(1092,'article','802','Диафрагмалық жарық','kz','2018-11-28 12:08:05','2018-11-28 12:04:00','Диафрагмалық жарық – туа біткен ақау болып табылады. Диафрагма – тыныс алуға қатысатын бұлшықеттерде аномальді саңлаудың болуымен сипатталады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=802',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Диафрагмалық','y','   Диафрагмалық жарық Диафрагмалық жарық – туа біткен ақау болып табылады. Диафрагма – тыныс алуға қатысатын бұлшықеттерде аномальді саңлаудың болуымен сипатталады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nДиафрагмалық жарық – туа біткен ақау болып табылады. Диафрагма – тыныс алуға қатысатын бұлшықеттерде аномальді саңлаудың болуымен сипатталады. Ашық саңлау құрсақ қуысы мүшелерінің (асқазан, көкбауыр, бауыр және ішек) кеуде қуысындағы өкпеге қарай өтіп кету қаупін тудырады.\r\n\r\n\r\n\r\nДиафрагмадағы аномальді саңлау арқылы құрсақ қуысы мүшелері  кеуде қуысына ауытқиды, бұл жағдай бала туылғанға дейін орын алады.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nДиафрагмалық жарық -  құрсақішілік даму кезінде анатомиялық тіндер мен құрылымдардың дұрыс бітіспей  дамуынан пайда болады. Нәтижесінде құрсақ қуысының мүшелері, мысалы, асқазан, аш ішек, көкбауыр, бауыр бөлігі, бүйректер  кеуде қуысына көтеріліп кетеді. Зақымдалған жақтағы өкпе  тіні толық дамымай қалады.\r\nТуа біткен диафрагмальды жарық жаңа туған нәрестелердің 2200 немесе 5000-нан  бірінде ғана кездеседі. \r\n\r\nКөбінесе денесінің сол жағы зақымдалады.  Нәрестенің ата-анасында немесе бірге туған бауырында  осындай ауру кезбессе, демек, ол балада  бұл аурудын пайда болу қаупі жоғары.\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nДиафрагманың қате қозғалуынан және өкпе тінінің қысылуынан нәрестеде туылғаннан кейін өкпе коллапсы (өкпе бөлігіне ауытқу) дамиды, содан тыныс алу жеткіліксіздігі туындайды.\r\n\r\nБасқа да симптомдары:\r\n\r\n•	Оттегі жетіспегендіктен тері көгереді;\r\n•	Тыныс алуының жиілейді (тахипноэ);\r\n•	Жүрек соғысының жиілейді (тахикардия).\r\n\r\n\r\nДиагностикасы\r\n\r\nЖүкті әйелде амнион сұйықтығы шамадан тыс бөлінуі мүмкін.\r\nІшегі нәрестені ультрадыбысты зерттеу кезінде құрсақ қуысындағы мүшелердің кеуде қуысына ауытқығандығы көрінуі мүмкін.\r\n\r\nНәрестелерді тексергенде мына жайттар анықталуы мүмкін:\r\n\r\n•	Кеуде жасушаларының қате қозғалуы;\r\n•	Зақымдалған жақтан  демнің өтпеуі;\r\n•	Ішектің толқи жиырылуы кеуде жақтан  естіледі\r\n•	Құрсақ қуысын қолмен сипалап тексергенде оның көлемінің кішірейгендігі байқалады.\r\n\r\nКеуде жасушалары рентгенограммасында  құрсақ қуысының мүшелері кеудеде орналасқандығы анықталуы мүмкін.\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nДиафрагмалық жарық хирургиялық араласуларды қажет ететін, шұғыл жағдай болып табылады.\r\n\r\nҚұрсақ қуысы мүшелеріннің орналасуы реттеп, диафрагмадағы саңлауды тіккеннен кейін операция аяқталады.\r\n\r\nТуа біткен диафрагмалық жарықтың коррекциясы жайлы мына сілтемеден қарасаңыз болады.\r\n\r\nЖаңа туған нәрестеге операциядан шыққан кейін, қалпына келгенше, жасанды тыныс алу құрылғысы қажет болу мүмкін. Кейбір нәрестелер «жасанды жүрек-өкпе»жансақтау құрылғысына  қосылады, оның күшімен операциядан кейін баланың  жағдайының тез қалпына келуі мүмкін. \r\n\r\nЕгер диафрагмальды жарық әйелдің  жүкті кезінде анықталса (24-28 апталар арасында), онда фетальды операциялық ем жайында ойлауға көруге болады.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nОперация нәтижесі нәрестенің өкпесінің даму деңгейіне және басқа да ақаулардың бар-жоқтығына байланысты. Әдетте, балалның өкпе тіндері жеткілікті көлемде дамыса, күтілетін нәтижесі қуантарлық болмақ.\r\n\r\nҚазіргі таңда неонатальды және хирургиялық көмек нәтижесінде, бұл жағдайдан кейінгі балалардың  өміршеңдігі 80% жоғарғы көрсеткішке көтерілді.\r\n\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\n\r\n•	Өкпе инфекциясы пайда болады;\r\n•	Басқа да туа біткен ақаулар болып кетуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\n\r\nДиафрагмалық жарық шұғыл түрдегі хирургиялық емді қажет ететін көрсеткіш болып табылады. Сондықтан, көп ойланбай, шұғыл медициналық көмекке жүгініңіз немесе 103 нөміріне хабарласыңыз. \r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nЕшқандай жолмен алдын ала алмайсыз.\r\n\r\nСинонимдері: \r\n\r\nЖарық – диафрагмалық; Диафрагманың туа біткен ақауы\r\n \r\n\r\nТегтер:\r\n \r\nасқазан\r\nкөкбауыр\r\nбауыр\r\nішек\r\nаномальді саңлау\r\nтерінің көгеруі\r\nтыныс алудың жиілеуі \r\nжүрек соғыының жиілеуі \r\nаминион сұйықтығы\r\nөкпенің ауытқуы    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1093,'article','940','Atalyq bezdiń buralýy','qz','2018-07-16 03:48:44','2018-07-16 03:41:00','Atalyq bezdiń buralýy – uryqtyq tútiktiń dertti buralýy. Onyń nátıjesinde atalyq bezge qan kelýiniń tejelýi oryn alady.\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýynyń sebebi belgisiz. Aýrý kóbinese, jynystyq jetilý kezindegi uldar men jasóspirimderde bolady. Jyl saıyn 25 jastan kishi 4000 erdiń 1-de atalyq bezdiń buralýy bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=940',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Atalyq','y','   Atalyq bezdiń buralýy Atalyq bezdiń buralýy – uryqtyq tútiktiń dertti buralýy. Onyń nátıjesinde atalyq bezge qan kelýiniń tejelýi oryn alady.\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýynyń sebebi belgisiz. Aýrý kóbinese, jynystyq jetilý kezindegi uldar men jasóspirimderde bolady. Jyl saıyn 25 jastan kishi 4000 erdiń 1-de atalyq bezdiń buralýy bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýy dgenimiz ne?\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýy – uryqtyq tútiktiń dertti buralýy. Onyń nátıjesinde atalyq bezge qan kelýiniń tejelýi oryn alady.\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýynyń sebebi belgisiz. Aýrý kóbinese, jynystyq jetilý kezindegi uldar men jasóspirimderde bolady. Jyl saıyn 25 jastan kishi 4000 erdiń 1-de atalyq bezdiń buralýy bolady.\r\n\r\n\r\n\r\nAtalyq bezderde, nemese uryqtyq tútikterde erlerdiń gormondary jáne sháýet óndiriledi. Bul umanyń (penıstiń artynda ornalasqan teri-bulshyq ettik qalta tárizdi qurylymnyń) ishindegi eki jumyrtqa tárizdi aǵza.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýynyń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nBul aýrý kezinde naýqastar umada kúshti aýrýdy sezinedi. Atalyq bez isingen nemese saý atalyq bezge qaraǵanda úlkenirek bolyp kórinedi. Júrek aınýy, qusý, bas aınalýy nemese uryqtyq suıyqtyqta qan bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýy qalaı emdeledi?\r\n\r\nEmdeýi - uryqtyq tútikti jazý boıynsha operatsııa jasaý qajet. Sondaı-aq, dárigerler atalyq bezdi janyndaǵy tinderge bekitýdi qamtamasyz etýi múmkin, bolashaqta buralý bolmas úshin. Bul shara – orhıpeksııa atalady.\r\n\r\nAtalyq bezdiń buralýyn qanshalyqty tez emdeý qajet?\r\n\r\nUmada aýyrsyný bolsa, shuǵyl túrde dárigerge habarlasyńyz. Eger atalyq bezdiń buralýy bolsa, ádette, 6 saǵat ishinde operatıvtik aralasý bolsa, ony saqtaýǵa bolady. Uzaq kútken saıyn zaqymdalǵan atalyq bezdi alyp tastaý yqtımaldyǵy artady.\r\n\r\n\r\nDárigerge qoıylatyn suraqtar\r\n\r\n* Umanyń isinýi atalyq bezdiń buralýymen baılanysty ma?\r\n* Operatıvtik emdeý qajet pe?\r\n* Operatsııadan keıingi qalpyna kelý kezeńi qanshalyqty uzaq?\r\n* Operatsııadan keıin jaıly seziný úshin ne isteýge bolady?\r\n* Bala órbitýge qabileti bolady ma?\r\n* Jynystyq ómirim qalypty bolady ma?\r\n* Bir ret atalyq bezdiń buralýy oryn alsa, taǵy paıda bolýy múmkin be?    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1094,'article','945','Bakterıaldyq vagınoz','qz','2018-07-16 06:12:46','2018-07-16 06:03:00','Bakterıaldyq vagınoz (BV) - qynaptyq ınfektsııalardyń biri. Qalypty jaǵdaıda qynapta densaýlyq úshin paıdaly bakterııalarmen qatar zııandylary da mekendeıdi. Bakterıaldyq vagınoz t osy qatynastyń buzylýynda jáne zııandy bakterııalardyń mólsheriniń ulǵaıýynda paıda bolady.\r\n\r\nMundaı úılesimsizdiktiń sebepteri anyq bola bermeıdi. Bakterıaldyq vagınoz barlyq jastaǵy áıelder men qyzdarda paıda bolatyn, keń taralǵan aýrý.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=945',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bakterıaldyq','y','   Bakterıaldyq vagınoz Bakterıaldyq vagınoz (BV) - qynaptyq ınfektsııalardyń biri. Qalypty jaǵdaıda qynapta densaýlyq úshin paıdaly bakterııalarmen qatar zııandylary da mekendeıdi. Bakterıaldyq vagınoz t osy qatynastyń buzylýynda jáne zııandy bakterııalardyń mólsheriniń ulǵaıýynda paıda bolady.\r\n\r\nMundaı úılesimsizdiktiń sebepteri anyq bola bermeıdi. Bakterıaldyq vagınoz barlyq jastaǵy áıelder men qyzdarda paıda bolatyn, keń taralǵan aýrý. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBakterıaldyq vagınoz (BV) - qynaptyq ınfektsııalardyń biri. Qalypty jaǵdaıda qynapta densaýlyq úshin paıdaly bakterııalarmen qatar zııandylary da mekendeıdi. Bakterıaldyq vagınoz t osy qatynastyń buzylýynda jáne zııandy bakterııalardyń mólsheriniń ulǵaıýynda paıda bolady.\r\n\r\nMundaı úılesimsizdiktiń sebepteri anyq bola bermeıdi. Bakterıaldyq vagınoz barlyq jastaǵy áıelder men qyzdarda paıda bolatyn, keń taralǵan aýrý.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nBakterıaldyq vagınozdyń sımptomdary:\r\n\r\n* Qynaptan bólinetin aq nemese sur tústi, jaǵymsyz ıisti bólindiler\r\n* Neseptiń shyǵý kezindegi ashytý, kúıdirý sezimi\r\n* Qynaptyń ishindegi jáne syrtyndaǵy qyshý\r\n \r\nKeıde aýrýdyń sımptomdary bolmaıdy.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nBakterıaldyq vagınozdy anyqtaý úshin dáriger gınekologııalyq tekserý júrgizýi qajet. Sondyqtan, dárigerge kórinýge deıin 24 saǵat buryn tampondar qoldanbańyz jáne jynystyq qatynasqa túspeńiz.\r\n\r\nArqańyzǵa jatyp, aıaǵyńyzdy arnaıy salǵyshqa ornalastyrý usynylady.\r\nDáriger qynapqa aına atalatyn aspapty engizedi. Aınalar azdap ashylyp, qynapqa kiretin joldy ashady, osylaısha dárigerge qynaptyń qabyrǵasyn qaraýdy jeńildetýge jáne zararsyz maqta tamponnyń kómegimen bólindiniń (juǵyndy) úlgisin alýǵa jaǵdaı jasalady.\r\nBólindilerdiń úlgisi mıkroskoptyń astynda ınfektsııa belgisi bolýyna tekseriledi.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nSizde bakterıaldyq vagınoz anyqtalsa, dáriger taǵaıyndaıdy:\r\n\r\n* Ishýge arnalǵan tabletkalardaǵy antıbıotıkter\r\n* Quramynda antıbıotık bar qynaptyq jaqpa maılar \r\n \r\nDárini dárigerdiń taǵaıyndaýyna sáıkes, dál qabyldaıtyndyǵyńyzǵa kóz jetkizińiz jáne japsyrmasyndaǵy nusqaýlyqty qadaǵalańyz. Keıbir dárilermen qatar alkogoldi tutyný asqazannyń buzylysyn, asqazannyń qatty túıilýin týyndatýy nemese jaǵdaıyńyzdy nasharlatýy múmkin. Dárilik preparattardy qabyldaýdy ótkizip almańyz jáne úzbeńiz, sebebi, ınfektsııa qaıtalanýy múmkin.    \r\n\r\nBakterıaldyq vagınoz jynystyq qatynastaǵy seriktesterge – erlerge berilmeıdi. Biraq, eger seriktesińiz áıel bolsa, ol juqtyrýy múmkin. Oǵan da bakterıaldyq vagınozdy emdeý kýrsyn ótkizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n\r\nÓzine kútim jasaý jáne sımptomdardy jeńildetý boıynsha keńester\r\n\r\nQynaptyń titirkenýin jeńildetý úshin:\r\n\r\n* Ystyq nemese gıdromassajdyq vannalardy qabyldamańyz.\r\n* Qynapty jáne aınalshyqty jumsaq, ıissiz sabynmen jýyńyz.\r\n* Muqııat shaıynǵannan keıin jynystyq múshelerdiń aýmaǵyn qurǵatyp súrtińiz. \r\n* Iissiz tampondar men tósemshelerdi qoldanyńyz.\r\n* Keńdeý kıim jáne maqta matadan jasalǵan ishkıim kıińiz. Kolgotkı kımeýge tyrysyńyz.\r\n* Týaletten keıin aldynan artyna qaraı súrtinińiz.\r\n \r\n\r\nBakterıaldyq vagınozdyń aldyn alý\r\n\r\nKelesi keńesterdi qadaǵalaý arqyly bakterıaldyq vagınozdyń taralýynyń aldyn alýǵa kómektese alasyz:\r\n\r\n* Jynystyq qatynasqa túspeńiz\r\n* Jynystyq qatynastaǵy seriktesterińizdiń sanyn shekteńiz.\r\n* Jynystyq qatynas kezinde árdaıym prezervatıv qoldanyńyz.\r\n* Búrkip shaıynbańyz. Búrký arqyly shaıynǵan kezde qynaptan ınfektsııadan qorǵaıtyn paıdaly bakterııalar joıylyp ketedi.\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Sımptomdardyń jaqsarýy baıqalmaıdy\r\n* Jambas qýysynda aýyrsyný nemese qyzba paıda bolsa\r\n \r\n\r\nSınonımderi\r\n\r\nTelimdi emes vagınıt.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1095,'article','1022','Konıýktıvıt','qz','2018-07-24 11:31:42','2018-07-24 11:29:00','Konıýnktıva jáne konıýnktıvıt degenimiz ne? Konıýnktıva – kózdiń silemeı qabatyn, qabaqtyń ishki betin jáne kóz uıasynyń aldyńǵy bóligin jaýyp turady. Ol kózdi bakterııalar men túrli hımııalyq titirkendirgishterden qorǵaıdy. bakterııalar men hımııalyq zattekter túskende kóz jasynyń bezderi suıyqtyqty – kóz jasyn bóledi, olar bakterııalar men hımııalyq zattekterdi eritip, shaıady. Sonymen qatar, kóz jasynda bakterııalardy joıýǵa qabiletti fermentter men antıdeneler bolady.','tokenatwrcpcvezpqvtzfwqtpwzffeyubpycr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1022',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Konıýktıvıt','y','   Konıýktıvıt Konıýnktıva jáne konıýnktıvıt degenimiz ne? Konıýnktıva – kózdiń silemeı qabatyn, qabaqtyń ishki betin jáne kóz uıasynyń aldyńǵy bóligin jaýyp turady. Ol kózdi bakterııalar men túrli hımııalyq titirkendirgishterden qorǵaıdy. bakterııalar men hımııalyq zattekter túskende kóz jasynyń bezderi suıyqtyqty – kóz jasyn bóledi, olar bakterııalar men hımııalyq zattekterdi eritip, shaıady. Sonymen qatar, kóz jasynda bakterııalardy joıýǵa qabiletti fermentter men antıdeneler bolady. Konıýnktıva jáne konıýnktıvıt degenimiz ne? Konıýnktıva – kózdiń silemeı qabatyn, qabaqtyń ishki betin jáne kóz uıasynyń aldyńǵy bóligin jaýyp turady. Ol kózdi bakterııalar men túrli hımııalyq titirkendirgishterden qorǵaıdy. bakterııalar men hımııalyq zattekter túskende kóz jasynyń bezderi suıyqtyqty – kóz jasyn bóledi, olar bakterııalar men hımııalyq zattekterdi eritip, shaıady. Sonymen qatar, kóz jasynda bakterııalardy joıýǵa qabiletti fermentter men antıdeneler bolady.\r\n\r\nKonıýnktıvıt – konıýnktıvanyń ınfektsııasy jáne titirkenýi. Konıýnktıvıt kózdiń qyzarýyn týyndatýy múmkin, jáne ádette, kózden sary nemese jasyl tústi bólindi shyǵýymen sıpattalady. Konıýnktıvıttiń kóptegen sebebi bolady. Kóbinese, konıýnktıvıt vırýstardan týyndaıdy. Sonymen qatar, sebebi túrli bakterııalar, zeńder, sırek  - parazıtter bolýy yqtımal. Kontaktilik lınzalardy durys qoldanbaý da konıýnktıvıttiń sebebi bolýy yqtımal.  Jańa týǵan sábılerdiń konıýnktıvıti atty túsinik bar, sebebi -  uryqtyń bosaný joldary arqyly ótýinde juqpalanýy. Sonymen qatar, konıýnktıvıt allergııalyq serpindi bolýy múmkin, nemese hımııalyq titirkendirgishterden týyndaýy múmkin.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń sımptomdary  - kózdiń qyzarýy, kóz jasynyń kóp aǵýy, kózdiń aýyrsynýy men titirkenýi, jaryqqa asqan sezimtaldyq, sary tústi bólindi jáne tańerteń qabyqsha túzilýi.\r\n\r\nDıagnostıka úshin ádette, kózden juǵyndy alyp, zerthanaǵa taldaýǵa jiberedi.\r\n\r\nEmdeý  konıýnktıvıttiń sebebine baılanysty. Vırýstyq konıýnktıvıt ádette, ózdiginshe ótedi. Eger ol 3-4 kún ishinde ótpese – dárigerge kóriný qajet, ol konıýnktıvıttiń bakterıaldyq sebebin anyqtap, antıbıotıkti tamshylar taǵaıyndaıdy. Jaǵymsyz sezinýdi azaıtý úshin kózge jyly kompress (taza matany jyly sýǵa malyp) qoıýǵa bolady. Allergııalyq konıýnktıvıt allergııany emdeýdi talap etedi. Allergııalyq konıýnktıvıttiń sımptomdary kózge salqyn kompress qoıǵanda basylýy múmkin.\r\n\r\nAldyn alý. Vırýstyq konıýnktıvıt – juqpaly jáne ásirese, mektepke deıingi balalar mekemelerinde jeńil taralady. Juqpalanbaý úshin qoldy muqııat jýý qajet.\r\n\r\nBakterıaldyq asqynýdyń aldyn alý úshin dárigerler keıde kózge antıbıotıkti tamshylar taǵaıyndaıdy.\r\n\r\nKonıýnktıvıttiń aldyn alý úshin tazalyq erejelerin qadaǵalaý qajet: qoldy jıi jýý, jastyqqapty udaıy almastyrý, kosmetıkalyq quraldardy udaıy almastyrý, olardy basqa adamdarǵa bermeý, kontaktilik lınzalardy durys qoldaný.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1096,'article','1023','Kortıkosteroıdtar','qz','2018-07-24 11:34:13','2018-07-24 11:31:00','Kortıkosteroıdtar –birqatar aýrýlardy emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul preparattar kúızeliske,jaraqatqa baılanysty týyndaǵan aýrýlarǵa jaýap retinde búırek ústi bezinde óndiriletin gormondarǵa uqsaıdy. Olardyń áser etý mehanızmi qabynýdy azaıtýymen jáne ımmýndyq júıege áser etýimen baılanysty.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1023',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kortıkosteroıdtar','y','   Kortıkosteroıdtar Kortıkosteroıdtar –birqatar aýrýlardy emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul preparattar kúızeliske,jaraqatqa baılanysty týyndaǵan aýrýlarǵa jaýap retinde búırek ústi bezinde óndiriletin gormondarǵa uqsaıdy. Olardyń áser etý mehanızmi qabynýdy azaıtýymen jáne ımmýndyq júıege áser etýimen baılanysty. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nKortıkosteroıdtar –birqatar aýrýlardy emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar. Bul preparattar kúızeliske,jaraqatqa baılanysty týyndaǵan aýrýlarǵa jaýap retinde búırek ústi bezinde óndiriletin gormondarǵa uqsaıdy. Olardyń áser etý mehanızmi qabynýdy azaıtýymen jáne ımmýndyq júıege áser etýimen baılanysty.\r\n\r\n \r\nKortıkosteroıdtardy taǵaıyndaýǵa kórsetimder\r\n\r\nKortıkosteroıd kelesi aýrýlardy emdeýde qoldanylady:\r\n\r\n* Artrıt\r\n* Bronhy demikpesi (astma)\r\n* Aýtoımmýndyq aýrýlar, mysaly, júıeli qyzyljegi jáne shashyrańqy skleroz\r\n* Teri aýrýlary, mysaly, ekzema jáne bóritken\r\n* Qaterli isiktiń keıbir túrleri\r\n \r\n\r\nJanama áserleri\r\n\r\nKortıkosteroıdtar –bul kúshti dárilik preparattar, olardy qabyldaǵanda janama áserleri paıda bolýy múmkin, mysaly, osteoporoz (súıektiń álsizdigi) jáne katarakta. Sondyqtan, múmkindiginshe, olar qysqa merzimge taǵaıyndalady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1097,'article','1068','Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy','qz','2018-07-28 17:16:10','2018-07-28 17:03:00','Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) – ókpeniń eń jıi kezdesetin aýrýy, ol tynys alý joldaryna aýa aǵynynyń kelýiniń qaıtymsyz  ishinara shektelýimen sıpattalady, jáne tynys alýdyń qıyndaýymen qosarlanady. \r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys alý júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  adam organızmine keltiretin zııany - qaıtymsyz. Onyń eki túri bar: emfızema jáne sozylmaly bronhıt, bul tynys alý jetkiliksizdiginiń asa keń taralǵan sebepteri.\r\n\r\nSozylmaly  bronhıt – bronhylardyń (negizgi tynys alý joldarynyń) qabynýy, ol uzaq ýaqyt boıy qaqyryqty jótelmen, tynys alýdyń qıyndaýymen, entigýmen jáne sharshaýmen qosarlanady. Aýrý vırýstyq respıratorlyq ınfektsııa sanalady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1068',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ókpeniń','y','   Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) – ókpeniń eń jıi kezdesetin aýrýy, ol tynys alý joldaryna aýa aǵynynyń kelýiniń qaıtymsyz  ishinara shektelýimen sıpattalady, jáne tynys alýdyń qıyndaýymen qosarlanady. \r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys alý júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  adam organızmine keltiretin zııany - qaıtymsyz. Onyń eki túri bar: emfızema jáne sozylmaly bronhıt, bul tynys alý jetkiliksizdiginiń asa keń taralǵan sebepteri.\r\n\r\nSozylmaly  bronhıt – bronhylardyń (negizgi tynys alý joldarynyń) qabynýy, ol uzaq ýaqyt boıy qaqyryqty jótelmen, tynys alýdyń qıyndaýymen, entigýmen jáne sharshaýmen qosarlanady. Aýrý vırýstyq respıratorlyq ınfektsııa sanalady.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy (ÓSOA) – ókpeniń eń jıi kezdesetin aýrýy, ol tynys alý joldaryna aýa aǵynynyń kelýiniń qaıtymsyz  ishinara shektelýimen sıpattalady, jáne tynys alýdyń qıyndaýymen qosarlanady. \r\n\r\n\r\n\r\nÓkpe konýs tárizdi keýekti qos aǵza, keýde qýysynyń oń jáne sol bóliginde ornalasqan. Ókpe – tynys alý júıesiniń bóligi. Oń ókpe úlesteri atalatyn úsh bólikten turady. Sol ókpe eki bólikten turady. Demdi ishke tartý kezinde ókpe ottegige tolady, ottegi jasýshalar men tinderge negizgi qyzmetin oryndaý úshin qajet. Dem shyǵarý kezinde ókpe kómir qyshqyl gazyn syrtqa shyǵarady, ol organızmdegi zattek almasýynyń ónimderi.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  adam organızmine keltiretin zııany - qaıtymsyz. Onyń eki túri bar: emfızema jáne sozylmaly bronhıt, bul tynys alý jetkiliksizdiginiń asa keń taralǵan sebepteri.\r\n\r\nSozylmaly  bronhıt – bronhylardyń (negizgi tynys alý joldarynyń) qabynýy, ol uzaq ýaqyt boıy qaqyryqty jótelmen, tynys alýdyń qıyndaýymen, entigýmen jáne sharshaýmen qosarlanady. Aýrý vırýstyq respıratorlyq ınfektsııa sanalady. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nEmfızema – ókpeniń aýa qaltashalary (alveolary) buzylysqa ushyraıtyn aýrý. Kóbinese, alveolalardyń jáne qorshaǵan tinderdiń ýshyǵatyn buzylysy baıqalady. Aýrýdyń keıingi satylarynda ókpede buryn ókpe tini bolǵan tustarda aýa qýystary túziledi. Emfızema ókpeniń aýa qaltashalarynyń arasynda qabyrǵalar álsiregende (juqarǵanda) paıda bolady. Emfızema ókpeniń kollapsyna aparady.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan zardap shegetin adamdardyń kópshiliginde aýrýdyń joǵaryda keltirilgen eki túriniń birigýi baıqalady.   \r\n \r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nTemeki shegý – ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýlarynyń negizgi sebepteriniń biri. Adam kóbirek temeki shekken saıyn ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń  yqtımaldyǵy joǵary bolady.\r\n\r\nDegenmen, temeki shegetinderdiń keıbiri syrqatqa shaldyqpaýy da múmkin. Sırek jaǵdaıda, temeki shekpeıtin adamdarda organızminde alfa-1 antıtrıpsın aqýyzynyń jetkiliksizdiginen emfızema damýy múmkin.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń qaýip faktorlaryna jatady:\r\n\r\n* jumys ornyndaǵy keıbir gazdardyń nemese aýanyń áreketi\r\n\r\n* Passıvti temeki shegý jáne qorshaǵan ortanyń lastanýy\r\n\r\n* otta jıi tamaq ázirleý, jeldetýdiń nashar bolýymen.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Jótel, qaqyryqpen nemese qaqyryqsyz\r\n\r\n* Entigý\r\n\r\n* Tynys alýdyń qıyndaýy\r\n\r\n* Syryldaý\r\n\r\n* Sharshaý\r\n\r\n* Jıi respıratorlyq aýrýlar.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń sımptomdary birtindep damıtyndyqtan, keıbir adamdar bul aýrýdyń bolýyn bilmeıdi.  \r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\n1. aýrýdy naýqastyń tynys alýyn  stetoskoptyń kómegimen tyńdaý arqyly anyqtaýǵa bolady. Biraq, ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy bolýynda da ókpeniń dybysy qalypty bolatyn jaǵdaılar kezdesedi. \r\n\r\n  \r\n\r\n2. Ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýyn anyqtaýdyń ońtaıly testi – spırometrııa – ókpeniń syıymdylyǵyn ólsheıtin arnaıy mashına, aýyrsyndyrmaıtyn zertteý. Onyń nátıjesi test ótkennen keıin birden beınelenedi, naýqastyń jaǵynan dene shıryǵýy qajet bolmaıdy, taldaý úshin qan alý qajet emes, naýqastyń organızmi radıatsııaǵa ushyramaıdy.\r\n\r\n3.Sondaı-aq, keýde qýysynyń rentgeni nemese kompıýterlik tomografııasy arqyly syrqatty anyqtaýǵa bolady. Alaıda, keıde mundaı beıneleýde de ókpe qalypty kórinýi múmkin. Keıde naýqastyń qanyn taldaý qajet bolady, qandaǵy ottegi men kómir qyshqyl gazynyń mólsherin ólsheý úshin.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan tolyq jazylýǵa kepildik beretin ámbebap qural joq, alaıda, aýrýdyń sımptomdaryn jeńildetý jáne aýrýdyń nasharlaýynyń aldyn alý úshin kóptegen tásilder bar.\r\n\r\nAldymen, ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynan zardap shegetin adam temeki shegýdi qoıýy qajet.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýyn emdeýde qoldanylatyn dárilik preparattar:\r\n\r\n* Ingalıatorlar (bronholıtıkter, bronhyny keńeıtetin), tynys alý joldaryn ashý úshin\r\n\r\n* Ingalıatsııalyq steroıdtar, ókpeniń qabynýyn azaıtý úshin\r\n\r\n* qabynýǵa qarsy preparattar.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń jiti kórinisi kezinde qoldanylady:\r\n\r\n* Steroıdtyq preparattar, tabletka nemese ınektsııa kúıinde\r\n\r\n* Bronholıtıkter,  sebý quraldarynyń kómegimen\r\n\r\n* ottegimen emdeý\r\n\r\n* naýqasty ókpeniń jasandy ventılıatsııasy apparatyna qosý.\r\n\r\nAýrýdyń jiti túrinde naýqasqa antıbıotıkter taǵaıyndalady, sebebi, ınfektsııalar aýrýdyń barysyn ýshyqtyrýy múmkin. Úı jaǵdaıynda ottegimen emdeý qajet bolýy múmkin, naýqas qandaǵy otteginiń jetkilikti deńgeıin qoldaı alýy úshin.\r\n\r\nOttegimen emdeý aýrýdy emdemeıdi, biraq, naýqastyń belsendi bolyp qalýy úshin basqasha tynys alýǵa úıretedi.\r\n\r\nDensaýlyqty nyǵaıtý úshin serýen, dene jattyǵýlary usynylady, olar aıaqtyń bulshyq etiniń kúshin saqtaýǵa kómektesedi. Naýqas dárigerden kúndelikti densaýlyqty qoldaý úshin qandaı qashyqtyqty júrýi týraly suraýy qajet. Birtindep qashyqtyqty arttyrýǵa bolady.  Entigý paıda bolsa, serýendi azaıtý qajet. Serýen kezinde ókpeni kelesi dem shyǵarǵanǵa deıin tolyǵymen tazartý úshin demdi shyǵarýda erindi jıyrý qajet.\r\n\r\nÚı jaǵdaıynda aýrýdyń barysyn jeńildetý úshin keńester:\r\n\r\n* Naýqas óte sýyq aýadan alshaq bolýy qajet.\r\n\r\n* Úıde eshkim temeki shekpeýi tıis.\r\n\r\n* Tútin kózderin joıyp, aýanyń lastanýy dárejesin azaıtý qajet.\r\n\r\nNaýqastyń ratsıony salaýatty taǵamnan, balyqtan, taýyqtan, etten, jemisten, kókónisten turýy tıis. Mundaı emdámdi qadaǵalaý kezinde salmaqty qoldaý qıynǵa túsetin bolsa, kalorııasy kóbirek taǵamdy tutyný jóninde dıetologpen keńesý qajet.   \r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy – uzaq, sozylmaly aýrýy. Temeki shegýdi toqtatpasa, aýrý nasharlaıdy.\r\n\r\nÓkpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýynyń aýyr túri bar naýqastar dene jattyǵýlarynyń kópshiligin oryndaýda entigýden zardap shegedi jáne aýrýhanada jıi emdeledi.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵynyń buzylýy\r\n* Naýqasty jasandy ventılıatsııa apparatyna qosý qajettigi, ottegimen emdeýdi qoldaný\r\n* Júrektiń oń jaqtyq jetkiliksizdigi (oń júreksheden jáne júrektiń oń qarynshasynan qannyń aǵýynyń qıyndaýy) nemese ókpelik júrek (júrektiń ulǵaıýy jáne ókpeniń sozylmaly aýrýynyń saldarynan júrek jetkiliksizdigi)\r\n*  Pnevmonııa\r\n* Pnevmotoraks (ókpeniń jáne keýde qýysynyń arasyndaǵy plevra qýysynda gaz jınalýy)\r\n* Kóp salmaq joǵaltý jáne taǵamdy jetkilikti ishpeý\r\n*  Súıektiń juqarýy (osteoporoz)\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEger kenetten tunshyǵý nemese entigý paıda bolsa, dereý dárigerge kórinińiz nemese shuǵyl jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nTemeki shegý sekildi zııandy ádetten arylý kóbinese aýrýdyń damýyna jol bermeıdi. Dárigermen keńesip, siz úshin temeki shegýdi qoıýdyń qandaı tásili jaramdy ekendigin bilý qajet. Dárihanalarda temeki shegýdi qoıýǵa kómektesetin medıtsınalyq preparattar bar. Temeki shegýdi qoıýǵa naqty umtylý bolsa, dárilerdiń tıimdiligi basym bolady.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1098,'article','1099','Rozeola (qyzǵylt daq)','qz','2018-08-01 07:26:35','2018-08-01 07:20:00','Rozeola - bul vırýstyq ınfektsııa, ádette, emshek emetin jáne jas sábılerde kezdesedi. Qyzǵylt-qyzyl bóritkenmen jáne joǵary temperatýramen sıpattalady. Rozeola – bul qyzamyq emes; bul aýrýlardyń arasynda sál aıyrmashylyq bar. Rozeola qaýipti emes, sımptomatıkalyqtan basqa emdeýdi qajet etpeıdi, tez ýaqytta ózdiginshe ótedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1099',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','R','Rozeola','y','   Rozeola (qyzǵylt daq) Rozeola - bul vırýstyq ınfektsııa, ádette, emshek emetin jáne jas sábılerde kezdesedi. Qyzǵylt-qyzyl bóritkenmen jáne joǵary temperatýramen sıpattalady. Rozeola – bul qyzamyq emes; bul aýrýlardyń arasynda sál aıyrmashylyq bar. Rozeola qaýipti emes, sımptomatıkalyqtan basqa emdeýdi qajet etpeıdi, tez ýaqytta ózdiginshe ótedi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nRozeola - bul vırýstyq ınfektsııa, ádette, emshek emetin jáne jas sábılerde kezdesedi. Qyzǵylt-qyzyl bóritkenmen jáne joǵary temperatýramen sıpattalady. Rozeola – bul qyzamyq emes; bul aýrýlardyń arasynda sál aıyrmashylyq bar. Rozeola qaýipti emes, sımptomatıkalyqtan basqa emdeýdi qajet etpeıdi, tez ýaqytta ózdiginshe ótedi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nRozeola 3 aılyqtan bastap 4 jasqa deıingi sábılerde jıi kezdesedi, kóbinese, 6 aılyqtan bastap 1 jasqa deıingi sábılerdi zaqymdaıdy.\r\n\r\nVırýstyń qozdyrǵyshy – adamnyń 6 tıpti gerpes vırýsy (HHV-6). Biraq, basqa vırýstyq aýrýlarda da uqsas sımptomdary paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\nJuqpalaný men sımptomdardyń paıda bolýynyń arasyndaǵy ýaqyt  (ınkýbatsııalyq kezeń) : 5-15 kún.\r\n\r\nAlǵashqy  sımptomdary:\r\n\r\n•        Kózdiń qyzarýy\r\n\r\n•        Jalpy álsizdik, jylaýqorlyq\r\n\r\n•        Murynnyń aǵýy\r\n\r\n•        Kómeıdiń aýyrsynýy\r\n\r\n•        Temperatýra tez joǵarylap, 40°S deıin jetýi múmkin, 3 - 7 kún boıy bolady.\r\n\r\nAýrý bastalǵannan keıin 2-4 kún ótkende temperatýra túsip, bóritken paıda bolady. Bóritken, ádette:\r\n\r\n•        Denede paıda bolady, odan keıin qol-aıaqqa, moıynǵa jáne betke kóshedi\r\n\r\n•        Qyzǵylt nemese qyzǵylt –qyzyl tústi\r\n\r\n•        Teriniń ústinde sál kóterilip turǵan shaǵyn oıyq jaralary bar, \r\n\r\n \r\n\r\nRozeola úshin qyzǵylt, tegis nemese teriniń ústinde sál kóterilip turǵan,  dıametri 2 -3 mm bolatyn bóritkender bar.\r\n\r\nBóritken birneshe saǵattan 2-3 kúnge deıin sozylady. Bul aýrý kezinde, ádette, qyshý bolmaıdy.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger balany qarap, aýrýdyń syrqatnamasyn suraıdy. Qaraǵan kezde moıynnyń, qulaqtyń (artqy) lımfa túıinderiniń ulǵaıýy baıqalady.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nRozeolany telimdi emdeý túrleri joq. Aýrý, ádette, ózdiginshe, asqynýsyz ótedi.\r\n\r\nAtsetamınofen nemese Ibýprofen tobynyń qabynýǵa qarsy dárileri, sondaı-aq, sýyq sýǵa salynǵan gýbkamen ysqylaý temperatýrany túsirýge yqpal etýi múmkin. Temperatýra artqanda keıbir balalarda qurysý paıda bolady. Bul jaǵdaıda jedel medıtsınalyq járdemdi shaqyrý nemese jaqyn jerdegi medıtsınalyq kómek kórsetý ornyna habarlasý qajet.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n•        Aseptıkalyq menıngıt (sırek jaǵdaıda)\r\n\r\n•        Entsefalıt (sırek jaǵdaıda)\r\n\r\n•        Qyzba kezinde qurysý.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda medıtsınalyq járdemge júginińiz, eger:\r\n\r\n•        Joǵary temperatýra, qabynýǵa qarsy qyzý túsiretin preparattardy (atsetomınofen nemese ıbýprofen) jáne sýyq kompressti qoldanýdan túspeıtin bolsa\r\n\r\n•        Jalpy jaǵdaıdyń nasharlaýy\r\n\r\n•        Álsizdik, nashar seziný, jylaýqorlyq.\r\n\r\nQurysý paıda bolsa, shuǵyl túrde jedel medıtsınalyq járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nQoldy muqııat jýý jáne jeke gıgıenany qadaǵalaý rozeolany týyndatqan vırýstardyń taralýynyń aldyn alady.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nKenet ekzantema; Altynshy aýrý.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1099,'article','1102','Samaı-tómengi ıek sındromy','qz','2018-08-01 07:43:07','2018-08-01 07:34:00','Samaı-tómengi ıek sındromy nemese samaı-tómengi ıek býynynyń dısfýnktsııasy (qyzmetiniń buzylysy)  - samaı men tómengi ıekti qosatyn býynnyń durys qyzmet etpeýi.  \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1102',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Samaı-tómengi','y','   Samaı-tómengi ıek sındromy Samaı-tómengi ıek sındromy nemese samaı-tómengi ıek býynynyń dısfýnktsııasy (qyzmetiniń buzylysy)  - samaı men tómengi ıekti qosatyn býynnyń durys qyzmet etpeýi.  \r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat  \r\n      \r\nSamaı-tómengi ıek sındromy nemese samaı-tómengi ıek býynynyń dısfýnktsııasy (qyzmetiniń buzylysy)  - samaı men tómengi ıekti qosatyn býynnyń durys qyzmet etpeýi.                                                                                                    \r\n\r\n\r\n\r\nCamaı-tómengi ıek býyny (STIB)\r\n\r\nSamaı -tómengi ıek býyny (STIB) – bassúıektiń samaı súıegi men tómengi ıektiń býyndasýynan turady.\r\n\r\n·         Ondaǵy qozǵalys úsh baǵytta bolýy múmkin:\r\n\r\n·         Tómengi ıekti túsirý jáne kóterý (aýyzdy ashý, jabý).\r\n\r\n·         Tómengi ıektiń alǵa-artqa jyljýy.\r\n\r\n·         Tómengi ıektiń aınalýy – shaınaýdaǵy qıǵash qımyldar.\r\n\r\nSTIB – adam organızmindegi eń belsendi býyndardyń biri. Ol udaıy áreket etedi – sóılegende, tamaqty shaınap, jutqanda (mınýtyna 1-2 ret). \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nSamaı -tómengi ıek býyny (STIB) dısfýnktsııasy damýynyń eń jıi sebebi – kúızelis. Sondaı-aq, keń taralǵan sebepteri - stomatologııalyq protsedýralar:\r\n\r\n·         Tis protezderiniń durys kelmeýi. Bul kezde býynnyń tiske jáne ıek bulshyq etine túsiretin júktemesi artady.\r\n\r\n·         Shaınaıtyn tistegi plombanyń durys qoıylmaýy STIB jumysynyń sımmetrııasyn buzǵandyqtan, bir jaqqa kóbirek júkteme túsedi, bul býyn dıskisiniń yǵysýyna aparyp, STIB dısfýnktsııasy sındromy damıdy.\r\n\r\n·         Naýqastardyń mamandardyń usynystaryn oryndamaýy.\r\n\r\n·         Stomatologta demalysqa úzilis jasamastan, uzaq bolý (3 jáne odan artyq saǵat).\r\n\r\nAýrýdyń basqa múmkin sebepteri:\r\n\r\n·         Tistúıistiń durys bolmaýy jáne basqa kóptegen sebepter.\r\n\r\n·         Tisti joǵaltýdan jáne olardyń joǵary úıkelisinen tistúıis bıiktiginiń tómendeýi.\r\n\r\n·         brýksızm (tisti eriksiz bettestirý jáne shyqyrlatý).\r\n\r\n·         Býyn jaraqaty.\r\n\r\n·         Sportpen aınalysqandaǵy artyq júktemeler.\r\n\r\n·       Keıbir gormonaldyq uryqtanýǵa qarsy quraldardy qabyldaý.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nSTIB dısfýnktsııasy sındromynyń sımptomdary:\r\n\r\n* Tistegende jáne shaınaǵandaǵy jaısyzdyq\r\n* Aýyzdy ashyp, japqandaǵy «tyrs» etken dybys\r\n* Iek aýmaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* Iekti qozǵalta almaý\r\n* Bet aýmaǵyndaǵy basylmaıtyn, syzdap aýyrsyný\r\n* Qulaqtaǵy aýyrsyný\r\n* Bas aýyrýy\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nSTIB dısfýnktsııasy sındromynyń dıagnostıkasy úshin qoldanylady:\r\n\r\n·         rentgenografııa\r\n\r\n·         magnıttik-rezonanstyq tomografııa\r\n\r\n·         artroskopııa (býynnyń jaǵdaıyn shaǵyn tilikten artroskopty engizý arqyly anyqtaý)\r\n\r\nSTIB dısfýnktsııasy sındromynyń negizgi máselesi – kesh anyqtalýy. Bas aýrýyna nemese moıy bulshyq eti shıryǵýyna shaǵymdanyp, stomatologqa baratyndar az. Sondyqtan, joǵaryda keltirilgen sımptomdardyń birin baıqasańyz, stomatologqa, hırýrgqa nemese   ortopedke baryńyz.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nSamaı -tómengi ıek býyny (STIB) dısfýnktsııasy sındromynyń tolyq saýyqtyratyn emdeý ádisi bolmaǵanymen, emdeýdiń konservatıvtik (hırýrgııalyq emes) ádisi arqyly damyǵan sımptomdardy aıtarlyqtaı azaıtýǵa bolady, ol tıimsiz bolsa emdeýdiń operatıvtik  ádisi bar.\r\n\r\nKonservatıvtik ádister:\r\n\r\n·         okklıýzııalyq shınalardy (plastmassadan jasandy ıek) qoldaný. Mundaı shınany naýqas tistiń túıisýi men tómengi ıektiń ornalasýy ózgergenge deıin ýaqytsha qoldanady. Bul ádis aýyrsynýdy basýǵa, STIB jáne shaınaý bulshyq etiniń dısfýnktsııasyn joıýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\n·         Aýyrsynýdy basatyn emdeý: ádette,  analgetıkter (aspırın, paratsetamol men kodeınnen turady) jáne steroıdty emes (gormonaldyq emes) qabynýǵa qarsy quraldar qoldanylady. Preparatty ishý nemese egý arqyly qoldanǵanǵa qaraǵanda júktemeden keıin aýyrsyný bolsa, qabynýǵa qarsy steroıdty emes (gormonaldy emes) geldi applıkatsııa retinde qoldaný jaqsy kómektesedi.\r\n\r\nHırýrgııalyq emdeý\r\n\r\nÁdette, hırýrgııalyq emdeý konservatıvtik emdeý kómektespegende qoldanylady. Alaıda, operatıvtik emdeý STIB dısfýnktsııasy máselesinen arylýǵa keıde kómektespeýi múmkin.\r\n\r\n\r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\n·        Kóptegen adamdarda sımptomdar az ýaqytqa paıda bolyp, birazdan keıin joǵalýy múmkin.\r\n\r\n·        Keıde  sımptomdar emdeýsiz de ótýi múmkin.\r\n\r\n·    Kóptegen jaǵdaıda, aýrý tolyǵymen emdelip jazylady. Alaıda, samaı -tómengi ıek býyny (STIB) dısfýnktsııasy sındromyna baılanysty aýyrsyný qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Bet aýmaǵyndaǵy sozylmaly aýyrsyný\r\n* Bastyń sozylmaly aýyrýy.\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge kórinińiz:\r\n\r\n·         Aýyz ashqanda jáne tamaq ishkende qıyndyq bolsa.\r\n\r\n·         samaı -tómengi ıek býyny (STIB) dısfýnktsııasy sındromy artrıt sekildi kúrdeli máselege baılanysty bolýy múmkindigin este ustaý qajet!\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nSTIB dısfýnktsııasy sındromynyń aldyn alý:\r\n\r\n·         tisti ýaqytyly jáne sapaly emdeý, protezin jasaý,\r\n\r\n·         tistúıisin túzetý,\r\n\r\n·         jaraqattan keıin dárigerge ýaqytyly kóriný. \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001227.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Alnara Kýdaıbergenova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Kýanysh Ormanov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1100,'article','1168','Tyrnaq astyna kirip ketken zatty alyp tastaı almaý','qz','2018-08-08 05:44:08','2018-08-08 05:43:00','Tyrnaqtyń astyndaǵy tiken nemese qadalyp turǵan basqa da zat qatty aýyrtýy múmkin. Eger zat kishkentaı bolsa jáne tyrnaqtyń astynan shyǵyp tursa, ony taza qysqyshpen alyp tastańyz. Zatty ary qaraı ıterip jibermeı, muqııat qarap alyńyz. Zatty alyp tastaǵannan keıin qan aǵýy múmkin. Eger tyrnaǵyńyzdyń astyndaǵy tikenekti alyp tastaý qıynǵa soqsa, dárigerge barǵanyńyz jón.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1168',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tyrnaq','y','   Tyrnaq astyna kirip ketken zatty alyp tastaı almaý Tyrnaqtyń astyndaǵy tiken nemese qadalyp turǵan basqa da zat qatty aýyrtýy múmkin. Eger zat kishkentaı bolsa jáne tyrnaqtyń astynan shyǵyp tursa, ony taza qysqyshpen alyp tastańyz. Zatty ary qaraı ıterip jibermeı, muqııat qarap alyńyz. Zatty alyp tastaǵannan keıin qan aǵýy múmkin. Eger tyrnaǵyńyzdyń astyndaǵy tikenekti alyp tastaý qıynǵa soqsa, dárigerge barǵanyńyz jón. Tyrnaqtyń astyndaǵy tiken nemese qadalyp turǵan basqa da zat qatty aýyrtýy múmkin. Eger zat kishkentaı bolsa jáne tyrnaqtyń astynan shyǵyp tursa, ony taza qysqyshpen alyp tastańyz. Zatty ary qaraı ıterip jibermeı, muqııat qarap alyńyz. Zatty alyp tastaǵannan keıin qan aǵýy múmkin. Eger tyrnaǵyńyzdyń astyndaǵy tikenekti alyp tastaý qıynǵa soqsa, dárigerge barǵanyńyz jón.\r\n\r\nEger tikenekti alǵan bolsańyz, onda onyń bútindigin tekserińiz. Eger, qadalǵan tikenektiń bir bóligi qalyp qoısa, ony dárigerge  alǵyzyńyz. Múmkin bolsa, jarty bólshekti ózińizben birge alyp júrińiz. Aǵash sekildi organıkalyq zattar rentgen sáýlelerinen kórinbeýi múmkin. Tipti ony shyǵarý dárigerdiń ózine qıyndyq týǵyzýy múmkin.\r\nTyrnaqtyń astynan nysandy alyp tastaǵannan keıin ınfektsııa túspegenine kóz jetkizińiz. \r\n\r\nEger zatty tyrnaqtyń astynda qaldyryp júre berseńiz ınfektsııa taralady. Tyrnaq astyna qadalǵan zattyń áli de sol orynda turǵandyǵyn bildiretin belgiler:\r\n\r\n•	Eger, zat alynǵan kezde bútin shyqpaı synyǵy qalyp qoısa;\r\n•	Tyrnaqty basqan kezde, syrqyrap aýyratyn bolsa.\r\n\r\nTegter: \r\ntyrnaqtyń astyndaǵy tiken zatty alǵannan keıin qan ketý \r\ntikenekti qalaı alý kerek \r\nınfektsııa túsýi\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1101,'article','1199','Qandaǵy holesterın deńgeıin anyqtaý','qz','2018-08-08 09:18:17','2018-08-08 09:05:00','Holesterın –deneniń árbir múshesiniń quramynda bar jumsaq jáne balaýyz tárizdi zat. Adam aǵzasynyń durys qyzmet etýine holesterın azdaǵan mólsherde qajet. Qandaǵy holesterın deńgeıiniń joǵarlanýy arterııalardyń bitelýine jáne júrek aýrýlarynyń damýyna alyp keledi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1199',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qandaǵy','y','   Qandaǵy holesterın deńgeıin anyqtaý Holesterın –deneniń árbir múshesiniń quramynda bar jumsaq jáne balaýyz tárizdi zat. Adam aǵzasynyń durys qyzmet etýine holesterın azdaǵan mólsherde qajet. Qandaǵy holesterın deńgeıiniń joǵarlanýy arterııalardyń bitelýine jáne júrek aýrýlarynyń damýyna alyp keledi. Anyqtamasy\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nHolesterın –deneniń árbir múshesiniń quramynda bolatyn, jumsaq jáne balaýyz tárizdi zat. Adam aǵzasynyń durys qyzmet etýi úshin az mólsherde holesterın qajet. Biraq ta qandaǵy holesterın deńgeıiniń joǵarlanýy arterııalardyń bitelýine jáne júrek aýrýlarynyń damýyna alyp keledi\r\n\r\n\r\n\r\nQandaǵy holesterın deńgeıin anyqtaý sizge jáne sizdiń dárigerińizge júrek aýrýlarynyń, ınsýlttiń jáne t.b. aýrýlardyń damý qaýpin tabýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nHolesterınniń qalypty deńgeıi júrek qan-tamyrlarynyń aýrýyna, qant dıabetine jáne  basqa da qaýipti faktorlarǵa áser etedi. Siz úshin eń tıimdi joldy tek dáriger ǵana taýyp bere alady. \r\n \r\nHolessterınge taldama júrgizý\r\n\r\nHolesterın jaqsy jáne jaman bolyp bólinedi. Olardyń árqaısysyn anyqtaıtyn birneshe taldaý túrleri bar. Bastapqy synaq retinde qandaǵy jalpy holesterın deńgeıin anyqtaý úshin dáriger sizge qan taldaýyn jasaýy múmkin. Bul jaǵdaıda qandaǵy holesterınniń jalpy deńgeıi esepteledi. \r\n\r\nSondaı-aq, dáriger sizge qannyń lıpıdti profılin anyqtaý maqsatynda taldaý taǵaıyndaýyly múmkin. Ol óz kezeginde kelesi anyqtamalardy qamtıdy:\r\n\r\n•	Jalpy holesterınder;\r\n•	Tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaman holesterın);\r\n•	Joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter(jaqsy holesterın);\r\n•	Úshglıtserıdterdi (qandaǵy maılardyń basqa túri);\r\n•	Óte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaman holesterın) kiredi.\r\n\r\nLıpoproteıder maılar men aqýyzdan turady. Olar qanmen holesterındi, úshglıtserıdti jáne basqa maılardy adamnyń dene múshelerine jetkizedi.\r\n\r\nQaı kezde tekserilý kerek?\r\n\r\n35 jasqa deıingi er azamattar jáne 45 jasqa deıingi barlyq áıelder qandaǵy holesterın deńgeıin anyqtatýy tıis. Keıbireýler óz qalaýlarymen 20 jasynda da teksertse bolady. Erte jastan holesterın deńgeıin anyqtaý tek myna jaǵdaılarda qajet bolady:\r\n\r\n•	Eger sizde qant dıabeti, júrek aýrýlary, ınsýlt jáne arterıaldy gıpertenzııa bolsa, siz osy taldaýlardy erterek jasaǵanyńyz jón.\r\n•	Eger alǵashqy taldaý nátıjesi qalypty bolsa, onda qandaǵy holesterın deńgeıin  ár 5 jyl saıyn ǵana anyqtatyp tursa bolady;\r\n•	Eger siz holesterın deńgeıin tómendetetin preparattardy qabyldap jatsańyz, onda taldaýdy jyl saıyn jasaǵanyńyz jón.\r\n\r\nJalpy holesterın\r\n\r\nJalpy holesterınniń qalypty deńgeıi 180-200 mg/dl aralyǵynda nemese odan da tómen bolýy tıis. Eger jalpy holesterınniń deńgeıi qalypty bolsa, sizge qannyń lıpıdti profılin anyqtaýdaǵy basqa da  taldaýlar jasaýdyń qajeti shamaly.\r\n\r\nTómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter (jaman holesterın)\r\n\r\nTómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter arterııanyń bitelýine alyp kelýi múmkin. Sol  sebepten, ony «jaman» holesterın dep ataıdy. Tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń qandaǵy deńgeıi tómen bolýy tıis. Biraqta tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń deńgeıi qalyptydan tómenirek bolsa, júrek aýrýlary men ınsýlttiń damý qaýpi joǵarlaıdy. Qandaǵy tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń deńgeıi 190 mg/dl joǵary bolsa bul kórsetkish qalyptydan artqan dep esepteledi.\r\n\r\n70-189 mg/dl arasyndaǵy tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń deńgeıi joǵary dep, kelesi jaǵdaılarda esepteledi:\r\n\r\n•	Eger jasyńyz 40-75 jáne sizge qant dıabeti dıagnozy qoıylsa;\r\n•	Qant dıabetine qosa júrek aýrýlarynyń damý qaýipi joǵary bolsa;\r\n•	Sizde júrek aýrýlarynyń damý qaýipi ortasha nemese joǵary deńgeıde bolsa.\r\n\r\nEger siz qanyńyzdaǵy holesterın deńgeıin tómendetý úshin dáriler iship júrseńiz, dárigerden qosymsha keńes surańyz, dárigerler onyń durys qoldaný jolyp sizte túsindirip beredi.\r\n•	Dárigerlerdiń keıingi ýaqyttardaǵy keńesine sáıkes holessterın –TTLP-nyń belgelengen dárejesin qalyptastyrý qajet bolmaıtyn kórinedi. Kúshti dáriler naýqastarǵa úlken qaýiptilikpen uysynylyp jatyr.\r\n•	Degenmen, keıbir usynystar belgilengen dárejege jetý úshin óz degenine kóndirip te jatyr\r\n \r\nHolesterın-TJLP (jaqsy holesterın)\r\n\r\nJoǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń qandaǵy deńgeıi joǵary bolýy tıis. Zertteýshiler erler men áıelderdiń qandarynda joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter qanshalyqty joǵarlansa, sonshalyqty júrektiń ıshemııalyq  aýrýynyń damý qaýipi tómendeıtinin anyqtady.Sondyqtan joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdi «jaqsy» holesterın dep ataıdy. Joǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń qalypty deńgeıi 40-60 mg/dl teń.\r\n\r\nHolesterın-LPONP (Óte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter) (jaman holesterın)\r\nÓte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń quramynda úshglıtserıdter óte kóp. Óte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter arterııalardyń qabyrǵasyna holesterınniń tunýyna múmkindik beredi, sondyqtan ony «jaman» holesterın dep ataıdy.\r\nÓte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdterdiń qandaǵy qalypty deńgeıi 2-30 mg/dl teń.\r\n \r\nEskertýler\r\nKeıbir kezde holesterın deńgeıi kerisinshe tómen bolýy múmkin. Bul jaǵdaıda dáriger sizge tamaqtaný ratsıonyńyzdy ózgertýge jáne holesterın deńgeıin joǵarlatatyn preparattardy qabyldaýǵa keńes beredi.\r\n \r\nTegter:\r\n\r\nholesterın\r\nJalpy holesterın\r\nTómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter\r\nJoǵary tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter\r\nÓte tómen tyǵyzdyqtaǵy lıpoproteıdter\r\nÚshglıtserıdter\r\nqant dıabeti\r\nınsýlt\r\nArterıaldy gıpertenzııa \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1102,'article','1217','Melena (qara nájis)','qz','2018-08-09 10:11:56','2018-08-09 10:11:00','__Melena__ -joldardaǵy shaıyrǵa uqsas qara. jyltyr jáne jabysqaq keletin nájis. Qara nájis ádette asqazan - ishek jolynan qan ketýdiń belgis ibolyp sanalady nemese qan ketý sımptomy retinde sıpattalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1217',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Melena','y','   Melena (qara nájis) __Melena__ -joldardaǵy shaıyrǵa uqsas qara. jyltyr jáne jabysqaq keletin nájis. Qara nájis ádette asqazan - ishek jolynan qan ketýdiń belgis ibolyp sanalady nemese qan ketý sımptomy retinde sıpattalady. Melena -joldardaǵy shaıyrǵa uqsas qara jyltyr jáne jabysqaq keletin nájis. Qara nájis ádette asqazan - ishek jolynan qan ketýdiń belgis ibolyp sanalady nemese qan ketý sımptomy retinde sıpattalady.\r\n\r\nTegter:\r\nQaranájis\r\nmelena \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1103,'article','1229','Kómeı','qz','2018-08-10 08:00:58','2018-08-10 07:58:00','__Kómeı__– moıynnyń aldyńǵy jaǵynda ornalasqan múshe. Sonymen qatar ony daýys qoraby dep ataıdy. Eresek adamnyń kómeıiniń kólemi 5h5 sm bolady. Kómeı keńirdekten joǵary, sondaı-aq óńeshtiń aldynda jáne joǵary ornalasqan.\r\n\r\nKómeı daýys baılamdaryn túzýge qatysatyn 2 bulshyqetti talshyqtardan turady. Kómeıdiń aldynda ornalasqan shemirshekti qurylym – Adamov almasy dep atalady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1229',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kómeı','y','   Kómeı __Kómeı__– moıynnyń aldyńǵy jaǵynda ornalasqan múshe. Sonymen qatar ony daýys qoraby dep ataıdy. Eresek adamnyń kómeıiniń kólemi 5h5 sm bolady. Kómeı keńirdekten joǵary, sondaı-aq óńeshtiń aldynda jáne joǵary ornalasqan.\r\n\r\nKómeı daýys baılamdaryn túzýge qatysatyn 2 bulshyqetti talshyqtardan turady. Kómeıdiń aldynda ornalasqan shemirshekti qurylym – Adamov almasy dep atalady.\r\n \r\n\r\n\r\nKómeı– moıynnyń aldyńǵy jaǵynda ornalasqan múshe. Sonymen qatar ony daýys qoraby dep ataıdy. Eresek adamnyń kómeıiniń kólemi 5h5 sm bolady. Kómeı keńirdekten joǵary, sondaı-aq óńeshtiń aldynda jáne joǵary ornalasqan.\r\n\r\nKómeı daýys baılamdaryn túzýge qatysatyn 2 bulshyqetti talshyqtardan turady. Kómeıdiń aldynda ornalasqan shemirshekti qurylym – Adamov almasy dep atalady.\r\n\r\nKómeı 3 bólikten turady:\r\n•	Joǵarǵy bóligi – kómeı ústilik bóligi.\r\n•	Ortańǵy bóligi – daýys baılamy ornalasqan bólik.\r\n•	Tómengi bóligi – kómeı asty bóligi. Kómeı asty bóligi – keńirdekpen jalǵasady.\r\n\r\nKómeı tynys alýǵa, jutynýǵa, sóıleýge qatysady. Negizinen kómeı keńirdek ústilik qaqpaqsha sııaqty jumys jasaıdy, ıaǵnı jabady, ashady, tynys alýǵa, jutynýǵa, sóıleýge kómektesedi.\r\n\r\nTynys alý: siz tynys almaǵan jaǵdaıda daýys baılamdary tolyq jabyq turady\r\n.\r\nJutyný: kómeı keńirdektiń qorǵanysh qyzmettin atqarady. Siz tamaqty jutqanda kómeı ústilik bólik jabylyp, tamaq ónimderiniń keńirdekke jáne ókpege túsýiniń aldyn alady. Tamaq óńesh arqyly asqazanǵa túsedi.\r\n\r\nSóıleý: kómeıdiń arqasynda ár túrli dybystar shyǵara alasyz. Sóılegende, sizderdiń daýys baılamdarymyz bir-birine jaqyndaıdy. Ókpeden shyǵatyn aýa daýys baılamdary arqyly ótkende tolqyndar paıda bolyp, sodan daýys paıda bolady. Til, erin, tisterdiń arqasynda bul daýystar sózderge aınalady.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nkómeı\r\nkómekeı\r\ntynys alý\r\njutyný\r\nsóıleý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1104,'article','1237','Ańqa, tamshyly drenaj','qz','2018-08-29 08:29:57','2018-08-29 08:28:00','__Bul ne bolýy múmkin?__ Murynnyń tynys joldary jáne qosalqy qýystary tamaqty qurǵatsa ańqada tamshyly drenaj paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel,  aýyzda jaǵymsyz ıis, gijildeý, keıde entigý sııaqty prblemalar týyndaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1237',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Ańqa,','y','   Ańqa, tamshyly drenaj __Bul ne bolýy múmkin?__ Murynnyń tynys joldary jáne qosalqy qýystary tamaqty qurǵatsa ańqada tamshyly drenaj paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel,  aýyzda jaǵymsyz ıis, gijildeý, keıde entigý sııaqty prblemalar týyndaıdy. Bul ne bolýy múmkin? Murynnyń tynys joldary jáne qosalqy qýystary tamaqty qurǵatsa ańqada tamshyly drenaj paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel,  aýyzda jaǵymsyz ıis, gijildeý, keıde entigý sııaqty prblemalar týyndaıdy. \r\n\r\nQandaı amal qarastyrý kerek? Ańqaǵa tamshynyń quıylýy kóbinese ózdiginen joıylady. Al biraq uzaqqa sozylyp bara jatsa dári-dármektermen emdergenińiz jón.\r\n\r\nMINDETTI TÚRDE OTOLARINGOLOGPEN KEŃESIŃIZ!\r\n\r\nTegter: \r\nTamshyly drenaj \r\nAńqa\r\nQýystaǵy drenırovanııa\r\nfarıngıt \r\nlarıngıt\r\njótel\r\naýyzda jaǵymsyz ıis\r\ntamshyly quıylý\r\nańqanyń jazylýy\r\ntamshyly quıylýdyń uzaqqa saozylýy\r\nózdiginen bolatyn tamshyly quıylý \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1105,'article','353','Жүйелі қызыл жегі','kz','2018-08-07 11:33:38','2018-08-07 11:22:00','Жүйелі қызыл жегі  (ЖҚЖ) аутоиммунды ауру болып табылады (төл иммундық жүйе қателесіп сау тіндерге шабуылдайды). Соның салдарынан тері, буын, бүйрек, ми сондай-ақ басқа да ағзалар зақымданады.\r\nБұл аутоиммунды аурудың негізі әлі толық игеріліп  болмады.\r\nЖҚЖ ерлерден қарағанда, әйелдерде  жиі кездеседі. Ол кез-келген жаста пайда болуы мүмкін, деседе, 10 жас пен 50 жастағылар арасында көптеп ұшырасып жатады. Басқа нәсілдерден қарағанда, азиялықтар бұл аурудан көп зардап шегіп жатады.\r\nЖҚЖ кейбір дәрілік препараттарды қолданғаннан да туындайтын көррінеді.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=353',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жүйелі','y','   Жүйелі қызыл жегі Жүйелі қызыл жегі  (ЖҚЖ) аутоиммунды ауру болып табылады (төл иммундық жүйе қателесіп сау тіндерге шабуылдайды). Соның салдарынан тері, буын, бүйрек, ми сондай-ақ басқа да ағзалар зақымданады.\r\nБұл аутоиммунды аурудың негізі әлі толық игеріліп  болмады.\r\nЖҚЖ ерлерден қарағанда, әйелдерде  жиі кездеседі. Ол кез-келген жаста пайда болуы мүмкін, деседе, 10 жас пен 50 жастағылар арасында көптеп ұшырасып жатады. Басқа нәсілдерден қарағанда, азиялықтар бұл аурудан көп зардап шегіп жатады.\r\nЖҚЖ кейбір дәрілік препараттарды қолданғаннан да туындайтын көррінеді.\r\n Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nЖүйелі қызыл жегі (ЖҚЖ ) - қабынған созылмалы ауру.\r\n\r\nСебептері \r\nЖүйелі қызыл жегі  (ЖҚЖ) аутоиммунды ауру болып табылады (төл иммундық жүйе қателесіп сау тіндерге шабуылдайды). Соның салдарынан тері, буын, бүйрек, ми сондай-ақ басқа да ағзалар зақымданады.\r\nБұл аутоиммунды аурудың негізі әлі толық игеріліп  болмады.\r\nЖҚЖ ерлерден қарағанда, әйелдерде  жиі кездеседі. Ол кез-келген жаста пайда болуы мүмкін, деседе, 10 жас пен 50 жастағылар арасында көптеп ұшырасып жатады. Басқа нәсілдерден қарағанда, азиялықтар бұл аурудан көп зардап шегіп жатады.\r\nЖҚЖ кейбір дәрілік препараттарды қолданғаннан да туындайтын көррінеді.\r\n\r\nСимптомдары\r\nБұл аурудың симптомдары әр адамда әр түрлі болады.  Кейбіреулердікі жойылып кетеді, кейбіреулердікі қайта пайда болып жатады. ЖҚЖ-мен ауыратын науқастардың барлығында дерлік буындары ауырып, ісіктер пайда болады. Кейбіреулерде артрит дамиды.  Буын, қол саусақтары, білек, тізе жиі зақымданады.\r\nБасқа таралған симптомдарға мыналар жатады:\r\n•	Кеуде терең деп  шығарғанда ауырады;\r\n•	Шаршау;\r\n•	Қалтырау;\r\n•	Кірпияздану, жалпы ыңғайсыздық;\r\n•	Шаш түсу;\r\n•	Ауыз қуысындағы ойық жара;\r\n•	Күн сәулесіне шыдамау;\r\n•	ЖҚЖ-мен ауыратын науқастардың шамамен жартысынан көбінде «көбелек» типтес бөртпе пайда болады;\r\n•	Бөртпелер көбінесе бетке, кеңсіріктің сыртқы теріссіне  шығады, содан барлық денеге  таралады. Мұндай бөртпелер әдетте күннің астында ұзақ жүргеннен кейін пайда болады;\r\n•	Лимфа түйіндері үлкейіп кетеді\r\n  \r\nЖүйелі қызыл жегі созылмалы, қабынбалы аутоиммунды бұзылыс, бұған шалдыққан  адамдардың көптеген  ағзалар жүйесі, терісі, буындары, ішкі ағзалары зақымданады.\r\nАуру өтімі жеңіл, ауыр, және өмірге қауіп төндіретін жағдайлармен сипатталады. \r\nБасқа симптомдары ағзаның қай бөлігі зақымданғанына байланысты болады:\r\n•	Ми және жүйке жүйесі: бас аурады, ұйыма пайда болады, тершеңдік пайда болады, қалтыраулар туындап, көздің көруі нашарлап, жалпы өзгерістер пайда болады.\r\n•	Асқазан-ішек жолдары: асқазан ауырады, жүрек айну мен құсу пайда болады.\r\n•	Жүрек: жүректің соғу ритмі бұзылады.\r\n•	Өкпе: қанды қақырық шығып, дем алу қиындайды.\r\n•	Тері: тері сары түстенеді, саусақтардың түсі өзгереді (Рейно феномені)\r\nКей адамдарды тек терілік симптомдар мазалайды. Бұл дискоидті қызыл жегі деп аталады.\r\n  \r\nДискоидті қызыл жегі кеудеге домалақ дақ пайда болумен сипатталады. Мына суретте дискоидті қызыл жегінің теріні типті зақымдаған көрінісі үлкейтіліп берілген. Дақ ақшыл, көлемді болып келеді екен. Екі қоңырқай дақ  - бұл биопсиядан қалған белгі, ол ауру белгісі болып табылмайды.\r\n\r\nДиагностикасы\r\nЖүйелік қызыл жегі ауруын анықтау үшін кем дегенде аурудың  11 белгісінің 4-і бар болуы керек.\r\nДәрігер сізді тексеруден өткізіп, стетоскоп арқылы кеудеңізді тыңдайды. Тыңдау барысында басқаша дыбыстардың шығуын анықтауы мүмкін, бұл шу перикардтың қырылуы (жүректің сыртқы қабығы) немесе плевердің қырылуын (өкпенің сыртқы қабығы) білдіруі мүмкін. Сонымен қатар, дәрігер жүйке жүйенің де қызметтерін тексереді.\r\nЖКЖ-ны анықтауға арналған тексерулер: \r\n•	Антиденені анықтауға арналған, оның ішінде антинуклеарлы талдау \r\n•	Жалпы қан талдамасы \r\n•	Өкпе мүшелерін рентгенге түсіру\r\n•	Бүйрек биопсиясы\r\n•	Несепті талдау\r\nӨз денсаулығыңыздың жағдайын жақсырақ білуіңіз үшін, қосымша мынадай тексерулерден өтсеңіз болады:\r\n•	Тиреоглобулин антиденесін анықтау\r\n•	Антитиреоидті микросомал антиденесі\r\n•	Комплемент компоненттері (С3 және С4)\r\n•	Тікелеу Кумбс сынамасы\r\n•	Криоглобулиндер\r\n•	Эритроциттердің шөгу жылдамдығы\r\n•	Бүйректің функционалды қызметін анықтау\r\n•	Бауыр функциясын анықтайтын қан талдамаларын жасау\r\n•	Ревматоид белгілерін анықтау\r\n\r\nЕмдеу \r\nЖКЖ емделмейтін аурулар қатарына жатады. Терапияның мақсаты белгілерді қадағалап болып табылады. Өкпеге, бүйрекке және басқа ағзаларға әсер еткен ауыр белгілер болған жағдайда, мамандандырылған дәрігерлерде ем алу қажет.\r\nАурудың жеңіл түрін емдеуге болады:\r\n•	Стеройдті емес қабынуға қарсы препараттармен, мысалы, ибупрофенмен (буын синдромы және плеврит болғанда)\r\n•	Кортикостероидті  кремдер пайдалану (тері бөртпелері болған жағдайда)\r\n•	Маляриге қарсы дәрі –дәрмектермен (гидроксихлорохин) және кортикостероидтердің аз мөлшерімен (тері синдромы кезінде және артритте)\r\n\r\nАуыр жағдайдағы ЖКЖ белгілеріндегі ем қабылдау түрлері:\r\n•	Иммун жауптарын басатын препараттар немесе  кортикостероидтедің жоғары дозасын қабылдау\r\n•	Цитотокситті препараттар (жасушалардың өсуін тежейтін дәрі- дәрмектер). Бұл препараттарды кортикостероидттердің әсері болмаған жағдайда немесе оларды қабылдауды доғарғанда аурудың асқынатын болса, тағайындайды. препараттардың жанама әсерлері мықты болады, сондықтан бұл препараттарды қабылдау барысында өз жағдайыңызды мұқият қадағалауыңыз қажет.\r\nЕгер сізде ЖКЖ болса, сізге қажет:\r\n•	Күнге шыққанда, күннен қорғайтын киім, көзілдірік және күннен қорғайтын  крем пайдалануыңыз қажет.\r\n•	Кордиологқа қаралып, алдын алатын емдік курстарынан өту\r\n•	Иммунизацияға мұқият болыңыз, қаншалықты қажет екенін біліп тұрыңыз.\r\n•	Остеопорозға (сүйектердің жіңішкеруі) тест сынақтарынан өту\r\n\r\nҚолдау топтары\r\nБұл аурумен байланысты эмоционалды мәселелер кезінде консультация мен қолдау топтары  көмектесуі мүмкін.\r\n\r\nБолжамы\r\nСоңғы жылдары ЖКЖ ауруына шалдыққан адамдардың жағдайы жақсарған. Көптеген науқастарда ЖКЖ жеңіл түрде әсер етуде. Науқастардың жағдайлары аурудың қаншалықты деңгейде екеніне байланысты өзгереді.