi.  Metastazdanýy sırek oryn alady.\r\n\r\n__Jalpaq jasýshaly kartsınoma__ – kópqabatty jalpaq epıtelııa jassýshalarynan turady. Ol jıi qabyrshyqtanady. Isik jasýshalary desmosomalarmen bekitilgen (jaryq mıkroskopynda jasýshaaralyq kópirlermen).Epıtelııalyq uıashyqtyń ortańǵy bóligi keratınniń kontsentratty agregattarynan quralýy múmkin. (keratınniń merýert tastar). Isik tez ósedi de, metastazdalady (gematogendi jáne lımfogendi). \r\n\r\n__Ókpe kartsınomasy__. Jalpy alǵashqy ókpelik isik jaǵdaılary (95%-ǵa jýyǵy) 4 basty túrden quralady: epıdermoıdty (skvamoznyı), adenokartsınoma (bronhıoloalveolıarly isik), iri jáne usaq jasýshaly (sýlyjasýshaly isik). Emdik tásil gıstologııalyq klassıfıkatsııaǵa negizdelgen.  Usaqjasýshaly isik aǵzada taralady, sol kezde iri jasýshalysy ornyǵýy múmkin. Epıdermıodty isik er adamdar arasynda jıi kezdesedi; adenokartsınama – áıelder arasynda jıi kezdesedi. Epıdermodty jáne usaqjasýshaly isikter, ádettegi jaǵdaıda, ortalyq jańatúzilimder túrine aýysady; adenokartsınomalar jáne irijasýshaly  qaýipti isik, ádette, perferıkalyq túıinder jáne massa túrinde damıdy. Epıdermıodty jáne iri jasýshaly isikter aýrýlardyń qýysynda 20-30 % túziledi.\r\n\r\n__Emdelýi__ alǵashqy isiktiń tabıǵatyna baılanysty, sebebi olardyń  ár túri dárilik terapııany ártúrli ıgeredi.\r\n\r\nÓkpe kartsınomalaryn emdeý. Aýrýlar isiginiń lokalızatsııalanǵan formasy men ókpesiniń iri jasýshaly qaýipti isigine hırýrgııalyq aralasýlar júrgiziledi.  Iri jasýshaly  ókpeniń qaýipti isigine rezektsııa jasaýǵa bolmaıtyn, metastazdalý protsessinde nemese hırýrgııalyq aralasýlardan bas tartqan jaǵdaıda,  aýrýǵa emdik terapııa nemese qosymsha hımıoterapııa usynylady.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nqaýipti isik, \r\nkartsınoma, \r\nbazaldy jasýshaly kartsınoma\r\njalpaq jasýshaly kartsınoma\r\n','translator',3,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kartsınoıd ','','','qz','s','',0,'',342,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364260,1576900260,1545364327,'__Kartsınoıd__ – óte baıaý ósetin isik. Ol ádette asqazan-ishek joldarynda, keıde ókpelerde, sondaı-aq basqa organdar men tinderde kezdesedi. Kartsınoıdtik isikter baýyrǵa taralyp, qaterli isik sındromyn týdyratyn serotonın nemese prostaglandınder sııaqty zattardy óndirýi múmkin.','__Kartsınoıd__ – óte baıaý ósetin isik. Ol ádette asqazan-ishek joldarynda, keıde ókpelerde, sondaı-aq basqa organdar men tinderde kezdesedi. Kartsınoıdtik isikter baýyrǵa taralyp, qaterli isik sındromyn týdyratyn serotonın nemese prostaglandınder sııaqty zattardy óndirýi múmkin.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nisik\r\nbaıaý ósetin isik\r\nasqazan-ishek joldary\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kandıdoz ','','','qz','s','',0,'',1292,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364320,1576900320,1545364380,'__Kandıdoz__ (aýyzdyń ýylýy) – qabynbaly sańyraýqulaqtyq aýrý, teriniń jáne shyryshty qabyqtyń, nesep-jynysy jáne basqa da adamnyń júıeleri (tynys alý, as qorytý, júıkelik) sańyraýqulaqtyń toqtaýsyz ósý oryndary bolyp esepteledi.  Kandıdoz ashytqyly sańyraýqulaqtyq, kandıda tegindegi\'\' (Candida albicans) \'\'bakterııasynan týyndaıdy. ','__Kandıdoz__ (aýyzdyń ýylýy) – qabynbaly sańyraýqulaqtyq aýrý, teriniń jáne shyryshty qabyqtyń, nesep-jynysy jáne basqa da adamnyń júıeleri (tynys alý, as qorytý, júıkelik) sańyraýqulaqtyń toqtaýsyz ósý oryndary bolyp esepteledi.  Kandıdoz ashytqyly sańyraýqulaqtyq, kandıda tegindegi\'\' (Candida albicans) \'\'bakterııasynan týyndaıdy. \r\n\r\n\'\'Candida albicans\'\' – bul birjasýshaly mıkroaǵza. Olar tabıǵatta keńinen taralǵan, ásirese olardyń ishindegi saprofıtter. Kandıdalar – saý adamnyń terisendegi turaqty mekendeýshiler. Sońǵy 20-30 jyldary olardyń aýyz qýysynyń shyryshty qabyǵynda bólinýi jáne dáneginiń ósýi 10 esege, 53-57 %-ǵa jetkendigi teksserildi.\r\n\r\nSańyraýqulaq kandıdasynyń 80-ge jýyq  túrleri belgili. Adamdy aýrtatyndary solardyń tek 10 ǵana túri. Kandıdalar adam úshin shartty-patogendi bolyp tabylady jáne aýrýdyń damý yqtımaldyǵy ımmýnıtet jaǵdaıynyń belgili bir satysyna baılanysty bolady. Álsiz adamdarda generalızdik kandıdoz damýy múmkin, olar basqa ınfektsııalarmen sırek janasady, biraq ol jerden de hımıoterapııa men emdik antıbıotıkterdiń janama áserleri bolýy múmkin. Kandıdoz kezinde kóbinese aýyz qýysy zaqymdanady, biraq keıde aýrý deneniń basqa da bólikterine taralady. \r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nsańyraýqulaqtyq aýrý, \r\nteriniń nesep-jynys shyryshty qabyǵynyń júıesiniń zaqymdalýy\r\n','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Quıań (ıshıas)','','','qz','s','',0,'',6391,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364380,1576900380,1545364678,'Quıań – álsizdik, uıý sezimi jáne aıaqtyń terleýimen sıpattalatyn jaısyz jaǵdaı túri. Bul jaǵdaı  jaraqat nemese quıymshaq nerviniń talaýrap isinýine baılanysty oryn alady. Quıań ózdiginen aýrý bolyp sanalmaıdy,  bul tek ǵana qandaı da bir basqa aýrýlardyń sımptomy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\nQuıań – álsizdik, uıý sezimi jáne aıaqtyń terleýimen sıpattalatyn jaısyz jaǵdaı túri. Bul jaǵdaı  jaraqat nemese quıymshaq nerviniń talaýrap isinýine baılanysty oryn alady. Quıań ózdiginen aýrý bolyp sanalmaıdy,  bul tek ǵana qandaı da bir basqa aýrýlardyń sımptomy.\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQuıań jaraqat kezde nemese quıymshaq nerviniń talaýrap isýi kezinde týyndaıdy. Bul nerv bel jaqtan  bastaý alady  jáne eki  aıaqtyń artqy jaǵymen tómen qaraı syrǵıdy.  Bul nerv tize jáne sıraqtyń artqy betindegi bulshyqetterdi basqarady.  Ol sondaı-aq jambastyń artqy betin, sıraq bólikteri men tolarsaqty  sezimtaldyqpen qamtamasyz etedi \r\n\r\nQuıańnyń eń kóp taraǵan sebepterine mynalar jatady:\r\n\r\n•	Omyrtqaaralyq dıskiniń jaryǵy;\r\n•	Omyrtqa arnasynyń stenozy;\r\n•	Almurttárizdes bulshyqet sındromy (bókse jaqtaǵy aýrý sezimi);\r\n•	Jambastyń jaraqattaný nemese synýy;\r\n•	Isikter\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nQuıymshaq aýyrýy aýytqyp turýy múmkin. Ol jeńil shanshý, syzdap nemese kúıgendeı bolyp aýrý sezimin tanytýy múmkin. Keıbir jaǵdaılarda aýyrsynýy toqtata almastaı bolyp, qatty kúsheıedi.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda aýrý bir jaqty bolady. Keıbir adamdarda aıaǵynyń bir bóliginde sumdyq aýrý sezimi mazallaıdy nemese jambas jaǵynda jáne denesiniń basqa bóliginde uıý sezimin sezinedi. Aýyrý jáne uıý sezimderi, sondaı-aq sıraqtyń artqy betinde jáne tolarsaqtyń ústińgi jaǵynda bilinedi. Zaqymdanǵan aıaq-qoldyń álsizdigi seziledi. Keıde jaıaý kezde, siz tabanyńyzdy jerden maıystyryp kótere almaı qalasyz.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"519\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÁdette aýrý sezimi aqyryndap bastalady. Sodan órshýi de múmkin:\r\n\r\n•	Otyrǵannan nemese turǵannan keıin;\r\n•	Túnde;\r\n•	Túshkirgende, jótelgende, kúlgende;\r\n•	Artqa shalqaıǵanda nemese uzaq jaıaý júrgende, ásirese bul omyrtqa arnalarynyń stenozy bolsa.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýden ótkizedi, onyń barysynda mynadaı jaıttar anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n•	Tizeni búkkende álsireý;\r\n•	Taban baǵyty boıynsha ishke nemese tómen ıgende qıyndyq týyndaý;\r\n•	Eńkeıgende jáne shalqaıǵanda qıyndyq seziný;\r\n•	Refleksterdiń buzylýy nemese álsireýi;\r\n•	Sezimtaldyqtyń joǵalýy nemese uıý sezimi;\r\n•	Aıaqty joǵary kóterý kezinde aýyrsyný.\r\n\r\nKúshti nemese uzaq aýyrýy kezinde tekserý, ádette, qajet emes. Eger de dıagnostıkalyq protsedýralar taǵaıyndalsa, olar mynalardy qamtıdy:\r\n\r\n•	Qan taldamasy;\r\n•	Rentgen\r\n•	MRT nemese basqa da vızýaldy dıagnostıkalyq protsedýralar\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nJalpy quıań basqa aýrýlardyń sımptomy bolǵandyqtan, sol negizgi aýrýdy anyqtaý kerek.\r\nKeıbir jaǵdaılarda emdeý qajet etilmeıdi, saýyǵý protsesi ózidiginen oryndalady.\r\nTaǵy bir qýantarlyǵy bul jaǵdaıǵa hırýrgııalyq aralasýlar bolmaıdy. Dáriger sizdiń sımptomdaryńyzdy jeńildetý úshin nemese qabynýdy tómendetý úshin tómendegideı keńesterdi usynýy múmkin:\r\n\r\n•	Jyly zatty nemese muzdy aýyryp turǵan jerge basyńyz. Alǵashqy 48-72 saǵat boıy muz basylsa, ary qaraı jyly zatty basý kerek.\r\n•	Aýrýyn basatyn dári qoldanyńyz, mysaly, ıbýprofen nemese atsetamınofen\r\nOmyrtqańyzǵa úıde mynadaı kútim jasańyz:\r\n•	«Pasteldi rejım» qoldanbańyz;\r\n•	Kúndizdiń alǵashqy bóliginde qyımyldaý belsendiligińizdi shekteńiz. Odan keıin ǵana qozǵalys belsendiligńizdi arttyra túsińiz.\r\n•	Aýrý bastalǵannan keıin 6 kún boıy eshqandaı aýr kótermeńiz, kúrdeli jattyǵýlar oryndamańyz.\r\n•	Fızıkalyq jattyǵýlardy 2-3 apta ótkennen keıin ǵana orydańyz. Qursaq qabyrǵalaryn qataıtatyn, omyrtqany ıilgishtendiretin jattyǵýlarmen aınalysyńyz.\r\n\r\nSondaı-aq fızıoterapııa usynylady. Emdeýdiń qosymsha ádisteri quıańdy týdyratyn sebepterge baılanysty taǵaıyndalady.\r\n \r\nEger, ol sharalar áser bermese,  dáriger sizge júıke aınalasyndaǵy qabyrýdy tómendetý úshin ınektsııalyq preparattardy taǵaıyndaıdy. Basqa emdik preparattar  júıkeni titirkendiretin, aýrýdyń sebebin jeńildetý maqsatynda taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nNervtiń zaqymdalýy kezindegi aýrý emdelmeıdi. Eger sizdi ylǵyı bir aýrý mazalaı berse, siz nevropatologqa nemese osy aýrýdy biletin mamanǵa qaralyńyz, aýrýdyń sebebine qanyqqannan keıin emdelýdiń túrli ádisterin qoldansańyz bolady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nQuıań ádetti ózdiginen ketedi. Biraq, turaqty bolyp turatyn ustamalar qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nKóptegen aýyr asqynýlar quıańnyń damý sebepterine, omyrtqaaralyq dıskili jaryq nemese omyrtqa arnasynyń stenozy sııaqty sebepteriine qarasty bolady. Quıań  ylǵı da uıý nemese aıaqtaǵy álsizdik sezimin bildirýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa, dereý arada dárigerge habarlasyńyz:\r\n\r\n•	Qaltyraý jáne arqada túsiniksiz aýrýdyń bolýy;\r\n•	Qulaǵannan keıin nemese aýyr soqqydan keıin aýrý sezimi;\r\n•	Omyrtqa men arqa jaqta isik pen qyzarýdyń paıda bolýy;\r\n•	Tómenge, tizeden tómen qaraı aýrý seziminiń taralýy;\r\n•	Bókse, myqyn, aıaq nemes jambas jaqtarda álsireý nemese uıý seziminiń oryn alýy;\r\n•	Nesep shyǵarǵanda ysý sezimin seziný nemese neseppen birge qan aralasyp shyqsa;\r\n•	Qyrmen jatqanda aýrýy kúsheıse nemese túnde aýrýdyń sebebinen oıanyp kete berseńiz;\r\n•	Yńǵaısyzdyq nemese qatty aýrý sezimi týyndasa;\r\n•	Nesep shyǵarýdy baqylaýda ustaı almasańyz nemese úlken dáretti;\r\n\r\nMynadaı da jaǵdaılar týyndasa, dárigerge habarlasyńyz:\r\n\r\n•	Salmaǵynyń oılamaǵan jerden túsip ketse;\r\n•	Siz sterıodtardy nemese ishkitamyrlyq narkotıkalyq preparattardy qabyldasańyz;\r\n•	Sizdiń arqańyzda burynnan aýrý bolsa, biraq keıingi kezde ol basqasha sıpat tanytap jatsa;\r\n•	Aýrýdyń mundaı epızodtary 4 aptadan asyp ketse.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAldyn alý sharalary júıkeniń zaqymdalýyn týdyratyn  aýrýdyń sebepterine baılanysty. Uzaq ýaqyt boıy bókse jaǵyńyzdaǵy júıkelerdi qysyp otyra bermeńiz, jáne  jata berińiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi:__ \r\n\r\nNeıropatııa – quıymshaqtyq nere; quıymshaq nerviniń dısfýnktsııasy; bel aýmaǵynda aýyrsyný – quıań\r\n\r\n__Derekkóz:__ https://medlineplus.gov/ency/article/000686.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\naýrý\r\nálsizdik\r\nterleý\r\njaryq\r\nisik\r\nabstsess\r\n\r\n\r\n\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Insýlt','','','qz','s','',0,'',5835,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364680,1576900680,1545364856,'Insýlt (apopleksıkalyq soqqy) – óte qaýipti jaǵdaı. Ol bas mıyna ishten qan quıylýynan nemese mı tamyrlaryna trobmtardyń tirelip qalýynan týyndaıtyn aýrý.  Insýlttiń sebepteri gıpertonıkalyq aýrý, mı qantamyrlarynyń  aterosklerozy, anevrızmder bolýy múmkin. Mundaı jaǵdaı kezinde ózgergen tamyrlar ásirese fızıkalyq jáne aqyl-estik kúshtemelerge sezimtal keledi. Insýlttiń damýyna sondaı-aq emotsıonaldy faktorlar, ásirese jaǵymysyz jaıttar qatty áser etýi múmkin.','Insýlt (apopleksıkalyq soqqy) – óte qaýipti jaǵdaı. Ol bas mıyna ishten qan quıylýynan nemese mı tamyrlaryna trobmtardyń tirelip qalýynan týyndaıtyn aýrý.  Insýlttiń sebepteri gıpertonıkalyq aýrý, mı qantamyrlarynyń  aterosklerozy, anevrızmder bolýy múmkin. Mundaı jaǵdaı kezinde ózgergen tamyrlar ásirese fızıkalyq jáne aqyl-estik kúshtemelerge sezimtal keledi. Insýlttiń damýyna sondaı-aq emotsıonaldy faktorlar, ásirese jaǵymysyz jaıttar qatty áser etýi múmkin.\r\n\r\nInsýlttiń aldynda adamda bas aınalý, bas aýrý jáne bastyń teńselýi, aıaq-qoldyń uııýy, tildiń kúrmelýi oryn alýy múmkin, al odan keıin adam esten tanady. Aýrý adamnyń beti qyp-qyzyl bolyp ketedi, júrek soǵysy qysymdy jáne aqyryn bolady, tereń tynys alady, jıi qyryldap ketip jatady, temperatýrasy kóteriledi, qarashyqtary jaryqqa áser bermeı qalady. Birden aıaq-qol istemeý qalady, bet-aýyz qısaıady. Budan keıin saldanǵan jaq mıdyń zaqymdanǵan oshaǵyna qarama-qarsy bolyp qalady.\r\n\r\nInsýlttiń eki túri bolady: __ıshemııalyq ınsýlt__ progressıvti aterosklerozdan týyndaıdy, __gemorragııalyq ınsýlt__ – joǵary arterııalyq qysymnan jáne tserebraldi  mıkroanevrızmalar tamyrlarynyń áserinen týyndaıdy. Mıkroanevrızm protsessiniń túzilimine tek jastyń ulǵaıǵandyǵy jáne arterııalyq qysymnyń deńgeıi áser etedi, sondyqtan, ol qanshalyqty joǵary bolsa, gemorragııalyq ınsýlttiń qaýpi de sonshalyqty basym bolady. Ishemııalyq ınsýlttiń jáne mıokada ınfarktiniń arterııalyq qysymnyń deńgeıine tikeleı qatysy joq.\r\n\r\n__Insýlttiń emdelýi.__ \'\'Joǵary qaýipti belgiler paıda bolǵanda, tez arada jedel járdem tobyn shaqyrý kerek. \'\'\r\n\r\nInsýlttiń emdeý úshin, ony birneshe baǵytta júrgizý kerek: bazısti emdeý, arnaıy ıshemııalyq jáne gemorragııalyq  emdeý ádisi.\r\n\r\nInsýlt kezindegi bazıstik terapııa mynadaı bolady:\r\n\r\n•	Júrek-qan tamyrlary júıesi fýnktsııasyn retteý. Birinshi kezekte arterııalyq qysymdy baqylaýdy júzege asyrý qajet. Naýqas úshin úırenshikti tsıfrlar 15-20 mm. syn.baǵ.st  bolýy tıis. Bul úshin qoldanylady beta-tejegishter (anaprılın, atenolol), APF ıngıbıtorlary (kaptoprıl, enalaprıl), kaltsıı ózekteriniń tejegishteri (nefıdıpın, amlodıpın), arterııalyq gıpotenzııa kezinde vazopressorly áser kórsetetin quraldary (dopamın, alfa-adrenomımetıkı) jáne kólem aýystyrǵysh terapııa (dekstrandar, birtopty jańa muzdatylǵan plazma). \r\n•	Syrtqy tynys alý fýnktsııasyn jáne oksıgenatsııaǵa (sanatsııalaý, tynys alý joldarynyń aýa ótkizgishtigin  ornatý, keńirdek ıntýbatsııasy, qajet bolǵan jaǵdaıda, IVL ótkizý ) turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar bolyp tabylady. Ókpe isiginiń  damýy kezinde naýqastarǵa júrek glıkozıdteri (korglıkon, strofantın) taǵaıyndaıdy. \r\n•	Mıdiń isinýin azaıtýǵa baǵyttalǵan is-sharalar. Buǵan, kortıkosteroıdtar (deksazon), osmostyq dıýretıkter (mannıtol) qoldanady.\r\n•	Aldyn alý jáne asqynýlary emdeý jónindegi is-sharalar: pnevmonııa, oıyqjara, ýroınfektsııalar, DVS-sındrom, flebotrombozdar jáne tromboembolııalar ókpe arterııalary, kontraktýralar jáne t. b.\r\n\r\n__Ishemııalyq ınsýlttiń emi__\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt kezinde negizgi patogenetıkalyq emdeý prıntsıpterin mynalar qamtıdy:\r\n•	Zaqymdaný aımaǵyndaǵy qan aınalymdy qalpyna keltirý; \r\n•	Mıdyń  qalypty jumysy men onyń qurylymdyq zaqymdanýyn qorǵaý;\r\n\r\nAtalmysh qalpyna keltirý sharasy zaqymdaný aımaǵyndaǵy qan aınalymyna qoldanylady: dári-dármektik trombolızıs (rekombınanttyq tindik aktıvatory plazmınogena, alteplaza, ýrokınaza), antıagreganttar (aspırın, dıpırıdamol, tıklıd, pentoksıfıllın), antıkoagýlıanttar (fraksıparın, geparın, fenılın, varfarın), vazoaktıvti dáriler (vınpotsetın, kavınton, nıtsergolın, ınstenon, eýfıllın, tsınnarızın), angıoprotektorlar (parmıdın, prodektın, askorýtın, troksevazın, etamzılat, dobezılat, vobenzım), ekstrakorporaldy ádister (gemosorbtsııa, ýltragemofıltratsııa, qannyń lazerlik sáýlelenýi), gravıtatsııalyq ádisteri (plazmaferez).\r\n\r\nSondaı-aq, hırýrgııalyq ádister de qoldanylady: ekstra-ıntrakranıaldi mıkroanastomozdy tańý trombektomııa, arterııalyq rekonstrýktıvti operatsııalar.\r\n\r\nMıdyń  qalypty jumysyna qoldaý jasaý úshin qoldanylady mynalar: antıoksıdanttar (emoksıpın, mıldronat, E dárýmeni, askorbın qyshqyly), alynǵan neırotrofıkalyq áreketter preparattary (pıratsetam, tserebrolızın, semaks, glıtsın, pıkamılon), energetıkalyq tindi metabolızmi jaqsartatyn preparattar (tsıtohrom S, aktovegın, rıboksın, aplegın).\r\n\r\n__Gemorragııalyq ınsýltti emdeý __\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýltti emdeý kezinde basty nazarda qan tamyrlary qabyrǵasynyń ótimdiligin azaıtý kózdeledi jáne qalyptasqan tromtar buzylysy jaıynda eskertý berý de bar. Bul úshin qoldanady angıoprotektory (parmıdın, prodektın, askorýtın, troksevazın, etamzılat), vazoselektıvti kaltsıı arnalary tejegishteri (nımodıpın), vazoaktıvti preparattar (vinpocetine, kavınton, nıtsergolın, ınstenon, eýfıllın, tsınnarızın). Qaıtalamaly ıshemııalyq mı tinderiniń zaqymdanýynyń aldyn alý úshin tómenmolekýlalyq dekstrandar paıdalanylady, antıagreganttar arterııalyq qysymdy úzdiksiz monıtorıng jasaý úshin qoldanylady.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt kezinde mı isigi  boldyrmaý kerek.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda gemorragııalyq ınsýltty emdeý úshin hırýrgııalyq em  neǵurlym tıimdi bolyp esepteledi.\r\n\r\nInsýltti hırýrgııalyq emdeýge arnalǵan kórsetkishter:\r\n\r\n•	Mıishilik jartysharlyq qan quıylý kólemi kompıýterlik tomografııa (KT) boıynsha 40 ml (málimetteri bas).\r\n•	Mıshyqqa qan quıylý.\r\n•	Gemorragıkalyq ınsýlt kezinde obstrýktıvti gıdrotsefalııa.\r\n•	Anevrızmder, arterıo-venalyq malformatsııa, arterıo-sınýstyq saǵalar qosylysy, túrli formada jeteleıtin  bas súıek ishindegi qan quıylý jáne/nemese mı ıshemııasy.\r\n•	Infarkt mıshyqtyń aıqyn qaıtalama oqpandy sındromy, mı oqpanyn deformatsııalaý (basqa KT nemese MRT derekteri,), obstrýktıvti gıdrotsefalııalar.\r\n\r\n\'\'Birneshe márte jıi qaıtalanatyn qusý (erlerde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nqaýipti jaǵdaı\r\nıshemııalyq ınsýlt\r\ngemorragııalyq ınsýlt\r\ngıpertonııalyq aýrý\r\nmı tamyrlarynyń aterosklerozy\r\nmı qan tamyrlarynyń anevrızmasy\r\n\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Impetıgo','','','qz','s','',0,'',4536,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364860,1576900860,1545365371,'Impetıgo – teriniń keń taralǵan ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\nImpetıgonyń qozdyrǵyshy streptokokk nemese stafılokokk bakterııasy bolyp tadylady. Barynsha kóp taralǵan qozdyrǵysh metıtsıllın-rezıstentti altyn tústi staflıkokk (MRAS) bolyp esepteledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\nImpetıgo – teriniń keń taralǵan ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"520\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette: teriniń qurylymy\'\'\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nImpetıgonyń qozdyrǵyshy streptokokk nemese stafılokokk bakterııasy bolyp tadylady. Barynsha kóp taralǵan qozdyrǵysh metıtsıllın-rezıstentti altyn tústi staflıkokk (MRAS) bolyp esepteledi.\r\n\r\nÁdette teriniń ústińgi jaǵynda bakterııalardyń kóptegen túrleri mekendeıdi. Teri zaqymdalǵan kezde, bakterııalar aǵzaǵa enip ketedi. Munyń saldarynan ınfıtsırlený jáne qabyný paıda bolady. Teriniń zaqymdanýy mynadaı jaǵdaılardan týyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Janýarlardy tisteýi;\r\n•	Adamnyń tisteýi;\r\n•	Terini jaralap nemese jaraqattap alý;\r\n•	Jándikterdiń shaǵýy.\r\n\r\nImpetıgo teriniń betinde kórinetin zaqym bolmasa da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrý kóbinese jaǵdaıy  joq eldi-mekenderde, balalar arasynda taralady.\r\n\r\nEresekter ımpetıgomen teriniń basqa máseleleri týyndaǵannan keıin zaqymdanady. Sondaı-aq, ol sýyq tıgennen nemese basqa da vırýstyq ınfektsııalar juqqannan týyndaıtyn kórinedi.\r\n\r\nImpetıgo – juqpaty aýrý. Eger sizdiń deneńizdegi kúldireýikterdegi jınalǵan suıyqtyqtar , dene terisiniń basqa ashyq jerine tıse odan da zaqymdaný protsesi týyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nImpetıgo myna sımptomdarmen baılanysty:\r\n\r\n•	Ishine iriń tolǵan, bir nemese birneshe jarylǵan kúldireýikter. Balalardyń terisindegi jarylǵan  kúldireýikterdiń orny qyzylqaı nemese qabyqshaly bolyp kórinip turady.\r\n\r\nQyshıtyn kúldireýler:\r\n\r\n•	Bal tústes, nemese sarǵysh suıyqtyq tolyp turady;\r\n•	Sýlanyp turady jáne qyzyl qabyrshyqtanyp turady;\r\n•	Bórtpe sekildi kórinedi, bir daq sııaqty bolyp bastalyp, keıin aınalyp, kólemin ulǵaıtyp, qaptap ketedi;\r\n•	Bet terisinde, erinde, qolda nemese aıaqta jara bolyp, barlyq denege taraıdy;\r\n•	Infektsııalanǵan jerdiń aınalasyndaǵy lımfatıkalyq túıinder úlkeıedi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nImpetıkany dıagnostıkalaý úshin, dáriger terige jalpy tekserý júrgizedi.\r\nDıagnostıkalaý úshin dáriger teridegi bakterııanyń úlgisin alýy múmkin, ony zerohanada tekserip, qozdyrǵyshtyń túp negizin anyqtaıdy. Bul ádis arqyly MRZS aýrýynyń sebepterin anyqtaýǵa bolady. Atalmysh túrderi ınfektsııaǵa arnaıy antıbıotıkterdi qoldaný kerek.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nEmdeýdiń basty maqsaty ınfektsııany jáne aýrý sımptomdaryn jeńildetý bolyp tabylady.\r\n\r\nDáriger sizge bakterııaǵa qarsy kremdi taǵaıyndaıdy. Infektsııanyń aǵymy aýyr bolsa, sizge ishke endiriletin antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nTerińizdi kúnine neshe ret antıbakterıalyq sabynmen jýyńyz, sonada irinder drenajdalyp shyǵady da, qabyqshalar alynady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nImpetıgo kezindegi jaralar aqyryndap jazylady. Tyrtyqtar qalmaýy da múmkin. Emdelý kórsetkishi álde-qaıda joǵary, biraq kishkentaı balalarda aýrý qaıtalanýy múmkin. \r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Búırek jetispeýshiligi (keı jaǵdaıda, poststreptokokktik glomerýlonefrıt);\r\n•	Impetıgo keń kólemdi alady (balalarda)\r\n•	Teriniń úzdiksiz zaqymdanýy jáne tyrtyqtanýy (óte sırek jaǵdaıda)\r\n•	Deneniń basqa bólikterine ınfektsııanyń taralýy.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nImpetıgonyń sımptomdary paıda bolǵan kezde dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nInfektsııanyń taralýyn toqtatyńyz.\r\n\r\n•	Eger sizde ımpetıgo bolsa, árqashan taza ysqy men súlgini qoldanyńyz;\r\n•	Otbasyńyzdaǵy basqa adamdarmen súlgini, kıimdi, ustarany jáne basqa da jeke gıgıenalyq zattardy bólispeýge tyrysyńyz.\r\n•	Kúldiregen jerlerdiń dymqyl tustaryna tımeýge tyrysyńyz;\r\n•	Infıtsırlengen terige tıgennen keıin qolyńyzdy muqııat jýyńyz.\r\n\r\nTerińizdi amal bolsa taza ustańyz, sonda ǵana ınfektsııanyń taralýynyń aldyn altyn bolasyz. Syrylǵan nemese kesilgen terińizdi sýmen, sabynmen jaqsylap turyp jýyńyz.  Siz sondaı-aq, jumsaq, antıbakterııalyq sabyndy da paıdalansańyz boldy.\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000860.htm\r\n\r\n\'\'Teriniń jalpy máseleleri (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Balalardyń aýyz qýysy máseleleri (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nteri ınfektsııasy, \r\nımmýn júıesiniń álsireýi, \r\njaralar, \r\nqabyrshyqty kópirshikter','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Yqylyq','','','qz','s','',0,'',2999,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365340,1576901340,1545365453,'\'\'Yqylyq degen ne?\'\'\r\n\r\nYqylyq dıafragmanyń (keýde men ish qýysty bólip turatyn úlken bulshyqet qabyrǵasy) tyryspaly túrde qysqaryp qalǵanda týyndaıdy. Ondaı tyryspaly túrdegi qysqarýda daýys baılamdary (daýys jarǵaǵy) tuıyqtalady jáne kenetten shyǵyp kele jatqan aýany ustap alady. Mundaı ustap alýdyń áserinen yqylyqqa tán dybys shyǵady.','\'\'Yqylyq degen ne?\'\'\r\n\r\nYqylyq dıafragmanyń (keýde men ish qýysty bólip turatyn úlken bulshyqet qabyrǵasy) tyryspaly túrde qysqaryp qalǵanda týyndaıdy. Ondaı tyryspaly túrdegi qysqarýda daýys baılamdary (daýys jarǵaǵy) tuıyqtalady jáne kenetten shyǵyp kele jatqan aýany ustap alady. Mundaı ustap alýdyń áserinen yqylyqqa tán dybys shyǵady.\r\n\r\n\'\'Yqylyqty ne týdyrady?\'\'\r\n\r\nAsqazan shamadan tys tolǵan kezde yqylyq ustamalary paıda bolýy múmkin, ol ózdiginen  ketedi. Asqazan tómendegi jaıttardyń saldarynan tolady:\r\n\r\n•	Asyǵyp jáne artyq mólsherde tamaq ishý.\r\n•	Shamadan tys alkogoldi tutyný.\r\n•	Kóp aýa jutý \r\n•	Temeki shegý.\r\n•	Asqazannyń temperatýrasynyń kenetten ózgerýi (mysaly, ystyq tamaq iship, artynan  salqyn sýsyn ishý).\r\n•	Emotsııalyq kúızelis nemese qozý.\r\n\r\n\'\'Yqylyq toqtamaı jalǵasa berse ne bolady?\'\'\r\n\r\nYqylyq, ádette, birneshe mınýttan birneshe saǵatqa deıin bolady da toqtaıdy.\r\n\r\n48 saǵattan astam ýaqyt ketpeı turyp alǵan yqylyq, uzarmaly  dep atalady,  Aıdan astam ketpeı qoıǵan yqylyqty sozylmaly yqylyq deıdi. Degenmen sozylmaly yqylyq óte sırek kezdesedi, onyń áserinen adam uıqysy qanbaı júreýi, júdeýi múmkin. Turaqty jáne sozylmaly túrdegi yqylyq anaǵurlym eleýli aýrýlardyń áserinen bolýy múmkin, sondyqtan oǵan mindetti túrde medıtsınalyq baqylaý talap etiledi.\r\n\r\nTuraqty bolyp turatyn jáne sozylmaly yqylyqtyń kóptegen belgili sebepteri bolady:\r\n\r\n•	Ortalyq júıke júıesiniń aýrýlary (qaterli isik, ınfektsııa, ınsýlt nemese jaraqat).\r\n•	Aǵzadaǵy hımııalyq protsesterdiń buzylýy (zat almasýynyń buzylýy), mysaly búırek qyzmetiniń álsireýi nemese ókpeniń asa jeldetilýi.\r\n•	Bas júıkesiniń, moıyn men keýde jasýshalarynyń titirkenýi, (Blýjdaıýshego ılı dıafragmalnogo)\r\n•	Anetezııa nemese operatsııa\r\n•	Psıhologııalyq buzylys\r\n\r\n\'\'Yqylyqty qalaı emdeıdi?  \'\'\r\n\r\nKóbinese yqylyq ustamalary birneshe mınýt ne birneshe saǵattyń ishinde  ózdiginen ketedi, jáne arnaıy bir emdi de qajet etpeıdi.\r\n\r\nYqylyqty úı jaǵdaıynda emdeý úshin qoldanylan kóptegen sharalar bar.\r\nOlardyń kóbisi qandaǵy kómirqyshqyl gazdyń deńgeıin kóteredi, sodan, ádette yqylyq toqtaıdy. Mine olardyń keıbir túrleri:\r\n\r\n•	Demdi ishte ustap turyp, onǵa deıin aqyryndap sanaý;\r\n•	Qaǵazdan jasalǵan qapty jyldamdatyp úrleý;\r\n•	Bir staqan sýdy tez iship tastaý;\r\n•	Bir shaı qasyq qant nemes bal aralasqan qospany ishý.\r\n\r\nTuraqty nemese sozylmaly yqylyqty emdeý, ol yqylyqtyń paıda bolý sebebine baılanysty bolady, jáne soǵan qaraı dáriler men akýpýnktýra nemese  gıpnoz taǵaıyndalady.\r\n\r\nKeıde turaqty jáne sozylmaly yqylyqty toqtatý úshin, emdeýdiń neshe túrli ádisin paıdalanyp kórýge týra keledi. Eger sizdiń yqylyǵyńyz birneshe kúnge sozylsa nemese odan asyp ketsa, sizdiń emdeýshi dárigerińiz, basqa da qaýipti aýrýlardyń bar-joqtyńyn anyqtaý úshin qan taldamasyn tapsyrýdy qajet etedi.\r\n\r\n\'\'Yqylyq kimderge beıimdelgen?\'\'\r\n\r\nYqylyq áıelderge qaraǵanda, erlerde kóp bolady. Negizi yqylyq eńbektegen baladan, qart kisilerdege deıin bolatyn qubylys.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\ndıafragmanyń tyryspaly qysqarýy\r\nartyq tamaqtaný\r\nshylym shegý\r\nalkogol','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tyrnaq pishini men qurylymynyń ózgerýi','','','qz','s','',0,'',2143,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365400,1576901400,1545365524,'Tyrnaq pishini men qurylymynyń ózgerýiniń kóptegen sebepteri bar. Keıbir ózgerister, mysaly, tyrnaqtyń ústińgi jaǵynyń oıyqtanýy nemese qartaıýǵa baılanysty tyrnaq betinde tik jolaqtardyń (qatparlardyń) qalyptasýy.','Tyrnaq pishini men qurylymynyń ózgerýiniń kóptegen sebepteri bar. Keıbir ózgerister, mysaly, tyrnaqtyń ústińgi jaǵynyń oıyqtanýy nemese qartaıýǵa baılanysty tyrnaq betinde tik jolaqtardyń (qatparlardyń) qalyptasýy.