''__Меланома деген не?__''

__Меланома__ – бұл тері қатерлі ісігінің бір түрі. Меланоманың негізгі көзі меланоциттер деп аталатын тері жасушалары болып табылады. Меланоманы жақсы түсіну үшін меланоциттердің, атап айтқанда, олар қандай функцияны орындайды және олар рак жасушаларына айналғанда не болатынын анықтау керек.

''__Тері__''

Тері – адам денесіндегі ең үлкен мүше. Тері жоғары температурадын, күн сәулесінен, жарақат пен инфекциялардан қорғайды. Тері дене температурасын сақтауға, су мен май сақтауға көмектеседі, сондай-ақ  Д дәруменін бөліп шығарады.

Теріде екі қабат бар - эпидермис және дермис.

Эпидермис негізінен тегіс жасушалармен сипатталады, олар да скумулятивті жасушалар деп аталады. өткізгіш жасушалар астында базальды жасушалар деп аталатын жасушалар орналасқан. Эпидермистің төменгі қабаты меланоциттер болып табылады.

Дерма қантамыр тамшылары, лимфа тамырлары және тері астындағы бездермен сипатталады. Бұл бездердің кейбіреулері дене терісін реттеуге көмектесетін тер шығарады. Басқа бездері теріні құрғақтықтан қорғайды және оның ылғалын сақтайтын май шығарады. Тері және май терінің бетіне тері тінінің кішкене тесіктері арқылы енеді - бұл тері тесігі деп аталады.

{img type="fileId" fileId="404" responsive="y" featured="y"}

''Меланоциттер және мең''

Меланоциттер меланинді шығарады, пигменттер теріге табиғи түс береді. Күн сәулесінің әсеріне ұшырағанда, меланоциттер пигментті көбірек шығарады, бұл теріге күн көзінің пайда болуына немесе терінің қараюына соқтырады.

Кейде меланоциттер тобы және қоршаған тіндер «мең» деп аталатын қатерсіз ісіктерді түзеді. (Дәрігерлер сондай-ақ оларды «невус меңдері» деп атайды). Меңі бар адамдар өте көп кездеседі. Көпшілігімізде 10-нан 40-ға дейін мең болады денемізде. Меңдер күлгін, сары-қоңыр, қоңыр немесе адамның қалыпты терісінің түсіне ұқсас болып келеді. Терісі  қара  адамдардың қалдары әдетте қара дақтарға ұқсап кетеді. Қал-меңдер жалпақ немесе дөңес болып келеді. Олардың көбісі дөңгелек немесе сопақ болып көрінеді және диаметрі қарындаштардағы тесікке қарағанда кшкрек. Олар туған кезде немесе кейінірек пайда болуы мүмкін - әдетте 40 жасқа дейін. Ересектерде олар жиі жоғалып кетеді. Хирургиялық жолмен алынып тасталған соң, меңдер әдетте қайта пайда болмайды.

''Меланома''

Меланома меланоциттердың (пигментті жасушалар) қатерлі болатын жағдайлары да кездеседі. Пигментті жасушалардың көпшілігі теріде кездеседі; Меланома теріде дамыса, бұл ауру тері меланомасы деп аталады. Меланома көздің ішінде де дами алады. Әдетте меланома мидың қабатында, асқазан-ішек жолдарында, лимфа  түйіндерінде немесе меланоциттері бар басқа да органдарда кездеседі. Теріде емес, басқа органдарда пайда болатын меланомдар бұл мақалада талқыланбайды. Қатерлі ісік туралы ақпараттық қызмет (1-800-4-CANCER) осы меланомдар түрлері туралы ақпаратты бере алады.

Меланома - ең көп таралған ісіктердің бірі. Ол жас бойынша барлық жастағы адамдарға зардабын тигізе алады. Ол кез-келген терінің үстінде дамиды. Еркектерде меланома  денеде (иықтан бөксеге дейін) немесе бас және мойнында жиі кездесіп жатады. Әйелдерде ол көбінесе аяқтың төменгі бөліктерінде орналасады. Меланома қара торы келген адамдарда жиі кездеседі. Оларда дамыған жағдайда аяқ пен қол саусақтарында немесе алақанның  астында, не болмаса, табанға шығады.

Меланоманың таралуымен рак жасушалары лимфа түйіндерінің жанында пайда болуы мүмкін. Лимфа түйіндерінің топтары бүкіл денеде шашырайды. Лимфа түйіндері бактерияны, рак клеткаларын және лимфа жүйесіне кіретін басқа зиянды заттарды жібермей ұстайды. Обыр ауруының лимфа түйіндеріне жетуі рак жасушалары басқа мүшелерге және бауыр, өкпе немесе ми сияқты мүшелердің бөліктеріне таралған дегенді білдіреді. Мұндай жағдайларда жаңа ісік жасайтын рак клеткалары бірдей меланомалық жасушалар кейпіне енеді және бұл ауру бауыр, өкпе немесе ми ісігі емес, метастатикалық меланома деп аталады.

