INSERT INTO `tiki_articles` VALUES (1488,'','Keýde qýysynyń aýyrsynýy','','','qz','s','',0,'',1076,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234080,1574770080,1543234161,'__Keýde qýysynyń aýyrsynýy__ – keýde qýysyn quraıtyn bulshyqetterde, súıekterde jáne shemirshekterde bolatyn aýyrsyný sezimin aıtady. Bul aýyrsyný keýdeniń arnaıy bir bóliginde bolady jáne sol jerge qysym túskende arta túsedi.','__Keýde qýysynyń aýyrsynýy__ – keýde qýysyn quraıtyn bulshyqetterde, súıekterde jáne shemirshekterde bolatyn aýyrsyný sezimin aıtady. Bul aýyrsyný keýdeniń arnaıy bir bóliginde bolady jáne sol jerge qysym túskende arta túsedi.\r\n\r\nKeýde qýsynyń aýyrsynýy  kóptegen sebepterden bolady, sonyń ishinde:\r\n\r\n•	Jaraqattan (mysaly, tóske qatty soqqy alǵanda). \r\n•	Keýde bulshyqetteri men sińirlerin sozylýyna ákelýi múmkin uzaqqa sozylǵan  qatty jótel.\r\n•	Pnevmonııa nemese ókpede trombtyń túzilýi\r\n\r\nKeýde qýysyndaǵy aýyrsyný, aýyrsynǵan jerde jatsa nemese qozǵalys barysynda (mysaly, ózge qyryna aýnaý nemese qoldy kóterý) nasharlaıdy.\r\n\r\n__Emdeý.__ Aýyrsyný sezimin týyndatqan sebebine baılanysty emi qarastyrylady. Álsiz aýyrsynǵan kezinde jaı ǵana tynyshtyq qalpynda jatyp, aýyrǵan aımaqqa muz basylady jáne steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparattar qoldanylady.Eger aýyrsyný sezimi jóteldiń nátıjesinde bolsa, onda jótel basylǵan soń aýyrsynǵany qoıý kerek. \r\n\r\n\'\'Eger aýyrsynǵany qaıtpasa, onda mindetti túrde dárigerge qaralǵan jón.\'\'\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nkeýde qýysynyń aýyrsynýy \r\n\r\n','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1489,'','Vıllebrand – Iýrgens aýrýy ','','','qz','s','',0,'',869,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234140,1574770140,1543234215,'__Vıllebrand – Iýrgens aýrýy__ - qannyń qalypty uıýynyń buzylysymen sıpattalatyn tuqym qýalaıtyn qan ketý aýrýy. Aýrý barysynda aǵzanyń qan júıesinde aqýyz bolmaıdy (fon Vıllebrand faktory) nemese ol qyzmetin durys atqarmaıdy. Munyń saldarynan qan qalypty uıymaı, jaraqat kezinde qan ketý kóp bolady.','__Vıllebrand – Iýrgens aýrýy__ - qannyń qalypty uıýynyń buzylysymen sıpattalatyn tuqym qýalaıtyn qan ketý aýrýy. Aýrý barysynda aǵzanyń qan júıesinde aqýyz bolmaıdy (fon Vıllebrand faktory) nemese ol qyzmetin durys atqarmaıdy. Munyń saldarynan qan qalypty uıymaı, jaraqat kezinde qan ketý kóp bolady.\r\n\r\nVıllebrand – Iýrgens aýrýynyń __sımptomdaryna__ jaraqat kezinde kóptep qan ketý, jıi murynnan qan ketý, ettekkir kezinde qannyń kóp kelýi, teride kógreýler, zárde jáne nájiste qannyń bolýy, sonymen qatar qyzyl ıektiń qanaýy jatady. Erler de, áıelder de osy aýrýdan birdeı zardap shegedi.\r\n\r\nVıllebrand – Iýrgens aýrýyn qandaǵy fon Vıllebrand faktoryn kóterip, qan uıýdy  jaqsartatyn dárilermen emdeýge bolady. Emdeý sonymen qatar qan ketýdiń aldyn alýǵa jáne toqtatýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nVıllebrand aýrýy\r\nqan ketý\r\nmurynnan qan ketý\r\nqyzyl ıekten qan ketý','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1490,'','Mıopııa (jaqynnan kórgishtik)','','','qz','s','',0,'',4951,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234260,1574770260,1543234888,'__Mıopııa degenimiz ne?__\r\n\r\nMıopııaǵa (jaqynnan kóre almaý) ushyraǵan adamnyń kózi jaqyn obektilerdi anyq kóre alady, biraq alysta ornalasqan zatty – bulyńǵyr kóredi.  \r\n\r\n__Mıopııanyń  joǵary satysy degenimiz ne?__\r\n\r\nMıopııanyń joǵarǵy satysy - aýrýdyń aýyr túri bolyp sanalady. Mıopııanyń aýyr túri kezinde kóz almasy  sozylyp, uzyn bolyp sozylady. Bul kóz torlarynda tesikterdiń paıda bolýyna, jarylýyna sondaı-aq onyń qabattanyp ketýine soqtyrýy múmkin. Kóz torynyń astynan kórý qabiletiniń nasharlaýyna soqtyratyn  jańa tamyrlar túzilýi múmkin. Mıopııaǵa ushyraǵan adamdar medıtsınalyq tekserýden jıi ótýge muqtaj. Erte anyqtaý jáne ýaqtyly emdeý kórýdiń joǵalýyn boldyrmaýǵa kómektesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Mıopııa degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Mıopııanyń  joǵary satysy degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Refraktsııa degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Refraktsııanyń qatelikteri degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Mıopııa qalaı damıdy?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Mıopııanyń damýy múmkin toptarǵa kimder jatady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Mıopııanyń sımptomdary qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Mıopııanyń dıagnozy qalaı anyqtalady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Mıopııa qalaı túzetiledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Mıopııa degenimiz ne?__\r\n\r\nMıopııaǵa (jaqynnan kóre almaý) ushyraǵan adamnyń kózi jaqyn obektilerdi anyq kóre alady, biraq alysta ornalasqan zatty – bulyńǵyr kóredi.  \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"477\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Mıopııanyń  joǵary satysy degenimiz ne?__\r\n\r\nMıopııanyń joǵarǵy satysy - aýrýdyń aýyr túri bolyp sanalady. Mıopııanyń aýyr túri kezinde kóz almasy  sozylyp, uzyn bolyp sozylady. Bul kóz torlarynda tesikterdiń paıda bolýyna, jarylýyna sondaı-aq onyń qabattanyp ketýine soqtyrýy múmkin. Kóz torynyń astynan kórý qabiletiniń nasharlaýyna soqtyratyn  jańa tamyrlar túzilýi múmkin. Mıopııaǵa ushyraǵan adamdar medıtsınalyq tekserýden jıi ótýge muqtaj. Erte anyqtaý jáne ýaqtyly emdeý kórýdiń joǵalýyn boldyrmaýǵa kómektesedi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Refraktsııa degenimiz ne?__\r\n\r\nRefraktsııa - jaryqtyń syný protsesi, ol kezde jaryq bir nysannan ekinshi bir nysanǵa  ótip ketkendeı kórinedi. Kóz janarynan jáne shynaınadan nysannyń kórinisi jaryq  sáýlege jaǵylysyp shytynap, buldyrap kórinip turady. Sodan jaryq kóz toryna saqtalyp qalady.  Kóz tory jaryq sáýlelerdi sıgnaldarǵa túrlendiredi. Olar mıǵa kórý júıke arqyly beriledi. Mıynda sıgnaldar biz kóretin keskinge aınalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Refraktsııa qatelikteri degenimiz ne?__\r\n\r\nRefaktsııa buzylǵan kezde kózdiń pishini jaryqtyń kóz toryna shoǵyrlanýyna kedergi jasaıdy. Kózdiń uzyndyǵy (uzyn nemese qysqalyǵy), shynaınanyń keıpiniń ózgerýi, kóz janarynyń tozýy refraktsııanyń buzylýyna alyp kelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Mıopııa qalaı damıdy?__\r\n\r\nMıopııa beıneniń kózge kórinbeýin emes, kóz torynyń buldyrap, nysandy durys kórete almaı qalýymen sıpattalatyn aýrý. Bul júre damıtyn jaǵdaı. Kóz almasy tym uzaryp alǵa qaraı shyǵyp ketkende, kóz tory kórgen beınelerdi saqtaı almaı qalǵan jaǵdaıda damıdy. Sondaı-aq, ol shynaına men kóz janarynyń formasynyń ógerýine de baılanysty damıtyn aýrý bolyp sanalady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Mıopııanyń damýy múmkin toptarǵa kimder jatady?__\r\n\r\nMıopııa eresekter arasynda da, sonymen qatar  balalar arasynda da kezdesýi múmkin. Aýrý barsha adamnyń shamamen 25 paıyzyna zııanyn tıgizetin kórinedi. Mıopııanyń dıagnozy ádette 8-12 jastaǵy balalarǵa qoıylady jáne jasóspirimderdiń ishinde de damýy múmkin. Shaǵyn ózgerister 20 jastan 40 jasqa deıingiler arasynda bolýy múmkin. Biraq keıde mıopııa jas ulǵaıa damýy múmkin. Ata-anasy osy aýrýmen aýyrǵan balalardyń da mıopııaǵa shaldyǵý qaýpi bar.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Mıopııanyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nMıopııanyń keıbir belgileri:\r\n\r\n• Bas aýrýy\r\n• Kózde shamadan tys qysymnyń bolýy\r\n• Kózdi syǵyraıtý\r\n• Jol belgileri sııaqty qashyqtyqtaǵy obektilerdi kóre almaý\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Mıopııanyń  dıagnozy qalaı anyqtalady?__\r\n\r\nKóz dárigeri mıopııa jáne basqa da refraktsııa buzylýlaryn tolyq, jan-jaqty tekserý kezinde anyqtaýy múmkin. Naýqas adamdar kóbinese kórýdegi yńǵaısyzdyqtar nemese bulyńǵyrlanyp kórinýler boıynsha  mamanǵa baryp tekserilýge júginedi.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Mıopııa qalaı túzetiledi?__\r\n\r\nMıopııany kózildiriktermen, kontaktili kózildiriktermen nemese hırýrgııalyq emdeýmen túzetýge bolady.\r\n\r\nKózildirikti tańdaý mıopııany túzetýdiń eń qarapaıym jáne qaýipsiz ádisi bolyp tabylady. Dáriger sizdegi problemany sheshetin jáne jaqsy kórýge kómektesetin kózildirikterdi tańdap bere alady.\r\n\r\nKontaktili kózildirikter kózge túsetin jaryq sáýleler úshin birinshi syný lınzasy negizinde jumys isteıdi, osylaısha jaqsy synýmen jáne saqtaýmen qamtamasyz etedi. Kóptegen jaǵdaılarda baılanys lınzalary kórý aımaǵyn keńeıtip, jaılylyqty qamtamasyz etetin aıqyn kórinis beredi. Olar durys qoldanylsa jáne durys ornatylǵan jaǵdaıda qaýipsiz jáne tıimdi bolmaq. Alaıda kontaktili lınzalar barlyq adamdarǵa ońtaıly bola bermeıdi. Bul máseleni mamanmen  birlese otyryp talqylaý kerek.\r\n\r\nRefraktsıondy hırýrgııa refragment protsesin jetildirý kezinde, shyryshty qabyqtyń túrin ózgertýge baǵyttalǵan. Hırýrgııalyq óńdeý kózildirikti nemese kontaktili lınzalarǵa táýeldilikti tómendetýi nemese joıýy múmkin. Refraktsıondy operatsııalar men hırýrgııalyq tásilderdiń kóptegen túrleri bar, olardy dárigermen aqyldasyp qabyldaýǵa bolady.\r\n\r\n__Derekkóz:__ https://www.nei.nih.gov/health/errors/myopia\r\n\r\n\r\n\'\'Kórýdi buzylýy nemese álsireýi (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nmıopııa\r\nalysty kóre almaý\r\nkóz\r\njaksy kóre almaý\r\nmıopııany emdeý\r\nlınzalar\r\nkózildirikter\r\n\r\n','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1491,'','Qutyrý (qoıanshyq aýrýy)','','','qz','s','',0,'',7388,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234860,1574770860,1543234978,'Qutyrý - vırýstyq aýrý, bul aýrý qutyrǵan  janýar tistep alǵan kezde paıda bolady. Aýrýdyń sıpaty: nerv júıesine qatty zaqym keltiredi jáne kóp jaǵdaıda sońy ólimmen aıaqtalady. Qutyrma vırýsy (Neuroryctes rabid) Lyssavirus mıksovırýsstar tobyndaǵy Rhabdoviridae tuqymdastaryna jatady. Silekeıde, sondaı-aq kóz jasy jáne nesepte bolady.\r\n\r\nBul vırýs qorshaǵan ortada turaqsyz - ony 15 mınýt ishinde 56 ° C –qa deıin qyzdyrǵanda, 2 mınýt qaınatqanda vırýs ólimge ushyraıdy. Ýltrakúlgin jáne tikeleı kún sáýlesine, etanolǵa jáne kóptegen dezınfektsııalyq zattarǵa sezimtal. Degenmen, ol tómen temperatýralarǵa, fenolǵa, antıbıotıkterge tózimdi.','Qutyrý - vırýstyq aýrý, bul aýrý qutyrǵan  janýar tistep alǵan kezde paıda bolady. Aýrýdyń sıpaty: nerv júıesine qatty zaqym keltiredi jáne kóp jaǵdaıda sońy ólimmen aıaqtalady. Qutyrma vırýsy (Neuroryctes rabid) Lyssavirus mıksovırýsstar tobyndaǵy Rhabdoviridae tuqymdastaryna jatady. Silekeıde, sondaı-aq kóz jasy jáne nesepte bolady.\r\n\r\nBul vırýs qorshaǵan ortada turaqsyz - ony 15 mınýt ishinde 56 ° C –qa deıin qyzdyrǵanda, 2 mınýt qaınatqanda vırýs ólimge ushyraıdy. Ýltrakúlgin jáne tikeleı kún sáýlesine, etanolǵa jáne kóptegen dezınfektsııalyq zattarǵa sezimtal. Degenmen, ol tómen temperatýralarǵa, fenolǵa, antıbıotıkterge tózimdi.\r\n\r\nDenege engennen keıin, qutyrma vırýsy júıke júıesiniń barlyq bólikterine áser etip, nervterge túgeldeı derlik taralady. Mı men julynnyń júıke jasýshalarynda isik, ishki qan ketý, degradatsııalyq jáne nekrotıkalyq ózgerister baıqaldy.\r\n\r\nQutyrma vırýsynyń qaınar kózi (tasymaldaýshysy) jabaıy jáne úı janýarlary. Jabaıy janýarlarǵa qasqyrlar, túlkiler, shoshqalar, qorqaýlar, janattar, skýnstar, borsyqtar, jarǵanattar, kemirgishter jáne úı janýarlary - ıtter, mysyqtar, jylqylar, shoshqa, kishkentaı jáne iri qara mal kiredi. Alaıda, adamdar úshin eń úlken qaýip kóktem-jaz mezgilinde qala syrtynda júretin túlkiler men qańǵybas ıtter bolyp tabylady. \r\n\r\nInfektsııalyq janýarlar aýrý belgileri paıda bolǵanǵa deıin 3-10 kún buryn jáne aýrýdyń barlyq kezeńinde qarastyrylady. Qutyrǵan janýarlarda shamadan tys silekeı bólinip turady, sondaı-aq gıdrofobııa belgilerin baıqaý arqyly ajyratýǵa bolady.\r\n\r\nBul aýrý addamǵa qutyrǵan janýardyń tistegeninen juǵady. Zaqymdalǵan terige nemese shyryshty qabyqqa aýrý janýardyń silekeıi tıse de juǵady. Sońǵy jyldary vırýstyń transmıssııalyq joldarmen (júktilik kezinde platsenta arqyly), aýa aǵyny, tamaqtaný (tamaq jáne sý arqyly) beriletini anyqtaldy. Organ transplantatsııasy nátıjesinde de qutyrmany juqtyrǵan adamdardyń birneshe oqıǵasy aıtylýda.\r\n\r\nInkýbatsııa kezeńi (tistegennen aýrýdyń bastalǵanyna deıingi kezeń) orta eseppen 30-50 kúndi quraıdy, biraq ol sırek jaǵdaılarda 1 jyldan artyq 10-90 kúnge sozylady. Bastan qanshalyqty jer alysyraq  tistese, ınkýbatsııa kezeńi soǵurlym uzaǵyraq bolady. Ásirese bas pen qoldy, sondaı-aq balalardy tistegende qaýip tym joǵary bolady. Inkýbatsııa kezeńinde aıaq jaraqattanatyn bolsa, onda kezeń uzaqqa sozylady.\r\n\r\nAýrýdyń 3 satysy bar: I - bastapqy, II - qozý, III – saldaný. Birinshi saty jalpy nasharlaý, bas aýyrýy, dene temperatýrasynyń shamaly kóterilýi, bulshyqettiń aýyrýy, aýyzdyń qurǵaýy, tábettiń nasharlaýy, tamaq aýrýy, qurǵaq jótel, júrek aınýy jáne qusýdan bastalady. Tistegen jerde jaǵymsyz sezim paıda bolady - qyzý, qyzarý, tyrnaqtardyń aýrýy, qyshý jáne sezimtaldyqtyń artýy. Patsıent depressııaǵa ushyraıdy, tuıyqtala bastaıdy, tamaqtanýdan bas tartady, túsiniksiz qorqynysh sezimderi bıleıdi, kúızeliske urynady, titirkenýi arta túsedi. Uıqysyzdyq, shytyrman túster kórýi, ıis sezgishtik jáne vızýaldy gallıýtsınatsııalar  paıda bolady.\r\n\r\n1-3 kún ótkennen keıin, aýrýdyń boıynda  ekinshi kezeń iske qosylady. Mazasyzdyq, ashýshańdyq, jáne osy kezeńge tán belgi, gıdrofobııaǵa ustamalary paıda bolady. Sý ishýge tyrysqanda, jáne  tipti quıylatyn sýdy kóre nemese dybysyn estise, sumdyq qorqynysh sezimi týyndaıdy, jutqynshaq pen kómeı bulshyqetteri qurysyp qalady.   \r\n\r\nTynys alý shýylǵa aınalady, aýyrsyný men qurysýlar qatar júredi. Aýrýdyń osy kezeńinde adam titirkendirgish, qozbaly, agressıvti, «qoıanshyq» bolyp shyǵady. Ustamasy ustaǵanda naýqastar aıǵaılaıdy, sndele bastaıdy, jıhazdardy uryp syndyrǵyssy keledi, adam keıpinen aýytqı bastaıdy, tipti adamnyń ózin qatty ıterip jiberýi múmkin. Qatty terleıdi, silekeıi aýzynan aǵyp turady, tym kóp silekeıdi jutynyp úlgere almaıdy. Bul kezeń 2-3 kúnge sozylady.  \r\n\r\nSodan keıin aýrýdyń úshinshi kezeńi bastalady, bul kezde naýqas salmaqtylana túsedi. Onyń qorqynyshy joǵalady, sýdan qorqý ustamasy da bolmaıdy,  saýyǵýǵa, jazylýǵa úmit paıda bolady. Osydan keıin deneniń temperatýrasy 40 - 42 gradýsqa deıin kóteriledi, boıynda ártúrli dúmpýler kórine bastaıdy, aıaq-qoldary men mı nervteri saldanyp qalady, esten tanyp, tyrysa beredi. Tynys alýynyń tejelýinen nemese júreginiń toqtaýynan  jan úzip ketýi de yqtımal. Aýrýdyń aǵymy osylaısha bolyp ótedi.\r\n\r\nQutyrýǵa qarsy emdeý ádisi joq. Eger aýrýdy alǵashqy kezeńinde emdeýge múmkindik bolyp jatpasa, sońǵylarynda aman alyp qalýǵa esh úmit joq. Álemde qutyrýdy emdeýtin tek bir ǵana emdeý túri belgili.  Biraq ázirge ol bizge tańsyq.\r\n\r\nDegenmen, aýrýdyń aldyn-alý tásili bar, ol bakterııanyń uryǵyn joıý. Bul arnaıy profılaktıkalyq ádis - tistegen sátten bastap 14 kúnnen keshiktirmeı qutyrýǵa qarsy arnaıy vaktsınany engizý. Eń jaqsy erekshe aldyn alý - bul naqty ımmýnoglobýlındi engizý jáne / nemese belsendi ımmýndaý (vaktsınatsııa).\r\n\r\nVaktsına vırýsqa qarsy 1 ml 5 ret: ınfektsııa kúni, sodan keıin 3, 7, 14 jáne 28 kúnde engiziledi. Bul shemamen jaqsy ımmýnıtet paıda bolady, biraq DDSU-nyń  nusqaýy boıynsha 6-shy ınektsııa, 1-shi ınektsııadan keıin 90 kún ótkende engizý kerek.\r\nEń jaqsy jergilikti vaktsınalar  ıyqqa nemese jambastyń bulshyqetterine salynady. Eger adam tistese, ol tistegenge deıin tolyq keste bolıynsha ekpe saldyrǵan bolsa, onyń boıynda antıdene jetkilikti bolsa, ımmýnoglobınsiz arnaıy shemalyq ekpe saldyrylady. \r\nEger janýar 10 kúndik baqylaý kezeńinde saý bolyp qalatyn bolsa nemese janýarlarda qutyrý belgileri anyqtalmasa, terapııa toqtatylýy múmkin.\r\n\r\nQaýipke tap bolǵan keıbir adamdar (veterınarlar, ıt ıeleri, ańshylar) aldyn-ala ekpe saldyrýy  qajet. Vaktsınatsııalar, sondaı-aq 12 aıdan keıin alǵashqy ret jańartylǵan arnaıy qurylǵan shema boıynsha júzege asyrylady. sodan keıin ár 5 jyl saıyn vaktsınatsıalaý júrgiziledi.\r\n\r\n__Eger sizdi qandaı da bir janýar tistep alǵan bolsa ne isteý kerek?__\r\n\r\nBirinshiden, tistegen jerdi sabynmen tez arada sabynmen jaqsylap 10 mınýt kóleminde jýý kerek. Tereń jaralardy suıyq sabynmen, mysaly, shprıtspen nemese katetermen jýýǵa bolady. Jaralardy nemese tigisterdi órteýdiń qajeti joq.\r\n\r\nOsydan keıin siz tez arada eń jaqyn jerdegi tótenshe jaǵdaı bólimine barýyńyz kerek, sebebi qutyrýdyń aldyn alý vaktsınalary sizdiń dárigerge qanshalyqty tez barǵanyńyzǵa baılanysty. Tótenshe jaǵdaı bólmesinde dárigerge kelesi aqparatty usynýǵa bolady - janýardyń sıpattamasy, onyń syrtqy túri men minez-qulqy, qutyrý bolý yqtımaldyǵy, tisteý jaǵdaılary.\r\n\r\nBudan keıin dáriger taǵaıyndaǵan egý kýrsyn ótkizýińiz kerek. Alańdamańyz, eshkim sizge qaptatyp ishke shanshý jasamaıdy, sizge vaktsına beriledi jáne sodan soń úıińizge jiberedi. Osylaı  bes nemese alty ret dárigerge baryp turasyz. Sońǵy eki aı ishinde, jaǵdaıy aýyr bolǵan, qaıta vaktsınatsııalanǵan, sondaı-aq júıke júıesi aýrýlary nemese allergııalyq aýrýlary bar adamdar, júkti áıelder, sondaı-aq basqa vaktsınalar saldyrylǵan  adamdarǵa emhanada dárigerler qadaǵalaýynda  qalýy múmkin. Vaktsınatsııa kezinde jáne 6 aı ótkenge deıin alkogoldi qoldanýǵa tyıym salynady. Buǵan qosa, eger siz qutyrmaǵa qarsy vaktsınatsııa kýrsyna qatysa almasańyz, artyq jumys istemeýińiz kerek, qatty muzdamaý kerek nemese qatty qyzyp ketpeýńiz kerek.\r\n\r\nVaktsınatsııa kezinde siz densaýlyq jaǵdaıyn muqııat baqylap otyrýyńyz kerek. Jáne kez-kelgen shaǵymdarǵa baılanysty dárigermen keńesý kerek, yńǵaıyna qaraı vaktsınatsııa ýaqytsha toqtatylady. Tek nevropatolog, terapevt jáne radıologpen emdelýden keıin ǵana egý jumystaryn jalǵastyrý týraly másele qaralatyn bolady.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nqutyrý\r\njanýar\r\nvaktsına\r\nımmýnoglobýlınder','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1492,'','Uıqysyzdyq','','','qz','s','',0,'',3140,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543234980,1574770980,1543235043,'Árıne, árqaısymyz ómirde keminde bir ret bolsyn uıqysyzdyqtan zardap shegemiz. Mundaı jaǵdaı emtıhan aldynda  nemese mańyzdy kezdesýlerdiń aldynda oryn alýy múmkin, ol kezde siz uıyqtaýǵa erte jatyp, jaqsy turýǵa nıettenesiz. Biraq onyń ornyna birneshe saǵat boıy uıyqtaı almaı, ary-beri aýnaqshaqtap aldaǵy oqıǵalarǵa baılanysty túrli nusqalardy oılap ketýińiz de yqtımal.  Nemese keıbir jumystaǵy aýyrtpalyqtyń saldarynan «qatty uıqy qyssa», odan keıin tósegińizge jatyp demalaıyn deseńiz ol armanyńyz oryndaımaı-aq qoıady, qyrsyqqanda, tósegińiz yńǵaısyz bolyp kórinedi, keıde ártúrli shýyldaǵan dybystar júıkeńizge tıip, sodan  uıyqtaýǵa degen nıet birjola joǵalady. Osyndaı problemalar adamdardyń 30-45% -ynda jıi kezdesedi jáne olardyń jartysy sozylmaly bolyp keledi.','Árıne, árqaısymyz ómirde keminde bir ret bolsyn uıqysyzdyqtan zardap shegemiz. Mundaı jaǵdaı emtıhan aldynda  nemese mańyzdy kezdesýlerdiń aldynda oryn alýy múmkin, ol kezde siz uıyqtaýǵa erte jatyp, jaqsy turýǵa nıettenesiz. Biraq onyń ornyna birneshe saǵat boıy uıyqtaı almaı, ary-beri aýnaqshaqtap aldaǵy oqıǵalarǵa baılanysty túrli nusqalardy oılap ketýińiz de yqtımal.  Nemese keıbir jumystaǵy aýyrtpalyqtyń saldarynan «qatty uıqy qyssa», odan keıin tósegińizge jatyp demalaıyn deseńiz ol armanyńyz oryndaımaı-aq qoıady, qyrsyqqanda, tósegińiz yńǵaısyz bolyp kórinedi, keıde ártúrli shýyldaǵan dybystar júıkeńizge tıip, sodan  uıyqtaýǵa degen nıet birjola joǵalady. Osyndaı problemalar adamdardyń 30-45% -ynda jıi kezdesedi jáne olardyń jartysy sozylmaly bolyp keledi.\r\n\r\n===Uıqysyzdyqtyń úsh kezeńi bar.===\r\n\r\n• Birinshisi – uıyqtar aldyndaǵy qıyndyq.  Sodan adamda birte-birte bútindeı bir «uıqynyń aýytqýy » sekildi ádet qalyptasady, nemese «tósekten qashqaqtaý» degendeı, ne bolmasa túsiniksiz bir  uıqynyń kelmeýine baılanysty úreıli jaıttar paıda bolýy múmkin. \r\n•  Uıqy buzylýynyń ekinshi kezeńi  (ıntersomnıkalyq buzylystar) túngi túrli jaısyzdyqtan oıanyp ketý bolyp tabylady. Ol kezde adam, daýystan nemese aýyr uıqydan, shytyrman tústerden, aýrý seziminen, tynys alýdyń buzylýynan, shalt qımyldyń sebepterinen oıanyp ketip uzaq ýaqyt uıyqtaı almaı jatady.  \r\n• Úshinshi kezeń  (postomnıkalyq buzylystar). Úshinshi kezeńde adamnyń tańda turýynyń qıynyǵyn atap ótsek bolady, uıqy qanbaı, jumysqa degen qulshynys tómendep, bir túsiniksiz basylyp turǵandaı sezimder bılep alady.\r\n\r\nSondaı-aq, adamdar «túnde kóz ilmedim» dep, shaǵymdanyp jatady, biraq dáriger olardy teksere  kele  olardyń táýligine kem degende 5 saǵat uıyqtaıtyny anyqtalady. Bul jaǵdaı uıqynyń buzylýy dep atalady (uıqynyń agonosııasy).\r\n\r\n\'\'__Emdeý__\'\'.  Eger de, sizde uıqysyzdyq bolsa, onda máseleni tolyqtaı  sheshýge bolady -  ol úshin bar bolǵany durys jatyp, uıyqtaýdy úırenińiz! Ózińizdiń jumys kesteńizdi jáne tynyǵý ýaqytyńyzdy rettep kórińiz,  jatar aldynda jyly, jaıly vanna qabyldap, qajet bolyp jatsa, aýtotrenıng kýrsyna qatysyp kórýge de bolady.\r\n\r\nUıqysyzdyqtyń saldarynan sharshaý, kúızelisster týyndaǵan jaǵdaıda uıyqtatatyn dáriblerdi paıdalanýǵa bolady, biraq esińizde bolsyn, birinshiden, siz osy preparatty qabyldaýǵa qatysty erejelerdi qatań ustanýǵa tıissiz jáne ekinshiden, kez-kelgen uıqy shaqyratyn dárilerdi qoldanýdyń uzaqtyǵy 10 -14 kún. Dárilerdiń qoldaný uzaqtyǵy durys bolsa, oǵan  táýeldiliktiń artýy men ádettenip qalý jaǵdaılary qalyptaspaıdy jáne dáriden bas tartý kerek problemalary aldyńyzdan kese kóldeneń turmaıdy. Bul qaǵıdany saqtaý óte qıyn, sebebi kóptegen adamdar uıqynyń buzylýyn óz kúshimen jeńýge emes, ońaı jolmen dári qoldana salyp jeńige tyrysady.\r\n\r\nEger siz qabyldaǵan barlyq sharalardan keıin, siz áli de uıqysyzdyqtardan zardap shegip júrseńiz, onda siz somnolog dárigerge júginýińiz kerek. Nevrologtyń da qosymsha tekserýin qajet etýińiz múmkin. Uıqysyzdyqty emdeý úshin fızıoterapııa, fototerapııa, akýpýnktýra jáne psıhoterapııa qoldanylady.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nuıqysyzdyq;  \r\nkúızelis; \r\nuıqy shaqyratyn dáriler; \r\nuıqysyzdyqty emdeý\r\n','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1493,'','Bakterııalyq ınfektsııa ','','','qz','s','',0,'',1614,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235040,1574771040,1543235098,'__Bakterııalyq ınfektsııa__ – bul bakterııalardan týyndaıtyn ınfektsııa. Óz kezeginde ol qarapaıym teri juqpalarynan bastap oba sııaqty kúrdeli aýrýlarǵa deıin keń taralǵan juqpaly aýrýlardy qamtıdy. Bakterııalyq ınfektsııaǵa pnevmonııa,menıngıt,búırektiń jáne qýyqtyń qabynýlary,sonymen qatar sıfılıs,gonoreıa sııaqty teri-venerologııalyq aýrýlary jatady.\r\n\r\nInfektsııalar bakterııalardan bólek vırýstardan da týyndaýy múmkin. Vırýs arqyly damyǵan ınfektsııadan qaraǵanda bakterııa arqyly damyǵan ınfektsııany antıbıotıkterdi qoldaný arqyly emdeýge bolady. Bakterııa men shaqyrylǵan ınfektsııa vırýsty ınfektsııanyń jalǵasy bolýy nemese ózi jeke damýy múmkin.','__Bakterııalyq ınfektsııa__ – bul bakterııalardan týyndaıtyn ınfektsııa. Óz kezeginde ol qarapaıym teri juqpalarynan bastap oba sııaqty kúrdeli aýrýlarǵa deıin keń taralǵan juqpaly aýrýlardy qamtıdy. Bakterııalyq ınfektsııaǵa pnevmonııa,menıngıt,búırektiń jáne qýyqtyń qabynýlary,sonymen qatar sıfılıs,gonoreıa sııaqty teri-venerologııalyq aýrýlary jatady.\r\n\r\nInfektsııalar bakterııalardan bólek vırýstardan da týyndaýy múmkin. Vırýs arqyly damyǵan ınfektsııadan qaraǵanda bakterııa arqyly damyǵan ınfektsııany antıbıotıkterdi qoldaný arqyly emdeýge bolady. Bakterııa men shaqyrylǵan ınfektsııa vırýsty ınfektsııanyń jalǵasy bolýy nemese ózi jeke damýy múmkin.\r\n\r\nÁdette vırýsty ınfektsııa bakterııalyq ınfektsııamen asqynady. Vırýsty ınfektsııa aýyr formada qalyptasyp nemese ınfektsııa 10 kúnnen astam uzaqqa sozylsa – bul jaǵdaı bakterııalyq ınfektsııalardyń qosylýyn bildiredi.\r\n\r\nBakterıaldy ınfektsııanyń \'\'__sımptomdary__\'\' 3 túrli mehanızm boıynsha kórinis beredi.\r\n\r\n1.	Ekzotoksınniń óndirilýine baılanysty - bakterııalarmen bólinetin hımııalyq zattar (mysaly, botýlızm aýrýy kezindegi botýlın taıaqshalary óndiredi).\r\n2.	Endotoksınniń óndirilýine baılanysty - bakterııalar joıylǵan kezde bosatylatyn hımııalyq zattar (mysaly, súzekti salmonella týdyratyn súzek kezinde).\r\n3.	Bakterııalarǵa joǵary sezimtaldyqtyń damýy (mysaly, týberkýlez kezinde, týberkýlezdiń mıkrobakterııalaryna qatysty joǵary sezimtaldyqtyń damyǵan kezinde).\r\n\r\nEger bakterııalyq ınfektsııadan ýaqytyly emdelmese, onda ol qanaǵymǵa taralady. Atalmysh jaǵdaı bakterıemııa dep atalady.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nbakterıaıalyq ınfektsııa\r\nbakterııalar\r\ntýberkýlez\r\npnevmonııa\r\nbakterııalyq menıngıt\r\n','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1494,'','Aftozdy stomatıt ','','','qz','s','',0,'',1398,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235100,1574771100,1543235162,'__Aftozdy stomatıt__ – aýyz qýysynda aq-qyzyl tústi dóńgelek daqtardyń paıda bolýyn aıtady. Mólsheri 1-2 mm-den bastalyp 1 sm-ge deıin jetedi.Kóbinese aftozdy jaralar tilde, urttyń jáne erinniń ishki betinde, tańdaıda paıda bolady.Gerpes vırýstarynan aıyrmashylyǵy bular juqpaly emes.\r\n\r\nAftozdy stomatıtter ár túrli jastaǵy áıel adamdar da kóbirek kezdesedi.Jaranyń paıda bolý sebepteri tolyqqandy belgili emes, biraq aýyz qýysyna ınfektsııanyń túsýi, kúızelis, tuqym qýalaý jáne áıeldik gormondar áserinen paıda bolýy múmkin. Jara qalypty jaǵdaıda 7-10 kún ishinde jazylady, eger jaranyń mólsheri 1 sm-den úlken bolatyn bolsa, onda jazylýy 2-4 aptaǵa deıin uzarýy múmkin.\r\n','\'\'__Bul ne?__\'\' __Aftozdy stomatıt__ – aýyz qýysynda aq-qyzyl tústi dóńgelek daqtardyń paıda bolýyn aıtady. Mólsheri 1-2 mm-den bastalyp 1 sm-ge deıin jetedi.Kóbinese aftozdy jaralar tilde, urttyń jáne erinniń ishki betinde, tańdaıda paıda bolady.Gerpes vırýstarynan aıyrmashylyǵy bular juqpaly emes.\r\n\r\nAftozdy stomatıtter ár túrli jastaǵy áıel adamdar da kóbirek kezdesedi.Jaranyń paıda bolý sebepteri tolyqqandy belgili emes, biraq aýyz qýysyna ınfektsııanyń túsýi, kúızelis, tuqym qýalaý jáne áıeldik gormondar áserinen paıda bolýy múmkin. Jara qalypty jaǵdaıda 7-10 kún ishinde jazylady, eger jaranyń mólsheri 1 sm-den úlken bolatyn bolsa, onda jazylýy 2-4 aptaǵa deıin uzarýy múmkin.\r\n\r\n__Emdeý__. Aftozdy stomatıttiń arnaıy emi joq, alaıda úı jaǵdaıynda jaǵymsyz áserdi joıý úshin aýyz qýysyn ashy jáne ystyq taǵamdardan saqtaý kerek.Aýyrsynýdy tómendetý úshin aýyz qýysyn antıbakterıaldy aýyz shaıǵyshtar men nemese álsiz tuzdy sýmen shaıý kerek. Keıde jergilikti aýyrsyný basatyn jaqpa maılar qoldanylady.\r\n\r\nAftozdy stomatıtter kóbirek qaıtalanatyn bolsa,onda vırýsqa qarsy preparattar jáne jergilikti kortıkosteroıdtar qoldanylady.\r\n\r\n \r\n\'\'Tamaqtaǵy problemalar (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy problemalar (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Balalardyń tamaqtaryndaǵy problemalar \'\'\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\naftozdy stomatıt\r\njara\r\naýyz qýysyndaǵy jara\r\naftozdy stomatıttiń emi\r\nkortıkosteroıdttar \r\n\r\n','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1495,'','Atopııalyq dermatıt ','','','qz','s','',0,'',3145,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235160,1574771160,1543235230,'__Atopııalyq dermatıt__ – terige bórtpeler shyǵyp jáne onyń qyshýymen sıpattalatyn teriniń juqpaly emes aýrýy.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt tuqym qýalaıtyn aýrý.Eger ata-anasynyń nemese jaqyn týystarynyń bireýinde atopııalyq dermatıt,demikpe nemese allergııalyq rınıt bolsa, onda balada osy aýrýdyń paıda bolýy 50% quraıdy. Sonymen qatar, atopııalyq dermatıtpen aýyratyn týysqandarynyń 30% allergııanyń kórinisteri kórinbeýi múmkin. \r\nAtopııalyq dermatıtpen aýyratyn balalardyń 60-70% osy aýrýmen birge ósetini belgili. Bul olardyń 15-18 jas shamasynda aýrýdyń sımptomdary ózdiginen ketedi degendi bildiredi.','__Atopııalyq dermatıt__ – terige bórtpeler shyǵyp jáne onyń qyshýymen sıpattalatyn teriniń juqpaly emes aýrýy.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt tuqym qýalaıtyn aýrý.Eger ata-anasynyń nemese jaqyn týystarynyń bireýinde atopııalyq dermatıt,demikpe nemese allergııalyq rınıt bolsa, onda balada osy aýrýdyń paıda bolýy 50% quraıdy. Sonymen qatar, atopııalyq dermatıtpen aýyratyn týysqandarynyń 30% allergııanyń kórinisteri kórinbeýi múmkin. \r\nAtopııalyq dermatıtpen aýyratyn balalardyń 60-70% osy aýrýmen birge ósetini belgili. Bul olardyń 15-18 jas shamasynda aýrýdyń sımptomdary ózdiginen ketedi degendi bildiredi.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt kóp sebepterden bolatyn aýrý.Aýrýdyń paıda bolýyna jáne aýyrlyq dárejesine adamnyń ishki jáne syrtqy jaǵdaılary áser etedi.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıttiń damýyna alyp keletin negizgi qaýip faktordaryna mynalar jatady.\r\n\r\n•	Jaqyn týysqandar arasynda aýrýdyń bolýy.\r\n•	Júktilik kezinde anasynyń durys tamaqtanbaýy jáne balasyn emshek sútimen retti emizbeý.\r\n•	Júktilik nemese emshek sútimen emizý kezenderinde anasynyń zııandy ádetterge jaqyn bolýy (temeki tartý, ishimdik ishý).\r\n•	Balasyn erte jasandy tamaqtandyrý jáne durys tártipte tamaqtandyrmaý (emshek sútin keıinirek berý).\r\n•	Kún tártibin saqtamaý jáne teri kútiminiń nashar bolýy.\r\n•	Vaktsınalardy alý rettiligin buzý.\r\n•	Qolaısyz aýa-raıynyń áseri.\r\n•	Ómir súrýge qolaısyz jaǵdaılar (ekologııanyń jáne turmys jaǵdaıynyń nashar bolýy).\r\n•	Júktilik nemese emshek sútimen emizý kezenderinde anasynyń antıbakterıaldy dárilerdi qabyldaýy.\r\n•	Týa bitken asqazan-ishek joldarynyń aýrýlarynyń bolýy (enzımopatııa, dısbakterıoz).\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt alǵash ret balanyń – náreste, jasóspirim jáne eresek kezderinde aýyr aǵymda kórinis beredi.\r\n\r\nDıatez (atopııalyq nemese ekssýdatıvti dıatez) dep – emshek sútindegi balalardaǵy atopııalyq dermatıtti ataıdy.50% jaǵdaıda erte nárestelik kezeńde kórinis beredi.\r\n\r\nEresekterde uzaq ýaqyt boıy atopııalyq dermatıtti – neırodermıt dep atady, al bul ataý aýrýdyń damýyna júıke júıesiniń bar ekendigin kórsetedi.\r\n\r\nAtopııalyq ekzema – aýrýdyń ekinshi aty. Ekzema týraly aıtatyn bolsaq, qazirgi kezde teri qabynýlarynyń túrli belgileri (isiný, qyzarý,dymqyldaný) osy aýrýǵa jatady.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt jyl maýsymdaryna táýeldi: qysta – aýrýdyń kúsheıýi jáne qaıtalanýy bolsa, jazda – atolyq nemese jartylaı aýrý basylady. Aýrýdyń damýyna azyq-túlikterden (tsıtrýsty jemister,táttiler,ashy taǵamdar,alkogoldi ishimdikter),dárilerden (antıbıotıkter, vıtamınder, sýlfanılamıdter, pırazolon týyndylary) jáne basqa da faktorlar áser etedi.\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt kezinde allergender mynalar:\r\n\r\n•	Úı janýarlarynyń júni\r\n•	Akvarıým balyqtaryna arnalǵan qurǵaq taǵam\r\n•	Matras jáne jastyqtardaǵy qaýyrsyndar\r\n•	Ósimdikter tozańy\r\n•	Kosmetıka jáne hosh ıisti zattar\r\n•	Azyq túlikter (bal,tsıtrýsty jemister,jańǵaqtar,shokoladtar,quramynda boıaǵyshtar men konservanttary bar ónimder)\r\n\r\nAtopııalyq dermatıt kezinde tolyq kompleksti em qabyldaıdy,oǵan taǵam rejımin saqtaý jáne aýrýdyń damýyna alyp keletin alllergen men qarym katynasta bolmaý negiz bolyp tabylady.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nallergııalyq dermatıt\r\nallergııa\r\ndıatez\r\nbórtpe\r\nteriniń qyshýy\r\nekzema\r\neksýdatıvti dıatez','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1496,'','Ateroskleroz ','','','qz','s','',0,'',3946,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235220,1574771220,1543235336,'__Ateroskleroz__ -  bul arterııanyń ishki qabatynda holesterınniń qaldyqtarynan quralǵan túıinderdiń turyp qalýynan paıda bolatyn arterııanyń sozylmaly aýrýy bolyp tabylady. Biraz ýaqyt ótkennen keıin sol túıin mańynda dáneker tin ósip (skleroz) jáne kaltsııdiń sińbelenýinen tamyr qýysynyń tolyq bitelýi júredi, al bul óz kezeginde osy arterııamen qandanyp turǵan músheniń qan aınalym jetkiliksizdigine ákeledi.Osy qan aınalym jetkiliksizdigi uzaq ýaqytqa sozylatyn bolsa, múshede gangrena,nekroz damýy múmkin.','__Ateroskleroz__ -  bul arterııanyń ishki qabatynda holesterınniń qaldyqtarynan quralǵan túıinderdiń turyp qalýynan paıda bolatyn arterııanyń sozylmaly aýrýy bolyp tabylady. Biraz ýaqyt ótkennen keıin sol túıin mańynda dáneker tin ósip (skleroz) jáne kaltsııdiń sińbelenýinen tamyr qýysynyń tolyq bitelýi júredi, al bul óz kezeginde osy arterııamen qandanyp turǵan músheniń qan aınalym jetkiliksizdigine ákeledi.Osy qan aınalym jetkiliksizdigi uzaq ýaqytqa sozylatyn bolsa, múshede gangrena,nekroz damýy múmkin.\r\n\r\nAteroskleroz erlerde 50-60 jas shamasynda, áıelderde 60 jastan joǵary merzimde kóbirek kezdesedi.\r\n\r\nAteroskleroz damýyna alyp keletin __qaýip faktorlary__.\r\n\r\nJúre paıda bolǵan qaýip faktorlary mynalar:\r\n\r\n•	Temeki tartý\r\n•	Artyq salmaq\r\n•	Qandaǵy holesterınniń joǵarǵy dárejesi\r\n•	Qan qysymynyń joǵary bolýy\r\n•	Kúızelis\r\n•	Az qımyldaý\r\n\r\n__Emdeý__. Aterosklerozdy tolyq emdeý qıynǵa soǵady. Barlyǵyn birden emdeıtin preparattar áli kúnge deıin tabylmady, sondyqtan aterosklerozben aýyratyn naýqastar ómir boıyna em qabyldaıdy.\r\n\r\nBúgingi tańda aýrýdyń áserin tómendetýdiń birneshe joldary bar:\r\n\r\n•	Aǵzamyzǵa holesterınniń túsýin tómendetý\r\n•	Músheler men tinderde holesterın sıntezin tómendetý\r\n•	Holesterın jáne onyń ónimderin aǵzadan shyǵarýdy joǵarlatý\r\n•	Lıpıdterdiń totyǵýyn azaıtý\r\n•	Menopaýza kezeńindegi áıelderge estrogen almastyrýshy terapııany qoldaný\r\n•	Infektsııannyń aldyn alý\r\n\r\nAǵzaǵa holestrın deńgeıin az túsirý úshin quramynda maı jáne holesterın deńgeıi joǵary taǵamdardy qoldanbaı dıeta ustaý kerek.Osyndaı dıetany tek em úshin ǵana emes profılaktıka maqsatynda da qoldanǵan jón.\r\n\r\nDári-dármekpen emdeýdi bastamas buryn naýqastyń bıohımııalyq qan analızindegi lıpıd deńgeıine qaraımyz.\r\n\r\nQazirgi tańda aterosklerozdy emdeýda qoldanylatyn dárilerdi tórt topqa bólemiz.\r\n\r\n1.__Nıkotın qyshqylynyń preparattary__.Osy preparttardyń artyqshylyǵy-tómen baǵa bolyp tabylady.Alaıda bul dárilermen qajetti nátıjege jetý úshin úlken dozada kúnine 1,5-3g deńgeıinde qoldaný kerek,al dárihanalarda bolsa 1 tabletkada 0,05g nıkotın qyshqylynan turatyn 30-60 tabletkalyq preparttar ǵana satylady.Bul preparattardy qabyldaý kezinde dene qyzýynyń joǵarlaýy,bas aýrý jáne ish aımaǵynda aýyrsyný bolýy múmkin.Nıkotın qyshqylynyń preparattaryn ash qarynǵa jáne ystyq shaı nemese kofemen qabyldaýǵa bolmaıdy. Nıkotın qyshqyly holesterın jáne trıglıtserıdter deńgeıin tómendetedi,joǵarǵy tyǵyzdyqty lıpoproteın deńgeıin joǵarlatady.Biraq bul dáriler baýyr aýrýy bar naýqastarǵa qoldanylmaıdy,sebebi baýyrda maıdyń jınalýyna alyp kelýi múmkin.\r\n\r\n2.__Fıbrattar__.Bul toptyń preparattaryna gevılan, atromıd, mıskleron jatady.Olar maıdyń sińirilýin tómendetedi.Janama áserleri ótte tastyń paıda bolýyna jáne baýyr qyzmetiniń buzylýyna alyp keledi.\r\n\r\n3.__Ót qyshqylynyń sekvestranttary__.Bul preparattar ót qyshqylymen baılanysyp ony aǵzadan shyǵarady, osydan keıin holesterın jáne maılardyń sińýi bolmaıdy.Osyndaı preparattarǵa holestıd jáne holestıramın jatady.Osy dárilerdiń dámi jaǵymsyz, sondyqtan olardy shyryn nemese sorpamen ishý usynylady.Ót qyshqylynyń sekvestranttaryn qoldaný kezinde naýqasta ish qatý, meteorızm jáne basqa da asqazan ishek joldarynyń buzylystary bolýy mumkin.Sonymen qatar ót qyshqylynyń sekvestranttary basqa preparattardyń sińýine kedergi keltirýi múmkin, sondyqtan basqa dárilerdi bul dárilerdi qabyldamaı turyp 1 saǵat buryn nemese qabyldaǵannan keıin 4 saǵat keıin ǵana qoldanǵan jón.\r\n\r\n4.__Statınder toby__ holesterın deńgeıin óte qatty tómendetetin preparattar bolyp tabylady.Bul preparattar holestrınniń adam aǵzasynda túzilýin tómendetedi.Statınderdi sańyraýqulaqtardan(zokor, mevakor, pravahol) alady nemese sıntetıkalyq jolmen (leskol) óndiredi. Janama áseri baýyr qyzmetin buzady.\r\n\r\nNaýqas qoldanyp jatqan dárilerdiń tıimdiligi joǵary bolsyn dese onda ol dáriger aıtqan usynystardy esinde saqtaý kerek.Olarǵa durys tamaqtaný jáne salaýatty ómir salty ustaný jatady.Al aýrýdyń hırýrgııalyq emi onyń asqynýlaryn aldyn alady.','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1497,'','Aspırın jáne Reı sındromy ','','','qz','s','',0,'',1139,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235340,1574771340,1543235402,'__ Reı sındromy__ – 5 jasqa deıingi balalardyń baýyrlarynda maı tininiń jınalyp qalýy men mıdyń isinýimen júretin óte sırek kezdesetin buzylys. Bul sındrom tumaý jáne jelsheshek sııaqty vırýstyq ınfektsııany ótkergennen keıin paıda bolady. Shamasy, aspırındi qabyldaý osy sındromnyń bolýyn edáýir arttyrady, sondyqtan \'\'__20 jasqa deıingi jastarǵa ınfektsııa kezinde aspırın qoldanbaý kerek__\'\'. Tek qana dáriger ruqsatymen ǵana qabyldaǵany durys bolady.','\'\'__Bul ne?__\'\' __ Reı sındromy__ – 5 jasqa deıingi balalardyń baýyrlarynda maı tininiń jınalyp qalýy men mıdyń isinýimen júretin óte sırek kezdesetin buzylys. Bul sındrom tumaý jáne jelsheshek sııaqty vırýstyq ınfektsııany ótkergennen keıin paıda bolady. Shamasy, aspırındi qabyldaý osy sındromnyń bolýyn edáýir arttyrady, sondyqtan \'\'__20 jasqa deıingi jastarǵa ınfektsııa kezinde aspırın qoldanbaý kerek__\'\'. Tek qana dáriger ruqsatymen ǵana qabyldaǵany durys bolady.\r\n\r\nReı sındromynyń \'\'__sebebi__\'\' áli belgisiz, biraq ol mıdaǵy zat almasýǵa qatysatyn mıtohondrıı jasýshasyn vırýspen zaqymdaý arqyly bolady dep esepteledi. Reı sındromynyń belgilerine qusý, álsizdik, uıqyshyldyq, este saqtaýdyń joǵalýy,estiń adasýy jáne komaǵa túsý jatady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Emdeýge arnalǵan naqty hattamalar bolmaǵanmen, bul jaǵdaıda antıbıotıkterdi, ınsýlındi, kortıkosteroıdtardy, glıýkozany, zár aıdaǵysh dárilerdi jáne t.b qoldanady. 70% naýqastarda jaǵdaıy qalpyna keledi, keıbireýlerinde mıdyń zaqymdalýy ómir boıyna qalady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nReı sındromy\r\naspırın\r\nbalalar\r\nmıdyń isinýi\r\nReı sındromyn emdeý\r\nantıbıotıkter\r\nkortıkosteroıdtar\r\nınsýlın','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1498,'','Aspergıllez','','','qz','s','',0,'',1201,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235400,1574771400,1543235475,'__Aspergıllez__ – sańyraýqulaqtyq ınfektsııalyq aýrý, ásirese terini zaqymdaıdy, sondaı-aq, qulaqty, muryn quysyn jáne ımmýn júıesi álsiregen adamdardyń ókpesine zardabyn tıgizedi. \r\n\r\nBronhókpelik aspergıllez bastapqyda bronhıt nemese traheobronhıt sımptomdarymen bilinýi múmkin. Aýrý aǵymy sozylmaly bolyp keledi, naýqastar kóbinese jalpy ásizdigi, kók tústi qaqyryq bólinip jóteletini, keıde qan aralas jolaqtar shyǵatyny jaıynda aıtyp jatady.','__Aspergıllez__ – sańyraýqulaqtyq ınfektsııalyq aýrý, ásirese terini zaqymdaıdy, sondaı-aq, qulaqty, muryn quysyn jáne ımmýn júıesi álsiregen adamdardyń ókpesine zardabyn tıgizedi. \r\n\r\nBronhókpelik aspergıllez bastapqyda bronhıt nemese traheobronhıt sımptomdarymen bilinýi múmkin. Aýrý aǵymy sozylmaly bolyp keledi, naýqastar kóbinese jalpy ásizdigi, kók tústi qaqyryq bólinip jóteletini, keıde qan aralas jolaqtar shyǵatyny jaıynda aıtyp jatady.\r\n\r\nLOR-músheleriniń aspergıllezi syrtqy jáne ortańǵy otıttiń damýymen,muryn qýysynyń shyryshty qabaty jáne kómeı qosalqylarynyń zaqymdalýymen sıpattaldy.Sonymen qatar teriniń jáne tyrnaqtyń aspergıllezi paıda bolady.\r\n\r\nImmýndyq júıesinde aqaýy bar (AITV juqtyrǵandar) nemese ımmýndyq júıeni basatyn dárilerdi (ımmýnodepresanttar, isikke qarsy hımıoterapııa ) qabyldap júrgen naýqastarda aspergıllez aýyr aǵymda ótedi.\r\n\r\nEmdeý. Teriniń zaqymdalýy nemese shyryshty qabattyń aspergıllezi kezinde naýqas jergilikti qabynýǵa qarsy jáne antımıkotıkalyq preparattardy qabyldaıdy.Al ókpelik jáne jaıylǵan aspergıllezder aýrýhanada jatqyzylyp emdeledi.\r\n \r\n \r\n__Tegter:__\r\n\r\naspergıllez\r\nsańyraýqulaqtar\r\nzaqymdalǵan teri\r\nınfektsııa\r\naspergıllezdiń emi\r\nAITV juqtyrǵandar','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1499,'','Infektsııalyq artrıt','','','qz','s','',0,'',1508,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543235460,1574771460,1543235534,'__Infektsııalyq artrıt (sın. irińdi artrıt,septıkalyq artrıt)__ – bir nemese birneshe býynnyń aýyr túrde qabynýy. Eger ony tez arada emdemese býynnyń qaıtymsyz buzylystaryna alyp kelýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sebebi.__\'\' Infektsııalyq artrıt ár túrli mıkroaǵzalardan týyndaıdy. Bul býynnyń sańyraýqulaqty ınfektsııasy nemese vırýstyq, ne bolmasa bakterııalyq bolýy múmkin. Ádette, býynda paıda bolatyn ınfektsııalar jaraqattanǵan kezde nemese hırýrgılıaq operatsııalar jasalǵanda aǵzanyń basqa bólikterinen qantamyrlar júıesi arqyly  kelip túsýi múmkin.','__Infektsııalyq artrıt (sın. irińdi artrıt,septıkalyq artrıt)__ – bir nemese birneshe býynnyń aýyr túrde qabynýy. Eger ony tez arada emdemese býynnyń qaıtymsyz buzylystaryna alyp kelýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sebebi.__\'\' Infektsııalyq artrıt ár túrli mıkroaǵzalardan týyndaıdy. Bul býynnyń sańyraýqulaqty ınfektsııasy nemese vırýstyq, ne bolmasa bakterııalyq bolýy múmkin. Ádette, býynda paıda bolatyn ınfektsııalar jaraqattanǵan kezde nemese hırýrgılıaq operatsııalar jasalǵanda aǵzanyń basqa bólikterinen qantamyrlar júıesi arqyly  kelip túsýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary.__\'\' Infektsııalyq artrıttiń sımtomdary qyzarý, isiný, basqan kezde aýrý sezimderimen bilinedi, barlyq ınfektsııalyq aýrýlardyń sımptomdary  sekildi – dene qyzýy kóteriledi, terleıdi, búkil deneniń aýyrsynýy  baıqalady. Aktıvti jáne passıvti qımyldaǵanda naýqas aýyrsynýdy sezedi. Kóbinese tize, ıyq, myqyn aralyq jáne usaq býyndardan bilezik,taban býyndary zaqymdalady. Nashaqorlarda ereksheligi segizkóz-myqyn býyndarynyń zaqymdalýy bolady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\'  Emdeý sharasy tek aýrýhanada júrgiziledi. Eń aldymen rejım qoıylady. Qysqa mezimge zaqymdalǵan aımaqta qımyldy shekteý úshin (ımmobılızatsııa) shına taǵylady; aýrý sındromdary basylǵansha býyndardy passıvti túrde qozǵaý kerek, odan keıin aktıvti qozǵalystardy jalǵastyra berýge bolady. Aqýyz ben vıtamınge baı dıeta taǵaıyndalady. Infektsııanyń túrine baılanysty antıbıotıkter qarastyrylǵan.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nartrıt\r\nınfektsııalyq artrıt\r\nartrıttiń emi\r\nımmobılızatsııa\r\nantıbıotıkter\r\nbýyndardaǵy aýyrsyný\r\n\r\n','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1500,'','Presbıopııa (egde jastaǵy adamdardaǵy alystan kórgishtik)','','','qz','s','',0,'',3135,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543307700,1574843700,1543309882,'Presbıopııa (egde jastaǵy adamdardaǵy alystan kórgishtik) – bul adam aǵzasyndaǵy jas ózgeristerine baılanysty kózdiń kórý qabiletiniń nasharlaýynyń tabıǵı protsesi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat __\r\nPresbıopııa (egde jastaǵy adamdardaǵy alystan kórgishtik) – bul adam aǵzasyndaǵy jas ózgeristerine baılanysty kózdiń kórý qabiletiniń nasharlaýynyń tabıǵı protsesi.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"480\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"479\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nKózdiń qasań qabyǵy men kózburshaǵy kórý qabiletin aıqyndaý protsessine qatysady. Refraktsııa - kózdiń jaryqty syndyrý qabileti. Al anomaldi refraktsııa - kózdiń pishini ózgerip, sol jaǵdaıdyń saldarynan  adam qaraǵan nysanasyn dál anyqtaı almaýynan týyndaıtyn másele. Refraktsııanyń sebebine kóz almasynyń pishini (uzyn nemese qysqa), qasań qabyqtyń pishininiń ózgerýi nemese jas ózgeristerine baılanysty kóz burshaǵynyń elastıkalyǵynyń ózgerýi jáne nazar aýdarýǵa jaýap beretin kirpikti bulshyqetterdiń álsireýi jatady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nAǵza qartaıǵan saıyn kózdiń janary ózgeristerge ushyraıdy: ol qalyńdanady jáne óziniń elastıkalyq qasıetin joǵaltady. Kózburshaqtyń elastıkalyq qabileti keskinge nazar aýdarýdy qamtamasyz etedi. Bul múmkindiktiń joǵalýynan kórý qabileti nasharlaıdy, nátıjesinde (qyraqtyq) – presbıopııa  paıda bolady.\r\nÁdette mundaı jaǵdaı 45 jastan keıin oryn alady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Jaqyn obektilerdi kórýde jáne usaq jazýlardy oqý kezinde kórý qabiletiniń tómendeýi bilinedi\r\n•	Álsiz jaryqtandyrý kezinde kórý qabiletiniń tómendeıdi\r\n•	Kózge artyq kúsh túsedi\r\n•	Bas aýyrady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nKóz dárigeri kórýdi jáne refraktsııany (kózdiń jaryqty syndyrý qabileti) tekserý kezinde presbıopııany anyqtaıdy.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nKózdiń kórý qabiletiniń buzylý dárejesine qaraı sizge kózildirik taǵý qajet bolýy múmkin. Qazirgi tańda kórýdi túzetý úshin birqatar hırýrgııalyq jáne lazerlik ádister jetildire tústi. Dáriger eger kórý qabiletińizdi túzetýge kómektesetin bolsa jáne asqynýǵa jol ashpasa operatsııa jasaýǵa keńes beredi.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKórý qabiletin kózildirik nemese lınza kómegimen túzetýge bolady.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nEger kórý qabileti túzetilmese, kórý qabiletiniń álsizdigi kúsheıip, kólik júrgizý, oqý, jumys jáne basqa da kúndelikti jaǵdaılar kezinde qıyndyqtar týyndaıdy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nKórý qabiletińizdiń nasharlaǵanyn sezingen sátte oftalmologqa (kóz dárigerine) tekserilińiz.\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nPresbıopııanyń aldyn alý sharalary bolmaıdy.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\nKórý qabiletiniń buzylýy\r\nKózburshaq                                                                                                                         \r\nAlystan kórgishtik, qyraqtyq\r\nkózildirik\r\nkórý fokýsi\r\n','student_k',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1501,'','Jedel revmatııalyq qyzba','','','qz','s','',0,'',3562,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543310100,1574846100,1543310234,'__Jedel revmatııalyq qyzba__ – bul qabynbaly aýrý. Ol A tobyndaǵy streptokokktyq bakterııalar (jiti farıngıt nemese skarlatına) týdyratyn ınfektsııanyń nátıjesinde damıdy. Aýrý júrekke, býynǵa, terige jáne mıǵa áser etýi múmkin.','__Jedel revmatııalyq qyzba__ – bul qabynbaly aýrý. Ol A tobyndaǵy streptokokktyq bakterııalar (jiti farıngıt nemese skarlatına) týdyratyn ınfektsııanyń nátıjesinde damıdy. Aýrý júrekke, býynǵa, terige jáne mıǵa áser etýi múmkin.\r\n \r\n__Sebepteri__\r\nRevmatııalyq qyzba júrek qaqpaqshalarynyń zaqymdanýyna sebep bolatyn, búkil álem boıynsha keń taralǵan aýrý. Revmatııalyq jedel qyzba epıdemııalyq taralmaly  indet bolyp tabylady.\r\nAýrýǵa shaldyǵatyn adamdardyń basym bóligi 5-15 jas aralyǵyndaǵy balalar  jáne bul indet angına nemese skarlatınadan keıin shamamen 14-28 kún ótkennen keıin baıqalady.\r\n \r\n__Aýrý sımptomdary:__\r\n•	Asqazandaǵy aýyrý sezimi\r\n•	Qyzba\r\n•	Sımptomy bilinbeıtin nemese entigý men kókirek qýysynda aýyrý sezimi baıqalatyn júrektegi qyndyqtar\r\n•	Býyndardyǵy aýyrý sezimi, artrıt (kóbine tize, shyntaq, tobyq jáne bilekterde)\r\n•	Býyndardyń isinýi, qyzarýy jáne qyzýy\r\n•	Murynnan qan ketý\r\n•	Teridegi túıinsheler\r\n•	Teridegi bórtpeler (revmatoıdty erıtema)\r\n•	Keýdede jáne qol nemese aıaqtyń joǵarǵy bóligindegi terilik bórtpeler\r\n•	Saqına tárizdes nemese jylan tárizdes bórtpe\r\n•	Sıdengama aýrýy (emotsııalyq turaqsyzdyq, bulshyqet álsizdigi jáne úılesimsiz shapshań qozǵalystar (kóbine bet, qol-aıaqty zaqymdaıtyn).\r\n \r\n__Dıagnostıkasy men taldaýlary__\r\nDáriger dıagnostıkalaý úshin patsıenttiń tamyr soǵysyn, júrek soǵý yrǵaǵyn, terisin jáne býyndaryn qarap tekseredi.\r\nTaldaýlarǵa mynalar jatady:\r\n•	Streptokokktik ınfektsııany anyqtaý úshin qan taldamasyn alý\r\n•	Jalpy qan taldamasyn alý\r\n•	Elektrokardıogramma\r\n•	Erıtrotsıtterdiń tuný jyldamdyǵy (ETJ) tekserý\r\nNaýqasta revmatıkalyq jedel qyzbanyń baryn kórsetetin negizgi jáne qosymsha kórsetkishter bolady.\r\nNegizgi kórsetkishterge jatady:\r\n•	Birneshe úlken býyndardyń artrıti (polıartrıt)\r\n•	Júrektiń qabynýy\r\n•	Teri astyndaǵy túıinder\r\n•	Ótkir, tyryspaly qozǵalystar\r\n•	Teridegi bórtpeler\r\nAýrýdyń qosymsha sımptomdary:\r\n•	Qyzý\r\n•	Erıtrotsıtterdiń tuný jyldamdyǵynyń joǵarylaýy\r\n•	Býyndardaǵy aýyrsyný\r\n•	EKG-nyń aýytqymaly kórsetkishteri\r\nJoǵaryda kórsetilgen sımptomdardyń keminde ekeýi bolsa revmatıkalyq qyzbanyń dıagnozy qoıylady.\r\n \r\n__Emdeý__\r\nJedel revmatııalyq qyzbada naýqastarǵa antıbıotıkter taǵaıyndalady. Aspırın nemese kortıkosteroıd sııaqty qabynýǵa qarsy preparattar qabyný deńgeıin tómendetedi, sondaı-aq aýrýdy baqylaýǵa kómektesedi.\r\nJedel farıngıttiń qaıtalanýyn boldyrmaý úshin patsıent uzaq ýaqyt boıy antıbıotıkterdiń az dozasyn qabyldaýy kerek.\r\n \r\n__Aýrýdyń aǵymy__\r\nEger aýrý qaıtadan paıda bolsa, dáriger aýrý alǵash anyqtalǵannan keıin 3-5 jyl ishinde antıbıotıkterdiń az-azdan dozasyn taǵaıyndaı alady. Jedel revmatıkalyq qyzba júrek qaqpaqshalaryn zaqymdaǵan jaǵdaıda, júrek qyzmetinde aýyr asqynýlar paıda bolýy múmkin.\r\n \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Arıtmııa\r\n•	Júrek qaqpaqshalarynyń zaqymdanýy\r\n•	Endokardıt\r\n•	Júrektiń toqtaýy\r\n•	Perıkardıt\r\n•	Revmatıkalyq horeıa\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nRevmatııalyq qyzbanyń sımptomdary paıda bolsa, óz dárigerińizge habarlasyńyz. Uqsas belgileri bar birneshe basqa da aýrýlar bolǵandyqtan, tıisti dárigerlik dıagnostıkadan ótý qajet bolady.\r\nEger sizde jedel farıngıttiń sımptomdary paıda bolsa, mindetti túrde bul jaıly óz dárigerińizge habarlańyz. Eger sizde osy aýrý anyqtalatyn bolsa, onda revmatııalyq qyzbanyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin arnaıy emdeý qajet bolady.\r\n__Aldyn alý__ \r\nRevmatııalyq qyzbanyń aldyn alýdyń eń mańyzdy joly – angına men skarlatınanyń ýaqtyly emi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\njedel revmatııalyq qyzba\r\nJRQ\r\narıtmııa\r\njúrektiń toqtaýy\r\nRevmatızm\r\nendokardıt\r\nperıkardıt\r\njúrek qaqpaqshalarynyń zaqymdanýy\r\nrevmatııalyq horeıa\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1502,'','Perıodontıt','','','qz','s','',0,'',5174,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543310280,1574846280,1543310864,'Perıodontıt  – dep, tisti ustap turatyn baılamdardyń qabynyp, indet juqtyrýyn aıtady.\r\nQyzyl ıektiń aýytqymaly ulǵaıýy, tompaıýy nemese isinýi aýrýdyń sımptomdary bolýy múmin.\r\nPerıodontıt qyzyl ıektiń ınfektsııasyn nemese qabynýyn (gıngıvıt) ýaqytyly emdemese, ne bolmasa, múldem em júrgezbegen kezde týyndaıdy. Qyzyl ıekten paıda bolǵan  ınfektsııa men qabyný tisterdi ustap turatyn baılamdar men súıekterge taralady. Baılamdar bosaǵandyqtan tister bosap, túse bastaıdy. Eresekterdegi tistiń jıi túsýi osy perıodontıttiń saldarynan. Bul aýrý balalarda sırek kezdeskenmen,  jasóspirimderde jıi ushyrasady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nPerıodontıt  – dep, tisti ustap turatyn baılamdardyń qabynyp, indet juqtyrýyn aıtady.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"481\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nQyzyl ıektiń aýytqymaly ulǵaıýy, tompaıýy nemese isinýi aýrýdyń sımptomdary bolýy múmin.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nPerıodontıt qyzyl ıektiń ınfektsııasyn nemese qabynýyn (gıngıvıt) ýaqytyly emdemese, ne bolmasa, múldem em júrgezbegen kezde týyndaıdy. Qyzyl ıekten paıda bolǵan  ınfektsııa men qabyný tisterdi ustap turatyn baılamdar men súıekterge taralady. Baılamdar bosaǵandyqtan tister bosap, túse bastaıdy. Eresekterdegi tistiń jıi túsýi osy perıodontıttiń saldarynan. Bul aýrý balalarda sırek kezdeskenmen,  jasóspirimderde jıi ushyrasady.\r\nTistiń negizinde tis qaǵy men tis tastary jınalady. Qabynýdyń saldarynan qyzyl ıekpen tisterdiń arasynda qyzyl ıek qaltasy túziledi, oǵan tis qaǵy men tis tastary jınalady. Qyzyl ıek qaltasynda jumsaq tinder isinedi.  Qabynýdyń odan ári damýy tistiń aınalasyndaǵy tinder men súıekterge zııan keltiredi. Qyzyl ıek qaǵynda bakterııa bar bolǵandyqtan, tis abstsessiniń juǵýy jáne damýy múmkin, nátıjesinde súıektiń joıylý jyldamdyǵy arta túsedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Tynys alǵan kezde jaǵymsyz ıis shyǵady;\r\n•	Qyzyl ıek ashyq qyzyl nemese qyzyl-kúlgin túske enedi;\r\n•	Qyzyl ıek jyltyraı túsedi;\r\n•	Qyzyl ıek qanaǵysh keledi (tisti tazalaǵan kezde tis shetkasynda qannyń paıda bolýy)\r\n•	Qyzyl ıekti qolmen ustasa titirkendiredi, biraq aýyrsynbaıdy;\r\n•	Tisterdiń túsýi kezdesedi;\r\n•	Qyzyl ıektiń tompaıýy baıqalady.\r\nEskertý: erte sımptomdary gıngıvıtke uqsaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nTis dárigeri aýyz qýysyn jáne tisterdi qarap teksergende, qyzyl ıek jumsaq, isingen, qyzyl-kúlgin bolady. Tistiń negizinde tis qaǵy men tis tasy jáne ulǵaıǵan qyzyl ıek qaltalary anyqtalýy múmkin. Tistiń abstsessi bolmaǵan kezde, qyzyl ıek aýyrsynbaıdy nemese álsiz sezimtal bolady. Sondaı-aq, tisterdiń qyzyl ıekten ajyraýy nemese tisterdiń  túsýi anyqtalýy múmkin.\r\nStomatologııalyq rentgenologııalyq zertteý arqyly, súıekti ustap turatyn qurylymdardyń joıylǵanyn jáne qyzyl ıektiń astynda tis qaǵynyń jınalǵanyn anyqtaýy múmkin.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń maqsaty – qabynýdyń betin qaıtarý, qyzyl ıek qaltalaryn alyp tastaý, qyzyl ıek aýrýlarynyń kez-kelgen bastapqy sebepterine dereý em qoldaný.\r\nTisterdiń nemese tis protezderiniń betkeı zaqymdalýlaryn joıý qajet.\r\nTisterdi muqııat tazalaý óte mańyzdy. Tis qaǵy men tis tasyn azaıtý jáne joıý úshin ártúrli qurylǵylardy paıdalanǵan jón. Qyzyl ıek aýrýlarynyń qaýpin azaıtý úshin, tipti kásibı stomatologııalyq tazalaýdan keıin de, árdaıym tis shetkasyn durys paıdalaný kerek. Sizdiń tis dárigerińiz nemese gıgıenıst olardy qalaı durys paıdalaný kerektigin kórsetedi. Perıodontıtpen aýyratyn naýqastar jylyna eki retten artyq kásibı stomatologııalyq tis tazalaýdan ótýi kerek.\r\nHırýrgııalyq em júrgizý de qajet bolýy múmkin. Qyzyl ıektegi tereń qaltalardy ashý jáne tazalaý úshin osyndaı ádisterdi qoldanýǵa týra keledi. Bosaǵan tisterdiń bekitilýin qamtamasyz etý qajet. Aýrýdy órshitip almas  úshin jáne jaqyn tisterge qabynýdyń taralýyn boldyrmaý úshin bir nemese birneshe tisterdi alyp tastaý da qajet bolady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKeıbir adamdarǵa qabynǵan qyzyl ıekten tis qaǵyn alyp tastaý protsedýrasy asa bir jaǵymsyzdyq týdyrýy yqtımal. Qyzyl ıektiń qanaýy jáne joǵarǵy sezimtaldyǵy emdeýden keıin 1-2 apta ishinde basylady. (Saý qyzyl ıek qyzǵylt jáne myqty bolyp kórinedi).\r\nAýyz qýysynyń gıgıenasyn ómir boıy qadaǵalap otyrý kerek, óıtkeni aýrý qaıtadan paıda bolýy ǵajap emes.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Jumsaq tinderdiń ınfektsııasy nemese abstsessi (bet tsellıýlıti) damıdy;\r\n•	Bet súıekteriniń indetke urynýy yqtımal (osteomıelıt);\r\n•	Perıodontıttiń qaıta paıda bolýy qaýpi;\r\n•	Tis abstsessi paıda bolady;\r\n•	Tisterdiń túsýi kezdesedi;\r\n•	Tister bosaıdy jáne yǵysyp, qısaıyp ketedi; \r\n•	Gıngıvıttiń (qyzyl ıektiń qabynýy) aýyrsyný túri\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nPerıodontıttiń sımptomdary baıqalǵan jaǵdaıda dárigerge qaralyńyz.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nAýrýdyń aldyn-alýdyń eń jaqsy quraly – aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtaý bolyp tabylady. Oǵan tis shótkesimen muqııat tis tazalaý jáne turaqty kásibı stomatologııalyq tis tazalatý jatady. Gıngıvıttiń aldyn alý jáne emdeý perıodontıttiń damý qaýpin azaıtady.\r\n__Sınonımderi__\r\nAlveolıarly pıoreıa; Qyzyl ıektiń qabynýy men súıekterdiń zaqymdanýy\r\n\r\nBalalar men jas óspirimderdiń aýyz qýysynda týyndaǵan máseleler (erlerde / áıelderde)\r\nTis máseleleri (erlerde / áıelderde)\r\nAýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ngıngıvıt\r\ntister\r\nqabyný\r\nqyzyl ıek\r\nqaq \r\nbakterııa\r\nperıodontıt\r\naýyzdaǵy ıis\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1503,'','Qarapaıym gerpes (ushyq)','','','qz','s','',0,'',7348,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543311540,1574847540,1543313444,'__Aýyz aımaǵyndaǵy gerpes (aýyz gerpesi) __– qarapaıym gerpes vırýsynan týyndaǵan erin, aýyz nemese qyzyl ıektiń juqpaly aýrýy. Aýrý – aýyrtatyn kishkentaı  kúldireýikpen sıpat beredi, ádette ony  sýyq oıyq jara nemese qyzbaly kúldireýik dep ataıdy. Aýyz aımaǵyndaǵy ushyqty labıaldi gerpes dep te ataıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\n__Aýyz aımaǵyndaǵy gerpes (aýyz gerpesi)__ – qarapaıym gerpes vırýsynan týyndaǵan erin, aýyz nemese qyzyl ıektiń juqpaly aýrýy. Aýrý – aýyrtatyn kishkentaı  kúldireýikpen sıpat beredi, ádette ony  sýyq oıyq jara nemese qyzbaly kúldireýik dep ataıdy. Aýyz aımaǵyndaǵy ushyqty labıaldi gerpes dep te ataıdy.\r\n\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"482\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Bul sýrette gerpestik ınfektsııanyń erte kezeńi kórsetilgen: kishigirim toptalǵan kúldireýikter men qyzarý kórinedi.\'\'\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nAýyz aımaǵynyń gerpesi keń taralǵan juqpaly aýrý bolyp tabylady. Ol qarapaıym gerpes vırýsynyń 1 túrinen týyndaıdy. Bul vırýspen kóbinese  20 jasqa deıingi jastar jıi zaqymdanady.\r\n\r\nAlǵashqy ınfektsııadan keıin vırýs ınaktıvtenenedi (uıqyǵa ketedi) jáne keıinnen nerv tinderinde jáne bette saqtalady. Keıde vırýs belsendilik tanytyp, nátıjesinde aýyz gerpesi paıda bolady.\r\n\r\n2 tıpti gerpes vırýsy ádette genıtaldy gerpesti týyndatady. Sonymyn qatar, keıde 2 tıpti gerpes vırýsy aýyz qýysyna aýyz arqyly jasalatyn jynystyq qatynas kezinde túsedi de, aýyz gerpesiniń paıda bolýyna ákeledi.\r\n\r\nGerpes vırýsy ońaı taralady. Kelesi jaǵdaılarda juqtyryp alýyńyz múmkin:\r\n•	Vırýs juqtyrǵan (naýqas) adammen tyǵyz baılanysta bolsańyz\r\n•	Gerpes vırýsy bar ustarany, súlgilerdi, ydystardy jáne basqa zattardy paıdalanǵanda\r\nGerpes vırýsy balalarǵa ata-analarynan kúndelikti baılanys kezinde juǵady.\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKeıbir adamdar qarapaıym gerpes vırýsyn alǵash juqtyrǵan kezde  aýyz aımaǵynda oıyq jara paıda bolady. Al keıbireýlerde  sımptomdar múldem baıqalmaýy da múmkin.\r\nAýrýdyń sımptomdary jeńil de, aýyr bolýy múmkin.\r\nSımptomdar vırýs juqqannan keıin 1-3 apta ótkende baıqalady jáne 3 aptaǵa deıin saqtalady.\r\nGerpestiń bastapqy sımptomdary:\r\n•	Erin nemese aýyz aınalasyndaǵy teri qyshıdy;\r\n•	Erin jáne aýyz aımaǵynda qyzǵandaı sezim paıda bolady;\r\n•	Erin nemese aýyz aımaǵy shanshıdy\r\nKópirshikter paıda bolǵanǵa deıin kelesi sımptomdar baıqalýy múmkin:\r\n•	Tamaqtyń aýyrý sezimi\r\n•	Qyzba\r\n•	Badamshalardyń ulǵaıýy\r\n•	Jutynǵanda aýyrý sezimi\r\nKópirshikter nemese bórtpeler shyǵýy múmkin:\r\n•	Qyzyl ıekke\r\n•	Eringe\r\n•	Aýyz qýysyna\r\n•	Tamaqqa\r\nKópirshikterdiń paıda bolýyn «aýrýdyń jaıylýy» dep ataıdy.\r\nSizde bolýy myna jaıttar bolýy múmkin:\r\n•	Sýlanyp turatyn  qyzyl kúldireýikter\r\n•	Ashyq sarǵysh suıyqtyqpen toltyrylǵan kishkentaı kúldireýikter\r\n•	Kishkentaı kúlddireýikter birigip bir úlken kúldireýikti quraýy múmkin\r\n•	Saýyǵý kezinde kúldireýik sary jáne qatty bolady, aqyr sońynda saý terimen birigedi.\r\nAýrý sımptomdary kelesi faktorlardyń áserinen paıda bolýy múmkin:\r\n•	Etekkir nemese gormonaldy ózgerister\r\n•	Kúnniń kózinde bolý\r\n•	Qyzba\r\n•	Kúızelis\r\nEger sımptomdar sırek qaıtalansa, olar ádette jeńil ótedi.\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDáriger patsıenttiń aýyz aımaǵyn qarap, aýyz gerpesin anyqtaýy múmkin. Keıde jaranyń jaǵyndysy alynyp, tolyqtaı zertteý úshin zerthanaǵa jiberiledi. Tekserýler mynany qamtıdy:\r\n•	Vırýsty jáne onyń qurylymyn anyqtaý úshin vırýsty zertteý\r\n•	Vırýstyq DNQ-test – vırýstyń genetıkalyq materıaldaryn zertteý\r\n•	Qarapaıym gerpes vırýsyn tekserý úshin Ttsank testi - bul jaǵyndydan erozııa jáne kópirshikteri bar Ttsank jasýshalaryn (qarapaıym gerpes vırýsymen zaqymdalǵan jasýshalar) mıkroskoptyń astynda anyqtaý.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSımptomdary bir-eki apta ishinde esh emdelýsiz ózdiginen joǵalyp ketýi de múmkin.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger vırýspen kúresý úshin dári-dármek taǵaıyndaýy múmkin. Olardy vırýsqa qarsy dárilik preparattar dep ataıdy. Mundaı dáriler aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi jáne sımptomdardyń erterek joǵalýyna yqpal jasaıdy. Aýyz aımaǵyndaǵy jaralardy emdeýge arnalǵan dárilik zattarǵa mynalar jatady:\r\n•	Atsıklovır\r\n•	Famtsıklovır\r\n•	Valatsıklovır\r\nBul dárilerdi bastapqy sımptomdar paıda bolǵanda, kúldireýikter paıda bolmaı turyp qabyldasańyz áldeqaıda tıimdi bolmaq. Aýyz aımaǵyndaǵy jaralar jıi shyǵatyn bolsa, onda bul dárilerdi únemi qabyldaýǵa týra keledi.\r\nSonymen birge terige arnalǵan vırýsqa qarsy jaqpalar qoldanýǵa da bolady. Alaıda, atalmysh preparattar qymbat turady jáne kúpdireýikterdiń belsendiligin kúnine tek birneshe saǵatqa ǵana azaıtady.\r\n\r\nKelesi nusqaýlyqtar organızmniń jalpy jaǵdaıyn jaqsartýǵa kómektesýi múmkin:\r\n•	Aýyrsynýdy jeńildetý úshin jaraǵa muz basyńyz.\r\n•	Kúldireýikti abaılap antıseptıkalyq sabynmen jáne sýmen jýyńyz. Bul vırýstyń deneniń basqa aımaqtaryna taralýynyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n•	Ystyq sýsyndardy, dámdi jáne tuzdy taǵamdardy, tsıtrýstardy qoldanbańyz.\r\n•	Salqyn sýmen aýzyńyzdy shaıyńyz.\r\n•	Jaralardy tuzdy sýmen jýyńyz.\r\n•	Steroıdty emes qabynýǵa qarsy preparat sııaqty aýyrsynýdy basatyn zattardy qabyldańyz.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nErindegi gerpes ádette 1-2 apta ishinde ózdiginen ketedi. Degenmen, aýrýdyń sımptomdary qaıtalanýy múmkin.\r\nGerpes aýyr jáne qaýipti bolýy da múmkin, eger:\r\n•	Kózdiń aınalasynda nemese kózge jaqyn jerde paıda bolsa\r\n•	Keıbir aýrýlar men dári qabyldaýǵa baılanysty ımmýndyq júıe álsirese\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nKózdiń gerpestıkalyq ınfektsııasy soqyrlyqtyń basty sebepteriniń biri bolyp tabylady. Óıtkeni, ol qasań qabyqtyń tyrtyqtanýyn týdyrady.\r\n\r\nQarapaıym gerpestiń basqa da asqynýlaryna mynalar jatady:\r\n•	Aýyz qýysynda oıyq jaralar men kópirshikterdiń qaıta paıda bolýy\r\n•	Vırýstyń teriniń basqa aımaqtaryna taralýy\r\n•	Teriniń bakterıaldy ınfektsııasy\r\n•	Immýndyq júıesi álsiregen adamdardyń ómirine (atopııalyq dermatıt, isik  nemese AITV ınfektsııasy kezinde) qaýipti bolýy múmkin aǵzanyń jalpy ınfektsııasy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Aýrý sımptomdary aýyr bolsa nemese 2 apta ishinde ketpese\r\n•	Jaralar nemese kópirshikter kózdiń janynda ornalassa\r\n•	Keıbir aýrýlarǵa nemese dári qabyldaýǵa baılanysty ımmýndyq júıe álsiregen kezde gerpestiń sımptomdary paıda bolsa\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\n\r\nTómende aýyz qýysyndaǵy jaralardyń paıda bolýyn aldyn alý úshin keńester berilgen:\r\n•	Dalaǵa shyǵardyń aldynda quramynda myrysh oksıdi bar kúnnen qorǵaıtyn kremdi nemese eringe arnalǵan balzamdy jaǵyńyz.\r\n•	Sondaı-aq ylǵaldandyratyn erin balzamy da kómektesýi múmkin.\r\n•	Gerpetıkalyq bórtpeler adamdarmen tikeleı baılanysta bolmańyz.\r\n•	Árbir paıdalanýdan keıin súlgiler men tósek jaımalaryn qaınaǵan sýda zalalsyzdandyryńyz.\r\n•	Eger aınalańyzdaǵy ózge  adamdardan gerpesti baıqasańyz, olarmen birge ózińizdiń ydys-aıaq, stakandar nemese basqa zattaryńyzben bólispeńiz jáne olardikin qoldanbańyz.\r\nEger sizdiń ernińizde gerpes bolsa, ásirese, kópirshikter bolsa eshkimmen aýyz arqyly jasalatyn jynystyq qatynasqa túspeńiz. Siz vırýsty jynystyq múshelerge taratýyńyz múmkin. Gerpes vırýsynyń eki tıpi de keıde aýyz aımaǵynda jaralar nemese kúldireýikter bolmasa da taralýy múmkin.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\ngerpes\r\nqyzyl ıek\r\nkúldireýik \r\nınfektsııa\r\nvırýs\r\nseks\r\nqyzba\r\natsıklovır\r\nqyzarý\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1504,'','Itsenko-Kýshıng sındromy','','','qz','s','',0,'',1259,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543313640,1574849640,1543313738,'__Itsenko-Kýshıng sındromy__ – bul gormonaldy buzylys. Ol aǵzanyń kortızonnyń shamadan tys bólinýinen týyndaıdy. Kortızon - bul búırek ústi beziniń qyrtysty qabatynan túziletin gormon.','__Itsenko-Kýshıng sındromy__ – bul gormonaldy buzylys. Ol aǵzanyń kortızonnyń shamadan tys bólinýinen týyndaıdy. Kortızon - bul búırek ústi beziniń qyrtysty qabatynan túziletin gormon.