   Qan uıýynyń buzylýy Qan uıýynyń buzylýy - bul aǵzadaǵy trombtardyń qalyptasý protsessiniń  buzylýynan týyndaıtyn  aýrýlar toby. Bul buzylystardyń saldarynan jaraqat alǵannan keıin aýyr jáne sozylmaly qan ketýler oryn alýy múmkin. Sondaı-aq, eshqandaı sebepiz qan ketý jaǵdaılary da oryn alýy múmkin. Mazmuny


















Jalpy aqparat

Qan uıýynyń buzylýy - bul aǵzadaǵy trombtardyń qalyptasý protsessiniń  buzylýynan týyndaıtyn  aýrýlar toby. Bul buzylystardyń saldarynan jaraqat alǵannan keıin aýyr jáne sozylmaly qan ketýler oryn alýy múmkin. Sondaı-aq, eshqandaı sebepiz qan ketý jaǵdaılary da oryn alýy múmkin.

Qan uıýynyń  ózine tán byzylytary mynadarly qamtıdy:

• Trombotsıtter fýnktsııasynyń ózindik buzylystary;
• Týa bitken trobotsıtter qyzmetiniń buzylysy; 
• S nemese S beloktarynyń týa bitken jetispeýshiligi
• Tamyr ishinde taralǵan qan uıýy (DIC)
• Faktor II tapshylyǵy
• Faktor V tapshylyǵy
• Faktor VII tapshylyǵy
• faktor X tapshylyǵy
• Faktor XII tapshylyǵy
• Glantsman aýrýy
• Gemofılııa A
• Gemofılııa B
• Gemofılııa S (faktor XI tapshylyǵy)
• Idıopatııalyq trombotsıtopendik pýrpýra (ITP)
• fon Vıllebrand aýrýy (I, II jáne III tıpteri)
 


Ádette qannyń uıý júıesi trombotsıtter dep atalatyn qan quramdastaryn jáne shamamen 20 túrli plazmalyq aqýyzdy qamtıdy. Olar qannyń uıyma faktorlary retinde belgili. Bul faktorlar qan ketýdi toqtatýǵa kómektesetin fıbrın dep atalatyn zat qurýǵa arnalǵan basqa hımııalyq zattarmen ózara árekettesedi.

Alalmysh faktordyń qan quramyndaǵy mólsheri tómen bolsa, nemese múldem bolmasa aıtarlyqtaı másle týyndaıdy.  Qan ketý  jeńil ótýi de múmkin jáne toqtamaı, aýyrly týǵyzýy da múmkin.

Keıbir qannyń uıý buzylystary adamnyń týmysynan bolady jáne tuqym qýalaıdy. Basqalary mynadaı sebepterge baılanysty damıdy:

• Vıtamın K tapshylyǵy nemese  baýyrdyń salmaqty aýrýlary sııaqty aýrýlar;
• Qan uıyǵyshyn báseńdetetin (antıkoagýlıanttar) dárilermen emdelý nemese antıbıotıkterdi uzaq ýaqyt qoldaný. 

Qan uıýynyń buzylystary sondaı-aq, qan uıytýǵa qatysatyn (trombotsıtter) qan jasýshalarynyń buzylýynan, nemese soǵan baılanysty qan jasýshalarynyń azaıýynan týyndaýy múmkin.  Bul buzylýlar týa bitken nemese júre týyndaǵan bolýy múmkin. Keıbir preparattardyń janama áserlerine baılanysty kóbinese qan uıýynyń buzylýlarynyń formalary damıdy.


Sımptomdary

Aýrýdyń sımptomdary mynadaı bolyp keledi:

• Býyn  qýystarynda nemese bulshyqetterden qan ketedi
• Teri tez kógerip qala beredi
• Aýyr qan ketý
• Aýyr etekkirlik qan ketý
• Murynnan kóp mólsherde qan ketý oryn alady.
• Hırýrgııalyq protsedýralar kezinde shamadan tys qan ketý oryn alady
• Týylǵannan keıin kindiginen qan ketedi
Sımptomdar qan uıýdyń naqty qandaı buzylytary ekenine baılanysty jáne olardyń aýyrlyǵyna qatyty bolyp keledi.  


Dıagnostıkasy

Tekerý ádisteri mynalardy qamtıdy:

• Jalpy qan taldamasy (OAK)
• Qan ketýdiń belgili bir ýaqytyn anyqtaý
• Ishinara tromboplastındik ýaqyty (PTT)
•  Agregatsııalyq trombotsıtterdi testileý
• Protrombınalyq ýaqyt (PV)


Emdeý

Emdeý taktıkasy aýrýdyń túrine baılanysty. Emdeý ádisterine mynalar jatady:

• Uıyma faktorlarynyń tolyǵýy;
• Jańa muzdatylǵan plazma quıý;
• Trombotsıtarly massany quıý
• Basqa da emdeý ádisteri


Boljamy

Boljamy aýrýdyń túrine baılanysty jobalanady. Kóptegen bastapqy qan uıýynyń buzylýyn baqylaýǵa bolady. Qan uıýynyń buzylýy basqa aýrýǵa jalǵasyp bara jatsa, mysaly,  DVS sındrom sekildi, onda boljamy, aýrýǵa terapııanyń áseri qanshalyqty bolatynyna baılanysty jobalanady.  


Múmkin bolatyn asqynýlar

Asqynýlarǵa mynalar jatady:

• Mıǵa  qan quıylý
• Aýyr qan ketý (asqazan-ishek nemese jaraqattaný nátıjesinde damyǵan)
Basqa asqynýlardyń damýy qan uıýy buzylýlarynyń túrine baılanysty bolady.


Dárigerge qashan qaralý kerek

Eger sizde ádetten tys nemese aýyr qan ketýler oryn alsa dárigerge habarlasyńyz.


Aldyn alý 
Tek buzylystyń túrine baılanysty aldyn alý úshin shara qoldanýǵa bolady.

 
Derekkóz: https://medlineplus.gov/ency/article/001304.htm
    