''Меланома: қауіп топтары қандай?''

Меланоманың себебін ешкім дәл айта алмайды. Дәрігерлер меланоманың неге біреуде дамып, ал енді біреуде дамымайтындығын түсіндіріп бере алмайды.
Дегенмен, зерттеулер нәтижесі бойынша белгілі бір қауіп факторлары бар адамдар меланоманың дамуына бейім келетін көрінеді. Адамның ауруын дамыту ықтималдығы бар барлық нәрсе – қауіп факторы болып саналады. Дегенмен, осы ауруға тап болғандардың  көбісі қауіпті факторларына тән емес.

Зерттеу барысында меланома үшін  төмендегідей қауіп факторлары анықталды:

• Диспластикалық невустер: Диспластикалық невустер  қарапайым меңдерден гөрі қатерлі болып келеді. Диспластикалық навустер өте кең таралған және көптеген адамдарда мұндай ерекше меңдер бар. Меланоманың қаупі неғұрлым жоғары болса, адамдардағы осындай диспластикалық нвустар көп болады. Әсіресе, әулетінде осындай диспластикалық невустар меланомасы бар адамдар үшін қауіп  жоғары.

• Көптеген (50-ден астам) қарапайым меңдер: меңдердің көп болуы меланоманың пайда болу қаупін арттырады.

Ашық тері: Меланома ашық терілі адамдарда жиі кездеседі, ол қара теріге қарағанда оңай күйіп кетеді, сепкілдермен (қызыл немесе аққұба шашты және көгілдір көздері бар адамдар да) жабылады. Ақ адамдарда меланома, қара түстілерге қарағанда, әлдеқайда жиі кездеседі, себебі, ашық тері күн сәулесіне оңай зақымдалады.

• Жеке сырқатнамада меланоманың немесе тері ісігінің болуы: Меланомасы емделген адамдар қайталанатын меланоманың жоғары қаупіне ие. Кейде адамдарда екі меланомнан да көп дамиды. Қарапайым терінің қатерлі ісігінің бір немесе бірнеше жағдайлары орын алған адамдар (базальды жасушадағы карцинома немесе скамоздық клеткалық карцинома) меланома қаупі жоғары.

• Әулетте меланоманың болуы: Меланома кейде отбасылық ауруға айналады. Осы аурумен ауыратын адамның екі немесе одан да көп жақын туысқандар қауіп факторы болып табылады. Меланомасы бар адамның жанұясындағы барлық адамдардың 10 пайызы ғана осы аурумен ауруы мүмкін.  Меланома отбасылық ауруы болған кезде, отбасының барлық мүшелерін үнемі тексеріп отыру керек.

• Иммундық жүйенің әлсіреуі: Қандайда бір онкологяилық аурудың салдарынан иммундық жүйесі әлсіреген адамдар, дәрі қабылдағаннан кейін, ағзасын  трансплантациялағаннан кейін немесе АИТВ-ның себептеріне байланысты меланоманың дамуы мүмкін қауіп факторының қатарында болады.

Күнге күюдің күрделі сатылары, күлдіреулер: Бала кезіндегі немесе жасөспірім кезінде  кім күнге қатты күйіп, күйіктің жоғарғы сатысына дейін ұрынған болса, соның салдарынан дененсі көлдіресе, ол адам да мелонома қатерлі ісігіне ұшырау қаупінде болады. Осы себептерге байланысты дәрігерлер балаларын күнге қатты күйдіріп алмау керек деп кеңес береді. Мұндай қорғаныс кейінгі өмірде де меланоманың даму қаупін азайтуы мүмкін. Күнге қатты күйген ересектерде  меланоманың даму қауіпі бар фактор болып табылады.

• Ультракүлгін сәулелену: Эксперттер әлемдегі меланома жағдайларының көбеюі адамның күннің көзінде ұзақ жүруімен байланысты дейді. Бұл ауру күннен бөлінетін  ультракүлгін радиацияның  жоғары дозасының әсерінен болатын,  аудандарда тұратын адамдар арасында жиі кездесетін көрінеді. Мысалы, АҚШ-та күн сәулесі аз түсетін Минесотаға қарағанда, Техаста меланома көбірек таралған. Ультракүлгін күн сәулесі терінің мерзімінен бұрын қартаюына, сонымен қатар меланомаға әкелетін терінің зақымдануына себеп болады. Ультракүлгін сәулеленудің жасанды көздері, күн лампалары және жасанды тотығу құрылғылары сияқты, терінің зақымдануына себеп болуы мүмкін, осылайша меланоманың пайда болу қаупін арттырады. Дәрігерлер табиғи ультракүлгін сәулеленуден сақтану керектігі жайында кеңес береді. Және  оның жасанды көздерін де көп қолдана бермеу керек деген пікір айтады.