\r\n\r\n__Paıda bolý sebepteri__\r\nAtalmysh  sındrom qabynbaly aýrýlarǵa qarsy, mysaly  sıntetıkalyq gormon kezinde qoldanylatyn  prednızolon  sekildi dárilerdiń áserinen týyndaıdy. Keıde qaterli isikterdiń keıbir túrleri de kortızonnyń shamadan tys bólinýine sebepshi bolatyn gormondardy óndiredi.\r\nItsenko-Kýshıng sındromy óte sırek kezdesetin aýrý.\r\n\r\n __Sımptomdary__\r\n•	Deneniń joǵarǵy bóliginiń tolysýy;\r\n•	Aıaq-qoldardyń jińishkerýi;\r\n•	Qatty sharshaǵyshtyq jáne bulshyqet álsizdigi;\r\n•	Qan qysymynyń joǵarylaýy;\r\n•	Qanda qanttyń deńgeıi joǵarylaýy;\r\n•	Deneniń tez kógerip ketýi.\r\n \r\n__Dıagnostıkasy__\r\nÁdette zerthanalyq zertteýler aýrýdyń bar-joǵyn tez anyqtap, onyń sebebin anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n \r\n__Emdeý__\r\nEmdeý aǵzadaǵy kortızonnyń artyq bóliný sebebine baılanysty boldy. Dári-dármektermen emdeý barysynda sıntetıkalyq gormondarmen preparattyń mólsherin azaıtý arqyly sımptomdardy baqylaýǵa bolady. Eger aýrý isikten týyndaǵan bolsa, hırýrgııalyq  jolmen emdeý kerek nemese basqa da emdeý sharalardy qoldanýdyń da qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nItsenko-Kýshıng sındromy\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1505,'','Úrpiniń tarylýy (Nesep shyǵarý joldarynyń tarylýy)','','','qz','s','',0,'',6549,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543313820,1574849820,1543314566,'Úrpiniń tarylýy – nesep shyǵarý arnasynyń tarylýy nemes kishireıýi. Bul jaısyzdyq erlerde jıi kezdesip jatady, al áıelderde sırek ushyrasady.\r\nBúıekten shyqqan árbir nesep tamshysy  nesep jolymen qýyqqa túsedi. Qýyq – bul eki shaptyń ortasynda, ústińgi jaǵynda ornalasqan jynys múshesi. Odan nesep shyǵarylady. Qýyq úsh qabattan turady: syrtqy uıyma qabyǵy, bulshyq ettik qabat, ishki shyryshty qabyq. Bulshyq ettik qabat qysylǵanda nesep shyǵarylady. Nesep qýyqtan basqa tútik arqyly  – nesepaǵar arnasy (úrpi)  arqyly shyǵarylady.  Áıelderdiń úrpisi jatyr qaqpasy aldyndaǵy, klıtor aldynan, jynys jyryǵynan, eki kishkene erinsheniń otrasyndaǵy syrtqy tesikten ashylady. Al erlerdiki, jynys múshesiniń basynan ashylady. Áıelderdiń nesep aǵar arnasy tek nesep shyǵarý qyzmetin atqarady. Erkekterdiń aǵzasyndaǵy úrpi neseppen qatar, sháýet shyǵarý qyzmetin de atqarady.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aýrýdyń boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatn asqnýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan tekserilý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nÚrpiniń tarylýy – nesep shyǵarý arnasynyń tarylýy nemes kishireıýi. Bul jaısyzdyq erlerde jıi kezdesip jatady, al áıelderde sırek ushyrasady.\r\nBúıekten shyqqan árbir nesep tamshysy  nesep jolymen qýyqqa túsedi. Qýyq – bul eki shaptyń ortasynda, ústińgi jaǵynda ornalasqan jynys múshesi. Odan nesep shyǵarylady. Qýyq úsh qabattan turady: syrtqy uıyma qabyǵy, bulshyq ettik qabat, ishki shyryshty qabyq. Bulshyq ettik qabat qysylǵanda nesep shyǵarylady. Nesep qýyqtan basqa tútik arqyly  – nesepaǵar arnasy (úrpi)  arqyly shyǵarylady.  Áıelderdiń úrpisi jatyr qaqpasy aldyndaǵy, klıtor aldynan, jynys jyryǵynan, eki kishkene erinsheniń otrasyndaǵy syrtqy tesikten ashylady. Al erlerdiki, jynys múshesiniń basynan ashylady. Áıelderdiń nesep aǵar arnasy tek nesep shyǵarý qyzmetin atqarady. Erkekterdiń aǵzasyndaǵy úrpi neseppen qatar, sháýet shyǵarý qyzmetin de atqarady.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"483\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\nAýrýdyń basty sebepteri:\r\n•	Shaptyń zaqymdanýynan nemese jaraqat alýynan;\r\n•	Juqpaly aýrýlardyń saldarynan (gonoreıa, hlamıdıoz, týberkýlez);\r\n•	Qýyqqa quralmen tekserý júrgizgende ınfektsııa juqtyrǵannan;\r\n•	Isikten (keı jaǵdaılarda ǵana);\r\n•	Teriniń qabynbaly zaqymdanýynan (úrpiniń syrtqy tesiginiń tarylýyn týyndatady);\r\n•	Úrpiniń týma aqaýy;\r\n•	Sáýlelený (óte sırek jaǵdaıda).\r\nSebepterdiń kóbisi úrpiniń berishti-tyrtyqty ózgeristerine (ıkemsiz dáneker tinderdiń taralýyna) ákelip soǵady \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Nesep shyǵarýdyń qıyndaýy;\r\n•	Nesepaǵar arasynan túrli bólindilerdiń shyǵýy (shyrysh, iriń t.b.)\r\n•	Jıi nesep shyǵarý;\r\n•	Nesep shyǵarǵanda aýyrsyný;\r\n•	Sháýet shyǵarǵanda qan aralasýy;\r\n•	Qoıý, qandy neseptiń shyǵýy;\r\n•	Nesep shyǵara almaý;\r\n•	Nesepti ustaı almaý (nesep shyǵarýdy baqylaýda ustaı almaý);\r\n•	Asqazannyń astyńǵy jaǵynyń aýrýy;\r\n•	Shap jaqtyń aýrýy;\r\n•	Neseptiń aqyryndap tama berýi (kútpegen jerden nemese aqyryndap damýy múmkin);\r\n•	Neseptiń túıirlenip, súzilip shyǵýy;\r\n•	Jynys múshesiniń isinýi.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger syrtqy jynys múshelerin tekseredi, shap jaqty reaktaldi (artqy tesik arqyly) saýsaqpen tekseredi.\r\nDáriger tekserý barysynda tómendegideı jaıttardy anyqtaýy múmkin:\r\n•	Nesepaǵar arnasynan bólindiniń shyǵýyn;\r\n•	Jynys múshesiniń qyzarýy nemese isinýi;\r\n•	Jynys múshesiniń qattylyǵyn;\r\n•	Shap jaqtaǵy lımfa túıinderdiń úlkeıýin;\r\n•	Qýyq asty beziniń úlkeıýin (qýyq asty bezin saýsaqpen sıpap qaraý arqyly tik ishek jolynan 3-4 sm. qashyqtyqta tik ishek aldynan tekseredi).Normada onyń kontýrlary anyq, bóligi sımmetrııaly, tyǵyz-serpimdi; aýyrtpalyqsyz keledi.\r\nAýrýdy anyqtaý úshin mynadaı tekserýler júrgizilýi yqtımal:\r\n•	Qan taldamasy;\r\n•	Nesemtegi tamshylardyń  bakterıaldyǵy;\r\n•	Hlamıdoz ben gonoreıaǵa test ótkizý;\r\n•	Qýyqtyń úlkeıip ketpeýin anyqtaý úshin, qýyqty  ÝDZ-ǵa túsirý\r\n•	Qýyqty ÝDZ teksertý kezinde nesep aǵardyń qalǵan mólsheri tolady\r\n•	Ýrofloýmetrııa – bul zár shyǵarý kezinde nesep aǵynynyń jyldamdyǵyn  dınamıkalyq tirkeý. Naýqas  ýrofloýmetr  apparatynyń shuńqyryna - sıedi. Ýroflýometr nesep shyǵarý kórsetkishterin tirkeıdi jáne olardy kompıýterge jiberedi, ol aqparatty keste túrinde tanytady. Shyǵarylǵan  neseptiń jalpy kólemi ólshenedi, neseptiń  ortasha jyldamdyq aǵyny zár shyǵarýdyń  uzaqtyǵynyń buzylý-buzylmaǵandyǵyn anyqtaýǵa kómektesedi. Bul ádisi arqyly úrpi men qýyqtyq bulshyq et arasynadǵy úılesimdilikti, olardyń jıyrylmaly qasıetin  baǵalaýǵa múmkindik týady.  Zár shyǵarý jyldamdyǵynyń  tómendeýinen qýyqtyń jıyrylmaly qabletiniń tómendeýi men isiktiń paıda bolǵandyǵyn anyqtaýǵa bolady.\r\n•	Retrogradty ýretrogramma (úrpiniń týma aqaýyn anyqtaýǵa baǵyttalǵan ádis)\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nÚrpiniń tarylýyn jazý úshin birneshe túrli negizgi emdeý ádisterin qoldansa bolady.  Ádis jekeshe túrde qoldanylady, jáne tarylýdyń qaı jerde oryn alǵandyǵyna da baılanysty, sondaı-aq, bezderdiń túırlený protsesi men basqa da zaqymdalǵan tinderdiń jaǵdaıyna qarasty boldy.  \r\n\r\nQazirgi ýaqytta úrpiniń tarylýyna mynadaı ádister qoldanylady:\r\nSúmbileý ádisi (úrpiniń ótimdiligin tekserý) súmbi-dılatatorlar (ózek keńeıtkish) nemese arnaıy úrpilik ballondy keńeıtkish katetorlardy (elastındi tútikshe, úrpiniń ishine  endiriledi de, ony keredi) paıdalaný. Bul ádis, úrpidegi jalǵyz tarylýdy emdeý úshin paıdalanylady.\r\n\r\nÚrpini ishten tilý – bul endoskopııalyq ádis, kózben kóre otyryp, úrpiniń tarylǵan jerin tilip, keńeıtedi. Optıkalyq tútikshe – nesep aǵar arnasynan úrpiniń basyna deıin júrgiziledi. Arnaıy «pyshaq» nemese sáýle («sáýlemen tilý»), úrpiniń túp jaǵyna ornalastyrylady da, quraldyń jenden jerine deıin, úrpiniń  ashylǵansha  berishti tinderdi tilip otyrady. Tarylǵan jer tilingennen keıin jáne nesepaǵar arnasyndaǵy tilikter jazylǵansha birneshe kúnge deıin súrpeli karter qoıylady. Bul emdeý ádisinen keıin asqyný qaýpi tek tarylý qaıtalanýy múmkin. Biraq ol úrpiniń tereńgi jaǵynyń zaqymdanýyna baılanysty.\r\n\r\nAshyq jedel em – úrpiniń tarylýyn emdeýdegi eń senimidi ádis bolyp tabylady. Úrpiniń sańylaýy  transplantattardy (deneniń basqa bóligindegi tin kesinin aýystyryp salý) qoldanǵannan keıin qaıta qalpyna kelýi múmkin. Nemese  «alyp tastaý» ádisi (rezektsııa) tigilgennen keıin úrpiniń zaqymdanǵan  jerin túp-tamyrymen alyp tastaý kózdeledi.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatn asqynýlar__\r\nÚrpiniń tarylýynan nesep arǵar arnasy túgeldeı bitelip qalýy múmkin. Atalmysh aýrýdy ýaqyt kúttirmeı emdeý kerek.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde úrpiniń tarylý sımptomdary kezdesip jatsa, dárigerge dereý qaralyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nAýrýdyń sebebi bolyp tabylatyn ınfektsııanyń aldyn alý úshin jynystyq qatynasqa asa mán bergen jón, ol úshin múshe qapty paıdalanyńyz, qytynasqa túsetin serigińizdiń aýrý juqtyratyn-juqtyrmaıtynyn bilip alyńyz.\r\nÚrpiniń tarylýyn emdeý arqyly qýyqtyń ne bolmasa búırektiń aýrýlarynyń asqyný qaýpiniń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\nNesep shyǵarýdyń qıyndaýy (erlerde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\núrpiniń tarylýy\r\núrpini tilý\r\núrpi tarylýynyń sımptomdary  \r\núrpi tarylýynyń emi\r\nnesepaǵar arnasynyń tarylýy\r\nnesep shyǵarýdyń qıyndaýy\r\nneseptiń júrmeı qalýy\r\nnesep shyǵarǵanda aýyrsyný sezimi\r\n','student_k',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1506,'','Ishtiń aýyrsynýy','','','qz','s','',0,'',8225,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543314780,1574850780,1543315885,'Ishtiń aýyrsynýy – keýdeniń astyńǵy jaǵy men kindiktiń ústińgi jaǵynda aýrý seziminiń paıda bolýy. Adamnyń bul dene bóligi asqazan dep atalady.\r\n \r\nIshtińmúsheleri: óńesh, qaryn, ash ishek jáne toq ishek, baýyr, ót jáne uıqy bezderi ishilgen as pen qorektik zattardy qorytady, sińirilmeıtin zattardy aǵzadan bólip, syrtqa shyǵarady. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Pikirler__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Úıde emdeý tásili__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nIshtiń aýyrsynýy – keýdeniń astyńǵy jaǵy men kindiktiń ústińgi jaǵynda aýrý seziminiń paıda bolýy. Adamnyń bul dene bóligi asqazan dep atalady.\r\n    {img type=\"fileId\" fileId=\"484\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Ishtińmúsheleri: óńesh, qaryn, ash ishek jáne toq ishek, baýyr, ót jáne uıqy bezderi ishilgen as pen qorektik zattardy qorytady, sińirilmeıtin zattardy aǵzadan bólip, syrtqa shyǵarady.\'\' \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Pikirler__\r\n\r\nJalpy ómirinde ishi aýyrmaǵan adam joq shyǵar. Biraq, kóp jaǵdaıda bul aýrý asa qatty medıtsınalyq máselelerdi týyndatpaıdy. \r\n\r\nAýyryp, sol aýrýdyń kúsheıe túsýi árqashan aýyr jaǵdaıdyń belgisi bola bermeıdi. Mysaly siz ishińizdiń qatty aýrǵanyn, qatty búrip ketkenin, gastroenterıtti vırýstyń saldarynan  jıi gazdanyp, jel shyǵara berýińizdi salmaqty aýrý dep oılap qalýyńyz múmkin.\r\n\r\nKeıde ómirge qaýip tóndiretin ash ishek pen toq ishektiń qaýipti isigi, soqyr ishektiń bastapqy satylary ǵana aýrý seziminiń qaýiptiligi bolýy múmkin. Olar ádette jeńil aýyryp bastaıdy nemese qatty aýyrmaı damıdy.\r\n\r\nAsqazan aýrýy jaıyndaǵy basqa da pikirler:\r\nSiz ishińizdiń jarty bóliginde quıylý sezimin sezinýińiz múmkin.  Bul kóbinese ishektegi juqpaly aýrýdyń saldarynan bolady, ol jaǵdaıda ishekterdiń jumysy buzylady, jıi jel shyǵarý jaǵdaıy oryn alady. Eger aýrý kúsheıe tússe, ol ishek ótimsizdiginiń saldarynan bolýy múmkin.\r\n\r\nIsh jaqtaǵy áıteýir bir jerdiń turaqsyz búrip aýrýy paıda bolýy múmkin. Aýrýdyń bul túri belgili bir aǵzanyń zaqymdanǵanynyń belgisi bolýy da ǵajap emes, ol mysaly: soqyr ishek, ót nemese, qursaqtyń zaqymdanýy saldarynan bolyp jatady.\r\n\r\nTolǵaq tıptes aýrý, bul aýrýdyń qaýipti túri emes, ol asqazanda  shamadan tys gazdyń bólinýinen, jeldenýden týyndaıtyn jaǵymsyz jaǵdaı. Munyń saldarynan kóbinese dııareıa oryn alady. Aýrýdyń bul túri ary ketse 24 saǵatqa deıin sozylady nemese qaltyraý paıda bolýy múmkin.\r\nIshtiń búrip aýrýy, tolqyn tıptes áser beredi. Olar ádette, kútpegen jerden bastalady da, tosynnan basylyp qalady. Keıde bul jaǵdaı salmaqty máselelermen de astasyp ketip jatady. Búırekte jáne ótte tas bolsa, kóbinese asqazan osylaı túıilip aýyryp turady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nIshtiń aýrýyna túrli jaǵdaılar sebep bolady. Ózińizge qashan jedel medıtsınalyq kómek qajet ekenin bilip júrgenińiz abzal. Keıde mundaı aýrýlar uzaqqa sozylyp bara jatsa, dárigerge baryp tekserilshgenińiz jón bolady.\r\nIshtiń aýrýymen baılanysty salmaqty sebepter:\r\n•	Ish qatý;\r\n•	Ishektiń titirkengen sındromy;\r\n•	Tamaq allergeni nemese keıbir tamaqtardy durys qoryta almaý (mysaly, laktozany qoryta almaý);\r\n•	Tamaqtan ýlaný;\r\n•	Asqazan tumaýy (vırýsty gastroenterıt).\r\nBasqa da qaýipti sebepter:\r\n•	Soqyr ishek;\r\n•	Ish qýystyq qolqanyń anevrızmasy;\r\n•	Ishektiń ótimsizzdigi jáne obsstrýktsııasy;\r\n•	Asqazannyń qaýipti isigi, toq ishek pen ash ishekte;\r\n•	Tasty jáne tassyz holetsıstıt (qýyqtyń qabynýy);\r\n•	Ishektegi qan aınalymnyń buzylýy;\r\n•	Dıvertıkýlıt;\r\n•	Asqazan-óńesh reflıýksi nemese as qortýdyń buzylýy, qyjyl;\r\n•	Ishektiń qabynbaly aýrýy ( Kron aýrýy nemese oıyq jaraly kolıt);\r\n•	Búırektegi tastar;\r\n•	Pankreatıt (uıqy beziniń qabynýy)\r\n•	Oıyq jara.\r\nKeıde ishtiń aýrýy deneniń basqa jerleriniń aýrýlarymen baılanysty bolyp turady. Olar mysaly, keýde jaq nemese bókse jaq bolýy múmkin. Keıde ishtiń aýrýy tómendegideı jaǵdaılarda mazalaıdy:\r\n•	Júrek ustamasy;\r\n•	Etekkir aǵymynyń aýyr kezeńi;\r\n•	Endometrıoz\r\n•	Bulshyq etterdiń sozylýy;\r\n•	Jambas ústi aǵzasynyń qabynbaly aýrýy;\r\n•	Pnevmonııa;\r\n•	Tútiksheli (jatyrsyrty) júktiligi;\r\n•	Nesep joldarynyń ınfektsııasy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\nIshtiń jeńil aýrýlaryn emdeý úshin tómendegi keńesterdiń paıdasy tıip qalýy múmkin:\r\n	Kóp mólsherde sý nemese basqa da suıyqtyqtar ishińiz;\r\n	Emdelgennen keıin birneshe saǵat boıy qatty zattardy jemeńiz;\r\n	Eger aýrýdan keıin qussańyz 6 saǵat boıy eshnárse jemeı turyńyz da, odan keıin kúrish, alma botqasyn nemese qurǵaq peshenelermen qorektenińiz. Sútti azyq-túlikke jolamaı turyńyz.\r\n	Eger ishtiń aýrýy órge  qaraı kóterilgendeı sezinseńiz jáne tamaqtan keıin osyndaı jaǵdaılar oryn ala berse, sondaı-aq, qyjyldy, asqazannyń buzzylǵanyn sezinseńiz antatsıdtiń kómegine júginińiz. Tsıtrýsty azyq-túlikti paıdalanbańyz, ásirese, quramynda maıy bar, qýyrylǵan nemese maıly taǵamdardy, tomatty, kofeındi, alkogoldi jáne gazdy ssýsyndardy ishpeńiz;\r\n	Asperın qoldanyp júrmeńiz, ıbýprofen nemese qabynýǵa qarsy dári-dármekterdi jáne esirtkilik tynyshtandyrǵyshtardy dárigerińizdiń ruhsatynsyz múldem paıdalanbańyz. Eger sizdiń aýrýyńyz qandaıda bir baýyr aýrýymen baılanysty bolsa, onda siz atsetamınfen negizdi tynyshtandyrǵysh dárilerdi qoldansańyz bolady.\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa, dereý medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n•	Sol ýaqytta siz qaýipti isikke qarsy terapııa kýrsynan ótip júrseńiz;\r\n•	Úlken dáretke otyra almaı, tek qusyp júrseńiz;\r\n•	Eger sizdiń qusyǵyńyz qan aralas bolsa nemese úlken dáretińizden qan aralasyp shyqsa (ásirese túsi qoıý qońyr nemese qara tústi bolasa);\r\n•	Keýde, moıyn, ıyq jaqtardyń aýrý sezimi baıqalsa;\r\n•	Ishińiz kútpegen jerden túıilip aýyryp ketse;\r\n•	Eki jaýyrynyń arasynda aýrý sezimi bolsa;\r\n•	Ishińiz keýip, aýyryp tursa;\r\n•	Júkti bolsańyz;\r\n•	Tynys alý qıynǵa soqsa.\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Ish jaqta bir jaǵymsyzdyq týyndasa, jáne ol bir aptaǵa sozylyp, asyp bara jatsa;\r\n•	Ishtiń aýrýy 24-48 saǵat ishinde jazylmasa, jáne júrek aınyp, qusyp júrseńiz;\r\n•	2 apta boıy ishtiń kebýi ketpeı qoısa;\r\n•	Jıi nesep shyǵarylsa, nesep shyǵarǵan kezde qyzǵandaı sezip týyndasa;\r\n•	5 kún boıy ishtiń qótýi basylmasa;\r\n•	Ishtiń aýrýy qaltyraýmen ushtasyp ketse (eresekter 37,7°S, al balalar 38°S asyp ketse)\r\n•	Tábet joǵalsa;\r\n•	Jatyrdan uzaq ýaqyt qan ketip jatsa;\r\n•	Salmaq ózdiginen túsip ketse.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dáriger qabyldaýynda qandaı jaǵdaılar oryn alady__\r\nDáriger sizdi tekserip, sizde paıda bolǵan sımptomdar men aýrýdyń buryn bolǵan ózgeristerin suraýy múmkin. Spetsıfıkalyq sımptomdar, aýrýdyń ornalasýy jáne onyń paıda bolǵan ýaqytyn anyqtaý arqyly dáriger ishtiń aýrýynyń sebebin anyqtaıdy.\r\nSizge mynadaı saýaldar qoıylýy múmkin:\r\n•	Siz aýrýdyń qaı jerińizde ezinip júrsiz?\r\n•	Aýrý aýysyp tura ma, álde belgili bir jerdi ǵana aýyrtyp júr me?\r\n•	Omyrtqalaryńyzda, shabyńzda nemese aıaǵyńyzdyń tómengi jaǵnaǵy aýrý sezimderi tara ma?\r\n•	Omyrtqanyń aýrýy qatty, tolǵaqty túrde bola ma?\r\n•	Sizde buǵan deıin basqa da kúrdeli aýrýllar boldy ma? Eger bolsa, ol qansha ýaqytqa sozyldy?\r\n•	Aýrý qashan mazalady? Mysaly, tamaqtan keıin nemese etekkir kezinde me?\r\n•	Aýrýdyń kúsheıýine ne áser etip júr? Mysaly, ishkende, kúızelis kezinde nemese jatqan kezde me?\r\n•	Aýyrǵany qaıtkende basylady? Mysaly, sút ishkende, ishti bosatqanda nemese antatsıdterdi qabyldaǵanda ma?\r\n•	Qandaı dárilerdi paıdalanasyz?\r\n•	Jaqyn arada jaraqat alyp qalǵan joqsyz ba?\r\n•	Júktisiz be?\r\n•	Izdi taǵy qandaı sımptomdar mazalap júr?\r\nAýrýdy anyqtaý úshin tómendegideı  teksserýler júrgizilýi múmkin: \r\n•	Barıı arqyly klızma qoldaný;\r\n•	Qan, nesep, nájisten taldama alý;\r\n•	Kompıýterli tomografııa (KT);\r\n•	Kolonskopııa nemese rektoromanoskopııa;\r\n•	Elektrokardıografııa (EKG);\r\n•	Úsh-qurlysty ÝDZ-ǵa túsirý;\r\n•	Óńesh jáne áshekti rentgenologııalyq túsirilimder serııasynan ótkizý;\r\n•	Ish-qurlysty aǵzalaryn rentgenogrfııalyq sholýdan ótkizý.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nKeıbir keńesterge qulaq túre otyryp, ishtiń aýrýyn basýǵa bolatyndyǵyna kóz jetkizdik:\r\n•	Maıly nemese quyrylǵan tamaqtardy jemeńiz;\r\n•	Ár kún saıyn kóp mólsherde sý ishińiz;\r\n•	Tamaqty azdan, biraq, jıi ishińiz;\r\n•	Dene jattyǵýlarymen turaqty túrde aınalysyńyz;\r\n•	Gaz bóldiretin azyq-túlikti shektep qoldanyńyz;\r\n•	Tamaǵyńyzdyń quramynda jasunyq bar ma, soǵan mán berińiz. Kókónister men jemisterdi jıi paıdalanyńyz.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nIshtiń aýyrsynýy;  Ishek shanshýlary; Asqazannyń aýyrsynýy.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nbaýyr\r\nasqazan\r\naýrý\r\nsoqyr ishek\r\nshanshý\r\nishtiń qatýy\r\nishektiń ótimsizdigi\r\n\r\n','student_k',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1507,'','Artrıt','','','qz','s','',0,'',3020,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400280,1574936280,1543400428,'__Artrıt__ – bul býynnyń qabynýy. Eger bir ǵana býyn qabynsa onda monoartrıt, birneshe býyn qabynsa – polıartrıt dep atalady.Artrıt tikeleı býynǵa baılanysty aýrýdan nemese ártúrli áserlerden (allergııalyq, ınfektsııalyq) bolady. ','__Artrıt__ – bul býynnyń qabynýy. Eger bir ǵana býyn qabynsa onda monoartrıt, birneshe býyn qabynsa – polıartrıt dep atalady.Artrıt tikeleı býynǵa baılanysty aýrýdan nemese ártúrli áserlerden (allergııalyq, ınfektsııalyq) bolady. Paıda bolýy ártúrli bols ada barlyq artrıtter birdeı kórinis beredi, oǵan mynalar jatady:\r\n\r\n•	1-2 kúnde artatyn býyndardaǵy aýrý sezimi\r\n•	Qımyldyń shektelýi\r\n•	Zaqymdalǵan aımaqtyń qyzarýy\r\n•	Zaqymdalǵan aımaqtyń isinýi\r\n•	Zaqymdalǵan aımaqtyń deformatsııasy\r\n•	Jalpy álsizdik\r\n•	Dene temperatýrasynyń joǵarlaýy\r\n\r\nEger artrıt revmatıkalyq aýrýlardan nemese quıań aýrýynan paıda bolsa ondaý aýrý jedel túrde damıdy, al basqa sebepterden bolsa onda býynnyń deformatsııasy jáne qımyldyń shektelýi baıqalady.\r\n\r\n•	Jedel bastalyp óte qatty aýyrsynýmen kórinedi nemese jaı sozylmaly túrde bastalaýy múmkin.Keıbir adamdar da aýrý shanshyp tuıyq aýrý sezimimen júredi ony tis aýrýymen teńestirse bolady. Artrıttqa alyp keletinder olar: ınfektsııa, jaraqat, allergııa, zat almasýdyń buzylystary, júıke júıesiniń aýrýlary jáne vıtamın jetkiliksizdigi jatady.\r\n\r\n\'\'__Artrıttiń túrleri:__\'\'\r\n\r\nZaqymdalý sıpatyna baılanysty artrıtti eki klassqa bólemiz: qabynbaly artrıt jáne degeneratıvti artrıt.\r\n\r\n\'\'Qabynbaly artrıtke jatatyndar:\'\'\r\n\r\n•	Infektsııalyq artrıt\r\n•	Revmatoıdty artrıt\r\n•	Quıań (tuz baılaný)\r\n•	Reaktıvti artrıt – bul sınovıaldy qabatty ishinen qaptap turatyn jińishke dáneker tindi qabyqshanyń qabynýy.\r\n\r\n\'\'Degeneratıvti artrıtke jatatyndar:\'\'\r\n\r\n•	Osteoartroz\r\n•	Travmatıkalyq artrıt\r\n\r\nBul aýrýlar súıekterdiń birikken jerinde ornalasqan shemirshekterdiń zaqymdalýymen baılanysty.\r\n\r\nNegizi artrıttiń 100 astam túri kezdesedi.  Olardyń eń jıi kezdesetinderi osteoartrıt, revmatoıdty artrıt jáne quıań bolyp tabylady.\r\n\r\nRevmatoıdy artrıt – býyndy qaptap turatyn tinderdiń qabynýy. Ýaqyt óte kele revmatoıdy artrıt shemirshektiń, baılamdardyń tipti súıektiń tolyq jelinýine alyp keledi. Revmatoıdy artrıt áıel adamdarda erkekterge qaraǵanda úsh ese jıi kezdsedi. Sonymen qatar bul aýrý kóbinese 30-40 jasta kórinis beredi, alaıda balalar men jastarda da kezedse beredi.\r\n\r\nOsteoartrıt dep – býynnyń qorǵanyshtyq jáne serippelik qyzmetin atqaratyn shemirshektiń zaqymdalýyn aıtady. Aýrý asqyna kele súıekter bir-birine janasyp jelinedi,sosyn býyndyq sındromdar bolady. Revmatoıdy artrıtten aıyrmashylyǵy bul kezde tinniń zaqymdalýy bolmaıdy. Shamamen 70 jastan asqan adamdardyń 80%-ǵa jýyǵy osy aýrýmen aýyrady. Osteoartrıt kezinde kóbinese omyrtqalyq, tizelik jáne san súıekteri zaqymdalady.\r\n\r\nQuıańdyq artrıt (podagra ) – zat almasýdyń buzylystaryna baılanysty bolatyn tuqym qýalaıtyn býynnyń qabynýylyq aýrýy. Bul aýrý kezinde adam denesinde zár qyshqylynyń krıstaloıdtary jınalyp qalady jáne sonyń áserinen býyndar jáne tinder zaqymdalady. Kóbinese quıańdyq artrıt kezinde aıaqtaǵy bas barmaq saýsaǵy ózgeriske ushyraıdy Quıańnyń belgileri 40-50 jasta kórinis tabady, kóbinese er adamdarda kezdesedi.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nartrıt\r\nrevmatoıdty artrıt\r\npodagra\r\nosteoartrıt\r\nbýyndaǵy aýrý sezimi\r\naýrý sezimi\r\naqsańdaý','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1508,'','Arterııalyq gıpotenzııa','','','qz','s','',0,'',4318,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400400,1574936400,1543400542,'__Arterııalyq gıpotenzııa__ \'\'__(sın. arterııalyq gıpotonııa )__\'\' arterııalyq qysym mólsheriniń  tómendeýimen sıpattalady. Eresekterde qarterııalyq qysymnyń qalypty shegi  105/65 mm.syn.baǵ, al balalarda 85/60 mm.syn.baǵ bolý kerek. \r\n\r\nKeıbir adamdardyń týmysynan qan qysymy tómen bolady jáne olar sol kúıinde de ózderin jap-jaqsy sezinedi.  Olar úshin tómengi qan qysymy qalypty  bolyp sanalady. Gıpotonııa kóbinese 30-40 jastaǵy áıel adamdarda nemese odanda jas 19-30 jas aralyǵynda qyzdarda kezdesedi.Áıelder de negizinen erkekterge qaraǵanda qan qysymy  tómen bolyp keledi, al jaǵymsyz aýa-raıy nemese gormonaldy ózgerister kezinde tipten tómendep ketýi múmkin. ','__Arterııalyq gıpotenzııa__ \'\'__(sın. arterııalyq gıpotonııa )__\'\' arterııalyq qysym mólsheriniń  tómendeýimen sıpattalady. Eresekterde qarterııalyq qysymnyń qalypty shegi  105/65 mm.syn.baǵ, al balalarda 85/60 mm.syn.baǵ bolý kerek. \r\n\r\nKeıbir adamdardyń týmysynan qan qysymy tómen bolady jáne olar sol kúıinde de ózderin jap-jaqsy sezinedi.  Olar úshin tómengi qan qysymy qalypty  bolyp sanalady. Gıpotonııa kóbinese 30-40 jastaǵy áıel adamdarda nemese odanda jas 19-30 jas aralyǵynda qyzdarda kezdesedi.Áıelder de negizinen erkekterge qaraǵanda qan qysymy  tómen bolyp keledi, al jaǵymsyz aýa-raıy nemese gormonaldy ózgerister kezinde tipten tómendep ketýi múmkin. \r\n\r\n\'\'__Gıpotonııanyń sımptomy__\'\'\r\n\r\nQan qysymy tómendegen kezde adamda álsizdik, uıqyshyldyq, bastyń aınalýy, aýyr jaǵdaıda naýqastyń talyp qalýy jáne az ǵana fızıqalyq jattyǵý kezinde júreginiń qatty soǵýy baıqalady. Gıpotonııanyń eń jaǵymsyz sımptomdarynyń biri – ortostatıkalyq gıpotonııa bolyp tabylady. Bul sımptom kezinde adam otyrǵan nemese jatqan jerinen atyp turǵan ýaqytta basynyń aınalýy,kóziniń qaraýyltýy tipti keıde naýqas esinen tanyp qalýy da múmkin.\r\n\r\n\'\'__Gıpotonııanyń túrleri__\'\'\r\n\r\nJedel gıpotonııa jartty túrde bólinedi (qysymnyń túsýi, kenetten kóterilýi) jáne sozylmaly gıpotonııa (qysym belgili bir ýaqytqa deıin tómendeıdi). Sondaı-aq gıpotonııa birinshilikti  (qan qysymyn túsýi basqa aýrýlarǵa baılanysty bolmaıdy) jáne sımptomdyq (qan qysymynyń túsýi basqa aýralardyń sımptomdaryna baılanysty damıdy) bolyp bólinedi.\r\n\r\n•	Jedel sımptomatıkalyq gıpotonııa (qan qysymnyń birden tómendep ketýi)  kezinde ómirge qaýip tónýi múmkin, sondyqtan kóp kúttirmeı mamandandyrylǵan medıtsınalyq kómek kórsetý qajet bolady. Sebebi qan qysymynyń tym qatty tómendýi   jedel ınfarktik mıokardasymen,  ókpe arterııalarynyń tromboembolııasymen, aýyr arıtmııalarmen, júrek ishilik blokadasymen, allergııalyq reaktsııamen, qan ketýlermen t.b. da jaıttarmen astasyp ketýi múmkin. Adamnyń qan qysymyna baılanysty ózin-ózi tossynnan nashar seziný jaǵdaıy oryn alǵanda, ózdigińizden em-shara qoldanbaı, tez arada dárigerge habarlasyńyz. \r\n•	Sozymaly birinshilikti gıpotonııa – kóbinese jastarda kezdesedi, ol  tamyr tonýsy aınalymynyń buzylystarymen (vegeto-tamyrlyq dıstonııa)  kórinis beredi. Qan tamyrlar júıkelik jáne endokrındik buzylystarǵa baılanysty keńeıedi sosyn qan aǵý jyldamdyǵy tómendeıdi. Osydan keıin múshelerge qorektik zattardyń tasymaldanýy nasharlaıdy, aldymen mı zaqymdalady da soǵan baılanysty álsizdik, uıqyshyldyq, aqyl-esiniń nasharlaýy sııaqty belgileri paıda bolady. Sonymen qatar sozylmaly qan qysymynyń tómendeýine kúızelistik jaǵdaılar, aýyr depressııalar da aıtarlyqtaı áserin tıgizedi. Bul jaǵdaıda psıhoterapevttiń kómegi qajet.\r\n\r\nSozylmaly qan qysymynyń tómendeýi endokrındik aýrýlar (gıpoterıoz,búırek ústi beziniń jetkilisizdigi) kezinde jáne júrektiń jıyrylý qyzmeti nasharlaǵanda (sımptomatıkalyq gıpotonııa) damıdy. \r\n\r\nAdam klımattyq deńgeıin ózgertkende adaptatsııa ýaqytynda nemese aýa-raıyn jaǵymsyz sezingende qan qysymy tómendeıdi. Mysaly, orta aımaqtarda turatyn adam taýly aımaqqa barǵanda nemese kerisinshe tropıkalyq jerge barǵanda qan qysymynyń tómendeýi baıqaýly múmkin. Taǵy da kóptegen faktorlar qan qysymynyń tómendeýine áser etedi, mysaly: joǵary ylǵaldylyq, elektromagnıttik óristerdiń áseri,radıatsııa jáne t.b. Keıbir allergııalyq reaktsııalardyń kórinsteri de gıpotonııa bolýy múmkin. Basqa da tamyrlyq aýrýlar, mysaly gıpertonııalyq aýrý men salytyrǵanda gıpotenııa zııansyz aýrý bolyp kórinedi. Degenmen gıpotonııanyń áserinen basqa júıelerde aýyr asqynýlar bolýy múmkin. Sondyqtan emdi kardıolog-dárigerdiń bastaýymen saýatty ári sapaly júrgizý kerek.\r\n\r\n\'\'__Gıpotonııanyń emdelýi__\'\'\r\n\r\n•	Sebep bolǵan aýrýdy emdeý;\r\n•	Kún tártibin qalyptastyrý (demalys jáne jumys ýaqytyn bir deńgeıge ákelý)\r\n•	Kúnine 4-6 ret tolyq jáne toıymdy tamaqtaný\r\n•	Adaptogenderdi qoldaný (jenshen, eleýterokokk, pantokrın jáne t.b)\r\n•	Emdik jattyǵýlar jasaý\r\n•	Inemen emdeý (ıglorefleksoterapııa)\r\n•	Massaj jasatý\r\n•	fıtoterapııa, aromaterapııa, ıglorefleksoterapııa, psıhoterapııa, vıtamınoterapııa.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\narterııalyq gıpotenzııa\r\narterııalyq gıpotenzııa sımptomdary\r\narterııalyq gıpotenzııa emi\r\narterııalyq gıpotonııa\r\ngıpotonııa\r\ngıpotonııa emi\r\ngıpotonııa sımptomdary\r\narterııalyq gıpotenzııa dıagnostıkasy\r\ntómen qan qysymy\r\ntómen arterııalyq qan qysymy\r\n','translator',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1509,'','Anorektaldyq qan ketý','','','qz','s','',0,'',1167,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400520,1574936520,1543400583,'Úlken dárette qannyń bolýy nemese tik ishekten qan ketý túrli sebepterge baılanysty týyndaýy múmkin. Eger, dárethana qaǵazynyń ózinde azdaǵan qan jaǵylyp qalatyn bolsa nemese basqa da osyǵan uqsas jaǵdaılar oryn alsa, dárigerge bir kóringenińiz abzal. \r\n\r\nÚlken dárette azdap  qannyń aralasyp shyǵýy tik ishektiń titirkenýinen nemese gemorroıdyń saldarynan bolýy múmkin. Negizi qannyń azdap sozylyńqyrap shyǵýynan, asa qatty qorqyp ketýdiń qajeti joq, sebebi qan birneshe ret shyǵyp qaıta toqtap qalýy múmkin.','Úlken dárette qannyń bolýy nemese tik ishekten qan ketý túrli sebepterge baılanysty týyndaýy múmkin. Eger, dárethana qaǵazynyń ózinde azdaǵan qan jaǵylyp qalatyn bolsa nemese basqa da osyǵan uqsas jaǵdaılar oryn alsa, dárigerge bir kóringenińiz abzal. \r\n\r\nÚlken dárette azdap  qannyń aralasyp shyǵýy tik ishektiń titirkenýinen nemese gemorroıdyń saldarynan bolýy múmkin. Negizi qannyń azdap sozylyńqyrap shyǵýynan, asa qatty qorqyp ketýdiń qajeti joq, sebebi qan birneshe ret shyǵyp qaıta toqtap qalýy múmkin.\r\n\r\nÚlken dárette ortasha nemese kóp mólsherde qan bolsa, ol asqortý joldarynda  edáýir qan ketýlerdiń bolyp jatqandyǵynan da bolýy múmkin. Bul qan ketýlerdiń kóptegen sebepteri bolady, mysaly, olar: qabynýdan, asqynýdan, qaterli isikten jáne oıyq jaradan bolýy múmkin.\r\n\r\nNájiste qannyń bolýy ishektiń qozǵalysyna da baılanysty ol orta mólsherde nemese kóp mólsherde bolýy múmkin. Nájistegi qannyń túsi anyq qyzyl, qyzyl-qońyrlaý nemese qara-qyzyl bolady. Al osy qannyń túsi asqazan-ishek jolynyń qaı jeri zaqymdalǵanyna baılanys ózgerip otyrady.\r\n\r\nAnorektaldyq qan ketýdiń qaı túri bolmasyn aýyr jaǵdaıǵa alyp kelýi múmkin. Sondyqtan ýaqytynda dárigerge qaralý kerek.','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1510,'','Júıkelik anoreksııa (nevrogendi anoreksııa)','','','qz','s','',0,'',2134,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400580,1574936580,1543400694,'','\'\'__Bul ne?__\'\' __Júıkelik anoreksııa__ – bul psıhologııalyq jaǵdaı.Oǵan ushyraǵan adam óiniń júdep bara jatqanyna qaramastan, ózin tamaq ishýden qatty tejeıdi, salmaq qosýdan qatty qorqady jáne denesiniń qalypty salmaǵyn ustap tura almaıdy. Anorektsııanyń emotsııalyq kórinisi nervtik reaktsııadan shızofrenıkalyq sımptomdarǵa deıin týyndaýymen spattalady. Uzaq ýaqyttyq nemese aýyr formadaǵy anorektsııa salmaqty  máselelerge uryndyrýy múmkin, mysaly jalpy densaýlyq nasharlaýy , tipti odan ólip ketýi de ǵajap emes. \r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"485\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nAnorektsııanyń sımptomdary nemese sıpattamalary:\r\n\r\n•	Salmaǵy denesiniń mólsherinen 85%  -ǵa deıin túsip ketedi nemese salmaǵy men boıynyń ólshemi edáýir alshaq turady.\r\n•	Etekkiri tejelip keledi nemese múldem kelmeı qalady.\r\n•	Shamadan tys fızıkalyq jattyǵýlar oryndaıdy;\r\n•	As qorytý júıesi buzylady, ózdiginen jıi qusady jáne túsiniksiz aýyrady.\r\n•	Aýrýlar  fızıkalyq belsendiligin qalypty ustaıdy, jáne óz jaǵdaıynyń aýyrlyǵyn moıyndamaıdy, sondaı-aq, qarny ashqanyn sezbeıdi.\r\n\r\n\'\'__Sebepteri. __\'\'Anoreksııanyń týyndaý sebebi belgisiz. Bir múmkin bolatyn sebep, onyń jeke sapasyna baılanysty (perfektsıonızm sekildi) jáne otbasylyq anemezi. Anoreksııa kóbinese sportshylarda, jáne de deneniń belgili bir zańdylyǵyn saqtaýǵa baǵyttalǵan (modeldik jumys, balet, teatr, kúres t.b.)  sala adamdarynyń arasynda  kezdesip jatady. Anoreksııaǵa urynatyndardyń negizdi bóligin ótpeli jastaǵy qyzdar, jas kelinshekter quraıdy. Atalmysh aýrý sondaı-aq, er balalar arasynda da, jas jigitterdiń ishinde de, sonymen qatar eresek áıelderdiń qatarynda da kórinis berip jatady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Anoreksııany tolyq emdeý múmkindigi bolsa da, ol ómir boıy aıyǵa almaıtyn aýrý bolyp qalyptasyp qalýy múmkin.  Negizi onyń emi sonshalyqty ońaı da emes, emdelý úshin, dáriger-psıholog jáne naýqas ózara mámlede em-sharalardy júzege asyrǵany abzal.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nanoreksııa\r\nnevrogendi anorekssııa\r\nanoreksııanyń sımptomdary\r\nanoreksııanyń belgileri\r\nanoreksııanyń emdelýi\r\nanoreksııanyń sebepteri\r\nbalalardyń anoreksııasy\r\njasóspirimderdiń anoreksııasy\r\nanoreksııa bul...\r\nanoreksııanyń anyqtamasy ','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1511,'','Analdyq jylankóz','','','qz','s','',0,'',984,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400640,1574936640,1543400741,'__Analdyq jylankóz__ – anal tesigi mańyndaǵy tesikke analdyq kanaldan ótetin tútik tárizdi ótis. Mundaı aqaýdyń paıda bolýy tik ishekke jasalǵan operatsııanyń saldarynan, tik ishektik aýmaqtaǵy abstsessten keıin nemese Kron aýrýynyń (ishektiń qabyný aýrýlarynyń) asqynýynan bolýy múmkin.','__Analdyq jylankóz__ – anal tesigi mańyndaǵy tesikke analdyq kanaldan ótetin tútik tárizdi ótis. Mundaı aqaýdyń paıda bolýy tik ishekke jasalǵan operatsııanyń saldarynan, tik ishektik aýmaqtaǵy abstsessten keıin nemese Kron aýrýynyń (ishektiń qabyný aýrýlarynyń) asqynýynan bolýy múmkin.\r\n\r\nAnaldyq jylankóz sımptomdaryna qatysty aımaqtyń qatty qyshýy, tik ishekten teridegi sańylaý arqyly bólingen suıyqtyqtan deneniń titirkenýi jatady. Suıyqtyq quramynda ádette shyrysh jáne az mólsherde qan bolady. Analdyq jylankóz juqpaly bolýy múmkin. Infektsııanyń damýynan tik ishektik-artqy ótis abstsesi qalyptasady.\r\n\r\n\'\'Eger sizde analdyq jylankózge qatysty kúdik týyndaǵan bolsa, tez arada dárigerge qaralyńyz.\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nanaldyq jylankóz\r\ntik ishektik jylankóz\r\ntik ishektik jylankózdiń emi\r\ntik ishektik jylankózdiń sımptomdary\r\nsozylmaly paraproktıt\r\npararektaldy jylankóz\r\npararektaldy jylankózdiń sımptomdary\r\npararektaldy jylankózdiń emi\r\nparaproktıt sımptomdary\r\nanorektaldy jylankóz','translator',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1512,'','Amnezııa – adamnyń jadynan aıyrylýy ','','','qz','s','',0,'',1376,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400700,1574936700,1543400789,'','\'\'__Bul degen ne?__\'\' __Amnezııa__ – bas jaraqaty, Altsgeımer aýrýy,alkogoldik ishimdikterdi jáne esirtkini qabyldaý nemese aýyr emotsııalyq jaǵdaıdy bastan keshý (mysalǵa, tóbeles, jol apaty) saldarynan  adamnyń jadynan aıyrylýy nemese este saqtaý qabiletiniń joǵalýy.\r\n\r\nAmnezııanyń shyǵý sebepterine baılanysty ýaqytsha jáne turaqty bolady.Sonymen qatar amnezııa anterogradty jáne retrogradty keledi.Antegrogradty amnezııa jaraqatttan nemese aýrýǵa shaldyqqannan keıingi okıǵalardy, al retrogradty amnezııa kezinde aýrýǵa nemese jaraqatqa deıingi oqıǵalardy este saqtamaıdy.\r\n\r\nAmnezııa kezinde tómende kórsetilgen kórsetkishterdiń bireýi nemese birnesheýiniń bolýy adamnyń tolyqtaı este saqtaý qabiletiniń joǵalýyna ákep soqtyrýy múmkin: \r\n\r\n•	Adamdardy tanymaý\r\n•	Bolǵan oqıǵalardy jáne onyń mán-jaıyn umytý\r\n•	Belgili ýaqyt kúnin umytý\r\n•	Tolyqqandy óz ómirin umytý\r\n\r\nSebepterine baılanysty amnezııa tez jáne baıaý damıdy. Birte-birte damyp kele jatqan este saqtaý problemalary aqyl-oıdyń aýytqýynyń bir bóligi bolýy múmkin \r\n\r\nAmnezııanyń emdeý ádisi men emdeýdiń nátıjelerin baǵalaý onyń sebebine baılanysty bolyp keledi.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\namnezııa\r\namnezııanyń emi\r\namnezııanyń sımptomdary\r\neste saqtaýdyń joǵalýy\r\neste saqtaýdyń joǵalýynyń sebepteri\r\neste saqtaýdyń joǵalýynyń emi\r\nkárilik kezdegi este saqtaýdyń joǵalýy\r\nalkogolden keıingi este saqtaýdyń joǵalýy\r\nAltsgeımer aýrýy','translator',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1513,'','Alopetsııa ','','','qz','s','',0,'',1978,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400760,1574936760,1543400875,'Alopetsııa (bastyń taqyrlanýy) – bul adamnyń potologııalyq túrde shash túsýi jáne adam úshin  psıhologııalyq  aýyr másele bolyp sanalady.  Shash adam balasynyń  ómirlik kúsh-qýaty sımvoly ispettes. ','Alopetsııa (bastyń taqyrlanýy) – bul adamnyń potologııalyq túrde shash túsýi jáne adam úshin  psıhologııalyq  aýyr másele bolyp sanalady.  Shash adam balasynyń  ómirlik kúsh-qýaty sımvoly ispettes. \r\n\r\nAlopetsııa termıni, shashtyń barlyq túsý sebepterine baılanysty qoldanyla beredi:\r\n\r\n•	Oshaqty alopetsııa (uıashyqtanǵan alopetsııa / taqyrbastyq)\r\n•	Bosanǵannan keıingi shash túsýi\r\n•	Mehanıkalyq zaqymdanýlarǵa baılanysty shashtyń sıreýi (shash úlgisiniń keıbir túrleri, hımııalyq qopa, shashty jıi boıaı berý)\r\n•	Sımptomıkalyq shash túsý\r\n•	Áıelderdiń shash túsý tıpi, erlerdiń shash túsý tıpi jáne de basqalar.\r\n\r\nAlopetsııany eki úlken topqa bólse bolady:\r\n\r\n•	Tyrtyqty (shashtyń túpteri jansyzdanady da, berish túzile bataıdy)\r\n•	Tyrtyqsyz (dıffýzdy, oshaqtyq, androgendik)\r\n\r\nOshaqty alopetsııa kezinde shashtyń belgili bir jeri ǵana túsedi, bas taqyrlana bastaıdy.\r\n\r\nDıffýzdy alopetsııa kezinde bastaǵy barlyq shashtar túsedi.\r\n\r\nBul alopetsııalardan basqalary seboreıalyq jáne androgendik bolady.  Seborııalyq túri teriniń taramdalýymen kórinis beredi, al androgendik – garmonnyń buzylýynan, ıaǵnı ol tuqym qýalaý arqyly berileri. Androgendi alopetsııany jáne de «erkektik» dep ataıdy, onyń sebebi – shash follıkýlasyna erkektik gormonnyń áser etkendiginen. Bul aýrýmen tuqymynda osyndaı aqaýy bar árbir úshinshi er adam zardap shegedi. Keıde  bul «erkektik» alopetsııaǵa  áıelderde ushyrap jatady.\r\n\r\nTrıhogramma – bul ádis, mıkroskoptyq tekserý negizinde júzege asady, bul arqyly shash pen onyń ósý fazasynda qanshalyqty protsess júrip jatqandyǵyn  anyqtaýǵa bolady.  Trıhogrammanyń nátıjesinde alopetsııanyń túri anyqtalyp, jáne oǵan qandaı em qoldaný kerektigin bilýge bolady.\r\n\r\nAlopetsııanyń barlyq túrine em qoldanýǵa bolady. Tek, arnaıy mamandarǵa ýaqytyly qaralý kerek.\r\n\r\n\'\'Shash jáne bas tericiniń shashty bólikteriniń máselesi (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nalopetsııa\r\nalopetsııanyń emi\r\nerlerdegi alopetsııa\r\nbastyń tyqyrlanýy\r\náıelderdiń tazdanýy \r\nerlerdiń tazdanýy \r\njalpy shashtyń sypyrylýy\r\nshashym túsýi \r\nshash túsýiniń emi','translator',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1514,'','Allergııa jáne demikpe','','','qz','s','',0,'',7518,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543400820,1574936820,1543401049,'Demikpe ustamalary (demikpeniń asqynǵan sımptomdary) allergııalyq reaktsııanyń saldarynan oryn alýy múmkin. Bul jaǵdaıda, allergııaǵa beıim adamnyń  tynys alý joldarynyń qabynýy ýaqytsha kúsheıýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Allergııa degen ne?__\'\'\r\n\r\nAllergııa – bul adamnyń ımmýndy júıesiniń áser etken syrtqa faktorlarǵa qaıtarǵan jaýaby. Ondaı syrtqy faktorlarǵa: barlyq túrli jaǵdaılarda oılamaǵan jerden tıip ketken zattar, mysaly, ósimdiń tozańy, shań nemese jún, teri nemese janýardyń silekeıi jatady.  Allergııasy bar adamdardyń ımmýndy júıesi ózine jaǵymsyz zattardy birden sezedi, negizinde olardy, «allergender» dep ataıdy, olar qanshalyqty zııandy bolsa, aǵzanyń qalypty fýnktsııasyn sonshalyqty buzady.','Demikpe ustamalary (demikpeniń asqynǵan sımptomdary) allergııalyq reaktsııanyń saldarynan oryn alýy múmkin. Bul jaǵdaıda, allergııaǵa beıim adamnyń  tynys alý joldarynyń qabynýy ýaqytsha kúsheıýi múmkin.\r\n\r\n\'\'__Allergııa degen ne?__\'\'\r\n\r\nAllergııa – bul adamnyń ımmýndy júıesiniń áser etken syrtqa faktorlarǵa qaıtarǵan jaýaby. Ondaı syrtqy faktorlarǵa: barlyq túrli jaǵdaılarda oılamaǵan jerden tıip ketken zattar, mysaly, ósimdiń tozańy, shań nemese jún, teri nemese janýardyń silekeıi jatady.  Allergııasy bar adamdardyń ımmýndy júıesi ózine jaǵymsyz zattardy birden sezedi, negizinde olardy, «allergender» dep ataıdy, olar qanshalyqty zııandy bolsa, aǵzanyń qalypty fýnktsııasyn sonshalyqty buzady.\r\n\r\n\'\'__Allergııa demikpeni qalaı týyndatady?__\'\'\r\n\r\nAýamen jutylatyn allergender. Kóbinese demikpemen aýyratyn adamdar úshin belgili demmen ishke enip ketetin allergender.  Sońǵylary mynalar:\r\n\r\n•	Janýarlardyń aǵzasynan óndiriletinder (teri, silekeı);\r\n•	Shań tozańdary;\r\n•	Taraqandardyń deneleriniń bólshekteri;\r\n•	Zeń túıirshikteri;\r\n•	Tozańdar.\r\n\r\nMedıtsına qyzmetkerleri demikpemen aýyratyn adamdardyń jutylatyn allergen men sezimtaldyǵyn sáıkestendrip kóredi.\r\n\r\nTaǵamdyq allergııa. Taǵamnan bolatyn allergııa demikpeni anda-sanda týyndatýy múmkin. Aıta keterligi, allergııa sımptomdarymen astasyp kete beretin azyq-túliktiń kóp taralǵan túrleri:\r\n\r\n•	Jumyrtqa;\r\n•	Súıt;\r\n•	Arahıs;\r\n•	Soıa;\r\n•	Bıdaı;\r\n•	Balyq, \r\n•	Asshaıandar.\r\n\r\nKonservilengen taǵamdyq zattar da demikpeni qozdyrýy múmkin. Natrıı gıdrosýlfaty, kalıı gıdrosýlfaty, natrıı pırosýlfaty, kalıı pırosýlfaty jáne natrıı sýlfaty sekildi qospalar ádette taǵamdyq azyqtardy óńdegende nemese daıyndaǵanda qoldanylady, olar mynadaı azyq-túlikte kezdesýi múmkin:\r\n\r\n•	Keptirilgen jemister men kókónister;\r\n•	Kartop (jartylaı qaptalǵan fabrıkat);\r\n•	Sharap pen syra;\r\n•	Shynydaǵy laım nemese lımon shyryndary;\r\n•	Asshaıandar (balǵyn, qatyrylǵan nemese paıdalanýǵa daıyn túrleri);\r\n•	Marınadtalǵan ónimder.\r\n\r\nTaǵamdyq allergııa kóbinese adamdarda esekjem túrinde kórinis beredi, bórtpe shyǵady, júrek aınıdy, qusady jáne  ishi ótedi. Eger siz demikpeni qozdyratyn taǵamdyq allergııadan zardap shegip júrseńiz, joǵaryda aıtylǵan allergııa sımptomdary sizdiń kelesi demikpeńizdiń aldynda paıda bolýy múmkin.  Eger de, ol protsessti dereý toqtatpasa, keńirdek isip, tynys alatyn múmkindik qalmaı qalýy múmkin.\r\n\r\nEger sizdiń demikpeńizdi qozdyrady degen taǵamdarǵa kúmánińiz bolsa, onda dárigerińizben keńesip alyńyz. Sizdiń ol taǵamdyq azyq-túlikkepen  allergııalyq sezimtaldyǵyńyzdyń baılanysyn  anyqtaý úshin, sizge terilik-allergııalyq synama jasalýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Mende allergııa bolsa ne isteýim kerek?__\'\'\r\n\r\nÓzińizdiń allergııańyzdy qozdyratyn zattardan aýlaq júrýge tyrysyńyz.  Tómende, kóp taralǵan allergendermen baılanysyp qalmaý úshin ne isteýge bolatyndyǵy jaıynda jazylǵan.  \r\n\r\n\'\'__Shań-tozańǵa bólikterine allergııa bolsa__\'\'\r\n\r\n•	Allergender ótip ketpeıtindeı qarapaıym nemese serippeli matrasty qaptamamen qaptańyz;\r\n•	Barlyq jatyn ornyńyzdy aptasyna bir ret ystyq sýmen jýyp turyńyz;\r\n•	Edenge kilemshe japqyshtardy tósemeı-aq qoıǵan durys.  Eger kilemshe japqyshtardy alyp tastaı almasańyz, olardy allergen  ótkizbeıtin, kópqabatty vakýmdy shańsorǵyshpen jıi tazalap turyńyz.  Kilemshedegi shań-tozańdardy ketiretin arnaıy zattardy qoldanýǵa da bolady.\r\n•	Perde men porterderdi de taqpaı-aq qoıǵanyńyz jón. Jalıýzdiń ornyna qarapaıym kenep mataly perdeni ilip qoıyńyz.  Jýylatyn perdelerdi ystyq sýmen aptasyna 2-4 ret jýyp turý kerek.\r\n•	Shap qalpaqshalarynyń, tereze taqtaıshalarynyń ústin dymqyl matamen jıi súrtip turyńyz.\r\n•	Zattaryńyzdy jınaqy ustańyz. Oıynshyqtar men kitaptar esigi jabylatyn kitap sórelerinde  nemese qorapshalar men shkaftarda turýy kerek.\r\n•	Burynǵy jumsaq oıynshyqtardy jańa, jýylatyn oıynshyqtarǵa aýystyryńyz.\r\n•	Barlyq kıim-keshekterińizdi jabyq qoraptar men shkaftarǵa salyp qoıyńyz. \r\n•	Jastyqtar men tósek-oryndardyń amal bolsa qus qaýyrsynynan jasalǵandaryn qoldanbaǵan durys.\r\n•	Úıdiń ishinde tómengi dymqyldyqty qalyptastyryńyz   (25%-50%)   aýa keptirgishti de qoldanyńyz.\r\n•	Jyltqysh pen salqyndatqyshtyń fıltirlerin turaqty túrde aýystyryp turyńyz.\r\n\r\n\'\'__Óńezdelgen sańyraýqulaqtarǵa jáne zeńge allergııa bolsa__\'\'\r\n\r\n•	Ylǵaldanyp turatyn jerlerdi jıi qarap turyńyz.  Úıdiń ylǵaldylyǵyn 25% jáne 50% aralyǵynda ustap turatyn qurǵatqyshty qosyp júrińiz.\r\n•	Aýa kondıtsenerlerin múmkindiginshe paıdalanyńyz;\r\n•	Jýynatyn bólmelerdegi záı tartýy múmkin jerlerdi arnaıy tazartqysh zattarmen súrtip, tazalap júrińiz, býdy shyǵaryp turatyn tazartqyshty aýystyryp turyńyz. Ondaı jerlerge kilemshe tósemeńiz;\r\n•	Uıyqtaıtyn bólmede úı ósimdikterin ósirmeńiz;\r\n•	Úıdi syrlaǵan kezde shańǵa arnalǵan tejegishterdi de quramyna qosyńyz. \r\n•	Úıdiń ishinde kógeretin zattardy, mysaly, sý japyraq, baqshadaǵy qoqystardy saqtamańyz.\r\n\r\n\'\'__Jándiktikterge allergııa bolsa.__\'\' Kóptegen úılerde taraqandar men túrli jándikter bar. Keıbir demikpesi bar adamdardyń, sol jándikterge de allergııasy bolady. ol allergenderdi baqylaý úshin úıde:\r\n\r\n•	Taraqan ustaıtyn zattardy paıdalanyńyz;\r\n•	Taraqandarǵa shashatyn zattardy da qoldanýǵa bolady, biraq olardy úıde eshkim joq kezde ǵana istetý kerek. Eger sol zattar shashylǵannan keıin ózińiz nemese balańyz úıge kirer bolsańyzdar, bólmelerdi birneshe aǵat boıy ashyp qoıyp aýasyn tazartyńyz;\r\n\r\n\'\'__Shańǵa allergııa bolsa.__\'\' Shańnan qutylý ońaı emes, sebebi ony atmosferadan joıý aqylǵa sımaıtyn nárse. Siz ózińizben balańyzdy shańnan azda bolsa qorǵaý úshin mynadaı sharalar qoldansańyz bolady:\r\n\r\n•	Aýada shań kóterilip turatyn ýaqyttarda dalada kóp júrmeýge tyrysyńyz;\r\n•	Aýada shań qatty kóteriletin kezde terezelerdi jaýyp qoıyńyz;\r\n•	Múmkindigine qaraı aýa tazartqyshtardy qoldanyńyz.\r\n\r\n\'\'__Janýarlardyń aǵzasynan óndiriletin zattarǵa allergııa bolsa.__\'\'\r\n\r\n•	Eger ózińizde, nemese balańyzda asa qatty allergııalyq serpilis bolsa, úıińizde janýar ustamaı-aq qoıǵanyńyz abzal.\r\n•	Úıinde úı janýarlar asyraıtyn qurbyńyzdyń úıinde uzaq bolmaı-aq qoıyńyz. Tipti ol kezde ózińiz nemese balańyz demikpege qarsy qurylǵyny ózimen birge alyp júrgeni durys. Qonaqqa barǵanda janýarlarǵa qysqa ýaqytta ǵana qarap, ketip qalǵany jón.\r\n•	Eger sizge mysyq nemese ıt baǵý qajet bolsa, olardyń ornyn, júretin jerin shektep qoıyńyz. Olar sizdiń nemese balańyzdyń jatyn bólmelerine múldem kire almaǵany jón. Múmkindiginshe , janýarlardy dalada ustańyz.\r\n•	Úı janýaryńyzdy kún saıyn jýyndyryp turyńyz.\r\n•	Úıge kilemsheler tósemeńiz. Janýarlardan óndiriletin zattar kilemsheni olar basqanda, jabysyp qalady da sol jerde turaqtap, saqtalynyp jatady. \r\n\r\nTaǵamdyq allergenderden qutylý múldem múmkin emes. Siz endi joq degende jeıtin asyńyzdyń syrtyndaǵy japsyrma qaǵazyn jaqsylap oqyp júrińiz, úıden tys jerlerde tamaqtanǵanda, tamaqtyń quramynda qandaı qosspalar bar ekenin naqtylap surap alyńyz.  \r\n\r\nAllergııaǵa qarsy ekpeler bar ma eken, izdep kórińiz. Keleside, siz ımmýn júıeńizdiń qanshalyqty allergııaǵa qanshalyqty qarsy turatynyn anyqtaı alasyz.  Dáriger sizge allergııaǵa qarsy dárilerdi taǵaıyndaýy múmkin (olar, allergııalyq ımmýnoterapııa dep atalady).  Allergııaǵa qarsy ekpe, sizdiń biraz allergııalyq reaktsııańyzdy qozǵaýy múmkin. Sol allergııaǵa qarsy ekpeni qaıtalap saldyrǵanda sizdiń ımmýn júıeńiz aqyryndap úırenise bastaıdy. Aldymen sizge allergııaǵa qarsy ekpe saldyrýǵa bola ma, sony dárigerińizden surap, naqtylap alyńyz.\r\n\r\n\r\n\'\'Balalardyń jótelýi \'\'\r\n\'\'Demikpe (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:  __\r\n\r\nallergııa\r\nallergen\r\nallergııalyq demikpe\r\ntaǵamdyq allergııa\r\nshańǵa allargııa\r\nzeńge allergııa\r\ntozańǵa allergııa\r\njúnge allergııa\r\nallergııalyq jótel\r\nmysyqqa allergııa','translator',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1515,'','Latekske allergııalyq reaktsııa ','','','qz','s','',0,'',3957,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401060,1574937060,1543401167,'__Latekske allergııalyq reaktsııa degen ne?__\r\n\r\n__Lateks degenimiz __- kaýchýk aǵashynan (geveıa - Hevea brasiliensis) alynatyn tabıǵı ónim. Keıbir adamdardyń allergııalyq reaktsııasy latekspen qaıtalap úıkeliskende, ásirese latekstik qolǵaptardan damıdy. Latekske allergııa berý búgingi tańda medıtsınada ózekti máselege aınalyp keledi.\r\n\r\n__Onyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nLatekske qarsy allergııalyq rektsııa ár túrli damıdy – ol bilinbeı bastalyp, ómirge qaýip tóniretin  aýyr jaǵdaıǵa deıin alyp kelýi múmkin. Mysaly:\r\n\r\n•	Terilik reaktsııalar: Janaspaly dermatıt, esekjem nemese jappaı qyshynýǵa alyp keledi\r\n•	Tynys alýǵa áseri. Naýqastyń tynys alý júıesine jeńil áser etse-jótel,túshkirý nemese murynnan kóptegen bólindiler bólinedi,al aýyr jaǵdaıda-entigý,tamaqtyń isinýi nemese qatty estiletin syrylmen tynys alý paıda bolady.\r\n•	Anafılaksııalyq shokta kezdesedi.','__Latekske allergııalyq reaktsııa degen ne?__\r\n\r\n__Lateks degenimiz __- kaýchýk aǵashynan (geveıa - Hevea brasiliensis) alynatyn tabıǵı ónim. Keıbir adamdardyń allergııalyq reaktsııasy latekspen qaıtalap úıkeliskende, ásirese latekstik qolǵaptardan damıdy. Latekske allergııa berý búgingi tańda medıtsınada ózekti máselege aınalyp keledi.\r\n\r\n__Onyń sımptomdary qandaı?__\r\n\r\nLatekske qarsy allergııalyq rektsııa ár túrli damıdy – ol bilinbeı bastalyp, ómirge qaýip tóniretin  aýyr jaǵdaıǵa deıin alyp kelýi múmkin. Mysaly:\r\n\r\n•	Terilik reaktsııalar: Janaspaly dermatıt, esekjem nemese jappaı qyshynýǵa alyp keledi\r\n•	Tynys alýǵa áseri. Naýqastyń tynys alý júıesine jeńil áser etse-jótel,túshkirý nemese murynnan kóptegen bólindiler bólinedi,al aýyr jaǵdaıda-entigý,tamaqtyń isinýi nemese qatty estiletin syrylmen tynys alý paıda bolady.\r\n•	Anafılaksııalyq shokta kezdesedi.\r\n\r\n__Kandaı adamdarda latekske qarsy allergııalyq reaktsııa bolady?__\r\n\r\nLatekske qarsy allergııalyq reaktsııa kóbinese rezınadan jasalǵan zattar shyǵaratyn mekemede isteıtinderde, medıtsına qyzmetkerlerinde jáne operatsııasyna lateksten jasalǵan quraldar kóp qoldanylǵan naýqastarda damıdy.\r\n \r\n__Latekske qarsy allergııany ne damytady?__\r\n\r\nBanan, kashtan, kıvı, avokado jáne qyzanaq sekildi azyq-túlikke allergııasy bar adamnyń latekske de allergııasy basym bolady. Latekske allergııasy bar adamdardyń bul atalmysh azyq-túlikke allergııasynyń basym bolýynyń sebebi, olardyń quramynda da kóp mólsherde aǵýyz kezdesedi. Latekske qarsy allergııasy bar adamdar, sondaı-aq, anamezinde atopııalyq dermatıti bar adamdarda da damýy múmkin. Óıtkeni, bul teri aýrýy da qyzaryp, qyshıdy, sonymen qatar teride bórtpeler paıda bolady. \r\n\r\n__Lateksten jasalǵan zattar qaı jerde kezdesedi?__\r\n\r\nQuramynda lateks bar medıtsınalyq buıymdar:\r\n\r\n•	Medıtsınalyq qolǵaptar, ásirese lateks untaqtary sebilgender; \r\n•	Drenajdar, jgýt,kateter jáne bınt\r\n•	Operatsııany tańýǵa arnalǵan jabysqaq lentalardyń quramynda.\r\n \r\nQuramynda lateksi bar jeke nemese úıde qoldanylatyn zattar:\r\n\r\n•	Kontratseptıvtar mysaly: músheqap nemese dıafragmalar\r\n•	Tósemeler jáne gıgıenalyq jastyqtar\r\n•	Sábılerge qoldanylatyn emizikter jáne qutyǵa kıgiziletin rezına emizikter;\r\n•	Sharlar jáne rezınadan jasalǵan oıynshyqtar;\r\n•	Kompıýter tyshqanyna arnalǵan tósemede.\r\n\r\n__Lateksten bolatyn allergııany qalaı dıagnostıkalaıdy?__\r\n\r\nLatekske qarsy allergııalyq reaktsııa bar ekenin bilý úshin aýrýdyń negizi   anamnezin muqııat túsine otyryp, aýrýdy obektıvti túrde tekserip, zerthanalyq  jaǵdaıda zertteý júrgizý kerek. Taldamalar arasyndaǵy qan taldamasynan latekske qarsy antıdene anyqtalýy múmkin. Sonymen qatar lateksten jasalǵan qolǵapty kıgizip kórý jáne allergııalyq teri astylyq synama jasalady. Osy synamalarda bilikti dáriger jasaıdy sebebi rektsııa bolǵan jaǵdaıda der kezinde kómek kórsete bilý kerek.\r\n\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nBirqatar dárilik preparattar allergııanyń sımptomdaryn azaıtýǵa kómektesýi múmkin, biraq barynsha oń áer beretin emdeý túri – latekspen baılanysty onyń qıyndyǵyna qaramastan, múldem toqtatý kerek. Eger salmaqty reaktsııa oryn alsa ony reanımatsııalyq bólimde emdeýge týra keledi.\r\n\r\nEger sizde osyǵan deıin latekske qarsy salmaqty raktsııa  týyndaǵan bolsa, siz allergııaǵa qarsy dáriler salynǵan qorapshany ózińizben birge alyp júrip, olardy durys qoldana bilýińiz kerek. Mysaly, onyń ishinde adrenalınmen shprıts bolýy múmkin.   \r\n\r\n__Eger allergııa bolǵan jaǵdaıda lateksten qalaı saqtaný kerek?__\r\n\r\n•	Lateks ónimderiniń terińizge janasýyna jol bermeý kerek ,eger densaýlyq saqtaý qyzmetkerleri bolsa onda gıpoallergendi qolǵaptardy qoldanǵan jón.\r\n•	Lateks untaqtary sebilgen qolǵaptardyń qasynda tynys alyp, ony aýamen birge jutyp alýdan saqtanyńyz. Ádette latekstik qolǵaptar júgeri krahmalyna salynyp turady. Sonyń  saldarynan siz júgeri krahmalyn soryp alyp, ókpe rektsııasyn týdyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nallergııa\r\nallergııalyq reaktsııa\r\nallergen\r\nlatekske qarsy allergııa\r\nrezınadan jasalǵan qolǵaptarǵa allergııa\r\nlatekske qarsy allergııanyń emi','translator',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1516,'','Allergııalyq reaktsııa ','','','qz','s','',0,'',3038,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401120,1574937120,1543401508,'__Allergııalyq rektsııa degenimiz ne? Allergııalyq rektsııa__ – bul allergen dep atalatyn, belgili bir zatqa ımmýn júıesiniń gıpperreaktsııa berýi (shamadan tys áser berýi). Allergender: hımııalyq zattar, taǵamdyq azyq-túlikter, dári-dármekter, túrli ósimdikter, shań-tozańdar bolyp tabylady.','__Allergııalyq rektsııa degenimiz ne? Allergııalyq rektsııa__ – bul allergen dep atalatyn, belgili bir zatqa ımmýn júıesiniń gıpperreaktsııa berýi (shamadan tys áser berýi). Allergender: hımııalyq zattar, taǵamdyq azyq-túlikter, dári-dármekter, túrli ósimdikter, shań-tozańdar bolyp tabylady.\r\n\r\n__Allergııalyq rektsııalardyń damý mehanızmderi qandaı?__\r\n\r\nAllergııalyq reaktsııalar jeńil dárejeden bastalyp,ómirge qaýip týdyratyn óte aýyr jaǵdaıǵa deıin aýytqýy múmkin. Aǵzanyń ımmýndyq júıesi allergııa týdyrýshy zatqa birneshe mehanızm boıynsha jaýap qaıtarady. Osylardyń ishindegi negizgi mehanızm qannyń aq jasýshalry-lımfotsıtterdiń qatysaýymen bolady. Lımfotsıtterdiń 2 túri bar: V-lımfotsıtter jáne T-lımfotsıtter. V-lımfotsıtteri antıdeneler túzedi, olar bógde denelerdi joıý maqsatynda bakterııalarmen baılanysady,  jáne aǵzany olardan beıtaraptandyrýǵa tyrysady. Negizi antıdene allergııa týdyrýshy zattar men baılanysyp allergııalyq reaktsııa týdyrýy da múmkin. Osy úrdiske qatysatyn antıdenlerdi ımmýnoglobýlın E kategorııasyna jatqyzamyz. T-lımfotsıtter antıdene óndirmeıdi - olar bógde denege tikeleı shabýyldaıdy. Osy lımfotsıtterdiń úrdiske qatysýyna baılanysty allergııalyq protsestiń tıpin jedeldetilgen túri (V-lımfotsıtterdiń qatysýymen ımmýnoglobýlın E óndirilýi arqyly )anyqtaıdy jáne baıaýlatylǵan túri (T-lımfotsıtterdiń qatysýymen)  anyqtalady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"486\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAllergııalyq reaktsııalardyń sımptomdary jeńil dárejeden bastalyp, ómirge qaýip týdyratyn óte aýyr jaǵdaıǵa deıin aýytqýy múmkin. Allergııa týdyrýshy zattar organızmniń kez kelgen jerine túsýi múmkin mysaly: muryn qýysyna,  kózge, asqazan-ishek joldaryna, ókpege jáne terige. Keıbir allergııalyq rektsııalar (mysaly, esekjem nemese  jándik shaqqan jerdiń aınalasynyń qyshýy nemese ósimdikterdiń nemese hımııalyq zattardyń terige janasýynan) paıda bolyp, tek aǵzanyń bir ǵana bóligi zaqymdalady. Basqa allergııalyq rektsııalar kezinde barlyq aǵza zaqymdalady-teriniń qyshýy, isiný, tynys alýdyń qıyndaýy,  al aýyr allergııalyq rektsııa kezinde anafılaktıkalyq shok damyp tipti adam ólip ketýi de múmkin. \r\n\r\nKeıbir allergııalyq rektsııalar allergenmen birinshi janasqanda paıda bolmaıdy ol aqyryndap kúnnen-kúnge baılanysyp baryp sezimtal bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"487\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n Aıqyn dermografızm\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"488\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nQoldaǵy dermografızm\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"489\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nDenedegi esekjem\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"490\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTeridegi esekjem\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"491\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nEsekjem\r\n\r\n\r\n\'\'Balalardaǵy aýyz qýysynyń zaqymdalýy (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Bettiń isinýi,bezeý,allergııalyq reaktsııa (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Tumaý (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Aýyz qýysynyń zaqymdalýy (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nallergııa\r\nallergııa emi\r\nallergııa sımptomdary\r\ntaǵamdyq allergııa\r\nallergııalyq reaktsııa\r\nmaýsymdyq allergııa\r\nalllergen\r\ndárige allergııalyq reaktsııa','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1517,'','Maskúnemdik','','','qz','s','',0,'',3074,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401480,1574937480,1543401588,'\'\'__Bul ne?__\'\' __Maskúnemdik__ – adamǵa fızıkalyq pen psıhologııalyq zııan keltiretin dárejede alkogoldi ishimdikterdi kúndelikti jáne turaqty túrde qoldaný. Maskúnemdiktiń tujyrymdamasy retinde adamnyń alkogoldik ishimdikterdi qoldanǵannan keıin óz-ózin baqylaýǵa qaýqarsyz bolatyndyǵyn, ishimdikke táýeldi adam retinde sıpattalýyn aıtamyz.\r\n\r\n\'\'__Maskúnemdik qalaı týyndaıdy?__\'\' Ádette úıde (janjal, urys-keris, aıqaı), jumysta (tártiptiń nasharlaýy jáne jumysqa degen qabilettiń tómendeýi) nemese zań buzýshylyqqa (mas kúıinde kólik júrgizýge baılanysty tutqyndalýy) qatysty problemalar týyndaıdy. Sonymen qatar densaýlyqqa qatysty (qan qysymynyń kóterilýi; as qorytý júıesiniń, kóp jaǵdaıda baýyrdyń zaqymdalýy) problemalary paıda bolady.','\'\'__Bul ne?__\'\' __Maskúnemdik__ – adamǵa fızıkalyq pen psıhologııalyq zııan keltiretin dárejede alkogoldi ishimdikterdi kúndelikti jáne turaqty túrde qoldaný. Maskúnemdiktiń tujyrymdamasy retinde adamnyń alkogoldik ishimdikterdi qoldanǵannan keıin óz-ózin baqylaýǵa qaýqarsyz bolatyndyǵyn, ishimdikke táýeldi adam retinde sıpattalýyn aıtamyz.\r\n\r\n\'\'__Maskúnemdik qalaı týyndaıdy?__\'\' Ádette úıde (janjal, urys-keris, aıqaı), jumysta (tártiptiń nasharlaýy jáne jumysqa degen qabilettiń tómendeýi) nemese zań buzýshylyqqa (mas kúıinde kólik júrgizýge baılanysty tutqyndalýy) qatysty problemalar týyndaıdy. Sonymen qatar densaýlyqqa qatysty (qan qysymynyń kóterilýi; as qorytý júıesiniń, kóp jaǵdaıda baýyrdyń zaqymdalýy) problemalary paıda bolady.\r\n\r\nAlkogoldik ishimdikterdi ishý (alkogoldi asyra paıdalaný) boıynsha problemasy bar adamdar men ishimdikke táýeldiler arasynda aıyrmashylyqtar bolady.  Alkogoldi asyra paıdalaný  men maskúnemdiktiń belgileri kúrdeli keledi jáne óz betinen fızıkalyq, áleýmettik pen emotsııalyq aspektilerdi qamtıdy. Alkogoldik táýeldilikte adam ishimdikti kúndelikti qoldanbaıdy, biraq bir bastap ishkende kóp mólsherde ishedi. Ishýdi doǵarǵan soń olarda táýeldilik sındromy paıda bolady. \r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Maskúnemdik – bul uzaqqa sozylatyn aýrý, kóbinese densaýlyqqa, emotsııalyq, áleýmettik jáne minez-qulyq problemalaryna ákeledi.Eger alkogolge degen táýeldilikti ýaqytyly emdemese, onda alkogoldiń psıhıkaǵa, júrekke, baýyrǵa jáne basqa da múshelerge áser etýine baılanysty ólimge ákelýi múmkin. Maskúnemdikten tolyq emdelý múmkin emes, biraq onymen kúresýge bolady.\r\n\r\nMaskúnemdikti emdeý ádisine baılanysty ár túrli úsh kategorııaǵa bólýge bolady: fızıologııalyq, psıhologııalyq jáne áleýmettik. Maskúnemdikti emdeýdiń bir tásili bolyp alkogoldi ónimderdi qoldanǵan kezinde aýyr janama áser etetin hımııalyq zattardy paıdalaný bolyp tabylady. Ondaı zattarǵa dısýlfıram, kaltsıı tsıanamıdi jáne t.b. jatady. Bul zattar alkogoldi qoldanǵan kezde adamda qyzba, júrektiń aınýy, qan qysymynyń tómendeýi, júrektiń qatty soǵýy jáne qorqynysh sezimin týdyrady. Bul óz kezeginde naýqastardyń ishimdikti ishýden bas tartýyna ákep soqtyrady. \r\n\r\n\'\'__Anonımdi maskúnemder baǵdarlamasy.__\'\'\r\n \r\nMaskúnemder psıhotreapııasy kóptegen ádisterden quralady,sonyń ishinde eń tıimdisi naýqastardy toppen qoldaný bolyp tabylady.  syǵan baılanysty Batysta anonımdi maskúnemder baǵdarlamalary keńinen taralǵan, ol jerde qatysýshylar top bolyp jınalyp, ózderiniń problemalarymen bólisedi jáne maskúnemdikke qalaı jetkenderin sóz etip, osy qıyndyqtan birigip ótýge degen joldy kórsetýlerin suraıdy. Qazirgi kezde anonımdi maskúnemder baǵdarlamasy álemdik ádiske aınaldy. Anonımdi maskúnemder toptary álemniń barlyq memleketterinde qurylǵan, olar maskúnemdikten arylýǵa septik etetin 12 dinı emes maqsattar men rýhanı kúsh tujyrymdamasyn ustanady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nmaskúnemdik\r\nmaskúnemdikti emdeý\r\nmaskúnemdiktegi asqynýlar\r\nmaskúnemdiktiń satysy\r\nmaskúnemdik kezindegi psıhoterapııa \r\náıelderdiń maskúnemdigi\r\nishimdik, alkogol\r\ntáýeldilik\r\nabstınetti sındrom\r\nsozylmaly maskúnemdik','translator',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1518,'','Adenoma ','','','qz','s','',0,'',334,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401540,1574937540,1543401625,'Adenoma – negizi bezdi epıtelııden (tinnen) quralǵan zalalsyz isik. Bezdi tin aǵzadaǵy múshelerdi, bezderdi jáne basqa da qurylymdy jaýyp turatyn tinniń juqa qabaty.','Adenoma – negizi bezdi epıtelııden (tinnen) quralǵan zalalsyz isik. Bezdi tin aǵzadaǵy múshelerdi, bezderdi jáne basqa da qurylymdy jaýyp turatyn tinniń juqa qabaty.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nadenoma\r\nisik\r\nonkologııa\r\nqýyq asty beziniń isigi\r\ngıpomız adenomasy \r\nqalqansha bezi adenomasy\r\nadenoma sımptomdary\r\nadenoma emi\r\nadenoma operatsııasy','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1519,'','Adenokartsınoma ','','','qz','s','',0,'',395,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401600,1574937600,1543401656,'__Adenokartsınoma__ - ishki múshelerdi qamtıtyn jasýshalardan bastalyp, gormon jáne basqa da zattardy óndirýge qabiletti, ıaǵnı sekretsııalyq qyzmetterge ıe qaterli isik túri.','__Adenokartsınoma__ - ishki múshelerdi qamtıtyn jasýshalardan bastalyp, gormon jáne basqa da zattardy óndirýge qabiletti, ıaǵnı sekretsııalyq qyzmetterge ıe qaterli isik túri.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nadenokartsınoma\r\nqaterli isik\r\nonkologııa\r\nadenokartsınoma dıagnostıkasy\r\nadenokartsınoma emi\r\nadenokartsınoma sımptomdary\r\nsút beziniń qaterli isigi\r\nqýyq asty beziniń qaterli isigi\r\nasqazannyń qaterli isigi\r\n','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1520,'','Zeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS)','','','qz','s','',0,'',8347,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543401660,1574937660,1543402673,'Zeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS) – bul adamnyń qate damý protsesi. Mundaı adamdarda bir nársege nazar aýdara almaý, joǵary belsendilik tanyta almaý, minez-qulqyn erkin ıgere almaý nemese keıbir oılaryn qıystyra almaý sekildi sımptomdar baıqalady. Degenmen, ZJGS-qa dıagnoz qoıý úshin atalǵan minez-qulyqtyq sımptomdary tolyqqandy dáleldeme bola almaıdy. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nZeıin jetkiliksizdigi jáne gıperaktıvtilik sındromy (ZJGS) – bul adamnyń qate damý protsesi. Mundaı adamdarda bir nársege nazar aýdara almaý, joǵary belsendilik tanyta almaý, minez-qulqyn erkin ıgere almaý nemese keıbir oılaryn qıystyra almaý sekildi sımptomdar baıqalady. Degenmen, ZJGS-qa dıagnoz qoıý úshin atalǵan minez-qulyqtyq sımptomdary tolyqqandy dáleldeme bola almaıdy. \r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nZJGS, negizi, bala kezde bastaý alady, desede, eseıgende de kezdesip qalýy ǵajap emes. Bul kóbinese balanyń minez-qulqynyń buzylysyna qarap anyqtalady. ZJGS qyz balalarǵa qaraǵanda, er balalarda kóptep kezdesip jatady.\r\n\r\nZJGS-tiń qandaı sebepterden týyndaıtyny áli kúnge deıin anyqtalǵan joq.  Tek bir biletinimiz, bul aýrýdyń damýynda adamnyń tuqym qýalaýshylyq faktorlary men qoǵamdyq ortadaǵy faktorlary  zor ról atqarady eken. Ǵalymdar zertteı kele ZJGS bar balamen, bul aýrýǵa shaldyqpaǵan balanyń mıynyń aıyrmashylyǵy bolatyndyǵyn anyqtapty.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nZJGS-tiń sımptomdary mynadaı 3 topqa bólinedi:\r\n\r\n•	Oıyn bir jerge shoǵyrlandyra almaıdy (alańǵasar);\r\n•	Aıaq astynan belsendilik tanytyp ketedi (gıperaktıvti);\r\n•	Minez-qulqyn ıgere almaıdy (ımpýlsıvti).\r\n\r\nZJGS-i bar adamdarda kóptep kezdesetin sımptom,  olardyń zeıinsizdigi. Keıbireýlerde, gıperaktıvtiligi men ımpýlsıvtiligi basym kórinis beredi. Al úshinshi toptaǵylarda oıyn qııýlastyra almaý sekildi túrli sıpmtomdar bolady. Eger adamda, zeıin qoıa almaý sekildi sımptomdar bolsa,  ondaıdy keıde zeıin jetkiliksizdigi sındromy (ZJS) dep ataıddy. Onyń ZJGS-tan qaraǵanda jeńilirek keledi.\r\n\r\nZeıinsizdik sımptomdary:\r\n\r\n•	Oıyn bir jerge shoǵyrlandyra almaıdy, mektepte, úıde keı bir nárselerli umytyp, nemese ońaı istiń ózin oryndaı almaı jatady;\r\n•	Oınap jatqan kezde qarapaıym tapsyrmalardy oryndaı almaı qınalyp jatady;\r\n•	Qandaı da bir adam sóılese, ony estimeıdi;\r\n•	Ár istiń qoldanylý tásilin meńgere almaıdy, mekteptegi, turmystaǵy tapsyrmalardy istese de aıaqtaı almaı qınalady;\r\n•	Sharalar men tapsyrmalardy uıymdastyrýda qınalady;\r\n•	Ondaı balalarǵa mıyna salmaq túsiretin  tapsyrmalar (ásirese, sabaqta úıge berilgen  tapsyrmalar) unamaıdy;\r\n•	Oıynshyqtaryn, qaryndashtaryn, kitaptaryn nemese qural-jabdyqtaryn jıi joǵaltady;\r\n•	Ár nársege kóńili aýyp kete beredi;\r\n•	Kúndelikti jumystar men áreketterin umytyp qala beredi.