__Mazmuny__

{ALINK(aname="1")}__Jalpy aqparat__{ALINK}

{ALINK(aname="2")}__Sebepteri__{ALINK}

{ALINK(aname="3")}__Sımptomdary__{ALINK}

{ALINK(aname="4")}__Dıagnostıka__{ALINK}

{ALINK(aname="5")}__Emdeý__{ALINK}

{ALINK(aname="6")}__Boljamy__{ALINK}

{ALINK(aname="7")}__Múmkin asqynýlary__{ALINK}

{ALINK(aname="8")}__Dárigerge qashan kóriný qajet__{ALINK}

{ALINK(aname="9")}__Sınonımdary__{ALINK}

 {ANAME()}1{ANAME}
__Jalpy aqparat__

Gıpertıreoz – qalqansha bez gormondarynyń shamadan tys kóp óndirilýimen sıpattalatyn aýrý. Bul aýrýdy, sondaı-aq, qalqansha bezdiń gıperfýnktsııasy dep te ataıdy.

 {ANAME()}2{ANAME}
__Sebepteri__

Qalqansha bez endokrındik júıeniń mańyzdy aǵzasy. Ol moıynnyń aldyńǵy betinde, buǵanalardyń qosylǵan jerinen sál joǵaryda ornalasqan. Bez organızmniń ár jasýshasynyń energııasyn  qoldaný úrdisin retteıtin gormondardy óndiredi. Bul úrdis metabolızm atalady. 

{img type="fileId" fileId="100" responsive="y" featured="y"}

''Qalqansha bez – endokrındik (gormondyq) júıeniń bóligi – organızmdegi metabolızmdi retteýde úlken rol atqarady.''  

Gıpertıreozdyń paıda bolý sebebi kelesideı:

* Taǵamǵa quramynda ıodtyń mólsheri kóp ónimderdi tutyný
* Greıvs aýrýy (gıpertıreozdyń jıi kezdesetin sebebi)
* Qalqansha bezdiń vırýstyq ınfektsııalarda, keıbir dárilik preparattardy qabyldaýda nemese júktilik kezinde qabynýynyń paıda bolýy (tıreoıdıt)
* Qalqansha bezdiń nemese gıpofızdiń qatersiz isigi
* Atalyq nemese analyq bezderdiń keıbir isikteri
* Qalqansha bez gormondarynyń úlken mólsherin qabyldaý
* Iod quramdas kontrasttyq zattekti qoldanýmen kórnekilik anyqtaý ádisterin júrgizý
 
{ANAME()}3{ANAME}
__Sımptomdary__

Aýrýdyń asa jıi kezdesetin sımptomdary:

* Zeıindi shoǵyrlandyrýdaǵy qıyndyqtar
* Sharshaý  
* Ishektiń qımylynyń kúsheıýi
* Zob (qalqansha bezdiń kórinetin ulǵaıýy) nemese qalqansha bezdiń túıinderi
* Qoldyń dirili
* Kúnniń ystyǵyn kótere almaý
* Tábettiń joǵary bolýy
* Tersheńdik
* Áıelderde etekkir aınalymynyń buzylysy
* Ashýshańdyq
* Mazasyzdyq  
* Uıqydaǵy máseleler
* Salmaq joǵaltý (keıbir jaǵdaıda salmaqtyń  artýy bolady)

Osy aýrý kezinde kezdesetin basqa sımptomdar:

* Erlerde emshek beziniń ulǵaıýy
* Teriniń jabysqaqtyǵy
* Dıareıa (ish ótýi)
* Shashtyń túsýi
* Joǵary arterıaldyq qysym
* Kózdiń qyshýy nemese titirkenýi
* Teriniń qyshýy
* Áıelderde etekkir aınalymynyń bolmaýy nemese buzylysy
* Júrek aınýy nemese qusý
* Kózdiń uıasynan dóńestenip shyǵyp turýy (ekzoftalm)
* Júrek soǵýynyń jıileý nemese júrek yrǵaǵynyń buzylysy 
* Teriniń qyzarýy
* Jambas pen ıyqtyń bulshyq etteriniń álsizdigi
 
{ANAME()}4{ANAME}
__Dıagnostıka__

Dáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, ol kezde anyqtalýy múmkin:

* Sıstolııalyq arterıaldyq qysymnyń artýy
* Júrek  yrǵaǵynyń buzylysy 
* Qoldyń dirildeýi
* Kózdiń mańaıynyń qabynýy nemese titirkenýi

Qalqansha  bez gormondarynyń deńgeıin zertteý úshin taǵaıyndalatyn qan taldaýlary: 

TTG, T3 jáne T4.