\r\n\r\nTyrnaq pishini men qurylymynyń basqa da ózgeristeri mynalardy qamtıdy:\r\n\r\n•	Etke batyp ósken tyrnaq – tyrnaqtyń ishke qaraı búgilýi, ádette baqaılarda aıaq kıimniń tar bolýynan týyndaıdy. Aýyrsyný nemese zaqymdalý bolǵan jaǵdaıda tyrnaqty hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý nemese tyrnaqty qalpyna keltirý qajet bolady. Eger qolaıly aıaq kıimin kıiletin bolsa, tyrnaq óz qalypty jaǵdaıyna oralady.\r\n•	Qasyq tárizdes tyrnaqtar kóbinese balalarda kezdesedi jáne bul ýaqytsha qubylys. Mundaı tyrnaqtyń túri keıbir aýrýlarmen, atap aıtqanda temirtapshylyqty anemııamen birge paıda bolady. Tyrnaq ádette qalypty jaǵdaıyna keledi.\r\n•	Tyrnaq betindegi shuńqyrlar (oıyqtanýlar). Azdaǵan oıyqtardyń bolýy qalypty jaǵdaı bolyp sanalady. Qatty oıyqtanýlar, ásirese sarǵaıǵan nemese qalyń tyrnaqtardyń, nemese tyrnaq ornynan tyrnaqtyń alynýy teri aýrýlarynan (mysaly, ekzema nemese psorıazdan) paıda bolýy múmkin. \r\n•	Tyrnaqtyń betindegi tik jolaqtar (qatparlar) qartaıýǵa baılanysty qalyptasýy múmkin. Sonymen qatar jaraqattyń, ınfektsııanyń nemese aýrýlardyń saldarynan da paıda bolady.\r\n•	Tyrnaqtyń qalyńdaýy sańyraýqulaq ınfektsııasynan, jaraqattan jáne qannyń álsiz aınalymynan paıda bolady. Tyrnaqtar qalyńdap, sarǵaıýy jáne tyrnaq betine qatparlar shyǵýy múmkin. Jáne de olar synǵysh keledi. Tyrnaq álsiz bolyp, túsip qalýy múmkin. Múıiz tárizdi tyrnaq – bul ádette jas óte paıda bolatyn tyrnaqtyń erekshe qalyńdaýy.\r\n•	Tyrnaqtyń saǵat shynysy sııaqty ózgerýi – bul kóp taralǵan jaǵdaı. Saýsaqtardyń nemese baqaılardyń ushy isip, tyrnaq saǵat shynysy sekildi syrtqa shyǵyp turady. Tyrnaq isingen saýsaqtardy nemese baqaılardy qamtyp, kóterińki, búgilgen jáne ádettegiden jyltyr bolyp kórinedi. Mundaı jaǵdaıǵa ádette sozylmaly júrek, ókpe, baýyr,qalqansha bezi aýrýlary bar adamdar jıi tap bolady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nEtke batyp ósken tyrnaq\r\nQasyq tárizdi tyrnaqtar\r\nTyrnaq betinde shuńqyrlardyń qalyptasýy\r\nTyrnaq betindegi tik jolaqtar\r\nTyrnaqtyń qalyńdaýy','translator',5,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tyrnaq túsiniń ózgerýi ','','','qz','s','',0,'',2095,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365520,1576901520,1545365587,'Tyrnaq túsiniń ózgerýi kóptegen sebepterge baılanysty bolady.','Tyrnaq túsiniń ózgerýi kóptegen sebepterge baılanysty bolady.\r\n\r\n•	Jaraqat alǵan kezde tyrnaqtyń qaraıýy. \r\n- Jaraqattanǵan tyrnaqtyń astynyń qanaǵymy nemese qantalaýy tyrnaqtyń qaralaıdy nemese oǵan shymqaı qyzyl tús beredi. Tyrnaqtyń astyndaǵy uıyǵan qandy drenajdaý kerek. Tyrnaqtyń qaraıǵanynyń jazylýyna bir apta ýaqyt ketýi múmkin.\r\n- Keıde jaraqattanǵan tyrnaq astynyń qaraıýy – tyrnaq ornynyń (tyrnaq qalyptasa bastaıtyn aımaǵynyń) jararaqatyn bildiredi. Bul jaǵdaıda tyrnaqty alyp tastap, tyrnaq erneýin emdeý qajet.\r\n- Melenoma jaraqattanǵan tyrnaqty qaraıtyp, oǵan tegis emes túr berýi múmkin. \r\n•	Tyrnaqtyń kógerýi dárilik preparattardyń janama áserinen paıda bolýy múmkin.\r\n•	Kógergen tyrnaqtar qannyń quramynda otteginiń tómendeýine baılanysty problemalardan da týyndaıdy. Mysaly, demikpe men ókpeniń obstrýktıvti aýrýy, qatty qanazdyq, salqyndaý, teńiz ústinen kóterilgendegi bıiktik deńgeıiniń áser etýi, perıferııalyq arterııalar aýrýy nemese shok (esten taný).\r\n•	Qaratory adamdarda qońyr jolaqtar kóp kezdesedi. Eger olar jańadan paıda bolyp nemese aýysa bastasa, onda alańdaýǵa negiz bar. Durys tamaqtanbaý nemese dári-dármekti durys paıdalanbaý qońyr jolaqtarǵa ákep soqtyrady  \r\n•	Jasyldaný sańyraýqulaq ınfektsııalarynan nemese bakterııalarynan týyndaıdy.\r\n•	Óńsiz, boz tyrnaqtyń paıda bolýy durys tamaqtanbaý, qanazdyq,\r\n•	denýine, bozarýyna \r\n•	Tyrnaqtyń óńsizdenýi, bozarýy durys tamaqtanbaýdan paıda bolýy múmkin. Atap aıtqanda, qanazdyq nemese tsınktiń jetispeýshiligi jáne basqa da medıtsınalyq problemalardyń áseri.\r\n•	Tyrnaqtaǵy aq daqtar nemese leıkonıhııa ádette jeńil jaraqattanǵanda, tipti bilinbeı qalýy da múmkin. Bul tyrnaqtyń daqtanýy bir aptada, bir aıda eshqandaı emdeýsiz ketip qalady.\r\n•	Tyrnaqtyń sarǵaıýy tyrnaqtyń tyrnaq ornynan ajyraǵan kezinde (onıhomadezıs) týyndaıdy, jaraqat alǵandaǵy teriniń kúıi nemese zaqymdanýy bolyp tabylady. Sondaı-aq, ol ókpeniń sozylmaly aýrýy nemese qaterli isik sekildi medıtsınalyq problemalardan týyndaıdy. Keıbir boıaýdy ásirese qyzyq tústi lakty durys paıdalanbaǵan kezde nemese shylym shegý saldarynan tyrnaqtar sarǵaıýy múmkin. \r\n','translator',7,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Atmosferalyq qysymnyń ózgerýine baılanysty týyndaıtyn qulaq aýrýlary','','','qz','s','',0,'',604,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365580,1576901580,1545365700,'Qulaq aýrýlary syrttaǵy aýa qysymynyń joǵarylaýy nemese azaıýynan paıda bolýy múmkin, al óz kezeginde ishki aýa qysymy sol deńgeıde qala bermek. Bul ushaqtyń ushý bıiktikti ózgergende nemese súńgýir sýdyń astyna túskende nemese kóterilgende oryn alýy múmkin.','Qulaq aýrýlary syrttaǵy aýa qysymynyń joǵarylaýy nemese azaıýynan paıda bolýy múmkin, al óz kezeginde ishki aýa qysymy sol deńgeıde qala bermek. Bul ushaqtyń ushý bıiktikti ózgergende nemese súńgýir sýdyń astyna túskende nemese kóterilgende oryn alýy múmkin.\r\n\r\n•	Syrttaǵy aýa qysymynyń kenetten joǵarylaýynan, aýa qysymy dabyl jarǵaǵynyń jarylýyna (barojaraqatqa) ákep soqtyrýy múmkin.\r\n•	Syrttaǵy aýa qysymynyń birtindep joǵarylaýy dabyl jarǵaǵynyń artyndaǵy keńistikte suıyqtyqtyń paıda bolýyna (irińdi ortańǵy otıtke) ákep soqtyrýy múmkin.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nqulaqtyń aýyrýy\r\naýa qysymy\r\nbarojaraqat\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kórýdiń ózgeristeri','','','qz','s','',0,'',1153,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365700,1576901700,1545365741,'__Kórýdiń ózgeristeri__ kóz almasynyń (kózdiń torly qabyǵy) artqy jaǵyn jaýyp turatyn tinderde, kórý júıkesinde  nemese kózdiń qan tamyrlarynda naqty problemalardyń baryn kórsetedi. Eger joǵaryda atalǵan kórýdegi ózgerister kenetten paıda bolǵan bolsa,  mindetti túrde dárigerge qaralý qajet.','__Kórýdiń ózgeristeri__ kóz almasynyń (kózdiń torly qabyǵy) artqy jaǵyn jaýyp turatyn tinderde, kórý júıkesinde  nemese kózdiń qan tamyrlarynda naqty problemalardyń baryn kórsetedi. Eger joǵaryda atalǵan kórýdegi ózgerister kenetten paıda bolǵan bolsa,  mindetti túrde dárigerge qaralý qajet.\r\n\r\n•	Jaryq jarqyly (fotopsııa). Fotopsııa - bul qysqa, biraq ta qaıtalanatyn jaryqtyń jytyldaýy nemese syzyqtar men jarqyldar  bolyp tabylady. Ásirese basty nemese kózdi jyljytqanda baıqalady. Jaryq jarqylyn qarańǵy fonǵa qaraǵan kezde ońaı kórýge bolady. Qysqa jarqyldar torly qabyqtyń ajyraýynan paıda bolýy múmkin.\r\n•	Jyljymaly obektiler – kórý aýmaǵynda paıda bolatyn  qarańǵy obektiler nemese kóleńkeler. Jyljymaly obekterdiń kenetten paıda bolýy torly qabyqtyń ajyraýynyń belgisi bolýy múmkin.\r\n•	Kórý aýmaǵyndaǵy qarańǵylyq pen buldyraýlar. Bul jaǵdaı torly qabyqtyń ajyraýynan bolýy múmkin.\r\n•	Bir nemese eki kózde kórýdiń ishinara nemese tolyq joǵalýy. Bul torly qabyqtyń ajyraýynan bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nkórýdiń ógeristeri\r\nkórýdegi buzylystar\r\nkózdegý aýrý sezimi\r\nsoqyrlyq\r\ntorly qabyqtyń ajyraýy\r\nglaýkoma\r\nkórý júıkesiniń atrofııasy\r\n','translator',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qarashyqtyń kólemi men pishininiń ózgerýi','','','qz','s','',0,'',1852,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365700,1576901700,1545365792,'Qarashyqtyń kóleminiń ár túrli bolýy, tuqym qýalaýshylyqtyń belgisi bolýy múmkin, biraq sonymen qatar túrli aýrýlar men jaraǵattardyń saldarynan da týyndap jatady. Eger bul júre paıda bolǵan jáne tuqym qýalaıtyn belgi bolsa, onda qarashyqtyń túrli kólemi, qalypty bolyp sanaladdy, jáne odan mazasyzdyq týyndamaıdy.','\'\'__Bul ne?__\'\' Qarashyqtyń kóleminiń ár túrli bolýy, tuqym qýalaýshylyqtyń belgisi bolýy múmkin, biraq sonymen qatar túrli aýrýlar men jaraǵattardyń saldarynan da týyndap jatady. Eger bul júre paıda bolǵan jáne tuqym qýalaıtyn belgi bolsa, onda qarashyqtyń túrli kólemi, qalypty bolyp sanaladdy, jáne odan mazasyzdyq týyndamaıdy.\r\n\r\n\'\'__Sebepteri.__\'\' Qarashyqtyń kólemi men pishininiń ózgerýi ishki qan ketýdiń, isiktiń, abtsessterdiń, anevrızmder men basqa da buzylystyrdyń nátıjesinen bolýy yqtımal. Negizinen kóptegen sebepter jaraqattardan týyndaıdy. Jaraqat alǵanda, kózdiń bulshyqetteri zaqymdalýy múmkin, ol kezde ıgerýshi bulshyq etterge zaqym kelse, olar qarashyqtyń kólemi men pishinine áser etedi. Kózdiń bulshyqetteri qarashyqtyń kólemi men onyń domalaq formasynyń qalpyn saqtaýǵa yqpal etedi. Jaraqat alǵan kezde  kóz almasy zaqymdanýy múmkin, kózdiń móldir bóligi (nurly qabyǵy), onyń saldarynan domalaq pishin ózgerip ketýi múmkin. Kózdiń zaqymdanýy qarashyqtyń jaryq pen mólsherdi basqasha qabyldaýyna sebep bolýy múmkin\r\n\r\n\'\'__Qandaı shara qoldaný kerek.__\'\' Eger qarashyqtyń kólemi men pishini ózgerse, jáne ol basmılyq jaraqatpen nemese qabynýmen baılanysty bolsa, sondaı-aq bas aýrý, júrek aıný, qusý, buldyraý nemese qylılyq, dene qyzýynyń kóterilýi, moıynda aýyrsyný men qysymnyń bolýy, deneni eńkeıtken kezde bas aýyrýynyń kúsheıgeni sııaqty sımptomdar bilinse – DÁRIGERGE DEREÝ QARALYŃYZ!\r\n\r\nAry qaraı dıagnostıkalaýǵa sizge mynadaı ádister qoldanylýy múmkin: jalpy qan taldamasy, kompıýterli tomografııa, elektroentsefalografııa, ıadrolyq magnıttik rezonans (IaMR), bas súıekti rentgen, moıyn bóligine rentgen, kóz ishkilik qysymdy ólsheý (sý qarańǵylyqqa kúmán bolsa), julyn suıyqtyǵyna tekserý júrgizý\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nqarashyqtyń kólemi men pishininińózgerýi, \r\nsý qarańǵylyq, \r\nMRT, \r\nbas mıdyń zaqymdanýy,  \r\nkózdiń buldyraýy, \r\neki beıneniń kórinýi','translator',3,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bronhıolıt','','','qz','s','',0,'',5078,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545369780,1576905780,1545370851,'Bronhıolıt – bul ókpege aýa ótkizetin kishkentaı tynys alý joldarynyń (bronhıol) qabynýy','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nBronhıolıt – bul ókpege aýa ótkizetin kishkentaı tynys alý joldarynyń (bronhıol) qabynýy\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nBronhıolıt ádette balalardy 2 jasyna deıin mazalaıdy. Jalpy aýrýdyń ótpeli kezeńi 3 aıdan 6 aıǵa deıingi ýaqyt. Bul endi jıi oryn alatyn jaǵdaıy, al keıde bul aýrý salmaqty bolyp ta keledi. Atalmysh aýrýdyń kóp taralǵan qozdyrýshysy respıratorly-sınıtsıtıaldy vırýs (RS). Búkil ómirge kelgen sábılerdiń jartysyna jýyǵy jasqa tolǵansha osy vırýspen baılanysa ósedi. \r\n\r\nBronhıolıt týdyratyn basqa da vırýstar:\r\n•	Adenovırýsy;\r\n•	Tumaý vırýsy;\r\n•	Paragrıp vırýsy.\r\n\r\nSábıler kúndelikti turmysta jutqynshaq arqyly ınfektsııasy bar adamnan osy vırýsty juqtyrady. Mysaly, osy vırýsty juqtyrǵan balalarmen oınaǵanda, osy vırýs bar er adamdardyń qasynda otyryp qalǵanda :\r\n•	Eger bireý túshkirse nemese jótelse, sábı onyń  aýadaǵy túshkirindisin ózi birden qabyldap alady;\r\n•	Vırýsy bar oıynshyq nemese basqa da zatty ustaǵannan da juqtyryp alady.\r\nTórt mezgildi salystyrmaly túrde qaraǵanda bronhıolıt kúzde jáne qysta kóbirek kezdesedi eken.\r\nBronhıolıttiń qaýipti faktorlary:\r\n•	Passıvti shylym shegý;\r\n•	Alty aıǵa tolmaǵan sábılerde bolý;\r\n•	Tar jerde (úı-jaı) ómir súrgennen;\r\n•	Balany emshekten ajyratqannan keıin;\r\n•	37 aptada týylǵan náreste.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nKeıbir balalarda aýrý sımptomsyz, jeńil damıdy. Brohıolıt ókpe ınfektsııasy sekildi joǵarǵy tynys alý joldarynan bastalady. Sodan, balada 2-3 kúnniń ishinde  tynys alýynda máseleler týyndap, syryl men jótel paıda bolady. \r\n\r\nAýrý sıpmtomdary:\r\n•	Ottegi jetispeýshiliginiń saldarynan (tsıanoz) terisinde kókshildeý isik paıda bolady – bul jaǵdaıda ýaqyt kúttirmeı medıtsınalyq járdemge habarlasý kerek;\r\n•	Tynys alýynda máseleler týyndaıdy, ókpesinde ssyryl paıda bolyp entige bastaıdy;\r\n•	Jóteledi;\r\n•	Sharshaǵysh keledi;\r\n•	Qaltyraı bastaıdy;\r\n•	Qabyrǵa aralyq bulshyq etteri tarta aýyrady (ony qabyrǵaralyq retraktsııa dep ataıdy);\r\n•	Dem alǵan kezde keńsirigi keýip turady;\r\n•	Tynys alýy jıilep ketedi (tahıpnoe).\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger medıtsınalyq tekserý ótkizip, balanyń ókpesin tyńdaıdy. Ol kezde mynadaı máseleler bas kóterýi yqtımal:\r\n•	Stetoskoppen tyńdaǵanda syryldaǵan dybystar estiledi;\r\nSondaı-aq tómendegideı tekserýler ótkizilýi múmkin:\r\n•	Qan gazy;\r\n•	Keýde jasýshalary aǵzalaryna jalpy rentgenografııa;\r\n•	Aýrýdy qozdyratyn belgili bir vırýstyń, ıaǵnı munynnan aqqan sýdyń úlgisin alady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty baǵyty aýrý sımptomdaryn jeńildetýge baǵyttalady. Mysaly tynys alý men syryldy qalypqa keltirý kerek.\r\nVırýstyq ınfektsııa kezinde antıbıotıkter áser bermeıdi. Vırýsqa qarsy dárilik preparattar aýrýdyń aýyr aǵymynda taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nSiz úı jaǵdaıynda sımptomdardy jeńildetý úshin tómendegideı ádisterdi qoldansańyz bolady:\r\n•	Kóp mólsherde suıyqtyq ishińiz. 12 aıǵa deıingi sábılerge eń tıimdi sýsyn ana súti bolyp tabydaly. Elektrolıttiń sýsyndar da bala úshin paıdaly bolmaq.   \r\n•	Dymqyl aýamen dem alyńyz, bul túkiriktiń kóp bólinýin tejeıdi. Aýa dymqyldandyrǵysh qoldanyńyz. \r\n•	Kóp tynyǵyńyz.\r\n\r\nBalańyzdyń qasynda, úıde bolsyn, kólikte bolsyn temeki shektirmeńiz. Balanyń ıynys alý júıesinde salmaqty máseleler týyndasa, aýrýhanaǵa jatqyzǵan durys, ol jerde ottekterapııasy men ishke suıyqtyq engizý sharalary júzege asyrylady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKóp jaǵdaıda, emdelgennen keıin tynys alý qyıyndyqtary úshinshi kúnde qalypqa keledi, al sımptomdary aptanyń ishinde joıylady. Keı jaǵdaıda pnevmonııa damýy múmkin nemese tynys alýyn qıyndatatyn bassqa da máseleler týyndap jatýy yqtımal.\r\n\r\nBalalar óskende, demikpe ne bolmasa basqa da aýrýlar, sonymen qatar ókpe syryldary mazalap jatady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa, dereý arada dárigerge nemese jedel járdem kómegine júginińiz:\r\n•	Balańyz tez sharshap qala beritin bolsa;\r\n•	Terisi, tyrnaqtary nemese erinderi kókshildenip isine túsedi;\r\n•	Bala sırek dep ala bastaıdy;\r\n•	Bala aqyryndap esten tana bastaıdy;\r\n•	Balanyń tynys alýy qıyndap ketedi;\r\n•	Muryndarynyń qýysy kebe bastaıdy tynys alýynyń qıyndaýynan qabyrǵa aralyq kerilýi baıqalady.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nKóp jaǵdaıda bronholıt kútpegen jerden tap bolady. Sebebi, qoǵamdyq ortada kóp taralǵan aýrý týdyratyn vırýstardan paıda bolýy múmkin. Sol úshin balalardyń beti-qolyn jaqsylap, sabyndap jýyp júrińiz, sonda ǵana zııankes vırýstarǵa qarsy turýyńyz múmkin.\r\nQandaı jaǵdaı bolmasyn balaǵa ımmýn júıesin kóteretin dárilik preparattardy birden berýge bolmaıdy.\r\n\r\nSábıer men jas balalardyń keýde tusynyń aýrýy (erlerde/áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nbronhıolıt\r\nókpeniń qabynýy \r\nbronhıol qabynýy\r\nvırýstar\r\nbalalar aýrýy\r\njótel\r\n\r\n','student_k',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Allergııalyq reaktsııa: alǵashqy kómek','','','qz','s','',0,'',3453,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545371460,1576907460,1545371684,'Demikpe jáne allergııa jaıynda tolyǵyraq myna siltemeden oqyńyz: http://www.zdrav.kz/node/233\r\n\r\nAstan bolatyn allergııa jaıynda myna siltemeden oqyńyz: http://www.zdrav.kz/node/9591\r\n\r\nTómende allergııalyq reaktsııa týyndaǵanda qandaı alǵashqy kómek kórsetý kerektigi jaıynda aqparat berilgen.\r\nAllergııanyń  jeńil jáne salmaqty aýyrtpalyǵy bolady:\r\n\r\nAldymen ózińiz sabyr etińiz, jáne osy jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdy tynyshtandyryńyz. Adam abyrjyǵanda sımptomdar kóterilip ketýi  múmkin.\r\nAllergendi teńestirip kórińiz jáne mundaı allergenderden aldaǵy ýaqytta aýlaq júrýge tyrysyńyz. Eger aranyń shaqqanynan  allergııalyq reaktsııa paıda bolsa, qatty zattyń kómegimen onyń ınesin alyp tastańyz. Mysaly, tyrnaqpen nemese plastıkalyq kredıt kartasymen. Qysqysh qoldanbańyz. Terige qadalǵan  jándiktiń ınesin syǵyp jiberse, odan ý taralýy múmkin.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Ne istemeý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nDemikpe jáne allergııa jaıynda tolyǵyraq myna siltemeden oqyńyz: http://www.zdrav.kz/node/233\r\n\r\nAstan bolatyn allergııa jaıynda myna siltemeden oqyńyz: http://www.zdrav.kz/node/9591\r\n\r\n\'\'__Tómende allergııalyq reaktsııa týyndaǵanda qandaı alǵashqy kómek kórsetý kerektigi jaıynda aqparat berilgen.__\'\'\r\nAllergııanyń  jeńil jáne salmaqty aýyrtpalyǵy bolady:\r\n\r\nAldymen ózińiz sabyr etińiz, jáne osy jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdy tynyshtandyryńyz. Adam abyrjyǵanda sımptomdar kóterilip ketýi  múmkin.\r\nAllergendi teńestirip kórińiz jáne mundaı allergenderden aldaǵy ýaqytta aýlaq júrýge tyrysyńyz. Eger aranyń shaqqanynan  allergııalyq reaktsııa paıda bolsa, qatty zattyń kómegimen onyń ınesin alyp tastańyz. Mysaly, tyrnaqpen nemese plastıkalyq kredıt kartasymen. Qysqysh qoldanbańyz. Terige qadalǵan  jándiktiń ınesin syǵyp jiberse, odan ý taralýy múmkin.\r\n\r\n1.	Eger adamda bórtpe nemese qyshý paıda bolsa, salqyn kompress basyńyz jáne gıdrokartızondy jaqpa maı jaǵyńyz;\r\n2.	Qaterli sımptom paıda bola ma, baqylaý kerek;\r\n3.	Medıtsınalyq kómekke kóńil bólińiz. Jeńil allergııalyq serpilis bolsa, dáriger sizge antıgıstamındi dárilik preparatty qabyldaýdy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nAllergııalyq reaktsııanyń aýyr túrine tap bolǵan adamnyń tynys alý joldaryn tekserińiz, sonymen qatar, tynys alý men qanaınalymnyń aǵymyn da baqylańyz. Qaýipti belgi bolyp – keńirdektiń isýi esepteledi. Ol kezde, daýys qysylady, jińishkerip ne bolmasa jýaryp shyǵady, jáne tynys alýy qıyndaı túsedi. Onadı jaǵdaı oryn alsa jasandy dem beretin júrek-ókpelik reanımatsııasyn ótkizý kerek.\r\n\r\n1.	Keshiktirmeı jedel járdemge habarlasyńyz;\r\n2.	Sabyr saqtańyz, zardap shekken adamdy da sabyrǵa shaqyryńyz;\r\n3.	Eger allergııalyq serpilis ara shaqqannan bolsa, onyń terige qadalǵan ınesin tyrnaqpen nemese qatty bir zatpen ıterip, alyp tastańyz. Qysqysh qoldanbańyz. Ineni syqsa, ýy odan saıyn denege taralýy múmkin.\r\n4.	Eger zardap sheken adamnyń qolynyń astynda allergııaǵa qarsy dárisi bolsa, ony alyp berińiz. Aýyz arqyly, tynys alý joldaryna áser etetin dárilerdi múldem qoldanbańyz.\r\n5.	Eseńgireýdiń shamamen ólshemin anyqtańyz. Eger adam jatsa, onyn aıaǵyn 30 sm bıiktikke kóterip qoıyńyz, palto nemese kórpemen jabyńyz ústin. Myna jerleri zaqymdanǵan adamdardy mundaı kúıde jatqyzyp ketpeńiz: basy, moıny, arqasy, aıaǵy nemese jaısyzdanyp turǵan kezde.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Ne istemeý kerek__\r\n•	Adam allergııaǵa qarsy bir ınektsııany qabyldap alsa boldy, barlyq qaýip-qaterden qutylady dep oılap qalmańyz;\r\n•	Demi qysylyp jatqan zardap shegýshiniń basynyń astyna jastyq tósemeńiz. Ol onyń tynys alýyna edáýir kedergi jasaýy múmkin;\r\n•	Demi qysylyp jatqan adamǵa aýzynan eshnárse ishkizbeńiz.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa kóp kúttirmeı medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n•	Zardap shekken adamda  allergııalyq reaktsııanyń aýyr formasy bolsa. Sımptomdardyń bilinýin kútpeńiz;\r\n•	Eger zardap shekken adamda burin aýyr formadaǵy allergııalyq serpilis bolsa.\r\n\r\n__Derekkóz:__ AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýtarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000005.htm\r\n\'\'Bettiń isinýi, bezeýler, Allergııalyq reaktsııas (erlerde/áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter: __\r\nallergııa\r\nallergııalyq reaktsııa\r\nallergııaǵa alǵashqy kómek\r\ndenedegi bórtpeler\r\n\r\n','student_k',6,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gerpetıkalyq baspa (angına)','','','qz','s','',0,'',3378,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545372480,1576908480,1545373014,'Gerpetıkalyq baspa (angına) – bul vırýstyq aýrý. Ol dene qyzýynyń kóterilýimen (qaltyraý) jáne tamaq tilshesi men aýyz qýysynda jaranyń paıda bolýymen sıpattalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nGerpetıkalyq baspa (angına) – bul vırýstyq aýrý. Ol dene qyzýynyń kóterilýimen (qaltyraý) jáne tamaq tilshesi men aýyz qýysynda jaranyń paıda bolýymen sıpattalady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nGerpetıkalyq baspa kóp taralǵan balaladyń ınfektsııalyq aýrýy bolyp tabylady. Ol 3 jastan 10 jasqa deıingi balalarda jıi kezdesedi, dese de onyń kez-kelgen jasta da paıda bolatynyn esten shyǵarsaǵan jón.\r\nNegizinde, bun ınfektsııanyń qozdyrǵysh vırýy A tobyndaǵy Koksakı vırýsy. Bul vırýs juqpaly. Eger bireý úıde nemese mektepte osy aýrýmen aýyratyn bolsa, sizdiń balańyzǵa da atalmysh vırýstyń juǵý qaýpi bolady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Tábettiń joǵalýy;\r\n•	Jutynǵanda aýyrsyný;\r\n•	Aýyz qýysy men tamaqta jara paıda bolady, sonda-aq, saýyrǵa aıaq-qolǵa bórtpeler qaptap ketedi.\r\nÁdette jaralardyń túsi aq, aq-sur tústi bolyp keledi de, aınalasy qyzaryp turady. Al olar óte qatty aýyrtady. Negizinde olar kóp bolmaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nBul aýrýdy anyqtaý úshin arnaıy bir ádisterdiń qajeti shamaly. Dáriger medıtsınalyq tekserý júrgizedi, sımptomdary men qalaı aýyratyndyǵy, jaıynda qandaı ózgerister oryn alǵany týraly suraıdy.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nAýrý sımptomdaryna qaraı tómendegideı emdeý joldary qarastyrylǵan:\r\n•	Qaltyraý men jaısyzdyqty jeńildetý úshin atsetamınofen nemese ıbýprofen taǵaıyndalady;\r\n•	Kóp mólsherde suıyqtyq ishińiz, ásirese sýyq sútti sýsyndardy. Aýyz qýysyn jylyman sýmen shaıyńyz nemese jemis-jıdek balmuzdaǵyn jeńiz. Ystyq sýsyndar men tsıtrýsty qorekterge jolamańyz;\r\n•	Aıalaýysh emdik dıetany ustanyńyz. Gerpetıkalyq baspa kezinde balmuzdaq sekildi sýyq sútti azyqtar, eń tıimdi tańdaý bolyp esepteledi. Óte qyshqyl jemisterdiń shyryny da aýyz qýysyndaǵy oıyq jaralardy titirkendiredi. Ashy, qýyrylǵan, ystyq taǵamdardy jeýd mundaı jaǵdaıda múldem doǵarǵan durys;\r\n•	Qajetine qaraı aýyz qýysyn shaıý úshin  jerligikti anestetıkterdi  qoldansa bolady (olar benzakon nemese ksılokaındardy quraýy múmkin, biraq olardy ishke qadyldaýdyń qajeti joq).\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrýdy emdese tez-aq, bir aptanyń ishinde jazylyp ketedi.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nEger asqyna qalsa, sýsyzdany oryn alýy yqtımal, biraq ony dárigerińiz qaıta qalpyna keltire alady.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı sımptomdar týyndaǵan jaǵdaıda dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Qalshyldaý, tamaqtyń aýrýy nemese aýyz qýysyndaǵy aýyrsyný 5 kúnge sozylyp bara jatsa;\r\n•	Balańyz suıyqtyqty az ishse, jáne sýsydana beretin bolsa;\r\n•	Dene qyzýy óte joǵary kóterilip ketip, túspeı turyp alsa.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nQoldy jaqsylap turyp jýyp jurý arqyly aýrýdyń ınfektsııasyn qozdyratyn vırýstyń aldyn alýǵa bolady.\r\nBalalardyń aýyz qýysyndaǵy týyndaǵan máseleler (erlerde/áıelderde)\r\n\r\n__Tegter: __\r\ntamaqtyń aýrýy\r\nbaspa\r\nangına\r\nvırýs\r\ngerpes\r\nınfektsııa\r\nvırýsty ınfektsııa\r\ngerpetıkalyq ınfektsııa\r\n','student_k',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aýyz qýysynyń gıgıenasy','','','qz','s','',0,'',3384,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545373200,1576909200,1545373681,'Tisterdiń buzylýy, qyzyl ıektiń qabynýy negizinen tis óńezi men  tiske jabysqan tamaqtan qalǵan bakterııalardyń áserinen bolyp jatady. Tis qaqtary tamaqtan keıin 20 mınýt ótkende túzile bastaıdy. Eger bul óńezdi ár kún saıyn tazalap otyrmasa, tistiń buzylýyna sebep bolady. Óńezdiń siresip qatýynan tis tastary paıda bolady.\r\n \r\n\'\'Tis, adam ómirinde mańyzdy ról atqarady. Biz tis arqyly tamaqty shaınap, qajetti azyqty bólip, qajetinshe dámin sezinemiz.  Jaqsy gıgıena saqtaý arqyly aýyz qýysynda túrli bakterııalardyń damýyn tejeı alamyz jáne aýyz qaýysy men tisterimizdi zaqymdanýdan qorǵaımyz.\'\' \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Asqynýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Aýyz qýysynyń gıgıenasy jaıyndaǵy keńester__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nTisterdiń buzylýy, qyzyl ıektiń qabynýy negizinen tis óńezi men  tiske jabysqan tamaqtan qalǵan bakterııalardyń áserinen bolyp jatady. Tis qaqtary tamaqtan keıin 20 mınýt ótkende túzile bastaıdy. Eger bul óńezdi ár kún saıyn tazalap otyrmasa, tistiń buzylýyna sebep bolady. Óńezdiń siresip qatýynan tis tastary paıda bolady.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"521\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Tis, adam ómirinde mańyzdy ról atqarady. Biz tis arqyly tamaqty shaınap, qajetti azyqty bólip, qajetinshe dámin sezinemiz.  Jaqsy gıgıena saqtaý arqyly aýyz qýysynda túrli bakterııalardyń damýyn tejeı alamyz jáne aýyz qaýysy men tisterimizdi zaqymdanýdan qorǵaımyz.\'\' \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Asqynýy__\r\nTis óńezi men tis tastarynyń túzilýi tómendegideı asqynýlardy týyndatýy yqtımal:\r\n•	Aýyz qýysynda sańlaýdyń bolýy, odan tisterdiń qurylymy buzylady;\r\n•	Gıngıvıt – qabyný, qyzarý, qyzyl ıektiń qanaýy;\r\n•	Perıodontıt – tisti ustap turatyn jaq súıekteri baılamdarynyń buzylýy, budan tisterdiń túsýi jıi oryn alady;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy jaǵymsyz ıis (halıtoz);\r\n•	Abstsesster, aýyrsyný, shaınaı almaı qalý;\r\n•	Júktilikti kótere almaýdan júrek aýrýlaryna deıingi kóptegen densaýlyqqa baılanysty máseleler\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aýyz qýysy gıgıenasy jaıyndaǵy keleli keńester__\r\nAýyz qýysyn taza ustasa eshqandaı máselesiz, tister tap-taza kórinip turady. Saý qyzyl ıek kúlgin tústi jáne myqty bolady. Tisterińiz ben qyzyl ıekterińizdi aman saqtaý úshin tómendegideı keńesterdi oqyńyz: \r\n•	Tisti kúnine eki ret tazalańyz, ásirese tamaqtan keıin jáne uıqydan turǵanda;\r\n•	Tis tazalaǵysh jipti kem degende kúnine bir ret qolanyńyz;\r\n•	Tisińizdi josparly túrde teksertken kezde tis dárigeriniń zaqymdaýynan saqtanyńyz. Kóptegen tis dárigerleri kásibı tis tazalaýyn 6 aıdan kem ýaqytta ótkizbeıdi. \r\n•	Tiss protezderin taza ustańyz. Olardy arnaıy ertindilermen turaqty túrde tazalap, óńdep turyńyz. \r\nTis dárigerińizben tómendegideı suraqtar tóńireginde suhbattasyńyz:\r\n•	Qandaı tis shetkassyn paıdalaný kerek.  Jáne ony qandaı jerge qoıý qajet. Sizge elektirli tis shetkasy yńǵaıly bola ma. Ondaı tis shetkalary, qolmen paıdalanatyn shetkadan qaraǵanda qanshalyqty tıimdi.\r\n•	Tis jipterin qalaı durys paıdalanady. Qatty nemese aqyryn tartqylaýdan qyzyl ıekke zaqym kelip qalmaı ma?\r\n•	Aýyz qýysyn shaıý úshin qandaıda bir arnaıy zattardy nemese qajetti quraldardy paıdalanýym kerek pe?\r\n•	Este saqtaıtyn nárse, keıbir tis pastalary jáne aýyz qýysyn shaıatyn  zattar  adamǵa zııanyn tıgizip jatady, olardy qoldanǵan durys pa?\r\n\r\nTisti turaqty tazalý, tis dárigerimen birge tis qaqtaryn joıý, tistiń yńǵaısyz jerlerin tazalaý, tis arasyna kirgen zattardy tis jipterimen tazalap turý gıgıenanyń tıimdi joldarynyń biri bolyp tabalady. Tisti kásibı túrde tazalatý arqyly tistiń jyltyrlyǵyn arttyrýǵa bolady. Tistegi qatqan, maılasqan zattardy alý úshin tis dárigeri arnaıy qurylǵylardy paıdalanady. Keıde dáriger jaqty rentgenologııalyq túsirilimnen ótkizýdi talap etýi múmkin.