\r\n\r\nGıperaktıvtilik sımptomdary:\r\n\r\n•	Mazasyzdanyp, qol-aıaqtaryn qozǵalta beredi nemese otyrǵan oryndyǵyn tyqyldatyp uryp otyrady;\r\n•	Ózi  sııaqty basqalar otyrǵan jerde, ol tynysh oryna almaıdy;\r\n•	Beı-bereket júgire beredi;\r\n•	Jáı salmyqty túrde, qalypty oınaı almaıdy;\r\n•	Ylǵyı júre beredi, ózin «taq bir, qozǵaltqysh aınaldyryp jatqandaı sezinedi»;\r\n•	Kóp sóıleıdi.\r\n\r\nImpýlsıvtilik sımptomdary:\r\n\r\n•	Suraqty qoıyp bolǵansha, jaýap qaıtarady;\r\n•	Kezek kúte almaıdy;\r\n•	Ózgelerdi toqtata beredi nemese ura beredi (sóıleskende nemese oınaǵanda).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nZJGS-tyń bolýy múmkin dep, kúmándanǵan adam, arnaıy mamanǵan qaralýy tıis. ZJGS-ti anyqtaıtyn, dıagnozyn qoıatyn test túri joq. Dıagnozy tek, joǵaryda jazylǵan sımptomdar arqyly ǵana anyqtalady. Bala qashan ZJGS-qa shaldyqsa, onyń sımptomdaryn ata-anasy men muǵalimi de baǵamdaýǵa bolady.\r\nZJGS-qa ushyraǵan kóptegen balalar, keıin psıhologııalyq jaǵynan durys damymaı qalady, mysaly, kóńil-kúıi buzyla beredi, ashýshań bolyp ketedi, psıhoaktıvti zattardy paıdalanady, oqý úlgerimi nashar bolady nemese minez-qulqy nasha bolyp ósýi  múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nZJGS-ti emdeý patsıent pen dáriger arasynda óz ara seriktestik  dárejesinde júrgiziledi.  Eger, patsıent bala bolsa, ata-anasy men muǵalimi de emdeýge qatysady. Emdeý úshin mynalar mańyzdy bolmaq:\r\n\r\n•	Naqty maqsat qoıý kerek;\r\n•	Dárilik nemese minez-qulyqtyq terapııany bastaý kerek;\r\n•	Alǵa qoıǵan maqsaty jaıynda, nátıje men dárilerdi qoldaný barymynda qandaıda bir kereǵar áserler týyndamaýy jaıynda dárigermen turaqty túrde keńesip turǵan jón.\r\nBul qabyldaýlar barysynda patsıent jaıynda qajetti aqparattar jınalýy kerek, sondaı-aq, ata-anasy men muǵalimi jaıynda da keıbir málimetter qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEger bulaı emdeý kómektespese, dárigerge tómendegideı jaıttardy oryndaý kerek:\r\n\r\n•	Naýqasta shynymen de ZJGS bar ma anyqtaý kerek;\r\n•	Budan da kúrdeli sımptomdardy  týdyratyn aýrýdy anyqtaý kerek;\r\n•	Emdelý jospary tolyq oryndalyp jatqanyna kóz jetkizý kerek.\r\n\r\n\'\'Aýrýǵa qarsy preparattar:\'\'\r\n\r\nMinez-qulyqtyq terapııaǵa arnalǵan dári-dármekter ylǵı jaqsy nátıje kórsetedi. ZJGS kezinde qoldanatyn birneshe túrli dáriler bar.  Olardy jeke qoldansa da, nemese basqa emdik sharalarmen yńǵaılastyryp qoldansa da bolady. Osylarǵa baılanysty nemese basqa da dárilerdi  patsıenttiń qajettiligine qaraı jáne aýrý sımptomdaryna baılanysty tańdaýdy tek dáriger jasaıdy.\r\n    \r\nPsıhoyntalandyrýshy (kópshilikke údetkish atymen belgili) ZJGS-ti emdeýge arnalǵan jıi qoldanatyn dári bolyp tabylady. Bul preparattar údetkish dep atalǵanymen, negizinde tynyshtandyrý ásererin jaqsy ıgeredi.\r\n\r\nZJGS-qa qarsy preparattardy qoldanarda dárigerińizdiń úıretken qoldaný tásilin múqııat oryndańyz.\r\n\r\nKeıbir dáriler janama áser beredi. Janama áserler bola qalǵan jaǵdaıda, dárigerge qaralyńyz. Múnkin ol dárini aýystyratyn basqa dári bar shyǵar, nemese onyń qabyldaý mólsherin azaıtýy yqtımal.\r\n\r\n\'\'Terapııa\'\'\r\n\r\nNaýqasty emdegendeı januıa músheleri ZJGS-pen baılanysty  kúızelis sımptomdary bar adamdy durys túsinip, onyń áreketterine túsinistikpen qarap, onyń jaǵdaıdy erkin ıgerip ketýine barynsha yqpal etýler kerek. \r\n\r\nZJGS-tiń keń taralǵan túr – minez-qulyqtyq terapııasy. Bul emdeý tásili balalarǵa da, olardyń ata-analaryna da, qalypty ómir súrý úshin jáne minezderin durystaý úshin aıtarlyqtaı kómek beredi. ZJGS-tiń jeńil túri kezdesip jatsa, olardy dári-dármeksiz-aq, osy minez-qulyqtyq terapııa arqyly emdeýge bolady.\r\n\r\nQoldaýshy toptar patsıentke jáne onyń otbasyna basqa adamdarmen osyǵan uqsas máselelerde erkin áńgimelesýine kómektesýi múmkin.\r\n\r\nZJGS bar balaǵa kómek bolatyn basqa da keńester:\r\n\r\n•	Balanyń uzsaty men turaqty túrde áńgimelesińiz;\r\n•	Balanyń úı tapsyrmasyn oryndaýǵa, tamaqtanýyna, taza aýada serýendeýine turaqty túrde kóńil bólý úshin kúntizbe qurańyz. Sabaq kestesin taqalǵanda qaramaı, erterek rettep qoıyńyz;\r\n•	Balanyń aınalasyndaǵy kóńilin bóle beretin jaıttardy shekteńiz;\r\n•	Balanyń denssaýlyǵyna kóńil bólińiz, tamaq quramyndaǵy qunarly zattarǵa mán berińiz;\r\n•	Balanyń jetkilikti uıyqtap, tynyǵýyna kóńil bólińiz;\r\n•	Balanyń jaqsy minez-qulyqtaryn maqtap, marqaıtyp qoıyńyz;\r\n•	Balaǵa naqty, júıeli zańdylyqty úıretińiz.\r\n\r\nZJGS kezinde jaqsy áser beredi degen fototerapııa, tamaqqa qosymsha  zattar qosý,  sekildi alternatıti emdeý ádisteriniń  paıdasy shamaly.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nZJGS uzaq ýaqytqa sozlatyn, sozylmly jaǵdaı bolyp tabylady. Eger ZJGS-ti durys emdemese, mynadaı jaıttarǵar soqtyrýy múmkin:\r\n•	Alkogol nemese shylym sekildi zııandy zattardy tutynady;\r\n•	Mektepte kóptegen jaısyzdyqtarǵa urynady;\r\n•	Juysynda turaqsyz bolady;\r\n•	Kóp zań buza berýi múmkin.\r\nZJGS-ke shaldyqqan kóptegen balalar eseıe kele zeıinsizdik, gıperaktıvtilik jáne ımpýlsıvtilik sekildi sımptomdardan zardap shetip ósedi. Al ZJGS-i bar eresekter túrli jaǵdaıdy ıgere almaıdy, óziniń minez-qulqyndaǵy yńǵaısyzdyótardy jasyryp, tuıyqtalýmen qınalady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger siz mektep qyzmetkeri bolsańyz, balanyń damýynda ZJGS-tiń bar ekenine kúmándansańyz, dárigerge habalasyńyz. Siz dárigerge myna jaıttardy habarlaýyńyz kerek:\r\n•	Úıdegi máseleleri, mekteptegi ózimen jasty balalarǵa degen qarym-qatynasy jaıynda;\r\n•	ZJGS-ti emdeý úshin qabyldaýp júrgen dárileriniń janama áseri jaıynda;\r\n•	Kúızelis belgileri jaıynda.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nZeıin jetispeýshiligi sındromy (ZJS); Zeıin jetispeýshiligi jáne gıperaktıvtilik ssındromy (ZJGS); balalyq gıperkınezder.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nzeıin shoǵyrlandyrýynyń buzylysy\r\ngıperaktıvtilik\r\nımpýlsıvtilik\r\nzeıinsizdik','translator',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1521,'','Teri asty gematomasy (kógerýler, qandy uıymalar)','','','qz','s','',0,'',4150,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543402680,1574938680,1543403003,'Gematoma – teriniń belgili bir jerleriniń túsiniń ózgerýimen kórinis beredi. Usaq qan tamyrlar  búlinip,  jáne tamyr ishindegi qan teri astynda ornalasqan jumsaq tinderge ótip ketkende, sodan gematomalar  paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Myna áreketterdi istemeńiz__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Sınnımderi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGematoma – teriniń belgili bir jerleriniń túsiniń ózgerýimen kórinis beredi. Usaq qan tamyrlar  búlinip,  jáne tamyr ishindegi qan teri astynda ornalasqan jumsaq tinderge ótip ketkende, sodan gematomalar  paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"492\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Túrli sebepterge baılanysty qan tamyrlary qabyrǵalarynyń zaqymdanýynan gematomalar paıda bolady. Jarylǵan tamyrdaǵy qandar joǵary kóterilip ter men ettiń arasyna jınalyp qalady, onyń áserinen aýrý sezimi týyndap, isinip, teriniń túsi ózgeredi. \'\'\r\n\r\nGematomanyń úsh túri bar:\r\n\r\n•	Teri astylyq – teri astynda ornalasady\r\n•	Bulshyqet ishilik – bulshyqet ishinde\r\n•	Súıek ústilik - súıekti soǵyp alý kezinde damıdy\r\n\r\nGematomalar birneshe kúnnen birneshe aılarǵa deıin ketpeı turýy múmkin. Súıekti soǵyp alǵan kezindegi gematomalar úlkeıe túsedi, jáne qattyraq aýyryp turady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGematomalar kóbinese qulaǵanda, sporttyq jaraqattar alǵanda, avtokólik apattaryna ushyraǵanda nemese soqqy alǵanda, bireýlermen  tóbeleskende nemese qandaıda bir qatty zat denege kelip tıgende paıda bolady.\r\n\r\nSiz qansuıyltqysh preparattardy (aspırın nemese varfarın) qabyldasańyz kishigirim gematomalardyń paıda bolý múmkindigi bar.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nNegizgi belgi leri – teriniń belgili bir jerinde kógerýi, aýrý seziminiń týyndaýy, isiný t.s.s. Gematomanyń basynda túsi aqshyl-qyzǵylt bolyp keledi, jáne ustaǵanda óte sezimtal bolady. Soǵylǵan bulshyq etterge júkteme túsirý qıyn bolady. Mysaly, jambastyń tereń gematomasy oryn alsa, júrgende nemese júgireıin degen kezde aýyrady.\r\nÝaqyt óte gematoma túsi kók túske, sosyn jasyl-sary enedi de, sońynda tolyǵymen joıylyp ketedi.\r\n\r\nGematoma kezinde kórsetiletin alǵashqy kómek:\r\n\r\n•	Tez jazylý úshin jáne isinýdiń alý úshin zaqymdalǵan aımaqqa muz qoıý kerek. Muzdy taza oramalǵa oraý kerek – muzdy tikeleı terige qoıýǵa bolmaıdy. Protsedýrany 1 saǵat ishinde 15 mın saıyn qaıtalap turý qajet.\r\n•	Soqqan aımaqqa joǵarylaǵan qalyp keltirińiz, eger múmkin bolsa. Joǵarlaǵan qalyp qannyń soǵylǵan aımaqqa jınalýynnyń aldyn alady.\r\n•	Bulshyqetterge artyq kúsh túsirmeńiz.\r\n•	Aýrý sezimin basý maqsatynda, qajet bolsa aýrý sezimin basatyn preparattardy qabyldańyz.\r\n\r\nSırek jaǵdaılarda gematomalar kezinde hırýrgııalyq ádis qoldanylýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Myna áreketterdi istemeńiz__\r\n\r\n•	Gematomany ıne arqyly sormańyz\r\n•	Júgirýdi, oınaýdy, zaqymdalǵan aımaqqa artyq kúsh salýdy toqtata turyńyz;\r\n•	Aýrý sezimi men isingen jerdi ememeı júrmeńiz.\r\n\r\n__Dárigerlik kómekke qashan jolyǵý kerek__\r\n\r\nEger  zaqymdalǵan jerińizde qatty qysym sezinseńiz, jáne zaqymdalǵan aımaq úlkeıip, óte aýyrǵysh bolyp bara jatsa mindetti túrde dárigerge qaralyńyz. Bul jaǵdaıǵa uzaq ýaqyt janshylý sındromy sebep bolyp tabylady. Jumsaq tinderdi qatty qysý áserinen, ol jerlerdegi jasýshalar men tinderge ottegi men qan kelýi toqtaıdy. Bul jaǵdaı ómirge qaýip tóndiredi, sol sebepti Sizge mindetti túrde jedel járdem qajet bolyp tabylady.\r\n\r\n__Taǵy da myna jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:__\r\n\r\n•	Eshqandaı soqqysyz, bir jerden qulamaı-aq, nemese basqa da sebeptersiz, túsiniksiz jaıttan teride kógerýler paıda bolssa;\r\n•	Gematoma aınalasynda ınfektsııalaný belgileri baıqalsa, mysaly, qyzarý, irińdeý nemese basqa bólindiler týyndasa, dene qyzýy kóterilse.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nGematomalar kóbinese jaraqattar áserinen paıda bolǵandyqtan, mynadaı mańyzdy usynystardy ustańyz:\r\n\r\n•	Balalaryńyzdy qaýipsizdik erejelerine úıretińiz\r\n•	Úı aınalasynda qulaýdan saq bolyńyz. Mysaly, baspaldaqtan kóterilip bara jatqan kezde\r\n•	Avtokólikte qaýipsizdik belbeýlerin qoldańyz.\r\n•	Qajetti sporttyq ınventardy kıip júrińiz.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Sınonımderi __\r\n\r\nKontýzııa; kógerý\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\ngematomalar\r\nteri asty\r\naýyrsyný\r\nisiný\r\nqan tamyrlarynyń zaqymdalýy','translator',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1522,'','Birinshilik jáne ekinshilik gıperaldosteronızm','','','qz','s','',0,'',3991,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543402980,1574938980,1543403775,'Birinshilik jáne ekinshilik gıperaldosteronızm – bul búırek ústi bezderinen aldosteron gormonynyń artyq bólýinen paıda bolatyn aýrý.\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronızmi bar adamdardyń aýrý máselesi búırek ústi bezimen baılanysty. Búırek ústi bezi artyq aldosteron gormonyn sıntezdeıdi.\r\n\r\nEkinshilik gıperaldosteronızm kezinde artyq sıntez máselesi búırekústi bezinen tys bolyp tabylady, jáne birinshilik aýrýǵa uqsas bolyp keledi.\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronızm sırek kezdesetin aýrý, biraq keıbir sarapshylardyń aıtýy boıynsha, bul aýrý joǵary arterıaldy qysym áserinen týyndaıdy eken. Kóp jaǵdaıda birinshilik gıperaldosteronızm búırekústi beziniń qatersiz isiginen paıda bolady. Aýrý 30-50 jastaǵylar arasynda kóbirek taralǵan.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME} \r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nBirinshilik jáne ekinshilik gıperaldosteronızm – bul búırek ústi bezderinen aldosteron gormonynyń artyq bólýinen paıda bolatyn aýrý.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronızmi bar adamdardyń aýrý máselesi búırek ústi bezimen baılanysty. Búırek ústi bezi artyq aldosteron gormonyn sıntezdeıdi.\r\n\r\nEkinshilik gıperaldosteronızm kezinde artyq sıntez máselesi búırekústi bezinen tys bolyp tabylady, jáne birinshilik aýrýǵa uqsas bolyp keledi.\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronızm sırek kezdesetin aýrý, biraq keıbir sarapshylardyń aıtýy boıynsha, bul aýrý joǵary arterıaldy qysym áserinen týyndaıdy eken. Kóp jaǵdaıda birinshilik gıperaldosteronızm búırekústi beziniń qatersiz isiginen paıda bolady. Aýrý 30-50 jastaǵylar arasynda kóbirek taralǵan.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda ekinshilik gıperaldosteronızm joǵary arterıaldy qysymǵa negizdelgen. Jáne ol myna jaǵdaılarda da týyndaý múmkin:\r\n\r\n•	Baýyr tsırrozy\r\n•	Júrek jetkiliksizdigi\r\n•	Nefrotıkalyq sındrom\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Sharshaǵyshtyq\r\n•	Bas aýrýy\r\n•	Bulshyqet álsizdigi\r\n•	Uıyp qalý\r\n•	Aýyspaly (paıda bolyp, qaıta joq bolyp ketetin) saldaný (paralıch)\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\n•	Qursaq qýysyn kompıýterlik tomografııasynan (KT) ótkizý \r\n•	Elektrokardıografııa (EKG)\r\n•	Plazmadaǵy aldosteron deńgeıin anyqtaý\r\n•	Qandaǵy kalıı deńgeıin anyqtaý\r\n•	Zárdegi aldosterondy anyqtaý\r\n\r\nKeıde dárigerge búırek ústi bezderiniń venasyn kateterızatsııalaý qajet bolýy múmkin. Osy arqyly isiktiń qaı búırekústi bezinde turǵanyn anyqtaýǵa bolady.\r\n\r\nBul aýrý kezińde analızderdegi ózgerister:\r\n\r\n•	CO2\r\n•	Qan sarysýyndaǵy magnıı deńgeıi\r\n•	Qandaǵy natrıı deńgeıi\r\n•	Zárdegi kalıı deńgeıi\r\n•	Zárdegi natrıı deńgeıi\r\n\r\nBúırek ústi bezi kelesi gormondardy bóledi: estrogen, progesteron, steroıdtar, kortızol, kortızon, adrenalın (epınefrın), noradrenalın jáne dofamın. Bul gormondardyń artyq nemese jetkiliksiz bólingende ártúrli aýrýlar damý múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nIsikten paıda bolǵan birinshilik gıperaldosteronızm eminde hırýrgııalyq ádis qoldanylady. Isikti alyp tastaǵannan keıin, aýrý sımpttomdaryn qadaǵalaýǵa bolady. Alaıda keıbir adamdarda operatsııadan keıin joǵary arterıaldy qysym saqtalyp qalady, sol sebepti dári-dármekterdi paıdalaný qajet bolýy múmkin. Sonyń ózinde dáriler sany men dozasy azaıtylýy múmkin.\r\n\r\nAýrý aǵymyn hırýrgııalyq amalsyz da qadaǵalaýǵa bolady. Patsıentterge preparattardy qabyldap, jáne tuzdy shekteý qajet. Gıperaldosteronızm eminde qoldanylatyn preparattar:\r\n\r\n•	Amılorıd\r\n•	Spıronolakton, dıýretıkter (organızmnen artyq sýdy shyǵaratyn preparattar)\r\n•	Trıamteren\r\n\r\nEkinshilik gıperaldosteronızm emi preparattar men dıetany saqtaýǵa júginedi. Hırýrgııalyq em qajet etpeıdi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nBirinshilik gıperaldosteronzımdi erte dıagnostıkalasa jáne emin erte qolǵa alsa aldǵy ýaqytta bári jaqsy bolyp qalýy da ǵajap emes.\r\nEkinshilik gıperaldosteronızmniń boljamy boıynsha, bul aýrýdy týdyratyn aýrýdyń sebebine baılanysty aıtýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nUzaq ýaqyt spıronolaktonmen emdegende, er adamdarda ımpotentsııa jáne gınekomastııa damýy múmkin, biraq ol óte sırek kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME} \r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nGıperaldosteronızm sımptomdary paıda bolǵanda dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nKonn sındromy\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\naldosteron\r\nbúırek ústi beziniń aýrýlary\r\nbirinshilik gıperaldosteronızm\r\nekinshilik gıperaldosteronızm\r\nKonn sındromy','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1523,'','Zoonozdy ınfektsııa','','','qz','s','',0,'',1837,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543403760,1574939760,1543404026,'Janýarlardan juǵatyn aýrýlardy - zoonozdy ınfektsııalar dep ataıdy. Janýarlardan nemese janýarlardan alatyn ónimderden adamdarǵa juqqan kóptegen aýrýlar óte qaýipti bolyp keledi. Siz tikeleı janýardan nemese janama, ıaǵnı qorshaǵan orta arqyly aýrý juqtyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\nAýyl sharýashylyq janýarlary da aýrýlardyń negizgi kózi bolý múmkin. Eger siz olardy nemese olar súıkengen nárseni, mysaly qorshaýdy, shelekti ustasańyz, onda mindetti túrde jaqsylap qolyńyzdy jýyńyz. Eresek adamdar ferma nemese haıaýanattar baǵyna baryp kelgen balalarynyń qoldaryn jýǵyzýy kerek.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Aldyn alý sharalary__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJanýarlardan juǵatyn aýrýlardy - zoonozdy ınfektsııalar dep ataıdy. Janýarlardan nemese janýarlardan alatyn ónimderden adamdarǵa juqqan kóptegen aýrýlar óte qaýipti bolyp keledi. Siz tikeleı janýardan nemese janama, ıaǵnı qorshaǵan orta arqyly aýrý juqtyryp alýyńyz múmkin.\r\n\r\nAýyl sharýashylyq janýarlary da aýrýlardyń negizgi kózi bolý múmkin. Eger siz olardy nemese olar súıkengen nárseni, mysaly qorshaýdy, shelekti ustasańyz, onda mindetti túrde jaqsylap qolyńyzdy jýyńyz. Eresek adamdar ferma nemese haıaýanattar baǵyna baryp kelgen balalarynyń qoldaryn jýǵyzýy kerek.\r\n\r\nJanýarlar qanshalyqty súıkimdi bolǵanymen de, olar mıkrobtar, vırýstar jáne parazıtterdiń kózi bolyp tabylady. Buǵy jáne tyshqandar keneni tasymaldaıdy, al olar Laım aýrýyn týdyrady. Keıbir jabaıy janýarlar qutyrý aýrýyn tasymaldaýshylar bolyp tabylady. Jabaıy tabıǵatty qashyqtyqtan tamashalaǵan abzal.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharalary__\r\n\r\nÚı janýarlary da sizdi aýrý juqtyrýy múmkin. Óte úlken qaýip tóndiretinder baýyrymen jorǵalaýshylar. Tasbaqalar, jylandar jáne kesirtkeler  qojaıyndaryna salmonella bakterııasyn juqtyrýy múmkin. Siz ınfıtsırlengen ıtten qutyrýdy, al mysyq dárethanasyn tazalaǵanda toksoplazmozdy juqtyryp alýyńyz múmkin. Árıne, ıt pen mysyqtan aýrýdyń juǵa qoıýy ekitalaı. Eger siz gıgena erejelerin saqtap júrseńiz, onda túrli juqpalardan qorǵanýyńyzǵa múmkindik týady.\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"493\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nBrýtsellez tumaýǵa uqsas sımptomdarmen bastalatyn aýrý. Ol asqynsa: artrıt, júrek aýrýlary jáne mı zaqymdalýlaryna aparyp soqtyrady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nzoonozdy ınfektsııalar\r\njanýarlar\r\njanýar tisteýi\r\nsalmonella\r\ntoksoplazmoz\r\nqutyrý\r\nbrýtsellez','translator',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1524,'','Kekeshtik','','','qz','s','',0,'',5454,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543404000,1574940000,1543404297,'Kekeshtik – bul adamnyń durys sóıleı almaýy. Mysaly, sóılegende, dybystardy, býyndardy, sózderdi nemese sóılemderdi eriksiz qaıtalap otyrady, sondaı-aq, dybysty sozyp aıtady.  Jáne de sóılegende eriksiz toqtaýlar  oryn alady (sóıleý jyldamdyǵy joǵalady).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKekeshtik – bul adamnyń durys sóıleı almaýy. Mysaly, sóılegende, dybystardy, býyndardy, sózderdi nemese sóılemderdi eriksiz qaıtalap otyrady, sondaı-aq, dybysty sozyp aıtady.  Jáne de sóılegende eriksiz toqtaýlar  oryn alady (sóıleý jyldamdyǵy joǵalady).\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBul aýrý 2-5 jastar arasyndaǵy balalardyń shamamen 5% kezdesedi (20 bala ishinen 1 balada). Bul jaǵdaı birneshe aptadan birneshe jylǵa deıin sozylý múmkin.\r\n\r\nKeıbir balalarda (1% joǵary) kekeshtený joǵalmaı, ary qaraı damýy múmkin. Kekeshtiktiń bul túri, balanyń durys damı almaýymen baılanysty bolady.\r\n\r\nKekeshtik tuqymqýalaıdy. Keıbir gender arqyly kekeshtik jalǵasatyndyǵy anyqtalǵan.\r\nSondaı-aq, kekeshtik, jaraqat alyp qalǵannan da bolady nemese  bas mıynyń shaıqalýynan da osy aýrýdyń damýy múmkin.\r\n\r\nKekeshtiktiń  emotsıonaldy jaraqattardyń saldarynan damýy óte sırek jaǵdaıda oryn alýy múmkin (psıhogendi kekeshtený).\r\n\r\nKekeshtikke kóbinese ul balalar urynady.  Jáne balanyń bul aýrýy eseıgen keıinde de saqtalyp qalýy múmkin. \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKekeshtený daýyssyz (k, g, t.) dybystardyń qaıtalanýymen basatalady. Eger kekeshtik damysa, onda adam sózder men sóz tirkesterin qaıtalaý qalyptasýy múmkin.\r\nKeıin sóılegende tutyqpalyǵy damýy múmkin. Ol adam birnárse aıtar aldynda paıda bolatyn óte qatty dybystar. Sonyń áserinen adam bar kúshimen birnárseni aıtqysy kelgendeı kórinedi.\r\n\r\nMazasyzdaný, sonymen qatar,ýaıymdaý adamnyń bul jaǵdaıyn tipten  aýyrlatýy múmkin.\r\n \r\n__Kekeshtiktiń sımptomdary:__\r\n\r\n•	Sóıleskende óziniń yńǵaısyzdyǵynan túńilýi;\r\n•	Sóıler aldynda nemese sóılemder men sóz tirkesterin aıtqanda eriksiz tejelip, qaıtalaı bergeninnen uıalýy;\r\n•	Qosymsha dybystardy, sózderdi qoldaný (“Biz mm... magazınge... Kkettik”)\r\n•	Dybystardy, sózderdi, sóılemderdi qaıtalaý (“men... mm.. men óz qýyrshaǵymdy qalaımyn”, “Men.. Men kórip turmyn..”, nemese “múmkin múmkin múmkin isteı alasyz”)\r\n•	Daýysyn kóterip sóıleýi;\r\n•	Sózderde óte uzyn dybystar (“Men – Býýobbbbı Ddjonspyn”)\r\n\r\n__Kekeshtený kezinde paıda bolatyn qosymsha belgiler:__\r\n\r\n•	Kózin jypylyqtatýy\r\n•	Bas nemese denesiniń jybyrlatýy;\r\n•	Jaǵyn aınaldyra qozǵaltýy.\r\n\r\nJeńil kekeshtigi bar balalar ádette ony baıqamaıdy. Aýyr jaǵdaılarda olar ózderiniń aýrýyn bar ekenin biledi. Osyndaı adamdarǵa sóz bergende, olardyń betinde jáne bulshyqetterinde eriksiz qozǵalystar, mazasyzdaný sezimi baıqalady, sol kezde kekeshtigi anyǵyraq biline bastaıdy.\r\n\r\nKeıbir kekeshtenetin adamdar kitapti daýystap oqyǵanda nemese án aıtqanda, kekeshtigi joq bolyp ketetiniń aıtady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nBul aýrý eshqandaı arnaıy dıagnostıkany qajet etpeıdi. Jalpy dıagnostıkalaý úshin arnaıy mamanmen (logoped) keńesý qajet.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nKekeshtiktiń  emi de joq. Erte jastaǵy sımptomdary uzaq bolmaıdy jáne ózdiginen joǵalady.\r\n\r\nLogoped keńesiniń myna jaǵdaılarda qajettiligi týyndaıdy:\r\n\r\n•	Kekeshtenýi 3-6 aıdan uzaq ýaqytqa sozylsa nemese «tutyqpalyǵy»  birneshe sekýndqa deıin uzara berse;\r\n•	Bala kekeshtigimen kúreskeni baıqalady nemese uıalyp júredi;\r\n•	Otbasyda kekeshtený jaǵdaılary baıqalady\r\n\r\nLogoped balaǵa tez  nemese birqalypty sóıleýdi úıretedi, sondaı-aq óziniń jaısyzdyǵynan  qysyla bermeýdi qulaǵyna sińiredi. \r\n\r\n__Ata-analarǵa keńes:__\r\n\r\n•	Balańyzdyń kekeshtenip sóılegenine qatty qadala bermeńiz, odan jaǵdaı ońalmaı, kersinshe asqynýy múmkin.\r\n•	Múmkindik bolsa, kópshiliktiń aldyńda balańyzdy yńǵaısyz kúıge qaldyrmańyz;\r\n•	Balany sabyrly keıipte tyńdańyz, barynsha kózben qoldaý kórsetkendeı ym-shara jasańaz,  ony soılep jatqanda bólmeńiz, oǵan bar peıilińizdi, mahabbatyńyzdy tanytyńyz.Sóılegen sóılemderin onyń kózinshe durystap áýre bolmańyz.\r\n•	Arnaıy áńgimelesýge jetkilikti túrde ýaqyt bólip qoıyńyz.\r\n•	Balamen ashyq túrde onyń kekeshtenýi týraly sóılesińiz. Balaǵa túsińdirińiz.\r\n•	Kekeshtenýdi jumsartý úshin logopedpen aqyldasyńyz.\r\n\r\nMedıkamentozdy emniń esh áser bermeıtindigi dáleldengen.\r\n\r\nElektrondy qurylǵylardy  kekeshtikke qarsy qoldanýy aqylǵa sıymsyz.\r\n\r\nBalaǵa jáne otbasyna ózara járdem toptary paıdaly.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen balalardyń kekeshtigi 3-4 jyl ishinde qaıta qalpyna keledi. 8-10 jasynda paıda bolǵan kekeshtik, ómir boıy jalǵasýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nKekeshtik asqynǵan jaǵjaıda – adamnyń kópshiliktiń aldynda sóıleıgennen qorqatyn bolady, ózgelerdiń  mazaqtaýynan jasqanyp,  basqalarmen erkin áńgimelesýden qashqaqtaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME} \r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nMyna jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:\r\n\r\n•	Kekeshtik oqý úderisine nemese balanyń emotsııalyq damýyna kedergi jasasa;\r\n•	Áńgimeleskende bala mazasyz kúıde bolsa nemese qysylyp tursa;\r\n•	Sımptomdary  3-6 aıdan astam ýaqytqa sozylyp bara jatsa.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME} \r\n__Aldyn alý__ \r\n\r\nKekeshtiktiń  aldyn alý sharasy  joq.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME} \r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nBalalyq kezdegi kekeshtik; Sóıleý jyldamdyǵynyń joǵalýy; Kirbińdeý\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nkekeshtik\r\nkekeshtený emi\r\npedıatrııa','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1525,'','Jutqynshaq arty abstsessi','','','qz','s','',0,'',3474,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543404300,1574940300,1543404628,'Jutqynshaq arty abstsessi – jutqynshaqtyń artqy betindegi tinderge irińniń jınaqtalýy. Bul adam ómirine qaýip tóndirýi yqtımal jaǵdaı. \r\n\r\nJutqynshaqtyn anatomııalyq qurylymyna óńesh, keńirdek, kómekeı jáne badamshalar kiredi.\r\n\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi kóbinese 5  jasqa deıingi balalarda damıdy, degenmen, bul atalmysh aýrý basqa jasta múldem kezdespeıdi deýge de bolmaıdy.\r\n\r\nInfıtsırlengen materıal (iriń) jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda jınaqtalady. Aýrý jutqynshaqtyń ınfektsıasyn juqtyrǵanda birden nemese juqtyrǵannan keıin ýaqyt óte paıda bolý múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi – jutqynshaqtyń artqy betindegi tinderge irińniń jınaqtalýy. Bul adam ómirine qaýip tóndirýi yqtımal jaǵdaı. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"494\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJutqynshaqtyn anatomııalyq qurylymyna óńesh, keńirdek, kómekeı jáne badamshalar kiredi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJutqynshaq arty abstsessi kóbinese 5  jasqa deıingi balalarda damıdy, degenmen, bul atalmysh aýrý basqa jasta múldem kezdespeıdi deýge de bolmaıdy.\r\n\r\nInfıtsırlengen materıal (iriń) jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda jınaqtalady. Aýrý jutqynshaqtyń ınfektsıasyn juqtyrǵanda birden nemese juqtyrǵannan keıin ýaqyt óte paıda bolý múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Tynys alý qıyndaıdy;\r\n•	Jutyný qıyndaýy;\r\n•	Silekeı aǵady;\r\n•	Joǵary qyzba oryn alady;\r\n•	Tynys alǵanda ysqyryqty dybys estiledi (strıdor);\r\n•	Tynys alý kezinde qabyrǵaaralyq bulshyqetter jıyrylady (qabyrǵa aralyq retraktsııa);\r\n•	Tamaqtaq qatty aýyrady;\r\n•	Basty burý qıynǵa soǵady. \r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDárigerge  jutqynshaǵyńyzdy teksertý qajet. Dáriger nemese meıirbıke jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasyn maqtalyq tyǵynmen aqyryndap súrtedi. Bul em-shara jutqynshaqtaǵy daqyldy tekserýge arnalǵan laboratorııalyq tekserý ádisi bolyp tabylady.\r\n\r\nBasqa da tekserý ádisteri:\r\n\r\n•	Jalpy qan taldamasy (JQT)\r\n•	Moıyndy kompıýterlik tomografııaǵa túsirý (KT)\r\n•	Moıynnyń rentgenografııasy\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nZaqymdalǵan aımaqty tazalaý úshin hırýrgııalyq ádis qoldanylady. Keıde tynys joldarynyń isinýin azaıtý úshin kortıkosteroıdtar taǵaıyndalady.Infektsııany emdeý úshin antıbıotıkterdiń joǵary dozasyn tamyr ishine engizedi.\r\n\r\nOsylaı, tynys alý joldary isiný kezinde bitelmeı qorǵanysta bolady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nBul aýrý kezinde mindetti túrde shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Bul jaǵdaıda tynys alý joldary bitelýi de múmkin. Ol ómirge qaýipti. Ýaqytynda emdelse, densaýlyq tolyq qalpyna kelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Tynys joldarynyń obstrýktsııasy (bitelýi)\r\n•	Aspıratsııa (tynys joldaryna ártúrli bóten zattardyń túsýi)\r\n•	Medastınıt (kókirek aımaqyndaǵy tinderdiń qabynýy)\r\n•	Osteomıelıt (súıketiń ishine ótip ketetin ınfektsııa)\r\nBul tizimde asqynýdyń  barlyq túri jazylmady.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger ózińizdiń nemese  balańyzdyń dene qyzýy tym joǵarlasa jáne tamaǵyńyz qatty ayrsa, dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nShuǵyl túrde jedel járdem shaqyryńyz, eger:\r\n\r\n•	Tynys alý qıyndasa,\r\n•	Tynys alý kezinde ysqyryqty dybystar (strıdor) estilse;\r\n•	Qabyrǵa arasyndaǵy bulshyqetter tynys alý kezinde kirip ketedi (qabyrǵaralyq retraktsııa)\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý __\r\n\r\nÝaqyty farıngıtti nemese basqa tynys alý ınfektsııalaryn dıagnostıkalap, emdese, jutqynshaq artqy abstsessiniń paıda bolýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\njutqynshaq arty abstsessi\r\njutqynshaq \r\nabstsess\r\niriń\r\njutynýdyń qıyndaýy\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\nsilekeı aǵý\r\njoǵary temperatýra\r\ntamaqtaǵy aýrý sezimi','translator',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1526,'','Adam papılloma vırýsynan týyndaǵan aýrý','','','qz','s','',0,'',9680,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543404600,1574940600,1543405007,'Adam papılloma vırýsy (APV) keń taralǵan vırýs bolyp tabylady, ol, kondılomalardyń túzilýimen sıpattalady. APV-nyń 100-den astam túri bar. Kóbisi qaýipti emes, biraq 30 jýyq túri qaterli isikke soqtyrady. APV jynys múshelerin zaqymdaıdy jáne ınfektsııalanǵan adammen  jynystyq qatynas jasaǵanda taralady. Vırýstar qaterli isikti týdyrýy múmkindigi jaǵynan  joǵarǵy jáne tómengi dárejemen baǵalanady. APV –nyń tómengi qaýpti túri súıir ushty kondılomanyń túzilýine jaǵdaı jasap beredi. APV-nyń  joǵary qaýipti túri jatyr moınyń, výlvanyń, qynaptyń jáne áıel adamnyń anal tesiginiń qaterli isigin týyndatady. Er adamdarda bul aýrýdyń saldarynan tik ishekte jáne jynys múshesinde isik paıda bolady.\r\n\r\nKóp adamdarda APV súıir ushty kondıloma túze bermeıdi, keıde patsıentter eshbir sımptom baıqamaǵandyǵyn aıtyp jatady. Dáriger súıir ushty kondılomany emdeıdi nemese joıady. APV bar áıelderdi Papanıkolaý jaǵyndysy boıynsha teksergende isikke alyp keletin jatyr moıynyń ózgerisin baıqaýǵa bolady.\r\n\r\nMúsheqaptardy durys qoldanǵannan APV-ny  juqtyrý nemese taratý qaýpi azaıady, biraq odan aýrý tolyǵymen toǵytylmaıdy. Vaktsınalar APV-nyń keıbir isik týdyratyn túrlerinen qorǵaýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nAdam papılloma vırýsy (APV) keń taralǵan vırýs bolyp tabylady, ol, kondılomalardyń túzilýimen sıpattalady. APV-nyń 100-den astam túri bar. Kóbisi qaýipti emes, biraq 30 jýyq túri qaterli isikke soqtyrady. APV jynys múshelerin zaqymdaıdy jáne ınfektsııalanǵan adammen  jynystyq qatynas jasaǵanda taralady. Vırýstar qaterli isikti týdyrýy múmkindigi jaǵynan  joǵarǵy jáne tómengi dárejemen baǵalanady. APV –nyń tómengi qaýpti túri súıir ushty kondılomanyń túzilýine jaǵdaı jasap beredi. APV-nyń  joǵary qaýipti túri jatyr moınyń, výlvanyń, qynaptyń jáne áıel adamnyń anal tesiginiń qaterli isigin týyndatady. Er adamdarda bul aýrýdyń saldarynan tik ishekte jáne jynys múshesinde isik paıda bolady.\r\n\r\nKóp adamdarda APV súıir ushty kondıloma túze bermeıdi, keıde patsıentter eshbir sımptom baıqamaǵandyǵyn aıtyp jatady. Dáriger súıir ushty kondılomany emdeıdi nemese joıady. APV bar áıelderdi Papanıkolaý jaǵyndysy boıynsha teksergende isikke alyp keletin jatyr moıynyń ózgerisin baıqaýǵa bolady.\r\n\r\nMúsheqaptardy durys qoldanǵannan APV-ny  juqtyrý nemese taratý qaýpi azaıady, biraq odan aýrý tolyǵymen toǵytylmaıdy. Vaktsınalar APV-nyń keıbir isik týdyratyn túrlerinen qorǵaýy múmkin.\r\n\r\n__Súıir ushty kondıloma __\r\n\r\nSúıir ushty kondılomalar – jynys músheleriniń terisinde jáne shyryshty qabattarynda paıda bolatyn, jumsaq túzilis. Olar jynys múshesinde, výlvada, ýretrada, qynapta, jatyr moıynda jáne tik ishektiń aınalasynda ornalasý múmkin.\r\nSúıir ushty kondılomalar – jynystyq qatynas jolymen taralatyn ınfektsııa.\r\n \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nSúıir ushty kondılomany túzetin  vırýsty, adam papılloma vırýsy (APV) dep ataıdy. APV-nyń 70-ten astam túri bar. Keıbir túrleri jatyr moıynyń isikaldy ózgeristerin, jatyr nemese tik ishektiń isikterine alyp kelý múmkin.  APV-nyń bul túrleri, isik týdyratyn joǵary qaýipti vırýstar bolyp tabylady.\r\n\r\nAPV-nyń barly túrinen súıir ushty kondılomdar týyndamaıdy. Keıbir APV túrleri adamnyń basqa dene bóliginde papılloma túzý múmkin. Mysaly, qol terisinde. Degenmen, biz bul maqalada jynys múshelerinde paıda bolatyn kondılomalar týraly áńgime qozǵaımyz.\r\n\r\nAPV ınfektsııasy jynys músheleri aımaǵynda taralǵan. Adamdardyń kópshiliginde  sımptomsyz damıdy. Áıelderde APV vırýsy  qynaptyń ishki qabyrǵasyna qaraı jáne jatyr moınyna taman taralýy múmkin. Arnaıy tekserý ádisterinsiz bul ózgeristerdi kórý múmkin emes.\r\n\r\n•	APV ınfektsııasy jynys jolymen taralyp, tik ishek, aýyz nemese qynapty zaqymdaıdy. Siz eger ózińizde kondılomany baıqamasańyz da basqalarǵa taratýyńyz múmkin.\r\n•	Kondılomalar ınfektsııa juqtyrǵannan keıin  6 aptadan – 6 aıdaı aralyqta kózge kórinbeıdi. Siz birneshe jyldar boıy baıqamaı júrýińiz múmkin.\r\n•	APV jáne úshkirbasty kondılomalarmen qatynasta bolǵan adamdardyń barlyǵynda bul aýrý paıda bola bermeıdi.\r\n\r\nSiz de súıir ushty kondılomanyń damýyna jáne onyń taratýyna beıim bolýyńyz múmkin, eger, siz:\r\n\r\n•	Kóp adammen jynystyq qatynas jasassańyz;\r\n•	Ózińizdiń  qatynasqa túsip júrgen serigińizde ınfektsııanyń bar-joqtyǵyn naqty bilmeseńiz;   \r\n•	Erte jastan bastap seksýaldy  qatynasqa beıim bolsańyz;\r\n•	Ishimdik iship, shylym tartsańyz;\r\n•	Gerpes sııaqty vırýsty ınfektsııańyz bar bolsa;\r\n•	Júkti bolsańyz;\r\n•	Aýrýdan nemese emniń áserinen ımmýnıtetińiz tómendep ketse.\r\n\r\nEger kondılomalar jas balada paıda bolsa, onda seksýaldy zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý kerek.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSúıir ushty kondılomalar óte usaq bolǵandyqtan, ony baıqaý qıynǵa soǵady.\r\nKondılomalardyń túri mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Teri túsine uqsaıtyn daqtar sekildi, teriniń ústine tompıyp shyǵdy nemese shyqpaı, sol kúıinde turady.\r\n•	Jańa paıda bolǵan túzilistiń joǵarǵy jaǵy túrli-tústi qyryqqabatqa  uqsaıdy\r\n\r\nÁıelderde kondıloma  ornalasýy múmkin jeri:\r\n\r\n•	Qynapta nemese tik ishekte;\r\n•	Qynap syrtynda nemese tik ishekte, biraq aınala ornalasqan aımaqtarda;\r\n•	Jatyr moınynda;\r\n\r\nEr adamdarda kondıloma ornalasý múmkin jerler:\r\n\r\n•	Jynys múshesinde;\r\n•	Umada;\r\n•	Shap jaqtarynda;\r\n•	Jambasta;\r\n•	Tik ishektiń ishinde nemese syrtynda.\r\n\r\nSúıir ushty kondılomalar jáne de mynadaı jerlerde ornalasýy múmkin:\r\n\r\n•	Erinde;\r\n•	Aýyz jaqta;\r\n•	Tilde;\r\n•	Tamaqta.\r\n\r\nSırek jaǵdaıda mynadaı sımptomdar týyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Jynys múshesindegi kondıloma aımaǵyndaǵy teriniń matseratsııasy paıda bolady;\r\n•	Qynaptan  bólindilerdiń shyǵý mólsheri artady;\r\n•	Genıtaldy qyshý mazalaıdy;\r\n•	Jynystyq qatynas kezinde nemese odan keıin qynaptqy qan ketýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDıagnostıkalaý úshin dárigerdiń tekserýi qajet bolady.\r\nÁıelderdiń kishi jambas múshelerine tekserý júrgizedi. Kózge kórinbeıtin kondılomany izdeý úshin kolposkopııa jasalady. Dáriger zaqymdalǵan aımaqqa sirke qyshqylyn sebý múmkin. Ol kórinbeıtin kondılomany tabýǵa kómektesedi.\r\n\r\nKondıloma týdyratyn vırýsty Papanıkolaý jaǵyndysy arqyly anyqtaýǵa da bolady. Eger sizde kondıloma bolsa, onda birneshe ýaqyt aralyǵynda siz jıi Papanıkolaý jaǵyndysyn tapsyryp turasyz.\r\n\r\nAtalmysh vırýs boljam boıynsha jatyr moıny isigin týdyra ma, soǵan baılanysty APV-na qarsy DNQ zertteý júrgiziledi. Bul test jasalý múmkin:\r\n\r\n•	30 jastan asqan áıelderde  skrınıng-test retinde ótkiziledi;\r\n•	Kez-kelgen jastaǵy áıelderde Papanıkolaý jaǵyndysynda ózgerister bilinedi\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nSúıir ushty kondılomany dáriger ǵana emdeýi kerek. Ózdigińizden emdelýge tyryspańyz jáne dárigerdiń taǵaıyndaýsyz  qandaıda bir preparattardy qabyldamańyz.\r\n\r\nTek dárigerińiz taǵaıyndaǵan, úıde júrip, aptasyna birneshe ret qabyldaıtyn  dárilik preparattarmen ǵana emdelýińiz múmkin. \r\n\r\nKondılomalar hırýrgııalyq ádispen joıylýy múmkin. Ol úshin birneshe ádister bar:\r\n\r\n•	Krıohırýrgııa;\r\n•	Elektrokaýterızatsııa;\r\n•	Lazerlik terapııa;\r\n•	Hırýrgııalyq tilý.\r\n\r\nEger sizde kondıloma bolsa, onda sizdiń barlyq jynystyq seriktesterińiz dárigerge tekserilip, emdelýi qajet.  Tipti aýrý sımptomsyz ótken jaǵdaıda da, siz emdelý kýrsyn alyp, aldaǵy asqynýlar  men ınfektsııa taralýynyń aldyn-alýǵa tıissiz.\r\n\r\nEmdeý kýrsynan keıin sizdiń, kondılomanyń joıylǵandyǵyna kóz jetkizý úshin qaıta tekseristen ótkenińiz abzal.\r\n\r\nSúıir ushty kondılomasy bolǵan áıelder turaqty túrde Papanıkolaý jaǵyndysyn tapsyryp turýy  kerek. Eger jatyr moınynda kondıloma bolsa, onda birinshi emdelý kýrsynan keıin jaǵyndyny árbir 3-6 aı saıyn tapsyryp otyrý kerek.\r\n\r\nJatyr moınynda APV-nan týyndaǵan isikaldy ózgeristeri bar áıelder, aldaǵy ýaqytta da emdelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME} \r\n__Boljamy__\r\n\r\nKóptegen seksýaldy  qatynasqa beıim jas áıelder APV vırýsyn juqtyryp alady. Degenmen  kóp  jaǵdaıda bul aýrý sımptomsyz ótedi.\r\n\r\nKóptegen erlerde APV aýrýy sımptomsyz damıdy. Alaıda olar vırýsty óziniń jynystyq serikterine  juqtyrý múmkin.\r\n\r\nEm kýrsyn aıaqtaǵannan  keıin de, siz, basqalarǵa zardap shekkizýińiz múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nKeıbir APV vırýstary jatyr moıny men výlvanyń isikterine alyp keledi. Jatyr moınyn qaterli isiginiń negizgi sebebiniń biri osy.\r\n\r\nSúıir ushty kondılomany týdyratyn APV erlerdiń jynys múshesi aýrýynyń nemese tik isheginiń qaterli isiginiń negizgi sebebi bola almaıdy.\r\n\r\nKondıloma kóp jáne jetkilikti shamada úlken bolý múmkin. Mundaı jaǵdaıda aýqymdy emdeý qajet bolady.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nMynadaı jaǵdaılarda dárigerge qaralyńyz:\r\n\r\n•	Sizdiń qazirgi nemese burynǵy seksýaldy serigińizde súıir ushty kondıloma bar bolsa;\r\n•	Sizdiń jynys múshesinde kondılomanyń syrtqy belgisi, qyshyný, bólindiler nemese anomaldy qynaptyq qan ketýler baıqalay. Eskeretin bir nárse, úshkir kondıloma ınfıtsırlengen partnermen qatynasqannan  keıin birneshe jyldar boıy sımpmtodar bilinbeı, sodan soń baryp kórinis berýi múmkin.\r\n\r\n21 jastan asqan áıelderge turaqty túrde Papanıkolaý jaǵyndysyn tapsyrý kerek.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJynystyq\n qatynastan bas tartý APV aldyn-alý úshin jalǵyz ǵana ádis emes. Eger siz bir ǵana deni saý jynystyq serigińizben qatynas jasasyp júrseńiz, bul aýrýdyń taralýynyń aldyn alǵan bolyp sanalasyz. \r\n\r\nErlerge jáne áıelderge arnalǵan músheqaptar sizderdi ınfektsııadan tolyq qandy qorǵaı almaıdy. Sebebi vırýs nemese kondıloma jynys múshelerine jaqyn basqa terilerge ornalasyp alýy múmkin. Degenmen, músheqaptar juqtyrý qaýpin tómendetedi, sondyqtan siz ony sońǵy múmkindikte de paıdalanǵanyńyz abzal. Kondıloma jáne sımptomdar bolmaǵan sátte de APV vırýsyn juqtyryp alý qaýpi bar. Jynystyq qatynasty qaýipsizdendirý arqyly APV vırýsynan saqtana alasyz.\r\n\r\nAPV tórt túrinen qorǵaıtyn 2 vaktsına bar. Egý úsh ret jasalady. Bul vaktsına 9-26 jas aralyǵyndaǵy qyzdar men áıelderge taǵaıyndalady.\r\n\r\nBul vaktsınanyń bir túri erler men balalardy genıtaldy jáne analdy kondılomalardan qorǵaıdy. Egý sharasy úsh ret júzege asyrylady. Bul vaktsına 9-26 jas aralyǵyndaǵy balalar men erlerge jasalady.\r\nAPV qarsy vaktsına sizge kele ma, ony dárigerden keńes alyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nSúıir ushty kondılomalar; Erlerdiń jynys múshesindegi kondılomalar; Adap papılloma vırýsy (APV); Venerııalyq súıelder; Kondıloma; APV-ǵa DNQ test; Tómendıfferentsatsııalanǵan APV dısplazııasy\r\n\r\n__\r\nTegter:__\r\n\r\nadam papılloma vırýsy\r\nAPV\r\ndermatovenerologııa\r\nkondıloma\r\nsúıir ushty kondılomalar\r\njynys jolymen beriletin ınfektsııalar\r\náıel músheleri\r\nerlerdiń densaýlyǵy','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1527,'','Nárestelerdiń sary aýrýy','','','qz','s','',0,'',9536,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543405020,1574941020,1543405430,'Nárestelerdiń sary aýrýy – qanda bılırýbın deńgeıiniń shamadan tys joǵarylaýynan týyndaıdy. Bılırýbın – eski erıtrotsıtterdiń buzylýynan paıda bolatyn sary deneshik. Bılırýbın baýyrdyń ishinde buzylady, sodan, organızmnen úlken dáretpen syrtqa shyǵady.\r\n\r\nQanda bılırýbınniń deńgeıi kóterilgende  teri men shyryshty qabattar sarǵyshtanady. Mine, osy jaǵdaıdy, sary aýrý dep ataıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nNárestelerdiń sary aýrýy – qanda bılırýbın deńgeıiniń shamadan tys joǵarylaýynan týyndaıdy. Bılırýbın – eski erıtrotsıtterdiń buzylýynan paıda bolatyn sary deneshik. Bılırýbın baýyrdyń ishinde buzylady, sodan, organızmnen úlken dáretpen syrtqa shyǵady.\r\n\r\nQanda bılırýbınniń deńgeıi kóterilgende  teri men shyryshty qabattar sarǵyshtanady. Mine, osy jaǵdaıdy, sary aýrý dep ataıdy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"495\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nNárestelerdiń sary aýrýy (terisiniń sarǵaıýy) túrli sebepterge baılanysty oryn alady,  biraq  nárestelerdiń kópshiliginde bul jaǵdaı fızıologııalyq sarǵyshtaný dep te atalady. Bul – jańa týǵan balalar úshin qalypty protsess, baýyr tolyǵymen damymaǵandyqtan paıda bolatyn. Sary aýrýdyń bul túri birneshe kúnge deıin ǵana sozylady. Sary aýrýmen aýyrǵan bala  qandaǵy bılırýbın deńgeıi qalypty deńgeıge túskenge deıin dárigerdiń qaraýynda bolady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME} \r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJańa týǵan náresteniń týylǵannan keıin birden bılırýbın deńgeıiniń azdap kóterilýi qalypty jaǵdaı.\r\n\r\nNáreste anasynyń qursaǵynda jetilgende,  balanyń joldasy aǵzadaǵy bılırýbındi joıyp otyrady. Balanyń joldasy (platsent) – ol da bir múshe,  júktilik kezinde nárestemen birge ósip, náresteni qorǵap turady.  Náreste týylǵannan keıin bul fýnktsııany baýyr oryndaıdy. Bul protseske birneshe ýaqyt qajet bolýy múmkin.\r\n \r\nTeriniń sarǵyshtanýy nemese sary aýrý kóbinese nárestelerde paıda bolady. Ony “fızıologııalyq sarǵyshtaný” dep ataıdy. Bul jaǵdaı qaýipti emes jáne ol balaǵa  2-4 kún bolǵanda paıda bolady. Sımptomdary 2 aptanyń ishinde qaıtady jáne asqyna bermeıdi.\r\nEmetin nárestelerde sary aýrýdyń eki túri bolýy múmkin. Negizinde, ekeýi de asa qaýipti emes. \r\n\r\n•	Omyraýmen  qorektengennen bolatyn sarǵyshtaný -  balalardyń  ómiriniń alǵashqy aptasynda paıda bolýy múmkin, ol kezde bala nashar emedi nemese anasynan sút baıaý bólinedi.\r\n•	Ana sútiniń áserinen bolatyn sarǵyshtaný – bul, emetin kóptegen deni saý balalardyń 7-kúninen bastap paıda bolýy múmkin. Ol ádette balanyń  2-3 aptalyǵyna deıin sozylady, tipti keıde aıǵa jýyq ýaqyttan keıin biraq qaıtýy da múmkin bolatyn jaǵdaı. Balanyń mundaı kúıge túsýiniń sebebi, ana sútiniń quramyndaǵy qorektik zattardyń áserinen baýyrdaǵy bılırýbınniń ydyraǵandyǵynan bolýy múmkin. Ana sútinen bolatyn sarǵyshtaný men omyraýmen emizgennen bolatyn sarǵyshtanýdyń aıyrmashylyqtary bolady. \r\n\r\nEger balanyń aǵzasynda ózgertip turatyn erıtrotsıtter mólsheri tym kóterilip ketse bul náreste sary aýrýynyń  aýyr formasy bolyp esepteledi.  Onda,  tómendegideı jaǵdaılarda oryn alady:\r\n\r\n•	Qannyń anomaldy jasýshalary paıda bolady;\r\n•	Ana men balanyń qandarynyń toby sáıkes kelmeıdi;\r\n•	Aýyr bosandyrylǵan balanyń bas súıeginiń arasynda jáne bas súıektiń syrtqy joǵarǵy jaǵynda qan quıýlýlar (kefalogematoma) paıda bolady.\r\n•	Erıtrotsıtter joǵarǵy kórsetkish kórsetip turady, ol kóbinese shala týǵan náresteler men  keıbir egizderde kezdesedi; \r\n•	Infektsııa taralady;\r\n•	Arnaıy qajetti nárýyzdardyń (fermentterdiń) jetispeýi nemese bolmaýy.\r\n\r\nBelgili jaǵdaıynda bala aǵzanyń bılırýbındi shyǵarý qıynǵa soǵady, onyń saldarynan sary aýyrydyń salmaqty túri týyndaýy múmkin. Bul jaǵdaılarǵa:\r\n\r\n•	Keıbir preparattardy qoldaný;\r\n•	Qyzamyq, sıfılıs jáne basqa da týa paıda bolǵan ınfektsııalar. \r\n•	Baýyr men ót joldarynyń zaqymdaıtyn aýrýlar. Mýkovıstsıdoz nemese gepatıt\r\n•	Otteginiń tómen deńgeıi (gıpoksııa)\r\n•	Infektsııalar, (mysaly sepsıs)\r\n•	Kóptegen genetıkalyq nemese tuqymqýalaıtyn aýrýlar\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSary aýrý kezinde teri sarǵady. Sarǵyshtaný bet terisinen bastalyp, sodan tómenge qaraı keýdege, qursaq jaqqa, aıaqqa jáne tabanǵa túsedi.\r\nKeıde balalar sary aýrýǵa shaldyqqanda tez sharshaǵysh  keledi jáne tábeti nasharlaıdy.\r\n \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDárigerler, medbıkeler jáne januıa músheleri sábıdi perzenthanada jáne úıge shyǵarǵannan keıin sary aýrýdyń belgilerin qadaǵalap otyrady.\r\n\r\nSary aýrýǵa shaldyqqan árbir  balanyń  birden bılırýbın deńgeıin teksertý kerek. Ol úshin qan taldamasy alynady.\r\n\r\nKóptegen aýrýhanalarda barlyq nárestelerdiń birinshi 24 saǵatynda jalpy bılırýbın deńgeıin tekseredi. Ol úshin arnaıy zond arqyly náresteniń terisine tıgizip bılırýbın deńgeıin anyqtaıdy. Eger  joǵary kórsetkish baıqalsa, onda qan taldamasyn mindetti túrde alý qajet bolady.\r\n\r\nMindetti tekserýler:\r\n\r\n•	Jalpy qan taldamasy;\r\n•	Kýmbs synamasy;\r\n•	Retıkýlotsıtterdiń deńgeıin anyqtaý;\r\nAry qaraı balalar úshin em qajet bolsa nemese jalpy bılırýbın deńgeıi kúrt joǵarylap ketse ǵana tekserý júrgiziledi.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nNegizinde bul jaǵdaıda asa bir em sharalar jasaýdyń qajeti joq.\r\n\r\nTek, dáriger em taǵaıyndaǵan kezde mynalardy  eskerý qajet:\r\n\r\n•	Nárestedegi bılırýbın deńgeıin;\r\n•	Bılırýbın deńgeıiniń joǵarlaý jyldamdyǵyn;\r\n•	Náreste ýaqytynan erte bosandy ma;\r\n•	Tekserý kezindegi náreste jasy;\r\n\r\nEger bılırýbın deńgeıi óte joǵary bolsa  mindetti túrde emdelý qajet.\r\n\r\nBalany emshek sútimen nemese sútti qospalarymen jıi qorektendirińiz. Jıi tamaqtandyrý (kúnine 12 retke deıin) ishek fýnktsııasyn arttyrady, bılırýbınniń dáretpen jeńil bólinýine jaǵdaı jasalynady. Sútti  qospalarǵa taǵy ne qosý kerektigi jaıynda dárigermen keńesip alsańyz jón bolady.\r\n\r\nKeıbir náresteler perzenthanadan shyqpaı túryp emdeýdi qajet etedi. Keıbireýleri aýrýhanaǵa birneshe kúnge qaıta jatýǵa májbúr bolady. Degenmen, emdelýdiń uzaqtyǵy 1-2 kún ǵana bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıde bılırýbın deńgeıi joǵary nárestelerge  ýltrakúlgin sáýlesi emi qoldanylady.  Bul em-shara fototerapııa dep atalady. Ýltrakúlgin sáýlesi teridegi  bılırýbınniń ydyraýyna  kómektesedi.\r\n\r\nNáreste arnaı jasandy jaryq túsiretin  sham astynda jatady. Balaǵa tek qana jórgekshe jáne kózine arnaıy kózildirik kıgizedi. Pedıatrlar, eger múmkindik bolsa, fototerapııa kezinde emizýdiń paıdasy tıetinin aıtady. Sırek jaǵdaılarda nárestege tamyrishilik suıyqtyq engizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEger bılırýbın deńgeıi óte joǵary bolmasa, onda fototerapııany úı jaǵdaıynda qoldanýǵa bolady. Ol úshin arnaıy optıkalyq-talshyqty kórpeshe qoldanylady.\r\n\r\n•	Fototerapııa kezinde  balany árbir 2-3 saǵat saıyn tamaqtandyrý qajet, (kúnine 10-12 ret);\r\n•	Medqyzmetker sizdiń úıińizge kelip, sizge kórpesheni  qoldanýyńyzdy, balanyń jaǵdaıyn qalaı baqylaý kerektigin úıretedi.\r\n•	Medqyzmetker kún saıyn kelip, balanyń salmaǵyn ólsheıdi, onyń qalaı qorektenip jatqanyn tekseredi,  terisi men bılırýbın deńgeıin baqylap turady.\r\n•	Siz dymqyl jáne kir jórgekshelerdi sanap turýyńyz kerek.\r\n\r\nSary aýrý óte salmaqty aýyrtpalyq túsirgen kezde aýystyrylmaly qan quıý qajet bolýy múmkin. Bul em-sharanyń kózdegeni bala qany  plazmasynyń basqa, jańa plazmaǵa aýystyrylýymen oryndalady. Sary aýrýdyń aýyr túrina shaldyqqan balalardyń bılırýbın deńgeıin túsirý úshin ımmýnglobýlındi ishke engizse jaqsy áser berýi múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette nárestelerdiń sary aýrýy qaýipti emes. Ádette buǵan shaldyqqan kóptegen balalar emdelmeı-aq 1-2 apta ishinde saýyryp ketedi.\r\n\r\nBılırýbınniń óte joǵary deńgeıi mıdy zaqymdaýy múmkin. Bul jaǵdaı ıadrolyq sary aýrý dep atalady. Alaıda bul jaǵdaıdyń barlyǵy derlik, damymaı turyp anyqtalady.\r\nÁdette, em-sharalardyń barlyńy oń nátıe beredi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nBılırýbın deńgeıiniń shamadan tys kóterilýi, aýrýdyń asqynýy sırek kezdesedi, eger kezdese qalsa mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n•	DTsP (balaldaǵy tserebraldy paralıch)\r\n•	Kereńdik\r\n•	Iadrolyq sary aýrý – mıdyń bılırýbınniń óte joǵary deńgeıiniń saldarynan zaqymdanýy\r\n \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nBarlyq náresteler ómiriniń 5-kúnine deıin, sary aýrýdy anyqtaý úshin dárigerge tekserýi kerek.\r\n\r\n•	Perzenthanada 24 saǵattan az bolǵan náresteler, 72 saǵatqa deıin tekserilý kerek\r\n•	24-48 saǵat aralyǵynda perzenthanadan shyǵarylǵandar, 96 saǵatqa deıin tekseriledi.\r\n•	48-72 saǵat aralyǵynda perzenthanadan shyǵarylǵandar, 120 saǵatqa deıin tekseriledi.\r\n\r\nEger balada qyzba (dene qyzýy kóterilse) bolsa nemese tábeti nasharlasa, sary aýrý bolý qaýpi bar degen sóz. Belgil bir toptaǵy balalar úshin sary aýrý qaýipti bolyp esepteledi.\r\n\r\nÁdette sary aýrý asa QAÝIPTI EMES. Biraq, myna jaǵdaılarda pedıatrǵa qaralyńyz:\r\n\r\n•	Sary aýrýyń aýyr aǵymy bala qalsa (terisi ashyq sary túske oransa) \r\n•	Sary aýrý 2 aptadan artyq bolsa nemese basqa sımptomdar paıda bolsa.\r\n•	Ásirese aıaǵy jáne ókshesi sarǵaısa.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nNárestelerdiń sary aýrýy qalypty bolǵandyqtan ony aldyn-alý múmkin emes. Damý qaýpin túsirý úshin balany jıi ana sútimen tamaqtandyryp júrý kerek. Joq degende, kúnine 8-12 ret.\r\n\r\nBarlyq júkti áıelder qan toby men anomaldy\n antıdenelrge qarsy tekserilý kerek. Eger anasynda rezýs teris bolsa, onda náresteni tekserý qajet. Eger anasynda O(I)Rh+ qan toby bolsa tekserý qajet bolý múmkin.\r\n\r\nBalanynyń ómiriniń birinshi 5 kúninde jaqsylap tekserip júrse, onda kóptegen asqynýlardy aldyn alýǵa bolady. \r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nNáresteler sarǵyshtanýy; Neonataldy gıperbılırýbınemııa\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nbılırýbın\r\nteri sarǵyshtaný\r\nnáresteler\r\nerıtrotsıtter\r\nemizý\r\nsary tús\r\nbaýyr','translator',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1528,'','Dem qysylý nemese tynystyń tarylýy','','','qz','s','',0,'',1862,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543406220,1574942220,1543406377,'Dem qysylý – bul patologııalyq jaǵdaı,  ókpeden qanǵa otteginiń jetispeýinen týyndaıdy. Júrek, mı  sııaqty ishki aǵzalar, jumysyn jaqsartý úshin qandaǵy ottekke jetkilikti túrde qanyǵýy qajet. Sondaı-aq, demniń qysylýy ókpeniń qandaǵy kómirqyshqyl gazyn joıa almaýynan da damıdy. Qanda kómirqyshqyl gazynyń kóp mólsherde jınalýynan, ishki aǵzalardyń búlinýi ǵajap emes.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Emdelýi__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDem qysylý – bul patologııalyq jaǵdaı,  ókpeden qanǵa otteginiń jetispeýinen týyndaıdy. Júrek, mı  sııaqty ishki aǵzalar, jumysyn jaqsartý úshin qandaǵy ottekke jetkilikti túrde qanyǵýy qajet. Sondaı-aq, demniń qysylýy ókpeniń qandaǵy kómirqyshqyl gazyn joıa almaýynan da damıdy. Qanda kómirqyshqyl gazynyń kóp mólsherde jınalýynan, ishki aǵzalardyń búlinýi ǵajap emes.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"496\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTynys alatyn aýa muryn joldary, keńirdek jáne bronhtar arqyly ókpege ótedi. \r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTynys alý fýnktsııasyna áser etetin túrli aýrýlar jáne patologııalyq jaǵdaılar  dem qysylýynyń birden-bir sebebi bolýy múmkin. \r\n\r\nMysaly:\r\n\r\n•	ÓSOA (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy), pnevmonııa, ókpe embolııasy jáne kıstozdy fıbroz sekildi ókpe aýrýlary;\r\n•	Júıke men bulshyqetterdiń zaqymdalýynan týyndaıtyn potolagııalyq jaǵdaılar, mysaly, julynnyń jaraqattanýy, bulshyqettik dıstrofııa jáne ınsýlt;\r\n•	Ókpe aınalasyndaǵy tinder men qabyrǵalardyń zaqymdalýy. Keýde qýysynyń buzylysy da osy patologııany týdyrýy  múmkin.\r\n•	Narkotıktar men ishimdiktiń artyq mólsherde qoldaný;\r\n•	Tútin men zııandy gazdardy jutqannan bolatyn túrli  zaqymdanýlar\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nEmdik tásil dem qysylýynyń  aýyrlyq dárejesine jáne jedel nemese sozylmaly túrine baılanysty, jáne onyń qanshalyqty kúrdeli bolýyna qasarsy júrgiziledi. Jáne de emdeý  tynys alýdy qıyndatqan sebepterge de baılanysty oryndalady. Tynys alý fýnktsııasyn jeńildetý úshin, siz ottegilik terapııa nemese basqa da emder ala alasyz.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nottegi\r\nókpe\r\ntynys alý\r\nkómirqyshqyl gaz\r\ntynys alý júıesi\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\ndemniń qysylýy\r\nbronhtar\r\ntraheıa','translator',30,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1529,'','Tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy','','','qz','s','',0,'',3822,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543406400,1574942400,1543406604,'Tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy, jeke adamnyń psıhologııasynyń buzylǵan jaǵdaıy dep te aıtylady.  Adamnyń tek óz maqsatyn júzege asyrý úshin túrli aıla-sharalar jasaýǵa, basqa adamnyń quqyǵyna qaramaı jáne sol isin óziniń durys sanaýymen sıpattalatyn minezi.  Mundaı adam jıi qylmysker bolyp jatady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy, jeke adamnyń psıhologııasynyń buzylǵan jaǵdaıy dep te aıtylady.  Adamnyń tek óz maqsatyn júzege asyrý úshin túrli aıla-sharalar jasaýǵa, basqa adamnyń quqyǵyna qaramaı jáne sol isin óziniń durys sanaýymen sıpattalatyn minezi.  Mundaı adam jıi qylmysker bolyp jatady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysynyń sebepteri belgisiz. Genetıkalyq  jáne qorshaǵan ortadaǵy túrli faktorlar, balaǵa qatal mámle tanytý sekildi jaǵdaılar, atalmysh aýrýdyń damýyna sebep bolýy múmkin. Mundaı adamdar, ásirese,  áleýmetke qarsy toptardyń ishinen, ishimdikke qul bolǵan januıadan shyǵýy múmkin. Atalmysh buzylystar áıelderdiń arasynan qaraǵanda, erlerden kóptep shyǵyp jatady. Sondaı-aq,  bular sottalǵandar arasynda da kóptep kezdesedi.\r\n\r\nBirnárseni órteýge beıim bolý, bala kezde janýarlarǵa qatizerdik tanytý sııaqty minezder, áleýmetke qarsylyqtyń bastapqy satylary bolýy múmkin. Keıbir dárigerler esalańdyq pen jeke tulǵanyń dıssotsıaldi buzylysy  - ekeýi de bir aýrý dep sanaıdy. Al, keıbireýler esalańdyq – odan qaraǵanda salmaqtyraq buzylys dep  esepteıdi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJeke tulǵanyń dıssotsıaldy buzylysy bar adamnyń sıpaty mynadaı bolady:\r\n\r\n•	Tapqyr jáne súıkimdi;\r\n•	Basqa adamdardyń emotsııalarymen epti aıla-amal jasaı alady\r\n•	Jıi zań buzady;\r\n•	Ózinniń jáne basqalardyń qaýipsizdigi týraly bas qatyrmaıdy;\r\n•	Aldaıdy, urlaıdy jáne jıi tóbelesedi;\r\n•	Óz qateligin túsinbeıdi, moıyndamaıdy;\r\n•	Jıi ashýlanady jáne tákappar keledi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy adamnyń jeke basynyń psıholgııalyq baǵalanýy, burynǵy aýrýlarynyń jáne olardyń salmaqty sımptomdarynyń  negizinde dıagnostıkalanady.  Sondaı-aq dıagnoz,  jeke tulǵanyń bala kezdegi minez-qulqynyń saralanýymen de júzege asyrylady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy -  emdelýi  eń qıyn aýrýlar qataryna jatady. Mundaı aýrýy bar adamdar ózdiginen medıtsınalyq kómekke  júgine bermeıdi. Olar terapııany tek sottyń taǵaıyndaýymen qabyldaýy múmkin.\r\n\r\nMinez-qulyqtyq terapııa, ondaı adamnyń jaqsy minezderi úshin marapattap, nashar qylyqtary jaıynda, jaǵymsyz túrde qaıta saralaý ótkizý arqyly júzege asady. Sondaı-aq áńgime terapııasynyń (psıhoterapııa) birneshe formasy qoldanylady.  \r\nJeke dıssotsıaldyq buzylysy bar adam, basqa da osyǵan saı buzylystyrmen aýyratyndar,  kóńil-kúıin turaqtaı almaıtyndar nemese mıy zaqymdanǵandar, jalpy, emdeledi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette sımptomdarynyń sońǵy belgileri jasóspirimdik kezeńiniń sońyna jáne 20 jastan keıingi alǵashqy jyldarynda kórinedi. Keıde sımptomdar ózdiginen 40 jasqa taman jaqsaryp jatady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nBul aýrýdyń sońy, túrmege túsýmen, esirtkige urynýmen, zorlyq-zombylyq jasaýmen  nemese ózin ózi óltirýimen tynýy múmkin. \r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger sizde nemese basqa da tanystaryńyzda jeke tulǵanyń dıssotsıaldyq buzylysy sımptomdary baıqalsa, psıhıkalyq em salasynda qyzmet etetin dárigerge nemese mamanǵa qaralyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n \r\nSotsıopattyq tulǵa; sotsıopatııa; tulǵa buzylysy – antısotsıaldyq\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\npaıdalanýǵa umtylys\r\nbalalarǵa degen qatigezdik\r\nqarym-qatynas\r\nmaskúnemder\r\nerlerde kezdesedi\r\ntúrme\r\nnarkomanııa\r\nzorlyq\r\nózin-ózi óltirý','translator',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1530,'','Dıafragmalyq jaryq','','','qz','s','',0,'',4357,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1543406640,1574942640,1543406885,'Dıafragmalyq jaryq – týa bitken aqaý bolyp tabylady. Dıafragma – tynys alýǵa qatysatyn bulshyqetterde anomaldi sańlaýdyń bolýymen sıpattalady. Ashyq sańlaý qursaq qýysy músheleriniń (asqazan, kókbaýyr, baýyr jáne ishek) keýde qýysyndaǵy ókpege qaraı ótip ketý qaýpin týdyrady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıafragmalyq jaryq – týa bitken aqaý bolyp tabylady. Dıafragma – tynys alýǵa qatysatyn bulshyqetterde anomaldi sańlaýdyń bolýymen sıpattalady. Ashyq sańlaý qursaq qýysy músheleriniń (asqazan, kókbaýyr, baýyr jáne ishek) keýde qýysyndaǵy ókpege qaraı ótip ketý qaýpin týdyrady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"497\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nDıafragmadaǵy anomaldi sańlaý arqyly qursaq qýysy músheleri  keýde qýysyna aýytqıdy, bul jaǵdaı bala týylǵanǵa deıin oryn alady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nDıafragmalyq jaryq -  qursaqishilik damý kezinde anatomııalyq tinder men qurylymdardyń durys bitispeı  damýynan paıda bolady. Nátıjesinde qursaq qýysynyń músheleri, mysaly, asqazan, ash ishek, kókbaýyr, baýyr bóligi, búırekter  keýde qýysyna kóterilip ketedi. Zaqymdalǵan jaqtaǵy ókpe  tini tolyq damymaı qalady.\r\nTýa bitken dıafragmaldy jaryq jańa týǵan nárestelerdiń 2200 nemese 5000-nan  birinde ǵana kezdesedi. \r\n\r\nKóbinese denesiniń sol jaǵy zaqymdalady.  Náresteniń ata-anasynda nemese birge týǵan baýyrynda  osyndaı aýrý kezbesse, demek, ol balada  bul aýrýdyn paıda bolý qaýpi joǵary.\r\n \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nDıafragmanyń qate qozǵalýynan jáne ókpe tininiń qysylýynan nárestede týylǵannan keıin ókpe kollapsy (ókpe bóligine aýytqý) damıdy, sodan tynys alý jetkiliksizdigi týyndaıdy.\r\n\r\nBasqa da sımptomdary:\r\n\r\n•	Ottegi jetispegendikten teri kógeredi;\r\n•	Tynys alýynyń jıileıdi (tahıpnoe);\r\n•	Júrek soǵysynyń jıileıdi (tahıkardııa).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nJúkti áıelde amnıon suıyqtyǵy shamadan tys bólinýi múmkin.\r\nIshegi náresteni ýltradybysty zertteý kezinde qursaq qýysyndaǵy múshelerdiń keýde qýysyna aýytqyǵandyǵy kórinýi múmkin.\r\n\r\nNárestelerdi teksergende myna jaıttar anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n•	Keýde jasýshalarynyń qate qozǵalýy;\r\n•	Zaqymdalǵan jaqtan  demniń ótpeýi;\r\n•	Ishektiń tolqı jıyrylýy keýde jaqtan  estiledi\r\n•	Qursaq qýysyn qolmen sıpalap teksergende onyń kóleminiń kishireıgendigi baıqalady.\r\n\r\nKeýde jasýshalary rentgenogrammasynda  qursaq qýysynyń músheleri keýdede ornalasqandyǵy anyqtalýy múmkin.\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nDıafragmalyq jaryq hırýrgııalyq aralasýlardy qajet etetin, shuǵyl jaǵdaı bolyp tabylady.\r\n\r\nQursaq qýysy múshelerinniń ornalasýy rettep, dıafragmadaǵy sańlaýdy tikkennen keıin operatsııa aıaqtalady.\r\n\r\nTýa bitken dıafragmalyq jaryqtyń korrektsııasy jaıly myna siltemeden qarasańyz bolady.\r\n\r\nJańa týǵan nárestege operatsııadan shyqqan keıin, qalpyna kelgenshe, jasandy tynys alý qurylǵysy qajet bolý múmkin. Keıbir náresteler «jasandy júrek-ókpe»jansaqtaý qurylǵysyna  qosylady, onyń kúshimen operatsııadan keıin balanyń  jaǵdaıynyń tez qalpyna kelýi múmkin. \r\n\r\nEger dıafragmaldy jaryq áıeldiń  júkti kezinde anyqtalsa (24-28 aptalar arasynda), onda fetaldy operatsııalyq em jaıynda oılaýǵa kórýge bolady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nOperatsııa nátıjesi náresteniń ókpesiniń damý deńgeıine jáne basqa da aqaýlardyń bar-joqtyǵyna baılanysty. Ádette, balalnyń ókpe tinderi jetkilikti kólemde damysa, kútiletin nátıjesi qýantarlyq bolmaq.\r\n\r\nQazirgi tańda neonataldy jáne hırýrgııalyq kómek nátıjesinde, bul jaǵdaıdan keıingi balalardyń  ómirsheńdigi 80% joǵarǵy kórsetkishke kóterildi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Ókpe ınfektsııasy paıda bolady;\r\n•	Basqa da týa bitken aqaýlar bolyp ketýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nDıafragmalyq jaryq shuǵyl túrdegi hırýrgııalyq emdi qajet etetin kórsetkish bolyp tabylady. Sondyqtan, kóp oılanbaı, shuǵyl medıtsınalyq kómekke júginińiz nemese 103 nómirine habarlasyńyz. \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEshqandaı jolmen aldyn ala almaısyz.\r\n\r\n__Sınonımderi:__ \r\n\r\nJaryq – dıafragmalyq; Dıafragmanyń týa bitken aqaýy\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nasqazan\r\nkókbaýyr\r\nbaýyr\r\nishek\r\nanomaldi sańlaý\r\nteriniń kógerýi\r\ntynys alýdyń jıileýi \r\njúrek soǵyynyń jıileýi \r\namınıon suıyqtyǵy\r\nókpeniń aýytqýy','translator',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1531,'','Asqynǵan  pankreatıt ','','','qz','s','',0,'',6662,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1544696040,1576232040,1544697000,'Asqynǵan  pankreatıt – qabynyp, asqynǵan uıqy bezi aýrýy. \r\n \r\nBul sýret – ish qýysynyń joǵarǵy bóliginiń kompıýterlik tomografııasy. Sýrette asqynǵan qabynýdan týyndaǵan (pankreatıt) uıqy bezi tinderiniń qabynýy jáne isinýi  aıqyn kórinedi.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nAsqynǵan  pankreatıt – qabynyp, asqynǵan uıqy bezi aýrýy. \r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"498\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Bul sýret – ish qýysynyń joǵarǵy bóliginiń kompıýterlik tomografııasy. Sýrette asqynǵan qabynýdan týyndaǵan (pankreatıt) uıqy bezi tinderiniń qabynýy jáne isinýi  aıqyn kórinedi.\'\'\r\n {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nUıqy bezi asqazannyń artynda ornalasqan. Ol as qorytý fermentterin (enzımderdi) jáne ınsýlın, glıýkagon sekildi gormondyq fermentterdi óndiredi.  As  qorytý fermentteri ash ishektiń sańylaýyna túsedi, ol jerde jandanyp, as qorytý úrdisinde mańyzdy býynǵa aınalady.\r\n \r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"499\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Adamnyń as qorytý júıesiniń aǵzalary\'\'\r\nEger fermentter uıqy bezinde jandandyrylsa, onda uıqy beziniń tinderi ózin-ózi qoryta bastaıdy. Onyń saldarynan uıqybeziniń jáne onyń qantamyrlary isinedi, sondaı-aq qantalaý, zaqymdaný sekildir jaıttar oryn alýy yqtımal.\r\nAsqynǵan pankreatıt áıelderge qaraǵanda erlerde jıi paıda bolady. Jekelegen aýrýlar, operatıvtik sheshimder, zııandy ádetter men durys tamaqtanbaý bul aýrýdyń damý qaýpin arttyrady.\r\nAýrý kóbinese, alkogolızmnen jáne alkogoldi shamadan tys tutynýdan (AQSh-ta -70% jaǵdaıda) týyndaıdy. Genetıkalyq faktorlar da aýrýdyń damýyna áser etedi. Basqa jaǵdaılarda sebebi belgisiz.\r\nPankreatıtti týyndatatyn basqa aýrýlar:\r\n• Aýtoımmýndyq máseleler (eger ımmýndyq júıe ózindik organızmdi zaqymdaıtyn bolsa)\r\n• Uıqy beziniń nemese uıqy bezi fermentteri bólinetin jalpy ót tútikteriniń bitelýi,\r\n• Hırýrgııalyq aralasý kezinde tútikterdiń nemese uıqy beziniń zaqymdanýy\r\n• Qandaǵy úshglıtserıdter (maı qyshqyldarynyń) deńgeıiniń artýy (qandaǵy úshglıtserıdterdiń kóbeıýi)\r\n• Kútpegen jerden uıqy beziniń zaqymdanýy\r\n\'\'__Qosymsha sebepteri:__\'\'\r\n• Mýkovıstsıdoz asqynýlary\r\n• Gemolıtıkalyq-ýremııalyq sındrom\r\n• Gıperparatıreoz\r\n• Kavasakı aýrýy  \r\n• Reı sındromy\r\n• Qandaı da bir dárilik preparattardy tutyný (ásirese, estrogenderdi, kortıkosteroıdtardy, nesep aıdaıtyn preparattardy, mysaly, tıazıd jáne ımýran)\r\n• Vırýstyq ınfektsııalar, parotıt (boryqtaný), Koksakı vırýstary, mıkoplazmalyq pnevmonııalar jáne kampılobakterııalar.