\r\nӘдетінше, ауру алғашқы жылдары өрши түседі:\r\n•	Диагноз қойылған бірінші жылдар\r\n•	40 жасқа дейінгі адамдарда\r\nЖКЖ ға шалдыққан көптеген әйелдер бала көтеріп, сау баланы дүниеге әкеледі. Қажетті ем қабылдап, жүрегімен бүйрегінде еш мәселе туындамаған әйелдердің  жағдайын жақсы деп болжауға мүмкіндік бар. Дегенмен, ЖКЖ антиденесі бар болса, түсік тастаудың қаупін арттырады.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\nЖКЖ бар кейбір адамдардың бүйрек жасушаларында аномальді заттар жиналуы мүмкін. Бұдан қызыл жегі нефриті туындайды. Мұндай науқас жандарда бүйрек жеткіліксіздігі орын алады және диализ немесе бүйрек ауыстыру операциясын жасау керек болады.\r\nЖКЖ ағзалардың бұзылуларына әкеп соқтырады, олардың қатарына:\r\n•	Өкпеде немесе аяқ тамырларындағы тромболардың пайда болуы \r\n•	Эритроциттердің бұзылуы (гемолитикалы анемия) немесе созылмалы ауру анемиясы\r\n•	Жүрек айналасында сұйықтықтың жиналуы (перикардит) немесе жүрек бұлшықеттерінің қабынуы (миокардит)\r\n•	Өкпе айналасына сұйықтықтың жиналуы және өкпе жасушаларының зақымдалуы\r\n•	Жүктілік кезіндегі асқынулар, сондай -ақ түсік тасстау қаупі\r\n•	Инсульт\r\n•	Қан құрамындағы тромбоциттер санының  азаюы\r\n•	Қан тамырларының қабынуы\r\n\r\nДәрігерге қашан қаралу керек\r\nЖКЖ белгілері байқалған жағдайда.  Сондай-ақ аурудың жаңа белгілері пайда болған жағдайда\r\n\r\nСинонимдері: \r\n\r\nТаралған қызыл жегі; ЖКЖ; Қызыл жегі; Дискоидті қызыл жегі\r\n\r\nДереккөз: АҚШ-тың Ұлттық денсаулық сақтау институттарының дерекқорынан алынды: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000435.htm\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\nжүйелік қызыл жегі\r\nаутоиммунді аурулар\r\nбуындар\r\nбүйрек\r\nми\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1106,'article','397','Тамақ және су ішкеннен кейін іштің кебуі немесе кекіру, газдардың пайда болуы','kz','2018-08-08 09:21:08','2018-08-08 09:19:00','\'\'__Газдардың пайда болуы__\'\', кекіру немесе іштің кебуі, әдетте тамақпен бірге  ауа жұтып қойғаннан пайда болады. Сондай-ақ газдың пайда болуына себеп болатын азық-түлік өнімдерін жегеннен  немесе газдалған сусындарды ішкеннен де осы жағдайлар көрініс беріп жатады. Бірақ бұған уайымдамай-ақ қойыңыз, астану жүйеңізге кішкене өзгеріс енгізсеңіз болды. Бұл мәселенің оң шешімін табасыз. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=397',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Тамақ','y','   Тамақ және су ішкеннен кейін іштің кебуі немесе кекіру, газдардың пайда болуы \'\'__Газдардың пайда болуы__\'\', кекіру немесе іштің кебуі, әдетте тамақпен бірге  ауа жұтып қойғаннан пайда болады. Сондай-ақ газдың пайда болуына себеп болатын азық-түлік өнімдерін жегеннен  немесе газдалған сусындарды ішкеннен де осы жағдайлар көрініс беріп жатады. Бірақ бұған уайымдамай-ақ қойыңыз, астану жүйеңізге кішкене өзгеріс енгізсеңіз болды. Бұл мәселенің оң шешімін табасыз.  Газдардың пайда болуы, кекіру немесе іштің кебуі, әдетте тамақпен бірге  ауа жұтып қойғаннан пайда болады. Сондай-ақ газдың пайда болуына себеп болатын азық-түлік өнімдерін жегеннен  немесе газдалған сусындарды ішкеннен де осы жағдайлар көрініс беріп жатады. Бірақ бұған уайымдамай-ақ қойыңыз, астану жүйеңізге кішкене өзгеріс енгізсеңіз болды. Бұл мәселенің оң шешімін табасыз. \r\n\r\nГаздар, кекіру немесе іштің кебуі тамақтан бөлек, басқа да жайттардың әсерінен болуы мүмкін:\r\n•	Қанттың жекелеген түрлерін қорыту (мысалы, лактоза, фруктоза немесе сорбит. Қанттың бұл түрлерімен көбіне азық-түлік өнімдерін және дәрілік заттарды тәттілендіреді. Лактоза сүт, ірімшік және басқа сүт өнімдерін  анықтайды.\r\n•	Қоректік заттардың, витаминдер мен минералдардың ас қорыту жолдарына дұрыс сіңірілуі (мальабсорбция синдромы). Мальабсорбция синдромына мына себептер жатады:\r\n1.	Кейбір ас қорыту ферменттерінің болмауы немесе төмен деңгейде болуы.\r\n2.	Ұйқы безінің аурулары (фиброкисталық дегенерация ).\r\n3.	Паразиттерден туындаған аурулар (лямблиоз , құрттар немесе амёбиаз ).\r\n4.	Ас қорыту жолында жиі кездесетін бактериялардағы өзгерістер.\r\n5.	Ішекке әсер ететін аурулар, мысалы, глютен ауруы , ол көбінесе балалық шақтағы глютенді тағамдарды қосқаннан кейін дамиды.\r\n6.	Асқазан-ішек жолының ұзындығын өзгерткен немесе қысқартқан операциялар.\r\n7.	Адамның иммун тапшылығы вирусы (АИТВ) .\r\nДәрігер олардың себептерін ақтау үшін, сізде пайда болған симптомдарды тексере алады. Емдеу барысында диета өзгеруі мүмкін, ас қорыту ферменттерін ауыстыратын және симптомдарды азайтатын дәрілерді және тамақ қоспаларын (темір сияқты) қамтуы ықтимал.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nГаздар\r\nКекіру\r\nІштің кебуі\r\nҰйқы безі мен ішек ауруы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1107,'article','504','Аңқа, шырыштардың жиналып қалуы','kz','2018-08-29 07:45:32','2018-08-29 07:42:00','Бұл не болуы мүмкін? Қабынудың салдарынан немесе потолагиялық процестердің әсерінен мұрын қойнауындағы аңқаға шырыш жиналып қалады. Содан аңқаға жиналған шырыш пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел, ауызда жағымсыз иіс, тамақтың қырылы, кейде ентігу де пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=504',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Аңқа,','y','   Аңқа, шырыштардың жиналып қалуы Бұл не болуы мүмкін? Қабынудың салдарынан немесе потолагиялық процестердің әсерінен мұрын қойнауындағы аңқаға шырыш жиналып қалады. Содан аңқаға жиналған шырыш пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел, ауызда жағымсыз иіс, тамақтың қырылы, кейде ентігу де пайда болады. Бұл не болуы мүмкін? Қабынудың салдарынан немесе потолагиялық процестердің әсерінен мұрын қойнауындағы аңқаға шырыш жиналып қалады. Содан аңқаға жиналған шырыш пайда болады. Мұның салдарынан фарингит, ларингит, жөтел, ауызда жағымсыз иіс, тамақтың қырылы, кейде ентігу де пайда болады.\r\nБұдан құтылу үшін қандай амал қарастыру керек? Аңқаға жиналған шырыштар көбінесе өздігінен жойылады, ал егер ұзаққа созылып, кетпей  жатса дәрі-дәрмекпен емделу керек.\r\n\r\nОТОЛАРИНГОЛОГТАН МІНДЕТТІ ТҮРДЕ КЕҢЕС АЛУ ҚАЖЕТ!\r\n\r\nТегтер:\r\n Шырыштың жиналуы\r\nАңқа\r\nШырыштың шығуы\r\nГаймор\r\nфарингит\r\nларингит\r\nауыздан жағымсыз иістің шығуы\r\nқырылдау\r\nжиналған шырыштың жойылуы\r\nаңқаға жиналған шырыштың әсерінен демігу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1108,'article','529','Жамбас буынының дисплазиясы','kz','2018-10-04 08:20:45','2018-10-04 08:19:00','\'\'__Жамбас буынының дисплазиясы__\'\' - бұл жамбастың жоғарғы бөлігінің орналасу шұңқырына тығыз орналаспаған жамбас буынының қалыпты өсуінен туындаған жағдай. Дисплазия жамбас буындарының біреуінде немесе екінші жағында да кездесуі мүмкін. Жамбас сүйегі орналасуы керек шұңқырға еркін кіре алады немесе оған толығымен кірмейді (тайып кетеді). Осы жағдай жамбас буынының дисплазиясына бейімді болып келеді. Жамбас буынының дисплазиясына ұлдардан қарағанда қыздар жиі ұшырайды.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=529',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ж','Жамбас','y','   Жамбас буынының дисплазиясы \'\'__Жамбас буынының дисплазиясы__\'\' - бұл жамбастың жоғарғы бөлігінің орналасу шұңқырына тығыз орналаспаған жамбас буынының қалыпты өсуінен туындаған жағдай. Дисплазия жамбас буындарының біреуінде немесе екінші жағында да кездесуі мүмкін. Жамбас сүйегі орналасуы керек шұңқырға еркін кіре алады немесе оған толығымен кірмейді (тайып кетеді). Осы жағдай жамбас буынының дисплазиясына бейімді болып келеді. Жамбас буынының дисплазиясына ұлдардан қарағанда қыздар жиі ұшырайды. Жамбас буынының дисплазиясы - бұл жамбастың жоғарғы бөлігінің орналасу шұңқырына тығыз орналаспаған жамбас буынының қалыпты өсуінен туындаған жағдай. Дисплазия жамбас буындарының біреуінде немесе екінші жағында да кездесуі мүмкін. Жамбас сүйегі орналасуы керек шұңқырға еркін кіре алады немесе оған толығымен кірмейді (тайып кетеді). Осы жағдай жамбас буынының дисплазиясына бейімді болып келеді. Жамбас буынының дисплазиясына ұлдардан қарағанда қыздар жиі ұшырайды.\r\n\r\nДисплазияның белгілері туу кезінде байқалады. Туылған сәтте дисплазияның белгілері байқалмай қалатын жағдайлар сирек кездеседі, бірақ жағдай туылғаннан кейін алғашқы бірнеше аптадан немесе айдан кейін дамиды. Жамбас дисплазиясының нақты себебі белгісіз, бірақ ол нәрестенің туғанға дейін, туылу кезінде немесе босанғаннан кейінгі күйіне байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар жүктілік кезінде ананың сіңірлерін босаңсытуға арналған гормондарды көп мөлшерде қолдану жамбас дисплазиясын тудыруы мүмкін.\r\n\r\nЖамбас буынының дисплазиясы диагнозы қойылған балаларда:\r\n•	Дисплазияның елеулі белгілерінің болмауы.\r\n•	Екінші жамбаспен салыстырғанда бір жамбастың ішкі жағында тері қабаттары артық болады. Әр жамбаста тері қабаттарының бөліктері симметриялы көрінбейді.\r\n•	Ауру белгісі бар жамбастың, бөксе буынына айналып тұруына байланысты, аяқ саусақтарының сыртқа қарай бұралып тұруы байқалады.\r\n•	Қозғалыс жиілігі азаяды, жамбас қозғалысы ауырлап, немесе икемділігі азаяды.\r\n•	Бір аяғы екінші аяғына қарағанда қысқа.\r\n\r\nКейбір жағдайларда, бала жүре бастағанша, жамбас дисплазиясының белгілері байқалмайды. Бұл жағдайда бала:\r\n\r\n•	Бір аяғы екіншісінен қысқа болғандықтан, аяғын басып тік тұрғанда бір жамбасы екінші жамбасынан көтеріңкі тұрады. Ауру белгісі бар аяқ қысқа болып келеді.\r\n•	Аяқ ұзындығындағы айырмашылығын реттеуге тырысып, бір аяғының саусақтарын көтеріп, аяқтың ұшымен жүреді.\r\n•	Ақсаңдап жүреді.\r\n\r\nДисплазияны емдеу баланың жасына байланысты, жамбас сүйегін өз орнында сақтаудың қаншалықты оңай болатынына және деформацияның даму дәрежесіне байланысты болады. Емдеу таңғыш қалақ салып, белдіктерді байлап, гипс қойып немесе ота жасау арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Емделмеген жағдайда жамбас дисплазиясы, арқаның ауруы немесе жамбас буындарының бұзылуына (жамбастың деградациясы) әкеп соқтыруы мүмкін.\r\n \r\nТегтер: \r\nжамбас буынының дисплазиясы     \r\nшығу      \r\nжартылай таю \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1109,'article','535','Сүт безі','kz','2018-10-05 09:39:19','2018-10-05 09:37:00','__Сүт безі __қабырғаларды қоршап жататын кеуде бұлшықеттерінде орналасқан. Әр сүт безі 15-20 бөліктерден тұрады. Бөлік көптеген бөлікшелерден тұрады.  Бөлікшелер сүт шығара алатын кішкентай бездердің топтарынан тұрады Бөлікшелерде пайда болған сүт жіңішке түтікшелер арқылы ағып, емшек ұшына барады. Емшек ұшы – емшектің дәл ортасындағы домалақ қара түсті терісі. Май тіні – бөліктермен түтікшелердің арасындағы бос кеңістіктерді жауып жатады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=535',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сүт','y','   Сүт безі __Сүт безі __қабырғаларды қоршап жататын кеуде бұлшықеттерінде орналасқан. Әр сүт безі 15-20 бөліктерден тұрады. Бөлік көптеген бөлікшелерден тұрады.  Бөлікшелер сүт шығара алатын кішкентай бездердің топтарынан тұрады Бөлікшелерде пайда болған сүт жіңішке түтікшелер арқылы ағып, емшек ұшына барады. Емшек ұшы – емшектің дәл ортасындағы домалақ қара түсті терісі. Май тіні – бөліктермен түтікшелердің арасындағы бос кеңістіктерді жауып жатады. Сүт безі қабырғаларды қоршап жататын кеуде бұлшықеттерінде орналасқан. Әр сүт безі 15-20 бөліктерден тұрады. Бөлік көптеген бөлікшелерден тұрады.  Бөлікшелер сүт шығара алатын кішкентай бездердің топтарынан тұрады Бөлікшелерде пайда болған сүт жіңішке түтікшелер арқылы ағып, емшек ұшына барады. Емшек ұшы – емшектің дәл ортасындағы домалақ қара түсті терісі. Май тіні – бөліктермен түтікшелердің арасындағы бос кеңістіктерді жауып жатады.\r\n\r\nСүт безінде сонымен қатар лимфа тамырлары орналасады. Бұл тамырлар лимфа түйіндері деп аталатын шағын дөңгелек ағзаларға әкеледі. Лимфа түйіндері топталып сүт безінің маңында орналасады, яғни, бұлшықет асты шұнқырда, бұғана үстінде, кеуде торында (сүт безінің артқы жағында) және тағы да басқа жерлерде. Лимфа түйіндері – бактерия, рак жасушалары сияқты, басқа да қажетсіз (улы) заттарды өзінде ұстап қалады.\r\n \r\n \r\n \r\nТегтер: \r\nСүт безі\r\nТері\r\nЛимфа түйіндері\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1110,'article','931','Ana sútimen qorektendirýdegi máseleler','qz','2018-07-13 05:36:23','2018-07-13 05:09:00','Ana sútimen qorektendirý balaǵa zor paıda ákeledi. Ana sútinde balanyń saý jáne myqty bolyp ósýine qajetti qorektik zattekter bar. Sonymen qatar, ana sútinde bolatyn keıbir zattekter balany keıbir aýrýlar men juqpalardan qorǵaıdy. Bul ananyń densaýlyǵyn da qoldaıdy. Qaterli isiktiń keıbir túrleriniń damýy balasyn emizgen analarda sırek kezdesedi. \r\n\r\nSaý áıelder balasyn keminde, alǵashqy alty aı boıy emizgeni durys. Belgili bir jaǵdaılarda bul jaramdy emes, mysaly, AITV ınfektsııasy nemese belsendi satydaǵy týberkýlez bolsa, anasy balasyn emizbegeni jón, sebebi, juqpa berilýi múmkin.\r\n\r\nBelgili bir dárilik quraldar, tyıym salynǵan esitkilik zattekter nemese alkogol da ana súti arqyly túsip, balaǵa zııan ákelýi múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=931',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Ana','y','   Ana sútimen qorektendirýdegi máseleler Ana sútimen qorektendirý balaǵa zor paıda ákeledi. Ana sútinde balanyń saý jáne myqty bolyp ósýine qajetti qorektik zattekter bar. Sonymen qatar, ana sútinde bolatyn keıbir zattekter balany keıbir aýrýlar men juqpalardan qorǵaıdy. Bul ananyń densaýlyǵyn da qoldaıdy. Qaterli isiktiń keıbir túrleriniń damýy balasyn emizgen analarda sırek kezdesedi. \r\n\r\nSaý áıelder balasyn keminde, alǵashqy alty aı boıy emizgeni durys. Belgili bir jaǵdaılarda bul jaramdy emes, mysaly, AITV ınfektsııasy nemese belsendi satydaǵy týberkýlez bolsa, anasy balasyn emizbegeni jón, sebebi, juqpa berilýi múmkin.\r\n\r\nBelgili bir dárilik quraldar, tyıym salynǵan esitkilik zattekter nemese alkogol da ana súti arqyly túsip, balaǵa zııan ákelýi múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAna sútimen qorektendirý balaǵa zor paıda ákeledi. Ana sútinde balanyń saý jáne myqty bolyp ósýine qajetti qorektik zattekter bar. Sonymen qatar, ana sútinde bolatyn keıbir zattekter balany keıbir aýrýlar men juqpalardan qorǵaıdy. Bul ananyń densaýlyǵyn da qoldaıdy. Qaterli isiktiń keıbir túrleriniń damýy balasyn emizgen analarda sırek kezdesedi. \r\n\r\n\r\n\r\nSýrette saý sút beziniń anatomııalyq qurylysy keltirilgen.\r\n\r\nSaý áıelder balasyn keminde, alǵashqy alty aı boıy emizgeni durys. Belgili bir jaǵdaılarda bul jaramdy emes, mysaly, AITV ınfektsııasy nemese belsendi satydaǵy týberkýlez bolsa, anasy balasyn emizbegeni jón, sebebi, juqpa berilýi múmkin.\r\n\r\nBelgili bir dárilik quraldar, tyıym salynǵan esitkilik zattekter nemese alkogol da ana súti arqyly túsip, balaǵa zııan ákelýi múmkin.\r\n\r\n\r\nAna sútimen qorektendirýdegi máseleler\r\n\r\nAna sútimen qorektendirgende paıda bolatyn máseleler jas (alǵash bosanǵan) analarda keń taralǵan. Kóptegen máselelerdiń aldyn alýǵa nemese sheshýge bolady. Eger sizde emizgende máseleler bolsa, ana sútimen qorektendirýge mamandanǵan dárigerden keńes alý qajet.\r\n\r\nBalany emizý (ana sútimen qorektendirý) ana men bala úshin jaqsy tájirıbe. Durys qorektendirýdi úırený úshin ýaqyt pen tájirıbe qajet.\r\n\r\nSizge bul úrdiste kómektese alatyn keıbir tustar:\r\n\r\n* balany emizýdi perzenthanada, bala týysymen bastaǵan jón.\r\n* emizýdi bastar aldynda ana sútimen qorektendirýge mamandanǵan dárigerden keńes alý qajet.\r\n \r\n\r\nEmshek ushynyń aýyrsynýy\r\n\r\nBalany emize bastaǵan alǵashqy kúnderi nemese aptalarda jaısyzdyq sezimi bolady. Keıbir emizetin analar emshek ushynyń aýyrsynýyn ashý, qyshý nemese kúıdirý sezimi sekildi sıpattaıdy. Jaısyzdyq, ádette, biraz ýaqyttan keıin ótedi.\r\n\r\nEmshek ushtarynyń aýyrsynýy kóptegen sebepterge baılanysty:\r\n\r\n* ​emizý tehnıkasynyń durys emestigi\r\n* balanyń emizýde durys ornalaspaýy\r\n* emshek ushyna durys kútim jasalmaýy.\r\n \r\nKóptegen áıelder emshek ushynyń aýyrsynýyn sezbeıdi. Emizý kezinde balanyń ornalasýyn ózgertý jaǵymsyz sezimderdi azaıtýy múmkin.\r\n\r\nEmshekten aıyrý kezinde bala emshek emýdi jalǵastyrsa, emshek ushynyń qabynýy baıqalady. Emshekti  emýin toqtatý úshin balanyń aýzynyń shetine abaılap saýsaq salyp, emshekten durys aıyrý arqyly balaǵa kómektese alasyz.\r\n\r\nTym qurǵaq nemese ylǵal teri de emshek ushynyń aýyrsynýyna aparýy múmkin. Teriniń bazdanýy jasandy (sıntetıkalyq) matalardan jasalǵan emshekqap kıgende baıqalýy múmkin. Bul matalar ter bólinýin arttyrýy múmkin. Teriniń tabıǵı maılaıtyn bólikterin joıatyn sabyn men eritindiler qoldaný teriniń qurǵaqtyǵyna aparýy múmkin. Záıtún maıy, arnaıy sútshe nemese jaqpa maılardyń quramynda lanolın bolsa, qurǵaq jáne syzattanǵan emshek ushynyń jazylýyna kómektesedi.\r\n\r\nKóptegen balalar tisi shyǵa bastaǵanda emshek ushyn tistep, shaınaı bastaıdy. Balaǵa emizer aldynda birneshe mınýt buryn salqyn jáne ylǵal zatty shaınaýǵa berse, bul máseleni sheshýge bolady. Ydys jýýǵa arnalǵan taza, ylǵal, salqyn gýbka jaqsy kómektesedi. Basqa emshekti emizý aldynda balaǵa osyndaı gýbkany berińiz.\r\n\r\n\r\nSút beziniń qataıýy nemese emshektiń tolýy\r\n\r\nSút bezderiniń qataıýy – bosanǵannan keıin birneshe kún ótkende emshekte qan men súttiń baıaý tolýynyń, sút túzilgendiginiń belgisi. Balany emizýge kedergi emes.\r\n\r\nSút bezderiniń qataıýy emshekte ornalasqan qantamyrlarynyń bitelýi nátıjesinde paıda bolady. Emshek isinip, tyǵyz bolady, aýyrsynady. Emshek ushtary durys syrtqa shyǵyp turmaıdy, bul balanyń emshekti durys emýine kedergi keltiredi.\r\n\r\nSúttiń reflektorlyq kelýi jáne oksıtotsın refleksi – emizý kezindegi tabıǵı úrdis. Túzilgen sút bezderdiń tútikterine keledi. Aýyrsyný, shıryǵý, mazasyzdaný bul úrdistiń damýyna kedergi keltirýi múmkin. Aldyn alý kelesideı túrde bolýy tıis:\r\n\r\n* Bosańsýdy jáne deneni durys ornalastyrýdy úırený\r\n* Emizý kezinde alańdaıtyn faktorlardy shekteý, názik ýqalaý jáne emshekke muqııat kútim jasaý.  \r\n \r\nJıi (táýligine 8 nemese odan kóp ret) jáne ár emizgende 15 mınýt boıy emizý sút bezderiniń qataıýynyń aldyn alýy múmkin.  \r\n\r\nSút bezderiniń qataıýynyń aldyn alýdyń basqa tásilderi:\r\n\r\n* Emshekti jıi emizý nemese sútti arnaıy saýǵyshpen saýyp alý. Elektr sút saýǵyshtary jaqsyraq jumys isteıdi.\r\n* kontrastylyq dýsh qabyldaý (jyly jáne salqyn sýmen kezek) jaǵymsyz sezimderdi azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\n\r\nBalaǵa súttiń jetispeýi\r\n\r\nBalaǵa súttiń qajettiligi anasynda súttiń túzilýine proportsıonal. Jıi emizý, jaqsy demalý, durys tamaqtaný jáne suıyqtyqty jetkilikti tutyný súttiń túzilýine yqpal etedi.\r\n\r\nBalanyń boıy men salmaǵyn ólsheý - onyń sútti jetkilikti tutynýyna kóz jetkizýdiń jaqsy tásili. Balanyń  sútti jetkilikti tutynýy týraly dárigerden surańyz.\r\n\r\n\r\nSúttiń tyǵyndalýy (emshekte súttiń irkilýi)\r\n\r\nSúttyń tyǵyndalýy múmkin (emshekte súttiń irkilýi). Bul oryn alýy múmkin, eger bala nashar qorektense, anasy emizýdi jiberip alsa (emshekten aıyrýda), nemese anasy tym tar emshekqap kıetin bolsa.\r\n\r\nSúttiń tyǵyndalýynyń belgileri (emshekte súttiń irkilýi): aýyrsyný, temperatýranyń artýy, emshektiń belgili bir tusynda qyzarý nemese emshek terisiniń astynda túıin bolýyn seziný.\r\n\r\nTútik ashylǵanda emshek ushynda kishkentaı aq núkte kórinedi. Aýyratyn tusty ýqalaý jáne abaılap basý tyǵyndalýdy joıýǵa kómektesedi.\r\n\r\n\r\nSút beziniń ınfektsııasy\r\n\r\nEmshektiń ınfektsııasy (mastıt) bulshyq etinde aýyrsynýdy, qyzbany, qyzarýdy, sút beziniń sezimtaldyǵyn týyndatady, kóbinese, bir jaǵynda. Bul sımptomdar paıda bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nEmshektiń ınfektsııasy kelesi analarda jıi paıda bolady:\r\n\r\n* kúızeliske jáne sharshaýǵa ushyraǵan analar\r\n* emshek ushy syzattanǵan, sút tútikteri bitelgen nemese sút bezderi qataıǵan analarda\r\n* emshek emizýdi jiberip alatyn anada\r\n* tar emshekqap kıetin analarda.\r\n \r\nKóbinese emdeýge kiretinder:\r\n\r\n* ınfektsııany emdeý úshin bakterııaǵa qarsy preparattardy qoldaný\r\n*  aýyrsynǵan tusqa ylǵal spırtti kompresster qoldaný\r\n* demalý\r\n* emizgende yńǵaıly emshekqap qoldaný.\r\n \r\nZaqymdanǵan emshekten emizý tez jazylýyna yqpal etedi. Ana súti bala úshin qaýipsiz, emshekte ınfektsııa bolǵanymen.\r\n\r\nBalany qos emshekpen emizý mańyzdy. Bul sút beziniń qataıýynyń aldyn alady.\r\n\r\nUsynystar:\r\n\r\n* Eger emizý jaısyzydq týyndatsa, sútti qolmen nemese saýǵyshpen saýyp alyńyz.\r\n* Aldymen saý emshekti emizińiz, jaǵymsyz sezim ótkenge deıin. Osy máselemen kúresý týraly dárigermen keńesińiz.\r\n \r\n\r\nKandıdoz\r\n\r\nKandıdoz – keń taralǵan zeńdik ınfektsııa, anadan balaǵa emizý kezinde beriledi. Zeńder (Candida albicans) jyly, ylǵal jerde mekendeıdi.\r\n\r\nBalanyń aýyz qýysy jáne ananyń emshek ushy – zeńder ósýi úshin ońtaıly jer. Kandıdoz bakterııaǵa qarsy preparattarmen emdeý kezinde nemese odan keıin jıi paıda bolady.\r\n\r\nAnada kandıdozdyń sımptomdary – qoıý qyzyl tústi, sezimtal emshek ushy nemese emizý kezinde nemese odan keıingi jaǵymsyz seziný. Balanyń aýyz qýysyndaǵy aq jáne qyzarǵan tustar – kandıdozdyń sımptomdary.\r\n\r\nSondaı-aq, balada bazdaný, kóńil-kúıiniń ózgerýi, emshekti jıi suraýy baıqalýy múmkin. Zeńge qarsy emdeý alý úshin dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n\r\nBasqa aýrýlar\r\n\r\nTemperatýranyń artýy nemese basqa aýrýǵa shaldyqqan bolsańyz, dárigerge kórinińiz. Kóptegen aýrýlar kezinde emize berýge bolady, balaǵa zııansyz. Sútpen beriletin antıdeneler balaǵa paıda ákeledi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1111,'article','973','Dıabet','qz','2018-07-17 08:42:29','2018-07-17 08:26:00','Dıabet – bul qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýymen sıpattalatyn sozylmaly aýrý.\r\n\r\nInsýlın – uıqybeziniń qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin óndiretin gormony. Dıabet ınsýlınniń óndirilýiniń tómendeýimen, ınsýlınge turaqtylyqpen (tótemelilik) nemese eki sebeptiń de saldaryna baılanysty bolýy múmkin. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=973',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dıabet','y','   Dıabet Dıabet – bul qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýymen sıpattalatyn sozylmaly aýrý.\r\n\r\nInsýlın – uıqybeziniń qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin óndiretin gormony. Dıabet ınsýlınniń óndirilýiniń tómendeýimen, ınsýlınge turaqtylyqpen (tótemelilik) nemese eki sebeptiń de saldaryna baılanysty bolýy múmkin.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nDıabet – bul qandaǵy qanttyń deńgeıiniń artýymen sıpattalatyn sozylmaly aýrý.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nInsýlın – uıqybeziniń qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin óndiretin gormony. Dıabet ınsýlınniń óndirilýiniń tómendeýimen, ınsýlınge turaqtylyqpen (tótemelilik) nemese eki sebeptiń de saldaryna baılanysty bolýy múmkin. \r\n \r\n\r\n\r\nQant dıabetiniń mánin túsiný úshin qalypty úrdisti túsiný qajet, ol kezde taǵam ydyraıdy jáne organızm ony energııany óndirý úshin qoldanady. As qorytý kezinde kelesi úrdister júredi:\r\n\r\n* Glıýkoza atalatyn qant qan aǵymyna túsedi. Glıýkoza - organızm úshin energııa kózi.\r\n* Uıqybezi atalatyn aǵza ınsýlındi óndiredi. Insýlınniń roli – glıýkozanyń qan aǵymynan bulshyq etke, maı jasýshalaryna jáne baýyr jasýshalaryna tasymaldanýynda, olarda energetıkalyq qýat kózi retinde qoldanylady. \r\n \r\n\r\n\r\nQant dıabeti bar adamdarda qant deńgeıi joǵary, sebebi, organızm glıýkozany energııaǵa aınaldyrý úshin maı jasýshalaryna, baýyrǵa jáne bulshyq etine tasymaldaı almaıdy. Bul kelesi sebepterden bolady:\r\n\r\n* Uıqybezi ınsýlınniń jetkilikti mólsherin óndirmeıdi\r\n\r\n* Jasýshalar ınsýlınge serpin bermeıdi\r\n\r\n* Eki sebeptiń de saldary.\r\n\r\nQant dıabeti eki túrli bolady. Osy túrlerdiń árqaısysy úshin paıda bolý sebebi jáne qaýip faktorlary ár túrli:\r\n\r\n* 1 tıpti qant dıabeti  kez kelgen jasta papıda bolýy múmkin, biraq, ol kóbinese balalarda, jasóspirimder men jas adamdarda anyqtalady. Aýrýdyń bul túrinde organızm ınsýlındi az óndiredi nemese óndirmeıdi. Naqastar kúndelikti ınsýlındi egýge muqtaj. Aýrýdyń paıda bolýynyń naqty sebebi belgisiz.\r\n\r\n* 2 tıpti qant dıabeti dıabettiń kópshilik jaǵdaılaryn quraıdy. Ol kóbinese, eresekterde paıda bolady. Biraq, balalar men jastardyń arasynda semizdiktiń keń taralǵandyǵyna saı olardyń arasynda da dıabettiń bul túri kezdese bastady. 2 tıpti dıabeti bar adamdardyń kópshiligi ózderiniń bul aýrýǵa shaldyqqandaryn bilmeıdi.\r\n\r\n* Qant dıabetiniń basqa sebepteri de bar, al keıbir naýqastardy eshqandaı topqa jatqyzýǵa kelmeıdi.\r\n\r\nGestatsııalyq dıabet – qandaǵy qant deńgeıiniń artýy, ol alǵash ret áıelderde júktilik kezinde paıda bolady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nQandaǵy qant deńgeıiniń joǵary bolýy kelesi sımptomdardy týyndatýy múmkin:\r\n\r\n* Kórýdiń aıqyn emestigi\r\n\r\n* Shóldeý sezimi\r\n\r\n* Sharshaý  \r\n\r\n* Ashyǵý\r\n\r\n* Neseptiń júrýiniń jıileýi\r\n\r\n* Salmaq joǵaltý\r\n\r\n2 tıpti dıabet baıaý damıtyndyqtan, qandaǵy qant deńgeıi joǵary bolatyn adamdarda aýrý uzaq ýaqyt boıy sımptomdarsyz ótýi múmkin.\r\n\r\n1 tıpti dıabettiń sımptomdary tez damıdy. Dıagnoz qoıylǵan kezde adamdardyń aýrýǵa shaldyǵýy ýshyǵady.\r\n\r\nAýrýdyń uzaq ýaqyt boıy ótýi saldarynan dıabet basqa kúrdeli máselelerge aparýy múmkin. Bul máseleler dıabettik asqynýlar retinde belgili, olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Kórý máseleleri (ásirese, túnde), jaryqqa sezimtaldyq, kórýdi joǵaltý\r\n* Aıaqtaǵy nemese tabandaǵy aýyrsynatyn oıyq jaralar, olar emdelmegen jaǵdaıda aıaqtyń nemese tabannyń bóligin joǵaltýǵa aparýy múmkin.\r\n* Nervterdiń zaqymdanýy, onyń saldarynan aýyrsyný, shanshý jáne sezimtaldyqty joǵaltý, as qorytý máseleleri, erektsııanyń buzylysy paıda bolýy múmkin.\r\n* Búırektiń máseleleri, bul  búırek jetkiliksizdigine aparýy múmkin.\r\n* Immýndyq júıeniń álsireýi, bul da jıi ınfektsııalarǵa aparýy múmkin.\r\n* Júrek talmasynyń nemese ınsýlttiń paıda bolý yqtımaldyǵynyń artýy. \r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nNesep taldaýy qandaǵy qanttyń joǵary deńgeıin kórsetýi múmkin. Biraq, qant dıabeti tek nesep taldaýy boıynsha ǵana anyqtalmaıdy.\r\n\r\nDáriger dıabettiń bolýyn  qandaǵy qant deńgeıi 200 mg/dl artyq bolǵanda boljaıdy. Dıagnozdyń rastalýy úshin kelesi tekserýlerdi ótkizý qajet:\r\n\r\nQan taldaýy:\r\n\r\n* Ash qarynǵa glıýkozanyń deńgeıin anyqtaý - qant dıabeti qoıylady, eger bul deńgeı  kelesi kórsetkishten: «126 mg/dl» - eki esege asatyn bolsa. 100 - 126 mg/dl arasyndaǵy deńgeı ashqarynǵa glıkemııa buzylysy nemese dıabet aldy atalady. Bul  2 tıpti qant dıabeti paıda bolýynyń qaýip faktory.\r\n\r\n* HbA1c (glıkozıldengen gemoglobın) deńgeıin anyqtaý\r\n\r\n# Normasy: 5.7% kem\r\n\r\n# Dıabet aldy: 5.7% - 6.4%\r\n\r\n# Dıabet: 6.5% nemese odan joǵary.\r\n\r\n* Glıýkozaǵa tózimdilik testi - qant dıabeti qoıylady, eger qandaǵy glıýkozanyń deńgeıi glıýkoza qabyldaǵannan keıin 2 saǵat ótkende 200 mg/dl asatyn bolsa. (bul test 2 tıpti dıabetti anyqtaý úshin jıi qoldanylady).\r\n\r\nAýrýdyń qandaı da bir sımptomdarynsyz 2 tıpti qant dıabetine skrınıngti ótý kelesi adamdarǵa usynylady:\r\n\r\n* Artyq salmaǵy bar balalar jáne qant dıabeti damýynyń basqa qaýipteri bar balalar 10 jasynan bastap, ár 2 jyl skrınıngten ótýi tıis.\r\n* Artyq salmaǵy bar eresekter (dene salmaǵynyń ındeksi - DSI &gt; 25 bolsa) basqa qaýip faktorlary bolýynda.\r\n* 45 jastan asqan eresekter ár 3 jyl saıyn skrınıngten ótýi tıis.\r\n         \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\n2 tıpti qant dıabeti ómir saltyn ózgerýinde, ásirese, salmaq azaıtý men emdám saqtaýda, keri qaıtýy baıqalady. Sonymen qatar, 2 tıpti qant dıabeti salmaq azaıtý operatsııalarynan keıin de qaıtýy múmkin.\r\n\r\n1 tıpti qant dıabeti emdelmeıdi. Qandaǵy qant deńgeıin baqylaý úshin  naýqastarǵa ınsýlın preparatyn engizý qajet.\r\n\r\n1 jáne 2 tıpti dıabetti emdeýge dárilik preparattar, emdám saqtaý jáne dene jattyǵýlary jatady, bul sharalar qandaǵy qant deńgeıin baqylaýǵa arnalǵan.\r\n\r\nQandaǵy qant jáne holesterın deńgeıin, arterıaldyq qysymdy udaıy baqylaý búırektiń, kózdiń, júıke júıesiniń aýrýlarynyń, ınfarkt pen ınsýlttiń damý qaýpin azaıtýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDıabettiń asqynýynyń aldyn alý úshin jylyna keminde, 2-4 ret dárigerge baryp turý qajet. Máseleler týraly dárigermen keńesińiz. Dıabetti baqylaý týraly dárigerdiń keńesin oryndańyz.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nBelsendi ómir saltyn ustaný jáne ońtaıly dene salmaǵyn saqtaý 2 tıpti qant dıabetiniń paıda bolýynyń aldyn alýy múmkin.\r\n\r\n1 tıpti qant dıabetiniń aldyn alýǵa kelmeıdi.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1112,'article','1154','Júrek ustamasy','qz','2018-08-07 11:12:17','2018-08-07 10:57:00','Júrek ustamasy ( mıokard ınfarkti ) júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jetkiliksizdiginen jáne qan aǵymynyń tómendeýinen (ıshemııa) jáne bulshyq ettiń osy bóliginiń berishtenýinen (joıylýy) paıda bolady.\r\n\r\nJúrek bulshyq etiniń berishtenýi - mıokard ınfarkty, al birinshi saǵatta ustamadan bolǵan ólim-jitim – kenetten júrekten bolǵan nemese koronarlyq ólim-jitim atalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1154',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júrek','y','   Júrek ustamasy Júrek ustamasy ( mıokard ınfarkti ) júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jetkiliksizdiginen jáne qan aǵymynyń tómendeýinen (ıshemııa) jáne bulshyq ettiń osy bóliginiń berishtenýinen (joıylýy) paıda bolady.\r\n\r\nJúrek bulshyq etiniń berishtenýi - mıokard ınfarkty, al birinshi saǵatta ustamadan bolǵan ólim-jitim – kenetten júrekten bolǵan nemese koronarlyq ólim-jitim atalady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nJúrek ustamasy ( mıokard ınfarkti ) júrek bulshyq etiniń qanmen qamtamasyz etilýiniń jetkiliksizdiginen jáne qan aǵymynyń tómendeýinen (ıshemııa) jáne bulshyq ettiń osy bóliginiń berishtenýinen (joıylýy) paıda bolady.\r\n\r\nJúrek bulshyq etiniń berishtenýi - mıokard ınfarkty, al birinshi saǵatta ustamadan bolǵan ólim-jitim – kenetten júrekten bolǵan nemese koronarlyq ólim-jitim atalady.\r\n\r\n \r\n\r\nJúrektiń qurylysy: qarynshalar, júreksheler, arterııalar men venalar. Arterııalar  qandy - júrekten, al venalar – júrekke jetkizedi. Venalar otteginiń mólsheri tómen jáne kómirtektiń qostotyǵynyń mólsheri joǵary qandy jetkizedi. Arterııalar otteginiń mólsheri joǵary jáne kómir qyshqyl gazynyń mólsheri tómen qandy jetkizedi. Júrektiń ishki jaǵy klapandardan, kameralar men olarmen baılanysty tamyrlardan turady.\r\n\r\n \r\n\r\nKoronarlyq (júrek) arterııalary júrek bulshyq etin qanmen qamtamasyz etedi. Oń koronarlyq arterııalar júrektiń oń jáne sol bólikterin qamtamasyz etedi; sol  koronarlyq arterııalar qandy júrektiń sol jaǵyna jetkizedi.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nJúrek ustamalarynyń kópshiligi kelesiden týyndaıdy\r\n\r\n* trombylarmen (qan uıyndysy), olar koronarlyq arterııalardyń birin tejeıdi. Koronarlyq arterııalar – júrekke qan men ottegi túsetin jol. Eger qan aǵymy buzylatyn bolsa, júrekke ottegi jetpeıdi, al júrektiń jasýshalary baıaý ólim-jitimge ushyraıdy.\r\n* Aterosklerozdyq túıindaqtardan (maıly-qatty óńez), olar koronarlyq arterııalardyń qabyrǵalarynda jınaqtalady. Bul óńez holesterınnen jáne basqa jasýshalardan turady. Óńezdiń baıaý jınalýy koronarlyq arterııalardyń birin tolyǵymen tejeýi múmkin.\r\n\r\n \r\n\r\nKoronarlyq arterııalarda tamyrdyń qabyqsha zaqymdanǵan jaǵynda túıindaqtar túzilýi múmkin.\r\n\r\n \r\n\r\nKoronarlyq arterııanyń tejelýi tinniń zaqymdanýyna jáne júrek bulshyq etiniń osy bóliginiń jıyrylý qabiletiniń tómendeýine aparady.\r\n\r\nJúrek ustamalary paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Uıqy kezinde jáne demalǵanda\r\n* Dene júktemesinen keıin (kúrt, salqyndaǵan aýa raıynda)\r\n* Kenetten kóńil-kúı tolǵanysynda, aýrýda\r\n\r\nJúrek ustamasyna kóptegen qaýip faktorlary aparýy múmkin:\r\n\r\n* Joǵary qan qysymy (arterıaldyq gıpertenzııa)\r\n* Qandaǵy maıdyń joǵary deńgeıi, mysaly, holesterınniń joǵary deńgeıi\r\n* Temeki shegý\r\n* Artyq salmaq (semizdik)\r\n* Qant dıabeti\r\n* Az qımyldy ómir salty\r\n* Kóńil-kúı kúızelisi\r\n* Psıho-áleýmettik faktorlar\r\n* Tuqym qýalaý beıimdiligi\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nAýyrsyný – júrek talmasynyń sheshýshi sımptomy. Ol ortasha bolýy múmkin, bul kezde naýqastar qysylý, shanshý sezimine shaǵymdanady. Kóbinese, olar naqty aýyrǵan jerin qolymen kórsete alady.\r\n\r\nAýyrsyný 20 mınýtten uzaqqa sozylady. Demalý jáne nıtroglıtserın atalatyn dáriler júrek talmasynan aýyrsynýdy jeńildete almaıdy. Sımptomdar ótip, qaıtalanýy múmkin.\r\n\r\nUstamanyń basqa sımptomdary:\r\n\r\n* Úreılený, alańdaý\r\n* jótel\r\n* esten taný\r\n* sandyraq, bas aınalýy\r\n* júrek aınýy, qusý\r\n* júrektiń qatty soǵýy (júre tez nemese udaıy emes soǵý sezimi)\r\n* entigý\r\n* tersheńdik\r\n\r\n \r\n\r\nKeıbir adamdar (egde jastaǵy, dıabetke shaldyqqandar, áıelder) keýdede aýyrsynýdy sezbeýi múmkin. Nemese ádettegi emes sımptomdary bolýy múmkin (entigý, sharshaý jáne álsizdik). Sımptomsyz ótetin júrek ustamasy «únsiz júrek ustamasy» atalady.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger stetoskoptyń kómegimen naýqastyń júregin tyńdaıdy. Dáriger júrektegi shýdy, ókpedegi aýytqýly dybystardy tyńdaýǵa tyrysady. Naýqastyń tamyr soǵýy birkelki bolmaýy múmkin. Naýqastyń arterıaldyq qysymy júrek ustamasy kezinde qalypty, tómen nemese joǵary bolýy múmkin.\r\n\r\nJúrektiń zaqymdaný dárejesin anyqtaý úshin  elektrokardıogramma jasalady.\r\n\r\n \r\n\r\nEKG arqyly júrek ustamasynyń túrli fazalaryn kórýge bolady:\r\n\r\n‘’*  asa jiti fazasy júrek ustamasynan keıin birden bastalady\r\n* jiti fazasy júrek ustamasynan keıin birneshe saǵattan birneshe kúnge deıin bolady \r\n*  sheshilgen fazasy júrek ustamasynan keıin birneshe kún ótkende bolady\r\n* turaqtanǵan sozylmaly fazasy – ustamanyń sońǵy fazasy, ádette, júrektiń qalypty EKG qaraǵanda qaıtymsyz derttik ózgeristerdi kórsetedi.’’\r\n \r\nQandaǵy troponın deńgeıi naýqasta júrek tinderiniń zaqymdanýy bolýyn kórsete alady. Bul test naqty júrek ustamasy bolýyn rastaıdy.\r\n\r\nKórsetimine qaraı naýqasqa koronarografııa júrgizilýi múmkin. Bul test kezinde arnaıy boıaǵysh jáne rentgen qoldanylady, júrek arqyly qan aǵýyn kórý úshin. Bul arqyly sizge bolashaqta qandaı em-sharalar qajet bolatyndyǵyn anyqtaýǵa bolady. \r\n\r\nAýrýhanada jasalatyn basqa testiler:\r\n\r\n* Ehokardıografııa (júrek ÝDT (ÝZI))\r\n* Dene tózimdiligine test\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nJúrek ustamasy – shuǵyl medıtsınalyq jaǵdaı. Eger ózińizde nemese basqa adamnyń júrek ustamasy jaǵdaıyna kýá bolsańyz, kelesi áreketti oryndańyz:\r\n\r\n* Shuǵyl túrde jedel járdemdi shaqyryńyz.\r\n* kútpeńiz. Júrek ustamasynyń alǵashqy saǵattarynda kenetten bolatyn ólim qaýpi joǵary.\r\n* Ózdigińizshe nemese óz kóligińizde aýrýhanaǵa jetýge tyryspańyz.\r\n*  Dáriger kelgenge deıin alǵashqy járdemdi jasaý qajet — naýqasty jatqyzyp, terezeni ashyp, jaǵasynyń túımesin aǵytyp, beldigin sheshý qajet.\r\n*  Jatqan kezde til astyna nıtroglıtserın salý qajet — jarty saǵat ishinde bes tabletkadan aspaıtyndaı.\r\n \r\nShuǵyl járdem bóliminde naýqasqa kelesi sharalar jasalady:\r\n\r\n* Júrek yrǵaǵyn qadaǵalaıtyn apparatqa jalǵanady, dárigerler júrek jaǵdaıyn baqylaýy úshin.\r\n* Ottegini beredi, júrek jumysyn jeńildetý úshin.\r\n* Fızeritindidegi preparattary  bar tamyzǵyny qoıady.\r\n* Keýdedegi aýyrsynýdy basý úshin nıtroglıtserın jáne morfın egiledi.\r\n* Atsetılsalıtsıl qyshqyly taǵaıyndalady. Qarsy kórsetimderi bolsa, tromby túzilýiniń aldyn alatyn basqa preparat taǵaıyndalady.\r\n \r\nUstamadan keıin 3 saǵat ishinde trombolıtıkalyq emdeý qoldanylady. Bul – tamyr aǵynynyń ishinde trombyny eritý esebinen qan aǵynyn qalpyna keltirýge baǵyttalǵan emdeý.\r\n\r\nShuǵyl járdem etý úshin dárigerler angıoplastıkany jáne stentteýdi jasaýy múmkin.\r\n\r\nAngıoplastıka — ushynda keńeıtiletin ballony bar, jińishke kateterdi qoldanýmen zaqymdanǵan arterııany ashý sharasy. Angıoplastıka – júrek ustamasynyń saldaryn emdeýdiń tıimdi ádisi. Bul operatsııany aýrýhanaǵa kelgennen keıin 90 mınýt ishinde jasaý qajet. Júrek ustamasynan keıin 12 saǵattan artyq ýaqyt ótpeýi qajet.\r\n\r\nKeıde angıoplastıka stentteýmen tolyqtyrylady. Stentteý – arterııaǵa metall stent qoıý, arterııanyń sańylaýy arqyly jetkilikti qan aǵynyn qamtamasyz etý úshin, ádette, stent arterııaǵa qoıylady jáne onyń qaıta tejelýiniń aldyn alý úshin qaldyrylady.\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin birneshe kún ótkende naýqastyń jaǵdaıy turaqtansa, aýrýhanadan shyǵarýy múmkin.\r\n\r\nJúrek ustamasy bolǵan adamǵa dárilerdi ómir boıy qabyldaý qajet bolady. Qabyldaıtyn dárilerdi toqtatý nemese mólsherin azaıtý úshin dárigermen keńesý qajet.\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin naýqas álsizdikti sezinip, kóp nársege mazasyzdanýda bolady. Bul sezimniń bári qalypty. Olar 2-3 aptadan keıin ótedi. Sondaı-aq, naýqas aýrýhanadan shyqqan kezde sharshaýdy sezinedi.\r\n\r\nDárigerler naýqasqa kelesideı aqparat beredi:\r\n\r\n* Dárini qalaı qabyldaý týraly\r\n* Júrekke durys emdámdi qalaı qadaǵalaý qajet\r\n* Qandaı dene jattyǵýlaryn oryndaý qajet\r\n* Júrek aýrýynda ne isteý qajet\r\n* Temeki shegýdi qalaı qoıý jóninde\r\n \r\n\r\nAýrýdyń  boljamy\r\n\r\nJúrek ustamasynan keıin qaıtalaný yqtımaldyǵy artady. Boljamy kóbinese, júrek bulshyq etiniń, qaqpaqshalarynyń zaqymdanǵan jerine jáne kólemine baılanysty.\r\n\r\nÁdette, júrek ustamasy bolǵan adam birtindep qalypty tirshiligine oralady, onyń ishinde, jynystyq belsendilikke de.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nEger zaqymdaný kólemi úlken bolsa, júrek jetkiliksizdigi jáne júrek yrǵaǵynyń buzylysy damýy múmkin, olar ómirge qaýipti.\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nEger ózińizde nemese jaqyndaryńyzda joǵaryda atalǵan sımptomdardy baıqasańyz, shuǵyl túrde jedel járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\nBul aýrýdyń aldyn alý alǵashqy jáne ekinshi bolyp bólinedi. Alǵashqy túri mıokard  ınfarktiniń paıda bolýyna jol bermeýge, ekinshisi – ustamanyń qaıtalanbaýyna baǵyttalady.\r\n\r\nAldyn alý júrek-qantamyr aýrýlarynan zardap shegetin naýqastarmen qatar saý adamdarǵa da qajet, aldyn alý júrek ustamasynyń paıda bolý qaýpin arttyratyn\n faktorlardy joıýǵa negizdeledi:\r\n\r\n* Dene salmaǵyn baqylaý.\r\n*  Udaıy dene júktemeleri\r\n*  Zııandy ádetterden arylý\r\n*  Qandaǵy holesterın deńgeıin baqylaý\r\n* Arterıaldyq qysymdy baqylaý.\r\n*  Qandaǵy qant deńgeıin baqylaý\r\n*  Emdám\r\n* Atsetılsalıtsıl qyshqyly bar preparattardy qabyldaý.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1113,'article','1157','Jynystyq gerpes','qz','2018-08-07 11:39:30','2018-08-07 11:33:00','Gerpes – aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralardy týyndatatyn vırýstar tobynyń ataýy. Gerpestiń túrleriniń biri (qarapaıym gerpes vırýsy nemese QGV) aýyz mańaıyndaǵy gerpesti (ushyq) jáne jynystyq gerpesti (jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy) týyndatýǵa qabiletti. Qursaý gerpesi – jelsheshekti jáne qursaý temiretkini týyndatatyn gerpestiń bir túri.\r\n\r\nGerpes vırýsy álemdegi mıllıondaǵan adamda bar. Aýrýdyń ýshyǵýynan keıin basylatyn kezeńi bolady. Aýrýdyń ýshyǵýy kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný nemese jynystyq qatynasqa túspeý arqyly naýqas seriktesin juqpalanýdan saqtaıdy. Bul jóninde dárigermen keńesý shart.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1157',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Jynystyq','y','   Jynystyq gerpes Gerpes – aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralardy týyndatatyn vırýstar tobynyń ataýy. Gerpestiń túrleriniń biri (qarapaıym gerpes vırýsy nemese QGV) aýyz mańaıyndaǵy gerpesti (ushyq) jáne jynystyq gerpesti (jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy) týyndatýǵa qabiletti. Qursaý gerpesi – jelsheshekti jáne qursaý temiretkini týyndatatyn gerpestiń bir túri.\r\n\r\nGerpes vırýsy álemdegi mıllıondaǵan adamda bar. Aýrýdyń ýshyǵýynan keıin basylatyn kezeńi bolady. Aýrýdyń ýshyǵýy kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný nemese jynystyq qatynasqa túspeý arqyly naýqas seriktesin juqpalanýdan saqtaıdy. Bul jóninde dárigermen keńesý shart. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nGerpes degenimiz ne?\r\n\r\nGerpes – aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralardy týyndatatyn vırýstar tobynyń ataýy. Gerpestiń túrleriniń biri (qarapaıym gerpes vırýsy nemese QGV) aýyz mańaıyndaǵy gerpesti (ushyq) jáne jynystyq gerpesti (jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy) týyndatýǵa qabiletti. Qursaý gerpesi – jelsheshekti jáne qursaý temiretkini týyndatatyn gerpestiń bir túri.\r\n\r\nGerpes vırýsy álemdegi mıllıondaǵan adamda bar. Aýrýdyń ýshyǵýynan keıin basylatyn kezeńi bolady. Aýrýdyń ýshyǵýy kezinde jynystyq qatynasta prezervatıv qoldaný nemese jynystyq qatynasqa túspeý arqyly naýqas seriktesin juqpalanýdan saqtaıdy. Bul jóninde dárigermen keńesý shart.\r\n\r\nÓmir saltyna qatysty keńester:\r\n\r\n* Dárigermen keńesińiz, eger gerpeske kúmánińiz bolsa.\r\n* Jalǵyz sizde ǵana emes, álemde mıllıondaǵan adamda gerpes baryn bilińiz\r\n* Salaýatty ómir saltyn ustanyp, kúızelisti shekteńiz\r\n* Oıyq jaralardy ustamańyz\r\n* Jynystyq qatynastaǵy seriktesińizge gerpes bar ekendigin aıtyńyz, prezervatıv qoldanyńyz.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nJynystyq gerpestiń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nSımptomdaryna kiretinder: jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy aýyrsynatyn oıyq jaralardyń, qyshýdyń, aýyrsynatyn nesep júrýiniń, qynaptan bólindilerdiń jáne shaptyń aýmaǵyndaǵy aýyrsynatyn túıinderdiń paıda bolýy.  Alǵashqy ýshyǵýy kezinde (alǵashqy gerpes) keıbir naýqastarda tumaý tárizdi sımptomdar: denedegi aýyrsyný, qyzba jáne bastyń aýyrsynýy bolady. Gerpeske shaldyqqan adamdardyń kópshiliginde ózine tán sımptomdarymen aýrýdyń asqynýy bolyp turady. Keıbir áıelderde gerpestik bóritkender jatyrdyń moınynda ǵana bolady. Bul jaǵdaıda sımptomdary az nemese bolmaýy múmkin.\r\n\r\nJuqqannan keıin ne bolady? \r\n\r\nGerpes vırýsyn juqtyrýdan keıin aýrý birneshe kezeńde ótedi. Olardyń sıpattamalary tómende keltirilgen.\r\n\r\nAlǵashqy kezeńi \r\n\r\nBul kezeń juqtyrǵannan keıin 2 - 8 kúnnen keıin bastalady, biraq, keıde bul kóbirek ýaqytty alýy múmkin. Ádette, ınfektsııanyń órshýinde azdaǵan aýyrsynatyn kópirshikter toby paıda bolady. Kópirshikterdegi suıyqtyq móldir nemese bulyńǵyr bolady. Kópirshikterdiń astyndaǵy aýmaq ádette, qyzyl bolady. Kópirshikter ońaı jarylady, sondyqtan, ashyq oıyq jaralarǵa tez aınalady. Naýqas kópirshik kezeńin baıqamaýy múmkin.\r\n\r\nJynystyq múshelerdiń aýmaǵynda aýyrsynatyn kópirshikter men oıyq jaralar paıda bolýynda nesep júrýi kezinde aýyrsyný bolady. Bul joǵary temperatýramen, jalpy ózin nashar sezinýmen, nemese basqa tumaý sekildi sımptomdarmen qosarlanady.\r\n\r\nKeıde aýrý sımptomsyz ótedi, keıbir naýqastar ózderiniń juqpalanǵandyǵyn bilmeıdi.\r\n\r\nJasyryn kezeńi \r\n\r\nBul kezeńde kópirshikter, oıyq jaralar nemese basqa sımpomdar bolmaıdy. Bul kezde vırýs teriden omyrtqany qorshaıtyn nervterge ótedi.\r\n\r\nÓrshý kezeńi\r\n\r\nBul kezeńde vırýs nerv jalǵamdarynda kóbeıe bastaıdy. Eger zaqymdanǵan nerv jalǵamdary organızmniń suıyqtyqpen (silemeı, sháýet, qynap bólindisi) janasatyn aýmaǵynda bolsa, vırýs olarǵa túsedi. Bul kezeń sımptomsyz ótedi, biraq, bul kezde vırýstyń taralýy júredi.\r\n\r\n \r\nSebepteri jáne qaýip faktorlary\r\n\r\nJynystyq gerpes qalaı taralady?\r\n\r\nJynystyq gerpes ádette, jynystyq qatynas kezinde, onyń ishinde, juqpaly adammen aýyz arqyly qatynasty qosa, adamnan adamǵa beriledi. Vırýs organızmge zaqymdanǵan teri nemese aýyzdyń silemeı qabaty, nesep shyǵarý jolarynyń sańylaýy, jatyrdyń moıny nemese aınalshyq sańylaýy arqyly ótýi múmkin. Gerpes ınfektsııanyń órshýinde kópirshikter nemese oıyq jaralar bolǵanda jeńil taraıdy. Biraq, keıde ınfektsııa kórinetin sımptomdarsyz da taralady. Gerpes vırýsy organızmde aýysyp turady, mysaly, jynystyq músheden saýsaqqa, kózge nemese deneniń basqa bóligine.\r\n\r\nJúkti áıel gerpes vırýsyn óziniń qursaǵyndaǵy nárestege beredi me?\r\n\r\nIá. Júkti áıel dárigerge ózinde jynystyq gerpes bar ekendigin nemese gerpes bar adammen jynystyq qatynasta bolǵandyǵyn aıtýy qajet. Gerpes bar analardan týǵan sábıler bosaný kezinde ınfektsııany juqtyrady. Jańa týǵan sábılerde gerpes mıdyń zaqymdanýyna, soqyrlyqqa, ólim-jitimge deıin ushyratýy múmkin. \r\n\r\nSábı jatyrdyń ishinde qorǵanysta. Biraq, bosaný joldary arqyly ótkende juqpalanýy múmkin. Eger sizde gerpes bolsa, nemese osy vırýs bar adammen jynystyq qatynasta bolsańyz, sondaı-aq, bosaný kezinde aýrýdyń sımptomdary bolsa, dáriger kesar tiligin jasaýǵa sheshim qabyldaýy múmkin, sebebi, sábı gerpespen juqpalanǵan áıeldiń bosaný joldary arqyly ótpeýi qajet.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nÓzimde gerpes bar ekendigin boljasam, ne isteýim qajet? \r\n\r\nTezirek dárigerge baryńyz. Gerpesti oıyq jaralarǵa qarap anyqtaý ońaı. Emdeýdi bastap, aýyrsynýdy azaıta alasyz.\r\n\r\nGerpesten aıyǵýǵa bolady ma?\r\n\r\nJoq, biraq dáriler jaǵdaıdy jaqsartady. Atsıklovır sekildi dárilik preparattar gerpes kezinde jaralardyń jazylýyna, aýyrsynýdyń azaıýyna yqpal etedi. Atsıklovırdiń tabletkadaǵy túri alǵashqy nemese qaıtalanǵan gerpesti emdeýge arnalǵan. Sondaı-aq, preparat aýrýdyń qaıtalaný sanyn azaıtýǵa qabiletti. Atsıklovır, sondaı-aq, jaqpa maı túrinde shyǵarylady, ony  aýrýdyń bastapqy kezeńinde nemese qaıtalanýy kezinde oıyq jaralarǵa jaǵýǵa bolady.\r\n\r\nFamtsıklovır jáne valatsıklovır qaıtalanatyn jynystyq gerpesti emdeý jáne qaıtalanýdyń aldyn alý úshin qoldanylady.\r\n\r\nAýyrsynýdy basý úshin keńester\r\n\r\n* Aspırın, atsetamınofen nemese ıbýprofen qabyldańyz.\r\n* Aýyrsynatyn jerge sál jyly nemese salqyn salfetka basyńyz. Jyly (ystyq emes) vanna qabyldańyz (nesep júrýinde áıel vannada nesep shyǵarýyna bolady, bul nesepti ezip, oıyq jarany kúıdirmeıdi).\r\n* Zaqymdanǵan jerdi qurǵaq jáne taza ustaý qajet.\r\n* Maqta matadan ish kıim kıińiz.\r\n* Bos, qyspaıtyn kıim kıińiz.\r\n\r\nMende gerpes bolsa, jáne júkti bolýdy josparlasam, ne isteýim qajet?\r\n\r\nEger sizde jynystyq gerpes bolsa, jáne júktilikti josparlasańyz, nemese júkti bolsańyz, bul týraly dárigerge habarlaý qajet. Ol júktilik kezinde jáne bosaný aldynda aýrýdyń órshýi bolmas úshin vırýsqa qarsy preparattardy taǵaıyndaıdy. Jynystyq gerpes ınfektsııasy bosaný kezinde órshise, dáriger kesar tiligin jasaıdy, bul kezde gerpes vırýsynyń sábıge berilý qaýpi azǵantaı.\r\n\r\nJúktilik kezinde gerpesti juqtyrsam, ne isteýim qajet?\r\n\r\nEger jynystyq gerpestiń alǵashqy órshýi júktilik kezinde bolsa, dárigerge aıtýyńyz qajet. Dáriger vırýsqa qarsy dárilerdi usynady. Sábıdiń gerpes vırýsyn juqtyrý qaýpi aýrý bosaný aldynda órshise, edáýir joǵary bolady.\r\n\r\nJúktilik kezinde gerpesti juqtyrmaý mańyzdy. Eger seriktesińizde gerpes bolsa, al sizde bolmasa, jynystyq qatynas kezinde prezervatıv qoldanyńyz. Osy ýaqytta gerpestiń órshýi bolmasa da, seriktesińiz sizge ınfektsııany berýi múmkin. Oıyq jara jazylǵanǵa deıin jynystyq qatynastan alshaq bolyńyz.\r\n\r\n \r\nAsqynýlary\r\n\r\nKóptegen adamdarda gerpestiń alǵashqy órshýinen keıin kópirshikter men oıyq jaralar qaıtadan paıda bolýy múmkin. Bul aýrýdyń qaıtalanýy. Ádette, bul kezde aýrýdyń sımptomdary alǵashqydaı aıqyn bolmaıdy.  Kúızelis, nashar seziný, sharshaý, kúnniń kózinde bolý nemese etekkir aınalymy aýrýdyń qaıtalanýyna beıim etedi. Keıde adam aýrýdyń órshýiniń jaqyndaýyn sezinedi: alǵashqyda kópirshikter men oıyq jaralar bolǵan jerde qyshý, shanshý nemese aýyrsyný sezilýi múmkin.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nGerpes vırýsyn taralmaıtyndaı, jynystyq qatynas úshin qaýipsiz ýaqyt bar ma?\r\n\r\nTolyq qaýipsiz deıtin ýaqyt joq, ony bilý qıyn. Siz jynystyq seriktesińizge ózińizde gerpes bar ekendigi týraly aıtýyńyz shart. Oıyq jaralar bolsa, qatynasqa túspeý qajet. Oıyq jaralar kezinde gerpes bir adamnan basqaǵa jeńil beriledi.  Onyń taǵy bir sebebi, oıyq jara kezinde JITS (SPID) týyndatatyn, adamnyń ımmýnıtet tapshylyǵy (AIT- VICh) vırýsyn jeńil juqtyrýǵa bolady. Ár jynystyq qatynasta prezervatıv qoldanýyńyz qajet. Biraq, olar búkil zaqymdanǵan aýmaqty qamtyǵan kezde ǵana gerpestiń taralý qaýpin azaıtady.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1114,'article','1290','Qaıtalanbaly qozǵalys sındromy','qz','2018-10-05 10:49:31','2018-10-05 10:47:00','__Qaıtalanbaly qozǵalys sındromy__ -  dep isik nemese túsinikiz sezimtaldyq aýrýynyń áserinen bir qımyldy birneshe ret qaıtalap jiberý jaǵdaıyn aıtady. Alaıda mamandar bul termındi dıagnoz  dárejesinde qoldanýǵa kelispeıdi.\r\n\r\nBir qozǵalystyń birneshe ret qaıtalanýynan, isik nemese tinderdiń tozýy bolýy múmkin.\r\n\r\nQaıtalanbaly qozǵalys sındromynyń sebebi turmystan ne bolmasa jumystan, álde belsendi demalystyń ( az fızıkalyq áreket jasaıtyn demalys túrleri)áserinen de týyndaýy múmkin.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1290',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Q','Qaıtalanbaly','y','   Qaıtalanbaly qozǵalys sındromy __Qaıtalanbaly qozǵalys sındromy__ -  dep isik nemese túsinikiz sezimtaldyq aýrýynyń áserinen bir qımyldy birneshe ret qaıtalap jiberý jaǵdaıyn aıtady. Alaıda mamandar bul termındi dıagnoz  dárejesinde qoldanýǵa kelispeıdi.\r\n\r\nBir qozǵalystyń birneshe ret qaıtalanýynan, isik nemese tinderdiń tozýy bolýy múmkin.\r\n\r\nQaıtalanbaly qozǵalys sındromynyń sebebi turmystan ne bolmasa jumystan, álde belsendi demalystyń ( az fızıkalyq áreket jasaıtyn demalys túrleri)áserinen de týyndaýy múmkin.\r\n Qaıtalanbaly qozǵalys sındromy -  dep isik nemese túsinikiz sezimtaldyq aýrýynyń áserinen bir qımyldy birneshe ret qaıtalap jiberý jaǵdaıyn aıtady. Alaıda mamandar bul termındi dıagnoz  dárejesinde qoldanýǵa kelispeıdi.\r\n\r\nBir qozǵalystyń birneshe ret qaıtalanýynan, isik nemese tinderdiń tozýy bolýy múmkin.\r\n\r\nQaıtalanbaly qozǵalys sındromynyń sebebi turmystan ne bolmasa jumystan, álde belsendi demalystyń ( az fızıkalyq áreket jasaıtyn demalys túrleri)áserinen de týyndaýy múmkin.\r\n\r\nTin isinip, júıkege qysym túsirgende mynadaı belgiler paıdp bolady:\r\n•	Sezimtaldylyq\r\n•	Uıyp qalý\r\n•	Shanshý\r\n•	Álsizdik\r\n•	Qoldaný barysynda aýyrsyný\r\n\r\nQaıtalanbaly qoǵalys sındromynyń emi;\r\n•	Sımptomdardy týdyratyn  is-áreketterdi toqtatý;\r\n•	Sozylmaly, kúshemeli jattyǵýlardy jasaý;\r\n•	Sýyq jáne ystyq kompresti (sýǵa malynǵan shúberek) kezek-kezek basý.\r\n•	Tańǵysh qalaq salyp, demalý kerek.\r\n•	Qabynýǵa qarsy prepatarttardy paıdalaný.\r\n•	Kofeeınnan, tabaktan, alkogolden bas tartý.\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nsındrom\r\nkóp ret qaıtalynatyn is-qımyl\r\nshanshý\r\nÁlsizdik\r\nqabynýǵa qarsy preparattardy qoldaný\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1115,'article','1295','Asqazanniń túıilip aýrýy','qz','2018-10-05 11:02:37','2018-10-05 11:01:00','__Asqazanniń túıilip aýrýy __– bul jıi bola bermeıtin, orny men aýyrlyq dárejesi ózgermeli, turaqsyz aýrý sezimi. Budan úlken qolaısyzdyq týyndaıdy, biraq ishtegi gazdardy bosatyp nemese ishekti jeńildetkende aýrýy qoıyp qalady. Sondyqtan bul qaýipti jaǵdaı bolyp eseptelmeıdi. Ishtiń túıilip aýrýy – ish qatý men ish ótýdiń sebebinen bolyp jatady, muny úıde de emdese bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1295',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Asqazanniń','y','   Asqazanniń túıilip aýrýy __Asqazanniń túıilip aýrýy __– bul jıi bola bermeıtin, orny men aýyrlyq dárejesi ózgermeli, turaqsyz aýrý sezimi. Budan úlken qolaısyzdyq týyndaıdy, biraq ishtegi gazdardy bosatyp nemese ishekti jeńildetkende aýrýy qoıyp qalady. Sondyqtan bul qaýipti jaǵdaı bolyp eseptelmeıdi. Ishtiń túıilip aýrýy – ish qatý men ish ótýdiń sebebinen bolyp jatady, muny úıde de emdese bolady. Asqazanniń túıilip aýrýy – bul jıi bola bermeıtin, orny men aýyrlyq dárejesi ózgermeli, turaqsyz aýrý sezimi. Budan úlken qolaısyzdyq týyndaıdy, biraq ishtegi gazdardy bosatyp nemese ishekti jeńildetkende aýrýy qoıyp qalady. Sondyqtan bul qaýipti jaǵdaı bolyp eseptelmeıdi. Ishtiń túıilip aýrýy – ish qatý men ish ótýdiń sebebinen bolyp jatady, muny úıde de emdese bolady.\r\n  \r\nTegter: \r\n\r\nishtegi aýyrsynýy\r\nkolıka – shanshý aýyrsynýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1116,'article','1297','Sýbdýraldi qandy isik','qz','2018-10-05 11:04:56','2018-10-05 11:04:00','__Sýbdýraldi qandy isik (gematoma) __– bas súıeginiń jáne mıdyń arasyndaǵy qýysta qannyń jınaqtalýyn bildiredi, bul ishki qan qysymynyń ulǵaıýymen birge júredi. Ádette qan quıylý - bastan jaraqat alǵanda kúretamyrdyń jyrtylýynan  paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1297',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Sýbdýraldi','y','   Sýbdýraldi qandy isik __Sýbdýraldi qandy isik (gematoma) __– bas súıeginiń jáne mıdyń arasyndaǵy qýysta qannyń jınaqtalýyn bildiredi, bul ishki qan qysymynyń ulǵaıýymen birge júredi. Ádette qan quıylý - bastan jaraqat alǵanda kúretamyrdyń jyrtylýynan  paıda bolady. Sýbdýraldi qandy isik (gematoma) – bas súıeginiń jáne mıdyń arasyndaǵy qýysta qannyń jınaqtalýyn bildiredi, bul ishki qan qysymynyń ulǵaıýymen birge júredi. Ádette qan quıylý - bastan jaraqat alǵanda kúretamyrdyń jyrtylýynan  paıda bolady.\r\nSýbdýraldi qandy isiktiń (gematomanyń) tez nemese kesh damıtyn sımptomdary:\r\n•	Bastyń qatty aýyrýy.\r\n•	Esiniń adasýy.\r\n•	Qaltyraýy.\r\n•	Motorly fýnktsııanyń buzylysy, mysaly, júris-turystyń ózgerisi.\r\nAýyr  qan quıylý sımptomdary birneshe mınýt nemese saǵat arasynda damýy múmkin. Sábılerde bir  nemese eki eńbegi de tompıyp  qalady.\r\nAz ǵana qan quıylý sımptomdary birneshe aptada damýy múmkin. Qan uıyp qalǵannan keıin jáne qan quıylý toqtaǵannan keıin de tinderdiń aınalasyndaǵy suıyqtyq sińirilip, aqyryndap bas súıeginde qysym kóterilýi múmkin.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\ngematoma\r\nqandy isik\r\nmıǵa qan quıylý\r\nQaltyraý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1117,'article','1336','Tservıtsıt','qz','2018-10-29 11:33:17','2018-10-29 11:13:00','Tservıtsıt - jatyr moınynyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy.\r\nTservıtsıt kóbinese jynystyq qatynas arqyly beriletin ınfektsııadan týyndaıtyn aýrý. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1336',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tservıtsıt','y','   Tservıtsıt Tservıtsıt - jatyr moınynyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy.\r\nTservıtsıt kóbinese jynystyq qatynas arqyly beriletin ınfektsııadan týyndaıtyn aýrý.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nTservıtsıt - jatyr moınynyń shyryshty qabyǵynyń qabynýy.\r\n \r\n{  \r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nTservıtsıt kóbinese jynystyq qatynas arqyly beriletin ınfektsııadan týyndaıtyn aýrý. Jynystyq jolmen beriletin (JJBI) jáne tservıtsıt týdyrýy múmkin ınfektsııalarǵa mynalar jatady:\r\n•	Hlamıdııa;\r\n•	Gonoreıa;\r\n•	Gerpes vırýsy (genıtaldy gerpes);\r\n•	Adam papıllomasynyń vırýsy (genıtaldy súıelder);\r\n•	Trıhomonıaz;\r\n\r\nTservıtsıtke soqtyratyn basqa faktorlarǵa mynalar jatady:\r\n•	Kishi jambas aýmaǵyna (jatyr moıny qalpaqshalary, dıafragma nemese pessarıı) engizilgen qurylǵylar.\r\n•	Kontratseptsııa ádisi retinde paıdalanylatyn spermıtsıdterge allergııa;\r\n•	Lateks  músheqaptaryna allergııa;\r\n•	Hımııalyq zattardyń áseri;\r\n\r\nTservıtsıt keń taralǵan aýrý túri. Bul eresek áıelderdiń jartysynan astamynda kezdesedi. \r\nQaýip týdyratyn faktorlary:\r\n•	Juqtyrý qaýpi joǵary jaǵdaıdaǵy jynystyq qatynastar;\r\n•	JJBI juqtyrǵan adam;\r\n•	Kóptegen seksýaldyq seriktesteri bar adamdar;\r\n•	Erte jynystyq qatynasqa túsý;\r\n\r\n•	JJBI bolǵan nemese juqtyrý qaýpi joǵary jaǵdaıda jynystyq qatynasta bolý;\r\nTservıtsıtke sebep bolatyn bakterııalar (mysaly, stafılokokk jáne streptokokk), sondaı-aq qalypty vagınaldy bakterııalardyń (bakterıaldy vagınozdyń) shamadan tys kóp bolýy tservıtsıtti týdyrý múmkin.\r\n\r\nSımptomdary\r\nAýrýdyń sımptomdaryna mynalar jatady:\r\n•	Jynystyq qatynas, menopaýza nemese aı saıynǵy menstrýatsııadan tys paıda bolatyn jatyrdan qan ketý;\r\n•	Túri erekshe, toqtamaı keletin suıyqtardyń bólinýi: olar sur, aq nemese sary tústi bolýy múmkin;\r\n•	Aýyrsynýdy týdyratyn jynystyq qarym-qatynas;\r\n•	Qynap mańynyń aýyrsynýy;\r\n•	Jambas aýmaǵynda qysý nemese aýyr salmaqtyń sezilýi;\r\n\r\nEskertý: Aýrýdyń sımptomdary bolmaýy da múmkin. Hlamıdıoz juqtyrýy múmkin áıelder tipti, eshqandaı sımptomdary joq bolsa da, osy ınfektsııaǵa qarsy tekserilýi kerek.\r\n\r\nDıagnostıka\r\nGınekologııalyq tekserý kelesi maqsattardy aıqyndaýdy kózdeıdi:\r\n•	Qynaptan aǵatyn suıyqtar;\r\n•	Jatyr moınynyń shyryshty qabyǵynyń qyzarýy;\r\n•	Qabyný, qynap qabyrǵalarynyń isinýi;\r\n\r\nDıagnostıka ádisteri:\r\n•	Mıkroskoptyń kómegimen suıyqtardy zertteý (kandıdoz, trıhomonıaz nemese bakterııalyq vagınozdy anyqtaýǵa bolady);\r\n•	PAP testi;\r\n•	Gonoreıa men hlamıdıozǵa tekserý;\r\n\r\nSırek jaǵdaılarda jatyr moıyny tininiń kolposkopııasyn jáne bıopsııasyn ótkizý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nEmdeý\r\nHlamıdıoz nemese soz aýrýyn (gonoreıany) emdeý úshin antıbıotıkter taǵaıyndalady. Gerpes ınfektsııasyn emdeý úshin vırýsqa qarsy preparattar taǵaıyndalýy múmkin.\r\nMenopaýza ýaqytyna jetken áıelderge gormondyq preparattardy (estrogen jáne progesteronmen) taǵaıyndaýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýdiń áseri bolmasa nemese uzaqqa sozylǵan tservıtsıt aýrýyna mynadaı emdik sharalar qarastyrylady:\r\n•	Krıohırýrgııa (qatyrý);\r\n•	Zaqymdanǵan tinderdi joıý úshin shaǵyn zond arqyly elektr togynyń kómegi;\r\n•	Lazerlik terapııa,\r\n\r\nBoljamy\r\nKóp jaǵdaıda sebebin durys anyqtaý arqyly jáne emdeýdiń tıimdiligi arqyly qarapaıym tservıtsıtten tez aıyǵýǵa bolady.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\nTservıtsıt birneshe aı nemese jyldar boıy jalǵasýy múmkin. Tservıtsıt jynystyq qarym-qatynas kezinde aýyrsynýdy týdyrýy múmkin (dıspareýnııa).