Меланоманы даму қаупі бар адамдар осы мәселе бойынша өз дәрігерімен кеңесіп, ауру туралы, оның белгілерін көрсете отырып, тексеру кестесін дұрыстап түзіп алуы керек. Дәрігердің ұсыныстары адамның жеке және әулетінде, сондай-ақ медициналық сырқатнамасына және басқа да қауіп факторларына негізделеді.

__Белгілері мен симптомдары__

Меланоманың алғашқы белгісі қалдың көлемінің өзгеруі,  түсі  мен сезімталдығының артуы болып табылады.  Меланомалардың көпшілігінде қара немесе қара-көк ареал болады. Меланома жаңа меңдер сияқты пайда болуы мүмкін. Бұл қара, ерекше немесе «сұрықсыз» болып көрінуі мүмкін.

Теріңіздегі түзінділер мен басқа да туындаған ерекшеліктер туралы сұрағыңыз немесе алаңдаушылық бар болса, дәрігеріңізге хабарласыңыз. Өзіңізді диагноз қою үшін келесі суреттерді қолданбаңыз. Фотосуреттер пайдалы мысалдар болып табылады, бірақ олар медициналық тексеруді алмастыра алмайды.

Меланома алғашқы кезеңдерінде анықталуы мүмкін, қай кезде  бар меңдер сәл өзгерген болса, мысалы, жаңадан қара аймақ пайда болған кезде анықталуы мүмкін. Жаңадан қалыптасқан жұқа қабықшалар мен қышымалар да  меланоманың ерте сатысындағы жалпы белгілері болуы мүмкін. Меланоманың одан әрі дамуымен мең құрылымы өзгеруі мүмкін. Мысалы, қатты немесе жұмсақ болуы мүмкін. Меланомдардың сезімталдығы қарапайым меңдердің сезімталдығынан өзгеше болуы мүмкін. Кейінгі кезеңдерде ісіктер қыши береді, суланады немесе қан кетуі мүмкін. Алайда, меланомдар әдетте ауырсынуды тудырмайды.

Терінің сараптамасы көбінесе медициналық мекемедегі күнделікті тексерудің бір бөлігі болып табылады. Адамдар терісіндегі жаңадан шыққан өсінділері немесе басқа өзгерістерді тексерте алады. Терідегі өзгерістер, мысалы, меңдердің өзгеруі, дәрігерлердің назарына жеткізілуі керек. Науқас дермотолгке, дәрігерге және тері ауруларын емдеуге мамандандырылған маманға бағытталуы мүмкін.

Меланоманы емдеуге болады, егер ісік дамымай тұрып және теріге терең енбей тұрып диагноз қойылса және емделсе. Ал егер меланоманы дер кезінде алып тастамаса, рак жасушалары теріге терең еніп сау тіндерге де өсуі мүмкін. Меланома тығызданып, терең еніп өсіп кетсе, ауру дененің басқа мүшелеріне таралып, қиын бақыланатын болып кетеді.
Меланомамен бұрын ауырған науқастарда қайтадан жаңа меланоманың шығу қаупі жоғары болады. Кез-келген факторға қауіп төндіретін адамдар қауіпті болып саналады және медициналық мекемеге өз терісін үнемі тексеріп отыруы керек.

__Диспластикалық невустар__

Көптеген адамдарда қандай да бір көрініп тұратын меңдер болады (диспластикалық невустар немесе атипикалық меңдер деп атайды) олар жоғарғы сатысында болады, қалыпты меңдер  меланомаға айналуға бейім келеді. Диспластикалық невустары бар адамдардың денесінде олар аз мөлшерде кездеседі; бірақ денесінде көп болып та кездесетін жағдайлар болған. Диспластикалық неыустері бар адамдар мен оларға қамқорлық көрсететін медициналық қызметкерлер,  өзгерістерді қадағалау үшін үнемі тексеру өткізуі тиіс.

Диспластикалық невус  меланомаға өте ұқсас. Тері ауруларының саласында арнайы дайындықтан өткен дәрігерлер ерекше құбылысты меңдерді анықтауды немесе оны алып тастауды және рак жасушаларының болуын тексеруді шешеді.