\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nPankreatıttiń basty jáne negizgi sımptomy – sol jaq qabyrǵanyń astynda  nemese ishtiń ortasyndaǵy aýyr aýyrsynýdyń bolýymen sıpattalady.\r\nAýyrsyný:\r\n• Maıly tamaqty nemese sýsyndardy tutynyp, birneshe mınýtten keıin aýrýdyń kúsheıýi.\r\n• udaıy jáne birneshe kún ishinde jalǵasady.\r\n• arqamen jatqanda kúsheıedi\r\n• Arqaǵa nemese sol jaýyrynnan tómen tusqa qaraı aýyrsyný  sezimi beriledi.\r\n \r\nAsqynǵan pankreatıtke shaldyqqan adamdarda qyzba, júrek aınýy, qusý jáne tersheńdik baıqalýy múmkin.\r\nBul aýrýda paıda bolatyn qosymsha sımptomdar:\r\n• jer tústi nájis\r\n• jeldenýdiń artýy\r\n• kekirý\r\n• as qorytýdyń buzylysy\r\n• teri men kózdiń aǵynyń azdap sarǵaıýy (sary aýrý)\r\n• teriniń bóritkeni nemese oıyqjara\r\n• ishtiń kebýi\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka__\r\nTeksergende dáriger mynalardy anyqtaıdy:\r\n• ish qýysyndaǵy aýyrsyný sezimi nemese isiný\r\n• qyzba\r\n• tómen qysym\r\n• júrektiń jıi soǵýy\r\n• jıi tynys alý\r\nZerthana taldaýlary uıqy bezi bóletin fermentterdiń deńgeıiniń kelesi ózgeristerin kórsetedi:\r\n• qandaǵy amılaza deńgeıiniń artýy\r\n• qan sarysýyndaǵy lıpaza deńgeıiniń artýy\r\n• neseptegi amılaza deńgeıiniń artýy\r\n \r\nQosymsha zerthanalyq taldaýlar pankreatıttiń asqynýlaryn anyqtaýǵa kómektesedi:\r\n• qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n• qannyń tolyq fermenttik paneli\r\n \r\nUıqy beziniń qabynýyn kórsetetin basqa tekserý ádisteri:\r\n• ish qýysynyń kompıýterlik tomografııasy\r\n• ish qýysynyń MRT-sy\r\n• ish qýysynyń ýltradybystyq zertteýi.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nKóbinese, emdeýdi júrgizý úshin aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady:\r\n• aýyrsyný ustamasyn basatyn dárilik preparattar qoldaný;\r\n• vena arqyly eritindiler quıylýy kerek\r\n• uıqy bezine júktemeni azaıtý úshin tamaqty  shektep tutyný kerek \r\n \r\nKeıde muryn nemese aýyz arqyly nazogastraldyq zond (tútik) ornatylady, ol arqyly asqazannyń ishindegisi alynady. Bul ádis qusý nemese kúshti aýyrsyný basylmaıtyn bolsa nemese ishek pareziniń (saldanýy) damýy múmkin bolsa qoldanylady. Zond 1-2 kúnnen 1-2 aptaǵa deıin qoıylady.\r\nAýrýdy emdeý qaıtalanǵan aýyrsyný ustamasynyń paıda bolýynyń aldyn alady.\r\nKeıbir jaǵdaıda qajet bolatyn keńester:\r\n• uıqy beziniń aınalasyndaǵy nemese onyń ishindegi suıyqtyqty soryp alý\r\n• ót tastaryn alyp tastaý\r\n• uıqy beziniń tútigin bosatý.\r\n \r\nAsa aýyr jaǵdaılarda ota jasaý qajet bolady, uıqy beziniń berishtengen nemese zaqymdanǵan tininiń bóligin alyp tastaý úshin.\r\nPankreatıt ustamalaryna shaldyqqan naýqastar úshin alkogoldi sýsyndar, maıly tamaq tutynýǵa, temeki shegýge bolmaıdy.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrýdyń sımptomdary apta ishinde basylady. Biraq, aýrýdyń ómirge qaýip tóndiretin satyǵa ótýi de múmkin.\r\nÓlim-jitim qaýpi artady, eger:\r\n• Gemorragııalyq pankreatıtte – ustama qan ketýimen qosarlanǵanda\r\n• baýyrdyń, júrektiń nemese búırektiń jumysynyń buzylysynda\r\n• berishtengen pankreatıtte\r\n \r\nPankreatıttiń qaıtalaný qaýpiniń yqtımaldyǵy aýrýdyń paıda bolý sebebine jáne emdeýdiń tıimdiligine baılanysty.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatn asqynýlar__\r\n• Asqynǵan búırek jetkiliksizdigi\r\n• Asqynǵan respıratorlyq dıstress-sındrom (ORDS)\r\n• ish qýysynda suıyqtyq jınalýy (astsıt)\r\n•  uıqybeziniń abstsesi jáne kıstasy\r\n• júrek jetkiliksizdigi\r\n• arterıaldyq qysymnyń tómendeýi.\r\nAsqynǵan pankreatıttiń qaıtalanǵan kórinisteri sozylmaly túrine aparady.\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nDárigerge habarlańyz, eger:\r\n• ishińizdi kúshti, udaıy aýrý mazalasa;\r\n• Asqynǵan pankreatıttiń basqa sımptomdary paıda bolsa.\r\n {ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nPankreatıttiń jańa nemese qaıtalanǵan kórinisteriniń damý qaýpin azaıtýǵa bolady, ol úshin aýrýdyń aldyn alatyn erejelerdi ustaný qajet:\r\n• Alkogoldi shekteńiz.\r\n• Balalardaǵy qyzbany emdeý úshin aspırın qoldanbaǵan jón, ásirese, eger olarda vırýstyq aýrý bolsa. Bul Reı sındromy damýynyń aldyn alý úshin mańyzdy.\r\n• Balalardy parotıtten (boryqtaný) jáne basqa balalar aýrýlarynan vaktsınalaýdy ótkizińiz («Immýnızatsııa – jalpy sholýdy» qarańyz).\r\n\'\'Qusý (áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nqatty aýyrsyný\r\nqusý\r\nishtiń ótýi\r\nishtiń qatýy\r\nqyzýdyń kóterilýi\r\nishtiń kebýi\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1532,'','Asqynǵan respıratorly dıstress sındromy','','','qz','s','',0,'',5510,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1544697120,1576233120,1544697877,'Asqynǵan respıratorly dıstress-sındromy (ARDS) – ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaı bolyp tabylady.  Bul ókpeniń aıryqsha ózgerýimen sıpattalady, ókpege baratyn qannyń quramynda qajetti ottektiń jetispeýshiliginen ókpeniń jumysy buzylysqa tap bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıka__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Qoldaý toptary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy anyqtamasy__\r\nAsqynǵan respıratorly dıstress-sındromy (ARDS) – ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaı bolyp tabylady.  Bul ókpeniń aıryqsha ózgerýimen sıpattalady, ókpege baratyn qannyń quramynda qajetti ottektiń jetispeýshiliginen ókpeniń jumysy buzylysqa tap bolady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nARDS ókpeniń kez-kelgen aýyr jaraqat alýynan týyndaıdy. ARDS-tyń kópke beligigi paıda bolý sebepteri mynalar:\r\n•	Kóp mólsherdegi qusyqtyń ókpege túsip ketýi;\r\n•	Hımııalyq býlardy jutyp qoıý;\r\n•	Ókpeni aýystyrý;\r\n•	Pnevmonııa;\r\n•	Septıkalyq eseńgreý (aǵzadaǵy genıtaldy ınfektsııa);\r\n•	Jaraqat\r\nARDS aýa qabyna suıyqtyqtyń quıylýyn  ótkizedi. Bul suıyqtyń qan aınalymyndaǵy otteginiń jetkilikti berilýine kedergi jasaıdy.\r\nQuıylǵan suıyqtyq ókpe tinderin basyp ketedi, saldarynan ókpeniń qajetinshe keńeıý múmkinshiligi azaıady. Qandaǵy ottegi mólsheri qaýipti tómen dárejede qalyp qoıady, tipti adam ottegini jasandy aýa aınaldyratyn qurylǵydan alsa da, ókpedegi aýa aınalymy jaqsarmaıdy. \r\nARDS basqa múshelerdiń jetispeýshiligimen qatar  týyndaýy múmkin. Olar mysaly baýyr nemese búırek bolýy múmkin.  Shylym shegý men alkogol paıdalaný da qaýipti faktor bolyp tabylady.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"500\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nAýa ókpege muryn qýysy, keńirdek jáne tamaq arqyly ótedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Tynys alý qıyndaıdy;\r\n•	Tómen arterııalyq qysym jáne aǵza jetispeýshiligi;\r\n•	Dem alystyń jıileýi\r\n•	Demikpe \r\nSımptomdar jaraqat alǵannan keıin nemese aýrý bastalǵannan keıin 24-48 saǵattyń ishinde damıdy. Kóptegen adamar ARDS-pen aýyrǵanymen, sımptomdaryn aıtyp dárigerge kelip jatpaıdy. \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nÓkpedegi anomaldi dybystardy anyqtaý úshin stetoskoptyń  (aýskýltatsııa)  kómegimen tyńdaıdy, estilgen dybystar ókpeniń syrylyn, ókpege suıyqtyqtyń quıylý belgisin anyqtaýǵa sep bolady.Arterııalyq qysyp kóp jaǵdaıda tómen bolady. Ádette tsıanoz baıqalady (teri bozarady, erin men tyrnaqtar túsin ózgertedi, osynyń bári tinderge ottek jestispegendikten týyndaıdy).\r\nARDS-ti anyqtaý úshin júrgiziletin tekserý: \r\n•	Arterııalyq qan gazy;\r\n•	Qan taldamasy (OAK) jáne bıohımııalyq analız;\r\n•	Bronhoskopııa (bul ádis keńirdektegi shyryshty tikeleı tekserýge  múmkindik týǵyzady, oǵan arnaıy «bronhofıbroskop» dep atalatyn qurylǵyny qoldanady);\r\n•	Keýde jasýshalaryn  jalpy rentgenografııadan ótkizý;\r\n•	Qaqyryqty taldaý jáne onyń qozdyrǵyshyn anyqtaý boıynsha zertteý\r\n•	Múmkin bolatyn ınfektsııany tekserý.\r\n\r\nARDS sııaqty keýde radıografııasyna uqsas júrek jetkiliksizdikterin boldyrmaý úshin, júrek bólimderiniń ehokardıografııasy nemese kateterleý qajet bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nÁdette ARDS-ke shaldyqqan naýqasstar aýrýhanada jatyp, arnaıy terapııa qabyldaýy kerek.  \r\nEmdeýdiń basty maqsaty tynys alýǵa demeý berý jáne ARDS-tiń sebebin anyqtap, ınfektsııany emdeý úshin arnaıy preparattardy taǵaıyndaýmen tolyǵydy. Jáne de qabynýdyń aldyn alyp, ókpedegi suıyqtyqty joıý da basty nazarǵa alynatyn emdeý sharasy bolyp tabylady. \r\nSońynan ońtaıly qysymmen dem shyǵarý  jasandy ókpe  ventılıatsııasy zaqymdanǵan ókpege jetkilikti ottek mólsherin jetkizý úshin qoldanylady. Bul qurylǵyny qoldaný barysynda  naýqasqa kúshti tynyshtandyrǵysh dári taǵaıyndalady. Kebir zertteýlerdiń kórsetkenindeı, dári taǵaıyndaý ýaqytsha ARDS-pen saldanǵan adamnyń ońalp ketýine joǵary múmkindik beretini anyqtaldy.\r\nEmdeý naýqastyń ózdiginen dem alǵanynan deıin jalǵasady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Qoldaýshy toptar__\r\nKóptegen ARDS-pen aýyratyn naýqastardyń  januıasy kúızeliske tap bolady. Olar qoldaýshy toptarmen baılanysý arqyly bul salmaqty jeńildetedi, qoldaýshy toptar máseleler men ýaıymdardy birge bólisedi, seıiltedi.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__ \r\nARDS-pen aýyratyn naýqastardyń úshten biri osy aýrýdan qaıtys bolady. Tiri qalǵandardyń barlyǵynda qalypty ókpe qyzmeti qalpyna keledi, biraq kóbinde ylǵyı ókpe tinderiniń zaqymdanýy oryn alady.\r\nARDS-pen aýyrǵan kóptegen naýqastar este saqtaý qabiletin joǵaltady ne bolmasa ómir súrý sapasyna qatysty basqa da buzylystarǵa tap bolady. Bul mıdyń zaqymdanýyna baılanysty, ókpe qajetti deńgeıde jumys istemese, mı jetkilikti ottegi mólsherimen qorektene almaı qalady. \r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Kóptegen júıeler men aǵzalar zaqymdanady;\r\n•	Ókpeniń zaqymdanýy (mysaly, pnevmotoraks dep atalatyn ókpe kollapsy) osy aýrýdy emdek barysynda jasandy ventılıatsııa qurylǵysynan alǵan jaraqat;\r\n•	Pnevmoskleroz (ókpeniń berishtenýi);\r\n•	Ventılıatorasstsıraly pnevmonııa;\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nNegizinde, ARDS aýrýy naýqas aýrýhanada jatqanda mazalaıdy. Keıde saý adamdarda aýyr pnevmonııa damysa, ARDS aqyryndap damyp, kórinis beredi. Eger sizde tynys alý jaǵynan máseleler týyndasa, 103 nómirindegi jedel medıtsınalyq kómekke habarlasyńyz.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nKardıogendik emes ókpe isigi; Ótkizgishtiginiń tym joǵarlaýynan ókpeniń isinýi; Ókpe shogy; ARDS; Ókpeniń zaqymdanýynyń asqynýy\r\n\r\n__Tegter:__ \r\ntynys alýdyń jetispeýshiligi\r\nasqynǵan júrek jetispeýshiligi\r\nókpeniń isinýi\r\ndemikpe\r\n \r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1533,'','Móldir qabyqtyń endotelıılik dıstrofııasy','','','qz','s','',0,'',4465,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1544697960,1576233960,1544700413,'Móldir qabyqtyń (kózdiń múıizgek qabyǵy, qasań qabyq) endotelıılik dıstrofııasy (Fýks dıstrofııasy) – bul kóz aýrýy. Kóz jasýshalaryn ishten qaptap turǵan qasań qabyqtyń zaqymdanýynan paıda bolady, zaqymdanǵan  jasýshalar aqyryndap óle bastaıdy. Aýrý ádette eki kózdi de zaqymdaıdy.','__Mazmuny__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__ \r\nMóldir qabyqtyń (kózdiń múıizgek qabyǵy, qasań qabyq) endotelıılik dıstrofııasy (Fýks dıstrofııasy) – bul kóz aýrýy. Kóz jasýshalaryn ishten qaptap turǵan qasań qabyqtyń zaqymdanýynan paıda bolady, zaqymdanǵan  jasýshalar aqyryndap óle bastaıdy. Aýrý ádette eki kózdi de zaqymdaıdy.\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"501\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n  {ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nFýks dıstrofııasy tuqym qýalaýy múmkin, ıaǵnı ata-anadan balaǵa berilýi yqtımal. Ata-analardyń bireýinde bolsa, aýrýdyń damý qaýpi 50% quraıdy..\r\nDegenmen, Fýks dıstrofııasy aýrýdyń otbasy músheleriniń eshqaısysynda bolmasa da kezdesedi.\r\nMóldir qabyqtyń endotelıılik dıstrofııasy erlerge qaraǵanda áıelderde jıi kezdesedi. Kórý qabiletiniń problemalary ádette 50 jasqa deıin bilinbeıdi, biraq keıde dáriger aýrýdyń belgilerin erterek, 30-40 jasta anyqtaıdy.\r\nFýks dıstrofııasy kezinde qasań qabyqtyń artqy betin qaptap turǵan jasýshalardyń juqa qabaty zaqymdalady. Bul jasýshalar móldir qabyqtyń artyq suıyqtyqty shyǵarýdy qamtamasyz etedi. Ýaqyt óte kele, jasýshalardyń kóp mólsheri óletindikten, suıyqtyq jınala bastaıdy jáne móldir qabyqtyń isinýi men buldyraýyn týdyrady.\r\nBastapqyda, suıyqtyq kóz jabyq kezde, ıaǵnı uıyqtaǵan kezde ǵana jınalýy múmkin. Aýrý órshigen saıyn kishkene kópirshikter paıda bola bastaıdy. Birte-birte kópirshikter ósip, jarylyp, kózdiń aýyrsynýyn týdyrady. Sondaı-aq, Fýks dıstrofııasy kezinde móldir qabyqtyń pishini ózgerýi múmkin, bul kórý qabiletiniń údemeli nasharlaýyna alyp keledi.\r\n {ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Kóz aýyrady;\r\n•	Kózdiń jaryqqa sezimtaldyǵy paıda bolyp,  kózge aq daqtar túse bastaıdy;\r\n•	Kózdiń qaraýytýy nemese buldyraýy paıda bolady (bastapqyda tek tańerteńgi ýaqytta);\r\n•	Jaryq kózine qaraǵanda, onyń aınalasynda túrli tústi jıektiń (oreol) paıda bolǵandaı kórinedi;\r\n•	Kórý qabiletiniń údemeli nasharlaýy\r\n {ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger Fýks dıstrofııasyn sańylaýly lampamen qarap tekserý kezinde anyqtaı alady.\r\nQosymsha zertteý ádisterine mynalar jatada:\r\n•	Pahımetrııa – shynaınanyń qalyńdyǵyn ólsheý;\r\n•	Móldir qabyqtyń aınalmaly mıkroskopııasy – qasań qabyqtyń artqy bóligin tystap jatqan epıtelııdiń jaǵdaıyn baǵalaý úshin paıdalanylady;\r\n•	Kózdiń jiti kórgishtigin anyqtaý.\r\n {ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nFýks dıstrofııasynyń sımptomdaryn jeńildetý úshin shynaınadan suıyqtyqty sorýǵa qabiletti kóz tamshylary nemese mazdary qoldanylady.\r\nQasań qabyqta jaralar túzilgen kezde aýyrsynýdy azaıtý maqsatynda, jumsaq kontaktili lınzalar nemese hırýrgııalyq em qoldanylady.\r\nFýks dıstrofııasyn emdeýdiń jalǵyz joly qasań qabyqty aýystyrý.\r\nTereń qabatty keratoplastıka dástúrli transplantatsııanyń balama túri bolyp tabylady. Bul protsedýra barysynda qasań qabyqtyń tereń qabattary donorlyq tinmen aýystyrylady. Protsedýra tigýdi qajet etpeıdi. Bul protsedýrada qabyldamaý sııaqty asqynýlar sırek kezdesedi jáne qalpyna kelý ýaqyty tezirek júredi.\r\n {ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrý ýaqyt ótken saıyn órshıdi. Aýyr Fýks dıstrofııasyna ushyraǵan naýqastardyń qasań qabyǵyn aýystyrmasa, soqyr bolyp qalýy múmkin nemese qatty aýrýsyný týyndaıdy jáne kózdiń kórý qabileti nasharlaıdy.\r\nFýks dıstrofııasynyń jeńil jaǵdaılary jıi kataraktalardy hırýrgııalyq emdeýden keıin nasharlaıdy. Hırýrg bul qaýipti eskerip, operatsııanyń tehnıkasyn nemese kataraktanyń hırýrgııalyq emdeý ýaqytyn ózgertýi kerek.\r\n {ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nKelesi sımptomdar bolsa, dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Kózdegi aýyrý sezimi kúsheıse;\r\n•	Kózdiń jaryqqa sezimtaldyǵy artsa;\r\n•	Kózge bir nárse túsip ketkendeı sezim bola berse;\r\n•	Kózdiń qaraýytýy nemese jaryq kóziniń aınalasynda oreol paıda bolýy sııaqty kóz problemalary oryn ala berse;\r\n•	Kórý qabileti nasharlap ketse.\r\n {ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý sharasy__\r\nBúginge deıin bul aýrýdyń aldyn-alý sharalary  tabylmady. Kataraktany hırýrgııalyq emdeýden bas tartý nemese kataraktany operatıvti emdeý kezinde arnaıy saqtyq sharalaryn saqtaý aýrýdyń aǵymyn báseńdetýge kómektesýi múmkin.\r\n \r\n__Tegter: __\r\nkórý qabiletiniń tómendeýi\r\nsoqyrlyq\r\nqasań qabyqtyń qaraýytýy\r\nkózdiń aýyrsynýy\r\n\r\n','student_k',26,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1534,'','Ateroma','','','qz','s','',0,'',2621,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1544701560,1576237560,1544702057,'','__Mazmuny__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan tekserilý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nAteroma (maı bezderiniń isigi) teri astynda, jabyq qap túrinde bolyp keledi, ishinde irtik-irtik maı berishteri tolyp turady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nKóp jaǵdaıda aretomalar túkti follekýl shyǵarý joldyrynyń qabynýynan jáne tolýynan  túziledi. Sondaı-aq olar  teriniń jaraqattanýynan da paıda bolady. Bul qaptarda jasýshalar kreatın aqýyzyn túzedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nNegizgi sımptomdary, teri astynan aýyrmaıtyn berishterdiń túzilýimen sıpatalady. Ádette, mundaı túzindiler bette, moıynda jáne keýdede  kezdesedi. Olar aýyrtpaıdy, aqyryndap óse beredi.\r\nEger bul tompaıýlar ınfıtsırlense nemese qabynsa basqa da sımptomdar týyndaýy ǵajap emes:\r\n•	Teri qyzarady;\r\n•	Teri aýyrtady;\r\n•	Zaqymdanǵan jerdiń astynda qyzý kóteriledi;\r\n•	Aqshyl-kók irtik-irtik irindi bólindiler paıda bolady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDárigerler sizge dıagnoz qoıý úshin, terińizdi jaqsylap qarap, tekserip shyǵady. Keıde basqada aýrýlardyń saldarynan teri osyndaı jaǵdaıǵa tap bolsa, bıopsııa jasalady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nAteromalar qaýipti emes, sondaı-aq asa qatty ýaıym týdyra bermeıdi. Jyly kompressany zaqymdalǵan jerge basyp, jylaýyqty drenajdap, teriniń qalpyna keltirilýin tezdetýge bolady.\r\nEger sizde kishkentaı qabynǵan jylaýyǵy (kısta) bolsa, dáriger  isikti basý úshin steroıdty dárilik preparattar qabyldaýǵa keńes beredi.\r\n\r\nEger jylaýyq qabynsa, aýrý sezimderi biline bastasa nemese kólemi úlkeıe bastasa, dáriger ony drenajdaıdy, nemese ony joıý úshin ota jasaıdy.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nAýyrǵan jerdi transformatsııamen tilgende bez ınfıtsırlenýi múmkin. Hırýrgııalyq operatsııadan keıin de berish qaıta paıda bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nDeneńizde qandaıda bir jańasha túzindilerdi baıqasańyz, dárigerge habarllasyńyz. Berishter qaýipti emes, dáriger sizden qaýipti isktiń belgilerin anyqtaýy kerek.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nEpıdermaldi jylaýyq (kısta); Keratındi jylaýyq (kısta); Epıdermoıdty jylaýyq (kısta).\r\nBettiń isýi, bezeý, allergııalyq serpillis (erlerde/áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nAteroma\r\nepıdermaldi jylaýyq\r\nepıdermoıdty jylaýyq \r\nbiteý isik\r\nmaı bezderindegi jylaýyq\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1535,'','Dıabettik neıropatııa ','','','qz','s','',0,'',5799,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545198180,1576734180,1545198584,'Dıabettik neıropatııa –  bul qant dıabetimen aýyratyn adamdarda paıda bolatyn nervtiń zaqymdanýy. Atalmysh jaǵdaı qant dıabetiniń asqynýy bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıka jáne tekserý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıabettik neıropatııa –  bul qant dıabetimen aýyratyn adamdarda paıda bolatyn nervtiń zaqymdanýy. Atalmysh jaǵdaı qant dıabetiniń asqynýy bolyp tabylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nShamalap kelgende dıabetpen aýyratyn adamdardyń jartysynda nerv ushtary zaqymdalyp jatady. Qant dıabeti dıagnozy qoıylǵannan soń birneshe jyl boıy aýrý sımptomsyz ótedi. Al alǵash qant dıabeti dıagnozy qoıylǵan keıbir patsıentterde nerv ushtarynyń baıaý zaqymlaýyn baıqaýǵa bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"502\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\n\'\'Qant dıabeti nátıjesinde nervtiń zaqymdalýy múmkin jáne neıropatııa dep atalatyn asqyný paıda bolýy múmkin. Ádette bul aıaq-qol saýsaqtarynyń sezgishtigi joǵalýymen bastalady. Neıropatııa birte-birte tabannan bastap, patsıenttiń qolynyń nemese aıaǵynyń boıynda joǵary qozǵalýy múmkin.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nÁdette aýrýdyń sımptomdary uzaq jyldar boıy baıaý damıdy. Sımptomdar zaqymdalǵan nervtiń túrlerine baılanysty bolyp keledi.\r\n\r\nIshek perıstaltıkasyn retteıtin nervter zaqymdalǵan kezde, sizde as qorytý kezinde qıyndyqtar paıda bolý múmkin. Onyń nátıjesinde dıabetti qadaǵalaý qıynǵa soǵady.\r\n\r\nAs qorytý kezinde qıyndyqtar paıda bolýyna baılanysty  sımptomdar:\r\n\r\n•	Az mólsherde tamaq qabyldaǵan ózinde de paıda bolatyn artyq tamaqtaný sezimi \r\n•	Qyjyl jáne ishtiń kebýi\r\n•	Qusý, ish qatý nemese ish ótý\r\n•	Jutyný kezindegi qıyndyqtar\r\n•	Tamaqty ishkennen birneshe saǵattan keıin paıda bolatyn qorytylmaǵan taǵam qaldyqtarymen qusý\r\n\r\nEger de qol men aıaqtaǵy júıkeler zaqymdalsa, onda titirkený, kúıdirý nemese aýrý sezimi paıda bolady. Zaqymdalý deńgeıiniń órshýine baılanysty qol men aıaqtyń sezgishtigi joǵalýy yqtımal. Sezgishtik joǵalý nátıjesinde siz kelesideı nárselerdi sezbeı qalýyńyz múmkin:\r\n\r\n•	úshkir zatty basyp ketkende\r\n•	súıel nemese kishkentaı tilik paıda bolǵan kezde\r\n•	qolmen nemese aıaqpen tym ystyq nemese sýyq zatty tıgende \r\n\r\nEger nátıjesinde júrek jáne qan tamyrlar nervi zaqymdalsa, onda siz:\r\n\r\n•	Tósekten tez kóterilgen kezde esten tanýyńyz múmkin \r\n•	Jıiligen júrek soǵysyn sezýińiz múmkin\r\n•	Júrek aýrýy (stenokardııa) nemese júrek ustamasy kezinde aýrý sezimin sezbeı qalýyńyz múmkin\r\n\r\nNervtiń zaqymdalǵanyn rastaıtyn ózge de sımptomdarǵa mynalar jatady:\r\n\r\n•	Seksýaldyq problemalar, mysaly erlerde erektsııa boıynsha qıyndyqtardyń paıda bolýy, al áıelderde – qynaptyń qurǵaýy nemese orgazm turǵysynan qıyndyqtardyń paıda bolýy\r\n•	Qandaǵy tómen qant deńgeıine sezimtaldyqtyń joqtyǵy.\r\n•	Qýyqtaǵy problemalar, atap aıtqanda eriksiz zár shyǵarý nemese qýyqty bosata almaý.\r\n•	Tynyshtyqta jáne qalypty temperatýra kezinde mezgilsiz qatty tersheńdik.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıka jáne tekserý __\r\n\r\nDáriger tekserý kezinde mynadaı aýrý belgilerin anyqtaýy múmkin:\r\n\r\n•	Tobyqta refleksterdiń bolmaýy nemese álsireýi\r\n•	Aıaqta sezgishtiktiń bolmaýy (arnaıy shetka túrindegi qurylǵymen (monofılament dep atalady) tekseriledi)\r\n•	Teridegi ózgerister\r\n•	«Bulshyqet seziminiń» buzylýy (kınestezııa)\r\n•	Gorızontaldy qalyptan vertıkaldy qalypqa tez aýysqan kezde arterıaldy qysymnyń tómendeýi\r\n\r\nAýrýdy dıgnostıkalaý kezinde kelesi zertteý ádisteri jasalady:\r\n\r\n•	Elektromıografııa (EMG) – bulshyqetterdiń elektrlik aktıvtiligin jazý\r\n•	Nervtik ótkizý jyldamdyǵyn tekserý – júıkeden ótetin elektrlik sıgnaldardy jazý\r\n•	Asqasannan ash ishekke taǵamnyń evakýatsııa jyldamdyǵyn tekserý\r\n•	Júıke júıesiniń qan qysymymen basqarylatyndyǵyn anyqtaý úshin passıvti ortostatıkalyq tekserý júrgizý.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nJúıkeniń dıabettik zaqymdalýyn baıaýlaý úshin dárigerdiń keńesterin oryndańyz.\r\nQandaǵy ońtaıly qan deıńgeıin saqtaý úshin:\r\n\r\n•	Dıeta ustańyz\r\n•	Turaqty túrde fızıkalyq jattyǵýlardy jasańyz\r\n•	Turaqty túrde qandaǵy qant deńgeıin tekserip júrińiz\r\n•	Qant deńgeıin túsiretin preparattardy nemese ınsýlındi dárigerdiń taǵaıyndaýy boıynsha qabyldap júrińiz\r\n\r\nNervterdiń zaqymdalýyn rastaıtyn kelesi sımptomdary anyqtalǵan jaǵdaıda, dáriger oǵan baılanysty em taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n•	Tabanda, aıaq nemese qoldaǵy aýrý sezimi\r\n•	Qusý, loqsý nemese taǵamdy qorytýǵa baılanysty basqa da problemalar\r\n•	Qýyqqa qatysty problemalar\r\n•	Erektıldy dısfýnktsııa nemese qynaptyń qurǵaýy\r\n\r\nAıaqtaǵy júıkeler zaqymdalǵan jaǵdaıda sezgishtik tómendeıdi. Sezgishtiktiń tolyq joǵalýy da múmkin. Nátıjesinde aıaqtaǵy jaralar ukópke deıin jazylmaıdy. Aıaqqa jasalǵan durys kútim asqynýdyń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nMundaǵy aıaqqa jasalatyn kútim dep aıtylyp otyrǵany:\r\n\r\n•	Kúndelikti muqııat aıaqty qarańyz\r\n•	Dárigerge qaralýǵa deıin aıaqty ózińiz tekserińiz.\r\n•	«Durys» shulyq jáne aıaq kıimdi kıińiz (dárigerińizben keńesińiz).\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nTaǵaıyndalǵan em aýrý sezimin basady jáne keıbir sımptomdardy qadaǵalaýǵa kómektesedi. \r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múkin bolatyn asqynýlar:__\r\n\r\n•	Zár shyǵarý joldarynyń ınfektsııasy\r\n•	Aıaqataǵy dıbettik oıyq jaralar\r\n•	Júrek aýrýy (stenokardııa) nemese júrek ustamasy kezinde aýrý sezimin sezbeı qalý\r\n•	Aıaq saýsaqtaryn, tabandy nemese tobyqty ampýtatsııalaý\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nDıabettik neıropatııa sımptomdary paıda bolǵan sátte dárigerge habarlasyńyz. \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\nSınonımderi\r\n\r\nDıabettik nevropatııa; Dıabet – nevropatııa.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nnervterdiń zaqymdanýy\r\ndıabettiń asqynýy\r\nqant dıabeti\r\nqandaǵy joǵary qant dıabeti\r\nkınestezııa\r\nınsýlın\r\n','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1536,'','Laktaza tapshylyǵy ','','','qz','s','',0,'',1569,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545198600,1576734600,1545198826,'Laktaza – bul laktozany (sút jáne sún ónimderinde bar qantty) sińiretin ferment.\r\n\r\nLaktaza tapshylyǵy sizdiń aǵzańyzdyń sút óńimderin sińire almaıtyndyǵyn habardar etedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"503\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n\r\nSınonımderi: Sút ónimderine tózbeýshilik, laktaza tapshylyǵy, sútke tózimsizdik\r\n\r\nLaktaza – bul laktozany (sút jáne sún ónimderinde bar qantty) sińiretin ferment.\r\n\r\nLaktaza tapshylyǵy sizdiń aǵzańyzdyń sút óńimderin sińire almaıtyndyǵyn habardar etedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nLaktozasy bar taǵamdardy qabyldaǵannan keıin, sizde asqazanda jaısyzdyq paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, kelesi sımtomdar bolýy yqtımal:\r\n\r\n•	Ishtiń kebýi\r\n•	Ishtiń ótýi\r\n•	Asqazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME} \r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nSizdiń problemalaryńyz laktozanyń tózimsizdigine baılanystylyǵyn anyqtaý úshin, dáriger sizge qan jáne nájisti tekserýge analız taǵaıyndaıdy\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nLaktoza tózimsizdigi aýyr dert emes. Laktoza bar taǵamdardy tutynýdy shekteý nemese dárilerdi qabyldaý deneńizdiń laktozany sińirýine kómektesýi múmkin. Eger sút taǵamdary jetkilikti mólsherde qabyldanbasa, onda aǵzaǵa qaltsıı mólsheri tómendeıdi. Mundaı jaǵdaıda sizge kaltsıı preparattaryn qabyldaý qajet bolady. Óıtkeni, sút jáne sút ónimderi kaltsııdiń negizgi kózi bolyp tabylady.\r\n\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nishtiń kebýi\r\nishtiń ótýi\r\nasqazannyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy\r\nkaltsıı preparattary\r\nlaktaza tapshylyǵy\r\nsútke tózimsizdik\r\nlaktaza\r\nferment\r\nqant\r\n','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1537,'','Balalardaǵy shanshý ','','','qz','s','',0,'',8224,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545198780,1576734780,1545199358,'Shanshý –  bul qandaı da bir medıtsınalyq sebepsiz balanyń kúnine 3 saǵattan astam jylaýy. Sharshý is júzinde barlyq nárestelerde ártúrli dárejede kezdesip jatady. Barlyq náresteler bul kezeńnen ótedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Balany jubatý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"11\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nShanshý –  bul qandaı da bir medıtsınalyq sebepsiz balanyń kúnine 3 saǵattan astam jylaýy. Sharshý is júzinde barlyq nárestelerde ártúrli dárejede kezdesip jatady. Barlyq náresteler bul kezeńnen ótedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nShamamen alǵanda bes balanyń ishinen bireýi uzaq ýaqyt aralyǵynda jylasa, bul jaǵdaıdy shanshý dep sanaýǵa bolady. Onyń paıda bolý merzimi ártúrli keledi, degenmen shanshý ádette náresteniń 3 aptasynan bastalady. Shanshýdyń shyńy náresteniń 4-6 aptasynda  bolady.\r\n\r\nShanshýdan týyndaǵan balanyń jylaýy ádette kúnniń sońynda bastaý alady. Shanshýy bar balalar ádette kez-kelgen titirkendirgishterge sezimtal keledi. Keıbir balalar kóbinese ishek gazdarynan jaısyzdyq sezinedi. Al keıbirleri qaryn ashqannan nemese artyq tamaqtanýdan jylap jatady. Keıbir balalar belgili bir tamaqtardy nemese ana sútindegi aqýyzdy, balalarǵa arnalǵan qorektik qospalardy qoryta almaı jatady. Qorqynysh, renish nemesee alańdaý shanshý sımptomdarynyń paıda bolýyna ákelýi múmkin. Sábıdiń aınalasyndaǵy adamdar alań bolyp, ashýda nemese depressııa jaǵdaıynda júrse – bul jaǵdaıda náreste odan beter qatty jylaıtyn bolady.\r\n\r\nÝaqyt óte shanshý doǵarylady. Sımptomdary shamamen 6 aptadan keıin azaıyp, 12 aptada tolyq ketedi. \r\n\r\nEger sizdiń balańyzda 12 aptasynda áli shanshýlar bolsa, onda sizge basqa da sebepterdi boldyrmaýǵa (mysaly, reflıýks) dárigerge qaralý kerek.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nShanshýlar kóbinese kún saıyn bir ýaqytta bastalady. Ádette shanshýy bar balalar keshke qaraı beımaza bolyp keledi.\r\n\r\nShanshýdyń sıpmtomdary kóbinese aıaq asty bastalady. Balanyń qoldary jumylyp, aıaqtary búgilip, ishi qampıǵandaı kórinýi múmkin. Shanshý ustamasy birneshe mınýttan birneshe saǵatqa deıin sozylady. Ádette shanshý belgileri jel shyǵarǵannan nemese úlken dáretke shyqqannan soń joq bolyp ketedi. Ishtiń aýrýyna qaramastan, náresteler jaqsy tamaqtanyp, qalypty salmaq kóteredi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nEmdeýshi dárigerińiz kóbine sizge balanyń medıtsınalyq syrqatnamasy týraly, sonyń ishinde balanyń uzaq ýaqyt jylap jatyr ma degen suraqtardy qoıý arqyly shanshýlardy anyqtaı alady.\r\n\r\nDáriger basqa da aýrýlardy (mysaly, jaryqtar men ishek ótimsizdigin) boldyrmaý úshin medıtsınalyq tekserý jasaıdy. Eger dıagnoz anyq bolmasa, onda tekserýdi ary qaraı júrgizý kerek bolady. \r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nShanshýy bar balaǵa kómektesý múmkindiginshe jylaýdyń týdyratyn sebepterin anyqtaý jáne men joıýdy qamtıdy.Sondaı-aq, balany jubatatyn nárselerdi anyqtaý qajet.\r\n\r\nShanshýdy shaqyratyn sebepter:\r\n\r\n·       \'\'Taǵamdar\'\': Emshek súti arqyly ótetin ónimder sizdiń balańyzǵa áser etýi múmkin. Eger balańyzdy emizetin bolsańyz, ona kofeın men shokolad sııaqty stımýlıatorlardan aýlaq bolyńyz. Birneshe apta boıy sút ónimderi men jańǵaqtardan aýlaq bolýǵa tyrysyńyz, sebebi olar baladaǵy allergııalyq reaktsııalardy týdyrýy múmkin. Bala emizetin analarǵa brokkolıdi, qyryqqabatty, burshaqtardy jáne gazdy óndirýge yqpal etetin basqa da ónimderdi shekteýi kerek dep jıi aıtylady. Degenmen, bul ónimderdiń osyǵan sebep bolyp tabylatyndyǵy jóninde dálel  kóp emes,\r\n·       \'\'Balalarǵa arnalǵan qorektik qospalar\'\': Keıbir balalar taǵamdyq qospalar ishindegi aqýyzdarǵa sezimtal bolý múmkin, sondyqtan qospany aýystyrý qajet bolady.\r\n·       \'\'Dárilik preparattar\'\': Emshek sútinen ótetin preparattardy náresteniń jylaýyna sebep bolýy múmkin. Eger siz emshek sútimen emizip jatsańyz, siz dárigerińizben alyp jatqan dári-dármek týraly keńes alyńyz.\r\n·       \'\'Tamaqtaný\'\': Balanyń artyq tamaqtanýynan nemese tez tamaqtanýynan aýlaq bolyńyz.. Eger qutydan tamaqtandyrý 20 mınýttan az ýaqyt bolsa, emiziktegi tesik tym úlken bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Balany jubatý boıynsha keńester__\r\n\r\nBir balany jubatatyn nárse ekinshisin jubatpaýy múmkin. Keıbir balalar jaıalyqqa qatty oranǵandy unatady, al keıbirleri kerisinshe bos bolǵandy jón kóredi. Sondyqtan ózińizdiń balańyzǵa ne unaıtynyn qarap, sol turǵydan jubatýǵa tyrysyńyz.\r\n\r\n•	Balany neǵurlym kúndiz qolda ustap júretin bolsańyz, soǵurlym bala keshke mazasyzdanbaıdy. Ol sizdiń balańyzdy buzbaıdy. Deneńizge kııýge bolatyn balalardy tasymaldaýǵa arnalǵan rıýkzaktar (kengýrý-rıýkzaktar) balańyzdy berik ári yńǵaıly ustaýdyń tamasha tásili bolýy múmkin.\r\n•	Balańyzdy jaılap terbetińiz.  Terbetý balany tynshtandyryp, onyń gaz shyǵarýyna kómektesedi. Balalar jylaǵan kezde aýany kóbirek jutyp qoıady. Sonyń saldarynan gazdar kóbeıip, múmkin sodan ishte aýrý sezimi paıda bolady, keıin budan bala qatty jylaı bastaıdy. Bul tsıkldy buzý ońaıǵa soqpaıdy.  Balalardyń terbelme-kreslolary bastaryn álsin ustaı alatyn 3 aptadan asqan sábılerge jaqsy balama bolyp tabylady. Balańyzdy ándetip terbetseńiz bala tynyshtalady.\r\n•	Balyńyzdy tik qalypta ustańyz. Ol aǵzadaǵy gazdardyń shyǵýyna jáne qyjyldy azaıtýǵa septik etedi. Jyly oramal nemese bótelkedegi jyly sýdy balańyzdyń ishine qoısańyzbala tynyshtalady.\r\n•	Keıbir balalar uıyqtaı almaǵanda ishpen jatqandy, sol ýaqytta onyń arqasynan sıpaǵanyn unatady. Balańyzdy ishpen jatqyzyp uıyqtatpańyz. Ishpen jatyp uıyqtap qalatyn nárestelerde BJÓS (balanyń jedel ólý sındromy) damý qaýpi joǵary.  \r\n•	Balańyzǵa emizikti usynyńyz.  Keıbir balalar birdeneni soryp, emip jatqandy unatady.\r\n•	Eger siz balańyzdy emizetin bolsańyz, ekinshi emshekti usynar aldynda balańyzdy birinshi emshektegini tolyq emip bitiriýne múmkindik berińiz. Emshek sútiniń kontsentratsııasy azyqtandyrý kezinde ózgeredi. Tamaqtandyrýdyń basynda sút quramynda kalorııa jáne maı az bolady. Keıinnen súttiń áldeqaıda qorektisi keledi jáne balany lezde tynshtandyrady. Eger balańyz qolaısyzdyq sezip nemese kóp tamaqtanatyn bolsa, onda siz 2-3 saǵat ýaqytta bir ǵana emshekpen emizińiz. Bul balaǵa súttiń eń qorektisinen  alýǵa múmkindik beredi.\r\n•	Keıbir balalar avtokólikte júrip kele jatqanda ózin tynysh sezinedi. Eger sizdiń balańyzǵa ol kómektesse, avtokóliktiń qozǵalysyn jáne dybysyn uqsatatyn quraldy nemese oıynshyqty satyp alýyńyzǵa bolady.\r\n•	«Aq» shý (mysaly, sarqyrama shýy) keıbir balalardy tynyshtandyrýy múmkin. Siz «aq» shý nemese jeldetkish, shańsorǵysh, kir jýatyn mashına, ydys jýatyn mashına dybystaryn shyǵaratyn aspaptardy satyp ala alasyz.\r\n•	Keıbir ósimdik qaınatpalary men dári-dármekter gaz óndirýdi azaıtýǵa kómektesedi. Mańyzdysy olardyń organızmge sińirilmeıtindigi jáne balalarǵa qaýipsiz bolýy  Eger sizde balańyzdy shanshýdyń aýyr túri bolsa, dáriger kúshti áserli dári-dármekterdi taǵaıyndaı alady\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette nárestelerde shanshý 3-4 aılarynda joq bolyp ketedi.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nAsqynýlar bolmaıdy\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger balańyz kóp jylaıtyn bolsa dárigerge qaralyńyz. Basqa da  qaýipti sebepterdi joqqa shyǵarý asa mańyzdy.\r\n\r\nKelesi jaǵdaıda dárigerge mindetti túrde qaralyńyz:\r\n\r\n•	balanyń minezi-qulqy aıaq asty ózgerse;\r\n•	jylap jatqan balada qyzba, boı bermeıtin qusý, ishtiń ótýi, nájistegi qan nemese asqazanǵa qatysty basqa máseleler bolsa\r\n\r\nBalańyzdyń densaýlyǵyna mazasyzdansańyz, kóńilińizde úreı týyndasa –  dereý kómek surańyz.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSizdiń balańyz aldyn alý sharalaryna qaramastan mazasyz bolýy múmkin.\r\n\r\nAlaıda durys emizý jáne shanshýdyń sebebin anyqtaý týraly bilimniń ákeler paıdasy mol. Eger siz balańy emizseńiz, onda laktatsııa týraly keńester qajet bolary sózsiz.\r\n\r\nShanshý bastalǵanǵa deıin sizdiń balańyzdy ne jubabatatyn bilip alǵanyńyz jón. Eger siz bilgen bolsańyz,onda balany tez jubatýǵa ári mazasyzdanýyn toqtatýǵa bolady\r\n\r\n{ANAME()}11{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nBalalardaǵy shanshý\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nbalanyń jylaýy\r\nnáresteler\r\nshanshýy bar balalar\r\nishek gazdary\r\nashtyqtan jylaý\r\nartyq tamaqtaný\r\ntym tez tamaqtandyrý\r\n','translator',12,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1538,'','H1N1 tumaýy (shoshqa tumaýy) ','','','qz','s','',0,'',1837,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545199320,1576735320,1545199672,'H1N1 tumaýy (shoshqa tumaýy) – bul H1N1 tumaýy vırýsynan týyndaǵan muryn, tamaq jáne ókpe ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\nTumaý – tynys joldarynyń vırýsty ınfektsııasy bolyp tabylady. Ol jótel, tynys alýdyń qıyndyǵy, qyzba, bas aýrýy, bulshyq etterdegi aýrý men álsizdik sımptomdarymen sıpattalady. Vırýs adamnan adamǵa aýa-tamshylary arqyly taralady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nH1N1 tumaýy (shoshqa tumaýy) – bul H1N1 tumaýy vırýsynan týyndaǵan muryn, tamaq jáne ókpe ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"504\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nTumaý – tynys joldarynyń vırýsty ınfektsııasy bolyp tabylady. Ol jótel, tynys alýdyń qıyndyǵy, qyzba, bas aýrýy, bulshyq etterdegi aýrý men álsizdik sımptomdarymen sıpattalady. Vırýs adamnan adamǵa aýa-tamshylary arqyly taralady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nH1N1 vırýsynyń erte formalary shoshqalarda anyqtalǵan. Ýaqyt óte vırıs ózgerip (mýtatsııalanyp), adamdarǵa da juǵa bastady. H1N1 jańa vırýs bolyp tabylady, ony alǵash ret adamnan 2009 jyly anyqtady. Ol dúnıe júzine tez taralyp ketti.\r\n\r\n2010 jyly tumaý merziminde H1N1 vırýsy jappaı ınfektsııa shaqyrmaǵan bolatyn. Arnaıy vaktsına qajet bolmady, alaıda H1N1 vırýsy álgi kúnge deıin únemi (merzimdik) vaktsınalaý baǵdarlamasyna kiretin 3 vırýstyn biri bolyp tabylady.\r\n\r\nH1N1 vırýsy quramynda shoshqa eti bar jáne basqa da taǵamdardy, aýyz sýyn qabyldaý arqyly, sonymen birge basseınde, saýnada, monshada shomylý arqyly berilmeıdi.\r\n\r\nKez-kelgen vırýs adamnan adamǵa myna jaǵdaılarda beriledi:\r\n\r\n•	Tumaýmen aýyratyn kez kelgen adam jótelse nemese túshkirse, al qorshaǵan adamdar sol aýamen dem alsa\r\n•	Tumaý vırýsy ornalasqan  jerdegi esik tutqasyn, jazý ústelin nemese kompıýterdi qolmen ustap, keıin óz kózyn, aýyzyn nemese murynyn ustaǵanda\r\n•	Tumaýmen aýyryp jatqan balany nemese eresek adamdy kútim jasaǵanda, ózinniń shyryshty qabattaryn ustasa\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nShoshqa tumaýy; A tobyndaǵy H1N1 tumaýy \r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nshoshqa tumaýy\r\nH1N1vırýsy\r\ntynys alýdyń qıyndaýy\r\nqyzba\r\nvaktsınatsııa \r\n\r\n','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1539,'','Gıpopıtýıtarızm ','','','qz','s','',0,'',5907,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545199680,1576735680,1545200004,'Gıpopıtýıtarızm – gıpofızdiń bir nemese birneshe gormondarynyń qajetti mólsherde óńdirilmeýinen týyndaıtyn aýrý.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm – gıpofızdiń bir nemese birneshe gormondarynyń qajetti mólsherde óńdirilmeýinen týyndaıtyn aýrý.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGıpofız – bas mıynyń negizinde ornalasqan kishikentaı anatomııalyq qurylys. Ol aıaqshalar kómegimen gıpotalamýsqa (onyń fýnktsııalaryn qadaǵalaıtyn mı aımaǵyna) bekinedi.\r\n\r\nGıpofız bóletin gormondar jáne olardyń fýnktsııalary:\r\n\r\n•	Adrenokortıkotropty gormon (AKTG) – búırek ústi bezderiniń kortızoldy bosatýyn yntalandyrady; kortızol qan qysymyn jáne qant deńgeıin saqtaýǵa qatysady.\r\n•	Antıdıýretıkalyq gormon (ADG) - organızmde sýdyń búırekterden shyǵarylýyn retteıdi.\r\n•	Follıkýlostımýldeýshi gormon (FSG) – erlerdiń jáne áıelderdiń seksýaldy fýnktsııasy men uryqtandyrýdy retteıdi.\r\n•	Ósý gormony (ÓG) - tinder men súıektiń ósýin retteıdi.\r\n•	Lıýteındeýshi gormon (LG) - erlerdiń jáne áıelderdiń seksýaldy fýnktsııasy men uryqtandyrýdy retteıdi.\r\n•	Oksıtotsın - bosaný kezińde jatyr qabyrǵalarynyń jıyrylýyn, sút joldaryn qorshaıtyn jasýshalardyń jıyrylýyn retteıdi.\r\n•	Prolaktın - áıel emshekteriniń damýyn jáne emshek sútiniń prodýktsııasyn retteıdi.\r\n•	Tıreotropty gormon (TTG) – organızmdegi zat almasýǵa áser etetin qalqansha beziniń gormondaryn óndirýin yntalandyrady. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"505\" responsive=\"y\" featured=\"y\"} \r\n \r\nGıpofız –bas mıynyń negizinde ornalasqan, jynystyq qatynas, jynystyq damý jáne reprodýktıvtik fýnktsııany retteıtin gormondar shyǵaratyn bez bolyp tabylady.\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm kezinde bir nemese birneshe gıpofız gormondary jetkilikti túrde bólinbeıdi. Qanda gormondar deńgeıiniń tómendeýi, jumys atqaratyn aǵzalardyń fýnktsııasynyń buzylysyna ákelip soǵady. Mysaly, TTG deńgeıiniń tómendeýi qalqansha beziniń fýnktsııasynyń buzylysyn shaqyrady.\r\n\r\nGıpopıtýıtarızmge sebepshi bolý múmkin: \r\n\r\n•	Mıdaǵy hırýrgııalyq aralasý\r\n•	Bas mıynyń qaterli isigi\r\n•	Bas jaraqaty\r\n•	Mıdy qorshaıtyn tinderdiń ınfektsııasy\r\n•	Radıatsııa\r\n•	Paralıch\r\n•	Sýbarahnoıdaldy qan quıylý (anevrızmanyń jarylýynan)\r\n•	Gıpofısh nemese gıpotalýmýs isigi \r\n\r\nKeıde gıpopıtýarızm ımmýndyq júıedegi buzylystarǵa nemese metabolıkalyq aýrýlarǵa baılanysty, mysaly:\r\n\r\n•	Gemohromatoz\r\n•	Gıstıotsıtoz H\r\n•	Lımfotsıtarly gıpofızıt\r\n•	Sarkoıdoz\r\n\r\nSondaı-aq, gıpopıtýıtarızm júktiliktiń sırek asqyný túri bolyp tabylady. Ol Shıhan sındromy dep atalady\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Ishtegi aýrý sezimi\r\n•	Tábettiń joǵalýy\r\n•	Seksýaldy qyzyǵýshylyqtyń tómendeýi (erlerde)\r\n•	Súttiń shyǵýynyń buzylýy (áıelderde)\r\n•	Sharshaǵyshtyq\r\n•	Bas aýrýy\r\n•	Bedeýlik (áıelderde)\r\n•	Jynystyq qatynasqa qyzyǵýshylyqtyń joq bolýy (áıelderde)\r\n•	Qoltyqta nemese qasaǵada shashtyń túsýi\r\n•	Denede nemese bette shashtardyń túsýi (erlerde)\r\n•	Tómeńgi arterıaldy qysym\r\n•	Sýyqqa sezimtaldyq\r\n•	Eresekterde boıdyń tómen bolýy (152 sm kishi)\r\n•	Jynystyq damýdyń tejelýi (balalarda)\r\n•	Menstrýatsııanyń bolmaýy (áıelderde)\r\n•	Kórý nasharlaýy\r\n•	Álsizdik\r\n•	Salmaq joǵaltý\r\n\r\nEskertý: Sımptomdar baıaý damý múmkin jáne de aıtarlyqtaı ózgerýi múkin. Ol mynaǵan baılanysty: \r\n\r\n•	Sıntezdelmegen gormondardyń jáne olar áser etetin organdar sany\r\n•	Aýrýdyń aýyrlyǵyna\r\nAtalmysh aýrýda kezdesetin basqa da sımptomdar:\r\n•	Bettiń isinýi\r\n•	Shashtyń túsýi\r\n•	Daýystyń ózgerýi\r\n•	Salmaq qosý (ádeıi emes)\r\n\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm dıagnozyn qoıý úshin qandaǵy gıpofızdyń qaı gormonyń deńgeıi tómendegeniń anyqtaý qajet. Sonymen qatar sol gormon áser etetin aǵzanyń aýrýlaryn joıý qajet.\r\n\r\nTekserý ádisteri:\r\n\r\n•	Bas mıynyń kompıýterlik tomografııasy (KT)\r\n•	Gıpıfızdiń magnıtti-rezonansty tomografııasy (MRT)\r\n•	Qandaǵy AKTG quramyn anyqtaý\r\n•	Qandaǵy kortızol deńgeıi\r\n•	Qandaǵy follıkýlstımýldeýshi gormonnyń (FSG) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy estradıol (estrogen) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy ınsýlıntárizdi ósý faktor 1 (IFR-1) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy lıýtındeýshi gormon deńgeıi\r\n•	Qandaǵy testosteron deńgeıi\r\n•	Qandaǵy tıreotropty gormon (TTG) deńgeıi\r\n•	Qandaǵy qalqansha bez gormon (T4) deńgeıi\r\n\r\nGıpofız isigi bolǵan jaǵdaıda, sol nemese basqa gormonyń kóp mólsherde sındezdeýine baılanysty, qanda sol gormon deıgeıi joǵary bolady. Isik gıpofızdiń basqa jasýshalaryn zaqymdaıdy, sol sebepten basqa gormondar deńgeıiniń tómendeýineákelip soqtyrady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEger gıpopıtýıtarızm isikten damysa, onda operatıvti em,sáýlelik terapııamen nemese sáýlelik terapııasyz emdeý qajet bolady.\r\n\r\nAry qaraı sizge ómir boıy gormon almastyrýshy terapııa qajet bolady. Oǵan mynalar jatady:\r\n\r\n•	Kortıkosteroıdtar (kortızol)\r\n•	Ósý gormony\r\n•	Jynys gormondary (testosteron erlerge jáne estrogen áıelderge)\r\n•	Qalqansha bez gormondary\r\n•	Áıelder men erlerdegi bedeýlikti emdeýde qoldanylatyn preparattar.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGıpopıtýıtarızm ádette ómir boıy emdi qajet etedi. Alaıda, oǵan qaramastan siz qarapaıym ómir súre alasyz.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nDári-dármek terapııasynyń jaǵymsyz áserleri damýy múmkin. Aýyr aýrý kezinde kortıkosteroıdterdiń qosymsha dozasyn qoldanýdyń múmkin emestigi ómirge qaýipti bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger sizde gıpopıtýıtarızm sımptomdary bar bolsa dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nKóp jaǵdaıda bul aýrýdyń aldyn alý múmkin emes. Bul aýrýdyń paıda bolý qaýpin bilý – erte dıagnostıkaǵa jáne emdelýge yqpal etýi múmkin.\r\n \r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\ngıpopıtýıtarızm\r\ngıpofız gormondarynyń jetkiliksizdigi\r\ngıpofız\r\ngormondar deńgeıiniń tómendeýi\r\nbettiń isinýi\r\nshashtyń túsýi\r\n','translator',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1540,'','Gıpergıdroz','','','qz','s','',0,'',7821,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545211020,1576747020,1545211628,'Gıpergıdroz – teriniń kóp bólinýimen sıpattalatyn aýrý. Sýyq aýa raıynda da nemese demalys kezinde gıperdırozy bar adamdarda ter bólinýi baıqalyp jatady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGıpergıdroz – teriniń kóp bólinýimen sıpattalatyn aýrý. Sýyq aýa raıynda da nemese demalys kezinde gıperdırozy bar adamdarda ter bólinýi baıqalyp jatady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nTer bóliný aǵzany sýytýǵa kómektesedi. Kóp jaǵdaıda bul qalypty nárse.\r\n \r\nAdamdar jyly temperatýraǵa, fızıkalyq kúızelisterge  nemese olardy alańdatatyn jaǵdaılarǵa ushyraǵanda, atap aıtqanda ashýlanǵanda, qobaljyǵanda jáne qoryqqanda terleı bastaıdy.\r\n\r\nAlaıda, artyq ter bóliný belgili sebepsiz de bolý múmkin. Gıpergıdrozy bar adamdarda ter bezderi gıperaktıvti (fýnktsııasy joǵarylaǵan) bolyp keledi. Baqylanbaıtyn ter bóliný fızıkalyq, sonymen birge emotsıonaldyq jaısyzdyqqa alyp keledi.\r\n\r\nEger aıaq-qol jáne qoltyq qatty terlese, bul qubylys alǵashqy nemese fokaldy gıpergıdroz dep atalady. Alǵashqy gıpergıdroz halyqtyń 2-3% kezdesedi, bul aýrýy bar 40%-dan kem emes patsıentter medıtsınalyq kómekke júginedi. Kóp jaǵdaıda alǵashqy gıpergıdroz sebebi belgisiz bolyp jatady. Múmkin bul aýrý urpaqtan urpaqqa beriletindiktiginen shyǵar.\r\n\r\nEger artyq ter bóliný basqa aýrý saldarynan bolsa, onda bul ekinshilik gıpergıdroz bolyp tabylady.. Artyq ter bóliný barlyq denede nemese belgili bir aımaqtarda ǵana bolý múmkin. Ekinshilik gıpergıdroz sebepterine mynalardy keltirýge bolady:\r\n\r\n•	Akromegalııa\r\n•	Úreı jaǵdaıy\r\n•	Isik\r\n•	Akromegalııa\r\n•	Úreı jaǵdaıy\r\n•	Isik\r\n•	Kartsınoıdty sındrom\r\n•	Bilgili bir top preparattary jáne olardy artyq qoldaný\r\n•	Qanda glıýkoza deńgeıiniń túsýi\r\n•	Júrek aýrýlary\r\n•	Gıpertıreoz\r\n•	Ókpe aýrýlary\r\n•	Menopaýza\r\n•	Parkınson aýrýy\r\n•	Feohromatsıtoma\r\n•	Omyrtqa jaraqattary\r\n•	Insýlt\r\n•	Týberkýlez nemese basqa ınfektsııalar\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nGıpergıdrozdyń negizgi sındromy – ol tersheńdik.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nTekseris kezińde dáriger aıqyn tersheńdik belgilerin baıqaıdy. Artyq ter bólinýdi dıagnostıkalaıtyn kóptegen testter bar.\r\n\r\nAtalmysh testterdiń keıbir túrleri:\r\n\r\n•	Iod-krahmaldy test (Mınor probasy). Iod eritindisi ter kóp bólinetin aımaqqa jaǵylyp, kepkennen soń solo aımaqqa krahmal sebedi. Krahmal men ıod qosyndysy ter kóp bólingen aımaqta qosylyp qara kók túske boıalady.\r\n•	Qaǵaz testi. Arnaıy qaǵaz terdi sińirý úshin teriniń aımaǵyna qoldanylady, sodan keıin qaǵazdyń salmaǵy ólshenedi. Neǵurlym qaǵazdyń salmaǵy aýyr bolsa, sonshalyqty ter bólingenin bildiredi.\r\n\r\nJoǵary tersheńdikke baılanysty dáriger sizge mynadaı suraqtar qoıý múmkin:\r\n\r\n•	Lokalızatsııa (aımaq)\r\n·	Ter kóbinese bette, alaqandarda, qoltyqtarda kezdese me nemese barlyq denede me?\r\n•	Ýaqyt aralyǵyn anyqtaý\r\n·	bul túnde bolady ma?\r\n·	bul kenetten paıda bolady ma?\r\n•	Obektıvti sebepter\r\n·	Sizge birnárseni esińizge túsiretin jaıt týraly aıtqanda (aýyr oqıǵa bolýy múmkin),  sizde tersheńdik paıda bolady ma?\r\n•	Basqa da sımptomdar baıqalady ma, mysalǵa:\r\n·	Salmaq joǵaltý\r\n·	Júrek soǵysynyń jıileýi\r\n·	Sýyq nemese jabysqaq qoldar\r\n·	Qyzba\r\n·	Tábettiń bolmaýy\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeý kelesini qamtıdy:\r\n\r\n• __Antıperspıranttardy qoldaný__. Shamadan tys tersheńdilik antıperspıranttarmen qadaǵalaýǵa bolady, olar ter bezderin biteıdi, sonyń saldyrnan tersheńdilikti basady. Qoltyq tersheńdiligin emdeýdegi birinshi topqa 10-20% alıýmınıı hlorıdti geksagıdrat qamtıtyn preparattar bolyp tabylady. Keıbir patsıentterge dozasy joǵary preparattar taǵaıyndalý múmkin. Dezodoranttar teriniń titirkendirýine ákelip, al allıýmınıı hlorıdiniń joǵary dozalary kıimdi qurtý múmkin. Eskertý: dezodoranttar terleýdi tolyqtaı joımaıdy, alaıda jaǵymsyz ıisti azaıtýǵa kómektesedi.\r\n•__Dárilik preparattar__. Ter bezderiniń stımýlıatsııasyn toqtatý úshin antıholınergııalyq preparattar qoldanylady. Mysal retinde glıkopırrolatty alýǵa bolady. Keıbir patsıentter úshin olardyń tıimdiligine qaramastan, bul preparattar sońyna deıin zerttelmegen.Bul dári-dármekterdi qabyldaǵanda aýyzdyń kebýi, bas aınalý, zár shyǵarý qıyndyqtary sııaqty janama áserler bolýy múmkin. Beta-blokatorlar nemese benzodıazepınder stresske baılanysty tersheńdikti  basýǵa kómektesedi\r\n• __Ionoforez (galvanızatsııa)__. Bul FDA-men (AQSh-tyń Azyq-túlik jəne dári-dármekpen qamtamasyz etý basqarmasymen) maquldaǵan, elektr togynyń áserinen ter bezderiniń ýaqytsha azaıtylýyna baǵyttalǵan emdeý ədisi. Qol men aıaqtyń terleýdiń aldyn alýdyń eń tıimdi joly bolyp tabylady. Qoldar nemese aıaqtar sýǵa salynyp, álsiz elektr togy ótedi. Patsıent kishkene titirkenýdi sezgenshe deıin elektr togy birte-birte kúsheıedi. Terapııa 10-20 mınýtqa sozylady jáne birneshe seansty qajet etedi. Sırek jaǵdaılarda teridegi jaryqtar men qabyrshaqtardyń paıda bolýy sııaqty janama áserler paıda bolýy múmkin.\r\n• __Botoks__. Qoltyqtyń qatty terleýin (alǵashqy aksıllıarly gıpergıdroz) emdeý úshin FDA-men (AQSh-tyń Azyq-túlik jəne dári-dármekpen qamtamasyz etý basqarmasymen) maquldaǵan, A tıpti botýlındi toksın (Botox) bolyp tabylady.Az dozada tazalanǵan botýlın toksıniń qoltyqqa salyny, preparat ýaqytsha ter bezderin belsendiretin júıkelerdi buǵattaıdy. Jaǵymsyz áserler retinde ınektsııa aımaǵynda aýyrsyný jáne tumaýǵa uqsas belgiler bolýy múmkin. Eger siz Botoksty deneniń basqa bólikterine engizýdi qalasańyz, ózińizdiń dárigerińizben keńeskenińiz abzal. Alaqandaǵy ter bólinýdi emdeýde qoldanylatyn botoks ýaqytsha álsizdik pen aýyr aýrýdy týdyrýy múmkin.\r\n• __Endoskopııalyq torokaldy (keýde) sımpatektomııasy (ETS)__. Eger joǵaryda kórsetilgen emdik tásilderdiń kómegi bolmasa, onda aýyr jaǵdaı kezinde mınımaldy-ınvazıvti hırýrgııalyq em taǵaıyndalady, ıaǵnı sımpatektomııa. Bul protsedýra ter bezderine ımpýls berýdi toqtatýǵa negizdelgen. Ádette bul operatsııany kóbinese alaqandary qattyraq terleıtin patsıentterge taǵaıyndalady. Jáne de bul ádis bet aımaǵynda tersheńdik bolatyn adamdarda da qoldanylýy múmkin. Endoskopııalyq torokaldy (keýde) sımpatektomııasy (ETS) aksıllıarly gıpergıdroz (qoltyqtyń tersheńdigi) kezińde óte sırek jasalynady.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAllıýmınıı hlorıdi: Bastapqy kezeńde patsıentter bul preparatty aptasyna úsh retten bastap jeti ret qoldana alady. Ter bólinýdiń qalypqa kelgennen soń úsh aptada 1 ret taǵaıyndalady. Teriniń qabynýy kezinde dáriger steroıdty kremder taǵaıyndaıdy.\r\nBotoks: Isiný birneshe apta ishinde qaıtady. Bir ınektsııanyń áseri birneshe aıǵa deıin saqtalý múmkin. Keıbir patsıentter qosymsha ınektsııalardy qajet etedi.\r\n\r\nIonoforez: ter bólinýdiń azaıýy 6-10 seanstan keıin baıqalady. Sodan keıin seans azaıady, 4 aptada 1 ret bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nGıpergıdroz paıda bolý sebepteri óte aýyr bolý múmkin. Eger sizde qatty tersheńdilik baıqalsa, onda mindetti túrde emdeýshi dárigerge habarlasyńyz\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nMynadaı sımptomdar bolsa, mindetti túrde dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Uzaq, sebepsiz, shamadan tys kóp ter bóliný\r\n•	Tersheńdilik keýde tusyndaǵy aýrý sezimmen jáne arterıaldy qysymnyń kóterilýimen birge júredi\r\n•	Tersheńdilikpen qatar sizde salmaq joǵaltý baıqalady\r\n•	Tersheńdilik kóbinese túnde, uıqy kezińde bolady\r\n•	Tersheńdilik qyzbamen, salmaq joǵaltýmen, keýde tusyndaǵy aýrý sezimimen, entigý nemese tahıkardııa (jıilegen júrek yrǵaǵy) birge júrse, onda ol basqa aýrý sımptomdary bolý múmkin. Mysaly, gıpertıreoz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nShamadan tys terleý; artyq terleý; tersheńdilik\r\n \r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\ntersheńdik\r\ngıpergıdroz\r\nter bezderiniń fýnktsııasynyń artýy\r\nalǵashqy gıpergıdroz\r\nekinshi gıpergıdroz \r\n','translator',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1541,'','Gestatsıondy qant dıabeti (júktilik kezindegi qant dıabeti)','','','qz','s','',0,'',6054,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545211620,1576747620,1545212076,'Gestatsıondy qant dıabeti (júktilik kezindegi qant dıabeti) – júktilik kezińde alǵash ret anyqtalatyn jáne glıýkozanyń (qant) deńgeıiniń kóterilýimen sıpattalatyn aýrý bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGestatsıondy qant dıabeti (júktilik kezindegi qant dıabeti) – júktilik kezińde alǵash ret anyqtalatyn jáne glıýkozanyń (qant) deńgeıiniń kóterilýimen sıpattalatyn aýrý bolyp tabylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nJúkitilik kezinde gormondar ınsýlındi bógeý múmkin, solaı onyń fýnktsııasynyń buzylysyna ákelip soǵady. Eger mundaı jaǵdaı bolsa, onda  júkti áıeldiń qant deńgeıi kóteriledi.\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda gestatsıondy qant dıabetiniń damý qaýpi joǵary bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Sizdiń jasyńyz 25-ten joǵary\r\n•	Sizdiń otbasyńyzdyń bireýinde qant dıabeti bar\r\n•	Balanyń 4,800 g. astam týylýy nemese balada týa bitken patologııanyń bolýy\r\n•	Sizdiń qan qysymyńyz joǵary\r\n•	Amnıotıkalyq suıyqtyqtyń kóp bolýy\r\n•	Buryn mezgilinen erte bosańý nemese óli bosańýdyń bolýy\r\n•	Júktilikke deıiń sizde artyq salmaq boldy\r\n \r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"506\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Júktilik kezindegi qant dıabeti júktilik kezinde glıýkozaǵa tózimdiliktiń (sezimtaldyqtyń) buzylýymen sıpattalady. Bul júktilik kezinde paıda bolatyn gormondyq ózgerister ınsýlınge tinderdiń sezimtaldyǵyn tómendetýi múmkin. Nátıjesinde qandaǵy qant deńgeıi kóterilip, bul qant dıabetine ákeledi. Júktilik kezinde qannyń joǵary deńgeıi anaǵa da, sonymen qatar balaǵa da óte qaýipti.\'\'\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nJúktilik kezindegi qant dıabeti ádette sımptomsyz ótedi nemese onyń sımptomdary aıqyn bolmaıdy, ondaı-aq júkti áıelge asa qaýip tóndirmeıdi. Qant deńgeıi bosanýdan keıin óz qalpyna keledi.\r\n\r\nAýrý sımtpomdaryna mynalar jatady:\r\n\r\n•	Kórýdiń nasharlaýy\r\n•	Jalpy álsizdik\r\n•	Qynaptyn, qýyqtyń jáne teriniń jıi ınfektsııalary\r\n•	Turaqty túrde shóldeý\r\n•	Jıi kishi dáretke barý\r\n•	Qusý jáne loqsý\r\n•	Joǵary tábetke qaramastan, dene salmaǵyn joǵaltý\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nJúktilik kezindegi qant dıabeti júktiliktiń 2-shi trımestrinde paıda bolady. Skrınnıg rektnide barlyq júkti áıelderde 24-28 apta aralyǵynda glıýkozaǵa toleranttylyq testin ótkizedi. Gestatsıondy dıabet damý qaýpi bar júkti áıelderge bul test erterek jasalady.\r\nGestatsıondy dıabet anyqtalǵan sátte, qant deńgeıiń kúndelikti úı jaǵdaıynda baqylap otyrý qajet. Qant deńgeıin tekserý  arnaıy qurylǵy – glıýkometrmen jasalady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty – qannyń qant deńgeıin qalypty deńgeıde ustap turý jáne damyp kele jatqan náresteniń densaýlyǵyna únemi baqylaý jasaý bolyp tabylady\r\n\r\n__BALANYŃ DAMÝYN BAQYLAÝ__\r\n\r\nJúktilik kezinde siz jáne sizdiń balańyz turaqty medıtsınalyq baqylaýda bolýy kerek.\r\nKardıotokografııa (qursaqtaǵy náresteni fetaldy monıtorlaý) - óte qarapaıym jáne aýyrtpalyqsyz balany baqylaý bolyp sanalady.\r\n\r\n•	Protsedýra barysynda balańyzdyń júrek soǵysyn kórsetetin arnaıy qurylǵyny (elektrondy fetaldy monıtor) ishińizge ornalastyrady.\r\n•	Dáriger birneshe ret zertteý júrgizý alady, sodan soń dınamıkada balańyzdyń damýy arttta qalǵan joq pa ekendigin anyqtaı alady. \r\n\r\n__DIETA JÁNE JATTYǴÝLAR__\r\n\r\nSizge mindetti túrde dıeta ustaý qajet bolady. Sonymen qatar kóp paıdaly taǵamdarmen tamaqtanýyńyz kerek. Sizge taǵamdardyń quramyn jáne olardyń merzimin tekserip turýyńyz abzal. Eger siz vegetarıan bolsańyz nemese arnaıy basqa dıeta ustansańyz, ózińizdiń emdeýshi dárigerińizben nemese dıetologpen aqyldasyńyz.\r\n\r\nJalpy alǵanda gestatsıondy dıabet kezindegi dıeta kelesi talaptarǵa saı bolýy tıis: \r\n\r\n•	Maılar men aqýyzdar teńdestirilgen bolý kerek\r\n•	Kómirsýlar organızmge jemis-jıdektermen, kókónistermen jáne kúrdeli kómirsýlar (nan, makaron, kúrish) arqyly túsý qajet.\r\n•	Qant mólsheri az taǵamdardy tańdańyz.\r\n\r\nEger qandaǵy qant joǵary deńgeıi dıetamen azaıtylmasa, sizge gıpoglıkemııalyq preparattar nemese ınsýlın terapııasy taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda gestatsıondy dıabeti bar áıelderge dári-dármekter nemese ınsýlın qajet emes, biraq keıbireýlerge olardyń taǵaıyndalýy qajet bolyp qalýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nGestatsıondy dıabeti bar kóptegen júkti áıelderde qant deńgeıin baqylap, balany jáne ózindi aýyr jaǵdaıdan aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\nGestatsıondy qant dıabet bar júkti áıelderde ádette iri náreste týylady. Sol sebepti bosaný kezińde mynadaı asqynýlar bolý múmkin:\r\n\r\n•	Bosańý joldarynyń jaraqattary\r\n•	Kesar tiligi arqyly bosaný\r\n\r\nNáresteniń birinshi kúnderinde qant deńgeıiniń tómendeýi baıqalady (gıpoglıkemııa).\r\nGestatsıondy dıabet bar júkti áıelderde bosaný kezinde arterıaldy qysymnyń joǵarlaý qaýpi bar.\r\n\r\nEger anasynda gestatsıondy dıabet bolsa, qursaqtaǵy náresteni ólý qaýpi joǵarlaıdy. Ony aldyn alý úshin turaqty túrde qant deńgeıin baqylaý kerek.\r\n\r\nBosanǵannan keıin qant deńgeıi birtindep óz qalpyna keledi. Biraq bosanýdan keıin bosanǵan áıelderde dıabet sımptomdaryn erte anyqtaý úshin ýaqytyly tekserlip turý kerek. Kóp áıelderde bosanýdan 5-10 jyldan keıin qant dıabetiniń damý qaýpi bar.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger siz júkti bolsańyz jáne sizde dıabet sımptomdary bolsa, mindetti túrde dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nBosanýǵa deıin dárigerge turaqty qaralý sizdiń jáne sizdiń náresteńizdiń densaýlyǵyn saqtap qalýǵa úlken kómegin beredi. 24-28 aptasynda jasalatyn prenataldy skrınıng gestatsıondy dıabetti erte anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nEger siz júktilikke deıin ózińizdiń dene salmaǵynyń ındeksin qalypty deńgeıge jetkizseńiz, ol gestatsıondy dıaebt damý qaýpin túsiredi.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi: __\r\n\r\nJúktilik kezinde glıýkozaǵa tózimdiliktiń buzylýy\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000896.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\ngestatsıondy qant dıebeti\r\njúktilik\r\nqanda glıýkoza deńgeıiniń kóterilýi\r\nturaqty shóldeý\r\nqýyqtyń jıi ınfektsıalary\r\n','translator',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1542,'','Gemofılııa A','','','qz','s','',0,'',6536,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545212040,1576748040,1545212631,'Gemofılııa A tuqym qýalaıtyn qan uıý aýrýy bolyp tabylady. Ol qan uıýǵa qatysatyn VIII faktordyń joq bolýymen paıda bolady. VIIIfaktordyń tapshylyǵy kezinde qan durys uıymaı, sol sebepti qan toqtatýmen qıyndyqtar paıda bolady.\r\n \r\nTrombalar qannyń uıýyna yqpal etetin túıirler bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGemofılııa A tuqym qýalaıtyn qan uıý aýrýy bolyp tabylady. Ol qan uıýǵa qatysatyn VIII faktordyń joq bolýymen paıda bolady. VIIIfaktordyń tapshylyǵy kezinde qan durys uıymaı, sol sebepti qan toqtatýmen qıyndyqtar paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"507\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n \r\nTrombalar qannyń uıýyna yqpal etetin túıirler bolyp tabylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGemofolııa A H-hromosomamen tasymaldanatyn defektti genmen paıda bolady. Atalmysh aýrý retsıssıvti jolmen beriledi. Áıel adamdarda eki H hromosoma bolady, sondyqtan bir hromosomada qan uıýdyń VIII faktorynyń sıntezine jaýap beretin genniń buzylysy bolǵan jaǵdaıda, ózine bul fýnktsııany ekinshi H hromosoma alady. Al er adamdarda bir ǵana H hromosoma, sondyqtan qan uıýdyń VIII faktorynyń sıntezine jaýap beretin genniń buzylysy bolǵan jaǵdaıda, sonyń saldarynan gemofılııa A damıdy.\r\n\r\nEger áıel adamda VIII faktorynyń aqaýly geni bolsa, onda ol áıel tasymaldaýshy bolyp sanalady. Bul degenimiz aqaýly genniń ary qaraı balalaryna berilý múmkindigin bidiredi. Tasymaldaýshy áıelden kez-kelgen týylǵan ul balanyń 50%-ynda gemofılııa A damý múmkin, al kez-kelgen týylǵan qyz balanyń 50%-ynda tasymaldaýshylyq bolady. Gemofılııamen aýyratyn erlerdiń barlyq qyzdary aqaýly genge ıe bolady. Qyzyǵýshylyq tanytqan ata-analarǵa genetıkalyq testileý ótkizý múmkindigi bar.\r\n\r\nGemofılııa A damý qaýip faktorlary:\r\n\r\n•	Túsiniksiz qan ketý paıda bolýy\r\n•	Er jynysy \r\n\r\nKeıde eresekterde gemofılııa A-ǵa uqsas qan uıý buzylysy damý múmkin. Ol aýtoımmýndyq aýrýlary (mysaly revmatoıdty artrıt), qaterli isikter (lımfoma, leıkemııa) bar adamdarda bala týylǵannan keıin paıda bolýy múmkin. Sonymen qatar keıde múldem sebepsiz paıda bolyp jatady. Bul jaǵdaılar óte sırek bolsa da, olar ómirge qaýipti qan ketýmen baılanysty bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nAýrýdyń negizgi sımptomy –  qan ketý.\r\n\r\nQan ketýmen baılanysty qosymsha problemalar balanyń eńbektep, júre bastaǵan kezinde paıda bolady.\r\n\r\nAýrýdyń jeńil aǵymy baıqalmaı ótýi múmkin, tek operatsııa nemese jaraqat alǵannan keıin kórińis beredi. Ishki qan ketý kez-kelgen jerde paıda bolýy múmkin, eń kóp taraǵan bul – býyn qýysyna qan ketý.  \r\n\r\nSımptomdary mynalar:\r\n\r\n•	Isiný men men aýrýdyń paıda bolýyna baılanysty býyndarǵa qan ketý\r\n•	Zárde jáne nájiste qannyń bolýy\r\n•	Soqqy bolǵande kógerý nemese qantalaýlar\r\n•	Asqazan-ishek joldary men zár shyǵarý joldarynan qan ketý\r\n•	Murynnan qan ketý\r\n•	Tist julǵanan keıin jáne hırýrgııalyq aralasýdan keıin kesikterdiń astynan uzaq qan ketý\r\n•	Ózdiginen qan ketý\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nEger patsıent otbasynda qannyń uıýymen shaldyqqan birinshi adam bolyp tabylsa, onda ol patsıent qannyń koagýlıatsııasyn birneshe tekserý júrgizý qajet. Buzylys anyqtalǵannan keıin, aýrýdy anyqtaý úshin otbasynyń basqa múshelerine az-kem tekseris qajet bolady.\r\n\r\nGemofılııa A sáıkes laboratorly testter:\r\n\r\n•	VIIIsarysýlyq qan uıý faktorynyń aktıvtiligi\r\n•	protrombındik ýaqyt (PÝ)\r\n•	qan aǵý ýaqyty\r\n•	fıbrınogen deńgeıi\r\n•	ishinara tromboplastındik ýaqyt (chastıchnoe tromboplastınovoe vremıa - ChTV)\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nStandartty emge jetispeıtin qan uıý faktoryn toltyrý bolyp tabylady. VIII faktorynyń qajetti kontsentraty aýrýdyń dárejesine, onyń ornyna jáne patsıenttiń jasyna baılanysty. \r\n\r\nOrtasha dárejeli gemofılııa dekompressın (1-dıamın-8-D-argının-vazopressın, qysqasha DDAVP) kómegimen emdeýge bolady. Ol óz kezeginde organızmge qan tamyrlarynyń qabyǵynda saqtalatyn VIII faktoryn qoldanýǵa kómektesedi.\r\n\r\nGemofılııamen shaldyqqan patsıentter men onyń otbasy múshelerine krıtıkalyq jaǵdaılarda qan ketýdi aldyn alý úshin, qan ketýdiń alǵash belgileri bolǵan jaǵdaıda VIII faktor kontsentratyn úı jaǵdaıynda qoldanýdy úıretý kerek. Aýyr dárejeli gemoılııamen shaldyqqan adamdarǵa turaqty túrde profılaktıkalyq em qajet bolady. DDAVP aýrýdyń aýyrlyǵyna nemese VIII faktorynyń kontsentratyna qaraı, qan ketýdiń aldyn alý úshin tisti jular aldynda nemese hırýrgııalyq aralasýǵa deıin qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nV gepatıtine qarsy vaktsınasyna ımmýnıtet qajet, óıtkeni jıi qan quıý sebebinen gepatıtti juqtyrý qaýpi bar. \r\n\r\nVIII faktorǵa turaqtylyq paıda bolǵan patsıentterge, basqa faktorlarmen emge aýystyrý kerek bolady, mysaly VIII faktorynyń bolmaǵannyń ózinde de qannyń uıýıyn retteı alatyn VIIa faktorymen.  \r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nEger durys em jasalsa, ádette boljamy qolaıly bolmaq. Gemofılııamen shaldyqqan kóptegen adamdar qalyp ómir súre beredi.\r\n\r\nGemofılııamen shaldyqqan patsıentter turaqty túrde gematologta qaralyp turýy tıis. Ásirese bul gemofılııa ortalyǵynda emdelip júrgen patsıentterge qatysty. Patsıenttiń medıtsınalyq jazbalary, VIII faktory deńgeıi, qan quıý faktorlary men asqyný (túri men sanyna baılanysty) boıynsha  aýrý tarıhy qujattary qoljetimdi bolsa, onda ol tótenshe jaǵdaıda patsıenttiń ómirin saqtap qalý múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nBýyndarǵa qan ketýden ýaqyt kele patsıentte sozylmaly býyndyq deformatsııa damıdy. Bul asqyný ortoped mamanymen túzetiledi. Degenmen, keı jaǵdaıda býyndy aýystyrý qajet bolady.