Sondaı-aq, kelesilerdi anyqtaý úshin taldaýlar taǵaıyndalady:

* Holesterın deńgeıi
* Glıýkoza
* Radıoaktıvti  ıodtyń jutylýy
 
{ANAME()}5{ANAME}
__Emdeý__

Emdeýdiń baǵyty sımptomdardyń sebebi men aýyrlyǵyna baılanysty. Gıpertıreoz ádette, kelesi birneshe ádistemelerdiń kómegimen emdeledi:

* Antıtıreoıdtyq dárilik preparattar
* Qalqansha  bezdiń tinin buzý jáne gormondardyń artyq óndirilýin toqtatý úshin radıoaktıvtik  ıod

·         Qalqansha  bezdi alyp tastaý úshin hırýrgııalyq operatsııa

Eger qalqansha bez hırýrgııalyq jolmen alynyp tastalatyn bolsa, naýqas ómir boıy qalqansha bezdiń preparattarmen almastyrý emdeýin qabyldaýy tıis.

Tamyrdyń soǵýynyń jıileýi, tersheńdik jáne mazasyzdyq sezimi sekildi sımptomdardy emdeý úshin  beta-tejeý tobynyń preparattary taǵaıyndalady.

 {ANAME()}6{ANAME}
__Boljamy__

Gıpertıreoz emdeýge keledi. Keıbir jaǵdaılarda emdeýsiz de ótedi.

Greıvs aýrýy saldarynan bolǵan gıpertıreoz ádette, birtindep kúsheıedi. Onyń kóptegen asqynýlary bar, olardyń keıbiri kúrdeli jáne ómirdiń sapasyna áser etýi múmkin.

 {ANAME()}7{ANAME}
__Múmkin asqynýlary__ 

Krız – ınfektsııaǵa nemese kúızeliske baılanysty gıpertıreoz sımptomdarynyń kúrt nasharlaýy. Bul kezde qyzba, nazar qoıýdyń tómendeýi jáne ishtiń aýyrsynýy baıqalady. Naýqastar aýrýhanada emdelýi tıis.

Aýrýdyń basqa asqynýyna jatatyndar:

* Júrek yrǵaǵynyń jıileýi, arıtmııa nemese júrek jetkiliksizdigi sekildi aýrýlar 
* Osteoporoz

 Hırýrgııalyq aralasýǵa baılanysty asqynýǵa jatatyndar:

* Moıyndaǵy tyrtyq
* Daýys baılamdarynyń zaqymdanýyna saı qarlyǵý
* Qalqanserik bezderdiń (qalqansha bezdiń qasynda ornalasqan) zaqymdanýyna saı qandaǵy kaltsııdiń tómen deńgeıi
* Gıpotıreoz (qalqansha bezdiń gıpofýnktsııasy)
 
{ANAME()}8{ANAME}
__Dárigerge qashan kóriný qajet__

Gıpertıreozdyń sımptomdary bolsa, dárigerge kóriný qajet. Kelesi sımptomdar bolsa, «103» telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdem qyzmetine habarlasyńyz:

* Estiń buzylysy
* Bas aınalýy
* Júrek soǵýynyń jıileýi nemese udaıy soqpaýy

Gıpertıreozdy emdeýde qalqansha  bez gıpofýnktsııasynyń sımptomdary paıda bolsa, dárigerge kórinińiz:

* Depressııa
* Minez-qulyqtyq jáne denelik baıaýlyq
* Salmaq qosý

{ANAME()}9{ANAME}
__Sınonımdary__

Tıreotoksıkoz.

__Aqparat kózi:__ AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000356.htm

__Aýdarmashy__: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi

__Redaktsııalyq alqa__:

Almaz Sharman, medıtsına professory

Lázat Aqtaeva, m.ǵ.d.

Sálim Smaıylov, b.ǵ.k.