{LANG(lang="qz")}{img type="fileId" fileId="576" responsive="y" featured="y"}

Qyjyl – kókіrektі kúıdіrіp, keýdenі ashytatyn jaǵymsyz jaıt.  Dárіgerler ony gastroezofagealdі reflıýks  dep  ataıdy. Ol asqazandaǵy suıyqtyqtyń óńeshke kóterіlgen kezіnde paıda bolady.  
Qyjyldyń aldyn alý úshіn nemese odan qutylý úshіn tómendegі amaldardy qoldanyp kórseńіz bolady:

__1. Salmaǵyńyzdy durystańyz.__

Artyq salmaq  asqazanyńyzdy qysyp, qyshqyldardy óńeshіńіzge kóteredі. Salmaqty qalypty deńgeıde saqtaýǵa tyrysyńyz. Eger sіzde artyq salmaq nemese semіzdіk bolsa, salmaq túsіrýge tyrysyńyz. Buǵan qosa, muny aptasyna aqyryndap 0,5-1 kg-nan túsіrіp otyrýǵa tyrysyńyz. Dárіgerden salmaq joǵaltý strategııasyn qurýǵa kómek surańyz.

__2. Qysatyn kıіm kımeńіz.__ 

Belіńіzdі qysyp turatyn kıіm, asqazannyń tómengі jaǵyndaǵy sfınter (as qortýǵa atsalysatyn bulshyqet) dep atalatyn bólіktі qysyp tastaıdy, onyń saldarynan  asqazandaǵy qyshqyl joǵary kóterіlіp óńeshke  keledі.

__3. Qyjyldy týdyratyn taǵamdar men sýsyndardy paıdalanbańyz.__

Belgіlі bіr azyq-túlіkter qyjyl týdyrady. Muzdatylǵan nemese qýyrylǵan taǵamdar, tomat tuzdyǵy, alkogol, shokolad, jalbyz, sarymsaq, pııaz jáne kofeın tárіzdі eń jıі qoldanylatyn zattar qyjyldyń týyndaýyna sebepker bolady. Ózіńіz qyjyl týdyrýy múmkіn degen azyq-túlіkterden aýlaq bolyńyz.

__4. Tamaqty azdan jeýge tyrysyńyz. __

Shamadan tys tamaq іshýden aýlaq bolyńyz, asqazandy toltyrmaı qorektengen jón.

__5. Tamaqtanǵan soń, jatpaı sál otyryńyz.__

Tamaqtanyp bolǵannan keıіn kem degende úsh saǵat  jatpaýǵa, uıyqtamaýǵa tyrysyńyz

__6. Jastyǵyńyzdy bıіk qoıyp jatyńyz. __

Eger sіzdі túnde qyjyl únemі mazalasa, nemese uıyqtaýyńyzǵa kedergі keltіrse, asqazanyńyzdyń erkіn jumys іsteýіne múmkіndіk týǵyzyńyz.  Bas jaǵyńyz 15-20 santımetdeı bıіk bolyp turýy úshіn tósegіńіzdіń aıaqtaryn aǵash nemese tsement bloktarǵa aýystyryńyz.   Eger tósek kóterіle almaıtyn bolsa, matras pen temіr bloktyń arasyndaǵy sańylaýdy beldeýden bastap, deneńіzdіń joǵarǵy bólіgіn kóterýge bolady. Basyńyzdy kóterý úshіn qosymsha jastyqshalardy paıdalaný kómektespeıdі.

__7. Keıde antatsıdterdі qabyldaýǵa bolady.__

Bul dárі-dármekter asqazannyń qyshqylyn ýaqytsha beıtaraptandyryp, qyjyldy jeńіldetýі múmkіn. Alaıda, magnııі bar antatsıdterdі uzaq ýaqytqa nemese shamadan tys paıdalaný dıareıaǵa ákelýі múmkіn, al kaltsıı nemese alıýmınıı negіzіndegі antatsıdter іsh qatýy múmkіn.

__8. Shylym shekpeńіz.__

Temekі shegý óńeshtyń tómengі sfınkterіnіń durys jumys іsteý qabіletіn tómendetedі.

''__Dárіgermen qashan keńesý kerektіgіn bіlіp alyńyz.__''

Eger keýdeńіz qatty aýyryp, qysym kúsheıіp bara jatsa, ásіrese túsіnіksіz sımptomdar paıda bolsa, mysaly qolyńyz, basyńyz aýyryp, tynys alýyńyz qıyndasa dárіgerge qaralyńyz.  Keýde qýysynyń aýyrýy júrektіń ınsýltіnіń sımptomy bolýy múmkіn. Eger dárіgermen kezdesýge kelseńіz mynalardy jazyp alyńyz:

• Sіzde aptasyna ekі ne odan da jıі qyjyl oryn alsa;
• emdeýge qaramastan sımptomdar qaıtpasa;
• jutynýyńyz qıyndasa;
• ylǵı júregіńіz aınyp,  qusa berseńіz.
• tábetіńіz nasharlasa nemese durys tamaqtana almaı salmaǵyńyz túsіp bara jatsa.