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlarynyń biri – mıishilik qan ketý. \r\n\r\nQaıtalamaly qan quıýlar AITV jáne gepatıt juqtyrý qaýpin arttyrýy múmkin, biraq qannyń skrınıngtik protsedýralarynyń úzdiksiz jaqsarýy qan ónimderiniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵanyn este saqtaǵan jón.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nMyna jaǵdaılarda dárigerge habarlasyńyz:\r\n\r\n•	Qan uıý buzylysynyń sımptomdarynyń damýy\r\n•	Otbasyńyzdyń múshesine gemofılııa A dıagnozy qoıyldy\r\n•	Sizde gemofılııa A bar jáne siz júktilikti josparlar otyrsyz \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n•	Genetıkalyq konsýltatsııa\r\n•	Qajetti jaǵdaıda júktilikti úzýmen birge prenataldy qursaqishilik dıagnostıka\r\n\r\n__Sınonımderi: __\r\n\r\nVIII faktorynyń tapshylyǵy\r\n\r\n__Derekkóz:__ AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000538.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\ngemofılııa\r\ntuqymqýalaıtyn aýrý\r\nqan uıýdyń buzylysy\r\nqan uıýdyń VIII faktorynyń joq bolýy\r\nqan ketý\r\ner jynysy','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1543,'','Gemotaraks','','','qz','s','',0,'',3276,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545212640,1576748640,1545212940,'Gemotaraks – keýde men ókpe arasynda keńistikte (ókpeqap qýysynda) qannyń jınalýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGemotaraks – keýde men ókpe arasynda keńistikte (ókpeqap qýysynda) qannyń jınalýy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGemotorakstyń eń jıi taraıtyn sebebi - keýde jaraqaty. Ol kelesi aýrýlarmen aýyratyn patsıenterde de kezdesýi múmkin:\r\n\r\n•	Qan uıýynyń buzylysy\r\n•	Júrekke nemese kókirek qýysyna jasalǵan operatsııalar\r\n•	Ókpe tininiń nekrozy (ókpe ınfarktisi)\r\n•	Ókpeniń nemese ókpeqaptyń qaterli isigi\r\n•	Ortalyq venalyq kateter ornalastyrǵan kezdegi paıda bolǵan qan tamyrlarynyń jarylýy\r\n•	Týberkýlez\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Alańdaýshylyq\r\n•	Keýde tusyndaǵy aýrý sezimi\r\n•	Tómen arterıaldy qysym\r\n•	Boz, sýyq jáne jabysqaq teri\r\n•	Jıilegen júrek yrǵaǵy\r\n•	Jıi, ústirtin tynys alý\r\n•	Mazasyzdyq\r\n•	Entigý\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nMedıtsınalyq tekseris kezinde dáriger patsıenttiń tynys alý kezinde, zaqymdalǵan aımaqtan dybystardyń álsireýi nemese múldem bolmaýyn baıqaýy múmkin. Gemotoraks belgilerin myna tekserister kómegimen anyqtaýǵa bolady:\r\n\r\n•	Kókirek qýysy músheleriniń sholý rentgenografııasy\r\n•	Kókirek qýysy músheleriniń kompıýterlik tomografııasy\r\n•	Ókpeqap suıyqtyǵynyń analızi\r\n•	Plevrotsentez\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty - patsıenttiń jaǵdaıyn turaqtandyrý, qan ketýdi toqtatý, ókpeqap qýysynan qan men aýany shyǵarý. Qan men aýany shyǵarý úshin keýde qýysyna torokaldy tútik engiziledi. Ol trýbka birneshe kúnge deıin sol jerde ornalasýy múmkin.\r\nAýyr gemotoraks kezinde qan ketýdi toqtatý úshin hırýrgııalyq aralasý (torakotomııa) qajet bolýy múmkin. \r\n\r\nGemotorakstyń bastalýyna ákeletin sebepti emdeý qajet. Keýde jaraqattary bar adamdarǵa drenajdy tútikterdi ornatý qajet bolady. Sırek jaǵdaılarda hırýrgııalyq aralasýǵa týra keledi.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAýrýdyń nátıjesi gemotoraks týdyrǵan sebepterge jáne onyń emi qanshalyqty jyldam júrgizilgenine baılanysty.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Óz kezeginde ókpe jetispeýshiligine alyp keletin ókpe kollapsy\r\n•	Ólim\r\n•	Ókpeqap qýysynyń fıbrozy jáne tyrtyqtanýy\r\n•	Ókpeqap suıyqtyǵynyń ınfektsııasy (empıema)\r\n•	Pnevmotoraks\r\n•	Shok \r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nJedel járdem bólimine habarlasyńyz nemese jedel medıtsınalyq kómek kórsetý qyzmetin shaqyrtyńyz:\r\n\r\n•	Kez kelgen aýyr keýde jaraqaty\r\n•	Keýde tusyndaǵy qatty aýrý sezimi nemese entigý\r\n•	Bas aınalý, qyzba, nemese keýde tusyndaǵy aýyrlyq sezimi\r\n•	Tynys alýdyń qıyndaýy \r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nJaraqat almaý úshin qorǵanys erejelerin (mysaly, qaýipsizdik beldikteri) saqtanyp júrińiz. \r\n \r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000126.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\ngemotoraks\r\nókpeqap qýysynda qannyń jınalýy\r\nkeýde jaraqaty\r\nplevrotsentez\r\nkókireý qýysy músheleriniń rentgenografııasy \r\nkeýde tusyndaǵy qatty aýrý sezimi\r\n','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1544,'','Gemosıderoz','','','qz','s','',0,'',6252,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545212940,1576748940,1545213295,'Gemoserıdoz – aǵzadaǵy temirdiń shamadan tys jınalýymen sıpattalatyn aýrý. Ony sondaı-aq «temirdiń shamadan tys bolýy» dep te ataıdy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nGemoserıdoz – aǵzadaǵy temirdiń shamadan tys jınalýymen sıpattalatyn aýrý. Ony sondaı-aq «temirdiń shamadan tys bolýy» dep te ataıdy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nGemosıderozdyń eki túri bar:\r\n\r\n•	Bastapqy gemosıderoz ol urpaqtan urpaqqa taralatyn genetıkalyq aqaý. Ol týylǵan kezde anyqtalady. Atalmysh aýrýǵa shaldyqqan adamdarda asqazan ishek joldarynda temirdiń artyq sińirilýi júredi. Temir organızmde jınala bastaıdy, ásirese baýyrda kóp jınalady. Eger sizdiń otbasyńyzda bul aýrýǵa shaldyqqan adam bolsa nemese qazirgi tańda bar bolsa, onda sizde de osy aýrýdyn paıda bolý qaýpi bar\r\n•	Ekinshilik (júre paıda bolǵan) gemosıderoz qan aýrýlarynan: talassemııa nemese anemııanyń keıbir túrleri, qandy jıi quıyp turýdan paıda bolýy múmkin. Keıde gemosıderoz sozylmaly alkogolızmmen jáne basqa aýrýmen aýyratyn naýqastarda kezdesip jatady.\r\n\r\nGemosıderoz áıelderge qaraǵanda erlerde jıirek kezdesedi. Ol ádette evropoıdty násildegi adamdarda keń taralǵan.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Ishtegi aýrý sezimi\r\n•	Sharshaǵyshtyq\r\n•	Teriniń dıffýzdy qaraıýy\r\n•	Býyndaǵy aýrý sezimi\r\n•	Álsizdik\r\n•	Denede shashtyń azaıýy\r\n•	Seksýaldy qyzyǵýshylyqtyń joǵalýy\r\n•	Salmaq joǵaltý\r\n•	Álsizdik\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"508\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nGepatomegalııa - bul baýyrdyń mólsheriniń úlkeıýi. Keıbir aýrýlar,ınfektsııalar, parazıtter, isikter, anemııa, ýytty kúıler, júrek jetispeýshiligi, týa bitken júrek aýrýlary jáne zat almasýdaǵy buzylystar sııaqty keıbir aýrýlar gepatomegalııaǵa ákelýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDáriger nemese meıirbıke medıtsınalyq qaraý júrgizedi. Bul jaǵdaıda baýyr men kókbaýyrdyń ulǵaıýy, teri túsiniń ózgerýi anyqtalýy múmkin. \r\n\r\nDıagnoz qoıý úshin mynadaı qan taldaýlary kómektsýi múmkin:\r\n\r\n•	Ferrıtın deńgeıi\r\n•	Temir deńgeıi\r\n•	Transferınmen qanyǵý paıyzy (joǵary)\r\n\r\n Qosymsha tekserýlerge mynalardy jatqyzýǵa bolady:\r\n\r\n•	Qandaǵy qant (glıýkozanyń) deńgeıin anyqtaý \r\n•	Alfa-fetoproteındi anyqtaý\r\n•	Júrek fýnktsııalaryn zertteý úshin ehokardıogramma (EhoKG) jasaý\r\n•	Júrektiń elektrlik belsendiligin zertteý úshin elektrokardıogramma (EKG) jasaý\r\n•	KT, MRT jáne ÝDZ sekildi vızýaldy zertteýler júrgizý\r\n•	Baýyr fýnktsııasyn zertteý \r\n\r\nAtalmysh aýrýdy naqtylýǵa jáne em taǵaıyndaýǵa baýyr bıopsııasy nemese qan shyǵarý protsedýrasy qajet bolý múmkin. Bul protsedýrada organızmdegi temir deńgeıin azaıtý úshin qannyń birneshe mólsheri shyǵarylady.\r\n\r\nAýrýdyń bar ekendigin rastaý úshin otbasynyń basqa músheleriniń osy genetıkalyq  aqaýdyń bar nemen joqtyǵyn anyqtaý maqsatynda tekseris qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nEmdeýdiń maqsaty aǵzadan artyq temirdi alyp tastaý jáne ishki múshelerdiń kez kelgen zaqydanýyn emdeý bolyp tabylady.\r\n\r\nQan shyǵarý dep atalatyn protsedýra aǵzadan artyq temirdi shyǵarýdyń eń jaqsy ádisi bolyp tabylady.\r\n\r\n•	Jarty lıtr qan ár apta saıyn shyǵarylyp turady. Bul protsedýra qandaǵy temir deńgeıi qalpyna kelgenge sheıin oryndalatyn bolady. Ol birneshe aıdan birneshe jylǵa deıin sozylýy múmkin.\r\n•	Osydan keıin qalypty temir deńgeıin ustap turý úshin bul protsedýra sırek júrgiziletin bolady.\r\n\r\nProtsedýranyń jıiligi sizdiń sımptomdaryńyzǵa, qandaǵy gemoglobın deńgeıine jáne ferrıtınge, sonymen birge organımzge tamaqpen keletin temir mólsherine baılanysty bolady.\r\n\r\nTestosteronmen birge gormonaldy terapııa seksýaldy qyzyǵýshylyqty jáne ekinshi rettik jynystyq belgilerdegi ózgeristerdi qaıta qalpyna keltirýine taǵaıyndalady. Sonymen birge dıabet, artrıt, búırek jáne júrek jetispeýshiligin osyǵan sáıkes em taǵaıyndaǵan jón.\r\n\r\nEger sizge gemosıderoz dıagnozy qoıylsa, sizge mindetti túrde arnaıy dıeta ustaný qajet bolady. Dáriger nemese medbıke sizge mynadaı usynystar berýi múmkin:\r\n\r\n•	Alkogoldik ishimdikti ishpeńiz, ásirese eger sizde búırektiń zaqymdalýy bolsa.\r\n•	Quramynda temirdi qamtıtyn preparattardy nemese vıtamınderdi ishpeńiz.\r\n•	Temir ydystaryn qoldanbańyz.\r\n•	Taǵam ratsıonynan teńiz ónimderin alyp tastańyz.\r\n•	Temirmen baıytylǵan taǵamdardy, mysaly, quramynda 100% temirdi qamtıtyn qurqaq tańǵy astaryn jeýge bolmaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nTıisti emsiz temirdiń shymadan tys bolýy búırektiń buzylýyna alyp keledi. \r\nArtyq temir deneniń basqa da jerlerinde jınaqtalýy múmkin. Atap aıtqanda, qalqansha bezinde, atalyq bezderinde, uıqy bezinde, gpıofızde, júrekte nemese býyndarda. Óz ýaqytynda jasalǵan em artrıt nemese qant dıabeti, búırek aýrýlary, júrek aýrýlary sekildi asqynýlardyń aldyn alýy múmkin.\r\n\r\nSizdiń ózińizdi sezinýińiz jáne jaǵdaıyńyz organdardyń zaqymdaný dárejesine baılanysty bolady. Qan shyǵarý kómegimen gemosıderozdy erte anyqtaý jáne emdeý arqyly keıbir organdardyń zaqymdalýyn aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nAsqynýlar kelesi jaǵdaılarǵa ákeledi:\r\n\r\n•	Baýyr tsırrozy\r\n•	Búırek jetispeýshiligi\r\n•	Baýyrdyń qaterli isigi\r\n\r\nAýrý tómendegi basqa da aýraýlardyń týyndaýyna ákelýi múmkin:\r\n\r\n•	Qantty dıabet\r\n•	Júrek aýrýlary\r\n•	Bakterıaldy ınfektsııalardyń damý qaýpi\r\n•	Atalyq bezdiń atrofııasy\r\n•	Teri túsiniń ózgerisi\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nGemosıderoz sımptomdary paıda bolyp jatsa dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nEger sizdiń otbasyńyzdaǵy bir múshesine gemosıderoz dıagnozy oryn alǵan bolsa, ózińizdiń emdeýshi dárigerińizge (skrınıng maqsatynda) habarlasyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nOtbasynyń bir múshesinde gemosıderoz dıagnozy bolǵan jaǵdaıda, skrınıng júrgizý bul aýrýdy bastapqy satylarynda anyqtaýǵa kómegin beredi. Sondyqtan emdi barynsha erte bastaý aǵzalardyń zaqymdalýyn aldyn alady.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nTemirdiń shamadan tys bolýy\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\ngemosıderoz\r\ngemosıderınniń artyq jınalýy\r\nerıtrotsıtterdiń kúshti ydyraýy \r\nbastapqy gemosıderoz\r\nekinshilik gemosıderoz','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1545,'','Gemorragııalyq qyzba','','','qz','s','',0,'',1355,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545213300,1576749300,1545213422,'Vırýsty gemorragııalyq qyzbalar (VGQ) tórt túrli vırýs týdyratyn aýrýlardyń toby bolyp sanalady. Olarǵa mynalar jatady: Ebola, Marbýrg, Lassa jáne Sary qyzba. VGQ-nyń ortaq belgileri: olar kóptegen organdarǵa áser etedi, óz kezeginde qan tamyrlardy zaqymdap, organızmniń ózin-ózin retteýin buzady. Keıbir VGQ ońaı ótedi, al biraq keıbireýi, mysaly Ebola qyzbasy nemese Marbýrg qyzbasy aýyr ótip, arty ólimge alyp keledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Taralýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nVırýsty gemorragııalyq qyzbalar (VGQ) tórt túrli vırýs týdyratyn aýrýlardyń toby bolyp sanalady. Olarǵa mynalar jatady: Ebola, Marbýrg, Lassa jáne Sary qyzba. VGQ-nyń ortaq belgileri: olar kóptegen organdarǵa áser etedi, óz kezeginde qan tamyrlardy zaqymdap, organızmniń ózin-ózin retteýin buzady. Keıbir VGQ ońaı ótedi, al biraq keıbireýi, mysaly Ebola qyzbasy nemese Marbýrg qyzbasy aýyr ótip, arty ólimge alyp keledi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Taralýy__\r\n\r\nVGQ búkil dúnıe júzinde taralǵan. Naqty aýrýlar ádette belgili bir janýarlardyń mekendeıtin oryndarymen ǵana shekteledi. Mysaly, Lassa qyzbasy Batys Afrıkanyń aýyl aımaqtarynda, atap aıtqanda vırýsty tasymaldaýshy tyshqan men egeýquıryqtar ómir súretin aımaqpen shektelelgen.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nSaıahatshylar úshin qaýip-qater az, biraq siz osy aýrýlar paıda bolǵan aımaqtardan aýlaq bolýyńyz kerek. Vırýstyq ınfektsııalardyń keıbirin emdeýdiń tıimdi ádisteri joq bolǵandyqtan, olardyń bıoterrorızmge qarasty qoldanylýy jóninde saqtyq bar.\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/hemorrhagicfevers.html\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nvırýstar\r\nqyzba\r\nEbola qyzbasy\r\nLassa qyzbasy\r\nBórtpe\r\nQan ketý','translator',28,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1546,'','Gemodıalız ','','','qz','s','',0,'',5734,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545213420,1576749420,1545213681,'Dıalız – bul búırekterdiń óz fýnktsııalaryn durys atqarmaǵan kezde qoldanylatyn emdeý ádisi. Bul protsedýra arqasynda búırekterdiń ózdiginen atqara almaǵan jaǵdaılarda zııandy zattar qannan alynady.\r\nBúırek dıalıziniń ár túrli túrleri bar. Atalmysh maqala gemodıalızge arnalǵan.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Protsedýra ne úshin jasalady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Qaýip__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Alternatıvti ataýlary__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nDıalız – bul búırekterdiń óz fýnktsııalaryn durys atqarmaǵan kezde qoldanylatyn emdeý ádisi. Bul protsedýra arqasynda búırekterdiń ózdiginen atqara almaǵan jaǵdaılarda zııandy zattar qannan alynady.\r\nBúırek dıalıziniń ár túrli túrleri bar. Atalmysh maqala gemodıalızge arnalǵan.\r\n\r\nGEMODIALIZ DEGEN NE?\r\n\r\nGemodıalız kezinde qan ýaqytsha aǵzadan shyǵarylyp, arnaıy membranalyq apparattan ótkiziledi. Qandaǵy qaldyqtar (nesepnár, tuzdar jáne basqa da zattar) membrana arqyly syrtqa shyǵyp alyp tastalynady, al formalyq elementter, jasýshalar jáne qan aqýyzdary aǵzaǵa qaıta oralady. \r\n\r\nEger sige gemodıalız jasalatyn bolsa, medıtsına qyzmetkerleri sizdiń qan tamyrlaryńyzǵa jetý jolyn tabýy qajet. Bul protsedýra qol jetkizýdi qamtamasyz etý dep atalady. Ol biraz ýaqyt (ýaqytsha) nemese uzaq ýaqyt (turaqty) bolýy múmkin.\r\nÝaqytsha qol jetkizýdi qamtamasyz etý - úlken venaǵa, ádette moınyn, keýde nemese shap aımaǵyndaǵy aıaqtyń venalaryna qýys tútikti (kateter dep atalady) engizedi. Bul kóbine qysqa merzim ishinde tótenshe jaǵdaılarda jasalady. Alaıda, keıbir kateterler birneshe apta nemese birneshe aı boıy qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nTuraqty qol jetkizý hırýrgııalyq ádispen arterııany venaǵa jalǵaý arqyly jasalady, ádette qoldaǵaǵy tamyrlarǵa. Ony qalyptastyrýdyń eki ádisi:\r\n       \r\n•	Arterııa men vena tikeleı bir-birine baılanystyrylady. Birneshe aıdan soń olar arterıovenozdy fıstýla túzedi (AVF). Baılanystyrý bul tıpi ınfıtsırlenýdiń qaýpin tómmendetedi jáne uzaq ýaqytqa saqtalady.\r\n•	Jasandy most (arterıovenozdy graft – AVG) arterııa men venany birge baılanystyrýdyń taǵy bir ádisi. AVG dıalızdi birneshe apta jasaý úshin qoldanylady.\r\n•	Dıalız jasaǵan kezde, bir nemese eki ıne qol jetkizý aımaǵynda ornalasady.\r\n\r\n\r\nDIALIZ QAIDA JASALADY?\r\n\r\nGemodıalız jıi arnaıy dıalız ortalyqtaryndaf jasalady. Patsıentter, ádette aptasyna úsh protsedýradan alyp turady. Ár protsedýra 3-4 saǵat ýaqyt jasalynady. Kóptegen patsıentter dıalızden birneshe saǵattan soń sharshaý sezinedi. Keıbir jaǵdaılarda dıalız úı jaǵdaıynda oryndaýǵa bolady. Úı jaǵdaıynda dıalız myna eki shemanyn bireýimen jasalanady:\r\n•	Aptasyna kem degende 5-7 kún ótkizetin  qysqa protsedýralar (2-3 saǵattan), \r\n•	Aptasyna 3-6 tún uıqy kezinde ótkizetin uzaq, túngi protsedýralar, \r\nDıalız protsedýrasy arterıaldy qysymnyń tómendeýine septik bolady. Kóptegen patsıentter arterıaldy qysymdy túsiretin preparattardy, bul protsedýradan keıin qajet etpeıtin bolady. Túngi protsedýralar kezinde tokıskalyq zattar jaqsyraq shyǵarylady. Olar baıaý jasalynady, sol sebepti júrekke jáne qol jetkizý ornyna júkteme túspeıdi.\r\nDıalızdik meıirbıke patsıentterge dıalızdi úı jaǵdaıynda jasaýǵa úırete alady. Patsıentter gemodıalızǵa qajet apparatty satyp almaýy kerek. Ol apparattar patsıentterge berilýi kerek. Eger protsedýra úı jaǵlaıynda oryndalatyn bolsa, onda patsıent ózi nemese onyń bir kómekshisi myna nárseni úırenýi shart:\r\n•	Apparatpen qoldaný\r\n•	Qol jetkizý ornyna ıneni sala bilý\r\n•	Em kezińde apparat pen arterıaldy qysymdy tekserip otyrý\r\n•	Nátıjelerdi saqtaý\r\n•	Apparatty tazalaý\r\n•	Shyǵyn materıaldarǵa tapsyrys berý\r\n\r\nGRAFT PEN FISTÝLAǴA KÚTIM\r\n\r\nQol jetkizý ornynan qysym túsýden aýlaq bolyńyz. Eger graft pen fıstýla trombtalsa, onda jańasyn ornatý qajet bolady.\r\n\r\n•	Qol jetkizý aımaǵy bar qoldan qan qysymyn tekserýge eshkimge ruqsat bermeńiz.\r\n•	Qol jetkizý aımaǵyn nemese qolyńyzdy qysyp turatyn kıim kımeńiz\r\n•	Uıqy kezinde qol jetkizý aımaǵy bar qoldy qysyp qalmańyz\r\n•	Qoldarǵa aýyr zattardy kóterýde artyq fızıkalyq júk túsirmeńiz\r\n•	Qol jetkizý aımaǵynan qan ketýden saqtańyńyz\r\n•	Qol jetkizý aımaǵyna krem nemese losondar qoldanbańyz\r\n\r\nQol jetkizý ornynda shanshý sezilip turý kerektigin bilińiz. Ol sol aımaqtyń durys istep turǵanyn bildiredi. Eger ol sezim joq bolyp ketse, mindetti túrde dárigerge habarlasyńyz.\r\nDıalızdiń bir de bir seansyn ótkizbeńiz. Ýaqytynda kelip turǵańdyǵyńzydy qadaǵalańyz. Kóptegen ortalyqtarda jumys ýaqyty tyǵyz bolady. Eger keshigip qalsańyz, ýaqytyńyzdy qaıtara almaıtyńyzdy umytpańyz.\r\n\r\nQol jetkizý ornynda isiný, qan ketý nemese ınfıtsırleý belgilerine mán berip turyńyz. Eger de sizde qyzba nemese ınfektsııanyń basqa belgileri bolsa dárigerge habarlasyńyz.\r\nBúırektik dıalız kezinde mindetti túrde dıetany ustanyp turyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Protsedýra ne úshin jasalady__\r\n\r\nBúırektiń negizgi qyzmeti – qandaǵy toksınderdi shyǵarý bolyp tabylady. Toksınderdiń jınalýy ólimge alyp kelýi múmkin.\r\n\r\nBúırek taǵy da mynadaı qyzmet atqarady:\r\n\r\n•	Aǵzada sý mólsherin retteıdi\r\n•	Natrıı, kalıı, fosfor jáne basqada mıneral men vıtamınderdiń turaqtyǵyn retteıdi\r\n•	Siltili-qyshqyldy balansty saqtaıdy\r\n\r\nDıalız búırektiń sozylmaly aýrýlary bar naýqastarǵa qoldanylady. Dıalız jasaý aldynda, dárigerińiz jáne meıirbıkeńiz sizben osy protsedýra taǵaıyndaý turaly sóılesedi.\r\n\r\nBúırektiń jedel jetispeýshiligi kezińde de dıalız qoldaný múmkin.\r\nKeıbir jaǵdaılarda gemodıalız organızmnen ý nemese narkotıkterdi tez arada shyǵarý úshin qoldaný múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Qaýip__\r\n\r\nGemodıalız jasaý qaýipteri:\r\n\r\n•	Qanǵa kishkentaı aýv kópirshiginiń túsýi, ol óz kezeginde aýalyq embolııa shaqyrý múmkin.\r\n•	Qol jetkizý aımaǵynan qan ketý\r\n•	Tyrysý\r\n•	Elektrolıtti dısbalans\r\n•	Infektsııa\r\n•	Júrek yrǵaǵynyń buzylysy\r\n•	Tómen arterıaldy qysym\r\n•	Qusý jáne loqsý\r\n\r\nTizim áli tolyq emes.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Alternatıvti ataýlary__\r\n\r\nJasandy búırek; Gemodıalız; Almastyrýshy búırektik terapııa\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\ngemodıalız\r\njasandy búırek apparaty\r\nqan tazalaý\r\ndıalız ortalyǵy\r\nmedıtsınalyq protsedýra \r\nemdeý','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1547,'','Ekinshilik parkınsonızm','','','qz','s','',0,'',5798,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545213660,1576749660,1545213985,'Ekinshilik parkınsonızm Parkınson aýrýyna uqsas, biraq  ol keıbir dári-dármekter, nerv júıesiniń buzylystary jáne basqa da aýrýlarmen shaqyrylady.\r\n«Parkınsonızm» termıni Parkınson aýrýyna tán qımyl qozǵalystyń ózgerisi bar barlyq aýrýlarǵa qoldanylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")} __Sınonımderi__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm Parkınson aýrýyna uqsas, biraq  ol keıbir dári-dármekter, nerv júıesiniń buzylystary jáne basqa da aýrýlarmen shaqyrylady.\r\n«Parkınsonızm» termıni Parkınson aýrýyna tán qımyl qozǵalystyń ózgerisi bar barlyq aýrýlarǵa qoldanylady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nParkınson aýrýy - egde jastaǵy adamdar arasynda kezdesetin nerv júıesiniń eń kóp taraǵan aýrýlarynyń biri.\r\n\r\nParkınson aýrýy dofamın sınteziniń buzylysynan týyndaıdy. Dofamın – neıromedıator (ımpýlstardy bas mıyna jetkizetin aktıvti zat). Bul adam qozǵalysyna jaýap beretin mı bólikterindegi jasýshalardyń fýnktsııalaryn buzylysyna ákeledi. Ol óz kezeginde bulshyqet fýnktsııasynyń joǵalýyna alyp keledi. Ýaqyt óte kele aýrý órshı bastaıdy. Búgingi kúnde mı jasýshalarynyń óliminiń naqty sebebi anyqtalmady.\r\n\r\nEkinshi parkınsonızmge kelesi aýrýlar sebep bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Entsefalıt\r\n•	Menıngıt\r\n•	Insýlt\r\n•	Levı deneshikteriniń dıffýzdy aýrýy\r\n•	Kóptik júıeli atrofııa\r\n•	Progressııalaýshy sýpranýklearly paralıch\r\n\r\nEkinshi parkınsonızm kelesi dári-dármekterdi qoldanýmen baılanysty bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Anestetıkalyq preparattardyń áserinen, bas mıynyń zaqymdanýy (hırýrgııalyq operatsııa kezinde)\r\n•	Iisti gazben ýlaný\r\n•	Synap nemese basqa hımııalyq qosyndylarmen ýlaný\r\n•	Narkotıktermen artyq dozalaný\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm damý oqıǵalary ınektsıondy narkomandar, geroınnyń sıntetıkalyq túrin – MRTR atty narkotıkalyq preparat, qoldanatyndar arasynda kezdesedi. Mundaı jaǵdaılar sırek kezdesedi jáne kóbinese sozylmaly nashaqorlar arasynda kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Mımıkanyń azaıýy\r\n•	Qımyl qozǵalys kezinde qıyndyq\r\n•	Qımyl qozǵalystardyń baıaýlaýy (paralıch)\r\n•	Báseń daýys, anyq emes sóıleý\r\n•	Denede, qoldarda nemese aıaqtarda kerneýlik\r\n•	Qol men ıektiń dirildeýi\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm kezinde este saqtaý qabileti tómendeý qaýpi bar. Óıtkeni, ekinshilik parkınsonızm shaqyratyn aýrýlar jıi dementsııaǵa (kem aqyldyqqa) alyp keledi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME} \r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDáriger ekinshilik parkınsonızmdy patsıentti tekserýden jáne surastyrýdan keıin anyqtaý múmkin. Sonyń ózinde keıbir sımptomdardy baǵalaý ońaı emes, ásirese egde jastaǵy adamdardy tekserý kezinde.\r\n\r\nTekserý kezinde kelisi jaıt anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n•	Qozǵalysty bastaǵanda jáne toqtatqanda qıyndyqty seziný\r\n•	Bulshyqettiń tonýsynyń joǵarlaýy\r\n•	Kelbettiń buzylysy\r\n•	Baıaý, súıretilgen júris\r\n•	Qol men ıektiń dirildeýi\r\n\r\nReflekster ádette qalypty bolady. Dıagnostıka basqa aýrýlardy rastaýǵa nemese olardy joqqa shyǵarýǵa qajet.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME} \r\n__Emdeý__\r\n\r\nEger aýrý dárilik preparattardan týyndaǵan bolsa, dáriger emdeý kýrsyn ózgertýdi nemese toqtatýdy usynýy múmkin. Degenmen, emniń paıdasyn sımptomdar aýyrlyǵymen salystyryp qaraý kerek. Emdi ózgertýge nemese toqtatýǵa bolady, eger ol densaýlyqqa paıdadan góri zııan ákelse. \r\n\r\nInsýlt nemese ınfektsııa sekildi sebep faktorlaryn emdeý aýrýdyń sımptomdarynyń aýyrlyǵyn tómendetýi múmkin\r\n\r\nEger sımptomdar sizdiń kúndelikti jumysyńyzǵa kedergi etetin bolsa, dáriger sizge em taǵaıyndaı alady. Osy aýrýdy emdeýde qoldanylatyn kóptegen preparattardyń qaýipti janama áserleri bar. Sondyqtan sizge mindetti túrde medıtsınalyq tekserýden ótý kerek. Ekinshi parkınsonızm, ádette, Parkınson aýrýynan góri dári-dármekpen emdeýge qıyn keledi. Eger ekinshilik parkınsonızmge shaqyrǵan sebep emdeýge jatpasa, onda aýrýdy tikeleı emdeý qajet\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nAntıpsıhotıkalyq nemese basqa da preparattarmen shaqyrylǵan ekinshilik parkınsonızmdi erte sebepterin anyqtaǵan jaǵdaıda aýrý qaıtymdy bolady. \r\n\r\nMynadaı jaǵdaılardy saldary qaıtymdy bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Bas mıynyń narkotıkalyq zattarmen zaqymdanýy\r\n•	Infektsııalar\r\n•	Toksınder\r\n\r\nQalǵan barlyq sebepter qaıtymsyz jáne ýaqyt kele nasharlaı beredi.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Kúndelikti is-áreketterdi oryndaýdaǵy oryn arlatyn qıyndyqtar\r\n•	Jutynýdyń qıyndaýy (tamaqtaný kezinde)\r\n•	Invalıdızatsııa (ártúrli dárejede)\r\n•	Qulaýdyń saldarynan jaraqattar\r\n•	Preparattardyń janama áserleri\r\n\r\nKúsh joǵaltýdyń (álsireýdiń) janama áserleri:\r\n\r\n•	Silekeıdiń kóp bólinýi\r\n•	Tereń venalardyń trombozy\r\n•	Nashar tamaqtaný\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm sımptomdary paıda bolǵanda jáne jalpy jaǵdaı nasharlaǵanda dárigerlik kómekke júginińiz.\r\n\r\nSondaı-aq, myna sımptomdar baıda bolǵanda:\r\n\r\n•	Kóńil-kúıdiń ózgerýi\r\n•	Sańdyraqtaý\r\n•	Bas aınalý\r\n•	Gallıýtsınatsııalar\r\n•	Eriksiz qımyl-qozǵalystar\r\n•	Aqyl oıdyń joǵalýy\r\n•	Qusý neme loqsý\r\n•	Preparattardyń múmkin janam áserleri\r\n•	Sana-sezimniń shatasýy nemese dezorıentatsııa\r\n\r\nEger naıqas adamǵa úı jaǵdaıynda qaraı almasańyz, onda dárigerden keńes alyńyz (em bastalǵannan keıin)\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm shaqyratyn sebepterdi emdeý aýrý qaýpin azaıtý múmkin.\r\nUzaq ýaqyt antıpshıtokalyq preparattardy qajet etetin em alatyn naýqastarda ekinshilik parkınsonızm damýynyń aldyn alýy retinde árqashan baqylaýda bolý qajet. Zamanaýı antıpsıhoktıkalyq preparattar ekinshilik parkınsonızmdi sırek shaqyrady.\r\n\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\n\r\nEkinshilik parkınsonızm; Ádettegi emes Parkınson aýrýy. \r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nparkınsonızm\r\nekinshilik\r\njúıke júıesi\r\nqart adamdar\r\nqol nemese aıaqqa kúsh salý\r\nqol men ıektiń dirildeýi','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1548,'','Akne','','','qz','s','',0,'',5983,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545213960,1576749960,1545216137,'Akne – teri aýry. Ol teriniń túkti follıkýlasynnyń óli kletkalar men teri maılarmen bitelgen kezde paıda bolady. Bitelgen follıkýldarda bakterııalar kóbeıip, teriniń titirkenýin shaqyrady.\r\n\r\nAkne teriniń kez kelgen aımaǵynda paıda bolýy múmkin. Kóbinese ol bet, moıyn, keýde jáne arqada kezdesedi. Kóptegen jaǵdaılarda maı bezderi kóp teri maıyn bóletin erte jasóspirimdik jasta paıda bolady. Biraq keıde olar eseıgen shaqta da bolýy múmkin.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Akne degenimiz ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Akneniń paıda bolý sebebi qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Akne kimde paıda bolady?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Akneniń damýyna alyp keletin faktorlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Akneni shaqyrmaıtyn faktorlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Akne qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Basqa emdeý ádisteri bar ma?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Akneden keıin tyrtyqtar qala ma?__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Akne degenimiz ne?__\r\n\r\nAkne – teri aýry. Ol teriniń túkti follıkýlasynnyń óli kletkalar men teri maılarmen bitelgen kezde paıda bolady. Bitelgen follıkýldarda bakterııalar kóbeıip, teriniń titirkenýin shaqyrady.\r\n\r\nAkne teriniń kez kelgen aımaǵynda paıda bolýy múmkin. Kóbinese ol bet, moıyn, keýde jáne arqada kezdesedi. Kóptegen jaǵdaılarda maı bezderi kóp teri maıyn bóletin erte jasóspirimdik jasta paıda bolady. Biraq keıde olar eseıgen shaqta da bolýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Akneniń paıda bolý sebebi qandaı?__\r\n\r\nAkne teriniń túkti follıkýldarynyń óli kletkalarmen jáne teri maıymen bitelýinen paıda bolady. Akneniń birneshe túri bar:\r\n\r\n•	Aq bezeýler eriniń túkti follıkýldarynyń óli kletkalarmen jáne teri maıymen bitelýinen paıda bolady\r\n•	Eger tútikti follıkýlynyń bitelýi teri betine jaqyn ornalassa jáne ol aýamen baılanysta bolsa, onda onyń túsi qaraıady. Muny qara bezeýler dep ataıdy. Bul ataý onyń ústine kir túsýimen baılanysty emes.\r\n•	Eger bitelgen tútikti follıkýldyń qabyrǵasy zaqymdalsa, onda sol aımaq isinip qyzyl túıinge aınalady. Mundaı zaqymdaný teri betinde paıda bolsa, onda túıin bezeýge aınalady.\r\n•	Eger follıkýl qabyrǵasy teri túbinde zaqymdalsa, onda túıinshekter nemese jylaýyqtar (kıstalar) paıda bolý múmkin. Muny kıstozdy akne dep ataıdy.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Akne kimde paıda bolady?__\r\n\r\nAkne er balalarda da, qyz balalarda da paıda bolady. Ádette ul balalarda aıqyndaý júredi, sebebi olardyń maı bezderi kóbirek maı bóledi. Kóptegen adamdarda akne sımptomdary 25 jasynda ketip qalady. Sondaı-aq, ol eseıgen shaqta da paıda bolý múmkin.\r\n\r\nBul jerde tuqymqýalaýshylyq úlken ról atqarady. Eger sizdiń anańyzda nemese ákeńizde akne bolsa, onda sizde akne paıda bolý qaýpi joǵarlaıdy.\r\n\r\nBasty kóńilde sizdiń ımmýndyq júıeńizdiń jaǵdaıy bolmaq. Keıbir adamdar follıkýlǵa túsken bakterııalarǵa óte sezimtal bolyp keledi.\r\n \r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Akneniń damýyna alyp keletin faktorlar__\r\n\r\n•	Gormonaldy buzylystar. Ásirese jynystyq jetilý, menstrýatsııa aldynda (áıelderde) nemese júktilik kezinde\r\n•	Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý\r\n•	Terige kútim jáne totyqqa arnalǵan maılar, quramynda maı bar kosmetıkalyq zattar\r\n•	Stress\r\n•	Qandaı da bir teri defektilerin syǵý\r\n•	Terini qatty tazalaý\r\n \r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\nAkne shaqyrmaıtyn faktorlar\r\n\r\n•	Balshyq\r\n•	Shokolad nemese maıly taǵamdar\r\n•	Seksýaldy aktıvtilik nemese mastýrbatsııa\r\n \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Akne qalaı emdeledi?__\r\n\r\nAkne eminde kóptegen preparattar qoldanylady. Olar dárigerdiń retseptimen nemese retseptisiz de jiberiledi.\r\n\r\nBenzoıl asqyn totyǵy jáne salıtsıl qyshqyly eń tıimdi preparattar bolyp tabylady. Olar dárigerdiń retseptinsiz jiberiledi. Bul preparattar bakterııalardy óltirip, maıly terini qurǵatady jáne qabyrshaqtanýdy boldyrmaıdy. Olar gel, loson, krem jáne sabyn túrinde shyǵarylady. Terini akneden tazalaý 8 aptadaı ýaqyt ketedi, tek sodan keıin ǵana tiriniń jaqsarýyn baıqaısyz. Eger 2 aıdan keıin dárigerdiń retseptisiz jiberiletin preparattar áser bermese, onda dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nBul preparattardy qoldaný kezinde janama áserler bolý múmkin. Mysaly, titirkený, kúıdirý sezimi nemese teri qyzarýy. Janama áserleri qatan bolsa, onda dárigerge sol týraly aıtyńyz.\r\n\r\nBul preparattardań basqa taǵaıyndalatyn dárilik zattar:\r\n\r\n•	Retın maıy nemese kremi: Retınoıdtar (mysaly tretınoın jáne adapalen) terige kúnine bir ret jaǵylady. Kóz, aýyz, muryn jaqtarǵa jaǵýǵa bolmaıdy. Retınoıdtardy qoldanǵan kezde kúnge kúıý qaýpi joǵalraıdy. Júkti áıelderge jáne júktilikti uıymdastyryp jatqan áıelderge retınoıd tazaroten taǵaıyndalamıdy, sebebi ol týa paıda bolǵan defektterdi shaqyrý múmkin.\r\n•	Antıbıotıkter: Akneniń aýyr túrinde dáriger sizge antıbıotıkter taǵaıyndaıdy. Bundaı antıbıotıkter: mınotsıklın, doksıtsıklın, tetratsıklın. Antıbıotıkter basqa preparattarmen qosylys retinde taǵaıyndalýy múmkin. Olar tabletka, maı jáne gel túrinde bolady. Akne eminde jıi erıtromıtsın jáne klındamıtsın antıbıotıkteri bar gelder qoldanylady.\r\n•	Izotretınoın: Izotretınoın – qatty áser etetin dárilik zat. Akneniń aýyr formalarynda qoldanylady. Bul preparattyń janama áserleri kóp. Sizge dárigerdiń taǵaıyndaýyn qatan túrde saqtaý qajet bolady.\r\n•	Júktilikke qarsy tabletkalar: júktilikke qarsy tabletkalar áıelderde akne emdeýinde qoldanylady. Dárigermen akne kezinde júktilikke qarsy tabletkalardyń artyqshylyǵy men kemshilikteri týraly aqyldasyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Basqa emdeý ádisteri bar ma?__\r\n\r\nQosymsha ádister retinde kosmetıkalyq protsedýralardy jatqyzýǵa bolady. Mysaly, pılıng, teri abrazııasy (dermabrazııa nemese mıkrodermaldy abrazııa), lazer nemese jaryqpen emdeý. Bul protsedýralar bezeýden bolǵan tyrtyqtardyń ketýine kómektesedi. Jekelengen kıstozdy akneni azdaǵan mólsherde steroıdty preparattardy qabyldaý arqyly emdeýge bolady. Ol preparatty sizge otbasylyq dáriger nemese dermatolog taǵaıyndap beredi.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Akneden keıin tyrtyqtar qala ma?__\r\n\r\nAkneden keıin, ásirese olardyń kıstozdy formasynan keıin keıbir adamdarda tyrtyqtar qalady. Eger siz akneni syqpasańyz, onda tyrtyqtar az bolady nemese múldem bolmaıdy. Oǵan qosa terini qatań tazalaýǵa bolmaıdy. Eger sizde tyrtyq paıda bolsa, qazirgi tańda kóptegen emdeý ádisteri bar.\r\n \r\n__Derekkóz:__ AQSh-tyń  Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy:  http://familydoctor.org/familydoctor/en/diseases-conditions/acne.printerview.all.html\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nakne\r\nbezeýler\r\nbezeýlik bórtpe\r\nbezeýlik bórtpeni emdeý\r\nterilik bórtpe','translator',22,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1549,'','Katarakta ','','','qz','s','',0,'',2978,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545278700,1576814700,1545279787,'__Katarakta__ - kóz burshaǵynyń aýyrtpalyqsyz bulyńǵyrlanýy. Ádette, kóz burshaǵy móldir bolyp keledi jáne jaryqty tolyq ótkizedi.\r\n\r\nKóz burshaǵynyń bulyńǵyrlanýyna baılanysty katarakta bolǵan kezde, jaryq kóz almasynyń ishki ortasyna kóz torynyń (kózdiń artyndaǵy júıke tininiń qabatynyń) ishine deıin ene almaıdy. Bul kóz kórýiniń buzylysyna ákeledi.','__Katarakta__ - kóz burshaǵynyń aýyrtpalyqsyz bulyńǵyrlanýy. Ádette, kóz burshaǵy móldir bolyp keledi jáne jaryqty tolyq ótkizedi.\r\n\r\nKóz burshaǵynyń bulyńǵyrlanýyna baılanysty katarakta bolǵan kezde, jaryq kóz almasynyń ishki ortasyna kóz torynyń (kózdiń artyndaǵy júıke tininiń qabatynyń) ishine deıin ene almaıdy. Bul kóz kórýiniń buzylysyna ákeledi.\r\n\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"509\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Týa bitken katarakta__. Keıbir sábıler kataraktamen týady nemese ol týylǵannan keıin kóp uzamaı damıdy. Mundaı katarakta týa bitken dep atalady. Týa bitken katarakta júktilik kezinde anadaǵy bar ınfektsııadan (mysaly, qyzamyqpen), sondaı-aq galaktozemııa sııaqty zat almasý aýrýlarynan bolýy múmkin.\r\n\r\n__Katarakta jáne qarttyq__. Katarakta egde jastaǵy adamdarda jıi kezdesedi jáne ol qartaıýmen baılanysty. 60 jastaǵy adamdardyń kópshiligi kóz burshaǵynyń azǵantaı bulyńǵyrlanýymen sıpattalady. 65-74 jas aralyǵyndaǵy adamdardyń shamamen 50 paıyzynda kóz burshaǵynyń bulyńǵyrlanýy oryn alady. 75 jastan asqan adamdardyń 70 paıyzynda kataraktanyń anyq belgileri baıqalady.\r\n\r\n__Qaýip faktorlary__. Shylym shegý jáne kún sáýlesinde shamadan tys bolý - qosymsha qaýip faktorlary. Sonymen qatar, katarakta kózdiń zaqymdanýynan keıin paıda bolýy múmkin. Ol kez-kelgen kóz aýrýlarynyń asqynýy, belgili bir dárilik zattardy qoldanǵannan keıin nemese belgili bir aýrýlardyń, mysaly, qant dıabetiniń paıda bolýymen damıdy.\r\n\r\n__Sımptomdary__. Katarakta kezinde kórý buzylysy túngi ýaqytta kórý qıyndyqtarymen sıpattalady, jarqyn jaryqqa sezimtaldyǵy artady. Keıinnen kózdiń kórý buzylysy kúndizgi ýaqytqa tán bolady. Mynadaı shaǵymdar bolady: buldyrlyq,  kózdiń bulyńǵyrlyǵy, kózde «juqa qabyqtyń» bolýy. Keıde kózge qos kórinýi jáne kórý kereǵarlyǵynyń buzylýy baıqalady.\r\n\r\nEresekterde katarakta jetilmegen, jetilgen jáne artyq jetilgen bolyp bólinedi. Kóz burshaǵynda móldir aýmaqtary qalsa, onda ol jetilmegen katarakta ekendigin bildiredi. Jetilgen  katarakta – bul kóz burshaǵy tolyǵymen bulyńǵyrlansa. Artyq jetilgen kataraktada kóz burshaǵynyń beti jumsaq bolady jáne onyń ishindegisi kapsýladan aǵyp ketýi múmkin, ol óz kezeginde qabynýdy jáne kózdiń basqa da buzylysyna ákep soqtyrady.\r\n\r\n__Emdeý__. Eresekterdegi katarakta eger kórý buzylysy naýqastyń ómir sapasyn nasharlatsa, hırýrgııalyq jolmen emdeledi. Ol kóz burshaǵyn alyp tastaýdan turady. Katarakta kezindegi hırýrgııalyq aralasýdyń eki túri bar: kóz burshaǵyn alyp tastaıtyn, biraq ony jabatyn kapsýlanyń artqy jaǵy qaldyrylatyn ektrakapsýlıarly operatsııa. Kóz burshaǵy kapsýlamen qosa tolyǵymen alyp tastalatyn  ıntrakapsýlıarly ádis.\r\n\r\nQazirgi ýaqytta kóz burshaǵyn aýystyryp salý sátti júzege asyrylýda. Ádette kataraktamen zaqymdalǵan kóz burshaǵyna sıntetıkalyq lınzalar qoldanylady\r\n\r\nTýa bitken kataraktaǵa arnalǵan operatsııa ádette balanyń alǵashqy 3 aıynda jasalady.\r\n \r\n\'\'Kórý qabiletiniń nasharlaýy nemese buzylýy (erlerde | áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nkóz burshaǵynyń bulyńǵyrlanýy\r\nkórý buzylysy\r\ntýa bitken','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1550,'','Juqpaly erıtema','','','qz','s','',0,'',1728,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279780,1576815780,1545279867,'__Juqpaly erıtema__ (erythemainfectiosum) - balalarǵa tán juqpaly vırýsty aýrý. \r\n\r\nÁdette jeńil túrde ótedi.\r\n\r\n__Ol neden týyndaıdy?__ Juqpaly erıtema B19 parvovırýsynan týyndaıdy. Ol kóbinese kóktem mezgilinde mektepke deıingi jastaǵy balalarǵa áser etedi. Aýrý ádette bes kúnge sozylady.','__Juqpaly erıtema__ (erythemainfectiosum) - balalarǵa tán juqpaly vırýsty aýrý. \r\n\r\nÁdette jeńil túrde ótedi.\r\n\r\n__Ol neden týyndaıdy?__ Juqpaly erıtema B19 parvovırýsynan týyndaıdy. Ol kóbinese kóktem mezgilinde mektepke deıingi jastaǵy balalarǵa áser etedi. Aýrý ádette bes kúnge sozylady.\r\n\r\nJuqpaly erıtemanyń erte __sımptomdary__ tumaýǵa uqsaıdy; bul sımptomdardan keıin bet álpetine (uryp-soǵylǵan betke uqsas) bórtpe, sondaı-aq qoldyń jáne aıaqtyń syrtqy jaǵyna, quıryqqa jáne denege qyzǵylt bórtpe shyǵady. Bórtpeler ortalyq bólikten bastap, sodan keıin shetki aımaqtan bastap birtindep joǵalady. Jıi jaǵdaılarda bórtpe dene qyzýynyń kóterilýimen, býyndardaǵy aýyrsynýmen qatar júredi.\r\n\r\nBul aýrý bórtpeler paıda bolmastan buryn bir apta ishinde óte juqpaly bolyp tabylady. Bórtpeer paıda bolǵannan keıin ádette bala juqpaly emes dep sanalady. Bórtpeler dene qyzýynyń ózgerýine, kún sáýlesi jáne stress faktorlaryna balanysty birneshe apta ishinde paıda bolýy jáne joǵalýy múmkin.\r\n\r\nJuqpaly erıtema balalarda jeńil ótilýine qaramastan, ishtegi nárestege naqty qaýip týdyrýy múmkin. Júkti áıelder mundaı naýqastarmen baılanysýdan aýlaq bolý kerek. Eger júkti áıel juqpaly erıtemamen aýyratyn balamen baılanysqa tússe nemese juqpaly erıtema kezinde týyndaıtyn bórtpege uqsas bórtpe paıda bolsa, bul jaǵdaıda dereý dárigerge barýy kerek.\r\n\r\nJuqpaly erıtemany emdeý kezinde balaǵa qolaıly jaǵdaı jasaý qajet. Ádette qyzý basatyn dári-dármekter qoldanýmen shekteledi. Sonymen qaıtar, ózge qaýipti aýrýlar sımptomdaryn baqylap otyrý kerek: mysaly, dene qyzýynyń 38.9 ° C kóterilýi nemese balanyń qatty syrqat ekenin kórsetetin basqa da belgiler.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nvırýsty aýrý\r\nbórtpe\r\ndene qyzýy\r\nqaltyraý; tońyp dirildeý\r\n\r\n\r\n','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1551,'','Qyjyl ','','','qz','s','',0,'',824,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279840,1576815840,1545279903,'Qyjyl - bul jaǵymsyz sezim nemese tóstiń artyndaǵy kúıdiretin aýyrsyný.  Ol tamaqtan keıin, tez arada adam jatqan kezde nemese alǵa eńkeıýinen keıin paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, qyjyl, keıbir dári-dármekterdi qabyldaǵannan keıin de paıda bolady.','Qyjyl - bul jaǵymsyz sezim nemese tóstiń artyndaǵy kúıdiretin aýyrsyný.  Ol tamaqtan keıin, tez arada adam jatqan kezde nemese alǵa eńkeıýinen keıin paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq, qyjyl, keıbir dári-dármekterdi qabyldaǵannan keıin de paıda bolady.\r\n\r\nQyjyl asqazan shyrynynyń óńeshke keri aǵymy kezinde paıda bolady. Sondaı-aq, ol tóstiń artynda, kókirek qýysynyń otrasynda, al keıde jutqynshaqtyń artqy qabyrǵasynda aýyrsyný nemese yńǵaısyzdyq týdyrady. Bul rette aýyzda qyshqyl nemese ashy dám bolýy múmkin.\r\n\r\nQyjyldy antatsıdter nemese basqada retseptsiz jiberiletin dáriler (qyshqyldardy azaıtatyn nemese baılanystyratyn preparattar) jeńildete alady\r\nQyjyl asqazan-ishek joldary aýrýlarynyń sımptomy bolyp tabylady.\r\n\r\n \r\n__Tegter: __\r\n\r\nqyjyl\r\njaǵymsyz sezim\r\nkekirik\r\ntóstiń artyndaǵy aýyrsyný\r\naýyzdaǵy qyshqyl nemese ashy dám\r\n','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1552,'','Aıaq - qol problemalaryn týdyrýy múmkin dári-dármekter','','','qz','s','',0,'',1926,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279900,1576815900,1545279958,'Keıbir dári-dármekterdiń janama áserleri aıaq-qol problemalaryn týdyrýy múmkin. Kóbinese dáriger basqa dári-dármekterdi taǵaıyndaı alady. Sondaı-aq, problemalardyń paıda bolý qaýpin azaıtýǵa kómektesetin preparattardy qabyldaýdaǵy  belgili bir tásilderi bolýy múmkin.','Keıbir dári-dármekterdiń janama áserleri aıaq-qol problemalaryn týdyrýy múmkin. Kóbinese dáriger basqa dári-dármekterdi taǵaıyndaı alady. Sondaı-aq, problemalardyń paıda bolý qaýpin azaıtýǵa kómektesetin preparattardy qabyldaýdaǵy  belgili bir tásilderi bolýy múmkin.\r\n\r\nKeıbir preparattar qannyń uıý qaýpin arttyrady, olarǵa mynalar jatady:\r\n\r\n•	Kontratseptıvti preparattar (oraldy kontratseptıvter). Temeki tartatyn áıelderde shylym shekpeıtinderge qaraǵanda qaýip joǵary.\r\n•	tolyqtyrýshy gormondyq terapııa\r\n\r\nKeıbir dári-dármekterdiń jáne basqa zattardyń janama áseri bulshyqettiń qysylýy bolýy múmkin. Ol preparattarǵa mynalar jatady:\r\n\r\n•	Hlortalıdon (gıbranton), býmetanıd (býmetr) nemese fýrosemıd (lasık) sııaqty nesep aıdatqyshtar.\r\n•	Neıroleptıkalyk dáriler, mysaly, hlorpromazın (torazın) nemese galoperıdol (galdol).\r\n•	Prohlorperazın (kompazın) nemese prometazın (fenergan) sııaqty júrek aınýyn basatyn dáriler.\r\n•	Estrogen.\r\n•	Alkogol.\r\n•	Nıfedıpın (prokardııa), amlodıpın (norvask) nemese nıkardıpın (karden) sııaqty qan qysymyn basatyn dáriler.\r\n•	Lıtıı.\r\n•	Terbýtalın nemese albýterol sııaqty Beta2-agonıst.\r\n•	Sımvastatın (Zokor) nemese atorvastatın (Lıpıtor) sııaqty holesterındi tómendetetin dáriler.\r\n\r\nBulshyqettiń qysylýy belgili bir preparattardy, mysaly, steroıdtar nemese  tynyshtandyratyn dárilerdi qoldanýdy toqtatqan kezde paıda bolýy múmkin. Kelesi dozany qabyldamastan buryn, medıtsınalyq preparatty taǵaıyndaǵan dárigermen habarlasyńyz. Bálkim qabyldap júrgen dárilik preparattyń dozasyn ózgertý kerek nemese ony aýystyrýǵa, toqtata turýǵa týra keledi. Dárini taǵaıyndaý qajet bolmaýy múmkin.\r\n\r\nEger siz dárigerdiń taǵaıyndamaǵan dárilik preparatty qabyldap júrseńiz, ony dereý toqtatý kerek. Eger siz preparat qabyldaýdy jalǵastyrý qajet dep oılasańyz, keńes alý úshin dárigermen habarlasyńyz.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nkontratseptıvter\r\nestrogen\r\nalkogol (ishimdik)\r\ndáriler\r\nsteroıdtar\r\npreparat\r\njanama áserler\r\n','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1553,'','Mastopatııa ','','','qz','s','',0,'',1333,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279960,1576815960,1545280008,'__Mastopatııa__ (sút beziniń jappaı túıindelýi – sút bezindegi fıbrozdy-kıstozdy ózgerister) sút beziniń keń taralǵan kúıi bolyp tabylady. Mastopatııa - dáneker tini jáne epıtelıı komponentteriniń ara qatynasynyń buzylýymen, sút bezi tininiń ózgerýimen sıpattalatyn fıbrozdy-kıstozdy aýrý. Mastopatııa túrli gormonaldy buzylýlary (gıperestrogenııa, progesteron jetispeýshiligi jáne t.b.) bar áıelderdiń 30-40% dıagnostıkalanady.','__Mastopatııa__ (sút beziniń jappaı túıindelýi – sút bezindegi fıbrozdy-kıstozdy ózgerister) sút beziniń keń taralǵan kúıi bolyp tabylady. Mastopatııa - dáneker tini jáne epıtelıı komponentteriniń ara qatynasynyń buzylýymen, sút bezi tininiń ózgerýimen sıpattalatyn fıbrozdy-kıstozdy aýrý. Mastopatııa túrli gormonaldy buzylýlary (gıperestrogenııa, progesteron jetispeýshiligi jáne t.b.) bar áıelderdiń 30-40% dıagnostıkalanady.\r\n\r\nSút beziniń jappaı túıindelýi ádette etekkir aldynda aıqyn baıqalady jáne eki emshekte emshek ushynyń aınalasynda jáne ústińgi bóliginde seziledi.\r\n\r\nSút beziniń jappaı túıindelýi 35 jastan 50 jasqa deıingi áıelderge jıi kezdesedi. Ádette, ol etekkir úzilisi kezinde joǵalady. Gormondar almastyratyn terapııa boıynsha estrogen qabyldaıtyn áıelderde bul aýrý jalǵasýy múmkin. \r\n\r\n__Dáriger mastopatııany emdeýdi__ mynalardan soń ǵana taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n•	fıbrokıstozdyq aýrý túrin anyqtaǵan soń\r\n•	reprodýktıvti júıesin zerttegennen soń\r\n•	gormonaldy kúıin anyqtaǵannan soń\r\n\r\n__Mastopatııany aldyn alý.__ Eger emshekte ózgerister anyqtalǵan jaǵdaıda der kezinde dárigerge qaralý qajet. Áıel adamdarǵa 45 jastan keıin sút bezderiniń ózin-ózi tekserý, sondaı-aq mammolog qaraýyndaǵy profılaktıkalyq zertteýler mańyzdy bolyp tabylady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nmastopatııa\r\nemshek\r\nemshek ushy\r\nsút bezi\r\ngormondar \r\netekkir\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1554,'','Manıakaldy-depressıvti sındrom ','','','qz','s','',0,'',5804,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545279960,1576815960,1545280116,'\'\'__Bul ne?__\'\' Manıakaldy-depressıvti sındrom qozý kezeńderimen, sondaı-aq depressııa kezeńderine aýysýymen sıpattalady. Kútpegen jerden kóńil-kúı ózgeristeri paıda bolady.\r\n\r\n\'\'__Sebepteri, jıiligi jáne qaýip faktorlary.__\'\' Manıakaldy-depressıvtik sındrom kóńil-kúıdi retteýge jaýap beretin mı aýmaǵynyń zaqymdaný nátıjesi bolyp tabylady. Manıakaldy kúıde manıakaldy-depressıvtik sındromy bar adam ımpýlsıvti jáne belsendi bolady. Depressııanyń fazasy mazasyzdyqpen, ózin-ózi tómen baǵalaý jáne ózine-ózi qol jumsaý sezimimen sıpattalady.','\'\'__Bul ne?__\'\' Manıakaldy-depressıvti sındrom qozý kezeńderimen, sondaı-aq depressııa kezeńderine aýysýymen sıpattalady. Kútpegen jerden kóńil-kúı ózgeristeri paıda bolady.\r\n\r\n\'\'__Sebepteri, jıiligi jáne qaýip faktorlary.__\'\' Manıakaldy-depressıvtik sındrom kóńil-kúıdi retteýge jaýap beretin mı aýmaǵynyń zaqymdaný nátıjesi bolyp tabylady. Manıakaldy kúıde manıakaldy-depressıvtik sındromy bar adam ımpýlsıvti jáne belsendi bolady. Depressııanyń fazasy mazasyzdyqpen, ózin-ózi tómen baǵalaý jáne ózine-ózi qol jumsaý sezimimen sıpattalady.\r\n\r\nManıakaldy-depressıvtik sındromnyń eki negizgi tıpi bar. Birinshi tıpte depressııanyń anyq baıqalýymen, kem degende manıakaldy kúıdegi bir tolyq epızodtyń bolýy baıqalady.Ekinshi tıpte adamda manıakaldy kúıdegi tolyq epızody sırek baıqalady. Onyń ornyna sındromnyń birinshi formasyndaǵy adamdarda baıqalatyn, jetkiliksiz shamada baıqalatyn energııanyń jáne ımpýlsıvtiliktiń ósýi – gıpomanııa jaǵdaıy bolady.\r\n\r\nManıakaldy-depressıvti  sındromynyń az bilinetin formasy – tsıklotımııa dep atalady. Ol az bilinetin depressııamen gıpomanııa kezeńderin qamtıdy.\r\n\r\nManıakaldy-depressıvti sındrom bir deńgeıde erler men áıelderge  áser etedi jáne 15 jastan 25 jasqa deıin bolatyndyǵy baıqalady. Sındromnyń sebebi anyq emes, biraq naqty bir tuqymqýalaıtyn beıimdiliktiń bar ekeni belgili.\r\n\r\n__Sımptomdary __ \r\n\r\n\'\'__Manıakaldy faza__\'\' birneshe kúnnen birneshe aıǵa deıin sozylýy múmkin jáne tómendegi belgilermen sıpattalady:\r\n\r\n•	Kóńil-kúıdiń qozýy\r\n•	Aqyl-estiń aýytqýy\r\n•	Joǵary belsendilik\r\n•	Adamda energııanyń mol bolýy\r\n•	Ózin-ózi ustaı almaý\r\n•	Ózin-ózi aldaý, óziniń tym mańyzdy sezinýdegi jalǵan pikir\r\n•	Belsendilik pen qushtarlyqtyń kúrt artýy\r\n•	Retsiz, oısyz júrip turý\r\n•	Rásýasyzdyq\r\n•	Shekten tys tamaqtaný, ishimdik ishý jáne narkotıkti qoldaný\r\n•	Retsiz jynystyq qatynasta bolý\r\n•	Muqııattylyqtyń buzylýy\r\n•	Uıqyǵa qajettiliktiń azaıýy\r\n•	Qozǵyshtyq jáne titirkený\r\n•	Ózine-ózi ıe bolmaý\r\n\r\nBul belgiler birinshi tıpti manıakaldy-depressıvti sındromda baıqalady. Ekinshi tıptegi adamdarda gıpomanııalyq epızodtar joǵaryda kórsetilgen belgilermen sıpattalady, biraq olar az qarqyndylyqqa ıe.\r\n\r\nDepressıvti faza depressııanyń birqatar belgilerin qamtıdy:\r\n\r\n•	Turaqty qaıǵyly kúı\r\n•	Sharshaý jáne enjarly\r\n•	Uıqynyń buzylýy\r\n•	Uıqyshyldyq\r\n•	Uıqysyzdyq \r\n•	Tamaqtanýdyń buzylýy: artyq tamaqtaný nemese toıyp jeı almaý\r\n•	Tábettiń joǵalýy jáne salmaq joǵaltý\r\n•	Artyq tamaqtaný\r\n•	Ózin-ózi baǵalaýdyń jetkiliksizdigi\r\n•	Úmitsizdik sezimi, ózin kinálaý\r\n•	Muqııattylyqtyń, este saqtaý qabiletiniń buzylýy, sheshim qabyldaýda qıyndyqtardyń bolýy\r\n•	Dostardyń joqtyǵy\r\n•	Buryndary raqattana jasaıtyn áleýmettik belsendiliktiń bolmaýy\r\n•	Únemi ólim týraly oılar\r\n\r\nManıakaldy-depressıvti sındromy bar adamdar óz-ózine qol jumsaý qaýpine jıi ushyraıdy. Eki fazada jaǵdaıdy ýshyqtyrýǵa ákeletin spırtti shamadan tys tutynýmen sıpattalady,. Keıde eki fazanyń aralasyp ketýi bar, ıaǵnı bir mezgilde manıakaldy jáne depressıvti sımptomdar baıqalady. Muny aralas kúı dep ataıdy.\r\n\r\nSımptomdar jáne testter. Manıakaldy-depressıvti sındrom dıagnozyn qoıý kóptegen faktorlardy qajet etedi. Dıagnozdy qoıý kezinde kelesi áreketter mańyzdy ról atqarady:\r\n\r\n•	Minez-qulyq pen kóńil-kúıdi baqylaý\r\n•	Syrqatnamany taldaý, onyń ishinde baıqalǵan sımptomdar jáne onyń aldynda qandaı dári-dármekterdiń taǵaıyndalǵandyǵyn qaraý.\r\n•	Kóńil-kúıdiń buzylý uzaqtyǵyn baǵalaý\r\n•	Otbasylyq beıimdilikke múmkindigin taldaý\r\n•	Sımptomdardyń fızıkalyq sebepterin muqııat fızıkaldy  tekserý\r\n•	Qalqansha beziniń buzylýy men esirtkini paıdalaný múmkinshiligin zerthanalyq zertteýler arqyly qaraý\r\n•	Otbasylyq beıimdilik múmkindigin zertteý (bul otbasy múshelerimen jáne týystarymen jeke sóılesýdi talap etedi).\r\n\r\n\'\'__Emdeý.__\'\' Manıakaldy-depressıvti sındrom jıi lıtıı jáne karbamazepın sııaqty kóńil-kúıdi turaqtandyratyn dári-dármektermen emdeledi. Bul manıakaldy jáne depressıvti fazalardy óte tıimdi emdeýge jáne bolashaq sımptomdaryn aldyn alýdyń ádisi retinde qarastyryrýǵa bolady.\r\n\r\nAntıdepressanttar aýrýdyń depressıvti fazasynda tıimdi, ásirese kóńil-kúıdi turaqtandyrǵyshtarmen birge qoldanǵan kezde. Sońǵysy manıakaldy-depressıvti sındromdy emdeýde mańyzdy ról atqarady. Kóńil kúı turaqtandyrǵyshtarynsyz antıdepressanttar manıakaldy sımptomdardy týdyrýy múmkin. Antıpsıhotıkalyq preparattar shyndyqty qabyldaýdyń buzylýy sıptomdary bar patsıentterge tıimdi. Benzodıazemınder paıdaly bolýy múmkin. Keıde manıakaldy-depressıvti sındromy bar patsıentter aýrýhanaǵa jatqyzýdy jáne ol jaqta jaǵdaıdyń turaqtandyrylǵanyna deıin turýdy qajet etedi.\r\n\r\nElektrotúıilý emdeý ádisi - psıhıatrııada emdelýdiń erekshe túri, ol anestezııanyń aıasynda sińir tartylýyn týdyratyn elektr togyn paıdalanady. Birqatar zertteýler dáriler tıimsiz bolǵan jaǵdaılarda elektrotúıilýi emdeý ádisi depressııany emdeýde eń tıimdisi bolyp tabylatynyn kórsetti.\r\n\r\nJıi jetkilikti uıqy kómegi arqyly kóptegen naýqastardy turaqtandyrýǵa qol jetkizýge bolady. Psıhoterapııa manıakaldy-depressıvti sındromy bar naýqastarǵa jáne olardyń týystarynda paıdaly bolýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Boljamy.__\'\' Kóńil-kúıdi turaqtandyratyn dári-dármekter sımptomdardy baqylaýda tıimdi bolýy múmkin. Degenmen, naýqastar durys em alýda, manıakaldy kúı jáne depressııanyń epızodtarynyń ýaqtyly eskertýde basqa adamdardyń kómegine muqtaj bolady.\r\n\r\nJaqsarýdy sezingende nemese manıakaldy kúımen baılanysty belsendilikke nıet paıda bolǵan kezde, keıbir adamdar em alýdy toqtatady. Bul sımptomdar jaqsarýymen túsindirilgenimen, olar birqatar teris saldarlarǵa ıe bolýy múmkin.\r\n\r\nManıakaldy-depressıvti sındromynyń zardaptarynan eń qaýiptisi óz-ózine qol jumsaý týraly oılar. Manıakaldy-depressıvti sındromy bar naýqastarda óz-ózine qol jumsaý týraly oılar dereý túrde aralasýdy qajet etedi.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\ndepressııa\r\nózine qol jumsaý\r\nantıdepressanttar\r\nmazasyzdaný\r\nkóńil-kúı\r\n','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1555,'','Qasaǵadaǵy bıtter','','','qz','s','',0,'',4147,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280080,1576816080,1545280267,'\'\'__Qasaǵadaǵy bıtter__\'\' - bul jynystyq aımaqqa enip,  jumyrtqalaryn jatqyzatyn alty aıaqty kishkentaı tirshilik ıeleri. Qasaǵadaǵy bıtter, sondaı-aq qoltyqasty aımaqta, bastyń shashty betinde jáne qasta meken etýi múmkin.\r\n\r\n__Sebepteri men qaýip faktorlary__. Qasaǵadaǵy bıtterdiń ǵylymı ataýy - \'\'Phthirus pubis\'\'. Juqtyrý jasóspirimder arasynda jıi kezdesedi jáne venerologııalyq aýrý retinde sıpattalady. Juqtyrý qasaǵadaǵy bıti bar adamdarmen jynystyq qatynastar kezinde, kórpelerdi jáne dárethana oryndyqtaryn qoldanǵan kezde oryn alýy múmkin. Dúkenderde áıelderdiń sýǵa túsýge arnalǵan kostıýmderi kıip ólshep kórý kezinde  juqtyrý oqıǵalary da bar.','__Bul ne? __ \'\'__Qasaǵadaǵy bıtter__\'\' - bul jynystyq aımaqqa enip,  jumyrtqalaryn jatqyzatyn alty aıaqty kishkentaı tirshilik ıeleri. Qasaǵadaǵy bıtter, sondaı-aq qoltyqasty aımaqta, bastyń shashty betinde jáne qasta meken etýi múmkin.\r\n\r\n__Sebepteri men qaýip faktorlary__. Qasaǵadaǵy bıtterdiń ǵylymı ataýy - \'\'Phthirus pubis\'\'. Juqtyrý jasóspirimder arasynda jıi kezdesedi jáne venerologııalyq aýrý retinde sıpattalady. Juqtyrý qasaǵadaǵy bıti bar adamdarmen jynystyq qatynastar kezinde, kórpelerdi jáne dárethana oryndyqtaryn qoldanǵan kezde oryn alýy múmkin. Dúkenderde áıelderdiń sýǵa túsýge arnalǵan kostıýmderi kıip ólshep kórý kezinde  juqtyrý oqıǵalary da bar.\r\n\r\n__Qasaǵadaǵy bıtterdiń sımptomdary__ qasaǵa aımaǵynda teriniń titirkenýi jáne qyshýy arqyly sıpattalady, ol túnde kúsheıedi. Sebebi, qasaǵadaǵy bıtter – parazıtter bolyp tabylady, olardyń tirshilik etýleri úshin adamnyń qany qajet bolyp tabylady. Olar qasaǵa aımaǵyndaǵy shash follıkýldaryna enip, qandy sińiredi. Sonymen qatar olar terige hımııalyq zattar shyǵarady, óz kezeginde bul qyshytýdy týdyrady.\r\n\r\nKeıde qasaǵadaǵy bıtterdiń shaǵýy teri reaktsııasyn týdyrady. Ózdiginen qasaǵadaǵy bıtter titirkenýdi týdyrmaıdy, turaqty túrde taraý (qasyný) teri titirkenýin týdyrady, al ony taraý (qasyný) teriniń ınfektsııany juqtyrýyna  jáne ekinshilik ınfektsııanyń damýyna ákeledi.\r\n\r\nMuqııat tekserý barysynda dıametri 1,2 mm ólshemdi shaǵyn jándikter - bıtterdi baıqaýǵa bolady. Bıtterdi ulǵaıtqysh shyny astynda ońaı anyqtaýǵa bolady. Sondaı-aq, qasaǵa aımaǵyndaǵy shashtarǵa bekitilgen shaǵyn jumyrtqalardy tabýǵa bolady.\r\n\r\nÁdette qasaǵadaǵy bıtter úshin qolaıly ornalasý qasaǵa aımaǵy bolsa da, olar kirpikterde de ornalasýy múmkin. Kishkentaı balalarda blefarıt (kózdiń ınfektsııasyn) týdyrýy múmkin.\r\n\r\nAıta ketý kerek, bıtter qasaǵa aımaǵynan basqa deneniń basqa bólikterine, sondaı-aq bas teri betine de áser etýi múmkin.\r\n\r\n__Qaýip faktorlary__ mynadaı:\r\n\r\n•	Belsendi jynystyq ómirge ıe jasóspirimder\r\n•	Kóptegen jynystyq seriktesterdiń bolýy\r\n•	Qasaǵadaǵy bıtterdi juqtyrǵan adammen jynystyq qatynasta bolý\r\n•	Qasaǵadaǵy bıtterdi juqtyrǵan adammen tósek-oryndarmen bólisý\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\n•	Qasaǵa aımaǵynda qyshý\r\n•	Qasaǵadaǵy bıtterdi nemese olardyń jumyrtqalaryn kórýge bolady\r\n•	Jynys aımaǵyndaǵy shaǵý nemese jaralar\r\n•	Ekinshilik ınfektsııamen baılanysty bolýy múmkin bolǵan teriniń jáne jynys aımaǵyndaǵy basqa teriniń zaqymdalýlary. \r\n\r\n__Dıagnostıkalyq testter.__ Jynys aımaǵyn tekserý shashtyń negizine bekitilgen bıttiń kishkentaı jumyrtqalaryn, sondaı-aq eresek jándikterdi tabýǵa kómektesedi. Sońǵylary mıkroskop arqyly ońaı anyqtalady. Olar kóptegen aıaqtarmen teńiz shaıandaryna uqsaıtyndyqtan, olar teńiz shaıany tárizdi jándikter dep atalady.\r\n\r\n__Emdeý. __Qasaǵadaǵy bıtterdi emdeý úshin qasaǵa aımaǵyn dezınfektsııalaý quraldaryn qoldaný arqyly muqııat jýyp alý jetkilikti. Sýsabynmen 5 mınýt boıy muqııat jýý óte tıimdi bolýy múmkin. Budan basqa jumyrtqany alyp tastaý úshin qasaǵa aımaǵy shashtaryn muqııat taraý kerek. Keıde taraý kezinde jumyrtqany ketirýge kómektesetin sirke sýyn qoldaný usynylady. Emdeý úshin antıparazıtti zattardy qoldanýǵa bolady jáne emdeýdiń bir kýrsy ádette jetkilikti.\r\n\r\nEmdeý kezinde kıimdi ystyq sýmen muqııat jýyńyz. Jýýǵa bolmaıtyn kıim-keshek antıparazıtti zattarmen óńdelip, 10-14 kún ishinde polıetılendi paketterde saqtalady. Qasaǵadaǵy bıtter anyqtalǵan tulǵalar jynystyq jolmen beriletin basqa da aýrýlaryna tekserilýi qajet. \r\n\r\n__Boljamy.__ Qasaǵadaǵy bıtterdi joıý úshin sáıkes óńdeýmen birge adekvatty emdeý óte tıimdi bolyp tabylady.\r\n\r\n__Asqynýy.__ Ekinshilik ınfektsııa taraný nátıjesinde baıqalýy múmkin.\r\n\r\n\'\'__Eskertý.__\'\' Qasaǵadaǵy bıtterdi juqtyrǵan adamdarmen baılanysta bolmaý óte mańyzdy. Sonymen qatar jeke gıgıena erejelerin saqtaý qajet. Sondaı-aq, kıim satyp alý kezinde shomylý kostıýmderin kıip, ólshep kórýge jol bermeý kerek. Alaıda, siz áli de shomylý kostıýmin kıip, ony ólshep kórý jón dep oılasańyz, qasaǵadaǵy bıtter ınfektsııasynyń aldyn alý úshin óz ish kıimderińizben birge ólshep kórgen jón.\r\n\r\n\'\'Jynys músheleriniń titirkenýi (áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nqasaǵadaǵy bıtter\r\nqyshý, qyshytý\r\nqasaǵa aımaǵy \r\njasóspirimder\r\njynystyq ómir\r\nshaǵý','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1556,'','Lımfogranýlematoz ','','','qz','s','',0,'',1222,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280260,1576816260,1545280336,'__Lımfogranýlematoz__ (Hodjkın aýrýy) - qaterli lımfomalarǵa jatatyn aýrýlardyń úlken bir toby bolyp tabylady. Iaǵnı, bul lımfa júıesiniń  (adamdy aýrýdan qorǵaıtyn, organızm men qanaǵym tinderiniń arasyndaǵy suıyqtyqty, lımfa men qorektik zattardy tasymaldaıtyn joldarynyń) qaterli isigi.','__Lımfogranýlematoz__ (Hodjkın aýrýy) - qaterli lımfomalarǵa jatatyn aýrýlardyń úlken bir toby bolyp tabylady. Iaǵnı, bul lımfa júıesiniń  (adamdy aýrýdan qorǵaıtyn, organızm men qanaǵym tinderiniń arasyndaǵy suıyqtyqty, lımfa men qorektik zattardy tasymaldaıtyn joldarynyń) qaterli isigi.\r\n\r\n\'\'__Lımfogranýlomatozdyń sımptomdaryna__\'\' lımfa túıinderdiń ulǵaıýy, bezgek, tábet joǵaltý, salmaq joǵaltý jáne túndegi tersheńdik jatady. Aýrý ádette tolyq densaýlyq jaǵdaıynda jatyr moıny men bǵana ústi lımfa túıinderiniń zaqymdanýynan bastalady. Bul jaǵdaıda, ádette, lımfa túıinder ulǵaıǵan, aýyrtpalyqsyz bolady. Eresek patsıentterde kókirek aralyq lımfa túıinderiniń qatysýymen sıpattalady jáne bul ózgerister keýde rentgeninde anyq kórinedi. Protsess kókirek organdaryn qamtýy múmkin. Dıafragmanyń tómengi bóligindegi lımfa túıinder áldeqaıda az qamtylady.\r\n\r\n\'\'__Lımfogranýlomatozdyń dıagnostıkasy__\'\' Hodjkın jasýshalary jáne Berezovskıı-Shternberg jasýshalaryn anyqtaýmen negizdeledi.\r\n\r\nLımfogranýlomatozben áıelderge qaraǵanda erler jıi zaqymdanady.\r\n\r\nLımfogranýlomatozdyń sebebi belgisiz.\r\n\r\n\'\'__Lımfogranýlomatozdy emdeý__\'\' lımfomanyń satysyna baılanysty, sondaı-aq ol hımııalyq jáne sáýlelik terapııany qamtýy múmkin.\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1557,'','Túbirlik kanaldy emdeý ','','','qz','s','',0,'',474,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280320,1576816320,1545280365,'Túbirlik kanaldy emdeý (tis ulpasynyń túbirlik kanaly dep te atalady) – bul tistiń ınfektsııalanǵan ıadrosyn (ulpasyn) joıý protsedýrasy. Ol tis aýrýyn azaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy, ınfektsııanyń taralýyn toqtatady jáne emdeýdi jedeldetedi.','Túbirlik kanaldy emdeý (tis ulpasynyń túbirlik kanaly dep te atalady) – bul tistiń ınfektsııalanǵan ıadrosyn (ulpasyn) joıý protsedýrasy. Ol tis aýrýyn azaıtýǵa jaǵdaı jasaıdy, ınfektsııanyń taralýyn toqtatady jáne emdeýdi jedeldetedi.\r\n\r\nTistiń saý ulpasy tisti qorektendiredi jáne ınfektsııamen kúresedi. Qýystyń keńeıýi nemese syzattardyń paıda bolýy saldarynan ulpa zaqymdansa, ınfektsııa juqtyrý múmkin. Infektsııa aýyrsynýdy týdyryp, sondaı-aq irińniń paıda bolýyna ákelýi múmkin.\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1558,'','Demikpeni bronhodılıatatorlardyń kómegimen emdeý ','','','qz','s','',0,'',482,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280320,1576816320,1545280417,'__Bronhodılıatatorlar__ tynys-alý joldary sańylaýyn taryltatyn bulshyqet saqınasyn álsiretý arqyly demikpe sımptomdaryn jeńildetedi. Olardyń bul áreketi tynys alý joldarynyń jyldam ashylýyna ákelip, úlken kólemdegi aýanyń ókpege kirip shyǵýyna múmkindik beredi. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılıatatorlar, sondaı-aq, ókpeni  shyryshtan tazartýǵa kómektesedi. Tynys-alý joldary ashylýymen, shyryshtyń ilgerilenýi úshin bos oryn ashylady. Óz kezeginde shyrysh jótelmen birge shyǵýy múmkin.','__Bronhodılıatatorlar__ tynys-alý joldary sańylaýyn taryltatyn bulshyqet saqınasyn álsiretý arqyly demikpe sımptomdaryn jeńildetedi. Olardyń bul áreketi tynys alý joldarynyń jyldam ashylýyna ákelip, úlken kólemdegi aýanyń ókpege kirip shyǵýyna múmkindik beredi. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılıatatorlar, sondaı-aq, ókpeni  shyryshtan tazartýǵa kómektesedi. Tynys-alý joldary ashylýymen, shyryshtyń ilgerilenýi úshin bos oryn ashylady. Óz kezeginde shyrysh jótelmen birge shyǵýy múmkin.','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1559,'','Kekirikke, gazdyń jınalýyna nemese ishtiń kebýine ákep soqtyratyn dárilik preparattar','','','qz','s','',0,'',842,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280380,1576816380,1545280453,'Taǵaıyndalǵan jáne taǵaıyndalmaǵan preparattar, sondaı-aq dıetalyq preparattar ishti gazdaý, keptirý kezindegi mynadaı jaǵymsyz áserlerge ákeledi:\r\n\r\n•	Aýyrsynǵandy qatty sezdirmeıtin narkotıkalyq preparattar.\r\n•	Imodıým, kaopekteıt ı lomotıl  sekildi dııareıany emdeýge qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul qospalardy shamadan tys, az ýaqyt aralyǵynda kóp paıdalanǵan jaǵdaıda,  kóbine gaz ben ishtiń kebý sezimine ákep soqtyrady.\r\n•	Tsetrýsel nemese Fıberkon sekildi jappaı óndiris quraldary.\r\n•	Temirquramdas qospalar.','Taǵaıyndalǵan jáne taǵaıyndalmaǵan preparattar, sondaı-aq dıetalyq preparattar ishti gazdaý, keptirý kezindegi mynadaı jaǵymsyz áserlerge ákeledi:\r\n\r\n•	Aýyrsynǵandy qatty sezdirmeıtin narkotıkalyq preparattar.\r\n•	Imodıým, kaopekteıt ı lomotıl  sekildi dııareıany emdeýge qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul qospalardy shamadan tys, az ýaqyt aralyǵynda kóp paıdalanǵan jaǵdaıda,  kóbine gaz ben ishtiń kebý sezimine ákep soqtyrady.\r\n•	Tsetrýsel nemese Fıberkon sekildi jappaı óndiris quraldary.\r\n•	Temirquramdas qospalar.\r\n\r\nDárilik preparattardy nemese qospalardy sımptomdardyń sebebi retinde qarastyrǵan jón. Ásirese jańa preparattar men qospalardy qabyldaǵannan keıin paıda bolǵan kezde. Eger kekiriktiń nemese ishtiń kebýiniń paıda bolýy sebebi qabyldanyp júrgen dárilik preparattar bolsa, dáriger sizge basqa preparattardy taǵaıyndaı alady.\r\n','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1560,'','Tamaqtyń isip aýrýy (Krýp)','','','qz','s','',0,'',6909,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280440,1576816440,1545280701,'Krýp (tamaqtyń isip aýrýy) – bul aýrý, toqtaýsyz qatty jótelgen kezde, demniń qysylǵan kezinde mazalaıdy.  Krýp  dybys baılamynyń aınalasyndaǵy tinderdiń isinýinen týyndaıdy.  Bul jaǵdaı sábılerde  jáne  jas balalarda jıi kezdesedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nKrýp (tamaqtyń isip aýrýy) – bul aýrý, toqtaýsyz qatty jótelgen kezde, demniń qysylǵan kezinde mazalaıdy.  Krýp  dybys baılamynyń aınalasyndaǵy tinderdiń isinýinen týyndaıdy.  Bul jaǵdaı sábılerde  jáne  jas balalarda jıi kezdesedi.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nKrýpty damytatyn sebepterge mynalar jatýy múmkin:\r\n\r\n•	Vırýsty ınfektsııa (barynsha kóp taralǵan sebep)\r\n•	Bakterııalyq ınfektsııa\r\n•	Allergııa\r\n•	Tynys alý joldaryn titirkendiretin bir zattardy aýamen jutyp alǵannan\r\n\r\nKrýptyń týyndaýynyń birden-bir sebebi paragrıpp vırýsy.  Al krýpty týdyratyn basqa vırýsqa RSV, qyzylsha vırýsy, adenovırýs jáne tumaý vırýstary jatady.\r\n\r\nKrýp bir kezderi dıfterııa bakterııasynan týyndap, ólimge aparatyn aýrý bolǵan. Qazir ol zamanaýı antıbıotıktermen emdeledi, onyń aldyn alý úshin ekpe salynady.  Qazirgi ýaqytta, krýp kóbinese jeńil ketedi. Degenmen, ol áli de qaýipti bolýy múmkin.\r\n\r\nKrýp kóp jaǵdaıda, 3 aıdan 5 jasqa deıingi balalar arasynda jáne basqada jas toptarynda damıdy.Keıbir balalarǵa krýp ábden ornyǵap qalǵan, sondyqtan olar bul aýrýmen birneshe ret aýrýy múmkin.