Кейбір отбасыларда көптеген мүшелерде диспластикалық невустар көп болады, ал кейбіреулері меланомаға айналып кетеді. Осындай отбасылардың мүшелері меланоманың туындау  қауіпі бар топтарға жатады. Дәрігерлер көбінесе кез-келген проблеманы ерте сатыда анықтау үшін бірнеше рет (әр 3 айдан 6 айға дейін) тексеріс өткізіп тұруға кеңес береді. Дәрігерлер, сондай-ақ, өзгерістерді неғұрлым нақты көрсету үшін адамның терісін суретке түсіре алады

__Диагностикасы__

Егер дәрігер терідегі дақты меланома деп күмәнданса, пациентке биопсия жасауы мүмкін. Биопсия - диагнозды дәл жасаудың жалғыз жолы. Бұл процедурада дәрігер барлық күдікті өсінділерді жоюға тырысады. Бұл инцидентті биопсия. Егер өсіндіні толығымен алып тастау үшін тым үлкен болса, дәрігер тіннің үлгісін алады. 

Әдетте биопсияны жергілікті анестезия бойынша дәрігерлік кеңседе жасалынады. Патолог кейін рак жасушаларын анықтау үшін микроскоп астында тінді зерттейді. Кейде бірнеше патологияға тіндік үлгіні көрсету пайдалы болмақ.
 
__Сатылардың анықталуы__

Егер меланомаға диагноз қойылса, дəрігер емдеуді жоспарлаудан бұрын аурудың қаншалықты деңгейде немесе қай сатысында екенін білуі керек. Сатыны анықтау - ісіктің қаншалықты қалың екенін, меланоманың теріге қаншалықты терең енгенін және меланомалық клеткалардың ең жақын лимфа түйініне немесе дененің басқа бөліктеріне таралуын анықтауға бағытталады. Дәрігер рак жасушаларын зерттеу үшін ең жақын лимфа түйіндерін алып тастай алады. (Мұндай хирургия емдеудің бір бөлігі болып табылады, өйткені қатерлі лимфа түйіндерін жою ауруды бақылауға көмектеседі). Сонымен қатар, дәрігер мұқият физикалық тексеруді жүргізеді, ал егер ісік қалың болса, кеуде рентгені, қан анализі, сүйек сканері, бауыр мен ми тексерілуі мүмкін.

__Меланоманың сатылары__

Меланоманы сипаттау үшін келесі кезеңдерді пайдаланамыз:

0-кезең: 0 кезеңінде меланома жасушалары тері жасушаларының сыртқы қабатында ғана кездеседі және тереңірек қабаттарға енбейді.

• I кезең: кішігірім қалыңдықтағы I кезеңіндегі меланома:

Ісік қалыңдығы 1 миллиметрден аспайды. Терінің сыртқы қабаты (эпидермис) сызылып кетуі мүмкін. (Бұл ультрадыбыс деп аталады).

Немесе іс-әрекет диаметрі 1-2 миллиметрге жетеді. Ультрациясы байқалмайды.
Меланомалық жасушалар жақын маңдағы лимфа түйініне таралмайды.
• II кезең: Ісік қалыңдығы 1 миллиметрден кем болмайды:

Ісіктердің қалыңдығы 1-ден 2 миллиметрге дейін болады. Жаралар көрінбейді.
Немесе ісіктің қалыңдығы 2 миллиметрден асады. Жаралар көрінуі мүмкін.
Меланомалық клеткалар жақын маңдағы лимфа түйініне таралмайды.

• III этап: Меланома жасушалары жақын маңдағы тіндерге таралады:
Меланомалық жасушалар бір немесе бірнеше жақын лимфа түйініне таралады.
Немесе меланома жасушалары бастапқы ісікке тікелей жақын жерде, бірақ жақын маңдағы лимфа түйініне емес, тек тінге таралады.

• IV этап: Меланома жасушалары басқа мүшелерге, лимфа түйіндеріне немесе бастапқы ісіктерден алыс тері аймағына дейін таралады.

Рецедив: Аурудың қайталануы емдеуден кейін онкологиялық (рециркуляция) болғанын білдіреді. Ол бастапқы  орнына немесе дененің басқа бөлігіне орнығуы мүмкін.

__Емдеу__

Дәрігер пациентке әр жағдайда күтілетін нәтижелерді таңдауға және талқылауға мүмкіндік беретін емдеудің тізімін бере алады. Дәрігер мен науқас бірлесе отырып науқастың қажеттіліктерін қанағаттандыратын емдеу жоспарын жасау үшін жұмыс істей алады. Меланома терапиясы аурудың кезеңіне, науқастың жасына және жалпы денсаулық жағдайына, сондай-ақ басқа да факторларға байланысты жүргізіледі.
Меланомы бар адамдар әдетте барлық мамандар тобымен емделеді. Топта дерматолог, хирург, онколог, радиолог-онколог және пластикалық хирург болуы мүмкін.