\r\nJas balalar men sábılerdiń aýyz qýysynda týyndaǵan máseleler (erlerde/áıelderde)\r\nAýyz qýysyndaǵy problemalar (erlerde/áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naýyz qýysynyń gıgıenasy\r\ntistiń kútimi\r\ntisti qalaı tazalaý kerek\r\nAlmatydaǵy stomatologııa\r\n','student_k',3,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qyzyl ıek aýrýlary','','','qz','s','',0,'',1003,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545373740,1576909740,1545373829,'Eger sizdiń qyzyl ıegińiz aýyrsa, yńǵaısyzdanbańyz, siz jalǵyz emessiz. Qazirgi ýaqytta eresek adamdardyń kóbinde osyndaı nemese osyǵan uqsas aýrýlar týyndaýda. Atalmysh aýrýlar aldymen qabynýdan bastalady, ony gıngıvıt dep ataıdy. Sodan soń tisti ustap turatyn súıekter men tinder zaqymdanady. Qyzyl ıektiń aýrýy asqynyp ketse tisterdiń túsýine birden-bir sebep bolady. ','Eger sizdiń qyzyl ıegińiz aýyrsa, yńǵaısyzdanbańyz, siz jalǵyz emessiz. Qazirgi ýaqytta eresek adamdardyń kóbinde osyndaı nemese osyǵan uqsas aýrýlar týyndaýda. Atalmysh aýrýlar aldymen qabynýdan bastalady, ony gıngıvıt dep ataıdy. Sodan soń tisti ustap turatyn súıekter men tinder zaqymdanady. Qyzyl ıektiń aýrýy asqynyp ketse tisterdiń túsýine birden-bir sebep bolady. \r\n\r\nGıngıvıt kezinde qyzyl ıek isinip, qyzaryp ketedi. Sodan, qanaǵysh bolyp qalady. Negizi gıngıvıt aýrýdyń jeńil túri bolyp esepteledi. Negizinde, gıngıvıt kezindegi qabynbaly protsess kúndelikti tis tazalaǵanda, tis jipterin paıdalanǵanda nemese tis dárigeri men gıgıenıstke qaralǵanda tómendeıdi. Eger gıngıvıtti emdemese, ol perondıtke aýysyp ketýi yqtımal. Perıodontıt kezinde qyzyl ıek zaqymdanady da, tisterden ajyrap, qaltashalar túzile bastaıdy. Eger bul aýrýdy emdemese, tisti ustap turatyn, qyzyl ıek pen tinderdi baılanystyryp turatyn súıekter buzylady.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqyzyl ıek\r\nqyzyl ıektiń aýrýy\r\nqanaý\r\nqabyný\r\naýrý\r\n','student_k',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Gıngıvostomatıt','','','qz','s','',0,'',3594,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545373860,1576909860,1545374354,'Gıngıvostamatıt – aýyz qýysy men qyzyl ıektiń ınfektsııalyq aýrýy, oıyq jaranyń túzilýimen, tinderdiń isinýimen sıpattalady. Aýrýdyń qozdyrýshysy vırýstar men bakterııalar bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nGıngıvostamatıt – aýyz qýysy men qyzyl ıektiń ınfektsııalyq aýrýy, oıyq jaranyń túzilýimen, tinderdiń isinýimen sıpattalady. Aýrýdyń qozdyrýshysy vırýstar men bakterııalar bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nGıngıvostomatıt balalarda jıi kezdesedi. Ol (VPG-1) tıpti qarapaıym gerpes vırýsynyń juǵýynan týyndaýy múmkin. Odan, sondaı-aq gerpestıkalyq jara da paıda bolýy yqtımal.\r\nBul aýrý Koksakı vırýsyn juqtyrǵan kezde de daýy múmkin.\r\nNegizinen kóp adamdarda, aýyz qýysy gıgıenasyn durys saqtamaǵandyǵynan týyndap jatady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nBul aýrýdyń sımptomdary jeńil de, aýyr túrde de kórinis beredi:\r\n•	Aýyz qýysynda jaǵymsyz ıistiń bolýy;\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Yńǵaısyzdyqty seziný, mazasyzdaný jáne ıgerimsizdik oryn alýy múmkin;\r\n•	Tańdaıda nemese qyzyl ıekte oıyq jaralar paıda bolady;\r\n•	Tábet joǵalyp, aýyz qýysy aýyrady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger aýyz qýysyńyzdan kishkentaı jaralardy anyqtaý úshin tekseris júrgizedi.  Olardyń syrtqy túri basqa aýrýlardan paıda bolǵan jaraǵa uqsaıdy. Jótel, qaltyraý nemese bulshyqetterdiń aýrýy aýyz qýysyndaǵy basqa da aýrýlardyń paıda bolǵandyńynyń dálili bola alady.\r\nKóbinese gıgıvostomatıtpen zaqymdanýdy anyqtaý úshin basqa tekserýler qajet bola bermeıdi. Dese de, vırýsty nemese bakterııalyq kezeńderdi sáıkesterdirý úshin dáriger jaradan tinderdiń azǵantaı bólshegin alýy múmkin. Aýyz qýysynyń basqa da jaralamen zaqymdanýyna bıopsııa júrgiziledi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty maqsaty aýrý sımptomdaryn toqtatýǵa baǵyttalady. \r\nSiz úı jaǵdaıynda ózdigińizden tómendegideı sharalardy qoldansańyz bolady:\r\n•	Aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtańyz. Qyzyl ıekti múqııat tazalap turyńyz, sonda ǵana siz basqa ınfektsııalardyń juqtyrýdyń aldyn alasyz.\r\n•	Eger dáriger eshqandaı zııandy jaıtty anyqtamasa, siz tek aýyz qýysyńyzdy shaıyp, aýrýdy jeńildetseńiz bolady;\r\n•	Aýyz qýyssyndaǵy jaǵymsyz yńǵaıssyzdyqty boldyrmaý úshin tuzdy sýmen shaısańyz bolady. (staqandaǵy sýǵa  bir shaı qasyq tuz salyp) nemese shaıýǵa arnalǵan  sýtek totyǵymen shaısańyzda quptalady;\r\n•	Densaýlyq dıetasyn saqtańyz. Jumsaq, jaǵymsyz azyq-túlikter jegen kezde yńǵaısyzdyqty týyndatýy múmkin.\r\nSizge antıbıotıkter taǵaıyndaýy da ábden múmkin:\r\nTis dárigerine ınfıtsırlergen tinderdiń bóligin joıýǵa týra keledi. Bul jarany hırýrgııalyq óńdeýden ótkizý dep atalady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nGıngıvostomatıttiń aýyrlyǵy jeńilden aýyr túrge kóterilýi múmkin, aýrý aqyryndap aýyrmaı damı túsedi. Aýrý emdelse, jaralar negizinde 2-3 aptanyń ishinde ózdiginen jazylady.\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nGıngıvostomatıt aýyz qýysynan basqa jerdi de basyp ketýi múmkin. Ol aýyz qýysy jaralarynyń salmaqty túrine aýysýy yqtımal. \r\n{ANAME()}8{ANAME} \r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaıttar týyndasa dárigerge habarlasyńyz: \r\n•	Sizdiń aýyz qýysyńyzda oıyq jara paıda bolsa, qaltyraı bastasyńyz nemese basqa da belgiler oryn alsa;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy oıyq jaralar úlkeıip bara jatsa nemese 3 apta boıy dárilik terapııa áser bermese; \r\n\r\n\'\'Balalardyń aýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde/áıelderde)\'\'\r\n__Tegter:__ \r\ngıngıvıt\r\nstomatıt\r\ntis aýrýy\r\ntis óńezi\r\nqotyr\r\nstomatologııa\r\nemi\r\n','student_k',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tis aýrýlary','','','qz','s','',0,'',1113,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545374400,1576910400,1545374518,'Adam tisteri súıek tıptes myqty materıalmen tolyqtyrylǵan. Tistiń ishinde júıke jáne qan tamyrlary bar. Tis adamǵa kóptegen qajettilikterdi óteý úshin qajet. Mysaly, tamaqtaný úshin, sóıleý úshin jáne timti kúlý úshin de. Tiske qatysty aýrýlar tis jegi, ınfektsııa jáne jaraqattan týyndaıdy.','Adam tisteri súıek tıptes myqty materıalmen tolyqtyrylǵan. Tistiń ishinde júıke jáne qan tamyrlary bar. Tis adamǵa kóptegen qajettilikterdi óteý úshin qajet. Mysaly, tamaqtaný úshin, sóıleý úshin jáne timti kúlý úshin de. Tiske qatysty aýrýlar tis jegi, ınfektsııa jáne jaraqattan týyndaıdy.\r\n\r\nBul aýrýdyń jıi kezdesetin sımptomy, osy másele jaıynda birden-bir belgi berýshi jaǵdaı ol – tistiń aýrýy. Sonymen qatar munda tistiń shytynaý men túsýin de kirgizse bolady. Tis aýrý máseleleri týyndaǵanda ýaqytyly tis dárigerine baryp tekserilgen jón. Qýanyshqa oraı tis aýrýlarynyń barlyǵyn derlik emdeýge bolady, ol úshin aldymen tistiń taza turýyna asa mán berińiz. \r\n\r\nAýyz qýysyn taza ustaý úshin jáne tisterińizdiń saý bolǵanyn qalasańyz, tómendegi keńesterdi oqyńyz:\r\n•	Kún saıyn ftor jınalǵan tisti tis pastasymen jýyp turyńyz;\r\n•	Kún saıyn tisterińizdiń arasyn tis jibimen tazalap turyńyz;\r\n•	Tátti taǵamdardy tym kóp jemeı, endi shekteńiz;\r\n•	Shylym shekpeńiz jáne tabak shaınamańyz;\r\n•	Tis dárigerine jáne gıgıenıstke jıi tekserilip turyńyz.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqyzyl ıek\r\nqyzyl ıektiń aýrýy \r\ntis jegi\r\nqanaý\r\nqabyný\r\naýrý\r\n','student_k',4,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tis protezderi','','','qz','s','',0,'',1218,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545374520,1576910520,1545374633,'Tis protezderi – ımplanttanyp, joǵalǵan tisterdiń ornyna qoıylǵan jasandy tister. Tis protezderi tolyq jáne ishinara bolyp keledi. Tolyq protezder astyńǵy nemese ústińgi jaqqa  tolyǵymen kıiledi. Ishinara protezder bir nemese birneshe tistiń oryn jaýyp týrý úshin kıiledi. ','Tis protezderi – ımplanttanyp, joǵalǵan tisterdiń ornyna qoıylǵan jasandy tister. Tis protezderi tolyq jáne ishinara bolyp keledi. Tolyq protezder astyńǵy nemese ústińgi jaqqa  tolyǵymen kıiledi. Ishinara protezder bir nemese birneshe tistiń oryn jaýyp týrý úshin kıiledi. \r\n\r\nZamanaýı damýdyń nátıjesinde tis dárigerleri protezderdiń sapasyn jaqsartýda. Qazir olardyń syrtqy túrleri barynsha tabıǵı tiske uqsatyldy, onymen qoımaı olar óte yńǵaıly.  Biraq protezderdi salǵan adamdar ózderin bastapqyda birúrli sezinedi.  Alǵashynda sizge tis dárigerine jıi barýǵa týra keledi, al ol jasandy tisterdiń qalaı turǵandyǵyn, durys ornalasqanyn qadaǵalaıdy. Ýaqyt óte kele aýyz qýysy da ózgerike úırenisedi, sol kezde emin-erkin jasandy tisterdi salyp júre alasyz. Tis dárigeriniń ózgeristi qalaı ıgeretinine mán berińiz. \r\n\r\nProtezderdi salǵanda siz birneshe túrli ózgeristerdi baıqaısyz, mysaly sóılegende, tamaq ishkende. Ystyq tamaq pen sýsyndardy qabyldaǵanda protezdi abaılańyz, múmkin bolsa, alyp qoısańyzda bolady. Biraq tamaq arasynda kezdesip qalǵan kishkentaı túıirshikterge mán bermeı-aq qoısańyz da bolady.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\ntis\r\ntistiń túsýi\r\nprotez\r\nAlmatydaǵy tiz protezderin salý oryndary, \r\nprotezdeý\r\nstomatologııa\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Insýlınoma (qan quramyndaǵy ınsýlınniń kóbeıýi)','','','qz','s','',0,'',5378,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545374700,1576910700,1545375692,'Insýlınoma – bul uıqy beziniń isinýi. Uıqy bezi isingende gormonnan ınsýlın shamadan tys kóp bólinedi.\r\nInsýlın uıqy beziniń gormony, qan quramynda glıýkoz bólingende, uıqy bezinen ınsýlın bólinedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepeteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nInsýlınoma – bul uıqy beziniń isinýi. Uıqy bezi isingende gormonnan ınsýlın shamadan tys kóp bólinedi.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"522\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Insýlın uıqy beziniń gormony, qan quramynda glıýkoz bólingende, uıqy bezinen ınsýlın bólinedi.\'\'\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nUıqy bezi ish-qurlys aǵzalaryna jatady, ol kóptegen fermentter men gormondardy bóledi, sondaı-aq ınsýlındi bóledi.  Insýlınniń qyzmeti qandaǵy qant mólsherin (glıýkozdy) tómendetý jáne ony aǵza jasýshalaryna tasymaldanýyna yqpal etý.\r\n\r\nQandaǵy qant mólsheri tómengi kórsetkishke deıin túsken kezde, qant mólsheri qalypty bolmaıynsha, uıqy bezi ınsýlın bólýin toqtata turady.  Uıqy beziniń isinip, ınsýlındi shamadan tys mólsherde bólýi – ınsýlınomııa dep atalady. Isiktiń saldarynan qandaǵy qant mólsheri múldem tómengi kórsetkishke túsip ketse de ınsýlınniń bólinýi toqtamaı ketedi. \r\n\r\nInssýlınniń joǵarǵy kórsetkishi qandaǵy qant quramynyń tómendeýine ákeledi (gıpoglıkemııa). Gıpoglımekııa jeńil damýy múmkin, ol kezde mynadaı sımptomdar damıdy: ózin ash seziný jáne mazasyzdyq.  Nemese aýrý aǵymy aýyr bolýy da múmkin, mundaı jaǵdaıda adam gıpoglıkemııadan tyrysýy múmkin, nemese ólim ketýi de yqtımal.\r\nInýlınoma – sırek kezdesetin isik túri. Eresekterde ol ádette biren-saran kezdesedi jáne kishkentaı tıindi isik túrinde kórinis beredi.\r\n\r\nBul aýrý balalarda da óte sırek kezdesedi. Ádette, balalarda qandaǵy ınsýlınniń joǵarǵy kórsetkishi uıqy bezinde birge taǵy da bir isiktiń paıda bolýynan (jasýshalardyń jabysyp qalýynan) ınsýlınniń kóp mólsherde bólinýinen aýrý týyndatady.\r\n\r\nInsýlınniń  90%  - y qaýip týdyrmaıtyn isik bolyp tabylady. Genetıkalyq sındromy bar adamdar kóp endokrındi neoplazııalar dep atalady. Ondaı adamdar ınsýlınomıaǵy jáne basqa da endokrındik aýrýlarǵa shaldyqqysh keledi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Úreılený;\r\n•	Minez-qulyǵy ózgerý\r\n•	Kózi buldyraý\r\n•	Koma\r\n•	Esten taný\r\n•	Tyrysý\r\n•	Bas aınalý\r\n•	Bas aýrý\r\n•	Ózin ash seziný\r\n•	Esin joǵaltý\r\n•	Júrek soǵý rıtminiń sırektenýi\r\n•	Tersheńdik\r\n•	Dirildeý\r\n•	Dene salmaǵynyń artýy\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nAsh qaryn kezinde qan alyp, mynalardy tekserýi múmkin:\r\n•	Qandaǵy S-peptpd mólsheri;\r\n•	Qandaǵy glıýkoz mólsheri;\r\n•	Qandaǵy ınsýlın mólsheri\r\n•	Uıqy bezinen ınsýlın bólýge qatysatyn quraldardyń quramy.\r\nUıqy bezindegi isikti anyqtaý úshin kompıýterli tomagrafııa (KT), magnıtno-rezonansty tomagrafııa (MRT) ish-qurlys nemese pozıtorly-emıssıondy tomagrafııa (PET) ótkizilýi múmkin. Bulardan jaǵymsyz nátıje kórsetken jaǵdaıda, tómendegideı tekserý áditeri oryndalady:\r\n•	Uıqy bezi endosonografııasy;\r\n•	Oktreotıdti stsıntıgrafııa;\r\n•	Uıqy bezi angıografııasy;\r\n•	Insýlındi ishki kúre tamyrǵa synama engize otyryp tekserý.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nShuǵyl aralasýlar ınsýlın eminiń eń basty emi bolyp tabylady. Isik ártúrli ádistiń kómegimen anyqtalady, mysaly dıagnostıkalaý nemese hırýrgııalyq aralasýlar bolýy múmkin. Dárilik preparattar otaǵa deıin naýqastyń halin qalypqa túsirý úshin qoldanylady.\r\n\r\nEger isik túıinderi biren-saran bolsa ol joıylady. Eger isik túıinderi kóp bolsa, onda uıqy beziniń bir bóligi túgeldeı    kesip alyp tastaýǵa týra keledi (ishinara pankreatektomııa) . As qorytýǵa qajetti fermentterdi bólip turý úshin, uıqy beziniń kem degende 15%  qaldyrylady. Munyń ózi ınsýlınniń túgeldeı joıylyp ketpeýine sebepshi bolady.\r\nKeı jaǵdaıda ınsýlınoma kóp bolsa nemese aýrý qaıta qaıtalasa uıqy beziniń barlyq bóligi alynyp tastalady. Biraq munyń saldarynan sosyn, ınsýlın shamadan tys kóp bólinip, qant dıabeti damyp ketýi múmkin. Sondyqtan naýqas ınektsııa arqyly ınsýlındi qabyldap júrgeni durys.\r\n\r\nEger sizge ota da kómek bermese, isik qaıtpasa, shuǵyl emder de sizge oń áserin tanytpasa, ınsýlınniń bólinýin  jáne gıpoglıkemııany tejeý úshin dıazoksıd preparaty taǵaıyndalady. Bul dárimen qatar aǵzadaǵy suıyqtyqty ustap turý úshin dıýretkalar (aǵzadaǵy artyq suıyqtyqty shyǵaryp tastaıtyn dári) taǵaıyndalady. Keıbir naýqastarǵa ınsýlınniń shamadan tys jaıylyp ketýine kedergi keltiretin oktreotıd dárisi taǵaıyndalady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nNegizi kóp jaǵdaı bul isik asa qatty qaýip tóndire bermeıdi jáne otadan keıin naýqastardyń kópshiligi saýyǵyp ketedi. Biraq, keıbir gıpoglıkemııa nemese basqa aǵzalarǵa taralyp ketken, ómirge qaýip tóndiretin  isikter osy aýrýmen birge aýyrtpalyǵyn túsiredi. \r\n{ANAME()}7{ANAME}  \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Aýyr gıpoglıkemııa;\r\n•	Basqa aǵzalarǵa taralyp ketken isikter (metastazdaný) ;\r\n•	Uıqy beziniń túgeldeı joıylýynan qant dıabetiniń damýy. (keı jaǵdaıda)\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nSizde qandaı da bir ınsýlınomanyń sımptomdar kezdese qalsa dárigerge qaralyńyz. Tyrysý men esten taný shuǵyl jaǵdaı bolyp esepteledi, ol kezde dereý 103 nómirindegi jedel járdem qyzmetine habarlasyńyz.\r\n\r\n__Sınonımderi__\r\nInsýloma; aralshyq jasýshalar Adenomasy\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nınsýlınoma\r\nuıqy bezi\r\nonkologııa\r\nuıqy bezi isigi\r\nonkologııalyq em\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tis emaldarynyń ózgerýi (Patologııalyq jelinýi, syna tárizdi aqaý)','','','qz','s','',0,'',4647,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545375720,1576911720,1545376237,'Patologııalyq jeliný jáne syna tárizdi aqaý – tistiń emali dep atalatyn syrtqy jabyndysynyń eki tıpti zaqymdanýy. Keıde olar da tistiń túpki tereń jaǵyn zaqymdaıdy. \r\n\r\nPatologııalyq jeliný tis emaline ylǵı túrli nárselerdiń tııýinen, jáne sonyń áserinen onyń juqarýynan týyndaıdy. Tisti shamadan tys kóp jýa berý de derttik joıylýdyń sebebi bolyp tabylady. Tis shetkalary da, alynbaly-salynbaly jasandy tister de emaldiń buzylýyna ákeledi.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kútiletin jaǵdaı__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nPatologııalyq jeliný jáne syna tárizdi aqaý – tistiń emali dep atalatyn syrtqy jabyndysynyń eki tıpti zaqymdanýy. Keıde olar da tistiń túpki tereń jaǵyn zaqymdaıdy. \r\nPatologııalyq jeliný tis emaline ylǵı túrli nárselerdiń tııýinen, jáne sonyń áserinen onyń juqarýynan týyndaıdy. Tisti shamadan tys kóp jýa berý de derttik joıylýdyń sebebi bolyp tabylady. Tis shetkalary da, alynbaly-salynbaly jasandy tister de emaldiń buzylýyna ákeledi.\r\n\r\nHımııalyq zattar, sol sııaqty qyshqyldar syna tárizdi emal aqaýlyǵyn týdyrady. Qyshqyldar ádette, tsıtrýsty jáne basqa da azyq-túliktiń quramynda bolady. Asqazan qyshqyly da syna tárizdi aqaýdyń paıda bolýyna birden-bir sebeker, árıne eger ol tamaq pen aýyz arqyly asqazannan kóteile beretin bolsa. Bul aýrýdy reflıýksti qyshqyl dep te ataıdy. Asqorytý júıesi buzylǵan (býlımeıa) adamdar da kóp qusýdyń saldarynan emaldiń derttik joıylýyna tap bolyp jatady. Tipti basseınderdegi hlor jáne basqa da  hımııalyq zattar uzaq ýaqyt áser etýi emaldiń syna tárizdi aqaýlyǵyna sebepshi bolady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nTis shetkasyn paıdalanǵanda árbir astyńǵy tistiń úshinshisinde, qyzyl ıekke jaqyn tusta  V-tıptes emaldiń ketkendigi baıqalady. Tisterdiń tolyq bólikteri de, joǵarǵy azý tisterden de osyndaı ózgeristi ańǵarýǵa bolady. Olar abrazıvti zaqymdanýlar dep atalady. Tisterdiń tereńdep zaqymdanýynyń saldarynan emaldiń ketýiniń túrli sebepteri týyndaıdy. Emaldiń ketken bólikterinen tis tazalaý barysynda tis arasynan kqrinis bergenin de baıqaýǵa bolady. \r\n\r\nEmaldiń syna tárizdi aqaýlyǵy derttik joıylýdan aıshyqtanady. Syna tárizdi aqaý tistiń betinde sopaq pishindi kómeskilenip kórinedi.\r\nPatologııalyq jeliný sekildi, syna tárizdi aqaý da tistiń sezimtaldyǵyn kúsheıtedi, mysaly, ystyq nemese sýyq tamaqpen sýsyndar ishkende qıyndyq týǵyzady. Dentın astyna oranalasqan emaldiń zaqymdanýy kezinde qıyndyq odan saıyn kúsheıedi. Dentın júıke jáne qan tamyrlarynnan turady, ol pýlpany, tistiń ishki jaǵyn qorǵap jatady. \r\nPatologııalyq jeliný de, syna tárizdi aqaý da  tisińizdiń syrtqy túrine de áser etedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kútiletin jaǵdaı__\r\nEmaldiń derttik joıylýy men syna tárizdi aqaýlyǵynyń sebebin anyqtaǵannan keıin, ádette qurý protsessi toqtaıdy.  Tis aqaýlyǵyn qalpyna keltirý úshin jáne paıda bolǵan sımptomdardy toqtatý úshin qosymsha em alýǵa týra keledi.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nAldyn alý sharasy emaldiń syna tárizdi aqaýlyǵy men derttik joıylýyna baılanysty júzege assyrylady:\r\n•	Qyshqyl taǵamdar men sýsyndardy kóp paıdalanbańyz;\r\n•	Qatty tis shetkasymen tisti kúshpen jýmańyz. Amal bolsa, jumsaq shetkamen jýýǵa tyrysyńyz;\r\n•	Tisti tazalaý úshin tis tazalaǵysh jipti qajetti deńgeıde paıdalanyńyz.\r\nEger siz tisińizdi qalaı tıimdi tazalap júrýdi meńgermeseńiz, tis dárigerinen keńes alyńyz.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmaldiń syna tárizdi aqaýlyǵyna jáne derttik joıylýyna baılanysty emdeý sharalary olardyń qanshalyqty zaqymdanǵanyna qarasty júzege asady. Eger sizde úlken aqaýlyq bolsa, tis aqaýlyǵyn plombalaýǵa týra keledi. Eger zaqymdanǵan jer azǵantaı bolsa, eshnárse sezilmese, ony tipti arnaıy emdemeı-aq qoısańyz da bolady.\r\nSezimtal tisterge tis dárigeri quramynda ftor bar jaqpany ne bolmasa, shaıǵyshty úı jaǵdaıynda paıdalanýǵa keńes beredi. Eger sizge zaqymdanǵan jerdegi aqaýlyqty plombalaý qajet bolsa,  tis dárigeri tistiń túsine laıyqty tústi tańdap bere alady. Negizi materıaldyń eki túri qoldanylady:\r\n•	Kompozıtter (plastıkalyq plomba);\r\n•	Stekloınomerler\r\n\r\nTis dárigeri nemese gıgıenıst  te tiske  arnalǵan ftorlakty paıdalanýy múmkin.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralǵan durys__\r\nEger siz tisińizden  qandaıda bir ketikti nemese sopaqsha kómeskilengen  jerin baıqasańyz tis dárigerine habarlasyńyz. Tisińiz tym sezimtal bolyp bara jatsa da tis dárigrine habarlasyńyz. Qıyndyqtyń aldy qansha erte alynsa, jaǵymsyzdyqtar sonshshalyqty tez joıylady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nDert pen qajalýdyń aldyn erte alsa, aldaǵy boljamy jaqsy bolmaq.  Eger  zaqymdaný protsessi toqtamasa, onda ol jaǵdaı tistiń ishki jaǵy men etiniń qurýyna aparady. Zaqymdanǵan jerdiń kólemi qansha ulǵaıǵan saıyn, ony emdeý úshin sonshalyqty kóp kúsh ketedi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nAlmatydaǵy stomatologııa \r\nemal\r\nemaldiń ketýi \r\nemaldiń jińishkerýi \r\nAlmatydaǵy tis emdeý ortalyǵy \r\ntistiń kómeskilenýi\r\n','student_k',3,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Infektsııalyq toksıkalyq shok ','','','qz','s','',0,'',4379,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545376440,1576912440,1545377050,'Infektsııalyq toksıkalyq shok - kúrdeli aýrý bolyp esepteledi. Bul jaǵdaıda adamda, qaltyraý paıda bolady, ishki organdardyń qyzmeti buzylady.\r\n\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok – ýly stafılokokk (irińdi týǵyzatyn bakterııanyń túri) bakterııasynan týyndaıdy.  Toksıkalyq shok dep atalatyn, osyǵan  uqsas sındrom– streptokokk bakterııasynan týyndaýy múmkin. Barlyq stafılokokktik nemese streptokokktik juqpalar ınfektsııalyq-toksıkalyq shokty týdyra bermeıdi.\r\n\r\nEń alǵashqy ınfektsııalyq toksıkalyq shok oryn alǵan jaǵdaı áıelderden bastaldy, olar etekkir kezinde tampon qoldanyp, aýrý sodan týyndaǵan boltyn. Qazirgi tańda da bul aýrýdyń  jartysyna jýyǵy osyndaı jaǵdaılardan týyndap jatady. \r\n\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok teriniń ınfıtsırlenýi kezinde, kúıgende, nemese otadan keıin mazalaýy múmkin. Jalpy aýrý balalardy da, erlerdi de,  etekkir kezinde áıelderdi de mazalaıdy. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok - kúrdeli aýrý bolyp esepteledi. Bul jaǵdaıda adamda, qaltyraý paıda bolady, ishki organdardyń qyzmeti buzylady.\r\n\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok – ýly stafılokokk (irińdi týǵyzatyn bakterııanyń túri) bakterııasynan týyndaıdy.  Toksıkalyq shok dep atalatyn, osyǵan  uqsas sındrom– streptokokk bakterııasynan týyndaýy múmkin. Barlyq stafılokokktik nemese streptokokktik juqpalar ınfektsııalyq-toksıkalyq shokty týdyra bermeıdi.\r\nEń alǵashqy ınfektsııalyq toksıkalyq shok oryn alǵan jaǵdaı áıelderden bastaldy, olar etekkir kezinde tampon qoldanyp, aýrý sodan týyndaǵan boltyn. Qazirgi tańda da bul aýrýdyń  jartysyna jýyǵy osyndaı jaǵdaılardan týyndap jatady. \r\n\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok teriniń ınfıtsırlenýi kezinde, kúıgende, nemese otadan keıin mazalaýy múmkin. Jalpy aýrý balalardy da, erlerdi de,  etekkir kezinde áıelderdi de mazalaıdy. \r\n\r\nQaýipti faktorlary:\r\n•	Bosanǵannan keıin az ýaqyt ótkende;\r\n•	Altyn stafılokokk bakterııasynan týyndaǵan ınfektsııadan (ony ádette, stafılokokktik ınfektsııa dep ataıdy).\r\n•	Tyǵyndar (mysaly, murynnan qan ketkende toqtatatyn tyǵyndar);\r\n•	Etekkir kezinde;\r\n•	Otadan keıin;\r\n•	Tampon qoldanǵannan keıin (ásirese, uzaq ýaqyt qoldanǵannan);\r\n•	Otadan keıin jaranyń ınfıtsırlenýinen.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Esten taný;\r\n•	Dıareıa;\r\n•	Jalpy ıkemsizdik;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Joǵary qaltyraý, dene qyzýy qatty kóteriledi;\r\n•	Arterııalyq qyssymnyń tómendeýi;\r\n•	Bulshyq etterdiń aýrýy;\r\n•	Júrek aıný men qusý;\r\n•	Organdyq jetispeýshilik (baýyr men búırek);\r\n•	Kózdiń, aýyzdyń, tamaqtyń qyzarýy;\r\n•	Tyrysý;\r\n•	Kúnnen kúıgen sııaqty bolyp kórinetin qyzyl bórtpeler;\r\n\r\n•	Teriniń túleýi, ásirese bórtpeler paıda bolǵannan keıin 1-2 apta ótkende bastalady, sondaı-aq alaqan men aıaqtyń tómengi jaǵynyń terilerli túleı basstaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nBirde-bir tekserý  ádisi ınfektsııalyq toksıkalyq shokty anyqtaı almaıdy.\r\nBirneshe krıterılermen dıagnoz toqtaıdy: qaltyraý, arterııalyq qysymnyń tómendeýi, bótpe, bórtpe shyqqannan keıin 1-2 apta ótkende teriniń túleýi, sondaı-aq, úsh músheniń qyzmetinde másele týyndaǵandyqtan.\r\nKeıbir jaǵdaıda qan tamshysyn tekseri arqyly altyn stafılokokk bakterııasynyń ósýin anyqtaýǵa bolady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nKez-kelgen tampon, jatyr gýbkalary nemese muryn tampondary sekildi materıaldar alynýy kerek. Infektsııanyń negizgi kózi (hırýrgııalyq jara) tazartylýy kerek.\r\nEmdeý organ qyzmetine tómendegideı joldarmen demeý berý arqyly júzege asady:\r\n•	Kez-kelgen ınfektsııaǵa arnalǵan antıbıotıkter ( ishke engiziletin);\r\n•	Dıalız (búırek jetispeýshiliginiń damýy kezinde qoldanylatyn);\r\n•	Suıyqtyqty ishke engizý;\r\n•	Arterııalyq qysymdy baqylaý úshin beriletin dáriler;\r\n•	Aýyr jaǵdaıda gamma-globýlındi ishke engizý;\r\n•	Jaǵdaıdy monıtorıngten ótkizý úshin ıntensıvti terapııa bóliminde bolý.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok 50% jaǵdaıy ólimge ákeledi. Aýrý emdelgennen keıin de qaıta mazalaýy múmkin.\r\nAsqynǵan jaǵdaıda:\r\n•	Aýyr organdyq potologııa oryn alady;\r\n•	Búrek jetispeýshiligi oryn alady;\r\n•	Júrek jetispeýshiligi oryn alady;\r\n•	Baýyr jetispeýshiligi oryn alady;\r\n•	Shok, eseńgireý;\r\n•	Ólim\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok týyndaǵanda dereý medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Eger sizde bórtpeler paıda bolsa, qaltyrasańyz, ózińizdi ıkemsiz sezinseńiz,  ásirese etekkir kezinde tapon qoldanǵanda, nemese siz jaqyn arada operatsııa jasatqan bolsańyz dárigerge ýaqyt kúttirmeı habarlasyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nEtekkirlik ınfektsııalyq-toksıkalyq shoktyń aldyn alý úshin qatty tyǵyndalyp turatyn tamponnan bas tartý kerek. Siz bul aýrýdyń qaýpiniń aldyn alý úshin etekkir kezinde tampondy tek bir-aq ret (turaqty túrde emes) qoldanǵanyńyz  abzal.\r\n\r\n__Sınonımderi:__\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shoktyń sındromy\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000653.htm\r\n__Tegter:__\r\nITSh \r\nınfektsııalyq-toksıkalyq shok\r\nshok\r\nıntoktsıkatsııa\r\nálsireý\r\nınfektsııa\r\nqaýipti jaǵdaı\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Helicobacter pylori ınfektsııasy','','','qz','s','',0,'',1841,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545377160,1576913160,1545377440,'Helıkobakter pılorı (N.pelori) – asqazan aýrýyn týdyratyn bakterııa. Olar shamamen jer sharyndaǵy 2/3 eldimekende kezdesedi jáne olar taza emes azyq-túlik pen las sýdan beriledi, biraq ǵalymdar bul jaıyndaǵy naqty aqparatty áli tolyq bere almady.  Helıkobakter pılorı (N.pelori) asqazannyń oıyq jarasyn jáne 12 eli ishek aýrýyn, sondaı-aq asqazannyń qaýipti isigin týdyratyn bakterııa bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"523\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nHelıkobakter pılorı (N.pelori) – asqazan aýrýyn týdyratyn bakterııa. Olar shamamen jer sharyndaǵy 2/3 eldimekende kezdesedi jáne olar taza emes azyq-túlik pen las sýdan beriledi, biraq ǵalymdar bul jaıyndaǵy naqty aqparatty áli tolyq bere almady.  Helıkobakter pılorı (N.pelori) asqazannyń oıyq jarasyn jáne 12 eli ishek aýrýyn, sondaı-aq asqazannyń qaýipti isigin týdyratyn bakterııa bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nAsqazannyń  jáne 12 eli ishektiń oıyq jarasynyń sımptomdary kezinde dáriger sizdiń qanyńyzdaǵy N.pelori-ge qarsy ımmýnglobýlınderdi  tekseredi, helıkobakterıozǵa tynys aldyrý arqyly test ótkizedi nemese N.pelori-ge qarsy antıgendi anyqtaý úshin nájis úlgisin alady. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń eń tıimdi ádisi antıbıotıkter men antatsıdti dárilerdi úılestire qoldaný (asqazan sólindegi qyshqyldy azaıtýǵa baǵyttalǵan) ádisi bolyp tabylady. Emdelý kýrsynan ótkennen keıin siz qaıta tekserýden ótkenińiz jón, ınfektsııanyń tolyq joıylǵanynan kóz jetkizý úshin.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nH. pylori-dan qorǵaný úshin, siz tómendegideı sharalardy qoldansańyz bolady:\r\n•	Jýynatyn bólmeden shyqqan saıyn, ár tamaqtanýdyń aldynda qlyńyzdy jýyńyz;\r\n•	Durys daıyndalǵan tamaqty jeńiz;\r\n•	Tek taza sýdy iship júrýge tyryssyńyz.