\r\n\r\nAQSh-ta krýp qazan jáne naýryz kezeńderiniń arasynda barynsha taralǵan, biraq ol jyldyń basqa mezgilderinde de kezdesýi múmkin.\r\n\r\nKrýptyń aýyr aǵymy joǵarǵy tynys alý joldarynyń bakterııalyq ınfektsııasynmen baılanysty.  Bul jaǵdaı bakterııaly keńirdek dep atalady jáne emhenelyq jaǵdaıda emdeýdi qajet etedi, sonymen qatar, ishki kúretamyrǵa antıbıotıkter engiziledi.  Qabynǵan protsess kómeımen qatysty bolyp ketse, keńirdek sańlaýy tolyqtaı jabylýy múmkin, mundaı ómirge qaýpti jaǵdaı  -  epıglottıt dep atalady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nKrýp  «úrgendeı» jótel túrinde paıda bolady. Birneshe kún boıy úrmeli jótel týyndaıdy, mundaı, jeńil tumaý sekildi, sımptomdar kóbinese balalarda bolady. Jótel órshigen saıyn, balanyń tynys alýy qıyndaı túsedi nemese strıdor paıda bolady (tosyn bolatyn, keýdedegi dybys, ol ásirese dem shyǵarǵan kezde týyndaıdy).\r\n\r\nAsqynǵan jaǵdaı kóbinese túnde oryn alady.  Kóbinese ol 5 nemese 6 túnge deıin sozylady, biraq aýrýdyń shegi alǵashqy 2-shi túnde-aq  bilinedi. Keı jaǵdaıda ǵana krýp aptaǵa deıin sozylady. Eger krýp aptadan asyp ketse,  qaıtalanbaly aǵymda bols, onda siz birden dárigerge tekserilińiz, ol bul jaǵdaıdyń sebebin anyqtap beredi.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nBalalarǵa  dárigerlik tekserý jasalǵannan keıin dıagnoz qoıylady.  Keıde dáriger krýpty, balanyń jótelin telefonnan estip-aq anyqtaı alady. Keı jaǵdaıda dıagnostıkalaý úshin, rentgenologııa sııaqty ádisterdi ótkizý qajet bolady.   \r\n\r\nJalpy tekserý ótkizý arqyly dem alý kezindegi keýde jasýshalarynyń qysylýyn anyqtaýǵa bolady. Stetoskoptyń kómegimen keýde jasýshasyn tyńdaǵanda sozylǵan dem alý nemese dem shyǵarý, syryl jáne demniń birtúrli shyǵýy baıqalady.\r\n\r\nTamaqty qaraý kezinde, kómeıdiń qyzarǵany bilinýi múmkin. Moıynǵa rentgenografııa ótkizgen kezde, bógde dene ne bolmasa keńirdek sańlaýynyń tarylǵany kórinýi múmkin\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nKóp jaǵdaıda krýpty úıde emdese de jaqsy em qonady, biraq siz túnde bolsa da em qabyldaý jaıynda dárigermen habarlasyp keńesip alǵanyńyz durys.\r\n\r\nSalqyn nemese dymqyl aýa jeńildik berýi múmkin. Bastapqyda balany vanna býyna kirgizip kórińiz nemese salqyn túngi aýa shyǵaryńyz. Eger sizde aýaylǵaldandyrǵysh bolsa, balanyń jatyn bólmesine birneshe túnder boıy qosyp qoıyńyz.\r\n\r\nAtsıtamınofenniń balanyń jaǵdaıyn jeńildetýge kómegi tıedi, ystyqty  basyp, tynysyn jeńildetedi. Dárigermen  dárilerdi qoldanýdyń qajettiligi jaıynda keńespeı turyp,  jótelge qarsy dári-dármekterdi qoldanbańyz. \r\n\r\nSterıoıdty dárilik preparattardyń áseri óte jaqsy bolýy múmkin. Olar krýptyń sımptomdaryn jeńildetedi. Sondaı-aq  quramynda aerozoldary bar dárilik preparattar da jaqsy áserdi ıgeredi.\r\n\r\nAýrýdyń salmaqty aǵymynda aýrýǵanaǵa gospıtalızatsııalaý kerek. Sımptomdardyń kóterilýi, tynys alý joldaryndaǵy turaqty máseleler, sharshaý, teriniń kógildir túske boıalýy nemese sýsyzdaný dárigerdiń kómegine júginýdi nemese aýrýhanaǵa jatqyzý kerektigin bildiredi. \r\n\r\nDári-dármekter joǵary tynys alý joldarynyń isigin basý maqsatynda qoldanylady.  Ishke qabyldaý úshin aerozoldy ratsemıkalyq epınefrın, kortıkosteroıdtar taǵaıyndalady. Mysaly, deksametazon jáne prednızolon, sondaı-aq, ıngalıatsııalaý nemese kortıkosteroıdtyń ınektsııalyq túri qoldanylady. Ylǵaldy ottegi ádette, tósektiń astynda ornalasqan  ottekti shatyrǵa  beriledi. Bakterııalyq ınfektsııa antıbakterııaldy terapııany taǵaıyndaýdy qajet etedi.\r\n\r\nTynys alý joldarynyń obstrýktsııasy asqynǵanda ıntýbatsııa ótkizýdi qajet etedi (tútikshe muryn nemese aýyz arqyly, kómekeıden ókpege aýa jiberý úshin kirgiziledi). Sýsyzdanǵan kezinde  tamyrǵa suıyqtyq engizý taǵaıyndalady. Keıbir jaǵdaılarda kortıkosteroıdterdi taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nÁdette, vırýsty etıologııalyq krýp  3-7 kúnnen keıin saýyǵa basataıdy. Bakterııalyq etıolgııalyq krýp kezinde  qajetti terapııany qoldansa, nátıjesi oń bolmaq. \r\nTynys alý joldarynyń obstrýktsııasyn durys emdemegen jaǵdaıda respıratorly dıstress damýy múmkin (tynys alýdyń qıyndaýy) nemese tynys ala almaı qalady.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Respıratorly dıstress\r\n•	Tynys ala almaý\r\n•	Epıglottıt\r\n•	Bakterıaly traheıt\r\n•	Atelektaz (ókpeniń jartylaı bólinýi)\r\n•	Sýsyzdaný \r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nKrýp kóbinese úı jaǵdaıynda da jaqsy emdeledi.  Siz dárigerińizben tek telefon arqyly ǵana sóılesip,  emdeýdiń jetkilikti qoldanymdaryn alsańyz bolady.\r\n\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa, jedel medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n\r\n•	Krýp belgili bir jándiktiń shaǵýynyn nemese qandaı da bir zatty jutynyp alǵannan paıda bolsa;\r\n•	Balanyń erinderi kógerip, nemese terisi kógildir túske boıalsa;\r\n•	Balanyń silekeıi aqsa;\r\n•	Balanyń jutynýynda másleler týyndasa;\r\n\r\nMynadaı jaǵdaılardyń aýyrlyǵyna baılanysty,  dereý arada dárigerge  nemese jedel járdem qyzmetkerlerine habarlasyńyz:\r\n\r\n•	Strıdor (dem alǵanda estiletin  dybys)\r\n•	Tynys alǵanda qabyrǵa aralarynyń tartylýy\r\n•	Tynys alǵan kezde qosymsha kúsh jumsaý\r\n•	Agıtatsııa nemese tyqyrshý\r\n•	Úı jaǵdaıyndaǵy terapııanyń áseri bolmaýy\r\n\r\nMásele ońalady dep, tańǵa deıin kútpeńiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý __\r\n\r\nQolyńyzdy jıi jýyp turyńyz, respıratorly ınfektsııaly aýrý adammen tyǵyz baılanysta bolmańyz.\r\n\r\nDıfterıge, gemofılııalyq taıaqshalaryna jáne qyzylshaǵa qarsy ekpe saldyryńyz.\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000959.htm\r\n\r\n','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1561,'','Qanaǵym jáne erektsııa problemalary','','','qz','s','',0,'',1083,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280680,1576816680,1545280743,'Úńgirli dene – atalyq jynys múshesi denesiniń ár jaq boıyndaǵy keýekti qýystar. Erektsııa kezinde osy qýystardaǵy biryńǵaı salaly bulshyqet bosańsıdy, atalyq jynys múshesi arterııalary arqyly qan ótip, jáne qýys qanǵa tolyp keńeıtiledi. Keńeıgen qýystar venalardy (ádettegi jaǵdaıda atalyq jynys múshesi qandy shyǵarady) basý arqyly qandy ishinde ustap, atalyq jynys múshesin túzý etedi.','Úńgirli dene – atalyq jynys múshesi denesiniń ár jaq boıyndaǵy keýekti qýystar. Erektsııa kezinde osy qýystardaǵy biryńǵaı salaly bulshyqet bosańsıdy, atalyq jynys múshesi arterııalary arqyly qan ótip, jáne qýys qanǵa tolyp keńeıtiledi. Keńeıgen qýystar venalardy (ádettegi jaǵdaıda atalyq jynys múshesi qandy shyǵarady) basý arqyly qandy ishinde ustap, atalyq jynys múshesin túzý etedi.\r\n\r\nEıakýlıatsııadan keıin nemese jynystyq qozý joǵalǵan soń arterııalar tarylyp, venalar keńeıedi, sodan soń qan qaıta ketedi. Atalyq jynys múshesi qatty emes bolyp qalady.\r\n\r\nAtalyq jynys múshesin qanmen qamtamasyz etetin jáne odan qandy shyǵaratyn arterııa, sonymen birge venalardaǵy buzylystar erektsııamen baılanysty problemalarǵa alyp kelýi múmkin. Arterııalardaǵy buzylystar mynalardan bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Atalyq jynys múshesindegi arterııalardyń qataıýy (ateroskleroz).\r\nBul atalyq jynys múshesin qanmen toltyratyn arterııalardaǵy qan aǵymyn jaýyp tastaýy múmkin.\r\n•	Dári-dármektiń janama áseri (mysaly, joǵary qysymǵa qarsy keıbir dári-dármekter).\r\n•	Atalyq jynys múshesi úńgirli denesiniń venalarynan qannyń aǵýy.\r\n','translator',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1562,'','Qantalaý (kógerý nemese gematoma túzilý)','','','qz','s','',0,'',3012,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280740,1576816740,1545280821,'__Qantalaý nemese kógerý (gematoma)__ – bul deneniń jaraqat alýynyń saldarynan týyndaıtyn jaǵdaı.  Ol qantamyrlarynyń jarylǵandyǵynyń jáne teri asty jınalǵan tinderiniń zaqymdanýynyń nátıjesiniń kórinisi. ','\'\'__Bul ne?__\'\' __Qantalaý nemese kógerý (gematoma)__ – bul deneniń jaraqat alýynyń saldarynan týyndaıtyn jaǵdaı.  Ol qantamyrlarynyń jarylǵandyǵynyń jáne teri asty jınalǵan tinderiniń zaqymdanýynyń nátıjesiniń kórinisi. \r\n\r\n\'\'__Sebepteri.__\'\' Azǵantaı  túzilgen qantalaýlar baıqamaı jaraqattanyp qalǵanda jıi bolyp turady.  Osyndaı kezde azdaǵan isinýler de kezedesedi. Qantalaýlar azdap úlkeıýi de múmkin, onyń birneshe sebepteri bar. Mysaly, sizdiń qanaınalymyńyz buzylýy múmkin nemese siz artyq trombtúzilimderdi joıý úshin qan suıyltqysh dári-dármekterdi  qoldanyp júrýińiz múmkin. Ondaı dárilerge asperın jatady, jáne ony  eresek jastaǵy adamdardyń qoldanbaı-aq qoıǵany abzal, sebebi ol dári júrek qantamyrlary aýrýynyń qaýpin arttyrady.\r\n\r\nQantalaýdyń (gematomalardyń) úsh negizgi túri bar, olar jaraqattyń tereńdeýine baılanysty ajyratylady.\r\n\r\n1.	Teri ústilik;\r\n2.	Bulshyqet ishilik;\r\n3.	Súıektik\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary. __\'\'Basty sımptomy – ol aýyrsynýy, isinýi jáne jaraqat alǵan jerdiń terisiniń túsi – qyzyl-kúlgin túske enýi, jáne aqyryndap kógerip, artynan jasyl, jasyl-sary túske enýi jatady. \r\n\r\nQantalaýlar birneshe kúnnen aı jýyq ýaqytqa deıin saqtalady. Qantalaýlardyń kópshiligi qaýiptilikke uryndyrmaıdy. Keıde qantalaǵan jerler barlyq denege taralady. Aıaqtaǵy qantalaýlar, bet pen qolǵa qaraǵanda uzaq ýaqyt boıy keıpeı júredi. Bul aýrýdyń eń aýyry jáne qatty aýyrtatyny súıektik gematoma  bolyp sanalady.\r\n\r\nAlǵashqy kómek:\r\n\r\n•	5-10 mınýt muz basyńyz. Bul isiktiń basylýyna  jáne kantalaǵan jerdiń tez qalpyna kelýine septigin tıgizedi. Eń durysy muzdy plastıkalyq qaltasha men nemese qaǵaz ne, matamen orap alyp ustaǵan durys. Bir eskerterligi, muzdy deneniń zaqymdanǵan jerine basyp júrmeńiz.\r\n•	Aýrýyn basý úshin, aýrýyn basatyn dárilerdi qoldanýǵa bolady.\r\n•	Amal bolsa, zaqymdalǵan jerdi, júrek tusynan joǵary kóterip usstaý kerek. Sonda, jaraqattarǵan jerdegi isiktiń tez basylýyna jaǵdaı týady.\r\n\r\n\'\'__Emdeý. __\'\'Azǵantaı qantalaý kezinde, ádette, úı jaǵdaıyndaǵy em-sharalar jetkilikti bolady. Eń bastysy jaraqat alǵannan keıin salmaq túsirýden saqtaný kerek. Ineniń kómegimen qantalaǵan jerdi sorýǵa tyryspańyz. Jaraqattan keıin 30 mınýttyń ishinde túzilgen, úlken aýyrtatyn isingen qantalaýlar, qaýipti jaraqat boýy múmkin, olar mysaly: \r\n\r\n•	Baılamdardyń qatty sozylýynan;\r\n•	Synyqtan;\r\n•	Shyǵýdan;\r\n•	Ortasha nemese úlken qantamyrlardyń zaqymdanýynan;\r\n•	Qanaınalymynyń buzylýynan.\r\n\r\nShuǵyl em qoldaný arqyly asqynýdyń aldyn alyp, kógerýdiń tez qalypqa kelýine yqpal jasalady. Eger siz jaraqat alǵan jerden nemese qantalaýdyń paıda bolǵan orynnan qatty aýyrsyný men qysymdy sezinseńiz, dereý dárigerge qaralyńyz, sebebi bul qandanýdyń azǵantaı  buzylýynyń dáleli bolýy múmkin. Sondaı-aq, bul densaýlyqqa tónip turǵan qaýiptiliktiń dáp ózi bolýy da ǵajap emes. \r\n\r\nSondaı-aq, siz ınfektsııanyń túskenin sezseńiz, terińiz qyzaryp jáne jaraqat alǵan jerińizdiń qysymy kóterilip bara jatsa, irindi bólindiler paıda bolsa, jalpy qaltyraý nemese basqa da belgiler bilinse, dereý dárigerge qaralyńyz. \r\n\r\n','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1563,'','Synyqtyń, býynnyń shyǵyp ketýiniń nemese baılamdardyń qatty sozylý saldarynan bolatyn súıek-býyn deformatsııasy','','','qz','s','',0,'',1528,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280800,1576816800,1545280887,'Synyqtar, býynnyń shyǵyp ketýi jáne baılamdardyń qatty sozylýy kóbinese, aıaq-qoldyń nemese býynnyń buratylýynyń ne olardyń qalypty jaǵdaıdan jyljýynyń sebebi bolyp tabylady. Synyqtar, býynnyń shyǵyp ketýi jáne baılamdardyń qatty sozylýy kelesi jaǵdaılardy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n•	Qatty aýyrsyný.\r\n•	Isiný jáne gematomalardyń (qantalaýlardyń) túzilýi.\r\n•	Súıektiń jyljýynyń sezilýi. \r\n•	Býynnyń salbyraýy.\r\n•	Aıaq-qol nemese býynnyń durys qozǵalmaýy.\r\n•	Býynnyń qysylýy (búgilmeıdi nemese túzelmeıdi).\r\n•	Jaraqat tusynda nemese odan tómen tusta teriniń salqyndaýy nemese surlanýy, uıyp qalýy jáne shanshýy. Bul júıke nemese qan tamyrlar jaraqattansa, álde qysylsa oryn alady.','Synyqtar, býynnyń shyǵyp ketýi jáne baılamdardyń qatty sozylýy kóbinese, aıaq-qoldyń nemese býynnyń buratylýynyń ne olardyń qalypty jaǵdaıdan jyljýynyń sebebi bolyp tabylady. Synyqtar, býynnyń shyǵyp ketýi jáne baılamdardyń qatty sozylýy kelesi jaǵdaılardy týyndatýy múmkin.\r\n\r\n•	Qatty aýyrsyný.\r\n•	Isiný jáne gematomalardyń (qantalaýlardyń) túzilýi.\r\n•	Súıektiń jyljýynyń sezilýi. \r\n•	Býynnyń salbyraýy.\r\n•	Aıaq-qol nemese býynnyń durys qozǵalmaýy.\r\n•	Býynnyń qysylýy (búgilmeıdi nemese túzelmeıdi).\r\n•	Jaraqat tusynda nemese odan tómen tusta teriniń salqyndaýy nemese surlanýy, uıyp qalýy jáne shanshýy. Bul júıke nemese qan tamyrlar jaraqattansa, álde qysylsa oryn alady.\r\n\r\nSynyq teriniń jarylýyn týyndatýy múmkin. Keıbir jaǵdaılarda synǵan súıek teri arqyly shyǵýy múmkin. Jaraqat aýmaǵyna bakterııalar túsip, teriniń ınfektsııasymen qatar býynnyń nemese súıektiń tereń ınfektsııasyn týyndatýy múmkin.\r\n\r\nShyǵyp ketken súıek súıektiń mańaıyndaǵy qan tamyrlaryn, júıkelerdi, baılamdardy, sińirlerdi jáne bulshyqetti de zaqymdaýy múmkin. \r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy úlken isinýdi týyndatýy múmkin. Onyń saldarynan qosymsha jasyryn jaraqatty anyqtaý qıynǵa soǵady. Baılamdardyń sozylýy shaǵyn, orta, qatty bolýy múmkin.\r\n\r\nEger sizde aıaq-qoldyń nemese býynnyń buratylýynyń ne olardyń qalypty jaǵdaıdan jyljýyn týyndatqan jaraqat bolsa, dereý dárigerge kóriný qajet bolady.\r\n\r\nBaılamdardyń sozylýy men ajyraýy turǵysynan tolyǵyraq myna siltemeden oqysańyz bolady: http://www.zdrav.kz/node/8655 \r\n\r\n\'\'Býyndardaǵy aýyrsyný (áıelderde | erlerde)\'\'\r\n','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1564,'','Qyzylsha','','','qz','s','',0,'',2798,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545280860,1576816860,1545281132,'__Qyzylsha__ – bul juqpaly vırýstyq aýrý. Ol bórtpeniń shyǵýymen, dene qyzýynyń kóterilýimen, jótelýmen, kózdiń qyzarýymen – konıýktıvıtpen sıpattalady. Qyzylsha balalardyń arasynda kóp taralǵanda, bir qýanyshymyzǵa oraı qyzylshaǵa qarsy ekpe qoldanylyp, bul indettiń beti qaıtaryldy. Qyzylshaǵa qarsy  vaktsına jetkilikti túrde qaýipsiz bolyp sanalady, jáne odan keıbireýler aıtyp júrgendeı, aýtızm týyndamaıdy.  ','\'\'__Qyzylsha degen ne?__\'\' __Qyzylsha__ – bul juqpaly vırýstyq aýrý. Ol bórtpeniń shyǵýymen, dene qyzýynyń kóterilýimen, jótelýmen, kózdiń qyzarýymen – konıýktıvıtpen sıpattalady. Qyzylsha balalardyń arasynda kóp taralǵanda, bir qýanyshymyzǵa oraı qyzylshaǵa qarsy ekpe qoldanylyp, bul indettiń beti qaıtaryldy. Qyzylshaǵa qarsy  vaktsına jetkilikti túrde qaýipsiz bolyp sanalady, jáne odan keıbireýler aıtyp júrgendeı, aýtızm týyndamaıdy.  \r\n\r\n\'\'__Qyzylshanyń sebepkeri__\'\' – vırýs bolyp tabylady. Infektsııa aýa túıirshikteri arqyly taralady. Juqqany men sımptomdarynyń paıda bolýy ýaqytynyń arasy 8 den, 12 kúnge deıin. Bul kezeń – ınkýbatsııalyq dep atalady.\r\n\r\n\'\'__Sımptomdary.__\'\' Qyzylsha kezinde, ádette, barlyq denege qyshymaıtyn, qyzyl bórtpeler qaptaıdy. Bórtpeler ádette, aýrýdyń 5-shi kúni paıda bolady da, 4-7 kúnge deıin sozylady. Bórtýler bastan bastalady da, deneniń barlyq bóligine taralady. Qyzylsha bórtpeleri, ádette, makýlepapýlezdy bolady, naqtyraq aıtsaq, olar jalpaq, tússiz búrtik-búrtik bolady jáne aınalasy azdaǵan qatty qoıý-qyzyl túske bólenedi, sondaı-aq, olar bir-birine quıylýy da múmkin.\r\n\r\nQyzylshanyń basqa sımptomdary  tumaýǵa uqsaıdy:  qyzý kóteriledi, túshkiredi, murynnan sý aǵady, tamaq aýyrady, jótel paıda bolady, bezder úlkeıedi, kóz qyzaryp, titirkenip turady, sharshaǵysh keledi, tábet joǵalady. Qalaı joǵarylap bara jatsa, qyzylshaǵa anyqtalady da, qýanyshqa oraı ekpe salynady. Vaktsına salynbaǵan jandarda, ásirese, eresekter arasynda, qyzylshanyń damý qaýpi basym. Ondaı jas óspirimder men stýdentter juqpanyń negizgi kózi bolyp tabylady. \r\n\r\nQyzylsha  eseıgen kezde aýyr soǵady jáne túrli asqynýlar týyndatýy múmkin. Eger júkti áıel qyzylshamen aýyrsa, onyń túsik tastaý qaýpi artady, merziminen buryn bosanýy múmkin nemese óli týýy múmkin. Bir aıta keterligi qyzylsha ınfektsııasy týa bitken aqaýlardyń damýyna sebep bolmaıdy.\r\n\r\n\'\'__Dıagnoz__\'\' klınıkalyq sımptomdardyń taldamasynyń negizinde qoıylady, sondaı-aq, zerthanalyq taldamalar arqyly, qyzylshaǵa qarsy antıdeneni tabý úshin bakterıologııalyq zertteý jáne qan taldamasy júrgiziledi. \r\n  \r\n\'\'__Qyzylshany emdeý__\'\' úshin tynyǵý kerek, paretsetamoldy kóp mólsherde iship, qabyldaý kerek nemese sımptomdardy túsirý úshin basqa da dárilik preparattar qoldanylady. Qyzylshamen aýyratyn kóptegen aýrýlar, asqyndyrmaı saýyǵyp jatady. Biraq, sábılerde, qart adamdarda jáne ımmýn júıesi buzylǵan jandarda  túrli asqyný qaýiptilikteri bar, olar mysaly qulaq ınfektsııasy, tamaqtyń sreptokokktik zaqymdalýy, pnevmonııa nemese mıdyń qabynýy (entsefalıt) sııaqty aýrýlar.\r\n\r\n\'\'__Aldyn alý sharasy__\'\' – zamanaýı jáne durys vaktsınalaý.\r\n\r\n\r\n\'\'Dene qyzýynyń kóterilýimen birge shyǵatyn bórtpe (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Estýdiń joǵalýy (erlerde /áıelderde)\'\'\r\n\'\'Balalrdyń dene qyzýynyń kóterilýimen birge shyǵatyn bórtpe (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n\r\n','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1565,'','Janaspaly  dermatıt','','','qz','s','',0,'',8221,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545362100,1576898100,1545362556,'Janaspaly dermatıt – bul aýrý qandaı  da bir zatpen tikeleı janasqannyń saldarynan týyndaıdy. Ol qabynbaly, jaraǵa túrinde bolady, ústińgi jaǵy qyzaryp turady. \r\nJanaspaly dermatıttiń eki formasy bar: allergııadan  jáne titirkenýden (tıgen bir zattyń áserinen)  týyndaǵan.\r\n\r\nKeıbir ósimdikter ýyt bóledi, odan teri titirkenedi. Bul emen aǵashynyń japyraǵynan týyndaǵan ý bolýy múmkin. Bul japyraqqa teri tıip ketken kezde, túzý jolaqtar paıda bolady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n\r\nJanaspaly dermatıt – bul aýrý qandaı  da bir zatpen tikeleı janasqannyń saldarynan týyndaıdy. Ol qabynbaly, jaraǵa túrinde bolady, ústińgi jaǵy qyzaryp turady. \r\nJanaspaly dermatıttiń eki formasy bar: allergııadan  jáne titirkenýden (tıgen bir zattyń áserinen)  týyndaǵan.\r\n\r\nKeıbir ósimdikter ýyt bóledi, odan teri titirkenedi. Bul emen aǵashynyń japyraǵynan týyndaǵan ý bolýy múmkin. Bul japyraqqa teri tıip ketken kezde, túzý jolaqtar paıda bolady.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBir zattyń tııýi saldarynan titirkengen dermatıt, aýrýdyń eń kóp taralǵan formasy bolyp tabylady. Bul aýrýdyń sebepshileri: túrli qyshqyldar, qabyrshyqty materıaldar, sabyn sııaqty, jýý quraldary, jeldetkishter, ertindiler men basqa da zattar. Mundaı zattardan tiri kúıgendeı áser beredi.\r\n\r\nBasqa da titirkendirgishter mynalar:\r\n\r\n•	Tsement;\r\n•	Shashqa arnalǵan boıaq;\r\n•	Jórgekterdi uzaq ýaqyt aýystyrmaý;\r\n•	Pestıtsıdter men gerbıtsıdter\r\n•	Rezınaly qolǵaptar;\r\n•	Sýsabyn.\r\n\r\nAllergııalyq janaspaly dermatıt, eger sizdiń terińizde allergııa nemese gıpersezimtaldyq bolsa, onda alergen bolyp esepteletin keıbir zattyń nemese materıaldyń áser berýinen týyndaıdy. \r\n\r\nKóbinese allergen bolyp tabylatyndar, tómende berilgen:\r\n\r\n•	Kirpik japsyratyn kileı jáne shash jalǵaıtyn quraldar;\r\n•	Antıbıotıkter, (neomıtsın sekildi) teriniń ústine jaǵatyn;\r\n•	Balza Perý (kóptegen arnaıy tamaqqa arnalǵan qospalar, boıaqtar sondaı-aq kóptegen azyq-túlik pen sýsyndar);\r\n•	Matalar men kıimder;\r\n•	Aromatıkalyq zattar, parfıýmerlik, kosmetıkalyq, azyqtyq, sabyn jáne dymqyldandyrǵysh losondar;\r\n•	Tyrnaqqa arnalǵan laktar, shashqa arnalǵan boıaqtar, ketirýge arnalǵan sertindiler;\r\n•	Japsyrǵyshtar nemese basqa da materıaldar (baǵaly buıymdar, saǵat baýlary, metal túımeler, ishkıimniń temir ilgekteri, bekitkishter, qalta pyshaqtary, pomadalar men opalardyń qaptary);\r\n•	Ýly shyrmaýyq, emen, sirke aǵashy nemese basqa da ósimdikter;\r\n•	Rezınaly nemese latekstik qolǵaptar men aıaq kıimder\r\n\r\nKez-kelgen zatmen alǵashqy ret baılanys boǵan kezde sizge esh áser bilinbeýi múmkin, biraq ylǵı turaqty túrde olardy qoldansańyz boıyńyzdaǵy sezimtaldyqty seze bastaısyz, mine ol sol zattan sizdiń allergııańyz bar degen sóz.\r\n\r\nKeıbir zattardan týyndaıtyn allergııalyq reaktsııa, terimen uzaq ýaqyt boıy úıkelip, kún sáýlesimen astasyp baryp áser beredi. Olarǵa qyrynýǵa arnalǵan losondar, kúnnen qorǵaǵysh krem, sýlfanılamıdti jaqpa maı, keıbir átirler, tasty-kómirqyshqyldy  shaıyrlar men maılar jatady. Keıbir aýamen áser etetin allergender bar, olar:  shań nemese ınsektıtsti aerozoldar, sondaı-aq, olar janaspaly dermatıttiń sebepkeri bolýy múmkin.\r\n\r\nMetal, nıkel degender terini qabyndyrýy múmkin (erıtema), bórtpe jáne qyshý týyndatady. \r\n\r\nNıkeldi dermatıt te jetkilikti túrde keń taralǵan aýrý bolyp tabylady.  Onyń belgileri: artqy jaǵy  quryshty bolattan jasalǵan saǵatty taqqanda bilekten bilinebi, sondaı-aq taǵylǵan nıkeldi syrǵalardyń áserinen qulaqtan bilinedi, nemese temirden jasalǵan kıim túımelerinen belgilerdi baıqaýǵa bolady.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nSımptomdar aýrýdyń paıda bolǵan sebepterine qaraı ajyratylady, sondaı-aq, allergııalyq dermatıttiń týdyrýshy allergenderine baılanysty bolady.  Ár adamda aýrý sımptomdary ár túrli sıpatta kórinis berýi múmkin.\r\n\r\nAllergııalyq reaktsııa kútpegen jerden týyndaýy múmkin. nemese allergenge jolaǵannan keıin birneshe aıdan keıin baıqalýy múmkin.\r\n\r\nJanaspaly dermatıt kóbinese qolda paıda bolady. Shash kútimine arnalǵan zattardyń, kosmetıkalardyń, parfıýmenııalardyń saldarynan bet terisinde, basta, moıynda allergııalyq reaktsııa jıi baıqalyp turady. Zergerllik buıymdar da janaspaly dermatıttiń sebepkeri bola alady. Ondaı jaǵdaılar tek olardy taqqan kezde ǵana oryn alady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"510\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nJıi kezdesetin sımpomdary teriniń zaqymdanǵan oshaǵynyń qyshýy. Allergııalyq dermatıtte qyshý sımptomy óte kúshti bolady. Dermatıt  kezinde berilgen áserden teri titirkenip, sondaı-aq kúıý men aýrý sezimderi mazalaýy múmkin.\r\n\r\nAllergııalyq dermatıt kezinde allergen tıgen jerdegi teri qyzaryp,  jolaqty nemese daq sekildi bórtpeler shyǵady. Kóp jaǵdaıda allergııalyq reaktsııa, allergenmen janasqannan keıin , 24-48 saǵattan keıin bórtpe túrinde bastalady. Bórtpeler mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Ústińgi  jaǵy dymqyl, kúldireýik túrinde túzilgen tompıǵan qyzyldar birigýge beıim bolady;\r\n•	Sıpalaǵanda ystyq  bolady jáne aýyrsyndyryp  turady;\r\n•	Sıpalaǵanda jabysqaq, dymqyl bolady nemese qabyrshyqtanyp turady;\r\n•	Beti arshylyp-arshylyp turady, jara bolyp ketedi nemese úlkeıedi.\r\n\r\nDermatıt kezinde áser etken titirkendirgishterdyń damýy barysynda, teri qurǵaýy múmkin,  erin de qyzaryp ketedi. Qoldarda tilikter (shytynaý sekildi) paıda bolady. Eger titirkenýdiń aldy alyn basa qabynýy da múmkin.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"511\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDıagnozy teriniń syrtqy betiniń negizine jáne titirkendirgishpen nemese allergenmen qashan janasqanyna baılanysty qaralyp, tekserilip qoıylady.  \r\n\r\nApplıkatsıondy allergologııalyq testterdiń (patch-testter) ótkizý joldarymen teriniń reaktsııasyn týdyrǵan  allergenniń sebebi anyqtalýy múmkin. Bul tekserý dermatıtten uzaq ýaqyt boıy zardap shegip júrgen naýqastarǵa qoldanylady. \r\n\r\nBul sharany ótkizý úshin, dárigerge úsh márte baryp-turýǵa týra keledi. Ony kásibı biliktiligi bar jáne  bul sharany jaqsy taldap bere alatyn dáriger júrgizedi.\r\n\r\nTerige emdeý sharalaryn júrgizý barysynda allergen bolýy yqtımal applıkatsııa tańylady. Olardyń 48 aǵattan keıin sheship, teriniń paıda bolǵan reaktsııasyn  baǵalaıdy. \r\nÚshinshi jolyǵý applıkatsııany alyp tastaǵannan keıin 2 kún ótken soń taǵaıyndalady, endi bul, óte kúrdeli reaktsııany baǵalaý úshin qajet bolady.\r\n\r\nEger siz teriniń azǵantaı bóligine qandaı da-bir materıaldy testileýden ótkizgen bolsańyz, allergııalyq reaktsııany baıqasańyz,  onda noy ózińizben birge alyp kelgenińiz jón.\r\nBasqa da aýrýlardyń týyndaý múmkindigi bar degen kúmán bolsa, onda sizge basqa tekserý joldary taǵaıyndalady.Mysaly, teri telimine bıopsııa júrgizý nemese zaqymdalǵan telimge bakterıologııalyq zertteý júrgiziledi (sm. bakterıologııalyq zertteý teri úlgisine  nemese shyryshty qabyqa bıopsııa jasalady).\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\n\r\nTerige titirkendirgish tıse, ony tolyǵymen joıý maqsatynda aldymen teriniń zaqym alǵan jerin kóp mólsherdegi sýmen jýý kerek. Keıin ol belgili bolǵan allergen nemese titirkendirgishke qaıtalap, jýymaı-aq qoıǵan jón. \r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda, eń tıimdi sheshiim, zaqymdalǵan jerge qol tıgizbeı-aq qoıý bolyp tabylady.\r\n\r\nJumsartqyz zattar nemese ylǵaldandyrǵyshtar terini ylǵaldandyryp turýǵa kómek beredi, sondaı-aq, teriniń qaıta qalpyna kelýine jaǵdaı jasaıdy. Olar teriniń qaıta qabynýdan qorǵaıdy. Atalmysh zattar aldyn alý sharasynyń jáne janaspaly dermatıt eminiń alǵashqy qadamy bolyp sanalady. \r\n\r\nQuramynda teriniń qabynýyn tómendetetin kortıkosteroıdtary bar jaqpa maılar men kremder aıtarlyqtaı kómen berýi múmkin. Bul jaqpa maılar men kremderdi qoldanarda, onyń qoldanýly tásiline aa mán bergen abzal. Atalmysh dárilerdi shamadan tys qoldansa, olar bolashaqta teri aýrýlaryna soqtyrýy múmkin.\r\n\r\nDáriger teriniń syrtyna jaǵý úshin kartıkosteroıdtarmen birge takrolımýsti jaqpa maılardy nemese pımekrolımýsty kremderdi qoldanýdy taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nAýyr jaǵdaıda kortıkosteroıdty dárilik preparattar taǵaıyndalýy múmkin.  Dárilerdiń joǵary dozaly terapııasy 12 kúndik qabyldaýlarmen  júzege asady. Sondaı-aq sizge kortıkosteroıdtarmen pýls-terapııa taǵaıyndalady. \r\n\r\nBasqa da sımptoptardy jeńildetý úshin tynyshtandyrǵysh jáne teriniń qyshýyna qarsy ketirgish losondy dymqyl tańǵysh baılaý taǵaıyndalady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nJanaspaly dermatıt ádette , asqynbasa, 2 nemese 3 aptanyń ishinde jazylady. Degenmen aýrý qıyndaýy da múmkin, allergendi nemese qatysty zattyń elımınatsııasy tabylmasa  aýrýdyń betin qaıtarý qıynǵa  soǵady.\r\n\r\n__Derekkóz: __http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000869.htm    \r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1566,'','Aıaq-qoldyń kógerýi men aǵarýy','','','qz','s','',0,'',477,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545362520,1576898520,1545362607,'__Aıaq-qoldyń óńsiz aǵarýy nemese kógerýi__\r\n\r\nQol nemese aıaq terisiniń túsi ózgerýi temperatýraǵa balanysty jáne qol-aıaqtyń uzaq ýaqyt belgili bir kúıde bolǵanynan bolýy múmkin.\r\n\r\nQanaǵymnyń tómendeýinen nemese toqtatylýynan, sýyqtan da aıaq-qoldyń aǵarýy, kógerýi, surlanýy baıqalady. Bul jaǵdaı tez arada medıtsınalyq aralasýdy talap etedi. Ásirese aıaq-qoldar uıyp, salqyn tartyp, jaısyzdyq sezý sekildi sımptomdar kenetten paıda bolǵan bolsa jáne ol uzaq ýaqyt boıy saqtalsa.','__Aıaq-qoldyń óńsiz aǵarýy nemese kógerýi__\r\n\r\nQol nemese aıaq terisiniń túsi ózgerýi temperatýraǵa balanysty jáne qol-aıaqtyń uzaq ýaqyt belgili bir kúıde bolǵanynan bolýy múmkin.\r\n\r\nQanaǵymnyń tómendeýinen nemese toqtatylýynan, sýyqtan da aıaq-qoldyń aǵarýy, kógerýi, surlanýy baıqalady. Bul jaǵdaı tez arada medıtsınalyq aralasýdy talap etedi. Ásirese aıaq-qoldar uıyp, salqyn tartyp, jaısyzdyq sezý sekildi sımptomdar kenetten paıda bolǵan bolsa jáne ol uzaq ýaqyt boıy saqtalsa.','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1567,'','Kókjótel ','','','qz','s','',0,'',2090,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545362580,1576898580,1545362732,'__Kókjótel__ - bul joǵary tynys alý joldarynyń juqpaly ınfektsııasy  (Borde-Jangý nemese parakoklıýsh bakterııasy ). Ol ásirese jutqynshaqtyń artqy jaǵyna ornalasqan muryn joldarynda paıda bolady. Infektsııadan joǵary tynys alý joldary titirkenip, tynys alý barysynda qatty jótel qysyp, qyryldaǵan nemese úrgen daýys qosa shyǵady.','__Kókjótel__ - bul joǵary tynys alý joldarynyń juqpaly ınfektsııasy  (Borde-Jangý nemese parakoklıýsh bakterııasy ). Ol ásirese jutqynshaqtyń artqy jaǵyna ornalasqan muryn joldarynda paıda bolady. Infektsııadan joǵary tynys alý joldary titirkenip, tynys alý barysynda qatty jótel qysyp, qyryldaǵan nemese úrgen daýys qosa shyǵady.\r\n\r\nAdam bul ınfektsııanyń  kózi bolyp tabylady, ıaǵnı ınfektsııany kókjótelmen  aýyratyn, nemese bakterııasy bar saý adamdar taratady. Infektsııa aýa - tamshylary arqyly taralady. Sezimtal adamdarda aýrýdy juqtyrý qaýpi 90% ǵa deıin artady.\r\n\r\nÁdette, sımtomdar úsh túrli kezeńde baıqalady. Barlyǵyn tutas qaraǵanda 6-10 kúnge sozylýy múmkin. 1 kezeńdegi sımptomdar túshkirý, murynnan sý aǵý azdaǵan jótel sııaqty, kádimgi sýyq tııý belgilerine uqsas keledi. Ekinshi kezeń – qurǵaq  jótel, úzik-úzik jótel, odan asqynyp adam ózin toqtata almaıtyn qatty jóteledi. Úshinshi kezeń bul – qatty dybyspen shyǵatyn jótel.  Qatty jótelden teri jáne tyrnaqtyń asty kógerip, adam qusyp jáne álsirep ketýi múmkin.\r\n\r\nKókjótel barlyq jastaǵy adamdarda kezdesedi. Biraq kóbinese 4 aıdan kishi jáne 60 jastan asqan eresek adamdarda asqyný qaýpi jıi kezdesedi. 2 aıdan 6 jasqa deıingi jas aralyǵynda kókjótelge qarsy vaktsınany egý arqyly bul aýrýdyń aldyn alyp nemese aýrýdy qadaǵalaý múmkindigi bolady.\r\n\r\nDegenmen, vaktsınanyń qorǵaý áseri ýaqyt óte kele joıylady.\r\n\r\nErte kezeńdegi aýrý belgilerin antıbıotıkter qabyldaý arqyly  qolǵa alýǵa bolady, sondaı-aq aýrýdyń sozylyp nemese asqynyp ketýinen saqtanýǵa da múmkindik týady. Kókjótelmen naýqastanǵan balalardy, ásirese 4 aıdan kishi jastaǵylardy aýrýhanaǵa jatqyzý kerek bolady.\r\n\r\nAýrý  asqynǵanda pnevmonııaǵa, sozylǵan qatty jótel kezinde jaryqqa (gryja) dýshar qylýy múmkin.\r\n\r\nKókjóteldiń ólimge aparýy sırek jaǵdaıda oryn alady.\r\n\r\nKókjetelmen aýyryp jazylǵan adamdar (sondaı- aq, kókjótelge qarsy ekpeden) ómir boıǵy ımmýnıtetpen qamtamasyz etiledi degendi bildirmeıdi. Sondyqtan aýrý qaıtalanýy múmkin (eresek adamdardyń 5% ynda kókjótel kezdesedi).\r\n\r\n\'\'Balalardaǵy jótel (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Balalardyń qusýy (erlerde / áıelderde)\'\'','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1568,'','2 jasqa deıingi balalardyń bórtpesi','','','qz','s','',0,'',9795,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545362760,1576898760,1545363988,'Nárestelerdiń denesine shyqqan tómpeshikter men daqtar kóbinese asa zııandylyq týǵyzbaıdy, olar ózdiginen ketip qalady. \r\n\r\nSábılerde eń kóp taralǵan problema bazdaný bolyp tabylady. Bazdaný – bul terige zár men nájistiń tıip, ylǵaldanýynan, teri bólikteriniń titirkenýinen týyndaıtyn jaǵdaı.  Bala kóbinese jórgekte uzaq jatǵan kezde bazdaný týyndaıdy. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Sıpattamasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Úıde kútim jasaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Dáriger qabyldaýynda qandaı tekserýler oryn alady?__{ALINK}\r\n\r\n\r\nBórtpe – teriniń túsiniń nemese tekstýrasynyń ózgerýi. Bórtpe mynadaı bolýy múmkin:\r\n\r\n•	Beti budyr bolýy múmkin;\r\n•	Beti jalpaq bolýy múmkin;\r\n•	Qyzyl tús teriniń qalypty túsimen sáıkes keledi, qoıý qyzyl tús nemese kúńgirt tús qalypty ózgergeni bolýy múmkin;\r\n•	Qabyrshyqty.\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sıpattamasy__\r\n\r\nNárestelerdiń denesine shyqqan tómpeshikter men daqtar kóbinese asa zııandylyq týǵyzbaıdy, olar ózdiginen ketip qalady. \r\n\r\nSábılerde eń kóp taralǵan problema bazdaný bolyp tabylady. Bazdaný – bul terige zár men nájistiń tıip, ylǵaldanýynan, teri bólikteriniń titirkenýinen týyndaıtyn jaǵdaı.  Bala kóbinese jórgekte uzaq jatǵan kezde bazdaný týyndaıdy. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"512\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nBasqa aýrýlardan da teride bórpeniń paıda bolýy kezdesedi. Kóp jaǵdaıda olar qaýipti emes, eger basqa sımptomdarmen qosarlaspasa.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nBórtpeler mynadaı sebepterden týyndaıdy:\r\n\r\n·	Bazdanýlar (jórgek jabylatyn jerdegi bórtpeler) – teriniń titirkengen bóligi, zár nemese nájistiń tııýinen uzaq ýaqyt ylǵaldanyp qalǵan jaǵdaıdan týyndaıdy.\r\n·	Sańraýqulaqty bazdaný – bórtpe. Ashytqyly ınftsektsııa aýyz qýysynyń sańraýqulaqty qabynýyn týyndatatyn, candida – atty ınfektsııanyń sebebinen týyndaıdy. Mundaı bórtpeler kádimgi teriniń jarylýynan ózgeshe bolady. ol ashyq qyzyl tústi, al syrtqy jıekterinde domalanǵan dómpeshikter kórinis beredi. Mundaı bórtpe túrin emdeý úshin dári-dármekter taǵaıyndalýy kerek.\r\n·	Ystyqtan shyǵatyn bórtpe, nemese terlegennen  týyndaıtyn bórtpeler ter shyǵaratyn bezderdiń bitelip qalýynan paıda bolady. Olar kóbinese ystyq jáne ylǵaldy aýa raıynda kezdesedi. Ter teride turyp qalady da, odan kishkentaı qyzyl tómpeshikter nemese shaǵyn kópirshikter túziledi.\r\n·	Toksıkalyq erıtema jáne bezeýler, jas nárestelerdiń jartysynan kóbinde kezdesedi, olar ádette jalpaq qyzyl daqtardy túzedi (ádette aq daqtar, ortasy bezeýlerge uqsaıdy) . Bul  bórtpeler sırek kezdesedi, 5 nemese 7-14 kúndik balalarda paıda bolyp, ózdiginen joǵalyp ketedi. Buǵan alańdamaı-aq qoısańyz da bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"513\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n·	Balada bezeýlerdiń paıda bolýy anasynyń gormonynyń áserinen týyndaıdy. Dalada, jańa týylǵan nárestelerdiki qyzyl tompaq bolyp kórinedi, keıde ortasynda aq daǵy da qylań beredi.   Bezeýler 2-4 aptalyq nárestelerde týyndaıdy, tipti ony 4 aılyqtarda da deıin kezdestirýge bolady, keıde tipti bul bezeýsheler balanyń 12-18 aılyǵyna deıin saqtalyp turatyn kórinedi. \r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"514\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n·	Seboreıli dermatıt nárestelerde maıly, qabyrshyqty, bas terisinde jarylǵan daq túrinde paıda bolady, olar ádette 3 aılyq balalarda kezdesedi.  Olar kóbinese ózdiginen ketedi. Biraq keıde, dárilik preparattarmen de emdeýge týra keledi. \r\n·	Ekzema qurǵaq, qyzyl (kúńgirt) qabyrshyqty, teriniń qyshymaly túrinde paıda bolady. Eger ekzema uzaq ýaqyt boıy saqtalyp tursa, bul jerdegi teriler tompııa bastaıdy. Mundaı jaǵdaılar  - allergııamen jáne astmamen baılanysty bolady, keıde, biraq, eshqandaı aýyr sebepsiz ózdiginen de paıda bolady.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"515\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"516\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"517\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n·	Esekjem teride qyzyl jolaqtar túrinde paıda bolady, olar teride kóship júrýi de múmkin. Mysaly, siz terini anyqtap qarap shyqsańyz belgili bir jerinen qyzyl sheńberli jolaqtardy baıqaısyz, biraq birneshe saǵattan keıin ol sheńber basqa jerden kórinis beredi, al qyzyl jolaq ishke engendeı kórinedi jáne olar oryny aýystryp turady. Olar keıde, ártúrli formalarmen de erekshelenedi. Esekjem bir-neshe kúnge deıin saqtalýy múmkin. Onyń paıda bolýy sebebi belgisiz.  \r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Úıde kútim jasaý__\r\n\r\n\'\'__Bazdaný__\'\'\r\n\r\nTeriniń qurǵaqtyǵyn saqtaý amaldaryn jasańyz. Sýlanǵan jórgekterdi múmkindiginshe jıirek aýystyryp turyńyz. Tipti balanyń terisin aýaǵa keptirip turyńyz. Mataly jórgekterdi jumssaq sabynmen muqııat jýyp turyńyz. Terini titirkendiretin salfetkalardy paıdalanbańyz (ásirese quramynda spırti bar bolsa).\r\n\r\nJaqpa maılar men kremder balanyń terisin qyrylýdan, titirkenýden qorǵaıdy.  Júgeri krahmaly nemese talk sekildi untaqtardy abaılap qoldanyńyz, sebebi bala ony dem arqyly ishke jutyp alsa, ókpesin zaqymdaýy múmkin. \r\n\r\nEger balańyzda sańraýqulaqty bazdaný paıda bolsa, dáriger sizge oǵan qarsy turatyn jaqpa maıdy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\n\'\'__Basqasha bórtpe__\'\'\r\n\r\nYstyqtan nemese terden bolatyn bórtpelerdi emdeýdiń eń tıimdi joly – balany salqyn jáne barynsha qurǵaqtaý jerge ornalastyrý.\r\n\r\nMundaı bórtpelerge seppeler qoldanylmaıdy, ondaı seppelerdi, tipti balanyń qoly jetpeıtin jerlerge qoıyńyz, sebebi ol baıqaýsyzda olardy ishke jutyp qoıýy múmkin. Kremder men jaqpa maılardy qoldanbańyz, olar sebebi terini jipsitip, terdiń shyǵýyn tejeýi múmkin.\r\n\r\nToksıkalyq erıtema – onyń balalarda paıda bolýy qalypty bolyp sanalady, ol birneshe kúnniń ishinde ózdiginen joıylady. Sizge ony emdeýdiń qajeti joq. \r\n\r\nAq nemese tússiz bezeýler ózdiginen ketedi. Olardy da emdeýdiń qajeti joq. \r\n\r\nEsekjem paıda bolsa, dárigerge habarlasyńyz,  sebebi onyń paıda bolý sebebin dereý anyqtaý kerek. Keıbir jaǵdaıda, dáriger ózi sizge dárilik preparattardy taǵaıyndaýy múmkin. Angıstamındi preparattar qyshý sezimin basýy múmkin. \r\n\r\n\'\'__Balalardaǵy akne__\'\'\r\n\r\nÁdettegi jýyný. Kóp jaǵdaıda balany jýyndyrý arqyly akneden aıyqtyrýǵa bolady. Ádettegi taza sý men balalarǵa arnalǵan jumsaq sabyndy qoldaný arqyly, balany ár 2-3 kún saıyn shomyldyryp turǵan jón. Akneni emdeýge arnalǵan dáriler tek eresekter men jasóspirimderge qoldanylady.\r\n\r\n\'\'__Seboreıli dermatıt__\'\'\r\n\r\nSeboreıli dermatıt kezinde, basty sýmen nemese balalarǵa arnalǵan jumsaq sýsabynmen jýý kerek. Qurǵaq teridegi qabyrshyqtardy ketirý úshin shetka qoldanyńyz. Eger qabyrshyqtar ketpese, olarǵa maı jaǵyńyz, sonda olar jumsarady. Seboreıli dermatıt, ádette, 18 aıdyń ishinde ketedi. Eger aýrýdyń beti qaıtpaı qoısa, oǵan arnaıy em júrgiziledi, eger ol jer ınfıtsırlense, ne isteý kerektigin dárigermen keńesip, sheshińiz.\r\n\r\n\'\'__Ekzema__\'\'\r\n\r\nTeriniń máseleleri kezinde, ásirese ekzemaǵa kezdeskende, teriniń tyrnaýǵa, qasýǵa bolmaıdy, odan da oǵan yldaldy jaǵdaı jasap turý kerek.\r\n\r\n•	Balanyń qol tyrnaqtaryn alyp turińiz, túnde qolǵap kıgizińiz, sonda onnyń tyrnalap tastaýynyń aldyn alasyz;\r\n•	Qurǵatqysh sabyndardy qoldanbańyz, olar keıin terini titirkendirýi múmkin.\r\n•	Jýyndyrǵannan keıin, birden ylǵaldandyrǵysh kremder men maılardy jaǵyńyz.\r\n•	Ystyq vanna, ol jerde balany uzaq otyrǵyzý, vannany kóp mólsherde kópirshiktendirý bala terisiniń qurǵaýyna sebepken bolady. Sondyqtan olaı istemeý kerek.\r\n•	Balaǵa erkin turatyn kıim kıdirińiz, erkin kıim terdi jaqsy sińiredi.\r\n•	Eger bul jaǵdaılardyń barlyǵy balańyzdaǵy ekzemanyń ketýine kómek bolmasa (sizdiń balańyzǵa dárilik preparattar taǵaıyndaý kerek bolýy múmkin) nemese siz teriniń ınfıtsırlengenin baıqasańyz, dárigermen keńesińiz.\r\n\r\nKóbinese, ekzemasy bar balalar osy problemamen ósedi, olardyń kópshiliginiń terisi eresek kezeńinde sezimtal bolyp qalady.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nEger balańyzda tómendegideı jaǵdaılar bolsa, dárigerge habarlasyńyz:\r\n\r\n	Bórtpen baılanysty qaltyraý nemese basqa da túsiniksiz sımptomdar oryn alsa;\r\n	Teriniń kez-kelgen jeri dymqyldanyp, qyzaryp, ınfektsııamen baılanysqandaı bolyp tursa;\r\n	Jórgek aýystyryp tursa da bórtpeler paıda bola berse;\r\n	Bala 3 aılyq bolsa da, bórtpe, daq, kúldireýler nemese qyzarýlar paıda bolsa;\r\n	Teri kóldirese;\r\n	3 kúndik úı eminen keıin de jaǵdaı jaqsarmasa;\r\n	Kóp jer tyrnalyp ketse.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dáriger qabyldaýynda qandaı tekserýler oryn alady?__\r\n\r\nDáriger jalpy tekserý júrgizedi. Balanyń terisi bórpelerdiń  satyly kezeńderin anyqtaý úshin muqııat tekseriledi. Balanyń terisin emdeý úshin qoldanylatyn qajetti zattardyń tizimin jazyp alyńyz.\r\n\r\nDáriger sizge mynadaı saýaldardy qoıýy múmkin:\r\n\r\n	Bórtpe qashan bastaldy?\r\n	Týylǵanda sımptomdary paıda bolǵan ba? Olar qaltyraýdy emdegennen keıin joıyldy ma?\r\n	Bórtpelerdiń teri jaraqattarymen baılasy bar ma? Olar deneniń basqa jerlerine tarady ma?\r\n	Taǵy qandaı sımptomdary kórinis berdi?\r\n	Siz balany qandaı sabynmen jýyndyrasyz?\r\n	Balanyń terisine qandaıda bir zatty jaqtyńyz ba (krem, loson, maı, parfıým)?\r\n	Balańyz qandaıda bir dárlik preparatty qabyldaı ma? Olardy qashannan beri qabyldaıdy?\r\n	Balańyz jaqyn arada basqada jańa bir tamaq jep pe edi?\r\n	Balańyz jaqyn arada aǵashpen janasqan ba edi?\r\n	Balańyz jaqyn arada aýyrdy ma?\r\n	Sizde burynnan tuqymyńyzda teri aýrýymen baılanysty máseleler bar ma edi? Sizdiń balańyzda jan-uııadaǵy bir músheden allergııasy bar ma?\r\nTekserýler sırek taǵaıyndalady, eger taǵaıyndala qalsa, olar mynalar:\r\n	Allergııalyq teri testi;\r\n	Qan taldamasy (jalpy qan taldamasy);\r\n	Teriniń\n zaqymdalǵan jerine mıkroskopııalyq tekserý;\r\n\r\nBórtpeniń paıda bolýy sebepterine baılanysty, teriniń qyshýyn basý úshin antıgıstamındi preparattar taǵaıyndalýy múmkin. Infektsııalyq bakterııalarmen baılanysty bolsa antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nSańyraýqulaqtan týyndaǵan bazdaný kezinde, dáriger arnaıy krem taǵaıyndaýy múmkin. Qaptap ketken bórpege, sańyraýqulaq ınfektsııasynan týyndamaǵan bola, quramynda kortıkosteroıdtar bar jaqpa maı usynylady.\r\n\r\nEkzema kezinde qabynýdy tómendetý úshin, dáriger  jaqpa maı  nemese quramynda kortızon bar dárilerdi taǵaıyndaıdy. \r\n\r\n__Derekkóz:__  https://medlineplus.gov/ency/article/003259.htm\r\n\r\n__Sınonımderi:__ Balalar bórtpesi; Terbórtpe;Qyzyl terbórtpe.\r\n\r\n\r\n','translator',25,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1569,'','Teri ınfektsııasy','','','qz','s','',0,'',595,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545363960,1576899960,1545364063,'__Teri ınfektsııalarynyń sıpmtomdary__ mynalar:\r\n\r\n•	Aýyrsynýdyń kúsheıýi, kógerý, qyzarý nemese sıpap qaraǵanda teriniń jyly bolýy\r\n•	Infektsııa aımaǵynan bólinetin qyzyl jolaqtar.\r\n•	Krasnye poloskı, rashodıashıesıa ot mesta ınfıtsırovanııa.\r\n•	Irińniń nemese sarǵysh tústes suıyqtyqtyń aǵýy.\r\n•	Dene qyzýynyń kóterilýi\r\n•	Bezderdiń úlkeıýi.','{img type=\"fileId\" fileId=\"518\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n__Teri ınfektsııalarynyń sıpmtomdary__ mynalar:\r\n\r\n•	Aýyrsynýdyń kúsheıýi, kógerý, qyzarý nemese sıpap qaraǵanda teriniń jyly bolýy\r\n•	Infektsııa aımaǵynan bólinetin qyzyl jolaqtar.\r\n•	Krasnye poloskı, rashodıashıesıa ot mesta ınfıtsırovanııa.\r\n•	Irińniń nemese sarǵysh tústes suıyqtyqtyń aǵýy.\r\n•	Dene qyzýynyń kóterilýi\r\n•	Bezderdiń úlkeıýi.\r\n\r\nInfektsııa belgileri bolsa, dárigerińizben keńesińiz. Dáriger sizdiń sımptomyńyzdy baǵalaı alady jáne emdeý boıynsha keńes beredi. Infektsııany tez arada emdeý kúrdeli asqynýlardy boldyrmaýy múmkin.\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1570,'','Ishektik qan ketý','','','qz','s','',0,'',1591,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364080,1576900080,1545364137,'Nájiske qan aralasý nemese tik ishekten qan ketý kóptegen aýrýlardyń belgisi bolýy múmkin. Olar kóbinese kúrdeli jaǵdaılar, mysaly, qabynbaly protsess, ınfektsııa, oıyq jara men qaýipti isik bolýy múmkin. Ishektik qan ketý qannyń mólsherine jáne qan ketýdiń uzaqtyǵyna qarasty ajyratylady.','Nájiske qan aralasý nemese tik ishekten qan ketý kóptegen aýrýlardyń belgisi bolýy múmkin. Olar kóbinese kúrdeli jaǵdaılar, mysaly, qabynbaly protsess, ınfektsııa, oıyq jara men qaýipti isik bolýy múmkin. Ishektik qan ketý qannyń mólsherine jáne qan ketýdiń uzaqtyǵyna qarasty ajyratylady.\r\n\r\nÚlken dárettiń ústinde kóringen azǵantaı qan, ádette tik ishektiń kishkene jaraqattanýynan nemese titirkenýinen, sondaı-aq gemorroıdan paıda bolady.  Eger nájiste azǵantaı qan keıde ǵana kórinis berip júretin bolsa, siz ózińizdi kúndegideı sezinetin bolsańyz, ıaǵnı boıyńyzdan  esh ózgeris baıqamasańyz, alańdaıma-aq qoısańyzda bolady.\r\nEger ishekten kóp qan ketetin bolsa, nájisti ýnıtazǵa salsa, qyzyl tús basyp ketedi. Nájistegi qan qanyq qyzyl tústi, nemese qyzyl-qońyr tústi, kúńgirt ne bolmasa qara túske boıalyp turady. Bul endi, kannyń qaıdan shyqqanyna jáne onyń asqorytý joldary arqyly qansha ýaqytta kelgenine baılanysty.\r\n\r\nDárethana qaǵazynda bolsyn, basqa da belgilermen bolsyn, qannyń mólsheri tipti az bolsa da osyndaı jaǵdaı oryn ala qalsa dárigerge habarlasyńyz. Eger ol  qaýipti aýrý bolsa, nemese asqyný protsessi bolsa  dereý anyqqtaý kerek.\r\n\r\n__Emdeý.__ Eger nájiste qan kóringendeı jaǵdaı bolsa,  jeke dárigerińizge nemese turǵylyqty meken-jaı boıynsha qaralatyn hırýrgqa baryp qaralyńyz, eger  ketken qan qaýipti aýrýdyń sebebinen bolsa, anyqtap, aldyn alý qajet.\r\n\r\nMamandandyrylǵan kómek qolyn  proktolog dárigerleri (tik ishek aýlýlaryn emdeıtin hırýrg) kórsete alady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nqan ketý\r\nasqazan men on eki eli ishektiń oıyq jaraly aýrýy\r\nqaýipti isik \r\nınfektsııalyq protsess\r\n\r\n','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1571,'','Kısta (jylaýyq)','','','qz','s','',0,'',735,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364080,1576900080,1545364192,'Kısta (jylaýyq) –   tindegi qap tárizdi qurylym. Ol aýamen nemese suıyqtyqpen (qan, tússiz suıyqtyq nemese irińmen) toltyrylýy múmkin.\r\n\r\nÓkpedegi jylaýyq ádette aýamen tolyqqan, al lımfa júıesimen baılanysty nemese búırekte ornalasqan jylaýyq ádette suıyqtyqpen tolady. Jylaýyq sonymen qatar ártúrli zııandy parazıtterdiń bolýyna ákep soqtyrady. Mysaly ehınokokk sııaqty, bul baýyrǵa, ókpege, bastaǵy mıǵa, bulshyqetterge tipti kózge de keri áserin tıgizedi.','Kısta (jylaýyq) –   tindegi qap tárizdi qurylym. Ol aýamen nemese suıyqtyqpen (qan, tússiz suıyqtyq nemese irińmen) toltyrylýy múmkin.\r\n\r\nÓkpedegi jylaýyq ádette aýamen tolyqqan, al lımfa júıesimen baılanysty nemese búırekte ornalasqan jylaýyq ádette suıyqtyqpen tolady. Jylaýyq sonymen qatar ártúrli zııandy parazıtterdiń bolýyna ákep soqtyrady. Mysaly ehınokokk sııaqty, bul baýyrǵa, ókpege, bastaǵy mıǵa, bulshyqetterge tipti kózge de keri áserin tıgizedi.\r\n\r\nJylaýyqtyń qalypty jáne qylyptan tys, sırek jaǵdaıda qaterli túri kezdesedi. Keıbir jaǵdaılarda jylaýyqtyń tolyqtaı alynyp tastalýy usynylady. Keıde ishindegisin alyp tastaý úshin ony jaı ǵana tiledi nemese tesip alady.\r\n\r\n \r\n__Tegter:__ \r\n\r\nQan\r\nSuıyqtyq\r\nIriń\r\nJedel emdeý \r\n','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1572,'','Kartsınoma','','','qz','s','',0,'',2357,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364140,1576900140,1545364293,'__Kartsınoma __- qaterli isik,  ishki aǵzalar jasýshalarynyń jáne adam terisindegi epıtelıaldy jasýshalardyń ólettenýi.\r\n\r\n__Bazaldy jasýshaly kartsınoma__ – shektelýli  jáne baıaý ósetin bolyp ajyratylady.  Aýrý teri betinde kishkentaı naqty bir kólemdi ǵana, úsińgi jaǵy kúlgin nemese qyzyl tústi, sylyq túıin bolyp bastalady. Bir qaraǵanda jartylaı móldir marjan tas jolaǵyna uqsaıdy. Isik ártúrli melandy pıgmentterdiń bólshekterinen quralǵan, sondyqtan onyń túsi kúlginnen qara-qońyr túske deıin ózgeredi. Túıinniń ósýi barysynda onyń ortańǵy bóligi qabyqshamen orylyp, qaptalǵan. Turaqty belgisi – teleangıetazııamen kórinis beredi.  Metastazdanýy sırek oryn alady.','__Kartsınoma __- qaterli isik,  ishki aǵzalar jasýshalarynyń jáne adam terisindegi epıtelıaldy jasýshalardyń ólettenýi.\r\n\r\n__Bazaldy jasýshaly kartsınoma__ – shektelýli  jáne baıaý ósetin bolyp ajyratylady.  Aýrý teri betinde kishkentaı naqty bir kólemdi ǵana, úsińgi jaǵy kúlgin nemese qyzyl tústi, sylyq túıin bolyp bastalady. Bir qaraǵanda jartylaı móldir marjan tas jolaǵyna uqsaıdy. Isik ártúrli melandy pıgmentterdiń bólshekterinen quralǵan, sondyqtan onyń túsi kúlginnen qara-qońyr túske deıin ózgeredi. Túıinniń ósýi barysynda onyń ortańǵy bóligi qabyqshamen orylyp, qaptalǵan. Turaqty belgisi – teleangıetazııamen kórinis beredi.  Metastazdanýy sırek oryn alady.\r\n\r\n__Jalpaq jasýshaly kartsınoma__ – kópqabatty jalpaq epıtelııa jassýshalarynan turady. Ol jıi qabyrshyqtanady. Isik jasýshalary desmosomalarmen bekitilgen (jaryq mıkroskopynda jasýshaaralyq kópirlermen).Epıtelııalyq uıashyqtyń ortańǵy bóligi keratınniń kontsentratty agregattarynan quralýy múmkin. (keratınniń merýert tastar). Isik tez ósedi de, metastazdalady (gematogendi jáne lımfogendi). \r\n\r\n__Ókpe kartsınomasy__. Jalpy alǵashqy ókpelik isik jaǵdaılary (95%-ǵa jýyǵy) 4 basty túrden quralady: epıdermoıdty (skvamoznyı), adenokartsınoma (bronhıoloalveolıarly isik), iri jáne usaq jasýshaly (sýlyjasýshaly isik). Emdik tásil gıstologııalyq klassıfıkatsııaǵa negizdelgen.  Usaqjasýshaly isik aǵzada taralady, sol kezde iri jasýshalysy ornyǵýy múmkin. Epıdermıodty isik er adamdar arasynda jıi kezdesedi; adenokartsınama – áıelder arasynda jıi kezdesedi. Epıdermodty jáne usaqjasýshaly isikter, ádettegi jaǵdaıda, ortalyq jańatúzilimder túrine aýysady; adenokartsınomalar jáne irijasýshaly  qaýipti isik, ádette, perferıkalyq túıinder jáne massa túrinde damıdy. Epıdermıodty jáne iri jasýshaly isikter aýrýlardyń qýysynda 20-30 % túziledi.\r\n\r\n__Emdelýi__ alǵashqy isiktiń tabıǵatyna baılanysty, sebebi olardyń  ár túri dárilik terapııany ártúrli ıgeredi.\r\n\r\nÓkpe kartsınomalaryn emdeý. Aýrýlar isiginiń lokalızatsııalanǵan formasy men ókpesiniń iri jasýshaly qaýipti isigine hırýrgııalyq aralasýlar júrgiziledi.  Iri jasýshaly  ókpeniń qaýipti isigine rezektsııa jasaýǵa bolmaıtyn, metastazdalý protsessinde nemese hırýrgııalyq aralasýlardan bas tartqan jaǵdaıda,  aýrýǵa emdik terapııa nemese qosymsha hımıoterapııa usynylady.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nqaýipti isik, \r\nkartsınoma, \r\nbazaldy jasýshaly kartsınoma\r\njalpaq jasýshaly kartsınoma\r\n','translator',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1573,'','Kartsınoıd ','','','qz','s','',0,'',342,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364260,1576900260,1545364327,'__Kartsınoıd__ – óte baıaý ósetin isik. Ol ádette asqazan-ishek joldarynda, keıde ókpelerde, sondaı-aq basqa organdar men tinderde kezdesedi. Kartsınoıdtik isikter baýyrǵa taralyp, qaterli isik sındromyn týdyratyn serotonın nemese prostaglandınder sııaqty zattardy óndirýi múmkin.','__Kartsınoıd__ – óte baıaý ósetin isik. Ol ádette asqazan-ishek joldarynda, keıde ókpelerde, sondaı-aq basqa organdar men tinderde kezdesedi. Kartsınoıdtik isikter baýyrǵa taralyp, qaterli isik sındromyn týdyratyn serotonın nemese prostaglandınder sııaqty zattardy óndirýi múmkin.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\nisik\r\nbaıaý ósetin isik\r\nasqazan-ishek joldary\r\n','translator',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1574,'','Kandıdoz ','','','qz','s','',0,'',1292,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364320,1576900320,1545364380,'__Kandıdoz__ (aýyzdyń ýylýy) – qabynbaly sańyraýqulaqtyq aýrý, teriniń jáne shyryshty qabyqtyń, nesep-jynysy jáne basqa da adamnyń júıeleri (tynys alý, as qorytý, júıkelik) sańyraýqulaqtyń toqtaýsyz ósý oryndary bolyp esepteledi.  Kandıdoz ashytqyly sańyraýqulaqtyq, kandıda tegindegi\'\' (Candida albicans) \'\'bakterııasynan týyndaıdy. ','__Kandıdoz__ (aýyzdyń ýylýy) – qabynbaly sańyraýqulaqtyq aýrý, teriniń jáne shyryshty qabyqtyń, nesep-jynysy jáne basqa da adamnyń júıeleri (tynys alý, as qorytý, júıkelik) sańyraýqulaqtyń toqtaýsyz ósý oryndary bolyp esepteledi.  Kandıdoz ashytqyly sańyraýqulaqtyq, kandıda tegindegi\'\' (Candida albicans) \'\'bakterııasynan týyndaıdy. \r\n\r\n\'\'Candida albicans\'\' – bul birjasýshaly mıkroaǵza. Olar tabıǵatta keńinen taralǵan, ásirese olardyń ishindegi saprofıtter. Kandıdalar – saý adamnyń terisendegi turaqty mekendeýshiler. Sońǵy 20-30 jyldary olardyń aýyz qýysynyń shyryshty qabyǵynda bólinýi jáne dáneginiń ósýi 10 esege, 53-57 %-ǵa jetkendigi teksserildi.\r\n\r\nSańyraýqulaq kandıdasynyń 80-ge jýyq  túrleri belgili. Adamdy aýrtatyndary solardyń tek 10 ǵana túri. Kandıdalar adam úshin shartty-patogendi bolyp tabylady jáne aýrýdyń damý yqtımaldyǵy ımmýnıtet jaǵdaıynyń belgili bir satysyna baılanysty bolady. Álsiz adamdarda generalızdik kandıdoz damýy múmkin, olar basqa ınfektsııalarmen sırek janasady, biraq ol jerden de hımıoterapııa men emdik antıbıotıkterdiń janama áserleri bolýy múmkin. Kandıdoz kezinde kóbinese aýyz qýysy zaqymdanady, biraq keıde aýrý deneniń basqa da bólikterine taralady. \r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nsańyraýqulaqtyq aýrý, \r\nteriniń nesep-jynys shyryshty qabyǵynyń júıesiniń zaqymdalýy\r\n','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1575,'','Quıań (ıshıas)','','','qz','s','',0,'',6391,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364380,1576900380,1545364678,'Quıań – álsizdik, uıý sezimi jáne aıaqtyń terleýimen sıpattalatyn jaısyz jaǵdaı túri. Bul jaǵdaı  jaraqat nemese quıymshaq nerviniń talaýrap isinýine baılanysty oryn alady. Quıań ózdiginen aýrý bolyp sanalmaıdy,  bul tek ǵana qandaı da bir basqa aýrýlardyń sımptomy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\nQuıań – álsizdik, uıý sezimi jáne aıaqtyń terleýimen sıpattalatyn jaısyz jaǵdaı túri. Bul jaǵdaı  jaraqat nemese quıymshaq nerviniń talaýrap isinýine baılanysty oryn alady. Quıań ózdiginen aýrý bolyp sanalmaıdy,  bul tek ǵana qandaı da bir basqa aýrýlardyń sımptomy.\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nQuıań jaraqat kezde nemese quıymshaq nerviniń talaýrap isýi kezinde týyndaıdy. Bul nerv bel jaqtan  bastaý alady  jáne eki  aıaqtyń artqy jaǵymen tómen qaraı syrǵıdy.  Bul nerv tize jáne sıraqtyń artqy betindegi bulshyqetterdi basqarady.  Ol sondaı-aq jambastyń artqy betin, sıraq bólikteri men tolarsaqty  sezimtaldyqpen qamtamasyz etedi \r\n\r\nQuıańnyń eń kóp taraǵan sebepterine mynalar jatady:\r\n\r\n•	Omyrtqaaralyq dıskiniń jaryǵy;\r\n•	Omyrtqa arnasynyń stenozy;\r\n•	Almurttárizdes bulshyqet sındromy (bókse jaqtaǵy aýrý sezimi);\r\n•	Jambastyń jaraqattaný nemese synýy;\r\n•	Isikter\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nQuıymshaq aýyrýy aýytqyp turýy múmkin. Ol jeńil shanshý, syzdap nemese kúıgendeı bolyp aýrý sezimin tanytýy múmkin. Keıbir jaǵdaılarda aýyrsynýy toqtata almastaı bolyp, qatty kúsheıedi.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda aýrý bir jaqty bolady. Keıbir adamdarda aıaǵynyń bir bóliginde sumdyq aýrý sezimi mazallaıdy nemese jambas jaǵynda jáne denesiniń basqa bóliginde uıý sezimin sezinedi. Aýyrý jáne uıý sezimderi, sondaı-aq sıraqtyń artqy betinde jáne tolarsaqtyń ústińgi jaǵynda bilinedi. Zaqymdanǵan aıaq-qoldyń álsizdigi seziledi. Keıde jaıaý kezde, siz tabanyńyzdy jerden maıystyryp kótere almaı qalasyz.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"519\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\nÁdette aýrý sezimi aqyryndap bastalady. Sodan órshýi de múmkin:\r\n\r\n•	Otyrǵannan nemese turǵannan keıin;\r\n•	Túnde;\r\n•	Túshkirgende, jótelgende, kúlgende;\r\n•	Artqa shalqaıǵanda nemese uzaq jaıaý júrgende, ásirese bul omyrtqa arnalarynyń stenozy bolsa.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýden ótkizedi, onyń barysynda mynadaı jaıttar anyqtalýy múmkin:\r\n\r\n•	Tizeni búkkende álsireý;\r\n•	Taban baǵyty boıynsha ishke nemese tómen ıgende qıyndyq týyndaý;\r\n•	Eńkeıgende jáne shalqaıǵanda qıyndyq seziný;\r\n•	Refleksterdiń buzylýy nemese álsireýi;\r\n•	Sezimtaldyqtyń joǵalýy nemese uıý sezimi;\r\n•	Aıaqty joǵary kóterý kezinde aýyrsyný.\r\n\r\nKúshti nemese uzaq aýyrýy kezinde tekserý, ádette, qajet emes. Eger de dıagnostıkalyq protsedýralar taǵaıyndalsa, olar mynalardy qamtıdy:\r\n\r\n•	Qan taldamasy;\r\n•	Rentgen\r\n•	MRT nemese basqa da vızýaldy dıagnostıkalyq protsedýralar\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nJalpy quıań basqa aýrýlardyń sımptomy bolǵandyqtan, sol negizgi aýrýdy anyqtaý kerek.\r\nKeıbir jaǵdaılarda emdeý qajet etilmeıdi, saýyǵý protsesi ózidiginen oryndalady.\r\nTaǵy bir qýantarlyǵy bul jaǵdaıǵa hırýrgııalyq aralasýlar bolmaıdy. Dáriger sizdiń sımptomdaryńyzdy jeńildetý úshin nemese qabynýdy tómendetý úshin tómendegideı keńesterdi usynýy múmkin:\r\n\r\n•	Jyly zatty nemese muzdy aýyryp turǵan jerge basyńyz. Alǵashqy 48-72 saǵat boıy muz basylsa, ary qaraı jyly zatty basý kerek.\r\n•	Aýrýyn basatyn dári qoldanyńyz, mysaly, ıbýprofen nemese atsetamınofen\r\nOmyrtqańyzǵa úıde mynadaı kútim jasańyz:\r\n•	«Pasteldi rejım» qoldanbańyz;\r\n•	Kúndizdiń alǵashqy bóliginde qyımyldaý belsendiligińizdi shekteńiz. Odan keıin ǵana qozǵalys belsendiligńizdi arttyra túsińiz.\r\n•	Aýrý bastalǵannan keıin 6 kún boıy eshqandaı aýr kótermeńiz, kúrdeli jattyǵýlar oryndamańyz.\r\n•	Fızıkalyq jattyǵýlardy 2-3 apta ótkennen keıin ǵana orydańyz. Qursaq qabyrǵalaryn qataıtatyn, omyrtqany ıilgishtendiretin jattyǵýlarmen aınalysyńyz.\r\n\r\nSondaı-aq fızıoterapııa usynylady. Emdeýdiń qosymsha ádisteri quıańdy týdyratyn sebepterge baılanysty taǵaıyndalady.\r\n \r\nEger, ol sharalar áser bermese,  dáriger sizge júıke aınalasyndaǵy qabyrýdy tómendetý úshin ınektsııalyq preparattardy taǵaıyndaıdy. Basqa emdik preparattar  júıkeni titirkendiretin, aýrýdyń sebebin jeńildetý maqsatynda taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nNervtiń zaqymdalýy kezindegi aýrý emdelmeıdi. Eger sizdi ylǵyı bir aýrý mazalaı berse, siz nevropatologqa nemese osy aýrýdy biletin mamanǵa qaralyńyz, aýrýdyń sebebine qanyqqannan keıin emdelýdiń túrli ádisterin qoldansańyz bolady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nQuıań ádetti ózdiginen ketedi. Biraq, turaqty bolyp turatyn ustamalar qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\nKóptegen aýyr asqynýlar quıańnyń damý sebepterine, omyrtqaaralyq dıskili jaryq nemese omyrtqa arnasynyń stenozy sııaqty sebepteriine qarasty bolady. Quıań  ylǵı da uıý nemese aıaqtaǵy álsizdik sezimin bildirýi múmkin.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa, dereý arada dárigerge habarlasyńyz:\r\n\r\n•	Qaltyraý jáne arqada túsiniksiz aýrýdyń bolýy;\r\n•	Qulaǵannan keıin nemese aýyr soqqydan keıin aýrý sezimi;\r\n•	Omyrtqa men arqa jaqta isik pen qyzarýdyń paıda bolýy;\r\n•	Tómenge, tizeden tómen qaraı aýrý seziminiń taralýy;\r\n•	Bókse, myqyn, aıaq nemes jambas jaqtarda álsireý nemese uıý seziminiń oryn alýy;\r\n•	Nesep shyǵarǵanda ysý sezimin seziný nemese neseppen birge qan aralasyp shyqsa;\r\n•	Qyrmen jatqanda aýrýy kúsheıse nemese túnde aýrýdyń sebebinen oıanyp kete berseńiz;\r\n•	Yńǵaısyzdyq nemese qatty aýrý sezimi týyndasa;\r\n•	Nesep shyǵarýdy baqylaýda ustaı almasańyz nemese úlken dáretti;\r\n\r\nMynadaı da jaǵdaılar týyndasa, dárigerge habarlasyńyz:\r\n\r\n•	Salmaǵynyń oılamaǵan jerden túsip ketse;\r\n•	Siz sterıodtardy nemese ishkitamyrlyq narkotıkalyq preparattardy qabyldasańyz;\r\n•	Sizdiń arqańyzda burynnan aýrý bolsa, biraq keıingi kezde ol basqasha sıpat tanytap jatsa;\r\n•	Aýrýdyń mundaı epızodtary 4 aptadan asyp ketse.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nAldyn alý sharalary júıkeniń zaqymdalýyn týdyratyn  aýrýdyń sebepterine baılanysty. Uzaq ýaqyt boıy bókse jaǵyńyzdaǵy júıkelerdi qysyp otyra bermeńiz, jáne  jata berińiz.\r\n\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi:__ \r\n\r\nNeıropatııa – quıymshaqtyq nere; quıymshaq nerviniń dısfýnktsııasy; bel aýmaǵynda aýyrsyný – quıań\r\n\r\n__Derekkóz:__ https://medlineplus.gov/ency/article/000686.htm\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\naýrý\r\nálsizdik\r\nterleý\r\njaryq\r\nisik\r\nabstsess\r\n\r\n\r\n\r\n','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1576,'','Insýlt','','','qz','s','',0,'',5835,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364680,1576900680,1545364856,'Insýlt (apopleksıkalyq soqqy) – óte qaýipti jaǵdaı. Ol bas mıyna ishten qan quıylýynan nemese mı tamyrlaryna trobmtardyń tirelip qalýynan týyndaıtyn aýrý.  Insýlttiń sebepteri gıpertonıkalyq aýrý, mı qantamyrlarynyń  aterosklerozy, anevrızmder bolýy múmkin. Mundaı jaǵdaı kezinde ózgergen tamyrlar ásirese fızıkalyq jáne aqyl-estik kúshtemelerge sezimtal keledi. Insýlttiń damýyna sondaı-aq emotsıonaldy faktorlar, ásirese jaǵymysyz jaıttar qatty áser etýi múmkin.','Insýlt (apopleksıkalyq soqqy) – óte qaýipti jaǵdaı. Ol bas mıyna ishten qan quıylýynan nemese mı tamyrlaryna trobmtardyń tirelip qalýynan týyndaıtyn aýrý.  Insýlttiń sebepteri gıpertonıkalyq aýrý, mı qantamyrlarynyń  aterosklerozy, anevrızmder bolýy múmkin. Mundaı jaǵdaı kezinde ózgergen tamyrlar ásirese fızıkalyq jáne aqyl-estik kúshtemelerge sezimtal keledi. Insýlttiń damýyna sondaı-aq emotsıonaldy faktorlar, ásirese jaǵymysyz jaıttar qatty áser etýi múmkin.\r\n\r\nInsýlttiń aldynda adamda bas aınalý, bas aýrý jáne bastyń teńselýi, aıaq-qoldyń uııýy, tildiń kúrmelýi oryn alýy múmkin, al odan keıin adam esten tanady. Aýrý adamnyń beti qyp-qyzyl bolyp ketedi, júrek soǵysy qysymdy jáne aqyryn bolady, tereń tynys alady, jıi qyryldap ketip jatady, temperatýrasy kóteriledi, qarashyqtary jaryqqa áser bermeı qalady. Birden aıaq-qol istemeý qalady, bet-aýyz qısaıady. Budan keıin saldanǵan jaq mıdyń zaqymdanǵan oshaǵyna qarama-qarsy bolyp qalady.\r\n\r\nInsýlttiń eki túri bolady: __ıshemııalyq ınsýlt__ progressıvti aterosklerozdan týyndaıdy, __gemorragııalyq ınsýlt__ – joǵary arterııalyq qysymnan jáne tserebraldi  mıkroanevrızmalar tamyrlarynyń áserinen týyndaıdy. Mıkroanevrızm protsessiniń túzilimine tek jastyń ulǵaıǵandyǵy jáne arterııalyq qysymnyń deńgeıi áser etedi, sondyqtan, ol qanshalyqty joǵary bolsa, gemorragııalyq ınsýlttiń qaýpi de sonshalyqty basym bolady. Ishemııalyq ınsýlttiń jáne mıokada ınfarktiniń arterııalyq qysymnyń deńgeıine tikeleı qatysy joq.\r\n\r\n__Insýlttiń emdelýi.__ \'\'Joǵary qaýipti belgiler paıda bolǵanda, tez arada jedel járdem tobyn shaqyrý kerek. \'\'\r\n\r\nInsýlttiń emdeý úshin, ony birneshe baǵytta júrgizý kerek: bazısti emdeý, arnaıy ıshemııalyq jáne gemorragııalyq  emdeý ádisi.\r\n\r\nInsýlt kezindegi bazıstik terapııa mynadaı bolady:\r\n\r\n•	Júrek-qan tamyrlary júıesi fýnktsııasyn retteý. Birinshi kezekte arterııalyq qysymdy baqylaýdy júzege asyrý qajet. Naýqas úshin úırenshikti tsıfrlar 15-20 mm. syn.baǵ.st  bolýy tıis. Bul úshin qoldanylady beta-tejegishter (anaprılın, atenolol), APF ıngıbıtorlary (kaptoprıl, enalaprıl), kaltsıı ózekteriniń tejegishteri (nefıdıpın, amlodıpın), arterııalyq gıpotenzııa kezinde vazopressorly áser kórsetetin quraldary (dopamın, alfa-adrenomımetıkı) jáne kólem aýystyrǵysh terapııa (dekstrandar, birtopty jańa muzdatylǵan plazma). \r\n•	Syrtqy tynys alý fýnktsııasyn jáne oksıgenatsııaǵa (sanatsııalaý, tynys alý joldarynyń aýa ótkizgishtigin  ornatý, keńirdek ıntýbatsııasy, qajet bolǵan jaǵdaıda, IVL ótkizý ) turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar bolyp tabylady. Ókpe isiginiń  damýy kezinde naýqastarǵa júrek glıkozıdteri (korglıkon, strofantın) taǵaıyndaıdy. \r\n•	Mıdiń isinýin azaıtýǵa baǵyttalǵan is-sharalar. Buǵan, kortıkosteroıdtar (deksazon), osmostyq dıýretıkter (mannıtol) qoldanady.\r\n•	Aldyn alý jáne asqynýlary emdeý jónindegi is-sharalar: pnevmonııa, oıyqjara, ýroınfektsııalar, DVS-sındrom, flebotrombozdar jáne tromboembolııalar ókpe arterııalary, kontraktýralar jáne t. b.\r\n\r\n__Ishemııalyq ınsýlttiń emi__\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt kezinde negizgi patogenetıkalyq emdeý prıntsıpterin mynalar qamtıdy:\r\n•	Zaqymdaný aımaǵyndaǵy qan aınalymdy qalpyna keltirý; \r\n•	Mıdyń  qalypty jumysy men onyń qurylymdyq zaqymdanýyn qorǵaý;\r\n\r\nAtalmysh qalpyna keltirý sharasy zaqymdaný aımaǵyndaǵy qan aınalymyna qoldanylady: dári-dármektik trombolızıs (rekombınanttyq tindik aktıvatory plazmınogena, alteplaza, ýrokınaza), antıagreganttar (aspırın, dıpırıdamol, tıklıd, pentoksıfıllın), antıkoagýlıanttar (fraksıparın, geparın, fenılın, varfarın), vazoaktıvti dáriler (vınpotsetın, kavınton, nıtsergolın, ınstenon, eýfıllın, tsınnarızın), angıoprotektorlar (parmıdın, prodektın, askorýtın, troksevazın, etamzılat, dobezılat, vobenzım), ekstrakorporaldy ádister (gemosorbtsııa, ýltragemofıltratsııa, qannyń lazerlik sáýlelenýi), gravıtatsııalyq ádisteri (plazmaferez).\r\n\r\nSondaı-aq, hırýrgııalyq ádister de qoldanylady: ekstra-ıntrakranıaldi mıkroanastomozdy tańý trombektomııa, arterııalyq rekonstrýktıvti operatsııalar.\r\n\r\nMıdyń  qalypty jumysyna qoldaý jasaý úshin qoldanylady mynalar: antıoksıdanttar (emoksıpın, mıldronat, E dárýmeni, askorbın qyshqyly), alynǵan neırotrofıkalyq áreketter preparattary (pıratsetam, tserebrolızın, semaks, glıtsın, pıkamılon), energetıkalyq tindi metabolızmi jaqsartatyn preparattar (tsıtohrom S, aktovegın, rıboksın, aplegın).