\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nTservıtsıt belgileri paıda bolǵan jaǵdaıda dárigerge qaralyńyz.\r\n\r\nAldyn alý\r\nTservıtsıttiń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalar mynalardy qamtıdy:\r\n•	Titirkendirgishterdi, mysaly, hosh ıistendirilgen tampondardy qoldanbaý;\r\n•	Qynapqa salynǵan bóten zattardyń (mysaly, tampondar) durys salynǵanyna kóz jetkizý. Qynapshaǵa engizilgennen keıin olardy qanshalyqty jıi aýystyrý kerek jáne qalaı tazartýǵa bolatyny týraly nusqaýlardy oryndańyz;\r\n•	Sizdiń jynystyq serigińiz JJBI-men aýyrmaǵanyna senimdi bolý;\r\n•	 Siz jáne sizdiń serigińiz basqa adamdarmen jynystyq qatynasqa túspeýi kerek;\r\n•	Jynystyq qatynas kezinde árdaıym músheqapty qoldanyńyz, bul JJBI juqtyrý qaýipin azaıtady.  Erlerge de, áıelderge de arnalǵan músheqapter bar , biraq olardy erler jıi paıdalanady. Árdaıym múshe qapty durys paıdalaný kerek.\r\n\r\nDerekkóz: https://medlineplus.gov/ency/article/001495.htm\r\n\r\nTegter: \r\ntservıtsıt\r\ntserfıtsıt sımptomy\r\ntservıtsıttiń emdelýi\r\njatyrǵan bólindiniń shyǵýy\r\nqabyný\r\nqan ketý\r\nınfektsııa\r\njaǵymsyzdyq\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1118,'article','1353','Týa bitken júrek aqaýy','qz','2018-11-12 07:51:45','2018-11-12 07:45:00','Týa bitken júrek aqaýy - júrek qurylymdarynyń jáne fýnktsııalarynyń buzylýlaryna\r\nbaılanysty paıda bolatyn aýrý.\r\nJúrek qaqpaqshalardan, kameralardan jáne olarmen baılanysqan tamyrlardan turady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1353',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Týa','y','   Týa bitken júrek aqaýy Týa bitken júrek aqaýy - júrek qurylymdarynyń jáne fýnktsııalarynyń buzylýlaryna\r\nbaılanysty paıda bolatyn aýrý.\r\nJúrek qaqpaqshalardan, kameralardan jáne olarmen baılanysqan tamyrlardan turady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n  \r\n\r\nJalpy aqparat\r\nTýa bitken júrek aqaýy - júrek qurylymdarynyń jáne fýnktsııalarynyń buzylýlaryna baılanysty paıda bolatyn aýrý.\r\n \r\nJúrek qaqpaqshalardan,  kameralardan jáne olarmen baılanysqan tamyrlardan  turady.\r\n\r\nSebepteri\r\nTýa bitken júrek aqaýyna (TJA) júrektiń birqatar anatomııalyq aqaýlary jatady. Bul týa bitken aýrýlardyń eń kóp taralǵan túri. Bir jasqa deıingi náresteler, basqa kez kelgen týa bitken aýrý túrlerine qaraǵanda aýrýdan  kóp shetineıdi eken.\r\n\r\nTýa bitken júrek aqaýy eki tıpke bólinedi: kógergen (qanǵa ottektiń jetispýi sebebinen teriniń kók túske boıalyp turýy ) jáne kógermegen (aq). Tómende eń kóp taralǵan týma júrek aqaýynyń túrleri kórsetilgen:\r\nKógergen (tsıanozdy):\r\n•	Ebshteın anomalııasy\r\n•	Sol jaq júrek bóliginiń gıpoplazııasy\r\n•	Ókpe artrezııasy\r\n•	Tetrado Fallo\r\n•	Ókpe - venalyq qaıtarý anomalııasy\r\n•	Júrektiń iritamyrlarynyń transpozıtsııasy\r\n•	Úsh qaqpaqty atrezııa\r\n•	Ortaq arterııaldy baǵana\r\nKógermegen (aq): \r\n•	Aortalyq stenoz\r\n•	Júreksheler aralyq qalqanyń kemistigi.\r\n•	Atrıoventrıkýlıarly arna \r\n•	Qolqa koarktatsııasy\r\n•	Ashyq arterııalyq aǵys\r\n•	Ókpe arterııasynyń stenozy\r\n•	Asqazan aralyq  qalqalar aqaýlyǵy \r\nBul aqaýlar jeke-jeke nemese birge týyndaýy múmkin. Kóbinese týa bitken júrek aqaýy bar balalarda  basqa da týa bitken aqaýlary túrleri bolmaıdy. Degenmen, júrek aqaýlary genetıkalyq jáne hromosomdyq anomalııanyń bir bóligi bolýy múmkin.  Osy sındromdardyń keı biri tuqym arqyly berilýi múmkin .\r\nMysaly:\r\n•	Dı Djordjı sındromy \r\n•	Daýn sındromy\r\n•	Marfan sındromy \r\n•	Nýnan sındromy \r\n•	Trısomııa 13\r\n•	Terner sındromy \r\n\r\nTýa bitken júrek aqaýlaryn zertteý men zerdelenýi jalǵasýda. Júktilik  kezinde keıbir dárilik preparattardy, mysaly,  bezeýdi ketirý úshin retınoı qyshqylyn qabyldaý, zııandy hımııalyq zattarmen baılanysý, ishimdik ishý jáne  ınfektsııalar juqtyrý  (qyzamyq) keıbir týa bitken júrek aqaýlarynyń  paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\nQant dıabetine shaldyqqan júkti áıelderdiń qanyndaǵy qant mólsherin jetkiliksiz baqylaý da júrek aqaýynyń paıda bolýyna qaýipti bolýy múmkin.\r\n\r\nSımptomdary\r\nSımptomdar balanyń jalpy jaǵdaıyna baılanysty bolady. Týa bitken júrek aqaýy bar balanyń ózinde sımptomdary birden baıqalmaýy múmkin.\r\nQolqa koarktatsııasy  sııaqty júrek aqaýy kóp jyldar boıy eshqandaı másele týdyrmaýy múmkin. Asqazan aralyq  qalqalar aqaýlyǵy sııaqty kishigirim aqaýlardan eshqandaı  másele týyndamaýy da múmkin.\r\n\r\nDıagnostıkasy \r\nJúktilik kezindegi ÝZD arqyly týa bitken júrek aqaýlarynyń kóbisin anyqtaýǵa bolady.  Mundaı  aqaýdy anyqtaǵannan keıin, pedıatr-kardıolog, hırýrg, jáne basqa mamandar  balanyń  týylýy kezinde birge qatysýy múmkin. Keıbir balalar úshin, týylý kezinde  tolyqqandy medıtsınalyq qyzmet kórsetilýi qajet bolýy múmkin. \r\nBala úshin qajetti  tekserýler tizimi aqaý túri jáne sımptomdaryna qatysty bolady.\r\n\r\nEmdeý\r\nEmdeý tásili, balaǵa qanshalyqty áser etetindigine qaraı, sonymen qatar onyń densaýlyǵynyń jalpy jaǵdaıyna baılanysty júrgiziledi. Árbir aqaý egjeı-tegjeıli tekserilýi qajet. Keıbireýi ýaqyt óte kele ózdiginen joıylyp ketedi, al sol ýaqyttarda basqalary úshin mindetti túrde emdelý qajet bolady.\r\nKeıbir týa birken júrek aqaýlaryn tek dári-dármekterdiń kómegimen emedeledi. Basqa jaǵdaılarda, júrekke bir nemese birneshe operatsııa jasalýy kerek.\r\n\r\nAldyn alý\r\nÁıelder,  júktilik kezinde  bosanǵanǵa deıin jaqsy kútinýi kerek:\r\n•	Júktilik kezinde alkogol jáne esirtki qabyldamańyz.\r\n•	Qandaıda bir dári-dármekti qabyldaý aldynda dárigerińizge ózińizdiń júktiligińiz jaıynda aıtyńyz.\r\n•	Júktiliktiń bastapqy kezinde qyzamyqqa qarsy ımmýnıtetti anyqtaý úshin qan taldamasyn ótkizińiz.  Eger sizge ekpe salynbaǵan bolsa, kez-kelgen qyzamyq juqtyrý qaýpinen saqtanyńyz jáne bosanǵannan keıin ekpe saldyryńyz. \r\n•	Sýsamyrmen aýyratyn júkti áıelder, qan quramyndaǵy qant deńgeıin qatań baqylaýda ustaýy kerek.\r\nKeıbir gender balanyń týa bitken júrek aqaýlyǵynyń paıda bolýyna belgili bir dárejede ról atqarýy múmkin. Eger  týystaryńyzda, nemese olardyń balalarynda týa bitken júrek aqaýy bolsa, dárigerińizben medıtsınalyq-genetıkalyq tekserý jaıynda keńesińiz.\r\n\r\nTegter:\r\ntýa bitken júrek aqaýlyǵy, \r\nkardıologııa, \r\njúrek aqaýy,  \r\nkógerý \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1119,'article','1408','Tınnıt – qulaqtaǵy shýyl','qz','2018-11-19 10:32:07','2018-11-19 10:27:00','Tınnıt – dep,  jaıshylyqta qulaqqa túrli dybystardyń estilýin aıtady.  Ol: yzyńdaǵan, dyńyldaǵan, shyńyldaǵan, ysqyrylǵan dybystar bolýy múmkin. Olar keıde aqyryn nemes qatty, joǵary nemese tómen bolyp estiledi.  Keıde bir dybys estilse, keıde birneshe dybys qatar estiletin jaǵdaılar da bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1408',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tınnıt','y','   Tınnıt – qulaqtaǵy shýyl Tınnıt – dep,  jaıshylyqta qulaqqa túrli dybystardyń estilýin aıtady.  Ol: yzyńdaǵan, dyńyldaǵan, shyńyldaǵan, ysqyrylǵan dybystar bolýy múmkin. Olar keıde aqyryn nemes qatty, joǵary nemese tómen bolyp estiledi.  Keıde bir dybys estilse, keıde birneshe dybys qatar estiletin jaǵdaılar da bolady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nTınnıt – dep,  jaıshylyqta qulaqqa túrli dybystardyń estilýin aıtady.  Ol: yzyńdaǵan, dyńyldaǵan, shyńyldaǵan, ysqyrylǵan dybystar bolýy múmkin. Olar keıde aqyryn nemes qatty, joǵary nemese tómen bolyp estiledi.  Keıde bir dybys estilse, keıde birneshe dybys qatar estiletin jaǵdaılar da bolady.\r\n   \r\nQulaq -  syrtqy, ortańǵy jáne ishki bólikterden turady.  Qulaqtyń syrtqy bóligi qulaq qalqanynan jáne syrtqy estý arnasynan quralǵan. \r\nTınnıt kóptegen adamdarda kezdesedi. Qulaqtarynda qatty shýyly barlardyń  estý júıesi nasharlaıdy, jáne ózdiginen bir jumysty istep ketýi nemese rahattanyp uıyqtaýy qıynǵa soǵady.\r\n\r\nSebepteri \r\nTınnıtiń mynadaı sebepteri bolady:\r\n•	Kárilik, ol kezde qulaq estimeı qalady;\r\n•	Ý-shýda kóp júrgendikten;\r\n•	Muryn qýysy men qulaqta ınfektsııanyń bolýynan;\r\n•	Qan tamyrlary nemese júrek aýrýynan;\r\n•	Mener aýrýynan;\r\n•	Mıda isiktiń bolýynan;\r\n•	Áıelderde garmondyq ózgeristerdiń bolýynan;\r\n•	Qylqansha beziniń aýyrýynan;\r\n•	Keıbir dári-dármekterden.\r\n\r\nEmdeý\r\nEmdelý qulaqtaǵy shýyldyń neden paıda bolǵandyǵyna baılanysty júrgiziledi. Sondaı-aq, emdeý barysynda estý  apparattary, akýstıkalyq jasyrynbaly qurylǵylar qoldanylýy múmkin. Sonymen qatar, dári-dármekter qabyldap, qulaqtaǵy shýmen kúresý ádisin meńgerse de jaǵdaıdy ońaltýǵa múmkindik týady.\r\n\r\nTegter: \r\nqulaqqa ylǵyı byr dybystyń estilýi\r\nqulaqtaǵy shýyl\r\nqulaqtaǵy dybys\r\nestý aǵzasy\r\ntınnıt, isik\r\njúrek aýrýy\r\nMener aýrýy \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1120,'article','307','Уретрит','kz','2018-08-05 12:03:17','2018-08-05 11:51:00','Уретрит – несеп шығару каналы – үрпінің ісінуі және тітіркенуі (қабынуы). Үрпі (несеп шығару каналы) – организмнен несеп шығарылатын түтік.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=307',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','У','Уретрит','y','   Уретрит Уретрит – несеп шығару каналы – үрпінің ісінуі және тітіркенуі (қабынуы). Үрпі (несеп шығару каналы) – организмнен несеп шығарылатын түтік. Жалпы ақпарат\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nУретрит – несеп шығару каналы – үрпінің ісінуі және тітіркенуі (қабынуы). Үрпі (несеп шығару каналы) – организмнен несеп шығарылатын түтік.\r\n\r\n \r\n\r\nӘйелдердің несеп-жыныс жүйесі         \r\n\r\n \r\n\r\n Ерлердің несеп-жыныс жүйесі\r\n\r\nӘйелдер мен ерлердің несеп шығару жолдары үрпісінің ұзындығымен ғана ерекшеленеді.\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nУретрит бактериялардан немесе вирустардан туындайды. Несеп шығару жолдарының инфекциясын туындатқан бактериялар (ішек таяқшасы) және жыныстық жолмен берілетін аурулар (хламидиоз, гонорея) да уретриттің себебі болуы мүмкін. Уретритті туындата алатын вирустарға – қарапайым герпес және  цитомегаловирус жатады.\r\n\r\nБасқа себептері:\r\n\r\n·         Жарақаттар\r\n\r\n·         Ұрықтандыруға қарсы құралдарда: кремдер, көбіктер, т.б. қолданылатын химиялық заттектерге асқан сезімталдық.\r\n\r\nУретриттің қауіп факторлары:\r\n\r\n·         Бала өрбіту жасындағы әйелдер\r\n\r\n·         20 – 35 жастағы ерлер\r\n\r\n·         Жыныстық қатынастағы серіктестердің көптігі\r\n\r\n·         Жоғары қауіпті жыныстық қатынас (мысалы, анальдық, презервативсіз)\r\n\r\n·         жыныстық жолмен берілетін аурулардың болуы.\r\n\r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nЕрлерде :\r\n\r\n* несепте немесе шәуетте қанның пайда болуы\r\n* несеп шығаруда күйдіретін ауырсынудың пайда болуы (дизурия)\r\n* жыныстық мүшеден бөлінді шығуы\r\n* қызба (сире)\r\n* несеп шығуының жиілеуі\r\n* пенистің немесе шаптың аумағының қышуы, ауырсынуы немесе ісінуі\r\n* жыныстық қатынас кезінде немесе эякуляция кезіндегі ауырсыну.\r\n\r\nӘйелдерде :\r\n\r\n* іштің ауырсынуы\r\n* несеп шығаруда күйдіретін ауырсынудың пайда болуы\r\n* қызба және қалтырау\r\n* несеп шығуының жиілеуі\r\n* жамбас қуысын аумағындағы ауырсыну\r\n* іншектен (қынаптан) бөлінді шығуы.\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер немесе медбике науқасты қарайды. Ерлерде іштің, несепқаптың, пенистің, ұманың аумағын қарайды. Қарау кезінде анықталуы мүмкін:\r\n\r\n* жыныстық мүшеден бөлінді шығуы\r\n* шаптың аумағындағы ауырсынған және үлкейген лимфа түйіндері\r\n* ауырсынатын және ісінген жыныстық мүше.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер саусақпен ректальдық зерттеу жүргізеді.\r\n\r\nӘйелдерде іштің және жамбас қуысының аумағын қарайды. Дәрігер келесілердің болуын тексереді:\r\n\r\n* үрпіден бөлінділер шығуы\r\n* іштің төменгі бөлігінің ауырсынуы\r\n* үрпінің ауырсынуы.\r\n\r\nСондай-ақ, дәрігер несепқапты ұшында камерасы бар түтіктің көмегімен қарайды. Бұл цистоскопия аталады.\r\n\r\nКелесі тексерулер өткізіледі:\r\n\r\n* қанның жалпы талдауы (ОАК)\r\n* С-реактивті ақуызды анықтау\r\n* Жамбас қуысы ағзаларының УДТ (УЗИ) (әйелдер үшін)\r\n* Жүктілікке тест (әйелдер үшін)\r\n* Несептің жалпы талдауы және несептің бактериалдық өсіндісін зерттеу\r\n* гонорея, хламидиоз, т.б. жыныстық жолмен берілетін инфекцияларға тексеру.\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nУретритті емдеудің мақсаты:\r\n\r\n* инфекцияның себебін жою\r\n* аурудың симптомдарын жеңілдету\r\n* инфекцияның таралуының алдын алу.\r\n\r\nИнфекция болса, антибиотиктер тағайындалады.\r\n\r\nСондай-ақ, қараңыз:\r\n\r\n* Хламидиоз\r\n* Гонорея\r\n\r\nАуырсынуды басатын препараттар, оның ішінде, стероидты емес қабынуға қарсы препараттар немесе Феназопиридин (Пиридиум) тағайындалуы мүмкін, ол антибиотиктермен қатар несеп шығару жолдарында әрекет етеді.\r\n\r\nУретритке шалдыққан адамдар емделетін кезде жыныстық қатынасқа түспеуі немесе презерватив қолдануы тиіс. Егер қабынудың себебі инфекция болса, жыныстық серіктесіңіз де емдеу курсынан өтуі тиіс.  \r\n\r\nЖарақаттан немесе химиялық тітіркендіргіштердің салдарынан уретритке шалдыққан адамдарға жарақат немесе тітіркендіргіштерден алшақ болу қажет.\r\n\r\nАнтибиотиктермен емделгеннен кейін өтпейтін және 6 аптаға дейін созылатын уретрит – созылмалы аталады. Бұл мәселені емдеу үшін түрлі антибиотиктер қолданылады.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\n\r\nДұрыс анықтап, емдегенде уретрит әдетте, аса асқынусыз өтеді.\r\n\r\nДегенмен, уретрит әйелдермен қатар ерлерде де үрпінің (үрпінің бітелісі) және басқа несеп-жыныстық ағзалардың қайтымсыз зақымдануына апаруы мүмкін.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nЕрлерде уретрит келесі асқынулар пайда болуымен қауіпті:\r\n\r\n* Несеп қаптың қабынуы (цистит)\r\n* Эпидидимит\r\n* Аталық бездің қабынуы (орхит)\r\n* Қуық асты безінің қабынуы (простатит)\r\n\r\nАуыр инфекциядан кейін үрпінің тарылуы пайда болуы мүмкін.\r\n\r\nӘйелдерде уретрит келесі асқынулар пайда болуымен қауіпті:\r\n\r\n* Несеп қаптың қабынуы (цистит)\r\n* Цервицит (жатырдың мойнының сілемей қабатының қабынуы)\r\n* Жамбас қуысы ағзаларының қабыну аурулары (жатырдың, оның түтіктерінің немесе аналық бездің сілемей қабатының қабынуы).\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nУретриттің симптомдары болса, дәрігерге көріну қажет.\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nУретриттің кейбір симптомдары жеке гигиенаны қадағалау және қауіпсіз жыныстық қатынас (тек бір жыныстық серіктес, презерватив қолдану) арқылы жойылуы мүмкін.\r\n\r\n\r\nСинонимдары\r\n\r\nҮрпілік синдром; гонококктық емес уретрит.\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000439.htm\r\n\r\nАудармашы: Асель Стамбекова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nСәлім Смайылов, б.ғ.к.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1121,'article','453','Бастың шашты бөлігінің дерматомикозы ','kz','2018-08-10 07:47:12','2018-08-10 07:46:00','__Бастың шашты бөлігінің дерматомикозы__-  бұл бастың сыртқы қабатында және шашта пайда болатын саңырауқұлақ инфекциясы. Бұл ауру ағылшынша нұсқасында ringworms деп келеді, соның ішінде worms – құрт деп аударылады. Дерматомикоз пайда болған кезде кішкентай көпіршік құйылған бөртпелер құрттың пішініне ұқсап қалады. Бұл атау сол үшін берілген. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=453',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бастың','y','   Бастың шашты бөлігінің дерматомикозы  __Бастың шашты бөлігінің дерматомикозы__-  бұл бастың сыртқы қабатында және шашта пайда болатын саңырауқұлақ инфекциясы. Бұл ауру ағылшынша нұсқасында ringworms деп келеді, соның ішінде worms – құрт деп аударылады. Дерматомикоз пайда болған кезде кішкентай көпіршік құйылған бөртпелер құрттың пішініне ұқсап қалады. Бұл атау сол үшін берілген.  Бастың шашты бөлігінің дерматомикозы-  бұл бастың сыртқы қабатында және шашта пайда болатын саңырауқұлақ инфекциясы. Бұл ауру ағылшынша нұсқасында ringworms деп келеді, соның ішінде worms – құрт деп аударылады. Дерматомикоз пайда болған кезде кішкентай көпіршік құйылған бөртпелер құрттың пішініне ұқсап қалады. Бұл атау сол үшін берілген. \r\n\r\nИнфекциядан  дене қызарып, жаралар пайда болады, терінің белгілі бір бөлігі тітіркенетін болады, ірің пайда болуы мүмкін (абсцесс), шаштар қатты әрі сынғыш келеді, шаш арасынан өлі қалың тері шыға бастайды (қайызғақ секілді),  зақымданған жердің түктері түсіп қалады, сондай-ақ жұмыр тықырлануға дейін апарады.\r\n\r\nДерматомикоз жұқпалы ауру. Ол адамдармен қарым-қатынаста тез жұғады. Кейбір заттардан және жануарлардан, көбіне жануарлар мен саңырауқұлақтардан тарайды. Кейбір тасымалдаушы нысандар ешқандай белгісі болмаса да инфекция жұқтырып жүреді.\r\n\r\nБастың шашты бөлігінің дерматомикозының емі, әдетте арнайы сусабындар және саңырауқұлақтарға қарсы препараттарды қамтиды.\r\n \r\nТегтер:\r\n\r\nдерматомикоз \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1122,'article','462','Баттен ауруы','kz','2018-08-10 07:58:44','2018-08-10 07:57:00','__Баттен ауруы__ –  сирек кездесетін тұқым құалайтын ауру. Ол ерте жаста, бала кезде бастау алады, жүйке жүйесіндегі жасушаларды зақымдайды, арты өлімге апарады. \r\nКей жағдайларда баланың бойында ерте кезде пайда болған ауру белгілерін байқай бермейміз, байқасақта «баланың жеке қасиеттері шығар» деп, оған мән бермейміз. Мысалы мынадай ерекшеліктер болады: бала өте баяу оқиды, шаруаға икемсіз, ебедейсіз болып келеді, жүрген кезде сүріншектей береді. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=462',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Баттен','y','   Баттен ауруы __Баттен ауруы__ –  сирек кездесетін тұқым құалайтын ауру. Ол ерте жаста, бала кезде бастау алады, жүйке жүйесіндегі жасушаларды зақымдайды, арты өлімге апарады. \r\nКей жағдайларда баланың бойында ерте кезде пайда болған ауру белгілерін байқай бермейміз, байқасақта «баланың жеке қасиеттері шығар» деп, оған мән бермейміз. Мысалы мынадай ерекшеліктер болады: бала өте баяу оқиды, шаруаға икемсіз, ебедейсіз болып келеді, жүрген кезде сүріншектей береді. \r\n Баттен ауруы –  сирек кездесетін тұқым құалайтын ауру. Ол ерте жаста, бала кезде бастау алады, жүйке жүйесіндегі жасушаларды зақымдайды, арты өлімге апарады. \r\n\r\nКей жағдайларда баланың бойында ерте кезде пайда болған ауру белгілерін байқай бермейміз, байқасақта «баланың жеке қасиеттері шығар» деп, оған мән бермейміз. Мысалы мынадай ерекшеліктер болады: бала өте баяу оқиды, шаруаға икемсіз, ебедейсіз болып келеді, жүрген кезде сүріншектей береді. \r\n\r\nБаттен ауруының белгісі  ағзадағы жүйке жүйесінің жасушаларында, липопигмент деп аталатын, майлы заттардың жиналуынан туындайды. Аурудың алғашқы белгілерінің  бірі көздің көруі нашарлайды, көз жанарын тексеру барысында жиі ауырады. Әдетте, окулист немесе басқа дәрігер бұндай науқасты невропатологқа жібереді.\r\nАурудың диагностикасы қан және зәр талдауы, тіндік үлгіні талдау, электроэнцефалограмма, көздің электронды талдауы, миды сканерлеу.\r\n\r\nЕмделу үшін\r\nҚазіргі уақытта аурудың емдеу әдісі жоқ. Дегенмен, кейде талуға қарсы препараттар ауру кезінде пайда болатын ұстаманы жеңілдетуге көмектеседі. Физиотерапия және еңбек терапиясы науқастардың ағзасының қалыпты функциясын ұзақ уақыт бойы сақтауға көмектеседі.\r\n\r\nАурудың ағымы\r\nУақыт өте келе Баттен ауруына шалдыққан балалар, психикалық бұзылыстан, ұстамадан, көру қабілетінің және моторикалық дағдылардың жоғалуынан зардап шегеді. Уақыт өте келе бұл аурудан зардап шегетін балалар көру қабілетін толық жоғалтады, төсек тартып жатады. Көбінесе бұл ауру жасөспірім кезеңіндегі немесе ерте жастағы балалардың өліміне себепші болады. \r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nБаттен ауруы\r\nГенетикалық аурулар\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1123,'article','538','Бауыр','kz','2018-10-05 09:59:48','2018-10-05 09:58:00','__Бауыр__ – адам ағзасындағы ең ірі мүше болып табылады. Ол іш қуысының оң жақ қабырға астында орналасады.\r\n\r\nБауыр екі бөліктен тұрады. Оның оң бөлігі үлкен, ал сол бөлігі кішілеу.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=538',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Бауыр','y','   Бауыр __Бауыр__ – адам ағзасындағы ең ірі мүше болып табылады. Ол іш қуысының оң жақ қабырға астында орналасады.\r\n\r\nБауыр екі бөліктен тұрады. Оның оң бөлігі үлкен, ал сол бөлігі кішілеу.\r\n Бауыр – адам ағзасындағы ең ірі мүше болып табылады. Ол іш қуысының оң жақ қабырға астында орналасады.\r\nБауыр екі бөліктен тұрады. Оның оң бөлігі үлкен, ал сол бөлігі кішілеу.\r\n\r\nБауыр ағзадағы өте маңызды қызметтерді орындайтын мүше. Ол - қанды улы заттардан тазарту қызметін атқарады. Сонымен қатар, бауыр асты қорытуға ферменттер мен өтті синтездейді. Сонымен бірге бауыр аш ішекте сіңген тамақ өнімдерін, зат алмасуға, өсуге, дамуға керекті өте майда өнімдерге дейін синтездейді. Бауыр екі қантамыр арқылы қанданады. Оның ішінде негізгісі – бауырдың қақпа көктамыры болса, екіншісі – бауыр күретамыры болып табылады.\r\n \r\n \r\n \r\nТегтер: \r\nБауыр\r\nФерменттер\r\nӨт\r\nҚақпа көктамыры\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1124,'article','565','Субдуральді қанды ісік','kz','2018-10-05 11:04:56','2018-10-05 11:04:00','__Субдуральді қанды ісік (гематома) __– бас сүйегінің және мидың арасындағы қуыста қанның жинақталуын білдіреді, бұл ішкі қан қысымының ұлғаюымен бірге жүреді. Әдетте қан құйылу - бастан жарақат алғанда күретамырдың жыртылуынан  пайда болады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=565',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Субдуральді','y','   Субдуральді қанды ісік __Субдуральді қанды ісік (гематома) __– бас сүйегінің және мидың арасындағы қуыста қанның жинақталуын білдіреді, бұл ішкі қан қысымының ұлғаюымен бірге жүреді. Әдетте қан құйылу - бастан жарақат алғанда күретамырдың жыртылуынан  пайда болады. Субдуральді қанды ісік (гематома) – бас сүйегінің және мидың арасындағы қуыста қанның жинақталуын білдіреді, бұл ішкі қан қысымының ұлғаюымен бірге жүреді. Әдетте қан құйылу - бастан жарақат алғанда күретамырдың жыртылуынан  пайда болады.\r\nСубдуральді қанды ісіктің (гематоманың) тез немесе кеш дамитын симптомдары:\r\n•	Бастың қатты ауыруы.\r\n•	Есінің адасуы.\r\n•	Қалтырауы.\r\n•	Моторлы функцияның бұзылысы, мысалы, жүріс-тұрыстың өзгерісі.\r\nАуыр  қан құйылу симптомдары бірнеше минут немесе сағат арасында дамуы мүмкін. Сәбилерде бір  немесе екі еңбегі де томпиып  қалады.\r\nАз ғана қан құйылу симптомдары бірнеше аптада дамуы мүмкін. Қан ұйып қалғаннан кейін және қан құйылу тоқтағаннан кейін де тіндердің айналасындағы сұйықтық сіңіріліп, ақырындап бас сүйегінде қысым көтерілуі мүмкін.\r\n \r\nТегтер: \r\n\r\nгематома\r\nқанды ісік\r\nмиға қан құйылу\r\nҚалтырау\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1125,'article','623','Вильсон ауруы','kz','2018-11-12 08:01:04','2018-11-12 07:53:00','Вильсон ауруы – тұқым қуалайтын ауруларға жатады. Бұл ауру ағза тіндерінде  мыстың жиналуынан туындайды. Мыстың шамадан тыс көп мөлшерде жиналуы бауыp мен  нерв жүйесінің қызметін  бұзады.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=623',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','В','Вильсон','y','   Вильсон ауруы Вильсон ауруы – тұқым қуалайтын ауруларға жатады. Бұл ауру ағза тіндерінде  мыстың жиналуынан туындайды. Мыстың шамадан тыс көп мөлшерде жиналуы бауыp мен  нерв жүйесінің қызметін  бұзады. Мазмұны \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\nВильсон ауруы – тұқым қуалайтын ауруларға жатады. Бұл ауру ағза тіндерінде  мыстың жиналуынан туындайды. Мыстың шамадан тыс көп мөлшерде жиналуы бауыр мен  нерв жүйесінің қызметін  бұзады.\r\n\r\nСебептері\r\nВильсон ауруы сирек кездесетін тұқым қуалайтын  ауру. Егер ата-ананың екеуі де Вильсон ауруының генін тасымалдаушы  болса, онда бұл аурудың балаларына берілу ықтималдығы 25 пайызды құрайды.\r\nВильсон ауруы,  сондай-ақ,  бауырда, мида, бүйректе және көзде жиналатын мыстың көп мөлшерімен сипатталады. Ағзаның тіндерінде мыстың көп мөлшерде жиналуынан ішкі мүшелердің қызметтері бұзылып, тіндерде тыртықтар пайда болып, соңында тіндердің өлуіне алып келеді.  \r\nБұл ауру  шығыс Еуропа, Сицилия және онтүстік Италия тұрғындарының арасында көп кездеседі, алайда бұл ауру кез-келген адам да пайда болуы мүмкін. Әдетте Вильсон ауруы 40 жасқа дейінгі адамдарда кездесіп жатады. Ал балаларда 4 жасқа таман симптомдары пайда бола бастайды.\r\n\r\nСимптомдары\r\n•	Қол мен аяқты қалыпты ұстай алмау;\r\n•	Есін жоғалту немесе көзіне бір нәрсе елестей беру;\r\n•	Жарыместік;\r\n•	Қол мен аяқты қозғалту қиынға соғып кетеді, ұйып қала береді;\r\n•	Қалыпты жүріс бұзылады;\r\n•	Эмиционалдық-саралауы өзгереді;\r\n•	Іші үлкейеді;\r\n•	Өзі бұрынғы қалпынан өзгеріп кетеді;\r\n•	Қорқыныш пен уайым билейді (невроз);\r\n•	Өте ақырын қозғалатын болып қалады;\r\n•	Адамның жүзін айқын тани алмайды;\r\n•	Тілі бұрмалып,  дұрыс сөйлей алмайды;\r\n•	Қолдары дірілдейді;\r\n•	Қозғалысты дұрыс игере алмайды;\r\n•	Аяқ астынан ұстама ұстап қалады;\r\n•	Қан құсады;\r\n•	Әлсіздік пайда болады;\r\n•	Тері сарғыштанып кетеді.\r\n\r\nДиагностикасы\r\n24 сағат ішінде белгілі уақыттар сайын кіші дәретті жинау арқылы науқастың несеп құрамындағы мыстың мөлшерін анықтайды. Осылайша, бір күндік дәрет құрамындағы мыс мөлшерін біледі. Мұндай анализ бауырды, бүйректі, көзді және миды зақымдайтын  Вильсон ауруын  анықтау үшін жасалады.\r\nКөзді тексеру кезінде жарықты лампаны қолдана отырып, мынадай өзгерістерді байқауға болады:\r\n•	Көзді дұрыс қозғалта алмайды;\r\n•	Көздің қарашығының айналасында тоттанған жарғыш қабықша пайда болады (оны Кайзер-Флейшер жүзігі деп те аталады)\r\nМедициналық тексеру кезінде мыналар анықталуы мүмкін:\r\n•	Орталық жүке жүйесінің зақымдалғаны, координациясын жоғалтып алатындығы (қозғалыстың бұзылысы),бұлшықеттің бақылауының жоғалуы, бұлшықеттердің дірілдеуі, ақыл есінің бұзылуы, IQ-дің төмендеуі, есте сақтау қабілетінің жоғалуы және естен танудың орын алуы байқалады.\r\n•	Бүйрек ауруы немесе өттің бұзылуы (бауыр циррозы, көкбауырдың үлкеюі, бауыр некрозы) көрініс береді.\r\nАуруды диагностикалау үшін мынадай зертханалық талдамалар тағайындалады:\r\n•	Қанның жалпы талдамасы \r\n•	Қандағы церулоплазминді анықтау\r\n•	Қан құрамындағы мыстың қаншалықты жиналғандығын анықтау;\r\n•	Қандағы несептік қышқылды тексеру.\r\nБауырда жайсыз мәселелер туындағанда, зертханалық талдамалар нәтижесінде мынадай өзгерістер орын алуы мүмкін: \r\n•	АсаТ және АлаТ-тың жоғары жиналуы;\r\n•	Билирубиннің көтерілуі;\r\n•	ПТУ(протромбиналық уақыт) мен ТУ (тромбиналық уақыт ) көтерілуі;\r\n•	Альбумин деңгейінің төмендеуі.\r\nҚосымша тексерулер:\r\n•	24-сағаттық талдама. Несеп құрамынан мыстың қаншалықты жиналғандығын тексереді;\r\n•	Ішкі қуыстағы ағзаларды рентгенге түсіреді;\r\n•	Ішкі қуыс ағзаларына Магнитно-резонанстық томаграфия (МРТ) өткізеді.\r\n•	Жалпы компютерлік томография\r\n•	Жалпы МРТ;\r\n•	Бауыр биопсиясына тексерулер өткізеді.\r\nВильсон ауруын туындататын ген АТР7В деп аталады. Егер күмін болған жағдайда осы геннен генетикалық талдама өткізуге де болады.\r\n\r\nЕмдеу \r\nЕмдеу -  жасуша құрамындағы мыс мөлшерін төмендетуге бағытталады. «Хелирлеу» деп аталатын ем қабылданады бұл мақсатта. Бұл дәрілік қабылдаулар белгілі бір мыспен байланысатын дәрі-дәрмектер. Олар мыспен әрекеттесіп бүйрек арқылы немесе асқорыту жолдары арқылы оны ағзадан шығарады. Өмір бойы ем жүргізіледі. \r\nАуруды емдеу үшін төмендегідей дәрі-дәрмектер қолданылады:\r\n•	Пегицилламин – мыспен әрекеттесіп, оны несеп арқылы сыртқа шығарады.\r\n•	Триентин – мыспен әрекеттесіп, оны несеппен сыртқа шығарады.\r\n•	Ацетат цинка – асқазанға мыстың сіңіуін тоқтатады.\r\nҚосымша Е дәруменді пайдаланса болады.\r\nКейде мыспен әрекеттескен дәрілер (хелаттық байланыстар) неврологиялық бұзылыстарға да тап қылуы мүмкін.\r\nАғзаға мыстың түсуін азайту үшін диета сақтау керек. Ол үшін мына азық-түлікті пайдаланбаған жөн:\r\n•	Шоколад;\r\n•	Құрғатылған жемістер;\r\n•	Бауыр;\r\n•	Саңырауқұлақ;\r\n•	Жаңғақ;\r\n•	Моллюскалар.\r\nАлам болса таза, жұмсартылған суды қолдану керек, себебі мыстың көп мөлшері су құбырларында сақталады. Мыстан жасалған аспаптарда да пайдаланбаған дұрыс.\r\nАуру сипмтомдарын емдеу үшін физикалық жаттығулар немесе физиотерапиямен де емдеуге болады. \r\nЕгер бауыр қатты зақымдалған болса, оны ауыстыру керек.\r\n\r\nБолжамы\r\nВильсон ауруын асқындырмас үшін өмір бойы емделу керек. Егер бұл аурудың салдарынан, яғни мыстан  нерв жүйесі мен бауыр қатты зақымдалса, оның арты қазалы жағдайларға апарары сөзсіз. Ал ауру симптомдары жеңіл болса, оны күтімілдеп жүре берсе болады.\r\n\r\nМүмкін болатын асқынулар\r\nАсқынған жағдайда мына жағдайлар орын алуы мүмкін:\r\n•	Анемия (кей жағдайда гемолитикалық анемия);\r\n•	Орталық жүйке жүйесінің ауруы;\r\n•	Бауыр циррозы;\r\n•	Бауыр тіндерінің өлуі;\r\n•	Бауырддағы майлық дистрофия;\r\n•	Гепатит\r\n•	Сүйектердің сынуы;\r\n•	Инфекциялық аурулардың жиілеуі;\r\n•	Секіргенде жиі жарақаттар пайда бола береді;\r\n•	Сарғыштану;\r\n•	Буындардың контрактуралары немесе басқа да сұрықсық өсулер орын алады (сұрықсыздық)\r\n•	Өзіне көңіл бөле алмай қалады;\r\n•	Өзге адамдармен дұрыс қарым-қатынас жасай алмай қалады;\r\n•	Бұлшық ет массаларын жоғалтып алады (бұлшық ет атрофиясы);\r\n•	Психолгиялық аурулар;\r\n•	Пенициллами және басқа да дәрілердің жанама әсерлері кездеседі;\r\n•	Өттің ауруы.\r\nБауыр жетіспеушілігі және орталық нерв жүйесінінң зақымдануы ( бас және омыртқа жүйкелері) аурудың кең таралған қауіпті асқынуы болып табылады. Егер Вильсон ауруын ерте, бастапқы  сатысында  емдеуді қолға алмаса, арты өлімге апарады.\r\n\r\nДәрігердің көмегіне қашан жүгіну керек\r\nЕгер сізде Вильсон ауруының симптомдары байқала бастаса, дәрігерге барып қаралыңыз.\r\nЕгер сіздің жанұяңызда Вильсон ауруына шалдыққан адам болса немесе сіз жүктілікті жоспарлап жүрсеңіз генетикпен ақылдасыңыз.\r\n\r\nАлдын алу\r\nВильсон ауруы бар адам генетикалық тексеруден өтуі тиіс.\r\n\r\nСинонимдері\r\nГепатолиенальді дистрофия\r\n\r\nТегтер: \r\nбас пен қолдың еркіссіз дірілдеуі\r\nтіл байланып қала беруі\r\nбұлшықеттер қатып, игерілмей қалуы \r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1126,'article','720','Ұршық буыны сүйектерінің сынуы','kz','2018-11-21 05:10:42','2018-11-21 05:10:00','__Ұршық буыны сүйектерінің сынуы__ – бұл сан сүйегінің жоғарғы бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында). Ұршық буыны сүйектерінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда ұршық буыны сүйектері толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал. ','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=720',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ұ','Ұршық','y','   Ұршық буыны сүйектерінің сынуы __Ұршық буыны сүйектерінің сынуы__ – бұл сан сүйегінің жоғарғы бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында). Ұршық буыны сүйектерінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда ұршық буыны сүйектері толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал.  Ұршық буыны сүйектерінің сынуы – бұл сан сүйегінің жоғарғы бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында). Ұршық буыны сүйектерінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда ұршық буыны сүйектері толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал. \r\n\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nұршық буыны сүйектерінің сынуы \r\nсан сүйегінің мойны\r\nұршық буыны\r\nрентгендік зерттеу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1127,'article','743','Мидың қатерлі ісігі','kz','2018-11-26 10:14:21','2018-11-26 10:11:00','Ми – бұл жұмсақ, кеуекті тін массасы. Ол бас сүйекпен және ми қабықшасы деп аталатын жұқа мембраналармен қапталған. Ми-жұлын сұйықтығы деп аталатын сулы сұйықтық мидың айналасын қоршап тұрады. Ми-жұлын сұйықтығы ми қабы мен қарынша деп аталатын ми қуысындағы бос жерлерде тұрады.\r\n\r\nНерв жасушаларының байланыстары арқылы ақпараттар мидан басқа мүшеге беріледі, және кері қайтады. Кейбір нервтер мидан тікелей көзге, құлаққа және өзге де бас мүшелеріне  барады.  Басқа нервтер жұлын арқылы ми мен дененің басқа бөліктерін жалғастырады. Бас ми мен жұлынның ішінде глиальді жасуша болады, ол жүйке жасушаларын қоршап тұрады, және олардың өз орнында мықты тұруына ықпал етеді.\r\n\r\nМи біздің саналы әрекеттерімізді басқарады (жүруімізді, сөйлеуімізді), сондай-ақ денеміздің қызметін, ойлануды қажет етпейтін жерлерімізге де (тыныс алу секілді) қатысы бар. Ми, сонымен қатар, біздің мүшелеріміздің сезімдерін де басқарады (көру, есту, түйсіну, дәм сезу және иіс сезу) есте сақтау, көңіл-күй, мінезіміздегі ерекшеліктерге дейін бәрі-бәрі мидың құзырында.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=743',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','М','Мидың','y','   Мидың қатерлі ісігі Ми – бұл жұмсақ, кеуекті тін массасы. Ол бас сүйекпен және ми қабықшасы деп аталатын жұқа мембраналармен қапталған. Ми-жұлын сұйықтығы деп аталатын сулы сұйықтық мидың айналасын қоршап тұрады. Ми-жұлын сұйықтығы ми қабы мен қарынша деп аталатын ми қуысындағы бос жерлерде тұрады.\r\n\r\nНерв жасушаларының байланыстары арқылы ақпараттар мидан басқа мүшеге беріледі, және кері қайтады. Кейбір нервтер мидан тікелей көзге, құлаққа және өзге де бас мүшелеріне  барады.  Басқа нервтер жұлын арқылы ми мен дененің басқа бөліктерін жалғастырады. Бас ми мен жұлынның ішінде глиальді жасуша болады, ол жүйке жасушаларын қоршап тұрады, және олардың өз орнында мықты тұруына ықпал етеді.\r\n\r\nМи біздің саналы әрекеттерімізді басқарады (жүруімізді, сөйлеуімізді), сондай-ақ денеміздің қызметін, ойлануды қажет етпейтін жерлерімізге де (тыныс алу секілді) қатысы бар. Ми, сонымен қатар, біздің мүшелеріміздің сезімдерін де басқарады (көру, есту, түйсіну, дәм сезу және иіс сезу) есте сақтау, көңіл-күй, мінезіміздегі ерекшеліктерге дейін бәрі-бәрі мидың құзырында. Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге бас мидың қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about brain cancer). \r\n\r\nБас миы\r\n\r\nМи – бұл жұмсақ, кеуекті тін массасы. Ол бас сүйекпен және ми қабықшасы деп аталатын жұқа мембраналармен қапталған. Ми-жұлын сұйықтығы деп аталатын сулы сұйықтық мидың айналасын қоршап тұрады. Ми-жұлын сұйықтығы ми қабы мен қарынша деп аталатын ми қуысындағы бос жерлерде тұрады.\r\n\r\nНерв жасушаларының байланыстары арқылы ақпараттар мидан басқа мүшеге беріледі, және кері қайтады. Кейбір нервтер мидан тікелей көзге, құлаққа және өзге де бас мүшелеріне  барады.  Басқа нервтер жұлын арқылы ми мен дененің басқа бөліктерін жалғастырады. Бас ми мен жұлынның ішінде глиальді жасуша болады, ол жүйке жасушаларын қоршап тұрады, және олардың өз орнында мықты тұруына ықпал етеді.\r\n\r\nМи біздің саналы әрекеттерімізді басқарады (жүруімізді, сөйлеуімізді), сондай-ақ денеміздің қызметін, ойлануды қажет етпейтін жерлерімізге де (тыныс алу секілді) қатысы бар. Ми, сонымен қатар, біздің мүшелеріміздің сезімдерін де басқарады (көру, есту, түйсіну, дәм сезу және иіс сезу) есте сақтау, көңіл-күй, мінезіміздегі ерекшеліктерге дейін бәрі-бәрі мидың құзырында.\r\n\r\n\r\n\r\nМидың үш негізгі бөлігі іс-әрекеттің әрқандай түрлерін бақылайды:\r\n\r\n•	Ми сыңарлары (ми жартышары) – жартышарлар мидың ең үлкен бөлігі болып табылады. Олар жоғарғы жақта орналасқан. Олар  біздің денеміздің айналасында не болып жатқандығын, сыртқы факторлар қалай игеріліп жатқандығы жайында басқа мүшелерден келетін  ақпараттарды, сезімдерді пайдаланып, біздің болмысымызға білдіреді. Жартышар сондай-ақ біздің оқу мүмкіндігімізді, ойлануымызды, бірнәрсені ұғынуымызды, сөйлеу мен көңіл-күйімізді басқарады. \r\n\r\nМи екі жартышарға бөлінеді – оң және сол, әрқайсысы әртүрлі қажеттіліктерді игереді. Оң жақ жартышар ойлануды басқарса, сол жағы дененің қызметін реттейді. Сол жақ жартышар ойлануды басқарса, оң жағы денені бақылап тұрады.\r\n\r\n•	Мишық – Мишық мидың артқы бөлігінде, жартышардың астыңғы жағында орналасқан.Ол тепе-теңдік сезімін басқарады және қиын әрекеттерді, жүру және сөйлеу секілді әрекеттерді реттеп тұрады.\r\n•	Ми бағанасы – ми бағанасы ми мен жұлынды байланыстырады. Ол шөлдеу және ашырқану секілді сезімдерді бақылайды. Ол сондай-ақ тыныс алу процесін де, дененің қызуын да, артериялық қысым мен ағзаның басқа да негізгі функцияларын бақылайды.\r\n\r\nОНКОЛОГИЯЛЫҚ АУРУ ЖАЙЫНДАҒЫ ТҮСІНІК\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндерді түзетін, құрылым элементтерінен, жасушалардан басталады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерілі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды. \r\n\r\nМИ ІСІГІНІҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ\r\n\r\nДәрігерлер кейде ми ісігін даму сатысы бойынша топтайды – төменгісінен (І сатысы) жоғарғы сатысына дейін (ІV кезең).  Ісіктің даму сатылары микроскоп арқылы, ісік жасушаларының сыртқы түрі бойынша анықталады. Жоғарғы сатыда дамыған ісік жасушалары басқаша болады және олар әдетте, төменгі сатыдағы ісік жасушаларына  қарағанда  тез үлкейеді. \r\n\r\nБіріншілікті ми ісігі\r\n\r\nІсіктердің дамуы ми тіндерінен бастау алады.\r\n\r\nМи тіндерінің ісінуімен басталатын ісіктер біріншілікті ми ісіктері екені белгілі.  (екіншілікті ми ісіктері жайында келесі бөлімдерде айтылады). Біріншілікті ісіктер жасушалардың түріне қарай немесе бастау алған ми бөліктеріне сәйкес өз атауларын алады. \r\n \r\nЕң көп таралған біріншілікті ми ісігі болып глиомдар саналады. Олар глиальді жасушалардан бастау алады. Глиомдардың көптеген түрі бар:\r\n\r\n•	Астроцитома – астроцитамдар деп аталатын жұлдызша формасындағы глиальді жасушалардан дамитын ісік. Астроцитомалар үлкендердің миінің жартышарында көптеп дамиды. Ал балалардың ми бағаналарында, жартышарында және мишығында кездеседі . Астроцитоманың ІІІ сатысы әдетте, анапластикалық астроцитома деп аталады. Астроцитоманың ІV сатысы, әдетте, мультиформалы глиобластома деп аталады.\r\n•	Ми бағанасының глиомасы – бұл ісік мидің ең төменгі бөлігінде дамиды. Бағаналық глиомалар көбінесе жас балаларда және орта жастағы адамдарда жиі анықталып жатады. \r\n•	Эпендидома – жұлынның орталық арнасында немесе қарыншадағы төселген жасушаларда дамитын ісік. Бұл ісік түрі көбінесе балаларда және жас адамдарда кездеседі.\r\n•	Олигодендроглиома – бұл ісік сирек кездеседі. Ол жүйкені қорғап және жауып тұратын майды жинауға қатысатын жасушаларда дамиды.  Мұнай ісіктер әдетте, мидың жартышарында кездеседі. Олар ақырын үлкейеді және мидың айналасындағы тіндерге аса тарала қоймайды.  Олар көбінесе орта жастағы ересектер арасында жиі көрініс беріп жатады.\r\n\r\nКейбір ми ісіктерінің түрлері глиальді жасушалардан бастау алмайды. Ондайлардың көптеп таралғандары төменде көрсетілді:\r\n\r\n•	Медуллобластома – Бұл ісік әдетте мишықта дамиды. Бұл балалардың ми ісігінде көптеп кездеседі. Олар кейде, елеусіз нейроэктодермальді ісік деп аталады.\r\n•	Менингиома – бұл ісік ми қабында дамиды. Ол әдетте ақырындам үлкейеді.\r\n•	Шваннома -  ісік шванномдық жасушаларда (лемоцтииер) дамиды.  Бұл аталмыш жасушалар жүйкені жауып тұрады, тепе-теңдікті сақтауға және естуге ықпал етеді. Бұл нерв құлақтың ішіне орналасқан.  Ісік те соған сәйкес, акустикалық нерв деп аталып кеткен.  Ол көбінесе үлкен адамдарда кездеседі.\r\n•	Краниофарингиома – бұл ісік ми негізінде, гипофизбен бірге үлкейеді. Ісіктің бұл түрі көбінесе  балаларда кездеседі.\r\n•	Эмбриондық – мидың жасушалы ісігі – ісік эмбриондық жасушада дамиды. Эмбриондық-жасушалы  ми ісігі көбінессе 30 жасқа толмаған адамдар арасында көптеп кездеседі. Эмбриондық-жаушалы ми ісігінің барынша көп таралған түрі герминома болып табылады.\r\n•	Томпайған жердегі ісік – бұл сирек кездесетін ми ісігі, ол домалақ безде пайда болады немесе оның жанында туындайды.  Домалақ без жартышар мен мишықтың арасында орналасқан.\r\n\r\nЕкіншілікті ми ісігі\r\n\r\nҚашан қатерлі ісік өзінің алғашқы пайда болған жерінен дененің басқа жеріне ауытқи бастағанда, жаңа ісіктерде , біріншілікті ісік секілді аномальді жасушалар құрай бастайды.  Мида дененің басқа жерінен шапқан қатерлі ісік, біріншілікті ісіктен өзгешелене бастайды. Егер қатерлі ісік жасушалары мида басқа мүшелерге (мысалы, өкпеден, сүт безінен) таралып бара жатса, дәрігерлер мидағы ісікті екіншілікті немесе метастатикалық ісік деп тағайындайды. Екіншілікті ми ісігі, біріншіліктіден қарағанда едәуір кең таралған.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ТУДЫРАТЫН ФАКТОРЛАРЫ\r\n\r\nМидың қатерлі ісігін тудыратын нақты себептер ешкімге де белгілі емес. Дәрігерлер ұзақтан бері ми ісігінің кей біреулерде дамып, ал кейбіреулерде дамымайтындығының не үшін екендігін түсіндіре алмайды. Тек бір белгілісі ми ісігі – жұқпалы емес.  Бұл аурудың басқа адамдарға жұғуы мүмкін емес.\r\n\r\nЗерттеулердің нәтижесі бойынша адамдар белгілі бір қауіпті факторлардың әсерінен зақымданса, оларда ми ісігінің түзілу бейімділігі арта түсетін көрінеді. Барлық қауіпті факторлар адамның ісік ауруының дамуына соқтыруы мүмкін.   Төменде көрсетілген қауіп  факторлары адамның біріншілікті ми  ісігінің дамуымен байланысты:\r\n\r\n•	Ер адамдарға қатысты – ми ісігі толығымен, көбінесе әйелдерден қарағанда, ер адамдарда жиі кездеседі. Негізі менингиомадан  көбінесе әйелдерге тиесілі.\r\n•	Нәсілге қатысты – ісіктер көбінесе басқа нәсілдердің өкілдеріне қарағанда ақ нәсілділерде жиі кездесетін көрінеді.\r\n•	Жас мөлшеріне қатысты – ми ісігінің көбінесе 70 жастан асқан қарттарда анықталып жатады. Және де екінші орында, ми ісігіне байланысды онкологиялық ауруларға ұшырап жататын балалар екен. (лейкемия – балаларда ең көп кездесетін ісік ауруы).  Балаларда кездесетін ми ісігі көбінесе 8 жастан кіші балаларда орын алады екен.\r\n•	Отбасына қатысты – отбасында глиоммен ауыратын адам болса, онда ол жанұяда да ісік ауруының даму қаупі болады.   \r\n•	Радиацияның әсері немесе жұмыстағы белгілі бір химилық заттың салдарына қатысты:\r\no	Радиация- ядролық өнеркәсіпте жұмыс істейтіндер зақымданып, ми ісігі ауруына шалдығуы мүмкін.\r\no	Формальдегид – потологанатомдар және фармальдегидпен балзамдау болйынша жұмыс істейтін мамандар мидың қатерлі ісігі дамитын топтардың қатарында болып саналады. Ғалымдар формальдегидтің әсерінен басқа, өнеркәсіптік орындарда жұмыс істейтіндердің арасынан ми ісігіне соқтыратын қауіптілікті анықтамапты. \r\no	Хлорлы  винил – пластик дайындайтын жұмыскерлер хлорлы винилдің әсеріне тап болуышылар болуы мүмкін. Бұл химиялық зат ми ісігін дамытушы қауіп болуы мүмкін.\r\no	Акрилонирил – мата және пластик өндіретіндер акрилонитрилдің әсеріне ұрынушылар болуы мүмкін.  Бұл  химиялық заттан адамдарда  ми ісігі дамуы мүмкін.\r\n\r\nҒалымдар қалта телефоны мидың ісігін дамытуы мүмкін бе деген сұрақтың жауабын іздеуде. Бірақ бұл теорияға қатысты зерттеу нәтижелері әлі аяқтала қоймады.  Қазіргі уақытқа дейін ғалымдар басынан жарақат алған адамның ми ісігі дамуы мүмкін деген нақты фактіге қол жеткізе алмады.\r\n  \r\nКейде осы аталмыш топтардың ішінде болған жандар қатерлі ісік ауруымен ауырмайды. Басқа жағынан қарасаң, көптеген осы аурумен ауыратын науқастар  бұл қауіптілік факторына кірмейтіндер болып шығады. Егер сіз өзіңізді «белгілі бір  ауру қауіптілігі бар топтар қатарындамын» деп есептесеңіз, оны алдымен дәрігеріңізбен кеңесіп шешіп алғаныңыз жөн. Дәрігер сізге қауіптіліктің алдын қалай алу керек, және тұрақты тексерілу графигін қалай түзу керектігін реттеп береді.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ СИМПТОМДАРЫ\r\n\r\nМи ісігінің симптомдары олардың көлеміне, түріне және орналасу орнына  байланысты болады. Симптомдар  ісіктің жүйкені қысуымен немесе мидің белгілі бір жерінің зақымдануымен туындауы мүмкін. Олар сондай-ақ мидің ісінуімен  немесе бас сүйектің қуысына сұйықтықтың жиналуымен көрініс беруі мүмкін. Ми ісігінің барынша көп таралған симптомдары төмеде көрсетілді:\r\n\r\n•	Бастың ауруы (әдетте таң ертеңгісін қатты ауырады);\r\n•	Жүрек айну немесе құсу;\r\n•	Сөйлеу, көру, есту жүйесі өзгереді;\r\n•	Жүргенде тепе-теңдікті сақтау қиынға оғады;\r\n•	Көңіл-күйі тұрақсызданады, кейбір жайттарды бір-бірімен байланыстыра алмай қалып жатады;\r\n•	Есте сақтау қабілеті нашарлайды;\r\n•	Тырыспа пайда болады, және бұлшықеттері өзіне бағынбай қалады (пароксизмалар немесе конвульсиялар) \r\n•	Қол мен аяқтың ұюы немесе терлей беруі.\r\n\r\nБұл симптомдар тек ми ісігі үшін болуы міндетті емес. Олар сондай-ақ, басқа да жағдайлармен байланысты болуы мүмкін.  Егер осы симптомдардың қайсы біреуі болмасын сізде туындаса, онда дәрігермен жағдайыңыз жайында ақылдасып алыңыз.  Тек дәрігер ғана диагноз қойып, ем тағайындайтынын естен шығармаңыз.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДИАГНОСТИКАСЫ\r\n\r\nАдамда симптомдар пайда болған кезде, ми ісігі болуы мүмкін деген күмән болса, дәрігер бір немесе бірнеше төмендегідей шараларды тағайындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Тексеру – Дәрігер денсаулықтың жалпы жағдайын қарайды.\r\n•	Неврологиялық тексеріс – Дәрігер науқастың  зейінділік сатыларын, бұлшықееттік күшін, координациясын, ауруға рефлекциясы мен реакциясын анықтайды.  Сондай-ақ дәрігер көзді қарайды, мидің көзбен байланысын, жүйкені қысуын, ісік тудыруын т.б. жайттарды тексереді.\r\n•	Компьютерлі томография (КТ) –  компьютерге жалғанған рентген құрылғысының көмегімен  бас сүйек кескіндемесінің сериялары жасалады. Науқас миының анық кескіндемесін алу үшін оған арнайы қарама-қарсы заттық инекция салдырылады. Кескінде мидағы ісіктің суреті берілуі мүмкін. \r\n•	Ядролы магниттік резонанс (ЯМР) – компьютерге жалғанған мықты магнит дененің ішкі бөлігінің жеке кескінін анық түсіріп береді. Бұл кескіндер монитордан қаралады және қағазға басылып шығуы да мүмкін.  Кейде ми тіндерін жеке белгілеп алу үшін контрасты заттар ішке енгізіледі.  Кескіннен ісікті немесе мидағы басқа да мәселелерді көруге болады. \r\nДәрігер төмендегіідей тексерулердің басқа да түрлерін тағайындауы мүмкін:\r\n•	Ангиограмма – бұл контасты зат, қан ағысына енгізіледі, ол мидің тамырларына түседі, және оларды ренгенограммадан көрінетіндей етеді.  Ісік болса, дәрігер оны ренгендік кескіннен  көре алады.\r\n•	Бас сүйек ренгенограммасы – ми ісіктерінің кейбір түрлері мида калцидің түзілуіне себеп болады немесе бас сүйекті өзгертуі мүмкін. Ренгенограмманың көмегімен дәрігер, бұл өзгерістерді анықтайды\r\n•	Жұлындық пункция – дәрігер жұлын сұйықтығының үлгісін алуы мүмкін (бас сүйектік ішіндегі және ми мен жұлынның айналасындағы). Бұл ем-шара жергілікті анестези кезінде жүзеге асады. Дәрігер жұлын арнасынан сұйықтық жинау үшін ұзын, жіңішке инені пайаланады. Жұлындық пункция 30 минутқа жуық уақыт алады. Науқас пункциядан  кейін басы ауырмас үшін бірнеше сағат жата тұруы керек. Зертханада сұйықтықта рак жасушасы бар ма, әлде басқа да мәселелердің белгілері бар ма, соны зерттейді.  \r\n•	Мелиограмма – жұлынға жасалатын ретгенологиялық тексеру.  Жұлын сұйықтығына арналған иньекцияланатын контрасты зат,  жұлындық пункция өндіріледі. Контрасты зат жұлын сұйықтығына араласу үшін науқас жүрелеп, басын төмен салбыратып отырады. Бұл тексеру арқылы дәрігер жұлындағы ісікті анықтайды.\r\n•	Биопсия – анықталған ісік жасушаларындағы тіндердің үлгілерін жоятын әдіс. Биопсия қатерлі ісікке айнала бастаған тіндерге, сондай-ақ басқа да жағдайларға қолданылады. Биопсия ми ісігіне диагноз қоюдың бірден-бір сенімді әдісі болып табылады. \r\nІсік жасушаларын анықтау үшін хирургтар, тінді үш тәсілмен алуы мүмкін:\r\n•	Инелі биопсия – Хирург бас терісін аздап тіледі және сүйекті бұрғылап кішкентай саңлау жасайды.  Мұны трепанациялық саңлау деп атайды. Дәрігер инені трепанационды саңлау арқылы сұғып ми ісігіндегі тіннің үлгісін алады.\r\n•	Стереотактикалық биопсия – Компютерлі томография немесе ЯМР сяқты құрылғының көмегімен сурет кескін алады, ине трепанационды саңлау арқылы ісік орналасқан жерге кіргізіледі.  Хирург иненің көмегімен тін үлгісін тартып алады.\r\n•	Емдеумен қатар жүретін биопсия – Кейде хирург ісікті жою барысында операция жасап жатқан кезде тін үлгісін алады.\r\n\r\nКейде биопсияны алу мүмкін болмай қалады. Егер ісік ми бағанасына немесе басқа да бір белгілі орынға жайғасып алса, хирург басқа сау тіндерді зақымдап алмас үшін, ісік тінінің үлгін ала алмайды.  Ол кезде дәрігер сурет кескінін алу үшін ЯМР, КТ немесе басқа да тәсілдерді қолданып көруі мүмкін.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ЕМДЕЛУІ\r\n\r\nКөптеген ми ісігі бар  науқастар біркелкі медициналық күтім алу үшін нақты шешім қабылдап, ем-шараға белсенді түрде атсалысады. Олар өз аурулары жайында бәрін біліп алғысы келеді және емделунің нұсқаларымен де танысуды қалайды. Бірақ, кейбір адамдар өздерінде қатерлі ісік бар деген диагноз қойылғанда есеңгіреп, күйзеліске ұшырап жатады. Соның салдарынан  ойын жинақтай алмай, дәрігерге қажетті сұрақтарын қоя алмай қалады. Дәрігер қабылдауына бармас бұрын сұрақтар тізімін түзіп алса, көптеген мәселенің басын ашып алуға көмегі тиеді. Науқас дәрігердің не айтқандарын толығымен есте сақтауп алу үшін шамасы келгенше жазып алғаны жөн, немесе дәрігердің рұхсатымен диктофон қолданса да болады. Кейбір науқастар дәрігер қабылдауына барған кезде айтылған әңгімелерді түсініп, толық игеру үшін қасында туысы немесе досының болғанын қалайды.\r\n\r\nДәрігер науқасты арнайы маманға бағыттауы мүмкін, немесе науқас өзі сол бағытқа сұрануы мүмкін. Ми ісігін емдеумен айналысатын мамандар: нейрохирургтар, нейроонкологтар, онкологтар және онкологи-радиологтар.  Немесе науқас сондай бір командада жұмыс істейтін басқа дәрігерге жолдануы мүмкін. Ондай медициналық команда медбикелер, диетологтар, ментальді денсаулық бойынша кеңесшілер, әлеуметтік жұмысшылар, физиотерапевтер, терапевтер және логопедтер болуы мүмкін. Балаларға оқуына көмек беру үшін репетиторлар да пайдасын тигізеді. \r\n\r\nЕмге дайындалу\r\n\r\nДәрігер емделудің нұсқаларын айтуы мүмкін және олардың әрқайсысының күтілетін нәтижесі жайында да сөз қозғалады. Науқастың қажеттілігіне қарай дәрігер мен науқас арасында емделудің ортақ жоспары жасалуы мүмкін.\r\n\r\nЕмделу факторлардың қатарына, түріне, орналасуына,  ісіктің көлемі мен даму сатысына  байланысты болады. Ми ісігінің кейбір түрлері кезінде дәрігерге алдымен ісіктің қайдан бастау алып тұрғанын білуі маңызды, мысалы,  ісік жасушалары жұлын сұйықтығнда ма деген секілді.\r\n\r\nАдамдарға кез-келген барлық сұрақтарын қоюдың немесе барлық жауапты бірден түсінудің қажеті жоқ. Оларда алдағы уақытта түсінбеген сұрақтарын дәрігерге қайта қоюға немесе қосымша ақпараттар алуға мүмкіндік туады. \r\n\r\nЕмдеу әдістері\r\n\r\nМи ісігі бар науқастар үшін емделудің бірнеше нұсқасы бар. Науқастың ісіктерінің түрі мен сатысына қарай, хирургиялық ем жүргізілуі мүмкін, сәуле терапиясы немесе химиотерапия қолданылуы ықтимат. Кейбір жағдайларда ауруларға кешенді ем тағайындалады.  Жалпы, науқастарға аурудың кез-келген сатысы бойынша   ем жүргізілуі мүмкін, ол мынадай шаралармен толығады: ауруды бақылауға алу, қатерлі ісіктің басқа симптомдарын анықтау, терапияның жанама әсерін төмендету, сондай-ақ эмоциялық мәселелерді шешу т.б. Емдеудің мұндай түрлер симптодық, зақымдық немесе паллиативтілік  күтімдер деп аталады. \r\n\r\nЕң  жақсысы, дәрігердің өзі емделудің нұсқалары жайында айтып, олардың нәтижесі туралы түсіндіріп бергені.\r\n\r\nКөптеген ми ісігі үшін хирургиялық операция ең көп қолданылатын ем  болып табылады. Жабық бас сүйекке жасалатын операция краниотомия деп аталады. Ол жалпы наркозбен жүргізіледі. операцияның адында бас терісін тырады. Содан дәрігер теріні тіледі және бас сүйектің бөлігін жою үшін арнайы араны қолданады. Бөлікті  немесе  барлық ісікті жойғаннан кейін хирург бас сүйектің арамен кесіп алынған бөлігімен немесе арнайы металдан немесе матадан жасалған пластинамен  саңлауды жабады. Одан кейін хирург бас сүйек терісіндегі тілікті тігеді.\r\n\r\nКейде хирургиялық жолмен емдеу мүмкін болмай қалады. Егер ісік ми бағаналарына немесе  мидің белгілі бір жеріне орналасып алса, хирург басқа  сау тіндерді зақымдап алуым мүмкін деген қауіппен операция жасаудан бас тартады. Операция жүргізуге келмейтін науқастарға сәуле терапиясы немесе емдеудің басқа түрледі қолданылады.\r\n\r\nСәуле терапиясы (радиотерапия деп те аталады) ісік жасушаларын жою үшін, жоғарыэнергия көзі сәулесін пайдаланады. Радиацияның қайнар көзі – рентген сәулесі, гамма сәулесі немесе протондар болуы мүмкін. Үлкен құрылғы радиацианы ісікке және тіндерге жақын бағыттайды. Кейде радиация түгелдей миға немесе жұлынға бағытталады.\r\nӘдетте  сәуле терапиясы операциядан кейін жүзеге асырылады. Радиация ісіктің айналасында қалып қойған  жасушаларды жояды. Кейде радиация терапиясы, хирургиялық операция жасауға мүмкін емес  ауруларға  қолданылады. Сәуле терапиясы емханада немесе клиникада жасалады. Емдеу күнтізбесі ісіктің түріне, көлеміне, сондай-ақ науқастың жасына байланысты түзіледі. Әр ем-шара бір-неше минутқа созылады. \r\n\r\nДәрігер ісік маңындағы сау тіндерді қорғау үшін мынадай қауіпсіздік шараларын қолданады:\r\n\r\n•	Фракциялау. Сәуле терапиясы бір-неше аптаға созылып, аптасына  тек 5 күн өткізіледі. Бөлшептеп тағайындау. Радиацияның барлық мөлшерін узақ уақытқа созып емдеу, ісік маңындағы сау  тіндердің амандығына кепіл болады.\r\n•	Гиперфракциялау.  Науқас радиацияның бір күнде берілетен мөлшерін, екі-үш күнге бөліп қолданады. \r\n•	Стереотактикалық сәуле терапиясы. Радиацияның шіңішке сәулелері ісіктің әр бұрышына бағыталады.  Бұл ем-шара кезінде, науқас басына бүгілмейтін жиектемені кийіп алады. МЯР немесе КТ-ның түсірмесі ісіктің дәл  жайылған орнының суретін түсіріп береді. Дәрігер компютер арқылы радиацияның қажетті мөлшерін, сондай-ақ өлшемін және радиациялық сәуленің бұрыштарын  анықтайды.  Емдеу шаралары дәрігердің бір рет қабылдауында жүзеге асырылуы мүмкін немесе бірнеше сеансында жүргізіледі.\r\n•	3 өлшемді конформды радиациялық терапия. Компьютер ісіктің үш өлшемді суретін және айналасындағы тіндерін көрсетеді. Дәрігер ісіктің қайталанған нысанын дәл білу үшін, көптеген радиация сәулелерін бағыттайды. Тамаша радиациялық фокус мидың сау тіндерін қорғайды.\r\n•	Протон сәулелерімен жасалған радиациялық терапия. Бұл  радиация рентген сәулелерін бөлмейді, протон сәулелерін бөледі. Дәрігер протон сәулелерін ісікке бағыттайды. Протондар сау тіндерді зақымдамай өтетін қасиетке ие.\r\n\r\nХимиотерапия – қатерлі ісік клеткаларын дәрі-дәрмектермен жояды. Оларды  көбінесе мидағы ісікті емдеуге қолданады. Препараттарды ішу арқылы немесе инекция түрінде енгізеді. Қай жағдайда болмасын олар, қан құрамына еніп, барлық ағзаға таралады. Дәрі-дәрмектер қолдану циклына қарай былай сипатталады: емделу қаншалықты дұрыс болса, жазылу да соған байланысты болып келеді.\r\n\r\nХимиотерапияны емханада, дарігер кабинетінде немесе үй жағдайында да қолданылады.  Науқастың  емханаға жатқызылуы сирек болатын жағдай. Ересек адамдарға қарағанда, жас балаларға химиятерапияны жиі қолданады. Дегенмен операция жасалғаннан кейін немесе сәуле терапиясынан кейін ересектерге химиятерапиясын жүргізуі мүмкін. Кейбір адамдарда қайталана беретін  ми қатерлі ісікі болады. Дәрігер  ондай ісікті алып тастап, орнына химиотерапевтикалық бірнеше пластиналар орнатады. Әр пластина 10 центтің өлшеміне тең. Біраз аптадан соң, пластинадағы дәрілік заттар миға сіңіп, қатерлі ісік клекаларын жоя бастайды.\r\n\r\nМИ ІСІКТЕРІН ЕМДЕУДЕГІ ЖАНАМА ӘСЕРЛЕР \r\n\r\nЕм қолдану барысында, сау клеткалар зақымданады. Бұл  жанама әсерлерді жиі тудырады. Жанама әсерлердің пайда болуы,  әр түрлі факторларға, сонымен қатар ісіктің түріне, қабылдаған ем көлеміне байланысты болуы мүмкін. Емдеу курстары ауысқан сайын әр науқаста әр түрлі жанама әсерлер пайда болып жатады. Емделудің  алдында  медқызметкерлер командасының мүшелері жанама әсерлер туралы айтып, науқасқа онымен күресудің жолдарын ұсынады.\r\n\r\nХирургиялық емделудегі жанама әсерлер\r\n\r\nОперация жасалғаннан кейін алғашқы күндері науқастың жиі басы ауырып, өздерін жайсыз сезінуі мүмкін. Дегенмен, ол кезде ауруды басу үшін дәрі-дәрмектерді қолдануға болады.  Тіпті керек болса, науқас дәрігермен немесе медбикемен ауруды басу үшін не істеу керектігін ақылдасса да болады. \r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі, науқас ылғи өзін әлсіз сезініп, шаршай береді. Әр науқастың операциядан кейін сауығып кетуі үшін ең алдымен біраз уақыт керек. Басқа да, көптеген мәселелер орынға келіп тіреледі.\r\n\r\nМи-жұлын сұйықтығы немесе қан бастағы миға шабуы мүмкін. Мұндай жағдай – ісіну деп аталады. Дәрігерлер науқастың бойында мұндай мәселенің орын алмауын қатты қадағалайды. Ісіктің кішірейуші үшін науқас стеройдты дәрілерді қабылдауы мүмкін. \r\nСұйықтықты бөлу үшін екінші рет операция жасалуы мүмкін. Хирург ми қатпаршасына ұзын жіңішке түтікшені (шунт) орнатады. Түтікше терінің астымен, дененің басқа бөлігіне жүргізіледі, әдетте ол  құрсақ қуысымен жүргізіледі. Мидан артық сұйықтық бөлініп, құрсақ қуысы құрғайды. Кейде оның орнына сұйықтық жүректе дренаждалады.\r\n\r\nИнфекция – бұл хирургиялық операциядан кейін дамуы ықтимал тағы бір мәселе. Мұндай жағдайда дәрігерлер науқасқа антибиотиктер тағайындайды.\r\n\r\nМиға операция жасалғанда сау тіндер зақымдануы мүмкін. Мидың бұлай зақымдануы қауіпті мәселе болып есептеледі. Ол кезде науқастың бұлшық еттерінде, көру жүйесінде, сөйлеуінде кәдімгідей ауытқулар болуы ықтимал. Ондай жағдайда  науқаста тырысу немесе біраз өзгерістер пайда болады. Көбінесе бұл симптомдар азайып, уақыт өте келе жоғалады. Бірақ кейде зақымданулар, мидағы ауытқулар қалыпты сипатқа ие болады. Ауруларға физиотерапия да қажет болуы мүмкін, логопед немесе басқа дәрігер маманы да көмектесе алады.\r\n \r\nСәуле терапиясымен емделудегі жанама әсерлер\r\n\r\nКейбір науқастар емделгеннен кейін бірнеше сағаттың ішінде жүрек айнуы сақталып, кетпей қояды. Дәрігерлер науқасқа бұл проблемамен қалай күресу керектігін айта алады.  Сәуле терапиясы да кейде бүкіл емделу барысында науқасты  қатты қалжыратады. Мұндайда демалу да маңызды, бірақ дәрігер науқасқа мүмкіндігінше белсенді болу керектігін айтады. \r\n\r\nТағы бір айта кетерлігі, сәуле терапиясы көбінесе шаштың түсуіне себепкер болады. Алайда шашатар бірнеше айлан кейін қайта өседі. Сәуле терапиясы теріге де айтарлықтай әсер етеді.  