__Materıaldy medıtsına professory Almaz Sharman daıyndady.__

__Tegter:__
Medıtsına
Densaýlyq{LANG}
{LANG(lang="kz")}{img type="fileId" fileId="576" responsive="y" featured="y"}

Қыжыл – көкіректі күйдіріп, кеудені ашытатын жағымсыз жайт.  Дәрігерлер оны гастроэзофагеальді рефлюкс  деп  атайды. Ол асқазандағы сұйықтықтың өңешке көтерілген кезінде пайда болады.  
Қыжылдың алдын алу үшін немесе одан құтылу үшін төмендегі амалдарды қолданып көрсеңіз болады:

__1. Салмағыңызды дұрыстаңыз.__

Артық салмақ  асқазаныңызды қысып, қышқылдарды өңешіңізге көтереді. Салмақты қалыпты деңгейде сақтауға тырысыңыз. Егер сізде артық салмақ немесе семіздік болса, салмақ түсіруге тырысыңыз. Бұған қоса, мұны аптасына ақырындап 0,5-1 кг-нан түсіріп отыруға тырысыңыз. Дәрігерден салмақ жоғалту стратегиясын құруға көмек сұраңыз.

__2. Қысатын киім кимеңіз.__ 

Беліңізді қысып тұратын киім, асқазанның төменгі жағындағы сфинтер (ас қортуға атсалысатын бұлшықет) деп аталатын бөлікті қысып тастайды, оның салдарынан  асқазандағы қышқыл жоғары көтеріліп өңешке  келеді.

__3. Қыжылды тудыратын тағамдар мен сусындарды пайдаланбаңыз.__

Белгілі бір азық-түліктер қыжыл тудырады. Мұздатылған немесе қуырылған тағамдар, томат тұздығы, алкоголь, шоколад, жалбыз, сарымсақ, пияз және кофеин тәрізді ең жиі қолданылатын заттар қыжылдың туындауына себепкер болады. Өзіңіз қыжыл тудыруы мүмкін деген азық-түліктерден аулақ болыңыз.

__4. Тамақты аздан жеуге тырысыңыз. __

Шамадан тыс тамақ ішуден аулақ болыңыз, асқазанды толтырмай қоректенген жөн.

__5. Тамақтанған соң, жатпай сәл отырыңыз.__

Тамақтанып болғаннан кейін кем дегенде үш сағат  жатпауға, ұйықтамауға тырысыңыз

__6. Жастығыңызды биік қойып жатыңыз. __

Егер сізді түнде қыжыл үнемі мазаласа, немесе ұйықтауыңызға кедергі келтірсе, асқазаныңыздың еркін жұмыс істеуіне мүмкіндік туғызыңыз.  Бас жағыңыз 15-20 сантиметдей биік болып тұруы үшін төсегіңіздің аяқтарын ағаш немесе цемент блоктарға ауыстырыңыз.   Егер төсек көтеріле алмайтын болса, матрас пен темір блоктың арасындағы саңылауды белдеуден бастап, денеңіздің жоғарғы бөлігін көтеруге болады. Басыңызды көтеру үшін қосымша жастықшаларды пайдалану көмектеспейді.

__7. Кейде антацидтерді қабылдауға болады.__

Бұл дәрі-дәрмектер асқазанның қышқылын уақытша бейтараптандырып, қыжылды жеңілдетуі мүмкін. Алайда, магнийі бар антацидтерді ұзақ уақытқа немесе шамадан тыс пайдалану диареяға әкелуі мүмкін, ал кальций немесе алюминий негізіндегі антацидтер іш қатуы мүмкін.

__8. Шылым шекпеңіз.__

Темекі шегу өңештың төменгі сфинктерінің дұрыс жұмыс істеу қабілетін төмендетеді.

''__Дәрігермен қашан кеңесу керектігін біліп алыңыз.__''

Егер кеудеңіз қатты ауырып, қысым күшейіп бара жатса, әсіресе түсініксіз симптомдар пайда болса, мысалы қолыңыз, басыңыз ауырып, тыныс алуыңыз қиындаса дәрігерге қаралыңыз.  Кеуде қуысының ауыруы жүректің инсультінің симптомы болуы мүмкін. Егер дәрігермен кездесуге келсеңіз мыналарды жазып алыңыз:

• Сізде аптасына екі не одан да жиі қыжыл орын алса;
• емдеуге қарамастан симптомдар қайтпаса;
• жұтынуыңыз қиындаса;
• ылғи жүрегіңіз айнып,  құса берсеңіз.
• тәбетіңіз нашарласа немесе дұрыс тамақтана алмай салмағыңыз түсіп бара жатса.


__Материалды медицина профессоры Алмаз Шарман дайындады.__

__Тегтер:__
Медицина
Денсаулық{LANG}