\r\n\r\n__Gemorragııalyq ınsýltti emdeý __\r\n\r\nGemorragııalyq ınsýltti emdeý kezinde basty nazarda qan tamyrlary qabyrǵasynyń ótimdiligin azaıtý kózdeledi jáne qalyptasqan tromtar buzylysy jaıynda eskertý berý de bar. Bul úshin qoldanady angıoprotektory (parmıdın, prodektın, askorýtın, troksevazın, etamzılat), vazoselektıvti kaltsıı arnalary tejegishteri (nımodıpın), vazoaktıvti preparattar (vinpocetine, kavınton, nıtsergolın, ınstenon, eýfıllın, tsınnarızın). Qaıtalamaly ıshemııalyq mı tinderiniń zaqymdanýynyń aldyn alý úshin tómenmolekýlalyq dekstrandar paıdalanylady, antıagreganttar arterııalyq qysymdy úzdiksiz monıtorıng jasaý úshin qoldanylady.\r\n\r\nIshemııalyq ınsýlt kezinde mı isigi  boldyrmaý kerek.\r\n\r\nKóp jaǵdaıda gemorragııalyq ınsýltty emdeý úshin hırýrgııalyq em  neǵurlym tıimdi bolyp esepteledi.\r\n\r\nInsýltti hırýrgııalyq emdeýge arnalǵan kórsetkishter:\r\n\r\n•	Mıishilik jartysharlyq qan quıylý kólemi kompıýterlik tomografııa (KT) boıynsha 40 ml (málimetteri bas).\r\n•	Mıshyqqa qan quıylý.\r\n•	Gemorragıkalyq ınsýlt kezinde obstrýktıvti gıdrotsefalııa.\r\n•	Anevrızmder, arterıo-venalyq malformatsııa, arterıo-sınýstyq saǵalar qosylysy, túrli formada jeteleıtin  bas súıek ishindegi qan quıylý jáne/nemese mı ıshemııasy.\r\n•	Infarkt mıshyqtyń aıqyn qaıtalama oqpandy sındromy, mı oqpanyn deformatsııalaý (basqa KT nemese MRT derekteri,), obstrýktıvti gıdrotsefalııalar.\r\n\r\n\'\'Birneshe márte jıi qaıtalanatyn qusý (erlerde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n \r\nqaýipti jaǵdaı\r\nıshemııalyq ınsýlt\r\ngemorragııalyq ınsýlt\r\ngıpertonııalyq aýrý\r\nmı tamyrlarynyń aterosklerozy\r\nmı qan tamyrlarynyń anevrızmasy\r\n\r\n','translator',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1577,'','Impetıgo','','','qz','s','',0,'',4536,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545364860,1576900860,1545365371,'Impetıgo – teriniń keń taralǵan ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\nImpetıgonyń qozdyrǵyshy streptokokk nemese stafılokokk bakterııasy bolyp tadylady. Barynsha kóp taralǵan qozdyrǵysh metıtsıllın-rezıstentti altyn tústi staflıkokk (MRAS) bolyp esepteledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")} __Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")} __Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")} __Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")} __Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")} __Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")} __Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")} __Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")} __Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n\r\nImpetıgo – teriniń keń taralǵan ınfektsııalyq aýrýy.\r\n\r\n{img type=\"fileId\" fileId=\"520\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\r\n\'\'Sýrette: teriniń qurylymy\'\'\r\n\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n\r\nImpetıgonyń qozdyrǵyshy streptokokk nemese stafılokokk bakterııasy bolyp tadylady. Barynsha kóp taralǵan qozdyrǵysh metıtsıllın-rezıstentti altyn tústi staflıkokk (MRAS) bolyp esepteledi.\r\n\r\nÁdette teriniń ústińgi jaǵynda bakterııalardyń kóptegen túrleri mekendeıdi. Teri zaqymdalǵan kezde, bakterııalar aǵzaǵa enip ketedi. Munyń saldarynan ınfıtsırlený jáne qabyný paıda bolady. Teriniń zaqymdanýy mynadaı jaǵdaılardan týyndaýy múmkin:\r\n\r\n•	Janýarlardy tisteýi;\r\n•	Adamnyń tisteýi;\r\n•	Terini jaralap nemese jaraqattap alý;\r\n•	Jándikterdiń shaǵýy.\r\n\r\nImpetıgo teriniń betinde kórinetin zaqym bolmasa da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nAýrý kóbinese jaǵdaıy  joq eldi-mekenderde, balalar arasynda taralady.\r\n\r\nEresekter ımpetıgomen teriniń basqa máseleleri týyndaǵannan keıin zaqymdanady. Sondaı-aq, ol sýyq tıgennen nemese basqa da vırýstyq ınfektsııalar juqqannan týyndaıtyn kórinedi.\r\n\r\nImpetıgo – juqpaty aýrý. Eger sizdiń deneńizdegi kúldireýikterdegi jınalǵan suıyqtyqtar , dene terisiniń basqa ashyq jerine tıse odan da zaqymdaný protsesi týyndaıdy.\r\n\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n\r\nImpetıgo myna sımptomdarmen baılanysty:\r\n\r\n•	Ishine iriń tolǵan, bir nemese birneshe jarylǵan kúldireýikter. Balalardyń terisindegi jarylǵan  kúldireýikterdiń orny qyzylqaı nemese qabyqshaly bolyp kórinip turady.\r\n\r\nQyshıtyn kúldireýler:\r\n\r\n•	Bal tústes, nemese sarǵysh suıyqtyq tolyp turady;\r\n•	Sýlanyp turady jáne qyzyl qabyrshyqtanyp turady;\r\n•	Bórtpe sekildi kórinedi, bir daq sııaqty bolyp bastalyp, keıin aınalyp, kólemin ulǵaıtyp, qaptap ketedi;\r\n•	Bet terisinde, erinde, qolda nemese aıaqta jara bolyp, barlyq denege taraıdy;\r\n•	Infektsııalanǵan jerdiń aınalasyndaǵy lımfatıkalyq túıinder úlkeıedi.\r\n\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\n\r\nImpetıkany dıagnostıkalaý úshin, dáriger terige jalpy tekserý júrgizedi.\r\nDıagnostıkalaý úshin dáriger teridegi bakterııanyń úlgisin alýy múmkin, ony zerohanada tekserip, qozdyrǵyshtyń túp negizin anyqtaıdy. Bul ádis arqyly MRZS aýrýynyń sebepterin anyqtaýǵa bolady. Atalmysh túrderi ınfektsııaǵa arnaıy antıbıotıkterdi qoldaný kerek.\r\n\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdelýi__\r\n\r\nEmdeýdiń basty maqsaty ınfektsııany jáne aýrý sımptomdaryn jeńildetý bolyp tabylady.\r\n\r\nDáriger sizge bakterııaǵa qarsy kremdi taǵaıyndaıdy. Infektsııanyń aǵymy aýyr bolsa, sizge ishke endiriletin antıbıotıkter taǵaıyndalady.\r\n\r\nTerińizdi kúnine neshe ret antıbakterıalyq sabynmen jýyńyz, sonada irinder drenajdalyp shyǵady da, qabyqshalar alynady.\r\n\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\n\r\nImpetıgo kezindegi jaralar aqyryndap jazylady. Tyrtyqtar qalmaýy da múmkin. Emdelý kórsetkishi álde-qaıda joǵary, biraq kishkentaı balalarda aýrý qaıtalanýy múmkin. \r\n\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n\r\n•	Búırek jetispeýshiligi (keı jaǵdaıda, poststreptokokktik glomerýlonefrıt);\r\n•	Impetıgo keń kólemdi alady (balalarda)\r\n•	Teriniń úzdiksiz zaqymdanýy jáne tyrtyqtanýy (óte sırek jaǵdaıda)\r\n•	Deneniń basqa bólikterine ınfektsııanyń taralýy.\r\n\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\n\r\nImpetıgonyń sımptomdary paıda bolǵan kezde dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\n\r\nInfektsııanyń taralýyn toqtatyńyz.\r\n\r\n•	Eger sizde ımpetıgo bolsa, árqashan taza ysqy men súlgini qoldanyńyz;\r\n•	Otbasyńyzdaǵy basqa adamdarmen súlgini, kıimdi, ustarany jáne basqa da jeke gıgıenalyq zattardy bólispeýge tyrysyńyz.\r\n•	Kúldiregen jerlerdiń dymqyl tustaryna tımeýge tyrysyńyz;\r\n•	Infıtsırlengen terige tıgennen keıin qolyńyzdy muqııat jýyńyz.\r\n\r\nTerińizdi amal bolsa taza ustańyz, sonda ǵana ınfektsııanyń taralýynyń aldyn altyn bolasyz. Syrylǵan nemese kesilgen terińizdi sýmen, sabynmen jaqsylap turyp jýyńyz.  Siz sondaı-aq, jumsaq, antıbakterııalyq sabyndy da paıdalansańyz boldy.\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000860.htm\r\n\r\n\'\'Teriniń jalpy máseleleri (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Balalardyń aýyz qýysy máseleleri (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nteri ınfektsııasy, \r\nımmýn júıesiniń álsireýi, \r\njaralar, \r\nqabyrshyqty kópirshikter','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1578,'','Yqylyq','','','qz','s','',0,'',2999,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365340,1576901340,1545365453,'\'\'Yqylyq degen ne?\'\'\r\n\r\nYqylyq dıafragmanyń (keýde men ish qýysty bólip turatyn úlken bulshyqet qabyrǵasy) tyryspaly túrde qysqaryp qalǵanda týyndaıdy. Ondaı tyryspaly túrdegi qysqarýda daýys baılamdary (daýys jarǵaǵy) tuıyqtalady jáne kenetten shyǵyp kele jatqan aýany ustap alady. Mundaı ustap alýdyń áserinen yqylyqqa tán dybys shyǵady.','\'\'Yqylyq degen ne?\'\'\r\n\r\nYqylyq dıafragmanyń (keýde men ish qýysty bólip turatyn úlken bulshyqet qabyrǵasy) tyryspaly túrde qysqaryp qalǵanda týyndaıdy. Ondaı tyryspaly túrdegi qysqarýda daýys baılamdary (daýys jarǵaǵy) tuıyqtalady jáne kenetten shyǵyp kele jatqan aýany ustap alady. Mundaı ustap alýdyń áserinen yqylyqqa tán dybys shyǵady.\r\n\r\n\'\'Yqylyqty ne týdyrady?\'\'\r\n\r\nAsqazan shamadan tys tolǵan kezde yqylyq ustamalary paıda bolýy múmkin, ol ózdiginen  ketedi. Asqazan tómendegi jaıttardyń saldarynan tolady:\r\n\r\n•	Asyǵyp jáne artyq mólsherde tamaq ishý.\r\n•	Shamadan tys alkogoldi tutyný.\r\n•	Kóp aýa jutý \r\n•	Temeki shegý.\r\n•	Asqazannyń temperatýrasynyń kenetten ózgerýi (mysaly, ystyq tamaq iship, artynan  salqyn sýsyn ishý).\r\n•	Emotsııalyq kúızelis nemese qozý.\r\n\r\n\'\'Yqylyq toqtamaı jalǵasa berse ne bolady?\'\'\r\n\r\nYqylyq, ádette, birneshe mınýttan birneshe saǵatqa deıin bolady da toqtaıdy.\r\n\r\n48 saǵattan astam ýaqyt ketpeı turyp alǵan yqylyq, uzarmaly  dep atalady,  Aıdan astam ketpeı qoıǵan yqylyqty sozylmaly yqylyq deıdi. Degenmen sozylmaly yqylyq óte sırek kezdesedi, onyń áserinen adam uıqysy qanbaı júreýi, júdeýi múmkin. Turaqty jáne sozylmaly túrdegi yqylyq anaǵurlym eleýli aýrýlardyń áserinen bolýy múmkin, sondyqtan oǵan mindetti túrde medıtsınalyq baqylaý talap etiledi.\r\n\r\nTuraqty bolyp turatyn jáne sozylmaly yqylyqtyń kóptegen belgili sebepteri bolady:\r\n\r\n•	Ortalyq júıke júıesiniń aýrýlary (qaterli isik, ınfektsııa, ınsýlt nemese jaraqat).\r\n•	Aǵzadaǵy hımııalyq protsesterdiń buzylýy (zat almasýynyń buzylýy), mysaly búırek qyzmetiniń álsireýi nemese ókpeniń asa jeldetilýi.\r\n•	Bas júıkesiniń, moıyn men keýde jasýshalarynyń titirkenýi, (Blýjdaıýshego ılı dıafragmalnogo)\r\n•	Anetezııa nemese operatsııa\r\n•	Psıhologııalyq buzylys\r\n\r\n\'\'Yqylyqty qalaı emdeıdi?  \'\'\r\n\r\nKóbinese yqylyq ustamalary birneshe mınýt ne birneshe saǵattyń ishinde  ózdiginen ketedi, jáne arnaıy bir emdi de qajet etpeıdi.\r\n\r\nYqylyqty úı jaǵdaıynda emdeý úshin qoldanylan kóptegen sharalar bar.\r\nOlardyń kóbisi qandaǵy kómirqyshqyl gazdyń deńgeıin kóteredi, sodan, ádette yqylyq toqtaıdy. Mine olardyń keıbir túrleri:\r\n\r\n•	Demdi ishte ustap turyp, onǵa deıin aqyryndap sanaý;\r\n•	Qaǵazdan jasalǵan qapty jyldamdatyp úrleý;\r\n•	Bir staqan sýdy tez iship tastaý;\r\n•	Bir shaı qasyq qant nemes bal aralasqan qospany ishý.\r\n\r\nTuraqty nemese sozylmaly yqylyqty emdeý, ol yqylyqtyń paıda bolý sebebine baılanysty bolady, jáne soǵan qaraı dáriler men akýpýnktýra nemese  gıpnoz taǵaıyndalady.\r\n\r\nKeıde turaqty jáne sozylmaly yqylyqty toqtatý úshin, emdeýdiń neshe túrli ádisin paıdalanyp kórýge týra keledi. Eger sizdiń yqylyǵyńyz birneshe kúnge sozylsa nemese odan asyp ketsa, sizdiń emdeýshi dárigerińiz, basqa da qaýipti aýrýlardyń bar-joqtyńyn anyqtaý úshin qan taldamasyn tapsyrýdy qajet etedi.\r\n\r\n\'\'Yqylyq kimderge beıimdelgen?\'\'\r\n\r\nYqylyq áıelderge qaraǵanda, erlerde kóp bolady. Negizi yqylyq eńbektegen baladan, qart kisilerdege deıin bolatyn qubylys.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__\r\n\r\ndıafragmanyń tyryspaly qysqarýy\r\nartyq tamaqtaný\r\nshylym shegý\r\nalkogol','translator',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1579,'','Tyrnaq pishini men qurylymynyń ózgerýi','','','qz','s','',0,'',2143,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365400,1576901400,1545365524,'Tyrnaq pishini men qurylymynyń ózgerýiniń kóptegen sebepteri bar. Keıbir ózgerister, mysaly, tyrnaqtyń ústińgi jaǵynyń oıyqtanýy nemese qartaıýǵa baılanysty tyrnaq betinde tik jolaqtardyń (qatparlardyń) qalyptasýy.','Tyrnaq pishini men qurylymynyń ózgerýiniń kóptegen sebepteri bar. Keıbir ózgerister, mysaly, tyrnaqtyń ústińgi jaǵynyń oıyqtanýy nemese qartaıýǵa baılanysty tyrnaq betinde tik jolaqtardyń (qatparlardyń) qalyptasýy.\r\n\r\nTyrnaq pishini men qurylymynyń basqa da ózgeristeri mynalardy qamtıdy:\r\n\r\n•	Etke batyp ósken tyrnaq – tyrnaqtyń ishke qaraı búgilýi, ádette baqaılarda aıaq kıimniń tar bolýynan týyndaıdy. Aýyrsyný nemese zaqymdalý bolǵan jaǵdaıda tyrnaqty hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý nemese tyrnaqty qalpyna keltirý qajet bolady. Eger qolaıly aıaq kıimin kıiletin bolsa, tyrnaq óz qalypty jaǵdaıyna oralady.\r\n•	Qasyq tárizdes tyrnaqtar kóbinese balalarda kezdesedi jáne bul ýaqytsha qubylys. Mundaı tyrnaqtyń túri keıbir aýrýlarmen, atap aıtqanda temirtapshylyqty anemııamen birge paıda bolady. Tyrnaq ádette qalypty jaǵdaıyna keledi.\r\n•	Tyrnaq betindegi shuńqyrlar (oıyqtanýlar). Azdaǵan oıyqtardyń bolýy qalypty jaǵdaı bolyp sanalady. Qatty oıyqtanýlar, ásirese sarǵaıǵan nemese qalyń tyrnaqtardyń, nemese tyrnaq ornynan tyrnaqtyń alynýy teri aýrýlarynan (mysaly, ekzema nemese psorıazdan) paıda bolýy múmkin. \r\n•	Tyrnaqtyń betindegi tik jolaqtar (qatparlar) qartaıýǵa baılanysty qalyptasýy múmkin. Sonymen qatar jaraqattyń, ınfektsııanyń nemese aýrýlardyń saldarynan da paıda bolady.\r\n•	Tyrnaqtyń qalyńdaýy sańyraýqulaq ınfektsııasynan, jaraqattan jáne qannyń álsiz aınalymynan paıda bolady. Tyrnaqtar qalyńdap, sarǵaıýy jáne tyrnaq betine qatparlar shyǵýy múmkin. Jáne de olar synǵysh keledi. Tyrnaq álsiz bolyp, túsip qalýy múmkin. Múıiz tárizdi tyrnaq – bul ádette jas óte paıda bolatyn tyrnaqtyń erekshe qalyńdaýy.\r\n•	Tyrnaqtyń saǵat shynysy sııaqty ózgerýi – bul kóp taralǵan jaǵdaı. Saýsaqtardyń nemese baqaılardyń ushy isip, tyrnaq saǵat shynysy sekildi syrtqa shyǵyp turady. Tyrnaq isingen saýsaqtardy nemese baqaılardy qamtyp, kóterińki, búgilgen jáne ádettegiden jyltyr bolyp kórinedi. Mundaı jaǵdaıǵa ádette sozylmaly júrek, ókpe, baýyr,qalqansha bezi aýrýlary bar adamdar jıi tap bolady.\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nEtke batyp ósken tyrnaq\r\nQasyq tárizdi tyrnaqtar\r\nTyrnaq betinde shuńqyrlardyń qalyptasýy\r\nTyrnaq betindegi tik jolaqtar\r\nTyrnaqtyń qalyńdaýy','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1580,'','Tyrnaq túsiniń ózgerýi ','','','qz','s','',0,'',2095,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365520,1576901520,1545365587,'Tyrnaq túsiniń ózgerýi kóptegen sebepterge baılanysty bolady.','Tyrnaq túsiniń ózgerýi kóptegen sebepterge baılanysty bolady.\r\n\r\n•	Jaraqat alǵan kezde tyrnaqtyń qaraıýy. \r\n- Jaraqattanǵan tyrnaqtyń astynyń qanaǵymy nemese qantalaýy tyrnaqtyń qaralaıdy nemese oǵan shymqaı qyzyl tús beredi. Tyrnaqtyń astyndaǵy uıyǵan qandy drenajdaý kerek. Tyrnaqtyń qaraıǵanynyń jazylýyna bir apta ýaqyt ketýi múmkin.\r\n- Keıde jaraqattanǵan tyrnaq astynyń qaraıýy – tyrnaq ornynyń (tyrnaq qalyptasa bastaıtyn aımaǵynyń) jararaqatyn bildiredi. Bul jaǵdaıda tyrnaqty alyp tastap, tyrnaq erneýin emdeý qajet.\r\n- Melenoma jaraqattanǵan tyrnaqty qaraıtyp, oǵan tegis emes túr berýi múmkin. \r\n•	Tyrnaqtyń kógerýi dárilik preparattardyń janama áserinen paıda bolýy múmkin.\r\n•	Kógergen tyrnaqtar qannyń quramynda otteginiń tómendeýine baılanysty problemalardan da týyndaıdy. Mysaly, demikpe men ókpeniń obstrýktıvti aýrýy, qatty qanazdyq, salqyndaý, teńiz ústinen kóterilgendegi bıiktik deńgeıiniń áser etýi, perıferııalyq arterııalar aýrýy nemese shok (esten taný).\r\n•	Qaratory adamdarda qońyr jolaqtar kóp kezdesedi. Eger olar jańadan paıda bolyp nemese aýysa bastasa, onda alańdaýǵa negiz bar. Durys tamaqtanbaý nemese dári-dármekti durys paıdalanbaý qońyr jolaqtarǵa ákep soqtyrady  \r\n•	Jasyldaný sańyraýqulaq ınfektsııalarynan nemese bakterııalarynan týyndaıdy.\r\n•	Óńsiz, boz tyrnaqtyń paıda bolýy durys tamaqtanbaý, qanazdyq,\r\n•	denýine, bozarýyna \r\n•	Tyrnaqtyń óńsizdenýi, bozarýy durys tamaqtanbaýdan paıda bolýy múmkin. Atap aıtqanda, qanazdyq nemese tsınktiń jetispeýshiligi jáne basqa da medıtsınalyq problemalardyń áseri.\r\n•	Tyrnaqtaǵy aq daqtar nemese leıkonıhııa ádette jeńil jaraqattanǵanda, tipti bilinbeı qalýy da múmkin. Bul tyrnaqtyń daqtanýy bir aptada, bir aıda eshqandaı emdeýsiz ketip qalady.\r\n•	Tyrnaqtyń sarǵaıýy tyrnaqtyń tyrnaq ornynan ajyraǵan kezinde (onıhomadezıs) týyndaıdy, jaraqat alǵandaǵy teriniń kúıi nemese zaqymdanýy bolyp tabylady. Sondaı-aq, ol ókpeniń sozylmaly aýrýy nemese qaterli isik sekildi medıtsınalyq problemalardan týyndaıdy. Keıbir boıaýdy ásirese qyzyq tústi lakty durys paıdalanbaǵan kezde nemese shylym shegý saldarynan tyrnaqtar sarǵaıýy múmkin. \r\n','translator',21,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1581,'','Atmosferalyq qysymnyń ózgerýine baılanysty týyndaıtyn qulaq aýrýlary','','','qz','s','',0,'',604,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365580,1576901580,1545365700,'Qulaq aýrýlary syrttaǵy aýa qysymynyń joǵarylaýy nemese azaıýynan paıda bolýy múmkin, al óz kezeginde ishki aýa qysymy sol deńgeıde qala bermek. Bul ushaqtyń ushý bıiktikti ózgergende nemese súńgýir sýdyń astyna túskende nemese kóterilgende oryn alýy múmkin.','Qulaq aýrýlary syrttaǵy aýa qysymynyń joǵarylaýy nemese azaıýynan paıda bolýy múmkin, al óz kezeginde ishki aýa qysymy sol deńgeıde qala bermek. Bul ushaqtyń ushý bıiktikti ózgergende nemese súńgýir sýdyń astyna túskende nemese kóterilgende oryn alýy múmkin.\r\n\r\n•	Syrttaǵy aýa qysymynyń kenetten joǵarylaýynan, aýa qysymy dabyl jarǵaǵynyń jarylýyna (barojaraqatqa) ákep soqtyrýy múmkin.\r\n•	Syrttaǵy aýa qysymynyń birtindep joǵarylaýy dabyl jarǵaǵynyń artyndaǵy keńistikte suıyqtyqtyń paıda bolýyna (irińdi ortańǵy otıtke) ákep soqtyrýy múmkin.\r\n \r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nqulaqtyń aýyrýy\r\naýa qysymy\r\nbarojaraqat\r\n','translator',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1582,'','Kórýdiń ózgeristeri','','','qz','s','',0,'',1153,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365700,1576901700,1545365741,'__Kórýdiń ózgeristeri__ kóz almasynyń (kózdiń torly qabyǵy) artqy jaǵyn jaýyp turatyn tinderde, kórý júıkesinde  nemese kózdiń qan tamyrlarynda naqty problemalardyń baryn kórsetedi. Eger joǵaryda atalǵan kórýdegi ózgerister kenetten paıda bolǵan bolsa,  mindetti túrde dárigerge qaralý qajet.','__Kórýdiń ózgeristeri__ kóz almasynyń (kózdiń torly qabyǵy) artqy jaǵyn jaýyp turatyn tinderde, kórý júıkesinde  nemese kózdiń qan tamyrlarynda naqty problemalardyń baryn kórsetedi. Eger joǵaryda atalǵan kórýdegi ózgerister kenetten paıda bolǵan bolsa,  mindetti túrde dárigerge qaralý qajet.\r\n\r\n•	Jaryq jarqyly (fotopsııa). Fotopsııa - bul qysqa, biraq ta qaıtalanatyn jaryqtyń jytyldaýy nemese syzyqtar men jarqyldar  bolyp tabylady. Ásirese basty nemese kózdi jyljytqanda baıqalady. Jaryq jarqylyn qarańǵy fonǵa qaraǵan kezde ońaı kórýge bolady. Qysqa jarqyldar torly qabyqtyń ajyraýynan paıda bolýy múmkin.\r\n•	Jyljymaly obektiler – kórý aýmaǵynda paıda bolatyn  qarańǵy obektiler nemese kóleńkeler. Jyljymaly obekterdiń kenetten paıda bolýy torly qabyqtyń ajyraýynyń belgisi bolýy múmkin.\r\n•	Kórý aýmaǵyndaǵy qarańǵylyq pen buldyraýlar. Bul jaǵdaı torly qabyqtyń ajyraýynan bolýy múmkin.\r\n•	Bir nemese eki kózde kórýdiń ishinara nemese tolyq joǵalýy. Bul torly qabyqtyń ajyraýynan bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\n__Tegter:__ \r\n\r\nkórýdiń ógeristeri\r\nkórýdegi buzylystar\r\nkózdegý aýrý sezimi\r\nsoqyrlyq\r\ntorly qabyqtyń ajyraýy\r\nglaýkoma\r\nkórý júıkesiniń atrofııasy\r\n','translator',19,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1583,'','Qarashyqtyń kólemi men pishininiń ózgerýi','','','qz','s','',0,'',1852,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545365700,1576901700,1545365792,'Qarashyqtyń kóleminiń ár túrli bolýy, tuqym qýalaýshylyqtyń belgisi bolýy múmkin, biraq sonymen qatar túrli aýrýlar men jaraǵattardyń saldarynan da týyndap jatady. Eger bul júre paıda bolǵan jáne tuqym qýalaıtyn belgi bolsa, onda qarashyqtyń túrli kólemi, qalypty bolyp sanaladdy, jáne odan mazasyzdyq týyndamaıdy.','\'\'__Bul ne?__\'\' Qarashyqtyń kóleminiń ár túrli bolýy, tuqym qýalaýshylyqtyń belgisi bolýy múmkin, biraq sonymen qatar túrli aýrýlar men jaraǵattardyń saldarynan da týyndap jatady. Eger bul júre paıda bolǵan jáne tuqym qýalaıtyn belgi bolsa, onda qarashyqtyń túrli kólemi, qalypty bolyp sanaladdy, jáne odan mazasyzdyq týyndamaıdy.\r\n\r\n\'\'__Sebepteri.__\'\' Qarashyqtyń kólemi men pishininiń ózgerýi ishki qan ketýdiń, isiktiń, abtsessterdiń, anevrızmder men basqa da buzylystyrdyń nátıjesinen bolýy yqtımal. Negizinen kóptegen sebepter jaraqattardan týyndaıdy. Jaraqat alǵanda, kózdiń bulshyqetteri zaqymdalýy múmkin, ol kezde ıgerýshi bulshyq etterge zaqym kelse, olar qarashyqtyń kólemi men pishinine áser etedi. Kózdiń bulshyqetteri qarashyqtyń kólemi men onyń domalaq formasynyń qalpyn saqtaýǵa yqpal etedi. Jaraqat alǵan kezde  kóz almasy zaqymdanýy múmkin, kózdiń móldir bóligi (nurly qabyǵy), onyń saldarynan domalaq pishin ózgerip ketýi múmkin. Kózdiń zaqymdanýy qarashyqtyń jaryq pen mólsherdi basqasha qabyldaýyna sebep bolýy múmkin\r\n\r\n\'\'__Qandaı shara qoldaný kerek.__\'\' Eger qarashyqtyń kólemi men pishini ózgerse, jáne ol basmılyq jaraqatpen nemese qabynýmen baılanysty bolsa, sondaı-aq bas aýrý, júrek aıný, qusý, buldyraý nemese qylılyq, dene qyzýynyń kóterilýi, moıynda aýyrsyný men qysymnyń bolýy, deneni eńkeıtken kezde bas aýyrýynyń kúsheıgeni sııaqty sımptomdar bilinse – DÁRIGERGE DEREÝ QARALYŃYZ!\r\n\r\nAry qaraı dıagnostıkalaýǵa sizge mynadaı ádister qoldanylýy múmkin: jalpy qan taldamasy, kompıýterli tomografııa, elektroentsefalografııa, ıadrolyq magnıttik rezonans (IaMR), bas súıekti rentgen, moıyn bóligine rentgen, kóz ishkilik qysymdy ólsheý (sý qarańǵylyqqa kúmán bolsa), julyn suıyqtyǵyna tekserý júrgizý\r\n\r\n\r\n__Tegter: __\r\n\r\nqarashyqtyń kólemi men pishininińózgerýi, \r\nsý qarańǵylyq, \r\nMRT, \r\nbas mıdyń zaqymdanýy,  \r\nkózdiń buldyraýy, \r\neki beıneniń kórinýi','translator',11,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1584,'','Bronhıolıt','','','qz','s','',0,'',5078,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545369780,1576905780,1545370851,'Bronhıolıt – bul ókpege aýa ótkizetin kishkentaı tynys alý joldarynyń (bronhıol) qabynýy','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nBronhıolıt – bul ókpege aýa ótkizetin kishkentaı tynys alý joldarynyń (bronhıol) qabynýy\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nBronhıolıt ádette balalardy 2 jasyna deıin mazalaıdy. Jalpy aýrýdyń ótpeli kezeńi 3 aıdan 6 aıǵa deıingi ýaqyt. Bul endi jıi oryn alatyn jaǵdaıy, al keıde bul aýrý salmaqty bolyp ta keledi. Atalmysh aýrýdyń kóp taralǵan qozdyrýshysy respıratorly-sınıtsıtıaldy vırýs (RS). Búkil ómirge kelgen sábılerdiń jartysyna jýyǵy jasqa tolǵansha osy vırýspen baılanysa ósedi. \r\n\r\nBronhıolıt týdyratyn basqa da vırýstar:\r\n•	Adenovırýsy;\r\n•	Tumaý vırýsy;\r\n•	Paragrıp vırýsy.\r\n\r\nSábıler kúndelikti turmysta jutqynshaq arqyly ınfektsııasy bar adamnan osy vırýsty juqtyrady. Mysaly, osy vırýsty juqtyrǵan balalarmen oınaǵanda, osy vırýs bar er adamdardyń qasynda otyryp qalǵanda :\r\n•	Eger bireý túshkirse nemese jótelse, sábı onyń  aýadaǵy túshkirindisin ózi birden qabyldap alady;\r\n•	Vırýsy bar oıynshyq nemese basqa da zatty ustaǵannan da juqtyryp alady.\r\nTórt mezgildi salystyrmaly túrde qaraǵanda bronhıolıt kúzde jáne qysta kóbirek kezdesedi eken.\r\nBronhıolıttiń qaýipti faktorlary:\r\n•	Passıvti shylym shegý;\r\n•	Alty aıǵa tolmaǵan sábılerde bolý;\r\n•	Tar jerde (úı-jaı) ómir súrgennen;\r\n•	Balany emshekten ajyratqannan keıin;\r\n•	37 aptada týylǵan náreste.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nKeıbir balalarda aýrý sımptomsyz, jeńil damıdy. Brohıolıt ókpe ınfektsııasy sekildi joǵarǵy tynys alý joldarynan bastalady. Sodan, balada 2-3 kúnniń ishinde  tynys alýynda máseleler týyndap, syryl men jótel paıda bolady. \r\n\r\nAýrý sıpmtomdary:\r\n•	Ottegi jetispeýshiliginiń saldarynan (tsıanoz) terisinde kókshildeý isik paıda bolady – bul jaǵdaıda ýaqyt kúttirmeı medıtsınalyq járdemge habarlasý kerek;\r\n•	Tynys alýynda máseleler týyndaıdy, ókpesinde ssyryl paıda bolyp entige bastaıdy;\r\n•	Jóteledi;\r\n•	Sharshaǵysh keledi;\r\n•	Qaltyraı bastaıdy;\r\n•	Qabyrǵa aralyq bulshyq etteri tarta aýyrady (ony qabyrǵaralyq retraktsııa dep ataıdy);\r\n•	Dem alǵan kezde keńsirigi keýip turady;\r\n•	Tynys alýy jıilep ketedi (tahıpnoe).\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger medıtsınalyq tekserý ótkizip, balanyń ókpesin tyńdaıdy. Ol kezde mynadaı máseleler bas kóterýi yqtımal:\r\n•	Stetoskoppen tyńdaǵanda syryldaǵan dybystar estiledi;\r\nSondaı-aq tómendegideı tekserýler ótkizilýi múmkin:\r\n•	Qan gazy;\r\n•	Keýde jasýshalary aǵzalaryna jalpy rentgenografııa;\r\n•	Aýrýdy qozdyratyn belgili bir vırýstyń, ıaǵnı munynnan aqqan sýdyń úlgisin alady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty baǵyty aýrý sımptomdaryn jeńildetýge baǵyttalady. Mysaly tynys alý men syryldy qalypqa keltirý kerek.\r\nVırýstyq ınfektsııa kezinde antıbıotıkter áser bermeıdi. Vırýsqa qarsy dárilik preparattar aýrýdyń aýyr aǵymynda taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nSiz úı jaǵdaıynda sımptomdardy jeńildetý úshin tómendegideı ádisterdi qoldansańyz bolady:\r\n•	Kóp mólsherde suıyqtyq ishińiz. 12 aıǵa deıingi sábılerge eń tıimdi sýsyn ana súti bolyp tabydaly. Elektrolıttiń sýsyndar da bala úshin paıdaly bolmaq.   \r\n•	Dymqyl aýamen dem alyńyz, bul túkiriktiń kóp bólinýin tejeıdi. Aýa dymqyldandyrǵysh qoldanyńyz. \r\n•	Kóp tynyǵyńyz.\r\n\r\nBalańyzdyń qasynda, úıde bolsyn, kólikte bolsyn temeki shektirmeńiz. Balanyń ıynys alý júıesinde salmaqty máseleler týyndasa, aýrýhanaǵa jatqyzǵan durys, ol jerde ottekterapııasy men ishke suıyqtyq engizý sharalary júzege asyrylady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKóp jaǵdaıda, emdelgennen keıin tynys alý qyıyndyqtary úshinshi kúnde qalypqa keledi, al sımptomdary aptanyń ishinde joıylady. Keı jaǵdaıda pnevmonııa damýy múmkin nemese tynys alýyn qıyndatatyn bassqa da máseleler týyndap jatýy yqtımal.\r\n\r\nBalalar óskende, demikpe ne bolmasa basqa da aýrýlar, sonymen qatar ókpe syryldary mazalap jatady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa, dereý arada dárigerge nemese jedel járdem kómegine júginińiz:\r\n•	Balańyz tez sharshap qala beritin bolsa;\r\n•	Terisi, tyrnaqtary nemese erinderi kókshildenip isine túsedi;\r\n•	Bala sırek dep ala bastaıdy;\r\n•	Bala aqyryndap esten tana bastaıdy;\r\n•	Balanyń tynys alýy qıyndap ketedi;\r\n•	Muryndarynyń qýysy kebe bastaıdy tynys alýynyń qıyndaýynan qabyrǵa aralyq kerilýi baıqalady.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nKóp jaǵdaıda bronholıt kútpegen jerden tap bolady. Sebebi, qoǵamdyq ortada kóp taralǵan aýrý týdyratyn vırýstardan paıda bolýy múmkin. Sol úshin balalardyń beti-qolyn jaqsylap, sabyndap jýyp júrińiz, sonda ǵana zııankes vırýstarǵa qarsy turýyńyz múmkin.\r\nQandaı jaǵdaı bolmasyn balaǵa ımmýn júıesin kóteretin dárilik preparattardy birden berýge bolmaıdy.\r\n\r\nSábıer men jas balalardyń keýde tusynyń aýrýy (erlerde/áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nbronhıolıt\r\nókpeniń qabynýy \r\nbronhıol qabynýy\r\nvırýstar\r\nbalalar aýrýy\r\njótel\r\n\r\n','student_k',24,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1585,'','Allergııalyq reaktsııa: alǵashqy kómek','','','qz','s','',0,'',3453,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545371460,1576907460,1545371684,'Demikpe jáne allergııa jaıynda tolyǵyraq myna siltemeden oqyńyz: http://www.zdrav.kz/node/233\r\n\r\nAstan bolatyn allergııa jaıynda myna siltemeden oqyńyz: http://www.zdrav.kz/node/9591\r\n\r\nTómende allergııalyq reaktsııa týyndaǵanda qandaı alǵashqy kómek kórsetý kerektigi jaıynda aqparat berilgen.\r\nAllergııanyń  jeńil jáne salmaqty aýyrtpalyǵy bolady:\r\n\r\nAldymen ózińiz sabyr etińiz, jáne osy jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdy tynyshtandyryńyz. Adam abyrjyǵanda sımptomdar kóterilip ketýi  múmkin.\r\nAllergendi teńestirip kórińiz jáne mundaı allergenderden aldaǵy ýaqytta aýlaq júrýge tyrysyńyz. Eger aranyń shaqqanynan  allergııalyq reaktsııa paıda bolsa, qatty zattyń kómegimen onyń ınesin alyp tastańyz. Mysaly, tyrnaqpen nemese plastıkalyq kredıt kartasymen. Qysqysh qoldanbańyz. Terige qadalǵan  jándiktiń ınesin syǵyp jiberse, odan ý taralýy múmkin.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Ne istemeý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nDemikpe jáne allergııa jaıynda tolyǵyraq myna siltemeden oqyńyz: http://www.zdrav.kz/node/233\r\n\r\nAstan bolatyn allergııa jaıynda myna siltemeden oqyńyz: http://www.zdrav.kz/node/9591\r\n\r\n\'\'__Tómende allergııalyq reaktsııa týyndaǵanda qandaı alǵashqy kómek kórsetý kerektigi jaıynda aqparat berilgen.__\'\'\r\nAllergııanyń  jeńil jáne salmaqty aýyrtpalyǵy bolady:\r\n\r\nAldymen ózińiz sabyr etińiz, jáne osy jaǵdaıǵa tap bolǵan adamdy tynyshtandyryńyz. Adam abyrjyǵanda sımptomdar kóterilip ketýi  múmkin.\r\nAllergendi teńestirip kórińiz jáne mundaı allergenderden aldaǵy ýaqytta aýlaq júrýge tyrysyńyz. Eger aranyń shaqqanynan  allergııalyq reaktsııa paıda bolsa, qatty zattyń kómegimen onyń ınesin alyp tastańyz. Mysaly, tyrnaqpen nemese plastıkalyq kredıt kartasymen. Qysqysh qoldanbańyz. Terige qadalǵan  jándiktiń ınesin syǵyp jiberse, odan ý taralýy múmkin.\r\n\r\n1.	Eger adamda bórtpe nemese qyshý paıda bolsa, salqyn kompress basyńyz jáne gıdrokartızondy jaqpa maı jaǵyńyz;\r\n2.	Qaterli sımptom paıda bola ma, baqylaý kerek;\r\n3.	Medıtsınalyq kómekke kóńil bólińiz. Jeńil allergııalyq serpilis bolsa, dáriger sizge antıgıstamındi dárilik preparatty qabyldaýdy taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nAllergııalyq reaktsııanyń aýyr túrine tap bolǵan adamnyń tynys alý joldaryn tekserińiz, sonymen qatar, tynys alý men qanaınalymnyń aǵymyn da baqylańyz. Qaýipti belgi bolyp – keńirdektiń isýi esepteledi. Ol kezde, daýys qysylady, jińishkerip ne bolmasa jýaryp shyǵady, jáne tynys alýy qıyndaı túsedi. Onadı jaǵdaı oryn alsa jasandy dem beretin júrek-ókpelik reanımatsııasyn ótkizý kerek.\r\n\r\n1.	Keshiktirmeı jedel járdemge habarlasyńyz;\r\n2.	Sabyr saqtańyz, zardap shekken adamdy da sabyrǵa shaqyryńyz;\r\n3.	Eger allergııalyq serpilis ara shaqqannan bolsa, onyń terige qadalǵan ınesin tyrnaqpen nemese qatty bir zatpen ıterip, alyp tastańyz. Qysqysh qoldanbańyz. Ineni syqsa, ýy odan saıyn denege taralýy múmkin.\r\n4.	Eger zardap sheken adamnyń qolynyń astynda allergııaǵa qarsy dárisi bolsa, ony alyp berińiz. Aýyz arqyly, tynys alý joldaryna áser etetin dárilerdi múldem qoldanbańyz.\r\n5.	Eseńgireýdiń shamamen ólshemin anyqtańyz. Eger adam jatsa, onyn aıaǵyn 30 sm bıiktikke kóterip qoıyńyz, palto nemese kórpemen jabyńyz ústin. Myna jerleri zaqymdanǵan adamdardy mundaı kúıde jatqyzyp ketpeńiz: basy, moıny, arqasy, aıaǵy nemese jaısyzdanyp turǵan kezde.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Ne istemeý kerek__\r\n•	Adam allergııaǵa qarsy bir ınektsııany qabyldap alsa boldy, barlyq qaýip-qaterden qutylady dep oılap qalmańyz;\r\n•	Demi qysylyp jatqan zardap shegýshiniń basynyń astyna jastyq tósemeńiz. Ol onyń tynys alýyna edáýir kedergi jasaýy múmkin;\r\n•	Demi qysylyp jatqan adamǵa aýzynan eshnárse ishkizbeńiz.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa kóp kúttirmeı medıtsınalyq kómekke júginińiz:\r\n•	Zardap shekken adamda  allergııalyq reaktsııanyń aýyr formasy bolsa. Sımptomdardyń bilinýin kútpeńiz;\r\n•	Eger zardap shekken adamda burin aýyr formadaǵy allergııalyq serpilis bolsa.\r\n\r\n__Derekkóz:__ AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýtarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000005.htm\r\n\'\'Bettiń isinýi, bezeýler, Allergııalyq reaktsııas (erlerde/áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter: __\r\nallergııa\r\nallergııalyq reaktsııa\r\nallergııaǵa alǵashqy kómek\r\ndenedegi bórtpeler\r\n\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1586,'','Gerpetıkalyq baspa (angına)','','','qz','s','',0,'',3378,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545372480,1576908480,1545373014,'Gerpetıkalyq baspa (angına) – bul vırýstyq aýrý. Ol dene qyzýynyń kóterilýimen (qaltyraý) jáne tamaq tilshesi men aýyz qýysynda jaranyń paıda bolýymen sıpattalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nGerpetıkalyq baspa (angına) – bul vırýstyq aýrý. Ol dene qyzýynyń kóterilýimen (qaltyraý) jáne tamaq tilshesi men aýyz qýysynda jaranyń paıda bolýymen sıpattalady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nGerpetıkalyq baspa kóp taralǵan balaladyń ınfektsııalyq aýrýy bolyp tabylady. Ol 3 jastan 10 jasqa deıingi balalarda jıi kezdesedi, dese de onyń kez-kelgen jasta da paıda bolatynyn esten shyǵarsaǵan jón.\r\nNegizinde, bun ınfektsııanyń qozdyrǵysh vırýy A tobyndaǵy Koksakı vırýsy. Bul vırýs juqpaly. Eger bireý úıde nemese mektepte osy aýrýmen aýyratyn bolsa, sizdiń balańyzǵa da atalmysh vırýstyń juǵý qaýpi bolady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Tábettiń joǵalýy;\r\n•	Jutynǵanda aýyrsyný;\r\n•	Aýyz qýysy men tamaqta jara paıda bolady, sonda-aq, saýyrǵa aıaq-qolǵa bórtpeler qaptap ketedi.\r\nÁdette jaralardyń túsi aq, aq-sur tústi bolyp keledi de, aınalasy qyzaryp turady. Al olar óte qatty aýyrtady. Negizinde olar kóp bolmaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nBul aýrýdy anyqtaý úshin arnaıy bir ádisterdiń qajeti shamaly. Dáriger medıtsınalyq tekserý júrgizedi, sımptomdary men qalaı aýyratyndyǵy, jaıynda qandaı ózgerister oryn alǵany týraly suraıdy.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nAýrý sımptomdaryna qaraı tómendegideı emdeý joldary qarastyrylǵan:\r\n•	Qaltyraý men jaısyzdyqty jeńildetý úshin atsetamınofen nemese ıbýprofen taǵaıyndalady;\r\n•	Kóp mólsherde suıyqtyq ishińiz, ásirese sýyq sútti sýsyndardy. Aýyz qýysyn jylyman sýmen shaıyńyz nemese jemis-jıdek balmuzdaǵyn jeńiz. Ystyq sýsyndar men tsıtrýsty qorekterge jolamańyz;\r\n•	Aıalaýysh emdik dıetany ustanyńyz. Gerpetıkalyq baspa kezinde balmuzdaq sekildi sýyq sútti azyqtar, eń tıimdi tańdaý bolyp esepteledi. Óte qyshqyl jemisterdiń shyryny da aýyz qýysyndaǵy oıyq jaralardy titirkendiredi. Ashy, qýyrylǵan, ystyq taǵamdardy jeýd mundaı jaǵdaıda múldem doǵarǵan durys;\r\n•	Qajetine qaraı aýyz qýysyn shaıý úshin  jerligikti anestetıkterdi  qoldansa bolady (olar benzakon nemese ksılokaındardy quraýy múmkin, biraq olardy ishke qadyldaýdyń qajeti joq).\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrýdy emdese tez-aq, bir aptanyń ishinde jazylyp ketedi.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nEger asqyna qalsa, sýsyzdany oryn alýy yqtımal, biraq ony dárigerińiz qaıta qalpyna keltire alady.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı sımptomdar týyndaǵan jaǵdaıda dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Qalshyldaý, tamaqtyń aýrýy nemese aýyz qýysyndaǵy aýyrsyný 5 kúnge sozylyp bara jatsa;\r\n•	Balańyz suıyqtyqty az ishse, jáne sýsydana beretin bolsa;\r\n•	Dene qyzýy óte joǵary kóterilip ketip, túspeı turyp alsa.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nQoldy jaqsylap turyp jýyp jurý arqyly aýrýdyń ınfektsııasyn qozdyratyn vırýstyń aldyn alýǵa bolady.\r\nBalalardyń aýyz qýysyndaǵy týyndaǵan máseleler (erlerde/áıelderde)\r\n\r\n__Tegter: __\r\ntamaqtyń aýrýy\r\nbaspa\r\nangına\r\nvırýs\r\ngerpes\r\nınfektsııa\r\nvırýsty ınfektsııa\r\ngerpetıkalyq ınfektsııa\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1587,'','Aýyz qýysynyń gıgıenasy','','','qz','s','',0,'',3384,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545373200,1576909200,1545373681,'Tisterdiń buzylýy, qyzyl ıektiń qabynýy negizinen tis óńezi men  tiske jabysqan tamaqtan qalǵan bakterııalardyń áserinen bolyp jatady. Tis qaqtary tamaqtan keıin 20 mınýt ótkende túzile bastaıdy. Eger bul óńezdi ár kún saıyn tazalap otyrmasa, tistiń buzylýyna sebep bolady. Óńezdiń siresip qatýynan tis tastary paıda bolady.\r\n \r\n\'\'Tis, adam ómirinde mańyzdy ról atqarady. Biz tis arqyly tamaqty shaınap, qajetti azyqty bólip, qajetinshe dámin sezinemiz.  Jaqsy gıgıena saqtaý arqyly aýyz qýysynda túrli bakterııalardyń damýyn tejeı alamyz jáne aýyz qaýysy men tisterimizdi zaqymdanýdan qorǵaımyz.\'\' \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Asqynýy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Aýyz qýysynyń gıgıenasy jaıyndaǵy keńester__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nTisterdiń buzylýy, qyzyl ıektiń qabynýy negizinen tis óńezi men  tiske jabysqan tamaqtan qalǵan bakterııalardyń áserinen bolyp jatady. Tis qaqtary tamaqtan keıin 20 mınýt ótkende túzile bastaıdy. Eger bul óńezdi ár kún saıyn tazalap otyrmasa, tistiń buzylýyna sebep bolady. Óńezdiń siresip qatýynan tis tastary paıda bolady.\r\n   {img type=\"fileId\" fileId=\"521\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Tis, adam ómirinde mańyzdy ról atqarady. Biz tis arqyly tamaqty shaınap, qajetti azyqty bólip, qajetinshe dámin sezinemiz.  Jaqsy gıgıena saqtaý arqyly aýyz qýysynda túrli bakterııalardyń damýyn tejeı alamyz jáne aýyz qaýysy men tisterimizdi zaqymdanýdan qorǵaımyz.\'\' \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Asqynýy__\r\nTis óńezi men tis tastarynyń túzilýi tómendegideı asqynýlardy týyndatýy yqtımal:\r\n•	Aýyz qýysynda sańlaýdyń bolýy, odan tisterdiń qurylymy buzylady;\r\n•	Gıngıvıt – qabyný, qyzarý, qyzyl ıektiń qanaýy;\r\n•	Perıodontıt – tisti ustap turatyn jaq súıekteri baılamdarynyń buzylýy, budan tisterdiń túsýi jıi oryn alady;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy jaǵymsyz ıis (halıtoz);\r\n•	Abstsesster, aýyrsyný, shaınaı almaı qalý;\r\n•	Júktilikti kótere almaýdan júrek aýrýlaryna deıingi kóptegen densaýlyqqa baılanysty máseleler\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aýyz qýysy gıgıenasy jaıyndaǵy keleli keńester__\r\nAýyz qýysyn taza ustasa eshqandaı máselesiz, tister tap-taza kórinip turady. Saý qyzyl ıek kúlgin tústi jáne myqty bolady. Tisterińiz ben qyzyl ıekterińizdi aman saqtaý úshin tómendegideı keńesterdi oqyńyz: \r\n•	Tisti kúnine eki ret tazalańyz, ásirese tamaqtan keıin jáne uıqydan turǵanda;\r\n•	Tis tazalaǵysh jipti kem degende kúnine bir ret qolanyńyz;\r\n•	Tisińizdi josparly túrde teksertken kezde tis dárigeriniń zaqymdaýynan saqtanyńyz. Kóptegen tis dárigerleri kásibı tis tazalaýyn 6 aıdan kem ýaqytta ótkizbeıdi. \r\n•	Tiss protezderin taza ustańyz. Olardy arnaıy ertindilermen turaqty túrde tazalap, óńdep turyńyz. \r\nTis dárigerińizben tómendegideı suraqtar tóńireginde suhbattasyńyz:\r\n•	Qandaı tis shetkassyn paıdalaný kerek.  Jáne ony qandaı jerge qoıý qajet. Sizge elektirli tis shetkasy yńǵaıly bola ma. Ondaı tis shetkalary, qolmen paıdalanatyn shetkadan qaraǵanda qanshalyqty tıimdi.\r\n•	Tis jipterin qalaı durys paıdalanady. Qatty nemese aqyryn tartqylaýdan qyzyl ıekke zaqym kelip qalmaı ma?\r\n•	Aýyz qýysyn shaıý úshin qandaıda bir arnaıy zattardy nemese qajetti quraldardy paıdalanýym kerek pe?\r\n•	Este saqtaıtyn nárse, keıbir tis pastalary jáne aýyz qýysyn shaıatyn  zattar  adamǵa zııanyn tıgizip jatady, olardy qoldanǵan durys pa?\r\n\r\nTisti turaqty tazalý, tis dárigerimen birge tis qaqtaryn joıý, tistiń yńǵaısyz jerlerin tazalaý, tis arasyna kirgen zattardy tis jipterimen tazalap turý gıgıenanyń tıimdi joldarynyń biri bolyp tabalady. Tisti kásibı túrde tazalatý arqyly tistiń jyltyrlyǵyn arttyrýǵa bolady. Tistegi qatqan, maılasqan zattardy alý úshin tis dárigeri arnaıy qurylǵylardy paıdalanady. Keıde dáriger jaqty rentgenologııalyq túsirilimnen ótkizýdi talap etýi múmkin.\r\nJas balalar men sábılerdiń aýyz qýysynda týyndaǵan máseleler (erlerde/áıelderde)\r\nAýyz qýysyndaǵy problemalar (erlerde/áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\naýyz qýysynyń gıgıenasy\r\ntistiń kútimi\r\ntisti qalaı tazalaý kerek\r\nAlmatydaǵy stomatologııa\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1588,'','Qyzyl ıek aýrýlary','','','qz','s','',0,'',1003,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545373740,1576909740,1545373829,'Eger sizdiń qyzyl ıegińiz aýyrsa, yńǵaısyzdanbańyz, siz jalǵyz emessiz. Qazirgi ýaqytta eresek adamdardyń kóbinde osyndaı nemese osyǵan uqsas aýrýlar týyndaýda. Atalmysh aýrýlar aldymen qabynýdan bastalady, ony gıngıvıt dep ataıdy. Sodan soń tisti ustap turatyn súıekter men tinder zaqymdanady. Qyzyl ıektiń aýrýy asqynyp ketse tisterdiń túsýine birden-bir sebep bolady. ','Eger sizdiń qyzyl ıegińiz aýyrsa, yńǵaısyzdanbańyz, siz jalǵyz emessiz. Qazirgi ýaqytta eresek adamdardyń kóbinde osyndaı nemese osyǵan uqsas aýrýlar týyndaýda. Atalmysh aýrýlar aldymen qabynýdan bastalady, ony gıngıvıt dep ataıdy. Sodan soń tisti ustap turatyn súıekter men tinder zaqymdanady. Qyzyl ıektiń aýrýy asqynyp ketse tisterdiń túsýine birden-bir sebep bolady. \r\n\r\nGıngıvıt kezinde qyzyl ıek isinip, qyzaryp ketedi. Sodan, qanaǵysh bolyp qalady. Negizi gıngıvıt aýrýdyń jeńil túri bolyp esepteledi. Negizinde, gıngıvıt kezindegi qabynbaly protsess kúndelikti tis tazalaǵanda, tis jipterin paıdalanǵanda nemese tis dárigeri men gıgıenıstke qaralǵanda tómendeıdi. Eger gıngıvıtti emdemese, ol perondıtke aýysyp ketýi yqtımal. Perıodontıt kezinde qyzyl ıek zaqymdanady da, tisterden ajyrap, qaltashalar túzile bastaıdy. Eger bul aýrýdy emdemese, tisti ustap turatyn, qyzyl ıek pen tinderdi baılanystyryp turatyn súıekter buzylady.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqyzyl ıek\r\nqyzyl ıektiń aýrýy\r\nqanaý\r\nqabyný\r\naýrý\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1589,'','Gıngıvostomatıt','','','qz','s','',0,'',3594,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545373860,1576909860,1545374354,'Gıngıvostamatıt – aýyz qýysy men qyzyl ıektiń ınfektsııalyq aýrýy, oıyq jaranyń túzilýimen, tinderdiń isinýimen sıpattalady. Aýrýdyń qozdyrýshysy vırýstar men bakterııalar bolýy múmkin.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nGıngıvostamatıt – aýyz qýysy men qyzyl ıektiń ınfektsııalyq aýrýy, oıyq jaranyń túzilýimen, tinderdiń isinýimen sıpattalady. Aýrýdyń qozdyrýshysy vırýstar men bakterııalar bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nGıngıvostomatıt balalarda jıi kezdesedi. Ol (VPG-1) tıpti qarapaıym gerpes vırýsynyń juǵýynan týyndaýy múmkin. Odan, sondaı-aq gerpestıkalyq jara da paıda bolýy yqtımal.\r\nBul aýrý Koksakı vırýsyn juqtyrǵan kezde de daýy múmkin.\r\nNegizinen kóp adamdarda, aýyz qýysy gıgıenasyn durys saqtamaǵandyǵynan týyndap jatady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nBul aýrýdyń sımptomdary jeńil de, aýyr túrde de kórinis beredi:\r\n•	Aýyz qýysynda jaǵymsyz ıistiń bolýy;\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Yńǵaısyzdyqty seziný, mazasyzdaný jáne ıgerimsizdik oryn alýy múmkin;\r\n•	Tańdaıda nemese qyzyl ıekte oıyq jaralar paıda bolady;\r\n•	Tábet joǵalyp, aýyz qýysy aýyrady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger aýyz qýysyńyzdan kishkentaı jaralardy anyqtaý úshin tekseris júrgizedi.  Olardyń syrtqy túri basqa aýrýlardan paıda bolǵan jaraǵa uqsaıdy. Jótel, qaltyraý nemese bulshyqetterdiń aýrýy aýyz qýysyndaǵy basqa da aýrýlardyń paıda bolǵandyńynyń dálili bola alady.\r\nKóbinese gıgıvostomatıtpen zaqymdanýdy anyqtaý úshin basqa tekserýler qajet bola bermeıdi. Dese de, vırýsty nemese bakterııalyq kezeńderdi sáıkesterdirý úshin dáriger jaradan tinderdiń azǵantaı bólshegin alýy múmkin. Aýyz qýysynyń basqa da jaralamen zaqymdanýyna bıopsııa júrgiziledi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty maqsaty aýrý sımptomdaryn toqtatýǵa baǵyttalady. \r\nSiz úı jaǵdaıynda ózdigińizden tómendegideı sharalardy qoldansańyz bolady:\r\n•	Aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtańyz. Qyzyl ıekti múqııat tazalap turyńyz, sonda ǵana siz basqa ınfektsııalardyń juqtyrýdyń aldyn alasyz.\r\n•	Eger dáriger eshqandaı zııandy jaıtty anyqtamasa, siz tek aýyz qýysyńyzdy shaıyp, aýrýdy jeńildetseńiz bolady;\r\n•	Aýyz qýyssyndaǵy jaǵymsyz yńǵaıssyzdyqty boldyrmaý úshin tuzdy sýmen shaısańyz bolady. (staqandaǵy sýǵa  bir shaı qasyq tuz salyp) nemese shaıýǵa arnalǵan  sýtek totyǵymen shaısańyzda quptalady;\r\n•	Densaýlyq dıetasyn saqtańyz. Jumsaq, jaǵymsyz azyq-túlikter jegen kezde yńǵaısyzdyqty týyndatýy múmkin.\r\nSizge antıbıotıkter taǵaıyndaýy da ábden múmkin:\r\nTis dárigerine ınfıtsırlergen tinderdiń bóligin joıýǵa týra keledi. Bul jarany hırýrgııalyq óńdeýden ótkizý dep atalady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nGıngıvostomatıttiń aýyrlyǵy jeńilden aýyr túrge kóterilýi múmkin, aýrý aqyryndap aýyrmaı damı túsedi. Aýrý emdelse, jaralar negizinde 2-3 aptanyń ishinde ózdiginen jazylady.\r\n{ANAME()}7{ANAME} \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nGıngıvostomatıt aýyz qýysynan basqa jerdi de basyp ketýi múmkin. Ol aýyz qýysy jaralarynyń salmaqty túrine aýysýy yqtımal. \r\n{ANAME()}8{ANAME} \r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaıttar týyndasa dárigerge habarlasyńyz: \r\n•	Sizdiń aýyz qýysyńyzda oıyq jara paıda bolsa, qaltyraı bastasyńyz nemese basqa da belgiler oryn alsa;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy oıyq jaralar úlkeıip bara jatsa nemese 3 apta boıy dárilik terapııa áser bermese; \r\n\r\n\'\'Balalardyń aýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde/áıelderde)\'\'\r\n__Tegter:__ \r\ngıngıvıt\r\nstomatıt\r\ntis aýrýy\r\ntis óńezi\r\nqotyr\r\nstomatologııa\r\nemi\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1590,'','Tis aýrýlary','','','qz','s','',0,'',1113,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545374400,1576910400,1545374518,'Adam tisteri súıek tıptes myqty materıalmen tolyqtyrylǵan. Tistiń ishinde júıke jáne qan tamyrlary bar. Tis adamǵa kóptegen qajettilikterdi óteý úshin qajet. Mysaly, tamaqtaný úshin, sóıleý úshin jáne timti kúlý úshin de. Tiske qatysty aýrýlar tis jegi, ınfektsııa jáne jaraqattan týyndaıdy.','Adam tisteri súıek tıptes myqty materıalmen tolyqtyrylǵan. Tistiń ishinde júıke jáne qan tamyrlary bar. Tis adamǵa kóptegen qajettilikterdi óteý úshin qajet. Mysaly, tamaqtaný úshin, sóıleý úshin jáne timti kúlý úshin de. Tiske qatysty aýrýlar tis jegi, ınfektsııa jáne jaraqattan týyndaıdy.\r\n\r\nBul aýrýdyń jıi kezdesetin sımptomy, osy másele jaıynda birden-bir belgi berýshi jaǵdaı ol – tistiń aýrýy. Sonymen qatar munda tistiń shytynaý men túsýin de kirgizse bolady. Tis aýrý máseleleri týyndaǵanda ýaqytyly tis dárigerine baryp tekserilgen jón. Qýanyshqa oraı tis aýrýlarynyń barlyǵyn derlik emdeýge bolady, ol úshin aldymen tistiń taza turýyna asa mán berińiz. \r\n\r\nAýyz qýysyn taza ustaý úshin jáne tisterińizdiń saý bolǵanyn qalasańyz, tómendegi keńesterdi oqyńyz:\r\n•	Kún saıyn ftor jınalǵan tisti tis pastasymen jýyp turyńyz;\r\n•	Kún saıyn tisterińizdiń arasyn tis jibimen tazalap turyńyz;\r\n•	Tátti taǵamdardy tym kóp jemeı, endi shekteńiz;\r\n•	Shylym shekpeńiz jáne tabak shaınamańyz;\r\n•	Tis dárigerine jáne gıgıenıstke jıi tekserilip turyńyz.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nqyzyl ıek\r\nqyzyl ıektiń aýrýy \r\ntis jegi\r\nqanaý\r\nqabyný\r\naýrý\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1591,'','Tis protezderi','','','qz','s','',0,'',1218,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545374520,1576910520,1545374633,'Tis protezderi – ımplanttanyp, joǵalǵan tisterdiń ornyna qoıylǵan jasandy tister. Tis protezderi tolyq jáne ishinara bolyp keledi. Tolyq protezder astyńǵy nemese ústińgi jaqqa  tolyǵymen kıiledi. Ishinara protezder bir nemese birneshe tistiń oryn jaýyp týrý úshin kıiledi. ','Tis protezderi – ımplanttanyp, joǵalǵan tisterdiń ornyna qoıylǵan jasandy tister. Tis protezderi tolyq jáne ishinara bolyp keledi. Tolyq protezder astyńǵy nemese ústińgi jaqqa  tolyǵymen kıiledi. Ishinara protezder bir nemese birneshe tistiń oryn jaýyp týrý úshin kıiledi. \r\n\r\nZamanaýı damýdyń nátıjesinde tis dárigerleri protezderdiń sapasyn jaqsartýda. Qazir olardyń syrtqy túrleri barynsha tabıǵı tiske uqsatyldy, onymen qoımaı olar óte yńǵaıly.  Biraq protezderdi salǵan adamdar ózderin bastapqyda birúrli sezinedi.  Alǵashynda sizge tis dárigerine jıi barýǵa týra keledi, al ol jasandy tisterdiń qalaı turǵandyǵyn, durys ornalasqanyn qadaǵalaıdy. Ýaqyt óte kele aýyz qýysy da ózgerike úırenisedi, sol kezde emin-erkin jasandy tisterdi salyp júre alasyz. Tis dárigeriniń ózgeristi qalaı ıgeretinine mán berińiz. \r\n\r\nProtezderdi salǵanda siz birneshe túrli ózgeristerdi baıqaısyz, mysaly sóılegende, tamaq ishkende. Ystyq tamaq pen sýsyndardy qabyldaǵanda protezdi abaılańyz, múmkin bolsa, alyp qoısańyzda bolady. Biraq tamaq arasynda kezdesip qalǵan kishkentaı túıirshikterge mán bermeı-aq qoısańyz da bolady.\r\n \r\n__Tegter:__ \r\ntis\r\ntistiń túsýi\r\nprotez\r\nAlmatydaǵy tiz protezderin salý oryndary, \r\nprotezdeý\r\nstomatologııa\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1592,'','Insýlınoma (qan quramyndaǵy ınsýlınniń kóbeıýi)','','','qz','s','',0,'',5378,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545374700,1576910700,1545375692,'Insýlınoma – bul uıqy beziniń isinýi. Uıqy bezi isingende gormonnan ınsýlın shamadan tys kóp bólinedi.\r\nInsýlın uıqy beziniń gormony, qan quramynda glıýkoz bólingende, uıqy bezinen ınsýlın bólinedi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepeteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nInsýlınoma – bul uıqy beziniń isinýi. Uıqy bezi isingende gormonnan ınsýlın shamadan tys kóp bólinedi.\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"522\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n\'\'Insýlın uıqy beziniń gormony, qan quramynda glıýkoz bólingende, uıqy bezinen ınsýlın bólinedi.\'\'\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nUıqy bezi ish-qurlys aǵzalaryna jatady, ol kóptegen fermentter men gormondardy bóledi, sondaı-aq ınsýlındi bóledi.  Insýlınniń qyzmeti qandaǵy qant mólsherin (glıýkozdy) tómendetý jáne ony aǵza jasýshalaryna tasymaldanýyna yqpal etý.\r\n\r\nQandaǵy qant mólsheri tómengi kórsetkishke deıin túsken kezde, qant mólsheri qalypty bolmaıynsha, uıqy bezi ınsýlın bólýin toqtata turady.  Uıqy beziniń isinip, ınsýlındi shamadan tys mólsherde bólýi – ınsýlınomııa dep atalady. Isiktiń saldarynan qandaǵy qant mólsheri múldem tómengi kórsetkishke túsip ketse de ınsýlınniń bólinýi toqtamaı ketedi. \r\n\r\nInssýlınniń joǵarǵy kórsetkishi qandaǵy qant quramynyń tómendeýine ákeledi (gıpoglıkemııa). Gıpoglımekııa jeńil damýy múmkin, ol kezde mynadaı sımptomdar damıdy: ózin ash seziný jáne mazasyzdyq.  Nemese aýrý aǵymy aýyr bolýy da múmkin, mundaı jaǵdaıda adam gıpoglıkemııadan tyrysýy múmkin, nemese ólim ketýi de yqtımal.\r\nInýlınoma – sırek kezdesetin isik túri. Eresekterde ol ádette biren-saran kezdesedi jáne kishkentaı tıindi isik túrinde kórinis beredi.\r\n\r\nBul aýrý balalarda da óte sırek kezdesedi. Ádette, balalarda qandaǵy ınsýlınniń joǵarǵy kórsetkishi uıqy bezinde birge taǵy da bir isiktiń paıda bolýynan (jasýshalardyń jabysyp qalýynan) ınsýlınniń kóp mólsherde bólinýinen aýrý týyndatady.\r\n\r\nInsýlınniń  90%  - y qaýip týdyrmaıtyn isik bolyp tabylady. Genetıkalyq sındromy bar adamdar kóp endokrındi neoplazııalar dep atalady. Ondaı adamdar ınsýlınomıaǵy jáne basqa da endokrındik aýrýlarǵa shaldyqqysh keledi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Úreılený;\r\n•	Minez-qulyǵy ózgerý\r\n•	Kózi buldyraý\r\n•	Koma\r\n•	Esten taný\r\n•	Tyrysý\r\n•	Bas aınalý\r\n•	Bas aýrý\r\n•	Ózin ash seziný\r\n•	Esin joǵaltý\r\n•	Júrek soǵý rıtminiń sırektenýi\r\n•	Tersheńdik\r\n•	Dirildeý\r\n•	Dene salmaǵynyń artýy\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nAsh qaryn kezinde qan alyp, mynalardy tekserýi múmkin:\r\n•	Qandaǵy S-peptpd mólsheri;\r\n•	Qandaǵy glıýkoz mólsheri;\r\n•	Qandaǵy ınsýlın mólsheri\r\n•	Uıqy bezinen ınsýlın bólýge qatysatyn quraldardyń quramy.\r\nUıqy bezindegi isikti anyqtaý úshin kompıýterli tomagrafııa (KT), magnıtno-rezonansty tomagrafııa (MRT) ish-qurlys nemese pozıtorly-emıssıondy tomagrafııa (PET) ótkizilýi múmkin. Bulardan jaǵymsyz nátıje kórsetken jaǵdaıda, tómendegideı tekserý áditeri oryndalady:\r\n•	Uıqy bezi endosonografııasy;\r\n•	Oktreotıdti stsıntıgrafııa;\r\n•	Uıqy bezi angıografııasy;\r\n•	Insýlındi ishki kúre tamyrǵa synama engize otyryp tekserý.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nShuǵyl aralasýlar ınsýlın eminiń eń basty emi bolyp tabylady. Isik ártúrli ádistiń kómegimen anyqtalady, mysaly dıagnostıkalaý nemese hırýrgııalyq aralasýlar bolýy múmkin. Dárilik preparattar otaǵa deıin naýqastyń halin qalypqa túsirý úshin qoldanylady.\r\n\r\nEger isik túıinderi biren-saran bolsa ol joıylady. Eger isik túıinderi kóp bolsa, onda uıqy beziniń bir bóligi túgeldeı    kesip alyp tastaýǵa týra keledi (ishinara pankreatektomııa) . As qorytýǵa qajetti fermentterdi bólip turý úshin, uıqy beziniń kem degende 15%  qaldyrylady. Munyń ózi ınsýlınniń túgeldeı joıylyp ketpeýine sebepshi bolady.\r\nKeı jaǵdaıda ınsýlınoma kóp bolsa nemese aýrý qaıta qaıtalasa uıqy beziniń barlyq bóligi alynyp tastalady. Biraq munyń saldarynan sosyn, ınsýlın shamadan tys kóp bólinip, qant dıabeti damyp ketýi múmkin. Sondyqtan naýqas ınektsııa arqyly ınsýlındi qabyldap júrgeni durys.\r\n\r\nEger sizge ota da kómek bermese, isik qaıtpasa, shuǵyl emder de sizge oń áserin tanytpasa, ınsýlınniń bólinýin  jáne gıpoglıkemııany tejeý úshin dıazoksıd preparaty taǵaıyndalady. Bul dárimen qatar aǵzadaǵy suıyqtyqty ustap turý úshin dıýretkalar (aǵzadaǵy artyq suıyqtyqty shyǵaryp tastaıtyn dári) taǵaıyndalady. Keıbir naýqastarǵa ınsýlınniń shamadan tys jaıylyp ketýine kedergi keltiretin oktreotıd dárisi taǵaıyndalady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nNegizi kóp jaǵdaı bul isik asa qatty qaýip tóndire bermeıdi jáne otadan keıin naýqastardyń kópshiligi saýyǵyp ketedi. Biraq, keıbir gıpoglıkemııa nemese basqa aǵzalarǵa taralyp ketken, ómirge qaýip tóndiretin  isikter osy aýrýmen birge aýyrtpalyǵyn túsiredi. \r\n{ANAME()}7{ANAME}  \r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Aýyr gıpoglıkemııa;\r\n•	Basqa aǵzalarǵa taralyp ketken isikter (metastazdaný) ;\r\n•	Uıqy beziniń túgeldeı joıylýynan qant dıabetiniń damýy. (keı jaǵdaıda)\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nSizde qandaı da bir ınsýlınomanyń sımptomdar kezdese qalsa dárigerge qaralyńyz. Tyrysý men esten taný shuǵyl jaǵdaı bolyp esepteledi, ol kezde dereý 103 nómirindegi jedel járdem qyzmetine habarlasyńyz.\r\n\r\n__Sınonımderi__\r\nInsýloma; aralshyq jasýshalar Adenomasy\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nınsýlınoma\r\nuıqy bezi\r\nonkologııa\r\nuıqy bezi isigi\r\nonkologııalyq em\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1593,'','Tis emaldarynyń ózgerýi (Patologııalyq jelinýi, syna tárizdi aqaý)','','','qz','s','',0,'',4647,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545375720,1576911720,1545376237,'Patologııalyq jeliný jáne syna tárizdi aqaý – tistiń emali dep atalatyn syrtqy jabyndysynyń eki tıpti zaqymdanýy. Keıde olar da tistiń túpki tereń jaǵyn zaqymdaıdy. \r\n\r\nPatologııalyq jeliný tis emaline ylǵı túrli nárselerdiń tııýinen, jáne sonyń áserinen onyń juqarýynan týyndaıdy. Tisti shamadan tys kóp jýa berý de derttik joıylýdyń sebebi bolyp tabylady. Tis shetkalary da, alynbaly-salynbaly jasandy tister de emaldiń buzylýyna ákeledi.\r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Kútiletin jaǵdaı__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Boljamy__{ALINK} \r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nPatologııalyq jeliný jáne syna tárizdi aqaý – tistiń emali dep atalatyn syrtqy jabyndysynyń eki tıpti zaqymdanýy. Keıde olar da tistiń túpki tereń jaǵyn zaqymdaıdy. \r\nPatologııalyq jeliný tis emaline ylǵı túrli nárselerdiń tııýinen, jáne sonyń áserinen onyń juqarýynan týyndaıdy. Tisti shamadan tys kóp jýa berý de derttik joıylýdyń sebebi bolyp tabylady. Tis shetkalary da, alynbaly-salynbaly jasandy tister de emaldiń buzylýyna ákeledi.\r\n\r\nHımııalyq zattar, sol sııaqty qyshqyldar syna tárizdi emal aqaýlyǵyn týdyrady. Qyshqyldar ádette, tsıtrýsty jáne basqa da azyq-túliktiń quramynda bolady. Asqazan qyshqyly da syna tárizdi aqaýdyń paıda bolýyna birden-bir sebeker, árıne eger ol tamaq pen aýyz arqyly asqazannan kóteile beretin bolsa. Bul aýrýdy reflıýksti qyshqyl dep te ataıdy. Asqorytý júıesi buzylǵan (býlımeıa) adamdar da kóp qusýdyń saldarynan emaldiń derttik joıylýyna tap bolyp jatady. Tipti basseınderdegi hlor jáne basqa da  hımııalyq zattar uzaq ýaqyt áser etýi emaldiń syna tárizdi aqaýlyǵyna sebepshi bolady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nTis shetkasyn paıdalanǵanda árbir astyńǵy tistiń úshinshisinde, qyzyl ıekke jaqyn tusta  V-tıptes emaldiń ketkendigi baıqalady. Tisterdiń tolyq bólikteri de, joǵarǵy azý tisterden de osyndaı ózgeristi ańǵarýǵa bolady. Olar abrazıvti zaqymdanýlar dep atalady. Tisterdiń tereńdep zaqymdanýynyń saldarynan emaldiń ketýiniń túrli sebepteri týyndaıdy. Emaldiń ketken bólikterinen tis tazalaý barysynda tis arasynan kqrinis bergenin de baıqaýǵa bolady. \r\n\r\nEmaldiń syna tárizdi aqaýlyǵy derttik joıylýdan aıshyqtanady. Syna tárizdi aqaý tistiń betinde sopaq pishindi kómeskilenip kórinedi.\r\nPatologııalyq jeliný sekildi, syna tárizdi aqaý da tistiń sezimtaldyǵyn kúsheıtedi, mysaly, ystyq nemese sýyq tamaqpen sýsyndar ishkende qıyndyq týǵyzady. Dentın astyna oranalasqan emaldiń zaqymdanýy kezinde qıyndyq odan saıyn kúsheıedi. Dentın júıke jáne qan tamyrlarynnan turady, ol pýlpany, tistiń ishki jaǵyn qorǵap jatady. \r\nPatologııalyq jeliný de, syna tárizdi aqaý da  tisińizdiń syrtqy túrine de áser etedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Kútiletin jaǵdaı__\r\nEmaldiń derttik joıylýy men syna tárizdi aqaýlyǵynyń sebebin anyqtaǵannan keıin, ádette qurý protsessi toqtaıdy.  Tis aqaýlyǵyn qalpyna keltirý úshin jáne paıda bolǵan sımptomdardy toqtatý úshin qosymsha em alýǵa týra keledi.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nAldyn alý sharasy emaldiń syna tárizdi aqaýlyǵy men derttik joıylýyna baılanysty júzege assyrylady:\r\n•	Qyshqyl taǵamdar men sýsyndardy kóp paıdalanbańyz;\r\n•	Qatty tis shetkasymen tisti kúshpen jýmańyz. Amal bolsa, jumsaq shetkamen jýýǵa tyrysyńyz;\r\n•	Tisti tazalaý úshin tis tazalaǵysh jipti qajetti deńgeıde paıdalanyńyz.\r\nEger siz tisińizdi qalaı tıimdi tazalap júrýdi meńgermeseńiz, tis dárigerinen keńes alyńyz.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmaldiń syna tárizdi aqaýlyǵyna jáne derttik joıylýyna baılanysty emdeý sharalary olardyń qanshalyqty zaqymdanǵanyna qarasty júzege asady. Eger sizde úlken aqaýlyq bolsa, tis aqaýlyǵyn plombalaýǵa týra keledi. Eger zaqymdanǵan jer azǵantaı bolsa, eshnárse sezilmese, ony tipti arnaıy emdemeı-aq qoısańyz da bolady.\r\nSezimtal tisterge tis dárigeri quramynda ftor bar jaqpany ne bolmasa, shaıǵyshty úı jaǵdaıynda paıdalanýǵa keńes beredi. Eger sizge zaqymdanǵan jerdegi aqaýlyqty plombalaý qajet bolsa,  tis dárigeri tistiń túsine laıyqty tústi tańdap bere alady. Negizi materıaldyń eki túri qoldanylady:\r\n•	Kompozıtter (plastıkalyq plomba);\r\n•	Stekloınomerler\r\n\r\nTis dárigeri nemese gıgıenıst  te tiske  arnalǵan ftorlakty paıdalanýy múmkin.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralǵan durys__\r\nEger siz tisińizden  qandaıda bir ketikti nemese sopaqsha kómeskilengen  jerin baıqasańyz tis dárigerine habarlasyńyz. Tisińiz tym sezimtal bolyp bara jatsa da tis dárigrine habarlasyńyz. Qıyndyqtyń aldy qansha erte alynsa, jaǵymsyzdyqtar sonshshalyqty tez joıylady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nDert pen qajalýdyń aldyn erte alsa, aldaǵy boljamy jaqsy bolmaq.  Eger  zaqymdaný protsessi toqtamasa, onda ol jaǵdaı tistiń ishki jaǵy men etiniń qurýyna aparady. Zaqymdanǵan jerdiń kólemi qansha ulǵaıǵan saıyn, ony emdeý úshin sonshalyqty kóp kúsh ketedi.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nAlmatydaǵy stomatologııa \r\nemal\r\nemaldiń ketýi \r\nemaldiń jińishkerýi \r\nAlmatydaǵy tis emdeý ortalyǵy \r\ntistiń kómeskilenýi\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1594,'','Infektsııalyq toksıkalyq shok ','','','qz','s','',0,'',4379,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545376440,1576912440,1545377050,'Infektsııalyq toksıkalyq shok - kúrdeli aýrý bolyp esepteledi. Bul jaǵdaıda adamda, qaltyraý paıda bolady, ishki organdardyń qyzmeti buzylady.\r\n\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok – ýly stafılokokk (irińdi týǵyzatyn bakterııanyń túri) bakterııasynan týyndaıdy.  Toksıkalyq shok dep atalatyn, osyǵan  uqsas sındrom– streptokokk bakterııasynan týyndaýy múmkin. Barlyq stafılokokktik nemese streptokokktik juqpalar ınfektsııalyq-toksıkalyq shokty týdyra bermeıdi.\r\n\r\nEń alǵashqy ınfektsııalyq toksıkalyq shok oryn alǵan jaǵdaı áıelderden bastaldy, olar etekkir kezinde tampon qoldanyp, aýrý sodan týyndaǵan boltyn. Qazirgi tańda da bul aýrýdyń  jartysyna jýyǵy osyndaı jaǵdaılardan týyndap jatady. \r\n\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok teriniń ınfıtsırlenýi kezinde, kúıgende, nemese otadan keıin mazalaýy múmkin. Jalpy aýrý balalardy da, erlerdi de,  etekkir kezinde áıelderdi de mazalaıdy. \r\n','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok - kúrdeli aýrý bolyp esepteledi. Bul jaǵdaıda adamda, qaltyraý paıda bolady, ishki organdardyń qyzmeti buzylady.\r\n\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok – ýly stafılokokk (irińdi týǵyzatyn bakterııanyń túri) bakterııasynan týyndaıdy.  Toksıkalyq shok dep atalatyn, osyǵan  uqsas sındrom– streptokokk bakterııasynan týyndaýy múmkin. Barlyq stafılokokktik nemese streptokokktik juqpalar ınfektsııalyq-toksıkalyq shokty týdyra bermeıdi.\r\nEń alǵashqy ınfektsııalyq toksıkalyq shok oryn alǵan jaǵdaı áıelderden bastaldy, olar etekkir kezinde tampon qoldanyp, aýrý sodan týyndaǵan boltyn. Qazirgi tańda da bul aýrýdyń  jartysyna jýyǵy osyndaı jaǵdaılardan týyndap jatady. \r\n\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok teriniń ınfıtsırlenýi kezinde, kúıgende, nemese otadan keıin mazalaýy múmkin. Jalpy aýrý balalardy da, erlerdi de,  etekkir kezinde áıelderdi de mazalaıdy. \r\n\r\nQaýipti faktorlary:\r\n•	Bosanǵannan keıin az ýaqyt ótkende;\r\n•	Altyn stafılokokk bakterııasynan týyndaǵan ınfektsııadan (ony ádette, stafılokokktik ınfektsııa dep ataıdy).\r\n•	Tyǵyndar (mysaly, murynnan qan ketkende toqtatatyn tyǵyndar);\r\n•	Etekkir kezinde;\r\n•	Otadan keıin;\r\n•	Tampon qoldanǵannan keıin (ásirese, uzaq ýaqyt qoldanǵannan);\r\n•	Otadan keıin jaranyń ınfıtsırlenýinen.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Esten taný;\r\n•	Dıareıa;\r\n•	Jalpy ıkemsizdik;\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Joǵary qaltyraý, dene qyzýy qatty kóteriledi;\r\n•	Arterııalyq qyssymnyń tómendeýi;\r\n•	Bulshyq etterdiń aýrýy;\r\n•	Júrek aıný men qusý;\r\n•	Organdyq jetispeýshilik (baýyr men búırek);\r\n•	Kózdiń, aýyzdyń, tamaqtyń qyzarýy;\r\n•	Tyrysý;\r\n•	Kúnnen kúıgen sııaqty bolyp kórinetin qyzyl bórtpeler;\r\n\r\n•	Teriniń túleýi, ásirese bórtpeler paıda bolǵannan keıin 1-2 apta ótkende bastalady, sondaı-aq alaqan men aıaqtyń tómengi jaǵynyń terilerli túleı basstaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nBirde-bir tekserý  ádisi ınfektsııalyq toksıkalyq shokty anyqtaı almaıdy.\r\nBirneshe krıterılermen dıagnoz toqtaıdy: qaltyraý, arterııalyq qysymnyń tómendeýi, bótpe, bórtpe shyqqannan keıin 1-2 apta ótkende teriniń túleýi, sondaı-aq, úsh músheniń qyzmetinde másele týyndaǵandyqtan.\r\nKeıbir jaǵdaıda qan tamshysyn tekseri arqyly altyn stafılokokk bakterııasynyń ósýin anyqtaýǵa bolady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nKez-kelgen tampon, jatyr gýbkalary nemese muryn tampondary sekildi materıaldar alynýy kerek. Infektsııanyń negizgi kózi (hırýrgııalyq jara) tazartylýy kerek.\r\nEmdeý organ qyzmetine tómendegideı joldarmen demeý berý arqyly júzege asady:\r\n•	Kez-kelgen ınfektsııaǵa arnalǵan antıbıotıkter ( ishke engiziletin);\r\n•	Dıalız (búırek jetispeýshiliginiń damýy kezinde qoldanylatyn);\r\n•	Suıyqtyqty ishke engizý;\r\n•	Arterııalyq qysymdy baqylaý úshin beriletin dáriler;\r\n•	Aýyr jaǵdaıda gamma-globýlındi ishke engizý;\r\n•	Jaǵdaıdy monıtorıngten ótkizý úshin ıntensıvti terapııa bóliminde bolý.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok 50% jaǵdaıy ólimge ákeledi. Aýrý emdelgennen keıin de qaıta mazalaýy múmkin.\r\nAsqynǵan jaǵdaıda:\r\n•	Aýyr organdyq potologııa oryn alady;\r\n•	Búrek jetispeýshiligi oryn alady;\r\n•	Júrek jetispeýshiligi oryn alady;\r\n•	Baýyr jetispeýshiligi oryn alady;\r\n•	Shok, eseńgireý;\r\n•	Ólim\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shok týyndaǵanda dereý medıtsınalyq kómekti qajet etedi. Eger sizde bórtpeler paıda bolsa, qaltyrasańyz, ózińizdi ıkemsiz sezinseńiz,  ásirese etekkir kezinde tapon qoldanǵanda, nemese siz jaqyn arada operatsııa jasatqan bolsańyz dárigerge ýaqyt kúttirmeı habarlasyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nEtekkirlik ınfektsııalyq-toksıkalyq shoktyń aldyn alý úshin qatty tyǵyndalyp turatyn tamponnan bas tartý kerek. Siz bul aýrýdyń qaýpiniń aldyn alý úshin etekkir kezinde tampondy tek bir-aq ret (turaqty túrde emes) qoldanǵanyńyz  abzal.