Бас терісі мен құлақтар қызарып, құрғайды және сезімтал болып кетеді. Медицина қызметкерлері бұл мәселелердің шешу жолдарын айтуы мүмкін. Кейде сәуле терапиясының әсерінен ми тіндері бөртіп кетеді. Дәрігерлер ауруды тексеріп мұндай симптомдардың мұндай жағдайда орын алмауын қадағалау керек. Аурудың өзін жақсы сезінуін дамыту үшін, емдік дәрі-дәрмектер ұсынылады. \r\n\r\nРадиация кейде мидың сау жасушаларын жойып жібереді. Бұл жанама әсер – радиациялық некроз деп аталады. Мұндай симптомдар басты ауыртады, денені тырыстырып, тіпті науқастың өліміне себепкер болады.\r\n\r\nРадиациялық сәулелендіру балаларда гипофиза немесе мидың басқа бөлігінің зақымдануына себепкер болады. Бұл олардың оқуында үлкен проблема болуы мүмкін немесе бойы мен өсімі баяулап қалады. Бұдан басқа, бала кезде сәулелендіру оның болашақ өмірінде екіншілікті ми ісігінің пайда болу қаупін туындатады.  Ғалымдар  кішкентай баланың ми ісігіне химиотерапияны сәуле терапиясымен бірге қолданудың мүмкіншілігін  үйренуде.\r\n\r\nХимиотерапиядағы жанама әсерлер\r\n\r\nХимиотерапияның жанама әсері негізінен қолданған дәрілік заттарға байланысты болады. Жанама әсердің айрықша белгілері: қызу көтеріледі және қалтырайды, құсып, тәбет жоғалады және әлсіздік пайда болады. Кейбір жанама әсерлер дәрінің көмегімен азаяды. \r\n\r\nДәрілермен қамтамассыз етілетін  имплантты (пластиналы) науқастар, хирургиялық емді бірге алғаннан кейін инфекция симптомдары басып кетпеу үшін  дәрігердің қарауында болады. Ауруда инфекция болған жағдайда оған антибиотик тағайындалады.\r\n\r\nҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісіген емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орынына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қосымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы ссезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\nНАУҚАСТАРДЫҢ КҮТІМІНЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоциялық және практикалық проблемаларын шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреуделі емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады. \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\nАурудың сатыларына қарамастан қатерлі ісікке шалдыққан адамдар өзін мазалаған мәселенің алдын алу үшін алдымен жақсылап күтіну керек. Ол үшін өзіне жайлы жағдай жасап, емделу барысында өмір сүру сапасын жақсарту керек. Науқас ауруын емдеу барысында және ми ісіктерінің басқа симптомдары пайда болмас үшін өзін бір қалыпта ұстап, терапияның жанама әсерлерінің азайуын қадағалап, сондай-ақ көңіл-күйіндегі ауытқуларды шешіп алғаны жөн.\r\n\r\nМи ісігімен ауратын адамдарды күтімілдеудің мынадай түрлері барынша кең таралған:\r\n\r\n•	Стеройдты дәрі-дәрмектер. Ми ісігі бар науқастардың көпшілігіне ісіктің кішірейуі үшін қолданылады.\r\n•	Антиконвульсанттар. Ми ісігі адамның тырысып қалуына себепкер болады. Оның алдын алу үшін немесе бақылауда ұстау үшін науқас тырысуға қарсы дәрілерді қабылдау керек. \r\n•	Анастомоз (шунт). Миға сұйықтық жиналған жағдайда хирург оны шығару үшін анастомаз (шунт) орнатады.\r\n\r\nАуруын асқындырмас үшін көптеген науқастар емделу мен қатар күтімілденуді қолға алады. Ал кейбіреулер тек күтімілденіп, симтомдарды бақылау үшін ісікке қарсы терапияны қолданбайды.\r\n\r\nНАУҚАСТАРДЫҢ КҮТІМІНЕ ҚОЛДАУ КӨРСЕТУ\r\n\r\nОнкологиялық аурулардың өзін өзі күтінгені аа маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. \r\n\r\nОнкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұтап тұру үшін нәуызы бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия алады. Себебі, онкологиялық аурулардың емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаса, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәсселелерді шешуге көмектесуі мүмкін.  Көптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\nРЕАБИЛИТАЦИЯ\r\n\r\nРеабилитация – емдеу жоспарының ең маңызды бөлігі болап табылады. Реабилитацияның мақсаты адамның қажеттілігіне қарай және ісіктің науқасқа  күнделікті қалай әсер етеуіне байланысты қолданылады. Науқастың қалыпты өмірге тезірек оралуына көмектесу үшін дәрігерлер барлық мүмкіндіктерді қарастырады. Мынадай мамандардың көмегі қажет болуы ықтимал: \r\n\r\n•	Физиотерапевтер. Мидағы ісіктен және оны емдеу барысында науқас сал болып қалуы мүмкін.  Сондай-ақ олар адамның әлсіреуіне және тепе-теңдік сезімін сақтауда мәселелер тудыруы мүмкін. Физиотерапевтер науқастардың күш жинап, тепе-теңдікті қайта қалпына келтіруіне көмектеседі.\r\n•	Логопедтер. Логопедтер науқас жандардың сөйлеудегі проблемаларын шешіп, ойларын толық айтып жеткізе алуына көмектеседі. \r\nМи ісігіне шалдыққан балаларда ерекше мұқтаждықтар болуы мүмкін. Кейде оларға үйде де, ауруханада да репетиторлары  болады.   Үлгерімі нашар немесе есте сақтау қабілетінде проблемалары бар балаларға репетиторлар немесе мектептен кейін арнайы сабақтар өткізілуі керек. \r\n\r\nАЛДАҒЫ УАҚЫТТАҒЫ КҮТІМ   \r\n\r\nМи ісігінен емделгеннен кейін тұрақты күтімілдену өте маңызды. Дәрігерлер ісіктіктің қайталанбайтынына көз жеткізу үшін егжей-тегжейлі тексерулер жүргізеді. Ол үшін физикалық тұрғыдан және неврологиялық тұрғыдан тексерулер өткізеді. Науқасқа уақытына қарай МЯР немесе КТ тағайындалады. Егер, науқаста анастомаз орнатылған болса, дәрігер оынң қалыпты жұмыс істеуін қадағалайды.  Дәрігер  алдғы уақыттағы күтімілдену жоспарын айтып, науқасқа қай уақыттарда келу керек, және қандай анализдер тапсыру керек екендігін түсіндіреді.\r\n\r\nМИДЫҢ ҚАТЕРЛІ ІСІГІН  ЕМДЕЙТІН КЛИНИКАЛАР\r\n\r\n•	Ұлттық медициналық холдингтің нейрохирургия орталығы\r\n•	РФ АМН Бурденко атындағы НИИ нерохирургиясы\r\n•	Онкологиялық және радиологиялық Қазақ институты\r\n•	Тұрғылықты мекен-жай бойынша онкологиялық диспансерлер\r\n•	Германиядағы Фрайбург қаласындағы университеттік клиника\r\n•	Түркиядағы Анадолу клиникасы\r\n•	Түркиядағы Аджибадем клиникасы\r\n•	Израильдағы Шемер медициналық орталығы\r\n•	Израильдағы Шиба емханасы\r\n•	Монте-Карлодағы LifeChtck диагностикасы\r\n•	Сингапурдағы Парквей клиникасы\r\n•	Оңтүстік Кореядағы Асан емханаы\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1128,'article','795','Зоонозды инфекция','kz','2018-11-28 11:20:26','2018-11-28 11:16:00','Жануарлардан жұғатын ауруларды - зоонозды инфекциялар деп атайды. Жануарлардан немесе жануарлардан алатын өнімдерден адамдарға жұққан көптеген аурулар өте қауіпті болып келеді. Сіз тікелей жануардан немесе жанама, яғни қоршаған орта арқылы ауру жұқтырып алуыңыз мүмкін.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=795',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','З','Зоонозды','y','   Зоонозды инфекция Жануарлардан жұғатын ауруларды - зоонозды инфекциялар деп атайды. Жануарлардан немесе жануарлардан алатын өнімдерден адамдарға жұққан көптеген аурулар өте қауіпті болып келеді. Сіз тікелей жануардан немесе жанама, яғни қоршаған орта арқылы ауру жұқтырып алуыңыз мүмкін. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nЖануарлардан жұғатын ауруларды - зоонозды инфекциялар деп атайды. Жануарлардан немесе жануарлардан алатын өнімдерден адамдарға жұққан көптеген аурулар өте қауіпті болып келеді. Сіз тікелей жануардан немесе жанама, яғни қоршаған орта арқылы ауру жұқтырып алуыңыз мүмкін.\r\n\r\nАуыл шаруашылық жануарлары да аурулардың негізгі көзі болу мүмкін. Егер сіз оларды немесе олар сүйкенген нәрсені, мысалы қоршауды, шелекті ұстасаңыз, онда міндетті түрде жақсылап қолыңызды жуыңыз. Ересек адамдар ферма немесе хайауанаттар бағына барып келген балаларының қолдарын жуғызуы керек.\r\n\r\nЖануарлар қаншалықты сүйкімді болғанымен де, олар микробтар, вирустар және паразиттердің көзі болып табылады. Бұғы және тышқандар кенені тасымалдайды, ал олар Лайм ауруын тудырады. Кейбір жабайы жануарлар құтыру ауруын тасымалдаушылар болып табылады. Жабайы табиғатты қашықтықтан тамашалаған абзал.\r\n \r\n\r\nАлдын алу шаралары\r\n\r\nҮй жануарлары да сізді ауру жұқтыруы мүмкін. Өте үлкен қауіп төндіретіндер бауырымен жорғалаушылар. Тасбақалар, жыландар және кесірткелер  қожайындарына сальмонелла бактериясын жұқтыруы мүмкін. Сіз инфицирленген иттен құтыруды, ал мысық дәретханасын тазалағанда токсоплазмозды жұқтырып алуыңыз мүмкін. Әрине, ит пен мысықтан аурудың жұға қоюы екіталай. Егер сіз гигена ережелерін сақтап жүрсеңіз, онда түрлі жұқпалардан қорғануыңызға мүмкіндік туады.\r\n \r\n\r\n\r\nБруцеллез тұмауға ұқсас симптомдармен басталатын ауру. Ол асқынса: артрит, жүрек аурулары және ми зақымдалуларына апарып соқтырады.\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\n\r\nзоонозды инфекциялар\r\nжануарлар\r\nжануар тістеуі\r\nсальмонелла\r\nтоксоплазмоз\r\nқұтыру\r\nбруцеллез    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1129,'article','998','Follıkýlıt','qz','2018-07-19 08:47:26','2018-07-19 08:45:00','Follıkýlıt – bul teri astynda ornalasqan shaǵyn qaltashalar - follıkýldardyń ınfektsııasy nemese qabynýy, folıkýldarda shash túzilip, ósedi.  Follıkýlıt deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, biraq, ol shash túbinde, kıimniń denege úıkeletin tustarynda – mysaly, qolda, bóksede jıi bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=998',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','F','Follıkýlıt','y','   Follıkýlıt Follıkýlıt – bul teri astynda ornalasqan shaǵyn qaltashalar - follıkýldardyń ınfektsııasy nemese qabynýy, folıkýldarda shash túzilip, ósedi.  Follıkýlıt deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, biraq, ol shash túbinde, kıimniń denege úıkeletin tustarynda – mysaly, qolda, bóksede jıi bolady. Follıkýlıt – bul teri astynda ornalasqan shaǵyn qaltashalar - follıkýldardyń ınfektsııasy nemese qabynýy, folıkýldarda shash túzilip, ósedi.  Follıkýlıt deneniń kez kelgen bóliginde paıda bolýy múmkin, biraq, ol shash túbinde, kıimniń denege úıkeletin tustarynda – mysaly, qolda, bóksede jıi bolady. \r\n\r\n   \r\n \r\n\r\nFollıkýlıttiń jıi sebebi – bakterıaldyq ınfektsııa, biraq, zeńdik ınfektsııadan da týyndaýy múmkin.\r\n\r\nFollıkýlıt shashtyń bir nemese birneshe shýmaǵynyń mańynda nemese túbinde qyzarǵan, aýyrsynatyn aýmaq túrinde bastalady. Odan keıin bul bólik teridegi irińdi tómpeshikke (pýstýla) aınalady, ol keıde qyshyp, kúıdiretin sezim beredi. Pýstýlany ashqanda  iriń jáne/nemese qan shyǵýy múmkin.\r\n\r\nInfektsııalyq  follıkýlıttiń teriniń betine jaqyn ornalasatyn jeńil jaǵdaılar ádette, ózdiginshe, shamamen 2 aptadan keıin jazylady. Tereń jáne kúrdeli ınfektsııalyq  follıkýlıtte ádette, ishetin antıbıotıkter men zeńge qarsy preparattar jaqsy kómektesedi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1130,'article','1062','Ókpe arterııasynyń tromboembolııasy','qz','2018-07-28 16:05:31','2018-07-28 15:56:00','Ókpe  embolııasy – ókpedegi arterııalardyń bitelýinde paıda bolatyn aýrý. Aýrýdyń keń taralǵan sebebi - trombylar.\r\nÓkpe  - qos aǵza, keýde qýysyn túgeldeı derlik alady. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishini tynys alý fazasyna (tynysty ishke alý, syrtqa shyǵarý) qaraı ózgerýge qabiletti. \r\n\r\nÓkpe  embolııasy kóbinese, kóktamyrdyń trombymen bitelýinen týyndaıdy. Trombylardyń kóp shoǵyrlanatyn jeri bókse-sannyń nemese jambas qýysynyń tereń kóktamyrlary. Bul tereń kóktamyrdyń trombozy atalady (TKT). Osyndaı trombynyń bóligi ajyrap, qan aǵymy boıymen ókpege túsýi múmkin. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1062',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ókpe','y','   Ókpe arterııasynyń tromboembolııasy Ókpe  embolııasy – ókpedegi arterııalardyń bitelýinde paıda bolatyn aýrý. Aýrýdyń keń taralǵan sebebi - trombylar.\r\nÓkpe  - qos aǵza, keýde qýysyn túgeldeı derlik alady. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishini tynys alý fazasyna (tynysty ishke alý, syrtqa shyǵarý) qaraı ózgerýge qabiletti. \r\n\r\nÓkpe  embolııasy kóbinese, kóktamyrdyń trombymen bitelýinen týyndaıdy. Trombylardyń kóp shoǵyrlanatyn jeri bókse-sannyń nemese jambas qýysynyń tereń kóktamyrlary. Bul tereń kóktamyrdyń trombozy atalady (TKT). Osyndaı trombynyń bóligi ajyrap, qan aǵymy boıymen ókpege túsýi múmkin.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÓkpe  embolııasy – ókpedegi arterııalardyń bitelýinde paıda bolatyn aýrý. Aýrýdyń keń taralǵan sebebi - trombylar.\r\n\r\n \r\nSebepteri \r\n\r\n\r\n\r\nÓkpe  - qos aǵza, keýde qýysyn túgeldeı derlik alady. Ókpe – tynys alý júıesiniń basty aǵzasy. Onyń ólshemi men pishini tynys alý fazasyna (tynysty ishke alý, syrtqa shyǵarý) qaraı ózgerýge qabiletti. \r\n\r\nÓkpe  embolııasy kóbinese, kóktamyrdyń trombymen bitelýinen týyndaıdy. Trombylardyń kóp shoǵyrlanatyn jeri bókse-sannyń nemese jambas qýysynyń tereń kóktamyrlary. Bul tereń kóktamyrdyń trombozy atalady (TKT). Osyndaı trombynyń bóligi ajyrap, qan aǵymy boıymen ókpege túsýi múmkin. \r\n\r\n\r\n\r\nEmbolııa – ókpedegi arterııanyń maıdyń bólikterimen, aýamen, isik tinimen nemese trombymen bitelýi.\r\n\r\nEmbolııanyń basqa da sebepteri – aýanyń kópirshikteri, maı tamshylary, qaǵanaq sýynyń bóligi nemese parazıtter jáne isik jasýshalary.\r\n\r\nOtbasynyń múshelerinde tromby túzilýimen nemese qan uıýynyń buzylystarymen sıpattalatyn aýrýlar bolsa, adam osy aýrýǵa beıim keledi.\r\n\r\nÓkpe embolııasy kelesi jaǵdaılarda paıda bolýy múmkin:\r\n\r\n* Bosanýdan keıin\r\n* Júrek talmasynan, júrekke operatsııadan, ınsýltten keıin\r\n* Aýyr jaraqattan, kúıikten nemese jambas synyǵynan keıin\r\n* Súıekke, býynǵa nemese mıǵa operatsııadan keıin\r\n* Uzaq ushý, avtokólikte uzaq sapar shegýde\r\n* Qaterli isik bolýynda\r\n* Uryqtanýǵa qarsy tabletkalardy nemese estrogenderdi qoldanýda\r\n* Uzaq tósek tartý nemese bir jaǵdaıda uzaq ýaqyt bolý\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nNegizgi  sımptomdary – keýdedegi aýyrsyný, kelesi sıpattaǵy:\r\n\r\n* Aýyrsyný tóssúıektiń astynda nemese keýde qýysynyń bir jaǵynda bolady\r\n* Kúshti nemese keskendeı aýyrsyný\r\n* Kúıdiretin, syzdaıtyn, nemese batyp aýyrsyný, keýdede aýyrlyq sezimi\r\n* Ádette, tereń tynys alǵanda aýyrsyný kúsheıedi\r\n* Aýyrsynýǵa jaýap retinde eńkeıesiz nemese keýdeni qolyńyzben aıqaryp, ustaısyz\r\n \r\nBasqa sımptomdary:\r\n\r\n* Teriniń kógergen reńki (tsıanoz)\r\n\r\n* Bas aınalýy, jaryqqa sezimtaldyq nemese esten taný\r\n\r\n* Jıilegen nemese qıyndaǵan tynys alý\r\n\r\n* Júrek jıyrylýynyń jıileýi\r\n\r\n* Alańdaý sezimi\r\n\r\n* Aıaqtaǵy aýyrsyný, qyzarý nemese isiný\r\n\r\n* tómen arterıaldyq qysym\r\n\r\n* kenetten jótelý, qanmen qaqyryq shyǵarý\r\n\r\n* kenetten entigý\r\n\r\n* tersheńdik, teriniń jabysqaqtyǵy.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, aýrýdyń sımptomdary jáne tarıhy týraly suraıdy.\r\n\r\nÓkpeniń qyzmettik jaǵdaıyn baǵalaý úshin kelesi tekserýler júrgiziledi:\r\n\r\n* arterıaldyq qannyń gazdary\r\n* Pýlsoksımetrııa\r\n \r\nKelesi kórnekilik ádister trombynyń ornalasýyn anyqtaýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Ókpe qýysynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Keýde qýysynyń KT - angıografııasy\r\n* Ókpeniń ventılıatsııalyq-perfýzııalyq skanerlenýi\r\n* ókpeniń angıografııasy.\r\n \r\nTaǵa basqa tekserýler:\r\n\r\n* Keýde qýysynyń kompıýterlik tomografııasy\r\n* Elektrokardıografııa (EKG)\r\n* D – dımer deńgeıin anyqtaý\r\n* Aıaqtyń tamyrlarynyń ýltradybystyq dopplerografııasy\r\n* Ehokardıografııa (EhoKG)\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nÓkpe embolııasy shuǵyl emdeýdi bastaýdy talap etedi. Aýrýhana jaǵdaıynda emdeý qajet bolady:\r\n\r\n* Qandy suıyltý úshin dárilik preparatta taǵaıyndalady (ári qaraı trombynyń túzilýiniń aldyn alý úshin).\r\n* Ókpeniń arterııasynyń tromboembolııasynyń aýyr, ómirge qaýipti túrde ótýinde emdeýge trombyny eritý jatady. Bul - trombolıtııalyq emdeý. Naýqasqa trombyny eritý úshin dáriler taǵaıyndalady.\r\n \r\nEger aýrýhanada qalý qajet bolmasa, dáriger úıde qabyldaý úshin qandy suıyltatayn dárilerdi usynady:\r\n\r\n* Ishýge tabletkalar nemese ınektsııalar taǵaıyndalady.\r\n* Keıbir preparattardy qabyldaýda qajetti mólsherlemesin tańdaý úshin qan taldaýyn jasaý qajet bolady.\r\n* Atalǵan preparattardyń qabyldaý uzaqtyǵy trombynyń túzilý sebebine jáne ólshemine baılanysty.\r\n* Emdeýshi dáriger bul preparattardy qabyldaý kezindegi qan ketý qaýpi týraly aıtady.  \r\n \r\nEger naýqas qandy suıyltatyn preparattardy qabyldaı almasa, dáriger tómengi qýys kóktamyrda kava-súzgini ornatý boıynsha operatsııany usynýy múmkin. Bul qural ishtegi basty kóktamyrda ornalastyrylady. Ol úlken trombylardyń ókpeniń qantamyrlaryna túsýiniń aldyn alady. Keıde ýaqytsha súzgi qoıý usynylady, ol keıinnen alynyp tastalynady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nÓkpeniń arterııasynyń tromboembolııasynan keıin qalpyna kelý úrdisiniń ótýi týraly boljaý qıyn, ol kelesilerge táýeldi:\r\n\r\n* Aýrýdy týyndatqan sebepter (mysaly, qaterli isik, úlken operatsııa nemese jaraqat)\r\n\r\n* Trombynyń ólshemi\r\n\r\n* Trombynyń ýaqytyly erýine\r\n\r\nKeıbir  adamdarda júrektiń jáne ókpeniń sozylmaly aýrýlary damýy múmkin.\r\n\r\nÓkpe embolııasynyń aýyr ótýinde ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nÓkpeniń arterııasynyń tromboembolııasynyń sımptomdary paıda bolsa, 103 telefony arqyly shuǵyl medıtsınalyq járdemdi shaqyrý qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nTKT paıda bolýynyń joǵary qaýpinde, sondaı-aq, úlken operatsııa kezinde tromby túzilýiniń aldyn alý úshin qandy suıyltatyn preparattar taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nTKT kezinde kompressııalyq shulyqty kıip júrý usynylady. Nusqaýlyǵyna saı kıip júrý qajet. Olar aıaqtaǵy qan aǵymyn jaqsartýǵa yqpal etedi jáne tromby túzilý qaýpin azaıtady.  \r\n\r\nUzaq ushý, avtokóliktegi saparlar jáne uzaq ýaqyt boıy otyrýǵa nemese jatýǵa týra keletin  basqa jaǵdaılarda aıaqty jıi almastyryp otyrý TKT aldyn alýǵa kómektesedi. Tromby túzilý qaýpi joǵary bolatyn adamdarǵa uzaq ushý (4 saǵattan artyq) kezinde tromby túzilýiniń aldyn alý úshin geparın (qandy suıyltatyn preparat) ınektsııasy qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nTemeki shekpeńiz. Shegetin bolsańyz, qoıyńyz. Estrogen qabyldaıtyn áıelder temeki shegýdi qoıýy qajet.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nKóktamyr  tromboembolııasy; ókpedegi tromb; Embolııa; isik embolııasy; ókpe embolııasy.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1131,'article','1066','Ókpeniń ishinara kollapsy - pnevmotoraks','qz','2018-07-28 16:46:06','2018-07-28 16:38:00','Ókpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1066',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ókpeniń','y','   Ókpeniń ishinara kollapsy - pnevmotoraks Ókpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nÓkpeniń  ishinara kollapsy - pnevmotoraks  – ókpeniń plevralyq qýysynda aýanyń nemese gazdyń jınalýy (ottegi, kómir qyshqyl gazy). Aýanyń mundaı jınalýy ókpege qysym túsirýge aparady, nátıjesinde aǵza tynys alǵan kezde qalypty jaǵdaıda bolatyndaı keńeıe almaıdy.\r\n\r\nÓkpe – keýde qýysynda ornalasqan jup aǵza. Ókpe tynys alǵanda enetin aýadan ottegini alyp, qanǵa jetkizedi. Ókpeniń mańaıynda plevra qýysy atalatyn óte juqa keńistik bar. Plevra qýysy – ókpeniń syrtqy betiniń jáne keýde qýysynyń ishki betiniń arasyndaǵy keńistik. Ádette, bul óte juqa qýystar, olarda suıyqtyqtyń azdaǵan mólsheri bar.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nPnevmotoraks – bul ókpe men keýde qabyrǵasynyń arasyndaǵy plevra qýysynda aýanyń bolýy.  Bul kezde ókpeniń ishki bóliginen ókpe men keýde qýysy arasyndaǵy keńistikke aýanyń ótýi oryn alady, ol ókpeniń nemese keýde qabyrǵasynyń zaqymdanýy nátıjesinde paıda bolady.  Mundaı úrdis ókpeniń kollapsyna (túsýine) aparýy múmkin.\r\n\r\nSýrette keýdeniń oń jaǵy ókpe tininen tys ornalasqan aýaǵa tolǵan. Osyǵan baılanysty zaqymdanǵan jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi.\r\n\r\nBul jaǵdaı adamnyń keýde qýysyna oq nemese pyshaq tıgende, qabyrǵa zaqymdanǵanda nemese hırýrgııalyq aralasý kezinde baıqalady. \r\n\r\nÓkpe kollapsynyń paıda bolý qaýpi ókpeniń kelesi aýrýlarynda artady:\r\n\r\n* Astma\r\n* HOBL (ókpeniń sozylmaly obstrýktıvti aýrýy)\r\n* Mýkovıstsıdoz (tuqym qýalaıtyn aýrý)\r\n* Týberkýlez\r\n* Kókjótel\r\n \r\nSırek jaǵdaıda ókpeniń ishinara kollapsy sebepsiz ótedi, mundaı jaǵdaı ózdiginshe kollaps atalady.  Bul jaǵdaıda plevranyń jáne ókpeniń tutastyǵynyń kenetten buzylýy, aýanyń ókpeden plevra qýysyna ótýi baıqalady. Boıy uzyn, aryq adamdarda, sondaı-aq, temeki shegetin adamdarda ókpeniń ishinara kollapsy jıirek kezdesedi.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nAýrýdyń jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n* Keýdedegi jiti aýyrsyný, tereń tynys alǵanda nemese jótelgende kúsheıedi\r\n* Entigý\r\n \r\nTaralǵan  pnevmotorakstyń (ókpeniń mańyndaǵy úlken bólikti qamtıtyn pnevmotoraks) kúrdeli sımptomdary bolady:\r\n\r\n* Qandaǵy otteginiń jetkiliksizdigi saldarynan teriniń kókshildenýi (tsıanoz)\r\n* Keýdeniń qysylý sezimi\r\n* Sharshaý\r\n* Júrek soǵýynyń jıileýi\r\n \r\nókpeniń ishinara kollapsy kezinde paıda bolýy múmkin basqa sımptomdar:\r\n\r\n* Muryn ushynyń keńeıýi\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nAýskýltatsıııa kezinde (fonendoskoptyń kómegimen ókpeni tyńdaý) pnevmotoraks jaǵynda tynys alýdyń bolmaýy nemese álsireýi anyqtalady. Sondaı-aq, naýqasta tómen arterıaldyq qysym baıqalýy múmkin.\r\n\r\nDáriger kelesi zertteýlerdi ótkizedi:\r\n\r\n• arterııalyq qannyń gazdyq quramyn taldaý – qandaǵy gazdyń mólsherin anyqtaý arqyly tynys alý qyzmetin baǵalaýdyń asa dál ádisi (ottegini, kómir qyshqyl gazyn). Ádistiń máni – organızmniń ottegimen qanyǵýyn jáne tynys alý jetkiliksizdigin anyqtaý. Pnevmotoraksqa shaldyqqan adamdarda ádette, otteginiń deńgeıi tómen, al kómirqyshqyl  gazynyń deńgeıi – joǵary.\r\n\r\n• keýde qýysynyń rentgenografııasy\r\n\r\nKeýde qýysynyń rentgen sýretinde oń ókpeniń ishinara túsýi (ishinara kollaps)baıqalady. Zaqymdanǵan oń jaqtaǵy ókpeniń sýreti saý jaqqa qaraǵanda ashyq tústi jáne kishirek.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nAlǵashqy járdem:\r\n\r\nPnevmotoraks kezinde jedel járdem kelgenge deıin keýde qýysynyń ashyq jarasyna ótpeıtin, germetıkalyq tańǵyshty tartý qajet. Ol úshin kleenkany, polıetılen plenkany, qalyń maqta-dáke tańǵyshty qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nMedıtsına qyzmetkerlerine bilikti kómek:\r\n\r\nShaǵyn pnevmotoraks kezinde ottegi jáne demalys qajet bolady.\r\n\r\nKúrdeli  jaǵdaıda ókpe jeńil jaıylyp, jazylýy úshin dáriger pýnktsııa jasaıdy (ókpe mańaıyndaǵy aýany joıý úshin ınemen tesý).\r\n\r\nNaýqasta ókpeniń aýyr ishinara kollapsy baıqalsa, qabyrǵa men ókpe arasyndaǵy aýmaqqa arnaıy ókpe tútigi engiziledi, ol artyq aýany shyǵaryp, aǵzanyń jaıylyp, jazylýyna múmkindik beredi, bul jaǵdaıda aýrýhanaǵa jatý qajet bolady.  Ókpe tútigin naýqastyń organızminde birneshe jylǵa qaldyrýǵa bolady.\r\n\r\nKeıbir jaǵdaıda pnevmotoraksty emdeý jáne aýrýdyń qaıtalanýynyń aldyn alý úshin  hırýrgııalyq kómek qajet bolady. Aýasy shyǵatyn aýmaqty biteý qajet, bul jaǵdaıda qýysty arnaıy hımııalyq zattekpen toltyrady, bul tinniń tyrtyqtanýyn údetedi. Bul protsedýra plevrodez atalady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nAýrýdyń qaıta paıda bolý yqtımaldyǵy artady, eger:\r\n\r\n* Adam uzyn jáne aryq bolsa\r\n* Temeki shegetin bolsa\r\n* Buryn qos ókpeniń (oń jáne sol) ishinara kollapsy bolsa\r\n​\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* ókpeniń qaıtalanǵan kollapsy\r\n* Shok (qan aınalym, tynys alý, júıke júıesiniń ómirlik mańyzdy aǵzalarynyń qyzmetteriniń kúrt buzylýy)\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nDárigerge kórinińiz, eger ókpeniń ishinara kollapsynyń sımptomdary baıqalsa nemese buryn osy aýrýmen aýyrsańyz.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nPnevmotorakstyń aldyn alýdyń arnaıy ádisteri joq. Ókpe aýrýlarynda zamanaýı emdik-profılaktıkalyq is-sharalardy ótkizý usynylady, sondaı-aq, aýrýdyń paıda bolý qaýpin azaıtý úshin temeki shegýdi qoıý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1132,'article','1137','Túsik (ózdiginen túsik tastaý)','qz','2018-08-05 11:39:41','2018-08-05 11:30:00','Ózdiginen túsik tastaý - júktiliktiń 20-shy aptasyna deıin uryqty ózdiginen joǵaltý. (Júktiliktiń 20-shy aptasynan keıin bul mezgilinen buryn bosaný sanalady).\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý - tabıǵı qubylys, medıtsınalyq nemese hırýrgııalyq túsikke jatpaıdy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1137',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Túsik','y','   Túsik (ózdiginen túsik tastaý) Ózdiginen túsik tastaý - júktiliktiń 20-shy aptasyna deıin uryqty ózdiginen joǵaltý. (Júktiliktiń 20-shy aptasynan keıin bul mezgilinen buryn bosaný sanalady).\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý - tabıǵı qubylys, medıtsınalyq nemese hırýrgııalyq túsikke jatpaıdy. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy málimetter\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý - júktiliktiń 20-shy aptasyna deıin uryqty ózdiginen joǵaltý. (Júktiliktiń 20-shy aptasynan keıin bul mezgilinen buryn bosaný sanalady).\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý - tabıǵı qubylys, medıtsınalyq nemese hırýrgııalyq túsikke jatpaıdy.\r\n\r\nÓzdiginen túsikterdiń kelesi túrleri bolady:\r\n\r\n* Tolyq túsik: júktiliktiń barlyq ónimderi ana denesinen shyǵady.\r\n* Jartylaı túsik: júktilik ónimderiniń bólikteri ǵana ana denesinen shyǵady.\r\n* Toqtatýǵa kelmeıtin túsik.\r\n* Infektsııalyq (sepsıstik) túsik: jatyrdyń jabyndysy juqpalanǵan.\r\n* Bolmaı qalǵan túsik: júktilik úzilgen, biraq, júktilik ónimderi ana denesinen shyqpaǵan.\r\n\r\nSondaı-aq, túsik qaýpi termıni de qoldanylady. Sımptomdary –  ishtiń túıilýi, inshekten qan ketýi múmkin – túsik tastaý múmkindigin kórsetedi.\r\n\r\n\r\n \r\nÓzdiginen túsik tastaý qaýpi júktiliktiń 7-12 aptasy aralyǵynda  10% jaǵdaıda oryn alady. sımptomdary: ishtiń túıilýi, inshekten qan ketýi, arqanyń tómengi tusyndaǵy aýyrsyný.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nTúsikterdiń kópshiligi uryqtyń hromosomasynyń zaqymdanýynan týyndaıdy, bul onyń qalypty damýyna kedergi keltiredi. Ádette, bul aqaýlar ata-anasynyń genderimen baılanysty emes.\r\n\r\nTúsikterdiń basqa sebepteri:\r\n\r\n·         Esirtki jáne alkogol qoldaný\r\n\r\n·         Syrtqy ýyttardyń áseri\r\n\r\n·         Gormondyq aýytqý\r\n\r\n·         Infektsııa\r\n\r\n·         Semizdik\r\n\r\n·         Ananyń bala órbitý aǵzalarynyń daıyn bolmaýy\r\n\r\n·         Ana organızminiń ımmýndyq jaýabyndaǵy máseleler\r\n\r\n·         Ananyń júıelik aýrýlary, mysaly, baqylaýǵa alynbaǵan qant dıabeti\r\n\r\n·         Temeki shegý.\r\n\r\nUryqtanǵan analyq jasýshalardyń shamamen jartysy joıylady jáne ózdiginshe túsik tastalynady, áıel júktilik týraly bilmeı de qalady. Alǵashqy  7 apta ishinde júktilik týraly bilgen áıelderdiń 15-20% túsik tastaýy múmkin. Uryqtyń júregi soǵa bastaǵanda túsik yqtımaldyǵy azaıady.\r\n\r\nTúsik qaýpi kelesi áıelderde joǵary:\r\n\r\n* Jasy 30-dan, ásirese, 40-tan asqan áıelder\r\n\r\n* Buryn túsik bolǵan áıelder.\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nMúmkin sımptomdary:\r\n\r\n* Arqanyń nemese ishtiń tómengi bóligindegi álsiz nemese jiti aýyrsyný nemese túıilý\r\n* Inshekten bosaný materıaldarynyń nemese qan uıyndysynyń shyǵýy\r\n* Ish aýmaǵyndaǵy aýyrsynýmen/ aýyrsynýsyz bolatyn inshekten qan ketýi\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nGınekologııalyq qaraý kezinde jatyr moınynyń ashylýy nemese kúshti erozııaǵa ushyraýy jáne jińishkerýi anyqtalady.\r\n\r\nSondaı-aq, ÝDZ (ÝZI) jasap, uryqtyń damýyn, júrek soǵýyn jáne qantalaý dárejesin anyqtaý qajet. \r\n\r\nQan taldaýy:\r\n\r\n* Qan tobyn anyqtaý (eger teris rezýs-faktor bolsa, sizge teris rezýsty ımmýnoglobýlın ınektsııasy qajet bolady).\r\n\r\n* Qan joǵaltý dárejesin anyqtaý úshin jalpy qan taldaýy\r\n\r\n* Júktilikti rastaý úshin AHG(HGCh)\r\n\r\n* AHG(HGCh) birneshe kún nemese apta saıyn qaıtalaý qajet\r\n\r\n* Leıkotsıtterge taldaý (jeke nemese birge) múmkin juqpany anyqtaý úshin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nTúsikte bosaný materıaly zertteledi jáne platsenta jaǵdaıy anyqtalady (qalypty nemese kirme bolýyna).\r\n\r\nTúsikten keıingi 2 apta ishinde áıel baqylaýǵa alynady. Eger bosaný materıaly tolyǵymen ana denesinen shyqpasa, ony hırýrgııalyq nemese medıkamentozdyq (mezoprostol taǵaıyndalady) jolmen alyp tastaý qajet.\r\n\r\nEmdeýden keıin etekkir aınalymy 4-6 apta ishinde qalpyna keledi. Kez kelgen qan ketýi muqııat tekserilýi tıis. Kelesi júktilik aldynda bir tolyq etekkir aınalymyn ótkizgen jón.\r\n\r\n\r\nAsqynýlary\r\n\r\nTolyq túsiktiń asqynýy sırek bolady.\r\n\r\nPlatsenta qaldyǵynyń tolyq shyqpaýy jaǵdaıynda juqpalanǵan túsiktiń saldary – qyzý, toqtamaı inshekten qan ketýi, túıilý jáne nashar ıisti bólindiler. Juqpalaný kúrdeli bolýy múmkin, shuǵyl medıtsınalyq aralasýdy qajet etýi múmkin.\r\n\r\nEger áıel nárestesin júktiliktiń 20-shy aptasynan keıin joǵaltsa, oǵan medıtsınalyq kómekke júginý qajet. Bul mezgilinen buryn bosaný nemese uryqtyń ólim-jitimi, bul jaǵdaıdy baqylaý úshin dárigerdiń nazary qajet.\r\n\r\nTúsikten keıin áıel jáne onyń jaqyndary basyńqylyq nemese qaıǵyrý sezimine ushyraıdy. Bul qalypty jaǵdaı, biraq, basyńqy kúı ótpese nemese ýshyǵatyn bolsa, týys-týǵandaryńyzǵa, dostaryńyzǵa nemese dárigerge aıtý qajet.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nJúktilik kezinde túıilýmen/túıilýsiz inshekten qan ketýi paıda bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\nSondaı-aq, júktilik kezinde inshekten qan uıyndysy nemese bosaný materıaly shyǵatyn bolsa, dárigerge kóriný qajet. Materıaldy jınap, dárigerge tekserýge berý qajet.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nJúkti áıelge erte jáne keshendi kútim kórsetý - júktiliktiń túsik sekildi asqynýynyń aldyn alý sharasy.\r\n\r\nAýrýlardy júktilikke deıin erte anyqtaý jáne emdeý arqyly aýrýdan bolatyn túsiktiń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\nJúktilik barysynda zııandy áserden alshaq bolsańyz, túsik yqtımaldyǵy az bolady. Olarǵa rengen sáýlesi, esirtkiler, alkogol, kofeındi jıi tutyný jáne ınfektsııalyq aýrýlar jatady.\r\n\r\nAna organızmine júktilikti saqtaý qıyn bolsa, azdaǵan inshektik qan ketýi baıqalýy múmkin. Bul túsik qaýpin kórsetedi. Biraq, bul mindetti bolatyndyǵy emes. túsik qaýpiniń belgileri men sımptomdary baıqalǵan áıel shuǵyl túrde óziniń dárigerine qaralýy qajet.\r\n\r\n\r\nBasqa ataýlary\r\n\r\nÓzdiginen túsik tastaý; jol berilgen túsik; jol berilmegen túsik; jartylaı túsik; tolyq túsik; toqtatýǵa kelmeıtin túsik; juqpalanǵan túsik; kezdeısoq túsik.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/miscarriage.html\r\n\r\nAýdarmashy: Irına Goncharova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1133,'article','1156','Júıeli qyzyl jegi','qz','2018-08-07 11:33:38','2018-08-07 11:22:00','Júıeli qyzyl jegi  (JQJ) aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady (tól ımmýndyq júıe qatelesip saý tinderge shabýyldaıdy). Sonyń saldarynan teri, býyn, búırek, mı sondaı-aq basqa da aǵzalar zaqymdanady.\r\nBul aýtoımmýndy aýrýdyń negizi áli tolyq ıgerilip  bolmady.\r\nJQJ erlerden qaraǵanda, áıelderde  jıi kezdesedi. Ol kez-kelgen jasta paıda bolýy múmkin, desede, 10 jas pen 50 jastaǵylar arasynda kóptep ushyrasyp jatady. Basqa násilderden qaraǵanda, azııalyqtar bul aýrýdan kóp zardap shegip jatady.\r\nJQJ keıbir dárilik preparattardy qoldanǵannan da týyndaıtyn kórrinedi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1156',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','J','Júıeli','y','   Júıeli qyzyl jegi Júıeli qyzyl jegi  (JQJ) aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady (tól ımmýndyq júıe qatelesip saý tinderge shabýyldaıdy). Sonyń saldarynan teri, býyn, búırek, mı sondaı-aq basqa da aǵzalar zaqymdanady.\r\nBul aýtoımmýndy aýrýdyń negizi áli tolyq ıgerilip  bolmady.\r\nJQJ erlerden qaraǵanda, áıelderde  jıi kezdesedi. Ol kez-kelgen jasta paıda bolýy múmkin, desede, 10 jas pen 50 jastaǵylar arasynda kóptep ushyrasyp jatady. Basqa násilderden qaraǵanda, azııalyqtar bul aýrýdan kóp zardap shegip jatady.\r\nJQJ keıbir dárilik preparattardy qoldanǵannan da týyndaıtyn kórrinedi.\r\n Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nJúıeli qyzyl jegi (JQJ ) - qabynǵan sozylmaly aýrý.\r\n\r\nSebepteri \r\nJúıeli qyzyl jegi  (JQJ) aýtoımmýndy aýrý bolyp tabylady (tól ımmýndyq júıe qatelesip saý tinderge shabýyldaıdy). Sonyń saldarynan teri, býyn, búırek, mı sondaı-aq basqa da aǵzalar zaqymdanady.\r\nBul aýtoımmýndy aýrýdyń negizi áli tolyq ıgerilip  bolmady.\r\nJQJ erlerden qaraǵanda, áıelderde  jıi kezdesedi. Ol kez-kelgen jasta paıda bolýy múmkin, desede, 10 jas pen 50 jastaǵylar arasynda kóptep ushyrasyp jatady. Basqa násilderden qaraǵanda, azııalyqtar bul aýrýdan kóp zardap shegip jatady.\r\nJQJ keıbir dárilik preparattardy qoldanǵannan da týyndaıtyn kórrinedi.\r\n\r\nSımptomdary\r\nBul aýrýdyń sımptomdary ár adamda ár túrli bolady.  Keıbireýlerdiki joıylyp ketedi, keıbireýlerdiki qaıta paıda bolyp jatady. JQJ-men aýyratyn naýqastardyń barlyǵynda derlik býyndary aýyryp, isikter paıda bolady. Keıbireýlerde artrıt damıdy.  Býyn, qol saýsaqtary, bilek, tize jıi zaqymdanady.\r\nBasqa taralǵan sımptomdarǵa mynalar jatady:\r\n•	Keýde tereń dep  shyǵarǵanda aýyrady;\r\n•	Sharshaý;\r\n•	Qaltyraý;\r\n•	Kirpııazdaný, jalpy yńǵaısyzdyq;\r\n•	Shash túsý;\r\n•	Aýyz qýysyndaǵy oıyq jara;\r\n•	Kún sáýlesine shydamaý;\r\n•	JQJ-men aýyratyn naýqastardyń shamamen jartysynan kóbinde «kóbelek» tıptes bórtpe paıda bolady;\r\n•	Bórtpeler kóbinese betke, keńsiriktiń syrtqy terissine  shyǵady, sodan barlyq denege  taralady. Mundaı bórtpeler ádette kúnniń astynda uzaq júrgennen keıin paıda bolady;\r\n•	Lımfa túıinderi úlkeıip ketedi\r\n  \r\nJúıeli qyzyl jegi sozylmaly, qabynbaly aýtoımmýndy buzylys, buǵan shaldyqqan  adamdardyń kóptegen  aǵzalar júıesi, terisi, býyndary, ishki aǵzalary zaqymdanady.\r\nAýrý ótimi jeńil, aýyr, jáne ómirge qaýip tóndiretin jaǵdaılarmen sıpattalady. \r\nBasqa sımptomdary aǵzanyń qaı bóligi zaqymdanǵanyna baılanysty bolady:\r\n•	Mı jáne júıke júıesi: bas aýrady, uıyma paıda bolady, tersheńdik paıda bolady, qaltyraýlar týyndap, kózdiń kórýi nasharlap, jalpy ózgerister paıda bolady.\r\n•	Asqazan-ishek joldary: asqazan aýyrady, júrek aıný men qusý paıda bolady.\r\n•	Júrek: júrektiń soǵý rıtmi buzylady.\r\n•	Ókpe: qandy qaqyryq shyǵyp, dem alý qıyndaıdy.\r\n•	Teri: teri sary tústenedi, saýsaqtardyń túsi ózgeredi (Reıno fenomeni)\r\nKeı adamdardy tek terilik sımptomdar mazalaıdy. Bul dıskoıdti qyzyl jegi dep atalady.\r\n  \r\nDıskoıdti qyzyl jegi keýdege domalaq daq paıda bolýmen sıpattalady. Myna sýrette dıskoıdti qyzyl jeginiń terini tıpti zaqymdaǵan kórinisi úlkeıtilip berilgen. Daq aqshyl, kólemdi bolyp keledi eken. Eki qońyrqaı daq  - bul bıopsııadan qalǵan belgi, ol aýrý belgisi bolyp tabylmaıdy.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nJúıelik qyzyl jegi aýrýyn anyqtaý úshin kem degende aýrýdyń  11 belgisiniń 4-i bar bolýy kerek.\r\nDáriger sizdi tekserýden ótkizip, stetoskop arqyly keýdeńizdi tyńdaıdy. Tyńdaý barysynda basqasha dybystardyń shyǵýyn anyqtaýy múmkin, bul shý perıkardtyń qyrylýy (júrektiń syrtqy qabyǵy) nemese pleverdiń qyrylýyn (ókpeniń syrtqy qabyǵy) bildirýi múmkin. Sonymen qatar, dáriger júıke júıeniń de qyzmetterin tekseredi.\r\nJKJ-ny anyqtaýǵa arnalǵan tekserýler: \r\n•	Antıdeneni anyqtaýǵa arnalǵan, onyń ishinde antınýklearly taldaý \r\n•	Jalpy qan taldamasy \r\n•	Ókpe múshelerin rentgenge túsirý\r\n•	Búırek bıopsııasy\r\n•	Nesepti taldaý\r\nÓz densaýlyǵyńyzdyń jaǵdaıyn jaqsyraq bilýińiz úshin, qosymsha mynadaı tekserýlerden ótseńiz bolady:\r\n•	Tıreoglobýlın antıdenesin anyqtaý\r\n•	Antıtıreoıdti mıkrosomal antıdenesi\r\n•	Komplement komponentteri (S3 jáne S4)\r\n•	Tikeleý Kýmbs synamasy\r\n•	Krıoglobýlınder\r\n•	Erıtrotsıtterdiń shógý jyldamdyǵy\r\n•	Búırektiń fýnktsıonaldy qyzmetin anyqtaý\r\n•	Baýyr fýnktsııasyn anyqtaıtyn qan taldamalaryn jasaý\r\n•	Revmatoıd belgilerin anyqtaý\r\n\r\nEmdeý \r\nJKJ emdelmeıtin aýrýlar qataryna jatady. Terapııanyń maqsaty belgilerdi qadaǵalap bolyp tabylady. Ókpege, búırekke jáne basqa aǵzalarǵa áser etken aýyr belgiler bolǵan jaǵdaıda, mamandandyrylǵan dárigerlerde em alý qajet.\r\nAýrýdyń jeńil túrin emdeýge bolady:\r\n•	Steroıdti emes qabynýǵa qarsy preparattarmen, mysaly, ıbýprofenmen (býyn sındromy jáne plevrıt bolǵanda)\r\n•	Kortıkosteroıdti  kremder paıdalaný (teri bórtpeleri bolǵan jaǵdaıda)\r\n•	Malıarıge qarsy dári –dármektermen (gıdroksıhlorohın) jáne kortıkosteroıdterdiń az mólsherimen (teri sındromy kezinde jáne artrıtte)\r\n\r\nAýyr jaǵdaıdaǵy JKJ belgilerindegi em qabyldaý túrleri:\r\n•	Immýn jaýptaryn basatyn preparattar nemese  kortıkosteroıdtediń joǵary dozasyn qabyldaý\r\n•	Tsıtotoksıtti preparattar (jasýshalardyń ósýin tejeıtin dári- dármekter). Bul preparattardy kortıkosteroıdtterdiń áseri bolmaǵan jaǵdaıda nemese olardy qabyldaýdy doǵarǵanda aýrýdyń asqynatyn bolsa, taǵaıyndaıdy. preparattardyń janama áserleri myqty bolady, sondyqtan bul preparattardy qabyldaý barysynda óz jaǵdaıyńyzdy muqııat qadaǵalaýyńyz qajet.\r\nEger sizde JKJ bolsa, sizge qajet:\r\n•	Kúnge shyqqanda, kúnnen qorǵaıtyn kıim, kózildirik jáne kúnnen qorǵaıtyn  krem paıdalanýyńyz qajet.\r\n•	Kordıologqa qaralyp, aldyn alatyn emdik kýrstarynan ótý\r\n•	Immýnızatsııaǵa muqııat bolyńyz, qanshalyqty qajet ekenin bilip turyńyz.\r\n•	Osteoporozǵa (súıekterdiń jińishkerýi) test synaqtarynan ótý\r\n\r\nQoldaý toptary\r\nBul aýrýmen baılanysty emotsıonaldy máseleler kezinde konsýltatsııa men qoldaý toptary  kómektesýi múmkin.\r\n\r\nBoljamy\r\nSońǵy jyldary JKJ aýrýyna shaldyqqan adamdardyń jaǵdaıy jaqsarǵan. Kóptegen naýqastarda JKJ jeńil túrde áser etýde. Naýqastardyń jaǵdaılary aýrýdyń qanshalyqty deńgeıde ekenine baılanysty ózgeredi.\r\nÁdetinshe, aýrý alǵashqy jyldary órshı túsedi:\r\n•	Dıagnoz qoıylǵan birinshi jyldar\r\n•	40 jasqa deıingi adamdarda\r\nJKJ ǵa shaldyqqan kóptegen áıelder bala kóterip, saý balany dúnıege ákeledi. Qajetti em qabyldap, júregimen búıreginde esh másele týyndamaǵan áıelderdiń  jaǵdaıyn jaqsy dep boljaýǵa múmkindik bar. Degenmen, JKJ antıdenesi bar bolsa, túsik tastaýdyń qaýpin arttyrady.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\nJKJ bar keıbir adamdardyń búırek jasýshalarynda anomaldi zattar jınalýy múmkin. Budan qyzyl jegi nefrıti týyndaıdy. Mundaı naýqas jandarda búırek jetkiliksizdigi oryn alady jáne dıalız nemese búırek aýystyrý operatsııasyn jasaý kerek bolady.\r\nJKJ aǵzalardyń buzylýlaryna ákep soqtyrady, olardyń qataryna:\r\n•	Ókpede nemese aıaq tamyrlaryndaǵy trombolardyń paıda bolýy \r\n•	Erıtrotsıtterdiń buzylýy (gemolıtıkaly anemııa) nemese sozylmaly aýrý anemııasy\r\n•	Júrek aınalasynda suıyqtyqtyń jınalýy (perıkardıt) nemese júrek bulshyqetteriniń qabynýy (mıokardıt)\r\n•	Ókpe aınalasyna suıyqtyqtyń jınalýy jáne ókpe jasýshalarynyń zaqymdalýy\r\n•	Júktilik kezindegi asqynýlar, sondaı -aq túsik tasstaý qaýpi\r\n•	Insýlt\r\n•	Qan quramyndaǵy trombotsıtter sanynyń  azaıýy\r\n•	Qan tamyrlarynyń qabynýy\r\n\r\nDárigerge qashan qaralý kerek\r\nJKJ belgileri baıqalǵan jaǵdaıda.  Sondaı-aq aýrýdyń jańa belgileri paıda bolǵan jaǵdaıda\r\n\r\nSınonımderi: \r\n\r\nTaralǵan qyzyl jegi; JKJ; Qyzyl jegi; Dıskoıdti qyzyl jegi\r\n\r\nDerekkóz: AQSh-tyń Ulttyq densaýlyq saqtaý ınstıtýttarynyń derekqorynan alyndy: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000435.htm\r\n\r\n\r\nTegter:\r\njúıelik qyzyl jegi\r\naýtoımmýndi aýrýlar\r\nbýyndar\r\nbúırek\r\nmı\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1134,'article','1171','Neırogendik meshkeılik','qz','2018-08-08 05:48:56','2018-08-08 05:48:00','__Neırogendik meshkeılik (býlımııa)__ - bul durys tamaqtaný júıesiniń buzylýy (qomaǵaılanyp tamaq jeý, keıin sony qaıta qusyp tastaý). Meshkeılikke ushyraǵan adam az ýaqyttyń ishinde kóp tamaqty qomaǵaılyqpen jep qoıady. Odan soń, shamadan tys fızıkalyq júktememen nemese ish júrgizetin, zár aıdaıtyn ne bolmasa basqa da dári dármektermen ishken-jegenin qusý arqyly shyǵarady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1171',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','N','Neırogendik','y','   Neırogendik meshkeılik __Neırogendik meshkeılik (býlımııa)__ - bul durys tamaqtaný júıesiniń buzylýy (qomaǵaılanyp tamaq jeý, keıin sony qaıta qusyp tastaý). Meshkeılikke ushyraǵan adam az ýaqyttyń ishinde kóp tamaqty qomaǵaılyqpen jep qoıady. Odan soń, shamadan tys fızıkalyq júktememen nemese ish júrgizetin, zár aıdaıtyn ne bolmasa basqa da dári dármektermen ishken-jegenin qusý arqyly shyǵarady. Neırogendik meshkeılik (býlımııa) - bul durys tamaqtaný júıesiniń buzylýy (qomaǵaılanyp tamaq jeý, keıin sony qaıta qusyp tastaý). Meshkeılikke ushyraǵan adam az ýaqyttyń ishinde kóp tamaqty qomaǵaılyqpen jep qoıady. Odan soń, shamadan tys fızıkalyq júktememen nemese ish júrgizetin, zár aıdaıtyn ne bolmasa basqa da dári dármektermen ishken-jegenin qusý arqyly shyǵarady.\r\n \r\n \r\nMeshkeılikpen  zardap shekken adam  óz bitimi men dene salmaǵyna alańdap, mazasyzdanyp júredi. Ózindik qunyn tómen baǵalaıdy. Meshkeılikti  anyqtaý qıyn, óıtkeni adamda jıi aıqyn sımptomdary baıqalmaıdy jáne salmaǵy da ortasha bolady. Tamaqtaný júıesi buzylǵan adam kóp jaǵdaıda óz ádetterin jasyryp, ózindegi kemshilikti kórsetpeýge tyrysady.\r\n\r\nMeshkeıliktiń paıda bolý sebepterin naqtylaý qıyn. Biraq onyń fızıkalyq, psıhologııalyq, mádenı jáne áleýmettik faktorlarmen baılanysty ekeni kúmánsiz. Meshkeılik jas áıelderdiń arasynada jıi kezdesedi. Egde tartqan názik jandylardyń da qatarynda bolyp jatady, tipti keıde jasóspirim uldar men qyzdar da osy jaǵymsyz ádetke tap bolyp qalady. Meshkeılik – uzaq ýaqytqa sozylatyn aýrý. Ol jas kezde bastalyp, egde jasqa deıin jalǵasyp kete beredi. Ýaqyt óte kele meshkeılik qaýipti aýrýlarǵa jol ashyp berýi ǵajap emes. Dese de,kóptegen  eldelgen jandar qomaǵaılyq pen qusýyn toqtatady.\r\n \r\nTegter: \r\ntamaqtanýdyń buzylýy\r\nqysqa ýaqyt ishinde kóp mólsherdegi taǵam\r\ndene salmaǵyna baılanysty máseleler ózin-ózi baǵalaýdy tómendetý\r\nózin-ózi baǵalaýdy joǵaltý\r\nbýlımııany emdeý\r\nbýlımııa sebepteri\r\nQusý\r\nish ótkizetin dári\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1135,'article','1177','Ostenonekroz (súıektiń óliettenýi) – avaskýlıarly  nekroz (óliettetený)','qz','2018-08-08 06:32:21','2018-08-08 06:31:00','__Bul qandaı aýrý?__ Osteonekroz buryn avaskýlıarly nekroz dep atalǵan. Bul súıek tinderine qanmen qamtamasyz etilýdiń tómendep, ne bolmasa, toqtap qalýynyń saldarynan súıek tinderiniń qyrylýy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1177',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Ostenonekroz','y','   Ostenonekroz (súıektiń óliettenýi) – avaskýlıarly  nekroz (óliettetený) __Bul qandaı aýrý?__ Osteonekroz buryn avaskýlıarly nekroz dep atalǵan. Bul súıek tinderine qanmen qamtamasyz etilýdiń tómendep, ne bolmasa, toqtap qalýynyń saldarynan súıek tinderiniń qyrylýy. Bul qandaı aýrý? Osteonekroz buryn avaskýlıarly nekroz dep atalǵan. Bul súıek tinderine qanmen qamtamasyz etilýdiń tómendep, ne bolmasa, toqtap qalýynyń saldarynan súıek tinderiniń qyrylýy.\r\nBuǵan ne sebep bolýy múmkin?  Avaskýlıarly nekroz – osteomıelıtten (súıek tinderine sýyq tııý), jaraqattan (syný, súıektiń ornynan qozǵalýy), sondaı-aq radıatsııalyq aýrýdan paıda bolady. Avaskýlıarly nekrozǵa mynadaı aýrýlar da sebep bolýy múmkin: oraq tárizdi torly anemııa, quıań (býynǵa tuz baılaný) jáne júıeli qyzyl jegi (krasnaıa volchanka).  Alkogoldi ishimdikti jáne kortıkosterıod sekildi dárilerdi uzaq qoldansa, avakýlıarly nekroz paıda bolýy múmkin.\r\nAvakýlıarly nekrozdyń sımptomdaryna san nemese shap jaraqatynyń  jaı, aqyryn aýrýy, aqsaý nemese qalypsyz qozǵalý jatady.\r\nTez túregelgende nemese júrgende aýyrǵany seziledi. Ádette, tynyǵý aýyrǵanyn basady. Avaskýlıarly nekrozben aýrǵan balalardyń jambas bulshyq etteri qurysyp, aqsaıdy nemese aýyr kótere almaı qalady. \r\nNe isteý kerektigin, qandaı amal qarasstyrý kerek ekenin bilý úshin, ózińizdiń turǵylyqty meken-jaıyńyz boıynsha hırýrgqa nemese dárigerge qaralyńyz. \r\nTegter: \r\nosteoneroz   \r\nsynyq    \r\nsúıektiń orynan qozǵalýy   \r\nsúıek   \r\naıaq   \r\nosteomıelıt  \r\nbulshyq etter   \r\ntorly anemııa  \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1136,'article','1200','Tamaq jáne sý ishkennen keıin ishtiń kebýi nemese kekirý, gazdardyń paıda bolýy','qz','2018-08-08 09:21:08','2018-08-08 09:19:00','\'\'__Gazdardyń paıda bolýy__\'\', kekirý nemese ishtiń kebýi, ádette tamaqpen birge  aýa jutyp qoıǵannan paıda bolady. Sondaı-aq gazdyń paıda bolýyna sebep bolatyn azyq-túlik ónimderin jegennen  nemese gazdalǵan sýsyndardy ishkennen de osy jaǵdaılar kórinis berip jatady. Biraq buǵan ýaıymdamaı-aq qoıyńyz, astaný júıeńizge kishkene ózgeris engizseńiz boldy. Bul máseleniń oń sheshimin tabasyz. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1200',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tamaq','y','   Tamaq jáne sý ishkennen keıin ishtiń kebýi nemese kekirý, gazdardyń paıda bolýy \'\'__Gazdardyń paıda bolýy__\'\', kekirý nemese ishtiń kebýi, ádette tamaqpen birge  aýa jutyp qoıǵannan paıda bolady. Sondaı-aq gazdyń paıda bolýyna sebep bolatyn azyq-túlik ónimderin jegennen  nemese gazdalǵan sýsyndardy ishkennen de osy jaǵdaılar kórinis berip jatady. Biraq buǵan ýaıymdamaı-aq qoıyńyz, astaný júıeńizge kishkene ózgeris engizseńiz boldy. Bul máseleniń oń sheshimin tabasyz.  Gazdardyń paıda bolýy, kekirý nemese ishtiń kebýi, ádette tamaqpen birge  aýa jutyp qoıǵannan paıda bolady. Sondaı-aq gazdyń paıda bolýyna sebep bolatyn azyq-túlik ónimderin jegennen  nemese gazdalǵan sýsyndardy ishkennen de osy jaǵdaılar kórinis berip jatady. Biraq buǵan ýaıymdamaı-aq qoıyńyz, astaný júıeńizge kishkene ózgeris engizseńiz boldy. Bul máseleniń oń sheshimin tabasyz. \r\n\r\nGazdar, kekirý nemese ishtiń kebýi tamaqtan bólek, basqa da jaıttardyń áserinen bolýy múmkin:\r\n•	Qanttyń jekelegen túrlerin qorytý (mysaly, laktoza, frýktoza nemese sorbıt. Qanttyń bul túrlerimen kóbine azyq-túlik ónimderin jáne dárilik zattardy táttilendiredi. Laktoza sút, irimshik jáne basqa sút ónimderin  anyqtaıdy.\r\n•	Qorektik zattardyń, vıtamınder men mıneraldardyń as qorytý joldaryna durys sińirilýi (malabsorbtsııa sındromy). Malabsorbtsııa sındromyna myna sebepter jatady:\r\n1.	Keıbir as qorytý fermentteriniń bolmaýy nemese tómen deńgeıde bolýy.\r\n2.	Uıqy beziniń aýrýlary (fıbrokıstalyq degeneratsııa ).\r\n3.	Parazıtterden týyndaǵan aýrýlar (lıamblıoz , qurttar nemese amıobıaz ).\r\n4.	As qorytý jolynda jıi kezdesetin bakterııalardaǵy ózgerister.\r\n5.	Ishekke áser etetin aýrýlar, mysaly, glıýten aýrýy , ol kóbinese balalyq shaqtaǵy glıýtendi taǵamdardy qosqannan keıin damıdy.\r\n6.	Asqazan-ishek jolynyń uzyndyǵyn ózgertken nemese qysqartqan operatsııalar.\r\n7.	Adamnyń ımmýn tapshylyǵy vırýsy (AITV) .\r\nDáriger olardyń sebepterin aqtaý úshin, sizde paıda bolǵan sımptomdardy teksere alady. Emdeý barysynda dıeta ózgerýi múmkin, as qorytý fermentterin aýystyratyn jáne sımptomdardy azaıtatyn dárilerdi jáne tamaq qospalaryn (temir sııaqty) qamtýy yqtımal.\r\n \r\nTegter: \r\n\r\nGazdar\r\nKekirý\r\nIshtiń kebýi\r\nUıqy bezi men ishek aýrýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1137,'article','1201','Ganglıı','qz','2018-08-08 09:22:53','2018-08-08 09:21:00','__Ganglıı (túıin)__ – ishine gel tárizdes móldir suıyqtyq jınalǵan kishkentaı qapshyqtar. Olar qolda jáne bilekte, keıde tabanda, baltyrda, tizede jáne ıyqta paıda bolady. Olar qaterli.   ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1201',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Ganglıı','y','   Ganglıı __Ganglıı (túıin)__ – ishine gel tárizdes móldir suıyqtyq jınalǵan kishkentaı qapshyqtar. Olar qolda jáne bilekte, keıde tabanda, baltyrda, tizede jáne ıyqta paıda bolady. Olar qaterli.    Ganglıı (túıin) – ishine gel tárizdes móldir suıyqtyq jınalǵan kishkentaı qapshyqtar. Olar qolda jáne bilekte, keıde tabanda, baltyrda, tizede jáne ıyqta paıda bolady. Olar qaterli.   \r\n\r\n\r\n\r\nGanglııdiń  shyǵý sebebi belgisiz.  Biraq, bul jaraqattyń áserinen bolyp qalýy da yqtımal, óıtkeni  sińir qynapshasyna nemese jilik qýystaryna qosymsha suıyqtyqtar jınalyp qalsa olar da tompıyp shyǵa keledi. \r\nGanglııi bar adamdardyń kóbisi, onyń kenetten paıda bolǵanyn baıqaıdy. Olardyń kólemi bıdaı sııaqty nemese shıeden úlken bolýy múmkin, ádette aýrymaıdy jáne qozǵalmaly bolyp turady. Qozǵalǵan saıyn olar ósedi, óıtkeni qapshyqta suıyqtyq kóp jınalady. Ganglıı ózdiginen azaıyp ta, jarylyp ta ketýi múmkin.\r\n\r\nGanglııler asa  qaýipti emes. Ol ózdiginen joǵalyp ketedi. Eger paıda bolǵan ganglıler ózdiginen joǵalyp ketip jatsa arnaıy emdeýdiń qajeti joq. Eger ganglı  aýyrtsa, suryqsyzdanyp nemese qozǵalysty shektese, ony keptirýge bolady (aspıratsııa) jáne oǵan kortıkosteroıd engizýge bolady. Biraq aspıratsııadan keıin ganglı ylǵyıda qaıtadan paıda bolady. Ony hırýrgııalyq jolmen alyp tastaýǵa kerek.\r\nGanglııdi aýyr zatpen basýǵa bolmaıdy, óıtkeni odan paıda joq jáne ol jaǵdaıdy ushyqtyryp jiberýi múmkn.\r\n \r\nTegter: \r\nGanglıı     \r\nTeridegi kıstalar     \r\nBýyndardyń úlkeıýi    \r\nTeride jáne býyn aınalasyndaǵy gel tárizdi suıyqtyq\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1138,'article','1209','Gerpestik qyzba','qz','2018-08-09 09:53:20','2018-08-09 09:52:00','Gerpestik qyzba (keıde kópirshikti temiretki dep atalady) -  dep  erin men aýyzdyń syrtyna jınalǵan kishkene qabyrshaqtardy aıtady. Gerpestik qyzbany kádimgi gerpes vırýsy týdyrady.\r\nEger adam bir ret  gerpes vırýsyn juqtyrsa, gerpestik qyzba birneshe ret paıda bolýy múmkin. Birneshe kúnnen keıin qabyrshaqtardan móldir suıyqtyq shyǵarylady da, qatqan qabyq paıda bolady. Gerpestik qyzba ádette 8-den 10 kúnge deıin sozylady jáne juqtyrýdyń joǵary yqtımaldyǵy qatqan qabyqtyń tolyq jabylýyna deıin saqtalady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1209',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gerpestik','y','   Gerpestik qyzba Gerpestik qyzba (keıde kópirshikti temiretki dep atalady) -  dep  erin men aýyzdyń syrtyna jınalǵan kishkene qabyrshaqtardy aıtady. Gerpestik qyzbany kádimgi gerpes vırýsy týdyrady.\r\nEger adam bir ret  gerpes vırýsyn juqtyrsa, gerpestik qyzba birneshe ret paıda bolýy múmkin. Birneshe kúnnen keıin qabyrshaqtardan móldir suıyqtyq shyǵarylady da, qatqan qabyq paıda bolady. Gerpestik qyzba ádette 8-den 10 kúnge deıin sozylady jáne juqtyrýdyń joǵary yqtımaldyǵy qatqan qabyqtyń tolyq jabylýyna deıin saqtalady.\r\n Gerpestik qyzba\r\nGerpestik qyzba (keıde kópirshikti temiretki dep atalady) -  dep  erin men aýyzdyń syrtyna jınalǵan kishkene qabyrshaqtardy aıtady. Gerpestik qyzbany kádimgi gerpes vırýsy týdyrady.\r\nEger adam bir ret  gerpes vırýsyn juqtyrsa, gerpestik qyzba birneshe ret paıda bolýy múmkin. Birneshe kúnnen keıin qabyrshaqtardan móldir suıyqtyq shyǵarylady da, qatqan qabyq paıda bolady. Gerpestik qyzba ádette 8-den 10 kúnge deıin sozylady jáne juqtyrýdyń joǵary yqtımaldyǵy qatqan qabyqtyń tolyq jabylýyna deıin saqtalady.\r\nGerpestik qyzbalar ádette ózdiginen jıyrylady. Jyldam saýyqtyrý úshin aýyrsynýdy jeńildetip, keıin asqynyp ketpes  úshin dári qabyldaýǵa ábden bolady.\r\n \r\nTegter:\r\n\r\nGerpestik qyzba   \r\nKópirshikti temiretki   \r\nGerpestik ınfektsııa    \r\nkádimgi gerpes vırýsy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1139,'article','1234','Ýylý (molochnıtsa), qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııa','qz','2018-08-25 11:39:24','2018-08-25 11:28:00','__Qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııa__ (výlvovagınaldy kandıdoz) – qynaptaǵy  ashytqy aǵzalardyń shamadan tys ósýi. Infektsııanyń áserinen qyshý men isik paıda bolady, zár shyǵarý kezinde jáne jynystyq qatynasta aýyrady,  sondaı-aq, qynaptan aqýyz aǵady.\r\nAshytqysh ıfektsııa densaýlyqqa keri áserin kóp tıgize bermeıdi, bul tek qatty qolaısyzdyq pen qobaljý sezimderin týdyrady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1234',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Y','Ýylý','y','   Ýylý (molochnıtsa), qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııa __Qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııa__ (výlvovagınaldy kandıdoz) – qynaptaǵy  ashytqy aǵzalardyń shamadan tys ósýi. Infektsııanyń áserinen qyshý men isik paıda bolady, zár shyǵarý kezinde jáne jynystyq qatynasta aýyrady,  sondaı-aq, qynaptan aqýyz aǵady.\r\nAshytqysh ıfektsııa densaýlyqqa keri áserin kóp tıgize bermeıdi, bul tek qatty qolaısyzdyq pen qobaljý sezimderin týdyrady.\r\n Qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııa (výlvovagınaldy kandıdoz) – qynaptaǵy  ashytqy aǵzalardyń shamadan tys ósýi. Infektsııanyń áserinen qyshý men isik paıda bolady, zár shyǵarý kezinde jáne jynystyq qatynasta aýyrady,  sondaı-aq, qynaptan aqýyz aǵady.\r\n\r\nAshytqysh ıfektsııa densaýlyqqa keri áserin kóp tıgize bermeıdi, bul tek qatty qolaısyzdyq pen qobaljý sezimderin týdyrady.\r\n\r\nQynaptyń ashytqysh ınfektsııasy bala týý jasyndaǵy áıelderde jıi kezdesedi. Keıde kez-kelgen jastaǵy áıelderde de kezdesýi múmkin. Qynaptaǵy ashytqysh ınfektsııanyń qaýipin arttyratyn belgili bir faktorlar bar. Mysaly: antıbıotıkterdi, júktilikke qarsy dárilerdi qoldaný, garmondardy almastyrý terapııasy nemesse kortıkoıdtardy qoldaný;  júktilik;  jýyný; qysatyn nemese aýa   kirmeıtin ish kıimderdi kıý. Ashytqysh ınfektsııa asqynyp ketse, ımmýndyq júıedegi aýrýlar men qant dıabeti sııaqty basqa da aýrýlar men astasyp ketýi múmkin.\r\n\r\nQynaptyń ashytqysh ınfektsııasy ózdiginen de qaıtady. Al saqtalyp qalǵan ınfektsııa bolsa, onda qajetti dári-dármekterdi paıdalanýdy talap etedi.\r\n\r\nTegter: \r\nýylý\r\nqyshyný  \r\nınfektsııa \r\nkandıdoz \r\ndısbakterıoz\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1140,'article','1240','Semizdik','qz','2018-08-29 08:38:15','2018-08-29 08:37:00','Semizdik – bul keshendi problema. Adam organızmindegi maı quramynyń  shamadan tys kóbeıip ketýinen paıda bolatyn qubylys. Jáne sonyń saldarynan densaýlyqqa zııan tıip jatady. Semizdik adamnyń boıy men salmaǵynyń arajigin kórsetetin, dene salmaǵynyń ındeksimen (DSI) ólshenedi. DSI salmaq kıllogramyn, boıdyń sharshy metrine (kg/m2) bólý arqyly esepteıdi. DSI boıynsha 18,5 kg/m2- - tan az kórsetse, bul – jaǵdaı  energetıkalyq jetispeýshilikke jatqyzylady; eger kórsetkish 18,5-ten  30 kg/m2 –qa deıingi kólemde kórsetse, onda durys. Al DSI týra 30 kg/m2  - qa teń  bolsa, nemese, odan asyp ketse, muny semizdik dep aıtady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1240',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','Semizdik','y','   Semizdik Semizdik – bul keshendi problema. Adam organızmindegi maı quramynyń  shamadan tys kóbeıip ketýinen paıda bolatyn qubylys. Jáne sonyń saldarynan densaýlyqqa zııan tıip jatady. Semizdik adamnyń boıy men salmaǵynyń arajigin kórsetetin, dene salmaǵynyń ındeksimen (DSI) ólshenedi. DSI salmaq kıllogramyn, boıdyń sharshy metrine (kg/m2) bólý arqyly esepteıdi. DSI boıynsha 18,5 kg/m2- - tan az kórsetse, bul – jaǵdaı  energetıkalyq jetispeýshilikke jatqyzylady; eger kórsetkish 18,5-ten  30 kg/m2 –qa deıingi kólemde kórsetse, onda durys. Al DSI týra 30 kg/m2  - qa teń  bolsa, nemese, odan asyp ketse, muny semizdik dep aıtady. Semizdik – bul keshendi problema. Adam organızmindegi maı quramynyń  shamadan tys kóbeıip ketýinen paıda bolatyn qubylys. Jáne sonyń saldarynan densaýlyqqa zııan tıip jatady. Semizdik adamnyń boıy men salmaǵynyń arajigin kórsetetin, dene salmaǵynyń ındeksimen (DSI) ólshenedi. DSI salmaq kıllogramyn, boıdyń sharshy metrine (kg/m2) bólý arqyly esepteıdi. DSI boıynsha 18,5 kg/m2- - tan az kórsetse, bul – jaǵdaı  energetıkalyq jetispeýshilikke jatqyzylady; eger kórsetkish 18,5-ten  30 kg/m2 –qa deıingi kólemde kórsetse, onda durys. Al DSI týra 30 kg/m2  - qa teń  bolsa, nemese, odan asyp ketse, muny semizdik dep aıtady.\r\nDSI-diń kóbeıýi, júrek aýrýy, joǵary qan qysymy, júrektiń ıshemıkalyq aýrýy (JIA) , qant dıabeti sekildi basqa da aýrýlardyń paıda bolýyna jol ashady. DSI osyndaı kóptegen faktorly  aýrýlardyń damýyna sebepker bolady. \r\nMedıtsınalyq anyqtamaǵa súıensek, semizdik, maı qurammynyń shamadan tys kóbeıý sebebinen artyq salmaqtyń paıda boladyndyǵyn bildiredi. Al atletterdiń deneleri úlken bolyp keledi, biraq olardyń salmaǵynyń kóp mólsherin maı emes, bulshyq etteri alyp tur. Sondyqtan olar semizdikke ushyraǵandaı kórinedi. \r\nSemizdiktiń basqa dárejeli ındıkatorary  belbeýdiń sheńberli dıametri bolyp tabylady.  Jaqynda ǵana belgili bolǵan zertteýler boıynsha, maıdyń jáı ǵana jınalýy mańyzdy emes,  onyń qaı jerge kóp jınalatyndyǵyn anyqtaý kerek eken. Degenmen estetıkalyq turǵydan qaraǵanda sannyń jýan bolýy tartymdy kórinedi, biraq ǵalymdar ishtiń aınalasyna maı jınalýyn densaýlyqqa qaýipti deıdi. Eger maı ishtiń aınalasyna ábden ornyǵa bastasa, ıaǵnı (domalaqsha semizdik, nemese  alma tárizdi denege) uqsasa,  mundaı adamdar ekinshi dárejeli qant dııabetine shaldyǵýy yqtımal, sondaı-aq, joǵary qan qysymy, holesterınniń shamadan tys kóbeıýi ( JIA), degen sııaqty aýrýlarǵa dýshar bolady. Al sanyna maı jınalatyn  ıaǵnı, (sopaqsha semizdik, almýrt tárizdi denene uqsas) bolsa mundaı adamdarda joǵarydaǵydaı máseleler kóp oryn almaıdy. \r\n\r\nTegter:	\r\nDene salmaǵynyń ındeksi\r\nAdamnyń boıy men salmaǵynyń arajigi\r\nEnergetıkalyq jetispeýshilik\r\nJoǵary arterıalyq qysym\r\nQant dıabeti\r\nJúrektiń ıshemıkalyq aýrýy\r\nBelbeýdiń sheńberli dıametri\r\nSan jýandyǵy\r\nHolesterınniń shamadan tys kóp bolýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1141,'article','1241','Ekinshi dárejeli kúıik','qz','2018-08-29 09:21:00','2018-08-29 09:19:00','Ekinshi dárejeli kúıikke hımııalyq zattarǵa, elektrjelisine,  ystyq býǵa kúıgen kúıikter jatady. Bul kúıikter teriniń barlyq qabatyn kúıdirmeıdi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1241',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','E','Ekinshi','y','   Ekinshi dárejeli kúıik Ekinshi dárejeli kúıikke hımııalyq zattarǵa, elektrjelisine,  ystyq býǵa kúıgen kúıikter jatady. Bul kúıikter teriniń barlyq qabatyn kúıdirmeıdi. Ekinshi dárejeli kúıikke hımııalyq zattarǵa, elektrjelisine,  ystyq býǵa kúıgen kúıikter jatady. Bul kúıikter teriniń barlyq qabatyn kúıdirmeıdi. \r\n \r\nTeriniń kúıine baılanysty EDK-niń eki túri bar:\r\n•	Teriniń betindegi kúıik ystyq sýdan nemese ystyq zattan bolsa, teriniń aınalasy ózgerip qyzyrady. Kúıgen jer aýryp, teriniń beti kópirshiktenip, isinip shamamen 48 saǵat boıy mazalaıdy.