__Емдеуге дайындық__

Меланомасы бар науқастар өздеріне жасалатын медициналық көмек туралы көп ойлап, қажетті шешімдерді қабылдап, емдеу шарасына белсенді қатысады. Олар өз науқасына байланысты жайттың бәрін білгісі келеді, қандай емдеу түрін пайдалану керектігі жайында да ойланады. Дегенмен, меланоманың диагнозы қойылған сәтте, есеңгіреп, бойларында күйзеліс билеп кетеді, онысының салдарынан дәрігерге барлық қажетті сұрақтар қоюға дәрмені болмай қалады. Негізі дәрігерге барар алдында сұрақтар тізімін жасап алған дұрыс. Дәрігердің айтқандарын есте сақтау үшін науқас әңгімелесу кезінде оны жазып алса да болады,немесе таспа жазу құрылғысын пайдалануға рұқсат сұрайды. Кейбіреулер отбасы мүшесінің немесе досының дәрігермен әңгімелесу кезінде қатысқанын қалайды, сондықтан олар пікірталасқа қатыса алады, жазбалар жасайды немесе жай тыңдайды.

Барлық сұрақтарды бірден сұрауға немесе барлық жауаптарды бірден түсінудің қажеті жоқ. Науқастарға дәрігерден түсініксіз нәрсені түсіндіруге немесе қосымша ақпарат беруді сұрауға басқа да уақыттарда мүмкіндіктері болады.

__Емдеу әдістері__

Меланомы бар науқастарға хирургиялық емдеу, химиотерапия, биологиялық терапия немесе радиациялық терапия тағайындалуы мүмкін. Бірлескен емдеуді тағайындау да мүмкін.

Аурудың кез-келген кезеңінде меланомасы бар науқастар бастапқы терапияның жанама әсерлерін жеңілдету үшін және эмоционалды және практикалық мәселелерді шешу үшін ауырсынуды және басқа да ісік белгілерін емдеу үшін арнайы ем алады. Бұл емдеу симптоматикалық,  қолдаушы  немесе паллиативтік күтім деп аталады.

__Хирургиялық ем__

Хирургиялық операция - бұл меланоманың дәстүрлі емі. Хирург ісік пен оның айналасындағы сау тіннің бір бөлігін алып тастайды. Бұл процедура рак жасушаларының ісік айналасындағы тінде қалу мүмкіндігін азайтады. Жойылуы тиіс тін ісігінің  ені мен тереңдігі меланоманың қалыңдығына және терінің терең енуіне байланысты:

• Биопсия кезінде дәрігердің жұқа меланомы толықтай алынуы мүмкін. Кейінгі операция қажет болмауы мүмкін.
• Егер биопсия кезінде меланома толық жойылмаса, дәрігер ісік қалдықтарын алып тастайды. Көптеген жағдайларда, барлық меланомалық жасушалардың жойылуын қамтамасыз ету үшін, ісік айналасындағы сау көрінетін тіндерді (жиек деп аталады) жою үшін қосымша операция жасалады. Бұл көптеген жағдайларда, тіпті меланома жұқа болса да қажет. Меланоманың қалыңдығы ұлпаның алынбалы шетінен асып түседі.
• Терінің үлкен аймағын алып тастағанда, хирург теріні ауыстыруы  мүмкін. Бұл процедура үшін дәрігер терінің қалған бөлігін ауыстыру үшін дененің басқа бөлігінен теріні пайдаланады.
Ісікке жақын лимфа түйіндерін жоюға болады, себебі рак ісігі лимфа жүйесі арқылы таралуы мүмкін. Егер патологанотом лимфа түйіндерінен рак жасушаларын тапса, онда бұл аурудың басқа бөліктерге таралуы мүмкін. Лимфа түйіндерін жою үшін екі әдіс жиі қолданылады:
• Шолғыншы лимфа түйінінің биопсиясы - Шолғыншы лимфа түйінінің биопсиясы меланоманың биопсиясынан кейін, бірақ ісіктің ұзартыла шығарылуына дейін орындалады. Радиоактивті зат меланоманың жанында инъекция арқылы енгізіледі. Хирург компьютердің экранындағы заттың қозғалысын бақылайды. Лимфа түйіні (ly), онда зат еніп, лимфа түйіндері (lamph) деп аталады. (Рентген суретін қолдану арқылы зерттеу лимфоскинтиграфия деп аталады). Шолғыншы лимфа түйіндерін анықтаудың тәртібі лимфа түйіндерін бейнелеу деп аталады). Хирург рак жасушаларының болуын тексеру үшін барлаушы түйіндерді (торларын) жояды.
• Егер шолғыншы лимфа түйінінде рак жасушалары болса, хирург осы аймақтағы қалған лимфа түйіндерін алып тастайды. Алайда, егер  шолғыншы лимфа түйіндерде рак жасушалары болмаса, онда қалған лимфа түйіндері де алынбайды.