\r\n\r\n__Derekkóz:__ AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýtarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/helicobacterpyloriinfections.html\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nNP\r\nHP\r\nheltkobakter pılorı\r\noıyq jara\r\nasqazan\r\nasqazan oıyq jarasy\r\noıyq jaraly aýrý\r\nasqazannyń oıyq jarasyn emdeý\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Naǵyz polıtsıtemııa','','','qz','s','',0,'',4321,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545377580,1576913580,1545378079,'Naǵyz polıtsıtemııa – bul súıek kemigi aýrýy, qan quramyndaǵy  jasýshalardyń mólsheri anomaldi túrde úlkeıýimen sıpattalady (eń aldymen erıtrotsıtter).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nNaǵyz polıtsıtemııa – bul súıek kemigi aýrýy, qan quramyndaǵy  jasýshalardyń mólsheri anomaldi túrde úlkeıýimen sıpattalady (eń aldymen erıtrotsıtter).\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nNaǵyz polıtsıtemııa – súıek kemigi aýrýy. Ol erıtrotsıtterdiń, leıkotsıtterdiń sondaı-aq trombotsıtterdiń shamadan tys kóp bólinip, sanynyń artýynan týyndaıdy.\r\nBul áıelderde de, erlerde de, kóbinese 40 jasqa deıingi adamdarda paıa bolatyn, asa jıi ushyrasa bermeıtin aýrý. Bul  JAK2V617F  degen ataýmen belgili gendik mýtatsııamen baılanysy bar aýrý. Bul mýtatsııanyń sebebi áli kúnge deıin belgisiz kúıinde kele jatyr.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Jatqanda tynys alýdyń qıyndaýy;\r\n•	Bas aınalý;\r\n•	Teri qanaýǵa beıim bolady;\r\n•	Asqazannyń joǵarǵy sol jaq bóligi aýrlaý sezinip turady (kók baýyrdyń úlkeıý saldarynan);\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Ystyq vanna qabyldaǵannan keıin qyshý sezimderi mazalaıdy;\r\n•	Teri, ásirese bet terisi qyzarady;\r\n•	Demikpe;\r\n•	Tamyrdyń qabyný sımptomdary kezdesedi.\r\n\r\nEskertý: Keıbir sımptomdar qan aınalymynyń shamadan tys jabysqaqtyǵyna jáne beıimdiligine de baılanysty bolady.\r\n\r\nAýrý kezinde paıda bolatyn basqa da sımptomdar:\r\n•	Teriniń kókshildenýi;\r\n•	Sharshaǵyshtyq;\r\n•	Teride qyshyl daqtardyń paıda bolýy;\r\n•	Kórýdiń qıyndaýy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger tekserý júrgizedi. Dıagnostıkalaýǵa qajetti ádister:\r\n•	Súıek kemigine bıopsııa jasaý;\r\n•	Aýynalymdaǵy jalpy qannyń taldamasy;\r\n•	Kólemdi metabolıkalyq panel (bul qan (taldamasyn) tekserýdiń nátıjesinde, búırek pen baýyrdyń aǵzadaǵy qyzmeti men sý-elektrolıtti úılesimdiligin anyqtaýǵa múmkindik týady);\r\n•	Erıtropoetın  mólsherin anyqtaý;\r\n•	JAK2V617F mýtatsııasyna genetıkalyq test;\r\n•	Qannyń ottekke qanyqtyǵyn anyqtaý;\r\n•	Erıtrotsıtterdiń  massasyn anyqtaý;\r\n•	V12 vıtamıniniń mólsherin anyqtaý.\r\nBul aýrý sondaı-aq tómendegideı tekserýlerdiń kórsetkishteri arqyly da anyqtalady:\r\n•	SOE;\r\n•	Laktatdegıdrogenaz;\r\n•	Siltili fosfataz;\r\n•	Agregatsııa trombotsıtterine test ótkizý;\r\n•	Qandaǵy neseptik qyshqyl mólsheri.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdelýdiń basty maqsaty qannyń sylyqtyǵynyń tómendeýin jáne qan ketý men trobtúzilimderdiń  toqtaýyn tekserýge baǵyttalady.\r\n\r\nQan jiberý (flebotomııa) dep atalatyn emdeý ádisi  qannyń jabysqaqtyǵynyń tómendeýine paıdalanylady. Qannyń birligi (1 pıntaǵa jýyq) erlerdiń qan quramyndaǵy gematokrıt 45 %-dan, al áıelderdiki 42% -dan tómendegenshe, bir aptanyń ishinde  joıylady. Sodan soń emdeý sharasy qajetine qaraı qaıtalanyp júzege asa beredi.\r\nKeıde hımııalyq preparattar taǵaıyndalýy múmkin, atap aıtqanda, gıdroksımochevın, ol mıda pisip jetilgen erıtrotsıtterdiń sanyn azaıtý úshin qoldanylady. Sondaı-aq ınterferon da taǵaıyndalýy múmkin, ol qandaǵy jasýshalarddyń mólsherin tómendetedi.\r\n\r\nAnagrelıd dep atalatyn dárilik preparat trombotsıtterdiń mólsherin azaıtý úshin qoldanylady. Keıbir naýqastarǵa asperın qoldanýǵa keńes beriledi, biraq ol asqazannan qan ketýin damytýy múmkin. Keıbir naýqastar sezetin qatty qyshýdy ýltrokúlgin sáýle basýy múmkin.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nAýrý ádette aqyryn damıdy. Naýqastardyń kóbisi dıagnoz qoıǵannyń ózinde aýrýmen baılanysty eshqanda máseleni baıqamaıdy. Aýrý tek aýyr sıomtomdar kezdesse ǵana dıagnostıkalanady.\r\n\r\nAsqynǵan jaǵdaıda\r\n•	Jiti mıeloblasty leıkoz;\r\n•	Asqazandyq nemese ishektik qan ketý;\r\n•	Qyzý;\r\n•	Júrek jetispeýshiligi;\r\n•	Mıelofıbroz\r\n•	Tromboz  (qannyń uıýy, ınsýlt, ınfarkt, nemese basqa da zaqymdanýlardy anyqtaıdy)\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nNaǵyz polıtsıtemııa sımptomdarynyń damýyn baıqasańyz dárigerge habarlasyńyz.\r\n\r\n__Sınonımderi:__\r\nAlǵashqy polıtsıtemııa, Qyzyl polıtsıtemııa; Mıeloprolıferatıvti buzylys, Erıtremııa, Splenomegalıkalyq polıtsıtemııa; Vakez aýrýy; Osler Aýrýy; sozylmaly tsıanozdy Polıtsıtemııa – Mıelopatııaly polıtemııa; Splenomegalııalyq erıtrotsıtoz.\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000589.htm\r\n\r\n__Tegter:__ \r\npolıtsetemııa\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Silekeı bezderiniń tastary','','','qz','s','',0,'',3464,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545378300,1576914300,1545378799,'__Silekeı bezderi joldaryndaǵy tastar__ – bul aýrý, silekeı bezderin ótkizetin tútik sekildi joldarǵa mıneraldyq zattardyń jınalýymen sıpattalady. Silekeı bezderi joldaryndaǵy tastar – silekeı bezderi qyzmetiniń birden-bir buzylǵan túry bolyp esepteledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nSilekeı bezderi joldaryndaǵy tastar – bul aýrý, silekeı bezderin ótkizetin tútik sekildi joldarǵa mıneraldyq zattardyń jınalýymen sıpattalady. Silekeı bezderi joldaryndaǵy tastar – silekeı bezderi qyzmetiniń birden-bir buzylǵan túry bolyp esepteledi.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nSilekeı aýyz qýysyna silekeı bezderinen bólinip shyǵady. Silekeıde jınalatyn hımııalyq zattar,  krıstaldar túzedi, olar silekeı shyǵatyn joldardy bekitip qalady.\r\nSelekeı bitelip qalǵan joldarǵa tirelip shyǵa almaı qalsa, qaıta aınalyp bezge túsedi. Onyń saldarynan bez tinderi isinip, aýyrtýy múmkin.\r\n\r\nBizdiń aǵzamyzda úsh iri syńarly silekeı bezderi bar:\r\n•	Shyqshyt bezi. Olar eń úlkeni. Olardyń árqaısyssy qulaqqa qarama-qarsy jaqtyń asstynda, bet terisiniń ústińgi jaǵynda ornalasqan. Bul bezderdiń biri nemese barlyǵynyń qabynýy parotıt dep atalady.\r\n•	Jaqasty bezi. Bul eki bezder aýyz qýysynyń artqy jıegine, eki jaqtyń maıysqan jerine ornalasqan.\r\n•	Tilasty bezi aýyz qýysynyń túbinde ornalasqan.\r\nSilekeı bezderiniń tastary kóbinese jaqasty bezderinde paıda bolady, alaıda keıde shyqshyt bezder de kezdesip jatady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Aýyzdy ashqanda, jutynǵanda mazalaıdy;\r\n•	Aýyz qurǵap turady;\r\n•	Bet aýyrady nemese aýyz qýysy aýyrady;\r\n\r\n•	Bet pen moıyn isıdi (tamaq, sýsyn ishkende aýyrýy kúsheıip ketedi)\r\nKóbinese sımptomdar tamaq ishkente mazalaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger nemese tis dárigeri sizdiń basyńyz ben moınyńyz jaqty qaraıdy. Ondaǵy silekeı bezderin sıpalaý arqyly bir nemese birneshe úlkeıgen, aýyrsynǵan ózgeristerdi anyqtaıdy. Qarmalaý kezinde dáriger tasty qolymen sezinýi múmkin.\r\nDıagnoz qoıý úshin betti rentgenge, ÝDZ-ǵa, MRT-ǵa nemese KT-ǵa túsirýi múmkin.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty maqsaty tasty joıý bolyp tabylady.\r\nSizdigińizden úıde tómendegideı sharalardy oryndasańyz bolady:\r\n•	Kóp mólsherde sý ishińiz;\r\n•	Silekeıdiń bólinýin arttyrý úshin qantsyz lımon tamshysyn paıdalanyńyz.\r\nTasty joıatyn basqa da ádister tómendegideı bolyp keledi:\r\n•	Jylylyqty paıdalana otyryp, bezge massaj jassaý kerek. Dáriger nemese tis dárigeri joldardaǵy tasty qalaı qozǵaý kerektigin úıretedi;\r\n•	Keı jaǵdaıda joldy bekitip qalǵan tastardy alyp tastaý úshin hırýrgııalyq aralasýlar da ótkiziledi.\r\n•	Emdeýdiń basqa jańasha nusqadaǵy ádisi soqqy beretin tolqyndardyń kómegimen tastardy untaqtaý bolyp tabylady.\r\n•	Sıaloendoskopı dep atalatyn jańa ádisi – kishkentaı beıne kamera nemese quraldyń kómegimen silekeı bezderi joldaryndaǵy tastardy joıýǵa baǵyttalady.  \r\n•	Eger tastar ınfıtsırlensse nemese qaıta túzile bastasa, onda operatsııa jasalyp, silekeı bezi alynyp tastalynady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKóp jaǵdaıda silekeı bezderi joldaryndaǵy tastar aýyrtady nemese jaısyzdyq sezimin týdyrady, odan basqa ınfıtsırlenýi múmkin. \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde silekeı bezderi joldaryndaǵy tastardyń sımptomdary biline bastasadereý dárigerge habarlasyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nSıalolıtıaz\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde / áıelderde)  \'\'\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tulǵanyń ısterııalyq buzylysy','','','qz','s','',0,'',3810,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545378840,1576914840,1545379779,'Tulǵanyń ısterııalyq buzylysy – densaýlyqtyń psıhıkalyq buzylysynan týyndaıtyn jaǵdaı. Ondaı adamdar óte  emotsıonaldi bolyp keledi. Ári sondaı mazasyz, kúzeliste júredi, ár kezde adamdardyń kóńilin ózine aýdarýǵa tyrysady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nTulǵanyń ısterııalyq buzylysy – densaýlyqtyń psıhıkalyq buzylysynan týyndaıtyn jaǵdaı. Ondaı adamdar óte  emotsıonaldi bolyp keledi. Ári sondaı mazasyz, kúzeliste júredi, ár kezde adamdardyń kóńilin ózine aýdarýǵa tyrysady\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"524\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nBul aýrýdyń sebepteri belgisiz. Bul  aýrýdyń týyndaýy tuqym qýalaý saldarynan jáne balalyq kezde tap bolǵan jaǵdaılarǵa da baılanysty bolady dep esepteıdi. Mundaı jaǵdaı áıelderde kóptep kezdesedi.  Biraq, dárigerler tekserý barysynda atalmysh aýrýdyń erlerde de jıi bolatynan meńzeýde. Jeke tulǵanyń esirmeli aýrýy eseıe kele paıda bolady nemese 20 jastan asqannan keıin.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nTulǵanyń ısterııalyq buzylysy  bar adamdar ádette qoǵamdaǵy óz mindetterin tolyq ıgere alady, tipti joǵary dárejelerge de kóterilýge múmkinshiligi bolady, sondaı-aq saıası, shendik oryndarda da qyzmet etip, jaqsy nátıjeler kórsetedi.\r\n\r\nMundaı buzylystary bar adamdarda mynadaı belgiler baıqalady:\r\n•	Ózine shamadan tys nazar aýdarý úshin qolynan kelgeninshe áreket etýge umtylady;\r\n•	Bógde adamdardyń ózine áser etýne ońaı jol ashyp beredi;\r\n•	Óziniń syrtqy tulǵasyna qatty alańdaıdy;\r\n•	Tym daraqy, emotsıonaldy bolyp keledi;\r\n•	Synǵa, pikirtalasqa shydaı almaıdy;\r\n•	Óziniń basqa adamdarmen ara-qatynasy, negizgiden álde qaıda jaqyn dep oılaıdy;\r\n•	Sátsizdikterde basqalardy kinálap shyǵa keledi;\r\n•	Bir nárseniń oryndalýyna, maquldanýyna qatty asyǵady ;\r\n•	Eshnársege zer salyp qaramaıdy;\r\n•	Óziniń árqashan nazarda bolǵanyn qalaıdy \r\n•	Kóńil-kúıin tez ózgertedi, ózin eshkimge baǵynyshty sezingisi kelmeıdi;\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nAýrýdyń dıagnostıkasy psıhologııalyq baǵalaýǵa, anamnezdiń aýyrlyǵyna  negizdeledi.\r\nDáriger tulǵanyń ısterııalyq buzylysyn dıagnostıkalaýda  tómendegideı erekshelikterin qaraı otyryp anqytaıdy: \r\n•	Minez-qulqyna;\r\n•	Burynǵy aýrý tarıhyna (anamnez)\r\n•	Syrtqy turqyna;\r\n•	Psıhologııalyq jaǵdaıyna.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nBul aýrýmen aýyratyn adamdar qınalǵanda, kúızeliske túskende, mazasyzdanǵanda, romantıkalyq qatynasta túsinispestikter bolǵanda, basqa adamdarmen kıkiljińge kelgende jıi dáriger kómegine júginedi. Keıde sımptomdyq emder qurylǵylarmen júrgizilýi múmkin. Áńgimelesý jáne psıhoterapııa – bul aýrýdy emdeýdegi eń tıimdi em bolmaq.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrý aǵymy keıbir dárilerdi qabyldap, áńgimeleskennen keıin ońalyp qalady. Eger aýrýdy emdemese, ol naýqastyń jeke ómirine, jumysyna aıtarlyqtaı zalalyn tıgizýi múmkin.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nTulǵanyń ısterııalyq buzylysy adamdarǵa saıası jáne romantıkalyq qatynas jasaǵanda óz áserin tıgizedi. Ondaı adam ár jaǵdaıda ózin ustaı almaı jatady. Olar óz jaǵdaıyn ıgere almaı, basqalarmen til tabysa almaı jumysyn da jıi aýystyrýy múmkin. Mundaı aýrýmen aýyratyn naýqastarǵa jańa kóńil-kúı, jáne qaýipti jaǵdaılardan ótkizip jiberetin serpilister qajet bolyp turady. Bul faktorlardyń bári kúızelispen baılanysty damıdy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde, nemese sizdiń jaqyn tanysyńyzda tulǵanyń osyndaı tulǵanyń ısterııalyq buzylysynyń sımptomdary kórinis berse, ózińizge jaqyn jerdegi psıhıkalyq emdeý ortalyǵynyń mamandaryna, bolmasa, dárigerine baryp tekserilińizder.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nIsterııa\r\nesirik \r\nesirmelik buzylys\r\npsıhıkalyq jaǵdaı\r\nesirikti emdeý\r\nAlmatydaǵy psıhıatrııa \r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ihtıoz','','','qz','s','',0,'',3046,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545379920,1576915920,1545380721,'Ihtıoz – kóp taralǵan, tuqym qýalaıtyn aýrý. Ol teriniń qurǵaýymen, túleýimen sıpattalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nIhtıoz – kóp taralǵan, tuqym qýalaıtyn aýrý. Ol teriniń qurǵaýymen, túleýimen sıpattalady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nIhtıoz teriniń birden-bir eń kóp taralǵan, tuqym qýalaıtyn aýrýy. Ol balalyq kezde bastalýy múmkin. Aýrý urpaqtan-urpaqqa aýtosomdy-domınantty túr arqyly jalǵasady. Demek, bul aýrý bar bolǵany bir ǵana anomaldi ata-ananyń geninnen ósip jetile beredi degen sóz.\r\nAýrý qys kezinde jıi ushyrasady. Ol atopıkalyq dermatıt, follıkýlıarly keratoz (qoldyń ústińgi jaǵyndaǵy kishkentaı qyzyl túıinder) nemese basqa da teri aýrýlarymen qatar mazalaýy múmkin.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Teriniń qurǵaýy;\r\n•	Teriniń túleýi;\r\n•	Teriniń qalyńdaýy;\r\n•	Jeńil qyshý sezimi.\r\n\r\nKóbinese qurǵak, túlegish teri negizinde aıaqta bolady, sondaı-aq patologııalyq protsess bilekte, qolda jáne denede túziledi. Aýrý sondaı-aq alaqanda kóptegen usaq syzyqtar bolyp shyǵýy múmkin.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger keıde tek terińizge qaraý arqyly da dıagnostıka qoıa alady. Tekserý kezinde teriniń túleýi me qurǵaýynan basqa da sebepteri anyqtalýy múmkin.\r\nDáriger sizden januıańyzda bir adamnyń teri qurǵaǵyshtyǵy bar ma, joq pa dep suraq qoıady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nDáriger sizge kúshti ylǵalǵandyrǵyshtardy qoldaný kerektigi jaıynda keńes beredi. Losonnan qaraǵanda krem men jaqpa maılar tıimdi. Olardy shomylǵannan keıin dymqyl terige birden jaǵyńyz. Sizge teri qurǵatpaıtyn sabyn qoldaný kerek bolady.\r\n\r\nDáriger sizge dymqyldandyrǵysh kremderdi taǵaıyndaıdy. Olardyń quramynda túrli hımııalyq zattar bolady, mysaly, sút qyshqyly, salıtsıl qyshqyly jáne nesepnár, olar teriniń qalypty jaǵdaıynyń qaıta qalyptasýyna septigin tıgizedi.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nIhtıoz jaǵymsyz aýrý bolyp tabylady, biraq jalpy densaýlyqqa zııanyn tıgize bermeıdi. aýrý ádette eseıgende joǵalyp ketedi, biraq jyldar óte qaıta mazalaýy da ǵajap emes.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nSyrylǵan jer arqyly deneniń ashylǵan jerine ınfektsııalyq bakterııa túsip ketýi múmkin.\r\n\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nDárigerińizben aqyldasyńyz, eger:\r\n•	Em qabyldasańyz da sımptomdar saqtalyp turyp alsa;\r\n•	Sımptomdar asqynyp bara jatsa;\r\n•	Teriniń zaqymdanýy deneniń bassqa jerlerine taralyp bara jatsa;\r\n•	Jańa sımptomdar paıda bola bastasa.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nEger sizde osy aýrý bolsa, eskerińiz balańyzda da osyndaı aýrý bolýy yqtımal.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nTaralmaly ıhtıoz; balyqsha túleý sındromy.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nıhtıoz\r\nteriniń túleýi\r\nteriniń qyshýy\r\nteri túleýiniń sebepteri\r\nteri aýrýy\r\nAlmatyda ıhtıozdy emdetý \r\nıhtıozdyń sımptomdary\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kandıdozdy stomatıt','','','qz','s','',0,'',2447,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545380820,1576916820,1545381106,'Kandıdozdy stomatıt ta monılıoz sekildi kópke beligi aýyz qýysy men tamaqtyń ashytqyly ınfektsııasy bolyp tabylady. Aýrýdyń jıi qozǵaıtyn qozdyrǵyshy Candida Albicans ashytqy tárizdi sańraýqulaǵy bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sholý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qaýipti toptar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Ózine kútim jasaý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sholý__\r\nKandıdozdy stomatıt ta monılıoz sekildi kópke beligi aýyz qýysy men tamaqtyń ashytqyly ınfektsııasy bolyp tabylady. Aýrýdyń jıi qozǵaıtyn qozdyrǵyshy Candida Albicans ashytqy tárizdi sańraýqulaǵy bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qaýipti toptar__\r\nKandıdozdy stomatıtpen balalar jıi aýyrady. Atalmysh aýrýǵa tap bolatyn qaýipti faktorlarǵa mynalar jatady:\r\n•	Qant dıabeti nemese basqa da endokrındi aýrýlar;\r\n•	Jasandy tis salyp júretinder;\r\n•	Uzaq ýaqyt antıbıotık qabyldaǵandar;\r\n•	Hımıoterapııa;\r\n•	Keıbir dárilik preparattardy qabyldaǵanddar;\r\n•	Jetkilikti tamaqtana almaıtyndar;\r\n•	AITV ınfektsııasy sekildi, ımmýndy júıesi álsiregender;\r\n•	Ókpe aýrýyn emdeý úshin sterıoıdty shaıǵysh dárilerdi qoldanatyndar;\r\n•	Júkti áıelder jáne júktilikke qarsy tabletkalardy qabyldaǵandar.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nKandıdozdy stomatıt aýyz qýysynyń joǵarǵy jaǵynda, tamaqta, tilde jáne erinde aq nemese ashyq-sary tústi daqtardyń paıda bolýymen kórinis tabady. Onyń syrtqy túri kádimgi irimshikke uqsap keledi. Degenmen bul qaqatardy qyryp arý qıynǵa soǵady, jáne onyń saldarynan oıyq jaralardyń paıda bolýyna aparýy yqtımal.\r\nStomatıt kezinde naýqastar aýyz qýysy men tamaǵynda ysyǵan sezimdi sezinýi múmkin.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Ózine kútim jasaý boıynsha keńester__\r\nAtalmysh aýrý kezinde tamaq, suıyqtyq ishý qıynǵa soǵady, sondyqtan kandıdozdy stomatıtpen aýyratyn naýqastarda sýsyzdaný jaǵdaıy damıdy.\r\nSondyqtan jetkilikti tamaqtanyp, kóp mólsherde suıyqtyq ishý kerek.\r\nStomatıt kezinde emdelý úshin  dáriger taǵaıyndaǵan dárilik preparattardy qabyldaý kerek.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Medıtsınalyq kómekke qashan júginý kerek__\r\nKandıdozdy stomatıt kezinde dárigerge erte habarlasyp, dárilik preparattardy erte qoldaný mańyzdy bolyp tabylady. Immýn tapshylyǵy bar adamdardy emdeý barynsha agressıvti túrde ótý kerek. Der kezinde emdeý, aldaǵy ýaqytta qan aınalymyna jáne basqa da organdarǵa ashytqyly sańyraýqulaq ınfektsııasynyń  enip ketýiniń aldyn alady. Eger kandıdoz kezindegi aq nemese sary qaqtyń paıda bolýy dene qyzýynyń kóterilýine, qaqsaýǵa, qusýǵa nemese jalpy jaǵdaıdyń nasharlaýyna áser etetin bolsa, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginý qajet.\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tisjegi','','','qz','s','',0,'',6566,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545381180,1576917180,1545381646,'Tisjegi – tiste sańlaýdyń paıda bolýy nemese tistiń qurylymynyń zaqymdanýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nTisjegi – tiste sańlaýdyń paıda bolýy nemese tistiń qurylymynyń zaqymdanýy.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nTisjegi kóp taralǵan aýrýlardyń biri, ol sýyq tıgennen týyndaıdy. Tisjegi balalar men jasóspirimder arasynda kóptep kezdesedi, biraq ta ol barlyq jasta da adamdy mazalaýy múmkin.Bakterııa, qyshqyldar, tamaq qaldyqtary jáne aýyz qýysynda bólingen silekeılerliń barlyǵy jabysqaq zatqa aınalady, ony tis qaǵy dep ataıdy. Qaqtar tiske jabysady.  Qaqatar kóbinese tisterdiń  artqy jaǵyna, túp jaqtaryna tunyp qalady. Barlyq tisterdiń  ústińgi jaǵyna qyzyl ıektiń qyryna, sondaı-aq plombalardyń jandaryna bitisip alady.\r\n\r\nTis qaqtary ózdiginen  ketpeıdi, qaıta aqyryndap úlkeıip, tis tastaryna aınalyp ketedi. Tis qaqtary mentastary qyzyl ıekti titirkendiredi,  onyń saldarynan gıngıvıt pen perıondıt damıdy.\r\nQaqtar tamaqtanyp bolǵannan keıin 20 mınýttyń ishinde tiske tuna bastaıdy. Eger olardy joımasa tisjegi týynddaýy múmkin.\r\n\r\nTis qaqtarynda jınalatyn qyshqyldar tis emaldarynyń zaqymdanýyna (aýyz qýysynda) sańlaýdyń túzilýine sebepker bolady. Tisjegi ádette, aýyrtpaı damıdy, eger onyń kólemi úlkeımese, ol júıkeni jaqymdamaıdy jáne tistiń synýyn da boldyrmaıdy.  Eger tisjegin emdemese, tis abstsessi damýy yqtımal.  Asqynǵan tisjegi tistiń ishki jaǵyn (pýlpany) zaqymdaýdy, ol jaǵdaıda emdeýdiń aýyr túrleri júrgiziledi, nemese tisti julyp tasstaýǵa týra keledi.\r\n\r\nKómirqyshqyldar (qant pen krahmaldar) tisjeginiń damý qaýpin arttyrady. Tutqyr azyq-túlikter barynsha zııandy, sebebi olar tiske tez jabysady. Jıi jeńil-jelpi tamaqtaný qyshqyldardyń uzaq ýaqyt boıy tis betimen baılanysta bolýyna septik etedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nAýrý sımptomsyz damýy múmkin. Eger sımptomdar kórine qalǵan jaǵdaıda, olar mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Tistiń aýrýy nemese tátti, ystyq ne bolmasa sýyq tamaqtar men sýsyndardy ishkende aýrý sezimi týyndaıdy;\r\n•	Tiste oıyqtar men qýystar paıda bolady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nKóp jaǵdaıda tisjegi aýrýdyń alǵashqy satysynda, qarapaıym tis dárigerlik tekserý kezinde anyqtalady. \r\nTis dárigerlik tekserý tistiń ústńigi jaǵynyń jumsarýyn anyqtaýy múmkin.\r\nTisti rentgenografııadan ótkizip tisjeginiń kózge qalaı kórinetindigin anyqtaýǵa bolady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeý arqyly tistiń tisjegilik zaqymdanýyn aldyn alýǵa bolady.\r\nEmdeý joldary:\r\n•	Plombalaý;\r\n•	Tis qaptaryn ornatý;\r\n•	Tamyr arnalaryn emdeý.\r\n\r\nTis dárigerleri tistegi jegilik materıaldardy arnaıy burǵylardyń kómegimen joıady, sodan soń, alynǵan tisterdiń ornyn basqa materıaldarmen toltyrady. Ondaı  materıaldarǵa: súmis, altyn, farfor nemese kompozıtalar jatady. Farfor men kompozıt ásirese, aldyńǵy tabıǵı tisterdiń  syrtqy túrine uqsap keledi. Kóptegen tis dárigerleri altyn men kúmisti qaptaý barynsha tıimdi bolady dep, osy materıaldardy azý tisterge de qoldanýdy jón sanaıdy. Sondaı-aq joǵary sapaly kompzıt te azý tisterge qoldanýǵa taptyrmas materıal bolyp esepteledi.\r\nTis qaptamaly men (qalpaqtary)  eger tisjegi kólemdi jerdi zaqymdamasa, tistiń negizzgi qurylymy oryn saqtap qalǵan jaǵdaıda, tistiń asqynýynyń aldyn alý úshin, qoldanylady. Áliz tiske úlken plombty salsa, ol synyp ketýi múmkin. Tistiń jegilik nemese álsiregen bóligi alynyp tastalady nemese qaıta qalpyna keltiriledi. Tis qaptamay tistiń alynbaı, saý qalǵan bóligine kıgiziledi. Qaptamalar, ádette, altynnan, keramıkadan nemese keramıka aralasqan metaldan daıyndalady.\r\n\r\nJaraqattyń nemese jeginiń saldarynan zaqymdanǵan túbirli arnalardy emdeý kerek. Tistiń ortańǵy bóligi júıke jáne qan júretin tamyrlardan (pýlpa) turady, olar zaqymdanssa, tispen birge julynady. Tis tamyrlary germetızatsııalanǵan materıaldarmen tolyqqan. Jalpy, tistiń syrtqa qalybyn qalpyna keltirý úshin tis qaptamalaryn kıgizgen jón.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKóbinise emdi ýaqytyly qolǵa alsa, tisterdi aman alyp qalýǵa bolady. Ári aýrýdyń aldyn alasyz, ári qaltańyzǵa da kóp salmaq salmaısyz.\r\nTisińiz emdelgennen keıin aýyrsynýlar bolsa,  lıdokaınmen jergilikti anestezııa jáne qajetti dárilik preparattardy qoldansańyz bolady.\r\nEger siz tis dárigerlik sharalardan qoryqsańyz, basqa da joldardy qarastyryp, qajetti dári-dármekterdi qabyldasańyz bolady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Jaǵymsyzdyq nemese aýrýdy seziný;\r\n•	Tistiń synýy;\r\n•	Tisteı almaý;\r\n•	Tis abstsessi;\r\n•	Tistiń sezimtaldyǵy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTisińiz aýyrsa, tis dárigerine tekserilińiz.\r\nSondaı-aq ár 6 aı saıyn tisińizdi kásibı tazalatp turyńyz.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nTisjeginiń aldyn alý úshin aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtaý kerek. Ol úshin ár 6 aı saıyn turaqty túrde tiińizdi kásibı tazalatýdan ótkizip turyńyz, kúnine joq degende eki ret tis tazalaǵysh jipti  paıdalanyp júrińiz. Jyl saıyn tistiń tisjegi baılanatyn jerllerin rentgennen ótkizip turyńyz.\r\nShaınaıtyn kámpıtterdi, jabysqysh azyq-túlikti (qurǵaq qaqtar men konfetterdi) jeke jegennen góri, tamaq ishken kezde, aspen birge jegen durys. Sebebi, aýyz týysyn shaıǵanda tamaqpen birge osy zattarda birge tazalanyp ketedi . Jeńil-jelpi tamaqtanýdy da  azaıtý kerek, sonda ǵana aýyz qýysyndaǵy qyshqylddar qalypty mólsherde turady. Tátti sýsyndar men konfet nemese muz kámpıtterdi paıdalanbaǵan abzal.\r\nTis dárigerlik germetıkter (sılanttar) keıbir jegilik qýystardyń paıda bolýyn toqtatady.  Germetık – jińishke plastınkatıptes japqysh, ol shaınaýǵa yqpal etedi. Ol tis qaǵynyń tistiń joǵarǵy jaǵyna, túp-túpterine jabysýyn toqtatady. Germetıkterdi kóbinese balalardyń azý tisterin julǵannan keıin taqqyzady. Germetıkter sondaı-aq qartaıǵan kiilerge de edáýir paıdasyn tıgizedi.\r\nJegiden qorǵaný úshin kóbinese ftordy paıdalanylady. Ftor ssaldyrǵan adamdar sý ishkende, tamaq jegende jegilerdiń paıda bolýy qaýpinen qutylady.\r\nÚstińgi tisterdi saqtaý úshin, sondaı-aq jergilikti ftorlardy taǵý kerek. Bul ftorquramdy past nemese aýyz shaıǵyshtardy qoldanǵandyǵn tuspaldap turady. Kóptegen tis dárigerleri qarapaıym qoldanbanyń aıasynda, quramynda ftor bar jergilikti applıkatsııalyq ertindilerdi qoldanady.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__ \r\nTisjegi; Tisterdiń buzylýy\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Keloıd (tyrtyq túıin)','','','qz','s','',0,'',3015,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545626040,1577162040,1545626411,'Keloıd – zaqymdanǵan teriniń ústindegi dáneker tinderdiń ósýi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nKeloıd – zaqymdanǵan teriniń ústindegi dáneker tinderdiń ósýi.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nKelotıdtar zaqymdalǵan teriniń ústinde bylaısha túziledi:\r\n•	Bezeý\r\n•	Kúıik\r\n•	Jelsheshek\r\n•	Qulaq tesigi\r\n•	Usaq syzattar\r\n•	Operatsııadan keıingi jaraqattar\r\n•	Ekpeden keıin \r\nAtalmysh aýrý 10 jastan 20 jasqa deıingi adamdardyń arasynda, sondaı-aq azııalyqtar men latynamerıkalyqtardyń ortasynda jıi kezdesedi. Keloıd kóbinese tuqym qýalaıtyn aýrý.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nKeloıdtyń sımptomdary mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Dene tústes, qyzyl nemese qyzǵylt;\r\n•	Jaraqattyń ústinen nemese janynan ornalasady;\r\n•	Syrtqy túri  qabyrǵasha nemese túıinshe bolyp keledi;\r\n•	Qyshyǵysh jáne aýyrǵysh keledi;\r\n•	 Ylǵı úıkelisip turady, mysaly, kıimge .\r\nKeloıdtar kúnge kúıse teriniń saý jerinen qaraǵanda qaraıyńqyrap  ketedi. Budan keıin teri, jarqyrap kórinedi.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nKeloıdty tekserý úshin dáriger terińizdi qarap shyǵady. Basqa da teriniń  jańa túzilimderin joıý úshin terige bıopsııa jasalady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nÁdette, keloıdtar emdi qajet etpeıdi. Eger keloıd sizdi mazalasa, onyń kólemin kishireıtý úshin tómendegideı sharalar qolǵa alynady:\r\n•	Kortıkosteroıdtardy ınektsııa arqyly engizý;\r\n•	Muzdatý (krıoterapııa)\r\n•	Lazerlik rásimder ótkizý\r\n•	Radıatsııalyq terapııa\r\n•	Hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý\r\n•	Sılıkondy gel qoldaný \r\nMundaı kóptegen emdeý ádisteri keloıd tyrtyǵynyń ulǵaıǵan kólemin joıýǵa baǵyttalady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nÁdette, keloıdtar adam saýlyǵy úshin asa qaýipti bolyp tabylmaıdy, biraq olar sizdiń syrtqy tulǵańyzǵa áser etip turady.  Keıde olar ýaqyt óte kele kishireıýi de múmkin, nemese ulǵaıyp kózge suryqsyzdanyp kórinip turýy da yqtımal.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Siz deneńizdegi keloıd bezderiniń kólemin kishireıtkińiz kelse, nemese múldem joıǵyńyz kelse;\r\n•	Sizde qandaıda-bir túsiniksiz sımptomdar paıda bolsa.