\r\n•	Tereń zaqymdalǵan kúıik teriniń qabattaryna tereń boılap, bastapqyda qyzarǵan jeri, aǵara bastaıdy.  Olar kóbinese,  ystyq maıǵa, ystyq tamaqqa nemese qaınaǵan sýǵa, qysqa tolqyndy peshke kúıip qalǵanda paıda bolady. Mundaı kúıikter aýyra bermeıdi, tek bir qysym bolyp turǵandaı kórinedi. Teri qurǵaqtanyp, azdap sýlanyp, balaýyz tárizdidenedi. Saýsaqpen basqan kezde túri ózgermeıdi. Biraq, bul kúıik durys emdelmese, asqynyp ketse qaýipti. Teriniń betinde bir daq turǵandaı kórinedi, ony belıznamen jýsańda ketpeıdi. Al eger jeke bir músheni zaqymdasa, ol jer úlken bolyp kórinedi, bolmasa qurǵaq bolyp kórinedi, nemese azdap sýlanyp turady.  Eń qaýiptisi- mundaı kúıikterge ınfektsııa tez juǵýy múmkin.\r\nBelgilerine qaraı, birneshe kúnnen keıin kúıiktiń tek beti nemese tómengi qabattary zaqymdanǵanyn bilýge bolady.\r\n\r\nEDK kezinde onyń kúıgen aýmaǵyn teriniń jaraqatalǵan aýmaǵyn, syrqattyń jasyn jáne onyń densaýlyǵyn jete tekserip otyrý kerek. Osy kúıikterdiń barlyq túrine em júrgizgen kezde, onyń asqynyp ketpeýine, ýaqytyly emdeýline durys kóńil bólý kerek. EDK jazylǵan kezde denede tyrtyq qalýy múmkin.\r\n \r\nTegter: \r\nsáýlesoqqy\r\nelektrlikúıik\r\nımııalyqkúıik\r\nıkelgendegikúıik\r\nsýlanǵankúıik\r\naýrýshań\r\nterinińteńbilenýi\r\nbasqandaterinińtúriózgermeıdi\r\nkúıiktiemdeý\r\nkúıiktenkeıingityrtyq\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1142,'article','1250','Teri jaralarynda qandy toqtatý','qz','2018-09-14 10:08:19','2018-09-14 10:05:00','__Teri jaraqatyndaǵy qandy qalaı toqtatýǵa bolady__\r\n\r\nEger shuǵyl túrde emdeýdi qajet etpese,  kelesi sharalar teri jaraqatyn, sondaı-aq basqa adamnyń qanymen tikeleı baılanysta boldyrmaýdaýdan saqtaıdy.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1250',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Teri','y','   Teri jaralarynda qandy toqtatý __Teri jaraqatyndaǵy qandy qalaı toqtatýǵa bolady__\r\n\r\nEger shuǵyl túrde emdeýdi qajet etpese,  kelesi sharalar teri jaraqatyn, sondaı-aq basqa adamnyń qanymen tikeleı baılanysta boldyrmaýdaýdan saqtaıdy.\r\n Teri jaraqatyndaǵy qandy qalaı toqtatýǵa bolady\r\n\r\nEger shuǵyl túrde emdeýdi qajet etpese,  kelesi sharalar teri jaraqatyn, sondaı-aq basqa adamnyń qanymen tikeleı baılanysta boldyrmaýdaýdan saqtaıdy.\r\n\r\nQandy  toqtatý úshin eń aldymen: \r\n\r\n•	Eger qolyńyz qan-josa bolyp tursa,  múmkindiginshe, qolyńyzdy sabynmen jaqsylap jýyp alyńyz;\r\n•	Jaraqatty syqpas buryn, medıtsınalyq qolǵaptardy kıińiz (bar bolsa). Eger qolyńyzda medıtsınalyq qolǵaptar bolmasa, taza matany, plastıkalyq paketti,  nemese   qolyńyzda bar kez kelgen taza materııaldy jaraqattyń ústine qabattap qoıyp alyńyz.\r\n•	Zardap shekken adamnyń múmkindigi bolsa, jaraqattanǵan jerin ózine qystyryńyz, tipti bolmaı jatsa, jaraqat alǵan  aıaq-qoldy kóterińiz.\r\n•	Jalań qoldarmen tek basqa amal bolmaı qalǵan kezde ǵana qysýǵa bolady.\r\n\r\nQandy toqtatý\r\n\r\n•	Zardap shekken adamdy shalqasymen jatqyzyp, qansyrap jatqan jerin kóterińkireńiz.\r\n•	Jaraqattan  kórinip turǵan, alynýy ońaı  barlyq zattardy alyp tastańyz. Jaraqatty tazalaý úshin aldymen qandy toqtatý kerek.\r\n•	Jaraqat mańyndaǵy kıimdi sheshińiz nemese qıyp tastańyz. Jaraqattanǵan jer isip ketse, qan aınalymyna áser etpeýi  úshin, áshekeı buıymdardy túgeldeı alyp tastańyz.\r\n•	Saǵatqa qarap, aldaǵy 15 mınýt boıy jaraqatty basyp turyńyz. Uzaq ýaqyt ótkendeı bolady keıde, degenmen  qan toqtaǵanyn kóremin erte ashyp jibermeńiz. Eger qan mataǵa ábden sińip ketken bolsa, matany almaı turyp ústinen ekinshi matany baılańyz. Eger jaraqattanǵan jerde, bir zat bolsa, jaraqattaǵy zattyń ústinen emes, janynan qysý kerek.\r\n•	15 mınýt  ótkennen keıin qan azaımasa nemese toqtamasa qan ketip jatqan jerdi kóterinkirep jaraqatty qysyp tura berińiz.\r\n•	15 mınýt úzbeı basyp turǵannan soń, bosatqan kezde  qaıta qan aqsa,  taǵy da 15 mınýt jaraqatty basý kerek.  3 ret 15 mınýttan basýǵa bolady (barlyǵy 45 mınýt).\r\n\r\nTegter:  \r\nqan ketýdi toqtatý\r\njaraqat\r\nqan ketken kezde kórsetiletin kómek\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1143,'article','1288','Malabsorbtsııa sındromy','qz','2018-10-05 10:46:23','2018-10-05 10:44:00','__Malabsorbtsııa sındromy __– asqazan-ishek joldaryndaǵy qanǵa qorekti zattardy, dárýmenderdi, mıneraldy zattardy sińirý qabiletiniń buzylysy.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1288',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Malabsorbtsııa','y','   Malabsorbtsııa sındromy __Malabsorbtsııa sındromy __– asqazan-ishek joldaryndaǵy qanǵa qorekti zattardy, dárýmenderdi, mıneraldy zattardy sińirý qabiletiniń buzylysy. Malabsorbtsııa sındromy – asqazan-ishek joldaryndaǵy qanǵa qorekti zattardy, dárýmenderdi, mıneraldy zattardy sińirý qabiletiniń buzylysy.\r\n\r\nOnyń mynadaı sebepteri bolýy múmkin:\r\n•	Belgili bir asqorytý fermentteriniń bolmaýy nemese tómendeýi.\r\n•	Uıqy bez aýrýy, sonyń ishinde fıbrozdy-kıstozdyq degeneratsııa.\r\n•	Parazıttermen shaqyrylǵan aýrýlar, sonyń ishinde lıamblıoz, gelmınter, amebıaz.\r\n•	Asqazan-ishek joldaryndaǵy mıkroflorasynyń ózgerisi.\r\n•	Asqazan-ishek joldarynyń ózi-óziniń zaqymdaýy, sonyń ishinde glıýtendi aýrý.\r\n•	Operatsııa saldarynan asqazan-ishek joldary uzyndyǵynyń ózgerýi. \r\n•	JITS (Juqtyrylǵan ımmýn tapshylyǵy sındromy).\r\n\r\nSımptomdary:\r\n•	Gaz bóliný, ishtiń kebýi, ish qýysyndaǵy jaǵymsyz jaǵdaı.\r\n•	Ish ótý jáne sasyq nájis.\r\n•	Álsizdik.\r\n•	Dene salmaǵynyń tómendeýi.\r\n\r\nSizdiń dárigerińiz sizdiń jalpy jaǵdaıyńyzǵa qarap, sebepti anyqtap, em taǵaıyndaıdy. Emdelý úshin arnaıy dıeta ustap, qurysýdy jazatyn jáne asqorytý fermentteriniń ornyn basatyn medıkamentozdy qabyldap, aqýyzdy-mıneraldy qospany, sonyń ishinde B12 jáne temirdi qoldansa bolady.  \r\n\r\nTegter: \r\n\r\nasqazan-ishek joly\r\njıi ish ótý\r\ndene salmaǵynyń tómendeý\r\ndıeta\r\nishtiń aýaǵa tolýy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1144,'article','1314','Aınalshyq syzaty ','qz','2018-10-05 11:37:13','2018-10-05 11:36:00','Aınalshyq syzaty – bul aınalma bulshyq ettiń boıymen jaǵalaı paıda bolǵan jińishke syzyq, ıaǵnı, ol kóten ishektiń tarylyp, jıyrylyp turatyn   (sfınkter) syrtqy bóliginiń azdap jyrtylýy dese de bolady. Mundaı jyrtylýlar, ish qatqan kezde analdyq jasýshalarynyń zaqymdanýynan, nemese artqy tesik qysqyshyna shamadan tys kúsh túsip ketkende paıda bolady. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1314',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Aınalshyq','y','   Aınalshyq syzaty  Aınalshyq syzaty – bul aınalma bulshyq ettiń boıymen jaǵalaı paıda bolǵan jińishke syzyq, ıaǵnı, ol kóten ishektiń tarylyp, jıyrylyp turatyn   (sfınkter) syrtqy bóliginiń azdap jyrtylýy dese de bolady. Mundaı jyrtylýlar, ish qatqan kezde analdyq jasýshalarynyń zaqymdanýynan, nemese artqy tesik qysqyshyna shamadan tys kúsh túsip ketkende paıda bolady.  Aınalshyq syzaty – bul aınalma bulshyq ettiń boıymen jaǵalaı paıda bolǵan jińishke syzyq, ıaǵnı, ol kóten ishektiń tarylyp, jıyrylyp turatyn   (sfınkter) syrtqy bóliginiń azdap jyrtylýy dese de bolady. Mundaı jyrtylýlar, ish qatqan kezde analdyq jasýshalarynyń zaqymdanýynan, nemese artqy tesik qysqyshyna shamadan tys kúsh túsip ketkende paıda bolady. \r\n\r\nAınalshyq syzatynyń sımptomdaryna keletin bolsaq, nájis shyǵarý kezinde (defekatsııa) birden ashytyp, aýyrtady. Onyń aýrýy tipti kúsheıip, birneshe saǵatqa deıin sozylýy múmkin. Siz tipti dárethana qaǵazymenn súrtken kezde qan tamshylaryn da baıqaýyńyz múmkin. Bul qan biraq nájisten bólek bólinip shyǵady.\r\n\r\nAınalshyqtyń jınalýy úshin barynsha suıyq tamaqtar  men sýdy kóp ishý kerek.     Joǵary talshyqty dıetany durys ustaný qajet.  Nájástiń jumsarýyna jaǵdaı jasap, óz erkimen shyǵýyn kútip, oǵan ýaqyt bólińiz (qatty kúshene bermeńiz) . \r\n\r\nTegter: \r\nnájis shyǵarǵannan keıin aýrsyný, \r\nnájis qan aralasyp shyǵý,  \r\nish qatý, \r\nsyzat,  \r\naınalshyqtyń syzatyn emdeý   \r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1145,'article','1354','Vılson aýrýy','qz','2018-11-12 08:01:04','2018-11-12 07:53:00','Vılson aýrýy – tuqym qýalaıtyn aýrýlarǵa jatady. Bul aýrý aǵza tinderinde  mystyń jınalýynan týyndaıdy. Mystyń shamadan tys kóp mólsherde jınalýy baýyr men  nerv júıesiniń qyzmetin  buzady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1354',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','V','Vılson','y','   Vılson aýrýy Vılson aýrýy – tuqym qýalaıtyn aýrýlarǵa jatady. Bul aýrý aǵza tinderinde  mystyń jınalýynan týyndaıdy. Mystyń shamadan tys kóp mólsherde jınalýy baýyr men  nerv júıesiniń qyzmetin  buzady. Mazmuny \r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\nVılson aýrýy – tuqym qýalaıtyn aýrýlarǵa jatady. Bul aýrý aǵza tinderinde  mystyń jınalýynan týyndaıdy. Mystyń shamadan tys kóp mólsherde jınalýy baýyr men  nerv júıesiniń qyzmetin  buzady.\r\n\r\nSebepteri\r\nVılson aýrýy sırek kezdesetin tuqym qýalaıtyn  aýrý. Eger ata-ananyń ekeýi de Vılson aýrýynyń genin tasymaldaýshy  bolsa, onda bul aýrýdyń balalaryna berilý yqtımaldyǵy 25 paıyzdy quraıdy.\r\nVılson aýrýy,  sondaı-aq,  baýyrda, mıda, búırekte jáne kózde jınalatyn mystyń kóp mólsherimen sıpattalady. Aǵzanyń tinderinde mystyń kóp mólsherde jınalýynan ishki múshelerdiń qyzmetteri buzylyp, tinderde tyrtyqtar paıda bolyp, sońynda tinderdiń ólýine alyp keledi.  \r\nBul aýrý  shyǵys Eýropa, Sıtsılııa jáne ontústik Italııa turǵyndarynyń arasynda kóp kezdesedi, alaıda bul aýrý kez-kelgen adam da paıda bolýy múmkin. Ádette Vılson aýrýy 40 jasqa deıingi adamdarda kezdesip jatady. Al balalarda 4 jasqa taman sımptomdary paıda bola bastaıdy.\r\n\r\nSımptomdary\r\n•	Qol men aıaqty qalypty ustaı almaý;\r\n•	Esin joǵaltý nemese kózine bir nárse elesteı berý;\r\n•	Jarymestik;\r\n•	Qol men aıaqty qozǵaltý qıynǵa soǵyp ketedi, uıyp qala beredi;\r\n•	Qalypty júris buzylady;\r\n•	Emıtsıonaldyq-saralaýy ózgeredi;\r\n•	Ishi úlkeıedi;\r\n•	Ózi burynǵy qalpynan ózgerip ketedi;\r\n•	Qorqynysh pen ýaıym bıleıdi (nevroz);\r\n•	Óte aqyryn qozǵalatyn bolyp qalady;\r\n•	Adamnyń júzin aıqyn tanı almaıdy;\r\n•	Tili burmalyp,  durys sóıleı almaıdy;\r\n•	Qoldary dirildeıdi;\r\n•	Qozǵalysty durys ıgere almaıdy;\r\n•	Aıaq astynan ustama ustap qalady;\r\n•	Qan qusady;\r\n•	Álsizdik paıda bolady;\r\n•	Teri sarǵyshtanyp ketedi.\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\n24 saǵat ishinde belgili ýaqyttar saıyn kishi dáretti jınaý arqyly naýqastyń nesep quramyndaǵy mystyń mólsherin anyqtaıdy. Osylaısha, bir kúndik dáret quramyndaǵy mys mólsherin biledi. Mundaı analız baýyrdy, búırekti, kózdi jáne mıdy zaqymdaıtyn  Vılson aýrýyn  anyqtaý úshin jasalady.\r\nKózdi tekserý kezinde jaryqty lampany qoldana otyryp, mynadaı ózgeristerdi baıqaýǵa bolady:\r\n•	Kózdi durys qozǵalta almaıdy;\r\n•	Kózdiń qarashyǵynyń aınalasynda tottanǵan jarǵysh qabyqsha paıda bolady (ony Kaızer-Fleısher júzigi dep te atalady)\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde mynalar anyqtalýy múmkin:\r\n•	Ortalyq júke júıesiniń zaqymdalǵany, koordınatsııasyn joǵaltyp alatyndyǵy (qozǵalystyń buzylysy),bulshyqettiń baqylaýynyń joǵalýy, bulshyqetterdiń dirildeýi, aqyl esiniń buzylýy, IQ-diń tómendeýi, este saqtaý qabiletiniń joǵalýy jáne esten tanýdyń oryn alýy baıqalady.\r\n•	Búırek aýrýy nemese óttiń buzylýy (baýyr tsırrozy, kókbaýyrdyń úlkeıýi, baýyr nekrozy) kórinis beredi.\r\nAýrýdy dıagnostıkalaý úshin mynadaı zerthanalyq taldamalar taǵaıyndalady:\r\n•	Qannyń jalpy taldamasy \r\n•	Qandaǵy tserýloplazmındi anyqtaý\r\n•	Qan quramyndaǵy mystyń qanshalyqty jınalǵandyǵyn anyqtaý;\r\n•	Qandaǵy neseptik qyshqyldy tekserý.\r\nBaýyrda jaısyz máseleler týyndaǵanda, zerthanalyq taldamalar nátıjesinde mynadaı ózgerister oryn alýy múmkin: \r\n•	AsaT jáne AlaT-tyń joǵary jınalýy;\r\n•	Bılırýbınniń kóterilýi;\r\n•	PTÝ(protrombınalyq ýaqyt) men TÝ (trombınalyq ýaqyt ) kóterilýi;\r\n•	Albýmın deńgeıiniń tómendeýi.\r\nQosymsha tekserýler:\r\n•	24-saǵattyq taldama. Nesep quramynan mystyń qanshalyqty jınalǵandyǵyn tekseredi;\r\n•	Ishki qýystaǵy aǵzalardy rentgenge túsiredi;\r\n•	Ishki qýys aǵzalaryna Magnıtno-rezonanstyq tomagrafııa (MRT) ótkizedi.\r\n•	Jalpy kompıýterlik tomografııa\r\n•	Jalpy MRT;\r\n•	Baýyr bıopsııasyna tekserýler ótkizedi.\r\nVılson aýrýyn týyndatatyn gen ATR7V dep atalady. Eger kúmin bolǵan jaǵdaıda osy gennen genetıkalyq taldama ótkizýge de bolady.\r\n\r\nEmdeý \r\nEmdeý -  jasýsha quramyndaǵy mys mólsherin tómendetýge baǵyttalady. «Helırleý» dep atalatyn em qabyldanady bul maqsatta. Bul dárilik qabyldaýlar belgili bir myspen baılanysatyn dári-dármekter. Olar myspen árekettesip búırek arqyly nemese asqorytý joldary arqyly ony aǵzadan shyǵarady. Ómir boıy em júrgiziledi. \r\nAýrýdy emdeý úshin tómendegideı dári-dármekter qoldanylady:\r\n•	Pegıtsıllamın – myspen árekettesip, ony nesep arqyly syrtqa shyǵarady.\r\n•	Trıentın – myspen árekettesip, ony neseppen syrtqa shyǵarady.\r\n•	Atsetat tsınka – asqazanǵa mystyń sińiýin toqtatady.\r\nQosymsha E dárýmendi paıdalansa bolady.\r\nKeıde myspen árekettesken dáriler (helattyq baılanystar) nevrologııalyq buzylystarǵa da tap qylýy múmkin.\r\nAǵzaǵa mystyń túsýin azaıtý úshin dıeta saqtaý kerek. Ol úshin myna azyq-túlikti paıdalanbaǵan jón:\r\n•	Shokolad;\r\n•	Qurǵatylǵan jemister;\r\n•	Baýyr;\r\n•	Sańyraýqulaq;\r\n•	Jańǵaq;\r\n•	Mollıýskalar.\r\nAlam bolsa taza, jumsartylǵan sýdy qoldaný kerek, sebebi mystyń kóp mólsheri sý qubyrlarynda saqtalady. Mystan jasalǵan aspaptarda da paıdalanbaǵan durys.\r\nAýrý sıpmtomdaryn emdeý úshin fızıkalyq jattyǵýlar nemese fızıoterapııamen de emdeýge bolady. \r\nEger baýyr qatty zaqymdalǵan bolsa, ony aýystyrý kerek.\r\n\r\nBoljamy\r\nVılson aýrýyn asqyndyrmas úshin ómir boıy emdelý kerek. Eger bul aýrýdyń saldarynan, ıaǵnı mystan  nerv júıesi men baýyr qatty zaqymdalsa, onyń arty qazaly jaǵdaılarǵa aparary sózsiz. Al aýrý sımptomdary jeńil bolsa, ony kútimildep júre berse bolady.\r\n\r\nMúmkin bolatyn asqynýlar\r\nAsqynǵan jaǵdaıda myna jaǵdaılar oryn alýy múmkin:\r\n•	Anemııa (keı jaǵdaıda gemolıtıkalyq anemııa);\r\n•	Ortalyq júıke júıesiniń aýrýy;\r\n•	Baýyr tsırrozy;\r\n•	Baýyr tinderiniń ólýi;\r\n•	Baýyrddaǵy maılyq dıstrofııa;\r\n•	Gepatıt\r\n•	Súıekterdiń synýy;\r\n•	Infektsııalyq aýrýlardyń jıileýi;\r\n•	Sekirgende jıi jaraqattar paıda bola beredi;\r\n•	Sarǵyshtaný;\r\n•	Býyndardyń kontraktýralary nemese basqa da suryqsyq ósýler oryn alady (suryqsyzdyq)\r\n•	Ózine kóńil bóle almaı qalady;\r\n•	Ózge adamdarmen durys qarym-qatynas jasaı almaı qalady;\r\n•	Bulshyq et massalaryn joǵaltyp alady (bulshyq et atrofııasy);\r\n•	Psıholgııalyq aýrýlar;\r\n•	Penıtsıllamı jáne basqa da dárilerdiń janama áserleri kezdesedi;\r\n•	Óttiń aýrýy.\r\nBaýyr jetispeýshiligi jáne ortalyq nerv júıesininń zaqymdanýy ( bas jáne omyrtqa júıkeleri) aýrýdyń keń taralǵan qaýipti asqynýy bolyp tabylady. Eger Vılson aýrýyn erte, bastapqy  satysynda  emdeýdi qolǵa almasa, arty ólimge aparady.\r\n\r\nDárigerdiń kómegine qashan júginý kerek\r\nEger sizde Vılson aýrýynyń sımptomdary baıqala bastasa, dárigerge baryp qaralyńyz.\r\nEger sizdiń januıańyzda Vılson aýrýyna shaldyqqan adam bolsa nemese siz júktilikti josparlap júrseńiz genetıkpen aqyldasyńyz.\r\n\r\nAldyn alý\r\nVılson aýrýy bar adam genetıkalyq tekserýden ótýi tıis.\r\n\r\nSınonımderi\r\nGepatolıenaldi dıstrofııa\r\n\r\nTegter: \r\nbas pen qoldyń erkissiz dirildeýi\r\ntil baılanyp qala berýi\r\nbulshyqetter qatyp, ıgerilmeı qalýy \r\n\r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1146,'article','48','12 айлық жастан асқан балалардағы жасанды тыныс алдыру','kz','2018-07-10 10:29:39','2018-07-10 10:21:00','ЖӨР (СЛР) – жүpек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=48',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12 айлық жастан асқан балалардағы жасанды тыныс алдыру ЖӨР (СЛР) – жүpек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖӨР (СЛР) дегеніміз не?\r\n\r\nЖӨР (СЛР) – жүрек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған.\r\n\r\nЖӨР – «жедел жәрдем» келгенге дейін ми және басқа маңызды ағзалар арқылы  оттегімен құнарландырылған қан айналымын қамтамасыз ету мақсатында жүректің тікелей емес массажын және «құтқару» демін беруді жүргізу. Оттегімен  құнарландырылған қан айналымы мидың зақымдануының және бірнеше минут ішінде ұшырауы мүмкін өлім-жітімнің алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nЖӨР жүргізу қиын емес. Келесі алгоритмді орындау қажет.\r\n\r\n1 қадам. Баланың жағдайын тексеріңіз\r\n\r\nБала есін біледі ме? Баланы иығынан алып, сілкілеңіз және сөйлеп, шақырыңыз. Егер ол жауап бермесе, қасыңыздағы біреуге «103» телефоны арқылы шұғыл «жедел жәрдемді» шақыруын сұраңыз. (егер баламен жалғыз өзіңіз болсаңыз, алғашқы 2 минут бойы көмек көрсетіп, содан кейін «жедел жәрдемді» шақырыңыз).\r\n\r\nТез, бірақ абайлап, баланы арқасына, қатты, тегіс орынға жатқызыңыз.\r\n\r\nКүрделі қан кетуі болмауына көз жеткізіңіз. Қан кетуі болса, сол тұсты басып, тоқтатуға тырысыңыз. Қан кетуін бақылауға алғанға дейін ЖӨР жүргізбеңіз.\r\n\r\n2 қадам. Баланың тыныс алу жолдарын ашыңыз\r\n\r\nБір қолыңызбен баланың басын артқа қарай жіберіп, екінші қолмен иегінен көтеріңіз. Бұл оның тыныс алу жолдаын ашуға мүмкіндік береді.\r\n\r\n10 секунд ішінде баланың тыныс алуын тексеріп көру қажет.\r\n\r\nТыныс алуын тексеру үшін басыңызды аузына әкеліңіз, өзіңіз бұл кезде аяқ жағына қарауыңыз қажет. Тыныс алу бар болса, кеудесінің сәл көтерілуін көресіз және тыныс алуының дыбысын естисіз. Бала тыныс алса, бетіңізбен оны сезесіз.\r\n\r\n3 қадам. Екі «құтқару» демін беріңіз\r\n\r\n\r\nЕгер бала тыныс алмаса, екі қысқа дем беріңіз, әрқайсысының ұзақтығы бір секундтан тұратын. Баланың мұрнын тығыздап жауып, аузыңызды ерніне қойып, дем беріңіз, бұл кезде кеудесі сәл көтерілуі тиіс.\r\n\r\nЕгер кеудесі көтерілмесе, тыныс алу жолдары бітелген. Бұл жағдайда тұншығу кезінде жасалатын алғашқы көмекті орындау қажет.  \r\n\r\nЕгер тыныс алу жолдары өтімді болса, екі рет қатарынан жасанды дем беріңіз, дем беру арасында ауаның қайта шығуы үшін үзіліс жасаңыз.\r\n\r\n4 қадам. 30 рет кеудені басуды орындаңыз\r\n\r\nТізерлеп, баланың кеуде қуысының жоғарғы бөлігінің қасына орналасыңыз. Бір алақаныңыздың түбін баланың кеудесіне қойыңыз. Келесі қолыңызды үстіне қойыңыз. Саусағыңыз кеудеге тимеуі қажет, ол үшін оларды айқастырып, немесе жоғарылау көтеріп ұстаңыз. \r\n\r\n\r\nКеуде қуысын басуды бастаңыз, бұл кезде баланың кеудесі төмен шамамен, 5 сантиметрге түсуі қажет. Келесі басуды орындау алдында кеуде орнына келуі қажет.\r\n\r\nМинутына 100-ден 30 басуды орындаңыз. «бір және екі және...» деп дауыстап санап, санды атағанда – басып, одан кейін ішіңізден «және» деп, орындаған жөн.\r\n\r\n30 басудан кейін екі жасанды демді орындаңыз (3-қадам). (кеуде қуысын басудан және жасанды дем беруден тұратын әрбір цикл 24 секунды алуы тиіс). \r\n\r\n5 қадам. Басудан және жасанды дем беруден тұратын циклді қайталаңыз\r\n\r\nЖүректі 30 рет басудан және екі дем беруден тұратын циклді орындауды жалғастырыңыз. Егер баламен өзіңіз жалғыз болсаңыз, алғашқы 2 минут бойы ЖӨР жасап, содан кейін «103» телефоны арқылы шұғыл «жедел жәрдемді» шақырыңыз.\r\n\r\nЖүректің тікелей емес массажын және жасанды тыныс алдыруды көмек келгенге дейін немесе тіршілік белгісі пайда болғанға дейін орындаңыз. Егер тым шаршасаңыз, АСД (АВД) – автоматты сыртқы дефибриллятор қолдануға болады.\r\n\r\nБала өзін жақсы сезінеді деп санасаңыз да, «жедел жәрдем» дәрігері баланың тыныс алу жолдары толығымен өтімділігін және кез келген басқадай ішкі зақымдану жоқтығына көз жеткізуі қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1147,'article','275','Сыртқы құлақ инфекциясы («Жүзушінің құлағы»)','kz','2018-08-01 11:27:05','2018-08-01 11:19:00','Сыртқы құлақ инфекциясы немесе сыртқы отит — құлақтың сыртқы бөлімінің қабыну ауруы.\r\nСыртқы отит – кең таралған ауру. Ауру әсіресе, жүзушілердің және ұдайы судың әсеріне ұшырайтын адамдардың арасында кең таралған. Ауруға барлық жас топтары ұшырайды, бірақ, балaларда жиі кездеседі.\r\n\r\nСыртқы отит жіті немесе созылмалы болуы мүмкін.\r\n\r\nОрналасуына қарай отит диффузды (таралған) және шектелген болады.\r\n\r\nШектелген сыртқы отит шиқан (шаш фоликулының және оны қоршаған тіннің іріңді қабынуы) түрінде пайда болады, ол есту каналының сыртында да (құлақ қалқанында, құлақ түбі терісінде), ішінде де болады. Шектелген сыртқы отиттің жиі себебі – алтын түсті  стафилококк (іріңді-қабыну инфекцияларының қоздырғышы).\r\n\r\nДиффузды сыртқы отитте қабыну құлақ қалқанын, бүкіл есту каналын, дыбыс жарғағын қамтиды, құлақ маңындағы теріні де жиі қамтиды. ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=275',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сыртқы','y','   Сыртқы құлақ инфекциясы («Жүзушінің құлағы») Сыртқы құлақ инфекциясы немесе сыртқы отит — құлақтың сыртқы бөлімінің қабыну ауруы.\r\nСыртқы отит – кең таралған ауру. Ауру әсіресе, жүзушілердің және ұдайы судың әсеріне ұшырайтын адамдардың арасында кең таралған. Ауруға барлық жас топтары ұшырайды, бірақ, балaларда жиі кездеседі.\r\n\r\nСыртқы отит жіті немесе созылмалы болуы мүмкін.\r\n\r\nОрналасуына қарай отит диффузды (таралған) және шектелген болады.\r\n\r\nШектелген сыртқы отит шиқан (шаш фоликулының және оны қоршаған тіннің іріңді қабынуы) түрінде пайда болады, ол есту каналының сыртында да (құлақ қалқанында, құлақ түбі терісінде), ішінде де болады. Шектелген сыртқы отиттің жиі себебі – алтын түсті  стафилококк (іріңді-қабыну инфекцияларының қоздырғышы).\r\n\r\nДиффузды сыртқы отитте қабыну құлақ қалқанын, бүкіл есту каналын, дыбыс жарғағын қамтиды, құлақ маңындағы теріні де жиі қамтиды.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nСыртқы құлақ инфекциясы немесе сыртқы отит — құлақтың сыртқы бөлімінің қабыну ауруы.\r\n\r\n  \r\n\r\nҚұлақ сыртқы, ортаңғы және ішкі бөлімдерден тұрады. Сыртқы құлақ қалқаннан және сыртқы есту каналынан тұрады.\r\n\r\nСыртқы отит – кең таралған ауру. Ауру әсіресе, жүзушілердің және ұдайы судың әсеріне ұшырайтын адамдардың арасында кең таралған. Ауруға барлық жас топтары ұшырайды, бірақ, балаларда жиі кездеседі.\r\n\r\nСыртқы отит жіті немесе созылмалы болуы мүмкін.\r\n\r\nОрналасуына қарай отит диффузды (таралған) және шектелген болады.\r\n\r\nШектелген сыртқы отит шиқан (шаш фоликулының және оны қоршаған тіннің іріңді қабынуы) түрінде пайда болады, ол есту каналының сыртында да (құлақ қалқанында, құлақ түбі терісінде), ішінде де болады. Шектелген сыртқы отиттің жиі себебі – алтын түсті  стафилококк (іріңді-қабыну инфекцияларының қоздырғышы).\r\n\r\nДиффузды сыртқы отитте қабыну құлақ қалқанын, бүкіл есту каналын, дыбыс жарғағын қамтиды, құлақ маңындағы теріні де жиі қамтиды.  \r\n\r\n\r\nСебептері                       \r\n \r\n \r\n\r\nЕгер сыртқы есту жолының терісіне инфекция (бактериалдық, зеңдік) түсетін болса, сыртқы отит пайда болады. Бұл кезде тері қызарады, есту жолының өзі ісінуден тарылады.\r\n\r\nСыртқы құлақ инфекциясының алғы шарттары:\r\n\r\n·         Үшкір затпен шағын жарақаттау (шпилькамен, тіс тазалғышпен);\r\n\r\n·         Организмнің ауруларға қарсы тұруының төмендеуі;\r\n\r\n·         Сыртқы есту жолына ылғал түсуі, жиналуы;\r\n\r\n·         Құлақ құлығы көлемінің азаюы немесе ұлғаюы (құлықтың аздығы дұрыс қорғанысты қамтамасыз етпейді, көптігі – құлақта ылғал мен шаңды ұстайды).\r\n\r\nКөбінесе, сыртқы отит құлақтың сумен ұдайы жанасуында пайда болады (жүзуде), сондықтан, отиттің бұл түрін кейде «жүзушінің құлағы» деп атайды. \r\n\r\nАуру инфекциялық емес себепті де болады, мысалы, аллергияда немесе экземада (терінің аллергиялық тектес қабыну ауруы), т.б.\r\n\r\nСыртқы құлақ инфекциясының созылмалы түрі келесіден туындауы мүмкін:\r\n\r\n* Құлақтағы бөгде затқа аллергиялық серпін (жанасу дерматиті);\r\n* Созылмалы тері аурулары, мысалы, псориаз (терінің созылмалы ауруы), экзема.\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nСыртқы отиттің келесі симптомдары болады:\r\n\r\n·         Құлақ қалқанын тартқанда күшті ауырсыну– сыртқы отиттің айрықша белгісі.\r\n\r\n·         Құлақтағы немесе құлақ аумағындағы ұдайы ауырсыну.\r\n\r\n·         Құлақтағы қышу (есту жолы терісінің зеңді зақымдануында, экземада ).\r\n\r\n·         Сыртқы есту жолының ісінуі.\r\n\r\n·         Құлақтың бітелу сезімі\r\n\r\n·         Естудің нашарлауы.\r\n\r\n·         Құлақтан іріңді немесе құлықты бөліністер шығуы.\r\n\r\n·         Дене температурасының артуы, қалтырау, жалпы жағдайдың бұзылуы.\r\n\r\n \r\nДиагностика\r\n\r\nҚұлақта ауырсыну пайда болса, дәрігерге көріну қажет. Дәрігер отоскоптың (сыртқы есту жолын және дыбыс жарғағын арнайы оптикалық аспаппен қарау) көмегімен есту жолын қарайды, және құлақта қабыну үрдісі болуын анықтайды. Сыртқы отитте құлақ аумағы ісініп,қызарады; ал есту жолының ішінде іріңді бөліністер анықталады.\r\n\r\nҚажеттілік болса, құлақтан бөліндіге бактериологиялық зерттеу өткізіледі, бұл аурудың қоздырғышын анықтауға және дұрыс емдеу тағайындауға көмектеседі.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nСыртқы отитті емдеуді сыртқы есту жолын тазалаудан бастау қажет,  саңылауды іріңнен, құлықтан, терінің қабыршақтанған бөліктерінен тазарту қажет.\r\n\r\nСыртқы отитте келесі препараттар тобы қолданылады:\r\n\r\n·         Антибактериалдық құлақ тамшылары;\r\n\r\n·         Гормоналдық құлақ тамшылары (ісінуді басу үшін).\r\n\r\nЕсту жолының күшті ісінуі кезінде оған дәке тығыны енгізіледі, бұл дәріні қабыну тұсында ұстауды қамтамасыз етеді.\r\n\r\nИнфекция таралуының ауыр жағдайларында, әсіресе, иммунитеті (организмнің инфекцияларға қарсы тұруы) төмендеген науқастарда антибактериалдық құралдар ішу немесе егу арқылы қолданылады.\r\n\r\nҚажет болса, анальгетиктер (ауырсынуға қарсы препараттар), қызуды түсіретін, сыртқы отит аллергиялық тектес болса, аллергияға қарсы препараттар тағайындалады.\r\n\r\nСыртқы есту жолында шиқан пайда болса (шектелген отитте), дәрігер оны ашып, жаруы тиіс.\r\n\r\n \r\nАурудың  болжамы\r\n\r\nДұрыс емдегенде, сыртқы құлақ инфекциясы толығымен жазылады.\r\n\r\n \r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n·         Естудің нашарлауы. Емдегеннен кейін есту толығымен қалпына келеді.\r\n\r\n·         Егде жастағы адамдарда және диабетке шалдыққан науқастарда қатерлі сыртқы отит аталатын түрі дамуы мүмкін, бұл кезде инфекция шеміршек тінге және сүйек тіндеріне таралуы мүмкін.\r\n\r\n·         Инфекцияның құлақпен көршілес аумаққа, бассүйекті қоса, таралуы.\r\n\r\n \r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nДәрігерге көрініңіз, егер:\r\n\r\n* Сыртқы отиттің симптомдары пайда болса.\r\n* Құлақтан сұйықтық аға бастауы байқалса.\r\n* Симптомдар нашарласа, басталған емдеуге қарамастан.\r\n* Жаңа симптомдар пайда болса, жоғары температура, құлақтың артындағы ауырсыну және қызару.\r\n \r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАлдымен, құлақты дұрыс және ұдайы тазалау қажет. Әдетте, жиналған құлықты есту жолына кірер тұсында тазалаған жеткілікті.\r\nҚұлақты тазалауға үшкір заттарды қолдануға болмайды.\r\n\r\nҚұлықпен бітелісті және бөгде заттектерді есту жолынан өз бетінше алған дұрыс емес, оны дәрігерге тапсырған жөн.\r\nЖуынғанда немесе шомылғанда құлаққа су кіруінен сақтану қажет, әсіресе, ашық суда.\r\n \r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000622.htm\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: НазеркеИскакова, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі;  ДауренЗиябеков, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі.\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1148,'article','296','Трахеит','kz','2018-08-05 10:43:07','2018-08-05 10:34:00','Трахеит –көмейдің (кеңірдектің) бактериалдық инфекциясы.\r\nБактериалдық көбінесе, алтын түсті стафилококк бактериясынан болады. Әдетте, ауру жоғарғы тыныс алу жолдарының жақында болған вирустық жұқпасынан кейін пайда болады. ','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=296',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Т','Трахеит','y','   Трахеит Трахеит –көмейдің (кеңірдектің) бактериалдық инфекциясы.\r\nБактериалдық көбінесе, алтын түсті стафилококк бактериясынан болады. Әдетте, ауру жоғарғы тыныс алу жолдарының жақында болған вирустық жұқпасынан кейін пайда болады.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nТрахеит –көмейдің (кеңірдектің) бактериалдық инфекциясы.\r\n\r\n \r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nБактериалдық көбінесе, алтын түсті стафилококк бактериясынан болады. Әдетте, ауру жоғарғы тыныс алу жолдарының жақында болған вирустық жұқпасынан кейін пайда болады. Трахеит кішкентай балаларда жиі кездеседі, себебі, олардың шағын көмейі ісінумен жеңіл бітеледі.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\n* Қыспақ жөтел (қылғынатындай)\r\n* Тыныс алудың қиындауы\r\n* Жоғары қызба\r\n* Ысқыратындай шулы тыныс алу (стридор)\r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nДәрігер науқасты қарап, стетоскоптың көмегімен өкпені тыңдайды. Қараудың барысында тыныс алу кезінде қабырғаның арасындағы бұлшық еттің ішіне қарай тартылуы байқалуы мүмкін. Бұл қабырға аралық ретракция аталады.\r\n\r\nАуруды анықтаудың әдістері:\r\n\r\n* Қандағы оттегінің деңгейін анықтау\r\n* Мұрын-жұтқыншақтан бактерияның өсіндісін алу\r\n* Кеңірдектен бактерияның өсіндісін алу\r\n* Кеңірдектің рентгені.\r\n \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nТыныс алудың мәселелерін жою үшін көбінесе, баланың тыныс алу жолдарына эндотрахеалдық түтік аталатын арнайы түтікті енгізу қажет болады.\r\n\r\nБалаға көктамыр арқылы антибиотиктер енгізу тағайындалады. Қажет болса, медицина қызметкерлері тыныс алуды және қанның оттегімен қанығуын мұқият бақылайды.\r\n\r\n\r\nБолжамы\r\nУақытылы емдегенде оң болжамды.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\nТыныс алу жолдарының бітелуі – өлім-жітімге апаруы мүмкін.\r\nИнфекциялық-уыттық шок – егер трахеит стафилококк бактерияларынан туындаған болса.\r\n \r\n\r\nҚашан дәрігерге көріну қажет\r\n\r\nТрахеит – шұғыл медициналық көмекті талап ететін ауру. Егер вирустық инфекциядан кейін балада кенеттен жоғары температура, ушығатын жөтел, немесе тыныс алудағы мәселелер пайда болса, шұғыл медициналық жәрдем бөлімшесіне хабарласыңыз.\r\n\r\n \r\nСинонимдары\r\n\r\nБактериалдық трахеит; Жіті бактериалдық трахеит    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1149,'article','722','Сан сүйегінің сынуы ','kz','2018-11-21 05:13:39','2018-11-21 05:12:00','__Сан сүйегінің сынуы__ – бұл сан сүйегінің жоғары бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында) болып табылады. Сан сүйегінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан  сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда сан сүйегі толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=722',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','Сан','y','   Сан сүйегінің сынуы  __Сан сүйегінің сынуы__ – бұл сан сүйегінің жоғары бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында) болып табылады. Сан сүйегінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан  сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда сан сүйегі толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал. Сан сүйегінің сынуы – бұл сан сүйегінің жоғары бөлігінің, яғни сан сүйегі мен жамбас сүйегінің қосылған жерінің сынуы (ұршық буынында) болып табылады. Сан сүйегінің сынуы көбіне сан сүйегінің мойын жағынан төмен және ұршықаралықтан  сәл төмен аумақта кездеседі.  Көптеген жағдайда сан сүйегі толығымен сынады. Толық емес сынуы да болуы мүмкін (сынық түріне байланысты), бірақ бұл жағдай кең таралмаған және ол рентгендік зерттеуде көрінбеуі де ықтимал.\r\n\r\n\r\nТегтер:\r\n \r\nсан сүйегінің сынуы\r\nұршық буыны\r\nсан сүйегінің мойны\r\nрентгендік зерттеу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1150,'article','741','Асқазанның  қатерлі ісігі','kz','2018-11-26 10:10:10','2018-11-26 10:03:00','Асқазан ас қорыту жүйесінің бөлігі. Ол қабырға аралығы, іштің жоғарғы бөлігіне орналасқан толық бір мүше болып табылады.\r\n\r\nАсқазанның қабырғасы  5 қабаттан тұрады:\r\n\r\n•	Ішкі қабат (шырышты): Бұл қабатта ас қорытатын сөлді өндіретін  ас қорыту бездері орналасқан. Асқазанның көптеген қатерлі ісігінің түрлері осы қабаттан басталады.\r\n•	Шырышасты қабаты: оның негіз қызметі асқазанның шырышты қабатына анатомиялық демеу беру болып табылады.\r\n•	Бұлшықеттік қабат: бұл асқазан бұлшық еттері, олар тарылады, ішілген тамақты қорыту үшін  асқазанның толқи жиырылуын тудырады. \r\n•	Сірліасты  қабаты:  Сыртқы қабатқа анатомиялық демеу беретін  негізгі функцияны атқарады.\r\n•	Сыртқы (сірлі) қабық: Сыртқы қабық асқазанды жауып тұрады және оның  құрсақ қуысында фиксациялық орналасуына жағдай жасайды.\r\n\r\nТамақ (ас) өңеш арқылы өтіп, асқазанда шайқалады. Асқазан сұйықтық консистенциясын шығарғанда тамақ дымқылданады және уатылады.  Содан кейін асқазанда жиналғандар ары қарай қорытылу процессін жалғастыру үшін аш ішекке түседі.','tokenvzwfqfrzyyfqartwbrqwcaawzezbetbq',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=741',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Асқазанның','y','   Асқазанның  қатерлі ісігі Асқазан ас қорыту жүйесінің бөлігі. Ол қабырға аралығы, іштің жоғарғы бөлігіне орналасқан толық бір мүше болып табылады.\r\n\r\nАсқазанның қабырғасы  5 қабаттан тұрады:\r\n\r\n•	Ішкі қабат (шырышты): Бұл қабатта ас қорытатын сөлді өндіретін  ас қорыту бездері орналасқан. Асқазанның көптеген қатерлі ісігінің түрлері осы қабаттан басталады.\r\n•	Шырышасты қабаты: оның негіз қызметі асқазанның шырышты қабатына анатомиялық демеу беру болып табылады.\r\n•	Бұлшықеттік қабат: бұл асқазан бұлшық еттері, олар тарылады, ішілген тамақты қорыту үшін  асқазанның толқи жиырылуын тудырады. \r\n•	Сірліасты  қабаты:  Сыртқы қабатқа анатомиялық демеу беретін  негізгі функцияны атқарады.\r\n•	Сыртқы (сірлі) қабық: Сыртқы қабық асқазанды жауып тұрады және оның  құрсақ қуысында фиксациялық орналасуына жағдай жасайды.\r\n\r\nТамақ (ас) өңеш арқылы өтіп, асқазанда шайқалады. Асқазан сұйықтық консистенциясын шығарғанда тамақ дымқылданады және уатылады.  Содан кейін асқазанда жиналғандар ары қарай қорытылу процессін жалғастыру үшін аш ішекке түседі. Материал медицина ғылымының профессоры Алмаз Шарманның АҚШ-тың Ұлттық онкология иститутындағы «Сізге асқазанның қатерлі ісігі жайлы не білу керек» атты мақаласының негізінде дайындалды. (What do you need to know about stomach cancer).\r\n\r\nАСҚАЗАН\r\n\r\nАсқазан ас қорыту жүйесінің бөлігі. Ол қабырға аралығы, іштің жоғарғы бөлігіне орналасқан толық бір мүше болып табылады.\r\n\r\n\r\n \r\nАсқазанның қабырғасы  5 қабаттан тұрады:\r\n\r\n•	Ішкі қабат (шырышты): Бұл қабатта ас қорытатын сөлді өндіретін  ас қорыту бездері орналасқан. Асқазанның көптеген қатерлі ісігінің түрлері осы қабаттан басталады.\r\n•	Шырышасты қабаты: оның негіз қызметі асқазанның шырышты қабатына анатомиялық демеу беру болып табылады.\r\n•	Бұлшықеттік қабат: бұл асқазан бұлшық еттері, олар тарылады, ішілген тамақты қорыту үшін  асқазанның толқи жиырылуын тудырады. \r\n•	Сірліасты  қабаты:  Сыртқы қабатқа анатомиялық демеу беретін  негізгі функцияны атқарады.\r\n•	Сыртқы (сірлі) қабық: Сыртқы қабық асқазанды жауып тұрады және оның  құрсақ қуысында фиксациялық орналасуына жағдай жасайды.\r\n\r\nТамақ (ас) өңеш арқылы өтіп, асқазанда шайқалады. Асқазан сұйықтық консистенциясын шығарғанда тамақ дымқылданады және уатылады.  Содан кейін асқазанда жиналғандар ары қарай қорытылу процессін жалғастыру үшін аш ішекке түседі.\r\n\r\nҚатерлі ісік деген не?\r\n\r\nҚатерлі ісік тіндер түзетін, құрама элементтер жасушаларынан бастау алады. Тіндер мүшелерді түзеді.\r\n\r\nҚалыпты жасушалар өседі және бөлшектенеді, ағзаның қажетіне қарай жаңа жасушаларды тудырады. Көнерген жасушалар жойылады, ал олардың орынын жаңа жасушалар басады. Кейде, бұр ретті процесс бұзылады. Ағзаға қажет емес жаңа жасушалар түзіліп, көне жасушалар орын босатпай қояды. Бұл қосалқы жасушалар жаңатүзінді немесе ісік деп аталатын тіндер массасын түзеді. \r\n\r\nІсіктер залалды және залалсыз болып бөлінеді:\r\n\r\nЗалалсыз ісктерде қатерлі ісіктің категориялары болмайды.\r\n\r\n•	Залалсыз ісіктер өмірге көп қауіп төндіре бермейді.\r\n•	Әдетте залалсыз ісіктер жойылғаннан кейін қайта пайда болмайды.\r\n•	Залалсыз ісіктердің жасушалары ми тіндерінің айналасына өсіп шықпайды.\r\n•	Залалсыз ісіктің жасушалары басқа мүшелерге және дененің басқа бөліктеріне таралмайды.\r\n\r\nЗалалды ісіктер қатерлі ісікпен тікелей байланысты болып табылады.\r\n\r\n•	Залалды ісіктер залалсыздарға қарағанда салмақтырақ симптомдармен көрініс береді. Олар науқастың өміріне қауіп төндіруі де мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер көп жағдайда жойылады, бірақ қайта пайда болуы да мүмкін.\r\n•	Залалды ісіктер өзіне тиесілі мүшелер мен тіндерді зақымдауы мүмкін, немесе оларды ісітеді.\r\n•	Залалды ісіктердің жасушалары басқа мүшелер мен дене бөліктеріне таралады (метастазданады). Қатерлі ісік жасушалары таралып, өзімен байланысқан, қан ағымын немесе лимфа түйіндерді ісіте бастайды. Ісік жасушалары басқа мүшелерде дамиды, ол жерде мүшені зақымдайтын жаңа ісіктер түзеді. Басқа мүшелерге таралған қауіпті ісік жасушаларын метастаздар деп атайды, ал олардың таралу процессі метастаздану болып табылады. \r\n\r\nІсіктің жайылуы кезінде және  басқа мүшелерге немесе дене бөліктерінде жаңа ісіктердің түзілуі кезінде олар аномальді жасушалар құрайды және олардың барлығын алғашқылық деп атайды. Мысалы,  қуық асты безінің қатерлі ісігі сүйекке жайылса, ол қуық асты безінің метастаздануы болады, сүйектің қатерлі ісігі болып саналмайды. Егер ол осындай себептерден туындаса, сүйек ісігі емес, қуық асты безінің ісігі бойынша емделеді. Дәрігерлер бұлай туындаған ісіктерді кейде «дистантты» немесе метастатикалық ауру деп атайды.\r\n\r\nАсқазанның қатерлі ісігі өзіне жақын мүшелер мен лимфа түйіндерді зақымдайды:\r\n\r\n•	Асқазанның қатерлі ісігі құрсақ қабырғалары арқылы ұйқы безі, өңеш, ішек секілді  мүшелерге өтіп сол жерде жетіледі.\r\n•	Қатерлі ісік жасушалары асқазаннан қан арқылы бауырға, өкпеге және басқа мүшелерге таралады.\r\n•	Қатерлі ісік жасушалары лимфа арқылы ағзаның басқа бөліктерінде орналасқан лимфа түйіндерге таралады.\r\n\r\nАСҚАЗАН ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігінің нақты себебі белгісіз. Қатерлі ісіктің кейбір адамдарда дамып, ал кейбір адамдарда дамымауы не үшін екені де түсініксіз.\r\n\r\nҒылыми зерттеулердің нәтижесінде асқазан қылтамағын дамытатын белгілі бір қауіп факторларын анықтауға мүмкіндік туды. \r\n\r\nОлар:\r\n\r\n•	Жас мөлшері: асқазан қатерлі ісігі көбінесе 72 жастан асқанда туындайды екен.\r\n•	Жынысқа қатысты: асқазан қатерлі ісігіне әйелдерден қарағанда, ер адамдар жиі тап болады екен.\r\n•	Тамақтануға қатысты: ғалымдардың зерттеулерінше асқазан қатерлі ісігін қақталған тағамдар, тұзды және бұқтырылған азық-түліктер дамытады екен. Ал, жеміс-жидектер мен көкөністер керісінше асқазанның қатерлі ісігін болдырмауға атсалысады екен.\r\n•	Helicobacter pylori H. Pylori инфекциясы – бұл түрлі бактериялар асқазанға қонады да, түскен жерін қабындырады, жара қылады. Аталмыш бактерия асқазан қатерлі ісігін де тудырады. Бірақ бұл асқазанның қатерлі ісігі еш жерде жұқпалы деп тіркелген жоқ. Сондықтан, бұл ауру жұқпалы деп саналмайды, адамнан адамға жұқпайды.\r\n•	Шылым шегу: Шылым шегетін адамдар, шылым шекпейтін адамдарға қарағанда асқазанның қауіпті ісігіне көп ұрынатындардың қатарында екен. \r\n•	Кейбір ауруға бейім жайттар: асқазанның қабыну реакциясын тудыратын  процессстер, асқазанның қатерлі ісігін де тундатуы мүмкін. Олар:\r\n-	Асқазанға хиругиялық операция жасау;\r\n-	Созылмалы гастрит (асқазанның шырышты қабығының қабынуы)\r\n-	Пернициоздық анемия (асқазанды зақымдайтын қан ауруы)\r\n•	Отбасына қатысты: Кей адамдарда асқазан қатерлі ісігінің сирек кездесетін формасы дамиды, ол отбасына қатысты болып келеді.\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігінің қаупі факторлары бар көптеген адамдарда қатерлі ісік дамымайды. Мысалы,  кейбір адамдарда H. pylori  бактериясы болады, бірақ оларда ешқашан асқазанның қатерлі ісігі дамымайды. Ал тағы бір жағдайлар бар, кейбір асқазанның қатерлі ісігіне ұшыраған адамдар қандайда бір қауіпті факторларға еш қатысы жоқ болып шығады. Егер сізде қауіпті факторлар болса, медициналық тексерске мерзімімен барып тұрыңыз. \r\n\r\nАСҚАЗАН  ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ СИМПТОМДАРЫ\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігінің бастапқы сатысында ешқандай симптомы білінбейді. Қатерлі ісік үлкейе батағанда, төмендегідей симптомдар көрініс беруі мүмкін:\r\n\r\n•	Асқазан жақта ыңғайсыздық сезімі болады;\r\n•	Аздаған тамақ ішілсе де тойып тұрғандай сезім болады;\r\n•	Жүрек айнып, құсуы мүмкін;\r\n•	Салмақ түседі.\r\n\r\nБұл айтылған симптомдардың бәрі бірдей асқазан қатерлі ісігімен байланысты емес. Мысалы, асқазанның ойық жаралы ауруы да осы көрсетілген симптомдарды білдіруі мүмкін. Бірақ, осындай симптомдар бойыңызда пайда бола қалса, елемей жүре бермей дәрігерге хабарласу керек. Дәрігер  ауруды ерте анықтап, оның емін бастап кетуі мүмкін.\r\n\r\nАСҚАЗАН ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДИАГНОСТИКАСЫ\r\n\r\nЕгер асқазанның қатерлі ісігіне қатысты симптомдар туындаса, бұл симптомдар шынымен де асқазан қатерлі ісігінен, әлде басқа себептерден бе, тез арада анықтау үшін дәрігерге хабарласу керек. Осы мақсатта гастроэнтерологқа да  (асқазан-ішек ауруларын емдейтін және диагностикалаумен айналысатын маман) хабарласуға  болады.  \r\n\r\nМаманның міндеті аурудың бұрынғы ағымын мұқият түсіну болып табылады.  Ол аурудың отбасына қатыстылығын да анықтайды. Дәрігер арнайы диагностикалық тест тағайындайды.\r\n\r\nМаман, бұдан басқа, тексерудің төмендегідей түрлерін өткізуге кеңес береді:\r\nЖалпы тексеру: Дәрігер асқазанды қарайды, онда сұйықтықтың жиналуын, соның салдарынан ісік немесе басқа да өзгерістердің бар-жоқтығын тексереді. Дәрігер ондай-ақ, лимпфа түйіндерді сипалап көреді, олардың потологиялық үлкеюін анықтайды. Одан басқа, сары ауруды анықтау үшін тері мен көздің түсі бағаланады.\r\n\r\n•	Асқазан-ішек жолдарының жоғарғы бөлігін рентгеннен өткізеді. Дәрігер өңеш пен асқазанға рентгенологиялық зерттеу тағайындайды. Зерттеуді өткізу үшін науқас, асқазанның рентгендік контурларын көру үшін барийден құралған ертіндіні жұтуы керек.\r\n•	Эндоскопия. Асқазан ауруын диагностикалау үшін гастроскопия қолданылады. Ол кезде асқазанға ұшында жарығы бар жіңішке  түтікше (эндоскоп) енгізіледі. Гастроскоп асқазанның ішкі жоғарғы жағын барлап шығуға мүмкіндік береді.\r\n•	Биопсия. Эндоскоп арқылы микроскопиялық зерттеу жүргізу үшін тіннің бөлігін алуға болады, ол арқылы қатерлі ісіктің жасушасын, сонымен қатар олардың  таралу сатысын анықтауға мүмкіндік туады. Бұл асқазан қатерлі ісігіне нақты диагноз қоюға көмектесетін бірден-бір жол.  \r\n\r\nАСҚАЗАН ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ДАМУ САТЫЛАРЫ\r\n\r\nЕмдеуді дұрыс жоспарлау үшін, ең алдымен қатерлі ісіктің даму сатысының процессін анықтау керек.\r\n\r\nҚатерлі ісіктің даму сатысы бойынша, ісіктің қай сатысында ісік айналасындағы тіндерде көрініс бергеніне, ісіктің таралу сатысы бойнша, қай мүшеге қатерлі ісіктің таралғандығына байланысты болады. Асқазанның  қатерлі ісігі лимфа түйіндерде, бауырда, ұйқы безінде және басқа мүшелерге таралуы мүмкін.\r\n\r\nДәрігер қатерлі ісіктің даму сатысын анықтау үшін, төмендегідей тесттерді тағайындауы мүмкін:\r\n\r\n•	Қанды зерттеу:  Мұндай зерттеудің көмегімен  науқастың анемиясын анықтауға болады. Бұдан басқа, қан зерттеуі бауырдың қызметін анықтауға көмек береді.\r\n•	Кеуде жасушасын рентгеннен өткізу. Рнетгенологиялық зерттеу өкпе кескіндемесін, нақтырақ айтсақ, өкпедегі қатерлі ісіктің метастаздануын анықтауға мүмкіндік туғызады. \r\n•	Компьютерлі томография:  Бұл зерттеу компьютерге жалғанған рентген құрылғысының көмегімен жүргізіледі.  Мұндай қадам арқылы кескіндер сериясын алуға болады, оның көмегімен көрінуге тиісті ағзаның детальді картиналарын көруге болады және азғантай өзгерісті анықтауға да болады. Кейде, бауыр ісігін, ұйқы безі ісігін және басқа мүшелердегі ісіктерді анықтау үшін, арнайы рентгенология бояғышты қолдануға асығады.\r\n•	Эндоскопиялық ультрадыбысты зерттеу: Аурулардың ауызы арқылы басында жарығы бар жіңішке түтікше (эндоскоп) енгізіледі, ол шағын эндоскоп болып табылады.  Соңғысының көмегімен ішкі ағзаға шағылысуы үшін   ультрадыбысты сигнал жіберіледі, ол құрылымдық ерекшелікті анықтауға мүмкіндік береді.\r\n•	Лапароскопия: Бұл аталмыш ем-шараны жүргізу үшін хирург құрсақ қабырғасын аздап тіледі, және ол жерден ұшында жарығы бар (лапароскоп) жіңішке түтікшені енгізеді. Микроскоптың көмегімен хирург  белгілі бір монипуляцияны өндіруі мүмкін, дәлірек айтсақ, лимфатикалық тіндердің зақымданғанын жояды немесе биопсия үшін тін бөліктерін іріктейді.\r\n\r\nКейде асқазанның қатерлі ісігінің даму сатысын хирург ісікті және жақын лимфа түйіндерді жою үшін  операция жүргізбейінше анықтау қиынға соғады. \r\nАсқазанның қатерлі ісігінің дамуының бірнеше сатысы бар:\r\n•	0 сатысы: Қатерлі ісік асқазанның ішкі қабатының қабырғасына таралады.  Бұл сатысы  carcinoma in situ деп аталады.\r\n•	І сатысы: Бұл сатысында төмендегідей бірнешеуі бақылануы мүмкін:\r\n-	Ісік асқазанның тек шырышүсті қабатында дамуы мүмкін.\r\n-	6 лимфа түйіндерге дейін қатерлі ісік жасушаларын құрайды.\r\n-	Немесе обырлық процесс бұлшықеттік немесе шырышасты қабатта таралады. Бұл кезде рак жасушалары лимфатикалық түйіндер мен басқа ағзларда табылмайды.\r\n•	ІІ сатысы: Бұл сатысында төмендегідей бірнешеуі бақылануы мүмкін:\r\n-	Рак ісіктері тек шырышасты қабатта таралады, және рак жасушалары 7-15 лимфатикалық түйінде көрініс береді.\r\n-	Немесе рак ісігі сыртқы қабатқа дейін дамиды, бірақ жасушалар лимфа түйіндерде және басқа мүшелерде бой көрсетпейді.\r\n•	ІІІ сатысы: бұл сатысында да бірнеше жайттар бақыланады:\r\n-	Ісік асқазанның бұлшықеттік және сыртқы субсерозды қабығында таралады, ал рак жасушалары 7-15 лимфотүйіндерде табылады.\r\n-	Немесе рак ісігі асқазанның сыртқы қабатына таралады, ал рак жасушалары 1-15 лимфотүйіндерде көрініс береді.\r\n-	Немесе рак ісігі жақын мүшелерге – бауыр, көкбауырларға таралады, бірақ, рак жасушалары лимфа түйіндерде немесе басқа мүшелерде болмайды.\r\n 	   IV сатысы: Бұл сатысында төменегідей бірнеше жайттар бақылануы мүмкін.\r\n•	Рак жасушалары  лимфа түйіндердің 15-інен артығырақ таралады.\r\n•	Немесе рак ісігі жақын мүшелерге таралады, және рак жасушалары әдеттегілерден азырақ, бір лимфа түйінде  бой көрсетеді.\r\n•	Немесе рак жасушалары  қашықтағы мүшелерге таралады.\r\n\r\nҚайталанбалы қатерлі ісік: бұл жағдай қатерлі ісік процессінің белгілі бір кезеңнен кейін қайта мазалап тұруымен сипатталады. Ондай ісікті анықтау мүмкін болмайды.  Одан әрі қарай, қайталанбалы ісік тек асқазанда емес, басқа ағзада да көрініс беріп қалуы мүмкін.\r\n\r\nАСҚАЗАН ҚАТЕРЛІ ІСІГІНІҢ ЕМДЕЛУІ\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігі бар деп диагноз қойылған көптеген науқастар, емделу шарасына белсенді араласқысы келеді, қажетті емдеу әдістерін орындауға толықтай бекінеді.  Бірақ, қойылған диагноздың әсерінен есеңгіреп, күйзеліп, ауруды адекватты ұғынуды қиындатады, және аурулар өздеріне қажетті, дәрігрге қоятын көптеген сұрақтарды ұмытып қалады.  Белгіленген себеппен дәрігерге келесі жолы келер кезде, науқас өзіне көмекші болуы үшін  қасына туысын немесе досын ертіп алғаны жөн.\r\n\r\nДәрігер ауруды арнайы маманға жолдауы мүмкін, мысалы, гастрознтерологқа (ас қорыту жүйесі ауруларын емдейтін маман) немесе онкологқа (рак ауруын емдейтін маман).\r\n\r\nЕмдеу әдістері\r\n\r\nЕмдеу әдісін таңдау ісіктің негізі мен орналасқан жеріне, аурудың сатысына және науқастың жалпы денсаулық жағдайына байланысты жүзеге асырылады. Асқазан қатерлі ісігін емдеу үшін хирургиялық араласулар, химиотерапия немесе радиационды терапия қажет болуы мүмкін. Кейбір ауру жандарға емнің бірнеше түрі бірден қолданылуы мүмкін. \r\nҚатерлі ісікті емдеу үшін жергілікті емдеу түрлері қабылданады, оны жүйелі терапия деп атайды.\r\n\r\n•	Жергілікті терапия: Хирургиялық араласулар мен радиациялы терапия жергілікті емдеу түрімен байланысты.  Олар асқазанға немесе оған жақын орналасқан рак ісігін бұзуға немесе оны жоюға бағытталады. Тіпті, рак ісігі басқа мүшелерге таралса да, зақымданған ағзадағы ісіну прцессін бақылау үшін жергілікті терапия қолданылуы мүмкін.\r\n•	Жүйелі терапия: Химиотерапия түрлі жүйелі терапиямен байланысты. Ол үшін қан тамырлық арнаға рак ісігін бұзуға қабілетті және оның басқа ағзаға таралып  кетпеуін қадағалайтын арнайы дәрі енгізіледі.\r\n\r\nҚаншама қатерлі ісікті емдеу жолдары қолдану барысында сау жасушаларды және тіндерді зақымдады, міне ол жанама әсердің салдары жоқ емес деген сөз. Жанама әсерлердің бейімділігі, сипаты әр адамда әр түрлі болады. Ол жағдай көбінесе бір емдеу курсын басқасымен ауыстырғанда туындайды.\r\n\r\nХирургиялық араласу\r\n\r\nХирургиялық араласу асқазан қатерлі ісігін емдеу түрлерінің ең кең таралған түрі. Хирургиялық араласу рак сатысының таралу процесіне байланысты жүргізіледі.\r\n\r\nХирургиялық емдеудің 2 негізгі түрі бар:\r\n\r\n•	Ішінара (субтотальді) гастроэктомия: Хирург рак ісігі бар асқазанның  бөлігін кесіп алып тастайды. Жойылатын бөліктер өңеш пен аш ішек болуы мүмкін. Оларға жақын лимфа түйіндері және басқа да тіндер жойылады.\r\n•	Толық (тотальді) гастроэктомия: Хирург асқазанды жақын лимфа түйіндерімен бірге, өңеш пен аш ішектің бөліктерімен бірге, сондай-ақ, басқа да зақымданған тіндерімен бірге алып тастайды. Бұл кезде көкбауыр да алынуы мүмкін. Хирургиялық процесс аяқталғаннан кейін хирург өңеш пен аш ішекті жалғайды және «жаңа асқазан» деп аталатын аш ішектің тіндерін қайта құрады. \r\n \r\nОперациядан кейін асқазанда тамақ қабылдаған кезде қиындықтар туындайтыны сөзсіз.  Адам жеткілікті мөлшерде қоректене алу үшін хирург операция кезінде  аш ішекке арнайы зонд орнатады.   Бұл арқылы  құнарлы ас қоспаларын  қабылдауға мүмкіндік болады. \r\nКөптеген науқастар асқазанға жасалған хирургиялық операциядан кейін біраз уақыт аралығында әлсіздікті сезінеді. Сонымен қатар, операция салдарынан  диарея немесе іш қату сияқты үлкен дәретке баруда мәселелер туындауы мүмкін. Мұндай симптомдарды диета және  арнайы дәрі-дәрмектер арқылы  бақылауда ұстауға болады.\r\n\r\nХимиотерапия \r\n\r\nХимиотерапия – бұл қатерлі ісіктің клеткаларын  жоятын,  арнайы дәрілерді қолану арқылы  жүргізілетін ем шара түрі болып табылады. Мұндай дәрілер қан айналым ағымына түсіп бүкіл ағзадағы қатерлі ісік клеткаларын жойып тұрады.\r\n\r\nКөбінесе химиотерапияны хирургиялық операциядан кейінгі жағдайда тағайындайды. Сонымен қатар химиотерапиямен қоса радиотерапияны  тағайындауы мүмкін.\r\nӘдетте, асқазан қатерлі ісігін емдейтін дәрілерді тамыр арқылы енгізеді. Алайда, кейбір дәрілерді ішу арқылы қабылдауға  болады. Химиотерапия қабылдау үшін, аурухана  жағдайында  жатып емделеді. Дегенмен  шет елдерде күндізгі химиотерапия сеансынан кейін науқасты үйде қарау тәжірибесі жүргізілуде. \r\n\r\nХимиотерапияның  жанама әсері, дәрінің түріне және оны қабылдау мөлшеріне байланысты болады. \r\n\r\nҚатерлі ісікке қарсы дәрілер тез таралатын ағза клеткаларына  әсері бар. Айрықша айтқанда:\r\n\r\nҚан жасушалары:  бұл жасушалар инфекциялармен күреседі, қанның ұйюына көмектеседі, және оттегіні түрлі мүшелермен тіндерге жеткізеді. Қан клеткаларына әсері бар  дәрілерді қолданған кезде, инфекция, дененің көгеруі немесе қан кету, сондай- ақ, әлсіздік пен шаршау сияқты жанама әсерлері  пайда болуы мүмкін. \r\nШаш түбіндегі жасушалар: химиотерапия салдарынан  шаш түсуі мүмкін. Ем шара аяқталғаннан кейін, шаштың өсуі қайта қалыптасады, алайда жаңа шыққан шаштың  сипаты мен түсі басқа болуы мүмкін.\r\nАсқазан- ішек жолдарының жасушалары:  химиотерапия тәбеттің бұзылуына , жүрек айну, құсу, диарея, ауыз қуысында  және ерін айналасында  ойық жаралардың пайда болуына әкеп соғады.\r\n\r\nАсқазан қатерлі ісігін емдеуге арналған дәрілердің әсерінен тері тітіркеніп, қышуы мүмкін.\r\nКөптеген жанама әсерлерді  бақылауда ұстау үшін арнайы дәрілер қолдануға болады.\r\n\r\nРадиациялық терапия\r\n\r\nРадиацилық терапия (радиотерапия) – бұл  жоғары энергетикалық сәулелер арқылы қатерлі ісіктің клеткаларын жоятын жергілікті қолданатын ем түрі.\r\n\r\nРадиотерапия тек сәуле түскен жердегі қатерлі ісік клеткаларын жояды. Радиотерапияны жүргізу үшін пациент аптасына 5 күн бірнеше апта бойы  емдеу мекемесінде болуы тиіс. \r\nРадиотерапияның жанама әсері қолданған мөлшері мен сәулелендірген дене бөлігене байланысты болады.  радиоактивті сәулелер іш айналасына  жасалатын болса, жүрек айну, құсу, диарея сияқты жанама әсерлері туындауы мүмкін. сонымен қатар, радиотерапиядан кейін тері қызарып, құрғайды және серпімділігі азаяды.\r\n\r\nӘдетте, радиотерапиядан кейін ауру адамдар  өздерін жадау сезінеді, әсіресе емделудің соңғы апталарында. Олар үшін біріншіден тынығу керек, бірақ, ауруларға белсенді қимылдаған әлдеқайда тиімдірек болмақ. \r\n\r\nНегізі радиотерапияның жанама әсерлері шынымен жағымсыз, алайда, амалын тауып әйтеуін бір жолымен оны бақылауда ұстау керек.\r\n\r\nҚОСЫМША ЖӘНЕ АЛЬТЕРНАТИВТІ МЕДИЦИНА\r\n\r\nКейбір қатерлі ісікке шалдыққандар қосымша және альтернативті медицинаның әдістерін оңтайлы деп санайды:\r\n\r\nҚосымша әдістер хмиотерапия және радиотерапия сияқты ми ісігін емдеуге арналған стандартты  емдеу түрлерімен қатар қолданылады. Альтернативті әдіс – стандартты емдеу әдістерінің орнына қолданылады. \r\n\r\nАкупунктура (инетерапиясы), емдік массаж, шөп өнімдері, дәрумендер немесе арнайы диета, сонымен қатар, визуализация, медитация және түрлі рухани емдер қосымша немесе альретнативті медицинаға жатады.\r\n\r\nКейбір онкологиялық аурулар қоссымша немесе альтернативті терапияның арқасында өздерін едәуір жақсы ссезініп қалатындығын айтып жүр. Және бір айта кетерлігі, қосымша және альтернативті медицина химиотерапия мен радиотерапияның кейбір механизмдерінің әсерін өзгертеді. Бұл өзгерістер ауруға айтарлықтай зиянын тигізуі мүмкін. Бұдан басқа, қосымша және альтернативті медицина, тіпті жеке қолданылса да өздігінен зиянын тигізіп қоюы да ғажап емес. Кейбір қосымша және альтернативті медицинаның түрлері қымбат тұратын болып келеді.\r\n\r\nАурулардың күтіміне қолдау көрсету\r\n\r\nҚатерлі ісік секілді күрделі аурумен өмір сүру оңай емес. Кейбір адамдарға бұл аурумен байланысты эмоциялық және практикалық проблемаларын шешу үшін көмек қажет. Ондай жағдайда ауруға қандай жағынан болсын көмек қолын созса да пайдалы болмақ. Бұл ұйғарым әсіресе батыс жақта жақсы дамыған. Қатерлі ісікпен ауыратындар мен аталмыш топтар бас қосып тұрады, әрқайсысы өз жағдайымен бөлісіп, кейбіреулері емделу үшін өзіне пайдалы кеңес алып қайтып жатады.  \r\n\r\nОнкологиялық ауруы бар адамдар өз отбасы жайлы көп ойлайды, өзінің жұмыс орнының сақталуын, күнделікті тұрмыс-тіршілігін жиі уайымдап жүреді. Ондай ауру адамдарға  барынша  сабыр сақтап жүрген дұрыс, оларға емделетіні жайында, емханада алаңсыз болуы керектігі жайында, медициналық көмекті барынша дұрыс қолдану керектігі жайында әңгімелесіп тұрған жүрген жөн. Онкологиялық аурулардың көптеген сұрақтарына әдетте медицина қызметкерлері жауап береді.\r\n\r\nДұрыс тамақтану мен физикалық белсенділік\r\n\r\nОнкологиялық аурулардің өзін өзі күтінгені аса маңызды болып табылады. Ол үшін жақсы тамақтанып, жеткілікті түрде белсенді қозғалыс жасау керек. Онкологиялық аурулар салмағын тұрақты ұтап тұру үшін нәруызыға бай тағамдармен қоректенуі керек. Әсіресе ағуызы мол тағамдарды пайдаланғаны абзал. Жақсы тамақтану арқылы өзін-өзі жақсы сезінеді және көп энергия  жинайды.\r\n\r\nАсқазанға жасалған хирургиялық операциядан кейін науқастардың көбісінің салмағы күрт түседі. Басқа да кең таралған асқазанның  асқынған оперативті араласуы депинг синдром деп аталады. Ол ішекке тамақ өте тез түсіп, соның салдарынан жүрек айну, іш кебу, диарея және бас айналу жағдайлары орын алғанда бақыланады. Бұл синдром кезінде тамақты аздан ішу керек. Сондай-ақ бұған шалдыққан аурулар тәттіні айтарықтай шектеуі керек, сонымен қатар жеміс-жидек шырындары мен тәтті сусындарды пайдаланбағаны абзал. \r\nСондай-ақ аурулар асқазанға операция жасатқаннан кейін, В12 және кальций секілді дәрумен түріндегі түрлі тағамдық қоспаларды пайдаланса да болады.\r\n\r\nОнкологиялық аурулар көбінесе емделген кезде немесе емделгеннен кейін тәбеті нашарлап кетеді. Олар өзін делсал сезінеді немесе шаршаңқы жүреді, не болмаса, дәм сезуі өзгеріп кетеді. Бұдан басқа, емдеудің жанама әсерлері (тәбетінің нашарлауы, жүрегі айнуы, құсуы немесе аузының қышуы сияқты) салмақты мәселелерді туындатуы мүмкін. Дәрігер, диетолог немесе басқа да медициналық қызметкерлер тамақтануға байланысты мәсселелерді шешуге көмектесуі мүмкін.  Көптеген адамдар салауатты өмір салтын сақтау арқылы өзін кәдімгідей жақсы сезініп жүреді. Жүру, йогамен айналысу, жүзу, және осындай спорттардың біраз түрлері  күштің сақталуына және энергияны тұрақты ұстауға және өмірлік тонусты көтеруге ықпал етеді.  Жаттығулар емделу процесінде жүрек айну, ауру секілді жағдайларды жеңілдетеді. Олар сондай-ақ, күйзелістен айығуға да көмек береді. Десе де, физикалық жүктеме жайында дәрігермен кеңесіп алудың маңызы зор болмақ. Егер физикалық жүктемеден ауру немесе басқа да мәселелер туындап жатса, ол жайында міндетті түрде дәрігерге хабарлау керек, дәрігер аталмыш жаттығулардың басқаша түрлеріне бағыттауы мүмкін.\r\n\r\nАлдағы күтім\r\n\r\nЕмделіп болған науқасты бақылауда ұстау өте маңызды болып табылады. Тіпті рак ісігін жойғаннан кейін де ісіну процессі қайта басталып кетуі мүмкін. Сондай-ақ, рак жасушаларының қайта көрініс беруі де ғажап емес. Дәрігер ісіну процессінің қайта басталуына жол бермес үшін аурудың жағдайын қатаң бақылауда алып отыру керек.  Мерзімімен текеру жүргізіліп тұрса ондай қауіпті өзгерістерді анықтауға болады. Сол үшін сауыққан жан, мерзімімен зертханалық тексерулерден өтіп, рентгенологиялық зерттеулерге қатысып, компютерлік томография  және эндоскопиялық зерттеулерге ырық беріп, басқа да емдеу-тексеру шараларына белсенді атсалысып жүргені дұрыс.    \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1151,'article','921','12 aılyq jasqa tolmaǵan balalardaǵy jasandy tynys aldyrý','qz','2018-07-10 08:09:29','2018-07-10 08:02:00','JÓR (SLR) – júrek-ókpe reanımatsııasy. Bul sharalar tirshilik belgisin (estiń nemese tynys alýdyń bolmaýy) bermeıtin adamdardy qutqarýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nJÓR – «jedel járdem» kelgenge deıin mı jáne basqa mańyzdy aǵzalar arqyly  ottegimen qunarlandyrylǵan qan aınalymyn qamtamasyz etý maqsatynda júrektiń tikeleı emes massajyn jáne «qutqarý» demin berýdi júrgizý. Ottegimen  qunarlandyrylǵan qan aınalymy mıdyń zaqymdanýynyń jáne birneshe mınýt ishinde ushyraýy múmkin ólim-jitimniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nJÓR júrgizý qıyn emes. Kelesi algorıtmdi oryndaý qajet:','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=921',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12 aılyq jasqa tolmaǵan balalardaǵy jasandy tynys aldyrý JÓR (SLR) – júrek-ókpe reanımatsııasy. Bul sharalar tirshilik belgisin (estiń nemese tynys alýdyń bolmaýy) bermeıtin adamdardy qutqarýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nJÓR – «jedel járdem» kelgenge deıin mı jáne basqa mańyzdy aǵzalar arqyly  ottegimen qunarlandyrylǵan qan aınalymyn qamtamasyz etý maqsatynda júrektiń tikeleı emes massajyn jáne «qutqarý» demin berýdi júrgizý. Ottegimen  qunarlandyrylǵan qan aınalymy mıdyń zaqymdanýynyń jáne birneshe mınýt ishinde ushyraýy múmkin ólim-jitimniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nJÓR júrgizý qıyn emes. Kelesi algorıtmdi oryndaý qajet: Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJÓR (SLR) degenimiz ne?\r\n\r\n\r\nJÓR (SLR) – júrek-ókpe reanımatsııasy. Bul sharalar tirshilik belgisin (estiń nemese tynys alýdyń bolmaýy) bermeıtin adamdardy qutqarýǵa baǵyttalǵan.\r\n\r\nJÓR – «jedel járdem» kelgenge deıin mı jáne basqa mańyzdy aǵzalar arqyly  ottegimen qunarlandyrylǵan qan aınalymyn qamtamasyz etý maqsatynda júrektiń tikeleı emes massajyn jáne «qutqarý» demin berýdi júrgizý. Ottegimen  qunarlandyrylǵan qan aınalymy mıdyń zaqymdanýynyń jáne birneshe mınýt ishinde ushyraýy múmkin ólim-jitimniń aldyn alýǵa kómektesedi.\r\n\r\nJÓR júrgizý qıyn emes. Kelesi algorıtmdi oryndaý qajet:\r\n\r\n1 qadam. Balanyń jaǵdaıyn tekserińiz\r\n\r\nBala esin biledi me? Balany ıyǵynan alyp, silkileńiz jáne sóılep, shaqyryńyz. Eger ol jaýap bermese, qasyńyzdaǵy bireýge «103» telefony arqyly shuǵyl «jedel járdemdi» shaqyrýyn surańyz. (eger balamen jalǵyz ózińiz bolsańyz, alǵashqy 2 mınýt boıy kómek kórsetip, sodan keıin «jedel járdemdi» shaqyryńyz).\r\n\r\nTez, biraq abaılap, balany arqasyna, qatty, tegis orynǵa jatqyzyńyz.\r\n\r\nKúrdeli qan ketýi bolmaýyna kóz jetkizińiz. Qan ketýi bolsa, sol tusty basyp, toqtatýǵa tyrysyńyz. Qan ketýin baqylaýǵa alǵanǵa deıin JÓR júrgizbeńiz.\r\n\r\n2 qadam. Balanyń tynys alý joldaryn ashyńyz\r\n\r\nBir qolyńyzben balanyń basyn artqa qaraı jiberip, ekinshi qolmen ıeginen kóterińiz. Bul onyń tynys alý joldayn ashýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\n10 sekýnd ishinde balanyń tynys alýyn tekserip kórý qajet.\r\n\r\nTynys alýyn tekserý úshin basyńyzdy aýzyna ákelińiz, ózińiz bul kezde aıaq jaǵyna qaraýyńyz qajet. Tynys alý bar bolsa, keýdesiniń sál kóterilýin kóresiz jáne tynys alýynyń dybysyn estısiz. Bala tynys alsa, betińizben ony sezesiz.\r\n\r\n3 qadam. Eki «qutqarý» demin berińiz\r\n\r\nEger bala tynys almasa, eki qysqa dem berińiz, árqaısysynyń uzaqtyǵy bir sekýndtan turatyn. Balanyń murny men aýzyn ernińizben alyp, eki ret ókpesine - keýdesi kóterilgenge deıin dem berińiz, dem berý arasynda aýanyń qaıta shyǵýy úshin úzilis jasańyz.\r\n\r\nBalanyń ókpesi sizdikine qaraǵanda birshama kishi ekendigin ese ustańyz, ony toltyrý úshin tolyq emes dem berý qajet. Tym tereń jáne údemeli dem shyǵarýda aýa balanyń asqazanyna túsýi múmkin.\r\n\r\nEger keýdesi kóterilmese, tynys alý joldary bitelgen. Bul jaǵdaıda tunshyǵý kezinde jasalatyn alǵashqy kómekti oryndaý qajet.\r\n\r\n4 qadam. 30 ret basýdy oryndańyz\r\n\r\nBalany arqasyna jatqyzyp, eki nemese úsh saýsaqtyń ushyn keýdesiniń ortasyna, emshekterdiń ortasynan ótetindeı syzyqtan sál tómenirek ornalastyryńyz.\r\n\r\nSaýsaq ushymen keýde qýysyn basýdy oryndaı bastańyz, bul kezde ol 3,5 – 4 santımetrdeı túsýi qajet. Basý julqynbastan, tolqyndy túrde bolýy tıis.\r\n\r\nMınýtyna 100-den 30 basýdy oryndańyz. «bir jáne eki jáne...» dep daýystap sanap, sandy ataǵanda – basyp, odan keıin ishińizden «jáne» dep, oryndaǵan jón.\r\n\r\n30 basýdan keıin eki jasandy demdi oryndańyz (3-qadam). (keýde qýysyn basýdan jáne jasandy dem berýden turatyn árbir tsıkl 24 sekýndy alýy tıis).\r\n\r\n5 qadam. Basýdan jáne jasandy dem berýden turatyn tsıkldi qaıtalańyz\r\n\r\nJúrekti 30 ret basýdan jáne eki dem berýden turatyn tsıkldi oryndaýdy jalǵastyryńyz. Eger balamen ózińiz jalǵyz bolsańyz, alǵashqy 2 mınýt boıy JÓR jasap, sodan keıin «103» telefony arqyly shuǵyl «jedel járdemdi» shaqyryńyz.\r\n\r\nJúrektiń tikeleı emes massajyn jáne jasandy tynys aldyrýdy kómek kelgenge deıin nemese tirshilik belgisi paıda bolǵanǵa deıin oryndańyz. Eger tym sharshasańyz, ASD (AVD) – avtomatty syrtqy defıbrıllıator qoldanýǵa bolady.\r\n\r\nBala ózin jaqsy sezinedi dep sanasańyz da, «jedel járdem» dárigeri balanyń tynys alý joldary tolyǵymen ótimdiligin jáne kez kelgen basqadaı ishki zaqymdaný joqtyǵyna kóz jetkizýi qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1152,'article','939','Astma (Demikpe)','qz','2018-07-16 03:40:52','2018-07-16 03:23:00','Astma (demikpe) - bronhıoldardyń nemese ókpeniń aýa joldarynyń derttik jaǵdaıy, osy aýa joldarynyń tarylýymen sıpattalady. Bul sozylmaly aýrý; demikpe adamdarda ómir boıy qosarlanýmen ótýi múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=939',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Astma','y','   Astma (Demikpe) Astma (demikpe) - bronhıoldardyń nemese ókpeniń aýa joldarynyń derttik jaǵdaıy, osy aýa joldarynyń tarylýymen sıpattalady. Bul sozylmaly aýrý; demikpe adamdarda ómir boıy qosarlanýmen ótýi múmkin. Astma (Demikpe)\r\n\r\nAstma (demikpe) - bronhıoldardyń nemese ókpeniń aýa joldarynyń derttik jaǵdaıy, osy aýa joldarynyń tarylýymen sıpattalady. Bul sozylmaly aýrý; demikpe adamdarda ómir boıy qosarlanýmen ótýi múmkin.\r\n\r\nDemikpeniń úsh túri bar:\r\n\r\n1. tynys alý joldarynyń bitelýi. Qalypty tynys alýda tynys alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalary bosańsyǵan túrde bolady jáne aýa erkin ótedi. Alaıda, demikpesi bar adamdarda allergııa týyndatatyn zattekter, qorshaǵan ortanyń titirkendirgishteri  alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalarynyń qysylýyna aparady jáne aýa olardan erkin óte almaıdy. Aýanyń jetkilikti  túspeýi adamda aýanyń jetispeýin týyndatady, al tarylǵan tynys alý joldary arqyly ótetin aýa ysqyratyndaı dybys shyǵarady, bul ysqyratyn tynys alý retinde belgili.\r\n\r\n2. Qabyný. Demikpesi bar adamdarda bronhıoldar isingen, qyzyl tústi bolady. demikpeniń  bolashaqta ókpede qandaı dertti ózgeristerin týyndatýy múmkindiginde osy qabyný  edáýir rol atqarady. Sondyqtan, osy qabynýdy emdeý demikpesi bar adamdarda bolashaq úshin ózekti sanalady. \r\n\r\n3.Tynys alý joldarynyń titirkengishtigi. Demikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary asa sezimtal keledi. olar ádette, tozań, janýarlardyń tirshiliginiń ónimderi, shań jáne tútin sekildi túrli jeńil titirkendirgishterge de asa jiti serpin berip, tarylady.\r\n\r\nDemikpe kimde damıdy?\r\n\r\nDemikpe kez kelgen jasta damıdy, biraq, jastarda keń taralǵan (40 jasqa deıin). \r\notbasynda demikpe bolǵan adamdar oǵan beıim keledi. jáne kóbinese, allergııasy bar jáne temeki shegetin adamdarda jıi kezdesedi. Jalpy demikpe kez kelgen adamda, kez kelgen ýaqytta damýy múmkin.\r\n\r\nDemikpeniń sebebi nede?\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary asa sezimtal, qorshaǵan ortanyń titirkendirgish atalatyn túrli faktorlaryna serpin beredi. Osylarmen qatynas demikpeniń sımptomdaryn qozdyrady.\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdar óz aýrýyn baqylaýǵa alýda belsendi qatysa alady, ol úshin demikpeniń sımptomdaryn kúsheıtetin nemese ustamasyn shaqyratyn faktorlardyń organızmge áserin anyqtap, azaıtýy qajet. Mysaly, demikpe allergııadan bolsa, onyń aldyn alý arqyly demikpeniń de jıiligin jáne aýyrlyǵyn azaıtýǵa bolady.\r\n\r\nDemikpeniń qandaı qozdyrý mehanızmderi jıi kezdesedi?\r\n\r\n·         Joǵarǵy tynys alý joldarynyń ınfektsııalary. Sýyq tııý jáne tumaý, bronhıt (úlken tynys alý joldarynyń ınfektsııalary), nemese ınfektsııalyq sınýsıtter demikpeniń ustamasyn shaqyrýy múmkin.\r\n\r\n·         Tynys alýda túsetin allergender. Demikpege shaldyqqan adamdardyń 80 paıyzynda aýa arqyly taralatyn zattekterge  allergııa baıqalady, mysaly, aǵash tozańy, shópter men butaqtar, zeńder, janýarlar organızminiń týyndylary, taraqandardyń shańdy bólshekteri men dene bólikteri.\r\n\r\n·         Dáriler. Demikpege shaldyqqan adamdar kóbinese, aspırınge jáne basqa qabynýǵa qarsy preparattarǵa sezimtal, mysaly, ıbýprofen, naproksen, ketoprofen jáne beta-blokatorlar (saqına kezinde bas aýrýyn, júrek aýrýyn, joǵary qan qysymyn jáne glaýkomany emdeý úshin qoldanylatyn).\r\n\r\n·         Taǵam ónimderi men taǵamdyq qospalar. Belgili bir taǵam ónimderinde demikpeniń sımptomdaryn qozdyratyn zattekter bolady.\r\n\r\n·         Dene júktemesi. Belsendi dene júktemesi demikpege shaldyqqan adamdardyń 80 paıyzynda tynys alý joldarynyń tarylýynyń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n·         Titirkendiretin zattekter. Kóptegen titirkendiretin zattekter mysaly, temeki tútini, aǵash jaǵatyn aspaptar men peshter, ıis sýdyń jáne tazartqysh zattardyń kúshti ıisi,t.b. demikpeni qozdyrý  mehanızmi bolýy múmkin. Sondaı-aq, aýanyń lastanýy nemese býlaný da ustamany týyndatýy yqtımal.\r\n\r\n·         Aýa raıy. Sýyq aýa, temperatýra men ylǵaldylyq ózgeristeri demikpeniń sebebi bolýy múmkin.\r\n\r\n·         Kóńil-kúıdiń aıqyn buzylystary. Qozý, qatty jylaý, aıqaı, kúızelis, ashý nemese kúlki ustamany shaqyrýy múmkin.\r\n\r\n·         Asqazan-óńesh reflıýksi atalatyn aýrý.\r\n\r\nQozdyrý  mehanızmderi demikpeniń barysyn qalaı ýshyqtyrady?\r\n\r\nDemikpege  shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary árdaıym qabynǵan jáne asa sezimtal, sondyqtan, olar syrtqy faktorlarǵa -”qozdyrý mehanızmderine” serpin beredi. Osy mehanızmdermen qatynastyń saldarynan tynys alý joldary qysylady, qabynýy kúsheıedi, jáne olar silemeımen biteledi, bul tynys alýdyń qıyndaýyna, demikpege, nemese onyń sımptomdarynyń kúsheıýine aparady.  Demikpeniń ustamasy qozdyrý mehanızminiń áserinen keıin birden nemese birneshe kún nemese aptadan keıin bastalýy múmkin.\r\n\r\nDemikpeni qozdyratyn mehanızmderdiń kóptegen túrleri bar. Olarǵa serpin ár adamda ár ýaqytta túrli bolady. belgili bir mehanızmder bireýler úshin qaýipsiz, al basqalarda qabynýdy kúsheıtýi múmkin. Bireýler úshin olardyń sany kóp, basqalar úshin – bireý, nemese anyqtaý qıynǵa túsedi. Osy qozdyrý mehanızmderin taný jáne olardan qatynastan múmkindiginshe alshaq bolý demikpeni baqylaýǵa alýdy júzege asyrý úshin asa mańyzdy. Al baqylaýdyń jaqsy tásili – demikpege qarsy preparattardy qoldaný.\r\n\r\nMen  úshin qozdyrý  mehanızmderi ne ekendigin qalaı bilýge bolady?\r\n\r\nDemikpeniń sımptomdary paıda bolǵan kezdegi faktorlardy anyqtaý – demikpeniń qozdyrý  mehanızmderin tanýdaǵy alǵashqy qadam. Olar kóp bolǵanymen, siz olardyń bárine serpin bermeısiz. Bireýlerde qozdyrý  mehanızmi – bireý ǵana, basqada kóp bolýy yqtımal.\r\n\r\nKóptegen jaǵdaılarda demikpeniń qozdyrý  mehanızmderin serpin berý tarıhynan bilýge bolady, jáne teri synamalary men qan taldaýynan. Dáriger pnevmotahometr atalatyn quraldy qoldanýdy usynýy múmkin.\r\n\r\nPnevmotahometr ókpeden aýa qandaı kólemde jáne qanshalyqty jıi shyǵatynyn ólsheıdi. Bul qural tynys alýdyń ózgerisin ýaqytyly baıqaýǵa kómektesedi jáne demikpeniń alǵashqy belgilerin anyqtaıdy. Demikpege qarsy kómek kórsetetin mamannan nemese dárigerden sizge pnevmotahometr paıdaly bolýy jaıynda surańyz.\r\n\r\nDemikpeniń sımptomdary qandaı?\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdarda tynys alý joldary qysylǵanda, isingende nemese silemeımen bitelgende sımptomdary paıda bolady. olarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         jótel, ásirese, túnde. \r\n\r\n·         Ysqyratyn tynys alý (joǵary ekpindi ysqyryq dybysy, tynysty shyǵarǵanda) \r\n\r\n·         Aýa jetpeý sezimi \r\n\r\n·         Keýdeniń qysylý, aýyrsyný sezimi\r\n\r\nDemikpege shaldyqqan adamdardyń bárinde birdeı sımptomdar bola bermeıdi. Olardyń barlyǵy birden bolmaýy nemese ár túri ár ýaqytta bolýy múmkin. Demikpeniń túrli ustamasy sımptomdarynyń bir-birinen aıyrmashylyǵy bolady, bir ustamada ortasha bolsa, keleside aýyr bolýy múmkin. Demikpeniń ustamasy – sımptomdardyń kenet ýshyǵýy.\r\n\r\nDemikpe  dıagnozy qalaı qoıylady jáne emdeledi?\r\n\r\nDemikpege kúmán bolsa, dárigerge kóriný qajet. Dáriger osy aýrýdy anyqtaýǵa test ótkizedi.   Dıagnoz anyqtalsa, ony emdeý úshin, jaǵdaıdy, ózin sezinýdi  jaqsartý úshin, demikpeniń paıda bolýyna aparǵan máselelerdi sheshýdiń kóptegen ádisteri bar.\r\n\r\nDemikpeniń dıagnostıkasy\r\n\r\nDemikpeni anyqtaý úshin dáriger syrtqatnamany, otbasynyń syrqatnamasyn jáne sımptomdardy zertteıdi. Tynys alýdaǵy ómirde bolǵan kez kelgen máselege nazar aýdarady, otbasynda demikpeniń, teri aýrýlarynyń (ekzema), nemese ókpeniń basqa dertti jaǵdaılarynyń bolýyn anyqtaıdy. Sımptomdardy tolyqtaı sıpattaý mańyzdy (jótel, ysqyratyn tynys alý, qysqa tynys alý, keýdedegi qysylý), olardyń qashan jáne qanshalyqty jıi baıqalýyn qosa. \r\n\r\nDáriger kóptegen zertteýlerge baǵyttaýy múmkin, ókpeniń fýnktsıonaldyq testi, allergııaǵa test, qan taldaýy, keýdeniń jáne muryn qýysynyń rentgendik zertteýi. Osy zertteýlerdiń bári dárigerge demikpeniń bolýyn jáne onyń barysyna áser etetin basqa aýrýdyń bolýyn anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDáriger deneni de tekseredi, júrek pen ókpeni tyńdaý arqyly (aýskýltatsııa).\r\n\r\nÓkpeniń fýnktsıonaldyq testileri\r\n\r\nÓkpeniń fýnktsıonaldyq testilerine (nemese ókpeniń qyzmetin zertteý testileri) ókpeniń qyzmetin baǵalaıtyn birqatar sharalar jatady. Olardyń ekeýi jıi demikpeni anyqtaýda qoldanylady -  spırometrııa ján metaholınmen test júrgizý.\r\n\r\n·         Spırometrııa. Bul – ókpeden aýanyń shyǵatyn kólemi men jyldamdyǵyn ólsheıtin qarapaıym zertteý. Ol kóbinese, aýa joldarynyń bitelý dárejesin anyqtaý úshin qoldanylady. Spırometrııany bronhodılatator  atalatyn tez áreket etetin preparatty sebýge deıin jáne keıin ótkizedi. Bronhodılatator tynys alý joldaryn keńeıtedi, bul aýanyń olarmen erkin ótýine múmkindik beredi. Osylaısha, dáriger  tynys alý joldarynyń bitelýin dárilik preparattarmen joıylý múmkindigin anyqtaı alady- astmanyń kórsetkishin. Zertteýdi dárigerge kelesi barýda da ótkizýge bolady, qarqynyn jáne emdeý josparyna ózgeris engizý qajettiligin bilý úshin.\r\n\r\n·         Metaholınmen test. Bul test, kóbinese, balalarǵa qaraǵanda eresekterde jıi qoldanylady. Ol sımptomdar men skrınıngtik spırometrııa demikpe dıagnozyn aıqyn kórsetpegende qoldanylady. \r\n\r\nMetaholın – demikpe bolsa, bul zattekpen tynys alǵanda tynys alý joldarynyń túıilýi jáne tarylýy paıda bolady. Test ótkizgende metaholınniń aerozoldik shańynyń ulǵaımaly mólsherimen tynys alady, spırometrııaǵa deıin jáne keıin.  Ókpe qyzmetiniń keminde 20% tómendeýi - demikpeniń bolýy - metaholındik testiniń oń nátıjesi. Test aıaqtalǵannan keıin metaholınge qarama qarsy áser kórsetýi úshin bronhodılatator taǵaıyndalady.\r\n\r\n‘’__Fýnktsıonaldyq ókpe\n testilerine daıyndyq__’’\r\n\r\nSpırometrııaǵa daıyndalý úshin ne isteý qajettigin dárigerden surańyz. Metaholınmen testiniń aldynda jaqynda vırýstyq ınfektsııa, sýyq tııýi, vaktsınatsııa nemese ımmýnızatsııa bolsa, dárigerge habarlaý qajet, sebebi, bul test nátıjesine áser etedi.\r\n\r\nTest ótkizýge deıingi basqa daıyndyq sharalary:\r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni temeki shekpeý\r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni kofe, sháı, kola nemese shokolad tutynbaý \r\n\r\n·         Test ótkizetin kúni dene júktemesine jáne salqynǵa shaldyqpaý \r\n\r\n·         Dári qabyldaýdaǵy ózgeristerge ázir bolý, demikpeni emdeýde qoldanylatyn keıbir dáriler testiniń nátıjesine áser etýi múmkin. Túrli preparattardy qabyldaý ár ýaqyt aralyqtarynda toqtatylýy múmkin. Mysaly, qysqa merzimdi aerozoldy bronhodılatatorlardy qabyldaý testige deıin 8 saǵat buryn toqtatylady, al uzaq merzimdi aerozoldy bronhodılatatorlardy 48 saǵat boıy qabyldaýǵa bolmaıdy. Dáriger taǵaıyndalǵan dárilerdi testige deıin qansha ýaqyt buryn qabyldaýǵa bolatyny jaıynda eskertedi.  \r\n\r\nKeýde qýysynyń rentgendik tekserýi\r\n\r\nRentgen sýreti – arnaıy plenkada nemese flýorestsenttik ekranda beınelenetin, tómen mólsherli radıatsııany paıdalaný nátıjesinde alynatyn aǵzalardyń beınesi.  Rentgendik tekserý aýrýlardyń keń aýqymyn anyqtaý úshin qoldanylady, bronhıtten súıek synyǵyna deıin. Dáriger keýde qýysy aǵzalarynyń qurylysyn kórý úshin rentgendik tekserýdi taǵaıyndaıdy, mysaly, júrekti, ókpeni jáne súıekti. Ókpeniń qurylysyn zertteı otyryp, dáriger sımptomdardy týyndatyn demikpe bolýyn anyqtaı alady.\r\n\r\nMuryn qýysynyń jaǵdaıyn baǵalaý\r\n\r\nMuryn qýysynda polıp nemese sınýsıt bolýy demikpeni emdeýdi jáne baqylaýdy ýshyqtyrýy múmkin. Sınýstyq ınfektsııa – ınfektsııa sebepti muryn qýysynyń qabynýy nemese isinýi. Sınýstar suıyqtyqpen tolyp, bitelgende bakterııalar ınfektsııa men qabynýdy týyndatyp, kóbeıedi. Dáriger ınfektsııaǵa kúmán bolsa, muryn qýysynyń jaǵdaıyn baǵalaý úshin KT kórinisi sekildi sınýstardyń arnaıy rentgendik tekserýin taǵaıyndaıdy. Jiti sınýsıt dıagnozyn rastaý úshin keminde 10-12 kún boıy antıbıotıkpen emdeý taǵaıyndalady.\r\n\r\nGER  jáne qyjyl boıynsha jaǵdaıdy baǵalaý\r\n\r\nAsqazan-óńesh reflıýksi nemese gastro-ezofagealdy reflıýks (GER) – demikpeniń barysyn aýyrlatýy múmkin taǵy bir derttik jaǵdaı.  Eger dáriger bul aýrýǵa kúmáni bolsa, ony anyqtaıtyn arnaıy testilerdi ótýdi usynady.\r\n\r\nAllergııa boıynsha jaǵdaıdy baǵalaý\r\n\r\nAllergııaǵa synamalar demikpeniń sımptomdaryn týyndatýy múmkin qandaı da bir allergııalyq serpindi anyqtaý úshin qajet boolady.\r\n\r\nDemikpeniń aýyrlyǵyn anyqtaý\r\n\r\nOsy zertteýlerdiń negizinde dáriger demikpeni anyqtaıdy. Kelesi satyda dáriger demikpeniń aýyrlyǵyn anyqtaıdy, sebebi, bul durys emdeý úshin qajet. demikpeniń 4 túri bar, olar:\r\n\r\n1. jeńil dárejeli ustamaly demikpe. Sımptomdary aptasyna eki retten sırek bolady, sırek asqyný nemese ustamalar jáne demikpeniń túngi kezde jıi bolmaýy.  (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi).\r\n\r\n2. jeńil dárejeli turaqty (saqtalatyn) demikpe. Sımptomdary aptasyna eki retten jıi, kúnine bir retten sırek paıda bolady, al ustamasy ómirdiń qalypty barysyn buzady. Mundaı demikpesi bar adamdarda sımptomdar túnde aıyna eki retten jıi bolmaıdy. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi).\r\n\r\n3. ortasha dárejeli turaqty demikpe. Sımptomdary kúndelikti paıda bolady, túnde – aptasyna bir retten jıirek. Mundaı adamdarda ádette, demikpeniń ustamasy ómirdiń qalypty barysyna áser etedi, bul birneshe kúnge sozylýy múmkin. Sonymen qatar, mundaı naýqastarǵa sımptomdardy baqylaý úshin tez áreket etetin demikpege qarsy dárilerdi kúndelikti qoldaný qajet bolady. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi.)\r\n\r\n4. turaqty demikpeniń aýyr túri. Sımptomdary kúndiz-túni toqtamaıdy, tirshilik etý shekteledi, demikpeniń ustamasy jıi bolady. (Fýnktsıonaldyq ókpe testileri telimdi aýytqýdy kórsetedi.)\r\n\r\nDemikpege  qarsy dáriler\r\n\r\nDemikpe – sozylmaly aýrý (ómir boıy bolatyn), bul kezde tynys alý joldarynyń silemeı qabaty qabynady, bul aýa ótýiniń shektelý jaǵdaılarynyń qaıtalanýymen, silemeı men jótel paıda bolýymen ýshyǵady.\r\n\r\nEmdeý  baǵyttalady:\r\n\r\n·         Qabynýdyń jáne jótel, túngi, tańǵy nemese dene júktemesinen keıingi tunshyǵý sekildi sozylmaly sımptomdardyń aldyn alatyn preparattardy qabyldaý (uzaq merzimdik baqylaý dárileri)\r\n\r\n·         Demikpeniń ustamalary ustaǵanda emdeý dárilerin berý (jedel járdem preparattary)\r\n\r\n·         Demikpeni týyndatatyn zattekter/qubylystarymen qatynasty shekteý\r\n\r\n·         Demikpe kúndeliginde kúndelikti sımptomdardy kórsetý\r\n\r\nDemikpege  qarsy dárilerdiń jalpy eki túri bolady.\r\n\r\n·         Qabynýǵa qarsy dári-dármekter. Kópshilik jaǵdaıda bul demikpeni emdeýdiń mańyzdy bóligi, sebebi, bul preparattar turaqty negizde demikpeniń aldyn alady. Steroıdtar, - ”kortıkosteroıdtar” – demikpege shaldyqqan adamdar úshin qabynýǵa qarsy preparattardyń mańyzdy toby. Bul preparattar tynys alý joldaryndaǵy isinýdi  jáne silemeı túzilýin azaıtady. Nátıjesinde, tynys alý joldarynyń sezimtaldyǵy azaıady, qozdyrýshylarǵa serpin berý yqtımaldyǵy tómendeıdi. \r\n\r\n·         Bronhodılatatorlar. Bul preparattar demikpeniń sımptomdarynda kómektesedi, tynys alý joldarynyń mańaıyndaǵy bulshyq et saqınalaryn bosańsytady. Buǵan jaýap retinde tynys alý joldary tez ashylady, ókpege aýanyń úlken kólemin jiberip/shyǵarady. Nátıjesinde tynys alý jaqsarady. Bronhodılatatorlar ókpeni silemeıden tazartýǵa kómektesedi. Tynys alý joldarynyń ashylýyna saı silemeı jeńil jyljıdy jáne jótelgen kezde jeńil shyǵady. (tolyǵyraq qarańyz: “Bronhodılatatorlar”).\r\n\r\nBul dáriler demikpeniń sımptomdaryn baqylaý úshin túrli shemalar boıynsha taǵaıyndalady. Durys emdeý qalypty ómir súrýge múmkindik beredi. Eger emdeý demikpeni baqylaýǵa kómektespese, dárigerdiń keńesin alý qajet.\r\n\r\nUzaq merzimdi dári-dármekter: qabynýdy emdeý\r\n\r\nDárigerler búginde demikpeniń eki qurambóligin anyqtaıdy: tynys alý joldarynyń qabynýy jáne jiti bronhokonstrıktsııa (tynys alý joldarynyń qysqarýy).\r\n\r\nZertteýler kórsetkendeı, qabynýdyń aldyn alý – demikpeniń ustamalaryn, aýrýhanaǵa jatqyzý men ólim-jitimniń aldyn alýda ózekti shara.\r\n\r\nUzaq merzimdi preparattar uzaq ýaqyt boıy saqtalatyn, sımptomdary aptasyna eki retten jıi bolatyn, jıi ustamasy qalypty ómir barysyn buzatyn   demikpeni baqylaýǵa alý úshin kúndelikti qabyldanady.\r\n\r\nUzaq merzimdi preparattardyń tıimdisi – tynys alý joldarynyń qabynýyn basatyn túrleri (qabynýǵa qarsy preparattar), alaıda, olarmen qatar áserin kúsheıtý úshin qoldanylatyn basqa túrleri de bar.\r\n\r\nUzaq merzimdik dárilerge jatatyndar:\r\n\r\n·         Kortıkosteroıdtar (ıngalıatsııa túri - turaqty demikpeni emdeıtin qabynýǵa qarsy preparattar.) \r\n\r\n·         Jasýshalar membranasyn turaqtandyrǵyshtar (qabynýǵa qarsy preparattar) \r\n\r\n·         Beta – antagonıstter, uzaq merzimdik (bronhodılatatorlar, qabynýǵa qarsy preparattarmen birge jıi qoldanylady) \r\n\r\n·         Teofıllın (bronhodılatator, qabynýǵa qarsy preparattarmen birge qoldanylady, túngi sımptomdardyń aldyn alý úshin) \r\n\r\n·         Leıkotrıenderdiń modıfıkatorlary (steroıdtarǵa jáne jasýshalar membranasyn turaqtandyrǵyshtardyń balamasy).\r\n\r\nJedel járdem kórsetý dárileri: demikpeniń ustamasyn toqtatý\r\n\r\nBul preparattar demikpeniń ustamasynyń sımptomdarynda  (jótel, keýdeniń qysylýy, ysqyratyn dybys - tynys joldary bronhokonstrıktsııasynyń belgileri) qajetti kómek kórsetý úshin qoldanylady.\r\n\r\nOlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·         Beta – antagonıster qysqa merzimdik (bronhodılatatorlar – demikpeniń ustamalarynda jáne dene júktemesinen týyndaǵan demikpeniń sımptomdarynyń aldyn alý úshin tańdalatyn dáriler. \r\n\r\n·         Antıholınergetıkter (bronhodılatatorlar – tez áreket etetin beta – antagonısterge qosymsha túrde nemese balama retinde qoldanylady). \r\n\r\n·         Júıelik kortıkosteroıdtar (qabynýǵa qarsy preparattar, aýrýdy tez baqylaýǵa alý úshin qıyn jaǵdaıda, basqa dáriler endi qoldanyla bastalǵanda, saýyǵýdy tezdetý úshin qoldanylady).\r\n\r\nIngalıatorlar, aerozolder men tabletkalar\r\n\r\nDemikpeni emdeıtin preparattar ıngalıatsııaǵa arnalǵan mólsherlengen ıngalıator - qurǵaq untaq nemese aerozol túrinde, nemese ishiletin tabletka/suıyqtyq túrinde shyǵarylady.\r\n\r\nKeıbir demikpege qarsy preparattardy qatar qabyldaýǵa bolady.  \r\nEki túrli preparattyń birigýinen turatyn birqatar ıngalıatorlar bolady.  Bul  quraldar eki dárige bir kózden túsýge múmkindik beredi, emdeý ýaqytyn azaıtyp, demikpeniń sımptomdaryn emdeýge qajetti ıngalıatorlardyń sanyn azaıtady. \r\n\r\nDemikpege qarsy, retseptsiz satylatyn preparattar bolady ma?\r\n\r\nIá. Retseptsiz satylatyn demikpege qarsy keń taralǵan preparattar: Prımaten Mıst jáne Bronkeıd. Ekeýi de bronhodılatator sekildi áreket etedi, tynys alý joldarynyń mańyndaǵy bulshyq etterdi bosańsytady. Olar qysqa merzimdi jeńildetedi (20-30 mınýt), biraq, demikpeniń sımptomdaryn baqylaýǵa alýǵa nemese ustamasynyń aldyn alýǵa múmkindik bermeıdi. Qan qysymy joǵary, dıabeti, tıreoıdozy bar nemese júregi aýyratyn adamdarǵa  PrımatenMıst pen Bronkeıd usynylmaıdy.\r\n\r\nÓkinishke qaraı, kóptegen adamdar osy preparatty taǵaıyndaýsyz nemese shamadan artyq qoldanady. Olar uzaq ýaqyt boıy qoldanýǵa arnalmaǵan, osyǵan qaramastan, keıbir adamdar olardy demikpeniń sımptomdaryn emdeý úshin kúndelikti qoldanady. Bul preparattar demikpeni baqylaýǵa almaıtyndyqtan, olar sáıkes em almaýy múmkin.\r\n\r\nEger demikpege qarsy preparatty retseptsiz qabyldaıtyn bolsańyz, demikpeniń sımptomdary jıi paıda bolsa, dárigermen keńesý qajet. Eger demikpege qarsy preparattardy retsepti boıynsha qabyldaıtyn bolsańyz, retseptsiz\n preparattardy  keıde qoldanatyn bolsańyz da dárigerge habarlaý qajet. Sebebi, qajettiden artyq dári qabyldaýǵa bolmaıdy.\r\n\r\nAllergııaǵa  qarsy  ınektsııalar demikpeni emdeýge qoldanylady ma?\r\n\r\nSońǵy birqatar zertteýler kórsetkendeı, allergııaǵa qarsy ınektsııalardy allergııasy bar balalarǵa taǵaıyndaýda allergııanyń sımpomdarymen qatar olarda demikpeniń damý múmkindigi de azaıǵan. Sonymen qatar, demikpeniń kóptegen jaǵdaılary allergııadan týyndaıtyndyqtan, allergııanyń barysyn baqylaǵan jón, demikpeniń ustamalarynyń jıiligin azaıtý úshin.\r\n\r\nDárigermen allergııaǵa qarsy ınektsııalar taǵaıyndaý qajettigi týraly keńesińiz.\r\n\r\nÁrdaıym demikpege qarsy preparattar qabyldaý qajet bolady ma?\r\n\r\nDemikpege  qarsy preparattar qabyldaý qajettigi demikpeniń túriniń aýyrlyǵyna jáne sımptomdarynyń jıiligine táýeldi. Mysaly, eger demikpeniń sımptomdary allergııa asqynǵanda paıda bolsa, sımptomdardy baqylaıtyn dárilerdi sol kezeńde qabyldaý qajet. Alaıda, demikpesi bar adamdardyń kópshiligine kúndelikti dáriler qabyldaý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1153,'article','941','Atalyq bezdiń qaterli isigi','qz','2018-07-16 04:04:32','2018-07-16 03:50:00','Atalyq bezdiń qaterli isigi –umada ornalasqan erlerdiń jynystyq bezderi – atalyq bezde damıtyn qaterli isikter.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=941',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Atalyq','y','   Atalyq bezdiń qaterli isigi Atalyq bezdiń qaterli isigi –umada ornalasqan erlerdiń jynystyq bezderi – atalyq bezde damıtyn qaterli isikter. Atalyq bezdiń qaterli isigi\r\n\r\nMazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi –umada ornalasqan erlerdiń jynystyq bezderi – atalyq bezde damıtyn qaterli isikter.\r\n\r\n\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzalaryna jynystyq múshe, uma, uryqtyq kópirshikter jáne qýyq asty bezi jatady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isiginiń naqty sebebi belgisiz. Aýrýdyń damýyna yqpal etýi múmkin qaýip faktorlary:\r\n\r\n* Atalyq bezdiń aýytqýly damýy\r\n* Keıbir hımııalyq zattekterdiń áseri\r\n* Atalyq bezdiń qaterli isiginiń otbasylyq tarıhy\r\n* AITV-ınfektsııasy\r\n* Atalyq bezdiń qaterli isigi buryn bolǵan\r\n* Krıptorhızm (bir nemese eki atalyq bezdiń umaǵa túspeýi)\r\n* Klaınfelter sındromy.\r\n \r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi – qaterli isikterdiń 15-35 jas aralyǵyndaǵy erlerde keń taralǵan túri. Egde jastaǵy erlerde de bolýy múmkin, uldarda sırek kezdesedi.\r\n\r\nAq násildi erler azııalyq násildi erlerge qaraǵanda bul aýrýdyń paıda bolýyna beıim keledi.  \r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isigi men vazektomııanyń (sháýet tútingin alyp tastaý) arasynda eshqandaı baılanys joq.\r\n\r\nAtalyq bezdiń qaterli isiginiń eki negizgi túri bar: semınomdyq jáne semınomdyq emes. Bul isikter sháýet óndiretin jynystyq jasýshalardan ósedi.\r\n\r\nSemınomdyq túri: bul atalyq bezdiń qaterli isiginiń baıaý ósetin túri, kóbinese, 30-40 jastaǵy erlerde jıi kezdesedi. Qaterli isik, ádette, tek atalyq bezde shoǵyrlanady, biraq, lımfa túıinderine taralýy múmkin. Semınomdyq isikter sáýlelik emdeýge asa sezimtal.\r\n\r\nSemınomdyq emes: bul atalyq bezdiń qaterli isiginiń keń taralǵan, tez ósetin túri.\r\n\r\nSemınomdyq emes isikter jasýshalardyń birneshe túrinen turady, jáne osyǵan baılanysty kelesideı ajyratylady:\r\n\r\n* Horıokartsınoma (sırek)\r\n* Embrıonaldyq kartsınoma\r\n* Teratoma\r\n* Saryýyzdyq qaptyń isigi.\r\n \r\nSırek jaǵdaıda atalyq bezdiń isiginiń arqaýlyq (stromalyq) túri kezdesedi. Bul isikter, ádette, qatersiz bolady. Olardyń eki negizgi túri bar: Leıdıg jáne Sertolı jasýshalarynan isikter. Olar ádette, balalyq shaqta paıda bolady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nKeıde aýrý sımptomdarsyz ótýi múmkin. Bolatyn sımptomdary:\r\n\r\n* Atalyq bezdegi jaısyzdyq, aýyrsyný nemese umadaǵy aýyrlyq sezimi\r\n* Arqadaǵy nemese ishtiń tómengi jaǵyndaǵy aýyrsyný\r\n* Atalyq bezdiń ulǵaıýy\r\n* Erlerdiń emshek beziniń ulǵaıýy (gınekomastııa). Alaıda, qaterli isiksiz jasóspirim-uldarda da oryn alady.\r\n* Atalyq bezdiń isinýi.\r\n \r\nIsik metastazdanýy kezinde basqa aǵalarǵa: ókpege, jambas qýysyndaǵy aǵzalarǵa, arqaǵa nemese mıǵa kóshýi múmkin.\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nMedıtsınalyq tekserý kezinde atalyq bezdiń birinde qatty túzilis bolýy múmkin. Dıafanoskopııa – umany ashyq sáýlemen qaraǵanda – bul túzilis arqyly jaryq ótpeıdi.\r\n\r\nTekserýdiń basqa ádisteri:\r\n\r\n* Ish qýysynyń jáne jambas qýysyndaǵy aǵzalardyń KT\r\n* Onkomarkerlerge qan taldaýy: alfa-fetoproteın (AFP), adamnyń horıondyq gonadotropıni (beta-HGCh), laktatdegıdrogenaza (LDG)\r\n* Keýde qýysy aǵzalarynyń sholý rentgenografııasy\r\n* Umanyń ÝDT (ÝZI).\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý kelesige baılanysty:\r\n\r\n* atalyq bezdiń qaterli isiginiń túrine\r\n* aýrýdyń damý satysyna.\r\n \r\nQaterli isikti anyqtaǵannan keıin mıkroskoppen qaraý arqyly isik jasýshalarynyń túrin anyqtaý qajet. Jasýshalar semınomdyq, semınomdyq emes nemese aralas bolady.\r\n\r\nKelesi satysy: qaterli isiktiń deneniń basqa aýmaǵyna taralý dárejesin anyqtaý. Bul isiktiń damý satysyn anyqtaý dep atalady.\r\n\r\n*  I saty – qaterli isik atalyq bezdiń aýmaǵynan tys taralmaǵan.\r\n* II saty – qaterli isiktiń metastazdanýy ish aýmaǵyndaǵy lımfalyq túıinderde shoǵyrlanǵan.\r\n* III saty – qaterli isiktiń metastazdanýy ish aýmaǵyndaǵy lımfalyq túıinderden syrtqa taralǵan (baýyrǵa, ókpege nemese mıǵa).\r\n \r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigin emdeýdiń túrleri:\r\n\r\n* Atalyq bezdi jáne jaqyn jerdegi lımfa túıinderin hırýrgııalyq alyp tastaý (orhıektomııa) (lımfadenektomııa). Bul ádis semınomdyq jáne semınomdyq emes isikterge qoldanylady.\r\n* Rentgen nemese basqa sáýelený túriniń joǵary mólsherlemesi qoldanylatyn sáýlelik emdeý – operatsııadan keıin isiktiń qaıta ósýiniń aldyn alý úshin júrgiziledi. Sáýlelik emdeý tek semınomdyq isikterge qoldanylady.\r\n* Hımııalyq emdeý – emdeýdiń úshinshi túri, bul kezde qaterli isiktiń jasýshalarynyń ósýin tejeý úshin dárilik preparattar qoldanylady. Bul emdeý túri semınomdyq jáne semınomdyq emes isikterge qoldanylady, naýqastardyń tiri qalýyna aıtarlyqtaı úles qosady.\r\n \r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi – qaterli isiterdiń ishindegi oń boljamdy túri. Isiktiń semınomdyq túrinde (joıqyndyǵy álsiz) erlerde erte anyqtalýynda tiri qalý 95% artyq. Aýrýdyń 2-3 satysyndaǵy naýqastardyń aýrý qaıtalanbaıtyndaı tiri qalý kórsetkishi tómenirek jáne isiktiń ólshemine, aýrýdyń bastalý ýaqytyna baılanysty.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi deneniń basqa aýmaqtaryna taralýy múmkin. Keń taralǵan metastazdanýy:\r\n\r\n* Ish qýysy\r\n* ókpe\r\n* ishperdeniń artyndaǵy keńistik (búırektiń qasyndaǵy ish qýysynyń basqa aǵzalarynyń artyndaǵy aýmaq)\r\n* omyrtqa baǵany\r\n \r\nhırýrgııalyq emdeýdiń asqynýlaryna jatatyndar:\r\n\r\n* operatsııadan keıingi qan ketýi jáne ınfektsııanyń qosylýy\r\n* bedeýlik (eki atalyq bezdi de alyp tastaǵan jaǵdaıda)\r\n \r\nEger bolshaqta balaly bolǵyńyz kelse, sháýetti saqtaý ádisteri týraly dárigermen keńesińiz.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isiginiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAtalyq bezdi ózdiginshe qarap, qaterli isikti basqa aǵzalarǵa taralmaǵan, erte satysynda anyqtaýǵa bolady. Qaterli isikti erte anyqtaý – tabysty emdeýdiń jáne tiri qalýdyń sátti boljamy.\r\n\r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nAtalyq  bezdiń qaterli isigi; Jynystyq jasýshalardyń isigi; Atalyq  bezdiń semınomdyq qaterli isigi; Atalyq  bezdiń semınomdyq emes qaterli isigi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1154,'article','968','Búırektiń sozylmaly aýrýy','qz','2018-07-17 07:19:28','2018-07-17 07:06:00','Búırektiń sozylmaly aýrýy – búırektiń zaqymdanýymen jáne qyzmetiniń birtindep buzylysymen sıpattalatyn aýrý. Búırektiń negizgi qyzmeti – organızmnen zalmasý ónimderin jáne artyq sýdy syrtqa shyǵarý. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=968',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Búırektiń','y','   Búırektiń sozylmaly aýrýy Búırektiń sozylmaly aýrýy – búırektiń zaqymdanýymen jáne qyzmetiniń birtindep buzylysymen sıpattalatyn aýrý. Búırektiń negizgi qyzmeti – organızmnen zalmasý ónimderin jáne artyq sýdy syrtqa shyǵarý.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy – búırektiń zaqymdanýymen jáne qyzmetiniń birtindep buzylysymen sıpattalatyn aýrý. Búırektiń negizgi qyzmeti – organızmnen zalmasý ónimderin jáne artyq sýdy syrtqa shyǵarý. \r\n\r\n\r\n\r\nBúırek organızmnen almasý ónimderin shyǵarýǵa, elektrolıttik úılesimdi jáne arterıaldyq qysymdy retteýge, sondaı-aq, erıtropoezdi(erıtrotsıtterdi túzý) yntalandyrýǵa  jaýap beredi.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy (BSA)  - baıaý ýshyǵatyn aýrý. Belgili bir kezeń ishinde aýrý sımptomsyz ótedi. Keıde qyzmetiniń buzylýy baıaý damyǵanda sımptomdary búırektiń jumysy toqtaǵanǵa deıin bolmaýy múmkin.\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń qorytyndy kezeńi - sozylmaly búırek jetkiliksizdiginiń sońǵy satysy. Bul kezde búırekter zattek almasýyn jáne artyq suıyqtyqty organızmnen syrtqa shyǵara almaıdy. Gemodıalız nemese búırek almastyrý qajet bolady.\r\n\r\nKóbinese, búırektiń sozylmaly aýrýynyń damý sebebi – qant dıabeti jáne joǵary arterıaldyq qysym.\r\n\r\nBúırektiń zaqymdalýyna aparýǵa qabiletti basqa da aýrýlar:  \r\n\r\n* Aýtoımmýndyq aýrýlar (mysaly, júıelik qyzyljegi jáne sklerodermııa)\r\n* Búırektiń týa bitken aqaýlary (mysaly, búırektiń polıkıstozy)\r\n* Keıbir hımııalyq zattekterdiń áseri\r\n* Búırektiń jaraqaty\r\n* Búırektegi tastar jáne ınfektsııalar\r\n* Búırek tamyrlaryndaǵy máseleler\r\n* Keıbir dárilik preparattardy qabyldaý (analgetıkter jáne qaterli isikterdi emdeıtin preparattar)\r\n* Búırekke neseptiń keri aǵýy (reflıýks-nefropatııa)\r\n* Búırektiń basqa aýrýlary.\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy organızmde suıyqtyqtyń jáne almasý ónimderiniń jınalýyna aparady. Bul organızmniń kóptegen júıeleriniń buzylysyn týyndatady, onyń ishinde:\r\n\r\n* Arterıaldyq qysymnyń artýy\r\n* Qan jasýshalarynyń sanynyń azaıýy\r\n* D dárýmeni almasýynyń buzylysy jáne súıek saýlyǵynyń nasharlaýy.\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń erte sımptomdary basqa kóptegen aýrýlardyń sımptomdaryna uqsas. Olar aýrýdyń erte satysyndaǵy jalǵyz belgisi bolýy múmkin.\r\n\r\nOlarǵa jatatyndar:\r\n\r\n* Tábetti joǵaltý\r\n* Jalpy álsizdik\r\n* Bas aýyrýy\r\n* Júrek aınýy\r\n* Josparlanbaǵan salmaq joǵaltý\r\n \r\nAýrýdyń  ýshyǵýynda paıda bolatyn sımptomdary:\r\n\r\n* Aýytqýly qoshqyl nemese aqshyl teri\r\n* Súıektegi aýyrsyný\r\n* Uıqy basýy nemese nazar qoıýdaǵy máseleler\r\n* Qol-aıaqtyń uıyp, isinýi\r\n* Bulshyq ettiń tartylýy jáne qurysý\r\n* Aýyzdan jaǵymsyz ıis shyǵýy\r\n* Kógerý paıda bolýy, nájiste qan bolýy\r\n* Shamadan artyq shóldeý\r\n* Yqylyq tııýdiń jıi ustamalary\r\n* Jynystyq qyzmettiń buzylysy\r\n* Etekkirdiń bolmaýy (amenoreıa)\r\n* Entigý  \r\n* Uıqydaǵy máseleler\r\n* Qusý, kóbinese, tańerteń.\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nKóptegen naýqastrda búırektiń sozylmaly aýrýynyń barlyq satysynda joǵary arterıaldyq qysym baıqalady. Medıtsınalyq qaraý kezinde dáriger júrektiń jáne ókpeniń aýytqýly shýylyn anyqtaýy múmkin. Nevrologııalyq qaraýda nervterdiń zaqymdalýy anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nNeseptiń taldaýynda proteınýrııa (neseptegi aqýyz) jáne basqa ózgerister baıqalýy múmkin. Osy ózgerister paıda bolǵannan aýrýdyń sımptomdaryna deıin 6 aıdan 10 jylǵa deıin jáne odan asatyn ýaqyt ótýi múmkin.\r\n\r\nBúırektiń qyzmettik qabiletin baǵalaý úshin kelesi zertteýler taǵaıyndalady:\r\n\r\n* Kreatının klırensi\r\n* Kreatının deńgeıi\r\n* Qandaǵy nesepnár azotyn anyqtaý (AMK)\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy kóptegen zertteýlerdiń nátıjesine áser etedi. Búırektiń sozylmaly aýrýy ýshyǵýynda ár 2-3 aı saıyn kelesi kórsetkishterdi anyqtaý qajet:\r\n\r\n* Albýmın\r\n* Kaltsıı\r\n* Qandaǵy holesterın deńgeıi\r\n* Qannyń jalpy taldaýy (OAK)\r\n* Qandaǵy elektrolıtter deńgeıin anyqtaý\r\n* Magnıı\r\n* Fosfor\r\n* Kalıı\r\n* Natrıı\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynyń sebebin nemese túrin anyqtaý úshin basqa tekserýler:\r\n\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń KT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń MRT\r\n* Ish qýysy aǵzalarynyń ÝDT(ÝZI)\r\n* Búırektiń bıopsııasy\r\n* Búırekti skanerleý\r\n* Búırektiń ÝDT (ÝZI).\r\n \r\nAýrý kelesi tekserýlerdiń nátıjelerine áser etýi múmkin:\r\n\r\n* Erıtropoetın deńgeıi\r\n* Paratgormon deńgeıi\r\n* Súıektiń densıtometrııasy\r\n* D dárýmeniniń deńgeıi.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nArterıaldyq qysymdy baqylaý búırektiń zaqymdaný úrdisin báseńdetedi.\r\n\r\n* Bul úshin angıotenzın- aınaldyratyn fermentti tejeýshiler (APF) nemese angıotenzın retseptorlaryn basýshylar (BRA) taǵaıyndalady.\r\n* Maqsat – arterıaldyq qysymdy 130/80 mm.syn.baǵ deńgeıinde nemese odan tómen deńgeıin qoldaý.\r\n \r\nÓmir saltyna kelesi ózgeristerdi engizý búırekterdi qorǵaýǵa jáne júrektiń aýrýlarynyń, ınsýlttiń aldyn alýǵa kómektesedi:\r\n\r\n* Temeki shekpeńiz.\r\n* Maıdyń jáne holesterınniń mólsheri tómen taǵamdy tutynyńyz.\r\n* Dene jattyǵýlaryn udaıy oryndańyz (jattyǵý aldynda dárigermen keńesińiz)\r\n* Qajet bolsa, holesterın deńgeıin tómendetý úshin dárilik preparattardy qabyldańyz\r\n* Qandaǵy qant deńgeıin baqylaýda ustańyz.\r\n* Tuz nemese kalııdi tutynýdy shekteńiz.\r\n \r\nQandaı da bir dárilik preparattardy qabyldaý aldynda nefrologpen keńesińiz. Bul dárýmenderge, shópterge jáne taǵamdyq qospalarǵa da qatysty. Sizdi baqylaıtyn barlyq dárigerler búırektiń sozylmaly aýrýyna shaldyqqandyǵyńyz týraly bilýi tıis.\r\n\r\nBasqa emdeý ádisteri:\r\n\r\n* Qandaǵy fosfordyń deńgeıiniń artýynyń aldyn alý úshin fosfat baılanystyratyn dárilik preparattardy qabyldaý \r\n* Ratsıondaǵy temirdiń mólsheriniń artýy, temirdiń dárilik preparattary, anemııany emdeý úshin erıtropoetın ınektsııalary jáne  qan quıý\r\n* Kaltsıı jáne D dárýmeni preparattaryn qabyldaý (qabyldaý aldynda dárigermen keńesińiz)\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýynda arnaıy emdám ustaný usynylady:\r\n\r\n* Suıyqtyqty shekteý\r\n* Aqýyzdyq ónimderdiń mólsherin azaıtý\r\n* Tuzdy, kalıı, fosfor, basqa elektrolıtterdi shekteý\r\n* Salmaq joǵaltýdyń aldyn alý úshin kalorııalar sanyn ulǵaıtý\r\n \r\nBúırektiń sozylmaly aýrýyna shaldyqqan naýqastar kelesilerge qarsy vaktsına alýy tıis:\r\n\r\n* A gepatıtinen\r\n* V gepatıtinen\r\n* Tumaýdan\r\n* Pnevmokokk  ınfektsııasynan.\r\n \r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nKóptegen  naýqastarǵa búırektiń sozylmaly aýrýy dıagnozy búırek qyzmetteriniń kópshiligin joǵaltqanǵa deıin qoıylmaýy múmkin.\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly aýrýy emdelip, aıaǵyna deıin jazylmaıdy. Birtindep ýshyǵyp, sozylmaly búırek jetkiliksizdiginiń sońǵy satysyna deıin jetedi. Sımptomdardyń damý jyldamdyǵy kelesilerge táýeldi:\r\n\r\n* Búırektiń zaqymdaný sebebine\r\n* Naýqastyń ózine qamqorlyǵyna\r\n \r\nBúırek  jetkiliksizdigi - búırektiń sozylmaly aýrýynyń sońǵy satysy. Bul kezde búırek organızmniń qajettiligin qoldaı almaıdy.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger naýqaspen gemodıalız ótkizý qajettiligin talqylaıdy. Sharanyń oryndalýy kezinde almasý ónimderi joıylady, sebebi, búırek bul qyzmetti oryndaı almaıdy.\r\n\r\nÁdette, dıalız búırektiń qyzmeti   10 - 15% saqtalǵanda taǵaıyndalady. Gemodıalızdi ótkizý búırek almastyrýǵa kútý qaǵazynda tirkelgen naýqastarǵa da qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlar\r\n\r\n*  Anemııa\r\n\r\n* Ishekten nemese asqazannan qan ketýi\r\n\r\n* Súıektegi, býyndaǵy jáne bulshyq etindegi aýyrsyný\r\n\r\n* Qandaǵy qant deńgeıiniń ózgerisi\r\n\r\n* Qol-aıaqtyń nervteriniń zaqymdanýy (perıferııalyq neıropatııa)\r\n\r\n* Dementsııa (aqyl-esten ajyraý)\r\n\r\n* Plevra qýysynda suıyqtyq jınalýy (plevrıt)\r\n\r\n* Júrek jáne qantamyrlar jaǵynan asqynýlar\r\n\r\n# Sozylmaly júrek jetkiliksizdigi\r\n# Júrektiń ıshemııalyq aýrýy\r\n# Joǵary  arterıaldyq qysym\r\n# Perıkardıt\r\n# Insýlt\r\n\r\n* Qandaǵy fosfor deńgeıiniń artýy\r\n* Qandaǵy kalıı deńgeıiniń artýy\r\n* Gıperparatıreoz\r\n* Infektsııanyń  paıda bolýynyń joǵary qaýpi\r\n* Baýyrdyń zaqymdanýy nemese baýyr jetkiliksizdigi\r\n* Tamaqtanýdyń jetkiliksizdigi\r\n* Túsik tastaý jáne bedeýlik\r\n* Qurysý  \r\n* Isinýler  \r\n* Súıektiń álsireýi jáne syný paıda bolý qaýpiniń artýy.\r\n \r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nMáseleniń  sebebi bolatyn aýrýlardy emdeý búırektiń sozylmaly aýrýynyń aldyn alýǵa nemese damýyn kesheýildetý úshin kómektese alady. Qant dıabetine shaldyqqan naýqastar qandaǵy qant deńgeıin, arterıaldyq qysymdy baqylaýy tıis jáne temeki shekpeýi tıis.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nBúırektiń sozylmaly jetkiliksizdigi.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1155,'article','972','Depressııa','qz','2018-07-17 08:25:51','2018-07-17 08:15:00','Depressııa – kúrdeli emotsıonaldyq (affektıvti) buzylys, bul kezde udaıy ýaıym, muń, ashýlaný, frýstratsııa (tilektiń múmkindikke saı bolmaýy), kúshtiń bolmaýy adamnyń kúndelikti ómirine teris áser etedi. Klınıkalyq depressııa aptalar, aılar, jyldar boıy sozylýy múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=972',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Depressııa','y','   Depressııa Depressııa – kúrdeli emotsıonaldyq (affektıvti) buzylys, bul kezde udaıy ýaıym, muń, ashýlaný, frýstratsııa (tilektiń múmkindikke saı bolmaýy), kúshtiń bolmaýy adamnyń kúndelikti ómirine teris áser etedi. Klınıkalyq depressııa aptalar, aılar, jyldar boıy sozylýy múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nDepressııa – kúrdeli emotsıonaldyq (affektıvti) buzylys, bul kezde udaıy ýaıym, muń, ashýlaný, frýstratsııa (tilektiń múmkindikke saı bolmaýy), kúshtiń bolmaýy adamnyń kúndelikti ómirine teris áser etedi. Klınıkalyq depressııa aptalar, aılar, jyldar boıy sozylýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nKópshilik adamdar ómiriniń belgili bir sátterinde qysqa merzimdi depressııanyń qandaı da bir túrin basynan keshiredi.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nDepressııanyń paıda bolýynyń naqty sebepteri belgisiz. Kóptegen medık-ǵalymdardyń oıynsha, aýrý kúızelisten keıin mıda hımııalyq ózgerister nátıjesinde paıda bolady. Tuqym qýalaý beıimdiligi de bar. Kóbinese, depressııaǵa osy faktorlardyń birigýi aparady. Depressııa otbasynda eshkimde mundaı buzylys bolmasa da paıda bolýy múmkin. Depressııa kez kelgen adamda, tipti, balada da paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nKelesi faktorlar depressııanyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin:\r\n\r\n·      Belgili bir aýrýlar, gıpotıreozdy qosa (qalqansha bez qyzmetiniń tómendeýi), qaterli isik, udaıy aýyrsynýǵa aparatyn aýrýlar;\r\n\r\n·      Uıqydaǵy máseleler (uıqysyzdyq, túngi úreıli túster);\r\n\r\n·      Alkogoldi nemese esirtki zattekterge úıir bolý;\r\n\r\n·      Keıbir dárilerdi tutyný, mysaly, steroıdtardy (prednızolon).\r\n\r\nDepressııaǵa aparatyn ómirdegi jıi kúızelis jaǵdaılary:\r\n\r\n·      Súıikti adammen qoshtasý;\r\n\r\n·      Emtıhan tapsyra almaý;\r\n\r\n·      Jaqyn adamnyń qaıtys bolýy nemese aýyrýy;\r\n\r\n·      ajyrasý;\r\n\r\n·      bala kezdegi zorlyq kórý, nemese ata-ana jaǵynan nazar qoıýdyń jetispeýi;\r\n\r\n·      jumysty joǵaltý;\r\n\r\n·      áleýmettik oqshaýlaný (jalǵyzdyq), ádette, egde jastaǵy adamdarda bolady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nDepressııa ózin-ózi baǵalaýdy buzýy, ómirdi nasharlatyp, qorshaǵan ortadaǵy adamdardyń ómirine zııan keltirýi múmkin.\r\n\r\nDepressııaǵa shaldyqqan adamdar ádette, ómirdi kúńgirt, kóńilsiz kúıde kóredi. Kóbinese, naýqas qandaı da bir máseleniń nemese jaǵdaıdyń oń sheshimine senbeıdi. \r\n\r\nDepressııanyń sımptomdary:\r\n\r\n·      tolqý, mazasyzdyq, ashýshańdyq;\r\n\r\n·      qorshaǵan álemnen aýlaqtaný, oqshaýlaný;\r\n\r\n·      járdemsizdik jáne úmitsizdik;\r\n\r\n·      qajetsizdik, ózin jek kórý nemese kináli seziný;\r\n\r\n·      buryn qanaǵattaný ákeletin kúndelikti áreketke qyzyǵýshylyqty nemese qanaǵattanýdy joǵaltý;\r\n\r\n·      qandaı da bir zatqa zeıin qoıýdyń qıyndaýy;\r\n\r\n·      tábettiń ózgerisi, kóbinese, depressııaǵa salmaq qosý qosarlanady;\r\n\r\n·      sharshaý, energııanyń jetispeýi;\r\n\r\n·      uıqtaı almaý nemese tym kóp uıqtaý;\r\n\r\n·      ólim nemese ózine qol jumsaý týraly oılar.\r\n\r\nDepressııa syrtynan muń sezimi emes, yzalaný jáne aıyptaý sekildi kórinýi múmkin.\r\n\r\nEger depressııa asa aýyr bolsa, kúrdeli sımptomdary, mysal, elesteý (joq zattar men dybystardy shynaıy qabyldaý) jáne sandyraq paıda bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger ádette, aýrýdyń sımptomdary men uzaqtyǵy týraly kóbirek aqparat alý úshin birqatar suraqtar qoıady. Dáriger psıhologııalyq testilerge jaýap berýdi usynady. Naýqastyń belgili bir suraqtarǵa jaýaptary mamanǵa durys dıagnoz qoıýǵa jáne depressııanyń aýyrlyq dárejesin anyqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nDepressııaǵa alyp kelgen aýrýdy anyqtaý úshin keıde elektroentsefalografııa (mıdyń elektr belsendiligin anyqtaý) qoldanylady.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nDepressııany emdeýge kiredi:\r\n\r\n·      depressııany týyndatqan alǵashqy sebepti anyqtaý.\r\n\r\n·      Mamanmen terapııalyq áńgimelesý (psıhoterapııa)\r\n\r\n·      antıdepressantardy – mıdaǵy kóńil-kúıdi kóterýge jaýap beretin ózindik hımııalyq dárilik quraldardy qabyldaý. Depressııaǵa shaldyqqan naýqasta olar kóńil-kúıdi jaqsartady, ýaıymdy, úreıdi, emotsıonaldyq shıryǵýdy basady, psıhıkalyq belsendilikti arttyrady, uıqyny, tábetti retteıdi. Bul preparattardyń kópshiligi tıimdi, biraq, janama áseri bolady.\r\n\r\nEger depressııa shaǵyn bolsa, emdeýdiń bir túri ǵana qajet bolýy múmkin. Depressııanyń aýyr túrine shaldyqqan adamdar emdeýdiń birneshe túriniń birigýine muqtaj bolady. Saýyǵý úshin belgili bir ýaqyt ketedi, biraq, ádette, saýyǵý emdeýdiń basynan birneshe kún ótkende baıqala bastaıdy.\r\n\r\nNaýqasta ózine qol jumsaý oılary paıda bolsa, basyńqylyq jáne qarapaıym áreketti oryndaı almaý kúsheıgende arnaıy (psıhıatrııalyq) aýrýhanada emdelý qajet bolady.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nDepressııada keıbir naýqastarǵa antıdepressanttardy qabyldaýdan 2 apta ótkende jaqsarý paıda bolady. Degenmen, kóptegen naýqastarǵa jaǵdaıdyń jaqsarýy jáne qaıta ustamalardyń aldyn alý úshin dárilerdi 4-9 aı qabyldaý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n·      alkogol nemese esirtki zattekterge úıir bolýdyń bastalýy\r\n\r\n·      densaýlyqta máseleler paıda bolý yqtımaldyǵy\r\n\r\n·      ózine qol jumsaý\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\n·      sebepsiz jylaýdyń jıi ustamasy paıda bolsa.\r\n\r\n·      Qabyldaıtyn dári kómektespeıtindeı nemese, kerisinshe, janama áseriniń týyndaıtyndaı bolyp kórinedi. Preparatty qabyldaýdy ózdiginshe toqtatýǵa bolmaıdy, mundaı sheshimdi dáriger qabyldaýy tıis.\r\n\r\n·      Depressııanyń qaıta ustamalary paıda bolsa.\r\n\r\n·      Depressııa jaǵdaıy jumysqa, mektepke, otbasyna teris áser etedi.\r\n\r\n·      Ózine nemese qorshaǵan adamdarǵa zııan ákelý oılary paıda bolsa.\r\n\r\n·      Estý elesteri paıda bolsa, qasynda joq adamdardyń daýysyn estý oryn alsa.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nAlkogol  nemese esirtki zattekterdi qabyldaýdan bas tartyńyz, sebebi, bul depressııany ýshyqtyryp, ózine qol jumsaýǵa ıtermeleýi múmkin.\r\n\r\nDáriger taǵaıyndaǵan dárini qabyldańyz. Dárigerden dárilerdiń múmkin janama áseri jáne bul kezde ne isteý qajettigi týraly surańyz. Depressııanyń ýshyǵýynyń erte sıgnaldaryn tanyp úırenińiz.\r\n\r\nKelesi áreketter ózin jaqsy sezinýge kómektesýi múmkin:\r\n\r\n·      Dene belsendiligine kóbirek ýaqyt bólý\r\n\r\n·      Uıqynyń durys tártibin qadaǵalaý\r\n\r\n·      Qanaǵattaný sezimin ákeletin qyzmetpen aınalysý\r\n\r\n·      Senetin adammen áńgimelesý\r\n\r\n·      Ózińizdi baǵalaıtyn, keń peıildi adamdardyń arasynda bolý. \r\n\r\n\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Aleksandr Korolkov, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;  Saltanat Hıshına, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1156,'article','1120','Tendınıt','qz','2018-08-05 04:06:05','2018-08-05 04:05:00','Tendınıt – sińirdiń ishindegi jáne mańyndaǵy qabyný, sharshaýdan bolatyn qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy sekildi aýyrsynýǵa aparady. Biraq, qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy – ýaqytsha bolsa, tendınıt turaqty, aýyrsynýy basylmaıdy. Alaıda, eger sińirdi sol aýrýdy týyndatqan yrǵaqpen jumys istetetin bolsańyz, ony jeńý qıynǵa túsedi. Bul barlyǵyna qatysty – álemdik dárejedegi marafondy júgiretinder men tereze jýýshylardan bastap hatshylarǵa deıin. Degenmen, tendınıttiń kórinisin azaıtýǵa jáne kúrdeli asqynýynyń aldyn alýǵa bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1120',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tendınıt','y','   Tendınıt Tendınıt – sińirdiń ishindegi jáne mańyndaǵy qabyný, sharshaýdan bolatyn qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy sekildi aýyrsynýǵa aparady. Biraq, qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy – ýaqytsha bolsa, tendınıt turaqty, aýyrsynýy basylmaıdy. Alaıda, eger sińirdi sol aýrýdy týyndatqan yrǵaqpen jumys istetetin bolsańyz, ony jeńý qıynǵa túsedi. Bul barlyǵyna qatysty – álemdik dárejedegi marafondy júgiretinder men tereze jýýshylardan bastap hatshylarǵa deıin. Degenmen, tendınıttiń kórinisin azaıtýǵa jáne kúrdeli asqynýynyń aldyn alýǵa bolady. Tendınıt – sińirdiń ishindegi jáne mańyndaǵy qabyný, sharshaýdan bolatyn qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy sekildi aýyrsynýǵa aparady. Biraq, qarapaıym bulshyq ettiń aýyrsynýy – ýaqytsha bolsa, tendınıt turaqty, aýyrsynýy basylmaıdy. Alaıda, eger sińirdi sol aýrýdy týyndatqan yrǵaqpen jumys istetetin bolsańyz, ony jeńý qıynǵa túsedi. Bul barlyǵyna qatysty – álemdik dárejedegi marafondy júgiretinder men tereze jýýshylardan bastap hatshylarǵa deıin. Degenmen, tendınıttiń kórinisin azaıtýǵa jáne kúrdeli asqynýynyń aldyn alýǵa bolady.\r\n\r\nEmdeý. Tendınıt fızıoterapııalyq ádister, aýyrsynýdy basatyn jáne qabynýǵa qarsy quraldardyń kómegimen emdeledi. Aýyr zaqymdanýda antıbıotıkter men hırýrgııalyq emdeý qajet bolady. emdeý barysynda zaqymdanǵan baılamnyń tusynda dene júktemesin shekteý qajet, jáne ustap turatyn tańǵyshty qoldaný qajet.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1157,'article','1130','Traheıt','qz','2018-08-05 10:43:07','2018-08-05 10:34:00','Traheıt –kómeıdiń (keńirdektiń) bakterıaldyq ınfektsııasy.\r\nBakterıaldyq kóbinese, altyn tústi stafılokokk bakterııasynan bolady. Ádette, aýrý joǵarǵy tynys alý joldarynyń jaqynda bolǵan vırýstyq juqpasynan keıin paıda bolady. Traheıt kishkentaı balalarda jıi kezdesedi, sebebi, olardyń shaǵyn kómeıi isinýmen jeńil biteledi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1130',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Traheıt','y','   Traheıt Traheıt –kómeıdiń (keńirdektiń) bakterıaldyq ınfektsııasy.\r\nBakterıaldyq kóbinese, altyn tústi stafılokokk bakterııasynan bolady. Ádette, aýrý joǵarǵy tynys alý joldarynyń jaqynda bolǵan vırýstyq juqpasynan keıin paıda bolady. Traheıt kishkentaı balalarda jıi kezdesedi, sebebi, olardyń shaǵyn kómeıi isinýmen jeńil biteledi. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\nTraheıt –kómeıdiń (keńirdektiń) bakterıaldyq ınfektsııasy.\r\n\r\n \r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nBakterıaldyq kóbinese, altyn tústi stafılokokk bakterııasynan bolady. Ádette, aýrý joǵarǵy tynys alý joldarynyń jaqynda bolǵan vırýstyq juqpasynan keıin paıda bolady. Traheıt kishkentaı balalarda jıi kezdesedi, sebebi, olardyń shaǵyn kómeıi isinýmen jeńil biteledi.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Qyspaq jótel (qylǵynatyndaı)\r\n* Tynys alýdyń qıyndaýy\r\n* Joǵary qyzba\r\n* Ysqyratyndaı shýly tynys alý (strıdor)\r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger naýqasty qarap, stetoskoptyń kómegimen ókpeni tyńdaıdy. Qaraýdyń barysynda tynys alý kezinde qabyrǵanyń arasyndaǵy bulshyq ettiń ishine qaraı tartylýy baıqalýy múmkin. Bul qabyrǵa aralyq retraktsııa atalady.\r\n\r\nAýrýdy anyqtaýdyń ádisteri:\r\n\r\n* Qandaǵy otteginiń deńgeıin anyqtaý\r\n* Muryn-jutqynshaqtan bakterııanyń ósindisin alý\r\n* Keńirdekten bakterııanyń ósindisin alý\r\n* Keńirdektiń rentgeni.\r\n \r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nTynys alýdyń máselelerin joıý úshin kóbinese, balanyń tynys alý joldaryna endotrahealdyq tútik atalatyn arnaıy tútikti engizý qajet bolady.\r\n\r\nBalaǵa kóktamyr arqyly antıbıotıkter engizý taǵaıyndalady. Qajet bolsa, medıtsına qyzmetkerleri tynys alýdy jáne qannyń ottegimen qanyǵýyn muqııat baqylaıdy.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\nÝaqytyly emdegende oń boljamdy.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nTynys alý joldarynyń bitelýi – ólim-jitimge aparýy múmkin.\r\nInfektsııalyq-ýyttyq shok – eger traheıt stafılokokk bakterııalarynan týyndaǵan bolsa.\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nTraheıt – shuǵyl medıtsınalyq kómekti talap etetin aýrý. Eger vırýstyq ınfektsııadan keıin balada kenetten joǵary temperatýra, ýshyǵatyn jótel, nemese tynys alýdaǵy máseleler paıda bolsa, shuǵyl medıtsınalyq járdem bólimshesine habarlasyńyz.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nBakterıaldyq traheıt; Jiti bakterıaldyq traheıt    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1158,'article','1161','Kóptegen mıeloma','qz','2018-08-08 05:32:57','2018-08-08 05:32:00','Kóptegen mıeloma (plazmatıkalyq jasýshalardaǵy isik) – bul obyr (rak) aýrýynyń sırek kezdesetin túri. Mı qabyqshalaryndaǵy aq qan túıirshikteriniń (plazmatıkalyq jasýshalardyń) kóbeıip ketkendiginen bolatyn aýrý. Obyr (rak) jasýshalary qan jasýshalaryn syǵyp shyǵaryp, sonyń saldarynan qandaǵy qyzyl túıirshikterdiń tómendeýine ákelip soǵady (anemııa).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1161',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','K','Kóptegen','y','   Kóptegen mıeloma Kóptegen mıeloma (plazmatıkalyq jasýshalardaǵy isik) – bul obyr (rak) aýrýynyń sırek kezdesetin túri. Mı qabyqshalaryndaǵy aq qan túıirshikteriniń (plazmatıkalyq jasýshalardyń) kóbeıip ketkendiginen bolatyn aýrý. Obyr (rak) jasýshalary qan jasýshalaryn syǵyp shyǵaryp, sonyń saldarynan qandaǵy qyzyl túıirshikterdiń tómendeýine ákelip soǵady (anemııa). Kóptegen mıeloma (plazmatıkalyq jasýshalardaǵy isik) – bul obyr (rak) aýrýynyń sırek kezdesetin túri. Mı qabyqshalaryndaǵy aq qan túıirshikteriniń (plazmatıkalyq jasýshalardyń) kóbeıip ketkendiginen bolatyn aýrý. Obyr (rak) jasýshalary qan jasýshalaryn syǵyp shyǵaryp, sonyń saldarynan qandaǵy qyzyl túıirshikterdiń tómendeýine ákelip soǵady (anemııa).\r\nPlazmatıkalyq jasýshalardyń kóbeıýi antıdenelerdiń sanyn arttyrady. Sondaı-aq plazmatıkalyq deneler súıektiń mújilýine sebepker bolady. Plazmatıkalyq jasýshalar súıekke shoǵyrlanyp alyp, plazmatsıtoma dep atalatyn shaǵyn issikke ulasyp ketýi de yqtımal.\r\nMıelomanyń eń kóp kezdesetin sımptomdary mynalar: salmaq joǵaltý, álsireý, sharshaý, súıekterdiń syrqyraýy, ókpeniń qabynýy, tyryssqaqtyq, búırek aýrýy. Eger aýrý omyrtqany zaqymdasa, onda ol búlinedi, julyndy janshyp ótedi.\r\nMıelomanyń naqty sebepteri áli tabylmady. Ázirge tekserýlerdiń nátıjesinde ol áıelderden qaraǵande 40-70 jas aralyǵyndaǵy erlerde kóp kezdesýde. 40 jasqa deıingilerde bul aýrý sırek kezdesedi.\r\nMıelomanyń kóbeıýin hımıoterapııanyń kómegimen emdeıdi, sebebi, anomaldy plazmatıkalyq jasýshalardyń sany sonda ǵana qysqarady. Al aýrýdy basý úshin antıbıotıkterdi, syrqyraǵandy toqtatý úshin basqa da dári-dármekterdi paıdalansa bolady. Súıek massalary zaqymdanǵan bolsa rentgenoterapııaǵa túsi kerek\r\n\r\nTegter: \r\nobyr\r\naryqtaý\r\nálsizdik\r\n hımıoterapııa \r\nsúıek kemigi \r\nanemııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1159,'article','1212','Bas aınalý','qz','2018-08-09 10:03:52','2018-08-09 10:02:00','__Bas aınalý__ -  dep,qozǵalysta týyndaǵanyńǵaısyzdyq sezimin, tipti qozǵalýǵa múldem múmkindik bolmaı qalǵan jaǵdaıdy aıtady.Qozǵalys sezimin ádette aınalý nemese aınaldyrý dep sıpattaıdy, sondaı-aq qulap bara jatqandaı nemese teńselip turǵandaı sezimder paıda bolýy múmkin.