Лимфа түйінің операциялық жолмен алып тастау – хирург меланома аймағындағы барлық лимфа түйіндерін алып тастайды.

Терапия операциядан кейін, денеде қалған рак жасушалары жою үшін жүргізілуі мүмкін. Мұндай ем адъювантты / қосалқы терапия деп аталады. Науқасты биологиялық терапиямен емдеуге де болады.

Хирургия, жалпы алғанда, дененің басқа бөліктеріне тараған меланомаларды бақылауда тиімді емес. Мұндай жағдайларда дәрігерлер химиотерапия, биологиялық терапия, радиациялық терапия және осы әдістердің үйлесуі сияқты басқа емдеуді қолдана алады.

__Химиотерапия__

Химиотерапия, рак жасушаларын жою үшін, кейде меланоманы емдеу үшін дәрі қолданылады. Дәрі-дәрмектер әдетте циклдармен тағайындалады: емдеу кезеңі, қалпына келтіру кезеңі, кейінгі емдеу кезеңі және т.б. Көбінесе науқас амбулаториялық деңгейде (ауруханада, дәрігерлік бөлімде немесе үйде) химиотерапияны қабылдайды. Дегенмен, қандай дәрі-дәрмек тағайындауы,  науқастың жалпы денсаулығына байланысты болуы мүмкін, ыңғайна қарай қысқа мерзімді ауруханаға жатқызу да қажет болуы мүмкін.
Меланомамен ауыратын адамдар химиотерапияны келесі жолдардың бірімен қабылдайды:
Ауыз арқылы немесе инъекция арқылы, кез-келген тәсілмен, препарат қанға енеді және денеге ауысады.

Оқшауланған аяқ-қол перфузиясы (сонымен қатар оқшауланған артериялық перфузия деп аталады) - Қолдың немесе аяқтың меланомасында химиотерапия препараттарын тікелей аяқ-қолдың қантамырына енгізеді. Қол-аяқтағы  қан ағымы оның әсрінен уақытша тоқтайды. Бұл препараттың көп бөлігінің ісіктерге тікелей жетуіне мүмкіндік береді. Осылайша, химиялық терапияның ең жоғары тиімділігі осы аяқ-қолға жетеді.
Дәрілерді кейде инъекциядан бұрын қыздырады. Химиотерапияның бұл түрі гипертермиялық перфузия деп аталады.

__Биологиялық терапия__

Биологиялық терапия (иммунотерапия деп те аталады) - онкологиялық аурумен күресуге немесе онкологиялық ауруларды емдеудің жанама әсерлерін төмендетуге тікелей немесе жанама түрде иммундық жүйені қолдану арқылы емдеу түрі. Меланоманың биологиялық терапиясы цитокиндер деп аталатын заттарды пайдаланады. Әдетте денеден жұқпалы және басқа ауруларға жауап ретінде аз мөлшерде цитокин шығарады. Заманауи зертханалық технологиялар ғалымдарға үлкен мөлшерде цитокин шығаруға мүмкіндік береді. Кейбір жағдайларда операциядан кейін тағайындалған биологиялық терапия меланоманың қайталануын болдырмайды. Интерферон-альфа интерлейкин-2 (сондай-ақ, IL-2 немесе алдерлукин деп те аталады) дәрілері метастаздық меланомасы бар науқастарға немесе хирургиялық операциядан кейінгі қайталану қаупі жоғары  науқастарға қолданылады.

__Радиациялық терапия__

Радиациялық терапия (сәулелік терапия деп те аталады) рак жасушаларын жою үшін жоғары энергия көзінен сәулеленуді пайдаланады. Үлкен құрылғы ағзаға сәуле жібереді. Пациент әдетте бірнеше аптаға аптасына бес күн стационарда немесе клиникада осылайша емделеді. Радиациялық терапия миға, сүйектерге және басқа бөліктерге тараған меланоманы бақылауға көмектеседі. Бұл терапия ісікті азайтады және симптомдарды жеңілдетеді.

__Ауру кезеңдеріне байланысты емдеуді таңдау__

Төменде әр кезең үшін ең жиі қолданылатын емдердің қысқаша сипаттамасы берілген. (Басқа да емдеу пайда болуы мүмкін, кейде.)

0-кезең

0 кезеңінде меланомамен ауыратын адамдар үшін ісік пен қоршаған тіннің кішкене бөлігін алып тастау үшін шағын операция жасалуы мүмкін.