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nKúnge shyqqan kezde keloıdqa selıkondy gel nemese kúnnen qorǵaıtyn krem jaǵyp qoıyńyz. Bul amal-sharǵyny ereekter hırýrgııalyq operatsııadan keıin nemese jaraqat alǵannan keıin joq degende 6 aı boıy, al balalar 18 aı boıy oryndap júrgeni durys.\r\nOperatsııadan keıin keloıd tyrtyqtary túzilmeýi úshin jáne emdelgennen keıin qata mazalamaýy úshin ımıkvımod kremin qoldansańyzdar bolady.\r\n__Sınonımderi__\r\nGıpertrofırli tyrtyq, Keloıd tyrtyǵy, \r\n\r\nBettiń isýi,bezeýler, allergııalyq serpilis (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nkeloıd\r\nkeloıd tyrtyǵy\r\nqara daqtardyń saldary\r\ntyrtyqtar\r\nteridegi tyrtyqty emdeý\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kórshıqan (karbýnkýl)','','','qz','s','',0,'',5742,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545626520,1577162520,1545627269,'Kórshıqan (karbýnkýl) – bul patologııalyq protsesi túk follıkýlar tobynda júretin teri ınfektsııasynyń aýrýy. Infektsııa túsken tinderden  teri astynda tereń ornalasqan tómpeshikter paıda bolady. Onyń ishi irińge toly bolýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Belgileri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nKórshıqan (karbýnkýl) – bul patologııalyq protsesi túk follıkýlar tobynda júretin teri ınfektsııasynyń aýrýy. Infektsııa túsken tinderden  teri astynda tereń ornalasqan tómpeshikter paıda bolady. Onyń ishi irińge toly bolýy múmkin. \r\nKórshıqannyń birden kóp túri paıda bolsa, ony karbýnkýllez dep ataıdy.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n__\'\'Teri qabattary\'\'__\r\nKórshıqannyń  qozýyna kóbinese  altyn tústi stafılokokk ınfektsııasy áser etedi. ınfektsııa juqpaly bolyp tabylady. Iaǵnı bul deneniń basqa bólikterine  tarap,bógde adamdarǵa da juǵýy múmkin.\r\nKórshıqan birneshe teri qabattarynan turady (fýrýnkýldar). Bul ınfektsııaly massalar suıyqtyqpen, irińmen jáne nekrotıkalyq tindermen toly bolady. Qabynǵan kórshıqan suıyqtyqtary ózdiginen qurǵaýy múmkin, biraq keı jaǵdaıda ınfektsııaly massasy óte tereń ornalasqandyqtan bul protsestiń oryn alýy múmkin bolmaıdy.\r\nKórshıqan kez kelgen dene bóliginde paıda bolady. Degenmen kóbinese arqa men jelkede kezdesedi. Kórshıqan áıelderge qaraǵanda er adamdarda jıi paıda bolady.\r\n\r\nAýrý týdyratyn bakterııalar juqpaly bolǵandyqtan, bir mezette otbasy múshelerinde birdeı shyǵýy múmkin. Kórshıqannyń shyǵý sebepterin kóp jaǵdaıda anyqtaý múmkin emes.\r\nKórshıqannyń paıda bolýyna áser etetin  jaǵdaılar:\r\n•	Kıimniń qajaýy nemese qyryný\r\n•	Tazalyqtyń bolmaýy\r\n•	Imýnıtettiń álsireýi\r\n\r\nQant dıabetimen aýyratyn adamdarda, dermatıtte, ımýnıtetteri álsiz jandar karbýnkýldyń paıda bolýyna áser etetin stafılokokk ınfektsııasyn juqtyrýǵa beıim keledi.\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\nKórshıqan qalyń terige ornalasqan tómpeshiktiń qabynýymen sıpattalady. Ol kishkentaı bolýy múmkin, burshaqtyń kólemindeı, ne belmasa odan úlkenirekteý, tipti tennıs dobynyń kólemindeı bolyp úlkeıedi.  Kórshıqannyń ústińgi jaǵy qyzaryp, titirkendirýi múmkin.  Oǵan tıse aýyrtýy múmkin.\r\nSondaı-aq ol:\r\n•	Kólemi óte tez úlkeıedi;\r\n•	Ortasy aq nemese sary tústi bolady;\r\n•	Deneniń basqa da jaqtaryna taralady;\r\n•	Olardyń ústi dymqyl nemese  qabyqshamen jabylýly bolady;\r\nKeıde aýrýdyń basqa da sımptomdary paıda bolady, mysaly mynadaı:\r\n•	Sharshaý;\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Jalpy delsaldyq;\r\n•	Kórshıqan paıda bolyp, óskenshe teri qyshıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger sizdiń terińizdi qaraıdy. Teriniń qalaı kórinip turǵanyna qaraı dıagnozyy qoıylady. Infektsııany týdyratyn bakterııany anyqtaý úshin irińniń úlgisin alyp zerthanada tekserýi múmkin. Osydan shyqqan nátıjege qarap dáriger aldaǵy ýaqytta qalaı em júrgizý kerektigin sheshedi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nKórshıqandy ádette drenajdaý kerek, tek sodan soń ǵana ol jıyrylady. Kórshıqan kóbinese 2 aptanyń ishinde ózdiginen ketedi.\r\nJyly kompressany japsyrý arqyly karbýnkýldyń jıyrylýy úshin drenajdalýyna yqpal etýge bolady. kompressany birneshe kún qatarynan basyp turyńyz. Eshqashan ony tilip nemese ústin ashyq kúıinde qaldyrmańyz. Óıtkeni onyń ınfektsııasy taralady nemese jaǵdaıdy ýshyqtyryp jiberedi.\r\nEger kórshıqan 2 aptanyń ishinde ketpese, qaıtalap týyndaı berse, arqa men betke beriledi, aqyryndap qaltyraý men  basqa sımptomdary damıdy. Ol kezde siz jedel járdem qyzmetkerin shaqyryńyz. Emdeý arqyly ınfektsııamen baılanysty asqynýlardyń aldy alynady.\r\n\r\nDáriger sizge tómendegi emderdi taǵaıyndaýy múmkin:\r\n•	Bakterııaǵa qarsy sabyn;\r\n•	Jaqpa maı nemese tableka túrindegi antıbıotıkter.\r\nTereń nemese kólemdi kórshıqandy dáriger drenajdaıdy. \r\nInfektsııasynyń taralyp ketpeýi úshin gıgıenany saqtaý barynsha mańyzdy bolyp tabylady.\r\n•	Eger kórshıqandy ustaǵan bolańyz, qolyńyzdy jyly sýmen sabyndap turyp jýyńyz.\r\n•	Ysqylaǵysh pen oramaldy bógde adamdarmen ortaq paıdalanbańyz. Sebebi ol jaǵdaıdan ınfektsııa tez taralady;\r\n•	Kórshıqany bar adammen baılanysqan kıimdi, ysqyny, oramaldy, tósek japqyshty jáne de barlyq zattardy qaınaǵan, ystyq sýmen jýyńyz;\r\n•	Qaltany  tyǵyndap jaýyp turǵan dákeni jıi aýystyryp turǵan durys. \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKórshıqan ózdiginen de jıyrylýy múmkin. Basqa jaǵdaıda da negizinde, em jaqsy qonady. Kórshıqan ınfıtsırlengennen keıin birneshe aptanyń, ne bir jyldan keıin qaıta-qaıta paıda bola berýi múmkin. \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n•	Mıda, teride, julynda, búırek sekildi  ishki aǵzalarda abstsess týyndaıdy;\r\n•	Endokardıt;\r\n•	Osteomıelıt;\r\n•	Teride máńgilikke tyrtyq qalyp qoıady;\r\n•	Sepsıs;\r\n•	Deneniń basqa jerlerine ınfektsııanyń tarallýy;\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Kórshıqanǵa úı jaǵdaıynda  2 apta boıy jasalǵan emnen keıin  jıyrylmasa;\r\n•	Kórshıqan jıi órshise;\r\n•	Kórshıqan arqaǵa nemese betke shyqsa;\r\n•	Sizde qaltyraý paıda bolsa,  jaradan qyzyl jolaqshalar taralsa, kórshıqannyń aınalasy isinse, nemese aýyrsynýy kúsheıse.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nMyqty densaýlyq pen tazalyqty saqtaý arqyly keıbir terilik stafılokokk ınfektsııasynyń aldyn alýǵa bolady. Mundaı ınfektsııalar juqpaly, sondyqtan bakterııanyń taralýynyn saqtanyp, qaýiptiń aldyn alǵan jón.\r\nEger sizde kórshıqandar jıi shyǵatyn bolsa, onyń qaıtalap shyǵa berýiniń aldyn alý úshin dáriger sizge antıbıotıkter taǵaıyndaýy múmkin.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nTeridegi stafılokokktik ınfektsııa; karbýnkýllez\r\n\r\n\'\'Bettiń isinýi, daqtar, allergııalyq serpilis (erlerde /áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nkarbýnkýllez\r\nstafılokokktik ınfektsııa \r\nirindeý\r\nqabyný\r\nirindi teri\r\nkórshıqandy emdeý\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kostohondrıt','','','qz','s','',0,'',1236,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545627420,1577163420,1545627635,'Kostohondrıt – qabyrǵalardy baılanystyryp turatyn shemirshekterdiń qabynýy. Bul keýde aýrýynyń birden-bir sebebi bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nKostohondrıt – qabyrǵalardy baılanystyryp turatyn shemirshekterdiń qabynýy. Bul keýde aýrýynyń birden-bir sebebi bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nEmdeýshi dáriger kostohondrıtti qabyrǵanyń sońǵy jaǵyndaǵy keýdemen baılanysqan jerin basý arqyly tekseredi. Eger basqan kezde siz qysymdy aýrý sezimin sezinseńiz, onda sizde keýdeńizdiń aýrýyna kostohondrıttiń sebepker bolýy sózsiz. Degenmen, dáriger bul dıagnozdy naýqastyń jalpy jaǵdaıyn tekserip, suhbattasqannan keıin naqty qoıǵany durys.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdelý__\r\nKostohondrıtti emdeý úshin ıbýprofen nemese atsetamınofen sekildi dáriler taǵaıyndalady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKostohondrıt kezindegi aýrý sezimi birneshe kúnniń ishinde, ne bolmasa aptańyń ishinde ketedi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nKeýdeniń aýrýy\r\n\r\n\'\'Balalar men jasóspirimderdiń keýdesiniń aýrýy (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nkostohondrıt\r\nkeýdeniń aýrýy\r\nnevralgııa\r\nqabyrǵa shemirshekteriniń qabynýy\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qyzyl jalpaq temiretki','','','qz','s','',0,'',4898,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545627780,1577163780,1545627990,'Qyzyl jalpaq temiretki – teride kúlgin nemese qyzyl-kúlgin, qyshytatyn tómpeshikterdiń paıda bolýymen sıpattalatyn aýrý. Bul tómpeshikterdiń ústi jalpaq ári budyrlaý keledi. Eger tómpeshikterdiń ústine muqııat qarasańyz, ol jerden aq qabyrshyqtar men ulpalardy baıqaısyz.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Qyzyl jalpaq temiretki degen ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qyzyl jalpaqtemiretki kezinde ne paıda bolýy múmkin?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Aýrýdyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Mende qyzyl jalpaq temiretki shyqsa, ony qalaı anyqtaımyn?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Bul aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Qyzyl jalpaq temiretki degen ne?__\r\nQyzyl jalpaq temiretki – teride kúlgin nemese qyzyl-kúlgin, qyshytatyn tómpeshikterdiń paıda bolýymen sıpattalatyn aýrý. Bul tómpeshikterdiń ústi jalpaq ári budyrlaý keledi. Eger tómpeshikterdiń ústine muqııat qarasańyz, ol jerden aq qabyrshyqtar men ulpalardy baıqaısyz.\r\nQyzyl jalpaq temiretki saýsaqtardyń ishki joǵarǵy jaǵyn, bilekti jáne alaqandy jıi zaqymdaıdy. Sondaı-aq olar bas terisine, tyrnaq jıegine, aýyz qýysyna, jynys múshelerine sonymen qatar anýstarǵa da shyǵady. Eger qyzyl jalpaq temiretki bastyń shashty bóligine  shyqsa, onda olar shashtyń túsýine sebepker bolady. Eger tómpeshikter tyrnaq jıegine  shyqsa, onda tyrnaq synǵysh keledi. Aýyz qýysyda oshaqty túrde zaqymdalsa, ol aınalasy aǵarǵan daq túrinde kórinis beredi, olar aýyz qýysyna taraıdy, bettiń ishki joǵarǵy jaǵyna ne, tilge shyǵady. Aýyz qýysyndaǵy tómpeshikter jynys aǵzalaryna, anýsqa ornyǵady, odan, kúıý, ashý sezimderi bilinedi. Keıde temiretki buryn kúıgen, jyrylǵan jerlerdi de zaqymdaıdy. \r\nAtalmysh aýrý erlerde qalaı kezdesse, áıelderde de solaı týyndap jatady. Kez-kelgen jastaǵy adam qyzyl temiretkimen aýyryp qalýy múmkin, desede, bul aýrýǵa jıi shaldyǵatyndar orta jastaǵy adamdar eken.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qyzyl jalpaq temiretki qalaı paıda bolýy múmkin?__\r\nQyzyl jalpaq temiretki, ádette aqyryndap qyshýmen belgi beredi. Ol bara kele kúsheıip, aýyrta bastaýy múmkin.\r\nTómpeshikter jalǵyz nemese kóp bolyp qaptaýyda múmkin. olar bir apta boıy nemese bir aıǵa deıin ketpeı qoıýy múmkin, keıde joıylǵannan keıin qaıta shyǵýyda ǵajap emes. Keıde joǵalǵan tómpeshikterdiń orny qoıý-qońyr tústi bolyp qalady. Bul sıpat kóbinese azııalyq, latynamerıkalyq nemese afrıkalyq násilerge tán. Bul qońyrqaı bolyp qalǵan jerler tyrtyq bolyp eseptelmeıdi. Olar da aqyryndap ketedi, biraq ol úshin birneshe aı qajet boýy múmkin.\r\nAýyz qýysynda bul aýrý – aýyrtatyn oıyq jara túrine aınalýy múmkin, onyń áserinen tamaqtaný qıynǵa soǵady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aýrýdyń týyndaýyna ne sebep bolady?__\r\nKóp jaǵdaıda jylpaq qyzyl temiretkiniń paıda bolýy sebebi belgisiz kúıinde qala beredi. Aýrý  juqpaly emes. Siz ony eshkimge «jalǵaı almaısyz» jáne ony eshkimge «bere almaısyz».  Bul aýrýdan kúızelis týyndamaıdy, biraq qıyn jaǵdaılardyń oryn alýy yqtımal.\r\nKeıbir jaǵdaıda atalmysh aýrý S gepatıtimen baılanysty bolady. Bul vırýs baýyr aýrýynyń sebepkeri bolyp tabylady. Dáriger sizge S gepatıtine qarsy qan taldamasyn ótkizýdi taǵaıyndaýy múmkin. Keıbir dáriler qyzyl jalpaq temiretkiniń órship ketýine sebepker bolady. Siz qandaı dárilik preparattardy qabylbap júrgenińizdi dárigerińizge aıtýyńyz kerek, sebebi bunyń mańyzdylyǵy zor.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Mende qyzyl jalpaq temiretki shyqsa, men ony qalaı anyqtaımyn?__\r\nOny tek dárigerler ǵana aıta alady, «bul qyzyl jalpaq temiretki» dep. Sizde qandaıda bir joǵaryda atalǵan sımptomdar kórinis berse, dárigerge habarlasyńyz. Dáriger qan taldamasyn alýdy taǵaıyndap, bıopsııadan ótkizýi múmkin. Bıopsııadan ótkizý úshin kindik tómpeshiginen azǵantaı kesik alynady. Ol aýrýmen sáıkestendirilý úshin zerthanaǵa jiberiledi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\nQyzyl jalpaq temiretki  eshqandaı da ádis túri emdeı almaıdy, biraq dárilik preparattar bórtpeni azaıtyp, qyshýyn basady. Qatty qyshyǵan kezde dáriger antıgıstamındi dárilerdi (mysaly benadrıl) jazyp beredi. \r\nKóp jaǵdaıda qyzyl jalpaq temiretkiden paıda bolǵan tómpeshikter, eshqandaı emsiz, ózdiginen ketedi. Óte kólemdi nemese  qaptaǵan tómpeshikterdi emdeý úshin, dáriger kortkosteroıdty dárilerdi taǵaıyndaýy múmkin.  \r\nJynys aǵzalaryna, anýsqa nemese aýyz qýysyna ornalasqan qyzyl jalpaq temiretki aýrýlarynyń sımptomdaryna dáriger kortıkosteroıdty gelder men jaqpa maılardy qabyldaýdy taǵaıyndaıdy. Egerde jalpaq temiretki aýyz qýysyna shyqsa, onyń sımptomdary álsiz bolady, ári ol emdi qajet etpeıdi. Sondaı-aq  aýyz qýysynyń oıylýynan bolǵan yńǵaısyzdyqty seıiltý úshin dáriger naýqasqa aýyz qýysyn shaıýǵa keńes beredi.\r\nKortıkosteroıdtarda  kóptegen janama áserler bolady, sondyqtan bul dárilerdi paıdalanarda emdeýshi dárigerińizdiń nusqaýlyǵyn muqııat saqtańyz.\r\nQyzyl jalpaq temiretkini emdeý úshin de jaryq terapııasy qabyldanady.  Sonymen qatar siz quramynda retınoıdter bar dárilerdi qabyldaýyńyz múmkin. Aıta keterligi, retınoıdtar da janama áserler kóp bolady. olardy qoldanbass buryn turaqty túrde qan taldamasyn ótkizgenińiz jón.\r\nBastyń shashty bóligine shyqqan qyzyl jalpaq temiretkini tez arada emdeý kerek, sebebi shash ornynan qaıta shyqpaı qalýy múmkin.\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysynyń máseleleri (erlerde/áıelderde)\'\' \r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Leıkoplakııa','','','qz','s','',0,'',3491,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628020,1577164020,1545628437,'Leıkoplakııa aýrýy tilde, aýyz qýysynda nemese urttyń betki qabatynda qaqtardyń paıda bolýymen sıpattalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nLeıkoplakııa aýrýy tilde, aýyz qýysynda nemese urttyń betki qabatynda qaqtardyń paıda bolýymen sıpattalady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nLeıkoplakııa kezinde aýyz qýysynyń shyryshty qabyǵy zaqymdanady. Aýrýdyń týyndaýynyń naqty sebepteri belgisiz.  Dárigerler bul aýrýdy ylǵı bolatyn titirkenýmen baılanystyrady:\r\n•	Tistiń úshkir jaqtarynan;\r\n•	Tis protezderiniń yńǵaısyzdyǵynan, qaptar men plobtardan;\r\n•	Temeki shegý kezinde nemese temeki paıdalanǵan kezde (temeki shegýshiniń keratozy);\r\n•	Aýyz qýysynda ýzaq ýaqyt temeki shaınaǵanda;\r\n•	Kóp mólsherde  alkogol qabyldaǵanda;\r\nBul aýrý qarttardyń arasynda jıi ushyrasady.\r\nAýyz qýysynda paıda bolatyn túkti leıkoplakııanyń qozdyrýshy  Epshteına-Barra vırýsy bolyp tabylady. Bul AITV-ınfektsııasynyń birden-bir alǵashqy belgileri. Túkti leıkoplakııa sondaı-aq, mıyna transplantatsııa júrgizgen, ımmýndyq júıesi álsiregen adamdarda jıi kezdesedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nLeıkoplakııa kezinde, zań boıynsha, qaqtar tilge jabysady (tildiń eki jaǵyna da) jáne urttyń betki qabatyna ornyǵady.\r\nQaqtardy tómendegideı túzilimdermen sıpattaýǵa bolady:\r\n•	Ádette, aq nemese sur túste;\r\n•	Betki jaǵy budyrlanyp turady;\r\n•	Túktenip ketkende (túkti leıkoplakııa)\r\n•	Qabyrshyqtyń qatty shetterin qolmen arshyp alynatyn bolsa;\r\n•	Qaqtar arshylsa;\r\n•	Ashy nemese qyshqyl tamaq jegende aýyrsa;\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nZaqymdalǵan jerge bıopsııa jasaý arqyly dıagnozyn qoıýǵa bolady. Sondaı-aq bıopsııa aýyz qaýsyndaǵy qaýipti iskpen sıpattalatyn ózgerissterdi de kórsetýi múmkin.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty maqsaty qaqtardan aryltý bolyp tabylady. Ol úshin, zań boıynsha, titirkendirgishtiń sebebin joıý  kerek.  Yńǵaısyzdyq týdyratyn tistiń úshkir shetterin, tis protezderiniń  betterin, plombalardy tegisteý arqyly stomotologııalyq sebepterdiń aldyn alýdy erterek júzege asyrý qajet.\r\n•	Shylym shegýden jáne basqa da tabak túrlerinen bas tartý qajet.\r\n•	Alkogol ishimdikterinen  bas tartý usynylady.\r\nEger titirkenýdi týdyryp turǵan sebepterdi joıý kómektespese, dáriger tis qaǵyna dárilik zattardy jaǵýdy usynady nemese hırýrgııalyq jolmen alyp tastaıdy.\r\nÁdette, túkti leıkoplakııa kezindegi tis qaǵy vırýsqa qarsy dári-dármekter arqyly emdeledi. Sondaı-aq dáriger dárilik zatty qaqtyń ústine jaǵýdy usynýy múmkin.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nLeıkoplakııa zııansyz bolyp tabylady. Kóbinese, titirkený sebebi joıylǵan jaǵdaıda aýyz qýysyndaǵy qaq birneshe aptadan keıin nemese aıdan keıin joıylyp ketedi.\r\nKeıbir jaǵdaıda qaqtyń bolýy qaterli isiktiń erte kezdegi belgisi bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nAýyz qýysyńyzdan kádimgi leıkoplakııaǵa nemese túkti leıkopııaǵa uqsas qaqty baıqasańyz, dárigerdiń keńesine jazylǵanyńyz durys.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nShylym shegýdi jáne basqa da temeki túrlerin qoldanýdy doǵaryńyz. Alkogol ishpeńiz nemese mólsherin azaıtyńyz. Tisińizdi jáne basqa da tiske baılanysty máselelerińizdi ýaqytyly emdeńiz.\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysynyń máseleleri (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter: __\r\nleıkoplakııa\r\naýyz\r\nqaq\r\ntis\r\ntamaq\r\nbórtpe\r\nsańyraýqulaq\r\nmıkoz\r\nınfektsııa\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Mýkotsele','','','qz','s','',0,'',2933,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628500,1577164500,1545628895,'Mýkotsele (shyryshty jylaýyq) – bul erinniń ishki joǵarǵy jaǵynda ornalasqan, aýrtpaıtyn, shińishke qalta. Ol tússiz  suıyqtyqtan quralǵan.','__Mazmuny__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nMýkotsele (shyryshty jylaýyq) – bul erinniń ishki joǵarǵy jaǵynda ornalasqan, aýrtpaıtyn, shińishke qalta. Ol tússiz  suıyqtyqtan quralǵan.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nShyryshty jylaýyqtar (kısta) jetkilikti túrde taralǵan. Olar aýyrtpaıdy, biraq yńǵaısyzdyqqa sebepker bolady. Aýzyńyzda ylǵı da bir nárse tompaıyp júrgendeı sezinesiz. Jylaýyqtar  astyńǵy tis pen ústińgi tistiń arasyna ornalasyp alady da, jaqty qozǵaǵan saıyn kedergi jasap turady. \r\nShyryshty jylaýyqtardyń zııany joq. Eger olardy emdemese olar qataıady da, erinniń ústinde ylǵı da tompaıyp júredi. \r\nShyryshty jylaýyqtar aýyz qýysynyń astyńǵy jaǵyna (til astyna) ornalasyp alady da, til asty isigine aınalady. Eger olar qyzyl ıekte paıda bolsa, qyzyl ıek isigine aınalady.\r\nShyryshty jylaýyqtar eringe nemese tilge taǵatyn  prısıngterdiń aınalasyna da túziledi.\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\nErinniń ishki ústińgi jaǵyna jińishke, suıyqtyq tolǵan qap bolyp túziledi. Ol kókshil jáne móldir bolady. Qap aýyrtpaıdy, biraq yńǵaıssyzdyq týdyrady.\r\nMýtsokole sondaı-aq tilge, urttyń ústińgi betine, aýyz qýysynyń túbine jáne til men eringe taqqan prısıngdiń aınalasyna shyǵady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nMýkotseleni dıagnostıkalaý úshin dáriger, ádettegideı syrtqy keıpine qarap anyqtaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nShyryshty jylaýyq kóbinese emdelmeıdi.  Ol negizinde ózdiginen damıdy. Jarylýyn  jeńildetý úshin tómpeshiktiń ushyn sterıldi ınemen tesý kerek.  Eger jylaýyq qaıtalap shyǵa berse, ony múldem joıý kerek.\r\nJylaýyqty óz betińizshe ashpaı-aq qoıǵanyńyz jón, sebebi onyń saldarynan, ınfektsııa taralyp, tinder zaqymdanýy múmkin. Ol sharany dárigerdiń ózi júzege asyrǵany durys. Jaq-bettik hırýrgııa jáne keıbir tis dárigerlik ortalyqtarynda ol qaptardy op-ońaı alyp tastaı alady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nNegizinde, bul aýrý asqynbaıdy.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nJylaýyqtyń áserinen yńǵaısyzdyq sezinip, dárigerge baryp qaralsańyz, onyń josparly tekserýinen qalmańyz.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nBelgili bir deńgeıdegi aldyn alý sharasy joq. Tisterdiń arasyna, urttyń ishine ornalasyp alǵan shyryshty qabyqty tistep jaryp salyp júrmeńiz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nShyryshty jylaýyq, Shyryshty retentsıondy jylaýyq, Ranýla; Epýlıs\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy máseleler balalarda jáne sábılerde (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Aýyz qýysynyń máselesi (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter: __\r\nshyryshty jylaýyq\r\nshyryshty retentsıondy jylaýyq\r\nRanýla\r\nElpýs\r\njylaýyq\r\naýyz\r\nqyzyl ıek\r\naýyrsynady\r\ntis emdeý\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Bettiń isinýi','','','qz','s','',0,'',3227,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628920,1577164920,1545629231,'Bettiń isinýi suıyqtar men tinderdiń jınalý saldarynan týyndaıdy. Olar sondaı-aq, moıyn men ıyq jaqqa da taralady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Pikirler__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dáriger qabyldaýynda qandaı sharalar júzege asady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nBettiń isinýi suıyqtar men tinderdiń jınalý saldarynan týyndaıdy. Olar sondaı-aq, moıyn men ıyq jaqqa da taralady. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Pikirler__\r\nEger bettiń isinýi jumsaq bolsa olardy belgileý qıynǵa soǵady. Aýrýdyń sebebin anyqtaý úshin dárigerler tómendegideı jaıttardy eskerse, ózderine ońaı bolady:\r\n•	Aýrý kezinde jáne onyń ornalasa bastaǵanynda;\r\n•	Isik qanshalyqty uzaq saqtalady;\r\n•	Olardyń úlkeıýine nemese kishireıýine qandaı faktorlar yqpal etedi;\r\n•	Bassqa da sımptomdar bar ma.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n•	Allergııalyq reaktsııa (allergııalyq rınıt, kók shóp qyzbasy nemese aranyń shaǵýy);\r\n•	Angıonevrotıkalyq isik;\r\n•	Qan quıylýǵa áser berý;\r\n•	Tsellıýlıt;\r\n•	Konıýktıvıt (kózdiń shyryshty qabatynyń qabynýy);\r\n•	Dárilerge áser berý, mysaly: asperın, penıtsıllın, sýlfanılamıdter, glıýkokortıkoıdtar jáne basqalar;\r\n•	Jaqqa, murynǵa, tamaqqa jasalǵan otanyń saldarynan;\r\n•	Bettiń zaqymdanýy nemese jaraqattanýy (mysaly, kúıýi);\r\n•	Tamaqtanýdyń jetispeýshiligi;\r\n•	Semirý;\r\n•	Silekeı bezderiniń aýrýy;\r\n•	Sınýsıt; \r\n•	Kóz aınalasynyń zaqymdanýy, dánektiń isinýi;\r\n•	Tis abstsessi\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\nJaraqattan paıda bolǵan isikti basý úshin onyń ústine sýyq kompress basyńyz. Basyńyzdy tósekten bıiktetip qoıyp alyńyz (nemese basyńyzdyń astyna qosymsha jastyq jastańyz), sol kezde bet isiginiń basylýyna múmkindik jasalady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nSizde tómendegideı sımptomdar bolsa, dereý dárigerge habarlasyńyz: \r\n•	Aıaq astynan betińiz isip, túsiniksiz aýyryp ketse;\r\n•	Bettegi isik basylmaı qoısa, uzaq ýaqyt boıy isip turyp alsa;\r\n•	Tynys alý qıyndap ketse;\r\n•	Qaltyraý, qyzaryp, isinse, ınfektsııa paıda bolsa.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dáriger qabyldaýynda qandaı sharalar júzege asady__\r\nEger bettiń isinýi kúıikten bolsa, onyń saldarynan naýqastyń tynys alýyna da máseleler týyndasa, oǵan dereý medıtsınalyq kómek qajet.\r\nDáriger sizden aýrýyńyzdyń burynǵy syrhatnamasyn surap, jadpy ómirińiz jaıynda birneshe suraqtar qoıýy múmkin. Mundaı tásil arqyly ol emdeýdi, qandaı tekserý júrgizý kerektigin anyqtaıdy. Dáriger sizge tómendegideı saýaldardy qoıýy múmkin:\r\n•	Isik qanshalyqty uzaq saqtalady?\r\n•	Qashan bastaldy?\r\n•	Onyń órshýine qandaı faktorlar áser etedi?\r\n•	Qandaı faktorlar onyń basylýyna áser etedi?\r\n•	Allergendermen baılanystyńyz ba?\r\n•	Siz qandaı dárilik preparattardy qoldanasyz?\r\n•	Betińizden jaqynda jaraqat aldyńyz ba?\r\n•	Jaqyn arada dáreger tekserýinen ótip nemese hırýrgııalyq em qabyldadyńyz ba?\r\n•	Sizde basqa da sımptomdar bola ma? Mysaly: bettiń aýrýy, túshkirgishtik, tynys alýdyń qıyndaýy, esekjem nemese bórtpe, kózdiń qyzarýy, dene qyzýynyń kóterilýi\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nQabaryńqy bet; aıtárizdi bet\r\n\r\n\'\'Bettiń isinýi, ýgrı, allergııalyq reaktsııa (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nisiný\r\nbettiń isinýi\r\nqabaryńqy bet\r\naıtárizdi bet\r\nsınýsıt\r\narpa\r\nabstsess\r\n\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Teriniń jalpaq jasýshaly qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',7617,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545629400,1577165400,1545629910,'Jalpaq jasýshaly qaterli isik – bul jıi kezdesetin teriniń qaýipti isigi.\r\n\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik zaqymdanbaǵan teride de paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq ol teriniń jaraqat alǵan jerinen de, qabynǵan bóliginen de damıdy. Jalpaq jasýshaly kartsınomalar kóbinese kúnniń jaryǵyna nemese basqa da ýltrakúlgin sáýlelerdiń áserine ushyraǵan terilerde paıda bolady eken. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Alyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\nJalpy aqparat\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik – bul jıi kezdesetin teriniń qaýipti isigi.\r\nTeri qaýipti isiginiń basqa túrleri:\r\n•	Bazaldy jasýshaly;\r\n•	Melanomdyq;\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik zaqymdanbaǵan teride de paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq ol teriniń jaraqat alǵan jerinen de, qabynǵan bóliginen de damıdy. Jalpaq jasýshaly kartsınomalar kóbinese kúnniń jaryǵyna nemese basqa da ýltrakúlgin sáýlelerdiń áserine ushyraǵan terilerde paıda bolady eken. \r\nJalpaq jasýshaly qaterli isiktiń erte formasy Boýen aýrýy dep atalady (jalpaq jasýshaly kartsınoma in situ). Isiktiń bul túri jaqyn tinderge taramaıdy. \r\nJaryqssezgish keratoz – bul teriniń isikaldy zaqymdanýy, bul asqynǵan kezde jalpaqjasýshaly isikke aınalady.\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isiktiń týyndaýynyń qaýipti faktory bolyp:\r\n•	Teriniń ashyq túste isinýi, kóz kókshildenedi nemese jasyl tússke enedi ne bolmasa, shash sarǵyshtanady;\r\n•	Uzaq ýaqyt, kúni boıy kúnniń astynda júrý (mysaly; ashyq aspan astynda jumys isteıtinder);\r\n•	Bala kezde qatty kúnge kúııý;\r\n•	Qarttyq shaq;\r\n•	Jappaı rentgendik sáýlelendirý;\r\n•	Hımııalyq zattardyń áseri; \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik kóbinese bette, qulaqta, moıynda, qolda jáne jilinshikte paıda bolady, dese de ol deneniń basqa bóligindde de týyndaýy múmkin.\r\nNegizgi sımptomy úlkendeý kólemde betinde budyrlary bar, ústi qabyqpen qaptalǵan, aınalasynda qyzyl daqtary bar jalpaq qyzyl dóńestiń paıda bolýymen sıpattalady.\r\nIsiktiń erte formasy  (jalpaq jasýshaly kartsınoma in situ), 2,5 sm dıametrdegi  syrty qabyqpen qaptalǵan qyzyl daqqa uqsaıdy. \r\nUzaq ýaqyt boıy jazylmaı qoıǵan oıyq jara jalpaq jasýshaly qaterli isiktiń belgisi bolýy múmkin. Kez-kelgen súıeldiń, meńniń nemese basqa da teriniń zaqymdanýlary teri isiginiń alǵashqy belgleri bolýy yqtımal. \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger sizdiń terińizge qaraıdy da, kez-kelgen kúmándi zaqymdanýlardyń kólemin, túsin, qurylymyn anyqtaıdy.\r\nEger sizde qandaı da bir teri isiginiń týyndaý qaýpi oryn alsa, onyń zaqymddanǵan tininen azdaǵan bólik alynady. Ony teri bıopsııasy dep adaıdy. Alynǵan úlgi zerthanaǵa jóneltiledi de, mıkroskoppen tekseriledi.\r\nTeri bıopsııasy tek jalpaqjasýshaly isik ne bolmasa teriniń basqa da isigi anyqtalǵan kezde ǵana jasalady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeý tásili zaqymdanǵan jerdiń kólemine, ornalasý ornyna qaraı, olardyń taralý aımaǵy men aǵzanyń jalpy jaǵdaıyna qarasty júzege asady. Jalpaq jasýshaly qaterli isiktiń keıbir túrlerine emniń qonýy qıynǵa soǵady.