{LANG(lang="qz")}{img type="fileId" fileId="558" responsive="y" featured="y"}

Sońǵy ýaqyttaǵy zertteýler boıynsha, eger de júktі áıelder erte kezeńіnde nemese keıіngі ýaqyttarda ftalat dep atalatyn óte keń taralǵan hımııalyq zattyń áserіne  ushyraǵan bolsa,  olardyń bolashaq sábılerіnіń sóıleýі kesheýіldeıdі eken.

Ftalattar  kóptegen ónіmderdіń san-alýan túrlerіnіń quramynda bolady, olar aerozoldі oraýyshtaǵy tyrnaqqa jáne shashqa arnalǵan laktarda,  edenge arnalǵan vınıldі japqyshtardyń quramdarynda da bolatyn kórіnedі.  Plastıfıkatorlar retіnde olar materıaldardy óte shydamdy etіp turady; erіtkіshter retіnde (erіtkіshter) olar basqa zattardy ajyratýǵa múmkіndіk beredі.

Jańa zertteýler barysynda ǵalymdar qaı balanyń anasy dıbýtılftalattyń (DBP) jáne býtılbenzılftalatynyń joǵary deńgeıdegі áserіne ushyraǵan bolsa, olardyń balalary shamamen 3 jasyna deıіn  sóıleı almaıdy eken, ıaǵnı  balalardyń 30 paıyzdan astamy osyndaı degen sóz. Atalmysh hımııalyq zattar eskі vınıldіk eden japqyshtarynda, kosmetıkalyq ónіmderde jáne plastıkalyq oıynshyqtarda kezdesedі eken.

DBP jáne BBP analardaǵy júktіlіktіń bastapqy kezeńіnde testosteron deńgeıіn tómendetedі. Bul balalardyń zııatkerlіk damýyna qalaı áser etýі múmkіn. Buǵan deıіngі baqylanǵan zertteýler boıynsha  ftalattar men ósіmnіń tejelýіnіń arasyndaǵy baılanys,  IQ jáne erlerdіń jynys múshelerіnіń damymaýy arasyndaǵy baılanystan tómen bolǵan. Olar kúndelіktі ómіrde jıі kezdesetіn bolǵandyqtan bіz olardyń áserіne jıі ushyrap jatamyz.

Kóptegen ónіmderde DBP jáne BBP-dyń paıdalanylýyna tyıym salynady, bіraq olardyń uzaq ómіrlіk tsıkldary bar. Mysaly, vınıldі edendі 20-30 jyl boıy qoldanýǵa jaramdy, ıaǵnı adamdar olardyń áserіne uzaq ýaqyt boıy erіksіz túrde ushyrap otyrady. Sonymen qatar, ftalattar kóbіnese jabyq jerlerdegі aýada, shańda, tamaq pen sýda kezdesedі, óıtkenі olar aýaǵa  erkіn taralady.

Bul hımııalyq zattarǵa urynýdan saqtaný úshіn  - alatyn zatyńyzdy ftalattyń joqtyǵyn kórsetetіn japsyrmamen alý kerek nemese zatbelgіdegі ıngredıentter tіzіmіn muqııat oqyp shyǵý qajet. Alaıda, bul hımııalyq zattarmen baılanysty múldem toqtatýdyń bіrden bіr joly emes.

Ónіmder men olardyń quramyndaǵy hımııalyq zattar týraly aqparatty naqty alý qıyndyq týdyryp jatady.  Sondyqtan jaqsartylǵan tańbalaý júıesі qajet. Bіrqatar elderde tyıym salynǵan ftalattar basqa hımııalyq zattarmen almastyryldy, degenmen olardyń da adam densaýlyǵyna tıgіzer áserі máz emes.

Keıbіr óndіrýshіler,  «qaskóı zań buzýshylar» qatarynan shyqty.  Alaıda, keıbіr jaǵdaılarda, olardyń áreketterі az ǵana ózgerіstermen shekteldі, bіraq sońǵy ónіmder álі de qaýіptі gormonaldy belsendіlіktі saqtap tur.

Joǵaryda atalǵan zertteý Shvetsııa men Amerıka Qurama Shtattarynda uzaq merzіmdі zertteýler arqyly júzege asty, Shvetsııada 1000-ǵa jýyq analar, al Qurama Shtattarda 370 adam qatysyp olardyń balalary tekserіldі. 
Ata-analardan balalarynyń 30-dan 37 aıǵa deıіn qansha sóz aıtqany suraldy. 50 nemese odan da az sózderdі túsіngen balalar tіl damýy tejelgen dep sanaldy.

Zertteýshіler balalardyń sóıleýdegі kіdіrіsі 10 paıyzynda, kóbіnese, qyzdardan górі er balalaarda kezdesetіnіn aıtty.
Zertteý derekterіne sáıkes júktіlіktіń 10-aptasynda analardan jınalǵan nesep úlgіlerі ftalattyń áser etýі men sóıleý damýynyń keshіgýі arasyndaǵy baılanysty anyqtady.