I кезең

І кезеңде меланомасы бар науқастар ісікті жою үшін қолданылуы мүмкін. Хирург ісік айналасында 2 сантиметр (3/4 дюйм) тіндерді алып тастайды. Науқасқа  жараны жабу үшін теріні ауыстыру қажет болуы мүмкін.

II кезең немесе III кезең

II немесе III кезеңдерде меланомасы бар адамдар ісікті кетіру үшін қолданылуы мүмкін. Хирург сонымен қатар іргелес тіннің 3 сантиметріне дейін (1 1/4 дюйм) алып тастай алады. Жара аймағын жабу үшін тері ауыстыру қажет болуы мүмкін. Кейде хирург жақын орналасқан лимфа түйінін жояды.

IV кезең

IV кезеңде меланомасы бар адамдарға паллиативтік күтім көрсетіледі. Ауруға уақытша жеңілдік беретін көмек көрсетудің мақсаты - пациенттің жақсы сезінуіне көмектесу - физикалық және эмоциялық жағынан. Емдеудің бұл түрі ауырсынуды және басқа белгілерді бақылауға, сонымен қатар өмір ұзартудан гөрі терапияның жанама әсерлерін (мысалы, айнуы) азайтуға бағытталған.

__Науқас келесі нәрсені істей алады:__

Операция обыр жасушаларын қамтитын лимфа түйіндерін алып тастау немесе ағзаның басқа бөліктеріне таралған ісіктерді жоюға негізделеді. Симптомдарды жеңілдету үшін радиациялық терапия, биологиялық терапия немесе химиотерапия қолданылады.

__Меланоманың қайталануы__

Меланоманың қайталануы емделушінің қай жерде пайда болатынына, науқасқа қандай ем қабылдағанына және басқа факторларға байланысты. IV сатыдағы меланома қайталанса әдетте емделмейді. Паллиативтік күтім көбінесе емдеу жоспарының маңызды элементі болып табылады. Көптеген науқастарға симптомдарды жеңілдету үшін паллиативті күтім көрсетіледі, сонымен қатар аурудың дамуын баяулату үшін антибактериалды емдеуден өтеді. Кейбір науқастар ауруды, жүрек айнуын және басқа да белгілерді жеңілдету арқылы өмір сапасын жақсарту үшін паллиативтік емге ие болады.

''__Науқас келесі нәрсені істей алады:__''

• Ісік жою үшін операция жасату;
• Симптомдарды жеңілдету үшін радиациялық терапия, биологиялық терапия немесе химиотерапияны пайдалану;
•Жылы химиотерапиясы ісікке дәрілерді енгізуге бағытталады

__Емдеудің жанама әсері__

Өңдеу сау клеткаларды және тіндерді зақымдағандықтан, кейде қажетсіз жанама әсерлер пайда болады. Бұл жанама әсерлер көптеген факторларға, соның ішінде ісіктердің орналасуына, сондай-ақ емдеудің қарқындылығы мен түріне байланысты. Жағымсыз әсерлер бір пациенттен екіншісіне қарай өзгеруі мүмкін, тіпті емдеудің бір курсынан екіншісіне де өзгеруі мүмкін. Емдеу басталғанға дейін дәрігерлер ықтимал жанама әсерлерді түсіндіреді және науқастарға олармен қалай күресу керектігін үйретеді.

__Хирургиялық емдеу__

Хирургиялық емнің жанама әсері негізінен ісіктің мөлшері мен орналасуына, сондай-ақ операцияның күрделілігіне байланысты. Операциядан кейінгі алғашқы күндерде науқастар ауырсынуды сезінсе де, бұл ауруды емдеуге болады. Пациенттер дәрігер немесе медбике арқылы ауырсынуды азайту мәселесін талқылауға болады. Сондай-ақ, пациенттердің көпшілігі белгілі бір уақыт ішінде шаршауды немесе әлсіздікті сезінеді. Хирургиялық операциядан кейін қалпына келтіруге қажетті уақыт  әр пациентте әртүрлі болады. 
Үлкен түзілген тыртықтарды алып тастау үшін дәрігерлер тіндерді барынша аз жоюға тырысады. 