\r\nTeriniń jalpaq jasýshaly qaterli isiginiń emdelý túri:\r\n•	Tekserý: isikti jasýshalar bóligin jáne teriniń búlingen jerin joıý;\r\n•	Kıýretaj (qyryp tazalaý) jáne elektrodıssektsııa: Isikti jasýshalardy elektrdiń kómegimen joıý; bul ádis kishkentaı jáne isiktiń bolar-bolmas formasyna qoldanylady;\r\n•	Krıohırýrgııa: Qatqan jáne buzylǵan isik jasýshalaryna qoldanylady. Isiktiń azǵantaı kólemdi, jeńil formasyna qoldanylady;\r\n•	Dárilik preparttar: quramynda ımıkvımod nemese ftorýratsıl-5 bar krem, teriniń betki jaǵyn zaqymdaǵan (tereń emes) jalpaqjasýshaly isikke qoldanylady. \r\n•	Moosa tehnıkasy boıynsha jedel emdeý: teriniń qabattaryn aqyryndap joıady jáne kózge isik jasýshalarynyń kózge kórinbeıtin belgilerin joıa bastaıdy, ol protsessti mıkroskoppen kórýge bolady; bul tásil teri isiginiń  murynǵa, qulaqqa jáne bettiń basqa jerlerine ornalasqanda qoldanylady.\r\n•	Fotodınamıkalyq terapııa: Jaryqtyń kómegimen emdeledi; isiktiń tereń emes formasyn emdeýge qoldanylýy múmkin. \r\n•	Sáýle terapııasy jalpaqjasýshaly isiktiń aǵzaǵa taralýynda nemese lımfatıkalyq túıinderdi zaqymdaǵanda, sondaı-aq, isikti ota arqyly ala almaıtyn jaǵdaıda qoldanylady.  \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nNaýqastyń ózin-ózi sezinýi kóptegen faktorlarǵa baılanysty, árıne isikti erte anyqtaǵany utymdyraq. Bul isikterdi, kóbinese, erte anyqtap, aqyryndap em qoldana berse emdelmeı qalmaıdy. \r\nJalpaq jasýshaly qaterli isiktiń keıbir túrleri qaıtalap paıda bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik negizdi-jasýshalyǵa qaraǵanda tez ósedi, al ol keıde aqyryn ósedi. Isik deneniń basqa bólikterine, ásirese, ishki aǵzalarǵa taralýǵa beıim keledi.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde oıyq jara ne bolmasa terińizde úlken daq bolsa, jáne ol ózdiginen ózgere bastasa dárigerge qaralyńyz. Olardyń:\r\n•	Syrtqy beti ózgerse;\r\n•	Túsi ózgerse;\r\n•	Kólemi ózgerse;\r\n•	Testýrasy\r\nEger qalyńyz aýyratyn bolyp bara jatsa, nemese isise, qanaı basstasa, ne bolmasa qyshysa dereý dárigerge qaralyńyz.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nEmdeýshi dárigerińizdiń nazarynda bolyńyz jáne 40 jasstan assańyz jylyna bir ret teri dárigerine tekserilip turyńyz, al eger 20 dan 40 jasqa deıingi aralyqta bolsańyz 3 jylda bir ret tekserilińiz. Ózińiz terińizdi kem degende aıyna bir ret qarap turyńyz.\r\nEger sizde teri isigi paıda bolsa, turaqty túrde dárigerge habarlasyp turyńyz. Sondaı-aq aıyna bir ret terińizdi ózdigińizden tekserip shyǵyńyz. Kórinbeıtin jerlerińizdi aına arqyly qarańyz. Eger qandaıda bir nárse kózge qorash kórinse, dárigerge qaralyńyz.\r\nIsiktiń paıda bolýynan saqtanatyn eń tıimdi jol, kún sáýlesinen aqtaný kerek. Kúnnen qorǵaǵysh jaqpany qoldanyp júrińiz:\r\n•	kún sáýlesine qarsy SPF 30  faktory bar kúnnen qorǵaıtyn jaqpany ózińizben birge alyp júrińiz, tipti kún astyndaǵy az ýaqyttyq demalysqa da ony qoldansańyz artyq etpeıdi;\r\n•	Terińizdiń ashyq  júretin jerlerine kóp mólsherinde kúnnen qorǵaǵysh jaqpa jaǵyp alyńyz, mysaly, qulaqqa, aıaqqa.\r\n•	Kúnnen qorǵaıtyn jaqpany tańdaǵanda UVA, sol sııaqty UVB sáýlesi jaqpalaryn alýǵa tyrysyńyz. \r\n•	Sýǵa shydamdy kúnnen qorǵaıtyn jaqpany jaǵyńyz;\r\n•	Kúnnen qorǵaıtyn jaqpany úıden shyǵardan 30 mınýt buryn jaǵyp alyńyz. Japsyrmada jazylǵan qoldaný tásilin muqııat oqyp alyńyz. Terlegennen keıin nemese shomylǵannan soń jaqpany qaıta jaǵyp alyńyz.\r\n•	Kúnnen qorǵaıtyn jaqpany qystyń kúngi bultty kúnder de jaǵyp júrińiz.\r\nKúnniń astynda shamadan tys kóp júrmeý úshin mynadaı basqa joldaryn qarastyryp kórýge bolady:\r\n•	Ýltrakúlgin sáýlesinde eń kóp degende 10-nan 16 saǵatqa deıin bolý kerek. Sondyqtan osynshalyq ýaqyttarda kúnniń astynda bolýdan saqtanyńyz.\r\n•	Terińizdi úlken qalpaqtyń kómegimen, jeńi uzyn jeıde, etegi uzyn  kóılek, nemese balaǵy uzyn shalbar kııý arqyly qorǵańyz.\r\n•	Ústi shaǵylyshatyn, qatty qyzatyn kúndi ózine jaqsy sińiretin jerlerde kóp júrmeýge tyrysyńyz, mysaly ondaı jerlerge: sý, qum, beton jáne t.b. jaryqqa shaǵylysatyn zattar jatady.\r\n•	Terińiz qanshalyqty kútimsiz qaralsa, sonshalqty zaqymdaýyn órshıdi;\r\n•	Kún shamdaryn kóp qoldanbańyz jáne soıarıde kóp bolmańyz. Kúni boıy ashyq kúnniń astynda júrgenshe, solıarıde bar bolǵany tek 15-20 mınýt bolsańyz jetkilikti, odan asyp kete, qaýipti ol da.  \r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nTeriniń jalpaq jasýshaly qaterli isigi; Melanomdyq emes teri isigi – jalpaq jasýshaly qaterli isik; NMRK – jalpaq jasýshaly qaterli isik\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__\r\nteriniń jalpaq jasýshaly qaterli isigi\r\nmelanodyq emes teri isigi\r\njalpaq jasýshaly qaterli isik\r\nNMRK\r\nqaterli isik\r\nonkologııa\r\nqaterli isik degen ne\r\nteri\r\nmeń, qal\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tistiń synýy nemese túsýi','','','qz','s','',0,'',3608,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545630180,1577166180,1545633336,'Qandaıda bir sebeptermen túsken turaqty tisterdi, keı jaǵdaıda ornyna qaıta salýǵa bolady. Negizinde qaıta qoıylatyny tek turaqty tister, sútti tister qaıta qalpyna kelmeıdi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Alǵashqy kómek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Qajet emes sharalar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nQandaıda bir sebeptermen túsken turaqty tisterdi, keı jaǵdaıda ornyna qaıta salýǵa bolady. Negizinde qaıta qoıylatyny tek turaqty tister, sútti tister qaıta qalpyna kelmeıdi.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nTistiń túsýine sebep bolatyn kútpegen sátsiz jaǵdaılar, ádette mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Baıqaýsyzda qulap qalǵannan;\r\n•	Sporttyq jaraqattan;\r\n•	Kúreskende;\r\n•	Jol-kólik oqıǵalarynan;\r\n•	Qatty zatty  baıqaýsyzda tistep alǵannan.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Alǵashqy kómek__\r\nTúsken tisti saqtaý kerek. Ony múmkindiginshe tis dárigerińizge aparyńyz. Siz ony tis dárigerine qansha kesh jetkizsseńiz, sonshalyqty tisińizdi qaıta ornyna salý múmkinligi azaıady. Tisti qaptamasynyń syrtynan ustańyz (azý tis jaqtan).\r\nSiz tisińizdi tis dárigerine, myna keńesterdiń birine súıene otyryp jetkizseńiz bolady:\r\n•	Tisińizdi aýyz qýysyńyzdaǵy basqa tistermen bir deńgeıde qatar ustap turyńyz. Tisti ornynda ustap turý úshin dákeni ne bolmasa dymqyl sháı qaltashasyn aqyryn ǵanan tistep turyńyz. Baıqańyz, tisińizdi jutyp qoımańyz.\r\n•	Eger siz mundaı alǵashqy qadamdy jasaı almasańyz tisti qaımaǵy alynbaǵan sút nemese silekeı toltyrylǵan qorapshaǵa salyp alyńyz.\r\n•	Tisti tańdaıdyń astyna salyp, alyp kelýge de bolady.\r\n•	Tis dárigerinde tis saqtaıtyn arnaıy qurylǵysy bolýy múmkin. Bul qurylǵy  qozǵalmaly fýtlıar jáne suyq ertindiden turady.  Oılanyńyz atalmysh qurylǵyny satyp alsańyz, ol sizdiń alǵashqy kómek beretin dári salǵysh qorabyńyzda turýy shart.\r\n\r\nSondaı-aq tómendegideı áreket te paıdasyn tıgizýi múmkin:\r\n•	Aýyzyńyzǵa jáne qyzyl ıegińizge sýyq kompress basyńyz, aýrýy basylýy múmkin;\r\n•	Qan ketýin toqtatý úshin zaqymdalǵan jerge dákeni basyńyz;\r\n•	Dereý arada tis dárigerine qaralyńyz.\r\n\r\nTis synǵan kezde júıke jalǵaýshalary zaqymdanýy múmkin. Infıtsırlený men aýrýdyń asqynýynyń aldyn alý úshin tez arada tis dárigerine  qaralyńyz.\r\n\r\nTisińiz jaı ǵana ketilse nemese synssa, sizge odan asa bir qatty jaıssyzdyq sezilmese jedel járdem shaqyrýdyń qajeti shamaly. Alaıda, keıinnen tis dárigerine baryp tistiń synǵan bóligin bekittirip alǵanyńyz jón, sebebi ótkirlengen tis erin men tildi kesip zaqymdap jiberýi yqtımal. \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Qajet emes sharalar:__\r\n•	Tistiń tamyryna tıspeńiz. Tek azý tis jaqtan tistiń qaptamasynan ǵana ustap tursańyz jetkilikti;\r\n•	Tistiń tamyryn, kirin súrtemin dep súrtip júrmeńiz;\r\n•	Túsken tistiń ornyn shetkamen ne alkogolmen ne bolmasa sýtek siltisimen tazalamańyz.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTis túskende nemese julynyp qalsa, ýaqyt kúttirmeı tis dárigerine baryp, qaralyńyz. Eger túsken tisińizdi taba alsańyz, ony ózińizben berge tis dárigerine aparyńyz. \r\nEger siz aýyzyńyzdy jaba almaı qalsańyz, onda jaǵyńyz da zaqymdandy degen sóz. Bul jaǵdaıda jedel medıtsınalyq kómekke júginý kerek.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý __\r\n•	Kez-kelgen soqtyǵysatyn sport túrimen shuǵyldanǵanda aýzyńyzǵa tissaýyt (kapa) kıińiz.\r\n•	Tóbelesten aýlaq júrińiz; \r\n•	Qatty taǵamdardy kóp qabyldaı bermeńiz. Mysaly qatty nan, súıek sekildi azyqtar.\r\n•	Árqashan qaýipsizdik úshin remen taǵyp júrińiz.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nSynǵan tis; Urylǵan tis\r\n\r\n\'\'Tis máselesi (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ntis dárigeri\r\ntis\r\nurylǵan tis\r\nsynǵan tis\r\naýyrsyný\r\ntistiń túsýi\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Postnazaldi sındrom','','','qz','s','',0,'',7080,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545633420,1577169420,1545634193,'Muryn qýysy men tamaqtaǵy bezder úzdiksiz shyrysh bólip otyrady (táýligine birden eki kvartqa deıin). Shyryshtar muryn membranalaryn dymqyldandyrady jáne tazartyp turady, aýany ylǵaldandyrady, muryn qýysyna aýamen aralasyp kirip ketetin zııandy zattardy jibermeı ustap turady, jáne olardan tazartady, sondaı-aq ınfektsııa men kúresedi. Qalypty kúıde  shyryshtar bilinbeı jutylyp ketedi. Shyryshtardyń tamaqqa jınalýy murynnyń artqy qabyrǵasyna damýy – postnazaldi sındrom dep atalady. Bul aýrý shyryshtyń shamadan tys kóp bólinýimen, tamaqtaǵy jutyný bulshyq etteriniń qyzmetiniń buzylýymen sıpattalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qandaı sebepterden sekretsııa buzylady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Jutynýdyń fýnktsııasy qalaı buzylady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Tamaq qalaı zaqymdanady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nMuryn qýysy men tamaqtaǵy bezder úzdiksiz shyrysh bólip otyrady (táýligine birden eki kvartqa deıin). Shyryshtar muryn membranalaryn dymqyldandyrady jáne tazartyp turady, aýany ylǵaldandyrady, muryn qýysyna aýamen aralasyp kirip ketetin zııandy zattardy jibermeı ustap turady, jáne olardan tazartady, sondaı-aq ınfektsııa men kúresedi. Qalypty kúıde  shyryshtar bilinbeı jutylyp ketedi. Shyryshtardyń tamaqqa jınalýy murynnyń artqy qabyrǵasyna damýy – postnazaldi sındrom dep atalady. Bul aýrý shyryshtyń shamadan tys kóp bólinýimen, tamaqtaǵy jutyný bulshyq etteriniń qyzmetiniń buzylýymen sıpattalady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qandaı sebepterden sekretsııa buzylady?__\r\n__Murynnan sý aǵyp turý:__\r\nMurynnan sý aǵyp turýdyń sebepteri kóp: sýyq tııýden, tumaýdan, allergııadan, sýyq aýanyń áserinen, shaǵylysqan jaryqtan, belgili bir azyq-túlikten, júktilik kezinde nemese basqa da garmondyq buzylystar kezinde murynnan aqqan sý toqtamaı qoıady. Ártúrli dári – dármekterdiń áseri, (sonymen qatar júktilikke qarsy dáriler jáne joǵary arterıaldy qan qysymyn túsiretin dáriler) sondaı –aq qurylymdyq anomaldar suıyqtyqtyń kóp bólinýine ákep soǵady. Mundaı anomaldi qurylymdarǵa jetilmegen jáne qısaıǵan muryn súıekterin jatqyzýǵa bolady (sińir jáne muryn qýystaryn bólip turatyn súıek plastınkalary)\r\n\r\n__Murynnan qoıý bólindileriniń shyǵýy:__\r\nMurynnan qoıý bólindilerdiń shyǵýy jylý oryndaryndaǵy jáne qys kezinde turǵyn úılerdegi qurǵaqtyqtan bolady. Sondaı-aq oǵan keıbir azyq-túlikterden allergııa berilýdiń, ásirese sút ónimderinen,  jáne muryn qýysyndaǵy ınfektsııalyq aýrýlardyń áserinen de bolyp jatady. Eger sýly bólindi qoıýlanyp, qalypdana basta jáne jasyl nemese ary túske ene bastasa, ol muryn qýysynda bakterııalyq ınfektsııanyń paıda bolǵandyǵynyń kórinisi. Balanyń murnynyń tek bir tesiginen suıyqtyqtyń bólinýi, onyń muryn qýysyna bir zattyń, arpa, maqtaly tyǵyn, nemese oıynshyqtyń bólshegi turyp qalýynan bolatynyn eskerińiz. Mundaı sımptomdar oryn alsa, dárigerge habarlasyńyz.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Jutynýdyń fýnktsııasy qalaı buzylady?__\r\nJutynýdan týyndaǵan máseleler qatty zattyń, nemese suıyqtyqtyń tamaqqa jınalyp qalýynan paıda bolady, bul aýrýdyń aǵymyn aýyrlatýy múmkin nemese postnazaldi sındrom sekildi bilinedi. Eger júıke nemese aýyz qýysynyń bulshyqetteri qajetti deńgeıde óz jumysyn atqara almasa, onyń saldarynan jutqynshaqqa, tynys alý joldaryna (keńirdek pen bronh) kóp mólsherde shyrysh jınalyp, odan daýys qarlyǵyp, jótel paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n__Jutyný máseleleriniń týyndaýyna sebep bolatyn, keıbir faktorlar:__\r\n•	Jas ulǵaıǵan saıyn  jutyný bulshyq etteri óz kúshterin joǵaltady jáne ıkemdiligi azaıady, sondyqtan shyryshtardy asqazanǵa jyljytý  qıynǵa soǵady.\r\n•	Uıyqtaǵan kezde biz sırek jutynamyz, sol kezde bólindeler bir jerge jınalyp qalady. Sondyqtan oıanǵannan keıin birden jótelip, tamaqty tazartýǵa týra keledi. \r\n•	Júıkege kúsh túskende jáne kúızelisten tamaq bulshyq ettir tarlýy múmkin, sol kezde de, qaqyryp tamaqty tazartý kerek. Tamaqty jıi tazarta berse, shyryshtyń bólinýi azaıady, alaıda odan titirkený paıda bolýy múmkin.\r\n•	Eger taǵamnyń ótýi buzylsa, suıyqtyqtyń jáne/nemese qatty zattardyń barysynyń baıaýlaýy nemese toqtatylýy múmkin.\r\nJutyný máseleleli – gastroezofageldi reflıýksti aýrýmen (GERA) baılynysty bolyp keledi.  Bul jaǵdaı asqazanǵa jınalǵan asty jáne qyshqyldy óńesh pen jutqynshaqqa qaıta qaıtarýmen sıpattalady. Bul aýrýdyń jıi beretin belgisi – qyjyl, asqazannyń buzylýy jáne tamaqtyń aýrýy. GERA-nyń sımptomdary jatqanda, ásirese tamaqtan keıin birden jata qalǵanda asqynady. Reflıýkstiń jıi týyndaýynan óńishtik sańlaýly jaryq dıafragmdary – asqazandaǵy óńesh ótpelinde tinderdiń qap túrinde dúrdııýi oryn alady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Tamaq qalaı zaqymdanady?__\r\nPostnazaldi sındrom tamaqtyń jıi titirkenýimen, aýyrsynýymen bilinedi. Aýrýda ınfektsııalyq kezeń bolmasa da, tamaqtyń basqa tinderinde isik mendalınderi paıda bolýy yqtımal. Odan yńǵaısyzdyq nemese tamaqta bir túıir turǵandaı sezim paıda bolady. Postnazaldi sındromdy sátti emdese tamaqtaǵy bul aýrýdy jazýǵa bolady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\nDurys dıagnoz qoıý úshin ár múshege túbegeıli tekserý júrgiziledi, mysaly, qulaqqa, muryn qýysyna jáne tamaqqa, sondaı-aq zerthanalyq, endoskopııalyq (deneniń ishki qýystaryn ushynda kishkentaı beıne kamerasy bar shińishke tútiksheni qoldaný arqyly júzege astyn shara) jáne rengenologııalyq tekerýler júrgiziledi. Emdeý tásilderi tómendegideı sebepterge baılanysty júzege asady:\r\n•	Bakterııalyq ınfektsııalar antıbıotıktermen emdeledi. Biraq bul dáriler ýaqytsha jeńildetýge ǵana sepitigin tıgizedi. Sozylmaly sınýsıt kezinde bitelgen qýystardy ashý úshin operatıvti em júrgiziledi. \r\n•	Allergııa allergenmen baılanysty toqtatqannan keıin basylady. \r\n\r\nAntıgıstamındi jáne isikke qarsy dárilik preparattar, nazaldi shashqysh jáne steroıdtardyń basqa túrleri aýrýdyń sıptomdaryn jeńildetedi. Sondaı-aq sýblıngvaldi tamshyly ımmýndy terapııasy da paıdaly bolmaq.  Degenmen keıbir tynyshtandyratyn antıgıstamındi preparattardyń kóne shyǵarylymdary postnazaldi sekretsııany odan saıyn órshitip jiberýi múmkin; al ondaı dárilerdiń jańa shyǵarylymdary onshalyqty jaǵymssyz áser bermeıdi. Isikke qarsy dáriler  arterııalyq qysymdy kóterýi múmkin, júrek aýrýyn asqyndyryp, qylqansha bezderin odan saıyn isitýi yqtımal.  Steroıdty aerozoldar dárigerdiń qadaǵalaýymen qoldanylǵany durys. Tabletkaly jáne ınektsııaly steroıdtardyń qysqamerzimdi qoldanylymdary aýyr asqynýlardy sırek emdeıdi. Steroıdtardy qoldaný barysynda,  aýyr janama áserler tanylsa, naýqas bir apta boıy dárigerdiń muqııat qadaǵalaýynda bolýy kerek.\r\n•	Gastroezofagealdi  reflıýksti aýrýdyń sımptomdaryn toqtatý úshin basty tósekten 15-20 santımetrdeı joǵary kóterý kerek, 2-3 saǵat boıy uıyqtaǵansha astanbaı, sýsyn ishpeı, alkogoldi jáne kofeıindi múldem qoldanbaý kerek. Tuzdy qyshqyl bólindilerdi basý úshin,  antatsıdter men dáriler taǵaıyndalady. Eger olar áser degendeı bere almasa, odan kúshtirekteri taǵaıyndalady. Rengenologııalyq jáne dıagnosstıkalyq tekserýlerdiń basqa túrlerin ótkizý úshin ádette, synama em ótkiziledi.\r\n\r\nShyryshtardyń kóptep shyǵýyn, aýrýdyń sebebin anyqtaı almaǵan kezde, jalpy sharalar qoldaný nusqalady. Shyryshty sekretsııasy bólinetin adamdar, ásirese qarttar, kóp mólsherde suıyqtyq ishkeni durys. Jaǵdaıdy jeńildetýge kóp mólsherde sý ishýdiń paıdasy zor, \r\nKofeınnen bas tartyp, nesep aıdatqylardy qabyldamaý kerek. Sondaı-aq, shyryshty titirkendiretin dárilerdi de qoldanbaǵan abzal.\r\n\r\nMuryndy sýmen shaıyp turý jaqsy sheshim bolmaq. Ol sharany kúnine arnaıy qurylǵymen 2-4 ret oryndap turý kerek. Ony oryndaý úshin, jyly sýǵa sody men tuzdy (½ sháı qasyqpen 0,5 lıtr sýǵa)  aralastyryp qoldaný kerek. Muryn qýysyn ylǵaldandyrý úshin, eń tıimdi ádis, quramynda qarapaıym fızıologııalyq ertindisi bar nazaldi spreıdi qoldaný bolyp tabylady.\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Rozatsea (qyzǵylt bezeý)','','','qz','s','',0,'',3953,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634260,1577170260,1545634640,'Rozatsea (qyzǵylt bezeý) – bettiń qyzaryp isinýimen sıpattalatyn, teriniń sozylmaly aýrýy. Sondaı-aq, onyń syrtqy túri bezeýge uqsas isiktiń jáne jaranyń paıda bolýymen kórinis beredi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqrapat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıaknostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nRozatsea (qyzǵylt bezeý) – bettiń qyzaryp isinýimen sıpattalatyn, teriniń sozylmaly aýrýy. Sondaı-aq, onyń syrtqy túri bezeýge uqsas isiktiń jáne jaranyń paıda bolýymen kórinis beredi.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"525\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Rozatsea – bettiń aınalasy, ıek, mańdaı nemese qabaqtyń qabynýymen sıpattalatyn jaǵdaı. Bul sozylmaly aýrý qyzaryp bastalady, bezeýge uqsap keledi  de qantamyrlar qabynyp, teride bórtpeler men isik paıda bolady.\'\' Sondaı-aq bul jaǵdaı tek áıelderge tán bolyp keledi. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nRozatseanyń paıda bolýy sebepteri belgisiz. Biraq, bolýy múmkin faktorlar qatary bar:\r\n•	Jastyń 30-50-diń arasy bolýy;\r\n•	Teride ashyq tústi isiktiń bolýy;\r\n•	Áıel jynystylarda (erlerde bul aýrýdyń sımptomdary aıqyn túrde kórinis beredi).\r\nRozatsea kezinde teriniń astynda  ornalasqan  qantamyrlar qabynady. Bul teriniń basqa aýrýlarymen baılanysty bolýy múkin (bezeý, seboreıa) nemese kóz  (blefart, keratıt).\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Bettiń qyzarýy;\r\n•	Qyzyl shyraıdyń paıda bolýy; \r\n•	Bette kóptegen órmekshitárizdes qan tamyrlaryniń kórinýi \r\n•	Murynnyń qyzarýy\r\n•	Teride beti jaǵy dymqyl qabyrshyqty bezeýli bórtpelerdiń paıda bolýy:, \r\n•	Bettiń terleýi men kúıýi;\r\n•	Titirkený, kózdiń qyzarýy, kózden jas aǵý\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nRozatseany dıagnostıkalý úshi dáriger sizdi tekserip, syrqatyńyz týraly arnaıy suraqtar qoıady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nRozatseany emdeý úshin qandaıda bir ádis túri anyqtalmaǵan.\r\nEm júrgizýshi dárigerińiz aýrý belgilerin asqyndyratyn faktorlardy anyqtaýǵa kómektesedi. Olardy trıggerler dep ataıdy.  Ár naýqastyń trıggerleri jeke sıpatqa ıe. Trıggerlerdi boldyrmaý arqyly aýrý belgileriniń paıda bolmaýyna, nemese belgilerdi báseńdeýine yqpal etýge bolady.\r\nTómende aýrý belgilerin báseńdetýge nemese aldyn alýǵa arnalǵan keıbir keńester usynylǵan:\r\n•	Kún kózinde júrýden saqtanyńyz. Kúndelikti kúnnen qorǵaıtyn arnaıy krem paıdalanyńyz.\r\n•	Kúnniń ystyq kezinde asa belsenilikpen qımyldamańyz.\r\n•	Stressten saqtanyńyz. Tereń tynys alyp, ıogamen aınalyssańyz bolady nemese basqa relaksatsııa túrimen shuǵyldanyńyz.\r\n•	Tátti taǵamdardy, alkogoldi jáne ystyq sýsyndardy tutynýdan tyıylyńyz.\r\n\r\nAýrýdy asqyndyratyn basqa da faktor túrlerine mynalardy jatqyzýǵa bolady: jel, ystyq vanna, sýyq aýa raıy, kosmetıkalardyń keıbir túrleri, dene shynyqtyrý. \r\n•	Tabletka túrindegi antıbıotıkter(mysaly, tetratsıklın, mınotsıklın, doksıtsıklın) nemese jaqpamaı túri terińizde paıda bolǵan máselelerge kómektese alady.\r\n•	A vıtamınine uqsaıtyn basqa dáriler (Izoretınol jáne Akkýtan) barynsha kúshti dáriler bolyp tabylady, ony tek dárigerdiń taǵaıyndaýymen qoldaný kerek.\r\n•	Rozatsea – bul bezeý emes, sonyqtan bezeýge arnalǵan dárilerdi qoldaný arqyly sizdiń jaǵdaıyńyz jaqsarmaıdy.\r\nAýyr jaǵdaıda qyzarǵanyn basýǵa  lazerlik hırýrgııa kómektesedi.  Sondaı-aq syrtqy túrin jaqsartý úshin hırýrgııalyq ota arqyly murynnyń qabynǵan tinderiniń azǵantaı bóligin joıýǵa bolady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nRozatsea – negizi zııansyz jaǵdaı bolyp esepteledi, biraq onyń áserinen syrtqy kózden qysylýyńyz múmkin. Atalmysh jaǵdaı emdelmeıdi, ony tek baqylaýda ustaý kerek.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Syrtqy keıipti nasharlatyp kórsetedi (mysaly, murynnyń qyzyl isingen tusyn)\r\n•	Ózin-ózi tómen sanaýǵa yqpal etedi.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nQyzǵylt bezeý\r\n\r\n\'\'Bettiń isinýi, bezeýler, allergııalyq serpilis (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nrozatsea\r\nqyzǵylt bezeý\r\nbezeý\r\nakne\r\nteridegi bórtpe\r\nrozatsea degen ne \r\n\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy','','','qz','s','',0,'',4901,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634620,1577170620,1545634944,'«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy –  aýyz qýysynda, erinde , nemese tilde  aýyrsyný jáne jaısyzdyq belgileriniń paıda bolýyn aıtady. Eger bul aýyrsynýdyń  naqty basqa da sebepteri bolmasa, onda bul «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń alǵashqy belgileri bolyp tabylady. Eger aýyrsyný basqa aýrý túrine  baılanysty  bolsa, onda bul – ekinshilik «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy dep atalady.\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy er jáne áıelder arasynda birdeı taraǵan, degenmen, áıel adamdar arasynda jıi kezdesedi. Kóbinese áıelderdiń menapaýza nemese sodan keıingi kezeńderine tán jaǵdaı bolyp tabylady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» degen ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń sıpmtomdary qandaı bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy qandaı sebepterden týyndaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyn dáriger qalaı dıagnostıkalaıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy ádette qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Jaǵymsyz sezinýdi jeńildetý úshin qandaı sharalardy oryndaýǵa bolady?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy degen ne?__\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy –  aýyz qýysynda, erinde , nemese tilde  aýyrsyný jáne jaısyzdyq belgileriniń paıda bolýyn aıtady. Eger bul aýyrsynýdyń  naqty basqa da sebepteri bolmasa, onda bul «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń alǵashqy belgileri bolyp tabylady. Eger aýyrsyný basqa aýrý túrine  baılanysty  bolsa, onda bul – ekinshilik «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy dep atalady.\r\n\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy er jáne áıelder arasynda birdeı taraǵan, degenmen, áıel adamdar arasynda jıi kezdesedi. Kóbinese áıelderdiń menapaýza nemese sodan keıingi kezeńderine tán jaǵdaı bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń belgileri qandaı bolady?__\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyna shaldyqqan adamdar únemi aýyzdaryn ystyq sýǵa kúıdirip alǵandaı sezimde júredi. Sondaı- aq aýyz qýystary qurǵap, aýyrsyný mazalap, aýyzdarynda ashy nemese temir dámi tatyp turýy múmkin. Bul aýrýǵa shaldyqqan keıbir adamdardyń aýyz qýysy únemi aýyryp turady. Basqa adamdarda aýyrsyný basylyp, keıde qaıta órship turýy múmkin. Aýyrsynýlar kúnniń erte ýaqyttarynda az bilinip, qalǵan bóliginde birtindep asqynýy múmkin. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy qandaı sebepterden týyndaıdy?__\r\nZertteýshiler mundaı aýyrýdyń sebebiniń biri - tildegi dám sezgish jáne aýyrý sezimderin basqaratyn jýıkege baılanysty  dep joramaldaıdy. Basqa da múmkin bolatyn sebepterge mynalar jatady:\r\n•	Nárli  zattardyń tapshylyǵy\r\n•	Azyq-túlikterde bolatyn dámdeýishtermen qospalarǵa bolatyn allergııa \r\n•	Keıbir dári dármekterdi qoldaný \r\n•	Menapaýza kezindegi áıel aǵzasyndaǵy gormanaldy ózgeristr\r\n•	Aýyzdyń qurǵaýy\r\n\r\nQyshqyl reflıýksi sııaqty aýrý túri de aýyz qýysynyń kúıýine sebep bolýy múmkin. \r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyna shaldyqqan adamdardyń kópshiliginde kúızelis pen mazasyzdyq kezdesedi. Biraq bul másele aýrýdyń sebebine jata ma joq álde,aýyzdaǵy uzaq ýaqyt boıǵy aýyrsynýdan  kúızelis pen mazasyzdyq paıda bola ma naqtysy belgisiz.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyn dáriger qalaı dıagnostıkalaıdy?__\r\n«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromyn dıagnostıkalaýdyń qarapaıym ádisi joq. Kúıýip turýdyń naqty sebebin anyqtaý úshin, dáriger aýyz qýysyn qarap shyǵyp, aýrý kezeńin egjeı – tegjeıli surastyrady. Sondaı-aq, birneshe zertteýler júrgizip, bul belgilerdiń paıda bolý sebepterin anyqtaýǵa tyrysady. Eger eshqandaı da basqa sebepter anyqtalmasa, onda sizde,bastapqy «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__«Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy ádette qalaı emdeledi?__\r\nEmdeý tásili aýyz qýysynda paıda bolǵan  aýrý sebepterine baılanysty júzege asady. Eger dárigerińiz aýrý týdyryp turǵan naqty máseleni tapsa onda, sol máselege baılanysty em qoldaný arqyly aýrý belgilerin jeńildetýge bolady. Mysaly, kandıdoz dep atalatyn ashytqyly ınfektsııasynyń belgileri tabylsa, sańyraýqulaq ınfektsııasyna qarsy dári dármekter qoldaný arqyly emdeýge bolady.  Arnaıy silekeı almastyrǵyshtar aýyzdaǵy qurǵaqtyqty basýy múmkin. Nárli zattardyń tapshylyǵy bolǵan jaǵdaıda, dáriger sizge temir, folıı qyshqyly, tsınk nemese V tobyndaǵy dárýmenderdi qabyldaýyńyzdy usynady.\r\n\r\nEger dáriger belgilerdiń sebebin anyqtaı almasa, emdeý tásilin aýyrsynýdy basýǵa, jaǵymsyz belgilerin joıýǵa  baǵyttaıdy. Sondaı – aq, kúızelis pen mazasyzdyqty  emdeıtin dári dármekter de «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromy kezinde paıdaly bolýy múmkin. Mundaı dári -dármekter ne úshin paıdaly ekeni belgisiz. Aýyz qýysyndaǵy júıke júıege áser etýi múmkin dep esepteledi. Baqytqa oraı, mundaı aýrý belgileri bar adamdardyń 30-50 %-y  ózdiginshe jazylyp ketken. Em sharasyz-aq emdelý ábden múmkin bolady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Jaǵymsyz sezinýdi jeńildetý úshin qandaı sharalardy oryndaýǵa bolady?__\r\nTómende «Aýyzdyń ashyp aýrýy» sındromynyń belgilerin jeńildetýge arnalǵan keıbir keńester berilgen:\r\n•	Suıyqtyqty kóbirek ishińiz\r\n•	Aýzyńyzda muz bólshegin ustap turyńyz\r\n•	Ystyq, tátti taǵamdardy paıdalanbańyz\r\n•	Quramynda spırt bar, aýyz shaıǵyshtardy paıdalanbańyz\r\n•	 Basqa markadaǵy tis pastasyn qoldanyp kórińiz\r\n•	Quramynda  kóp mólsherde qyshqyl bar, tsıtrýstyq nemese gazdy sýsyndar men kofeler sııaqty azyq-túlik túrlerin paıdalanbańyz\r\n•	Alkogol men tabak ónimderin qabyldamańyz\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naýyz\r\naýyzda kúıýi\r\naýyzdyń ashyp aýrýy\r\nsımptom\r\nemi\r\naýrýy\r\ntis dárigeri\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Oıyq jaraly-shirik gıngıvıt','','','qz','s','',0,'',5561,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545634920,1577170920,1545635361,'Oıyq jaraly-shirik gıngıvıt («transheıaly aýyz») – bul aýrýly bakterııalyq ınfektsııa, qyzyl ıekte qabynbaly oıyq jara túrinde damıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nOıyq jaraly-shirik gıngıvıt («transheıaly aýyz») – bul aýrýly bakterııalyq ınfektsııa, qyzyl ıekte qabynbaly oıyq jara túrinde damıdy.