__Materıaldy medıtsına professory Almaz Sharman daıyndady.__

__Tegter__

Densaýlyq
Medıtsına{LANG}
{LANG(lang="kz")}{img type="fileId" fileId="558" responsive="y" featured="y"}

Соңғы уақыттағы зерттеулер бойынша, егер де жүкті әйелдер ерте кезеңінде немесе кейінгі уақыттарда фталат деп аталатын өте кең таралған химиялық заттың әсеріне  ұшыраған болса,  олардың болашақ сәбилерінің сөйлеуі кешеуілдейді екен.

Фталаттар  көптеген өнімдердің сан-алуан түрлерінің құрамында болады, олар аэрозольді орауыштағы тырнаққа және шашқа арналған лактарда,  еденге арналған винильді жапқыштардың құрамдарында да болатын көрінеді.  Пластификаторлар ретінде олар материалдарды өте шыдамды етіп тұрады; еріткіштер ретінде (еріткіштер) олар басқа заттарды ажыратуға мүмкіндік береді.

Жаңа зерттеулер барысында ғалымдар қай баланың анасы дибутилфталаттың (ДБП) және бутилбензилфталатының жоғары деңгейдегі әсеріне ұшыраған болса, олардың балалары шамамен 3 жасына дейін  сөйлей алмайды екен, яғни  балалардың 30 пайыздан астамы осындай деген сөз. Аталмыш химиялық заттар ескі винилдік еден жапқыштарында, косметикалық өнімдерде және пластикалық ойыншықтарда кездеседі екен.

DBP және BBP аналардағы жүктіліктің бастапқы кезеңінде тестостерон деңгейін төмендетеді. Бұл балалардың зияткерлік дамуына қалай әсер етуі мүмкін. Бұған дейінгі бақыланған зерттеулер бойынша  фталаттар мен өсімнің тежелуінің арасындағы байланыс,  IQ және ерлердің жыныс мүшелерінің дамымауы арасындағы байланыстан төмен болған. Олар күнделікті өмірде жиі кездесетін болғандықтан біз олардың әсеріне жиі ұшырап жатамыз.

Көптеген өнімдерде DBP және BBP-дың пайдаланылуына тыйым салынады, бірақ олардың ұзақ өмірлік циклдары бар. Мысалы, винилді еденді 20-30 жыл бойы қолдануға жарамды, яғни адамдар олардың әсеріне ұзақ уақыт бойы еріксіз түрде ұшырап отырады. Сонымен қатар, фталаттар көбінесе жабық жерлердегі ауада, шаңда, тамақ пен суда кездеседі, өйткені олар ауаға  еркін таралады.

Бұл химиялық заттарға ұрынудан сақтану үшін  - алатын затыңызды фталаттың жоқтығын көрсететін жапсырмамен алу керек немесе затбелгідегі ингредиенттер тізімін мұқият оқып шығу қажет. Алайда, бұл химиялық заттармен байланысты мүлдем тоқтатудың бірден бір жолы емес.

Өнімдер мен олардың құрамындағы химиялық заттар туралы ақпаратты нақты алу қиындық тудырып жатады.  Сондықтан жақсартылған таңбалау жүйесі қажет. Бірқатар елдерде тыйым салынған фталаттар басқа химиялық заттармен алмастырылды, дегенмен олардың да адам денсаулығына тигізер әсері мәз емес.

Кейбір өндірушілер,  «қаскөй заң бұзушылар» қатарынан шықты.  Алайда, кейбір жағдайларда, олардың әрекеттері аз ғана өзгерістермен шектелді, бірақ соңғы өнімдер әлі де қауіпті гормоналды белсенділікті сақтап тұр.

Жоғарыда аталған зерттеу Швеция мен Америка Құрама Штаттарында ұзақ мерзімді зерттеулер арқылы жүзеге асты, Швецияда 1000-ға жуық аналар, ал Құрама Штаттарда 370 адам қатысып олардың балалары тексерілді. 
Ата-аналардан балаларының 30-дан 37 айға дейін қанша сөз айтқаны сұралды. 50 немесе одан да аз сөздерді түсінген балалар тіл дамуы тежелген деп саналды.

Зерттеушілер балалардың сөйлеудегі кідірісі 10 пайызында, көбінесе, қыздардан гөрі ер балалаарда кездесетінін айтты.
Зерттеу деректеріне сәйкес жүктіліктің 10-аптасында аналардан жиналған несеп үлгілері фталаттың әсер етуі мен сөйлеу дамуының кешігуі арасындағы байланысты анықтады.

__Материалды медицина профессоры Алмаз Шарман дайындады.__

__Тегтер__

Денсаулық
Медицина{LANG}