Көптеген жағдайларда, ерте кезеңде меланоманы жою жөніндегі операциядан кейінгі жарақат уақыт өте келе (көбінесе ұзындығы 1 - 2 дюйм) болады. Шрамның көрінуі меланоманың қай жерде екеніне, науқастың қаншалықты сауығуына, сондай-ақ пациенттің келоид деп аталатын шырышы тыртықты дамытатынына байланысты. Ісік үлкен және кең болған кезде дәрігер қоршаған тері мен басқа да тіндерді (бұлшықеттерді қоса) көбірек алып тастауы керек. Тері жамылғысы ірі өсімдіктердің жойылуынан туындаған шырышты азайтатынын ескере отырып, бұл тыртықтар әлі де елеулі болып қала беретін көрінеді.
Лимфа түйіндерін қолтықтан немесе қышқылдан шығаратын хирургия лимфа жүйесінің зақымдалуына және лимфа сұйықтығының қолды немесе аяқты баяулатуы мүмкін. Лимфа сұйықтығы аяқтарда жиналып, ісінуді (лимфедеманы) тудыруы мүмкін. Дәрігер немесе мейірбике бұл мәселені шешсе, жаттығуды немесе ісінуді азайтудың басқа тәсілдерін ұсынуы мүмкін. Сондай-ақ, жақын маңдағы лимфа түйіндерін алып тастағаннан кейін дененің инфекциямен күресуі қиын, сондықтан науқастың аяғын немесе қолын инфекцияға әкелуі мүмкін кесектерден, сызаттардан, көгерістерден, жәндіктердің шағуынан немесе күйіктерден қорғау қажет болады. Жұқпалы ауру пайда болса, науқас дереу дәрігерге бару керек.

__Химиотерапия__

Химиотерапияның жанама әсері негізінен арнайы препараттарға және дозаларға байланысты. Жалпы алғанда, протеинге қарсы препараттар тез бөлінетін жасушаларды зақымдауы мүмкін, әсіресе:

''Қан жасушалары'': Бұл жасушалар инфекциямен күреседі, қан ұйығыштану процесіне көмектеседі және организмнің барлық бөліктеріне оттегін тасымалдайды. Дәрілер қан жасушаларын жұқтырған кезде, пациенттер инфекцияларға сезімтал болады, олар оңай жарылып, қан кетеді, олар өте әлсіз және шаршауды сезінуі мүмкін.

''Шаштың түбірлік жасушалары'': Химиотерапия шаш түсіруі мүмкін. Шаш қайтадан өседі, бірақ жаңа шаштар түс пен құрылымға байланысты өзгеруі мүмкін.

''Ас қорыту трактісін жасайтын ұяшықтар'': химиотерапия аппетит, жүрек айнуы және құсу, диарея, ауыздың және ернінің жарақатын жоғалтуы мүмкін. Бұл жанама әсерлердің көбісін дәрілік заттармен бақылауға болады.

__Биологиялық терапия__

Биологиялық терапияның жанама әсері емдеу түріне байланысты өзгереді. Бұл емдеу стербеліс, безгегі, бұлшықет ауыруы, әлсіздік, тәбеттің жоғалуы, айнуы, құсу және диарея сияқты тұмауға ұқсас белгілерді тудыруы мүмкін. Пациенттер тері бөртпесі дамуы мүмкін. Бұл проблемалар елеулі болуы мүмкін, бірақ емдеуді тоқтатқаннан кейін қайтады.

__Радиациялық терапия__

Радиациялық терапияның жанама әсерлері алынған сәулелену көлеміне және өңделетін ауданға байланысты. Емдеуге болатын аймақта пайда болатын жанама әсерлер терінің қызаруы немесе құрғауы мен шаштың жоғалуы болып табылады. Радиациялық терапия да шаршауды тудыруы мүмкін. Радиациялық терапияның жағымсыз әсерлері жағымсыз болуы мүмкін болса да, дәрігер оларды басқара алады. Көп жағдайларда жанама әсерлер уақытша болғанын білу пайдалы.

__Тамақтануы__

Меланомасы бар пациенттер тамақ өнімдерін ұнатпайды, әсіресе ыңғайсыздықты сезінсе немесе шаршаған болса. Сонымен қатар, кейде тәбет жоғалу, жүрек айнуы немесе құсу сияқты жанама әсерлер проблема болуы мүмкін. Дәмі өзгеруі мүмкін. Осыған қарамастан, науқасқа қарсы емдеу кезінде жақсы тамақтану керек. Бұл пациенттерге жақсы салмақ пен ақуыз құрамын ұстап тұру үшін жеткілікті мөлшерде калория қажет. Жақсы тамақтану -ракпен ауыратын адамдарға жақсы көмектеседі және энергияны көп үнемдейді.

__Кейінгі күтім__

Меланомасы бар науқастарда жаңа меланома пайда болу қаупі жоғары. Кейбіреулер жақын маңда немесе дененің басқа бөліктерінде бастапқы меланоманы қайталау мүмкіндігіне ие.

Жаңа немесе қайталанатын меланоманы анықтау мүмкіндігін тезірек көтеру үшін пациенттер дәрігерге тұрақты түрде тексеру үшін келу кестесін ұстануы керек. Отбасылық тарихта диспластикалық невус немесе меланомасы бар науқастар үшін қайталанатын зерттеулер өте маңызды.