\r\nBas aınalǵannan adamnyń júregi aınyp, loqsyp qusyp jiberetin jaǵdaılary bolady. Ondaı jaǵdaıda, tepe-teńdikti saqtap, qozǵalý nemese turý qıynǵa soǵady.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1212',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bas','y','   Bas aınalý __Bas aınalý__ -  dep,qozǵalysta týyndaǵanyńǵaısyzdyq sezimin, tipti qozǵalýǵa múldem múmkindik bolmaı qalǵan jaǵdaıdy aıtady.Qozǵalys sezimin ádette aınalý nemese aınaldyrý dep sıpattaıdy, sondaı-aq qulap bara jatqandaı nemese teńselip turǵandaı sezimder paıda bolýy múmkin.\r\nBas aınalǵannan adamnyń júregi aınyp, loqsyp qusyp jiberetin jaǵdaılary bolady. Ondaı jaǵdaıda, tepe-teńdikti saqtap, qozǵalý nemese turý qıynǵa soǵady.\r\n Bas aınalý -  dep,qozǵalysta týyndaǵanyńǵaısyzdyq sezimin, tipti qozǵalýǵa múldem múmkindik bolmaı qalǵan jaǵdaıdy aıtady.Qozǵalys sezimin ádette aınalý nemese aınaldyrý dep sıpattaıdy, sondaı-aq qulap bara jatqandaı nemese teńselip turǵandaı sezimder paıda bolýy múmkin.\r\n\r\nBas aınalǵannan adamnyń júregi aınyp, loqsyp qusyp jiberetin jaǵdaılary bolady. Ondaı jaǵdaıda, tepe-teńdikti saqtap, qozǵalý nemese turý qıynǵa soǵady.\r\n\r\nBas aınalýdyń sebepterine: júıke, qan aǵymynyń nemese qulaqishilik máselelerdi jatqyzýǵa bolady.\r\nBas aınalýdyń sırek ustamalary ózdiginen ótýi múmkin. Eger bas jıi aınalyp nemese qatty aınalatyn bolsa, onda onyń sebebiniń ereksheligine  baılanysty em qoldanylady.\r\n\r\nBas aınalý, jıi bolatyn eki túrli sezimdi  sıpattaıdy. Mańyzdysy, siz  basyńyzdyń shynymen aınalyp turǵanyn bilýige tıissiz, ol úshin  der kezinde  «Meniń basym aınalyp tur»deýińiz kerek,  sebebionyń ózińiz úshin jáne dárigerińiz úshin, osy máseleniń basyn ashyp alýǵa septigi tıip qalýy ábden múmkin.\r\n\r\n•	Vertıgo – bul aınalańyzda esh qozǵalys bolyp turmasa da,  sizge bári teńselip turǵandaı kórinetin  sezim. Bul úrdis, ádette, aınalý sezimi retinde sıpattaldy, biraq ol qulaý nemese terbelis sezimin qamtýy da múmkin. Vertıgonyń saldarynan júrek aıný, qusý, júre almaý nemese tura almaý nemese jaraqat alý sııaqty qaýipti jaǵdaılar oryn alýy yqtımal.\r\n\r\n•	Talmaýraý– bul esten taný sekildi sezim. Qaltyraý  sezimi bolýy múmkin, bir orynda turý qıynǵa soǵady, biraq aınalý nemese aınaldyrý sezimi joq. Kóptegen naýqastar aýyrǵan kezde, osy talmaýraý jaǵdaıyn sezinedi. Biraq jatqan kezde bul sezimnen aıyǵýǵa bolady.\r\n\r\nEger de vertıgo nemesetalmaýraývırýsty ınfektsııa jáne allergııa kezinde baıqalsa qulaq aýrýlarynyń birine jatqyzsa bolady. Ádette Vertıgo, qulaqtyń ishki aýrýlarynda (mysaly, labırıntte  qulaqtyń jáne bastyń jaraqattarynda nemese qulaq perdesiniń qatersiz isikterinde  baıqalady.\r\n \r\nTegter:\r\n\r\nBas aınalý   \r\nVertıgo   \r\nBas aınalýdyń sebepteri  \r\nTalmaýraý   \r\nTepe-teńdiktiń joǵalýy \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1160,'article','1220','Bastyń shashty bóliginiń dermatomıkozy ','qz','2018-08-10 07:47:12','2018-08-10 07:46:00','__Bastyń shashty bóliginiń dermatomıkozy__-  bul bastyń syrtqy qabatynda jáne shashta paıda bolatyn sańyraýqulaq ınfektsııasy. Bul aýrý aǵylshynsha nusqasynda ringworms dep keledi, sonyń ishinde worms – qurt dep aýdarylady. Dermatomıkoz paıda bolǵan kezde kishkentaı kópirshik quıylǵan bórtpeler qurttyń pishinine uqsap qalady. Bul ataý sol úshin berilgen. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1220',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bastyń','y','   Bastyń shashty bóliginiń dermatomıkozy  __Bastyń shashty bóliginiń dermatomıkozy__-  bul bastyń syrtqy qabatynda jáne shashta paıda bolatyn sańyraýqulaq ınfektsııasy. Bul aýrý aǵylshynsha nusqasynda ringworms dep keledi, sonyń ishinde worms – qurt dep aýdarylady. Dermatomıkoz paıda bolǵan kezde kishkentaı kópirshik quıylǵan bórtpeler qurttyń pishinine uqsap qalady. Bul ataý sol úshin berilgen.  Bastyń shashty bóliginiń dermatomıkozy-  bul bastyń syrtqy qabatynda jáne shashta paıda bolatyn sańyraýqulaq ınfektsııasy. Bul aýrý aǵylshynsha nusqasynda ringworms dep keledi, sonyń ishinde worms – qurt dep aýdarylady. Dermatomıkoz paıda bolǵan kezde kishkentaı kópirshik quıylǵan bórtpeler qurttyń pishinine uqsap qalady. Bul ataý sol úshin berilgen. \r\n\r\nInfektsııadan  dene qyzaryp, jaralar paıda bolady, teriniń belgili bir bóligi titirkenetin bolady, iriń paıda bolýy múmkin (abstsess), shashtar qatty ári synǵysh keledi, shash arasynan óli qalyń teri shyǵa bastaıdy (qaıyzǵaq sekildi),  zaqymdanǵan jerdiń túkteri túsip qalady, sondaı-aq jumyr tyqyrlanýǵa deıin aparady.\r\n\r\nDermatomıkoz juqpaly aýrý. Ol adamdarmen qarym-qatynasta tez juǵady. Keıbir zattardan jáne janýarlardan, kóbine janýarlar men sańyraýqulaqtardan taraıdy. Keıbir tasymaldaýshy nysandar eshqandaı belgisi bolmasa da ınfektsııa juqtyryp júredi.\r\n\r\nBastyń shashty bóliginiń dermatomıkozynyń emi, ádette arnaıy sýsabyndar jáne sańyraýqulaqtarǵa qarsy preparattardy qamtıdy.\r\n \r\nTegter:\r\n\r\ndermatomıkoz \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1161,'article','1226','Anafılaktsııalyq shok (anafılaksııa)','qz','2018-08-10 07:54:59','2018-08-10 07:53:00','__Bul ne? Anafılaksııa__ –adam ómirine qaýip tóndiretin jáne búkil organızmdi zaqymdaıtyn aýyr allergııalyq reaktsııa. Ol aǵzaǵa belgili bir allergen áser etken sátten birneshe sekýndta nemese mınýtta damýy múmkin. Anafılaksııa da astma sııaqty tez paıda bolatyn allergııalyq serpinge jatady. Ekeýiniń aıyrmasy:  astma tek tynys alý joldaryn zaqymdaıdy, al,  anafılaktsııa  búkil organızmge taralatyn allergııalyq serpin. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1226',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Anafılaktsııalyq','y','   Anafılaktsııalyq shok (anafılaksııa) __Bul ne? Anafılaksııa__ –adam ómirine qaýip tóndiretin jáne búkil organızmdi zaqymdaıtyn aýyr allergııalyq reaktsııa. Ol aǵzaǵa belgili bir allergen áser etken sátten birneshe sekýndta nemese mınýtta damýy múmkin. Anafılaksııa da astma sııaqty tez paıda bolatyn allergııalyq serpinge jatady. Ekeýiniń aıyrmasy:  astma tek tynys alý joldaryn zaqymdaıdy, al,  anafılaktsııa  búkil organızmge taralatyn allergııalyq serpin.  Bul ne? Anafılaksııa –adam ómirine qaýip tóndiretin jáne búkil organızmdi zaqymdaıtyn aýyr allergııalyq reaktsııa. Ol aǵzaǵa belgili bir allergen áser etken sátten birneshe sekýndta nemese mınýtta damýy múmkin. Anafılaksııa da astma sııaqty tez paıda bolatyn allergııalyq serpinge jatady. Ekeýiniń aıyrmasy:  astma tek tynys alý joldaryn zaqymdaıdy, al,  anafılaktsııa  búkil organızmge taralatyn allergııalyq serpin.  \r\n\r\nAnafılaktsııanyń sımptomdary:\r\n•	Qyshyný \r\n•	Teride qyzyl bórtpelerdiń shyǵýy\r\n•	Tynys alýdyń qıyndaýy\r\n•	Belgili bir jerdiń nemese jalpy deneniń isinýi. Eger de erin, til, aýyz qýysy, jutqynshaq jaqtar isise, onda ol qaýipti, sebebi  odan adam tunshyǵýy múmkin.\r\n•	Ishtiń qurysýy.\r\n•	Qan qysymynyń tómendeýi, eseńgireý nemese esten taný. \r\n\r\nAdamǵa allergen áser etkennen keıin, sımptomdar neǵurlym tez damysa, solǵurlym anafılaktsııalyq serpin aýyr bolady. Anafılaktsııalyq reaktsııa – allergenmen alǵash janasqanda da, odan keıin janasqan kezde de nemese qaıtalap janasa bergende de damýy múmkin. Bul jerde allergenderdiń sany mańyzdy emes, olar az mólsherde bolsa da allergııalyq serpin damı beredi.\r\n\r\nEmdelýi: Anafılaktsııalyq serpin –  adam ómirine qaýipti, nemese, aýyr jaǵdaıǵa aparýy múmkin. Anafılaktsııalyq serpin bolǵanda árqashan jedel-járdem kómegi qajet. Em alǵashqy mınýttan-aq  júrgizilýi kerek jáne tez arada myna dárilerdi engizý kerek: adrenalın, antıgıstamındik preparattar,bronh keńeıtkishter, ınfýzııalyq suıyqtyqtar.\r\n\r\nTegter: \r\nAnafılaktsııalyq shok\r\nallergııa\r\nshok\r\nprednızolon\r\nadrenalın\r\nIsik\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1162,'article','1236','Ańqa, shyryshtardyń jınalyp qalýy','qz','2018-08-29 07:45:32','2018-08-29 07:42:00','Bul ne bolýy múmkin? Qabynýdyń saldarynan nemese potolagııalyq protsesterdiń áserinen muryn qoınaýyndaǵy ańqaǵa shyrysh jınalyp qalady. Sodan ańqaǵa jınalǵan shyrysh paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzda jaǵymsyz ıis, tamaqtyń qyryly, keıde entigý de paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1236',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Ańqa,','y','   Ańqa, shyryshtardyń jınalyp qalýy Bul ne bolýy múmkin? Qabynýdyń saldarynan nemese potolagııalyq protsesterdiń áserinen muryn qoınaýyndaǵy ańqaǵa shyrysh jınalyp qalady. Sodan ańqaǵa jınalǵan shyrysh paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzda jaǵymsyz ıis, tamaqtyń qyryly, keıde entigý de paıda bolady. Bul ne bolýy múmkin? Qabynýdyń saldarynan nemese potolagııalyq protsesterdiń áserinen muryn qoınaýyndaǵy ańqaǵa shyrysh jınalyp qalady. Sodan ańqaǵa jınalǵan shyrysh paıda bolady. Munyń saldarynan farıngıt, larıngıt, jótel, aýyzda jaǵymsyz ıis, tamaqtyń qyryly, keıde entigý de paıda bolady.\r\nBudan qutylý úshin qandaı amal qarastyrý kerek? Ańqaǵa jınalǵan shyryshtar kóbinese ózdiginen joıylady, al eger uzaqqa sozylyp, ketpeı  jatsa dári-dármekpen emdelý kerek.\r\n\r\nOTOLARINGOLOGTAN MINDETTI TÚRDE KEŃES ALÝ QAJET!\r\n\r\nTegter:\r\n Shyryshtyń jınalýy\r\nAńqa\r\nShyryshtyń shyǵýy\r\nGaımor\r\nfarıngıt\r\nlarıngıt\r\naýyzdan jaǵymsyz ıistiń shyǵýy\r\nqyryldaý\r\njınalǵan shyryshtyń joıylýy\r\nańqaǵa jınalǵan shyryshtyń áserinen demigý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1163,'article','1247','Beldemelik temiretki','qz','2018-09-06 09:51:11','2018-09-06 09:50:00','Beldemelik temiretki (beldemelik gerpes) -  bul  vırýstyq ınfektsııa.  Deneniń bir jaq bóliginde bórtpeler shyǵady,  1-2 kúnniń ishinde aýrý sezimderi  paıda bolyp, dene dýyldap ashıdy. Bórtpeler asqynyp kóldireı bastaıdy, keıin beti qabyrshyqtanady. Biraq, olar birneshe aptanyń ishinde joıylady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1247',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Beldemelik','y','   Beldemelik temiretki Beldemelik temiretki (beldemelik gerpes) -  bul  vırýstyq ınfektsııa.  Deneniń bir jaq bóliginde bórtpeler shyǵady,  1-2 kúnniń ishinde aýrý sezimderi  paıda bolyp, dene dýyldap ashıdy. Bórtpeler asqynyp kóldireı bastaıdy, keıin beti qabyrshyqtanady. Biraq, olar birneshe aptanyń ishinde joıylady. Beldemelik temiretki (beldemelik gerpes) -  bul  vırýstyq ınfektsııa.  Deneniń bir jaq bóliginde bórtpeler shyǵady,  1-2 kúnniń ishinde aýrý sezimderi  paıda bolyp, dene dýyldap ashıdy. Bórtpeler asqynyp kóldireı bastaıdy, keıin beti qabyrshyqtanady. Biraq, olar birneshe aptanyń ishinde joıylady.\r\n\r\nTemiretki sheshek aýyrýynyń vırýstarynan paıda bolady. Sheshek aýyrýymen aýyrǵan adamdardyń júıke tinderinde qalyp qoıǵan vırýs kez –kelgen ýaqytta qaıta belsendilik tanytady.  Sheshek aýyrýy kóbinese egde jastaǵy jáne ımmýndyq  júıesi álsiregen adamdarda strestiń, jaraqattyń nemese basqa da faktorlardyń áserinen paıda bolady. Vırýstyń qaıta órshýine neniń áseri bolatyny naqty belgisiz.\r\n\r\nTemiretkimen zaqymdanǵan adamnyń denesindegi kóldiregen jerleri qabyrshyqtanbasa, odan vırýs taralýy múmkin. Temiretkiniń jaıylyp ketýi, buryn adam aýyrmaǵan bolsa nemese ekpe egilmegen jaǵdaıda, sheshek aýrýyna shaldyqtyrýy múmkin.  \r\n\r\nDári-dármekter bórtpeden jáne aýyrsynýdan bolatyn jaǵymsyz áserdi báseńdetedi. Keıbir adamdarda bórtpeler joıylǵannan keıin de aýrý sezimderi jalǵasa beredi (postgerpestik nevralgııa).\r\nTeriniń jalpy problemalary (erlerde | áıelderde)\r\n\r\nTegter: \r\ntemiretki   \r\nsheshek aýrýy   \r\nvırýs     \r\nbórtpe     \r\nkóldireý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1164,'article','1330','Hondrogenez','qz','2018-10-10 11:55:44','2018-10-10 11:54:00','__Hondrogenez__ (hondromalaktsııa dep te atalady ) – negizinen tizeniń artqy jaǵyndaǵy tegis shemirshektiń  patologııalyq jumsarýy nemese buzylýy.  Tize búgip otyrý  barysynda,   baspaldaqtarmen tómen túskende, uzaq ýaqyt boıy otyrǵanda shemirshektiń aýyrsynýy paıda bolady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1330',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','H','Hondrogenez','y','   Hondrogenez __Hondrogenez__ (hondromalaktsııa dep te atalady ) – negizinen tizeniń artqy jaǵyndaǵy tegis shemirshektiń  patologııalyq jumsarýy nemese buzylýy.  Tize búgip otyrý  barysynda,   baspaldaqtarmen tómen túskende, uzaq ýaqyt boıy otyrǵanda shemirshektiń aýyrsynýy paıda bolady. Hondrogenez (hondromalaktsııa dep te atalady ) – negizinen tizeniń artqy jaǵyndaǵy tegis shemirshektiń  patologııalyq jumsarýy nemese buzylýy.  Tize búgip otyrý  barysynda,   baspaldaqtarmen tómen túskende, uzaq ýaqyt boıy otyrǵanda shemirshektiń aýyrsynýy paıda bolady.\r\n\r\nTegter: \r\nshemirshektiń hondrogenezi,   \r\ntize býyndaryndaǵy shemirshektiń jumsarýy\r\nTize býynynyń qozǵalysyndaǵy qıyndyqtar \r\n\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1165,'article','69','Амебалық дизентерия','kz','2018-07-12 11:33:28','2018-07-12 11:31:00','Амебалық дизентерия (амебиаз) — қарапайымдыларға жататын паразиттік - гистолитикалық амебадан (Entamoeba histolytica) туындайтын ауру. Паразит  тоқ ішекті зақымдайды. Көп жерде кездеседі, әсіресе, ыстық ауа райы болатын елдерде жиі кездеседі.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=69',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Амебалық','y','   Амебалық дизентерия Амебалық дизентерия (амебиаз) — қарапайымдыларға жататын паразиттік - гистолитикалық амебадан (Entamoeba histolytica) туындайтын ауру. Паразит  тоқ ішекті зақымдайды. Көп жерде кездеседі, әсіресе, ыстық ауа райы болатын елдерде жиі кездеседі. Амебалық дизентерия (амебиаз) — қарапайымдыларға жататын паразиттік - гистолитикалық амебадан (Entamoeba histolytica) туындайтын ауру. Паразит  тоқ ішекті зақымдайды. Көп жерде кездеседі, әсіресе, ыстық ауа райы болатын елдерде жиі кездеседі.\r\n\r\nАмеба екі түрде тіршілік етеді:\r\n\r\n·         трофозоит — вегетативті (көбейетін) белсенді түрі, ішекте мекендейді, адам организмінен тыс тіршілігін жояды.\r\n\r\n·         циста — тыныш күйдегі белсенді емес түрі, осы цистаның көмегімен амебиаз таралады.\r\n\r\nЕгер организмге трофозоиттер түссе, олар ауруды туындатпайды, себебі, асқазанда  жойылады. Цисталар организмге түсіп, асқазаннан ішекке өтеді және трофозоит түріне айналады. Трофозоит ішекте белсенді көбейеді және дизентерияны туындатады, егер Entamoeba histolytica штаммы инвазивті болса. Ішекте жылжып, трофозоиттің тығыз қорғаныс қабығы болады, цистаға айналып, сыртқы ортаға шығады. Трофозоиттердің шығуы іш өтуінде болады, және әдетте, тез жойылады. Осылайша, цисталар - паразиттің жаңа адамды зақымдайтын түрі.\r\n\r\nЖұқпалану жұқпалы нәжіспен жанасуда орын алады, бұл нашар санитарлық және гигиеналық жағдайда, жұқпалы адаммен жыныстық қатынаста орын алуы мүмкін. Нәжістермен ластанған қол, су немесе адамның нәжісі тыңайтқыш ретінде қолданылып, өсірілген көкөніс-жемістер арқылы берілуі ықтимал.\r\n\r\nБұл кезде қандай көрініс болады?\r\n\r\nЖұқпаланған адамдардың 90% - симптомсыз амеба тасымалдағыштары. Көбінесе, амебиаздың симптомдары анықталмағандықтан, адамдар ұзақ уақыт осы аурумен өмір сүруі мүмкін. Бұл іштегі ауырсыну, диарея, іштің кебуі, нәжісте қан, кейде дене температурасының артуы мүмкін. Біртіндеп, адамда қажып, арықтау  (кахексия) және анемия пайда болады.\r\n\r\nАмебалық колит (амебалық дизентерия) цистаның ішекке түсуінен кейін 2-6 апта өткенде дамиды. Біртіндеп іште ауырсыну және әлсіз іш өтуі пайда болады, одан кейін, өзін нашар сезіну, арықтау, іштің төменгі жағы тұтастай ауырсынуы немесе бел тұтастай ауыруы мүмкін. Ең қауіптісі, трофозоиттер ішек қабырғасына енуі мүмкін. Бұл жағдайда эпителийдің бұзылуы, ішек қантамырларының зақымдануы және терең ойық жаралар пайда болады. Клиникалық түрде тоқ ішектің өне бойында ауырсыну, сілемей мен қанның көп мөлшері араласқан жиі аздаған нәжіс («қызғылт қоймалжыңға дейін»), температураның артуы, жалпы әлсіздік, тәбетті жоғалту орын алады. \r\n\r\nҮрдіске бүйен тартылса, ауру жіті аппендицитке ұқсайды. Клиникалық көріністері аса дамығанда нәжіс тәулігіне 10-12 ретке дейін жиілейді. Нәжісте нәжіске қарағанда қан, сілемей көп болады. Бактериалдық себепті іш өтуінен айырмашылығы - амебалық колит науқастардың 40%-нан кемінде қызбамен қосарланады.\r\n\r\nКейде ісік тәрізді түзіліс – амебома қалыптасады, бұл ішектің түйнелісіне апаруы мүмкін.\r\n\r\nЕгер трофозоиттер ішек қабырғасы арқылы өтсе, бұл іш қуысының қабынуына –перитонитке апаруы мүмкін.\r\n\r\nЕмдеуді  тек талдау нәтижесі бойынша, дәрігер ғана тағайындайды. Жақсы емдеу әсеріне екі препаратты қолданумен жетуге болады: метронидазол – трофозоиттерді жоятын, және дийодгидросихинол – цистаға қарсы бағытталған. Емдеуден кейін 1, 3 және 6 ай өткенде нәжістің қайта талдауын өткізіп, емдеудің тиімділігін тексеру қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1166,'article','84','Асқазан мен ұлтабардың ойық жарасы','kz','2018-07-16 03:22:11','2018-07-16 02:49:00','Ойықжара ауруы — бұл кезде адамның асқазанының және/немесе ұлтабарының (қақпадан кейін келетін аш ішектің бастапқы бөлігі) қабырғасында терең ақаулар мен ойық жаралар пайда болады\r\n\r\nКөбінесе, ойық жаралар асқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабатында пайда болады, яғни, асақазан қабырғасының беткері қабатында. Алайда, ойық жаралар тереңірек қабатта да пайда болуы мүмкін (бұлшық еттік және/немесе сірнелік).','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=84',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','А','Асқазан','y','   Асқазан мен ұлтабардың ойық жарасы Ойықжара ауруы — бұл кезде адамның асқазанының және/немесе ұлтабарының (қақпадан кейін келетін аш ішектің бастапқы бөлігі) қабырғасында терең ақаулар мен ойық жаралар пайда болады\r\n\r\nКөбінесе, ойық жаралар асқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабатында пайда болады, яғни, асақазан қабырғасының беткері қабатында. Алайда, ойық жаралар тереңірек қабатта да пайда болуы мүмкін (бұлшық еттік және/немесе сірнелік). Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nОйықжара ауруы — бұл кезде адамның асқазанының және/немесе ұлтабарының (қақпадан кейін келетін аш ішектің бастапқы бөлігі) қабырғасында терең ақаулар мен ойық жаралар пайда болады.\r\n\r\n\r\n\r\nАдамның асқазан-ішек жолдары\r\n\r\nКөбінесе, ойық жаралар асқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабатында пайда болады, яғни, асақазан қабырғасының беткері қабатында. Алайда, ойық жаралар тереңірек қабатта да пайда болуы мүмкін (бұлшық еттік және/немесе сірнелік).\r\n\r\n\r\n\r\nАсқазандағы немесе ұлтабардағы ойық жара ауруы – асқазанның немесе аш ішектің жоғарғы бөлігінің (ұлтабар) сілемей қабатындағы терең ақау.\r\n\r\nОйық жара – асқазан қабырғасының сілемей қабатының қабынған терең ақауы. Қабыну, инфекциялық немесе қатерлі жағдайлардан туындайды.\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nСебептері\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жара ауруының дамуының басты себебі - Helicobacter pylori (H.pylori) бактериясы. Асқазанның ойық жарасынан зардап шегетін адамдардың көпшілігінде бұл бактериялар асқазан-ішек жолдарында өмір сүреді. Дегенмен, асқазанында H.pylori. бактериясы табылған адамдардың барлығында ойық жара ауруы дами бермейді.\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жара ауруының пайда болуының және дамуының қаупін арттыратын факторларды әсер етуге болатын және әсер етуге болмайтын түрге бөлуге болады:\r\n\r\nӘсер  етуге болатын факторларға жататындар:\r\n\r\n·       Жүйкелік-психикалық факторлар (күйзелістер). Асқазанда тұз қышқылының өндірілуі, сондай-ақ, оның қимылдау қабілеті жүйке жүйесінің жағдайымен өзара байланыста. Ойық жара ауруына шалдыққан науқастардың 50-60 пайызында невроздар мен депрессиялар байқалады.\r\n\r\n·       Алкогольді шамадан артық тұтыну\r\n\r\n·       Ацетилсалицил қышқылын (аспиринді), ибупрофенді, напроксенді, немесе басқа стероидты емес қабынуға қарсы препараттарды (НПВП) ұдайы қабылдау. Аспиринді немесе басқа НПВП кейде қабылдау қауіпсіз.\r\n\r\n·       Темекі шегу\r\n\r\nӘсер  етуге болмайтын факторларға жататындар:\r\n\r\n* Тұқым қуалау\r\n* Науқастың жынысы мен жасы\r\n \r\n\r\nСимптомдары\r\n\r\nКіші ойықжаралар қандай да бір симптомдарды туындатпайды. Ал кейбір ойықжаралар күрделі қан кетуін туындатады.\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жара ауруына келесілер тән:\r\n\r\n·       Іштің жоғарғы бөлігінде (эпигастральдық аумақ) күйдіретін, сыздайтын, ұстама тәрізді ауырсыну. Әдетте, асқазанның ойық жарасында ауырсыну тамақ ішкеннен кейін 30-60 минут өткенде пайда болады, ал ұлтабардың ойықжарасында ауырсыну аш қарынға  пайда болады - “аштық ауырсыну ”, тамақ ішкеннен кейін басылып, 2-3 сағат өткеннен кейін қайта пайда болады, сондай-ақ, түнгі ауырсынулар.\r\n\r\n·       Жүрек айнуы және құсу. Құсқаннан кейін жеңілдеу сезімі пайда болады, ауырсыну азаяды немесе жойылады.\r\n\r\n·       Қыжыл (күйдіру сезімі, өңештің бойымен таралатын)\r\n\r\n·       Қан аралас немесе тым қошқыл нәжіс\r\n\r\n·       Салмақ жоғалту\r\n\r\n·       Жиі іш қатуы\r\n\r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жарасын анықтау ойық жараның өлшемі мен орналасқан жерін анықтауға, сондай-ақ,  хеликобактериозды (Helicobacter pylori қоздырғышын),  асқазанның қышқылдығын анықтауға негізделеді.  \r\n\r\nАрнайы диагностика әдісі - фиброгастродуоденоскопия (ФГДС). Әдіс асқазан қабырғасының немесе ұлтабардың беткері қабатын (сілемей қабығы) өңеш арқылы асқазанға енгізілетін зондпен қарау.\r\n\r\n\r\n\r\nФиброгастродуоденоскопия (ФГДС) – ақау іздеу үшін асқазан мен ұлтабарға өңеш арқылы эндоскопты (шағын иілгіш түтік, ұшында камера мен шамы бар) енгізу. Бұл кезде көптеген ойық жара ауруларының негізгі себебі - Helicobacter Pylori бактерияларын анықтау үшін арнайы биопсиялық қысқыш арқылы тін үлгілері де алынады. Эндоскопия процедурасы кезінде ойықжарадан күшті қан кетуі болса, ауырсынуды басатын укол салынуы мүмкін.\r\n\r\nБұл әдіс асқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабығының беткері қабынуы болатын гастрит пен гастродуодениттен ойықжараны ажыратуға көмектеседі.\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың сілемей қабатындағы қабыну үрдісі әдетте, шағын (диаметрі бірнеше см) дөңгелек түзіліс, шеттері көтеріңкі, бұл қарқынды қабынуды білдіреді (қабыну белі).\r\n\r\nХеликобактериозды анықтау үшін екі негізгі әдіс қолданылады:\r\n\r\n* Микроскоптың көмегімен асқазанның сілемей қабаты тіндерінде бактерияларды анықтау\r\n* Науқастың қанындағы Helicobacter pylori қарсы антиденелерді анықтау (бөгде организмдерді, мысалы, бактериялар мен вирустарды анықтап, жоятын қандағы ақуызды қосылыстар).\r\n \r\nДұрыс және тиімді емдеуді тағайындау үшін ФГДС кезінде асқазанның рН-метриясын жүргізеді (қышқылдық деңгейін анықтау).\r\n\r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\nОйық жара ауруын емдеудің негізгі бөліктері:\r\n\r\n·         хеликобактер инфекциясын жоюға бағытталған емдеу,\r\n\r\n·         асқазанның қышқылдығын азайтуға және ойық жараға өң бітіруді ынталандыруға бағытталған емдеу,\r\n\r\n·         емдәм ұстану.\r\n\r\nОйық жара ауруын емдеу оның ауырлық дәрежесіне байланысты және консервативті (науқастың ауру тәртібін оңтайландыру, емдәмдік ұсыныстарды қадағалау, антибиотиктерді және сөлденуге қарсы препараттарды қолдану) немесе хирургиялық (аурудың асқынған түрлерінде) жолдары болады.\r\n\r\n \r\nОйық жара ауруын дәрілермен емдеуге асқазанның тұз қышқылының бөлінуін азайтатын препараттар  кіреді. Егер ойық жара Helicobacter рylor жұқпаланудан болса, дәрігер қосымша түрде антибактериалдық препараттарды кемінде, 7 күнге тағайындайды.\r\n\r\n\r\nАурудың болжамы\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жарасын емдемесе, қайталануы мүмкін. Алайда, дәрігердің барлық тағайындауын қадағалауда, берілген дәрілерді уақытылы қабылдауда  H.Pylori инфекциясын толық емдеп жазуға болады және қайталану мүмкіндігі айтарлықтай азаяды.\r\n\r\n\r\nМүмкін асқынулары\r\n\r\n·       ішкі қан кетуі\r\n\r\n·       асқазан қақпағының саңылауының тарылуы (обструкциясы)\r\n\r\n·       іш қуысындағы қабыну (перитонит)\r\n\r\n·       Асқазанның немесе ұлтабардың перфорациясы (асқазан немесе ұлтабар бойы өтетін саңылау тін перфорациясы аталады.)\r\n\r\n\r\n\r\nАсқазанның немесе ұлтабардың ойық жара ауруы төтенше жағдайларға апаруы мүмкін. Қан кету белгісі болуында немесе болмауында іштегі күшті ауырсыну асқазан немесе ұлтабарда ойық жараның тесілуін көрсетуі мүмкін. Қошқыл түсті сұйықтықпен құсу немесе қара нәжістің болуы күрделі қан кетуін көрсетуі мүмкін.\r\n\r\n\r\nҚашан дәрігердің көмегіне жүгіну қажет\r\n\r\nБірден дәрігерге көрініңіз, егер:\r\n\r\n·       Іштің жоғарғы бөлігінде (эпигастрийде) кенет, күрт ауырсыну пайда болса\r\n\r\n·       Жүрек айнуы, қан аралас құсу байқалса\r\n\r\n·       Айқын әлсіздік байқалса\r\n\r\n·       Нәжісте қан араласқан\r\n\r\n\r\nАлдын алу\r\n\r\nАспирин қабылдаудан алшақ болыңыз\r\n·       Темекі шегуді қойыңыз\r\n\r\nАлкоголь тұтынуды шектеңіз.\r\n\r\nАқпарат көзі: АҚШ Ұлттық денсаулық институттарының мәліметтер қоры:\r\n\r\nhttp://www.nlm.nih.gov/medlineplus/\r\n\r\nМатериалды дайындағандар: Ольга Ли, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nИльшат Махпиршаев, HealthСity жобасының дербес үйлестірушісі\r\n\r\nРедакциялық алқа:\r\n\r\nАлмаз Шарман, медицина профессоры\r\n\r\nЛәзат Ақтаева, м.ғ.д.\r\n\r\nШыңғыс Жұмағұлов, zdrav.kz порталының контент-менеджері     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1167,'article','119','Диабет','kz','2018-07-17 08:42:29','2018-07-17 08:26:00','Диабет – бұл қандағы қанттың деңгейінің артуымен сипатталатын созылмалы ауру.\r\n\r\nИнсулин – ұйқыбезінің қандағы қант деңгейін бақылау үшін өндіретін гормоны. Диабет инсулиннің өндірілуінің төмендеуімен, инсулинге тұрақтылықпен (төтемелілік) немесе екі себептің де салдарына байланысты болуы мүмкін. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=119',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Д','Диабет','y','   Диабет Диабет – бұл қандағы қанттың деңгейінің артуымен сипатталатын созылмалы ауру.\r\n\r\nИнсулин – ұйқыбезінің қандағы қант деңгейін бақылау үшін өндіретін гормоны. Диабет инсулиннің өндірілуінің төмендеуімен, инсулинге тұрақтылықпен (төтемелілік) немесе екі себептің де салдарына байланысты болуы мүмкін.  Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nДиабет – бұл қандағы қанттың деңгейінің артуымен сипатталатын созылмалы ауру.\r\n\r\n \r\nСебептері\r\n\r\nИнсулин – ұйқыбезінің қандағы қант деңгейін бақылау үшін өндіретін гормоны. Диабет инсулиннің өндірілуінің төмендеуімен, инсулинге тұрақтылықпен (төтемелілік) немесе екі себептің де салдарына байланысты болуы мүмкін. \r\n \r\n\r\n\r\nҚант диабетінің мәнін түсіну үшін қалыпты үрдісті түсіну қажет, ол кезде тағам ыдырайды және организм оны энергияны өндіру үшін қолданады. Ас қорыту кезінде келесі үрдістер жүреді:\r\n\r\n* Глюкоза аталатын қант қан ағымына түседі. Глюкоза - организм үшін энергия көзі.\r\n* Ұйқыбезі аталатын ағза инсулинді өндіреді. Инсулиннің ролі – глюкозаның қан ағымынан бұлшық етке, май жасушаларына және бауыр жасушаларына тасымалдануында, оларда энергетикалық қуат көзі ретінде қолданылады. \r\n \r\n\r\n\r\nҚант диабеті бар адамдарда қант деңгейі жоғары, себебі, организм глюкозаны энергияға айналдыру үшін май жасушаларына, бауырға және бұлшық етіне тасымалдай алмайды. Бұл келесі себептерден болады:\r\n\r\n* Ұйқыбезі инсулиннің жеткілікті мөлшерін өндірмейді\r\n\r\n* Жасушалар инсулинге серпін бермейді\r\n\r\n* Екі себептің де салдары.\r\n\r\nҚант диабеті екі түрлі болады. Осы түрлердің әрқайсысы үшін пайда болу себебі және қауіп факторлары әр түрлі:\r\n\r\n* 1 типті қант диабеті  кез келген жаста папйда болуы мүмкін, бірақ, ол көбінесе балаларда, жасөспірімдер мен жас адамдарда анықталады. Аурудың бұл түрінде организм инсулинді аз өндіреді немесе өндірмейді. Нақастар күнделікті инсулинді егуге мұқтаж. Аурудың пайда болуының нақты себебі белгісіз.\r\n\r\n* 2 типті қант диабеті диабеттің көпшілік жағдайларын құрайды. Ол көбінесе, ересектерде пайда болады. Бірақ, балалар мен жастардың арасында семіздіктің кең таралғандығына сай олардың арасында да диабеттің бұл түрі кездесе бастады. 2 типті диабеті бар адамдардың көпшілігі өздерінің бұл ауруға шалдыққандарын білмейді.\r\n\r\n* Қант диабетінің басқа себептері де бар, ал кейбір науқастарды ешқандай топқа жатқызуға келмейді.\r\n\r\nГестациялық диабет – қандағы қант деңгейінің артуы, ол алғаш рет әйелдерде жүктілік кезінде пайда болады.\r\n\r\n \r\nСимптомдары\r\n\r\nҚандағы қант деңгейінің жоғары болуы келесі симптомдарды туындатуы мүмкін:\r\n\r\n* Көрудің айқын еместігі\r\n\r\n* Шөлдеу сезімі\r\n\r\n* Шаршау  \r\n\r\n* Ашығу\r\n\r\n* Несептің жүруінің жиілеуі\r\n\r\n* Салмақ жоғалту\r\n\r\n2 типті диабет баяу дамитындықтан, қандағы қант деңгейі жоғары болатын адамдарда ауру ұзақ уақыт бойы симптомдарсыз өтуі мүмкін.\r\n\r\n1 типті диабеттің симптомдары тез дамиды. Диагноз қойылған кезде адамдардың ауруға шалдығуы ушығады.\r\n\r\nАурудың ұзақ уақыт бойы өтуі салдарынан диабет басқа күрделі мәселелерге апаруы мүмкін. Бұл мәселелер диабеттік асқынулар ретінде белгілі, оларға жататындар:\r\n\r\n* Көру мәселелері (әсіресе, түнде), жарыққа сезімталдық, көруді жоғалту\r\n* Аяқтағы немесе табандағы ауырсынатын ойық жаралар, олар емделмеген жағдайда аяқтың немесе табанның бөлігін жоғалтуға апаруы мүмкін.\r\n* Нервтердің зақымдануы, оның салдарынан ауырсыну, шаншу және сезімталдықты жоғалту, ас қорыту мәселелері, эрекцияның бұзылысы пайда болуы мүмкін.\r\n* Бүйректің мәселелері, бұл  бүйрек жеткіліксіздігіне апаруы мүмкін.\r\n* Иммундық жүйенің әлсіреуі, бұл да жиі инфекцияларға апаруы мүмкін.\r\n* Жүрек талмасының немесе инсульттің пайда болу ықтималдығының артуы. \r\n \r\n\r\nДиагностика\r\n\r\nНесеп талдауы қандағы қанттың жоғары деңгейін көрсетуі мүмкін. Бірақ, қант диабеті тек несеп талдауы бойынша ғана анықталмайды.\r\n\r\nДәрігер диабеттің болуын  қандағы қант деңгейі 200 мг/дл артық болғанда болжайды. Диагноздың расталуы үшін келесі тексерулерді өткізу қажет:\r\n\r\nҚан талдауы:\r\n\r\n* Аш қарынға глюкозаның деңгейін анықтау - қант диабеті қойылады, егер бұл деңгей  келесі көрсеткіштен: «126 мг/дл» - екі есеге асатын болса. 100 - 126 мг/дл арасындағы деңгей ашқарынға гликемия бұзылысы немесе диабет алды аталады. Бұл  2 типті қант диабеті пайда болуының қауіп факторы.\r\n\r\n* HbA1c (гликозилденген гемоглобин) деңгейін анықтау\r\n\r\n# Нормасы: 5.7% кем\r\n\r\n# Диабет алды: 5.7% - 6.4%\r\n\r\n# Диабет: 6.5% немесе одан жоғары.\r\n\r\n* Глюкозаға төзімділік тесті - қант диабеті қойылады, егер қандағы глюкозаның деңгейі глюкоза қабылдағаннан кейін 2 сағат өткенде 200 мг/дл асатын болса. (бұл тест 2 типті диабетті анықтау үшін жиі қолданылады).\r\n\r\nАурудың қандай да бір симптомдарынсыз 2 типті қант диабетіне скринингті өту келесі адамдарға ұсынылады:\r\n\r\n* Артық салмағы бар балалар және қант диабеті дамуының басқа қауіптері бар балалар 10 жасынан бастап, әр 2 жыл скринингтен өтуі тиіс.\r\n* Артық салмағы бар ересектер (дене салмағының индексі - ДСИ &gt; 25 болса) басқа қауіп факторлары болуында.\r\n* 45 жастан асқан ересектер әр 3 жыл сайын скринингтен өтуі тиіс.\r\n         \r\n\r\nЕмдеу\r\n\r\n2 типті қант диабеті өмір салтын өзгеруінде, әсіресе, салмақ азайту мен емдәм сақтауда, кері қайтуы байқалады. Сонымен қатар, 2 типті қант диабеті салмақ азайту операцияларынан кейін де қайтуы мүмкін.\r\n\r\n1 типті қант диабеті емделмейді. Қандағы қант деңгейін бақылау үшін  науқастарға инсулин препаратын енгізу қажет.\r\n\r\n1 және 2 типті диабетті емдеуге дәрілік препараттар, емдәм сақтау және дене жаттығулары жатады, бұл шаралар қандағы қант деңгейін бақылауға арналған.\r\n\r\nҚандағы қант және холестерин деңгейін, артериалдық қысымды ұдайы бақылау бүйректің, көздің, жүйке жүйесінің ауруларының, инфаркт пен инсульттің даму қаупін азайтуға көмектеседі.\r\n\r\nДиабеттің асқынуының алдын алу үшін жылына кемінде, 2-4 рет дәрігерге барып тұру қажет. Мәселелер туралы дәрігермен кеңесіңіз. Диабетті бақылау туралы дәрігердің кеңесін орындаңыз.\r\n\r\n \r\nАлдын алу\r\n\r\nБелсенді өмір салтын ұстану және оңтайлы дене салмағын сақтау 2 типті қант диабетінің пайда болуының алдын алуы мүмкін.\r\n\r\n1 типті қант диабетінің алдын алуға келмейді.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1168,'article','171','Көз қимылының бұзылыстары','kz','2018-07-24 11:40:55','2018-07-24 11:37:00','Нысанға қараған кезде  екі көзді тігу үшін бірнеше бұлшық еті әрекет етеді.  Бұлшық етте мәселелер пайда болса, көздің үйлесімді жұмысы бұзылады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=171',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','К','Көз','y','   Көз қимылының бұзылыстары Нысанға қараған кезде  екі көзді тігу үшін бірнеше бұлшық еті әрекет етеді.  Бұлшық етте мәселелер пайда болса, көздің үйлесімді жұмысы бұзылады. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖалпы ақпарат\r\n\r\nНысанға қараған кезде  екі көзді тігу үшін бірнеше бұлшық еті әрекет етеді.  Бұлшық етте мәселелер пайда болса, көздің үйлесімді жұмысы бұзылады.\r\n\r\n \r\nКөздің құрылысы және қызметі\r\n\r\n\r\n \r\nКөз – сфера тәрізді көру ағзасы. Ол сұйықтыққа толы. Аққабықтан, мөлдірқабықтан тұратын көздің сыртқы қабаты қорғаныс қызметін атқарады. Көздің ортаңғы қабаты тамырлардан тұрады. Ішкі қабаты (торқабық) нервтерден және жарық-түске сезімтал жалғамдардан тұрады. Сондай-ақ, мөлдірқабықтың артында орналасқан нұрлы қабық бар, ол –жұқа қозғалмалы пластина, ортасында қарашық аталатын дөңгелек ойығы бар. Оның артында қарақ (көз бұршағы) орналасқан, ол – линза түріндегі мөлдір созылмалы дене, оның басты қызметі – жарықты сындыру. Конъюнктива – қабақтың ішкі бөлігін жауып тұратын сілемей қабығы.\r\n\r\nЖарық көзге мөлдірқабық арқылы өтеді. Көз арқылы жарықтың өтуінде мөлдірқабық қарашықтың пішіні өзгеру есебінен кеңейіп, көзге көбірек жарықты өткізеді немесе тарылып, оны шектейді. Одан кейін линзалар жарықтың торқабыққа тура шоғырланып түсуі үшін  өздерінің пішінін өзгертеді. Жарық көру нервісі арқылы миға нерв сигналдарын берудің химиялық үрдісін іске қосатын фоторецепторларды қоздырады.\r\n\r\nМида осы нерв импульстарын өңдеу және тұтас бейне қалыптастыру жүреді.\r\n\r\n \r\nКөз қимылы бұзылыстарының түрлері\r\n\r\nКөз қимылы бұзылыстарының түрлері көп. Жиі кездесетіндері:\r\n\r\n* Қылилық – көздің қимылы үйлесімсіз болатын ауру, бұл кезде көру осьтері бір нысанға түйіспейді.\r\n* Нистагм – көздің тез, бақылауға келмейтін қимылы, бұлар кейде «билеп тұрғандай» көз аталады.\r\n Көз қимылы бұзылыстарының кейбірі туғаннан болады. Басқалары өмір бойында дамиды және жарақат секілді мәселелерге байланысты болады.\r\n\r\n \r\nЕмдеу\r\n\r\nЕмдеуге көзәйнек киіп жүру, көздің бұлшық етін жаттықтыру үшін жаттығу жасау және оперативтік араласу жатады. Көз қимылы бұзылыстарының кейбірі, мысалы, нистагм емделмейді.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1169,'article','511','Үшінші дәрежелі күйік','kz','2018-09-03 08:04:31','2018-09-03 08:03:00','__Үшінші дәрежелі күйік (ҮДК) __ - бұл күйік  терінің барлық қабатын  зақымдайды. Терінің қайта қалпына келу қабілетін жоғалтатын, өте күрделі күйік.\r\n \r\n__ҮДК қатты ауртады.__ Ол бастапқыда жүйкеге әсер ете қоймайды. ҮДК басқан кезде-ақ, қарақошқыл түсті болып құрғақ қатты қабыршақтар пайда болды. \r\nКөбінесе ҮДК будан, ыстық майдан, химиялық заттан, ыстық судан, электр тоғынан болады. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=511',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ү','Үшінші','y','   Үшінші дәрежелі күйік __Үшінші дәрежелі күйік (ҮДК) __ - бұл күйік  терінің барлық қабатын  зақымдайды. Терінің қайта қалпына келу қабілетін жоғалтатын, өте күрделі күйік.\r\n \r\n__ҮДК қатты ауртады.__ Ол бастапқыда жүйкеге әсер ете қоймайды. ҮДК басқан кезде-ақ, қарақошқыл түсті болып құрғақ қатты қабыршақтар пайда болды. \r\nКөбінесе ҮДК будан, ыстық майдан, химиялық заттан, ыстық судан, электр тоғынан болады. \r\n Үшінші дәрежелі күйік (ҮДК)  - бұл күйік  терінің барлық қабатын  зақымдайды. Терінің қайта қалпына келу қабілетін жоғалтатын, өте күрделі күйік.\r\n \r\nҮДК қатты ауртады. Ол бастапқыда жүйкеге әсер ете қоймайды. ҮДК басқан кезде-ақ, қарақошқыл түсті болып құрғақ қатты қабыршақтар пайда болды. \r\nКөбінесе ҮДК будан, ыстық майдан, химиялық заттан, ыстық судан, электр тоғынан болады. \r\n \r\nҮДК- ке ұрынғанда ең қауіпті мәселе – инфекция. Сол үшін дәрігердің көмегіне жүгінген дұрыс. Терінің аз бөлігі күйген кезде, оның айналасындағы сау жерлер қайта қалпына келеді. Ал күйік терінің көп бөлігін зақымдаған жағдайда, оны  хирургиялық жолмен жамау қажет. \r\n \r\nТегтер: \r\nқатты күйік\r\nтерінің астындағы майлы жасұнық\r\nқайта қалпына келуі\r\nқатты ауырсыну\r\nкүйген кездегі көпіршіктер\r\nқұрғақкүйік\r\nкүйікті хирургиялық жамау\r\nкүйікті емдеу\r\nтерінің түсуі \r\nөзгеру\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1170,'article','515','Белдемелік теміреткі','kz','2018-09-06 09:51:11','2018-09-06 09:50:00','Белдемелік теміреткі (белдемелік герпес) -  бұл  вирустық инфекция.  Дененің бір жақ бөлігінде бөртпелер шығады,  1-2 күннің ішінде ауру сезімдері  пайда болып, дене дуылдап ашиды. Бөртпелер асқынып көлдірей бастайды, кейін беті қабыршықтанады. Бірақ, олар бірнеше аптаның ішінде жойылады.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=515',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Б','Белдемелік','y','   Белдемелік теміреткі Белдемелік теміреткі (белдемелік герпес) -  бұл  вирустық инфекция.  Дененің бір жақ бөлігінде бөртпелер шығады,  1-2 күннің ішінде ауру сезімдері  пайда болып, дене дуылдап ашиды. Бөртпелер асқынып көлдірей бастайды, кейін беті қабыршықтанады. Бірақ, олар бірнеше аптаның ішінде жойылады. Белдемелік теміреткі (белдемелік герпес) -  бұл  вирустық инфекция.  Дененің бір жақ бөлігінде бөртпелер шығады,  1-2 күннің ішінде ауру сезімдері  пайда болып, дене дуылдап ашиды. Бөртпелер асқынып көлдірей бастайды, кейін беті қабыршықтанады. Бірақ, олар бірнеше аптаның ішінде жойылады.\r\n\r\nТеміреткі шешек ауыруының вирустарынан пайда болады. Шешек ауыруымен ауырған адамдардың жүйке тіндерінде қалып қойған вирус кез –келген уақытта қайта белсенділік танытады.  Шешек ауыруы көбінесе егде жастағы және иммундық  жүйесі әлсіреген адамдарда стрестің, жарақаттың немесе басқа да факторлардың әсерінен пайда болады. Вирустың қайта өршуіне ненің әсері болатыны нақты белгісіз.\r\n\r\nТеміреткімен зақымданған адамның денесіндегі көлдіреген жерлері қабыршықтанбаса, одан вирус таралуы мүмкін. Теміреткінің жайылып кетуі, бұрын адам ауырмаған болса немесе екпе егілмеген жағдайда, шешек ауруына шалдықтыруы мүмкін.  \r\n\r\nДәрі-дәрмектер бөртпеден және ауырсынудан болатын жағымсыз әсерді бәсеңдетеді. Кейбір адамдарда бөртпелер жойылғаннан кейін де ауру сезімдері жалғаса береді (постгерпестік невралгия).\r\nТерінің жалпы проблемалары (ерлерде | әйелдерде)\r\n\r\nТегтер: \r\nтеміреткі   \r\nшешек ауруы   \r\nвирус     \r\nбөртпе     \r\nкөлдіреу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1171,'article','530','С гепатиті','kz','2018-10-04 08:28:39','2018-10-04 08:24:00','Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=530',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','С','С','y','   С гепатиті Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар. Гепатит термині бірнеше синдромдармен, аурулармен байланысты,  қабынудың салдарынан бауырда болалтын өзгерістермен қатар, вирус туғызатын және ішімдік секілді зиянды қолданымдарға қатысы бар.   Гепатит тудыратын вирустарға А, В, С, Е вирусты гепатиттері және дельта факторы жатады. Жоғарыда аталған вирустардың әрқайсысы бір-бірі төбе, әрқайсысының өзіндік симптомдары бар.\r\nС гепатиті  А, В тепатиттері сияқты емес, ол  (HCV) вирусын тудыратын гепатит. С гепатитін жұқтыру қаупі бар фаторлар мыналар:\r\n\r\n•	С гепатиті бар донордың қанын құю арқылы, қанын алу арқылы, мүшесін орнату арқылы жұғады;\r\n•	Инъекция қабылдау кезінде С гепатитімен залалдандаған инені қолданғаннан;\r\n•	Бұрын бүйрек диализін алған адам;\r\n•	Тікелей қанмен жұмыс жасайтын медқызметкерлер;\r\n•	Көп адаммен жыныстық қатынасқа түсетіндер;\r\n•	С гепатиті бар адаммен жыныстық қатынас жасайтын адамдар;\r\n•	С гепатиті бадамның тісс щеткасы, сақал қырғышы секілді тұрмыстық заттарын қолдану;\r\n•	С гепатиті бар анадан туылған бала.\r\n\r\nБелгілері. С гепатитін жұқтырған көпшілік адамдардан аса бір белгілер байқала бермейді.  Мамандардың жалпы тексерісінде ғана білініп жатады. Егер инфекция ұзақ уақыт бойы денеде жүрсе, салдарынан бауыр циррозы дамуы мүмкін, ерте ме, кеш пе әйтеуір осы ауруға душар қылатыны сөзсіз.\r\n\r\nС гепатитінің пайда болғанын мынадай белгілерден білуге болады:\r\n•	Сарғыштану\r\n•	Оң жақ жамбастың үсті ауырады\r\n•	Тұтастай әлсіздік сезіледі\r\n•	Тәбет нашарлайды\r\n•	Жүрек айнып, құсу басталады\r\n•	Дене қызуы аздап көтеріле береді\r\n•	Нәжіс түссізденеді\r\n•	Несеп күңгірттенеді\r\n•	Қышу пайда болады\r\n•	(Асцит) сұйықтықтың көп бөлінуінен іш үлкейіп кетеді\r\n•	Өңештен өтпелі қан кетіп тұрады (өңештіңтамырлары керіліп кеткендіктен)\r\n\r\nДиагностикасы\r\nМына тесттердің көмегімен диагностика жасауға болады:\r\n•	Вирус антигеніне қан талдамасын өткізу;\r\n•	С гепатиті вирусынан антиденені анықтау үшін иммунферментті талдама алу керек;\r\n•	Вирусты анықтау үшін ПТР ( полимеразды тізбекті реакция) жасату керек;\r\n•	Бауырдық ферментті (трансаминаз) анықтау керек. Ол бауыр функциясының бұзылуынан қанның көрелілуін білдіреді.\r\n•	Бауырға биопссия жасату керек. Ол үшін бауырдың зақымданған жасушаларын микроскоппен қарайды.\r\n\r\nЕмделуі\r\n\r\nҚазіргі таңда әлемде С гепатитін емду үшін көптеген дәрі-дәрмектер шығарылған. Бұл дәрілерді қолдану жолы бір басқа, сонымен қатар адамдар да бұл індетті таратпас үшін бір-біріне жауапкершілікпен қарау керек. Қазақсатанда емдеудің екі еселік және үш еселік сызбасын ресми түрде мақұлдаған.  Екі есе сызба  әдісі бойынша  -  рибаврин таблеткасы мен пегилированды интерферон иньекциясын апта сайын теріге қабылдап тұру керек. Үш еселік түрінде үшінші компонентке қос терапияны қабаттау керек, мысалы телапревир немесе боцепревир. Бұл терапиялардың жанама әсеріне қарамастан қолдану керек, себебі бұл кезде ем 50-80%  әсер етуі мүмкін. Науқастар осы күнге дейін екі есілік терапияны қолданып еш нәтиже көрмеді, енді үш еселік терапияны қолданып көру  қалды.\r\n\r\n\r\nТегтер: \r\nС гепатиті    \r\nбауыр циррозы    \r\nсарғыштану    \r\nС гепатитінің қауіпті факторлары  \r\nбауыр ферменттерінен С тепатитін емдеу\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1172,'article','595','Фотофобия','kz','2018-10-10 11:25:38','2018-10-10 11:24:00','__Фотофобия__  – адамның  жасанды немесе табиғи жарыққа  қалыпты қарай алмауы.  Бұл ақау  көбінесе көздің құбылмалы қабығының қабынуынан, инфекция түскеннен,  немесе шын айнаның (роговицы) зақымдануынан  пайда болады.    ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=595',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','Ф','Фотофобия','y','   Фотофобия __Фотофобия__  – адамның  жасанды немесе табиғи жарыққа  қалыпты қарай алмауы.  Бұл ақау  көбінесе көздің құбылмалы қабығының қабынуынан, инфекция түскеннен,  немесе шын айнаның (роговицы) зақымдануынан  пайда болады.     Фотофобия  – адамның  жасанды немесе табиғи жарыққа  қалыпты қарай алмауы.  Бұл ақау  көбінесе көздің құбылмалы қабығының қабынуынан, инфекция түскеннен,  немесе шын айнаның (роговицы) зақымдануынан  пайда болады.    \r\n\r\nФотофобияның жеңіл түріне шалдыққан адамдарға ашық күн астында  күн сәулесінен қорғайтын көзілдірікті тағып журу, жеткілікті қорғанысты қамтамассыз етеді.   Алайда айрықша  сезімталдықты сезінген адамдар мүмкіндігінше жарықтан аулақ болуы керек,  кез келген жарықтандырылған ортада  көздерін бүркеп жүрулері қажет.  Жарыққа деген сезімталдығының  пайда болуы   не себепті екенін анықтау  өте маңызды.  Өйткені  мақсатты түрде  ем қабылдау мәселені шешуі мүмкін . \r\n\r\nТегтер: \r\nжарық сезімталдығы,\r\nКөздің құбылмалы қабығының инфекциясы\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1173,'article','930','Amebalyq dızenterııa','qz','2018-07-12 11:33:28','2018-07-12 11:31:00','Amebalyq dızenterııa (amebıaz) — qarapaıymdylarǵa jatatyn parazıttik - gıstolıtıkalyq amebadan (Entamoeba histolytica) týyndaıtyn aýrý. Parazıt  toq ishekti zaqymdaıdy. Kóp jerde kezdesedi, ásirese, ystyq aýa raıy bolatyn elderde jıi kezdesedi.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=930',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Amebalyq','y','   Amebalyq dızenterııa Amebalyq dızenterııa (amebıaz) — qarapaıymdylarǵa jatatyn parazıttik - gıstolıtıkalyq amebadan (Entamoeba histolytica) týyndaıtyn aýrý. Parazıt  toq ishekti zaqymdaıdy. Kóp jerde kezdesedi, ásirese, ystyq aýa raıy bolatyn elderde jıi kezdesedi. Amebalyq dızenterııa (amebıaz) — qarapaıymdylarǵa jatatyn parazıttik - gıstolıtıkalyq amebadan (Entamoeba histolytica) týyndaıtyn aýrý. Parazıt  toq ishekti zaqymdaıdy. Kóp jerde kezdesedi, ásirese, ystyq aýa raıy bolatyn elderde jıi kezdesedi.\r\n\r\nAmeba eki túrde tirshilik etedi:\r\n\r\n·         trofozoıt — vegetatıvti (kóbeıetin) belsendi túri, ishekte mekendeıdi, adam organızminen tys tirshiligin joıady.\r\n\r\n·         tsısta — tynysh kúıdegi belsendi emes túri, osy tsıstanyń kómegimen amebıaz taralady.\r\n\r\nEger organızmge trofozoıtter tússe, olar aýrýdy týyndatpaıdy, sebebi, asqazanda  joıylady. Tsıstalar organızmge túsip, asqazannan ishekke ótedi jáne trofozoıt túrine aınalady. Trofozoıt ishekte belsendi kóbeıedi jáne dızenterııany týyndatady, eger Entamoeba histolytica shtammy ınvazıvti bolsa. Ishekte jyljyp, trofozoıttiń tyǵyz qorǵanys qabyǵy bolady, tsıstaǵa aınalyp, syrtqy ortaǵa shyǵady. Trofozoıtterdiń shyǵýy ish ótýinde bolady, jáne ádette, tez joıylady. Osylaısha, tsıstalar - parazıttiń jańa adamdy zaqymdaıtyn túri.\r\n\r\nJuqpalaný juqpaly nájispen janasýda oryn alady, bul nashar sanıtarlyq jáne gıgıenalyq jaǵdaıda, juqpaly adammen jynystyq qatynasta oryn alýy múmkin. Nájistermen lastanǵan qol, sý nemese adamnyń nájisi tyńaıtqysh retinde qoldanylyp, ósirilgen kókónis-jemister arqyly berilýi yqtımal.\r\n\r\nBul kezde qandaı kórinis bolady?\r\n\r\nJuqpalanǵan adamdardyń 90% - sımptomsyz ameba tasymaldaǵyshtary. Kóbinese, amebıazdyń sımptomdary anyqtalmaǵandyqtan, adamdar uzaq ýaqyt osy aýrýmen ómir súrýi múmkin. Bul ishtegi aýyrsyný, dıareıa, ishtiń kebýi, nájiste qan, keıde dene temperatýrasynyń artýy múmkin. Birtindep, adamda qajyp, aryqtaý  (kaheksııa) jáne anemııa paıda bolady.\r\n\r\nAmebalyq kolıt (amebalyq dızenterııa) tsıstanyń ishekke túsýinen keıin 2-6 apta ótkende damıdy. Birtindep ishte aýyrsyný jáne álsiz ish ótýi paıda bolady, odan keıin, ózin nashar seziný, aryqtaý, ishtiń tómengi jaǵy tutastaı aýyrsynýy nemese bel tutastaı aýyrýy múmkin. Eń qaýiptisi, trofozoıtter ishek qabyrǵasyna enýi múmkin. Bul jaǵdaıda epıtelııdiń buzylýy, ishek qantamyrlarynyń zaqymdanýy jáne tereń oıyq jaralar paıda bolady. Klınıkalyq túrde toq ishektiń óne boıynda aýyrsyný, silemeı men qannyń kóp mólsheri aralasqan jıi azdaǵan nájis («qyzǵylt qoımaljyńǵa deıin»), temperatýranyń artýy, jalpy álsizdik, tábetti joǵaltý oryn alady. \r\n\r\nÚrdiske búıen tartylsa, aýrý jiti appendıtsıtke uqsaıdy. Klınıkalyq kórinisteri asa damyǵanda nájis táýligine 10-12 retke deıin jıileıdi. Nájiste nájiske qaraǵanda qan, silemeı kóp bolady. Bakterıaldyq sebepti ish ótýinen aıyrmashylyǵy - amebalyq kolıt naýqastardyń 40%-nan keminde qyzbamen qosarlanady.\r\n\r\nKeıde isik tárizdi túzilis – ameboma qalyptasady, bul ishektiń túınelisine aparýy múmkin.\r\n\r\nEger trofozoıtter ishek qabyrǵasy arqyly ótse, bul ish qýysynyń qabynýyna –perıtonıtke aparýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýdi  tek taldaý nátıjesi boıynsha, dáriger ǵana taǵaıyndaıdy. Jaqsy emdeý áserine eki preparatty qoldanýmen jetýge bolady: metronıdazol – trofozoıtterdi joıatyn, jáne dııodgıdrosıhınol – tsıstaǵa qarsy baǵyttalǵan. Emdeýden keıin 1, 3 jáne 6 aı ótkende nájistiń qaıta taldaýyn ótkizip, emdeýdiń tıimdiligin tekserý qajet.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1174,'article','934','Ankılozdy spondılıt','qz','2018-07-13 09:58:20','2018-07-13 09:53:00','Ankılozdy (qozǵaltpaıtyn) spondılıt (Behterev aýrýy) – omyrtqa artrıtiniń bir túri. Bul aýrý kezinde omyrtqalar arasynda ornalasqan omyrtqa aralyq dıskilerdiń jáne omyrtqa men jambastyń arasyndaǵy býyndardyń qabynýy paıda bolady.   Ankılozdy spondılıt -  ımmýndyq aýrý. Ol kóbinese, erlerde jıi kezdesedi jáne aýyr túrde ótedi. Keıde aýrý bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýǵa beıim keledi. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=934',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','A','Ankılozdy','y','   Ankılozdy spondılıt Ankılozdy (qozǵaltpaıtyn) spondılıt (Behterev aýrýy) – omyrtqa artrıtiniń bir túri. Bul aýrý kezinde omyrtqalar arasynda ornalasqan omyrtqa aralyq dıskilerdiń jáne omyrtqa men jambastyń arasyndaǵy býyndardyń qabynýy paıda bolady.   Ankılozdy spondılıt -  ımmýndyq aýrý. Ol kóbinese, erlerde jıi kezdesedi jáne aýyr túrde ótedi. Keıde aýrý bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýǵa beıim keledi.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nJalpy aqparat\r\n\r\n Ankılozdy (qozǵaltpaıtyn) spondılıt (Behterev aýrýy) – omyrtqa artrıtiniń bir túri. Bul aýrý kezinde omyrtqalar arasynda ornalasqan omyrtqa aralyq dıskilerdiń jáne omyrtqa men jambastyń arasyndaǵy býyndardyń qabynýy paıda bolady.   Ankılozdy spondılıt -  ımmýndyq aýrý. Ol kóbinese, erlerde jıi kezdesedi jáne aýyr túrde ótedi. Keıde aýrý bir otbasynyń múshelerinde qaıtalanýǵa beıim keledi. \r\n\r\n\r\n\r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nErte sımptomdaryna arqanyń aýyrsynýy jáne shıryǵý sezimi jatady. Bul máseleler kóbinese, jasóspirimdik kezeńniń sońynda nemese eresektik kezeńniń basynda bastalady. Ankılozdy spondılıt kezinde omyrtqalardyń býyndyq betteri birtindep ózara birige bastaıdy, osylaısha omyrtqanyń qozǵalýy shekteledi. Sımptomdar nasharlaýy, jaqsarýy nemese bilinbeýi de múmkin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nAýrý emdelmeıdi, biraq, aýyrsynýdy jeńildetetin, qabynýdy nemese basqa sımptomdardy azaıtatyn  dárilik preparattar bar. Sondaı-aq, dene jattyǵýlary kómektesedi.\r\n\r\nSondaı-aq, moıyn artrıtin (spondılezdi) qarańyz.     ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1175,'article','1004','Gonoreıa (soz aýrýy)','qz','2018-07-23 03:41:06','2018-07-23 03:27:00','Gonoreıa (soz aýrýy) – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP).\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) qozdyrǵyshy - Neisseria gonorrhoeae bakterııasy. Bul aýrý jynystyq qatynastyń kez kelgen  túrinde berilýi múmkin. Aýyz qýysymen, inshekpen, jynystyq múshemen nemese aınalshyqpen janasýda juǵady. \r\n\r\nBakterııa organızmniń jyly, ylǵal ortasynda mekendeıdi. Bul organızmnen nesepti shyǵaratyn tútikke de (úrpi) qatysty. Áıelderde bakterııanyń mekendeıtin ortasy – reprodýktıvti júıeniń aǵzalary (jatyr tútikteri, jatyr men jatyr moıny) bolýy múmkin. sondaı-aq, bakterııa kózde de bolýy múmkin.\r\n\r\nZańǵa saı dárigerler gonoreıanyń (soz aýrýy) anyqtalýy jaıynda densaýlyq saqtaýdyń sáıkes mekmelerine habarlaýy tıis. Bul zańnyń maqsaty – naýqastyń tıisti kómek alýyna kóz jetkizý. Sondaı-aq, jynystyq seriktesterdi taýyp, tekserý qajet. ','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1004',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','G','Gonoreıa','y','   Gonoreıa (soz aýrýy) Gonoreıa (soz aýrýy) – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP).\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) qozdyrǵyshy - Neisseria gonorrhoeae bakterııasy. Bul aýrý jynystyq qatynastyń kez kelgen  túrinde berilýi múmkin. Aýyz qýysymen, inshekpen, jynystyq múshemen nemese aınalshyqpen janasýda juǵady. \r\n\r\nBakterııa organızmniń jyly, ylǵal ortasynda mekendeıdi. Bul organızmnen nesepti shyǵaratyn tútikke de (úrpi) qatysty. Áıelderde bakterııanyń mekendeıtin ortasy – reprodýktıvti júıeniń aǵzalary (jatyr tútikteri, jatyr men jatyr moıny) bolýy múmkin. sondaı-aq, bakterııa kózde de bolýy múmkin.\r\n\r\nZańǵa saı dárigerler gonoreıanyń (soz aýrýy) anyqtalýy jaıynda densaýlyq saqtaýdyń sáıkes mekmelerine habarlaýy tıis. Bul zańnyń maqsaty – naýqastyń tıisti kómek alýyna kóz jetkizý. Sondaı-aq, jynystyq seriktesterdi taýyp, tekserý qajet.  Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nGonoreıa (soz aýrýy) – jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP).\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) qozdyrǵyshy - Neisseria gonorrhoeae bakterııasy. Bul aýrý jynystyq qatynastyń kez kelgen  túrinde berilýi múmkin. Aýyz qýysymen, inshekpen, jynystyq múshemen nemese aınalshyqpen janasýda juǵady. \r\n\r\nBakterııa organızmniń jyly, ylǵal ortasynda mekendeıdi. Bul organızmnen nesepti shyǵaratyn tútikke de (úrpi) qatysty. Áıelderde bakterııanyń mekendeıtin ortasy – reprodýktıvti júıeniń aǵzalary (jatyr tútikteri, jatyr men jatyr moıny) bolýy múmkin. sondaı-aq, bakterııa kózde de bolýy múmkin.\r\n\r\nZańǵa saı dárigerler gonoreıanyń (soz aýrýy) anyqtalýy jaıynda densaýlyq saqtaýdyń sáıkes mekmelerine habarlaýy tıis. Bul zańnyń maqsaty – naýqastyń tıisti kómek alýyna kóz jetkizý. Sondaı-aq, jynystyq seriktesterdi taýyp, tekserý qajet. \r\n\r\nKelesi qaýip faktorlary bolǵanda juqpalanýǵa beıimdilik bolady:\r\n\r\n·        jynystyq serikteser kóp bolsa\r\n\r\n·        serikteste jynystyq jolmen beriletin ınfektsııa (IPP) bolsa.\r\n\r\n·        jynystyq qatynasta prezervatıv qoldanbaǵanda\r\n\r\n·        alkogol, esirtki nemese basqa tyıym salynǵan zattekterdi shamasynan kóp tutynǵanda.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nGonoreıanyń (soz aýrýy) sımptomdary juqqannan keıin 2-5 kún ishinde paıda bolady. keıbir erlerde bir aıdyń ishinde damıdy. Keıbir adamdarda aýrý sımptomsyz ótedi. Olar juqpalanýy jaıynda bilmeıdi jáne emdelmeıdi. Mundaıda asqyný qaýpi jáne basqalarǵa berilýi artady.\r\n\r\nErlerde aýrý kelesi sımptomdarmen kórinis beredi:\r\n\r\n·        nesep shyǵarý kezinde kúıdirý jáne aýyrsyný sezimi\r\n\r\n·        jıi jáne jedel nesep shyǵarýdyń qajettigi\r\n\r\n·        jynystyq músheden bólinister (aq, sary nemese jasyl tústi)\r\n\r\n·        atalyq bezdiń aýyrsyný jáne isinýi\r\n\r\n·        kómeıdiń aýyrsynýy (gonokokkty farıngıt)\r\n\r\nÁıelderde aýrý jeńil túrde ótýi múmkin. Sondyqtan, ol basqa kez kelgen ınfektsııaǵa uqsas bolady. áıelderde kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n·        inshekten bólindi\r\n\r\n·        nesep shyǵarý kezinde kúıdirý jáne aýyrsyný sezimi\r\n\r\n·        nesep shyǵarýdyń jıileýi\r\n\r\n·        kómeıdiń aýyrsynýy\r\n\r\n·        jynystyq qatynas kezindegi aýyrsyný\r\n\r\n·        ishtiń tómengi bóligindegi kúshti aýyrsyný (juqpa jatyr tútigine jáne ish qýysyna taraǵanda)\r\n\r\n·        Qyzba (kúshti aýyrsyný (juqpa jatyr tútigine jáne ish qýysyna taraǵanda)\r\n\r\nJuqpa qan aǵymyna túskende kelesi sımptomdar paıda bolady:\r\n\r\n·        Qyzba\r\n\r\n·        Bóritken\r\n\r\n·        Artrıt tárizdi sımptomdar\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) bólinisterdiń úlgilerin nemese tindi mıkroskoppen zertteýde jeńil anyqtalady. Bul Gram boıynsha boıalý atalady. Bul jyldam, biraq, asa dál emes ádis.\r\n\r\nÓsindilerdiń úlgileri (zerthanalyq jaǵdaıda ósirilgen) Gonoreıa (soz aýrýy) dıagnozyn rastaıdy.\r\n\r\n·        ósindilerdiń qozdyrǵyshyn anyqtaý úshin úlgiler ádette jatyr moınynan, inshekten, úrpiden, aınalshyqtan nemese kómeıden alynady.    \r\n\r\n·        qan úlgileri nemese býyn suıyqtyǵy sırek tekseriledi.\r\n\r\n·        ósindi úlgisi boıynsha boljamdy dıagnozy 24 saǵat ishinde qoıylady,  túpkilikti dıagnoz –  72 saǵattan keıin qoıylady.\r\n\r\nSkrınıng retinde DNQ testileri ótkiziledi. Olardyń biri – lıgazdy tizbekti reaktsııa (LTsR). DNQ taldaýlary ósindini zertteýge qaraǵanda tezirek ótkiziledi. Bul testiler úshin zertteý úlgisi retinde nesep alynady, jynystyq aǵzalardan bólindige qaraǵanda nesepti alý ońaı. \r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) anyqtalsa, jynystyq jolmen beriletin basqa ınfektsııalarǵa tekserilý qajet, onyń ishinde, hlamıdıoz, merez jáne AITV. 21 jastan asqan áıelder Papanıkolaý boıynsha juǵyndyny qosa tapsyrǵany jón.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nJuqpanyń bul túrin emdeý úshin kóptegen antıbıotıkter bar.\r\n\r\n·       ishýge arnalǵan  antıbıotık  bir joǵary mólsherimen, nemese 7 kún boıy qabyldaý qajet bolatyn preparattyń azdaǵan mólsheri taǵaıyndalady.  \r\n\r\n·        antıbıotıktiń ınektsııasy taǵaıyndalady, odan keıin úıde qabyldaý úshin preparattyń tabletkadaǵy túri taǵaıyndalady.\r\n\r\n·        jambas qýysy aǵzalarynyń qabyný aýrýlarynyń aýyr túrlerinde aýrýhanaǵa jatqyzý qajet bolady, munda antıbıotıkter, ádette, kóktamyr arqyly engiziledi.\r\n\r\n·        ózdiginshe emdelýge bolmaıdy, dárigermen keńesý qajet. Dáriger emdeýdiń ońtaıly túrin tańdaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nGonoreıaǵa (soz aýrýyna) shaldyqqan áıelderdiń jartysynan astamynda hlamıdıoz kezdesedi. Hlamıdoz gonoreıamen (soz aýrýy) qatar emdeledi.\r\n\r\nEger aýrý býyndaǵy aýyrsyný, teri bóritkeni, ishtiń nemese jambas qýysy aǵzalarynyń joǵary bóliginde kúshti aýyrsyný sekildi sımptomdarmen kórinis bergen bolsa, 7 kúnnen keıin dárigerge qaıta kóriný qajet. Juqpanyń jazylýyna kóz jetkizý úshin taldaýlar ótkiziledi.\r\n\r\nJuqpanyń ári qaraı taralýynyń aldyn alý úshin jynystyq qatynastaǵy seriktester tekserilýi jáne emdelýi qajet. Jynystyq  qatynastaǵy seriktesińizben qosa antıbakterıaldyq emdeýdiń tolyq kýrsynan ótýińiz qajet. Emdeý aıaqtalǵanǵa deıin prezervatıvterdi qoldanyńyz.