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nOıyq jaraly-shirik gıngıvıt – qyzyl ıek aýrýynyń birden bir qabynbaly túri. «Transheıaly aýyz» termıni alǵash Birinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde paıda boldy, ol kezde bul atalmysh aýrý áskerler arasynda keńinen taraǵan bolatyn. \r\n\r\nAýyz qýysynda túrli bakterııalar qalypty túrde qorektenedi. Oıyq jaraly-shirik gıngıvıt aýyz qýysyndaǵy bakterııalardyń shamadan tys tez damýynan, aýyzdaǵy úılesimdiliktiń buzylýynan týyndaıdy. Qyzyl ıek ınfıtsırlenedi, onyń saldarynan aýrýly oıyq jara paıda bolady. Potologııalyq protsesste de vırýstar qatysady, bakterııalardyń tez ósýine sáıkestendiriledi.\r\n\r\nAýrý damýynyń qaýipti faktorlary:\r\n•	Emotsıonaldi kúızelis;\r\n•	Aýyz qýysynda gıgıenany saqtamaý;\r\n•	Nashar tamaqtaný;\r\n•	Shylym shegý;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy, tamaq pen tistegi juqpaly aýrý.\r\nBul aýrý sırek kezdesedi. Kóp shaldyǵatyndar  15 pen 35 jas arasyndaǵy adamdar. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy\r\n•	Kratertúrli tister arasyndaǵy oıyq jara\r\n•	Qaltyraý\r\n•	Aýyzda jaǵymsyz dámniń bolýy;\r\n•	Qyzyl ıektiń qyzarýy jáne isnýi;\r\n•	Qyzyl ıekti surshyl qaqtyń baılanýy;\r\n•	Qyzyl ıektiń aýyrýy;\r\n•	Kez-kelgen qysym túskende nemese titirkengen kezde qyzyl ıektiń shamadan tys qanaýy.\r\nEskertý: sımptomdar kútpegen jerden paıda bolady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nOıyq jaraly-shirik gıngıvıt kezinde dáriger sizdiń aýyz qýysyńyzdy tekseredi:\r\n•	Ishinde tamaq qaldyqtary men tis qaqtary tolǵan krater tárizdi jara;\r\n•	Tis aınalasy qyzyl ıegi tinderiniń buzylýy;\r\n•	Qyzyl ıektiń qabynýy.\r\n\r\nAýyz qýysyndaǵy qyzyl ıek tinderiniń ydyraýy saldarynan sur qaqtar baılanýy múmkin. Keıde qaltyraý oryn alýy múmkin jáne bas pen moıynnyń lımfa túıinderi úlkeıýi yqtımal. \r\nInfektsııalyq protsesstiń belgili bir massshtabyn anyqtaý úshin jáne tinderdiń zaqymdanýyn baǵalaý úshin aýyz qýysyna nemes betke rentgenologııalyq tekserý júrgizilýi múmkin.\r\nBul aýrý sondaı-aq qozdyrǵysh daqyldardy anyqtaý úshin jutqynshaqtan juǵyndy alý arqyly dıagnostıkalanady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty maqsaty aýrý sımptomdaryn jeńildetý jáne ınfektsııamen kúresý bolyp tabylady. Sizdiń dene qyzýyńyz qatty kóterilse, dáriger antıbıotıkterdi taǵaıyndaýy múmkin. \r\nAýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtaý oıyq jaraly-shirik gıngıvıtiniń emine, sondaı-aq ómir úshin mańyzdy shara bolyp tabylady. Tisińizdi muqııat tazalańyz jáne kem degende kúnine eki ret tis jibin paıdalanyńyz, biraq, eń durysy tamaqtan keıin osy josyqty oryndaǵan jón.\r\n\r\nAýyz qýysyn tuzdy ertindimen shaıyńyz (1/2 shaı qasyq tuzdy 1 staqan sýǵa salasyz) sóıtip qyzyl ıektiń qabynýyn basasyz. Qyzyl ıekti shaıý úshin siltili sýttekti qoldansańyz, ólgen tinderdi joıasyz. Aýyz qýysynyń qabynýyna, sondaı-aq shaıý úshin hlorgeksıdındi paıdalansańyz bolady. \r\nTynyshtandyrǵysh dárilik preparattar (analgetıkter) jaǵymsyzdyqty jeńildetýge kómektesedi. Jaılandyrǵysh shaıýlar nemese japqysh agentter,ásirese tamaqtan keıin aýyrsynýdy jeńildetedi. Qatty aýyrǵan kezde qyzyl ıegińizge lıdokaındi bassańyz bolady. \r\n\r\nDáriger sige aýyz qýysyńyzdy kásibı tazalatýdan ótkizý úshin jáne qaqtardy joıý úshin tis dárigerine qaralýdy usynýy múmkin,  ol arqyly  qyzyl ıegińizdiń aýrýyn basýǵa bolady. Jazylǵanǵa deıin sizge turaqty túrde aýyz qýysyńyzdy kásibı tazalatýdan ótkizip, tis dárigeriniń qaraýynda bolý mańyzdy bolmaq.\r\n\r\nAýrý qaıta mazalamas úshin, sizdiń emdeýshi dárigerińiz sizge tómendegideı qoldanymdardy usynýy múmkin:\r\n•	Densaýlyǵyńyzǵa kóńil bólińiz, ol úshin durys tamaqtanyp, jattyǵýlarmen shuǵyldanyńyz;\r\n•	Aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtańyz;\r\n•	Kúızelisti boldyrmaý kerek;\r\n•	Shylym shegýdi tyıyńyz.\r\n\r\nAýyz qýysyńyzdy titirkenýden qorǵańyz, ásirese shylymnan, ystyq tamaq ishýden nemese ashy taǵamdardy jeýden.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nInfektsııa ádette emdeý kezine jaýap beredi. Em bastalmaı turyp aýrý jetkilikti túrde aýyrta túsedi. Eger oıyq jaraly-shirik gıgıvıt ýaqytyly emdelmese, ınfektsııa urtqa, eringe, jaqqa taralady nemese sol jerlerdiń tinderin buzady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Asqynǵan jaǵdaıda__\r\n•	Sýsyzdaný;\r\n•	Tisterdiń túsýi;\r\n•	Aýrý;\r\n•	Perıodontıt;\r\n•	Infektsııanyń taralýy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde oıyq jaraly-shirik gıngıvıttiń sımptomdary kórinis berse, qaltyraý paıda bolsa nemese basqa da sımptomdar boı kótere dárigerge hadarlasyńyz.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nAldyn alý sharalary tómendegideı árekettermen tolyǵady:\r\n•	Jalpy densaýlyq jaǵdaıyn jaqsartý;\r\n•	Durys tamaqtaný;\r\n•	Aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtaý kerek, ol úshin tisti muqııat tazalap, tis jipterin turaqty qoldanyp turý kerek.\r\n•	Kúızeliske urynbaý kerek;\r\n•	Tis dárigerine turaqty túrde qaralyp, kisibı tis tazalyǵyn júrgizip turyńyz;\r\n•	Shylymnan bas tartyńyz.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nVensan Stomatıti; asqynǵan shirik jaraly gıngıvıti\r\n\r\n\'\'Tamaq máseleleri (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__  \r\nVensan stomatıti\r\nstomatıt\r\nasqynǵan shirik jaraly gıngıvıti\r\noıyq jara\r\ngıngıvıt\r\naýyz\r\nqyzyl ıek\r\nqabyný\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Dıýpıýıtren kontraktýrasy (siresýi)','','','qz','s','',0,'',1450,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545635340,1577171340,1545635504,'__Ol ne? Dıýpıýıtren aýrýy nemese Dıýpıýıtren kontraktýrasy__ – taban nemese alaqandaǵy teri astynda tinderdiń artyq qalyńdaýy. Qalyńdalǵan teri men sińirler (shandyr) nátıjesinde qozǵalysty shekteıdi nemese saýsaqtardy jazý múmkindiginsiz búgilýine alyp keledi','__Ol ne? Dıýpıýıtren aýrýy nemese Dıýpıýıtren kontraktýrasy__ – taban nemese alaqandaǵy teri astynda tinderdiń artyq qalyńdaýy. Qalyńdalǵan teri men sińirler (shandyr) nátıjesinde qozǵalysty shekteıdi nemese saýsaqtardy jazý múmkindiginsiz búgilýine alyp keledi.\r\n\r\n__Dıýpıýıtren aýrýynyń__ (keıde muny vıkıngterdiń aýrýy dep ataıdy) sebepteri belgisiz. Degenmen sebep faktory retinde tuqym qýalaý bolýy múmkin. Basqa da múmkin faktorlar: maskúnemdik, temeki shegý nemese qant dıabeti. Siresýge júıelik qyzyl jegi men revmatoıdti artrıt sııaqty júıelik aýrýlar ákep soqtyrýy múmkin.\r\n\r\n__Sımptomdary.__ Dıýpıýıtren aýrýynyń baıqalatyn alǵashqy belgisi saýsaqtardyń negizindegi tinniń azdap kóterilýi bolyp tabylady. Aýrýdyń asqynýyna oraı, alaqandy saýsaqpen nemese saýsaqtarmen ( ádette shyldyr shúmek), jáne sozylǵan saýsaqty (saýsaqtardy) alaqanǵa jalǵaıtyn, jip tárizdi talshyqty arqan aqyryndap paıda bolýy múmkin. Eger kontraktýra kúshti bolsa, onda kúndelikti jumystardy atqarý (mysaly, zat kóterý, qolǵap kııý nemese qol jýý)  qıynǵa soǵady nemese múldem bolmaýyna ákelýi múmkin.\r\n\r\n__Emdeý. __Jeńil formada bolsa, qozǵalmalylyqty saqtaýda zaqymdalǵan saýsaqtardy únemi sozý jetkilikti.Aýyr jaǵdaıda bolsa, negizgi em jáne fýnktsııany jaqsartý tásili  operatsııa bolyp tabylady. Tipti sol jergee (nemese qoldyń basqa jerine) sátti operatsııa jasalǵan bolsa da, alaqan tinderiniń qalyńdaýy jańadan paıda bolýy múmkin. Bul jaǵdaıda qaıta operatsııa jasaý qajet bolady.\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aýsyl','','','qz','s','',0,'',4071,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545635460,1577171460,1545635876,'Aýsyl (ıashýr) – ádette tamaqtyń qabynýynan bastalatyn, keń taralǵan ınfektsııalyq vırýsty aýrý.\r\n\r\nGerpetıkalyq baspa osyǵan uqsas ınfektsııalyq aýrý bolyp tabylady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nAýsyl (ıashýr) – ádette tamaqtyń qabynýynan bastalatyn, keń taralǵan ınfektsııalyq vırýsty aýrý.\r\nGerpetıkalyq baspa osyǵan uqsas ınfektsııalyq aýrý bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nAýsyldyń qozdyrýshysy – enterovırýstyq Koksakı A16  vırýy.\r\nAýrý úı janýarlarynan berilmeıdi, biraq adamnan adamǵa taralýy múmkin. Bul aýrý aýa túıirshikteri arqyly (jótelgende, túshkirgende), silekeı arqyly, kópirshik suıyqtyqtarymen, sondaı-aq aýrýlar qoldanǵan  zattar arqyly juǵady. Aýrý alǵashqy aptasynda kóbinese juqpaly bolyp keledi.\r\n\r\nJuqqannan keıin, sımptomdar 3-7 kúnge jaqyn ýaqyt aralyǵynda damyp, biline bastaıdy. \r\nEń qaýipti faktory adamnyń jasy bolyp tabylady. Infektsııa 10 jasqa deıingi balalardy kóbirek zaqymdaıdy, jas ópirimder de kezdesedi, al keıde eresekterde de ushyrasqan jerleri bolǵan. Aýrý kóbinese jazda jáne kúzdiń basynda órshı  túsedi.\r\n    {img type=\"fileId\" fileId=\"526\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nAýsyl Koksakı vırýsynan týyndaǵan vırýstyq ınfektsııa bolyp tabylady, ol tamaqtyń qabynýymen bastalady. Aýrýdyń sımptomy bolyp: qaltyraý, tamaqtyń aýrýy, tamaqta oıyq jaranyń paıda bolýy, bas aýrýy jáne alaqan men tabanda kóldireýdi bórtpeler shyǵady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Tábettiń joǵalýy;\r\n•	Qolda jáne tabanda kishkentaı kópirshikteri bar bórtpeler, olardy bassa aýyrady;\r\n•	Tamaqtyń aýrýy; \r\n•	Tamaqta oıyq jaranyń (mendalınderge) aýyz qýyssyna jaranyń shyǵýy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nÁdette bul aýrý burynǵy aǵymyna qaraı, jetkilikti túrde dıagnostıkalanady, ol kezde qolda jáne tabanda  kópirshikter tolǵan bórtpe kórinis beredi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeý aýrý sımptomdaryn jeńildetýge ǵana baǵyttarlady, odan artyq, bul ınfektsııanyń arnaıy emi joq.\r\nBul aýrýdy emdeý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalmaıdy, sebebi olar áser bere almaıdy. Qaltyraýdy tómendetý úshin, atsetamınofn (Taılenol) nemese ıbýprofen sekildi dáriler qoldnalady. Juqpaly aýrý kezinde 12 jaqa deıingi balalarǵa asperın berilmeıdi.\r\n\r\nShaıýǵa arnalǵan tuzdy ertindi (1 staqan sýǵa ½ sháı qasyq tuz salynady) tynyshtandyrýǵa áser etýi múmkin, árıne eger bala jutyp almaı shaıaalatyn bolsa. Balańyzdyń jetkilikti túrde suıyqtyq ishýin qadaǵalańyz. Qaltyraý kezinde balaǵa kóp mólsherde suıyqtyq ishýi kerek. Eń tıimdisi, salqyn sútti sýsyndardy ishkeni abzal. Kóptegen balalardy shyrynnan jáne gazdy sýsyndardan bas tartqyzý kerek, sebebi olardyń quramynda qyshqyl bar, odan kúıý sezimi men jara paıda bolady. \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nÁdette, naýqas emdelse 5-7 kúnniń ishinde  saýǵyp ketedi.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Qurǵaý;\r\n•	Febrıldi tyrysý;\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nMoıynnyń aýrýy nemese aıaq-qoldyń aýrýy sekildi asqyný belgileri baıqalsa, dárigerge qaralyńyz. Tyrysý sekilti sımptomdarǵa dereý arada medıtsınalyq kómek kerek.\r\nSondaı-aq siz tómendegideı jaǵdaılarda dárigerińizben keńeseńiz bolady:\r\n•	Dárilik preparattar dene qyzýyn túsirmese;\r\n•	Aǵzanyń sýsyzdaný belgileri baıqalsa;\r\no	Teli qurǵap, shyryshty qabyqtar paıda bolssa;\r\no	Salmaq tússe;\r\no	Titirkense;\r\no	Del-sal bolyp qalsa;\r\no	Neseptiń bólinýi azaısa, nemese nesep kúńgirttenip shyqsa.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nAýrý adamdarmen baılanysty shekteńiz. Árqashan, muqııat túrde qoldaryńyzdy jýyńyz, ásirese aýrý adamdarmen baılanysqannan keıin.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nKoksakı vırýsy\r\n\r\n__Jas balalardyń aýyz qýysyndaǵy máseleleri (erlerde / áıelderde)__\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naýsyl\r\naýsyldyń sımptomdary\r\naýsyl degen ne\r\ndenedegi bórtpe\r\nKoksakı vırýsy\r\nvırýstyq juqpa\r\n','student_k',2,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Tyrnaq astyndaǵy qandy drenajdaý','','','qz','s','',0,'',1663,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636000,1577172000,1545636125,'Eskertpe:\r\n•	Eger siz bul sharany oryndaýǵa senimsiz bolsańyz, kúıip qalmas úshin, ony qolǵa almaı-aq qoıǵanyńyz jón. Sebebi, bul amal-sharǵy qate júzege asatyn bolsa, siz kúıip qalyp, ylǵı da tyrnaq dreajyn qoldanyp júrýińizge týra keledi.\r\n•	Eger sizde sýsamyr, preıferııalyq arterııanyń aýrýy, nemese ımmýn júıesiniń buzylysynan týyndaǵan aýrýlar bolsa bul protsedýrany orndamaǵanyńyz abzal.\r\n','\'\'__Eskertpe__\'\':\r\n•	Eger siz bul sharany oryndaýǵa senimsiz bolsańyz, kúıip qalmas úshin, ony qolǵa almaı-aq qoıǵanyńyz jón. Sebebi, bul amal-sharǵy qate júzege asatyn bolsa, siz kúıip qalyp, ylǵı da tyrnaq dreajyn qoldanyp júrýińizge týra keledi.\r\n•	Eger sizde sýsamyr, preıferııalyq arterııanyń aýrýy, nemese ımmýn júıesiniń buzylysynan týyndaǵan aýrýlar bolsa bul protsedýrany orndamaǵanyńyz abzal.\r\n\r\nTyrnaq asty qandaryn burý úshin:\r\n•	Qaǵaz úshin bekitkishti túzeńiz jáne onyń ushyn otqa qyzdyryńyz;\r\n•	Bekitindiniń ushin tyrnaqtyń úshsine qoıyńyz jáne onyń erýine múmkindik berińiz. Tynnaqta jan bolmaıdy, sondyqtan erigen ystyq bekitindiden aýrý sezimi týyndamaıdy.\r\n•	Bekitindini baspańyz.  Tyrnaq asty terisinde jan bolmaıdy. Eger siz tyrnaqty bassańyz, siz jazataıym tyrnaǵyńyzdyń terisin qozǵap alýyńyz múmkin.\r\n•	Sharany oryndaýda asyqpańyz, qajet bolǵan jaǵdaıda bekitindini qaıta qyzdyryńyz. Qylyń tyrnaqqa kirgizý úshin bul áreketti birneshe ret qaıtallaýǵa týra keledi.\r\n•	Tek tolyq sańlaý paıda bolǵanda ǵana, qan tama bastaıdy jáne sodan aýrýy basylady.\r\n•	 2-3 kúnniń ishinde tússiz  nemese ashyq qan tústes suıyqtyq tamady.\r\n•	Saýsaǵyńyzben jyly, sabyndy sýdy basyńyz jáne 2-3 kún boıy 3 retten 10 mınýt usstap turyńyz.\r\n•	Sm. ınfektsııa belgileri.\r\n\r\nOsyndaı sańlaýlarmen de amal-sharǵyny qaıtalap tursańyz bolady. Aýrý men qysym birden jeńildep ketpeıdi, tipti birneshe kúnnen soń, qaıta mazalaýy da múmkin.\r\n\r\nEger mundaı sharalardy qoldanǵannan keıin de aýrý jeńildemese, odanda salmaqty túrin qoldanylýy múmkin jáne medıtsınalyq tekserý qajen bolýy yqtımal.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ntyrnaq asty  qanyn drenajdaý\r\nsaýsaqtardyń aýrýy\r\ntyrnaqtyń qabynýy\r\ntravmatologııa\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ashytqyly ınfektsııa (ashytqyly mıkoz)','','','qz','s','',0,'',1302,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636120,1577172120,1545636223,'Ashytqyly ınfektsııa – bul ınfektsııa, sańyraýqulaqtan, dáp \'\'Candida albicans\'\'-tan týyndaıdy. Bizdiń aınalamyzdyń barlyǵynda sańraýqulaqtar bar, jáne olar qaýipti emes. Alaıda olarǵa qolaıly jaǵdaı týyndaı qalsa, olardyń shamadan tys ósýi múmkin, al ondaı jaǵdaıdyń saldarynan taralmaly ınfektsııa paıda bolady.','Ashytqyly ınfektsııa – bul ınfektsııa, sańyraýqulaqtan, dáp \'\'Candida albican\'\'s-tan týyndaıdy. Bizdiń aınalamyzdyń barlyǵynda sańraýqulaqtar bar, jáne olar qaýipti emes. Alaıda olarǵa qolaıly jaǵdaı týyndaı qalsa, olardyń shamadan tys ósýi múmkin, al ondaı jaǵdaıdyń saldarynan taralmaly ınfektsııa paıda bolady.\r\n\r\nAshytqyly bazdaný (Candida intertrigo) – bul sańyraýqulaq ınfektsııasy, qabynýdy, kúıýýdi jáne dymqyl teri qyrtystarynyń qyshýyn týdyrady.\r\n\r\nSańyraýqulaq ınfektsııasynyń bórtpeleri  otty-qyzyl tústi bolady, aınalasy kertilgendeı bolyp kórinip turady. Bul bórtpeler kishkentaı bolady da, ishine irin tolyp turady, olar kóbinese jynys aǵzalaryndaǵy bújirli bezeýler túrinde kezdesedi. Bórtpeler, sondaı-aq teriniń basqa da qyrtysty jerlerinde paıda bolýy múmkin, mysaly, moıynda, kindiktiń aınalasynda.\r\n\r\nAshytqyly ınfektsııanyń damýynyń qaýipti faktorlary:\r\n•	Gıgıena saqtamaý;\r\n•	Artyq salmaq;\r\n•	Genıtalı jaqqa dymqyl jibermeıtin, aýa ótpeıtin, qysyp turatyn kıimderdi kıgennen;\r\n•	AITV nemese sýsamyr sekildi aýrýdan emdelý úshin aǵzanyń kúresýi oryn alyp jatqan kezde;\r\n•	Antıbıotıkterdi paıdalanǵanda.\r\n\r\nKóbinese ashytqyly ınfektsııany jergilikti jaqpa maılardy jaǵý arqyly ketirýge bolady.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nashytqyly ınfektsııa, \r\nashytqyly mıkoz, \r\nteri qyshýy, \r\nteriniń isýi, \r\nantıbıotıkter, \r\nqotyr.\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Kúl aýrýy (dıfterııa)','','','qz','s','',0,'',2780,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636180,1577172180,1545636319,'Kúl aýrýy (dıfterııa, kóbinese balalarda kezdesetin juqpaly tamaq aýrýy) – jedel ınfektsııalyq aýrý, ol dıfterııa bakterııasynan týyndap, aýa-túıirshikteri arqyly aıryqsha beriledi. Qabynýmen, aýyzdan, murynnan shyryshtyń bólinýimen sıpattalady. Sondaı-aq jalpy ýlaný, júrek qan-tamyrlyq zaqymdaný, júıkelik jáne bólinbeli júıe bolyp tabylady.','Kúl aýrýy (dıfterııa, kóbinese balalarda kezdesetin juqpaly tamaq aýrýy) – jedel ınfektsııalyq aýrý, ol dıfterııa bakterııasynan týyndap, aýa-túıirshikteri arqyly aıryqsha beriledi. Qabynýmen, aýyzdan, murynnan shyryshtyń bólinýimen sıpattalady. Sondaı-aq jalpy ýlaný, júrek qan-tamyrlyq zaqymdaný, júıkelik jáne bólinbeli júıe bolyp tabylady.\r\n\r\nJuqpanyń negizgi kózi adam. Qozdyrǵysh aýa-túıirshikteri arqyly aıryqsha beriledi, biraq turmystyq-baılanysty jolmen ǵana juǵýy múmkin (ınfıtsırlengen zattar arqyly). Kúl aýrýy kúz, qys mezgilderinde órshıdi. Qazirgi jaǵdaıda, eresek adam aýyrsa, dıfterııa onyń boıynda jyl boıy saqtalyp turyp alady.\r\nInkýbatsııalyq  kezeńinde  dıfterııa 3 kúnnen 7 kúnge deıin teńelip turady.\r\n\r\nKúl aýrýynyń paıda bolýy ártúrli, jáne ol onyń ornalasý protsesi men aýyrlyǵyna baılanysty.\r\nKúl aýrýynyń klınıkalyq kórinisi jedel túrde bastaý alady, jalpy ýlaný sımptomdarymen (del-saldyq, bas aýrýy, álsizdik) birge dene qyzýdyń temperatýrasy 38 den - 39°S – qa deıin kóterilip, 2-3 kún boıy túspeı qoıady. Jutyný kezinde tamaq aýyryp, onyń qarqyndylyǵy tańdaı badamshalaryndaǵy protsestiń taralýyna baılanysty. \r\n\r\nBadamshalar isinedi, úlkeıedi, ústińgi jaǵy tompaıady, aralshaly nemese tegis aq-sur tústi qabyqshaly bolyp ketedi. \r\n__Emdelýi.__ Terapııanyń basty ádisi antıtoksıkalyq kúl aýrýyna qarsy egiletin sarysý (DQS) bolyp tabylady. \r\n\r\nSarysýly terapııa alǵash engizilgennen bastap, toksınniń belgili bir bóligi  ishki aǵzalarynyń jasýshaly tinderimen baılanystylyǵyna qaramastan, atalmysh jaǵdaıǵa barynsha oń áser bereli.  Qýanyshqa oraı indettiń juǵýy men bastalýynyń arasynda em belgili bir merzimde ótedi, sondyqtan, DQS-ti engizý arqyly, dıfterıdiń toksıkalyq formasy kezinde, tipti aýrýdyń alǵashqy kúni-aq, onyń asqyndaýynyń aýldyn alady.\r\n\r\nKúl aýrýynyń aýyr formasy kezinde  plazmaferezany 2-3 dúrkin ótkizgen jón.\r\nDQS-ti engizý kezinde,  onymen birge antıbıotıkter taǵaıyndalady (emdeý kýrsy – 5-7 kún). Dezıntoksıkatsııalaý jáne gemodınamıkalyq buzylysty korrektsııalaý maqsatynda, qosymsha albýmın, plazma, reopolıglıýkın, ınsýlınmen glıýkoza-kalıılik qospasy, polııondy ertindi,  kortıkostıroıdtar taǵaıyndalady. Tynys alý jetkilikizdigi damı túsken kezde traheostomııa qajet bolady.\r\n\r\nKúl aýrýynyń basty aldyn alý sharasyna belsendi ımmýnızatsııa jatady. 3 aılyq balalarǵa adsorbtsııalanǵan kókjótel-dıfterııa-sirespe (AKDS) vaksınasy engiziledi. 1,5 aılyq sábılerge 0,5 ml ishki bulshyq ettik joldarymen enigziledi. Ary qaraı júzege asyrylatyn revaktsınatsııa (qaıtalap egý): 1,5 – 2 jas, 6 jastan – 11 jasqa deıin. Adsorbtsııalanǵan dıfterııa-sirespe anatoksıni 0,5 ml mólsherde teri astyna bir ret engiziledi. Eresekterge arnalǵan epıdemıologııalyq ekpe,  ADS-M kórsetkishi boıynsha ótkiziledi.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nDıfterııa, kúl \r\ntamaqtyń aýrýy \r\nkúl aýrýyn emdeý \r\nantıbıotıkter\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Asqazan tumaýy (Vırýsty gastroenterıt)','','','qz','s','',0,'',1467,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636360,1577172360,1545636497,'__Bul qandaı aýrý? Vırýsty gastroenterıt__ – bul asqazan men ishektiń shyryshty qabyǵynyń qabynýy.  Onyń saldarynan nájistiń buzylýy men qusý paıda bolady. Vırýsty gastroenterıtti asqazan tumaýy dep te atalady. ','__Bul qandaı aýrý? Vırýsty gastroenterıt__ – bul asqazan men ishektiń shyryshty qabyǵynyń qabynýy.  Onyń saldarynan nájistiń buzylýy men qusý paıda bolady. Vırýsty gastroenterıtti asqazan tumaýy dep te atalady. \r\n\r\n__Ol neden týyndaıdy?__   Gastroenterıt vırýsy -  vırýsty nemese bakterııany juqtyrýdan paıda bolady. Kóbinese  aýrýdy rotavırýs dep atalatyn  qozdyrǵysh týdyrady. Epıdemııalyq órshýler mekteptermen qarttar úıinde baıqalady. Rotavırýspen zaqymdanǵan taǵamdarda jáne sýdyń quramynda tabylyp jatady. Gastroentrıtti juqtyrǵan adamda belgileri 4-48 saǵat ishinde bilinedi. \r\n\r\n__Gastroentrıt__ belgilerine júrek aıný, qusý, ishtiń aýrýy, dıareıa, azdap dene qyzýynyń kóterilýi jáne aýyrsynýlar, salmaq joǵaltý, bulshyqetterdiń aýyrsynýlary,býyndardyń tartylýy jatady.\r\n\r\nAsqazan tumaýy medıtsınalyq kómeksiz, úı jaǵdaıynda 1-2 kúnniń ishinde jazylyp ketedi. Asqazan tumaýy aýrýynyń belgilerin báseńdetý úshin, úı jaǵdaıynda organızmdi sýsyzdanýdan saqtap, em shara qoldansańyz bolady.\r\n\r\n__Emdeý__  eń birinshi aǵzany sýsyzdanýdan saqtap, tuzdy jáne mıneraldy zattardyń joǵalǵan ornyn toltyrý bolyp tabylady. Osy maqsatta regıdron eritindisin qabyldaıdy. Gastroenterıt vırýssy kezinde antıbıotıkterdi qabyldaý usynylmaıdy. Sondaı-aq dıareıany toqtatyn dári dármekterdi (mysaly, ımodıým) qabyldaýdyń qajeti joq, sebebi, bul dáriler ınfektsııanyń sozylýyna ákep soǵýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__\r\ngastroenterıt vırýsy\r\nasqazan tumaýy\r\njúrek aıný\r\nqusý\r\nishtiń aýyrýy\r\nsuıyq nájis\r\n\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Óttegi tas','','','qz','s','',0,'',1528,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636480,1577172480,1545636570,'Óttegi tas – bul ótte túzilgen, kishkentaı bólshek tastar.  Ót asqorytýǵa múmkindik jasaıdy; ol baýyrdyń astynda ornalasqan, ót qabynda jınalady. Óttiń túıirshikti tastary, ót qabynda nemese óttiń ash ishekke baratyn joldarynda túziledi. ','Óttegi tas – bul ótte túzilgen, kishkentaı bólshek tastar.  Ót asqorytýǵa múmkindik jasaıdy; ol baýyrdyń astynda ornalasqan, ót qabynda jınalady. Óttiń túıirshikti tastary, ót qabynda nemese óttiń ash ishekke baratyn joldarynda túziledi. \r\n\r\nÓttegi tas qum untaǵyndaı da bolýy múmkin, nemese golf dobynyń kólemindeı bolýy da ǵajap emes. Negizinde, ol másele týǵyzbaıdy, eger ol óttiń basqa múshelerge baratyn joldaryn bekitip qalmasa. Eger ol kútpegen jerden týa qalsa asqazandy aýyrtady jáne basqa da sımptomdar kezdesedi.\r\n\r\nÓttegi tas – jıi kezdesetin kesel. Ol ótte holesterın bólinse jáne ót qaby ótten der kezinde bosaı almaı qalǵan kezde túziledi. Óttegi tas ásirese áıelderde kóptep kezdesedi, sondaı-aq, tolyq adamdarda, kári kisilerde, oraqtárizdi-jasýshaly aýrýmen aýyratan adamdarda, tez semiretin adamdarda, sonymen qatar, belgili bir dárilerdi qabyldaıtyn adamdarda kóptep kezdesip jatady.\r\n\r\nÓtterinde túıirshikti tastaryd bar adamdardyń kópshiliginde eshqandaı da sımptomdar bilinbeıdi, jáne olar asa bir emdelýdi de qajetsinbeıdi.\r\n\r\nEger sımptomdar paıda bola qalǵannyń ózinde, ol ádette asqazannyń ústińgi jaǵy aýyryp turǵandaı sezip týǵyzady. Sımptopdardyń ómirge qaýip tóndiretin kezderi sırek kezdesedi. Óttegi tastan beriletin aýrýlar túrli qarqynda bolady jáne odan qusy jaǵdaıy týyndaýy múmkin. Óttegi tas týyndaǵan sımptomdar, ádette  ót qabyn alyp tastaý úshin jasalǵan operatsııa arqyly emdelýi múmkin (holetsıstektomııa).\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nóttegi tas\r\nóttas aýrýy\r\nsarǵyshtaný\r\njúrek aıný\r\nqusý\r\nasqazannyń aýrýy.\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qatal qaraý','','','qz','s','',0,'',1482,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636540,1577172540,1545636679,'Qatal qaraý (kúshteý, qatygezdik tanytý) fızıkalyq bolýy múmkin (mysaly, dene jaraqaty) nemese emotsıonaldi, seksýaldi nemese tipti qarjylyq bolýy múmkin. Qatal qaraýdan balalar jaraqattanyp, eresekter asa bir zardap shegip jatady.','Qatal qaraý (kúshteý, qatygezdik tanytý) fızıkalyq bolýy múmkin (mysaly, dene jaraqaty) nemese emotsıonaldi, seksýaldi nemese tipti qarjylyq bolýy múmkin. Qatal qaraýdan balalar jaraqattanyp, eresekter asa bir zardap shegip jatady.\r\n\r\nFızıkalyq kúshteý dep esepteledi, eger:\r\n•	Eger jaraqat túsiniksiz jaıttan oryn alsa;\r\n•	Deneniń birneshe jerinde kópgenen túsiniksiz jaraqattar oryn alsa;\r\n•	Jaraqattyń paıda bolýyna sáıkes kelmeıtin túsindirmeler aıtylsa.\r\n\r\nEger sizge dáriger qatal qarymqatynas jaıly suraqtaryn qoısa, siz yńǵaısyzdyq sezimin sezinýińiz múmkin.Densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerleriniń kásibı jáne quqyqtyq mindetteri bar, jalpy qatal qarym-qatynas etýdiń múmkindikterin baǵalaýǵa. Sebebi, sizde oryn alǵan jaraqattyń sebebiniń anyqtalǵany mańyzdy bolyp tabylady.\r\nEger sizde qandaı da bir qatal qarym-qatynas oryn alǵandyǵy jaıynda kúmán bolsa,  dárigerge habarlasyńyz. Kez-kelgen ýaqytta jergilikti balalar nemese eresekter emhanasyna, saqshylarǵa, áleýmettik qyzmet ornyna habarlasýyńyzǵa bolady.\r\n\r\nEger sizdiń balańyzǵa qandaı da bir qatal qarym-qatynas jasalǵandyǵy jaıynda kúmán týyndasa, siz  polıtsııaǵa habarlasýǵa mindettisiz nemese myna telefon nómirine qońyraý shalyńyz: \'\'__8(727) 2709497. Bul «Zabota»  Krızıstik  ortalyǵy.__\'\' Ortalyq Almaty qalasy, Tóle bı kóshesindegi 159 úıde ornalasqan. Eresekter jas balalardy qoǵaýy kerek, sebebi olar ózderi qorǵana almaıdy.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqatal qaraý\r\nfızıkalyq qoqan-loqy \r\njaraqat \r\naýrý\r\ndene jaraqaty\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Júrektiń ıshemııalyq aýrýy','','','qz','s','',0,'',5977,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545636720,1577172720,1545637163,'Júrektiń ıshemııalyq aýrýy (JIA) – bul júrekke qan men ottegi jetkizetin qantamyrlarynyń azǵantaı tarylýynan týyndaıtyn aýrý','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek?__{ALINK}\r\n\r\nJúrektiń ıshemııalyq aýrýy (JIA) – bul júrekke qan men ottegi jetkizetin qantamyrlarynyń azǵantaı tarylýynan týyndaıtyn aýrý\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nJúrektiń ıshemııalyq aýrýy (JIA) – er-áıelderdiń arasynda ólimge aparatyn birden-bir aýrý túri bolyp tabylady.\r\nJúrektiń ıshemııalyq aýrýynyń sebebi – júrek arterııasyna aterosklerotııalyq túıindikter jınalýynan týyndaıdy. Bul da arterııalyq qantamyrlardyń qabyrǵalarynyń tyǵyndalýy dep atalady.\r\n\r\n•	Maılar men basqa da zattar arterııalyq qantamyrlardyń qabyrǵalaryna túıinshikter túzedi.  Arterııalyq qantamyrmen qan jáne ottegi júrekke jetkiziledi.\r\n•	Budan, arterııanyń sańlaýy tarylady;\r\n•	Nátıjesinde, júrekke qan aparatyn jol qyssylady nemese biteledi;\r\nJúrek-qantamyrlary aýrýlarynyń qaýipti  faktorlary –  olardyń qaýpiniń kótirilýiniń sebepteri bolyp tabylady. Bularda modıfıtsırlenetin jáne modıfıtsırlenbeıtin qaýipti faktorlar bar.\r\n \r\nJúrek ustamasy nemese jedel ınfarkt mıokardasy (JIM) bir arterııanyń boıyndaǵy, júrek bulshyqetterine qan jetkizetin kan aǵysy bitelgende týyndaıdy. Bitelý - arterııanyń qurysýyna nemese aterosklerozdy jedel trombozdyń damýyna sebepker bolady. Nátıjesinde tinder zaqymdanady jáne mıokardanyń zaqymdalǵan bóligi jıyrylǵysh múmkinshiligin joǵaldaty.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nSımptomdar aıtarlyqtaı aıqyn kórinis beredi, biraq keıde aýrý sımptomsyz damýy da múmkin. Bul ásirese, aýrýdyń bastapqy satysyna tán belgi.\r\nKeýdeniń aýrýy nemese jaısyzdyq (stenokardııa)  barynsha kóp taralǵan sımptom bolyp esepteledi.  Bul aýrý sezimi júrekke qan men aýanyń qajetti mólsherde jetispegendiginen týyndaıdy. Aýrýdyń kúsheıýi ártúrli bolyp keledi.