\r\n\r\n__Sınonımderi:__\r\nInfektsııalyq toksıkalyq shoktyń sındromy\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000653.htm\r\n__Tegter:__\r\nITSh \r\nınfektsııalyq-toksıkalyq shok\r\nshok\r\nıntoktsıkatsııa\r\nálsireý\r\nınfektsııa\r\nqaýipti jaǵdaı\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1595,'','Helicobacter pylori ınfektsııasy','','','qz','s','',0,'',1841,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545377160,1576913160,1545377440,'Helıkobakter pılorı (N.pelori) – asqazan aýrýyn týdyratyn bakterııa. Olar shamamen jer sharyndaǵy 2/3 eldimekende kezdesedi jáne olar taza emes azyq-túlik pen las sýdan beriledi, biraq ǵalymdar bul jaıyndaǵy naqty aqparatty áli tolyq bere almady.  Helıkobakter pılorı (N.pelori) asqazannyń oıyq jarasyn jáne 12 eli ishek aýrýyn, sondaı-aq asqazannyń qaýipti isigin týdyratyn bakterııa bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\n  {img type=\"fileId\" fileId=\"523\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\nHelıkobakter pılorı (N.pelori) – asqazan aýrýyn týdyratyn bakterııa. Olar shamamen jer sharyndaǵy 2/3 eldimekende kezdesedi jáne olar taza emes azyq-túlik pen las sýdan beriledi, biraq ǵalymdar bul jaıyndaǵy naqty aqparatty áli tolyq bere almady.  Helıkobakter pılorı (N.pelori) asqazannyń oıyq jarasyn jáne 12 eli ishek aýrýyn, sondaı-aq asqazannyń qaýipti isigin týdyratyn bakterııa bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nAsqazannyń  jáne 12 eli ishektiń oıyq jarasynyń sımptomdary kezinde dáriger sizdiń qanyńyzdaǵy N.pelori-ge qarsy ımmýnglobýlınderdi  tekseredi, helıkobakterıozǵa tynys aldyrý arqyly test ótkizedi nemese N.pelori-ge qarsy antıgendi anyqtaý úshin nájis úlgisin alady. \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń eń tıimdi ádisi antıbıotıkter men antatsıdti dárilerdi úılestire qoldaný (asqazan sólindegi qyshqyldy azaıtýǵa baǵyttalǵan) ádisi bolyp tabylady. Emdelý kýrsynan ótkennen keıin siz qaıta tekserýden ótkenińiz jón, ınfektsııanyń tolyq joıylǵanynan kóz jetkizý úshin.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nH. pylori-dan qorǵaný úshin, siz tómendegideı sharalardy qoldansańyz bolady:\r\n•	Jýynatyn bólmeden shyqqan saıyn, ár tamaqtanýdyń aldynda qlyńyzdy jýyńyz;\r\n•	Durys daıyndalǵan tamaqty jeńiz;\r\n•	Tek taza sýdy iship júrýge tyryssyńyz.\r\n\r\n__Derekkóz:__ AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýtarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/helicobacterpyloriinfections.html\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nNP\r\nHP\r\nheltkobakter pılorı\r\noıyq jara\r\nasqazan\r\nasqazan oıyq jarasy\r\noıyq jaraly aýrý\r\nasqazannyń oıyq jarasyn emdeý\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1596,'','Naǵyz polıtsıtemııa','','','qz','s','',0,'',4321,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545377580,1576913580,1545378079,'Naǵyz polıtsıtemııa – bul súıek kemigi aýrýy, qan quramyndaǵy  jasýshalardyń mólsheri anomaldi túrde úlkeıýimen sıpattalady (eń aldymen erıtrotsıtter).','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nNaǵyz polıtsıtemııa – bul súıek kemigi aýrýy, qan quramyndaǵy  jasýshalardyń mólsheri anomaldi túrde úlkeıýimen sıpattalady (eń aldymen erıtrotsıtter).\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nNaǵyz polıtsıtemııa – súıek kemigi aýrýy. Ol erıtrotsıtterdiń, leıkotsıtterdiń sondaı-aq trombotsıtterdiń shamadan tys kóp bólinip, sanynyń artýynan týyndaıdy.\r\nBul áıelderde de, erlerde de, kóbinese 40 jasqa deıingi adamdarda paıa bolatyn, asa jıi ushyrasa bermeıtin aýrý. Bul  JAK2V617F  degen ataýmen belgili gendik mýtatsııamen baılanysy bar aýrý. Bul mýtatsııanyń sebebi áli kúnge deıin belgisiz kúıinde kele jatyr.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Jatqanda tynys alýdyń qıyndaýy;\r\n•	Bas aınalý;\r\n•	Teri qanaýǵa beıim bolady;\r\n•	Asqazannyń joǵarǵy sol jaq bóligi aýrlaý sezinip turady (kók baýyrdyń úlkeıý saldarynan);\r\n•	Bas aýrýy;\r\n•	Ystyq vanna qabyldaǵannan keıin qyshý sezimderi mazalaıdy;\r\n•	Teri, ásirese bet terisi qyzarady;\r\n•	Demikpe;\r\n•	Tamyrdyń qabyný sımptomdary kezdesedi.\r\n\r\nEskertý: Keıbir sımptomdar qan aınalymynyń shamadan tys jabysqaqtyǵyna jáne beıimdiligine de baılanysty bolady.\r\n\r\nAýrý kezinde paıda bolatyn basqa da sımptomdar:\r\n•	Teriniń kókshildenýi;\r\n•	Sharshaǵyshtyq;\r\n•	Teride qyshyl daqtardyń paıda bolýy;\r\n•	Kórýdiń qıyndaýy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger tekserý júrgizedi. Dıagnostıkalaýǵa qajetti ádister:\r\n•	Súıek kemigine bıopsııa jasaý;\r\n•	Aýynalymdaǵy jalpy qannyń taldamasy;\r\n•	Kólemdi metabolıkalyq panel (bul qan (taldamasyn) tekserýdiń nátıjesinde, búırek pen baýyrdyń aǵzadaǵy qyzmeti men sý-elektrolıtti úılesimdiligin anyqtaýǵa múmkindik týady);\r\n•	Erıtropoetın  mólsherin anyqtaý;\r\n•	JAK2V617F mýtatsııasyna genetıkalyq test;\r\n•	Qannyń ottekke qanyqtyǵyn anyqtaý;\r\n•	Erıtrotsıtterdiń  massasyn anyqtaý;\r\n•	V12 vıtamıniniń mólsherin anyqtaý.\r\nBul aýrý sondaı-aq tómendegideı tekserýlerdiń kórsetkishteri arqyly da anyqtalady:\r\n•	SOE;\r\n•	Laktatdegıdrogenaz;\r\n•	Siltili fosfataz;\r\n•	Agregatsııa trombotsıtterine test ótkizý;\r\n•	Qandaǵy neseptik qyshqyl mólsheri.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdelýdiń basty maqsaty qannyń sylyqtyǵynyń tómendeýin jáne qan ketý men trobtúzilimderdiń  toqtaýyn tekserýge baǵyttalady.\r\n\r\nQan jiberý (flebotomııa) dep atalatyn emdeý ádisi  qannyń jabysqaqtyǵynyń tómendeýine paıdalanylady. Qannyń birligi (1 pıntaǵa jýyq) erlerdiń qan quramyndaǵy gematokrıt 45 %-dan, al áıelderdiki 42% -dan tómendegenshe, bir aptanyń ishinde  joıylady. Sodan soń emdeý sharasy qajetine qaraı qaıtalanyp júzege asa beredi.\r\nKeıde hımııalyq preparattar taǵaıyndalýy múmkin, atap aıtqanda, gıdroksımochevın, ol mıda pisip jetilgen erıtrotsıtterdiń sanyn azaıtý úshin qoldanylady. Sondaı-aq ınterferon da taǵaıyndalýy múmkin, ol qandaǵy jasýshalarddyń mólsherin tómendetedi.\r\n\r\nAnagrelıd dep atalatyn dárilik preparat trombotsıtterdiń mólsherin azaıtý úshin qoldanylady. Keıbir naýqastarǵa asperın qoldanýǵa keńes beriledi, biraq ol asqazannan qan ketýin damytýy múmkin. Keıbir naýqastar sezetin qatty qyshýdy ýltrokúlgin sáýle basýy múmkin.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nAýrý ádette aqyryn damıdy. Naýqastardyń kóbisi dıagnoz qoıǵannyń ózinde aýrýmen baılanysty eshqanda máseleni baıqamaıdy. Aýrý tek aýyr sıomtomdar kezdesse ǵana dıagnostıkalanady.\r\n\r\nAsqynǵan jaǵdaıda\r\n•	Jiti mıeloblasty leıkoz;\r\n•	Asqazandyq nemese ishektik qan ketý;\r\n•	Qyzý;\r\n•	Júrek jetispeýshiligi;\r\n•	Mıelofıbroz\r\n•	Tromboz  (qannyń uıýy, ınsýlt, ınfarkt, nemese basqa da zaqymdanýlardy anyqtaıdy)\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nNaǵyz polıtsıtemııa sımptomdarynyń damýyn baıqasańyz dárigerge habarlasyńyz.\r\n\r\n__Sınonımderi:__\r\nAlǵashqy polıtsıtemııa, Qyzyl polıtsıtemııa; Mıeloprolıferatıvti buzylys, Erıtremııa, Splenomegalıkalyq polıtsıtemııa; Vakez aýrýy; Osler Aýrýy; sozylmaly tsıanozdy Polıtsıtemııa – Mıelopatııaly polıtemııa; Splenomegalııalyq erıtrotsıtoz.\r\n\r\n__Derekkóz:__ http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000589.htm\r\n\r\n__Tegter:__ \r\npolıtsetemııa\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1597,'','Silekeı bezderiniń tastary','','','qz','s','',0,'',3464,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545378300,1576914300,1545378799,'__Silekeı bezderi joldaryndaǵy tastar__ – bul aýrý, silekeı bezderin ótkizetin tútik sekildi joldarǵa mıneraldyq zattardyń jınalýymen sıpattalady. Silekeı bezderi joldaryndaǵy tastar – silekeı bezderi qyzmetiniń birden-bir buzylǵan túry bolyp esepteledi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nSilekeı bezderi joldaryndaǵy tastar – bul aýrý, silekeı bezderin ótkizetin tútik sekildi joldarǵa mıneraldyq zattardyń jınalýymen sıpattalady. Silekeı bezderi joldaryndaǵy tastar – silekeı bezderi qyzmetiniń birden-bir buzylǵan túry bolyp esepteledi.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nSilekeı aýyz qýysyna silekeı bezderinen bólinip shyǵady. Silekeıde jınalatyn hımııalyq zattar,  krıstaldar túzedi, olar silekeı shyǵatyn joldardy bekitip qalady.\r\nSelekeı bitelip qalǵan joldarǵa tirelip shyǵa almaı qalsa, qaıta aınalyp bezge túsedi. Onyń saldarynan bez tinderi isinip, aýyrtýy múmkin.\r\n\r\nBizdiń aǵzamyzda úsh iri syńarly silekeı bezderi bar:\r\n•	Shyqshyt bezi. Olar eń úlkeni. Olardyń árqaısyssy qulaqqa qarama-qarsy jaqtyń asstynda, bet terisiniń ústińgi jaǵynda ornalasqan. Bul bezderdiń biri nemese barlyǵynyń qabynýy parotıt dep atalady.\r\n•	Jaqasty bezi. Bul eki bezder aýyz qýysynyń artqy jıegine, eki jaqtyń maıysqan jerine ornalasqan.\r\n•	Tilasty bezi aýyz qýysynyń túbinde ornalasqan.\r\nSilekeı bezderiniń tastary kóbinese jaqasty bezderinde paıda bolady, alaıda keıde shyqshyt bezder de kezdesip jatady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Aýyzdy ashqanda, jutynǵanda mazalaıdy;\r\n•	Aýyz qurǵap turady;\r\n•	Bet aýyrady nemese aýyz qýysy aýyrady;\r\n\r\n•	Bet pen moıyn isıdi (tamaq, sýsyn ishkende aýyrýy kúsheıip ketedi)\r\nKóbinese sımptomdar tamaq ishkente mazalaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger nemese tis dárigeri sizdiń basyńyz ben moınyńyz jaqty qaraıdy. Ondaǵy silekeı bezderin sıpalaý arqyly bir nemese birneshe úlkeıgen, aýyrsynǵan ózgeristerdi anyqtaıdy. Qarmalaý kezinde dáriger tasty qolymen sezinýi múmkin.\r\nDıagnoz qoıý úshin betti rentgenge, ÝDZ-ǵa, MRT-ǵa nemese KT-ǵa túsirýi múmkin.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty maqsaty tasty joıý bolyp tabylady.\r\nSizdigińizden úıde tómendegideı sharalardy oryndasańyz bolady:\r\n•	Kóp mólsherde sý ishińiz;\r\n•	Silekeıdiń bólinýin arttyrý úshin qantsyz lımon tamshysyn paıdalanyńyz.\r\nTasty joıatyn basqa da ádister tómendegideı bolyp keledi:\r\n•	Jylylyqty paıdalana otyryp, bezge massaj jassaý kerek. Dáriger nemese tis dárigeri joldardaǵy tasty qalaı qozǵaý kerektigin úıretedi;\r\n•	Keı jaǵdaıda joldy bekitip qalǵan tastardy alyp tastaý úshin hırýrgııalyq aralasýlar da ótkiziledi.\r\n•	Emdeýdiń basqa jańasha nusqadaǵy ádisi soqqy beretin tolqyndardyń kómegimen tastardy untaqtaý bolyp tabylady.\r\n•	Sıaloendoskopı dep atalatyn jańa ádisi – kishkentaı beıne kamera nemese quraldyń kómegimen silekeı bezderi joldaryndaǵy tastardy joıýǵa baǵyttalady.  \r\n•	Eger tastar ınfıtsırlensse nemese qaıta túzile bastasa, onda operatsııa jasalyp, silekeı bezi alynyp tastalynady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKóp jaǵdaıda silekeı bezderi joldaryndaǵy tastar aýyrtady nemese jaısyzdyq sezimin týdyrady, odan basqa ınfıtsırlenýi múmkin. \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde silekeı bezderi joldaryndaǵy tastardyń sımptomdary biline bastasadereý dárigerge habarlasyńyz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nSıalolıtıaz\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde / áıelderde)  \'\'\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1598,'','Tulǵanyń ısterııalyq buzylysy','','','qz','s','',0,'',3810,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545378840,1576914840,1545379779,'Tulǵanyń ısterııalyq buzylysy – densaýlyqtyń psıhıkalyq buzylysynan týyndaıtyn jaǵdaı. Ondaı adamdar óte  emotsıonaldi bolyp keledi. Ári sondaı mazasyz, kúzeliste júredi, ár kezde adamdardyń kóńilin ózine aýdarýǵa tyrysady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nTulǵanyń ısterııalyq buzylysy – densaýlyqtyń psıhıkalyq buzylysynan týyndaıtyn jaǵdaı. Ondaı adamdar óte  emotsıonaldi bolyp keledi. Ári sondaı mazasyz, kúzeliste júredi, ár kezde adamdardyń kóńilin ózine aýdarýǵa tyrysady\r\n {img type=\"fileId\" fileId=\"524\" responsive=\"y\" featured=\"y\"}\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nBul aýrýdyń sebepteri belgisiz. Bul  aýrýdyń týyndaýy tuqym qýalaý saldarynan jáne balalyq kezde tap bolǵan jaǵdaılarǵa da baılanysty bolady dep esepteıdi. Mundaı jaǵdaı áıelderde kóptep kezdesedi.  Biraq, dárigerler tekserý barysynda atalmysh aýrýdyń erlerde de jıi bolatynan meńzeýde. Jeke tulǵanyń esirmeli aýrýy eseıe kele paıda bolady nemese 20 jastan asqannan keıin.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nTulǵanyń ısterııalyq buzylysy  bar adamdar ádette qoǵamdaǵy óz mindetterin tolyq ıgere alady, tipti joǵary dárejelerge de kóterilýge múmkinshiligi bolady, sondaı-aq saıası, shendik oryndarda da qyzmet etip, jaqsy nátıjeler kórsetedi.\r\n\r\nMundaı buzylystary bar adamdarda mynadaı belgiler baıqalady:\r\n•	Ózine shamadan tys nazar aýdarý úshin qolynan kelgeninshe áreket etýge umtylady;\r\n•	Bógde adamdardyń ózine áser etýne ońaı jol ashyp beredi;\r\n•	Óziniń syrtqy tulǵasyna qatty alańdaıdy;\r\n•	Tym daraqy, emotsıonaldy bolyp keledi;\r\n•	Synǵa, pikirtalasqa shydaı almaıdy;\r\n•	Óziniń basqa adamdarmen ara-qatynasy, negizgiden álde qaıda jaqyn dep oılaıdy;\r\n•	Sátsizdikterde basqalardy kinálap shyǵa keledi;\r\n•	Bir nárseniń oryndalýyna, maquldanýyna qatty asyǵady ;\r\n•	Eshnársege zer salyp qaramaıdy;\r\n•	Óziniń árqashan nazarda bolǵanyn qalaıdy \r\n•	Kóńil-kúıin tez ózgertedi, ózin eshkimge baǵynyshty sezingisi kelmeıdi;\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nAýrýdyń dıagnostıkasy psıhologııalyq baǵalaýǵa, anamnezdiń aýyrlyǵyna  negizdeledi.\r\nDáriger tulǵanyń ısterııalyq buzylysyn dıagnostıkalaýda  tómendegideı erekshelikterin qaraı otyryp anqytaıdy: \r\n•	Minez-qulqyna;\r\n•	Burynǵy aýrý tarıhyna (anamnez)\r\n•	Syrtqy turqyna;\r\n•	Psıhologııalyq jaǵdaıyna.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nBul aýrýmen aýyratyn adamdar qınalǵanda, kúızeliske túskende, mazasyzdanǵanda, romantıkalyq qatynasta túsinispestikter bolǵanda, basqa adamdarmen kıkiljińge kelgende jıi dáriger kómegine júginedi. Keıde sımptomdyq emder qurylǵylarmen júrgizilýi múmkin. Áńgimelesý jáne psıhoterapııa – bul aýrýdy emdeýdegi eń tıimdi em bolmaq.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nAýrý aǵymy keıbir dárilerdi qabyldap, áńgimeleskennen keıin ońalyp qalady. Eger aýrýdy emdemese, ol naýqastyń jeke ómirine, jumysyna aıtarlyqtaı zalalyn tıgizýi múmkin.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nTulǵanyń ısterııalyq buzylysy adamdarǵa saıası jáne romantıkalyq qatynas jasaǵanda óz áserin tıgizedi. Ondaı adam ár jaǵdaıda ózin ustaı almaı jatady. Olar óz jaǵdaıyn ıgere almaı, basqalarmen til tabysa almaı jumysyn da jıi aýystyrýy múmkin. Mundaı aýrýmen aýyratyn naýqastarǵa jańa kóńil-kúı, jáne qaýipti jaǵdaılardan ótkizip jiberetin serpilister qajet bolyp turady. Bul faktorlardyń bári kúızelispen baılanysty damıdy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde, nemese sizdiń jaqyn tanysyńyzda tulǵanyń osyndaı tulǵanyń ısterııalyq buzylysynyń sımptomdary kórinis berse, ózińizge jaqyn jerdegi psıhıkalyq emdeý ortalyǵynyń mamandaryna, bolmasa, dárigerine baryp tekserilińizder.\r\n\r\n__Tegter: __\r\nIsterııa\r\nesirik \r\nesirmelik buzylys\r\npsıhıkalyq jaǵdaı\r\nesirikti emdeý\r\nAlmatydaǵy psıhıatrııa \r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1599,'','Ihtıoz','','','qz','s','',0,'',3046,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545379920,1576915920,1545380721,'Ihtıoz – kóp taralǵan, tuqym qýalaıtyn aýrý. Ol teriniń qurǵaýymen, túleýimen sıpattalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nIhtıoz – kóp taralǵan, tuqym qýalaıtyn aýrý. Ol teriniń qurǵaýymen, túleýimen sıpattalady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nIhtıoz teriniń birden-bir eń kóp taralǵan, tuqym qýalaıtyn aýrýy. Ol balalyq kezde bastalýy múmkin. Aýrý urpaqtan-urpaqqa aýtosomdy-domınantty túr arqyly jalǵasady. Demek, bul aýrý bar bolǵany bir ǵana anomaldi ata-ananyń geninnen ósip jetile beredi degen sóz.\r\nAýrý qys kezinde jıi ushyrasady. Ol atopıkalyq dermatıt, follıkýlıarly keratoz (qoldyń ústińgi jaǵyndaǵy kishkentaı qyzyl túıinder) nemese basqa da teri aýrýlarymen qatar mazalaýy múmkin.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\n•	Teriniń qurǵaýy;\r\n•	Teriniń túleýi;\r\n•	Teriniń qalyńdaýy;\r\n•	Jeńil qyshý sezimi.\r\n\r\nKóbinese qurǵak, túlegish teri negizinde aıaqta bolady, sondaı-aq patologııalyq protsess bilekte, qolda jáne denede túziledi. Aýrý sondaı-aq alaqanda kóptegen usaq syzyqtar bolyp shyǵýy múmkin.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger keıde tek terińizge qaraý arqyly da dıagnostıka qoıa alady. Tekserý kezinde teriniń túleýi me qurǵaýynan basqa da sebepteri anyqtalýy múmkin.\r\nDáriger sizden januıańyzda bir adamnyń teri qurǵaǵyshtyǵy bar ma, joq pa dep suraq qoıady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nDáriger sizge kúshti ylǵalǵandyrǵyshtardy qoldaný kerektigi jaıynda keńes beredi. Losonnan qaraǵanda krem men jaqpa maılar tıimdi. Olardy shomylǵannan keıin dymqyl terige birden jaǵyńyz. Sizge teri qurǵatpaıtyn sabyn qoldaný kerek bolady.\r\n\r\nDáriger sizge dymqyldandyrǵysh kremderdi taǵaıyndaıdy. Olardyń quramynda túrli hımııalyq zattar bolady, mysaly, sút qyshqyly, salıtsıl qyshqyly jáne nesepnár, olar teriniń qalypty jaǵdaıynyń qaıta qalyptasýyna septigin tıgizedi.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nIhtıoz jaǵymsyz aýrý bolyp tabylady, biraq jalpy densaýlyqqa zııanyn tıgize bermeıdi. aýrý ádette eseıgende joǵalyp ketedi, biraq jyldar óte qaıta mazalaýy da ǵajap emes.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nSyrylǵan jer arqyly deneniń ashylǵan jerine ınfektsııalyq bakterııa túsip ketýi múmkin.\r\n\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nDárigerińizben aqyldasyńyz, eger:\r\n•	Em qabyldasańyz da sımptomdar saqtalyp turyp alsa;\r\n•	Sımptomdar asqynyp bara jatsa;\r\n•	Teriniń zaqymdanýy deneniń bassqa jerlerine taralyp bara jatsa;\r\n•	Jańa sımptomdar paıda bola bastasa.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nEger sizde osy aýrý bolsa, eskerińiz balańyzda da osyndaı aýrý bolýy yqtımal.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nTaralmaly ıhtıoz; balyqsha túleý sındromy.\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nıhtıoz\r\nteriniń túleýi\r\nteriniń qyshýy\r\nteri túleýiniń sebepteri\r\nteri aýrýy\r\nAlmatyda ıhtıozdy emdetý \r\nıhtıozdyń sımptomdary\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1600,'','Kandıdozdy stomatıt','','','qz','s','',0,'',2447,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545380820,1576916820,1545381106,'Kandıdozdy stomatıt ta monılıoz sekildi kópke beligi aýyz qýysy men tamaqtyń ashytqyly ınfektsııasy bolyp tabylady. Aýrýdyń jıi qozǵaıtyn qozdyrǵyshy Candida Albicans ashytqy tárizdi sańraýqulaǵy bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Sholý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qaýipti toptar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Ózine kútim jasaý boıynsha keńester__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Sholý__\r\nKandıdozdy stomatıt ta monılıoz sekildi kópke beligi aýyz qýysy men tamaqtyń ashytqyly ınfektsııasy bolyp tabylady. Aýrýdyń jıi qozǵaıtyn qozdyrǵyshy Candida Albicans ashytqy tárizdi sańraýqulaǵy bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qaýipti toptar__\r\nKandıdozdy stomatıtpen balalar jıi aýyrady. Atalmysh aýrýǵa tap bolatyn qaýipti faktorlarǵa mynalar jatady:\r\n•	Qant dıabeti nemese basqa da endokrındi aýrýlar;\r\n•	Jasandy tis salyp júretinder;\r\n•	Uzaq ýaqyt antıbıotık qabyldaǵandar;\r\n•	Hımıoterapııa;\r\n•	Keıbir dárilik preparattardy qabyldaǵanddar;\r\n•	Jetkilikti tamaqtana almaıtyndar;\r\n•	AITV ınfektsııasy sekildi, ımmýndy júıesi álsiregender;\r\n•	Ókpe aýrýyn emdeý úshin sterıoıdty shaıǵysh dárilerdi qoldanatyndar;\r\n•	Júkti áıelder jáne júktilikke qarsy tabletkalardy qabyldaǵandar.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nKandıdozdy stomatıt aýyz qýysynyń joǵarǵy jaǵynda, tamaqta, tilde jáne erinde aq nemese ashyq-sary tústi daqtardyń paıda bolýymen kórinis tabady. Onyń syrtqy túri kádimgi irimshikke uqsap keledi. Degenmen bul qaqatardy qyryp arý qıynǵa soǵady, jáne onyń saldarynan oıyq jaralardyń paıda bolýyna aparýy yqtımal.\r\nStomatıt kezinde naýqastar aýyz qýysy men tamaǵynda ysyǵan sezimdi sezinýi múmkin.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Ózine kútim jasaý boıynsha keńester__\r\nAtalmysh aýrý kezinde tamaq, suıyqtyq ishý qıynǵa soǵady, sondyqtan kandıdozdy stomatıtpen aýyratyn naýqastarda sýsyzdaný jaǵdaıy damıdy.\r\nSondyqtan jetkilikti tamaqtanyp, kóp mólsherde suıyqtyq ishý kerek.\r\nStomatıt kezinde emdelý úshin  dáriger taǵaıyndaǵan dárilik preparattardy qabyldaý kerek.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Medıtsınalyq kómekke qashan júginý kerek__\r\nKandıdozdy stomatıt kezinde dárigerge erte habarlasyp, dárilik preparattardy erte qoldaný mańyzdy bolyp tabylady. Immýn tapshylyǵy bar adamdardy emdeý barynsha agressıvti túrde ótý kerek. Der kezinde emdeý, aldaǵy ýaqytta qan aınalymyna jáne basqa da organdarǵa ashytqyly sańyraýqulaq ınfektsııasynyń  enip ketýiniń aldyn alady. Eger kandıdoz kezindegi aq nemese sary qaqtyń paıda bolýy dene qyzýynyń kóterilýine, qaqsaýǵa, qusýǵa nemese jalpy jaǵdaıdyń nasharlaýyna áser etetin bolsa, shuǵyl túrde medıtsınalyq kómekke júginý qajet.\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1601,'','Tisjegi','','','qz','s','',0,'',6566,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545381180,1576917180,1545381646,'Tisjegi – tiste sańlaýdyń paıda bolýy nemese tistiń qurylymynyń zaqymdanýy.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nTisjegi – tiste sańlaýdyń paıda bolýy nemese tistiń qurylymynyń zaqymdanýy.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nTisjegi kóp taralǵan aýrýlardyń biri, ol sýyq tıgennen týyndaıdy. Tisjegi balalar men jasóspirimder arasynda kóptep kezdesedi, biraq ta ol barlyq jasta da adamdy mazalaýy múmkin.Bakterııa, qyshqyldar, tamaq qaldyqtary jáne aýyz qýysynda bólingen silekeılerliń barlyǵy jabysqaq zatqa aınalady, ony tis qaǵy dep ataıdy. Qaqtar tiske jabysady.  Qaqatar kóbinese tisterdiń  artqy jaǵyna, túp jaqtaryna tunyp qalady. Barlyq tisterdiń  ústińgi jaǵyna qyzyl ıektiń qyryna, sondaı-aq plombalardyń jandaryna bitisip alady.\r\n\r\nTis qaqtary ózdiginen  ketpeıdi, qaıta aqyryndap úlkeıip, tis tastaryna aınalyp ketedi. Tis qaqtary mentastary qyzyl ıekti titirkendiredi,  onyń saldarynan gıngıvıt pen perıondıt damıdy.\r\nQaqtar tamaqtanyp bolǵannan keıin 20 mınýttyń ishinde tiske tuna bastaıdy. Eger olardy joımasa tisjegi týynddaýy múmkin.\r\n\r\nTis qaqtarynda jınalatyn qyshqyldar tis emaldarynyń zaqymdanýyna (aýyz qýysynda) sańlaýdyń túzilýine sebepker bolady. Tisjegi ádette, aýyrtpaı damıdy, eger onyń kólemi úlkeımese, ol júıkeni jaqymdamaıdy jáne tistiń synýyn da boldyrmaıdy.  Eger tisjegin emdemese, tis abstsessi damýy yqtımal.  Asqynǵan tisjegi tistiń ishki jaǵyn (pýlpany) zaqymdaýdy, ol jaǵdaıda emdeýdiń aýyr túrleri júrgiziledi, nemese tisti julyp tasstaýǵa týra keledi.\r\n\r\nKómirqyshqyldar (qant pen krahmaldar) tisjeginiń damý qaýpin arttyrady. Tutqyr azyq-túlikter barynsha zııandy, sebebi olar tiske tez jabysady. Jıi jeńil-jelpi tamaqtaný qyshqyldardyń uzaq ýaqyt boıy tis betimen baılanysta bolýyna septik etedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nAýrý sımptomsyz damýy múmkin. Eger sımptomdar kórine qalǵan jaǵdaıda, olar mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Tistiń aýrýy nemese tátti, ystyq ne bolmasa sýyq tamaqtar men sýsyndardy ishkende aýrý sezimi týyndaıdy;\r\n•	Tiste oıyqtar men qýystar paıda bolady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nKóp jaǵdaıda tisjegi aýrýdyń alǵashqy satysynda, qarapaıym tis dárigerlik tekserý kezinde anyqtalady. \r\nTis dárigerlik tekserý tistiń ústńigi jaǵynyń jumsarýyn anyqtaýy múmkin.\r\nTisti rentgenografııadan ótkizip tisjeginiń kózge qalaı kórinetindigin anyqtaýǵa bolady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeý arqyly tistiń tisjegilik zaqymdanýyn aldyn alýǵa bolady.\r\nEmdeý joldary:\r\n•	Plombalaý;\r\n•	Tis qaptaryn ornatý;\r\n•	Tamyr arnalaryn emdeý.\r\n\r\nTis dárigerleri tistegi jegilik materıaldardy arnaıy burǵylardyń kómegimen joıady, sodan soń, alynǵan tisterdiń ornyn basqa materıaldarmen toltyrady. Ondaı  materıaldarǵa: súmis, altyn, farfor nemese kompozıtalar jatady. Farfor men kompozıt ásirese, aldyńǵy tabıǵı tisterdiń  syrtqy túrine uqsap keledi. Kóptegen tis dárigerleri altyn men kúmisti qaptaý barynsha tıimdi bolady dep, osy materıaldardy azý tisterge de qoldanýdy jón sanaıdy. Sondaı-aq joǵary sapaly kompzıt te azý tisterge qoldanýǵa taptyrmas materıal bolyp esepteledi.\r\nTis qaptamaly men (qalpaqtary)  eger tisjegi kólemdi jerdi zaqymdamasa, tistiń negizzgi qurylymy oryn saqtap qalǵan jaǵdaıda, tistiń asqynýynyń aldyn alý úshin, qoldanylady. Áliz tiske úlken plombty salsa, ol synyp ketýi múmkin. Tistiń jegilik nemese álsiregen bóligi alynyp tastalady nemese qaıta qalpyna keltiriledi. Tis qaptamay tistiń alynbaı, saý qalǵan bóligine kıgiziledi. Qaptamalar, ádette, altynnan, keramıkadan nemese keramıka aralasqan metaldan daıyndalady.\r\n\r\nJaraqattyń nemese jeginiń saldarynan zaqymdanǵan túbirli arnalardy emdeý kerek. Tistiń ortańǵy bóligi júıke jáne qan júretin tamyrlardan (pýlpa) turady, olar zaqymdanssa, tispen birge julynady. Tis tamyrlary germetızatsııalanǵan materıaldarmen tolyqqan. Jalpy, tistiń syrtqa qalybyn qalpyna keltirý úshin tis qaptamalaryn kıgizgen jón.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKóbinise emdi ýaqytyly qolǵa alsa, tisterdi aman alyp qalýǵa bolady. Ári aýrýdyń aldyn alasyz, ári qaltańyzǵa da kóp salmaq salmaısyz.\r\nTisińiz emdelgennen keıin aýyrsynýlar bolsa,  lıdokaınmen jergilikti anestezııa jáne qajetti dárilik preparattardy qoldansańyz bolady.\r\nEger siz tis dárigerlik sharalardan qoryqsańyz, basqa da joldardy qarastyryp, qajetti dári-dármekterdi qabyldasańyz bolady.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\n•	Jaǵymsyzdyq nemese aýrýdy seziný;\r\n•	Tistiń synýy;\r\n•	Tisteı almaý;\r\n•	Tis abstsessi;\r\n•	Tistiń sezimtaldyǵy.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTisińiz aýyrsa, tis dárigerine tekserilińiz.\r\nSondaı-aq ár 6 aı saıyn tisińizdi kásibı tazalatp turyńyz.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nTisjeginiń aldyn alý úshin aýyz qýysynyń gıgıenasyn saqtaý kerek. Ol úshin ár 6 aı saıyn turaqty túrde tiińizdi kásibı tazalatýdan ótkizip turyńyz, kúnine joq degende eki ret tis tazalaǵysh jipti  paıdalanyp júrińiz. Jyl saıyn tistiń tisjegi baılanatyn jerllerin rentgennen ótkizip turyńyz.\r\nShaınaıtyn kámpıtterdi, jabysqysh azyq-túlikti (qurǵaq qaqtar men konfetterdi) jeke jegennen góri, tamaq ishken kezde, aspen birge jegen durys. Sebebi, aýyz týysyn shaıǵanda tamaqpen birge osy zattarda birge tazalanyp ketedi . Jeńil-jelpi tamaqtanýdy da  azaıtý kerek, sonda ǵana aýyz qýysyndaǵy qyshqylddar qalypty mólsherde turady. Tátti sýsyndar men konfet nemese muz kámpıtterdi paıdalanbaǵan abzal.\r\nTis dárigerlik germetıkter (sılanttar) keıbir jegilik qýystardyń paıda bolýyn toqtatady.  Germetık – jińishke plastınkatıptes japqysh, ol shaınaýǵa yqpal etedi. Ol tis qaǵynyń tistiń joǵarǵy jaǵyna, túp-túpterine jabysýyn toqtatady. Germetıkterdi kóbinese balalardyń azý tisterin julǵannan keıin taqqyzady. Germetıkter sondaı-aq qartaıǵan kiilerge de edáýir paıdasyn tıgizedi.\r\nJegiden qorǵaný úshin kóbinese ftordy paıdalanylady. Ftor ssaldyrǵan adamdar sý ishkende, tamaq jegende jegilerdiń paıda bolýy qaýpinen qutylady.\r\nÚstińgi tisterdi saqtaý úshin, sondaı-aq jergilikti ftorlardy taǵý kerek. Bul ftorquramdy past nemese aýyz shaıǵyshtardy qoldanǵandyǵn tuspaldap turady. Kóptegen tis dárigerleri qarapaıym qoldanbanyń aıasynda, quramynda ftor bar jergilikti applıkatsııalyq ertindilerdi qoldanady.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__ \r\nTisjegi; Tisterdiń buzylýy\r\n','student_k',18,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1602,'','Keloıd (tyrtyq túıin)','','','qz','s','',0,'',3015,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545626040,1577162040,1545626411,'Keloıd – zaqymdanǵan teriniń ústindegi dáneker tinderdiń ósýi.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nKeloıd – zaqymdanǵan teriniń ústindegi dáneker tinderdiń ósýi.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nKelotıdtar zaqymdalǵan teriniń ústinde bylaısha túziledi:\r\n•	Bezeý\r\n•	Kúıik\r\n•	Jelsheshek\r\n•	Qulaq tesigi\r\n•	Usaq syzattar\r\n•	Operatsııadan keıingi jaraqattar\r\n•	Ekpeden keıin \r\nAtalmysh aýrý 10 jastan 20 jasqa deıingi adamdardyń arasynda, sondaı-aq azııalyqtar men latynamerıkalyqtardyń ortasynda jıi kezdesedi. Keloıd kóbinese tuqym qýalaıtyn aýrý.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nKeloıdtyń sımptomdary mynadaı bolýy múmkin:\r\n•	Dene tústes, qyzyl nemese qyzǵylt;\r\n•	Jaraqattyń ústinen nemese janynan ornalasady;\r\n•	Syrtqy túri  qabyrǵasha nemese túıinshe bolyp keledi;\r\n•	Qyshyǵysh jáne aýyrǵysh keledi;\r\n•	 Ylǵı úıkelisip turady, mysaly, kıimge .\r\nKeloıdtar kúnge kúıse teriniń saý jerinen qaraǵanda qaraıyńqyrap  ketedi. Budan keıin teri, jarqyrap kórinedi.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nKeloıdty tekserý úshin dáriger terińizdi qarap shyǵady. Basqa da teriniń  jańa túzilimderin joıý úshin terige bıopsııa jasalady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nÁdette, keloıdtar emdi qajet etpeıdi. Eger keloıd sizdi mazalasa, onyń kólemin kishireıtý úshin tómendegideı sharalar qolǵa alynady:\r\n•	Kortıkosteroıdtardy ınektsııa arqyly engizý;\r\n•	Muzdatý (krıoterapııa)\r\n•	Lazerlik rásimder ótkizý\r\n•	Radıatsııalyq terapııa\r\n•	Hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý\r\n•	Sılıkondy gel qoldaný \r\nMundaı kóptegen emdeý ádisteri keloıd tyrtyǵynyń ulǵaıǵan kólemin joıýǵa baǵyttalady.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nÁdette, keloıdtar adam saýlyǵy úshin asa qaýipti bolyp tabylmaıdy, biraq olar sizdiń syrtqy tulǵańyzǵa áser etip turady.  Keıde olar ýaqyt óte kele kishireıýi de múmkin, nemese ulǵaıyp kózge suryqsyzdanyp kórinip turýy da yqtımal.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa dárigerge qaralyńyz:\r\n•	Siz deneńizdegi keloıd bezderiniń kólemin kishireıtkińiz kelse, nemese múldem joıǵyńyz kelse;\r\n•	Sizde qandaıda-bir túsiniksiz sımptomdar paıda bolsa.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nKúnge shyqqan kezde keloıdqa selıkondy gel nemese kúnnen qorǵaıtyn krem jaǵyp qoıyńyz. Bul amal-sharǵyny ereekter hırýrgııalyq operatsııadan keıin nemese jaraqat alǵannan keıin joq degende 6 aı boıy, al balalar 18 aı boıy oryndap júrgeni durys.\r\nOperatsııadan keıin keloıd tyrtyqtary túzilmeýi úshin jáne emdelgennen keıin qata mazalamaýy úshin ımıkvımod kremin qoldansańyzdar bolady.\r\n__Sınonımderi__\r\nGıpertrofırli tyrtyq, Keloıd tyrtyǵy, \r\n\r\nBettiń isýi,bezeýler, allergııalyq serpilis (erlerde / áıelderde)\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nkeloıd\r\nkeloıd tyrtyǵy\r\nqara daqtardyń saldary\r\ntyrtyqtar\r\nteridegi tyrtyqty emdeý\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1603,'','Kórshıqan (karbýnkýl)','','','qz','s','',0,'',5742,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545626520,1577162520,1545627269,'Kórshıqan (karbýnkýl) – bul patologııalyq protsesi túk follıkýlar tobynda júretin teri ınfektsııasynyń aýrýy. Infektsııa túsken tinderden  teri astynda tereń ornalasqan tómpeshikter paıda bolady. Onyń ishi irińge toly bolýy múmkin. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Belgileri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK} \r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljaý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý qajet__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n {ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nKórshıqan (karbýnkýl) – bul patologııalyq protsesi túk follıkýlar tobynda júretin teri ınfektsııasynyń aýrýy. Infektsııa túsken tinderden  teri astynda tereń ornalasqan tómpeshikter paıda bolady. Onyń ishi irińge toly bolýy múmkin. \r\nKórshıqannyń birden kóp túri paıda bolsa, ony karbýnkýllez dep ataıdy.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n__\'\'Teri qabattary\'\'__\r\nKórshıqannyń  qozýyna kóbinese  altyn tústi stafılokokk ınfektsııasy áser etedi. ınfektsııa juqpaly bolyp tabylady. Iaǵnı bul deneniń basqa bólikterine  tarap,bógde adamdarǵa da juǵýy múmkin.\r\nKórshıqan birneshe teri qabattarynan turady (fýrýnkýldar). Bul ınfektsııaly massalar suıyqtyqpen, irińmen jáne nekrotıkalyq tindermen toly bolady. Qabynǵan kórshıqan suıyqtyqtary ózdiginen qurǵaýy múmkin, biraq keı jaǵdaıda ınfektsııaly massasy óte tereń ornalasqandyqtan bul protsestiń oryn alýy múmkin bolmaıdy.\r\nKórshıqan kez kelgen dene bóliginde paıda bolady. Degenmen kóbinese arqa men jelkede kezdesedi. Kórshıqan áıelderge qaraǵanda er adamdarda jıi paıda bolady.\r\n\r\nAýrý týdyratyn bakterııalar juqpaly bolǵandyqtan, bir mezette otbasy múshelerinde birdeı shyǵýy múmkin. Kórshıqannyń shyǵý sebepterin kóp jaǵdaıda anyqtaý múmkin emes.\r\nKórshıqannyń paıda bolýyna áser etetin  jaǵdaılar:\r\n•	Kıimniń qajaýy nemese qyryný\r\n•	Tazalyqtyń bolmaýy\r\n•	Imýnıtettiń álsireýi\r\n\r\nQant dıabetimen aýyratyn adamdarda, dermatıtte, ımýnıtetteri álsiz jandar karbýnkýldyń paıda bolýyna áser etetin stafılokokk ınfektsııasyn juqtyrýǵa beıim keledi.\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\nKórshıqan qalyń terige ornalasqan tómpeshiktiń qabynýymen sıpattalady. Ol kishkentaı bolýy múmkin, burshaqtyń kólemindeı, ne belmasa odan úlkenirekteý, tipti tennıs dobynyń kólemindeı bolyp úlkeıedi.  Kórshıqannyń ústińgi jaǵy qyzaryp, titirkendirýi múmkin.  Oǵan tıse aýyrtýy múmkin.\r\nSondaı-aq ol:\r\n•	Kólemi óte tez úlkeıedi;\r\n•	Ortasy aq nemese sary tústi bolady;\r\n•	Deneniń basqa da jaqtaryna taralady;\r\n•	Olardyń ústi dymqyl nemese  qabyqshamen jabylýly bolady;\r\nKeıde aýrýdyń basqa da sımptomdary paıda bolady, mysaly mynadaı:\r\n•	Sharshaý;\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Jalpy delsaldyq;\r\n•	Kórshıqan paıda bolyp, óskenshe teri qyshıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger sizdiń terińizdi qaraıdy. Teriniń qalaı kórinip turǵanyna qaraı dıagnozyy qoıylady. Infektsııany týdyratyn bakterııany anyqtaý úshin irińniń úlgisin alyp zerthanada tekserýi múmkin. Osydan shyqqan nátıjege qarap dáriger aldaǵy ýaqytta qalaı em júrgizý kerektigin sheshedi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nKórshıqandy ádette drenajdaý kerek, tek sodan soń ǵana ol jıyrylady. Kórshıqan kóbinese 2 aptanyń ishinde ózdiginen ketedi.\r\nJyly kompressany japsyrý arqyly karbýnkýldyń jıyrylýy úshin drenajdalýyna yqpal etýge bolady. kompressany birneshe kún qatarynan basyp turyńyz. Eshqashan ony tilip nemese ústin ashyq kúıinde qaldyrmańyz. Óıtkeni onyń ınfektsııasy taralady nemese jaǵdaıdy ýshyqtyryp jiberedi.\r\nEger kórshıqan 2 aptanyń ishinde ketpese, qaıtalap týyndaı berse, arqa men betke beriledi, aqyryndap qaltyraý men  basqa sımptomdary damıdy. Ol kezde siz jedel járdem qyzmetkerin shaqyryńyz. Emdeý arqyly ınfektsııamen baılanysty asqynýlardyń aldy alynady.\r\n\r\nDáriger sizge tómendegi emderdi taǵaıyndaýy múmkin:\r\n•	Bakterııaǵa qarsy sabyn;\r\n•	Jaqpa maı nemese tableka túrindegi antıbıotıkter.\r\nTereń nemese kólemdi kórshıqandy dáriger drenajdaıdy. \r\nInfektsııasynyń taralyp ketpeýi úshin gıgıenany saqtaý barynsha mańyzdy bolyp tabylady.\r\n•	Eger kórshıqandy ustaǵan bolańyz, qolyńyzdy jyly sýmen sabyndap turyp jýyńyz.\r\n•	Ysqylaǵysh pen oramaldy bógde adamdarmen ortaq paıdalanbańyz. Sebebi ol jaǵdaıdan ınfektsııa tez taralady;\r\n•	Kórshıqany bar adammen baılanysqan kıimdi, ysqyny, oramaldy, tósek japqyshty jáne de barlyq zattardy qaınaǵan, ystyq sýmen jýyńyz;\r\n•	Qaltany  tyǵyndap jaýyp turǵan dákeni jıi aýystyryp turǵan durys. \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKórshıqan ózdiginen de jıyrylýy múmkin. Basqa jaǵdaıda da negizinde, em jaqsy qonady. Kórshıqan ınfıtsırlengennen keıin birneshe aptanyń, ne bir jyldan keıin qaıta-qaıta paıda bola berýi múmkin. \r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\n•	Mıda, teride, julynda, búırek sekildi  ishki aǵzalarda abstsess týyndaıdy;\r\n•	Endokardıt;\r\n•	Osteomıelıt;\r\n•	Teride máńgilikke tyrtyq qalyp qoıady;\r\n•	Sepsıs;\r\n•	Deneniń basqa jerlerine ınfektsııanyń tarallýy;\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nTómendegideı jaǵdaılar oryn alsa dárigerge habarlasyńyz:\r\n•	Kórshıqanǵa úı jaǵdaıynda  2 apta boıy jasalǵan emnen keıin  jıyrylmasa;\r\n•	Kórshıqan jıi órshise;\r\n•	Kórshıqan arqaǵa nemese betke shyqsa;\r\n•	Sizde qaltyraý paıda bolsa,  jaradan qyzyl jolaqshalar taralsa, kórshıqannyń aınalasy isinse, nemese aýyrsynýy kúsheıse.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nMyqty densaýlyq pen tazalyqty saqtaý arqyly keıbir terilik stafılokokk ınfektsııasynyń aldyn alýǵa bolady. Mundaı ınfektsııalar juqpaly, sondyqtan bakterııanyń taralýynyn saqtanyp, qaýiptiń aldyn alǵan jón.\r\nEger sizde kórshıqandar jıi shyǵatyn bolsa, onyń qaıtalap shyǵa berýiniń aldyn alý úshin dáriger sizge antıbıotıkter taǵaıyndaýy múmkin.\r\n{ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nTeridegi stafılokokktik ınfektsııa; karbýnkýllez\r\n\r\n\'\'Bettiń isinýi, daqtar, allergııalyq serpilis (erlerde /áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nkarbýnkýllez\r\nstafılokokktik ınfektsııa \r\nirindeý\r\nqabyný\r\nirindi teri\r\nkórshıqandy emdeý\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1604,'','Kostohondrıt','','','qz','s','',0,'',1236,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545627420,1577163420,1545627635,'Kostohondrıt – qabyrǵalardy baılanystyryp turatyn shemirshekterdiń qabynýy. Bul keýde aýrýynyń birden-bir sebebi bolyp tabylady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nKostohondrıt – qabyrǵalardy baılanystyryp turatyn shemirshekterdiń qabynýy. Bul keýde aýrýynyń birden-bir sebebi bolyp tabylady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nEmdeýshi dáriger kostohondrıtti qabyrǵanyń sońǵy jaǵyndaǵy keýdemen baılanysqan jerin basý arqyly tekseredi. Eger basqan kezde siz qysymdy aýrý sezimin sezinseńiz, onda sizde keýdeńizdiń aýrýyna kostohondrıttiń sebepker bolýy sózsiz. Degenmen, dáriger bul dıagnozdy naýqastyń jalpy jaǵdaıyn tekserip, suhbattasqannan keıin naqty qoıǵany durys.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Emdelý__\r\nKostohondrıtti emdeý úshin ıbýprofen nemese atsetamınofen sekildi dáriler taǵaıyndalady.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nKostohondrıt kezindegi aýrý sezimi birneshe kúnniń ishinde, ne bolmasa aptańyń ishinde ketedi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nKeýdeniń aýrýy\r\n\r\n\'\'Balalar men jasóspirimderdiń keýdesiniń aýrýy (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nkostohondrıt\r\nkeýdeniń aýrýy\r\nnevralgııa\r\nqabyrǵa shemirshekteriniń qabynýy\r\n','student_k',14,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1605,'','Qyzyl jalpaq temiretki','','','qz','s','',0,'',4898,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545627780,1577163780,1545627990,'Qyzyl jalpaq temiretki – teride kúlgin nemese qyzyl-kúlgin, qyshytatyn tómpeshikterdiń paıda bolýymen sıpattalatyn aýrý. Bul tómpeshikterdiń ústi jalpaq ári budyrlaý keledi. Eger tómpeshikterdiń ústine muqııat qarasańyz, ol jerden aq qabyrshyqtar men ulpalardy baıqaısyz.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Qyzyl jalpaq temiretki degen ne?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Qyzyl jalpaqtemiretki kezinde ne paıda bolýy múmkin?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Aýrýdyń sebepteri qandaı?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Mende qyzyl jalpaq temiretki shyqsa, ony qalaı anyqtaımyn?__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Bul aýrý qalaı emdeledi?__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Qyzyl jalpaq temiretki degen ne?__\r\nQyzyl jalpaq temiretki – teride kúlgin nemese qyzyl-kúlgin, qyshytatyn tómpeshikterdiń paıda bolýymen sıpattalatyn aýrý. Bul tómpeshikterdiń ústi jalpaq ári budyrlaý keledi. Eger tómpeshikterdiń ústine muqııat qarasańyz, ol jerden aq qabyrshyqtar men ulpalardy baıqaısyz.\r\nQyzyl jalpaq temiretki saýsaqtardyń ishki joǵarǵy jaǵyn, bilekti jáne alaqandy jıi zaqymdaıdy. Sondaı-aq olar bas terisine, tyrnaq jıegine, aýyz qýysyna, jynys múshelerine sonymen qatar anýstarǵa da shyǵady. Eger qyzyl jalpaq temiretki bastyń shashty bóligine  shyqsa, onda olar shashtyń túsýine sebepker bolady. Eger tómpeshikter tyrnaq jıegine  shyqsa, onda tyrnaq synǵysh keledi. Aýyz qýysyda oshaqty túrde zaqymdalsa, ol aınalasy aǵarǵan daq túrinde kórinis beredi, olar aýyz qýysyna taraıdy, bettiń ishki joǵarǵy jaǵyna ne, tilge shyǵady. Aýyz qýysyndaǵy tómpeshikter jynys aǵzalaryna, anýsqa ornyǵady, odan, kúıý, ashý sezimderi bilinedi. Keıde temiretki buryn kúıgen, jyrylǵan jerlerdi de zaqymdaıdy. \r\nAtalmysh aýrý erlerde qalaı kezdesse, áıelderde de solaı týyndap jatady. Kez-kelgen jastaǵy adam qyzyl temiretkimen aýyryp qalýy múmkin, desede, bul aýrýǵa jıi shaldyǵatyndar orta jastaǵy adamdar eken.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Qyzyl jalpaq temiretki qalaı paıda bolýy múmkin?__\r\nQyzyl jalpaq temiretki, ádette aqyryndap qyshýmen belgi beredi. Ol bara kele kúsheıip, aýyrta bastaýy múmkin.\r\nTómpeshikter jalǵyz nemese kóp bolyp qaptaýyda múmkin. olar bir apta boıy nemese bir aıǵa deıin ketpeı qoıýy múmkin, keıde joıylǵannan keıin qaıta shyǵýyda ǵajap emes. Keıde joǵalǵan tómpeshikterdiń orny qoıý-qońyr tústi bolyp qalady. Bul sıpat kóbinese azııalyq, latynamerıkalyq nemese afrıkalyq násilerge tán. Bul qońyrqaı bolyp qalǵan jerler tyrtyq bolyp eseptelmeıdi. Olar da aqyryndap ketedi, biraq ol úshin birneshe aı qajet boýy múmkin.\r\nAýyz qýysynda bul aýrý – aýyrtatyn oıyq jara túrine aınalýy múmkin, onyń áserinen tamaqtaný qıynǵa soǵady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Aýrýdyń týyndaýyna ne sebep bolady?__\r\nKóp jaǵdaıda jylpaq qyzyl temiretkiniń paıda bolýy sebebi belgisiz kúıinde qala beredi. Aýrý  juqpaly emes. Siz ony eshkimge «jalǵaı almaısyz» jáne ony eshkimge «bere almaısyz».  Bul aýrýdan kúızelis týyndamaıdy, biraq qıyn jaǵdaılardyń oryn alýy yqtımal.\r\nKeıbir jaǵdaıda atalmysh aýrý S gepatıtimen baılanysty bolady. Bul vırýs baýyr aýrýynyń sebepkeri bolyp tabylady. Dáriger sizge S gepatıtine qarsy qan taldamasyn ótkizýdi taǵaıyndaýy múmkin. Keıbir dáriler qyzyl jalpaq temiretkiniń órship ketýine sebepker bolady. Siz qandaı dárilik preparattardy qabylbap júrgenińizdi dárigerińizge aıtýyńyz kerek, sebebi bunyń mańyzdylyǵy zor.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Mende qyzyl jalpaq temiretki shyqsa, men ony qalaı anyqtaımyn?__\r\nOny tek dárigerler ǵana aıta alady, «bul qyzyl jalpaq temiretki» dep. Sizde qandaıda bir joǵaryda atalǵan sımptomdar kórinis berse, dárigerge habarlasyńyz. Dáriger qan taldamasyn alýdy taǵaıyndap, bıopsııadan ótkizýi múmkin. Bıopsııadan ótkizý úshin kindik tómpeshiginen azǵantaı kesik alynady. Ol aýrýmen sáıkestendirilý úshin zerthanaǵa jiberiledi.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Aýrý qalaı emdeledi?__\r\nQyzyl jalpaq temiretki  eshqandaı da ádis túri emdeı almaıdy, biraq dárilik preparattar bórtpeni azaıtyp, qyshýyn basady. Qatty qyshyǵan kezde dáriger antıgıstamındi dárilerdi (mysaly benadrıl) jazyp beredi. \r\nKóp jaǵdaıda qyzyl jalpaq temiretkiden paıda bolǵan tómpeshikter, eshqandaı emsiz, ózdiginen ketedi. Óte kólemdi nemese  qaptaǵan tómpeshikterdi emdeý úshin, dáriger kortkosteroıdty dárilerdi taǵaıyndaýy múmkin.  \r\nJynys aǵzalaryna, anýsqa nemese aýyz qýysyna ornalasqan qyzyl jalpaq temiretki aýrýlarynyń sımptomdaryna dáriger kortıkosteroıdty gelder men jaqpa maılardy qabyldaýdy taǵaıyndaıdy. Egerde jalpaq temiretki aýyz qýysyna shyqsa, onyń sımptomdary álsiz bolady, ári ol emdi qajet etpeıdi. Sondaı-aq  aýyz qýysynyń oıylýynan bolǵan yńǵaısyzdyqty seıiltý úshin dáriger naýqasqa aýyz qýysyn shaıýǵa keńes beredi.\r\nKortıkosteroıdtarda  kóptegen janama áserler bolady, sondyqtan bul dárilerdi paıdalanarda emdeýshi dárigerińizdiń nusqaýlyǵyn muqııat saqtańyz.\r\nQyzyl jalpaq temiretkini emdeý úshin de jaryq terapııasy qabyldanady.  Sonymen qatar siz quramynda retınoıdter bar dárilerdi qabyldaýyńyz múmkin. Aıta keterligi, retınoıdtar da janama áserler kóp bolady. olardy qoldanbass buryn turaqty túrde qan taldamasyn ótkizgenińiz jón.\r\nBastyń shashty bóligine shyqqan qyzyl jalpaq temiretkini tez arada emdeý kerek, sebebi shash ornynan qaıta shyqpaı qalýy múmkin.\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysynyń máseleleri (erlerde/áıelderde)\'\' \r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1606,'','Leıkoplakııa','','','qz','s','',0,'',3491,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628020,1577164020,1545628437,'Leıkoplakııa aýrýy tilde, aýyz qýysynda nemese urttyń betki qabatynda qaqtardyń paıda bolýymen sıpattalady.','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nLeıkoplakııa aýrýy tilde, aýyz qýysynda nemese urttyń betki qabatynda qaqtardyń paıda bolýymen sıpattalady.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nLeıkoplakııa kezinde aýyz qýysynyń shyryshty qabyǵy zaqymdanady. Aýrýdyń týyndaýynyń naqty sebepteri belgisiz.  Dárigerler bul aýrýdy ylǵı bolatyn titirkenýmen baılanystyrady:\r\n•	Tistiń úshkir jaqtarynan;\r\n•	Tis protezderiniń yńǵaısyzdyǵynan, qaptar men plobtardan;\r\n•	Temeki shegý kezinde nemese temeki paıdalanǵan kezde (temeki shegýshiniń keratozy);\r\n•	Aýyz qýysynda ýzaq ýaqyt temeki shaınaǵanda;\r\n•	Kóp mólsherde  alkogol qabyldaǵanda;\r\nBul aýrý qarttardyń arasynda jıi ushyrasady.\r\nAýyz qýysynda paıda bolatyn túkti leıkoplakııanyń qozdyrýshy  Epshteına-Barra vırýsy bolyp tabylady. Bul AITV-ınfektsııasynyń birden-bir alǵashqy belgileri. Túkti leıkoplakııa sondaı-aq, mıyna transplantatsııa júrgizgen, ımmýndyq júıesi álsiregen adamdarda jıi kezdesedi.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nLeıkoplakııa kezinde, zań boıynsha, qaqtar tilge jabysady (tildiń eki jaǵyna da) jáne urttyń betki qabatyna ornyǵady.\r\nQaqtardy tómendegideı túzilimdermen sıpattaýǵa bolady:\r\n•	Ádette, aq nemese sur túste;\r\n•	Betki jaǵy budyrlanyp turady;\r\n•	Túktenip ketkende (túkti leıkoplakııa)\r\n•	Qabyrshyqtyń qatty shetterin qolmen arshyp alynatyn bolsa;\r\n•	Qaqtar arshylsa;\r\n•	Ashy nemese qyshqyl tamaq jegende aýyrsa;\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nZaqymdalǵan jerge bıopsııa jasaý arqyly dıagnozyn qoıýǵa bolady. Sondaı-aq bıopsııa aýyz qaýsyndaǵy qaýipti iskpen sıpattalatyn ózgerissterdi de kórsetýi múmkin.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeýdiń basty maqsaty qaqtardan aryltý bolyp tabylady. Ol úshin, zań boıynsha, titirkendirgishtiń sebebin joıý  kerek.  Yńǵaısyzdyq týdyratyn tistiń úshkir shetterin, tis protezderiniń  betterin, plombalardy tegisteý arqyly stomotologııalyq sebepterdiń aldyn alýdy erterek júzege asyrý qajet.\r\n•	Shylym shegýden jáne basqa da tabak túrlerinen bas tartý qajet.\r\n•	Alkogol ishimdikterinen  bas tartý usynylady.\r\nEger titirkenýdi týdyryp turǵan sebepterdi joıý kómektespese, dáriger tis qaǵyna dárilik zattardy jaǵýdy usynady nemese hırýrgııalyq jolmen alyp tastaıdy.\r\nÁdette, túkti leıkoplakııa kezindegi tis qaǵy vırýsqa qarsy dári-dármekter arqyly emdeledi. Sondaı-aq dáriger dárilik zatty qaqtyń ústine jaǵýdy usynýy múmkin.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nLeıkoplakııa zııansyz bolyp tabylady. Kóbinese, titirkený sebebi joıylǵan jaǵdaıda aýyz qýysyndaǵy qaq birneshe aptadan keıin nemese aıdan keıin joıylyp ketedi.\r\nKeıbir jaǵdaıda qaqtyń bolýy qaterli isiktiń erte kezdegi belgisi bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nAýyz qýysyńyzdan kádimgi leıkoplakııaǵa nemese túkti leıkopııaǵa uqsas qaqty baıqasańyz, dárigerdiń keńesine jazylǵanyńyz durys.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__\r\nShylym shegýdi jáne basqa da temeki túrlerin qoldanýdy doǵaryńyz. Alkogol ishpeńiz nemese mólsherin azaıtyńyz. Tisińizdi jáne basqa da tiske baılanysty máselelerińizdi ýaqytyly emdeńiz.\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysynyń máseleleri (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter: __\r\nleıkoplakııa\r\naýyz\r\nqaq\r\ntis\r\ntamaq\r\nbórtpe\r\nsańyraýqulaq\r\nmıkoz\r\nınfektsııa\r\n','student_k',15,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1607,'','Mýkotsele','','','qz','s','',0,'',2933,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628500,1577164500,1545628895,'Mýkotsele (shyryshty jylaýyq) – bul erinniń ishki joǵarǵy jaǵynda ornalasqan, aýrtpaıtyn, shińishke qalta. Ol tússiz  suıyqtyqtan quralǵan.','__Mazmuny__ \r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Aldyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nMýkotsele (shyryshty jylaýyq) – bul erinniń ishki joǵarǵy jaǵynda ornalasqan, aýrtpaıtyn, shińishke qalta. Ol tússiz  suıyqtyqtan quralǵan.\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nShyryshty jylaýyqtar (kısta) jetkilikti túrde taralǵan. Olar aýyrtpaıdy, biraq yńǵaısyzdyqqa sebepker bolady. Aýzyńyzda ylǵı da bir nárse tompaıyp júrgendeı sezinesiz. Jylaýyqtar  astyńǵy tis pen ústińgi tistiń arasyna ornalasyp alady da, jaqty qozǵaǵan saıyn kedergi jasap turady. \r\nShyryshty jylaýyqtardyń zııany joq. Eger olardy emdemese olar qataıady da, erinniń ústinde ylǵı da tompaıyp júredi. \r\nShyryshty jylaýyqtar aýyz qýysynyń astyńǵy jaǵyna (til astyna) ornalasyp alady da, til asty isigine aınalady. Eger olar qyzyl ıekte paıda bolsa, qyzyl ıek isigine aınalady.\r\nShyryshty jylaýyqtar eringe nemese tilge taǵatyn  prısıngterdiń aınalasyna da túziledi.\r\n\r\n__Sımptomdary__\r\nErinniń ishki ústińgi jaǵyna jińishke, suıyqtyq tolǵan qap bolyp túziledi. Ol kókshil jáne móldir bolady. Qap aýyrtpaıdy, biraq yńǵaıssyzdyq týdyrady.\r\nMýtsokole sondaı-aq tilge, urttyń ústińgi betine, aýyz qýysynyń túbine jáne til men eringe taqqan prısıngdiń aınalasyna shyǵady.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nMýkotseleni dıagnostıkalaý úshin dáriger, ádettegideı syrtqy keıpine qarap anyqtaıdy.\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nShyryshty jylaýyq kóbinese emdelmeıdi.  Ol negizinde ózdiginen damıdy. Jarylýyn  jeńildetý úshin tómpeshiktiń ushyn sterıldi ınemen tesý kerek.  Eger jylaýyq qaıtalap shyǵa berse, ony múldem joıý kerek.\r\nJylaýyqty óz betińizshe ashpaı-aq qoıǵanyńyz jón, sebebi onyń saldarynan, ınfektsııa taralyp, tinder zaqymdanýy múmkin. Ol sharany dárigerdiń ózi júzege asyrǵany durys. Jaq-bettik hırýrgııa jáne keıbir tis dárigerlik ortalyqtarynda ol qaptardy op-ońaı alyp tastaı alady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nNegizinde, bul aýrý asqynbaıdy.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nJylaýyqtyń áserinen yńǵaısyzdyq sezinip, dárigerge baryp qaralsańyz, onyń josparly tekserýinen qalmańyz.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nBelgili bir deńgeıdegi aldyn alý sharasy joq. Tisterdiń arasyna, urttyń ishine ornalasyp alǵan shyryshty qabyqty tistep jaryp salyp júrmeńiz.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nShyryshty jylaýyq, Shyryshty retentsıondy jylaýyq, Ranýla; Epýlıs\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy máseleler balalarda jáne sábılerde (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\'\'Aýyz qýysynyń máselesi (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter: __\r\nshyryshty jylaýyq\r\nshyryshty retentsıondy jylaýyq\r\nRanýla\r\nElpýs\r\njylaýyq\r\naýyz\r\nqyzyl ıek\r\naýyrsynady\r\ntis emdeý\r\n','student_k',20,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1608,'','Bettiń isinýi','','','qz','s','',0,'',3227,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545628920,1577164920,1545629231,'Bettiń isinýi suıyqtar men tinderdiń jınalý saldarynan týyndaıdy. Olar sondaı-aq, moıyn men ıyq jaqqa da taralady. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Pikirler__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Úıdegi kútim__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Dáriger qabyldaýynda qandaı sharalar júzege asady__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\n__Jalpy aqparat__\r\nBettiń isinýi suıyqtar men tinderdiń jınalý saldarynan týyndaıdy. Olar sondaı-aq, moıyn men ıyq jaqqa da taralady. \r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Pikirler__\r\nEger bettiń isinýi jumsaq bolsa olardy belgileý qıynǵa soǵady. Aýrýdyń sebebin anyqtaý úshin dárigerler tómendegideı jaıttardy eskerse, ózderine ońaı bolady:\r\n•	Aýrý kezinde jáne onyń ornalasa bastaǵanynda;\r\n•	Isik qanshalyqty uzaq saqtalady;\r\n•	Olardyń úlkeıýine nemese kishireıýine qandaı faktorlar yqpal etedi;\r\n•	Bassqa da sımptomdar bar ma.\r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\n•	Allergııalyq reaktsııa (allergııalyq rınıt, kók shóp qyzbasy nemese aranyń shaǵýy);\r\n•	Angıonevrotıkalyq isik;\r\n•	Qan quıylýǵa áser berý;\r\n•	Tsellıýlıt;\r\n•	Konıýktıvıt (kózdiń shyryshty qabatynyń qabynýy);\r\n•	Dárilerge áser berý, mysaly: asperın, penıtsıllın, sýlfanılamıdter, glıýkokortıkoıdtar jáne basqalar;\r\n•	Jaqqa, murynǵa, tamaqqa jasalǵan otanyń saldarynan;\r\n•	Bettiń zaqymdanýy nemese jaraqattanýy (mysaly, kúıýi);\r\n•	Tamaqtanýdyń jetispeýshiligi;\r\n•	Semirý;\r\n•	Silekeı bezderiniń aýrýy;\r\n•	Sınýsıt; \r\n•	Kóz aınalasynyń zaqymdanýy, dánektiń isinýi;\r\n•	Tis abstsessi\r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Úıdegi kútim__\r\nJaraqattan paıda bolǵan isikti basý úshin onyń ústine sýyq kompress basyńyz. Basyńyzdy tósekten bıiktetip qoıyp alyńyz (nemese basyńyzdyń astyna qosymsha jastyq jastańyz), sol kezde bet isiginiń basylýyna múmkindik jasalady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nSizde tómendegideı sımptomdar bolsa, dereý dárigerge habarlasyńyz: \r\n•	Aıaq astynan betińiz isip, túsiniksiz aýyryp ketse;\r\n•	Bettegi isik basylmaı qoısa, uzaq ýaqyt boıy isip turyp alsa;\r\n•	Tynys alý qıyndap ketse;\r\n•	Qaltyraý, qyzaryp, isinse, ınfektsııa paıda bolsa.\r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Dáriger qabyldaýynda qandaı sharalar júzege asady__\r\nEger bettiń isinýi kúıikten bolsa, onyń saldarynan naýqastyń tynys alýyna da máseleler týyndasa, oǵan dereý medıtsınalyq kómek qajet.\r\nDáriger sizden aýrýyńyzdyń burynǵy syrhatnamasyn surap, jadpy ómirińiz jaıynda birneshe suraqtar qoıýy múmkin. Mundaı tásil arqyly ol emdeýdi, qandaı tekserý júrgizý kerektigin anyqtaıdy. Dáriger sizge tómendegideı saýaldardy qoıýy múmkin:\r\n•	Isik qanshalyqty uzaq saqtalady?\r\n•	Qashan bastaldy?\r\n•	Onyń órshýine qandaı faktorlar áser etedi?\r\n•	Qandaı faktorlar onyń basylýyna áser etedi?\r\n•	Allergendermen baılanystyńyz ba?\r\n•	Siz qandaı dárilik preparattardy qoldanasyz?\r\n•	Betińizden jaqynda jaraqat aldyńyz ba?\r\n•	Jaqyn arada dáreger tekserýinen ótip nemese hırýrgııalyq em qabyldadyńyz ba?\r\n•	Sizde basqa da sımptomdar bola ma? Mysaly: bettiń aýrýy, túshkirgishtik, tynys alýdyń qıyndaýy, esekjem nemese bórtpe, kózdiń qyzarýy, dene qyzýynyń kóterilýi\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nQabaryńqy bet; aıtárizdi bet\r\n\r\n\'\'Bettiń isinýi, ýgrı, allergııalyq reaktsııa (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__ \r\nisiný\r\nbettiń isinýi\r\nqabaryńqy bet\r\naıtárizdi bet\r\nsınýsıt\r\narpa\r\nabstsess\r\n\r\n','student_k',17,0,0,'Article',7.00,'n','y'),(1609,'','Teriniń jalpaq jasýshaly qaterli isigi','','','qz','s','',0,'',7617,'n','','','',0,0,0,0,0,'',1545629400,1577165400,1545629910,'Jalpaq jasýshaly qaterli isik – bul jıi kezdesetin teriniń qaýipti isigi.\r\n\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik zaqymdanbaǵan teride de paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq ol teriniń jaraqat alǵan jerinen de, qabynǵan bóliginen de damıdy. Jalpaq jasýshaly kartsınomalar kóbinese kúnniń jaryǵyna nemese basqa da ýltrakúlgin sáýlelerdiń áserine ushyraǵan terilerde paıda bolady eken. ','__Mazmuny__\r\n\r\n{ALINK(aname=\"1\")}__Jalpy aqparat__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"2\")}__Sebepteri__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"3\")}__Sımptomdary__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"4\")}__Dıagnostıkasy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"5\")}__Emdeý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"6\")}__Boljamy__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"7\")}__Múmkin bolatyn asqynýlar__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"8\")}__Dárigerge qashan qaralý kerek__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"9\")}__Alyn alý__{ALINK}\r\n\r\n{ALINK(aname=\"10\")}__Sınonımderi__{ALINK}\r\n{ANAME()}1{ANAME}\r\nJalpy aqparat\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik – bul jıi kezdesetin teriniń qaýipti isigi.\r\nTeri qaýipti isiginiń basqa túrleri:\r\n•	Bazaldy jasýshaly;\r\n•	Melanomdyq;\r\n{ANAME()}2{ANAME}\r\n__Sebepteri__\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik zaqymdanbaǵan teride de paıda bolýy múmkin. Sondaı-aq ol teriniń jaraqat alǵan jerinen de, qabynǵan bóliginen de damıdy. Jalpaq jasýshaly kartsınomalar kóbinese kúnniń jaryǵyna nemese basqa da ýltrakúlgin sáýlelerdiń áserine ushyraǵan terilerde paıda bolady eken. \r\nJalpaq jasýshaly qaterli isiktiń erte formasy Boýen aýrýy dep atalady (jalpaq jasýshaly kartsınoma in situ). Isiktiń bul túri jaqyn tinderge taramaıdy. \r\nJaryqssezgish keratoz – bul teriniń isikaldy zaqymdanýy, bul asqynǵan kezde jalpaqjasýshaly isikke aınalady.\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isiktiń týyndaýynyń qaýipti faktory bolyp:\r\n•	Teriniń ashyq túste isinýi, kóz kókshildenedi nemese jasyl tússke enedi ne bolmasa, shash sarǵyshtanady;\r\n•	Uzaq ýaqyt, kúni boıy kúnniń astynda júrý (mysaly; ashyq aspan astynda jumys isteıtinder);\r\n•	Bala kezde qatty kúnge kúııý;\r\n•	Qarttyq shaq;\r\n•	Jappaı rentgendik sáýlelendirý;\r\n•	Hımııalyq zattardyń áseri; \r\n{ANAME()}3{ANAME}\r\n__Sımptomdary__\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik kóbinese bette, qulaqta, moıynda, qolda jáne jilinshikte paıda bolady, dese de ol deneniń basqa bóligindde de týyndaýy múmkin.\r\nNegizgi sımptomy úlkendeý kólemde betinde budyrlary bar, ústi qabyqpen qaptalǵan, aınalasynda qyzyl daqtary bar jalpaq qyzyl dóńestiń paıda bolýymen sıpattalady.\r\nIsiktiń erte formasy  (jalpaq jasýshaly kartsınoma in situ), 2,5 sm dıametrdegi  syrty qabyqpen qaptalǵan qyzyl daqqa uqsaıdy. \r\nUzaq ýaqyt boıy jazylmaı qoıǵan oıyq jara jalpaq jasýshaly qaterli isiktiń belgisi bolýy múmkin. Kez-kelgen súıeldiń, meńniń nemese basqa da teriniń zaqymdanýlary teri isiginiń alǵashqy belgleri bolýy yqtımal. \r\n{ANAME()}4{ANAME}\r\n__Dıagnostıkasy__\r\nDáriger sizdiń terińizge qaraıdy da, kez-kelgen kúmándi zaqymdanýlardyń kólemin, túsin, qurylymyn anyqtaıdy.\r\nEger sizde qandaı da bir teri isiginiń týyndaý qaýpi oryn alsa, onyń zaqymddanǵan tininen azdaǵan bólik alynady. Ony teri bıopsııasy dep adaıdy. Alynǵan úlgi zerthanaǵa jóneltiledi de, mıkroskoppen tekseriledi.\r\nTeri bıopsııasy tek jalpaqjasýshaly isik ne bolmasa teriniń basqa da isigi anyqtalǵan kezde ǵana jasalady.\r\n{ANAME()}5{ANAME}\r\n__Emdeý__\r\nEmdeý tásili zaqymdanǵan jerdiń kólemine, ornalasý ornyna qaraı, olardyń taralý aımaǵy men aǵzanyń jalpy jaǵdaıyna qarasty júzege asady. Jalpaq jasýshaly qaterli isiktiń keıbir túrlerine emniń qonýy qıynǵa soǵady.\r\nTeriniń jalpaq jasýshaly qaterli isiginiń emdelý túri:\r\n•	Tekserý: isikti jasýshalar bóligin jáne teriniń búlingen jerin joıý;\r\n•	Kıýretaj (qyryp tazalaý) jáne elektrodıssektsııa: Isikti jasýshalardy elektrdiń kómegimen joıý; bul ádis kishkentaı jáne isiktiń bolar-bolmas formasyna qoldanylady;\r\n•	Krıohırýrgııa: Qatqan jáne buzylǵan isik jasýshalaryna qoldanylady. Isiktiń azǵantaı kólemdi, jeńil formasyna qoldanylady;\r\n•	Dárilik preparttar: quramynda ımıkvımod nemese ftorýratsıl-5 bar krem, teriniń betki jaǵyn zaqymdaǵan (tereń emes) jalpaqjasýshaly isikke qoldanylady. \r\n•	Moosa tehnıkasy boıynsha jedel emdeý: teriniń qabattaryn aqyryndap joıady jáne kózge isik jasýshalarynyń kózge kórinbeıtin belgilerin joıa bastaıdy, ol protsessti mıkroskoppen kórýge bolady; bul tásil teri isiginiń  murynǵa, qulaqqa jáne bettiń basqa jerlerine ornalasqanda qoldanylady.\r\n•	Fotodınamıkalyq terapııa: Jaryqtyń kómegimen emdeledi; isiktiń tereń emes formasyn emdeýge qoldanylýy múmkin. \r\n•	Sáýle terapııasy jalpaqjasýshaly isiktiń aǵzaǵa taralýynda nemese lımfatıkalyq túıinderdi zaqymdaǵanda, sondaı-aq, isikti ota arqyly ala almaıtyn jaǵdaıda qoldanylady.  \r\n{ANAME()}6{ANAME}\r\n__Boljamy__\r\nNaýqastyń ózin-ózi sezinýi kóptegen faktorlarǵa baılanysty, árıne isikti erte anyqtaǵany utymdyraq. Bul isikterdi, kóbinese, erte anyqtap, aqyryndap em qoldana berse emdelmeı qalmaıdy. \r\nJalpaq jasýshaly qaterli isiktiń keıbir túrleri qaıtalap paıda bolýy múmkin.\r\n{ANAME()}7{ANAME}\r\n__Múmkin bolatyn asqynýlar__\r\nJalpaq jasýshaly qaterli isik negizdi-jasýshalyǵa qaraǵanda tez ósedi, al ol keıde aqyryn ósedi. Isik deneniń basqa bólikterine, ásirese, ishki aǵzalarǵa taralýǵa beıim keledi.\r\n{ANAME()}8{ANAME}\r\n__Dárigerge qashan qaralý kerek__\r\nEger sizde oıyq jara ne bolmasa terińizde úlken daq bolsa, jáne ol ózdiginen ózgere bastasa dárigerge qaralyńyz. Olardyń:\r\n•	Syrtqy beti ózgerse;\r\n•	Túsi ózgerse;\r\n•	Kólemi ózgerse;\r\n•	Testýrasy\r\nEger qalyńyz aýyratyn bolyp bara jatsa, nemese isise, qanaı basstasa, ne bolmasa qyshysa dereý dárigerge qaralyńyz.\r\n{ANAME()}9{ANAME}\r\n__Aldyn alý__ \r\nEmdeýshi dárigerińizdiń nazarynda bolyńyz jáne 40 jasstan assańyz jylyna bir ret teri dárigerine tekserilip turyńyz, al eger 20 dan 40 jasqa deıingi aralyqta bolsańyz 3 jylda bir ret tekserilińiz. Ózińiz terińizdi kem degende aıyna bir ret qarap turyńyz.\r\nEger sizde teri isigi paıda bolsa, turaqty túrde dárigerge habarlasyp turyńyz. Sondaı-aq aıyna bir ret terińizdi ózdigińizden tekserip shyǵyńyz. Kórinbeıtin jerlerińizdi aına arqyly qarańyz. Eger qandaıda bir nárse kózge qorash kórinse, dárigerge qaralyńyz.\r\nIsiktiń paıda bolýynan saqtanatyn eń tıimdi jol, kún sáýlesinen aqtaný kerek. Kúnnen qorǵaǵysh jaqpany qoldanyp júrińiz:\r\n•	kún sáýlesine qarsy SPF 30  faktory bar kúnnen qorǵaıtyn jaqpany ózińizben birge alyp júrińiz, tipti kún astyndaǵy az ýaqyttyq demalysqa da ony qoldansańyz artyq etpeıdi;\r\n•	Terińizdiń ashyq  júretin jerlerine kóp mólsherinde kúnnen qorǵaǵysh jaqpa jaǵyp alyńyz, mysaly, qulaqqa, aıaqqa.\r\n•	Kúnnen qorǵaıtyn jaqpany tańdaǵanda UVA, sol sııaqty UVB sáýlesi jaqpalaryn alýǵa tyrysyńyz. \r\n•	Sýǵa shydamdy kúnnen qorǵaıtyn jaqpany jaǵyńyz;\r\n•	Kúnnen qorǵaıtyn jaqpany úıden shyǵardan 30 mınýt buryn jaǵyp alyńyz. Japsyrmada jazylǵan qoldaný tásilin muqııat oqyp alyńyz. Terlegennen keıin nemese shomylǵannan soń jaqpany qaıta jaǵyp alyńyz.\r\n•	Kúnnen qorǵaıtyn jaqpany qystyń kúngi bultty kúnder de jaǵyp júrińiz.\r\nKúnniń astynda shamadan tys kóp júrmeý úshin mynadaı basqa joldaryn qarastyryp kórýge bolady:\r\n•	Ýltrakúlgin sáýlesinde eń kóp degende 10-nan 16 saǵatqa deıin bolý kerek. Sondyqtan osynshalyq ýaqyttarda kúnniń astynda bolýdan saqtanyńyz.\r\n•	Terińizdi úlken qalpaqtyń kómegimen, jeńi uzyn jeıde, etegi uzyn  kóılek, nemese balaǵy uzyn shalbar kııý arqyly qorǵańyz.\r\n•	Ústi shaǵylyshatyn, qatty qyzatyn kúndi ózine jaqsy sińiretin jerlerde kóp júrmeýge tyrysyńyz, mysaly ondaı jerlerge: sý, qum, beton jáne t.b. jaryqqa shaǵylysatyn zattar jatady.\r\n•	Terińiz qanshalyqty kútimsiz qaralsa, sonshalqty zaqymdaýyn órshıdi;\r\n•	Kún shamdaryn kóp qoldanbańyz jáne soıarıde kóp bolmańyz. Kúni boıy ashyq kúnniń astynda júrgenshe, solıarıde bar bolǵany tek 15-20 mınýt bolsańyz jetkilikti, odan asyp kete, qaýipti ol da.  \r\n {ANAME()}10{ANAME}\r\n__Sınonımderi__\r\nTeriniń jalpaq jasýshaly qaterli isigi; Melanomdyq emes teri isigi – jalpaq jasýshaly qaterli isik; NMRK – jalpaq jasýshaly qaterli isik\r\n\r\n\'\'Aýyz qýysyndaǵy máseleler (erlerde / áıelderde)\'\'\r\n\r\n__Tegter:__\r\nteriniń jalpaq jasýshaly qaterli isigi\r\nmelanodyq emes teri isigi\r\njalpaq jasýshaly qaterli isik\r\nNMRK\r\nqaterli isik\r\nonkologııa\r\nqaterli isik degen ne\r\nteri\r\nmeń, qal\r\n','student_k',16,0,0,'Article',7.00,'n','y'),