\r\n\r\nGonoreıaǵa (soz aýrýyna) shaldyqqan naýqastyń barlyq jynystyq qatynastaǵy seriktesteri anyqtalyp, tekserilýi qajet. Bul juqpanyń ári qaraı taralýynyń aldyna alýǵa kómektesedi.\r\n\r\n·        keıbir jaǵdaıda jynystyq qatynastaǵy seriktesińizge ózińiz aqparat berip, dárilik preparattardy usynýyńyzǵa bolady.\r\n\r\n·        basqa jaǵdaılarda seriktesińizben densaýlyq saqtaý bólimshesiniń ókilderi habarlasady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nGonoreıa (soz aýrýy) organızmge taralmasa, antıbıotıkterdi qabyldaý arqyly emdelip, jazylady. Taralǵan gonoreıa (soz aýrýy) asa aýyr ınfektsııa sanalady. Kópshilik jaǵdaıda tıisti emdeýde jaǵdaıdyń jaqsarýy oryn alady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nÁıelderde kelesi asqynýlar bolady:\r\n\r\n·        ınfektsııanyń jatyr tútikterine taralýy nátıjesinde tyrtyqtar paıda bolýy múmkin. Bul ári qaraı júktilikte máselelerge aparýy múmkin.\r\n\r\n·        Júkti áıelder aýyr gonoreıaǵa shaldyqqan bolsa, qursaq ishinde nemese bosaný kezinde  nárestege aýrýdy berýi múmkin.\r\n\r\nErlerdegi múmkin asqynýlary:\r\n\r\n·        Úrpiniń tyrtyqtanýy nemese sańylaýynyń tarylýy  (organızmnen nesep shyǵarylatyn tútikter)\r\n\r\n·        Abstsess (úrpiniń mańynda iriń jınalýy)\r\n\r\nErler me áıelderde bolatyn basqa asqynýlar:\r\n\r\n·        ınfektsııanyń býynǵa enýi\r\n\r\n·        júrek qaqpaqshalarynyń juqpalanýy\r\n\r\n·        mıdyń qabyǵynyń juqpalanýy (menıngıt)\r\n\r\n \r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nGonoreıa  sımptomdary bolsa, dereý dárigerge kóriný qajet. Kóptegen memlekettik klınıkalarda jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (IPP) aqysyz anyqtalyp, emdeledi.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nJynystyq qatynasqa túspeý – gonoreıanyń aldyn alýdyń kepildi joly. Eger jynystyq qatynastaǵy seriktesińiz, ózińiz basqa adamdarmen jynystyq qatynasqa túspeıtin bolsańyzdar, juqpalaný qaýpi aıtarlyqtaı azaıady.\r\n\r\nqaýipsiz jynystyq qatynas jynystyq qatynas kezinde nemese oǵan deıin juqpalanýdyń aldyn alýǵa nemese ınfektsııany basqa adamǵa berilýiniń aldyn alýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaýdy bildiredi.\r\n\r\nDárigerden suraý qajet: sizge V gepatıti nemese APV vaktsınasynyń qajettigi týraly. \r\n\r\nAqparat kózi: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/007267.htm    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1176,'article','1051','Moıyn artrıti (spondıllez)','qz','2018-07-28 14:09:44','2018-07-28 13:59:00','Moıyn spondılezi  - moıyn shemirshegi men súıeginiń (moıyn omyrtqalardyń) tozýymen sıpattalatyn aýrý. Bul kóbinese, moıyndaǵy sozylmaly aýyrsynýdyń sebebi bolady.\r\nOmyrtqa birneshe bólimnen turady. Moıyn omyrtqalary moıyndy quraıdy. Keýde omyrtqalary keýde bólimin quraıdy, olarǵa qabyrǵalar bekitilgen. Bel omyrtqalary sońǵy keýde omyrtqasy men segizkózdiń joǵarǵy bóliginiń arasynda ornalasqan. Segizkózdik omyrtqalar jambastyń jambas súıegine bekitilgen, quıymshaq – sońǵy omyrtqa nemese rýdımentarlyq (organızmniń evolıýtsııalyq damýy úrdisinde negizgi mánin joǵaltqan) quıryq.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1051',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','M','Moıyn','y','   Moıyn artrıti (spondıllez) Moıyn spondılezi  - moıyn shemirshegi men súıeginiń (moıyn omyrtqalardyń) tozýymen sıpattalatyn aýrý. Bul kóbinese, moıyndaǵy sozylmaly aýyrsynýdyń sebebi bolady.\r\nOmyrtqa birneshe bólimnen turady. Moıyn omyrtqalary moıyndy quraıdy. Keýde omyrtqalary keýde bólimin quraıdy, olarǵa qabyrǵalar bekitilgen. Bel omyrtqalary sońǵy keýde omyrtqasy men segizkózdiń joǵarǵy bóliginiń arasynda ornalasqan. Segizkózdik omyrtqalar jambastyń jambas súıegine bekitilgen, quıymshaq – sońǵy omyrtqa nemese rýdımentarlyq (organızmniń evolıýtsııalyq damýy úrdisinde negizgi mánin joǵaltqan) quıryq. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy apparat\r\n\r\nMoıyn spondılezi  - moıyn shemirshegi men súıeginiń (moıyn omyrtqalardyń) tozýymen sıpattalatyn aýrý. Bul kóbinese, moıyndaǵy sozylmaly aýyrsynýdyń sebebi bolady.\r\n\r\n\r\n\r\nOmyrtqa birneshe bólimnen turady. Moıyn omyrtqalary moıyndy quraıdy. Keýde omyrtqalary keýde bólimin quraıdy, olarǵa qabyrǵalar bekitilgen. Bel omyrtqalary sońǵy keýde omyrtqasy men segizkózdiń joǵarǵy bóliginiń arasynda ornalasqan. Segizkózdik omyrtqalar jambastyń jambas súıegine bekitilgen, quıymshaq – sońǵy omyrtqa nemese rýdımentarlyq (organızmniń evolıýtsııalyq damýy úrdisinde negizgi mánin joǵaltqan) quıryq.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\nMoıyn spondılezi omyrtqanyń moıyn bóliminiń sozylmaly tozýymen baılanysty oryn alady. Bul kezde moıyn omyrtqanyń arasynda ornalasqan dıskiler nemese jastyqshalar jáne omyrtqanyń moıyn bóliminiń súıekteriniń arasyndaǵy býyndar zaqymdanady. Omyrtqanyń súıekterinde (omyrtqalarda) súıek súıeli (shetki ósindiler) qalyptasýy múmkin.\r\n\r\n\r\n\r\nÝaqyt óte kele bul ózgerister nerv túbirtekteriniń birin nemese birnesheýin qysýy múmkin. Aýyr jaǵdaılarda derttik úrdiske julyn da tartylýy múmkin. Mundaı úrdis qolmen qatar aıaqty da qamtıdy.\r\n\r\nBul ózgerister kúndelikti tozýdyń saldarynan paıda bolady. Olar jumysta nemese sportta belsendi adamdarda kóbirek paıda bolýy yqtımal.\r\n\r\nNegizgi qaýip faktory – qartaıý. Kóptegen adamdarda 60 jasqa taman moıyn spondılezin rentgennen kórýge bolady. Basqa da paıda beıimdilik faktorlary:\r\n\r\n* Artyq salmaq jáne dene júktemeleriniń bolmaýy\r\n* Aýyr zattardy kóterýdi, tym kóp ıilýdi talap etetin jumys\r\n* Buryn moıyn jaraqatynyń bolýy (kóbinese, moıyn spondıleziniń paıda bolýyna deıin birneshe jyl buryn)\r\n* Buryn omyrtqada operatsııalardyń bolýy\r\n* Omyrtqa aralyq dıskilerdiń zaqymdanýy\r\n* Aýyr artrıt\r\n* Osteoporozdan omyrtqanyń shaǵyn synyqtary (súıektiń juqarýy)\r\n \r\n\r\nSımptomdary\r\n\r\nSımptomdary kóbinese, uzaq ýaqyt boıy baıaý damıdy. Olar kenetten paıda bolýy nemese birden nasharlaýy múmkin. Aýyrsyný jeńil nemese qozǵaltpaýǵa deıin aparatyn, tereń jáne qarqyndy bolýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný jaýyrynnyń ústinde sezilýi múmkin. Sırek jaǵdaıda aýyrsyný ıyqqa, ıyqtan tómen nemese saýsaqtarǵa taralýy múmkin.\r\n\r\nAýyrsyný kelesi jaǵdaılarda ýshyǵady:\r\n\r\n*  uzaq turǵanda nemese otyrǵanda\r\n* túnde\r\n* túshkirgende, jótelgende nemese kúlgende\r\n*  moıyndy artqa shalqaıtqanda nemese uzaq ýaqyt boıy uzyn qashyqtyqqa jaıaý júrgende.\r\n \r\nSondaı-aq, belgili bir bulshyq etterinde álsizdik sezilýi múmkin. Keıde bul dáriger qaraǵanǵa deıin sezilmeıdi. Basqa jaǵdaılarda qoldy kóterýdiń nemese bir nárseni qatty qysýdyń qıyndyǵy baıqalady.\r\n\r\nBasqa jıi kezdesetin sımptomdary:\r\n\r\n*  moıynnyń qıyn qozǵalýy, ýaqyt óte kele ýshyǵady.\r\n* Iyqtaǵy, qol-aıaqtaǵy uıyp qalý nemese ádetten tys sezinýler (sırek)\r\n*  Bas aýyrýy, ásirese, jelke tusynda.\r\n \r\nSırek sımptomdary:\r\n\r\n*   Tepe-teńdikti joǵaltý\r\n*  Qýyqty nemese ishekti baqylaýdy joǵaltý (julynnyń qysylýynda). \r\n \r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nMedıtsınalyq qaraý kezinde basty burýda qıyndyqtar anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nEmdeýshi dáriger basty alǵa jáne jan-jaqqa eńkeıtýdi suraıdy, bul kezde basty aqyryndap basady. Bul tekserýdiń basynda aýyrsynýdyń kúsheıýi nemese uıyp qalýdyń paıda bolýy - ádette, omyrtqanyń nervisine qysym kórsetilýiniń belgisi.\r\n\r\nÁlsizdik nemese sezimtaldyqty joǵaltý – belgili nerv túbirshekteriniń nemese julynnyń zaqymdanýynyń belgisi .\r\n\r\nMoıynnyń nemese omyrtqanyń rentgeni ádette, artrıttiń nemese omyrtqanyń basqa ózgeristerin izdeý úshin ótkiziledi.\r\n\r\nMoıynnyń magnıttik-rezonanstyq tomografııasy (MRT) kelesi jaǵdaılarda taǵaıyndalady:\r\n\r\n*   Dárilik preparattardy qabyldaýda basylmaıtyn moıyndaǵy nemese qoldaǵy kúshti aýyrsyný\r\n*  Álsizdikte nemese qoldyń uıyp, jansyzdanýynda\r\n \r\nTúbirtektik nervterdiń qyzmetin zertteý úshin elektromıografııa (EMG) jáne nerv ótkizgishtigin ólsheý júrgiziledi.\r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeýshi dárigerińiz nemese basqa mamandar aýyrsynýdy jeńýge kómektesedi, sondyqtan belsendilikti saqtaı alasyz.\r\n\r\n* Dáriger fızıoemdeýge baǵyttaıdy. Fızıoterapevt sozý arqyly aýyrsynýdy azaıtýǵa kómektesedi. Moıynnyń bulshyq etin nyǵaıtatyn jattyǵýlardy oryndaýdy úıretedi.\r\n* Terapevt moıynǵa qysymdy azaıtý úshin sozyp, tartý(traktsııa) ádistemesin mojet qoldanýy múmkin.\r\n* Massajıst, ıne salýshy nemese omyrtqa manıpýlıatsııasyn jasaıtyn mamanǵa barýyńyz múmkin (manýaldyq terapevt, osteopat nemese fızıoterapevt). Keıde birneshe ret barǵannan keıin moıyndaǵy aýyrsyný ótýi múmkin.\r\n* Aýyrsyný ustamasyn jeńildetý úshin salqyn nemese jyly paketti qoıýǵa bolady.\r\n \r\nEger aýyrsyný ómirge áser etetin bolsa, kognıtıvtik –minez-qulyqtyq emdeý paıdaly bolady. Bul tehnıka aýyrsynýdy jaqsyraq túsinip, meńgerýge kómektesedi.\r\n\r\nDárilik preparattardy qabyldaý aýyrsynýdy jeńýge kómektesýi múmkin. Dáriger aýyrsynýdy uzaq ýaqyt baqylaýǵa alý úshin steroıdty emes qabynýǵa qarsy zattekterdi taǵaıyndaıdy. Esirtkilik analgetıkter kúshti aýyrsynýda ǵana, aldyńǵylar kómektespese, taǵaıyndalýy múmkin.\r\n\r\nBul em-sharalardan keıin de aýyrsyný ótpese, nemese sezimtaldyq pen qozǵalysty joǵaltý oryn alsa, hırýrgııalyq emdeý usynylady. Operatsııa nervterdiń jáne julynnyń qysylýyn joıý úshin jasalady.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nMoıyn spondılezine shaldyqqan naýqastardyń kópshiliginde uzaq ýaqyt boıy sozylatyn sımptomdar bolady. Bul sımptomdar ádette, dárimen emdeý arqyly jeńildeıdi, bul kezde eshqandaı operatsııa qajet bolmaıdy.\r\n\r\nBul aýrýǵa shaldyqqan kóptegen adamdar belsendi ómir saltyn qoldaýǵa qabiletti. Keıbir naýqastar sozylmaly aýyrsynýmen ómir súredi.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Nájistiń nemese neseptiń ustamaýy\r\n* Bulshyq et qyzmetin joǵaltý\r\n* Múgedektik (keıde)\r\n* Tepe-teńdikti joǵaltý\r\n \r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nKelesi jaǵdaılarda dárigerge kórinińiz:\r\n\r\n* Aýrý ýshyǵatyn bolsa\r\n* Asqyný belgileri bolsa\r\n* Jańa sımptomdar paıda bolsa (deneniń belgili bir bóliginde qozǵalystyń buzylýy nemese sezimtaldyqty joǵaltý)\r\n* Qýyqty nemese ishekti baqylaı almaý (shuǵyl dárigerge kóriný qajet).\r\n \r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nMoıyn osteoartrıti; Moıyn artrıti; Moıyndaǵy sozylmaly aýrý.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1177,'article','1080','Oıyq jaraly kolıt','qz','2018-07-31 06:15:39','2018-07-31 06:07:00','Oıyq jaraly kolıt (OK) nemese telimdi emes oıyq jaraly kolıt – toq ishektiń túrli bólimderiniń (órlemeli toqishek, kóldeneń toqishek, tómendemeli toqishek, sıgma tárizdi, tik ishekter) tini qabynyp, buzylysqa ushyraıdy. Úrdiske kóbinese, tik ishek qatysady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1080',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Oıyq','y','   Oıyq jaraly kolıt Oıyq jaraly kolıt (OK) nemese telimdi emes oıyq jaraly kolıt – toq ishektiń túrli bólimderiniń (órlemeli toqishek, kóldeneń toqishek, tómendemeli toqishek, sıgma tárizdi, tik ishekter) tini qabynyp, buzylysqa ushyraıdy. Úrdiske kóbinese, tik ishek qatysady. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nOıyq jaraly kolıt (OK) nemese telimdi emes oıyq jaraly kolıt – toq ishektiń túrli bólimderiniń (órlemeli toqishek, kóldeneń toqishek, tómendemeli toqishek, sıgma tárizdi, tik ishekter) tini qabynyp, buzylysqa ushyraıdy. Úrdiske kóbinese, tik ishek qatysady.\r\n\r\n\r\n\r\nÓńesh, asqazan, ash ishekter, baýyr, ót qaby jáne uıqybezi taǵamnyń qorektik zattekterin energııaǵa aınaldyrady, toq ishek sýdyń sińýin qamtamasyz etedi,  jáne toq ishek bosatylǵanda taǵamnyń qorektik emes bólikteri organızmnen syrtqa shyǵarylady.\r\n\r\n\r\n\r\nIshek júıesi - toq, ash, tik ishekterden turady.\r\n\r\n \r\nSebepteri\r\n\r\n«Telimdi emes» termıni kolıttiń belgili bir syrtqy sebeptersiz damıtyndyǵyn bildiredi.\r\n\r\nAýrý kezinde ishektiń silemeı qabatyn kóptegen oıyq jaralar basady, sondyqtan kolıt «oıyq jaraly» atalady.\r\n\r\nBul aýrýdy týyndatatyn aıqyn sebepter belgisiz. Kóptegen jaǵdaıda ishek tinderi ózindik ımmýndyq júıeniń áserinen buzylysqa ushyraıdy. Toq ishektiń jumysyndaǵy buzylystardy  streptokokk, salmonella, stafılokokk sekildi aýrý qozdyratyn mıkroorganızmder týyndatýy múmkin.\r\n\r\nIshektiń oıyq jaraly kolıti tuqym qýalaýy da múmkin. Zertteýler kórsetkendeı, oıyq jaraly kolıtke shaldyǵý qaýpi 5-20 ese artady, eger jaqyn týystary osy aýrýmen aýyrsa.\r\n\r\nTelimdi emes oıyq jaraly kolıttiń týyndaý sebebiniń ishinde uıqy beziniń, ót qabynyń ınfektsııasyn, qıyn qorytylatyn taǵam ónimderin udaıy tutynýdy, alkogoldi shamasynan artyq tutynýdy, antıbıotık qabyldaýdy, kúızelisterdi ataýǵa bolady.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\nOıyq jaraly kolıttiń sımptomdary aýrýdyń túrine baılanysty. Oıyq jaraly kolıt klınıkalyq túrde jiti jáne sozylmaly bolady. Jiti oıyq jaraly kolıt sırek kezdesedi, ol asa kúrt bolýy múmkin. Sozylmaly oıyq jaraly kolıt eki túrde ótedi: úzdiksiz jáne qaıtalanatyn. Asqyný jáne basylý kezeńderi bolady. Jaǵdaılardyń jartysynda oıyq jaraly kolıttiń ekinshi asqynýy kelesi 2 jylda bolady. 10% jaǵdaıda oıyq jaraly kolıttiń asqynýy sırek bolady – 25 jylda 1 ret.\r\n\r\nSımptomdaryna jatatyndar:\r\n\r\n·           Ishtegi aýyrsyný jáne qadalý (jiti aýyrsyný ustamasy)\r\n\r\n·           Ishtiń daýysty shuryldaýy\r\n\r\n·           Dıareıa (suıyq nájis, ish ótýi)\r\n\r\n·           Tenezm (nájis shyǵarǵysy (ishek bosatqysy) keletin jalǵan sezim)\r\n\r\n·           Nájistegi qan men iriń\r\n\r\n·           Qyzba  (temperatýranyń artýy)\r\n\r\n·           Salmaq joǵaltý\r\n\r\n·           Balalardyń boıynyń ósýiniń báseńdeýi\r\n\r\nBasqa sımptomdarǵa jatatyndar:\r\n\r\n·           Júrek aınýy jáne qusý\r\n\r\n·           Aýyz qýysyndaǵy oıyq jaralar\r\n\r\n·           Asqazan-ishek qan ketýi\r\n\r\n·           Býyndaǵy aýyrsyný\r\n\r\n \r\nDıagnostıka\r\n\r\nDıagnoz taldaýdy ótkizý nátıjesiniń negizinde alynǵan málimetterdiń jáne sımptomdardyń negizinde qoıylady. Aýrýdyń tolyq kórinisin alatyn dıagnostıka ádisteri - kolonoskopııa jáne ishektiń rentgendik zertteýi (ırrıgoskopııa).\r\n\r\nEndoskopııalyq zertteý – optıkalyq talshyqtan turatyn uzyn tútikti aınalshyq arqyly toq ishekke engizý. Mundaı zertteý dárgerge toq ishektiń ishki qabyrǵasyn kórýge jáne jaǵdaıyn anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nRektoromanoskopııa kezinde búkil tik ishektiń jáne sıgma tárizdi ishektiń bastapqy bóliminiń jaǵdaıy, túrli derttik úrdisterdiń bolýy  anyqtalady.\r\n\r\nKolonoskopııa kezinde toq ishektiń búkil ishki betin vızýaldyq (kórý arqyly) tekserý júrgiziledi, bıopsııa jasalady (ózgergen bólikten tin alý jáne zertteý).\r\n\r\n\r\n\r\nKolonoskopııa toq ishektiń búkil uzyndyǵyn zertteýge múmkindik beredi, rektoromanoskopııa tek tómengi úshten bir bóligin ǵana zertteýge múmkindik beredi.\r\n\r\nIrrıgoskopııa rentgendik dıagnostıka ádisiniń túri, bul kezde naýqasqa arnaıy klızmanyń kómegimen toq ishekkke barııli qospa engiziledi, ol rentgendi sáýlelerdi jutatyn kontrastylyq zattek bolady, toq ishektiń qospadan tazarýyna deıin jáne keıin sýretter toptamasy jasalady.\r\n\r\nIrrıgoskopııa ishektiń sańylaýynyń birkelki emes tarylý aýmaǵyn nemese shektiń boıynda oıyq jarany anyqtaıtyn ırekterdi anyqtaýǵa múmkindik beredi.\r\n\r\nSondaı-aq, sońǵy jyldary aýrýdy anyqtaýdyń jańa ádisi - kapsýlalyq endoskopııa paıda boldy. Bul ádis naýqastyń ishki aǵzalaryn beınesıgnal taratqyshpen biriktirilgen endoskopııalyq kapsýlanyń kómegimen zertteýge negizdeledi. Asqazan-ishek joldarymen ótý barysynda kapsýla birneshe saǵat ishinde ondaǵan myń sýretterdi túsiredi, olar naýqastyń denesinde ornalasqan datchıkke beriledi, jáne qabyldaý qondyrǵysynyń jadyna jazylady.   \r\n\r\n \r\nEmdeý\r\n\r\nTelimdi emes oıyqjaraly kolıt – uzaq ótetin aýrý, udaıy emdeýdi qajet etedi.\r\n\r\n Oıyqjaraly  kolıtti emdeý tez basylýyna baǵyttalady. Emdeýdiń negizin qabynýǵa qarsy preparattar quraıdy:\r\n\r\n·         glıýkokortıkoıdty gormondar – organızmde qabynýdy týyndatatyn faktorlardyń óndirilýin tejeıtin preparattar;\r\n\r\n·         amınosalıtsıllattar – 5-amınsalıtsıl  qyshqyly bar preparattar,toq ishektiń silemeı qabatynyń qabynýyn tejeıdi;\r\n\r\n·         tsıtostatıkter, asa kúrdeli jaǵdaılarda taǵaıyndalady, sebebi, olar ózindik ımmýndyq júıeni basady.\r\n\r\nKolıtti sımptomatıkalyq emdeý qan toqtatyn quraldardyń kómegimen júzege asyrylady. Eger qan ketýi kóp bolsa, jaqynda muzdatylǵan qan plazmasyn jáne erıtrotsıtarlyq massany (qan bólikter) quıý qajet bolýy múmkin.\r\n\r\nIshektiń perıstaltıkasyn ( tolqyn tárizdi jıyrylý) retteý maqsatynda naýqasqa ish ótýine qarsy jáne túıilý men aýyrsynýdy basatyn quraldar taǵaıyndalady.\r\n\r\nJoǵary temperatýra bolýynda oıyq jaraly kolıtti emdeý antıbakterıaldyq emdeýdiń kómegimen júzege asyrylady. Eger naýqas asa aryqtaǵan bolsa, qorektik qospalardy engizý qajettigi týyndaıdy.  \r\n\r\nDárimen emdeý tıimsiz bolsa, jáne tik ishekten qan ketýi uzaq bolsa, hırýrgııalyq emdeý taǵaıyndalady. Hırýrgııalyq aralasýda toq ishektiń bóligi nemese tolyq alynyp tastalady. Mundaı operatsııa  kolektomııa atalady, bul naýqastardyń shektelgen sanynda ǵana jasalady, sebebi, múgedektikke aparady.\r\n\r\nSondaı-aq, rekonstrýktıvti (qalpyna keltiretin) hırýrgııalyq aralasý júrgiziledi – toq ishektiń zaqymdanǵan bóligin stomalar (ishektiń denemen jasandy jalǵasýy) jasaýmen joıý jáne keıinnen (6 aı- 2 jyldan keıin) ishek ótimdiligin qalpyna keltirý.\r\n\r\n \r\nEmdám\r\n\r\nOıyqjaraly  kolıt aryqtaýǵa jáne organızmniń qajýyna aparatyndyqtan, tamaqtaný kalorııaly jáne tolyqqundy bolýy, aqýyzdar men dárýmenderdiń úlken mólsherin quraýy tıis.\r\n\r\nNaýqastarǵa tamaqty kúnine 5-6 ret, azdaǵan úlestermen ishý qajet.\r\n\r\nOıyqjaraly  kolıtte tamaqqa tatymdyqtardy, tuzdyqtardy, maıly jáne qýyrylǵan taǵamdy, shıki jemis pen kóknisterdi tutynýǵa bolmaıdy, sebebi, bular ish ótýin týyndatady. Sondaı-aq, sút ónimderin abaılap tutynǵan jón.\r\n\r\nEmdám kelesi ónimderdi tutynýǵa negizdeledi: maısyz et (qus, kúrketaýyq, qoıan eti), balyq, maısyz sorpa-kóje, jumyrtqa, botqa, kartop. Sýsyndardan: kıselder, jıdek qaınatpasy, kakao, qara kofe, sháı. Barlyq taǵam tandyrda ázirlenýi nemese pisirilýi tıis.\r\n\r\n \r\nAýrýdyń boljamy\r\n\r\nBasqa da aýrýdaǵydaı, kolıtti emdeýdi kóp sozǵan saıyn aýrý ýshyǵady, ony emdep, jazý qıyndaıdy.\r\n\r\nBastapqyda naýqastardyń 25% hırýrgııalyq aralasýdy qoldanbastan tolyq qalpyna kelýge múmkindigi bolsa, birneshe jyldan keıin bul paıyz edáýir tómendeıdi, al naýqastardyń 30% jappaı kolıt bolady (búkil toq ishektiń zaqymdanýy). Jappaı kolıti bar naýqastardyń jartysynda tolyq jazylmaıdy, al dárigerge erte kórinse, saýyǵý múmkinidigi aıtarlyqtaı artady.\r\n\r\nEger kolıttiń sımptomdary baıqalsa, mamandarǵa baryp, tekserýden ótý qajet. Aýrýdy erte eskerý qajet, sebebi, kesh anyqtaý emdeý uzaqtyǵy  men qalpyna kelýdi (joǵaltqan qyzmetin qalpyna keltirý) ulǵaıtady.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nOıyq jaraly kolıtti emdemese, kúrdeli asqynýlary bolady:\r\n\r\n·         kúshti qan ketýi, ómirge qaýipti;\r\n\r\n·         toq ishektiń tutastyǵynyń buzylýy jáne onyń ishindegisiniń ish qýysyna túsip, ishperdeniń, qannyń juqapalanýyna aparýy múmkin;\r\n\r\n·         toq ishektiń dıametriniń ulǵaıýy, bul ishektiń ishindegisiniń irkilýin týyndatady, bul búkil organızmdi ýlandyrady;\r\n\r\n·         toq ishektiń qaterli isigi;\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nAlǵashqy oıyqjaraly  kolıttiń aldyn alý sharalary jasalmaǵan. Aýrýdyń naqty sebebi anyqtalǵanda jasalýy múmkin. Osyǵan baılanysty, 50 jasqa jetken adamdar udaıy kolonoskopııadan ótýi qajet.\r\n\r\nOıyqjaraly  kolıttiń asqynýynyń aldyn alý dárigerdiń sheberligimen qatar naýqasqa da baılanysty. Aýrýdyń sımptomdary qaıtyp oralmas úshin ádette, naýqasqa uzaq ýaqyt boıy dári qabyldaý qajet bolady. \r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000250.htm\r\n\r\nMaterıaldy daıyndaǵandar: Ekaterına Shýmareva, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi;\n  Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi.\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nShyńǵys Jumaǵulov, zdrav.kz portalynyń kontent-menedjeri.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1178,'article','1086','Penıstiń (jynystyq múshe - qasanyń) qaterli isigi','qz','2018-08-01 05:51:55','2018-08-01 05:37:00','Erlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzasy – jynystyq múshede paıda bolatyn qaterli isiktiń túri – penıstiń (qasanyń) qaterli isigi atalady.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1086',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','P','Penıstiń','y','   Penıstiń (jynystyq múshe - qasanyń) qaterli isigi Erlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzasy – jynystyq múshede paıda bolatyn qaterli isiktiń túri – penıstiń (qasanyń) qaterli isigi atalady. Mazmuny\r\n\r\nt\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n \r\nJalpy aqparat\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvti júıesiniń aǵzasy – jynystyq múshede paıda bolatyn qaterli isiktiń túri – penıstiń (qasanyń) qaterli isigi atalady.\r\n\r\n\r\n\r\nErlerdiń reprodýktıvti júıesi\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nAýrýdyń paıda bolýynyń naqyt sebepteri belgisiz.\r\n\r\nSháýettiń jınalýy, jynystyq músheniń kúpeginiń astynda jaǵymsyz ıisti qoımaljyń zattektiń jınaqtalýy jynystyq músheniń qaterli isiginiń damý qaýpin arttyrady.\r\n\r\nSúndetke otyrǵyzylmaǵan, kúpek aýmaǵynyń tazalyǵyn qadaǵalamaıtyn erler, sondaı-aq, úshkir kondıloma nemese adam papılomasy vırýsy (VPCh) bar erler osy sırek aýrýdyń paıda bolý qaýpine beıim keledi.\r\n\r\n\r\nSımptomdary    \r\n                           \r\n* Jynystyq múshedegi oıyqjaralar\r\n\r\n* Penıstegi aýyrsyný jáne qan ketýi (aýrýdyń asqynýynda bolýy múmkin)\r\n\r\n\r\nDıagnostıka\r\n\r\nDáriger medıtsınalyq tekserýdi ótkizedi, onyń barysynda syrtqy pishini bezeý nemese súıel sekildi túzilis anyqtalady. Bul túzilis, ádette, penıstiń ushynda ornalasady.\r\n\r\nQaterli isik dıagnozyn qoıý úshin osy túzilistiń bıopsııasy jasalady.  \r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý isiktiń ólshemine jáne ornalasýyna, taralý aýdanyna baılanysty.\r\n\r\nJalpy, qaterli isikti emdeýge kiretinder:\r\n\r\n* Hımııalyq emdeý – qaterli isik jasýshalaryn joıatyn dárilik preparattardy qabyldaý\r\n\r\n* Sáýlelik emdeý – isikti joıý úshin kúshti rentgen sáýlesi qoldanylady.\r\n\r\n* Operatıvtik emdeý – qaterli isikti hırýrgııalyq jolmen alyp tastaý.\r\n\r\nEger isik shaǵyn bolsa, nemese jynystyq músheniń ushyna jaqyn ornalassa, penıstegi qaterli isik aýmaǵyn ǵana alyp tastaý operatsııasy jasalady. Isiktiń naqty ornalasýyna saı operatsııa glansektomııa nemese ishinara penektomııa atalady. Keıbir isikterdi emdeý úshin lazerlik operatsııa qoldanylýy múmkin.\r\n\r\nKúrdeli isikter úshin jynystyq músheni tolyq alyp tastaý qajet (jappaı penektomııa). Bul jaǵdaıda organızmnen nesepti shyǵarý úshin shaptyń aýmaǵynda jańa tútik jasalynady. Bul shara ýretrostomııa atalady.\r\n\r\nOperatıvtik aralasýmen qatar hımııalyq emdeý qoldanylady. Ádette, jynystyq músheniń qaterli isigin emdeý úshin tsısplatın, ıfosfamıd, paklıtaksel taǵaıyndalady.\r\n\r\nSáýlelik emdeý, kóbinese,  hırýrgııalyq aralasýmen birge usynylady. Mundaı jaǵdaıda syrtqy sáýlelik emdeý qoldanylady. Bul ádis penısti syrtynan sáýlelendirýdi qamtamasyz etedi. Syrtqy  sáýlelik emdeý aptasyna 5 ret, 6-8 apta boıy jalǵasady.\r\n\r\n\r\nBoljamy\r\n\r\nErte anyqtalyp, emdelse, boljamy oń bolýy múmkin. Jynystyq  músheniń qaterli isiginde 5-jyldyq tiri qalý  65% quraıdy. Nesep shyǵarý jáne jynystyq qyzmet penıstiń birshama bóligin alyp tastaǵanda da saqtalýy múmkin bolady.\r\n\r\n\r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\nJynystyq  músheniń qaterli isigi aýrýdyń bastapqy satysynda da basqa aǵzalarǵa jıi taraıdy.\r\n\r\n\r\nQashan dárigerge kóriný qajet\r\n\r\nJynystyq  músheniń qaterli isiginiń sımptomdary bolsa, dárigerge kórinińiz.\r\n\r\n\r\nAldyn alý\r\n\r\nSúndetke otyrǵyzý qaýipti azaıtady. Súndetke otyrǵyzylmaǵan erlerge jasynan kúpekti tazartýdy túsindirý qajet, bul olardyń jeke gıgıenasynyń quraýshysy.\r\n\r\nJeke gıgenany saqtaý jáne qaýipsiz jynystyq qatynasty qoldaý, jynystyq qatynasta seriktesterdiń sanyn shekteý, AITV ınfektsııasynyń aldyn alý maqsatynda prezervatıvter qoldaný jynystyq  músheniń qaterli isiginiń damý qaýpin azaıtady.\r\n\r\n\r\nSınonımdary\r\n\r\nJynystyq   músheniń qaterli isigi; penıstiń jalpaq jasýshaly qaterli isigi.\r\n\r\nAqparat kózi: AQSh Ulttyq densaýlyq ınstıtýttarynyń málimetter qory: http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/001276.htm\r\n\r\nAýdarmashy: Asel Stambekova, HealthSity jobasynyń derbes úılestirýshisi\r\n\r\nRedaktsııalyq alqa:\r\n\r\nAlmaz Sharman, medıtsına professory\r\n\r\nLázat Aqtaeva, m.ǵ.d.\r\n\r\nSálim Smaıylov, b.ǵ.k.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1179,'article','1147','Výlvovagınıt','qz','2018-08-07 09:51:49','2018-08-07 09:44:00','Nesep  shyǵarý  joldarynyń  ınfektsııalary\r\nVýlvovagınıt – výlvanyń jáne qynaptyń qabynýy nemese ınfektsııasy.\r\nVýlvovagınıt ár jastaǵy áıelderde paıda bolýy múmkin, aýrý asa jıi kezdesedi. Ol bakterııalardyń, ashytqylardyń, vırýstardyń, parahıtter men basqa mıkroorganızmderdiń saldarynan týyndaıdy. Keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) da  výlvovagınıtke aparýy múmkin. Qorshaǵan ortanyń faktorlary, mysaly, nashar jeke gıgıena jáne allergender de osy aýrýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1147',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','V','Výlvovagınıt','y','   Výlvovagınıt Nesep  shyǵarý  joldarynyń  ınfektsııalary\r\nVýlvovagınıt – výlvanyń jáne qynaptyń qabynýy nemese ınfektsııasy.\r\nVýlvovagınıt ár jastaǵy áıelderde paıda bolýy múmkin, aýrý asa jıi kezdesedi. Ol bakterııalardyń, ashytqylardyń, vırýstardyń, parahıtter men basqa mıkroorganızmderdiń saldarynan týyndaıdy. Keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) da  výlvovagınıtke aparýy múmkin. Qorshaǵan ortanyń faktorlary, mysaly, nashar jeke gıgıena jáne allergender de osy aýrýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin. Mazmuny\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nNesep  shyǵarý  joldarynyń  ınfektsııalary\r\nVýlvovagınıt – výlvanyń jáne qynaptyń qabynýy nemese ınfektsııasy.\r\n\r\n\r\nSebepteri\r\n\r\nVýlvovagınıt ár jastaǵy áıelderde paıda bolýy múmkin, aýrý asa jıi kezdesedi. Ol bakterııalardyń, ashytqylardyń, vırýstardyń, parahıtter men basqa mıkroorganızmderdiń saldarynan týyndaıdy. Keıbir jynystyq jolmen beriletin ınfektsııalar (JJBI) da  výlvovagınıtke aparýy múmkin. Qorshaǵan ortanyń faktorlary, mysaly, nashar jeke gıgıena jáne allergender de osy aýrýdyń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\nCandida Albicans, ashytqylyq ınfektsııanyń qozdyrǵyshy – ár jastaǵy áıelderde výlvovagınıt paıda bolýynyń asa jıi kezdesetin sebebi. Antıbıotıkter qoldaný ashytqylyq ınfektsııaǵa aparýy múmkin, sebebi, bul kezde qynap ishinde mekendeıtin zeńge qarsy qalypty bakterııalar joıylady. Zeńdik ınfektsııalar ádette, jynystyq aǵzalardaǵy qyshýdy, qynaptan bólinetin aqshyl tústi bólindilerdiń paıda bolýyn týyndatady.\r\n\r\nVýlvovagınıttiń taǵy bir sebebi - bakterıaldyq vagınoz, ol qynaptaǵy keıbir bakterııalardyń túrleriniń tez ósýimen sıpattalady. Bakterıaldyq  vagınoz kezinde qynaptan surǵysh tústi, balyq ıisti bólindiler bólinýi múmkin.\r\n\r\nJynystyq  jolmen beriletin ınfektsııalardyń (JJBI) biri - trıhomonadalyq vagınıt te aýrýdyń jıi sebebi. Bul ınfektsııa jynystyq aǵzalardyń qyshýyna, qynaptyq jaǵymsyz ıistiń paıda bolýyna, qynaptan sary-sur nemese jasyl tústi bólindilerdiń shyǵýyna aparady.   \r\n\r\nVannada shomylý, sabyn, qynap ishilik kontratseptıvter, spreıler men parfıým de titirkenýdi, qyshýdy, jynystyq aǵzalar aýmaǵyndaǵy bóritkendi týyndatýy múmkin, tym tyǵyz nemese matasy ylǵaldy sińirmeıtin kıim de bóritkenniń paıda bolýyna yqpal etýi múmkin.\r\n\r\nQabynǵan tinder, saý tindermen salystyrǵanda ınfektsııaǵa beıimirek keledi, mıkroorganızmderden týyndaǵan kóptegen ınfektsııalar jyly, ylǵal jáne qarańǵy jerde ósip-ónedi. Bul faktorlar výlvovagınıttiń paıda bolýyna yqpal etýimen qatar, qalpyna kelý kezeńin de uzartady.\r\n\r\nEtekkir toqtaý shaǵynda estrogenderdiń bolmaýy qynaptyń qurǵaqtyǵyna jáne qynap pen výlvanyń terisiniń juqarýyna aparýy múmkin, bul da jynystyq aǵzalarda qyshý men kúıdirý seziminiń paıda bolýyna aparady.\r\n\r\nKeıbir teri aýrýlary výlvanyń aýmaǵynda sozylmaly titirkený jáne qyshýdy týyndatýy múmkin.  Tym uzaq ýaqytqa qoıylǵan tampon sekildi bógde zattar da výlvanyń titirkenýi men qyshýyn, jaǵymsyz ıisti týyndatýy múmkin.\r\n\r\nTelimdi emes výlvovagınıt (naqty sebebi aıqyndalmaǵan) barlyq jasta baıqalýy múmkin, biraq, jynystyq jetilýge deıingi jas qyzdarda jıi paıda bolady. Jynystyq jetilý bastalǵannan keıin qynap ishindegi orta qyshqyl bola bastaıdy, bul, ádette, ınfektsııanyń ótýiniń aldyn alady.\r\n\r\nTelimdi emes výlvovagınıt jeke gıgıenany qadaǵalmaıtyn qyzdarda paıda bolýy múmkin, ol sasyq ıisti, qońyr-jasyl tústi bólindimen jáne výlvanyń japsarynyń, qynaptyń titirkenýimen sıpattalady. Bul jaǵdaı ádette, nájiste bolatyn bakterııalardyń tez ósýimen baılanysty. Bul bakterııalar nájistiń syrtqa shyǵarylýynan keıin artynan alǵa qaraı súrtiný kezinde tik ishekten qynapqa ótedi.\r\n\r\nQyzdarda ádettegideı emes ınfektsııalar jáne qaıtalanatyn, túsiniksiz výlvovagınıt kórinisteri bolsa, jynystyq zorlaý týraly kúmán týyndaıdy.  Neisseria gonorrhoeae – soz aýrýyn (gonoreıany) týyndatatyn mıkroorganızm.  Ol jynystyq qatynasqa túsetin qyzdarda gonokoktyq výlvovagınıttiń qozdyrǵyshy. Vagınıtke baılanysty týyndaıtyn gonoreıa jynystyq jol arqyly týyndaıtyn aýrý. Eger zerthanalyq zertteýler osy dıagnozdy rastasa,  jas qyzdardy jynystyq zorlanýyna qatysty tekseris ótkizgen jón.\r\n\r\n \r\nSımptomdary\r\n\r\n* Jynystyq múshelerdiń aýmaǵyndaǵy qyshý jáne titirkenis\r\n* Výlvanyń kishi jáne úlken japsaryndaǵy nemese shaptyń aýmaǵyndaǵy  qabyný (titirkený, qyzarý jáne isiný)\r\n* Qynaptan bólindilerdiń shyǵýy\r\n* Qynaptyq jaǵymsyz ıis\r\n* Nesep júrýindegi jaısyzdyq nemese kúıdirý sezimi\r\n \r\n \r\nDıagnostıka\r\nEger naýqasta buryn ashytqylyq ınfektsııa anyqtalǵan bolsa, dástúrlik emes quraldarmen emdelip kórýine bolady. Biraq, eger sımptomdar bir aptanyń ishinde tolyǵymen ótpese, dárigerge kórinińiz. Basqa kóptegen ınfektsııalardyń osyǵan uqsas sımptomdary bolady.\r\n\r\nDáriger gınekologııalyq tekserý ótkizedi. Bul kezde výlvada nemese qynapta qyzyl, sezimtal bólikter anyqtalýy múmkin.\r\n\r\nQynaptyq ınfektsııany nemese ashytqylardyń nemese bakterııalardyń tym tez ósýin anyqtaý úshin mıkroskopııalyq preparat daıyndalady (qynaptan shyǵatyn bólindini zertteý).\r\n\r\nInfektsııa belgileriniń bolmaýynda výlvanyń titirkengen tusynan bıopsııa alý usynylýy múmkin.\r\n\r\n\r\nEmdeý\r\n\r\nEmdeý ınfektsııanyń paıda bolý sebepterine baılanysty jáne oǵan kiretinder:\r\n\r\n* Krem túrindegi jáne ishýmen qabyldaıtyn antıbıotıkter\r\n* Zeńge qarsy krem\r\n* Bakterııaǵa qarsy krem\r\n* Quramynda kortızon bar krem\r\n* Titirkený allergııalyq serpinge baılanysty bolsa, gıstamınge qarsy preparattar\r\n* Eger titirkený jáne qabyný estrogendik tómen deńgeımen baılanysty bolsa, quramynda  estrogen bar krem.\r\n \r\nJeke gıgıena erejelerin qadaǵalaý mańyzdy jáne titirkenýdiń aldyn alýǵa kómektesedi, ásirese, ınfektsııa nájiste bolatyn bakterııalardan týyndaǵan bolsa. Bul jaǵdaıda otyryp qabyldaıtyn vannalar usynylady.\r\n\r\nKóbinese, jynystyq músheler aýmaǵyna aýanyń jetkilikti barýy qajet bolady.\r\n\r\nKelese birneshe keńester beriledi:\r\n\r\n* Maqta mataly nemese maqta tósemi bar ish kıim kıgen jón (sıntetıkanyń ornyna). Bul aýa aǵynynyń ótýin arttyryp, ylǵaldylyqty azaıtady.\r\n* Kolgotkı kımegen jón.\r\n* Bos turatyn, qyspaıtyn kıim kııý qajet.\r\n* Túngi uıqy kezinde ish kıimdi sheship qoıǵan jón.\r\n \r\nEskertý: Eger naýqasta jynystyq  jolmen beriletin ınfektsııa (JJBI) anyqtalsa, jynystyq qatynastaǵy seriktesiniń de emdeý kýrsynan ótkeni mańyzdy, aýrýdyń sımptomdary bolmaǵan jaǵdaıda da. Eger jynystyq qatynastaǵy seriktesi juqpalanǵan bolsa, biraq, emdeýden ótpese, naýqasqa ınfektsııany qaıtadan juqtyrý qaýpi bar.\r\n\r\n \r\nBoljamy\r\n\r\nTıisti emdeýde oń boljamdy.\r\n\r\n \r\nMúmkin asqynýlary\r\n\r\n* Ótpeıtin jaısyzdyq\r\n* Teriniń ınfektsııalary (qasý saldarynan)\r\n* AITV (SPID) – ınfektsııasyn juqtyrýdyń joǵary qaýpi, eger naýqasta qynaptyq ınfektsııa nemese titirkený jaǵdaıynda vırýspen janasý bolsa.\r\n \r\n\r\nDárigerge qashan kóriný qajet\r\n\r\nVýlvovagınıttiń sımptomdary bolsa, nemese výlvovagınıtten emdeýdiń tıimdiligi bolmasa, dárigerge kóriný qajet.\r\n\r\n \r\nAldyn alý\r\n\r\nJynystyq qatynas kezinde prezervatıvti qoldaný qynaptyq ınfektsııalardyń kópshiliginiń aldyn alýǵa kómektesedi. Durys tańdalǵan jáne ylǵal sińiretin kıim, jynystyq múshe aýmaǵyndaǵy gıgıenany qadaǵalaý ınfektsııalyq emes výlvovagınıttiń kóptegen jaǵdaılarynyń aldyn alýǵa yqpal etedi.\r\n\r\nBalalardy shomylǵan kezde jynystyq músheleriniń aýmaǵyn tazalaýǵa, dárethanadan keıin durys súrtinýdi (tik ishekten bakterııalar qynapqa túspes úshin qyzdar únemi artynan alǵa qaraı súrtinýi qajet) úıretý qajet.\r\n\r\nDárethanaǵa deıin jáne keıin qoldy muqııat jýý qajet.\r\n\r\n \r\nSınonımdary\r\n\r\nVagınıt; Qynaptyq qabyný; Qynaptyń qabynýy.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1180,'article','1180','Tyrnaqtyń ornynan bólinip qalýy','qz','2018-08-08 06:39:55','2018-08-08 06:38:00','Tyrnaq etinen ajyrap qalǵan jaǵdaıda, tyrnaqty alyp tastap, ornyn tazalap, qurǵatady. Jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek. \r\nTyrnaqtyń  túsýine sebep bolatyn ınfektsı nemese teri aýrýy da emdelýi kerek. Eger tyrnaq ornynan qozǵalyp bólinip qalssa qaıta ornyna keltirý múmkin emes. Ornyna jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek.  Árıne tyrnaq tez óse salmaıdy. Ádette qol saýsaqtarynyń tyrnaqtary 6 aı ishinde, al aıaq barmaqtarynyń tyrnaǵynyń ósýi 18 aıǵa deıin sozylady. \r\nQant dıabeti jáne perıferııalyq qan aınalymy tómendeýi qan aǵymynyń azaıýyna jáne aıaqtyń sezimtaldyǵynyń joıylýyna soqtyrýy múmkin. Emdelmegen tyrnaq jaraqaty asqynýǵa, oıyq jaralar men basqa da salmaqty máselelerge uryndyrýy múmkin.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1180',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','T','Tyrnaqtyń','y','   Tyrnaqtyń ornynan bólinip qalýy Tyrnaq etinen ajyrap qalǵan jaǵdaıda, tyrnaqty alyp tastap, ornyn tazalap, qurǵatady. Jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek. \r\nTyrnaqtyń  túsýine sebep bolatyn ınfektsı nemese teri aýrýy da emdelýi kerek. Eger tyrnaq ornynan qozǵalyp bólinip qalssa qaıta ornyna keltirý múmkin emes. Ornyna jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek.  Árıne tyrnaq tez óse salmaıdy. Ádette qol saýsaqtarynyń tyrnaqtary 6 aı ishinde, al aıaq barmaqtarynyń tyrnaǵynyń ósýi 18 aıǵa deıin sozylady. \r\nQant dıabeti jáne perıferııalyq qan aınalymy tómendeýi qan aǵymynyń azaıýyna jáne aıaqtyń sezimtaldyǵynyń joıylýyna soqtyrýy múmkin. Emdelmegen tyrnaq jaraqaty asqynýǵa, oıyq jaralar men basqa da salmaqty máselelerge uryndyrýy múmkin.\r\n Tyrnaqtyń saýsaq etinen bólinip qalýy ártúrli jaǵdaılarda oryn alady, mundaı jaǵdaılarǵa aparatyn sebepter mynadaı:\r\n•	Jaraqat. Julynyp qalý, kóbinese tyrnaǵy uzyn adamdarda kezdesetin jaǵdaı. Tyrnaq kezdeısoq soqqydan nemese qysyp alǵannan da ornynan bólinip qalady. \r\n•	Tyrnaqtyń sańyraýqulaq ınfektsııasy,  qol saýsaqtaryna qaraǵanda, aıaq barmaqtarynda jıi kezdesedi. \r\nSımptomdaryna: aıaq terisiniń  jarylýyn, sarǵaııýyn, tússizdengenin, juqarǵanyn nemese qatparlanǵanyn, qattalyp jaraqattanǵanyn jatqyzamyz.  \r\n•	Teriniń jaǵdaıy psarıozǵa uqsas bolyp keledi.\r\n•	Lak ketiretin atseton nemese keıbir ydys jýatyn quraldar sııaqty hımıkattar da kiredi.\r\n•	Hımııalyq terapııa nemese antımolıarlyq em qabyldaǵanda bilinedi.\r\n•	Aýyr srqattyń saldary da osy aýrýǵa sebep bolady.\r\nTyrnaq etinen ajyrap qalǵan jaǵdaıda, tyrnaqty alyp tastap, ornyn tazalap, qurǵatady. Jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek. \r\nTyrnaqtyń  túsýine sebep bolatyn ınfektsı nemese teri aýrýy da emdelýi kerek. Eger tyrnaq ornynan qozǵalyp bólinip qalssa qaıta ornyna keltirý múmkin emes. Ornyna jańa tyrnaq óskenshe kútý kerek.  Árıne tyrnaq tez óse salmaıdy. Ádette qol saýsaqtarynyń tyrnaqtary 6 aı ishinde, al aıaq barmaqtarynyń tyrnaǵynyń ósýi 18 aıǵa deıin sozylady. \r\nQant dıabeti jáne perıferııalyq qan aınalymy tómendeýi qan aǵymynyń azaıýyna jáne aıaqtyń sezimtaldyǵynyń joıylýyna soqtyrýy múmkin. Emdelmegen tyrnaq jaraqaty asqynýǵa, oıyq jaralar men basqa da salmaqty máselelerge uryndyrýy múmkin.\r\n\r\nTegter:  \r\ntyrnaqtyń ornynan bólinip qalýy   \r\njaraqat     \r\nsańraýqulaq ınfektsııasy   \r\npsorıaz\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1181,'article','1218','Dementsııa (Aljý)','qz','2018-08-09 10:12:50','2018-08-09 10:12:00','__Dementsııa __- adamnyń jalpy aqyl-oı qabiletteriniń qatty nasharlaýy. Onyń saldarynan tipti kúndelikti tirshilikti ıgerý de qıynǵa soǵady. Munyń áserinen este saqtaý qabileti tómendeıdi, kúndelikti qarapaıym máselelerdi sheshý qıynǵa soǵady, oqý jáne ózge de mentaldy fýnktsııalardy ıgerý múmkindigi shekteledi.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1218',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','D','Dementsııa','y','   Dementsııa (Aljý) __Dementsııa __- adamnyń jalpy aqyl-oı qabiletteriniń qatty nasharlaýy. Onyń saldarynan tipti kúndelikti tirshilikti ıgerý de qıynǵa soǵady. Munyń áserinen este saqtaý qabileti tómendeıdi, kúndelikti qarapaıym máselelerdi sheshý qıynǵa soǵady, oqý jáne ózge de mentaldy fýnktsııalardy ıgerý múmkindigi shekteledi.\r\n Dementsııa - adamnyń jalpy aqyl-oı qabiletteriniń qatty nasharlaýy. Onyń saldarynan tipti kúndelikti tirshilikti ıgerý de qıynǵa soǵady. Munyń áserinen este saqtaý qabileti tómendeıdi, kúndelikti qarapaıym máselelerdi sheshý qıynǵa soǵady, oqý jáne ózge de mentaldy fýnktsııalardy ıgerý múmkindigi shekteledi.\r\n\r\nDementsııa túrli jaǵdaılardan týyndaýy múmkin, sonyń ishinde  mıdyń isikteri, bastan jaraqan alý nemese ınsýlt alý; aýrýlar (mysalǵa Altsgeımer aýrýy); nemese ishimdikke degen táýeldilik. Keıbir toptaǵy adamdar (ásirese, qarttar) bul aýrýǵa ushyramasa da, dementsııaǵa tap bolǵandaı kórinýi múmkin (jalǵan dementsııa).\r\n\r\nDementsııameaýyrytyn adamdarda myna belgiler baıqalady:\r\n•	Mazasyzdyq jáne este saqtaý qabiletiniń joǵalýy.\r\n•	Kúndelikti ózindik mindetterdi oryndaı almaý.\r\n•	Ózin-ózi ustaı almaý, kútpegen minez-qulyqqa alyp keledi (mysaly, zattardy laqtyrý, basqa adamdarǵa aıqaılaý nemese basqalardy kúdikpen aıyptaý).\r\n•	Ózdiginen sheshim qabyldaı almaý, pikir talastyryp, jańa sheshimder shyǵarýǵa múmkindigi jetpeýi. \r\n•	Fızıkalyq fýnktsııalardyń joǵalýy (mysaly, zár shyǵarý).\r\n\r\n Tegter: \r\ndementsııa\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1182,'article','1228','Batten aýrýy','qz','2018-08-10 07:58:44','2018-08-10 07:57:00','__Batten aýrýy__ –  sırek kezdesetin tuqym qualaıtyn aýrý. Ol erte jasta, bala kezde bastaý alady, júıke júıesindegi jasýshalardy zaqymdaıdy, arty ólimge aparady. \r\nKeı jaǵdaılarda balanyń boıynda erte kezde paıda bolǵan aýrý belgilerin baıqaı bermeımiz, baıqasaqta «balanyń jeke qasıetteri shyǵar» dep, oǵan mán bermeımiz. Mysaly mynadaı erekshelikter bolady: bala óte baıaý oqıdy, sharýaǵa ıkemsiz, ebedeısiz bolyp keledi, júrgen kezde súrinshekteı beredi. \r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1228',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Batten','y','   Batten aýrýy __Batten aýrýy__ –  sırek kezdesetin tuqym qualaıtyn aýrý. Ol erte jasta, bala kezde bastaý alady, júıke júıesindegi jasýshalardy zaqymdaıdy, arty ólimge aparady. \r\nKeı jaǵdaılarda balanyń boıynda erte kezde paıda bolǵan aýrý belgilerin baıqaı bermeımiz, baıqasaqta «balanyń jeke qasıetteri shyǵar» dep, oǵan mán bermeımiz. Mysaly mynadaı erekshelikter bolady: bala óte baıaý oqıdy, sharýaǵa ıkemsiz, ebedeısiz bolyp keledi, júrgen kezde súrinshekteı beredi. \r\n Batten aýrýy –  sırek kezdesetin tuqym qualaıtyn aýrý. Ol erte jasta, bala kezde bastaý alady, júıke júıesindegi jasýshalardy zaqymdaıdy, arty ólimge aparady. \r\n\r\nKeı jaǵdaılarda balanyń boıynda erte kezde paıda bolǵan aýrý belgilerin baıqaı bermeımiz, baıqasaqta «balanyń jeke qasıetteri shyǵar» dep, oǵan mán bermeımiz. Mysaly mynadaı erekshelikter bolady: bala óte baıaý oqıdy, sharýaǵa ıkemsiz, ebedeısiz bolyp keledi, júrgen kezde súrinshekteı beredi. \r\n\r\nBatten aýrýynyń belgisi  aǵzadaǵy júıke júıesiniń jasýshalarynda, lıpopıgment dep atalatyn, maıly zattardyń jınalýynan týyndaıdy. Aýrýdyń alǵashqy belgileriniń  biri kózdiń kórýi nasharlaıdy, kóz janaryn tekserý barysynda jıi aýyrady. Ádette, okýlıst nemese basqa dáriger bundaı naýqasty nevropatologqa jiberedi.\r\nAýrýdyń dıagnostıkasy qan jáne zár taldaýy, tindik úlgini taldaý, elektroentsefalogramma, kózdiń elektrondy taldaýy, mıdy skanerleý.\r\n\r\nEmdelý úshin\r\nQazirgi ýaqytta aýrýdyń emdeý ádisi joq. Degenmen, keıde talýǵa qarsy preparattar aýrý kezinde paıda bolatyn ustamany jeńildetýge kómektesedi. Fızıoterapııa jáne eńbek terapııasy naýqastardyń aǵzasynyń qalypty fýnktsııasyn uzaq ýaqyt boıy saqtaýǵa kómektesedi.\r\n\r\nAýrýdyń aǵymy\r\nÝaqyt óte kele Batten aýrýyna shaldyqqan balalar, psıhıkalyq buzylystan, ustamadan, kórý qabiletiniń jáne motorıkalyq daǵdylardyń joǵalýynan zardap shegedi. Ýaqyt óte kele bul aýrýdan zardap shegetin balalar kórý qabiletin tolyq joǵaltady, tósek tartyp jatady. Kóbinese bul aýrý jasóspirim kezeńindegi nemese erte jastaǵy balalardyń ólimine sebepshi bolady. \r\n\r\nTegter: \r\n\r\nBatten aýrýy\r\nGenetıkalyq aýrýlar\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1183,'article','1251','Bastaǵy kishkentaı jaraqattyń qansyraýyn toqtatý','qz','2018-09-14 10:13:11','2018-09-14 10:09:00','\'\'__Kishkene aýqymdaǵy bas jaraqatynan qandy qalaı toqtatýǵa bolady__\'\'\r\n\r\nBet terisimen bas terisine jaqyn ornalasqan  qan tamyrlarynyń kóp bolýyna baılanysty, bastaǵy kishkentaı jaraqattyń ózinen kóp qan ketýi múmkin.  Mundaı kóp túrdegi qansyraýdan qaýiptenýińiz múmkin. Biraq, kóp jaǵdaıda jaraqattyń aýyr bolmaýyna baılanysty, emdik sharalardy úı jaǵdaıynda jasap, qandy toqtatýǵa bolady. Úıde emdeýge bolady ma, joq álde shuǵyl túrdegi dárigerdiń kómegi qajet pe, ony jaraqattyń túrine qarap sheshý kerek.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1251',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Bastaǵy','y','   Bastaǵy kishkentaı jaraqattyń qansyraýyn toqtatý \'\'__Kishkene aýqymdaǵy bas jaraqatynan qandy qalaı toqtatýǵa bolady__\'\'\r\n\r\nBet terisimen bas terisine jaqyn ornalasqan  qan tamyrlarynyń kóp bolýyna baılanysty, bastaǵy kishkentaı jaraqattyń ózinen kóp qan ketýi múmkin.  Mundaı kóp túrdegi qansyraýdan qaýiptenýińiz múmkin. Biraq, kóp jaǵdaıda jaraqattyń aýyr bolmaýyna baılanysty, emdik sharalardy úı jaǵdaıynda jasap, qandy toqtatýǵa bolady. Úıde emdeýge bolady ma, joq álde shuǵyl túrdegi dárigerdiń kómegi qajet pe, ony jaraqattyń túrine qarap sheshý kerek.\r\n Kishkene aýqymdaǵy bas jaraqatynan qandy qalaı toqtatýǵa bolady\r\n\r\nBet terisimen bas terisine jaqyn ornalasqan  qan tamyrlarynyń kóp bolýyna baılanysty, bastaǵy kishkentaı jaraqattyń ózinen kóp qan ketýi múmkin.  Mundaı kóp túrdegi qansyraýdan qaýiptenýińiz múmkin. Biraq, kóp jaǵdaıda jaraqattyń aýyr bolmaýyna baılanysty, emdik sharalardy úı jaǵdaıynda jasap, qandy toqtatýǵa bolady. Úıde emdeýge bolady ma, joq álde shuǵyl túrdegi dárigerdiń kómegi qajet pe, ony jaraqattyń túrine qarap sheshý kerek.\r\n\r\nShuǵyl kómekke muqtaj jaǵdaılar \r\n\r\nEger bastaǵy jaraqat tereń  jáne súıekten ári ótken bolsa, shuǵyl  kómek qajet. Jedel járdem qyzmetkerlerine habarlasyńyz. Jaraqatty myna jaǵdaılarda basyp qyspańyz:\r\n\r\n•	Bas súıegi deformatsııalanǵan. Bas súıektiń maıysýy, synyq súıektiń kórinip turýy, nemese ashyq mıdyń  kórinýi  bas súıektiń  deformatsııalanǵanyn bildiredi. \r\n•	Kózdiń jaraqaty.\r\n•	Murynnan nemese qulaqtan aqqan qandy, móldir suıyqtyqty toqtatýǵa tyryspańyz\r\n\r\nKishkene jaraqattaǵy qandy toqtatý\r\nQandy  toqtatar aldynda:\r\n\r\n•	Múmkindik bolǵan jaǵdaıda qolyńyzdy sabyndap  sýmen jaqsylap jýyńyz.\r\n•	Eger siz basqa adamnyń jaraqatyna emdik  shara qoldanatyn bolsańyz, jaraqatty basý aldynda qoldaryńyzǵa lateksti qolǵap kıip alynyz (bar bolsa). Qolǵap joq  jaǵdaıda, qolyńyzben jaraqattyń arasyna birneshe búktelgen taza materııany  nemese plastıkalyq paketti qoıynyz.  Jaraqatty jalań qoldarmen tek basqa amal bolmasa  ǵana qysyńyz.\r\n•	Zardap shekken adamdy shalqasymen jatqyzyńyz\r\n•	Jaraqattan kórinip  turǵan bógde zattardy alyp tastańyz. Biraq jaraqatty tazalaýǵa tyryspańyz.\r\n•	Dákemen, taza materııamen nemese qolda bar taza matamen jaraqatty qattyraq qysyp baılańyz. Eger jaraqatta alynbaǵan bógde zat bolsa, zattyń  ústinen emes, janynan qysý kerek.\r\n•	Saǵatqa qarap, aldaǵy 15 mınýt boıy jaraqatty qysyp turyńyz.  Uzaq ýaqyt ótkendeı bolýy múmkin, degenmen jaraqattan qan toqtaǵanyn kórý úshin  erte ashyp jiberýden saqtanyńyz. Eger qan mataǵa ábden sińip ketken bolsa, matany almaı turyp ústinen ekinshi matany qoıyńyz.\r\n•	15 mınýt úzbeı basyp turǵannan soń, bosatqanda  qan  qaıta paıda bolsa, jaraqatty taǵy da 15 mınýt qysý kerek. 3 ret 15 mınýttan basýǵa bolady (barlyǵy 45 mınýt).\r\n•	Eger 15 mınýt ótkennen keıin,  qan  toqtamasa, tipti azaımasa qysyp tura berińiz. Qan aǵyp jatqan jerin kóterińki qalypta ustańyz jáne dáriger shaqyryńyz.\r\n•	Shok alýdyń sımptomdary, mysaly: qatty ýaıymǵa berilý, jaǵdaıdy tolyq túsine almaý, qorqynysh sezimderine ushyraý, jıi jáne ústirtin ǵana tynys alý t.b.. Shok alý – shuǵyl kómekti talap  etedi. Sebebbi ol adam ómirine qaýipti jaǵdaı.\r\n\r\nTegter:    \r\nqansyraý    \r\nbas jaraqaty    \r\nkesilý    \r\nshuǵyl kómek\r\nqan tamyrlary\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1184,'article','1262','S gepatıti','qz','2018-10-04 08:28:39','2018-10-04 08:24:00','Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1262',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','S','S','y','   S gepatıti Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar. Gepatıt termıni birneshe sındromdarmen, aýrýlarmen baılanysty,  qabynýdyń saldarynan baýyrda bolaltyn ózgeristermen qatar, vırýs týǵyzatyn jáne ishimdik sekildi zııandy qoldanymdarǵa qatysy bar.   Gepatıt týdyratyn vırýstarǵa A, V, S, E vırýsty gepatıtteri jáne delta faktory jatady. Joǵaryda atalǵan vırýstardyń árqaısysy bir-biri tóbe, árqaısysynyń ózindik sımptomdary bar.\r\nS gepatıti  A, V tepatıtteri sııaqty emes, ol  (HCV) vırýsyn týdyratyn gepatıt. S gepatıtin juqtyrý qaýpi bar fatorlar mynalar:\r\n\r\n•	S gepatıti bar donordyń qanyn quıý arqyly, qanyn alý arqyly, múshesin ornatý arqyly juǵady;\r\n•	Inektsııa qabyldaý kezinde S gepatıtimen zalaldandaǵan ıneni qoldanǵannan;\r\n•	Buryn búırek dıalızin alǵan adam;\r\n•	Tikeleı qanmen jumys jasaıtyn medqyzmetkerler;\r\n•	Kóp adammen jynystyq qatynasqa túsetinder;\r\n•	S gepatıti bar adammen jynystyq qatynas jasaıtyn adamdar;\r\n•	S gepatıti badamnyń tiss shetkasy, saqal qyrǵyshy sekildi turmystyq zattaryn qoldaný;\r\n•	S gepatıti bar anadan týylǵan bala.\r\n\r\nBelgileri. S gepatıtin juqtyrǵan kópshilik adamdardan asa bir belgiler baıqala bermeıdi.  Mamandardyń jalpy tekserisinde ǵana bilinip jatady. Eger ınfektsııa uzaq ýaqyt boıy denede júrse, saldarynan baýyr tsırrozy damýy múmkin, erte me, kesh pe áıteýir osy aýrýǵa dýshar qylatyny sózsiz.\r\n\r\nS gepatıtiniń paıda bolǵanyn mynadaı belgilerden bilýge bolady:\r\n•	Sarǵyshtaný\r\n•	Oń jaq jambastyń ústi aýyrady\r\n•	Tutastaı álsizdik seziledi\r\n•	Tábet nasharlaıdy\r\n•	Júrek aınyp, qusý bastalady\r\n•	Dene qyzýy azdap kóterile beredi\r\n•	Nájis tússizdenedi\r\n•	Nesep kúńgirttenedi\r\n•	Qyshý paıda bolady\r\n•	(Astsıt) suıyqtyqtyń kóp bólinýinen ish úlkeıip ketedi\r\n•	Óńeshten ótpeli qan ketip turady (óńeshtińtamyrlary kerilip ketkendikten)\r\n\r\nDıagnostıkasy\r\nMyna testterdiń kómegimen dıagnostıka jasaýǵa bolady:\r\n•	Vırýs antıgenine qan taldamasyn ótkizý;\r\n•	S gepatıti vırýsynan antıdeneni anyqtaý úshin ımmýnfermentti taldama alý kerek;\r\n•	Vırýsty anyqtaý úshin PTR ( polımerazdy tizbekti reaktsııa) jasatý kerek;\r\n•	Baýyrdyq fermentti (transamınaz) anyqtaý kerek. Ol baýyr fýnktsııasynyń buzylýynan qannyń kórelilýin bildiredi.\r\n•	Baýyrǵa bıopssııa jasatý kerek. Ol úshin baýyrdyń zaqymdanǵan jasýshalaryn mıkroskoppen qaraıdy.\r\n\r\nEmdelýi\r\n\r\nQazirgi tańda álemde S gepatıtin emdý úshin kóptegen dári-dármekter shyǵarylǵan. Bul dárilerdi qoldaný joly bir basqa, sonymen qatar adamdar da bul indetti taratpas úshin bir-birine jaýapkershilikpen qaraý kerek. Qazaqsatanda emdeýdiń eki eselik jáne úsh eselik syzbasyn resmı túrde maquldaǵan.  Eki ese syzba  ádisi boıynsha  -  rıbavrın tabletkasy men pegılırovandy ınterferon ınektsııasyn apta saıyn terige qabyldap turý kerek. Úsh eselik túrinde úshinshi komponentke qos terapııany qabattaý kerek, mysaly telaprevır nemese botseprevır. Bul terapııalardyń janama áserine qaramastan qoldaný kerek, sebebi bul kezde em 50-80%  áser etýi múmkin. Naýqastar osy kúnge deıin eki esilik terapııany qoldanyp esh nátıje kórmedi, endi úsh eselik terapııany qoldanyp kórý  qaldy.\r\n\r\n\r\nTegter: \r\nS gepatıti    \r\nbaýyr tsırrozy    \r\nsarǵyshtaný    \r\nS gepatıtiniń qaýipti faktorlary  \r\nbaýyr fermentterinen S tepatıtin emdeý\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1185,'article','1270','Baýyr','qz','2018-10-05 09:59:48','2018-10-05 09:58:00','__Baýyr__ – adam aǵzasyndaǵy eń iri múshe bolyp tabylady. Ol ish qýysynyń oń jaq qabyrǵa astynda ornalasady.\r\n\r\nBaýyr eki bólikten turady. Onyń oń bóligi úlken, al sol bóligi kishileý.\r\n','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1270',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','B','Baýyr','y','   Baýyr __Baýyr__ – adam aǵzasyndaǵy eń iri múshe bolyp tabylady. Ol ish qýysynyń oń jaq qabyrǵa astynda ornalasady.\r\n\r\nBaýyr eki bólikten turady. Onyń oń bóligi úlken, al sol bóligi kishileý.\r\n Baýyr – adam aǵzasyndaǵy eń iri múshe bolyp tabylady. Ol ish qýysynyń oń jaq qabyrǵa astynda ornalasady.\r\nBaýyr eki bólikten turady. Onyń oń bóligi úlken, al sol bóligi kishileý.\r\n\r\nBaýyr aǵzadaǵy óte mańyzdy qyzmetterdi oryndaıtyn múshe. Ol - qandy ýly zattardan tazartý qyzmetin atqarady. Sonymen qatar, baýyr asty qorytýǵa fermentter men ótti sıntezdeıdi. Sonymen birge baýyr ash ishekte sińgen tamaq ónimderin, zat almasýǵa, ósýge, damýǵa kerekti óte maıda ónimderge deıin sıntezdeıdi. Baýyr eki qantamyr arqyly qandanady. Onyń ishinde negizgisi – baýyrdyń qaqpa kóktamyry bolsa, ekinshisi – baýyr kúretamyry bolyp tabylady.\r\n \r\n \r\n \r\nTegter: \r\nBaýyr\r\nFermentter\r\nÓt\r\nQaqpa kóktamyry\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1186,'article','1282','Oraq tárizdi jasýshaly aýrý ','qz','2018-10-05 10:36:53','2018-10-05 10:34:00','__Oraq tárizdi jasýshaly aýrý__ – bul qannyń buzylýy, ıaǵnı aǵzadaǵy ottektasymaldaýshy sýbstantsııalardyń, gemoglobınderdiń, qannyń qyzyl túıirshikteriniń aýytqýy saldarynan bolatyn jaǵdaı.','tokenwzycettxtyrwrdqbdqvbbxeducpbqyer',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=1282',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','O','Oraq','y','   Oraq tárizdi jasýshaly aýrý  __Oraq tárizdi jasýshaly aýrý__ – bul qannyń buzylýy, ıaǵnı aǵzadaǵy ottektasymaldaýshy sýbstantsııalardyń, gemoglobınderdiń, qannyń qyzyl túıirshikteriniń aýytqýy saldarynan bolatyn jaǵdaı. Oraq tárizdi jasýshaly aýrý – bul qannyń buzylýy, ıaǵnı aǵzadaǵy ottektasymaldaýshy sýbstantsııalardyń, gemoglobınderdiń, qannyń qyzyl túıirshikteriniń aýytqýy saldarynan bolatyn jaǵdaı.\r\n\r\nA gemoglobıni – qalypty gemoglobın, biraq oraq tárizdi jasýshaly aýrýymen aýyratyn naýqastarda tek qana S gemoglobıni kezdesedi. Al S gemoglobıni qandaǵy qalypty jasýshalardy oraq tárizdi jasýshalarǵa aınaldyrady.\r\n\r\nOraq tárizdi jasýshalar qalyptydan qaraǵanda tez buzylady, sonyń saldarynan qan aınalymynda ottegi durys júrmeıdi. Oraq tárizdi jasýshaly aýrýǵa ushyraǵan kóptegen adamdarda sozylmaly anemııanyń mynadaı sımptomdary baıqalady:\r\n•	Álsizdik jáne qyzba.\r\n•	Bozarý.\r\n•	Terisiniń sarǵyshtanýy.\r\n•	Entigý.\r\n•	Sharshaǵysh keledi.\r\n\r\nSonymen qatar oraq tárizdi qan jasýshalary kishi qantamyr qabyrǵasyna jabysyp, qannyń barlyq organızmge erkin taralýyn tejeıdi.\r\n\r\nQan qysymynyń tómendeýi, qantamyrlarynyń bitelýi – belgili bir aǵzany nemese súıek pen bulshyq etterdi zaqymdaıdy. Bul birneshe kúnnen, birneshe aptaǵa deıin sozylatyn ustamaly aýyrsynýǵa («oraq tárizdi jasýshalardyń daǵdarysyna») sebep bolady. Sonyń saldarynan omyrtqa súıekterinde, qol jáne aıaqta, sonymen qatar keýdede jáne asqazanda aýrýlar paıda bolýy múmkin.\r\nOraq tárizdi jasýshaly aýrý emdelmeıdi.  Bul aýrýǵa shaldyqqan naýqastar ómir boıy medıtsınalyq kómekke  muqtaj bolady.\r\n\r\nTegter: \r\n\r\nOraq tárizdi jasýshaly aýrý\r\nanemııa\r\ngematologııa\r\nQannyń quramy\r\ngemoglobın\r\nBozarý\r\nÁlsizdik\r\nQannyń qyzyl jasýshalary\r\nOtteginiń jetkiliksizdigi\r\nOraq tárizdi jasýshalardyń daǵdarysy\r\n    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL),(1187,'article','41','12 айлық жасқа толмаған балалардағы жасанды тыныс алдыру','kz','2018-07-10 08:09:29','2018-07-10 08:02:00','ЖӨР (СЛР) – жүpек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған.','tokenqpqrqfqywauwauawtrxytazetaxzpfcr',NULL,'tiki_p_read_article','tiki-read_article.php?articleId=41',NULL,'','',0,'tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','tokenucxadpytbzfzrzqfuaxaqcrbfuzqdcbq','n',NULL,'tokenrpqtevrqrpatuytyuxdxwwwpbtaafzvt tokenwzwycwqcqptpuprpwwtvqubapdvtftbz tokenucptqabxwtufvwybcxuqfrfvccuarwzx tokenabazvtfxyvdcrebpvurcrbvxbyutxefp','','','','','1','12','y','   12 айлық жасқа толмаған балалардағы жасанды тыныс алдыру ЖӨР (СЛР) – жүpек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған. Мазмұны\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\n\r\nЖӨР (СЛР) дегеніміз не?\r\n\r\n\r\nЖӨР (СЛР) – жүрек-өкпе реанимациясы. Бұл шаралар тіршілік белгісін (естің немесе тыныс алудың болмауы) бермейтін адамдарды құтқаруға бағытталған.\r\n\r\nЖӨР – «жедел жәрдем» келгенге дейін ми және басқа маңызды ағзалар арқылы  оттегімен құнарландырылған қан айналымын қамтамасыз ету мақсатында жүректің тікелей емес массажын және «құтқару» демін беруді жүргізу. Оттегімен  құнарландырылған қан айналымы мидың зақымдануының және бірнеше минут ішінде ұшырауы мүмкін өлім-жітімнің алдын алуға көмектеседі.\r\n\r\nЖӨР жүргізу қиын емес. Келесі алгоритмді орындау қажет:\r\n\r\n1 қадам. Баланың жағдайын тексеріңіз\r\n\r\nБала есін біледі ме? Баланы иығынан алып, сілкілеңіз және сөйлеп, шақырыңыз. Егер ол жауап бермесе, қасыңыздағы біреуге «103» телефоны арқылы шұғыл «жедел жәрдемді» шақыруын сұраңыз. (егер баламен жалғыз өзіңіз болсаңыз, алғашқы 2 минут бойы көмек көрсетіп, содан кейін «жедел жәрдемді» шақырыңыз).\r\n\r\nТез, бірақ абайлап, баланы арқасына, қатты, тегіс орынға жатқызыңыз.\r\n\r\nКүрделі қан кетуі болмауына көз жеткізіңіз. Қан кетуі болса, сол тұсты басып, тоқтатуға тырысыңыз. Қан кетуін бақылауға алғанға дейін ЖӨР жүргізбеңіз.\r\n\r\n2 қадам. Баланың тыныс алу жолдарын ашыңыз\r\n\r\nБір қолыңызбен баланың басын артқа қарай жіберіп, екінші қолмен иегінен көтеріңіз. Бұл оның тыныс алу жолдаын ашуға мүмкіндік береді.\r\n\r\n10 секунд ішінде баланың тыныс алуын тексеріп көру қажет.\r\n\r\nТыныс алуын тексеру үшін басыңызды аузына әкеліңіз, өзіңіз бұл кезде аяқ жағына қарауыңыз қажет. Тыныс алу бар болса, кеудесінің сәл көтерілуін көресіз және тыныс алуының дыбысын естисіз. Бала тыныс алса, бетіңізбен оны сезесіз.\r\n\r\n3 қадам. Екі «құтқару» демін беріңіз\r\n\r\nЕгер бала тыныс алмаса, екі қысқа дем беріңіз, әрқайсысының ұзақтығы бір секундтан тұратын. Баланың мұрны мен аузын ерніңізбен алып, екі рет өкпесіне - кеудесі көтерілгенге дейін дем беріңіз, дем беру арасында ауаның қайта шығуы үшін үзіліс жасаңыз.\r\n\r\nБаланың өкпесі сіздікіне қарағанда біршама кіші екендігін есе ұстаңыз, оны толтыру үшін толық емес дем беру қажет. Тым терең және үдемелі дем шығаруда ауа баланың асқазанына түсуі мүмкін.\r\n\r\nЕгер кеудесі көтерілмесе, тыныс алу жолдары бітелген. Бұл жағдайда тұншығу кезінде жасалатын алғашқы көмекті орындау қажет.\r\n\r\n4 қадам. 30 рет басуды орындаңыз\r\n\r\nБаланы арқасына жатқызып, екі немесе үш саусақтың ұшын кеудесінің ортасына, емшектердің ортасынан өтетіндей сызықтан сәл төменірек орналастырыңыз.\r\n\r\nСаусақ ұшымен кеуде қуысын басуды орындай бастаңыз, бұл кезде ол 3,5 – 4 сантиметрдей түсуі қажет. Басу жұлқынбастан, толқынды түрде болуы тиіс.\r\n\r\nМинутына 100-ден 30 басуды орындаңыз. «бір және екі және...» деп дауыстап санап, санды атағанда – басып, одан кейін ішіңізден «және» деп, орындаған жөн.\r\n\r\n30 басудан кейін екі жасанды демді орындаңыз (3-қадам). (кеуде қуысын басудан және жасанды дем беруден тұратын әрбір цикл 24 секунды алуы тиіс).\r\n\r\n5 қадам. Басудан және жасанды дем беруден тұратын циклді қайталаңыз\r\n\r\nЖүректі 30 рет басудан және екі дем беруден тұратын циклді орындауды жалғастырыңыз. Егер баламен өзіңіз жалғыз болсаңыз, алғашқы 2 минут бойы ЖӨР жасап, содан кейін «103» телефоны арқылы шұғыл «жедел жәрдемді» шақырыңыз.\r\n\r\nЖүректің тікелей емес массажын және жасанды тыныс алдыруды көмек келгенге дейін немесе тіршілік белгісі пайда болғанға дейін орындаңыз. Егер тым шаршасаңыз, АСД (АВД) – автоматты сыртқы дефибриллятор қолдануға болады.\r\n\r\nБала өзін жақсы сезінеді деп санасаңыз да, «жедел жәрдем» дәрігері баланың тыныс алу жолдары толығымен өтімділігін және кез келген басқадай ішкі зақымдану жоқтығына көз жеткізуі қажет.    ',NULL,'topic','0','tiki_p_read_topic','','','0','','Article','','y',NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL,NULL);