\r\n• Ol qysylmaly nemese basylmaly sıpatta bolýy múmkin: Siz ol aýrýdy keýdeniń astynan sezinýińiz múmkin, biraq sondaı-aq, ol moıyn, qol, ishtiń nemese arqa jaqqa taralýy múmkin.\r\n• Ádette, aýyrsyný  fızıkalyq nemese emotsıonaldy belsendilik kezinde paıda bolady  jáne demalys kezinde nemese nıtroglıtserın dep atalatyn dárilik preparatty qabyldaýdan týyndaıdy.\r\n• Basqa da aýrýy belgilerine fızıkalyq júkteme kezinde entigý jáne sharshaý sezimi jatady; \r\nÁıelderde, egde jastaǵy adamdarda jáne  qant dıabetimen aýyratyn naýqastarda keýde tusyndaý aýrý sezimi baıqalmaıdy, odan basqa sımptomdar kórinis beri múmkin, mysaly mynalar sııaqty:\r\n• Sharshaý\r\n• Entigý\r\n• Jalpy álsizdik\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger nemese medbıke kólemdi tekserý júrgizedi. Ádette, dárigerge dıagnoz qoıý úshin, birneshe tekserýler júrgizýine týra keledi.\r\nOlar:\r\n• Koronaroangıografııa – ınvazıvti ádis, rentgendi qoldaný arqyly júrek arterııasyn kózben kóre otyryp tekseredi.\r\n• Kúızelis – ehokardıografııa\r\n• Elektrokardıografııa (EKG)\r\n• Elektrondy-sáýlelik kompıýterlik tomografııa (ELKT) –zertteý ádisi arterııalardyń qabyrǵalarynda kaltsııdiń jınaqtalýyn anyqtaý úshin qoldanylatyn ádis,  kaltsıı qanshalyqty kóp bolsa, JIA-nyń  damý qaýpi soǵurlym bolady.\r\n• Fızıkalyq júktememen Test ótkizý;\r\n• júrekti KT-ǵa túsirý; \r\n• Nýklearnyı stress-test.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nSizge joǵary qan qysymyn, qant dıabeti nemese holesterınniń joǵary deńgeıin túzetý úshin bir nemese birneshe dárilik preparattar taǵaıyndalýy múmkin. Júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń  asqynýynyń aldyn alý maqsatynda sizge dárigerdiń barlyq usynystaryn qatań saqtaý qajet. \r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty júrektiń ıshemııalyq aýrýy adamdardyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalady: \r\n• Arterııalyq qan qysymynyń deńgeıi 140/90 mm syn.baǵ.st teń nemese tómen. (jáne tipti qant dıabeti tómen adamdar úshin, búırek aýrýlary nemese júrek jetkiliksizdigi baradamdar úshin)\r\n• dáriger usynylǵan HbA1c deńgeıin qoldaý \r\n• Holesterın deńgeıi-TTLP-ge teń nemese tómen 100 mg/dl (nemese tipti tómen keıbir emdelýshiler úshin)\r\n\r\nEmdeý taktıkasy  sımptomdardyń aýyrlyǵyna baılanysty júzege asady. Dáriger júrek aýrýlary, arterııalyq qysym deńgeıin, qant dıabeti nemese qandaǵy joǵary holesterındi baqylaý úshin sizge bir nemese birneshe dárilik preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Asqynǵan júrektiń ıshemııalyq aýrýynyń aldyn alý maqsatynda dáriger aıtqan barlyq usynystardy  qatań saqtaý qajet.\r\n\r\nEshqashan dárigermen aldyn-ala keńesip almaı, qabyldap júrgen dárilik preparattardy qabyldaýdy toqtatpańyz. Dárilik preparattardyń kenetten kúshin joıýy stenokardııa nemese júrek ustamasynyń damýyna ákelýi múmkin. \r\nDáriger sizdiń júrgińizdiń jaı-kúıin jaqsartý maqsatynda sizdi júrek ońaltý baǵdarlamasyna baǵyttaýy múmkin.\r\n\r\n- JIA-nyń  hırýrgııalyq emdeý ádisine mynalar jatady:\r\n• Angıoplastıka jáne stentteý, sondaı-aq, chreskojnym koronarlyq aralasý (ChKV)dep atalatyn ádis taǵaıyndalady.\r\n• Koronarly shýnttaý\r\n• Júrek eń az ınvazıvti hırýrgııa\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nQalyptasý protsesi árkimde ár qalaı bolady. Keıbir adamdar salaýatty ómir saltyn ustanyp, dıetasyn ózgertedi, shylymdy tastaıdy, dárigerdiń taǵaıyndaǵan dárilerin qatań túrde qoldanady. Al keıbir adamdarǵa túrli medıtsınalyq sharalar qoldanylady, olar, angıografııa nemese hırýrgııalyq aralassýlar bolýy múmkin.\r\nAýrýdyń ártúrli jaǵdaıda damýyna qaramastan, eń utymdy emdeý ádisi JIA-ny erte bastan anyqtaý  bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEgerde sizde qandaıda bir JIA-nyń qaýipti faktory bolsa, aýrýdyń emdelýi jáne aldyn alý ádisteri jaıynda dárigerińizben keńesińiz.\r\n\r\nTómendegideı sımptomdar boıyńyzda paıda bolsa ýaqyt kúttirmeı dárigermen baılanysyp, 103 nómirine jedel járdemge habarlasyńyz nemese ózdigińizden jedel kómekke júginińiz:\r\n•	Keýdede aýrý sezimi paıda bolsa nemese stenokardııa bolsa;\r\n•	Demikpe;\r\n•	Júrek ustamasynyń sımptomdary\r\n\r\n\'\'Derekkóz: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007115.htm\'\'\r\n\r\n__Tegter:__  \r\n\r\narterııalyq qantamyrlardyń aýrýy, \r\nateroskleroz, \r\ntromb túzilýi\r\njúrektiń aýrýy, \r\ndemikpe, \r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qart kisilerge qatigezdik tanytý, qatal qaraý jaǵdaılary','','','qz','s','',0,'',6490,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637200,1577173200,1545637366,'Qarttarǵa qatigezdik jasaý – bul kári adamdarǵa kez-kelgen túrli formadaǵy qatal qarym-qatynas tanytý. Bul jaǵdaı olardy qaraıtyn tulǵalar tarapynan da, januıa múshesi, joldasy nemese dosy tarapynan da oryn alýy yqtımal. ','Qarttarǵa qatigezdik jasaý – bul kári adamdarǵa kez-kelgen túrli formadaǵy qatal qarym-qatynas tanytý. Bul jaǵdaı olardy qaraıtyn tulǵalar tarapynan da, januıa múshesi, joldasy nemese dosy tarapynan da oryn alýy yqtımal.\r\n \r\nQattarǵa qatal  qaraý, qatygezdik tanytý úsh túrli bólek kategorııalarǵa bólinedi:\r\n•	Turmystyq qatal qarym-qatynas: ol ásirese qarttar úıinde nemese tulǵalardyń jeke úılerinde oryn alýy múmkin.  Jábirleýshiler ádette olardyń týystary, jaqyn dostary nemese qaraıtyn kómekshisi bolýy múmkin.\r\n•	Mekemede oryn alatyn qatal qarym-qatynas: mundaı qatigezdikter emhanalyq mekemelerde (qarttar úıi), qart adamdarǵa arnalǵan ınternattarda nemese múgedekter úıinde oryn alýy múmkin. Jábirleýshiler qarjylaı túrde nemes kelisimdi túrde qarttardy kútimge alǵan adamdar bolýy múmkin.\r\n•	Óz-ózin kemsitý, tómensitý – bul qart adamnyń minez-qulqyna baılanysty oryn alatyn jaǵdaı. Ol óziniń densaýlyǵyna nemese qaýipsizdigine eleýsiz qarap, ózine qaýip tóndirýi múmkin.  Óz-ózin kemsitý, tómensitý bolǵanda qart adam ózin-ózi qamtamasyz etýden bas tartady, ol ózine tıisti tamaqpen, sýmen, kıimmen, baspanamen, jeke gıgıena, dári-dármekpen jáne qaýipsizdikpen qamtamasyz etý sharalarynan maqrum qalady.\r\n\r\nQarttarǵa jasalatyn qatal qarym-qatynas, qatygezdik tanytý:\r\n•	Zorlyq-zomdylyq kórsetý: soqqy berý,  urý, ıterý, julqylaý, qaǵyp-silký, shapalaqpen salyp qalý, tebý, shymshý,  birnárseni ústine jaǵý. Qajetsiz dárilerdi berý nemese fızıkalyq jábir kórsetý, qınap tamaqtandyrý jáne kez kelgen túrdegi  jazalaý, fızıkalyq qatygezdiktiń úlgisi bolyp tabylady.\r\n•	Májbúrlep jynystyq qatynas jasaý nemese kelisim bere almaıtyn adammen jynystyq qatynas jasaý: Qalaýynan tys qatynastar jáne seksýaldyq basqynshylyqtyń barlyq túri (zorlaý, seksýaldy oımen jalańash denesin sýretke túsirý);\r\n•	Emotsıonaldy jáne psıhologııalyq shabýyl: jábirleý, balaǵattaý, zorlyq kórsetý, qorqytý kemsitý jáne ashýlandyrý jatady. Qart adamǵa balaǵa sóılegendeı «únsiz qatynas»  kórsetý, qart adamdy adam qurly kórmeý, januıada onyń ornyn múldem elemeý, dostardyń aldynda nemese basqada ortalarda ony eleýsiz qaldyrý emotsıonaldy nemese psıhologııalyq shabýyldyń mysaly bola alady.\r\n•	Jaqtyrmaý: qart adamdy tamaqpen, kıimmen, tósek orynmen nemese basqa da ómir súrýine qajetti zattarmen , mysaly medıtsınalyq kútimmen, dári-dármektermen qamtamassyz etpeý. Eger  olarǵa zańdy tesililigi bolsa,  olardyń qarttar úıindegi shyǵyndaryn da ótemeý nemese qarttarǵa arnalǵan múgedekter úıindegi qajettilikterdi alyp bermeý.\r\n•	Qart adamnyń fızıkalyq nemese zańdy túrde kútimine jaýap beretin adamnyń ony tastap ketýi;\r\n•	Qart adamnyń qarjylaryn zańsyz, tıesinsiz qoldaný, sondaı-aq, qarttyń qol tańbasyn jasandy túrde paıdalanyp, aqshasyn urlaý nemese onyń jeke zattaryn  jymqyrý, nemese aqsha aýdarýǵa, múlikke baılanysdy qujattarǵa aldap qol qoıdyrý;\r\nQart adamǵa qatal qaraý, qatygezdik tanytý – oǵan sebepker bolǵan faktorlar óte kúrdeli másele. Ondaı faktorlarǵa tómende mysaldar keltirilgen:\r\n•	Qartaıǵan ýaqytynda úıde qınaý. Qart adamǵa  eleýli meıirimsiz oqıǵalardyń kópshiligi  –  qatygez zaıyby tarapynan oryn alyp jatady.\r\n•	Jábirleýshilerdiń jeke máseleleri. Qart adamdarmen qatal mámle jasaýshylar (atap aıtqanda, olardyń eresek balalary)  qart adamnyń  qarjylyq nemese ózge de nárselerine jıi táýeldi bolady. Bul kóbinese jeke problemalarǵa baılanysty– psıhıkasynyń buzylý nemese ózge de dısfýnktsıonaldi belgilerden bolady. Eger mundaı eresek balalar qart adammen birge tursa, qatigezdik tanytý qaýpi basym.\r\n•	 Áleýmettik oqshaýlaý. Jábirleýshiler qart adammen  birge turatyn bolsa, olar qartqa jábir kórsetedi jáne  óz isiniń basqalarǵa bilinip qalmaýy úshin kári kisini barynsha qoǵamdyq ortadan oqshaýlaýǵa  tyrysady. \r\n•	 Kútim jasaıtyn tulǵanyń tarapynan qysym kórsetilý nemese qart adamnyń jeke sıpattamalary.\r\n\r\nQart adamǵa meıirimsizdik kórsetýdiń  belgileri men sımptomdary  qatygez qarym-qatynastyń kórsetilgen  túrine baılanysty:\r\n•	Belgileri sol, qarttar zorlyq-zombylyqtyń qurbandyǵynyń aktileri bolyp tabylady, olar bylaısha tolyǵydy: \r\n	Kógerý,  kózdiń jaraqattanýy, tyrtyq, aırylǵan jaralar, jip izderi, tilikter, tesikter nemese jazylýdyń túrli satylaryndaǵy óńdelmegen jaraqattar.\r\n	Synǵan dene súıekteri men bas súıekteri;\r\n	Baılamdardyń sozylýy, býynnyń shyǵýy nemese ishki jaraqattar;\r\n	Synǵan kózildirik nemese qysylý belgileri;\r\n	Zerthanalyq tekserýdiń nátıjesi boıynsha dári-dármekterdi artyq nemese tolyq emes qoldaný.\r\n	Bolǵan jaǵdaı boıynsha qart adamnyń ótinish berýi nemese qatygez qarym-qatynastyń belgisi kórinip turǵan faktiler;\r\n	Qart adamnyń kenetten minez-qulqy ózgerý protsesi;\r\n	Kútim jasaıtyn tulǵanyń qart adamǵa kelip-ketýshilerine tosqaýyl qoıýy;\r\n\r\n•	Jynystyq shabýyldyń sımptomdary bolsa, keýdesiniń aınalasy nemese jynys musheleriniń aınalasynda túsiniksiz venerıkalyq aýrýlar bilinedi, nemese jynys aǵzasynda ınfektsııa kórinis beredi, jatyrynan, analdi qan ketýler baıqalady, ish kıimderi bylǵanǵan, jyrtylǵan bolady, sondaı-aq qart adamnyń aryz-shaǵymy aıtylady.\r\nEmotsııalyq nemese psıhologııalyq shabýyl bolsa, qart adam emotsııalyq buzylystarmen nemese  tolqymaly bolyp kórinedi; ózin tuıyq ustap, eshkimmen sóılespeıdi, suraqqa jaýap bermeıdi nemese paranoık bolady; oǵash minez-qulyq tanytady (qolyn sorady, tisteıdi jáne terbeledi); nemese ózi emotsıonaldyq shabýylǵa ushyraǵan málimdeıdi.\r\n• Elemeý belgilerine  shóldetý, jetkiliksiz tamaqtandyrý, aýrýlaryn emdemeý, ornyn aýystyrmaý,jeke gıgıenasyn saqtatpaý, zııandy nemese tazalyqsyz ómir súrgizý jaǵdaılary jatýy múmkin, sondaı-aq qart adammen nashar qarym-qatynas jasaýy.\r\nSondaı-aq tastap ketý jaǵdaılary: naýqas qart adamdy emhanaǵa, jeke emdeý ortalyǵyna, saýda úılerine nemese basqa da qoǵamdyq ortalyqtaryna qaldyryp ketýler jatady.\r\n• Qarjylyq paıdalaný belgileri: bank shotynda nemese banktik tájirıbe júrgizý operatsııalarynda kenetten ózgeristerdyń bolýy (mysaly,  iri aqsha somalarynyń túsiniksiz alynýy; banktik kartochkada qarttyń atyna qosymsha basqa da attardyń bolýy; ósıette nemese basqa qarjylyq qujattarda ózgeristerdiń bolýy; áshekeıler  nemese aqsha qarajattarynyń joǵalýy; tólenbegen shottar nemese sáıkes kelmeıtin saqtyq sharalary qarastyrylmaǵan, aqshalaı qarajattyń joıylýy; qart adamnyń qol tańbasynyń jasandy túri jasalǵandyǵy jaıynda dáleldeme; qart adammen buryn qatysy bolmaǵan týystardyń kenetten paıda bolýy; qajet emes qyzmet túrlerine tólengen aqshalar; qart adamnyń qarjylyq eksplýtatsııasy jaıynda aryz túsirýi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqart adamǵa qatal qaraý\r\npsıhologııalyq shabýyl\r\njaraqat\r\nfızıkalyq kúshteme\r\naldaý\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Aıaq-qoldyń nemese saýsaqtardyń, tyrnaqtyń qysylýy','','','qz','s','',0,'',1631,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637380,1577173380,1545637625,'Deneniń bólshekteri nemese aıaq-qol, qol aýsaqtary jáne tyrnaqtar bir zattarǵa (mysaly, quty, banka, oıynshyq, qubyr t.b. sııaqty nárselerge) qysylyp qalýy múmkin. \r\n\r\nQysylǵan deneniń bóligin nemese qol-aıaqty qajet bolsa tutqaly zattyń kómegimen bosatyńyz.\r\n\r\nAıaq-qol qysylǵanda qanaınalymy tejelýi nemese múldem toqtaýy múmkin. Qysylǵan jerdi jyldam bosatýdyń saldarynan, saýsaqtyń nemes aıaq-qoldyń  julynýy sııaqty oqys, qıyn jaǵdaılar oryn alýy múmkin. Deneniń bóligin  nemese aıaq-qoldy jaraqattamas úshin olardy qysylǵan jerden abaılap shyǵarý kerek.\r\n','Deneniń bólshekteri nemese aıaq-qol, qol aýsaqtary jáne tyrnaqtar bir zattarǵa (mysaly, quty, banka, oıynshyq, qubyr t.b. sııaqty nárselerge) qysylyp qalýy múmkin. \r\n\r\nQysylǵan deneniń bóligin nemese qol-aıaqty qajet bolsa tutqaly zattyń kómegimen bosatyńyz.\r\nAıaq-qol qysylǵanda qanaınalymy tejelýi nemese múldem toqtaýy múmkin. Qysylǵan jerdi jyldam bosatýdyń saldarynan, saýsaqtyń nemes aıaq-qoldyń  julynýy sııaqty oqys, qıyn jaǵdaılar oryn alýy múmkin. Deneniń bóligin  nemese aıaq-qoldy jaraqattamas úshin olardy qysylǵan jerden abaılap shyǵarý kerek.\r\n\r\nQysylǵan aıaq-qoldy  bosatý úshin:\r\n•	Qysylǵan aıaq-qoldy maıystyrmaý kerek. Óıtkeni, bul áreketińiz isiktiń paıda bolýyna jáne kóńil aýdarýdyń qıyndaýyna sebep bolýy múmkin;\r\n•	Aıaq-qoldy bosatyp, dem aldyryńyz. Keıbir jaǵdaılarda mundaı sharalar qysylǵan aıaq-qoldy bosatý úshin jetkilikti áreket bolyp tabylady.\r\n•	Eger múmkindik bolsa, aıaq-qoldy júrek deńgeıinen joǵary ustańyz, sol kezde isikti boldyrmaýǵa múmkindik jasalady;\r\n•	Qysylǵan jerge muz basyńyz. Mundaı shara arqyly isinýin basyp, qysylǵan saýsaqtardy bosatýǵa jaǵdaı jasalady;\r\n•	Eger muz kómektespese, onda aıaq-qol syrǵanaq bolýy úshin sabyndy sýdy nemese kúnbaǵys maıyn tamyzyp qoıyńyz;\r\n•	Qysylǵan jerdi julyp almaı, burap alý kerek.\r\nEger bul sharalar áser bermee, onda jedel kómek toby kómektese alady. Ondaı jaǵdaıǵa tap bolǵanda, órt sóndirý qyzymetiniń kómegin nemese jermen baılanysty keıbir obektilerdin aıaq-qoldy bosatý qyzmetiniń kómegin shaqyrǵan durys.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nQysylǵan qoldar \r\ntyrnaqtar nemese qyssylǵan aıaq-qol\r\naýrý\r\ndeneniń uıyǵan bóligi qansyraý\r\nalǵashqy kómek\r\nuzaq ýaqyttyq qysym sındromy  \r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Shyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi','','','qz','s','',0,'',575,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637680,1577173680,1545637759,'__Bul ne? Shyryshtyń muryn__-jutqynshaqqa túsýi, qabynýdyń saldarynan nemese basqa da patologııalyq protsessterden  shyryshtyń muryn qaýysynan bólinip, jutqynshaqqa túsý jaǵdaı oryn alady.Bul farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy, qarlyǵý, keıde demikpeni týdyrýy múmkin.','__Bul ne? Shyryshtyń muryn__-jutqynshaqqa túsýi, qabynýdyń saldarynan nemese basqa da patologııalyq protsessterden  shyryshtyń muryn qaýysynan bólinip, jutqynshaqqa túsý jaǵdaı oryn alady.Bul farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy, qarlyǵý, keıde demikpeni týdyrýy múmkin.\r\n\r\n__Qandaı shara qoldaný kerek?__ Shyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi kóbinese ózdiginen jazylyp ketedi, biraq aýrý sozylyp ketetin bolsa dári dármektermen emdeý kerek.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nShyryshtyń muryn-jutqynshaqqa túsýi\r\nTamaqtyń aýyrsynýy\r\nTemperatýra\r\nJótel\r\nLarıngıt\r\nFarıngıt\r\nBastyń  aýyrýy\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Balalardyń tynys alýynyń qıyndaýy','','','qz','s','',0,'',1799,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637740,1577173740,1545637897,'Balalardyń tynys alýynyń qıyndaýy ókpeniń nemese balanyń júrek qyzymetiniń buzylýynan paıda bolady.','__Balalardyń tynys alýynyń qıyndaýy ókpeniń __nemese balanyń júrek qyzymetiniń buzylýynan paıda bolady.\r\n\r\n\'\'Tynys alý qıyndyǵynyń jeńil formasynyń sımptomdary:\'\'\r\n\r\nBala:\r\n•	Ádettegisinen jıirek tynys alady. Deni saý balalardyń kópshiligi mınýtyna 40 ret dem alady.\r\n•	Dem alýǵa yńǵaı jasaý úshin jambas bulshyqetterin iske qosady\r\n•	Qol jáne aıaqtarynyń, bet terisiniń tústeri qalypty bolady.\r\n\r\n\'\'Tynys alý qındyǵynyń ortasha formasynyń sımptomdary\'\'\r\n\r\nBala:\r\n•	Jıi tynys alady\r\n•	Tamaq ishý barysynda álsirep qalady jáne demin alý úshin jıi toqtaıdy. Budan balanyń tamaqqa degen áýesi joǵalyp, asty qabyldaý mólsheri azaıyp ketýi múmkin.\r\n•	Dem alý úshin jambas bulshyqetterin iske qosýy kerek.\r\n•	Ádette qol men aıaqtary, bet terisiniń túsi bozǵylt tartyp, surlanyp, teńbildenip turady. Tili, qyzyl ıekteri, jáne erinderi qyzǵylt túrde qalady.\r\n\r\n\'\'Tynys alý qıyndyǵynyń asqynǵan formasynyń sımptomdary\'\'\r\n\r\nBala:\r\n•	Jıi tynys alady nemese ár tynys alýy kezinde qyryldaǵan dybys shyǵarady.\r\n•	Astaný kezinde mazasyzdanyp, nemese sharshańqy keıipte kórinedi, ne bolmasa tamaqtana almaıdy.\r\n•	Tynys alý úshin, moıynyn, keýdesin jáne jambas bulshyqetterin paıdalanady. Bul qabyrǵa aralarynda nemese astynda «sorylý» sezimderin týdyrady.\r\n•	Tynys alý kezinde muryn qýystary kerilýi múmkin.\r\n•	Dem alǵanda denesin kóteredi nemese aldyǵa qaraı eńkeıtedi, nemese murnymen aýany jutqandaı, murnyn joǵary kóteredi.\r\n•	Kez kelgen ádis arqyly onyń qalpyn ózgertken kezde, qarsylasýy múmkin.\r\n•	Terisi bozǵylttanyp, surlanyp, kógerip turady (ásirese, tili, erinderi, qulaqtarynyń ushtary jáne tyrnaq astylary), nemese terisinde teńbilder paıda bolady. (aqshyl teńbil jáne kókshil- bozǵylt)\r\n\r\n__Tegter:__\r\nbalalardyń tynys alýynyń qıyndaýy\r\njıi tynystaý\r\njótel\r\nqaqyryq\r\ndemikpe\r\nteriniń bozǵylttanýy\r\nálsizdik\r\nuıqyshyldyq\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qarashyqtar jáne olardy tekserý','','','qz','s','',0,'',1334,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545637920,1577173920,1545638002,'Qarashyqty tekserý úshin baqylaý júrgiziledi, mysaly, onyń kóleminiń ózgergendigi nemese formasy ne bolmasa qarashyq jaryqty qalaı ıgeretingidi baqylaýǵa alynady. Bul belgiler bas jaraqatynyń belgileri bolýy múmkin jáne ony dárigerge aıtý kerek.\r\n\r\nNaqty bir adamnyń kóz janarynyń qalypty túrin eskere otyryp, ózgeristerdi baqylaý kerek. Ádette, keıbir adamdardyń kóz qarashyqtary, pishin jáne kólemi jaǵynan  uqsas bola bermeıdi.\r\n','Qarashyqty tekserý úshin baqylaý júrgiziledi, mysaly, onyń kóleminiń ózgergendigi nemese formasy ne bolmasa qarashyq jaryqty qalaı ıgeretingidi baqylaýǵa alynady. Bul belgiler bas jaraqatynyń belgileri bolýy múmkin jáne ony dárigerge aıtý kerek.\r\n\r\nNaqty bir adamnyń kóz janarynyń qalypty túrin eskere otyryp, ózgeristerdi baqylaý kerek. Ádette, keıbir adamdardyń kóz qarashyqtary, pishin jáne kólemi jaǵynan  uqsas bola bermeıdi.\r\n\r\nMundaı jaǵdaılar kózge túrli operatsııalardyń jasalýnynyń saldarynan bolýy múmkin.   Keıbir preparattardy qoldanǵanda, olar kózdiń qarashyǵynyń kólemine  jáne jaryqqa ásershildigin ózgertýi  múmkin.\r\n\r\n\'\'__Qarashyqty tekserý úshin:__\'\'\r\n•	Qos janaryńyzdyń qarashyqtarynyń kólemi men túr sıpatyn salystyryp muqııat baıqap kórińiz:\r\nShamnyń álsiz jaryq kezinde qarashyqtaryńyzdy baqylańyz, ádette mundaı kezde qarashyqtardyń kólemi úlkeıedi.\r\nJaryqtyń eki kózińizge birdeı túsýin tekserińiz\r\n•	Kózge baǵyttaýǵa bolatyn, kishirek sham nemese qaryndash tıpti jaryq sáýlesin paıdalanyńyz.\r\n•	Jaryq sáýlesi kózge tike túskende qarashyqtar kishireıedi.\r\n•	Qos qarashyqtardyń reaktsııasy birdeı bolýy tıis (sımetrıaly).\r\n•	Qarashyqtardyń reaktsııasynyń sońǵy tekserýlerge qaraǵandaǵy ózgeristerin baıqańyz.\r\n\r\n__Tegter:__\r\nqarashyqtardy tekserý\r\nqarashyqtardyń úlkeıýi\r\nqarashyqtardyń kishireıýi\r\nnevrologııa\r\nqarashyqtardyń kólemi\r\nsoqyrlyq\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Qarashyqtyń kólemi men pishininiń ózgerýi','','','qz','s','',0,'',1840,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545638040,1577174040,1545638117,'__Bul ne? __Qarashyqtyń kóleminiń ár túrli bolýy, tuqym qýalaýshylyqtyń belgisi bolýy múmkin, biraq sonymen qatar túrli aýrýlar men jaraǵattardyń saldarynan da týyndap jatady. Eger bul júre paıda bolǵan jáne tuqym qýalaıtyn belgi bolsa, onda qarashyqtyń túrli kólemi, qalypty bolyp sanaladdy, jáne odan mazasyzdyq týyndamaıdy.','__Bul ne? __Qarashyqtyń kóleminiń ár túrli bolýy, tuqym qýalaýshylyqtyń belgisi bolýy múmkin, biraq sonymen qatar túrli aýrýlar men jaraǵattardyń saldarynan da týyndap jatady. Eger bul júre paıda bolǵan jáne tuqym qýalaıtyn belgi bolsa, onda qarashyqtyń túrli kólemi, qalypty bolyp sanaladdy, jáne odan mazasyzdyq týyndamaıdy.\r\n\r\n__Sebepteri.__ Qarashyqtyń kólemi men pishininiń ózgerýi ishki qan ketýdiń, isiktiń, abtsessterdiń, anevrızmder men basqa da buzylystyrdyń nátıjesinen bolýy yqtımal. Negizinen kóptegen sebepter jaraqattardan týyndaıdy. Jaraqat alǵanda, kózdiń bulshyqetteri zaqymdalýy múmkin, ol kezde ıgerýshi bulshyq etterge zaqym kelse, olar qarashyqtyń kólemi men pishinine áser etedi. Kózdiń bulshyqetteri qarashyqtyń kólemi men onyń domalaq formasynyń qalpyn saqtaýǵa yqpal etedi. Jaraqat alǵan kezde  kóz almasy zaqymdanýy múmkin, kózdiń móldir bóligi (nurly qabyǵy), onyń saldarynan domalaq pishin ózgerip ketýi múmkin. Kózdiń zaqymdanýy qarashyqtyń jaryq pen mólsherdi basqasha qabyldaýyna sebep bolýy múmkin\r\n\r\n__Qandaı shara qoldaný kerek.__ Eger qarashyqtyń kólemi men pishini ózgerse, jáne ol basmılyq jaraqatpen nemese qabynýmen baılanysty bolsa, sondaı-aq bas aýrý, júrek aıný, qusý, buldyraý nemese qylılyq, dene qyzýynyń kóterilýi, moıynda aýyrsyný men qysymnyń bolýy, deneni eńkeıtken kezde bas aýyrýynyń kúsheıgeni sııaqty sımptomdar bilinse – DÁRIGERGE DEREÝ QARALYŃYZ!\r\n\r\nAry qaraı dıagnostıkalaýǵa sizge mynadaı ádister qoldanylýy múmkin: jalpy qan taldamasy, kompıýterli tomografııa, elektroentsefalografııa, ıadrolyq magnıttik rezonans (IaMR), bas súıekti rentgen, moıyn bóligine rentgen, kóz ishkilik qysymdy ólsheý (sý qarańǵylyqqa kúmán bolsa), julyn suıyqtyǵyna tekserý júrgizý\r\n\r\n__Tegter: __\r\nqarashyqtyń kólemi men pishininińózgerýi, \r\nsý qarańǵylyq, \r\nMRT, \r\nbas mıdyń zaqymdanýy,  \r\nkózdiń buldyraýy, \r\neki beıneniń kórinýi\r\n\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y'),('','Ýytty túıindi jemsaý','','','qz','s','',0,'',5277,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545638160,1577174160,1545638621,'Ýytty túıindi jemsaý kezinde qalqansha beziniń kóleminiń ulǵaıtýy baıqalady. Túıinder túzilip, qalqansha bezi ulǵaıtylǵan kezde, onyń kólemi de sonshalyqty ulǵaıady. Bir nemese birneshe osyndaı túıinderden  joǵary mólsherde shyǵarylsa,   qylqansha beziniń gormondary sonshalyqty kóteriledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnosıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\nÝytty túıindi jemsaý kezinde qalqansha beziniń kóleminiń ulǵaıtýy baıqalady. Túıinder túzilip, qalqansha bezi ulǵaıtylǵan kezde, onyń kólemi de sonshalyqty ulǵaıady. Bir nemese birneshe osyndaı túıinderden  joǵary mólsherde shyǵarylsa,   qylqansha beziniń gormondary sonshalyqty kóteriledi.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"527\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nÝytty túıindi jemsaý qalypty qyzmettegi qarapaıym jemsaýdan bastaý alady. Ol qart adamdar arasynda keńinen taralǵan. Qaýipti faktorlarǵa jasy 55 jastan asqan áıel adamdar jatady. Bul aýrý balalar arasynda sırek kezdesedi. Osy aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar uzaq jyldar boıy túıindi jemsaýdan aryla almaıdy.\r\nKeıde ýytty usaqtúıindi jemsaýy bar adamdarda, bastapqy kezeńde qalqansha beziniń gormondary joǵary deńgeıde turady. Kóp jaǵdaıda bul ıodty ishke nemese kóktamyr ishine qabyldaǵannan týyndaıdy. Iod KT ótkizý  nemese júrek qýystaryn kateterleý kezinde kontrasty zattar retinde paıdalanylýy múmkin. Quramynda ıody bar qabyldaý preparattary , mysaly, amıodaron sekildi, olar da bul aýrýdyń damýyna ákelýi múmkin.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nAýrýdyń belgileri qalqansha beziniń gıperfýnktsııasy kezindegi belgilerine (gıpertıreoz) uqsas bolyp keledi. Degenmen, bul jaǵdaıda Greıvs aýrýyndaı kóz almasynyń badyraıýy sııaqty belgiler kezdespeıdi.\r\n\r\nAýrýdyń kórinisi bolýy múmkin mynadaı belgileri bar:\r\n•	Sharshaý\r\n•	Úlken dárettiń jıileýi\r\n•	Jylýǵa shydaı almaýshylyq\r\n•	Tábettiń kóterilýi \r\n•	Tersheńdik\r\n•	Turaqty emes etekkir tsıkli (áıelderde)\r\n•	Bulshyq quryýy\r\n•	Ashýlanshaqtyq\r\n•	Mazasyzdaný\r\n•	Salmaǵyn joǵaltý\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDárigerlik tekserý júrgizý kezinde qalqansha bezinde bir nemese birneshe túıinder anyqtalýy múmkin. Sondaı-aq, júrektiń jıi qaǵýy oryn alýy múmkin. \r\nSonymen qatar, tómengdegideı zertteý ádisteri júrgizilýi múmkin:\r\n•	Qan sarysýyndaǵy (T3, T4) qalqansha beziniń gormondarynyń deńgeıin anyqtaý; \r\n•	Sarysýlyq TTG (tıreotropnyı gormon)\r\n•	Qalqansha bezin radıoızotoptyq skanerleý, nemese qalqansha beziniń radıoaktıvti ıodty qanshalyqty sińiretindigin zertteý \r\n•	Qalqansha bezin ýltradybystyq zertteý\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nQalqansha beziniń gormondarynyń deńgeıi qalypty  normasyna kelmeıinshe, beta-tejegishter (propranolol) gıpertıreozdyń keıbir sımptomdaryn baqylanýy múmkin.\r\nKeıbir dárilik preparattar, ıodty qalqansha bezine qoldanýdy toqtatýy nemese paıdalaný tásilderin ózgertýi múmkin.  Bul preparattar qalqansha beziniń gıperfýnktsııasyn  emdeý úshin qoldanylýy múmkin, ol  kez kelgen mynadaı jaǵdaılarda:\r\n•	Hırýrgııalyq emdeýdiń aldynda nemese radıoaktıvti ıod terapııasymen emdeý kezinde \r\n•	Uzaq terapııa retinde \r\nRadıoaktıvti ıod terapııasymen qoldanylýy múmkin. Radıoaktıvti ıod tabletkaly túrde taǵaıyndalady. Preparat  qalqansha beziniń  gıperaktıvti tinder aýmaǵynda shoǵyrlanady da jáne olardyń buzylýyn týdyrady. Osydan keıin keıbir naýqastarǵa qalqansha bezin qalpyna keltirý qajet bolýy múmkin. \r\nQalqansha bezin hırýrgııalyq alyp tastaý mynadaı jaǵdaılarda júrgizilýi múmkin:\r\n•	Túıin óte úlken mólsherde bolsa nemese tynys alý joldarynyń oqshaýlasa jáne úlken túıinnen basqa da belgileri týyndasa;\r\n•	Qalqansha beziniń obyrynyń bolýy \r\n•	Shuǵyl terapııa qajettiligi týyndasa\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nÝytty túıindi jemsaý kóbinese egde jastaǵy adamdar arasynda taralǵan, osylaısha, basqa da densaýlyqqa baılanysty sozylmaly problemalar  aýrýdyń týyndaýyna sebep bolýy múmkin. Egde jastaǵy adamdar júrek aýrýyna shydaı almaı jatady. Degenmen, bul aýrýdy emdeýge bolady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nJúrek jaǵynan bolatyn asqynýlar:\r\n•	Júrek jetkiliksizdigi\r\n•	Júrek yrǵaǵynyń buzylýy (fıbrıllıatsııasy)\r\n•	Júrektiń jıi qaǵýy\r\nBasqa asqynýlary:\r\n•	Osteoporozǵa soqtyrý,  súıek massasynyń joǵalýy \r\n•	Tıreoýytty krız – bul gıpertıreoz jiti údeýi sımptomdarynyń kórinisi. Bul jaǵdaı ınfektsııa nemese kúızelis saldarynan týyndaýy múmkin. Tıreoýytty  krızdiń sımptomdary mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Ishtiń aýrýy\r\n•	Zeıindiliktiń tómendeýi \r\n•	Qyzba\r\nOsy aýrýǵa shaldyqqan tulǵalarǵa  dereý dárigerge qaralý qajet.\r\nÚlken kólemdi túıinderdi aýrýynyń asqynýy kezinde tynys alý nemese jutynýda qıyndyqtar týyndaıdy. Bul asqynýlar  qalqansha beziniń artynda ornalasqan keńirdek nemese óńeshtiń  basylyp qalýyna baılanysty oryn alady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nAýrýdyń sımptomdary kórisi bergende dárigerge qaralyńyz. Dárigergiń kelesi qabyldaýyna kelgenshe, onyń aolyńǵy aıtqan keńesterin tolyq oryndańyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nÝytty túıindi jemsaýdyń aldyn alý maqsatynda, dárigerińizben kelise botyryp, gıpertıreoz nemese qarapaıym jemsaýdy ýaqytyly emdeńiz.\r\n\r\n__Derekkóz:__ https://medlineplus.gov/ency/article/000317.htm\r\n\r\n\'\'Qozǵalý jáne diril (erlerde /áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\njemsaý, \r\nqalqansha bezi, \r\nemdelý, \r\ngormondar, \r\nqalqansha beziniń  úlkeıýi,\r\naýtoımmýndy aýrý, \r\ntıreoıdty gormon\r\n','student_k',1,0,0,'Article',7.00,'n','y');

--
